INden beghinne schiep God hemel ende aerde.
En{de} die aerde was ydel ende ledich, ende die duysternissen ware{n} opt aensicht des afgro{n}ts Ende Gods gheest dreef opt watere.
Ende God sprack, Latet licht gemaect worden, Ende het licht wert gemaect,
En{de} God sach, dat licht, dattet goet was, ende scheyde dlicht vanden duysterhede{n},
Ende naemde dlicht, den Dach, ende die dusternissen, den Nacht, Ende het is gheworden auont ende morghen, den eersten dach.
Ende God sprack, Het worde ghemaect een Firmament tusschen die wateren, ende scheyde die watere{n} vanden wateren,
Ende God maecte dat firmament, ende hi schiet die watere{n} die onder dat firmament waren vanden wateren die bouen dat firmament ware{n}, En{de} tgeschiede also,
En{de} God namede dat firmament, den Hemel, En{de} het is geworden auont en{de} morghen, den tweeden dach.
En{de} God sprack, Die wateren die onder den hemel zijn, laet verghadert worden, op een bisondere stede, datmen dat drooge sie, En{de} het geschiede also,
En{de} God naemde die drooghe plaetse, Aerde, en{de} die vergaderinge des waters, naemde hi die Zee, En{de} God sach dattet goet was,
En{de} God sprac, Daerde brenghe voort groeyende cruyt voortbrengende zaet, en{de} vruchtbare boomen, dat een yegelijc naer zijnder aert vrucht drage, ende hebbe zijn eyghen zaet bi hemselfs, opter aerden, En{de} tgheschiede also,
Ende die aerde brocht voort groeyende cruyt, dat zaet droech, een yegelic naer zijnder aert, en{de} boomen die vrucht droegen, en{de} haer eygen zaet bi hen selfs hadde{n}, een yegelic naer zijnder aert, Ende God sach dattet goet was,
Ende het is gheworden auont ende morgen den derden dach.
En{de} God sprac, Laet worde{n} lichten inde{n} firmamente des hemels, en{de} laetse sceyde{n} dach en{de} nacht, en{de} zijn tot teekene{n}, en{de} tijde{n}, daghen en{de} iaren,
en{de} te zijn lichten inden firmamente des hemels, dat si schijnen opter aerden, En{de} tgeschiede alsoo,
En{de} God maecte twee groote lichten, En{de} dmeeste licht, dattet den daghe voorzijn soude, en{de} dminste licht, dattet den nachte voorzijn soude, daer toe oock die sterren,
En{de} Godt settese aende{n} Firmamente des hemels, datsi schijne{n} soude{n}, opter aerde{n},
en{de} dat si de{n} daghe en{de} de{n} nachte voorzijn soude{n}, en{de} soude{n} dlicht, va{n}de duysternissen sceide{n}, En{de} God sach dattet goet was,
En{de} auont en{de} morghen wert den vierden dach.
En{de} God sprac, Laet de watere{n} brenge{n} cruypende diere{n} die leue{n}de zielen hebbe{n}, en{de} ooc geuogelte dat opter aerde{n} onder tfirmame{n}te des hemels vliege,
En{de} God sciep groote waluissce{n}, en{de} alderley ghedierte, datter leeft, en{de} he{m} beroert, die watere{n} hadde{n} voortgebrocht een yegelijc naer zijnder aert en{de} vogelen van alderley pluyme{n}, een yegelijc naer zijnder aert, En{de} God sach dattet goet was,
en{de} ghebenedidese, ende sprac, wasset, en{de} vermenichfuldicht v, ende veruult dat water der zee, en{de} dat geuogelte vermenichfuldige he{m} opter aerde{n},
En{de} het wert auont ende morgen den vijfsten dach.
En{de} God sprac, Daerde brenge voort leue{n}de zielen een yegelic naer zijnder aert, vee gewormte, en{de} diere{n} der aerde{n}, een yegelijck naer zijnder aert En{de} tgesciede also,
En{de} God maecte die diere{n} opter aerde{n}, een yegelijck naer zijnder aert, en{de} dat vee na zijnder aert, en{de} alderhande gewormte opter aerde{n} naer zijnder aert, En{de} God sach dattet goet was.
En{de} God sprac, Laet ons den mensche maken naer den beelde en{de} gelikenisse van ons die heerscappie hebbe ouer die visschen der zee, en{de} ouer die vogelen des hemels, en{de} ouer dat vee, en{de} ouer alle die geheele aerde, ende ouer alle gewormte dat opter aerde{n} cruypt
En{de} Godt sciep de{n} mensche naer sine{n} beelde, tot eenen beelde Gods schiep hi hem, En{de} hi schiepse een manneken ende een vrouken.
En{de} God gebenedidese, en{de} sprack tot hen, Wasset ende vermenichfuldicht v ende veruult die aerde ende brenctse onder v, ende hebt heerschappie ouer den visch inder zee, en{de} ouer die vogele{n} des hemels, en{de} ouer alle dier dat opter aerden cruypt.
En{de} God sprac, Siet, Ick hebbe v gegeue{n} alderley cruyt, dat zaet brengt, op alle daertrijck, ende alderley vruchtbaer boomen, en{de} boomen die zaet voortbrenghen, tot uwer spijse,
En{de} alle dieren opter aerden, en{de} alle voghelen des hemels ende alle ghewormte dat leue{n} heeft, dat si alderley groen cruyt eten, En{de} tgheschiede alsoo,
Ende God aensach, al wat hi ghemaect had, ende siet, Het was al zeer goet, Ende het wert auont ende morghen den sesten dach.
ALsoo wert volmaect hemel en{de} aerde met alle haer vercieringe,
En{de} alsoo volmaecte God ten seuenste{n} dage zijn werc dat hi gemaect hadde, En{de} hi ruste ten seuensten daghe van alle zijn wercken die hi ghemaect hadde,
En{de} gebenedide den seuensten dach, ende heylichde dien, Want hi ten seuensten daghe rustede van alle zijn wercken die God schiep ende maecte.
Dit zijn die geboorten des hemels, en{de} der aerden, als si geschapen waren, ter tijt, als God hemel en{de} aerde maecte,
eer dat yewers een spruytken opter aerde{n} was, oft yewers eenich cruyt op den velde wies, Wa{n}t God die HEERE en hadt noch niet laten regenen opter aerden, Noch daer en was gheen mensche die dat landt bouwe{n} soude,
Maer een fonteyne ghinc op vander aerden, ende maecte vochtich alle dlant.
En{de} God die HEERE maecte den mensche van tslijm der aerden, En{de} blies hem int aensichte eenen leuenden adem, En{de} also werdt die mensche een leuende ziele.
En{de} Godt die HEERE hadde gheplant tparadijs der wellusticheyt va{n}t beghin en{de} settede de{n} mensche daer in, dien hi gemaect hadde.
En{de} God die HEERE liet opwassen vander aerde{n} alderley boo{m} lustich te aensie{n} en{de} soet te ete{n}, en{de} de{n} boo{m} des leue{n}s midde{n} in de{n} paradise en{de} den boo{m} des kennissen des goets en{de} des quaets.
En{de} daer ginc va{n}de plaetse der wellustich{eyt} een riuiere, om te veruerschen tparadijs en{de} wert gedeylt aldaer, in vier hooft wateren.
Deerste heet Phison en{de} loopt al om dlandt van Heuilah, ende aldaer wast gout,
en{de} dat gout des landts is costelijc, en{de} daer wast Bedellium, en{de} den edelen steen Onix,
Dat ander water heedt Gion, dat vliet alom tgheheele Moorenlant.
Tderde water heet Tigris, dat vliet voor Assyrie{n} Tvierde water, Euphrates.
En{de} God die HEERE nam den mensche en{de} settede hem int Paradijs der wellusticheyt, dat hi, dat bouwe{n} en{de} bewaren soude.
En{de} God die HEERE geboot den mensche ende seyde, Van allen boomen des Paradijs suldy eten,
Maer vanden boom der kennissen des goets ende des quaets, en suldy niet eten, Want wat daghe, ghi daer af eten sult, suldy, den doot steruen.
En{de} God die HEERE sprac, Ten is niet goet, dat die mensche alleen si, Laet ons he{m} een hulpe make die hem ghelijck si.
Als God die HEERE gemaect hadde vander aerden alderley dyere{n} des veldts, en{de}, alderley vogel des hemels, brocht hise tot Adam dat hi saghe, hoe hise noemen soude, Want soo Adam alle leuende zielen genoemt heeft is haeren naem.
Ende Adam ghaf eenenyegelijcken vee, en{de} voghelen des hemels, en{de} den dyieren des veldts sinen naem, Maer men en vant Adam gheen hulper die hem ghelijck was.
Doen sandt Godt die HEERE eenen grooten vaec op Adam en{de} doen hi in slaep was, nam hi een van sinen ribben, en{de} sloot die stede toe met vleesche,
en{de} God die HEERE timmerde een wijf van die ribbe, die hi van Aadam nam, en{de} brachtse tot hem.
Doe{n} sprack Adam, Dat was een been van mijnen beenen, ende vleesch van minen vleesche, Men salse manninne heeten, daer om dat si vanden manne ghenomen is,
Daeromme sal een man sinen vader en{de} zijn moeder verlaten, en{de} aen zijn wijf houden, Ende si sullen zijn twee in eenen vleesche.
Ende si waren allebeyde naect, tewetene, Adam en{de} zijn wijf, en{de} si en schaemden hen niet.
ENde tserpent was listiger dan alle dieren des aertrijcs, die Godt die HEERE gemaect hadde, en{de} tsprac totter vrouwe Waerom heeft v Godt verboden, dat ghi niet en sult eten van alderley boomen des Paradijs?
Doen sprac die vrouwe totten serpente, Wi eten vanden vruchte{n} der boomen des Paradijs
Maer vande{n} vruchte{n} des booms, die midde{n} int paradijs is, heeft ons God geboden, Dat wi daer niet af en souden eten, en{de} ooc dat niet aenroeren, dat wi ter auentueren niet en souden steruen.
Ende tserpent sprac totter vrouwe, Ghi en sult die doot gheensins sterue{n},
wa{n}t God weet, dat inden welcken dage, dat ghi daer af eten sult, so sullen uwe oogen geopent worde{n}, en{de} sult zijn, als gode{n} en{de} weten wat goet en{de} quaet is.
Dus sach die vrouwe, dat die{n} boom ghoet was, om daer af te eten, en{de} schoon den ooge{n} lieflijc te aensien Ende si brac die vrucht af, ende adtse, en{de} si gaf haere{n} manne ooc daer af, En{de} hi adt,
Doen werde{n} haer beyder oogen geopent En{de} doe{n} beke{n}den si, dat si naect waren, en{de} vlochten vijchbladeren, ende maecten hen voorschooten.
Ende si hoorden, die stemme Gods des HEEREN wandelende inde{n} paradise ter coelten nae de{n} middach, En{de} Ada{m} borch he{m} met sinen wiue, vande{n} aensichte Gods des HEEREN, onder die boome{n} int paradijs
En{de} God die HEERE riep Adam, en{de} seyde he{m}, Waer sidy?
En{de} hi sprac, Ick hoorde uwe stemme int paradijs en{de} vreesde, om dat ic naect was, en{de} daero{m} borchde ic mi.
En{de} die HEERE seyde, Wie heuet v gheseyt, dat ghi naect zijt? Dan dat ghi hebt gegeten vande{n} boo{m} daer ic v af geboot, ghi en soudt daet niet af eten?
Doen sprac Ada{m}, Dat wijf die ghi mi gegeue{n} hebt tot eender gesellinne gaf mi vande{n} boom, en{de} ic adt,
En{de} God die HEERE sprac tot de{n} wiue, Waero{m}me hebdy dat ghedaen? Dat wijf antwoorde, Tserpent veruinck mi, ende ick adt.
En{de} God die HEERE sprac totten serpe{n}te, Want ghi dit gedaen hebt, suldy zijn vermaledijt, onder alle vee en{de} dyere{n} der aerden ghi sult op uwe borste gaen, en{de} aerde eten al v leuen lanc,
En{de} ic sal viantschap sette{n} tussche{n} v en{de} den wiue, en{de} tussche{n} uwen zade, en{de} haere{n} zade, Si sal v hooft vertreden, en{de} ghi sult zijnder verssenen lagen legghen.
En{de} totten wiue sprac hi Ic sal uwe catiuichede{n} vermenichfuldige{n}, en{de} uwe ontfanckenissen Ghi sult v kindere{n} in weedo{m} baren, En{de} ghi sult wesen onder des ma{n}s machte, en{de} hi sal ouer v heerschapie hebben.
Ende tot Adam seyde hi, Om dat ghi verhoort hebt ws wijfs stemme, en{de} hebt gegheten vanden boom, daer ick v af gheboot ghi en sult daer niet af eten, vermaledijt si die aerde in uwen wercken, met arbeyde suldy daer af ete{n}, al uwe leuen lanc
Doornen en{de} dijstelen sal si v dragen, en{de} ghi sult tcruyt der aerde{n} ete{n},
Inde{n} sweete ws aensichts, suldy v broot eten, tot dat ghi weder aerde wort, daer ghi af genomen zijt, wa{n}t ghi zijt stof, en{de} sult weder stof worden.
En{de} Adam hiet zijns wijfs naem Eua, daero{m} dat si een moeder is alder leuendigen,
En{de} Godt die HEERE maecte Ada{m} en{de} sine{n} wiue, rocke{n} va{n} velle{n}, en{de} trocse he{n} ae{n},
en{de} sprac Siet, Ada{m} is geworde{n} als onser een, en{de} weet wat goet en{de} quaet is, Maer nv, dat hi niet wt en steke zijn hant, en{de} breke ooc vanden boom des leuens, en{de} ete en{de} leue eewelijck.
En{de} God die HEERE liet he{m} wt den paradise der weelden dat hi die aerde soude bouwen, daer hi af genome{n} was,
En{de} dreef Adam wt, en{de} stelde voor den paradise der wellusticheyt Cherubim, en{de} een vlammich wederblinckende swaert, om te beware{n} de{n} wech tot den boom des leuens.
ENde Ada{m} bekende zijn wijf Eua, en{de} si ontfinc en{de} baerde Cayn, en{de} seyde Ic heb beseten eenen mensche door Godt
En{de} noch baerde si, Abel sine{n} broeder, En{de} Abel wert een schaepherder, En{de} Cayn een ackerman.
En{de} tgebuerde na veel dage{n}, dat Cayn de{n} HEERE offer brochte, vande{n} vruchten der aerden
En{de} Abel brocht ooc vande{n} eerstgeborene{n} zijnder schape{n}, ende van haeren vetten, En{de} die HEERE aensach tot Abel, en{de} tot sine{n} offer,
Maer tot Cayn en{de} tot sine{n} offer, en sach hi niet. Doen wert Cayn zeer gram, en{de} zijn ghelaet verstelde hem,
Ende die HEERE sprac tot Cayn, Waerom verstoordy v? en{de} waero{m} verstelt he{m} v aensichte?
Ist soo niet, hebdy wel ghedaen, en suldy dat niet ontfanghen? Maer hebdy qualic gedae{n} so sal terstont v sonde inder dueren wesen, Maer haer bewechenis sal onder uwe macht wesen, ende ghi sult hebben heerscappie ouer haer.
En{de} Cayn sprac tot sine{n} broeder Abel Laet ons daer buyte{n} gae{n} En{de} doen si opten velde waren, stont Cayn op tegen sinen broeder Abel, en{de} sloech hem doot.
En{de} die HEERE seyde tot Cayn, Waer is v broeder Abel? En{de} hi antwoorde, Ick en weets niet, Ben ic mijns broeders bewaerder?
En{de} hi seyde tot he{m}, Wat hebdy gedae{n}? Die ste{m}me va{n} ws broeders bloet, roept tot mi vander aerde{n},
Nv daerom suldy vermaledijt zijn opter aerden, die haere{n} muyl open gedae{n} heeft, en{de} ws broeders bloet, va{n} uwe{n} hande{n} ontfange{n},
als ghi die bouwe{n} sult, so en sal si v haer vruchte{n} niet geuen Onstadich ende vluchtich suldy zijn opter aerden.
Cayn seyde tot de{n} HEERE, Mijn boosheyt is meerder, da{n} ic verghiffenisse verdiene{n} mach
Siet, ghi sult mi huyden verdriue{n} va{n} daensicht der aerde{n}, ende ick sal mi voor uwe aensicht verberghen, en{de} sal onstadich en{de} vluchtich zijn opter aerden, So wie mi vinden sal, sal mi dootslaen.
Die HEERE sprac tot he{m} Ten sal so niet zijn, Maer so wie Cayn dootslaet, dat sal seuenfout gewroken worden, En{de} die HEERE sette een teeke{n} aen Cayn, dat niema{n}t he{m} en versloege wie dat he{m} vonde,
Also ginc Cayn vanden aensichte des HEEREN en{de} woo{n}de in tlant vluchtich, ae{n} die side Eden tege{n} den ooste{n}.
En{de} Cayn besliep zijn wijf, en{de} si ontfinck, en{de} baerde Enoch, En{de} hi stichte een stat, die nae{m}de hi na zij{n}s zoo{n}s nae{m} Enoch,
Enoch wa{n} Prad, Prad wan Mauihael, Mauihael wa{n} Mathusael, Mathusael wan Lamech.
Lamech na{m} .ij. wiue{n}, die een hiet Ada, die ander Sella,
En{de} Ada wan Iabal, va{n} he{m} quame{n} die in tente{n} woonde{n}, en{de} vee hadde{n},
En{de} zij{n} broeder hiet Tubal, va{n} he{m} quame{n} die met herpe{n} en met pipe{n} omgingen,
Dese Sella wan ooc <parens>te wete{n}</parens> Tubalkain, die wert een constenaer in alle meesterlike stucken va{n} metaelwercke, en{de} va{n} yser, En{de} Tubalkains suster hiet Naema.
En{de} Lamech sprac tot sine{n} wiue{n} Ada en{de} Sella, Hoort mij{n} ste{m}me Lamechs wiue{n}, laet mijn reden tot uwe{n} ooren come{n}, Ic heb eene{n} ma{n} verslage{n} mi tot eender wo{n}de{n}, en{de} ee{n} iongelinc tot mijnder plage{n}
Cayn sal seuenwerf ghewroken worden, maer Lamech .vij. en{de} .lxx. werf.
En{de} Ada{m} besliep noch zijn wijf, en{de} si baerde eenen sone dien hiet si Seth, wa{n}t God heeft mi <parens>sprac si</parens> een ander zaet geset voor Abel, de{n} gene{n} die Cayn ghedoot heeft,
En{de} Sed voede ooc eenen sone, ende hiet hem Enos, dese beghonste den naem des HEEREN aen te roepen.
DIt is dat boec va{n} Adams geboorte, ter tijt, doe{n} God de{n} mensce schiep, en{de} maecte he{m} na die gelikenis Gods,
Hi sciepse ee{n} manneke{n} en{de} een vrouke{n}, en{de} gebenedidese, en{de} hiet haere{n} nae{m} Ada{m}, ter tijt, doen si gescape{n} werde{n}.
En{de} Ada{m} was .C. en{de} .xxx. iaer out, en{de} wan eene{n} sone die he{m} heel gelijc was, en{de} hiet he{m} Seth,
en{de} leefde daer na .viij.c. iaer, en{de} wa{n} sone{n} en{de} dochtere{n},
Also dat zijn geheel ouderdom wert .ix.c. en{de} .xxx. iaren, en{de} sterf.
Seth was .c. en{de} .v. iaer out, en{de} wa{n} Enos,
en{de} leefde daer na .viij.c. en{de} .vij. iaer, en{de} wan sonen en{de} dochtere{n},
dat al zijn dagen waren negenhondert, en{de} twaelf iaer, en{de} sterf.
Enos was .xc. iaer out, en{de} wan Cainan,
en{de} leefde daer na .viij.c. en{de} .xv. iaer, en{de} wan sonen en{de} dochteren,
dat al zijn daghen werden negenhondert, en{de} vijf iaer en{de} sterf.
Cainan was .lxx. iaer out, en{de} wan Mahalaleel,
en{de} leefde daer na .viij.c. en{de} .xl. iaer, en{de} wan sonen en{de} dochtere{n},
dat al zijn ouderdo{m} wert negenhondert en{de} .x. iaer, en{de} sterf.
Mahalaleel was .lxv. iaer out, en{de} wan Iared
en{de} leefde daer na .viij.c. en{de} .xxx. iaer en{de} wan sone{n} en{de} dochtere{n},
dat al zijn ouderdom wert achthondert, ende .xcv. iaer, en{de} sterf.
Iared was .c. en{de} .lxij. iaer oudt, ende wan Enoch,
en{de} leefde daer na .viij.c. iaer, en{de} wa{n} sone{n} en{de} dochtere{n},
dat al zijn ouderdom wert negenhondert, en{de} .lxij. iaren, ende sterf.
Enoch was .lxv. iaer out, en{de} wa{n} Mathusalem,
en{de} leyde een godlijc leue{n}. drie .c. iaer daer na, en{de} wa{n} sone{n} en{de} dochtere{n},
dat al zijn ouderdom, wert driehondert, en{de} .lxv. iaer,
en{de} want hi goddelijck leefde, nam he{m} Godt wech, ende en wert niet meer ghesien.
Mathusalem was .c. en{de} .lxxxvij iaer out, en{de} wan Lamech,
ende leefde daer na seuenhondert, en{de} tweentachtentich iaer, en{de} wan sone{n} en{de} dochteren,
dat al zijn ouderdo{m} wert neghenhondert iaer, ende .lxix. ende sterf.
Lamech was hondert, ende tweentachtentich iaer out, ende wan eenen sone,
ende hiet hem Noe, ende sprack, Die sal ons troosten in onsen wercke{n}, ende inder becommeringhe onser handen opter aerden, die die HERE vermaledijt heeft,
Daer na leefde hi vijfhondert, ende .xcv. ende wan sonen ende dochteren,
dat al zijn ouderdom wert seuenhondert ende .lxxvij. iaer, ende hi sterf.
Noe was vijfhondert iaer out, ende wan Sem, Cham, ende Iaphet.
ALs hen die menschen begonsten te vermeerderen opter aerden, en{de} hadden opgeuoet dochtere{n},
Ende die kinderen Godes na de dochtere{n} der menschen sage{n}, hoe schoon dat si waren, namen si te wiue die welcke si wilden,
Doen sprack die HEERE Mine{n} gheest en sal niet altijt bliue{n} onder die menschen, wa{n}t si vleesch zijn, Ick wil he{n} respijt gheuen hondert, en{de} twintich iaer,
Daer ware{n} ooc in dien tijde{n} ruesen opter aerden, Want na dien dat die kindere{n} Gods die dochteren der mensche{n} besliepe{n}, en{de} kinderen wonne{n}, werdent geweldige in der werelt, en{de} vermaerde mannen daer wt.
Maer doen die HEERE sach, dat der menschen quaetheyt groot was, opter aerden, en{de} alle opset, en{de} ghedachten huerder herten alleen totten quade ware{n} altijt,
So beroudet hem, dat hi den mensce ghemaect had opter aerden, Ende was vore beware{n}de in toecomende{n} tijde{n} en{de} tbecommerde he{m} in zijn hert,
en{de} sprac. Ic sal de{n} mensce, die{n} ick geschapen heb te niet doen vander aerden, vanden menschen aen totten beesten toe, ende tot den ghewormte, ende tot de{n} voghelen des hemels, Want my berouwet, dat icse ghemaect heb,
Maer Noe vant genade voor den HEERE.
Dit is Noes gheslachte, Noë was een rechtuaerdich man, ende een oprechtighe ende leyde een godlijck leuen tsinen tijden,
ende wan drie sonen, Sem, Cham, Iaphet,
Maer die aerde was besmet voor den ooge{n} Goods, ende vol quaetheyden,
Doen sach God opter aerden, en{de} siet, Si was verdorue{n}, wa{n}t alle vleesch had sinen wech bedoruen opter aerden.
Doen sprack Godt tot Noe, Dat eynde van allen vleesch is ghecomen voor mi, want die aerde is vol van haerder boosheyden, ende siet, ick wilse verderuen met der aerden.
Maect v een arcke va{n} gescaefden hout, ende maect cameren daer in, en{de} bepecse met peck van binnen, ende van buiten,
ende maectse aldus. Drie hondert ellen sal die lencte zijn, vijftich ellen die wide, ende dertich ellen die hoochte,
Een venster suldi maken bouen int opperste, een elle groot zijnde, Die duere suldi sette{n} midde{n} in haer side, In dat onderste deel suldi eetcamere{n} ende drie ander cameren bi een maken
Want ic sal een diluuie van water laten comen opter aerden, om te verderuen alle vleesch daer een leuende adem in is onder den hemel, al watter op der aerden is sal vergaen,
maer met v sal ick een verbont stellen, ende ghi sult inder arcken gaen met uwen sonen, met uwen wiue, en{de} met uwer sonen wiuen,
Ende ghi sult inder arcken doen alderley dier van allen vleesche, een paer, manneken ende wijfken, dat si leuende bliuen moghen bi v,
Vanden voghelen na haerder aert, vanden beeste{n} na huerder aert, ende van alderley ghewormte opter aerden, na huerder aert, Van elcken sal een paer tot v ingaen, op dat si leuende bliuen,
Ende ghi sult alderley spise nemen, dieme{n} eedt, ende ghi sultse bi v vergaderen, dat si v ende hen wesen tot spijse,
ende Noe dedet alle wat hem Godt gheboot.
ENde die HEERE sprac tot Noë, gaet inder arcken, ghi ende alle uwe huys, Wa{n}t v heb ick rechtuaerdich ghesien voor mi in deser tijt,
Van allen suyueren beeste{n} neemt met v, seuen ende seuen, dat manneken en{de} zijn wijfken, ende va{n}de{n} onsuyuere{n} beesten, een paer, dat manneken ende zijn wijfken,
des ghelijck vanden vogelen des hemels, seuen ende seuen, dat manneken ende zijn wijfken, op dattet zaet leuendich blyue op alle daerde,
Want noch na seuen dagen sal ic laten regenen opter aerde{n} .xl. dagen en{de} .xl. nachte{n}, en{de} verderue{n} al dat wesen heeft vander aerde{n}, dat ic gemaect heb
Ende Noe dedet al dat hem die HERE gheboot,
ende Noe was ses hondert iaren oudt, doen twater der diluuie opter aerden quam,
Ende hi ginc in die arcke met zijn sonen, ende zijn wijf, ende zijnre sonen wiuen om die wateren der diluuien,
Vanden suyueren beesten, ende vanden onsuyueren, vanden voghelen, ende van alle gewormte der aerden,
gingen tot hem bi pare{n} inder arcken, manneken ende wijfken, soo hem die HEERE gheboden had,
Ende doe{n} die seuen daghen gheleden waren, quam twater der diluuien opter aerden,
In de{n} seshondersten iare des ouderdoms Noe, den seue{n}tiensten dage des tweede{n} maents, dat is de{n} dach, doen braken op alle die fonteyne{n} des grooten afgronts, ende het deden haer op die vensteren des hemels,
en{de} daer qua{m} een regen opter aerden, veertich daghen ende veertich nachten.
Effen inden seluen daghe ghinc Noe inder arcke{n}, met Sem, Cham, ende Iaphet, sinen sonen, en{de} met sinen wiue, en{de} met zijnre sonen wiuen met hen inder Arcken,
Si en{de} oock alderley dier naer zijnre aert, alderley beesten naer haerder aert, alderley ghewormte, dat opter aerden cruypt naer zijnder aert, en{de} alderley geuogelte naer zijnder aert, Al wat vlieghen konde, en{de} al wat vederen hadde,
dat ghinc tot Noë inder Arcken, bi paren, van allen vleesche daer eene{n} leuendige{n} gheest in was,
En{de} dat ware{n} ma{n}nekens en{de} wijfkens, va{n} alderley vleesche, en{de} ghinghen daer in, alsoo God hem geboden had, En{de} die HEERE sloot hem daer in van buyten.
En{de} die diluuie quam veertich daghen lanck opter aerden, ende die wateren wiessen ende hieuen die Arcke op bouen der aerden,
Alsoo nam dat water die ouerhant en{de} wies zeere op der aerden, Alsoo dat die Arcke op dat water dreef,
En{de} dwater wert machtich, en{de} wies soo zeere opter aerde{n}, dat alle hooge berge{n} onder alle de{n} hemel bedect werden,
Vijftien cubitus hooch ghinck, dat water ouer die berghen, die bedect werden.
Doen ghinc alle vleesch onder, dat opter aerden hem roert, van voghelen, van beesten, van diere{n}, ende al dat hem roert opter aerden, Ende alle menschen,
Ende al wat eenen leuende{n} adem had opter aerden dat sterf.
En{de} God dedet al te niete wat opter aerden was vande{n} mensche{n} aen totte{n} beesten toe, soo wel tgewormte, als die vogelen des hemels, en{de} tverghinck al vander aerde{n} Alleen Noë bleef daer ouer, en{de} die met hem inder Arcken waren
En{de} dwater stont opter aerden hondert en{de} tvijftich daghen.
ENde God gedachte Noë, en{de} alder diere{n} en{de} alder beesten, die met he{m} inder Arcken waren, En{de} liet wint op der aerden comen, en{de} die watere{n} vielen,
En{de} die fonteyne{n} des afgronts werden verstopt, en{de} die sluysen des hemels, en{de} die reghe{n} vanden hemel werden geweret,
En{de} dat water verliep vander aerde{n}, ende minderde, na hondert ende tvijftich daghe{n}.
En{de} op de{n} .xxvij. dach der seuenster maent, quam die Arcke neder op die bergen van Armenien
Dwater minderde voort aen, en{de} minderde, tot op de tienste maent. Ten eerste{n} dage des tiensten mae{n}ts openbaerden die toppen der berghen.
En{de} na .xl. daghen dede Noë die venster der Arcken op, die hi gemaect hadde,
en{de} liet een Raue wt vliege{n} en{de} si vlooch wt, en{de} en qua{m} niet weder, also lange, tot dwater verdroogede opter aerden.
Daerna liet hi een Duyue van hem wt vliegen, op dat hi wiste, oft dwater geuallen ware opter aerden,
Ende doen die Duyue niet en vant, daer haeren voet op gerusten conste, so qua{m} si weder tot hem inder Arcken, Want dwater was noch opt geheel aertrijcke, Doe{n} stac hi zijn hant wt, en{de} namse weder tot hem inder Arcken.
En{de} doen heeft hi noch ander seuen dage{n} verbeyt, en{de} hi liet noch een Duyue vliegen wter Arcken,
Die qua{m} tot hem aende{n} auont brengende eenen olijf tac met groene{n} bladeren groeyende, in haeren beck, Doe{n} verstont Noë, dattet water geuallen was, op der aerden,
Maer hi verbeyde niet te min noch seuen ander dagen, en{de} liet een Duyue wt vliege{n}, die en quam niet weder tot hem.
In den ses hondersten en{de} eenen iare, des ouderdoms Noë, ten eersten dage der eerster maent, verdroogede dwater opter aerden. En{de} doen dede Noë dat dack vander Arcke{n} op en{de} sach op en{de} sach, dat daensicht der aerde{n} drooge was,
Also wert daerde geheel drooge de{n} twintichsten dage der tweester maent.
En{de} God sprack tot Noë, ende seyde
Gaet wt der Arcken, ghi en{de} uwe wijf, uwe sonen en{de} uwer sonen wiue{n} met v gaet opter aerde{n}, En{de} wast, ende vermenichfuldicht v opter aerde{n}.
Also ginc Noë wt met sinen sonen, met sinen wiue en{de} zijnder sonen wiuen met hem,
Oock alderley diere{n} beesten en{de} tgewormte, al dat opter aerden cruypt naer zijnder aert, dat ghinc wt der Arcken.
En{de} Noë maecte den HEERE, eenen outaer, en{de} nam van alderley suyuere vee, en{de} van alderley suyuere geuogelte, en{de} offerde brantoffer op den altaer
En{de} die HEERE rooc den lefilijcken rueck, en{de} sprac tot hem Ic en sal daerde niet meer voort aen, vermaledijen, om der menschen wille, want den sin en{de} tgedachte des menschen hertte zijn geneycht totte{n} quade va{n} zijnder ioncheit op, En{de} ic en sal voort aen niet meer slaen, alle datter leeft, ghelijck ick ghedaen hebbe,
Alsoo langhe als die aerde staet, en sal niet ophouden, zaeyen, en{de} den oost, coude en{de} hitte, somer en{de} winter, dach en{de} nacht.
ENde God gebenedide Noë, ende sine sonen, en{de} sprac tot hen, wast en{de} vermenichfuldicht v, en{de} veruult die aerde,
En{de} uwe vreese en{de} anxt si op alle diere{n} der aerde{n} op alle vogele{n} des hemels, en{de} op alle datter opter aerde{n} cruypt, En{de} alle visschen der zee zijn in uwe hant geleuert.
Al wat hem roert ende datter leeft, sal uwe spise wesen, gelijc groene cruyt heb ict v al ghegheuen.
Dat wtgenomen, en etet dat vleesch met de{n} bloede niet
Wa{n}t ick sal dbloet uwer zielen va{n} allenhanden der dieren eysche{n}, en{de} van des mensche{n} handt, en{de} sal des mensche{n} ziele vereysche{n}, van des mans hant, en{de} van zijns broeders hant.
So wie des mensche{n} bloet stortet, diens bloet sal oock ghestortet worden, Want naer dbeeldt Gods is die mensche ghemaect,
Maer wasset ghi, ende vermenichfuldicht, ende gaet opter aerde{n} ende veruult die.
Noch sprac God dit tot Noë, ende zijn sonen,
Siet, ic sal mijn verbont met v luyden stellen, ende met uwen zade na v,
ende tot alle leuende zile die bi v is, so wel inden vogelen, als inden beesten, ende vee der aerde{n} ende alle dat wter Arcken gegaen is, so wat dier dat si op der aerden.
Ende sal mijn verbont, so met v stellen, dat voortae{n}, niet meer alle vleesch verdorue{n} en sal worde{n}, mette{n} water der diluuien, en{de} en sal voortaen gheen diluuie meer comen, die daerde verderue
Ende God sprack, Dats dat teeken des verbonts, dat ick gheue tusschen mi ende v en{de} alle leuende ziele die met v is, voortmeer eeweliijc,
Mijnen boghe sal ick setten in die wolcken, die sal een teeke{n} zijn des verbonts tusschen mi ende tusschen der aerden,
Ende als ick den hemel sal hebben ouertoge{n} met wolcken soo sal mijnen boghe openbaren inden wolcken,
ende sal ghedachtich wesen mijns verbonts, met v, ende met alle leue{n}de ziele, die dat vlees roert, dat niet meer voortaen eenighe wateren der diluuien en sulle{n} wesen die alle vleesch sulle{n} verderue{n},
Daero{m} sal mijne{n} boge in die wolcke{n} zijn, dat ic he{m} ae{n}sie, en{de} gedencke aen dat eewige verbont dwelcke geslege{n} is tussche{n} God en{de} alle leue{n}de ziele, in alle{n} vleesche, dat opter aerde{n} is,
Dit seyde God ooc tot Noë, Dit sal zijn dat teeke{n} des verbonts dat ic gestelt hebbe tusscen mi ende allen vleesche opter aerden
Die sonen Noë die wt der arcken gingen zijn dese, Sem, Cham, Iaphet, Maer Cha{m} is die vader Chanaan,
Dat zijn die drie sone{n} Noë, va{n} desen is gesaeyt alle tme{n}schelike gheslachte opter heelder aerden
En{de} Noë wert een ackerma{n}, en{de} begonste die aerde te oeffenen, en{de} plantede eenen wijngaert,
En{de} doen hi den wijn dranck, wert hi droncken ende lach inder tenten ondect.
Als nv Cham Chana{n}s vader zijns vaders schamelheit sach seyde hijt beyde sinen broederen, daer buyten,
Doen namen Sem ende Iaphet haeren mantel, ende leydense op haer schouderen, ende ghinghen eerselincs daer toe, ende decten haers vaders schamelheyt toe, Ende si keerden haer aensichte, ende si en saghen haers vaders manlijcheyden niet.
Als nv Noë ontwaecte van sinen wijne ende vernam, wat zijn ioncste sone ghedaen hadde, soo seyde hi.
Vermaledijt si tkindt Chanaan, ende een knecht alre knechten zijnder broederen,
En{de} noch seyde hi Gelouet si God die HEERE Sems, Ende Chanaan si zijn knecht,
Godt breyde Iapheth wt, ende late hem woonen in Sems wooninghen, Ende Chanaan si zijn knecht.
Noë leefde nae die diluuie, drie hondert ende tvijftich iaer,
dat alle zijn daghen werden, negenhondert en{de} .l. iaer, en{de} sterf.
DIt zijn Noes sonen gheslachten, Sem Cham, Iaphet, En{de} si wonnen kinderen na die diluuie.
Die kinderen va{n} Iaphet zijn dese, Gomer en{de} Magog, en{de} Madai, en{de} Ianan, en{de} Tubal, en{de} Mosoch en{de} Thiras
Maer die kindere{n} va{n} Gomer zijn dese Asenez, en{de} Riphat, en{de} Thogorma.
Die kinderen va{n} Iauan zijn dese Pelisa en{de} Tharsis, Cethim, en{de} Dodanim,
Van desen zijn wt gebreyt, die eylande{n} der heydene{n}, in haer la{n}tschapen, elck naer haer spraken, gesinne{n}, en{de} geslachte{n}.
De kindere{n} va{n} Cha{m} zijn dese Chus Mesrahim, en{de} Phur, ende Chanaan.
Maer Chus kindere{n}, zijn dese, Saba, Euila, ende Sabatha, Regma, en{de} Sabthaca. Maer die kindere{n} va{n} Regma zijn dese, Saba en{de} Dada{m}
Maer Chus wa{n} Nymroth, Die begonst een geweldich heere te zijn opter aerden,
en{de} was een geweldich iager, voor de{n} HERE Daer wt comt dat gemeyn segghen, dat is een geweldich iager, voor de{n} HEERE, gelijc Nymroth,
Dat begin zijns rijx was Babylon , en{de} Arach en{de} Archat, en{de} Chala{n}ne int la{n}t Se{n}naar,
Va{n} die{n} la{n}de, is daer na gecome{n} Assur, en{de} stichte Niniue, en{de} dier stadt strate{n}, en{de} Calde
daer toe Resen tussche{n} Niniue en{de} Calde, Dits een groote stadt.
Mezraim wa{n} Ludim, en{de} Enanim en{de} laabim, en{de} Nephtuim,
en{de} Phethrusim, en{de} Celuim, Van die zijn gecome{n} de Philistinen en{de} Caphturine{n}.
En{de} Canaan wa{n} Zidon sine{n} eersten sone, en{de} Heth,
en{de} Iebusi, en{de} Ammori, en{de} Gergesi,
en{de} Eui, en{de} Arki, en{de} Cini,
en{de} Aradi, Samari, en{de} Amathi. , En{de} wt dese zijn gezaeyt tvolck der Cananiten.
En{de} die palen van Canaan ware{n} van Zidon aen, door Gerar, tot Gaza toe tot datmen coemt te Sodoma, en{de} Gomorra en{de} Adama, Seboim, en{de} tot Lesa.
Dit zijn de kindere{n} Cham in haer maeschappe{n}, en{de} spraken en{de} geslachte{n}, en{de} luyden
Van Sem zijn ooc geboren die vader van alle kindere{n} Heber, die meeste broeder Iaphet
En{de} dit zijn Sems kinderen, Helam, en{de} Assur, ende en{de} Arpharat, Lud, en{de} Ara{m}.
Die kindere{n} Ara{m} zijn dese, Hus en{de} Hul, en{de} Gether, en{de} Mes.
Arpharat wan Sale, Sale wa{n} Heber,
Heber wan twee sonen, Die een hiet Phaleg daero{m}, dat tzijnder tijt, die werelt ghedeylt wert En{de} zijn broeder hiet Iecta{n},
En{de} Iecta{n} wa{n} Elmodad, ende Saleph, ende Asarmoth, ende Iare,
ende Aduram, en{de} Vsal,
ende Abimahel, Saba
en Tophir, en{de} Decla, en{de} Euila, en{de} Iobab, dat zijn alle kindere{n} va{n} Iecta{n},
En{de} haer wooninge was va{n} Mesa aen, tot datmen coemt te Sephar, aende{n} berch teghent oosten,
Dat zijn die kindere{n} va{n} Sem, in haeren maechschappe{n}, en{de} spraken, en{de} lande{n}, en{de} luyde{n}.
Dat zijn nv die geslachte{n} der kindere{n} Noë, in haer geslachte{n}, en{de} luyde{n}, Va{n} die{n} zijn gedeylt de luyde{n} opter aerde{n}, na de diluuie.
Maer alle daerde was van eenderley tale en{de} sprake,
Doen si nv reysden vant Oosten, vonden si een velt, int lant Sennaar, en{de} woonden aldaer,
En{de} spraken tot malcanderen, Coemt, laet ons bacsteene{n} maken en{de} backense metten viere, En{de} si namen bacsteenen voor steenen, en{de} lijm voor mortele,
en{de} seyde{n}, Coemt, laet ons een stadt, en{de} eene{n} torren maken, wiens opperste aende{n} hemelreycke, en{de} dat wi ons eenen naem maken, eer wi verstroyt worde{n} in alle lande{n}.
Doen quam die HEERE neder, dat hi sien soude die stede en{de} den torren, die{n} Adams kindere{n} timmerde{n}
En{de} sprac, Siet, tis eenderley volc en{de} sprake, onder hen allen, En{de} hebbe{n} dat begonst te doen, en{de} si en sullen niet aflaten, va{n} alle dat si voorgenomen hebben te doen, tot dat zijt mette{n} werc volbracht hebbe{n},
Coemt da{n} laet ons neder dalen, en{de} aldaer haer sprake aldaer verwerren, op dat deen, zijns naeste{n} sprake niet en verstae.
En{de} also verstroydese die HEERE, van dier plaetsen in alle{n} landen, Ende si hielden op die stadt te timmeren,
Daer af heet haeren naem Babel, om dat aldaer vewerret wert alder landen tale En{de} van daer heeftse die HEERE opt aensicht va{n} allen lande{n} verstroyt.
Dit zijn Se{m}s geslachte{n}. Sem was .c. iaer out, en{de} wan Arpharat .ij. iaer na de diluuie.
En{de} Sem leefde na dat hi Arpharat wa{n} .ccccc. iaer, en{de} wan sone{n} en{de} dochtere{n}.
Arpharat had gheleeft .xxxv. iaer, en{de} wa{n} Sale,
En{de} Arpharat had geleeft na dat hi Sale wan .ccc. en{de} .iij. iaer, ende wan sonen en{de} dochtere{n}.
En{de} Sale had geleeft .xxx. iaer, en{de} wa{n} Heber,
En{de} Sale had geleeft na dat hi Heber gewonnen hadde .cccc. iaer en{de} wa{n} sone{n} en{de} dochtere{n}.
En{de} Heber leefde .xxxiiij iaer, en{de} wa{n} Phalech
Ende leefde na dat hi Phalech wa{n} vier hondert .xxx. iaer, en{de} wan sonen en{de} dochteren.
En{de} Phalech hadde geleeft dertich iaer, en{de} wan Reu,
En{de} Phalech hadde geleeft na dat hi Reu wan .cc. en{de} nege{n} iaer, en{de} wan sonen en{de} dochteren.
En{de} Reu hadde geleeft .xxxv. iaer, en{de} wa{n} Saruch
En{de} Reu had geleeft na dat hi Saruch wan cc. en{de} .vij. iaer, ende wan sonen en{de} dochteren
En{de} Saruch hadde geleeft .xxx. iaer, en{de} wan Nachor,
En{de} Saruch had gheleeft na dat hi Nachor wa{n} .cc. iaere{n}, en{de} wa{n} sone{n} en{de} dochtere{n}
En{de} nachor had geleeft .xxix. iaer, en{de} wa{n} Thare.
En{de} Nachor had geleeft na dat hi Thare wan .c.xix. iare{n}, en{de} wan sonen en{de} dochteren.
Thare hadde geleeft tseuentich iaer, en{de} wan Abram, en{de} Nachor, ende Aram.
En{de} dit zijn die geslachten va{n} Thare, Thare wan Abram, Nachor, en{de} Aram Maer Aram wa{n} Loth,
En{de} Aram sterf eer zijn vader Thare in zijns vaders lant te Hur in Caldee{n}
En{de} Abram ende Nachor namen wiuen, Abrams wijfs naem was Sarai, En{de} Nachors wijfs nae{m} was Melcha Ara{m}s dochtere, die welcke Ara{m} vader was va{n} Melca en{de} Iesche
Maer Sarai was o{n}uruchtbaer, en{de} en hadde geen kindere{n},
En{de} doe{n} na{m} Thare sine{n} sone Abra{m}, en{de} Loth zijns soons Arams sone, ende Sarai zijns soons Abra{m}s huysurou, en{de} hi voerdese va{n} Hur wt Caldee{n}, dat si int la{n}t Canaa{n} souden gaen, En{de} si quamen te Aran, ende si woonde{n} aldaer,
En{de} Thare dage{n} werde{n} twee hondert, en{de} vijf iaer, ende sterf in Aran.
ENde de HEERE sprac tot Abra{m}, Gaet wt v lant, ende wt v maechscap, en{de} wt ws vaders huys, en{de} comt in een lant, dat ic v thoone{n} sal,
En{de} ick sal v tot een groot volc maken, Ende ick sal v ghebenedien, ende ic sal uwen naem groot maken, Ende ghi sult ghebenedijt zijn,
Ick salse ghebenedien, die v gebenedien, En{de} ick salse vermaledien, die v vermaledien, En{de} in v sullen ghebenedijt worden alle gheslachten der aerden.
En{de} doen ghinck Abraham wt, also he{m} die HEERE beuolen hadde, en{de} Loth troc met hem. Abram was .lxxv. iaer out, doen hi wt Aran trock.
Ende also nam Abram zijn wijf Sarai, en{de} Loth zijns broeders sone, met alle haerder hauen, die si beseten hadden, en{de} die zielen die si gemaect hadde{n} in Aran, en{de} reysden wt na dlant Canaan,
En{de} als si in tselue lant gecomen waren, doorleet Abram doort lant, totter stadt va{n} Siche{m}, en{de} totte{n} heerlijcke{n} dale, Wa{n}t tot dier tijt woonde{n} daer Cananite{n} int lant.
Doe{n} openbaerde die HEERE Abraha{m}, en{de} sprac tot he{m}, uwe{n} zade, sal ick dit lant geue{n}. En{de} hi stichte aldaer, de{n} HEERE die he{m} ope{n}baerde, eene{n} altaer.
Daer na ginc hi va{n} daer, aen eene{n} berch, die tegent ooste{n} der stadt Bethel lach, ende sloech aldaer zijn tente{n} op, dat hi Bethel ten westen, en{de} Hai te{n} ooste{n} hadde, en{de} maecte aldaer de{n} HEERE ooc eene{n} altaer, en{de} aenriep de{n} nae{m} des HEEREN.
Daer na troc Abram voordere, ende trock zuydtwaert.
En{de} in dat lant quam eene{n} diere{n} tijt. En{de} doe{n} troc Abram af, in Egipten, dat hi he{m} daer onthouden mochte, als een vremt man, wa{n}t de{n} dieren tijt was zeer machtich in de{n} lande.
En{de} doe{n} hi na bi Egypten quam, seyde hi tot sine{n} wiue Sarai Ic weet, dat ghi een schoo{n} vrouwe zijt,
en{de} dat als nv v die va{n} Egipten sullen sien, soo sullen si segge{n}, Siet dat is zijn huysfrouwe, en{de} sullen mi dooden, en{de} v behouden,
Daerom bid ick v, segt toch, dat ghi mijn suster zijt, om dat mi des te bat si, om uwent wille, en{de} mijn ziele leuendich bliue, om uwen wille.
En{de} als hi nv in Egypten quam, saghen die Egiptenaere{n} dat wijf, dat si zeer schoo{n} was
en{de} Pharaos Princen bootschapten he{m} dat, en{de} presense voor he{m}. Doe{n} wert si in Pharaos huys gebracht,
Ende men dede Abra{m} wel, om haere{n} wille, En{de} hi hadde schape{n} en{de} runderen, en{de} ezelen, en{de} knechte{n}, ende maerten, en{de} ezelinnen, en{de} kemelen.
Maer die HEERE gheesselde Pharaone{n} met groote plage{n}, en{de} zijn huys, om Sarai Abra{m}s wijfs wille.
Doe{n} riep Pharao Abra{m} tot he{m}, en{de} seyde, waerom hebdy mi dat gedae{n}? Waerom en seydy mi niet, dattet uwe wijf was?
Waero{m} seydy da{n} dattet uwe suster was? om dat icse mi tot eenen wiue soude neme{n}? En{de} nv siet, daer is uwe wijf, nee{m}t v wijf, en{de} gaet wech.
En{de} Pharao geboot, de{n} manne{n} van Abra{m}, en{de} si geleyden he{m}, en{de} zijn wijf, en{de} alle dat hi hadde.
ALso troc Abram opwaert wt Egipten, hi en{de} zijn wijf, en{de} alle dat hi hadde, en{de} Loth oock met hem, ten zuyde{n}waert,
Maer Abra{m} was zeer rijc, va{n} veel siluers en{de} gout,
en{de} trock voort aen, al den wech weder om, die{n} hi gecome{n} was, va{n} tzuyden, tot Bethel aen die stede daer eerstwerf zijn wooninge was, tussce{n} Bethel en{de} Hai,
in die selue plaetse, daer hi te vore{n}, de{n} altar gemaect hadde, En{de} hi aenriep aldaer de{n} nae{m} des HEEREN.
En{de} Loth die met Abra{m} was, had ooc scape{n} en{de} rundere{n} en{de} tente{n},
En{de} dat lant en mochts niet verdraghen, dat si beyde bi malcandere{n} mochte{n} woone{n}, wa{n}t haer goet was so vele, dat si met malcandere{n} niet en conste{n} woonen,
En{de} daero{m} wasser twist tussche{n} den herderen des vees va{n} Abra{m}, en{de} tusschen de herderen van Loths vee. En{de} tot dien tide{n} woo{n}den in dat lant ooc Cananite{n} en Pherisiten.
Daero{m} seyde Abra{m} tot Loth, En laet gheene{n} twist wesen tussce{n} mi en{de} v, en{de} tussce{n} mijn en{de} uwe herders, wa{n}t wi zijn gebroeders,
Siet, al tlant is voor v ope{n}, Sceyt v va{n} mi bd ic v Wildy ter slincker gae{n}, so wil ic ter rechter, oft wildy ter rechter, so wil ick ter slincker,
Doen hief Loth zijn ooghen op, en{de} omsach alle die palen vander Iordane{n}, Wa{n}t eer God Sodoma en{de} Gomorra verderf, ware{n} si rijc va{n} water, tot datme{n} te Zegor coe{m}t, gelijck Gods paradijs en{de} gelijc als Egipten lant.
Alsoo koos Loth al die palen aen die Iordane, en{de} troc wech vande{n} oosten, Also sceyde he{m} die een broeder vande{n} andere{n},
Dat Abram woonde int lant Canaan, en{de} Loth inde{n} steden vande{n} selue{n} palen omtrent der Iordaden, ende stelde zijn wooninge te Sodoma,
Maer die luyde{n} van Sodoma ware{n} erch en{de} sondichde{n} zeere tegen den HEERE.
Als he{m} Loth nv van Abram gescheide{n} had, sprac de HEERE tot Abra{m}, Heft v ooge{n} op, en{de} siet va{n} deser stede{n} ae{n} daer ghi woo{n}t, noortwaert zuytwaert, en{de} oostwaert, en{de} westwaert,
wa{n}t al dat lant dat ghi siet, sal ic v geue{n}, en{de} uwe{n} zade eewelic,
en{de} sal v zaet make{n} gelijc de{n} stof der aerde{n}, Kan een mensche tstof der aerden getellen, die sal v zaet ooc tellen,
daero{m} staet op en{de} trect door dat lant, in de lengde en{de} breide, wa{n}t v wil ict geue{n}.
Dus hief Abra{m} zijn tente{n} op, en{de} qua{m} woone{n} int dal ma{m}bre dat te hebro{n} is, en{de} ti{m}merde daer de{n} HERE eene{n} altar
IN dien tijde gesciede, dat de coninc Amraphel va{n} Se{n}naar, Arioch de coninc va{n} Ponthi Kodorlaomor coninc va{n} Elam, en{de} Thadal coninc der heydenen,
dat si streden met Bera den coninc va{n} Sodoma, en{de} Bersa de{n} coninc va{n} Gomorra, en{de} Senneab de{n} coninc va{n} Adama, en{de} tegen Semeber coninck van Seboim, en{de} tegen den coninc van Bala die Zegor heetet,
Dese quamen alle te same{n} in dat breede dal, daer nv die soute zee is,
want si waren .xij. iaer onder den coninc Kodorlaomor geweest, en{de} int .xiij. iaer ware{n} si hem afgeuallen.
Daerom quam Kodorlaomor, en{de} die coningen die met he{m} ware{n}, inde{n} xiiij. iare, en{de} sloegijen Raphaim te Astarot, Karnaim en{de} Sufim met hem, en{de} Emin, inde velde{n} Kariathaim,
en{de} die Horite{n}, op dat geberchte Seir tot aen dat breet velt Pharan, welck aen die woestine stoot,
Daer na keerde{n} si weder om, en{de} quame{n} aen die fonteyne Mesphat dat is Kades, en{de} sloege{n} dat geheele lant der Amalekite{n}, ooc die Amoriten, die te Azezon Thamar woonden.
Doen trocken wt die coningen va{n} Sodoma van Gomorra, va{n} Adama, va{n} Zeboim, en{de} die coninc va{n} Bala, die Zegor heet, en{de} si stelden hen ten strijde, int breede dal
tegen Kodorlaomor den coninc va{n} Elam, en{de} tegen Thadal den coninc der heydene{n}, en{de} Amraphel die coninc va{n} Sennaar, en{de} Arioch de{n} coninc va{n} Ponthi vier coningen tegen vijf,
en{de} dat breede dal hadde veel leem graften. Maer die coninc van Sodoma en{de} van Gomorra, werde{n} daer in geslage{n} int vluchten, en{de} neder gheleyt, en{de} watter ouer bleef, dat vloot op dat gheberchte,
Doen namen si alle die haue te Sodoma en{de} te Gomorra, en{de} al dat der spisen toebehoort, en{de} trocken van daer,
En{de} si name{n} ooc met hen Loth Abrams broeders sone en{de} zijn goet, want hi woonde te Sodoma, en{de} si trocken van daer.
Doen quam daer een die ontloopen was en{de} seydet Abram den Hebreeuschen man die daer woonde in dat dal Mambre der Amorite{n}, de welc een broeder Escol en{de} Aner was, dese ware{n} met Abra{m} in een verbonde{n}.
Als nv Abra{m} hoorde, dat Loth zijn broeder geuangen was, wapende hi zijn eygen ghereede knechten .ccc. en{de} .xviij. in zijn huys gheboren, en{de} iaechde hen na tot Dan,
en{de} deylde hem, ende viel des nachts op hen, met sine{n} knechten, ende sloechse en{de} iaechdese tot Hoba, die ter slincker siden der stadt Damascus leyt,
en{de} brochte al die haue weder, oock Loth sinen broeder met zijnder hauen, oock die vrouwen en{de} dat volck.
Als hi weder quam vanden slaghe des Kodorlaomor, en{de} der coningen die met dien waren, ghinc he{m} tegen die coninc van Sodoma, in dat velt dat Tsconincks dal heedt,
Maer Melchizedech die coninc van Salem bracht broot en{de} wijn voort, Ende hi was een Priester Gods des alderhoochsten,
en{de} ghebenedide hem, en{de} sprack, Abram, zijt ghebenedijt den alder hoochsten Gode, die hemel en{de} aerde besidt,
en{de} gelouet si God die alder hoochste, die v viande{n} in v ha{n}t beslote{n} heeft En{de} dien gaf Abram de tiende va{n} al de{n} buet.
Doen sprac die coninc van Sodoma, tot Abram, gheeft mi de zielen, de haue behout v,
Maer Abra{m} sprac tot de{n} coninc va{n} Sodoma, Ic heffe op mijn hande{n} tot de{n} HEERE de{n} alder hoochsten God die hemel en{de} aerde besidt,
dat ic va{n} alle dat v is niet eene{n} draet, noch eene{n} schoenrie{m} neme{n} en sal, dat ghi niet en segt, Ic heb Abra{m} rijc ghemaect,
wtghenomen, dat die iongers verteert hebbe{n}, en{de} die mannen Aner, Escol, en{de} Mamre, die met mi getoghen zijn, laet die haer deel nemen.
ALs dese dingen dus geleden waren, gebuerdet, dat tot Abram ghedaen wert dwoort des HEEREN in een visioen seggende, En vreest niet Abram, ic ben uwe beschermer, en{de} uwe{n} zeer grooten loon,
Maer Abram sprac, HEERE God, wat suldyi mi gheue{n}? Ic gha sonder kindere{n}, En{de} mijn huisknecht heeft eenen sone, dese Eleasar va{n} Damasco?
En{de} Abram seyde noch, mi en hebdy gee{n} zaet gegeue{n}, en{de} siet de sone mijns gesins sal mijn erfgenae{m} zijn.
En{de} siet, dat wort des HEEREN sprac met he{m}, Hi en sal niet uwe erfgenaem zijn, maer die van uwe{n} lichae{m} comen sal, die sal v erfgenae{m} zijn,
En{de} hi hiet he{m} wt gaen, en{de} seyde, Siet de{n} hemel en{de} telt die sterre{n}, kondise tellen, en{de} seyde tot he{m}, also sal v zaet worden.
Abram geloofde den HERE, en{de} dat wert he{m} tot gerechticheyt gherekent,
En{de} hi sprac tot he{m}, Ic ben die HERE die v van Vr, wt Caldeen geleyt heb, dat ic v dit lant te besitten geuen soude,
Abram sprac, HERE God, waer aen sal ict weten, dat ict besitte{n} sal?
En{de} die HERE antwoorde he{m}, Neemt een drieiarige koe, en{de} een drieiarige gheyte, en{de} eene{n} drieiarige{n} ram, en{de} een tortelduyue, en{de} een ionge duyue,
En{de} hi nam dit al, en{de} deyldet ouermits, en{de} leyde dat een deel tegen dat ander ouer, Maer die voghelen en deylde hi niet,
En{de} dat gheuoghelte viel op dat doode aes, Maer Abram iaechdese daer af.
Als die sonne onder gegae{n} was viel Abram in eenen swaren slape, ende siet anxt en{de} groote duysternisse oueruiel hem.
Doen is tot he{m} gheseet, Dat suldy weten dat v zaet sal vremt zijn in eens anders lant en{de} aldaer salmen daer knechten af maken, en{d}e qualijck hanteren .cccc. iaer lanc.
maer ick sal rechter zijn ouer dat volck, dien si dienen sullen, Daer na sullen si wt trecken met veel goets,
ende ghi sult varen, tot uwen vaderen met vrede, en{de} in goeden oudere begrauen worden,
Si sullen na vier mans tijden weder hier comen, want die misdaet der Amoriten en is noch niet al voldaen.
Als nv die Sonne onder gegaen was en{de} duyster geworden was, siet doen roocte eenen ouen, en{de} eenen vierigen brant voer tusschen die stucken wech.
In dien dage maecte die HERE een verbont met Abram, en{de} sprac, Vwen zade sal ic dit lant geue{n}, van dat water va{n} Egipte{n} aen, tot aen dat groote water Euphrates,
die Kiniten, die Kinisite{n}, die Kidmonite{n}
de Hethite{n}, de Pherisite{n}, de Ruesen,
de Amorite{n} de Cananite{n}, de Gergesite{n}, de Iebusite{n}.
SArai Abrams wijf en had he{m} gee{n} kinderen gewonnen, maer si hadde een ioncwijf wt Egipten, die hiet Agar,
en{de} seyde tot Abram, siet, die HEERE heeft mi besloten dat ic niet ghebaren en kan, Legt v bi mijn ioncwijf, oft ic messchie{n} wt haer mochte kinderen vercrighen, meer dan wt mi, Abram verhoorde die stemme Sarai.
Doen nam Sarai Abra{m}s huysfrou haer Egiptsche ioncwijf Agar, en{de} ghafse Abram haeren man tot eenen wiue, na dien datsi thien iaer int lant Canaan gewoont hadde.
En{de} hi ghinc in tot Agar, en{de} si ontfinc, en{de} als si sach, dat si ontfangen had, achte si te min op haer vrouwe,
Doen seide Sarai tot Abram, Ghi leeft onrechtuaerdelijc tege{n} mi Ic heb mijn ioncwijf bi v geleyt, maer nv si siet, dat si ontfange{n} heeft, moet ic veracht worden van haer, die HERE si een rechter tusschen mi en{de} v,
Abram sprack tot Sarai, Siet, uwe maetht is onder v ghewelt, doet met haer alsoot v belieft. Doense nv Sarai castijde, vloot si van haer,
Maer die Enghel des HEEREN vantse bi eender waterfonteyne{n}, inder woestimen, te wetene, bi der fonteynen aen den weghe Sur,
ende sprack tot haer, Agar Sarai ioncwijf, van waer coemdy? ende waer wildy henen? Si sprack, Ick ben van mijnder vrouwen Sarai gheuloden,
Ende die Enghel des HEEREN sprack tot haer, Keert weder om, tot uwer vrouwen, ende verootmoedicht v onder haer handen.
En{de} weder Ick sal uwe zaet vermenichfuldighen, dattet van grooter menichten niet getelt en sal mogen worden,
Noch seyde hi Siet, ghi hebt ontfangen, en{de} ghi sult eenen sone baren, sinen naem suldy Ismael heeten, om dat die HEERE, uwe quellinlinghe verhoort heeft,
Hi sal een wilt mensche zijn, Sijn hant teghen eenen yegeliken en{de} een yegelijx hant tegen hem, en{de} hi sal teghen alle zijn broeders zijn woonstede setten
En{de} Agar hiet den naem des HEEREN, die met haer sprac, Ghi God die mi siet, wa{n}t si seyde, warachtich, hier heb ic, den rugge gesie{n}, va{n} dien, die mi sach,
Daero{m} hiet si die fonteyne, Een fonteyne des leuende{n} die mi sach, Die daer is tusschen Cades en{de} Bared.
Ende Agar baerde Abram eenen sone, ende Abram hiet den sone, die hem Agar baerde Ismael,
Ende Abram was sessentachtentich iaer oudt, doen hem Agar Ismael baerde.
ALs hi neghen en{de} tnegentich iaer oudt wert openbaerde he{m} God, en{de} sprac tot hem, Ic ben die almachtighe God, wandelt voor mi, en{de} weest volmaect,
En{de} ic sal tussce{n} mi en{de} v mijn verbont setten, Ende ick sal v wter maten zeere vermenichfuldighen,
Doen viel Abram op zijn aensichte.
En{de} Godt sprack tot hem, Ick bent, ende ick sal mijn verbont met v stellen, ende ghi sult een vader van veel volcs worden,
daer om en sal uwe{n} naem niet meer Abram heeten, maer Abraha{m} sal uwe{n} nae{m} zijn, Wa{n}t ick heb v gemaect, va{n} veel volcs, de{n} vader,
en{de} sal v wter mate{n} zeere doe{n} wassen, En{de} sal va{n} v volcke{n} make{n}, en{de} daer sullen ooc coningen va{n} v come{n}.
En{de} ic sal mijn verbont tussce{n} mi en{de} v setten, en{de} uwen zade na v, en{de} haere{n} nacomelingen, dat een eewich verbont si, Also dat ick v God si, en{de} ws zaets na v,
Ende ick sal v, en{de} uwe{n} zade na v geue{n}, dat lant daer ghi een vremdelinc in zijt, te wetene, dat geheele landt Canaan, ter eewigher besittinghen, ende ick sal haer God zijn.
Noch seyde God tot Abraham, So suldt ghi da{n} houde{n} mijn verbont, ghi en{de} uwe zaet na v.
Dat is mijn verbont, dat ghi houden sult tussce{n} mi en{de} v, en{de} uwe{n} zade na v, en{de} haere nacomelinghen, Alle wat manlijck is onder v, sal besneden worden,
en{de} ghi sult dat ouerslofken van uwe{n} vleesche besnide{n}, En{de} dat sal een teeke{n} zijn, des verbonts, tusscen mi en{de} v luyde{n},
En{de} eenyegelijc knechtke{n} alst acht dagen out is, suldijt besnijden, en{de} v nacomelingen, des selfs gelijcke{n}, ooc wat uwe gesin is te huys geboren, oft gecocht is, oft anders vremt en{de} niet uwe zaet is.
Alsoo sal mijn verbont aen uwen vleesche zijn, ten eewighen verbonde,
En{de} waer een knechtken niet besneden wordt, aen tvoorslofken zijns vleeschs, diens ziele sal wtgeroeyt worden wt sinen volcke, daerom, dat hi mijn verbont niet gehouden en heeft.
En{de} God sprac noch tot Abraham, Ghi en sult v wijf Sarai, niet meer Sarai heeten, maer Sara, sal haere{n} naem zijn,
En{de} ic salse gebenedien, en{de} van haer sal ic v, eenen sone gheuen, dien sal ick ghebenedien, Ende veel volcs sal van he{m} come{n}, en{de} coninge{n} ouer veel volcs.
Doen viel Abraham op zijn aensichte, en{de} loech, ende seyde in zijn herte, Soude mi, die hondert iaer out ben, een kint geboren worden, en{de} Sara tnegentich iaer out baren?
En{de} sprac tot den HERE Och oft Ismael leuede voor v.
Doe{n} seyde die HERE tot Abraham Sara v huysfrouwe sal v eenen sone baren, sinen naem suldy Ysaac heeten, En{de} met hem sal ic mijn eewich verbont op rechten, ende met sinen zade na hem,
Daer toe va{n} Ismael heb ick v ooc verhoort, siet, ic sal he{m} gebenedien, en{de} sal he{m} vruchtbaer maken, en{de} zeer vermenichfuldigen, twaelf hertogen sal hi voortbrenghen, en{de} sal he{m} tot eenen grooten volcke maken,
Maer mijn verbont, sal ick oprechten met Ysaac, den welcken v Sara baren sal, tot deser tijt, ten naesten iare.
En{de} hi hielt op met hem te spreken, ende God voer op tot Abraham.
Doen nam Abraham sinen sone Ismael, en{de} alle die knechten die tot sinen huyse geboren waren, en{de} alle die hi gecocht hadde, en{de} al wat va{n} mans name was in sinen huyse, en{de} besneet tvoorslofken van haere{n} vleesche, inden selue{n} dage, soo he{m} Godt beuolen hadde.
En{de} Abraha{m} was nege{n} en{de} tnege{n}tich iaer out, doe{n} hi tvoorslofken zijns vleeschs besneedt,
En{de} Ismael zijn sone was dertien iaer out, doe{n} tvoorslofken zijns vleeschs besneden wert,
Effen op eenen dach werden si alle besnede{n} Abraha{m}, zijn sone Ismael,
en{de} wat va{n} mans name in zijn huys was, daer in huys geboren, ende ghecocht, oft anders vremt, het wert al met hem besneden.
ENde die HEERE openbaerde hem, in dat dal Mambre als hi sadt aen die dore zijnder wooninghen, als de{n} dach ten alder heetsten was,
En{de} als hi zijn ooghen op hief openbaerden he{n} drie manne{n} die bi he{m} stonde{n}, En{de} doe{n} hise sach, liep hi he{n} te gemoete, vander dueren zijnder wooninghen, en{de} aenbadt neder opter aerde{n},
en{de} seyde, HEEre, heb ick genade geuonde{n}, voor uwe ooge{n} so en gaet niet voorbi uwen knechte,
Men sal v een luttel waters brenge{n}, en{de} uwe voeten wasschen, en{de} rustet v onder den boom,
En{de} ic sal v een beetken broots brengen, dat ghi luyde{n} v herte laeft, dan suldy voortgae{n} Wa{n}t daero{m} sidy tot uwe{n} knechte gecomen, Si sprake{n}, Doet also als ghi gheseyt hebt,
En{de} Abraha{m} haeste he{m} tot Sara inder wooningen, ende seyde, Haest v, en{de} menghet drie mate{n} bloemen vanden mele, knedet en{de} bact asschekoecken.
Hi liep totten runderen, en{de} haelde een teer goet kalf, ende gaft den knape, die haeste he{m}, en{de} bereydet.
En{de} hi droech op boter, en{de} melc en{de} vande{n} kalue, dat hi bereyt hadde, en{de} settet hen vore, En{de} ginc voor hen staen, onder den boom.
En{de} doen si gegheten hadde{n} sprake{n} si tot he{m}, Waer is v huysfrouwe Sara? Hi antwoorde, siet daer binnen inder wooningen,
Doe{n} seyde hi, Ouer een iaer tot deser tijt, gunt ons God tleue{n} sal ic weder tot v comen, so sal Sara v wijf eene{n} sone hebbe{n}, Dat hoorde Sara, want si stont achter die duere der wooningen,
en{de} si waren beyde Abraha{m} en{de} Sara, oudt en{de} wel bedaecht? so dattet Sara niet meer en ginc naerder vrouwe{n} aert,
Daero{m} loech si bi haer selue{n}, en{de} seyde, Nv ic out ben, soude ic noch met welluste omgae{n}, en{de} mijn heere is oock out.
En{de} doe{n} sprac die HEERE tot Abraham Waeromme lacht Sara, en{de} seyt Meyndy dat waer is, dat ic noch baren sal, en{de} ic toch out ben?
soude dan de{n} HEERE eenich dinc te swaer zijn? naer den selue{n} tijt, die{n} wi nv tsame{n} gesproke{n} hebbe{n}, gunt ons God tleue{n} sal ic weder tot v come{n} so sal Sara eene{n} sone hebbe{n}.
Doen loochendet Sara, en{de} seyde, Ic en heb niet gelache{n}, want si was wt vreesen veruaert, Maer die HEERE seide, Ten is so niet, ghi hebt gelache{n}.
Doe{n} stonde{n} die manne{n} op va{n} daer, en{de} keerde{n} haer ooge{n} tege{n} Sodoma, en{de} Abraha{m} ghinc met hen op dat hise geleyde.
Doe{n} seyde die HEERE, Hoe can ic voor Abraha{m} verborgen, dat ick doen sal?
Aengesien dat hi een groot machtich volc worde{n} sal, en{de} alle tvolc der aerden sal door he{m} gebenedijt worde{n},
Want ic wete, dat hi sal beuelen sinen kinderen, en{de} sine{n} huyse na he{m}, dat si des HEEREN weghen houde{n}, en{de} doen wat recht en{de} rechtueerdelijc is, Op dat de HEERE om Abraha{m} late comen alle datghene, wat hi he{m} belouet heeft.
En{de} die HEERE sprac, Daer is een groot geroep te Sodoma en{de} Gomorra, en{de} dat is groot en{de} vermenicfuldicht, en{de} die sonde die is zeer swaer, gemaect,
Daerom sal ic af varen en{de} sien, oft si den roep mette{n} wercke volbracht hebben, die voor mi gecome{n} is, oft, dat also niet en is, op dat ict weten mach.
En{de} si keerde{n} he{n} va{n} daer en{de} gingen tot Sodoma, Maer Abraha{m} bleef staende voor de{n} HEERE,
en{de} ghinck tot hem, ende seyde. Wildy dan, den rechtueerdighen met den ongoddelijcken te niet doen?
Ende zijn daer tvijftich rechtueerdige, in dier stadt, soude ghi oock, die te niet doe{n}, en{de} dier plaetse niet sparen, om der tvijftich rechiueerdige wille zijn die daer in?
Dat si verre va{n} v, dat ghi dat doen sout, en{de} doode{n} den rechtueerdige{n} met de{n} ongoddelike{n}, dat die rechtueerdige si gelijc als die ongoddelike Dat si verre va{n} v, ghi die alder werelt rechter zijt, ghi en sult sulc recht niet doe{n}.
Die HEERE sprac tot he{m}, Vinde ic tvijftich rechtueerdighe te Sodoma inder stadt, soo sal ict om haerder wille, alle dier plaetsen vergheuen.
En{de} Abraha{m} antwoorde en{de} seyde, want ic eens heb begonst te spreken tot mine{n} HEEre, hoe wel ic stof en{de} assche{n} ben,
Het mochte vijf min dan vijftich rechtueerdighe daer in zijn, soudi da{n} al de stadt verderue{n}, om die xlv. wille? Hi sprac, vinde icker in .xlv. soo en sal icse niet verderuen,
En{de} hi sprac voort tot hem, segghende, Ofter veertich daer geuonden worden, wat suldy doen? Maer hi seyde, Ick en sal niet slaen, om der veertich wille,
Hi sprack, En weest niet gram, mijn HEere, ist dat ic spreke, Men mochter xxx. in vinde{n}. En{de} hi antwoorde, Vinde icker dertich daer in, so en sal ick niet doen.
En{de} hi seyde, Ick bid v, want ick eens heb begonst te spreken tot minen HEEre, Me{n} mochter misschien twintich daer in vinden, Hi antwoorde, Ick en sal niet dooden, om der twintich wille.
En{de} hi sprack, Ick bid v, En weest niet gram, mijn HEEre, dat ick noch eens spreke, Men mochter misschie{n} thien vinde{n}? Maer hi seyde, Ick en salse niet verderuen om der thien wille.
En{de} die HEERE ghinck wech, doe{n} hi tot Abraham wtgesproke{n} hadde, Ende hi keerde weder tsinent waert.
DIe twee engelen quamen te Sodoma des auonts, En{de} Loth sadt te Sodoma voor die poorte, Ende doen hise sach, stont hi op, en{de} ghinc hen tegen, en{de} aenbadt zijn aensicht ter aerde{n},
en{de} seyde, Ick bid v, HEEren ghaet in ten huyse ws knechts, en{de} blijft daer Laet uwe voeten wasschen, soo staedy morgen vroech op, ende reyst uwer wegen Maer si seyden, Neen, Maer wi sullen bliuen opter straten
Doen dwanck hise ter stont dat si in zijn huys keeren souden En{de} si quame{n} in zijn huys, en{de} hi bereyde hen een maeltijt, en{de} biec ongeheefde koecke{n}, en{de} si ate{n}?
Maer eer si ginge{n} ter ruste{n}, quamen die ma{n}nen va{n}der stadt Sodoma, en{de} omleyden dat huys ionck en{de} out, en{de} alle dat volc tesamen,
en{de} eyscheden Loth, ende seyden tot hem, Waer zijn die mannen, die tot v gecomen zijn desen nacht? Laetse wtcome{n} tot ons dat wise bekennen.
Loth ghinc tot hen vore{n} die duere, en{de} sloot die duere achter hem toe,
en{de} seide, Och lieue broeders, ic bid v, en doet niet alsulcken quaet
<parens>ick hebbe twee dochtere{n}, die en hebbe{n} noch gheene{n} man bekent die sal ic hier buyte{n} brenge{n}, onder v luyden en{de} doet met hen, wat v belieft, alleen desen mannen</parens> en doet niet, want si zijn ingegae{n} onder de schaduwe mijns dacs,
Maer si seyden, Gaet va{n} daer, Doen spraken si weder Ghi zijt hier in gecome{n} als een vremdelinck ende wilt ghi nv rechter zijn? Wi willen v meer quaets doen, dan den ghenen. En{de} si deden Loth gewelt ouer zeere, alsoo dat si bi na die duere opbraken,
en{de} siet, die mannen staken haer hant buyten, en{de} trocken Loth tot hen int huys, en{de} slote{n} de duere toe,
en{de} sloege{n} die ma{n}ne{n} die daer buyte{n} ware{n} met blintheden beyde groot ende cleyn, dat si die duere niet en consten vinden.
Ende si spraken tot Loth, Hebdy hier in noch yewers eenen behouden sone oft sonen en{de} dochteren, en{de} wie v aengaet in deser stadt, dien leyt wt deser stadt,
Want wi sulle{n} dese plaetse te niet doen, om dat haer geroep groot is voor de{n} HEERE die ons gesonden heeft om haer te verderuene
Doen ghinck Loth wt, ende sprac met sine{n} behouden sone{n}, die zijn dochteren neme{n} souden en{de} seyde, Staet op en{de} ghaet wt dese plaetse, wa{n}t die HEERE sal dese stadt verderuen, maer si hieldent voor boerde.
Als nv den dagraet voort opginc, dwongen die engelen hem te haesten, en{de} sprake{n} Gaet hene{n}, neemt uwe wijf, en{de} twee dochteren, die ghi hebt, dat ghi ooc niet en{de} vergaet inder misdaet van deser stadt.
Als hi nv lange vertoefde, grepen si hem ende zijn wijf, en{de} zijn twee dochteren metter hant, om dat die HEERE hem spare{n} wilde,
ende leyde hem buyte{n}, en{de} lieten he{m} buyte{n} voor die stadt en{de} aldaer spraken si, seggende tot hen Behout v ziele, en{de} en siet niet achter v, oock en staet niet hier in alle desen palen, opten berghe behout v, op dat ghi niet en verghaet,
Maer Loth sprack tot hen, Och neen, mijn HEEre
Want uwe knecht ghenade vonde{n} heeft, voor v, en{de} hebt groot gemaect uwe bermherticheyt die ghi mi ghedaen hebt, dat ghi mijn ziele bi den leuen behielt, Ick en kan mi oock niet opten berge behouden, Het mocht mi aen comen een ongheual, en{de} dat ick storue
Daer is een stadt bi, daer ic in vlieden mach, en{de} is cleyne, aldaer sal ick mi behouden mogen, Si is doch cleyne, dat mijn ziele leuendich bliue.
Doen sprac hi tot he{m}, siet, ic heb v oock in dese bede verhoort, dat ic die stadt nyet om en sal keere{n} daer ghi af ghesproken hebt
Haest v, behout v aldaer Want ick en can niet ghedoen, voor ghi en zijt eerst daer in, Daer af is de stadt genoe{m}t Zegor
En{de} de Sonne was opgegae{n}, opter aerde{n}, doe{n} Loth te Zegor binne{n} quam.
Doen liet die HEERE solpher ende vier reghene{n} vande{n} HEERE vanden hemel, op Sodoma, ende Gomorra,
ende keerde die steden om, ende al dat lantschap daeromme gelege{n}, en{de} alle de inwoonders der steden, en{de} al wat op den lande groeyde.
En{de} zijn huysfrouwe achterom siende, is verandert, in eens soutsteens beelde.
Maer Abraham stont vroech op des morgens, aen die side, daer hi te vore{n} stont voor den HEERE,
en{de} aensach Sodoma ende Gomorra, en{de} al dat omliggende lant ende sach de voncken van der aerden opghaen ghelijck eenen domp van eenen ouen,
Wa{n}t als God die steden van dien palen verdorf, ghedacht hi Abrahams, en{de} verloste Loth wt die steden, die hi omkeerde, daer Loth in woonde.
En{de} Loth trock op wt Zegor, en{de} bleef op den berge, met beyde zijn dochtere{n}, Wa{n}t hi vreesde te Zegor, te bliuen, en{de} bleef also in een speluncke, met beyde zijn dochtere{n}
En{de} doen sprac die outste totter ioncster Onse vader is out, ende daer en is niemant va{n}den mannen meer opter aerden ghebleuen die ons beslapen mochte, naer alder werelt wijse,
So coemt dan, laet ons onsen vadere wijn te drincken gheuen, en{de} hem droncken maken ende bi hem slapen, op dat wi zaet van onsen vadere behouden,
Also gauen si haeren vadere wijn te drincken, in der seluer nacht, En{de} die meeste ghinc in, en{de} heeft geslapen bi haeren vadere, En{de} hi en werts niet gewaer, doe{n} si haer bileyde, noch doen si opstont.
Des anderen daechs, sprack doutste tot der io{n}cster, siet ick heb ghistere{n} bi minen vader gheslapen, laet ons hem ooc desen nacht wijn te drincken gheuen, dat ghi bi hem gaet slapen, op dat wi zaet va{n} onsen vadere moghen behouden.
Alsoo ghauen si haeren vadere oock, die{n} nacht wijn te drincken, Ende die ioncste, is bi haeren vader ingeghaen, en{de} heeft gheslapen bi hem, en{de} noch doen en wert hi des niet gewaer, doe{n} si haer bi leyde, noch doen si opstont.
Alsoo werden Loths dochteren beyde met kinde swaer va{n} haeren vadere.
Ende die outste baerde eene{n} sone, ende hiet sinen naem Moab, hi is die vader der Moabite{n}, tot op desen daghe.
En{de} die ioncste, baerde oock eenen sone, en{de} hiet sinen naem, dat kindt Ammon, hi is die vadere der Ammoniten tot op den dach van huyden.
ABraham reysde va{n} daer, in dat zuyde{n} landt ende woonde tusschen Cades en{de} Sur, ende woonde als een vremt man te Gerar,
en{de} seyde va{n} zijnder huysfrouwe Sara, Tis mijn suster, Doen sandt na haer Abimelech, die coninck was te Gerar, en{de} lietse halen.
Maer Godt quam tot Abimelech des nachts inde{n} droo{m}, en{de} sprack tot he{m}, Siet, ghi sult steruen, om des wijfs wille, die ghi ghenomen hebt, Wa{n}t si is eens mans getrout wijf.
Maer Abimelech en hadse noch niet aenghetast, en{de} seyde, HEERE, wildy dan ooc, een onwetende rechtuaerdich volc doode{n}?
En heeft hi niet tot mi geseit, tis mijn suster? en{de} si heeft mi ooc geseyt, hi is mijn broeder? Ic heb doch dat gedaen in simpelhede des herten en{de} suyuerheyt mijnder handen.
En{de} God sprac tot hem, in den droom, Ick weet oock, dat ghijt met simpelder herten ghedaen hebt, daerom heb ick v oock bewaert, dat ghi niet ghesondicht en hebt, teghen mi, en{de} ick en hebts v niet toeghelaten, dat ghise aenghetast hadt,
So gheeft nv den manne, zijn wijf weder, wa{n}t hi is een Propheet, ende hi sal voor v bidden, alsoo suldi leuendich bliue{n}, Waer ghise hem niet en wilt weder gheuen, so suldy wete{n} dat ghi die doot sult moete{n} sterue{n}, en{de} al dat uwe is.
En{de} doen stont Abimelech vroech op des nachts, en{de} riep alle zijn knechte{n}, en{de} seyde hen allen, dit voor haere{n} oore{n}, En{de} die luyden vreesden zeere,
En{de} Abimelech riep Abraham oock, ende seyde tot hem, Waero{m} hebdy ons dat ghedaen? en{de} wat heb ick v misdaen, dat ghi alsulcken grooten sonde wildet brenghen, op mi ende mijn rijcke? ghi hebt met ons geleeft, niet soome{n} soude,
En{de} voort noch seyde Abimelech, tot Abraham, Wat saechdy aen, dat ghi dit gedaen hebt?
En{de} Abraha{m} antwoorde, Ic dachte, Messcie{n} in dese stede, en is gheen vreese Gods, en{de} si sullen mi, om mijns wijfs wille doode{n},
Ooc is si warachtich mijn suster, wa{n}t si is mijns vaders dochter, maer niet mijns moeders dochter, Ick hebse tot een huysfrou ghenomen,
Doen mi God wt mijns vaders huys hiet wandelen, seyde ic tot haer, Die bermherticheyt doet aen mi, Dat waer wi come{n} suldy va{n} mi seggen, dat ic uwe broeder ben
En{de} dus nam Abimelech schapen, runderen, knechten, en{de} maechden, en{de} gafse Abraham En{de} gaf hem weder zijn wijf Sara,
en{de} seyde dlant staet v open, woont daer waer dat v belieft,
En{de} seyde tot Sara, Siet daer ick heb uwen broedere, duysent siluere{n} penninghen ghegeuen dat sal v een decsel der ooghen zijn, voor alle die bi v zijn, en{de} ouer al daer ghi coemt, ouerdencket, dat ghi wt dusdanige woorden begrepe{n} zijt geweest.
Maer Abraham badt Godt, doen ghenas God Abimelech ende zijn wijf, ende zijn maechden, dat si kinderen baerden,
Want die HEERE hadde te voren vaste ghesloten, alle die moeders des huys Abimelechs om Sara Abrahams wijfs wille.
DIe HEERE besocht Saram, alsoo hie gheloeft hadde, en{de} dede met haer also hi geseyt hadde,
Ende Sara ontfinck, ende baerde Abraha{m}me eene{n} sone, in zijn oude daghen, ter tijt, die{n} hem God geseyt hadde,
Ende Abraham hiet sinen sone die geboren was, Ysaac, dien hem Sara baerde,
en{de} besneet hem ten achtsten dage, so hem God gheboden hadde, als hi hondert iaren out was.
Abraha{m} was hondert iaert out, en{de} doe{n} wert hem zijn sone Ysaac gheboren.
Ende Sara sprac, God heeft mi tot eene{n} ghelache ghemaect, want wie dat hooren sal, die sal mijnder belachen,
noch seyde si Wie salt gelooue{n} als hijt hooren sal Abraham seggen, dat Sara kint sooget, en{de} heuet he{m} eene{n} sone gebaert in zijn oude dage{n}?
Ende dat kint wies ende wert ghespeendt, En{de} Abraham bereyde een groote maeltijt inden daghe doen Ysaac ghespeent wert.
Ende Sara sach Agars van Egipten sone, die{n} si Abraha{m}me gebaert hadde, spelende met Ysaac haere{n} sone en{de} sprac tot Abraham,
Drijft dit ioncwijf wt met haeren sone, want dees ioncwijfs sone en sal nyet erfgenaeme wesen met minen sone Ysaac.
Dat woort beuiel Abraham qualic om zijns soons wil,
Maer God sprac tot hem, En{de} latet v niet qualicke{n} beuallen om des knechtkens ende ioncwijs wil, Alle dat Sara v geseit heeft, dat verhoort, Wa{n}t in Ysaac sal v dat zaet ghenoemt worden,
Oock sal ick des ioncwijfs sone maken tot eenen groote{n} volcke, om dat hi uwe zaet is.
Ende aldus soo stont Abraham des morghens vroech op, ende nam broot ende een flesse met water, ende leydet op Agars scoudere{n} ende tknechtken mede, en{de} lietse gaen Doen troc si wech, ende ginc in die woestine dolen bi Bersabee,
Als nv dat water wt der flessen was, werp si dat knechtken onder eenen struyck,
ende ghinc henen, ende ghinc sitten van verre teghen ouer, eenen boochscuet verre, Want si seyde, Ic en sal tkint niet moghen sien steruen, ende si sadt tege{n} ouer, en{de} hief haer stemme op en{de} wee{n}de
Maer Godt verhoorde die stemme des kindts, ende die Enghel Goodts riep vanden hemel Agar, en{de} sprac tot haer, wat doedy Agar? en vreest niet, wa{n}t God heeft verhoort de stemme des kints, daert leyt,
staet op, neemt dat kint met uwen handen, want ick sal hem tot een groot volck maken.
Ende God dede haer oogen op, dat si een water fonteyne sach, Doen ghinc si henen, ende vulde die flesse met water, en{de} ghaf den kinde te drincken,
en{de} si woonde met de{n} kinde ende twies, ende woonde inder woestynen, ende werdt een ionghe schutter,
ende woonde inder woeystine Pharan, ende zijn moeder nam hem een wijf wt Egipte{n} lant.
Ter seluer tijt sprac Abimelech ende Phicol zijns heyrs hooftman, met Abraham, ende sprac, God is met v in alle wat ghi doet
Daerom sweert mi by Godt, dat ghy my, noch minen kinderen, noch minen neuen, niet lette{n} en sult, maer die barmherticheyt die ic v bewesen heb, aen mi oock bewijst, ende aende{n} lande, daer ghi een incomelinc in zijt,
Doen seyde Abraham, ic salt sweren.
Ende Abraha{m} strafte Abimelech, om des waterputs wille, die Abimelechs knechten met gewelt ghenomen hadden,
Doen antwoorde Abimelech, Ick en hebs niet gheweten, wie dat ghedaen heeft, oock en hebdijt mi niet geseyt, daer toe en heb ict nyet ghehoordt, dan huyden.
Doen nam Abraham scapen ende runderen, ende ghafse Abimelech, ende maecten beyde een verbont met malcanderen,
ende Abraham stelde daer seuen ionghe oyen bysondert,
Doen seyde Abimelech tot Abraha{m} Wat willen dese seuen oyen die ghi daer bisondert gestelt hebt?
Hi antwoorde, seue{n} la{m}meren suldy van mijnder hant nemen, dat si mi tot een ghetuychnis zijn, dat ic desen put geghrauen hebbe,
daer af hiet die stede Bersabee, want si allebeyde daer ghesworen hebben,
ende alsoo maecten si tverbont tot Bersabee, om den put des eedts.
Doen stont Abimelech op, ende Phicol zijns heyrs hooftman, ende trocke{n} weder inder Philistinen lant, Maer Abraham pla{n}tede boomen tot Barsabee, en{de} aenriep aldaer den naem des HEEREN, des eewighen Gods,
ende was een incomelinc inder Philistinen landt, eenen langhen tijt.
NA dien dat dese dingen geschiet ware{n} proefde Godt Abraham, ende sprack, tot hem, Abraham, Abraha{m}? En{de} hi antwoorde, hier ben ick,
Ende God sprack, Neemt Ysaack uwen eenighen sone, dyen ghi lief hebt, ende ghaet henen in dat lant Moria, ende offert hem aldaer ten brantoffer, op eenen berch dien ick v segghen sal,
Doen stont Abraham des nachts op, ende bereyde sinen ezel, ende nam met hem twee knapen, ende sinen sone Ysaac, ende cloof hout tot brantoffer, hi stont op, ende ghinc henen ter plaetsen daer hem God af geseyt hadde
Ten derden daghe hief Abraham zijn ooghen op, ende sach die stede van verre,
ende sprac tot sinen knape, blijft hier met den ezel, Ick ende die knecht sullen daer henen ghaen, ende wanner wi aenghebeden hebben, soo sullen wi weder tot v comen,
Ende Abraham nam dat hout tot den brantoffer, ende leydet op sinen sone Ysaac, En{de} hi nam dat vier ende het mes in zijn hant, ende die twee tesamen ghingen.
Doen sprack Ysaac tot sinen vadere Abraha{m}, Mijn vader? Abraham antwoorde, Wat wildy mijn sone? Ende hi sprack, Siet, hyer is vyer ende hout waer is datmen behoort te offeren totten brantoffer?
Abraham antwoorde, Mijn sone, God sal totten brantoffer datmen offeren sal voorsien, ende die twee ghinghen met malcanderen.
Ende als si quamen aen dye plaetse dye hem God gheseyt hadde, maecte Abraham aldaer eenen altaer, en{de} hy leyde hout daer op, als hi hadde sinen sone Ysaac ghebonden leyde hi hem op den altaer, boue{n} op dat hout,
ende recte zijn hant wt, ende vattede dat mes, om sinen sone te slaen tot eender offerhande.
Ende siet, Doen riep hem die Engel des HEEREN vanden hemel, en{de} seyde Abraham, Abraham? Hi antwoorde, Hier ben ic
Die enghel seyde, en steect v hant niet aenden knechte ende en doet hem niet. Wa{n}t nv weet ic dat ghy God vreest, en{de} en hebt niet gespaert uwen eenighen sone, om minent wille,
Doen hief Abraham zijn ooghen op, en{de} sach eenen ram achter hem, verwerret inder hagen met zijn hoornen, ende ghinck henen, ende nam den ram ende offerde{n} tot eenen brantoffere, in zijns soons stede,
Ende Abraham hiet die stede, Die HEERE siet, daer af seytme{n} noch huyde{n} op desen daghe, Op den berghe daer die HEERE sien sal.
Ende die Enghel des HEEREN riep, Abraham noch eens vanden hemele,
ende sprack, Ick heb by my seluen ghesworen, spreect die HEERE, Nv ghi dat ghedaen hebt, ende en hebt uwen eenigen sone niet ghespaert, om mijnent wille,
dat ick uwe zaet ghebenedijen ende vermenichfuldige{n} sal, als dye sterren des hemels en{de} als dat zant aen den oeur des zees, ende uwe zaet sal besitten die poorten zijnder vianden,
Ende door uwen zade sal alle volc der aerden ghebenedijt worden, om dat ghy mijnder stemmen ghehoorsaem gheweest hebt.
Also keerde Abraham weder tot den knapen, ende stont oppe, ende trocken tsamen tot Bersabee, ende woonde aldaer.
Na desen ghebuerdet, dat Abraham gebootschapt wert, Siet Melca heeft ooc kinderen ghebaert uwen broedere Nachor,
tewetene Hus, den eersten gheborenen sone, en{de} Bus sinen broeder, en{de} Chamuel, vande{n} welcken die van Syrien ghecomen zijn,
ende Cased, ende Asa, en{de} Peldas, ende Iedlaph,
ende Bathuel, Bathuel wan Rebecca Dese achte baerde Melca, Nachor Abraa{m}s broedere.
Ende zijn byslapersse ghenaemt Ruma, wan oock, te wetene, Thabee, Gaon, Thahas, ende Maacha.
SAra wert hondert ende seuenentwintich iaer out, soo langhe leefde si,
ende sterf inder stadt Arbee, die heet, Hebron inden lande Canaan, Doe{n} quam Abraham dat hyse beclaghen ende beweenen soude,
Daer na stont hi op vande{n} dienste van sine{n} lijcke, ende sprack met den kinderen Heth, ende seyde,
Ick ben een vremdelinck, en{de} ick woone bi v, gheeft mi een erfbegrauenisse bi v luyden, dat ic mine{n} dooden begraue.
Doe{n} ontwoordede{n} Heth sonen Abrahamme, ende seyden tot hem,
Hoort lieue heere ghi zijt een prince Gods onder ons, Begrauet uwe{n} dooden in onsen kosteliken graue{n} gheen mensche van ons, en salt v moghen verbieden, dat ghi in hueren grauen uwe{n} dooden begraeft,
Doen stont Abraham op, en{de} neech voor den volcke des lants <parens>te wetene</parens> voor die kinderen Heth.
Ende hi sprac met hen ende seyde, Belieuet v, dat ick mijnen dooden begraue, soo hoort mi, ende biddet voor mi aen Ephron, den sone Zeor,
dat hi mi gheue voor v luyden zijn dubbel speluncke, die hi heeft in dat eynde van sine{n} acker, voor eene{n} redeliken penninck, voor mi, om te sine tot een erfbegrauenisse,
want Ephron woonde onder die kinderen Heth. Doe{n} antwoorde Ephron Abraha{m}, dattet die kinderen van Heth hoorde{n}, voor allen den ghenen die tzijnder stadt poorten wt en{de} in ginge{n}, en{de} seyde,
Neen mijn heere, ten sal alsoo niet geschieden, maer hoort mi, Ic leuere v de{n} acker, en{de} die speluncke daer inne oock voor die ooghen mijns volcs, te begrauen uwen dooden,
Doen aenbede Abraha{m} voor den HERE en{de} dat volc des lants
en{de} sprac met Ephron, dattet hoorde tvolck des lants, ende seyde, Wildy mi verhooren, soo neemt van mi des ackers ghelt, dat ict v geue, so sal ic mine{n} dooden daer in begrauen.
Ephron antwoorde Abraham, en{de} sprack tot hem,
Mijn heere hoort mi, dat velt dat ghi begheert is vier hondert sikel siluers waert, maer wat is dat tusschen v en{de} my? Begraeft uwen dooden,
Abraham verhoorde Ephron, en{de} woech hem daer dat ghelt, dat hi geseyt had, dattet die kinderen Heth hoorden, te weten, vier hondert sikel ghekuerts siluers, ende gangbaerder munten
Alsoo wert Ephrons acker daer die dubbelle spelunck in is, tegen Mamre ouer,
Abrahe tot eyghenen ghoede beuesticht, metter speluncken daer inne, en{de} met alle den boomen opten ackere rontsomme, dat het die kinderen Heth aensaghen, ende alle die tot zijnder stadt poorten wt ende in ghinghen,
Daerna begroef Abraham zijn wijf Sara in die speluncke des ackers, die dubbel is tegen Mamre ouer, dat is Hebron int lant Canaan,
alsoo wert beuesticht den acker metter speluncken, die daer in is, Abraham ter erfbegrauenissen vande{n} kindere{n} Heth.
ABraham was out ende wel bedaecht, ende die HEERE hadde hem gebenedijt in allen,
ende sprack tot sinen outsten knecht zijns huys, die ouer alle zijn ghoet was, legget uwe ha{n}t onder mijn dgye,
dat ic v late sweere{n}, biden HEERE den Godt des hemels ende der aerden, dat ghi mine{n} sone, gheen wijf en neemt, vanden dochtere{n} der Cananiten, onder den welcken ic woone,
maer dat ghi trect in mijns vaders lant ende tot minen maechschap, ende nemet minen sone Ysaac een wijf.
Die knecht seyde, Hoe? en oft dat wijf mi niet volghen en wilde in dit landt, soude ic dan uwen sone weder brenghen in ghene landt, daer ghi wt ghetrocken zijt?
Abraha{m} seyde tot hem, Wacht v daer voor, dat ghi mine{n} sone niet weder en brenget in dat lant
Die HEERE die God des hemels, die mi van mijns vaders huyse ghenomen heeft ende vanden lande mijnder gheboorten, die mi geseyt heeft, ende oock ghesworen, ende ghesproken, dit lant sal ick uwen zade gheuen, die sal sinen Enghel voor v henen seynden, dat ghi aldaer mine{n} sone een wijf neemt,
Maer ist dat v dat wijf niet volgen en wille, soo sidy des eedts los, alleene, dat ghi minen sone niet derwaerts en leydet,
Doen leyde die knecht zijn handt, onder die dgye zijns heeren Abrahams, ende swoer hem dat te onderhoude{n}, dat woort dat daer ghesproken was.
Ende aldus nam die knecht thien kemelen vanden kemelen zijns heeren, en{de} trock henen, en{de} droech met hem van alderley goeden zijns heeren, ende maecte hem op, ende trock te Mesopotamien tot der stadt Nachor,
Daer dede hi die kemelen hen nedere legge{n}, buyten voor die stadt, by eenen water putte, tsauonts tot dier tijt, als die vrouwen pleghen wt te gaen, ende water te puttet, ende sprack totte{n} HEERE biddende.
HEERE ghi Godt mijns heeren Abrahams, coemt mi huyden te gemoet, en{de} doet bermherticheyt aen minen heere Abraham
Siet, ick stae hier bi der fonteynen des waters, en{de} der luyden dochtere{n} van deser stadt sullen wt come{n}, om water te scheppen,
wanneer nv een deerne coemt, daer ick toe spreke neyghet v cruycke, ende laet mi drincke{n} ende si sal segghen, Drinct, ick sal uwen kemelen oock te drincken geuen, Dat si die gene is, die ghi uwen dienaere Ysaac bereydt hebbet, En{de} dat ick aen die selue bekenne, dat ghi bermherticheyt aen minen heere gedaen hebbet.
Ende eer hi wt ghesproken hadde, Siet doe{n} quam daer wt Rebecca Bathuels dochter, die een sone van Melca was, die welcke Nachors Abrahams broeders wijf was, ende droech een cruyke op haer schouderen,
ende si was een zeer schoon deerne van aensichte, noch maecht, ende gheenen man en hadde si bekent, die ghinck neder totter fonteynen, ende hadde die cruyck gheuult, ende keerde wederomme,
Doen liep haer die knecht te gemoete, ende seyde, Laet mi een luttel waters wt uwer cruycken drincken,
Ende si sprack, Drinct mijn heere, ende haestelijck liet si die cruycke neder op haer handen, ende ghaf hem te drincken,
Ende doe{n} si hem te drincken gegheuen hadde, seyde si, Ick sal uwe{n} kemelen water scheppe{n}, tot dat si al ghedrenct zijn,
Ende si haeste haer, ende goot die cruyck wt inden back, ende liep totter fonteynen, om te scheppen, ende gaft allen sinen kemelen.
Maer die man merctese, stille swigende willende weten, oft die HEERE zijn reyse hadde wel laten gheraken, oft niet,
Als nv die kemelen alle ghedroncken hadden, nam hi een ghulden voorhoofts spansel twee sikels swaer, ende twee armringen aen haer handen, thien sikel gouts swaer,
ende seyde, Mijn dochter, wien ghaedy aen, segget mi doch? Hebben wi oock plaetse in ws vaders huys te herbergen?
Sy sprac tot hem, Ic ben Bathuels dochter, des soons Melca dien si Nachor baerde,
Ende noch seyde si tot hem, Daer is oock veel kafs en{de} hoys by ons, en{de} plaetsen ghenoech te herberghen.
Doen booch hem die man neder, en{de} badt den HEERE,
ende sprack, ghelouet si die HEERE, die God mijns heere{n} Abraham, die zijn barmherticheyt ende zijn waerheyt niet onttrocken en heeft, aen minen heere, want die HEERE heeft mi ten weghe gheleyt, tot mijns heeren broeders huys,
ende die deerne liep, en{de} bootschaptet al in haers moeders huys al dat si ghehoort hadde,
en{de} Rebecca had eenen broeder, die hiet Laban. Ende Laban liep daer buyte{n} biden man aender fonteynen,
ende als hi sach dat voorhooftspansel, ende die armringhen aen zijns susters handen, ende hoorde die woorden, Rebecca zijnder suster, dat si seyde, alsoo heuet mi die man gheseyt, soo quam hi tot de{n} man, ende siet, hy stont byden kemelen aen die fonteyne,
ende seyde, Coemt hier binne{n} ghi ghebenedide des HEEREN, waerom stady daer buyten? Ick hebbe v dat huys gheruymt, ende voor den kemelen plaetse ghemaect,
alsoo bracht hi den man int huys ende ontoomde die kemelen, ende ghaf hen stroo, ende voeder, ende water te wasschen der kemelen voeten, ende der mannen die met hen waren,
ende men settede hen broot voor in sinen aenschouwen. Maer die knecht sprack, ick en wille niet eten, tot dat ick eerst mijn saken ghesproken hebbe, Si antwoorden, segghet wech,
Hi seyde, Ick ben Abrahams knecht,
ende die HEERE heeft mijnen heere rijckelijck ghebenedijt, ende is groot gheworden, ende heeft hem schapen ende ossen, siluere, ende ghout, knechten ende maerten, kemelen ende ezelen ghegheuen,
daer toe heeft ooc Sara mijns heeren wijf eenen sone ghebaert mijnen heere, in zijn oude daghen, dien heeft hi ghegheuen alle wat hi heeft ghehadt.
Ende mijn heere heeft mi beswooren, seggende, ghi en sult minen sone ghee{n} wijf nemen vanden dochteren der Cananiten, inder welcker lant ick woone,
maer trect henen tot in mijns vaders huys, ende tot mijnen gheslachte, aldaer neemt mijnen sone een wijf,
Maer ick seyde tot minen heere Hoe? en oft mi dat wijf niet volghen en wilde,
Doen sprac hi tot mi, Die HEERE daer ick voor wandele sal sinen engel met v seynden, en{de} uwe{n} wech voorspoedich maken, dat ghi mine{n} sone een wijf neemt va{n} mijn maesschape, ende van mijns vaders huyse,
dan sult ghi mijns eedts ontslegen zijn, als ghy tot mijnen maechschappe comet, en geuen si v niet, soo suldt ghy mijns eedts ontsleghen zijn.
Alsoo quam ick huyden ter fonteynen, ende seyde HEERE God mijns heeren Abrahams, hebdt ghi minen wech voorspoedich ghemaect, daer ick lancs gereyst ben,
Siet so stae ick hier bider waterfonteynen, wanneer nv een maecht wt coemt, om water te scheppene, en{de} ick tot haer segghe, Gheuet mi een luttel waters te drincken wt uwer cruycken,
en{de} die mi segghe{n} sal, Drinct ghi, ick salt uwen kemelen oock scheppen, dat si dat wijf si, die die HEERE mijns heeren sone bereyt heeft.
Eer ick alsulcke woorden gheeynt hadde, al swijghende in mijnder herten, siet, doen qua{m} Rebecca daer wt met eender cruycken op haer schouderen, ende ghinck neder totter fonteynen, ende schiep water, En{de} ick seyde tot haer, Gheeft mi een weynich te drincken,
en{de} si nam haestelijcken die cruycke van haer schouderen, en{de} sprack, Drinct ghi, ende uwe kemelen sal ick oock te drincken gheuen. Also dranck ick, ende si drencte die kemelen,
en{de} ick vraechde haer, en{de} sprac, Wiens dochter sidy? Si antwoorde, Ick ben Bathuels dochter, des soons Nachor, die hem Melca ghebaert heeft. Doen leyde ick een voorspansel aen haer aensicht, en{de} armringhen aen haer handen,
en{de} buychde mi, en{de} aenbadt den HEERE, en{de} loefde den God mijns heeren Abraham, die mi ten rechten weghe gheuoert heeft, dat ick mijns heeren broeders dochter nemen soude tot eenen wijue, voor mijns heeren sone.
Hierom oft ghi barmherticheyt oft waerheyt doet met minen heere, so segghet mi, ende oft v anders ghenoecht, so segghet mi oock, op dat ick wende ter rechter oft ter slincker siden.
Doen antwoorde Laban ende Bathuel, ende spraken, Vanden HEERE, is dat wt ghegaen, daer omme en connen wi niet teghen v ghesegghe{n} buyten sinen wille, noch quaet, noch goet,
Siet, daer is Rebecca voor v, neemtse, trect henen, dat si ws heeren soons wijf si, also die HERE ghesproken heeft.
Als Abrahams knecht dese woorden hoorde, nijchde hi, en{de} aenbadt den HERE totter aerden,
ende brocht voort silueren ende gulden cleynoodien, en{de} cleederen, en{de} ghafse Rebecca voor een ghaue, En{de} haeren broederen, en{de} der moeder ghaf hi oock ghiften,
Doen adt ende dranck hi metten mannen die met hem waren, ende bleuen aldaer ouer nacht. Des morghens stont hi op, ende sprack, Laet mi reysen tot mijnen heere,
Maer haere broeder, ende haer moeder spraken, Laet die deerne ten minsten noch thien daghen bi ons blijuen, daer na suldy reysen,
Doen antwoorde hi hen, En wilt mi niet houden, want die HEERE heeft mi ten rechten weghe ghebrocht, laet mi dat ick tot mine{n} heere reyse,
Doen spraken si, laet ons die deerne roepen, en{de} vraghen wat si daer toe seyt,
En{de} si riepen Rebecca, ende sprake{n} tot haer, Wildy met desen man reysen? Si antwoorde, Ia, ic wil met hem.
Also lieten si Rebecca haer suster reysen met haerder voesteren, met Abraha{m}s knechte, en{de} sinen gheselschappe.
En{de} si baden God om voorspoet voor haer suster, en{de} spraken tot haer, Ghi zijt onse suster, ghi moet wassen in veel duysent duysenden, en{de} uwe zaet besitte die poorten zijnder vianden.
Aldus bereyde haer Rebecca met haeren deernen, en{de} ghinck sitten op die kemele, en{de} si volchde die mannen, Ende die knecht reysde henen met haeste tot sinen heere.
Ysaac wandelde ouer den wech, die leyde aen der fonteynen des leuenden en{de} sienden, want hi woonde int Zuyden lant,
en{de} was wt ghegaen om te bedenckene inden velde aenden auont, Als hi zijn ooghen ophief, ende sach op, so sach hi datter kemelen quamen,
ende Rebecca als si sach Ysaac, is si afgheclommen vanden kemele,
en{de} sprack totten knecht, wie is die man, die ons teghen coemt opten velde? Die knecht sprack, Dat is mijn heere, Doen nam si haeren mantel, ende bedecte haer.
En{de} die knecht vertelde Ysaac alle saken die hi ghedaen hadde.
Doen brachtse Ysaac in die wooninghe zijns moeders Sara, en{de} hi nam Rebecca tot eenen wijue, en{de} hadse so zeer lief, dat hi verminderde den rouwe, die hem ghecomen was door die doot van zijnder moeder.
ENde Abraham nam een ander wijf, die hiet Kethura,
die baerde hem Simram, ende Iarsan, Medan, ende Madian, Iesbak, ende Sue.
Iarsan wan Saba, ende Dedan.
Die kinderen van Dedan waren Assurim, Latusim, ende Lenmim. Die kinderen van Madian waren Epha, Epher, Enoch, Abida, ende Eldaa, Dit zijn alle die kinderen van Kethura,
Maer Abraham ghaf alle zijn goet Ysaac,
Maer die kinderen die hi va{n} sinen byslapersen hadde, ghaf hi ghiften, ende lietse van sinen sone Ysaac trecken, alle die wijle dat hi noch leefde, teghen dat Oosten, in den Oost lant.
En{de} dit is Abrahams ouderdom, die hi gheleeft heeft, hondert ende vijfentseuentich iaer,
en{de} wert cranck, en{de} starf inden tijdighen oudere, doen hi oudt, en{de} vol van daghen was, ende wert vergadert tot sinen volcke,
En{de} zijn sonen Ysaac ende Ismael begroeuen hem inder dubbelder speluncken opten acker Ephron des soons Seor des Hethiten, die daer leyt teghen Mamre,
inden velde dat Abraham van den kinderen Heth ghecocht hadde, Daer is Abraham met Sara zijn wijf begrauen,
Ende nader doot Abraham, ghebenedijde God Ysaac sinen sone, Ende hi woonde bider fonteynen des leuenden ende sienden.
Dit is dat gheslachte Ismaels Abrahams sone, die hem Agar baerde Sara ioncwijf van Egypten,
ende dat zijn die namen der kinderen Ismaels, daer af haer gheslachten ghenaemt zijn, Die eerste gheboren sone Ismaels was Nabaioth, daer na Kedar, Abdeel, Maibsam,
Masina, Duma, Masa,
Adar, Thema, Ietur, Naphis, ende Kedma,
Dit zijn Ismaels kinderen met haeren naemen, en{de} haeren houen, en{de} steden, twaelf lants vorsten,
En{de} dat is Ismaels ouderdom hondert, ende .xxxvij. iaer, en{de} wert cranck, ende starf, ende wert vergadert tot sinen volcke,
Ende hi woonde van Heuila aen tot Sur, teghen Egypten, alsmen te Assyrien gaet, inder teghenwoordicheyt van allen sinen broeders is hi ghestoruen.
Dit is Ysaacs gheslachte Abrahams sone, Abraha{m} wan Ysaac,
Ysaac was veertich iaren oudt, doen hi nam ten wijue Rebecca die dochter Bathuels wt Syrien van Mesopotamien Labans des Syriers suster.
Ende Ysaac badt den HEERE voor zijn wijf, want si was onuruchtbaer, ende die HEERE verhoorde hem, en{de} Rebecca zijn wijf ontfinck,
En{de} die kinderen stieten malcanderen in haeren lichame, Doen sprack si doe{n}t mi also soude gaen, wat wast oock va{n} noode voor mi te ontfanghen? en{de} si ghinck henen om den HEERE te vraghene,
en{de} die HEERE sprack tot haer, Tweederhande volck is in uwen lichaeme, en{de} tweederhande luyden sullen hen scheyden wt uwen lichaem, en{de} dee{n} volck sal dander te boue{n} gaen en{de} die grootste sal den minsten dienen.
Als nv den tijt quam, dat si baren soude, siet, doen waren tweelinghen in haeren lichaeme,
Die eerste die daer wt quam, was rootachtich, heel rou ghelijck een vel, en{de} si naemde{n} hem Esau, Terstont daer na quammer voort zijn broeder, die hielt metterhant die versenen Esau, ende hieten hem Iacob.
Ysaac die was tsestich iaer oudt, doen die cleyn kinderen gheboren werden,
Ende als die knechtkens groot werden, wert Esau een iagher, en{de} Iacob een ackerman, Iacob was een simpel man, ende woonde in die huysen,
En{de} Ysaac hadde Esau lief, om dat hi van sinen wiltuanck adt, maer Rebecca hadde Iacob lief.
Ende Iacob koocte een gherecht, Doen quam Esau vande{n} velde, ende was moede,
ende sprack tot Iacob, Laet mi proeuen vanden rooden gherechte, want ick ben moede, Daer af heet hi Edom,
Maer Iacob sprack Vercoopt mi huyden v eerste gheboorte,
Esau antwoorde, Siet, ick moet doch huyden steruen, wat soude mi dan helpen die eerste gheboorte?
Iacob sprack, So sweret mi huyden, En{de} hi swoert hem, en{de} vercocht Iacob also zijn eerste gheboorte.
Doen ghaf hem Iacob broot, en{de} dat moes gherechte, en{de} hi adt, en{de} dranck, ende stont op, en{de} ginck van daer, cleyn achtende dat hi zijn eerste gheboorte vercocht hadde.
HEt quam eenen dyeren tijt int lant nader voorleden, die te Abrahams tijden was, Ende Ysaac trock tot Abimelech, der Philistijnen coninc tot Gear,
Doen openbaerde hem die HERE, en{de} sprack, en trect niet af in Egypten, maer blijft int lant dat ick v segghe,
weest een vremdelinck in desen lande, en{de} ick sal met v zijn, ende v ghebenedien, Want v ende uwen zade sal ick alle dit lant gheuen, ende sal vaste maken minen eedt, dien ick uwen vader Abraham ghesworen heb,
en{de} ick sal uwe zaet vermenichfuldighen, als die sterren des hemels, ende sal uwen nacomelinghen alle dit lant gheuen, En{de} door uwe zaet sal alle volck ghebenedijt worden,
om dat Abraham mijnder stemmen ghehoorsae{m} is gheweest, en{de} heuet ghehouden minen zeden, mijn ghebode{n}, mijn insettinghen, ende mijn wetten.
Aldus woonde Ysaac te Gerar,
en{de} wanneer die luyden van dier steden na zijn wijf vraechden, so sprack hi, Het is mijn suster, want hi vreesde te segghen, Het is mijn wijf, denckende, si mochten mi dooden, om Rebecca willen, wa{n}t si was schoone van aensichte,
Als hi daer een wijle gheweest hadde, so sach Abimelech der Philistijnen Coninck wt een venstere, en{de} wert ghewaer dat Ysaac boerde met sinen wijue Rebecca,
Doen ontboot Abimelech Ysaac, ende seyde, Siet, het is v wijf, Hoe hebdy dan gheloghen, seggende, Sy is mijn suster? Isaac antwoorde hem, Ick sorchde, ick soude messchien moeten steruen om haeren wille,
Abimelech sprac, Waeromme hebdi ons bedroghen? Het waer licht geschiet, dat yema{n}t van den volcke hem bi uwen wiue gheleyt had, ende ghi haddet alsoo op ons een scult ghebrocht.
Doen gheboot Abimelech al de{n} volcke, ende sprac, wie dese mans wijf aentast, die sal die doot steruen.
Ende Ysaac zaeyde in dien lande, ende vandt in dien iare hondert mael soo vele als hi ghezaeyt hadde, Want die HERE ghebenedide hem,
ende hi wert een rijck man, ende hi ghinck, ende wies, tot dat hy seer groot wert,
dat hi veel goets hadde ae{n} cleyn ende groot vee, ende een groot gesin Daeromme benijden hem die Philistinen,
ende verstopten alle die putten die zijns vaders knechten gegraue{n} hadde{n}, ter tijt Abrahams zijns vaders, ende vuldense met aerde,
Dat oock Abimelech tot hem sprac, Vertrect van ons, wa{n}t ghi zijt ons te machtich gheworden.
Doen troc Ysaac van daer, ende is ghegaen om te come{n} aen die beke va{n} Gerare, ende te woonen aldaer,
Ende als hi nv gheseten was, liet hi die fonteyn watere{n} graue{n} die si ten tijden, zijns vaders Abrahams ghegrauen hadden, die welcke die Philistinen verstopt hadden, na Abrahams doot, ende noemdense metten seluen name, daerse zijn vader mede ghenoemt hadde,
Ooc groeue{n} Ysaacs knechten inden beke, en{de} vonden aldaer een fonteyne leuende waters
Maer die herders van Gerar hadden twist met Ysaacs herderen, ende seyden, Dat water is onse, Doen hiet hy die fonteyn verwitinghe om dat si hem daer verweten.
Doen groeuen si een ander fonteyn daer omme hadden si ooc twist, Daeromme hiet hi dye viantschap
Ende si trocken van daer, ende groeuen noch eene andere fonteyn, daer en keue{n} si niet om, daerom hiet hise breeth{er}, en{de} seyde, Nv heeft ons die HERE verbeyt en{de} ons laten wassen inden lande,
Daer na troc hy van daer te Bersabee.
Ende die HEERE openbaerde hem in dier seluer nacht, ende sprack, Ick ben ws vaders Abraha{m}s God En vreest niet, wa{n}t ic ben met v, ende ick sal v ghebenedien, ende v zaet vermenichfuldige{n}, om mijns knechts Abrahams wille,
Doen maecte hi aldaer eenen altaer, en{de} aenriep den naem des HEREN, ende stelde aldaer zijn tenten, ende zijn knechten groeuen aldaer een fonteyne
Ende Abimelech ghinc tot hem van Gerar, en{de} Ahusath zijn vrie{n}t en{de} Phicol zijn ritmeester,
Isaac sprack tot hen, waeromme coemdi hier tot mi? ende ghi luyden haet mi doch, ende hebt mi van v ghedreuen?
Sy seyden, Wi sien met sienden oogen, dat die HEERE met v is, daeromme seyden wi, Daer sal een verbont met eene{n} eedt tusscen ons ende v zijn, en{de} willen een verbont met v maken,
dat ghi ons gheen scade en doet, ghelijck wi v niet aengetast en hebben, en{de} gelijc wi v niet dan alle goet gedaen en hebbe{n}, en{de} v met vreden lieten trecke{n}, en{de} met die benedictie des HEEREN,
Doen bereyde hi hen lieden een maeltijt, ende si aten, ende droncken,
Ende des morghens vroech stonden si op, ende die eene swoer den anderen, Ende Isaack lietse ghaen, Ende si toghen van hem met vreden.
Ten seluen daghe quamen Isaacs knechten, ende seyden hem vander fonteyne{n}, die si gegrauen hadden, ende spraken tot hem. Wy hebben water gheuonden,
ende hi noe{m}det oueruloedicheyt daer af heet de stadt Bersabee, tot opten dach van heden.
DOen Esau veertich iaer out was, na{m} hy dat wijf, Iudith die dochter Beri des Hethiters, en{de} Basmath die dochter Elon des Hethiters,
dese beyde hadden vertoorent den sin van Ysaac en{de} Rebecca.
En{de} het ghebuerde doen Ysaac out gheworden was, dat zijn ooghen doncker waren, ende hi en conste niet ghesien, Ende riep Esau sinen grootsten sone, ende sprac tot he{m}, Mijn sone, Hy antwoorde, Hier ben ick,
ende hi sprac, Ghi siet, dat ic ben oudt geworde{n}, ende en wete niet Wanneer ic steruen sal,
So neemt v ghetuych, koker, ende boghe, ende gaet wt ten velde, ende vanget mi wiltbraet,
en{de} maect mi ee{n} spijse, so ghi weet dat ict geerne hebbe, en{de} brenget mi hier binne{n} dat ict ete, dat mijn ziele v ghebenedie eer ick sterue.
Ende Rebecca hoorde dit woort, dat Ysaac tot sine{n} sone seyde, En{de} Esau ginc ten velde, om zijns vaders ghebot te volbrengene,
Doen sprack Rebecca tot haeren sone Iacob, Ick heb ghehoort uwen vader spreken met Esau uwen broeder, ende segghen,
Brenct mi wiltbraet, ende maect my eten dat ick ete, ende ick v ghebenedie voor den HEERE, eer ic sterue,
Soo hoort nv daer om mijn stemme, mijn sone, wat ick v heete,
Gaet henen totter cudden, en{de} haelt mi twee goede bocxkens, dat ic uwe{n} vader daer af een spijse make, die hi gheerne etet,
en{de} die suldi uwen vadere draghen dat hise ete, op dat hi v ghebenedie voor zijn doot.
Iacob sprac tot zijnder moeder Rebecca Weet ghi niet dat mijn broeder Esau rou is ende ick ben saechte?
ende mijn vader mochte mi messcien tasten, ende hi soude mi achte{n} als oft ick met hem spottede, en{de} soude mi vermaledien, en{de} niet ghebenedie{n},
Doe{n} sprac zijn moeder tot hem, Die vermaledijnge si op my, mijn sone, verhoort mijn stemme, gaet, en{de} haelt mi dat ic v heete,
Doen ginck hi henen, en{de} haeldet, en{de} bracht zijn moeder. En{de} zijn moeder maecte een spise, soot zijn vader geerne adt,
ende nam Esaus huers grootsten soons costelijcke cleederen, die si bi haer in huys hadde, ende tracse Iacob haren minsten sone aen,
Maer die vellen va{n} den bocxkens dede si hem om zijn handen, en{de} daer hi saecht was aenden hals bedecte si die naectheyt daer mede,
en{de} gaf hem also dat eten metten broode, so zijt gemaect hadde, in Iacobs handen haers soons.
Ende hi droecht bi sinen vader, ende sprack, Mijn vader? hi antwoorde, Ick hoor v, Wie sidy mijn sone?
Iacob seyde, Ick ben Esau v eerste gheboren sone, ick heb ghedaen, soo ghi mi gheseyt hebt, staet op, en{de} sit om te eten van mijnen wiltbrade, op dat mi uwe ziele gebenedie,
Isaac sprac tot sinen sone, Mijn sone, waer hebdijt so haeste mogen vinde{n}? Hy antwoorde, Het is des HEEREN wil gheweest, dat my gheringhe te ghemoete quam, dat ic wilde,
Doen sprac Isaac tot Iacob coemt hier bi, mijn sone, dat ick v taste, oft ghi zijt mijn sone, Esau oft n{iet},
Also ginc Iacob tot sinen vader Isaac, ende als hi he{m} ghetast hadde, sprack hi, Die stemme is Iacobs stemme, maer die handen zijn Esaus handen.
Ende hi en bekende hem niet, wa{n}t die rouwe handen gauen wt die gelikenis der handen vanden grootsten, ende ghebenedide hem,
Ende sprac tot hem, Sidi mijn sone Esau? Hi antwoorde, Ia, ic bent, Doe{n} sprac hi
So bre{n}get mi hier mijn sone te eten van uwen wiltbrade, dat v mijn ziele ghebenedide, Doen bracht hijt hem, ende hi adt en{de} als hi die spijse ghegeten hadde, droech hi hem ooc wijn,
ende als hi gedroncke{n} hadde, sprac hi tot hem, Coemt hier, en{de} cust mi mijn sone,
Hy ginck tot hem, en{de} custe hem, Terstont als hi rooc den rueck zijnder cleederen, ghebenedide hy hem, ende sprack. Siet, den rueck mijns soons is ghelijc eenen ruecke des veldts, dat die HEERE ghebenedijt heeft,
Godt gheue v van den dauwe des hemels, ende va{n}der vetticheyt der aerden, korens ende wijns oueruloedicheyt,
Volc moet v diene{n}, ende liede{n} moeten v te voeten vallen, Weest een heere bouen uwe{n} broeder, ende uwer moeder kinderen moeten voor v buyghen, Vermaledijt moet hi weze{n} die v vermaledijt, die v gebenedijt, moet veruult wesen met benedictie{n}.
Als dus Isaac voleyndt had die ghebenedijnghe, ende Iacob nauwe buyten ghegaen en was van sinen vadere Isaac, Doe{n} quam Esau,
en{de} die gecoocte spijse brocht hi van zijnder iacht, en droechse binnen by sinen vader, en{de} Esau seyde tot sinen vader, Staet op mijn vadere, ende eedt van ws soo{n}s wiltbraet, op dat v ziele mi gebenedie
Doen antwoorde hem Isaac zijn vader Wie sidi? Hy sprac, Ick ben Esau v eerste gheboren sone,
Doen wert Isaac bouen der mate{n} zeer verscrict en{de} boue{n} datme{n} gelooue{n} mach verwonderende seyde hi, Wie is die iager die mi gebrocht heeft geuangen wiltbraet, en{de} ic hebber afgegete{n} eer ghi quae{m}t, en{de} heb he{m} gebenedijt? Hi sal ooc gebenedijt bliuen.
Als Esau zijns vaders redenen hoorde, riep hy luyde, ende werdt wtermaten seer onstelt, ende seyde tot zijnen vadere, ghebenedijdt mi oock mijn vadere,
Hi sprack, Vwe broder is gecomen met liste, en{de} heeft uwe benedictie wech,
Doen sprack hi, Hi heet recht Iacob, want hi heeft mi nv twee mael vertreden <parens>vertrede{n}</parens> Ekes heit eenen sool vande{n} voete, daer af coemt Iakob oft Iacob een vertreder}, Mijn eerstegeboorte heeft hi wech, ende siet, nv neemt hi ooc mijn benedictie, en{de} sprack, En hebdy mi niet een benedictie ghehouden?
Ysaac antwoorde en{de} sprack tot hem, Ick hebbe hem een heere ouer v ghesedt, ende alle zijn broeders onder sinen dienst gestelt Met coren en{de} met wine heb ick hem voorsie{n} Wat sal ick v doch nv meer voortaene doe{n} Mijn sone?
Esau sprack tot sinen vadere, Hebdy dan maer een benedictie, Mijn vader? Ick bidde v, Ghebenedijt mi ooc, mijn vader, En{de} als hi met luyder stemmen wee{n}de,
doen antwoorde Isaac zijn vader, ende sprack tot hem, In die vetticheyt der aerde{n} en{de} inden dauwe des hemels van bouen
sal v benedictie wesen, Metten swaerde suldy v gheneren, en{de} uwen broedere dienen Ende het sal gheschieden, dat ghi zijn iock sult aflegghen, ende van uwen halse schudden.
Ende Esau hatede Iacob altoos, om der benedictien wille, daer zijn vader hem mede ghebenedijt hadde, ende sprack in zijnder herten, Den tijt sal haest comen van mijns vaders droefheyt, ende ick sal minen broeder Iacob dooden,
Doen wert Rebecca gebootschapt, dit woort haers meesten soons en sandt wt, ende liet haeren cleynsten sone Iacob roepen, ende sprac tot hem, Siet, uwe broeder Esau dreycht v, dat hi v dooden wilt,
Ende nv hoort mijn stemme, mijn lieue sone, ende ghaet henen, ende vliedet tot mijnen broedere Laban, in Aran,
ende blijft daer een cleyn wijle, bi hem, tot dat die raserije ws broeders ruste,
ende tot dat die gramschappe teghen v stil houde, ende verghete wat ghi hem ghedaen hebt ende dan sal ick seynden, ende laten v vandaer halen, Waeromme sal ic berooft worden van beyde mijn sonen, in eenen dage
Ende Rebecca sprac tot Isaac, Mi verdriet te leuen, om Heths dochteren, ist dat Iacob een wijf neemt vanden gheslachte deses landts, soo en wil ick niet leuen.
DOen riep Isaac sinen sone Iacob, ende gebenedide hem ende geboot hem segghende, En neemt gheen wijf vanden dochteren Canaan,
Maer ghaet henen ende reyst in Mesopotanien, tot Bathuel in ws moeders vaders huys, ende neemt aldaer een huysfrouwe, vanden dochteren Laban ws moeders broeders,
Ende die almachtighe God ghebenedie v, ende make v vruchtbaer, ende vermenichfuldighe v, dat ghi wordt in een groote schare volcs,
ende hi gheue v die benedictie Abrahams, v ende uwen zade na v, op dat ghi besitten moghet, dat landt uwer pelgrimagie, dat welcke God, Abraham uwen ouden vadere belouet heeft.
Alsoo liet Isaack, Iacob reysen, dat hi in Mesopotanien trocke, tot Laban Bathuels sone, van Syrien, zijnder moeders Rebecca broeder.
Als Esau sach, dat Isaack, Iacob ghebenedijt hadde, ende laten reysen af in Mesopotanien, op dat hi aldaer een huysfrouwe name, ende dat, na dien dat hi hem gebenedide, gheboot dat hi gheen huysfrouwe nemen een soude, vanden dochteren Canaan,
ende dat Iacob sinen vadere en{de} zijnder moeder ghehoorsaem zijnde, reysde in Mesopotanien,
ende sach ooc, dat Isaac zijn vader niet gheerne en sach, die dochteren Canaan,
ghinck hi henen tot Ismael, ende nam bouen die wiuen, die hi te voren hadde, Mahalath Ismaels dochter des soons Abrahams die suster Nabaioth ten wiue.
Maer Iacob is wtghereyst, van Bersabee, ende reysde te Aran,
ende quam op een plaetse, daer hi rusten wilde, Want die Sonne ondergegaen was, nam hi daer een van dien steenen, ende leyde{n} onder zijn hooft, ende ghinck ligghen slapen in die selue plaetse,
Ende in sinen slaep, heeft hi ghesien, Een leere staende opter aerde{n}, die metten oppersten eynde den hemel raecte, Die engelen Gods clommender lancs op en{de} neder,
en{de} die HEERE stont daer op, en{de} sprac Ick ben die HEERE Abraha{m}s ws vaders God, ende Isaacs God, dlant daer ghi op ligt, sal ic v en{de} uwen zade geuen,
en{de} v zaet sal worden gelijc tstof der aerden, ende ghi sult wtgebreyt worde{n}, ten westen, Oosten, Noorden en{de} ten zuyden, En{de} door v, en{de} uwe{n} zade sullen alle geslachten ghebenedijt worden,
En{de} siet, ic sal v behoeder wesen, waer ghi henen trect, en{de} ic sal v weder in dit lant brenghen, want ick en sal v niet verlaten, tot dat ick doe alle wat ic v gheseyt hebbe.
Als Iacob van sinen slape ontwaecte, sprack hi, Sekerlijck is die HEERE in dese plaetse, en{de} ick en wists niet,
En{de} vreesde en{de} sprac, Hoe veruaerlijc is dese stede, Ten is hier anders niet, dan een huys Gods en{de} een poorte des hemels,
En{de} Iacob stont des morghens vroech op, en{de} nam de{n} steen dien hi tsinen hoofde gheleyt hadde, ende rechten op tot een gedenckenisse, ende goot daer olie op,
En{de} hiet die stede Bethel, ende daer te voren hiet die stede Lusa.
En{de} Iacob dede een ghelofte en{de} sprac, Ist dat God met mi sal zijn, en{de} mi behoede{n} inde{n} weghe, die{n} ic reyse, en{de} broot te eten geue, en{de} cleederen aen te doen,
en{de} mi met vrede weder tot mijns vaders huys brenge, so sal de HEERE mi tot een God zijn,
En{de} desen stee{n} dien ic opgerecht hebbe, sal een Huys Gods genoemt worden, En{de} al wat ghi mi gheeft daer af sal ick v die thiende gheuen.
IAcob is van daer ghereyst, en{de} is ghecomen in dat oosten lant, en{de} sach om,
en{de} siet, daer was een fonteyne opten velde, en{de} drie cudde{n} scape{n} daer bi, Want vander fonteynen pleech dat vee water te drincken, en{de} den mont des puts was gesloten met eenen grooten steen,
En{de} het was een maniere als alle die scapen vergadert ware{n}, dat si da{n} de{n} steen afwentelden, en{de} als die cudde{n} der schapen genoech vermaect ware{n} vande{n} water so wert hi weder opten mondt vanden put gheleyt,
En{de} Iacob sprack totten herderen, Broeders va{n} waer sidy? Si antwoorde{n}, Wi zijn van Aran,
Hi seyde tot hen, Kendy oock Laban den sone Nachor? Si antwoordeden Wi kennen hem wel,
Hi sprac, Is hi gesont? Si antwoorden, Het ghaet hem wel, en{de} siet, daer coe{m}t zijn dochter Rachel met haer cudde schapen,
Hi sprac, Tis noch hooch dach, en{de} ten is noch gheen tijt dat vee in te driuen drenct die schapen, ghaet henen en{de} weytse,
Si antwoordeden, Wi en mogen, tot dat al die beesten der cudden tsame{n} vergadert zijn en{de} den steen van dat ghadt der fonteynen wentelen, ende alsoo die schapen drencken.
Als hi noch met hen sprack, quam Rachel met de{n} schape{n} haers vaders, want si hoede die schapen,
Als Iacob sach Rachel, en{de} wist wel dattet zijn nichte was, en{de} Labans zijns moeders broeders schapen, ghinck hi toe en{de} wentelde den steen vanden ghate der fonteynen,
en{de} drencte die schapen zijns moeders broeders, en{de} custe Rachel, en{de} hief op zijn stem{m}e, en{de} weende,
ende seyde haer, dat hi was haers vaders broeder, ende Rebecca sone, Doen liepsi en{de} seydet haeren vadere.
Als Laban hoorde van Iacob zijnder suster sone, dat hi come{n} was, so liep hi hem tegemoet, en{de} omhelsde he{m} en{de} custe{n}, en{de} brocht hem in zijn huys, Doen vertelde hi he{m} alle dese gheschiedenissen,
Doen sprack Laban tot he{m}, Ghi zijt mijn been en{de} mijn vleesch, En{de} als ouerleden was den tijt van eender maent,
Daer na sprack hi tot Iacob, Al sidy mijn broeder, suldy mi daero{m} om niet diene{n}? Segt wat sal uwen loon zijn?
Laban hadde twee dochteren, doutste hiet Lia, en{de} die ioncste hiet Rachel,
Maer Lia was leep va{n} oogen, Rachel was schoo{n} va{n} aensichte en{de} van ghedaenten,
die selue creech Iacob lief, en{de} sprac, ic sal v .vij. iaer diene{n}, om Rachel die ioncste dochter,
Loba{n} antwoorde, Tis beter dat ise v gheue, dan eenen anderen, blijft bi mi.
Aldus diende Iacob, om Rachel, seuen iaer, en{de} tdochten hem luttel daghen te wesen, om die grootheyt der liefden,
En{de} Iacob sprac tot Laban, Geeft mi mijn wijf, want dien tijt is hier, dat ic bi haer ligghe,
Doen noode Laban alle zijn vriende{n} va{n} dier plaetsen, en{de} bereyde hen die bruyloft.
Maer des auonts nam hi zijn dochter Lia, en{de} brachtse in tot Iacob, En{de} hi besliepse,
en{de} Laba{n} gaf Lia zijn dochter Selpha tot een ioncwijf. Maer des morgens, Siet, doe{n} wast Lia
En{de} hi sprack tot Laban, Waerom hebdy mi dat gedae{n}, Heb ic v niet gedient, om Rachel waerom hebdy mi dan bedroge{n}?
Laba{n} antwoorde, Men doet niet also in onsen lande, dannen de ioncste wtgheeft voor die outste
Voldoet die weke va{n} desen houwelijck, so sal ick v dese oock geuen, om die{n} dienst die ghi mi noch ander .vij. iaer diene{n} sult.
Iacob dede, also Laban begheerde, en{de} als die weke ouerleden was, nam hi Rachel tot eenen wijue,
en{de} Laban ghaf Rachel zijn dochtere een ioncwijf die hiet Bala.
Als hi nv vercreghe{n} hadde, thouwelijck dat hi langhe begheert hadde so heeft hi die leste der eerster in liefde{n} voorgestelt, en{de} diende he{m} oock voor die ander .vij. iaer.
Als die HEERE sach dat Iacob Liam versmade, maecte hijse vruchtbaer, en{de} Rachel onuruchtbaer,
En{de} Lia ontfinck, en{de} baerde eene{n} sone, die{n} hiet si Ruben en{de} sprac, die HERE heeft aenghesien mijn ootmoedicheyt, Nv sal mi mijn man liefhebben,
En{de} noch eens ontfinck si, en{de} baerde eenen sone, en{de} seyde, Die HERE heeft ghehoort dat ick versmaet ben, en{de} heeft mi ooc desen ghegheuen, En{de} hiet hem Simeon,
Die derde reyse ontfinck si, en{de} baerde eene{n} sone, en{de} sprack, Noch sal he{m} mijn man weder tot mi doen, wa{n}t ick heb hem drie sonen ghebaert, daerom hiet si hem Leui,
Ten vierde{n} ontfinck si, en{de} baerde eenen sone, en{de} sprack. Nv wil ick den HERE dancken, daerom hiet si hem Iuda, en{de} hielt op te baren.
DOen Rachel sach, dat si onuruchtbaer was, benijde si haer suster, en{de} sprack tot Iacob, Gheeft mi oock kinderen, oft anders sal ick steruen,
Iacob die wert zeer toornich op Rachel, ende sprack, Ben ick dan in Gods stede, die v berooft heeft va{n} die vruchte ws lichaems?
Siet, sprack si, Ick heb een maerte ghenaemt Bala, gaet in tot haer, op dat si mi op mine{n} schoot bare, en{de} ick door haer vermeerdert mach worden, en{de} wt haer kinderen vercrijghe,
en{de} ghaf hem also Bala haer ioncwijf ten wijue.
Als die man bi Bala ghecomen is, heeft si ontfanghen, en{de} baerde eenen sone,
Doen sprack Rachel, God heeft mijn zaet gherecht, en{de} mijn stemme verhoort, en{de} mi eenen sone ghegheuen, daerom hiet si hem Dan,
Noch eens ontfinck Bala Rachels ioncwijf, en{de} baerde den tweede{n} sone,
Doen sprac Rachel, God heeft mi ghelijck ghemaect met mijnder suster, en{de} ick ben becomen, en{de} si hiet hem Nephthalim.
Als Lia sach dat si ophielt te baren, Nam si haer ioncwijf Selpha, en{de} ghafse Iacob te wijue,
Aldus baerde Selpha Lia ioncwijf eenen sone,
doen sprack Lia salichlijck, en{de} hiet hem Gad,
Daer na baerde Selpha de{n} tweede{n} sone,
Doen sprack Lia, Dits voor mijn salicheyt, want mi sullen salich prijsen die vrouwen, en{de} hiet hem Aser.
Ruben ginck wt ter tijt des tarwe{n} oofts, en{de} vant Mandragora opten velde, en{de} brachtse zijnder moeder Lia thuys, Doen sprack Rachel tot Lia, Gheeft mi een deel vander Mandragora ws soons,
Si antwoorde, En hebdy niet ghenoech, dat ghi minen man ghenomen hebt, en{de} wilt oock mijns soons Mandragora nemen? Rachel sprac, wel laet hem desen nacht bi v slapen, voor ws soons Mandragora,
Als Iacob des auo{n}ts vanden velde qua{m}, ginc Lia wt he{m} te gemoet, en{de} sprac Tot mi suldy ingaen, want ick heb v ghehuert om mijns soons Mandragora. En{de} hi sliep dien nacht bi haer,
En{de} God verhoorde Lia, en{de} si ontfinck, en{de} baerde Iacob den vijfsten sone,
en{de} sprack, God heuet mi gheloo{n}t, dat ick mijn ioncwijf mine{n} man ghegheuen heb, en{de} hiet hem Isachar,
Noch eens ontfinck Lia, en{de} baerde Iacob den sesten sone,
en{de} sprack, God heeft mi rijck ghemaect met een goede ghifte, Nv sal mijn man weder bi mi woone{n}, wa{n}t ick heb he{m} ses sonen ghebaert, en{de} hiet he{m} Zabulon,
Daerna baerde si een dochter die hiet si Dina.
God ghedachte Rachels, en{de} verhoordese, en{de} maectese vruchtbaer,
Doen ontfinck si en{de} baerde eenen sone, en{de} sprack, God heeft minen lachter van mi ghenomen,
en{de} hi hiet hem Ioseph, ende sprack, God wil mi noch eenen anderen sone daer toe doen.
Als nv Ioseph gheboren was, sprack Iacob tot Laban, Swagher, laet mi trecken, en{de} reysen aen mijn side en{de} in mijn lant,
geeft mi mijn wijuen en{de} mijn kinderen, daer ick v om ghedient heb, dat ick trecke, wa{n}t ghi wetet wat dienst dat ick v ghedaen heb,
Laban sprack tot he{m}, Laet mi ghenade voor uwe ooghen vinden, Ick heb onderuonden, dat mi God ghebenedijt heeft om uwe{n} wille,
Sedt uwen loon, die{n} ick v geuen sal,
Hi antwoorde he{m}, Ghi weet, hoe dat ick v ghedient heb, en{de} hoe groot dat v rijcdom is ghewassen in mijn hande{n},
ghi hadt luttel eer ick hier qua{m}, maer nv zijt ghi rijck gheworden, ende die HERE heuet v ghebenedijt te mijnder incoemste, en{de} nv waert oock recht, dat ick mij{n} huys versaghe,
Laban antwoorde, Wat sal ick v dan gheuen? Iacob sprack, Ghi en sult mi niet met allen gheuen, Maer ist dat ghi mi doen wilt, dat ick v segghe{n} sal, so wil ick wederom weyden, en{de} hoeden uwe vee.
Gaet huyden door alle die cudden rontsom en{de} scheydet ghi van daer alle gheplacte ende bonte schapen, en{de} wat daer bont en{de} gheplacket, so wel onder die schapen als onder die gheyte{n}, zijn sal, dat sal minen loon zijn,
so sal mi morghen mijn gherechticheyt tuyghen, wanneer, het v coe{m}t mi te loonen, dat wat niet gheplact ende bont en is, onder die gheyten, en{de} wat swert onder die lammeren is, dan suldy mi straffen van dieften.
Laban sprack, Ic neemt in dancke, so ghijt gheseyt hebt,
En{de} sceyde in die{n} daghe wt besprenkelde en{de} bonte bocken, en{de} alle gheplacte, en{de} bonte gheyten, en{de} schapen, en{de} ramme{n} also verre alsser wat wits aen was, en{de} al wat swert was onder die lammeren, en{de} hi deet in zijnder kindere{n} handen,
en{de} hi maecte ruymte, drie dach reysen verre tusschen he{m} en{de} Iacob, Also weyde Iacob die ouerghebleuen cudde Laban.
Iacob nam groen roeyen en{de} taxkens va{n} Popelier boomen, en{de} Amandel boomen, en{de} wt Plantanus boomen, en{de} scheldese eens deels, en{de} als hijse gheschelt hadde, daer die schorsen af ware{n}, sachme{n} witte strepen, en{de} daer si heel bleue{n}, ware{n} si groe{n} en{de} so is die verwe verscheyden gheworden,
en{de} hi leyde die stocke{n}, die hi gheschelt hadde binne{n} in die drencke voor die cudde, die daer moeste come{n} om te drincke{n} dat si ontfangen soude{n}, als si quame{n} drincken,
Aldus ontfinghen die cudden ouer die stocken, en{de} brochten besprenckelde, beplacte en{de} bonte,
Doen scheyde Iacob die lammere{n}, wat niet bont, en{de} al wat swert was, en{de} hi dedese te hoope onder Labans cudde, Ende hi maecte hem seluen een eyghene cudde, vanden beplacten, ende dese en dede hi tot Labans cudde niet,
Maer wanneer de{n} loop der vroegher cudden was, leyde hi die stoxkens in die goten, voor die ooghen der cudden, dat si ouer die stocke{n} ontfangen soude{n},
Maer inde{n} spadelijcke{n} loop, daer en leyde hijse niet in, Also werde{n} die spadelinghe{n}, Labans, en{de} die vroeghe, Iacobs,
Daer af wert die man bouen maten rijck, dat hi veel schapen, ioncwijfs, knechten, kemelen, en{de} ezelen hadde.
NA dat Iacob hoorde Laba{n}s sone{n} woorden, die seyde{n}, Iacob heeft alle onse vaders goet ghenomen, en{de} van ons vaders goet heeft hi alsulcke{n} rijcdom ghecreghen,
En{de} Iacob aensach Labans aensichte, en{de} siet ten was niet teghen hem, ghelijct ghisteren en{de} eerghistere{n} was,
En{de} aldermeest om dat die HEERE sprack tot Iacob, Trect weder in ws vaders lant, en{de} tot uwen maechschap ick sal met v zijn,
En{de} Iacob sont, en{de} liet roepen Rachel ende Lia, int velt daer hi voede zijn cudden, en{de} sprack tot hen,
Ick sie dat ws vaders aensicht niet en is teghen mi, ghelijct ghisteren en{de} eergistere{n} was, Maer die God mijns vaders is met mi gheweest,
En{de} ghi luyden weet, dat ick na al mijnder macht uwe{n} vader ghedie{n}t heb,
Maer uwe vader heeft mi bedroghen, en{de} nv thie{n}mael mine{n} loon verandert, Maer God en heuet hem niet toeghelate{n}, dat hi mi schade dede,
Wanneer hi sprack, Die bonte sullen uwen loon zijn, so baerde alle die gantse cudden bonte, Maer wan{n}eer hi sprack, Die witte sullen uwen loon zijn, so baerde{n} die cudden witte
Also heeft God die goeden ws vaders hem ontkeert, en{de} mi ghegheuen,
Wa{n}t als die tijt des loops quam, hief ick mijn ooghen op, en{de} sach inden droom, en{de} siet die mannekens spronghen op die wijfkens va{n} verscheyden, beplatte, en{de} bonte verwen.
En{de} die Engel Gods sprack tot mi inden droom, Iacob? En{de} ick antwoorde, hier ben ick,
Hi sprack, Heft op v ooghen, en{de} siet die mannekens springhe{n} op die besprenckelde, die beplatte, en{de} bonte wijfkens, wa{n}t ic hebt al ghesien, wat v Laban doet,
Ick ben die God te Bethel, daer ghi den steen ghesalft hebt, ende mi aldaer een ghelofte ghedaen hebt, Nv reyst, en{de} trect wt desen lande, en{de} trect weder int lant van uwer gheboorten.
Doen antwoorden Rachel en{de} Lia, en{de} spraken tot hem, Wi en hebbe{n} toch gheen deel, noch erue meer in ons vaders huys,
hi heeft ons doch ghehouden, als die vremde, wa{n}t hi heeft ons vercoft, en{de} onsen loon verteert,
Daerom heeft God onsen vader zijn rijckdom afghewendet tot ons, en{de} tot onse kinderen, al wat God v gheseyt heeft, dat doet.
En{de} aldus stont Iacob op, en{de} sette zijn kinderen ende wijuen op kemels,
ende voerde wech alle zijn vee, en{de} alle zijn haue die hi te Mesopotanien vercreghe{n} hadde, op dat hi quame bi Ysaac sinen vader, int lant Canaan,
Laban was ghegaen om zijn schapen te scheeren, En{de} Rachel stal haers vaders afgoden,
En{de} Iacob en woudet hem niet te kennen gheuen, dat hi vloot,
Also vloot Iacob, en{de} al dat hem toebehoorde, reysde wech, en{de} voer ouer dat water, ende trock recht naden berghe Galaad.
Ten derden daghe wert Laban ghebootschapt dat Iacob vloot,
en{de} hi nam zijn broederen tot he{m} en{de} veruolchde he{m}, seuen dach reysen, en{de} hi achterhaelde hem opten berch Galaad,
Maer God qua{m} tot Laban, die va{n} Sirien was inde{n} droom, des nachts, ende sprac tot hem, Wacht v dat ghi met Iacob niet anders en spreect dan goet,
En{de} Laban naecte tot Iacob, Iacob hadde zijn tente{n} opten berch gheslaghe{n}, En{de} Laban met zijn broeders, als hi daer Iacob achterhaeldt hadde, sloech hi zijn tente{n} ooc opte{n} selue{n} berch Galaad,
Ende hi seyde tot Iacob, Waerom hebdy also gedaen, dat ghi sonder mijn wete hebdt mi mijn dochteren ontuoerdt, als die die door tswaert gheuangen ware{n}?
Waero{m} hebdy dat verborgen, dat ghi vliede{n} wout en{de} hebt v mi ontstolen, ende en hebbet mi niet geseyt, dat ic v met blijscape{n} geleit hadde, met sange, met ta{m}boren, en{de} met harpen? En{de} en hebt mi mijn kindere{n} en{de} dochtere{n} niet late{n} cussen,
Ghi hebt sottelijc gedae{n},
en{de} nv ist wel in mijnder macht, dat ick v wedero{m} quaet hadde moge{n} doen, maer ws vaders Godt heeft ghisteren tot mi geseyt, wacht v dat ghi met Iacob niet anders dan goet en spreect,
En{de} wa{n}t ghi dan trecken woudt, en{de} begheerdet soo zeere ws vaders huys, waerom hebdy mi mijn goden ghestolen?
Iacob antwoorde en{de} sprack tot Laban, Die rede{n} dat ic sonder uwe weten ghereyst ben is dese, Ic vreesde dat ghi uwe dochtere{n} va{n} mi trecke{n} sout met gewelt maer dat ghi mi opsegt va{n} dieften,
bi den welcke{n} ghi v gode{n} sult vinden, die sterue hier voor onsen broedere{n}, Doet dat uwe is bi mi, en{de} nemet wech Maer hi en wiste niet dat Rachel ghestolen hadde die afgoden,
Doen ginc Laban in Iacobs tente{n}, en{de} Lie, en{de} beyder ioncwiuen, en{de} hi en vant daer niet, En{de} als hi ghinc in Rachels tente{n},
Doen haeste haer Rachel, ende nam die beelde{n}, en{de} berchse onder der kemelen stroo, en{de} ginc daer op sitten, Laban ondersocht alle die tenten, ende en vant niet,
Doen sprac si tot haere{n} vader, Mijn heere, en weest niet toornich, want ic en can voor v niet opgestaen, want mi is nv gesciet nae die gewoonte vanden vrouwen, En{de} also is die neersticheit des soeckers bespot.
En{de} Iacob toornich wesende sprack met twist tot Laban, Wat heb ick mishandelt, oft gesondicht, dat ghi op mi so verhit zijt?
ghi hebt alle mijnen huysraet ondersocht, wat hebdy van uwen huysrade vonde{n}? legt dat voor uwe en{de} mijn broeders op dat si tussche{n} v en{de} mi rechten,
Twintich iaer heb ick daero{m} bi v geweest, v scape{n} en{de} geyte{n} en hebben niet onuruchtbaer geweest, die ramme{n} uwer kudde{n} en heb ic niet gheten, So wat die diere{n} verscoorde{n}, en heb ic v niet getoo{n}t Ick betaelde v alle scade,
ghi eyschet van mijnder ha{n}t, al wast mi oock des daechs oft snachts ghestolen,
Des daechs versmachte ick van hitten, en{de} snachts veruroos ick, en{de} den slaep die weeck van minen ooghen.
Also heb ick twintich iaer in uwen huyse ghedient, veerthien, om uwe dochteren, en{de} ses, om uwe cudde, en{de} ghi hebt mi tienmael mine{n} loon verandert,
en{de} en hadde die God mijns vaders, die God Abraha{m}, en{de} die vreese Isaac, op mijnder siden niet geweest, ghi hadt mi beroyt laten trecke{n}, Maer God heuet mijn allende, en{de} minen arbeyt mijnder hande{n} aengesie{n}, en{de} heeft v gistere{n} gestraft.
Laban antwoorde en{de} sprac, Die dochtere{n} zijn mijn dochtere{n}, en{de} die kinderen zijn mijn kindere{n}, en{de} die kudde is mijn cudde, ende al wat ghi siet is mijn, wat kan ic mine{n} dochteren huyde{n} oft haeren kinderen gedoe{n} die si gebaert hebben?
Daero{m} coemt nv en{de} laet ons een verbont maken, ick en{de} ghi, dat een getuygenisse si tussce{n} v en{de} mi,
En{de} Iacob na{m} eene{n} steen en{de} rechte{n} ten eerste{n} op, tot eenen titel,
en{de} sprac tot sine{n} broederen, Haelt steenen, en{de} si name{n} die steene{n}, en{de} maecte{n} eenen hoop, en{de} si aten opten seluen hoop,
En{de} Laba{n} hiet he{m} den hoop die getuyge is maer Iacob hiet hem den hoop des getuygenis een yegelijc nader maniere{n} vander sprake{n} zijnder tonghe
En{de} Laban sprac, desen hoop si huyde{n} getuych tussche{n} mi en{de} v, daer af so heetme{n} he{m} Galaad, en{de} si een oorconde,
wa{n}t hi sprac, Die HEERE moet aensie{n} tusscen mi en{de} v, wan{n}eer wi va{n} malca{n}dere{n} gegaen zijn,
Ist dat ghi minen dochteren lastich zijt, of ander wiue{n} daer toe nee{m}t, Daer en is hier ghee{n} mensce met ons, maer siet, God is onse getuyge tussce{n} mi en{de} v,
En{de} Laban sprack vooort tot Iacob, Desen hoop en{de} steen die ic opgerecht heb,
si ooc getuyghe, waer ick ouer vare tot v, oft ghi hier ouer vaert tot mi, quaet op mi denckende te doe{n}, oft ic tot v willende v scade doe{n},
Die God Abraha{m} en{de} die God Nachor, en{de} die God haerder vadere{n} si een rechter tussce{n} ons. En{de} Iacob swoer he{m} bi die vreese zijns vaders Isaac,
en{de} Iacob offerde eene{n} offer op de{n} berch, en{de} noode zijn broederen, om dat broot te eten, en{de} doen si geten hadde{n}, bleuen si opten berch, alle den nacht,
Des nachts stondt Laban vroech op, en{de} custe zijn dochtere{n}, en{de} haer kinderen en{de} hi ghebenedidese, en{de} trock wech, en{de} hy quam weder in zijn stede.
IAcob troc sine{n} wech die{n} hi begonst had, en{de} die engelen Gods gemoeten he{m},
En{de} als hise sach, sprac hi, Het zijn Gods heyren ende hi naemde die selue stede Mahanaim dat heet heyrleger,
Iacob sandt bode{n} voor he{m} wech tot sine{n} broeder Esau int lant Seir des lantschaps Edom,
en{de} beual hen seggende, Also segt mine{n} heere Esau, V knecht Iacob laet v segge{n}, Ick heb bi Laban wt gheweest, en{de} heb tot noch toe in vremde landen geweest,
en{de} hebbe rundere{n}, en{de} ezelen, schapen, knechte{n}, en{de} maerte{n}, en{de} heb wtgesonde{n} om dit v minen heere te bootschappen, op dat ick ghenade voor uwe ooghen vinde.
Die boden quamen weder tot Iacob, en{de} spraken, wi quame{n} tot uwen broeder Esau en{de} hi coemt v te gemoete, met vier ho{n}dert mannen,
Doen vreesde Iacob zeere, en{de} veruaert zijnde, deylde hi dat volc, dat by hem was, en{de} die kudden des gelijcs, ende die scapen, runderen, kemels, ende die kudden in twee heyren,
en{de} seyde, Als Esau coemt op een schare, ende verslaet die, soo sal die andere die ouer is, behouden zijn.
En{de} noch sprac Iacob, God mijns vaders Abraha{m}, God mijns vaders Isaac, HERE ghi die tot mi gheseit hebt, Trect weder in v lant, en{de} totter plaetsen uwer gheboorte{n}, ick sal v wel doe{n},
Ic be{n} onweerdich alder bermherticheit en{de} alder trouwe{n}, die ghi ae{n} uwe{n} knechte ghedae{n} hebt <parens>wa{n}t ic hadde n{iet} meer da{n} desen staf, doe{n} ic ouer dese Iordane ginc en{de} nv come ic met twee schare{n}</parens>
Verlost my doch vander ha{n}t mijns broeders Esau, wa{n}t ick vreese hem zeere wter maten, dat hi niet ter auentueren en come, ende verslage mi, die moederen metten kindere{n},
Ghi hebt geseyt, ick sal v wel doen, en{de} uwe zaet vermenichfuldigen, als dat zant der zee, datmen niet getellen en kan ouermits der menichten,
en{de} als hi die{n} nacht daer gerust hadde, nam hi va{n} dien dat hi voor hande{n} hadde, en{de} beghifte sine{n} broeder Esau
.cc. geyte{n} .xx. bocken .cc. schape{n} .xx. ramme{n},
en{de} .xxx. suyghende kemelen, met haere{n} vuelen .xl. coeyen, en{de} .x. verren .xx. ezelinne{n}, met .x. veulene{n},
en{de} sandtse met sinen knechten, elcke cudde bisonder en{de} sprac tot hen, gaet voor mi henen, en{de} laet ruymte tusschen die een kudde na den anderen,
en{de} geboodt den eersten, en{de} sprack. Ist sake dat mijn broder Esau teghen v coemt, en{de} vraghet, wien ghaedy aen? ende waer wildy henen? ende wiens ist dat ghy voor v drijft?
so suldy segghen, Het hoort uwen knechte Iacob toe, die seyndet ghiften sinen heere Esau, ende hy coemt hier achter na,
Also geboot hi ooc den anderen, ende den derden, ende alle die den kudden na ghinghen, ende sprack, So ic v gheseyt hebbe, soo segt tot Esau, wanneer dat ghi by hem coemt,
en{de} segt ooc, siet, uwe knecht Iacob is achter ons, Wa{n}t hi dachte, ick wil hem versoenen met dese ghiften dye voor mi henen gaen, daer na sal ic hem sien, messchien hi sal met mi te vreden zijn.
Also gingen die ghiften voor he{m}, maer hi bleef den seluen nacht inden leghere,
ende stont op inder nacht, ende nam zijn twee wiuen en{de} zijn twee ioncwijfs en{de} zijn elf sonen, en{de} reysde aen dat veer Iabock,
ende als hi ouergeset heeft al dat hi had,
bleef hi alleen Ende siet, daer worstelde een man met hem, tot dat die dagheraet aen quam,
ende als die man sach, dat hi Iacob niet verwinnen en mochte, raecte hy dye zenuwe zijnder dgyen, en{de} die verdorrede in dat worstelen met hem,
en{de} hi seyde, laet mi gaen, wa{n}t die dagheraet coemt aen, Maer Iacob antwoorde, ick en late v niet, ghi en ghebenedijdet mi,
Hi sprac, hoe heet ghi? Hi andtwoorde, Iacob,
Hy antwoorde, Ghy en sult niet meer Iacob heeten, maer Israel Wa{n}t hebdy tegen Godt sterc geweest, hoe veel te meer suldy teghen die menschen die ouerhant houden?
Ende Iacob vraechde hem ende seyde, segghet mi, hoe heet ghi? Hi sprack, Waeromme vraechdy na minen naem die wonderlijc is? ende hi ghebenedide hem aldaer
En{de} Iacob hiet die stede Phanuel seggende, ic hebbe God van aensichte tot aensichte ghesien, ende mijn ziele is behouden,
En{de} als hi Phanuel ouer quam, ghinck hem die Sonne op, en{de} hi hincte,
Daerom en ete{n} die kinderen va{n} Israel ghee{n} zenuwe{n}, tot op de{n} dach va{n} huyde{n}, om dat de zenuwe verdrooghede in Iacobs dgie, alse die engel raecte.
IAcob hief zijn ooghen op, en{de} sach sinen broeder Esau comen met vier hondert mannen, en{de} deylde die knidere{n} van Lea en{de} Rachel, en{de} van beyden ioncwiuen,
en{de} stelde die ioncwiuen met haer kindere{n} voor, ende Lea met haer kinderen daer na, en{de} Rachel met Ioseph ten laetsten,
en{de} hi ghinc vore{n} henen ende nijchde seuenmael ter aerden tot dat zijn broeder hem ghenaecte.
Esau liep hem te gemoete, en{de} omhelsde hem, vallende he{m} om den hals kuste hi hem en{de} weende,
En{de} als hi zijn oogen ophief, en{de} sach die vrouwen met den kindere{n}, seyde hi Wat willen dese, ende hooren si v toe? Hi antwoorde, het zijn die kinderen die God uwen knechte verleent heeft,
En{de} die ionckwijfs quamen daer bi met haer kindere{n}, en{de} negen voor he{m},
Lea quam ooc daer toe met haer kinderen, ende als si ghelijck eere bewesen hadden, quam Ioseph ende Rachel daer bi, ende nijchden ten laesten.
En{de} Esau seyde, Wat willende scharen die mi ghemoet hebben? Iacob antwoorde, dat ick ghenade vinde voor minen heere,
Esau sprac, Ic hebbe genoech mijn broeder, behout dat ghi hebt,
Iacob antwoorde Och neen, bid ic v, en wilt also nyet doen, heb ic genade vonden voor v, so nee{m}t mijn ghifte van mine{n} handen, Wa{n}t ic sach v aensicht, als oft ic saghe Gods aensicht, Weest met mi te vrede{n},
en{de} o{n}tfanct de gebenedijnge die ic v gebrocht hebbe, wa{n}t God heuet mi verleent, die alle dinc verleent, Nauwe als zijn broeder he{m} dwanc, ontfinc hi die ghifte{n}.
Esau sprac, laet ons voort trecken, ende ic sal een geselle zijn ws wechs,
Iacob antwoorde he{m}, Mijn heere ghi weet, dat ic teere kinderen bi mi hebbe, ooc cleyn en{de} groot vee, dat noch ionc is, werde{n} si eene{n} dach ouerdreue{n}, da{n} soude mi alle die geheele kudde afsterue{n},
Mijn heere gae voor sine{n} knechte, Ic sal allenskens volgen zijn voetstappe{n} als ic sie, hoe dat die kinderen gaen konne{n} tot dat ic come tot minen heere te Seyr.
Esau Antwoorde, so bid ic v doch, dat bi v bliue mijn volck dat by my is, dattet zijn ghesellen ws weges, Hi antwoorde, dat en is niet van noode, Een dinc behoeue ic alleene, dat ic slecht genade voor v mine{n} heere vinde.
Also troc Esau die{n} dage wedero{m}me sine{n} wech tot Seyr,
en{de} Iacob troc tot Sochoth, en{de} timmerde he{m} een huys en{de} maecte sinen vee wooningen, daer af heet die stede Sochot.
Daer na quam Iacob te Salem totter stadt Siche{m} die int lant Canaan leyt, na die{n} dat hi wt Mesopotanie{n} come{n} was, en{de} maecte sine{n} leger voor die stat,
en{de} cochte een stuc lants vande{n} kindere{n} Hemor des vaders Siche{m}, om ho{n}dert la{m}meren
daer stelde hi zijn wooninge, en{de} stelde daer eenen altaer, ende aneriep de{n} nae{m} des stercke{n} Gods va{n} Israel.
DIna Lia dochter die si Iacob gebaert hadde, ginc wt om te sie{n} die dochteren va{n} die{n} lande,
Als Sichem Hemors sone des Euiters, die des lants heere was, Dinam sach, beminde hise en{de} namse en{de} besliepse, en{de} vercrachte die maget,
en{de} zijn herte hinc aen haer, En{de} al smeekende trooste hise die droeuich was,
en{de} ginc tot Hemor sine{n} vader, en{de} seyde, Nee{m}t mi dit meyske{n} tot een huyfrou.
Dwelcke als Iacob verhoort hadde, als zijn kinderen va{n} daer ware{n}, en{de} waren onledich met die beesten te hoede{n}, sweech hi tot dat si wedero{m} quame{n},
Doe{n} ginc Hemor Siche{m}s vader wt tot Iacob, om met he{m} te spreken,
Siet, daer binnen quame{n} die sonen va{n} de{n} velde, en{de} als zijt hoorden, datter geschiet was, so werde{n} si zeer toornich, om dat hi een vuyl dinc gedae{n} hadde in Israel, en{de} dat hy met gewelt Iacobs dochter beslapende een ongheoorloft stuck bedreuen hadde.
Hemor heeft daerom aldus hen aenghesproken en{de} seyde, Mijns soons Sychems ziele is vereenicht aen v dochtere, gheeftse hem toch tot eender huysfrouwen,
Ende laet ons met malcanderen houwelijc make{n} gheeft ons uwe dochtere{n}, en{de} neemt ghi onse dochteren,
en{de} woont bi ons, dat landt is in uwer macht, Bouwet daerde, doet coomanscap, en{de} besidtse,
Ende Sichem sprac tot hare{n} vader en{de} broedere{n}, laet mi genade by v vinden, wat ghi luyde{n} mi segt, dat sal ic v geuen, meerdeet die gaue{n},
eysschet ghiften ic wilt al gheerne geue{n}, alleen geeft mi dit meyske{n} tot eender huysfrouwen,
Doe{n} antwoorden Iacobs sonen Sichem en{de} sinen vadere Hemor, met bedroch wreedelijck gram wesende, om dat haer suster van haerder eeren ontset was,
en{de} seyden tot hen, Wi en moghen dat nyet doen, dat ghi begheert, noch onse suster eene{n} onbesneden man geue{n} want dat ongeoorloeft en{de} een onsprekelike sonde bi ons is,
maer daer in moge{n} wi ons met v verbinde{n}, ist dat ghi ons gelijc worde{n} wilt, en{de} al wat manlijc onder v is, besneden worde,
da{n} sullen wi onse dochtere{n} v geue{n}, en{de} uwe dochtere{n} ons neme{n}, en{de} bi v woone{n}, en{de} een volc zijn,
Maer ist dat ghi ons nyet en hoort v te besnide{n}, so willen wi onse dochter neme{n} en{de} va{n} hier trecke{n},
Dese rede{n} beuiel Hemor en{de} sine{n} sone Siche{m} wel,
en{de} die iongelinc en vertrac niet datter begheert wert te doene, Want hy beminde dat meysken zeere, ende hy werdt dye heerlijcste ghehouden, bouen alle die in zijns vaders huys waren
Als Hemor ende Sichem zijn sone quamen inder stadt poorte, en{de} spraken metten borgeren van dier stadt, en{de} seyden,
Dese luyden zijn vreedsaem, ende willen bi ons woonen, Laetse comen hanteren die eerde, en{de} wercken want dat lant breet van beuange is, ende behoeft wercmannen, wi sullen ons haer dochteren nemen, ende hen onse dochteren gheuen,
Maert een sake ist alleene, daer dit groote goet mede wtgestelt wort, Ist dat wi al wat manlijck onder ons is, besniden, glijc si besneden zijn,
haer vee ende ghoede{n}, ende al wat si hebben sal onse zijn, alleen dat wi maer hen te wille worden in dat stuc, en{de} si bi ons woone{n}de sullen wi een volck worden.
Het is haerder alder wille geweest, en{de} si hebben alle haer mannen besneden
En{de} siet ten derden dage, alsi hen aldermeest smertede, namen Iacobs twee sonen Simeon en{de} Leui Dina broeders, een yegelijc zijn sweert, en{de} ghinge{n} in die stadt stoutelijck, en{de} doodeden al dat manlijc was,
ende dooden oock Hemor ende sine{n} sone Sichem en{de} namen haer suster Dina wt Sichems huyse,
ende ghinghen wech. Doen quamen Iacobs andere sonen ouer die verslagene, ende pluysterden die stadt, om dat si haer suster ghescheynt hadden,
Ende namen haer schapen, runderen, ezelen, ende watter inder stadt ende inden velde was,
en{de} alle haer haue, al die kindere{n} en{de} vrouwe{n} namen si geuangenen, en{de} plunderden al wat in die huysen was.
En{de} als dit stoutelijck van hen volbracht was, seyde Iacob tot Simeon en{de} Leui, Ghi luiden hebt mi verstoort, ende hebt mi verhaet ghmaect voor die Cananiten en{de} Pheresiten diet lant bewoonen, wi zijn eene{n} cleyne{n} hoop, wanneer si nv hen vergadere{n} ouer mi, so sullen si mi slae{n}, also worde ic te niete ghedaen met minen huyse,
Si antwoordeden, hadden si redene met onser sustere te leuene, ende haer te misbruyckene als een hoeree?
ENde daerenbinnen sprack God tot Iacob, Staet op, en{de} trect te Bethel, ende woondt aldaer, ende maect aldaer eenen altaer, den Gode die v openbaerde, doe{n} ghi vloot voor uwen broeder Esau.
Ende Iacob riep bi een zijn huysgesin en{de} seyde, Doet van v die vremde goden, die onder v zijn, ende reynicht v, ende verandert uwe cleederen,
ende laet ons gaen, en{de} reysen te Bethel, dat wi aldaer eenen altaer maken, de{n} Gode die mi verhoort heeft, inde{n} tijt mijns drucs, ende is met mi geweest inden wege die{n} ick gereyst ben,
Dus ghauen si hem al die vremde goden die onder haer hande{n} waren, ende haer oorenringen, en{de} hi begroefse onder eenen, Therebintijn boom, dye neuen Sichem stonde, ende troc wech,
Ende als si ghereyst waren, quam een vreese Gods ouer die steden die daer omtrent laghen, dat si niet en dorsten volghen, die wech reysden
Aldus quam Iacob te Lusam int lant Canaan dat daer Bethel hiet, met al den volck datter met he{m} was,
en{de} maecte aldaer eene{n} altaer, en{de} hiet die stede thuys Gods, daerom dat he{m} God aldaer geopenbaert was, als hi voor sinen broeder vloot,
Tot die{n} tijde{n} sterf Delbora, Rebecca voester, en{de} wert begrauen aen dat onderste van Bethel, onder die eycke, ende de plaetse wert ghenaemt die eycke des weenens.
Noch openbaerde God Iacob, na dien dat hi van Mesopotanien gecomen was, ende ghebenedide hem
ende sprac tot hem, Ghy en sult nyet meer Iacb heeten, maer Israel suldy heeten, ende hi hiet hem Israel,
ende sprac tot hem, Ick ben die almachtighe Godt, Wast en{de} vermenichfuldicht v, Verscheyden volcken, en{de} geslachten sullen van v comen, ende coninghen sullen wt uwen lendenen comen,
ende dat lant dat ick Abraham ende Ysaac ghegheuen heb, sal ick v gheuen, ende salt uwen zade na v gheuen,
Aldus voer God op van hem, van die plaetse daer hi met hem gesproken hadde,
Iacob rechte aldaer eenen steenen titel op, daer God met hem gesproken hadde, ende ghoot vochtigen offer daer op, ende beghoten met olie,
Ende Iacob hiet die plaetse daer God met he{m} gesproken hadde Bethel.
En{de} als hi van daer gheghaen was, is hy ghecomen inder Lentenen tijt tot den lande dat leyt te Ephrata Inden welcken als Rachel in arbeyt ghinck ende beghonste in noode haers lijfs te zijn,
om die swaerheyt der drachte, doen sprac die vroede vrouwe, en vreest niet, want desen sone suldy oock hebben,
Maer als haer die ziele wtghinck van pijnen, en{de} dat si steruen moeste, hiet si hem Ben oni, Maer zijn vader hiet hem BenIamin,
Aldus sterf Rachel en{de} wert begrauen aen den wege Ephrata, die nv heetet Bethlehem,
Ende Iacob rechte eenen steenen titel op haer graf, aldaer is dien titel van Rachels graue tot op desen dach,
Ende Israel trock van daer, ende rechtet op een wooninghe op ghene side vanden torren der cudden.
Ende het ghebuerde als Israel in die{n} lande woonde, dat Ruben ginck en{de} besliep Bala zijn vaders bislaeppersse hetwelc Israel niet verborgen en was Ende Iacob hadde twaelf sonen,
Lea sonen waren dese, Ruben Iacobs eerste gheboren sone, ende Simeon, ende Leui, ende Iuda, Isachar, ende Zabulon.
Die sonen Rachel waren dese, Ioseph ende Ben Iamin.
Die sonen Bala Rachels ioncwijfs, Dan ende Nepthalin.
Die son{e}n van Zelpha die daer Lia ioncwijf was, Gad ende Aser. Dat zijn Iacobs sonen die hem gheboren zijn in Mesopotamien, int lant van Syrien.
Oock quam hi tot sinen vader Ysaac te Mambre in die stadt Arbee, die heet Hebron daer Abraham en{de} Ysaac vremdelinge{n} gheweest zijn.
Ende Ysaacs dagen zijn veruult geweest hondert en{de} tachtentich iare{n},
en{de} verteert van ouderdom is hi ghestoruen ende gheset by zijn volck, oudt en{de} vol van daghen, ende Esau ende Iacob zijn sonen hebben hem begrauen.
DIt zijn Esaus geslachte{n} die daer heet Edom,
Esau na{m} een huysurouwe van den dochteren Canaan, Ada die dochter Elon des Hethiten, ende Oolibama die dochter Ana, die sone was Zibionis des Heuiten,
ende Basemath Ismaels dochter Nebaioths suster.
Ende Ada baerde Esau Eliphas, Maer Basemath baerde Raguel,
Oolibama baerde Ieus, Iaelam, ende Kore. Dat zijn Esaus kinderen die hem gheboren waren int lant Canaan.
Ende Esau nam sine wiuen, sonen, ende dochteren, ende al die zielen zijns huys, zijn haue, ende alle vee, met alle den goeden die hi verworuen had int lant Canaan, en{de} troc in een ander lant, en{de} is wech geghaen van Iacob sinen broeder,
want si alle beyde zeer rijc waren, dat si by malcanderen niet woonen en conden, en{de} dat lant daer si vremdelingen in waren, en mochtse niet verdraghen, om die menichte der cudde{n} haerder beeste{n} wille,
Aldus woonde Esau, op dat geberchte Seyr, ende Esau ist die Edom heet.
Dit is dat geslachte Esau, van dien zijn gecomen die Edumiten, op dat gheberchte Seyr,
en{de} dus heeten Esaus kinderen, Eliphas die sone Ada Esaus wijf.
Eliphas sonen waren dese, Theman, Omar, Zepho, Gathan ende Chenes.
Ende Thamna was een bislapersse van Eliphas Esaus sone, ende dese baerde Amalech. Dat zijn die kinderen van Ada Esaus wijf,
Maer Raguels kinderen zijn dese, Nahath, Sara, Se{m}ma, Mesa, Dat zijn Basemath kindere{n} Esaus wijf
Maer die kinderen van Oolibama Esaus wijf Ana dochters sone Zibeons, zijn dese die si Esau baerde, Ieus, Iaelam en{de} Kore.
Dit zijn die vorsten onder Esaus kindere{n} Die kindere{n} va{n} Eliphas des eersten soons Esaus waren dese, Die vorst Theman, Die vorste Omar, Die vorste Zepho, Die vorst Kenas,
Die vorst Kore, Die vorste Gaetha{m} Die vorste Amalech, Dat zijn die vorste{n} va{n} Eliphas int lant Edo{m}, En{de} tzijn Ada Kindere{n}.
Ende dit zijn Raguels kinderen Esaus sone, Die vorst Nahath, Die vorst Sara, die vost Semma, die vorst Mesa. Dat zijn die vorsten van Raguel inder Edumiten lant en{de} tzijn Basemath kinderen Esaus wijf.
Dit zijn Oolibama kinderen Esaus wijf die vorst Ieus, die vorst Iaelam, die vorste Kore. Dat zijn die vorsten van Oolibama, Ana dochter Esaus wijf,
Dat zijn Esaus kinderen ende haer vorsten, Hi is Edom.
Die kinderen van Seir des Horitere die int lant woonde, zijn dese, Lothan, Sobal, Zebeon, Ana,
Dison, Ezer, ende Disan, dat zijn die vorsten der Horiten alle Seyrs kinderen, int lant van Edom.
Maer Lothans kinderen waeren dese, Hori en{de} Heman, ende Lothans suster hiet Thamna.
Sobal kinderen waeren dese, Alwan, Manahaht, Ebal, Sepho, en{de} Onan
Zebeons kinderen waeren Aaia, ende Ana, dat is, die Ana die in die woestine heet water vant, als hi zijns vaders Sebeons ezelen hoede,
Ana kinderen waren dese, Dison, ende Oolibama, dat is Ana dochter.
Disan kinderen waren dese, Hamdan, Esban, Iethran, en{de} Chara{n}.
Ezer kinderen waren dese, Balaan, Sewan, ende Akam.
Disan kinderen waren dese, Hus en{de} Aran.
Dit zijn der Horiten vorsten, die vorst Lothan, die vorst Sobal, die vorst Zebeon, die vorst Ana,
die vorst Dison, die vorst Ezer die vorst Disan. Dat zijn die vorsten der Horiten, die geregeert hebben int lant Seir.
Die coninghen die int landt van Edom gheregeert hebben, eer dye kinderen van Israel coninghen hadden, zijn dese,
Bela, Beor sone was coninc in Edumeen, en{de} zijn stat hiet Denaba,
en{de} doen Bela sterf, wert coninck in zijn stadt Iobab, Zare sone van Bozra,
Als Iobab sterf, wert in zijn stede coninc Husan wt der Temaniten lant
Als Husan sterf, wert in zijn stede coninc Adad Badadi soen, die die Madianiten sloech opter Moabiten velt, ende zijn stadt hiet Awith,
Als Adad sterf, regeerde Semla van Maserath,
als Semla sterf, wert Saul coninck van Rehoboth, dat aen dat water leyt,
als Saul sterf, wert in zijn stadt coninck Baal Hanan Achbors sone,
als Baal Hanan Achbors sone sterf, wert in zijn stadt coninck Adad, ende sine stat hiet Phou, ende zijn wijf hiet Mezabel Matred dochter, die Mesahab dochter was.
Also hieten die vorsten van Esau, in haeren gheslachten, steden, ende namen, Die vorst Thamna, die vorst Alwa, die vorst Ietheth,
die vorst Oolibama, die vorste Ela, die vorst Phino{n},
die vorst Ehenez, die vorst Thema{n}, die vorst Mabzar,
Die vorst Magdiel, die vorst Iran, Dit zijn die vorsten in Edom, ghelijck si ghewoont hebben, in dat lant haerder heerschappien, Ende Esau is die vader der Edumiten.
Iacob woonde in dat lant daer zijn vader een vremdelinck in was, te weten, in dat lant Canaan,
ende dit zijn Iacobs gheslachten.
ALs Ioseph sesthien iaer out gheworden was, noch een kint wesende, verwaerde hi die beesten met sinen broederen, ende was bi den kinderen Bala en{de} Selpha zijn vaders wiuen, ende hi beclapte zijn broeders aen den vader van een die alderquaetste sonde,
Israel hadde Ioseph lieuer dan alle zijn kinderen, om dat hi hem in zijn outheyt ghewonnen hadde, en{de} maecte hem eenen gheberduerden rock.
Als nv zijn broeders sagen, dat hi meer vande{n} vader lief gehadt wert, dan alle zijn broedere{n}, hatede{n} si hem, en{de} en conden hem ghee{n} vredelijc woort toe ghespreken,
en{de} tis gebuert, dat hi sinen broeders eenen droom van hem ghesien vertooch, die welcke sake een zaet gheweest is van meerderen hate,
want hi seyde tot hen, Hoordt doch wat mi gedroomt heeft,
Mi docht, wi bonde{n} schoouen inden velde, en{de} mijnen schoof rechte he{m} op, en{de} stont, ende uwe schoouen alomme ae{n}baden mine{n} schoof,
Doen spraken zijn broederen tot hem, Suldy niet onse coninck zijn ende sullen wi uwer heerschappie onderdanich zijn? Daeromme heeft dese sake van droomen ende woorden, ghegeuen een voetsel van nydicheyt ende hate.
En{de} hi hadde noch eenen anderen droom dien vertelde hi sinen broedere{n}, en{de} sprac, Ic hebbe ghesien door eenen droom, die Sonne en{de} die Mane, en{de} elf sterre{n} mi aenbidden
Ende als hi dat sinen vadere en{de} sinen broederen gheseyt hadde, strafte hem zijn vader ende seyde tot hem, wat wilt die{n} droom die{n} ghi ghedroomt hebt? Sullen ick ende uwe moeder ende uwe broederen comen, ende voor v op die aerde vallen, ende v aenbeden?
Ende zijn broeders benydeden he{m} daeromme, Maer zijn vader aenmercte dese dinghen heymelijcken al swighende,
Als zijn broeders wtghingen, om haers vaders vee te weyden in Sichem,
sprack Israel tot Ioseph, uwe broeders hoeden dat vee in Sichem, coemt ick sal v tot hen seynden, Als hi antwoorde,
Ick ben bereyt, seyde hi, ghaet henen ende siet oft alle dinck gheluckichlijc ghaet met uwen broederen, en{de} met dat vee ende segt mi weder, watmen daer doet, En{de} ghesonden wesende vanden dale Hebron, quam Ioseph in Sichem.
Doen vant een man Ioseph dolende int velt, die vraechde he{m}, en{de} seyde wat hi sochte
Hi antwoorde, ick soecke mijn broederen, segt mi doch waer si hoede{n},
Die man sprack si zijn va{n} daer getrocke{n}, wa{n}t ick hoorde dat si seyde{n} laet ons te Dothaim gae{n}, Daer volchde Ioseph sinen broedere{n} na, ende vantse te Dothaim,
Als si hem sage{n} van verre, eer hi bi hen quam, dachten si hem te doode{n},
en{de} seyden onder malcandere{n}, siet, die droomer coemt daer,
coemt en{de} laet ons hem dooden, en{de} in eenen put worpen, en{de} wi sullen seggen Een quaet dier heeft hem verslonden, dan salmen wel sien, wat sine droome{n} hem bate{n}
Als Ruben dat hoorde, arbeyde hi, om he{m} wt haeren handen te verlossen, ende sprac,
En laet ons zijn ziele niet dootslaen, noch zijn bloet niet storte{n}, maer coemt laet ons he{m} in eenen ouden put worpen die in die woestine is, en{de} hout uwe hande{n} sonder misdaet dit seyde hi, willende hem wt haeren hande{n} verlossen, dat hi hem weder ghaue tot sine{n} vader,
Als Ioseph tot sinen broedere{n} quam, so trocken si hem sinen rock die totten enckelen quam, en{de} den geberduerden rock wt, dien hi aen hadde,
ende namen hem, en{de} wierpen hem in eenen put, daer gheen water in en was,
ende sittende, om te eten, saghen si eenen hoop reysende Ismaeliten comen van Galaad, met haeren kemelen, die droegen cruyt, balsem en{de} Myrre, ende reysden af in Egipten.
Doen sprack Iudas tot sinen broedere{n}, Wat helpet ons, dat wi onsen broeder doode{n}, ende zijn bloet verbergen?
tis beter dat hi vercocht worde den Ismaelite{n}, op dat onse handen niet besmet en worden, Want hi is onse broeder, ende onse vleesch, Ende zijn broeders waren te vreden met desen redenen,
Ende als der Madianiten coopluyden voorbi reysden, trocken si Ioseph wt den putte, ende vercochten hem den Ismaeliten, om twintich silueren penningen, en{de} die Ismaeliten leyden Ioseph in Egypten.
Als nv Ruben weder totten putte gecomen is, en vandt hi Ioseph niet,
en{de} met gesneden cleederen quam hi tot sinen broederen, ende spracck, die knecht en is daer niet, waer sal ick henen?
Doen namen si Iosephs rock, ende staken den rock in dat bloet van eenen bocke, die{n} si doot gheslagen hadde{n},
ende si sonden dien wech tot hueren vadere segghende, desen rock hebben wi gheuonden, siet, oft ws soons roc is, oft niet?
Iacob als hi hem bekende, sprac, Het is mijns soo{n}s rock, Een quaet dier heeft minen sone ghegeten, Een beest heeft Ioseph verslint,
Als Iacob zijn cleederen ontwee ghesneden hadde, heeft hi aenghedaen een haren cleedt, beschreyende sinen sone, door menigen tijt,
En doen verghadert waren alle zijn kinderen, om te versaechte{n} sine droefheyt, en wilde hi gheenen troost ontfanghen, Maer hi seyde, Ick sal droeue wesende nederghaen tot minen sone in die helle, ende in dien tijden als hi volherde int screyen,
vercochten die Madianiten Ioseph in Egypten Putiphar Pharaos ridtmeestere.
IN dien tijden ghebuerdet, dat Iuda af reysde van sinen broederen, ende ginc bi eene{n} die Hira hiet, tot Odollam,
ende Iuda sach aldaer eens Cananiters mans dochtere, welcke Sua hiet, ende als hise na{m} tot eenen wiue, is hi tot huer ingegaen,
Ende hy besliepse ende si ontfinck, ende baerde eenen sone dye hiet Her,
Ende anderwerf wert si beurucht, ende baerde eenen sone dyen hiet si Onan,
Noch baerde si eenen sone dien hiet si, Sela, ende als die geboren was, hielt si op van baren.
Ende Iuda gaf sine{n} eersten sone Her een wijf die Thamar hiet,
Maer die eerste sone Iude was quaet int aenschijn des HEEREN, daeromme doode hem die HEERE
Doen sprack Iuda tot sinen sone Onam, Gaet in tot ws broeders wijf, en{de} versaemt v met haer, op dat ghi ws broeders zaet verwecket,
Maer als Ona{n} ghewaer wert, dat die kinderen hem niet geboren en soude{n} worden, als hi inginc tot zijns broeders wijf stortede hi tsaet opter aerde{n}, om datter gheene kinderen in zijns broeders naem gebore{n} en souden worde{n},
Hieromme doode hem die HEERE, om dat hi een veruaerlijck onbehaechlijck dinck ghedaen hadde.
Doen sprack Iuda tot zijnder behouder dochtere Thamar, Blijft weduwe in ws vaders huys, tot dat mijn sone Sela groot wort, Want hi sorchde misschien mochte hi oock steruen ghelijck zijn broedere, Alsoo ghinck Thamar ende bleef in haers vaders huys.
Als nv veel daghen verloopen waren, sterf Sue Iudas wijf, ende doen hi troost otfanghen hadde, is hi op geclomme{n} om zijn schapen ten scheeren, hi ende Iras va{n} Odollam, zijn beesten bewaerdere, tot Tha{m}nath.
Doen wert Thamar gheseyt, dat haer sweer ghinck, in Thamnath, om zijn schape{n} te scheeren,
Doen si die weduwen cleederen van haer ghedaen hadde, ende ghenomen hadde een Ranse, dede si andere cleedre{n} aen ende ghinck sitten aenden weghe, die daer leyt te Tamnath, siende dat Sela ghewassen was, ende si en hadde hem tot gheenen man ghenomen.
Ende alsse Iudas sach, meynde hi twaer een lichte vrouwe, Want si hadde haer aensicht ghedect,
ende hi ghinck tot haer, ende seyde, Laet mi doch bi v ligghen, Want hi en wist niet, dat zijn behoude dochter was, Si antwoorde, Wat wildy mi gheuen? dat ghi bi mi ligt?
Hi sprac, Ick sal v eenen boc vanden kudden seynden, Si antwoorde, Ick sal uwen wille voldoen ist dat ghi mi gheeft eenen pant, tot dat ghi mi seynt, dat ghi mi gheloeft,
Hi sprack, Wat wildy voor eenen pant ghegeuen hebben? Si antwoorde, uwen rinck ende uwen armrinck, ende uwen stock, dien ghi in uwe handt hebdt, Tot eenen biliggen ontfinck die vrouwe
en{de} opstaende ghinck si wech, en{de} heeft afgeleyt haer cleederen, die si aen ghedaen hadde, en{de} trac die weduwe cleederen weder aen.
Iudas sandt eenen bock met sinen herdere van Odollam, op dat hi dat pant weder halen soude vanden wiue, ende hi en vantse niet,
Doen vraechde hi den luyden van dier plaetsen, en{de} seyde, Waer is die vrouwe, die buyten aende{n} wege sat? Si antwoorde{n}, Daer en heeft gheen hoere gheweest in deser plaetsen,
Ende hi quam weder tot Iuda{m} ende sprack, Ick en hebse nyet gheuonden, oock segghen die lieden van dier plaetsen, datter gheen hoere en heeft geweest,
Iuda sprac, Si hebt haer, si en sal ons niet moghen lueghenen straffen want ic hebbe gesonden, den bock dien ick gheloeft hadde, en{de} ghi en hehtse niet gheuonden.
Na drie maenden hebben si Iude gebootschapt, uwe behoude dochter Thamar heeft oncuyschelijck gheleeft, en{de} haeren buyck schijnt gheswollen te wesen Iudas sprack, brengtse vooort dat si verbrant worde,
En{de} alsmense voort bracht ter pijnen, soo sandt si tot haere{n} sweer, seggende, van dien man heb ick ontfanghen, dien dat behoort, ende sprack, Kendt ghi wiens dat dien rinck ende armrinck en{de} dien stock is,
Als Iudas die ghiften bekende, sprack hi, Si is rechtuaerdiger, dan ic, wa{n}t ic en hebbe haer niet gegeuen minen sone Sela, Nochtans daerna en bekende hise niet meer.
Ende als si baren soude openbaerde{n} daer tweelinge{n} in haeren lichaem, int wtcomen der kindere{n} stac die een zijn ha{n}t voort neder welcke die vroede vrouwe bandt met eenen rooden draet en{de} sprack,
Dese sal eerst wtcomen,
Als die zijn hant weder in trock, quam die ander wt, en{de} die vrouwe sprack, waeromme is om uwen wille een listre gescoort? Ende om dese sake, wert hi genaemt Phares,
Daer nae quam zijn broeder, die den rooden draet, om zijn hant hadde, ende men hiet hem Zaram.
IOseph wert neder in Egipten geuoert Ende Putiphar een man van Egipten Pharaos ritmeestere cocht hem van den Ismaeliten, die hem van daer af brachten,
Ende die HEERE was met Ioseph, ende hi was gheluckich in alle dinck, wat hi dede ende hi woonde in zijns heeren des Egiptinaers huys,
Ende zijn heere sach wel, dat die HEERE met hem was, Want al dat hi dede, dat liet die HEERE geluckichlijck verghaen, door sine handen,
Ende Ioseph vant ghenade voor sinen heere, en{de} diende hem, Van den welcken hi ghestelt wesende ouer al, regeerde hi dat huys, dat hem ghelooft was, ende alle dat hem beuolen was,
Ende die EEERE ghebenedide des Egiptinaers huys, om Iosephs wille, ende vermenichfuldichdet, soo wel in huysinge{n}, als in sine ackers, ende in alderhande goeden,
Ende hi en bekende niet anders dan dat broot dat hi adt. Ende Ioseph was scoone van aensichte, ende eerlijck te aensien.
Ende het gebuerde na veel dagen, dat zijns heeren wijf, haer ooghen op Ioseph wierp, ende sprack slaept bi mi,
Hi en woude hem tot dat zeer quade werck niet voeghen ende sprack tot haer, siet, mijn heere en weet niet wat int huys is, ende al wat hi heeeft, dat heeft hi onder mijn handen ghedaen,
Ende en heeft niet soo groot inden huyse, ten is in mijnder machte, sonder v alleen, want ghi zijt zijn huysfrouwe, Hoe soude ick dan nv soo grooten quaet moeghen doen, ende teghen Godt sondighen?
met dusdanighe woorden was die vrouwe daghelics moeyelijc den iongelinghe, ende hi weygerde oncuyscheyt te bedriuen.
Het gebuerde op eenen dach, dat Ioseph in dat huys ghinck om zijn dinghen te doen ende daer en was gheen mensche vande{n} gesinne des huys daer bi,
en{de} si nam hem bi sine cleederen, en{de} sprac, Slaept bi mi, Maer hi liet den mantel in haerder hant ende ontuloot, ende liep ten huyse wt,
Als si nv sach dat hi zijn cleet in haer hant liet, en{de} si versmaet was
riep si het gesinne in huys, ende sprack tot hen luyden, Siet, hi heeft ons den Ebreeuschen man hier in gebracht, dat hi ons bespotten soude Hi quam tot mi hier in, om dat hi bi mi ligghen wilde, Ende doe{n} ick riep,
hoorde hi mijn stemme, doen liet hi zijn cleet bi mi, en{de} vloot, ende liep wech wt.
Ende daeromme in een teeken des geloofs hielt si den mantel ende thoonde dien haeren manne als hi thuys quam,
segghende, Die Ebreeusche knecht dien ghi ons hier in ghebracht hebbet, quam tot mi hier in, dat hi mi bespotten soude,
maer doen hi hoorde dat ick riep, doen liet hi sinen mantel bi mi, ende vloot wech wt,
Als die heere hoorde dese dinghen, ende te zeere gheloouende zijnhuysfrouwen woorden, is hi zeer toornich gheworden.
Ende zijn heere nam Ioseph ende leuerde hem inder gheuanckenisse, daer des conincs gheuangenen in laghen, ende lach aldaer geslote{n},
Maer die HEERE was met hem, ende ontfermde zijns, ende ghaf hem ghenade int aenscouwen des ouersten des geuanckenis,
dat hi hem leuerde alle die geuange{n}, die inder bewarenissen waren ghehoude{n}, en{de} watter gesciede was onder hem,
en{de} hi en wiste nergens af, so gheloofde hi Ioseph, alle dinck, Wa{n}t die HEERE was met hem, ende schicte alle zijn wercken.
ENde het ghebuerde daer na, dat twee dienaers die scencmeester des conincs van Egipten ende die backermeester misdeden teghen haeren heere den coninc van Egipten,
Ende Pharao wesende ouer hen toornich, <parens>want die eene was ghestelt ouer die schenckers, ende die ander ouer die backers</parens>
sontse inde{n} kercker des ouersten der ruytheren daer Ioseph gheuanghen lach,
en{de} die kerckermeester stelde Ioseph ouer hen, dat hi hen diende, Als sommighe tijden ouerloopen waren, ende dese vast inder gheuanckenissen waren.
Ende het droomde hen beyden in eender nacht, eenen yeghelijcken eenen droom, ende een yeglijcs droom had zijn bediedinghe na dat hen namaels ghebuerde,
Als nv des morghens Ioseph tot hen binnen quam ende sach dat si droeuich saghen,
vraechde hi hen, ende sprack, Waeromme is uwe ghelate droeuigher, dant pleghe te zijn?
Si antwoordeden, Wi hebben ghedroomt, ende en hebben niemant die ons dat wtlegghe, Ioseph sprack, En behoort dat wtlegghen niet Gode toe, vertelt toch mi, wat ghi ghesien hebt in uwen droom.
Doen vertelde die schencker aldereerste sinen droom, Ioseph, ende seyde tot hem, Ic sach eenen wijnstoc voor mi,
die hadde drie rancken, ende hi groeyde, wies, ende bloemede, ende zijn druyuen werden rijp,
Ende hadde Pharaos Cop in mijn handt, ende ic namse, ende dructese wt in den Cop dien ic in mijn handt hadde, en{de} ghaf den Cop Pharao in die handt.
Ioseph sprack, dat is die bediedenisse Drie rancken, zijn drie daghen,
na drie daghen, sal Pharao uwen dienst gedencken ende v weder aen uwe officie stellen, op dat ghi he{m} weder den cop in die hant gheeft, soo ghi te voren deet,
Maer ghedenct mijnder, wanneer dat v wel gaet, en{de} doet bermherticheyt aen mi, dat ghi Pharao vermaent, dat hi mi wt desen kercker brenghe,
wa{n}t ic ben heymelijc gestolen wt den Ebreusche{n} lande en{de} sonder scult hier in desen kercker geset.
Als die backer sach, dat hi den droom wiselijcken beduyt hadde, sprack hi tot Ioseph Ick sach in minen droom, dat ic droech drie corue{n} met mele op mijn hooft,
en{de} inde{n} ouersten korf alderley ghebacken spyse diemen met conste der backerie{n} maken mach, en{de} die voghelen aten wt den korue op mijn hooft.
Ioseph antwoorde, en{de} sprac, dit is die bediedinghe, drie koruen zijn drie daghen,
en{de} na drie dage{n} sal Pharao uwe hooft af nemen en{de} v aen die galghe hanghen, ende die voghelen sullen uwe vleesch verschooren.
Ende het gheschiede des derden daechs doen hielt Pharao zijnder gheboorten dach en{de} hi bereyde een groote maeltijt alle sinen knechten, en{de} onder die houeringhe, so ghedachte hi des meesters vande{n} schenckeren, en{de} des ouersten vanden backeren,
en{de} stelde den eenen weder in zijn plaetse, dat hi den Cop Pharaoni in zijn hant gaf
Maer den anderen hinc hi aen die ghalge, en{de} alsoo is waer gheuonden des voorsegghers waerheit
Maer de scencker alst hem wel ginc verghadt Ioseph sinen bedieder.
Nae twee iaren hadde Pharao eenen droom, Hem docht dat hi stont ae{n}t water,
en{de} dat wt den watere op clomme{n} seuen fine runderen ende vet van liue, en{de} gingen weyden in broecachtighe plaetsen,
Ende daer clommen ander seuen runderen wt de{n} watere, die waren onghestelt ende mager van liue, ende ginghen weyden aenden oeuer vande{n} watere in groeynde plaetsen
en{de} die ongestelde rundere{n} verslonde{n} die seue{n} fine en{de} vette runderen,
Doen wert Pharao wacker. Ende hi sliep weder voort, en{de} hy sach noch eenen anderen droom, Ende sach dat seuen arene{n} wiessen wt eene{n} stroo vol, ende scoon,
Daerna sach hi seuen dunne ende versengde aernen op gaen,
En{de} die seuen magere arenen verslonden die seuen groote ende volle arenen, Doen ontwaecte Pharao nader rust
en{de} alst morgen wert was hi wt anxt verueert, en{de} sant wt, en{de} liet roepen alle die waerseggers van Egipte{n}, en{de} alle dye wisen, ende vertelde hen sinen droom, Maer als si bi hem geroepen ware{n} so en was daer niemant diese Pharaoni bedieden conde.
Doen is eerst gedachtich geweest der schenckeren meester, ende seyde, Ic belide mijn sonde,
als die coninck gram was ouer zijn dienaers, soo gheboodt hy, datmen mi ende den meester vanden backeren worpe{n} soude inder geuanckenis vande{n} ouerste des heyrs
Doen droomden wy beyde in eender nacht een yeghelic sinen droom, ende zijn eyghen bediedinghe hebbende van toecomende dingen,
Doen was bi ons een Hebreeusch iongelinck des ritmeesters knecht, dien verteldent wij, ende hi bediede ons onse droomen, een yegelick na sinen droom,
en{de} so hijt ons bediede, soo ist nv gheschiet, Want ick ben weder aen mijn officie gheset, ende dye andere is gehanghen aen die galghe.
Terstont ten ghebode des conincs is Ioseph wt der geuanckenisse gheleyt, ende sy hebben he{m} gescore{n}, en{de} als zijn cleedere{n} verandert waren, hebben si hem voor den coninc gebrocht,
Doen sprac Pharao tot hem Ick heb droomen ghesien, en{de} daer en is nyemant diese mi bediede, ick van v hoore{n} seggen, dat ghi die zeer wijseliken cont bediede{n},
Ioseph, antwoorde, God sal Pharao gheluck laten segghen, ooc wel sonder mi.
Doen vertelde Pharao Ioseph dat hi gesien hadde, Mi dochte, dat ick stonde aende{n} oeuer van den water,
ende sach wt den watere climmen seuen runderen vet van liue en{de} fijn, ende gingen in die weyde int broec groeyende cruyden weydende,
En{de} siet, na desen volchden seuen andere runderen dunne en{de} zeer onghestelt, magher van liue, Ick en hebbe in alle den lande van Egypten, niet alsulcken ongestelden gesien,
Ende die seuen maghere en{de} ongestelde runderen verslonden die seuen eerste vette runderen,
En{de} als sise op gesloct hadden, en ghauen si niet een teeken van versaetheyden, si waren al soo magher ende van soo quader ghedaente gelijck si te voren waren, Ende doen ick wacker werde, ben ick wederomme slapende geworden.
Ende noch eens sach ick eenen droom, dat seuen arene{n} wiessen op een stroo, vol ende zeer schoone,
daer na ghingen op seuen dorre arenen, dunne, ende versengt ende die seuen dunne arenen verslonden die seue{n} goede arenen,
Ende ic hebt minen waerseggeren gheseyt, ende niemant en isser van hen diet mi wtleyt.
Ioseph antwoorde Pharaoni, beyde die droomen zijn eenderley, wat God doen sal, heeft hi vercondicht Pharaoni,
Die seuen schoone ossen, ende die seuen volle arenen, zijn seuen vruchbare iare{n}, Ende dese twee begripen een crachte des drooms.
Ende die seuen dunne ossen ende maghere die achter hen op clommen, Ende die seuen dunnen arenen vanden brandenden wint versengt zijn seuen iaren van toecomenden hongere,
ende dieren tijt, die in deser manieren sullen veruult worden.
Siet, seuen iaren sullen comen met grooter oueruloedicheyt in alle Egypten lant,
en{de} na dese selue sullen comen seuen iaren, va{n} also grooter onuruchtbaerheyt, dat vergheten sal worde{n} alsulcke oueruloedicheyt in Egypten lant, ende dien dyeren tijt sal verteeren dat lant,
datmen niet weten en sal vander oueruloedicheyt des lants, om des dyeren tijt sal verteeren dat lant, datmen niet weten en sal vander oueruloedicheyt des lands, om des dyeren tijts wille, die daer na coemt, wa{n}t hi sal zeer swaer zijn,
Maer dattet Pharao ten anderen mael ghedroomt heeft, is een teeken der vasticheyt dat sulcke dinck van God gheschieden sal, en{de} God sal dat selue haestelijck doen.
Daerom sal nv die Coninck voorsien va{n} eenen verstandighen en{de} wijsen man, die{n} hi ouer Egypten lant sette,
en{de} beschicke dat hi Officiers kiese inden lande, en{de} ontfanghe dat vijfste deel in die schueren, inden seuen oueruloedighe iaren,
die nv terstont wesen sullen, datme{n} opschutte alle dat graen onder Pharaos macht, inden steden, en{de} verwarent,
op datmen spijse besorcht vinde den lande, inden dyeren tijt van seuen iaren, die Egypten verdrucken sal, op dattet lant niet van armoede te nyete en gae.
Dese redene beuiel Pharao, en{de} allen sinen knechten wel,
en{de} Pharao sprack tot sinen knechten, Sullen wi eenichsins mogen vinden sulcken man die vol si vande{n} gheest Gods?
Daerom seyde hi tot Ioseph, wa{n}t v God alle dinghen ghethoont heeft, die ghi gheseyt hebt, en sal ick gheenen wijseren, en{de} ws ghelijcken moghen vinden?
Ghi sult Ouerste van minen huyse zijn, ende tot ws monts ghebot sal al het volck ghehoorsaem zijn, Alleen inden stoel des Rijcs sal ick v te bouen gaen,
En{de} Pharao sprack voort aen, Siet, ick hebbe v ouer alle Egypten lant gheset,
ende dede zijn vingherlinck va{n} zijnder hant, en{de} gaf Ioseph dien aen zijn hant, en{de} cleede hem met witter siden, en{de} dede eenen gouden halsbant om sinen hals,
en{de} hi liet hem op den tweeden waghen varen, ende liet voor hem wtroepen, datmen die knyen voor hem buyghen soude, dat si souden weten, dat hi ware die gheset was een Ouerste ouer alle Egypten lant.
En{de} Pharao sprack tot Ioseph, Ick ben Pharao, sonder uwen wille en sal niemant zijn hant oft sinen voet roeren in alle Egypten lant,
en{de} heeft sinen naem verandert, en{de} hiet hem inder Egyptse sprake den behouder der werelt, en{de} ghaf hem een huysvrouwe Assenath, die dochter van Puthiphar die een Priester was inder stadt der Sonnen Also trock Ioseph wt, om dat lant van Egypten te besien,
Ende hi was dertich iaren oudt, als hi voor Pharao stont, ende voer wt van Pharao, ende trock door alle tlant van Egypten.
En{de} die vruchtbaerheyt der seuen iaren is ghecomen, en{de} die zaden zijn ghedaen gheweest tot schoouen, ende vergadert in die schueren van Egypten,
En{de} die oueruloedicheyt des graens is vergadert in elcke stadt bysonder,
en{de} so groot is die oueruloedicheyt des graens gheweest, dat si den zande der zee gheleken is, en{de} bouen maten, ghinck die grootheyt des ghetals.
En{de} Ioseph werden twee sonen gheboren, eer den dyeren tijt quam, die welcke hem baerde Assenath, die dochter va{n} Putiphar Priester der stadt Heliopolis
ende hiet den eersten gheboren sone Manasse, Want God <parens>seyde hi</parens> heeft mi laten vergheten allen minen arbeyt, en{de} al mijns vaders huys,
Den anderen hiet hi Ephraim, Want God <parens>seyde hi</parens> heeft mi laten wassen inden lande mijnder ellenden.
Als nv die seuen oueruloedighe iaren om ware{n} in Egypten,
begonsten die seuen iaren der armoeden te comen, daer Ioseph te voren afgheseyt hadde, en{de} daer wert een dyerte in allen landen, maer in alle Egypten lant was dyeren tijd,
Als nv oock hongherde Egypten, riep dat volck tot Pharaonem, begheerende voetsel, maer Pharao sprack tot al die Egyptenare{n}, gaet henen tot Ioseph, dat hi v seyt, dat doet,
Als nv ouer alle landen die dyerte wassende was, en{de} den hongher, dede Ioseph op alle die schueren, en{de} vercocht den Egyptenare{n}, want den hongher hadde die oock verlast,
en{de} alle landen quamen tot Egypten, om spijse te coopen teghen Ioseph, om dat si tquaet der armoeden minderen souden.
ALs Iacob hoorde datter graen int lant van Egypten vercocht wert, sprack hi tot sinen sonen, Waeromme versuymdijt?
Siet ick hoore, dat in Egypten graen vercocht wort, trect af, ende coopt ons dat ons nootdrufte is, dat wi leuen, ende niet en steruen,
aldus trocken af Iosephs thien broederen, om in Egypten graen te coopen,
maer BenIamin Iosephs broeder en liet Iacob met sinen broederen niet trecken, want hi sprack, Hem mocht een ongheluck ouercomen ter auontueren inden wech.
Also quamen Israels kinderen in Egypten metten anderen die met hen quamen, om graen te coopen, want int lant Canaan was oock een dyerte,
ende Ioseph was een Regent int lant van Egypten, ende na sinen wille ende gheboden wert den volcke graen vercocht, Als zijn broeders hem aenghebeden hadden,
ende hijse aensach, ende kendese, so sprack hi hart met hen, ghelijck tot vremde lieden, ende seyde tot hen, van waer coemdy hier? Si antwoorden, wten lande Canaan om nootdrufte ons leuens te coopen,
Maer hoe wel dat hijse kende, si en kenden hem nochtans niet.
Ende Ioseph wert ghedachtich der droomen, die hi somtijts ghesien hadde, ende sprack, Ghi luyden zijt bespieders, ende zijt ghecomen om te sien waer dat lant crancste is,
Si antwoorden, Neen, ten is so niet mijn Heere, uwe knechten zijn ghecomen om spijse te coopen,
wi zijn alle eens mans sonen, wi zijn vredelijck, ende v knechten en soecken gheen quaet te doen,
Ioseph sprack tot hen. Het is al anders, ghi zijt ghecomen om te mercken die plaetsen vanden landen die qualijck beschermt ende cranck zijn,
Si antwoorden hem, Wi uwe knechten zijn twaelf ghebroeders eens mans sonen, int lant Canaan, ende die ioncste is bi onsen vader, maer die andere en is niet meer voor ooghen.
Ioseph sprack tot hen, dat ist dat ick v gheseyt hebbe, ghi luyden zijt bespieders,
Daer aen wil ick nv v proeuen, Bi die salicheyt Pharaonis, ghi luyden en sult niet van hier comen, ten si dat uwe ioncste broeder oock hier come,
seynt eenen van v luyden derwaerts, die uwen broeder hale, maer ghi luyden sult gheuanghen blijuen, Also wil ick proeuen uwe reden, oft ghi luyden metter waerheyt omme gaet, oft niet, want waer niet also, so sidy bi die salicheyt Pharaonis bespieders,
ende hi dedese te samen in eender bewaringhe drie daghen lanck.
Ten derden daghe sprack hi tot hen luyden, Doet also ick v gheseyt heb, ende ghi sult leuen, Want ick vreese God,
sidy vredelijck, so laet een van uwen broederen ghebonden ligghen in die gheuanghenisse, ende trect ghi luyden henen, ende voert v graen dat ghi ghecocht hebt in uwe huysen met v,
ende brenget uwen ioncsten broeder tot mi, So mach ick uwen woorden gheloouen, op dat ghi luyden niet en sterft, Ende si deden also. Ende si spraken tot malcanderen,
Wi lijden dit recht na onsen verdiensten, want wi hebben ghesondicht teghen onsen broeder, siende die bangicheyt zijnder zielen, doen hi ons badt, ende wi en hebbens niet ghehoort, Daeromme is dese tribulacie op ons ghecomen,
vanden welcken een Ruben ghenoemet, sprack, en seyde ict v niet, doen ick sprack, en besondicht v niet aen dat kint, ende ghi luyden en wildet niet hooren? Siet, nv wort zijn bloet gheeysschet.
Maer si en wisten niet, dattet Ioseph verstonde, want hi sprack met hen door een bediedere,
ende Ioseph keerde hem achterwaert, ende weende, als Ioseph hem wederomme keerde met hen sprekende,
so nam hi wt hen luyden Simeon, ende bant hem voor haere ooghen, ende beual den dienaers datmen haer sacken met graen vullen soude, ende haer ghelt weder legghen, een yeghelijck in sinen sack, daer toe oock een yeghelijcken zijn teeringhe opter reysen, ende men deden also.
Ende si loeden haer ware op haer ezels, ende trocken van daer,
maer als haerder een sinen sack open dede, ende soude sinen ezele voederen in die herberghe, siende zijn ghelt bouen inden sack,
sprack tot sinen broederen, mijn ghelt is mi weder gheworden, siet, in minen sack ist, Doen werden si verwondert, ende verschrict onderlinghe, ende spraken, Wat is dit, dat ons God ghedaen heeft?
Ende si zijn ghecomen tot haeren vader Iacob int lant Canaan, ende si seyden hem, alle wat hen ghebuert was, ende spraken,
Die man die int lant Heere is, sprack hart met ons, ende hielt ons voor bespieders des lants,
Ende als wi antwoordeden, wi zijn vredelijck, ende noyt verspieders gheweest,
maer wi zijn twaelf ghebroeders ons vaders sonen, die een en is niet meer voor ooghen, ende die ioncste is noch inden daghe van huyden bi onsen vader int lant Canaan.
Hi antwoorde, Daer aen wil ick mercken, oft ghi vredelijck zijt, Een van uwen broederen laet bi mi, ende neemt die nootdrufte voor v huys, ende trect henen,
ende brenghet uwen ioncsten broeder tot mi, op dat ick mercken mach, dat ghi gheen bespieders en zijt, ende moecht ontfanghen desen, die hier ghehouwen wort inden banden, ende voort aen moechdy oorlof hebben te coopen dat ghi wilt.
Ende als dese dinghen vertelt waren, ende si die sacken wt schudden, vant een yeghelijck sinen bundele ghelts in sinen sack, ende als si alle veruaert waren,
Doen sprack Iacob haer vader, Ghi hebt ghedaen dat ick sonder kinderen ben, Ioseph en is niet leuendich, Simeon wort gheuanghen ghehouden Ben Iamin suldy wech leyden, Al dit quaet is gheuallen ouer mi,
Ruben antwoorde sinen vader, ende sprack, Oft ick hem niet weder en brenghe, so doodet mijn twee sonen, leuert hem alleene in mijn hant, ick sal hem v weder brenghen,
Hi sprack, Mijn sone en sal niet met v af trecken, want sine broeder is doot, ende hi is alleen ouerbleuen, want quaem hem een ongheluck ouer int lant daer ghi henen reyst, so soudy dan mijn grijs hayr met rouwe ter hellen leyden.
DIe dyerte dructe alle dat lant zeere,
ende doen alle die spijse verteert was, die si te voren wt Egypten ghebracht hadden, sprack Iacob tot zijn sonen, Trect weder henen, ende coopt ons een weynich spijsen,
Doen antwoorde Iudas, ende sprack, Die man oorconde ons onder ghetuyghenis des eets segghende, Ghi luyden en sult mijn aensicht niet sien, ten si dat uwe ioncste broeder met v come,
Wildy onsen broeder met ons seynden, so sullen wi reysen, ende v te eten coopen,
maer en wildy hem niet seynden, so en sullen wi niet reysen, want die man heeft tot ons gheseyt, ghi luyden en sult mijn aensichte niet sien, sonder uwen ioncsten broedere.
Israel sprack, dat hebdy ghedaen tot mijnder katiuicheyt, dat ghi gheseyt hebt tot hem, hoe dat ghi noch eenen broeder hadt.
Si antwoorden, Die man vraechde ons bi ordinancie na ons gheslachte, oft onse vader leefde, ende oft wi noch eenen broeder hadden, Ende wi hebben hem gheantwoort voort, daer na dat hi vraechde, Hoe consten wi gheweten, dat hi segghen soude, brengt uwen broeder met v?
Doen sprack Iudas tot Israel sinen vader, Seynt dat kint met mi, dat wi gaen reysen, ende moghen leuen, ende niet steruen beyde wi ende onse kinderen,
Ic ontfanghe dat kint, van minen handen, eysschet hem weder, ten si dat sake dat ick hem wederom brenghe, ende leuere hem v, ick sal teghen v der sonden schuldich wesen in allen tijden,
want waert dat wi niet en hadden ghebeyt, wi waren wel tweemael weder ghecomen.
Doen sprack Israel haer vader tot hen luyden, Moet dan also zijn? so doet dat ghi wilt, ende neemt van des lants beste vruchten, in uwe vaten, ende brengt den man ghiften, een luttel Balsem ende honich, wierooc ende therebintijn, ende myrrhe, ende dadelen, ende amandelen,
Neemt oock dubbel gelt met v, ende dat gelt dat v bouen in uwe sacken weder gheworden is, draecht dat oock weder met v, messchien daer is in ghedoolt,
oock neemt uwen broedere, gaet henen, ende coemt weder totten man,
Maer die almachtighe God make, dat ghi hem lichtelijck te vreden stelt, ende seynde met v wederom uwen broeder, dien hi gheuanghen hout, ende desen Ben Iamin, Ick sal wesen sonder kinderen, als eene die berooft is.
Doen namen si dese giften, ende dubbel gelt met hen, ende Ben Iamin, ende si reysden, ende trocken in Egypten, ende stonden bi Ioseph,
Ende doen hijse ghesien hadde te gader met Ben Iamin, so beual hi den Rentmeester zijn huys segghende, Leyt dese mannen in huys, ende slaet, ende bereyt een maeltijt want si sullen te noenen met mi eten,
Ende die man dedet, so hem Ioseph gheseyt hadde, ende brocht die mannen in Iosephs huys.
Daer vreesden si, ende spraken tot malcanderen Wi zijn hier ingheleyt om des ghelts wille, dat wi in onse sacken weder gheuonden hebben, op dat hi op ons een ouerdaet brenghe met gewelt, daer mede dat hi ons make tot eyghen knechten met onsen ezelen,
Daerom ghinghen si totten man die ouer Iosephs huys was,
ende spraken met hem voor die duere des huys, ende seyden, Mijn Heere wi bidden v, dat ghi ons hoort, Wi zijn hier voortijts hier afghetrocken om spijse te coopen,
ende als wi in die herberghe quamen, ende onse sacken op deden, so vonden wi tgelt bouen in die sacken, het welck wi nv int selue ghewichte weder ghebrocht hebben,
ende hebben oock ander gelt met ons afghebrocht, om te coopen dat ons van noode is, maer wi en weten niet, wie dat onse gelt in onse sacken ghesteken heeft,
Hi sprack, Die vrede si met v, en vreeset niet, uwe God ende ws vaders God heeft v eenen schat in uwe sacken ghegheuen, want dat ghelt dat ghi mi ghegheuen hebt, daer ben ick mede vernoecht, Ende hi bracht Simeon daer wt tot hem,
ende als hijse in Iosephs huys ghebrocht hadde, ghaf hi hem water, ende si wiesschen haer voeten, ende ghaf haeren ezelen voeder,
ende si bereyden die ghifte tot dat Ioseph quam ter noenen, want si hadden ghehoort, dat si daer dbroot eten souden.
Aldus is Ioseph in zijn huys ghecomen, ende si hebben hem voort ghebracht die ghiften houdende in haer handen, ende hebben aenghebeden lancs opter aerden,
Ende als hijse wederomme ghoedertierlijcken ghegruet hadde, vraechde hi segghende, Is uwe vader ghesont die oude man, daer ghi mi af gheseyt hebbet? leeft hi noch?
Si antwoorden, Vwe knecht, onse vader is ghesont, ende hi leeft noch, ende ter aerden nijghende baden si hem aen.
Ende Ioseph hief zijn ooghen op, ende sach sinen broeder Ben Iamin zijns moeders sone ende sprack, is dat uwe ioncste broeder daer ghi luyden mi afgeheseyt hebt? ende Ioseph seyde noch, God si v ghenadich mijn sone,
ende Ioseph haeste in huys te gaen, want zijns herten gront wert beroert op sinen broedere, ende die tranen braken hem wt, ende hi ghinck in zijn slaepcamere, ende weende,
ende als hi zijn aensichte ghewasschen hadne, quam hi wt, ende hielt hem vast, ende seyde, legt broot op.
Ende als dat broot gheleyt was, so zijn si gaen sitten, Ioseph aen deen side, ende zijn broederen aen die ander side, ende die Egyptenaren die met hem aten bysonder, want het is den Egyptenaren ongheoorloeft metten Hebreeuschen te eten, want si meynen, dat alsulcken brasserie ongheoorloeft is,
ende si saten omtrent Ioseph, Die eerste gheboren na zijn eerste gheboorte, ende die ionckste, na zijnder ionckheyt, Ende si verwonderden hen zeer
vanden gherechten die si van hem namen, als sise ontfinghen, Ende dat meeste deel quam Ben Iamin, so dat hi vijf deelen te bouen ghinck, Ende si hebben ghedroncken, ende werden droncken met hem.
ENde Ioseph gheboot den Regent van sinen huyse, ende sprack, Vult den mannen haer sacken met koren, so veel als si houden moghen, ende legghet yeghelijcken zijn ghelt bouen in sinen sack,
Ende minen silueren Cop legt bouen in des ioncsten sack, metten ghelde dat hi ghaf voor die tarwe, Ende hi dede so hem Ioseph gheseyt hadde,
Des morghens alst licht wert, lieten si die mannen reysen met haeren ezelen.
Als si ter stadt wt waren, ende niet verre gehcomen, sprack Ioseph tot dien die Regent in zijn huys was, Staet op, ende veruolcht die mannen, ende als ghijse betraept, so segghet tot hen, Waerom hebt ghi goet met quade gheloont?
Den Cop dien ghi ghestolen hebt ist, daer mijn Heere wt drinct, ende daer mede dat hi pleech te wijchelen inder voghelen sanck, Het is qualijck ghedaen?
Hi heeft ghedaen, als hem beuolen was ende als hijse ghegrepen hadde, bi ordinancie sprack hijse toe,
Si antwoorden hem, Waer omme spreect onse Heere alsulcke woorden? Dat uwe knechten so grooten quaetheyt ghedaen souden hebben,
Siet, dat ghelt dat wi vonden bouen in onse sacken, hebben wi weder ghebracht tot v wten lande Canaan, Ende hoe souden wi dan wt ws Heeren huys ghestolen hebben siluere oft gout?
Bi den welcken dat beuonden wort onder uwe knechten, die sal des doots schuldich zijn, oock willen wi mijns Heeren knechten zijn,
Hi sprack Ia het si also, so ghi luyden gheseyt hebt, Bi den welcken dattet beuonden wort, die sal zijn mijn knecht, maer ghi luyden sult sonder schult zijn.
Ende si haesteden ende leyden haer sacken af opter aerden, ende een yeghelijck dede open sinen sack,
ende hi sochte, ende beghonste vanden grootsten totten ioncksten, doen vant hi den Cop in Ben Iamins sack.
Doen schoorden si haer cleederen, ende loeden een yeghelijck sinen ezel, ende trocken weder in die stadt,
Ende Iudas ghinck eerst met sinen broederen in Iosephs huys, want hi en was noch vander plaetsen niet ghegaen, ende si vielen voor hem opter aerden,
ende Ioseph sprack tot hen luyden, Waerom hebdy aldus willen doen? En wiste ghi niet dat mijns ghelijck niet en is in conste van propheteren wt wijchelien?
Iudas sprack, wat sullen wi segghen minen Heere, oft hoe sullen wi spreken? ende wat sullen wi moghen rechtuaerdelijcken voortstellen? God heeft die misdaet uwer knechten vonden, Siet daer, wi, ende die ghene bi den welcken den Cop gheuonden is, zijn mijns Heeren knechten,
Maer Ioseph antwoorde, dat si verre van mi, alsulcken dinck te doen, die man die den Cop ghestolen heeft, sal mijn knecht zijn, ghi luyden trect wech vry tot uwen vadere.
Doen ghinck Iudas tot hem, ende sprac Mijn heere, laet uwen knecht, een woordt spreken, voor uwe ooren, mijn heere, ende uwe gramchappe en verheffe haer niet ouer uwen knechte, Want ghi zijt int rijcke die tweede na Pharao,
Mijn heere vraechde sinnen knechten, ende sprack, Hebdy ooc eenen vadere oft broedere?
Doen antwoordeden wi, wi hebben eenen vader, ende die is out ende eenen iongen knecht, die is hem in zijnder outheyt geboren, ende zijn broeder is doot ende hi is alleen ouer bleuen, van zijnder moeder, ende zijn vader heeft hem teerderlijck lief
Doen spraecte ghi tot uwen knechten, brenghet hem hier af tot mi, so sal ick mijn oogen op hem worpen,
Ende wi antwoordeden minen heere, dat kint en can sinen vader niet ghelaten, quaem hi van sinen vader, so soude zijn vader steruen,
Doen antwoordede ghi uwen knechten, Waer dat uwe minste broeder niet mede hier en coemt, so en suldy mijn aensichte niet meer sien.
Doen trocken wi af tot uwen knechte minen vadere, ende wi bootschapten hem, uwe mijns heeren reden,
doen sprac onse vader, Trect daer weder henen, ende coopt ons, wat graens,
Wi seyden, wi en konnen niet afgetrecken, ten si dat onse ioncste broedere met ons reyse, so willen wi dan aftrecken, want wi en dorren des mans aensichte niet aensien, ten si dat onse ioncste broeder met ons gae,
Ende uwe knecht mijn vader antwoorde ons, Ghi luyden wetet, dat mijn huysfrouwe mi twee sonen ghebaert heeft,
Die een ghinck wt wech van mi, ende ghi seydet, een wilde beeste, heeft hem verslonden, ende tot noch toe en is hi niet ghesien,
suldy desen oock van mi nemen, ende hem een ongheual ouercoemt inden weghe, soo suldy mijn ghrijs har, met iammere ter hellen wech voeren.
Hierom ist oft ick nv te huys quame tot uwen dienaer onsen vadere, ende die knecht en ware niet met mi, want zijn ziele aen deses knechts ziele hanghet, so soudt geschieden, als hi saghe, dat die knecht daer niet en ware, dat hi steruen soude,
Ende so souden wi uwe knechten, dat grijs har ons vaders ws knechts, met iammere inder hellen brengen,
Laet toe, dat ick in mijn persoon v knecht si, die dit kint ontfanghen hebbe in mijnder trouwen, ende hebbe gheloeft seggende, Ten si tsake dat ick hem wederom brenge, ic sal der sonden sculdich wesen voor minen vader in alder tijt,
Daerom sal ick v knecht hier bliuen, in des knechts stede, tot den dienst mijns heeren, ende die knecht sal met sinen broederen wech op trecken,
Want ick en mach niet opreysen tot minen vader, als de knecht met mi niet en ware, op dat ick een ghetuyghe, niet bi staen en sal, des verdriets, ende iammers, dat welcke minen vadere oueruallen ende verdrucken sal.
NIet langer en mochte hem Ioseph bedwinghen daer veel luyden bi hem stonden, Waerom dat hi geboot, dat si alle daer buyten gaen souden, ende niemant vremders daer bi wesen en soude, als si malcanderen souden kennen,
ende hi hief zijn stemme op met geschreye, soo datse die Egyptenaren, ende Pharaos ghesin hoorden,
ende sprack tot sinen broederen, Ick ben Ioseph, leeft mijn vader noch? Ende zijn broeders en conden niet gheantwoorden, soo verscricten si van vreesen.
Maer hi sprack ghoedertierlijcken tot hen, Coemt toch hier tot mi, Ende als si gingen bi hem, sprack hi, Ic ben Ioseph uwe broeder, dien ghi luyden in Egipten vercocht hebt,
Ende nv, en verscrict v niet, ende en denct niet dattet wreetheyt is, dat ghi luyden mi hier in desen lande vercocht hebt, want om uwer salicheyt wille heeft mi Godt voor v hier gesonden,
Want nv zijnt twee iaren, dat die dierte int lant geweest is, ende het zijn noch vijf iaren, datmen noch eeren oft ackeren en sal moghen, noch mayen,
Want God heeft mi voor v hier gesonden, op dat ghi soudt behouden bliuen opter aerden, ende dat ghi soudt moghen hebben spise,
Niet door uwen raet, maer door Gods wille ben ic hier ghesonden, die mi ghemaect heeft, als een vader van Pharao, Ende tot eenen heere ouer alle zijn huis, Ende een vorst in alle Egypten landt,
Haestet v nv, ende reyset op tot minen vadere, ende segghet hem, dat ontbiedet v Ioseph uwe sone, God heeft mi tot eenen heere ouer alle Egypten lant gheset, coemt af tot mi, en vertoeft niet
ghi sult in dat landt Iessen woonen, ende bi mi zijn, ghi ende uwer kinder kinderen, uwe schapen, ende groot vee, ende alle dat ghi hebdt,
ick sal v aldaer voeden, Want daer zijn noch toecomende vijf iaren des dieren tijts, op dat ghi niet en verderuet, met uwe huys, ende alle tgene dat ghi hebt.
Siet, uwe ooghen, ende die ooghen mijns broeders Ben iamin sien, dat ick mondelijc met v spreke,
vercondicht minen vadere alle mijn heerlijcheyt, ende al wat ghi gesien hebdt in dat landt van Egypten, Haestet v ende brengt hem tot mi.
Ende hi viel sinen broeder ben iamin om den hals ende weende, ende Ben iamin weende oock aen sinen halse,
ende Ioseph custede alle zijn broeders, ende weende ouer eenen yeghelijcken, Daer nae beghonsten zijn broeders stout te worden, om te spreken met hem,
Ende het werdt ghehoort, ende met vermaerder talen feestelijcken vercondicht in des conincs zalet, Dat Iosephs broederen gecomen waren, Ende Pharao is verblijt gheweest, ende alle zijn huysghesinne.
Ende Pharao sprack tot Ioseph, dat hi ghebieden soude sinen broederen, Ladet uwe dieren, reyst henen in dat landt Canaan,
ende haelt van daer uwen vader ende uwe gesin, ende coemt tot mi, ick sal v alle tgoet geuen van Egypten lant, dat ghi eten suldt dmerch des lants,
Ende gebiedet hen, doet alsoo, neemt wt Egipten lant waghenen tot uwen kinderen ende wiuen, ende segt hen brenghet uwen vader ende coemt ter stont,
ende en laet van uwen huysraet niet achter, want alle die rijcdommen des geheelen lants van Egypten die sullen uwe zijn.
Die kinderen van Israel deden also, als hen beuolen was, ende Ioseph ghaf hen waghenen naer Pharaos beuel, ende teeringhe op den weghe,
ende ghaf hen allen eeuen yegelijcken twee bestecleederen, Maer Ben iamin ghaf hi drie hondert silueren penninghen, ende vijf beste cleederen,
So vele ghelts ende cleederen sandt hi sinen vadere, daer toe hem noch schenckende tien ezelen met goede wt Egypten geladen, ende tien ezelinnen met grane ende broot ende spise opden wege,
Aldus liet hi zijn broederen, ende sprac tot hen, En hebt in den weghe gheenen twist.
Aldus reysden si wt Egypten, ende quamen in dat landt Canaan tot haeren vadere Iacob,
ende vercondichdent hem, ende seyden, Vwe sone Ioseph leeft noch, ende hi is een heere ouer alle Egypten landt, Als Iacob dat ghehoort heft, so was hem oft hi ontspronghen hadde van eenen swaren droom, Nochtans hi en geloofdet hen niet,
maer daer tsegen vertelden si hem alle die ordinancie vander geschiedenisse, Ende als hi sach die wagenen die hem Ioseph ghesonden hadde, om hem te voeren, werdt sinen gheest wederom leuendich,
ende sprack, Ick hebbe ghenoech, dat mijn sone Ioseph noch leeft, Ick sal daer henen gaen, ende ick sal hem sien eer ic sterue.
ISrael reysde henen met alle dat hi hadde, ende als hi totten put des eedts quam offerde hi offer, den Gode zijns vaders Isaac
Hi hoorde dat hi hem des nachts riep in eenen visioen seggende, Icaob, Iacob, Hi antwoorde, Siet, hier ben ick,
Ende God sprack Ick ben die stercke Godt ws vaders, En vreest niet in Egypten te trecken, want aldaer sal ick v tot eenen grooten volcke maken,
Ick sal met v aftrecken, ende sal v oock hier wederom brengen, ende Ioseph sal zijn handen op uwe ooghen legghen.
Ende Iacob stont op vanden put des eedts ende Israels kinderen voerden haeren vader met haeren kinderkens ende wiuen, op de waghenen die Pharao ghesonden hadde, om den ouden man ende al dat hi besadt te voeren
Ende namen haer vee ende haue, die si in dat landt Canaan verworuen hadden, ende quamen alsoo in Egypten,
Iacob ende alle zijn zaet met hem, zijn kinderen, ende zijn kintskinderen met hem, zijn dochteren, ende zijnder kinderen dochteren, ende alle zijn zaet.
Dit zijn die namen der kinderen van Israel die in Egypten quamen, Iacob ende zijn sonen, Die eerste geboren Iacobs sone Ruben
Rubens kinderen Enoch, Phalu, Efron, ende Charmi.
Simeons kinderen Iemuel, Iamin Ohad, Iachin, Zohar, ende Saul, die sonen vanden Cananeetschen wiue.
Leui kinderen Gerson, Chahat ende Merari.
Iudas kinderen Her, Onam, Sela, Phares, ende Zara, Maer Her ende Onam storuen int laet Canaan. Ende Phares kinderen zijn dese Eszron ende Hamul.
Isachars kinderen Thola, Phua, Iob ende Semron.
Zabulons kinderen, Sared, Elon, Ialeel,
Dat zijn Lea kinderen, die si Iacob baerde in Mesopotanien, met zijnder dochter Dina, die maken alle te samen met sonen ende dochteren, drie ende dertich zielen.
Gads kinderen Ziphion, Aggi, Suni, Ezebon, Eri, Arodi, ende Areli.
Asers kinderen Iamne, Iesua, Iesui, Bria ende Sara haer suster. Ende Bria kinderen Heber ende Malchiel,
Dat zijn Selpha kinderen, die Laban ghaf Lea zijnder dochtere, ende dese baerde si Iacob dese sesthien zielen.
Rachels kinderen Iacobs wijf, Ioseph, ende Beniamin,
Ende Ioseph werden gheboren in Egypten lant Manasse ende Ephraim die hem baerde Assenath, dye dochter Putipharis, des priesters tot Heliopolis,
Maer dit zijn Beniamins kinderen, Bela, Bechor, Asbel, Gera, Naaman, Ehi, Ros Mupim, Hupim ende Ared,
Dat zijn Rachels kinderen, die si Iacob baerde alle te samen veerthien zielen.
Dans kinderen, Husim.
Dye kinderen Nepthalim, Iahzeel, Guni, Iezer, ende Sillem.
Dat zijn Bala kinderen, die Laban zijnder dochter Rachel gaf, ende baerde Iacob dese seuen zielen.
Alle dese zielen die met Iacob in Egypten quamen, die van sinen dgien wt ghegaen waren <parens>wt ghenomen dye wijuen zijnder kinderen</parens> zijn alle te samen sesse ende tsestich zielen.
Ende Iosephs kinderen die in Egypten gheboren waren, waren twee zielen. Also dat alle zielen des huys Iacob, die in Egypten quamen waren tseuentich.
Ende Iacob sandt Iuda voor hem tot Ioseph, dat hi hem bootscappen soude dat hi hem tegen quaem in Iessen
doen spande Ioseph sinen wagen aen, ende trock op na sinen vader Israel te ghemoet ter seluer plaetsen ende als Ioseph sinen vader sach, viel hi hem om den hals, ende weende aen sinen hals zeer.
Doen sprack Israel tot Ioseph, Ick sal nv blijdelicken steruen, na dien dat ic uwe aensichte ghesien hebbe, dat ghi noch leeft.
Ioseph sprac tot zijn broeders, ende zijns vaders huyse, Ick sal optrecken, ende Pharao bootscappen, ende hem seggen, Mijn broeders, ende mijns vaders huysgesin is tot mi ghecomen wt den lande Canaan,
ende zijn veeharderen, Want tzijn luyden dye met vee omghaen, haer cleyn ende groot vee, ende alle wat si hebben, hebben si mede gebracht
Wanneer v Pharao sal roepen ende seggen wat is uwe hanteringhe?
so suldy seggen, uwe knechten zijn mannen dye met vee om gaen, van onser ioncheyt aen, tot hier toe, beyde wi, ende onse vaders, dit sult ghi seggen, op dat ghi luyden woonen moecht int lant Iessen want so wat scaepherders zijn dat veronweerden die Egyptenaren.
IOseph quam ingegaen ende bootscaptet Pharao ende seyde, Mijn vader ende mijn broeders, haer scapen ende groot vee, ende wat si hebben is ghecomen wt den lande Canaan, ende siet, si zijn int landt Iessen,
ende Ioseph nam vijf de meeste van sinen broeders ende steldese voor Pharao,
Den welcken Pharao vraechde, Wat is uwe hanteringe? Si antwoorden, uwe knechten zijn veeherders wi ende onse vaderen,
Ende voort spraken si tot Pharao, Wi zijn gecomen, om te woonen int lant bi v, Want uwe knechten en hebben gheen weyde voor haer vee, om dat den dieren tijt des honghers, soo zeere wast in dat lant van Canan, Aldus begheeren wi, dat ghi ghebiedet ons uwe knechten int landt Iessen te woonen.
Pharao sprack tot Ioseph, Vwe vader ende uwe broeders, die zijn tot v ghecomen,
dat lant van Egypten staet v open voor uwe ooghen, laetse aenden besten candt des lants woonen, dat si int landt Iessen woonen ende weet ghi datter onder henluyden zijn die verstandich zijn, so setse ouer mijn vee.
Ioseph brachte daer nae sinen vader Iacob binnen, ende stelde hem voor Pharao, ende Iacob ghebenedide Pharaonen,
Ende Pharao vraechde Iacob, Hoe oudt sidy?
Iacob sprac, Den tijt mijnder beuaert, is hondert ende dertich iaer, cleyn ende quaet is den tijt mijnder beuaert, ende en is noch niet ghelijck geworden, den tijde mijnder vaderen, inden welcken si haer beuaert deden,
Ende Iacob ghebenedide den coninc, ende ghinc wt van hem,
Ende Ioseph besorchde sinen vadere ende sinen broederen wooningen, ende gaf hen een besittinge in Egipten lant aen den besten cant des lants, te weten, int lant Ramesses, so Pharao geboden hadde,
ende voede sinen vader, ende sine broederen, ende alle zijns vaders huysghesinne, ende gaf eenen yeghelijcken spise.
In alle die werelt en was gheen broot, Ende den dieren tijt hadde dat lant verdruct, aldermeest Egypten ende Canaan,
wten welcken vergaderende al dat ghelt, om die vercoopinghe des corens, heeft hij dat ghebracht in des conincs schatkiste.
Doen inden lande van Egipten gelt gebrack den coopluyden, quamen alle die Egyptenaren tot Ioseph, ende seyden, Geeft ons broot, Waeromme steruen wi voor v, als onse ghelt ontbreket?
Ioseph antwoorde, Brengt v vee hier, so sal ick v voor dat vee spise gheuen, ist dat ghi luyden sonder ghelt zijt,
Doen brachten si Ioseph haer vee ende hi gaf hen broot, om haer paerden, scapen, runderen ende ezelen, Ende also voeyde hise met broode, dat iaer, om alle haer vee.
Si quamen des anderen iaers ende seyden Wi en willent onsen heere niet verborghen dat onse ghelt ghebreect, maer dat onse beesten ons ooc gebreken ende ten is v niet verborgen, dat wi, sonder onse lichamen ende landen, niet en hebben
waeromme steruen wi dan, daer ghijt aensiet, ende wi, ende onse landen sullen uwe zijn? Coopt ons in eenen coninclijcken eyghendom, ende gheeft ons zaet, op dat als die ackerman verghae, dat die aerde niet in een woestijne en verkeere.
Aldus cochte Ioseph, alle dat landt van Egypten, Want die Egyptenaren vercochten, een yeghelijck, dat landt dat hi besadt, om die grootheyt des dieren tijts, ende maecte dat landt Pharaoni eyghen,
te samen met den volcke, dat tot sinen steden wt ende inghinck, van den wtersten kant van Egypten, tot den anderen laesten pale,
wtgenomen der priesteren landt, dat en nam hi niet in, dat hen ghegheuen was van den coninck, den welcken men ghesette spise gaf wt den openbaren schueren, ende daerom en zijn si niet bedwonghen, om haer eruen te vercoopen.
Doen sprack Ioseph tot den volcke, Siet Alsoo ghi nv siet, ende belijdet, Pharao besit v ende uwe landt, Neemt zaet, ende bezadet dat veldt,
op dat ghi vruchten hebben moghet, ende vanden grane suldy Pharao dat vijfste deel gheuen, vier deelen laet ick v, om te bezayen dat veldt, tot uwer spijsen, ende voor uwe huysghesinne, ende kinderen,
Si antwoorden, Onse weluaert is in uwe handen, onse heere sie alleen op ons, ende wij sullen den coninck blijdelijcken dienen.
Van dier tijt tot in desen daghe gheeft alle dat lant van Egypten den coninghen dat vijfste deel, ende het is gheworden als een wet sonder die priesterlijcke aerde die vrij was van desen ghesette.
Aldus woonde Israel in Egypten, dat is int lant Iessen, ende besadt, ende wiesse ende vermenichfuldichde hem zeer,
Ende Iacob leefde seuenthien iaer in dat lant, Ende alle zijn daghen zijn te samen hondert ende seuen ende veertich iaer.
Als hi sach, dat naecte den dach zijnder doot, riep hi sinen sone Ioseph, ende sprack tot hem, Hebbe ic genade voor v geuonden so legghet uwe hant onder mijn dgye, Ende ghi sult mi doen barmherticheyt ende waerheyt, dat ghi mi nyet en begrauet in Egypten,
maer laet mi slapen bi minen vaderen, ende ghi sult mi voeren wt Egypten ende in mijnder vaderen begrauenissen begrauen, Ioseph antwoorde, Ick salt doen, also ghijt mi gheboden hebt,
Ende Iacob sprack, so sweeret mi dan, Ende als Ioseph swoer, aenbadt Israel God, keerende hem tot des beddes hooft eynde.
DAer na als dit aldus gheleden was, wert Ioseph gebootschapt, dat zijn vader sieck was, Ende hi nam met hem beyde zijn sonen Manasse ende Epraim ende is ghereyst, om daer te ghaen
Ende het wert den ouden manne geseyt, Siet uwe sone Ioseph coemt tot v, ende Israel werdt ghesterct, ende sadt opt bedde,
Ende als Ioseph tot hem ghecomen was, seyde hi hem, God almachtich openbaerde hem mi tot Lusa die int lant van Canaan is, ende ghebenedide my,
ende sprack tot mi, Siet, ic sal v vermenichfuldighen, ende sal v tot een groote schare volx maken, ende sal dit lant gheuen v, ende uwen zade na v, tot een eewige besittinge,
Nv dan sullen uwe twee sonen Manasses ende Ephraim, die v geboren zijn in Egipten, eer ic hier in gecomen ben tot v, mijn zijn ghelijck als Ruben ende Simeon, sullen si mi gheacht worden,
Maer die ghi nae hen wint, sullen uwe zijn, Ende sullen gherekent zijn met haeren broeders namen in haer erfdeel.
Want als ick wt Mesopotanien quam ontstarf mi Rachel int lant Canaan op den weghe, ende het was in die Lenten tijt, ende ick ghinck in Ephrata ende ick groefse in den wech Ephrate, die anders ghenaemt is Bethlehem.
Ende Israel siende Ioseps sonen, sprack wie zijn dese?
Ioseph antwoorde, het zijn mine sonen, die mi God hier in deser plaetsen gegeuen heeft, Iacob sprac, Brengtse hier tot mi, dat icse ghebenedie,
Want Israels ooghen waren verduystert van ouderdom ende en consten niet wel claer sien, Ende Ioseph brachtse tot hem, Iacob custese ende omhelsdese
ende sprack tot Ioseph, Siet, Ick en ben niet ghehoont, van uwen aenschouwen Daerenbouen heeft mi God uwe zaet vertoont
Ende doense Ioseph ghenomen hadde van zijns vaders schoot, aenbadt hi ghestrect lancs der aerden
ende settede Ephraim in zijn rechter hant, teghen Israels slincker hant, ende Manasses in zijn slincker handt teghen Israels rechter hant, ende schictese beyde totten vader waert,
Ende Israel strecte zijn rechter hant wt, ende leydese op Ephraim des ioncsten hooft, ende zijn slincker hant op Manasses hooft, die deerste gheboren was,
Ende hi ghebenedijde Iosephs sonen, ende sprack veranderende die handen Godt, voor den welcken dat mine vaderen Abraham ende Isaack ghewandeldt hebben, die Godt, die mi van mijn ioncheyt, tot desen teghenwoordighen daghe gheuoedet heeft,
die Enghel die mi verlost heeft van allen quade, die gebenedie dese kinderen, ende laet mijnen naem aenroepen ouer hen, ende den naem mijnder vaderen Abraham ende Isaac ende dat si wassen in een groote menichte opter aerden.
Maer doen Ioseph sach, dat zijn vadere die rechter hant op Ephraims hooft leyde, nam hi dat swaerlijc op, ende nam zijns vaders hant, dat hise van Ephraims hooft op Manasses hooft leggen soude,
ende sprack tot hem, Ten behoort alsoo niet mijn vader, dese is die eerste geboren, legt uwe rechter hant op zijn hooft,
Maer Iosephs vader weygerde dat, ende sprack, Ick weet wel mijn sone, Ic weet wel, dat dese oock sal worden tot een volck, ende sal groot worden, maer zijn ioncste broeder sal meerder worden, dan hi, ende zijn zaet sal in veel volx wassen,
Alsoo ghebenedidese Iacob in dien daghe, ende sprack, In v moet Israel ghebenedijt worden, datmen segghe, God doe v, ghelijck Ephraim ende Manasse, ende settede also Ephraim voor Manasse.
Ende Israel sprack tot Ioseph, Siet, ick sterue, ende Godt sal met v zijn, ende sal v wederbrengen in uwer vaderen lant.
Ick gheue v een deel, buyten uwen broederen, dat ick met mijnen swaerde ende boghe, wt den handen der Amoriten genomen hebbe.
ENde Iacob riep zijn sonen ende sprack, Vergadert v, op dat ick v vercondige wat v geschieden sal inden laetsten dagen,
coemt te hoop, ende hoort toe ghi kinderen Iacobs, Hoort uwen vader Israel.
Ruben mijn eerste sone, ghi zijt mijn crachte, ende tbeghin mijnder droefheyt die eerste in die ghiften, ende die meeste inder macht
ghi zijt wtgestort als water Ghi en sult niet wassen want ghi hebt gheclommen op ws vaders bedde, ende hebt sinen legher besmet.
Simeon ende Leui ghebroeders, vechtende vaten der boosheyt
In haeren raet en moet mijn ziele niet comen, ende mijn heerlicheyt en si niet in haer vergaderinge, Want in haeren toorne hebben si den man doot gheslaghen, ende in haeren wille ondergroeuen si die mueren
vermaledijt si haeren toorne, dat hi so gheduerich is ende haer veronweerdicheyt, want si so hert is, Ic salse verdeylen in Iacob, ende verstroyen in Israel.
Iuda uwe broederen sullen v louen, uwe handen sullen wesen in die necken uwer vianden, ws vaders kinderen sullen v aenbeden,
Iuda ghi zijt een welpen van eenen leuwe, Mijn sone ghi zijt opgheclommen ten roof rustende hebdy neder gheleghen als een leeuwe ende als een leuwinne, Wie sal hem wecken?
Die coninclike sceptre en sal van Iuda niet af ghenomen worden, noch een vorste van sinen dgyen totter tijt dat comen sal die gesonden sal worden ende hi sal zijn een verbeydinghe der Heydenen
bindende aenden wijngaert zijn vuelen, ende aenden wijnstock, o mijn sone, zijn ezellinne Hi sal zijn beste cleet wasschen inden wijn ende dwaen sinen mantele in der druyuen bloet,
Sijn ooghen zijn schoondere dan wijn, ende zijn tanden zijn wit blinckende, bouen melck.
Zabulon sal aenden oeuere vander zee woonen, ende aen die hauenen der schepen, ende ghereycken tot Sidon.
Isachar sal eenen stercken ezele zijn, ende liggen tusschen die palen,
hi sach die ruste dat si goet was, ende dat lant, dattet zeer goet is, ende heeft zijn schouderen geneycht, om te draghen, ende is dienstachtich gheuallen onder tribuyt.
Dan, sal rechter zijn in sinen volcke als een ander gheslachte in Israel,
Dan moet worden een slanghe opten weghe, ende een ader inden pade, ende dat peert in die verssen bijten dat zijn berijder te rugghe valle
HEERE ic sal wachten uwe salicheyt.
Gad sal omghegort voor hem strijden, ende hi sal van achter omgort worden.
Aser, zijn broot is vet, ende sal den coninghen wellusticheyt gheuen.
Nephtali is een snelle hert ende gheeft schoone wtspraken.
Een opwassende sone is Ioseph, een opwassende sone suyuerlijc van aensichte, die dochteren hebben gheloopen ouer der mueren
maer si hebben hem verbittert, ende hebben gekeuen, ende hebben hem benijt die ghene die pijlen hebben,
Sinen boge is geseten inden stercken, ende die banden zijnder handen ende armen zijn ontbonden door die hant des machtigen van Iacob, Van daer is een herder wtgegaen eenen steen in Israel,
God ws vaders sal uwe hulper wesen, Ende die almachtige sal v gebenedien met gebendijnge des hemels van bouen, ende met gebenedijnge des afgronts van beneden, met gebenedijnghe der borsten, ende des buyx
Die gebenedijnghen ws vaders zijn sterck gemaect, door die gebenedijngen zijnder vaderen, toe dat comen soude, die begheerte der eewiger bergen, Int hooft van Ioseph ende inder hoocheyt zijns hoofts laet worden Nazarei onder zijn broederen.
Ben iamin, een grijpende wolf, des morghens sal hi roof eten, maer des auonts sal hi den roof wt deylen.
Alle dese zijn in Israel twaelf geslachten ende dese woorden heeft hen haer vader ghesproken, ende hi gebenedijde yegelijc met zijn eygen besonder gebenedijnge,
ende heeft hen beuolen seggende, Ick worde verghadert tot minen volcke begraeft mi by minen vaderen in die speluncke opten acker Ephron des Hethiters,
in die dubbele speluncke die tegen Mambre leet int lant Canaan, die Abraham cochte met den acker van Ephron den Hethiter tot een erfbegrauenisse,
daer hebben si Abraham begrauen ende Saram zijn wijf, ende daer hebben si ooc Isaac begrauen met Rebecca zijn huysfrouwe, Lea leet daer oock begrauen
Ende als Iacob voleynt hadde die gheboden, daer hi zijn kinderen mede leerde, dede hi zijn voeten te samen opt bedde, ende werdt afliuich, ende wert verghadert tot sinen volcke.
DOen viel Ioseph op zijns vaders aensichte ende weende ende custe hem,
ende beual sinen knechten den medicinen, dat si sinen vader met kostelike cruyden in een kiste besluyten souden,
als si tghebot volbrochten, so zijn ouergegaen veertich dagen, Want dit was die maniere die doode lichamen te saluen, ende alsoo in een kiste te besluyten, ende die van Egipten beweenden hem .lxx. daghen.
Als die roudagen wt waren, sprac Ioseph met Pharaos gesin, ende seyde, heb ic ghenade voor v vonden, soo spreect met Pharao ende segt
dat mijn vader van mi eenen eedt nam ende seyde, siet, ic sterue, begraeft mi in minen graue, dat ic mi int lant Canaan gegrauen hebbe, so sal ic op trecken ende begrauen minen vader, ende weder comen,
Pharao sprack trect opwaert ende begraeft uwen vader, also ghi hem ghesworen hebt.
Aldus trock Ioseph opwaerts, om sinen vader te begrauen, ende met hem trocken alle Pharaos knechten die outste zijns gesins ende alle die outste vanden lande van Egipten
ooc alle Iosephs gesin, ende zijn broederen ende zijns vaders ghesin, Alleene haer kinderen schapen ende ossen, lieten si int lant Iessen
ende nam ooc met hem opwaerts, wagenen ende reysers, ende si waren een machtich groot heyr.
Ende als si in die pleyne Atad quamen, die op ghene side vander Iordanen leyt, Daer hielden si een zeer groote ende bittere clage Die wtuaert ende die dagen des weenens ende claghens waren seuen dagen,
Ende als die luyden des lants van Canaan sagen, dien rouwe in dien pleyn Atad, seyden si, Die Egiptenaers maken hier grooten rouwe, Daer omme so is die plaetse genaemt, die beweeninghe van Egipten,
Ende Iacobs kinderen deden so hi hen beuolen hadde,
ende voerden hem in dat lant Canaan, ende begroeuen hem in die dubbele speluncke des ackers, die Abraham gecocht hadde, met den acker tot een erfbegrauenisse, van Ephron den Hethitere teghen Mambre ouer.
Aldus trock Ioseph wederomme in Egypten met sinen broederen ende met allen die met hem op ghetrocken waren, om sinen vadere te begrauene, als si hem begrauen hadden.
Ende Iosephs broederen vreesden, als haere vader ghestoruen was, ende spraken tot malcanderen, Ioseph mocht ter auentueren ghedachtich wesen des onrechts, dat hi gheleden heeft, ende betalen ons, alle de quaetheyt die wi hem gedaen hebben,
Daerom lieten si hem segghen, Vwe vader beual voor zijn doot, ende sprack,
dat wi v seggen souden met sinen woorden, Ic bidde v vergheeft uwen broederen, die misdaet, ende haer sonde, dat si so qualiken aen v gedaen hebben, ende wi bidden v ooc, vergheeft doch nv dese misdaet den dienaere Godts uwen vadere, Ende Ioseph weende, als hi dit hoorde.
Ende zijn broederen zijn tot hem gecomen ende vielen voor hem neder, biddende, ende spraken, Wi zijn uwe knechten,
Ioseph sprac tot hen, En vreest niet, Ist mogelijc dat wi ons teghen Godt sullen weren
Ghi luyden dachtet quaet ouer mi, Maer Godt heuet tot goet ghekeert, op dat hi dede ghelijct nv schijnt, om veel volcs te behouden,
Daeromme en vreest niet, ick sal v voden, ende uwe kinderen, Ende hi troostese, ende sprac vriendelijck met hen.
Aldus woonde Ioseph in Egipten met zijns vaders huys, Ende leefde, honderdt, ende thien iaer, ende sach Ephraims kinderen, tot int derde ledt, desselfs ghelijck die kinderen Machir, Manasses sonen voeden oock kinderen op Iosephs schoot.
Ende Ioseph sprac als die iaren ouerleden waren tot sinen broederen, ick sterue, ende Godt sal v besoecken, ende wt desen lande voeren, in dat landt, dat hi Abraham Isaack, ende Iacob ghesworen heeft,
Daeromme nam hy eenen eet, vanden kinderen van Israel, ende sprack, Als v God besoecken sal, soo voert mijn gebeente van hier,
Alsoo sterf Ioseph, als hi was hondert, ende thien iaren out, Ende si salfden hem met costelijcke kruyden, Ende si leyden hem in een Tombe, in Egypten.
DIt zijn die name{n} der kinderen van Israel, die met Iacob, in Egypten quamen, en{de} een yeghelijck quam daer in met sinen huysghesinne,
Ruben, Simeon, Leui, Iudas,
Isachar, Sabulon, Beniamin,
Dan, Nephtalim, Gad, Aser,
Ende alle die zielen die wt Iacobs dgyen ghecomen ware{n}, waren tseuentich, Maer Ioseph was te voren, in Egypten.
Ende als Ioseph gestoruen was, ende alle zijn broederen, ende alle zijn maesschap ende geslachte,
wiessen die kinderen van Israel, ende groeyende werden si vermenichfuldicht, ende werden zeer machtich, ende dat landt wert van hen vol.
Ende doen stont op een niew coninc ouer Egypten, die niet en wiste van Ioseph,
en{de} sprack tot sinen volcke, Siet, dat volck der kinderen van Israel is vele, ende machtigher dan wi,
coemt laet ons wijsselijck hen verdrucken, dat haerder niet soo vele, en worde, Ende waert darter oock eenen krijch teghen ons opstont, soo mochten si oock tot onsen vianden slaen, ende ons verwinnen, ende ten lande wt trecken.
En{de} Pharao stelde ouer hen prouoosten, ende wercmeesters diese met laste benaude{n} Ende si timmerde{n} voor den coninc Pharao die steden der Tabernakulen Phyton, en{de} Ramesses
Maer hoe dat si dat volc meer verdructen, soo veel te meer werdt meerder ende vermenichfuldicht,
En{de} die van Egypten hateden die kinderen van Israel, ende verdructense, en{de} bespottense, en{de} benijdense,,
ende maeten hen tleuen soer, met swaren arbeyde, aen lijm ende backsteenen, met dinest opten velde, ende met alderley arbey beyde, dien si hen op leyden, sonder barmherticheyt.
Ende die coninck van Egypten sprac tot totten vroed vrouwen der Hebreeuscher wiuen, die eene hiet Sephora, ende die andere Phua,
Wanneer dat ghi luyden, de Hebreeuschen vrouwen helpt inden arbeyt, en{de} die tijt des barens naect, ist dat een sone is, so doodet hem, maer ist een dochter, soo laetse leue{n}.
Maer die vroede vrouwe{n} vreesden God, ende si en deden niet, naer dat gebot vanden coninc van Egipten, Maer si behielden die knechtkens te liue.
Doen ontboot die coninc van Egypten, die vroede vrouwen, en{de} sprac tot hen, waerom doedy dat? dat ghiluiden die kinderen latet leuen?
Die vroede vrouwen antwoorden Pharao, Die Hebreusche vrouwen, en zijn net gelijc die vrouwen van Egypten, want si hebbe{n} seluer die conste, om vroede vrouwen te zijn ende eer wi tot hen comen, hebben si ghebaert.
Daeromme dede God den vroede vrouwen goet, Ende dat volck wies ende wert zeer machtich,
Ende om dat die vroede vrouwen, God ontsagen, maecte hi hen huysen.
Doe{n} geboot Pharao alle sine{n} volcke, en{de} sprac, Al de sonen die geboren worde{n}, worpt int water, en{de} alle die dochteren laet leuen.
ENde daer ghinc een man vanden huyse Leui, en{de} nam een huysfrouwe van sinen gheslachte
ende dat wijf ontfinc, ende baerde eenen sone, Ende doe{n} si sach, dattet een fijn kindeken was, verborchsi hem drie maenden,
Ende als si hem niet langher verborghen en konde, nam si een kiste van biesen, ende si bestreecse met lijme, ende pecke ende leyde tkint daer inne, ende steldet aenden oeuer vander rooder zee,
Maer zijn suster stont van verre, dat si beuinden wilde hoe dattet met hem verghaen soude.
Ende siet, Pharaos dochter quam neder om te baden int water, ende haer ioncwiue{n} ghingen aenden kant vanden water, en{de} als si die kiste in die roode zee sach, sandt si een van haer dienst ioncwiue{n}, ende lietet halen
Alst ghehaelt was, dedet si open, en{de} siende daer in een kindeken schreyende, heeft si zijns ontfermt, ende sprack tis een vanden Hebreeuschen kinderkens.
Doen sprac zijn suster, tot pharaos dochter, Wildi dat ic gha ende roepe een vande{n} Hebreeuschen wiuen, die daer sooghet, dat si v dat kindeken sooge?
Pharaos dochtere sprack tot haer, ghaet, die maecht ghinc, en{de} riep des kints moeder,
Doen sprac Pharaos dochter tot haer, neemt dat kindeke{n}, en{de} sooghet mi, ick salt v loonen, dat wijf nam nam dat kint, ende soochdet. Ende doen dat kint groot geworde{n} was bracht zijt Pharaos dochtere,
Si nam hem door verkiesinge in een plaetse van haeren sone, ende ghaf hem de{n} naem Moyses, segghende, Ick hebbe hem wt den watere ghetrocken.
In dien tijden, als Moyses groot gheworden was, ghinc wt tot sinen broederen, ende sach haere verdruckenis, en{de} wert ghewaer dat een Egyptenaer sloech sinen broeder, een vanden Hebreuschen,
ende als hi rontomme herwaert ende ghinswaert ghesien hadde, ende sach datter niemant bi en was, versloech hi den Egiptenaer, en{de} groef hem in dat zant,
Des anderdaechs ghinc hi oock wt, en{de} sach twee Hebreeusche mannen kiuen, ende sprack totten ghenen die den anderen onrecht dede, Waerom slaedy uwen naesten?
Maer hy sprack, Wye heeft v een rechter oft ouerste, ouer ons gheset? Wildy mi oock verslaen, ghelijck ghi den Egyptenaer ghisteren versleghen hebt? Moyses vreesde doe{n} en{de} sprac, Hoe is dit woort ope{n}baer gheworden?
En{de} Pharao hoorde dese reden ende Pharao sochte Moysen te dooden, Maer Moyses vloodt voor Pharaos ghesichte, en{de} onthielt hem int lant Madian ende hi sadt neuen een fonteyne.
En{de} die priester van Madian hadde seue{n} dochteren, die quamen om water te sceppe{n} en{de} vulden die goten, en{de} begheerden haers vaders kudden te drencken,
Doen quamen die herdere{n} en{de} stietense daer af, Maer Moyses stont op ende beschermde die maechden en{de} drencte haer schapen.
En{de} als si tot haere{n} vader Raguel quamen, sprac hi, Hoe sidy huyden so volcken ghecomen?
Si spraken, een Egiptisch man verloste ons vande{n} herderen, en{de} daer en bouen schepte hi ons water, en{de} drencte die schapen,
Hi sprac tot sine{n} dochtere{n}, Waer is hi? Waerom hebt ghi de{n} man laten ghaen? roept he{m} dat hi met ons broot ete
daerom swoer Moyses dat hi met hem woonen soude, en{de} na{m} Sephora{m} zijn dochter,
die baerde hem eenen sone, en{de} hiet hem Gerson, wa{n}t hi sprac, ic ben een vremdelinck gheworden in vremden lande, En{de} si baerde noch eene{n} sonen, dien hiet hy Elieser, en{de} sprac, Die God mijns vaders is mijn hulper, ende heeft mi van Pharaos hande{n} verlost.
Na veel tijts sterf die coninc van Egypten, en{de} die kinderen van Israel suchteden ouer haere{n} arbeyt, en{de} riepe{n}, en{de} haere{n} roep haers arbeyts quam voor God,
ende God hoorde haer suchten, en{de} gedachte aen zijn verbont, dat hi met Abraham, Ysaac, en{de} Iacob gemaect hadde,
en{de} die HEERE aensach die kindere{n} van Israel, en{de} verlostese.
MOyses huede die schapen Ietro zijns sweers des priesters, van Madia{n}, en{de} als hi gedreuen hadde die scape{n} binne{n} in die woestine, qua{m} hi aende{n} berch Gods Oreb,
ende die HEERE openbaerde hem in eene vierighe vlamme, wt den bosch, en{de} hi sach dat doorne{n} bosch met viere bernen, en{de} dattet niet verbernt en wert
En{de} Moyses sprac, Ic wil daer hene{n}, en{de} besien dit groote visioe{n} waero{m} dat bosch niet en verbernt
Als die HEERE sach dat Moyses ginc om te sien, riep hem God wt den midde{n} des boschs, en{de} sprac, Moyses Moyses, Hi antwoorde, hier ben ic,
En{de} die HEERE sprac En coemt hier niet naerder, trect v schoene{n} wt van uwen voeten, wa{n}t die plaetse daer ghi op staet, is een heylich lant,
En{de} sprack noch, Ick ben die God ws vaders, Abrahams God, Ysaacs God, en{de} Iacobs God, En{de} Moyses decte zijn aensicht, want hi en dorste teghen God niet sien.
En{de} die HERE sprac tot hem, Ick hebbe gesie{n} die allende mijns volcs in Egypte{n} en{de} ic heb huer geroep ghehoort ouer die herdicheyt der gene{n} die ouer haer werc gestelt zijn
en{de} wetende huer smerte en{de} leet, ben ic neder ghecomen dat ic hen verlossen soude wt den geweldigen handen der Egyptinaren, en{de} salse leyden wt desen lande, in een goet en{de} breet lant, in een lant dat van melcke en{de} honich vloeyt, te weten, totter plaetsen der Cananite{n}, Hethite{n}, Amorite{n} Pheresiten, Heuiten en{de} Iebusiten,
Daeromme want dat gheroep der kinderen van Israel voor mi ghecomen is, ende ick ghesien hebbe huere verdruckinghe daer si mede verdruct worden vanden Egiptinaren,
So coemt, Ic sal v seynde{n} tot Pharaonem, dat ghi mijn volck die kinderen van Israel wt Egypten leydet.
En{de} Moyses sprac tot God, wie ben ick, dat ic tot Pharao gaen soude, en{de} leyden die kinderen van Israel wt Egypten?
Die HERE sprac, Ick sal met v zijn, en{de} dat sal uwe teeken zijn, dat ic v gesonden hebbe, als ghi mijn volc wt Egypte{n} geleyt hebt, suldi Gode offerhande doen op desen berch.
Moyses sprac tot Gode, Siet, Ghae ick totte{n} kindere{n} van Israel, en{de} segge tot hen, Die God uwer vadere{n} heeft mi tot v gesonden, en{de} si mi seggen sullen, hoe is sine{n} nae{m}? wat sal ic hen segghen?
God sprac tot Moysen, Ick ben die ic ben ende seyde, aldus suldi tot den kinderen van Israel segghen, Die is, die heeft mi tot v ghesonden.
En{de} wederom sprac God tot Moysen, also suldi totten kinderen van Israel segge{n}, Die HEERE uwer vaderen God, Abrahams God, Ysaacs God, Iacobs Godt heuet mi tot v gesonden, dat is mijnen naem eewelic, daer bi salmen mijns ghedencken van gheslachte tot gheslachte,
Daerom gaet, ende vergadert die ouersten van Israel, ende segt tot hen, Die HEERE uwer vaderen God heeft mi geopenbaert, Abrahams God, Ysaacs God Iacobs Godt, ende heeft gheseyt, Al besoeckende heb ick v besocht en{de} gesien, wat v in Egypten gheschiet is,
en{de} ic hebbe gheseyt, Ic sal v wt die verdruckinghe van Egypten leyden, int lant der Cananiten, Amoriten Hethiten, Pheresiten, Heuiten ende Iebusiten, In dat lant dat van melc ende honich vloeyt.
En{de} als si sullen v ste{m}me hoore{n}, dan suldi met den outsten van Israel voor den coninc van Egypten gaen, en{de} tot hem segge{n}, Die HEERE der Hebreeuscer God heeft ons geroepen, So laet ons de{n} wech va{n} drie dachreysen gaen in die woestine, op dat wi offeren moghen Gode onsen HEERE,
Maer ic weet dat die coninc van Egypten v niet en sal laten trecke{n}, dan door een starcke hant,
want ick sal mijn hant wtstrecken en{de} Egypten slaen met alderley wondere, dat ic int middel van hen doen sal, daer na sal hi v laten trecken.
En{de} ic sal desen volck genade geuen voor den Egyptinaren, dat wanneer ghilieden wt trect, dat ghi dan niet ydel wt en trect,
Maer een yegelic wijf sal van haerder gebuerinne{n} en{de} werdinnen eyscen, silueren en{de} gulde{n} vate{n}, en{de} cleedere{n}, en{de} die suldy op uwe sone{n}, en{de} op uwe dochteren leggen, en{de} ghi sult Egypten beroouen.
MOyses antwoorde, en{de} sprac, Si en sullen mi niet geloouen, noch mijn stemme hooren, maer si sullen segge{n}, Die HEERE en heeft v niet geopenbaert
Die HEERE sprack tot hem, Wat ist, dat ghi in uwe hant hebt? Hi antwoorde, Een roede,
Die HEERE seyde, Worptse va{n} v wech opter aerde{n}, Hy wierpse van hem, siet, het wert een slanghe, Soo dat Moyses vloot van haer,
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, Steect v hant wt, en{de} neemtse mette{n} steerte doe{n} strecte Moyses zijn ha{n}t wt en{de} hieltse en{de} si wert weder een roede
op dat si gelooue{n} sprac die HEERE, dat v die HEERE geopenbaert heeft, die Godt uwer vaderen, Abrahams God, Ysaacs God, Iacobs God.
En{de} die HEERE sprac voort aen wederom tot he{m}, Steect v hant in uwen schoot, en{de} hi stacse in sine{n} scoot, en{de} hi brachtse voort laserich ghelijc sneeu,
en{de} hi sprac, doetse weder in uwen scoot, en{de} Moyses dedese weder in sinen scoot, en{de} tracse weder wt, en{de} doen was si weder ghelijck zijn ander vleesche,
Die HERE seyde, Oft si v niet en gelooue{n} noch die stemme des eerste{n} teekens niet en hooren, so sullen si doch gheloouen die stemme des tweesten teekens,
Maer oft si desen twee teekenen niet en geloouen, noch uwe stemme niet en hooren, soo neemt dat water wter riuieren, en{de} ghietet op dat drooge lant, dan sal tselue water, dat ghi wter riuieren ghenomen hebt, bloet worden.
Moyses sprac tot de{n} HEERE, Ic bidde v HEERE, ic ben een man die niet wel sprekende en is, va{n} ghisteren en{de} eergistere{n}, en{de} va{n} dier tijt, dat ghi met uwe{n} knecht gesproken hebt, wa{n}t ick hebbe een swaer sprake, ende een traghe tonghe,
Die HEERE sprac tot Moysen, Wie heeft den mensch de{n} mont ghescapen? Oft wie heeft de{n} stomme{n} oft dooue{n}, oft siende{n}, oft blinde{n} gemaect? en heb ict niet gedaen,
Daerom so gaet nv henen, Ick sal met uwen monde zijn, en{de} sal v leeren, wat ghi seggen sult.
Moyses sprac, Ic bid v HERE, seynt den genen, de{n} welcken ghi seynden sult,
Die HERE wesende toornich op Moysen sprac, Weet ic dan niet dat Aaron uwe broeder vanden gheslachte Leui welsprekende is? En{de} siet, hi sal wtgaen v te gemoet, en{de} als hi v siet, sal hi hem van herte{n} verhuege{n},
spreect tot he{m} en{de} stelt mijn woorde{n} in sinen mont, En{de} ic sal in uwe{n} en{de} in sine{n} mo{n}de zijn, en{de} ic sal v leere{n} wat v te doe{n} staet,
en{de} hi sal voor v tot de{n} volcke spreken Hi sal uwen mo{n}t zijn, en{de} ghi sult he{m} in dinge{n} die Gode aenghaen een God zijn
Ende nee{m}t dese roede in v ha{n}t, daer ghi die teekene{n} mede doe{n} sult.
Moyses ginc wech, ende qua{m} weder tot Ietro sine{n} sweer, en{de} seyde tot he{m} Laet mi gae{n}, en{de} weder tot mine{n} broedere{n} come{n}, die in Egypte{n} zijn, en{de} besie{n} oft si noch leue{n}, Ietro sprac tot he{m}, gaet in vrede{n},
Doe{n} sprac die HERE tot Moysen int lant Madian, Gaet wech en{de} trect weder in Egypte{n} wa{n}t die liede{n} zijn doot die dijn ziel sochte{n}
Aldus na{m} Moyses zijn wijf, en{de} zijn sone{n}, en{de} voerdese op eene{n} ezel, en{de} track weder in Egypte{n} lant, en{de} na{m} die roede Gods in zijn ha{n}t
En{de} die HERE sprac tot Moysen, Siet toe, als ghi weder in Egypte{n} coe{m}t, dat ghi alle dat wonder doet voor Pharao, dat ick onder v hant gegeue{n} heb, Ick sal zijn herte verharde{n}, dat hi dat volck niet wtlaten en sal,
en{de} ghi sult tot he{m} segge{n}, die HEERE seyt aldus, Israel is mijn eerste gheboren sone
Ic heb v geseyt laet mine{n} sone gaen, dat hi mi diene en{de} ghi en hebt he{m} niet willen late{n} gaen, siet, ick sal uwe{n} eerste{n} gheboren sone dooden.
En{de} als Moyses onderwegen in die herberge was, qua{m} hem die HEERE te ghemoet, en{de} wilde he{m} dooden,
Doen nam Zephora eenen alderscherpsten steen, en{de} besnedet haeren sone dat slofken, ende raecte hem zijn voeten, en{de} seyde, Ghy zijt mi een bloets bruydegom,
Doen liet hi hem gaen na dat si gesproke{n} hadde, ghi zijt mi ee{n} bruygom des bloets, om der besnidenisse wille
En{de} die HEERE sprac tot Aaron, ghaet wech Moysi uwe{n} broeder te gemoet in die woestine, en{de} Aaron ginc wech, en{de} gemoetede Moysi, aende{n} berch Gods, en{de} hi custe he{m}
en{de} Moyses vertroc Aaron alle die woorde{n} des HEREN, die he{m} ghesonde{n} had, en{de} alle die teekene{n}, die hi he{m} beuole{n} had,
En{de} si ginge{n} en{de} vergaderde{n} die ouders va{n}de{n} kindere{n} va{n} Israel,
en{de} Aaro{n} seyde alle die woorde{n} die de HEERE met Moysi gesproke{n} had, En{de} dede alle die teekenen voor den volcke,
en{de} dat volck gheloofde, En{de} als si hoorden dat die HEERE die kinderen van Israel besocht hadde, ende aenghesien haer ellende, So nijchden si hen, en{de} aenbaden.
DAer na ghinghen Moyses en{de} Aaron binnen en{de} sprake{n} tot Pharao, Dit seyt die HEERE die God va{n} Israel, Laet mijn volck gaen, dattet mi offerande doe in die woestijne,
Pharao antwoorde, Wie is die HEERE, dat ick zijn stemme hooren sal? en{de} Israel laten gaen? Ick en kenne die{n} HERE niet, Ic en sal Israel oock niet late{n} gaen
Si seyden der Hebreeuscher God heeft ons gheroepen, so laet ons drie dachreysen wech gaen in die woestijne, en{de} den HERE onsen God offeren, op dat ons noch pestilencie, noch swaert toe en come,
Doen sprack die Coninck va{n} Egypten tot hen, Waeromme doedy, ghi Moyses, en{de} ghi Aaron, dattet volck zijn werck laet staen? gaet henen tot uwen last,
Voort sprack Pharao, Siet dat volck des lants is vele, Ghi siet dat die schare ghewassen is, hoe veel te meer ist dat ghi hen ruste gheuet van haere wercken.
Daerom beual Pharao inde{n} selue{n} daghe den meesters der wercken en{de} de{n} schatters des volcs, seggende,
Ghi en sult de{n} volcke niet meer stroo geuen dat si bacsteene{n} barnen, gelijck te vore{n}, maer laetse seluer gaen en{de} stoppelen vergadere{n},
en{de} tghetal der bacsteene{n} dat si gisteren en{de} eergistere{n} gemaect hebbe{n}, dat suldy hen euen wel opleggen, en{de} niet verminderen, wa{n}t si gaen ledich daerom roepe{n} si en{de} seggen, Laet ons gaen en{de} offeren onsen Gode,
Men ouerualle die lieden met arbeyde, en{de} laetse die{n} volbrengen dat si he{n} niet en keere{n} aen de logenachtige woorde{n}
Daerom ginghen wt die meestere{n} des wercs, en{de} die schatters totten volcke, en{de} seyden Aldus seyt Pharao, Ic en geue v gheen stroo,
gaet seluer en{de} haelt stroo, daer ghijt vinde{n} moecht, maer va{n} uwe{n} arbeyde en sal v niet gemindert worde{n},
Doe{n} wert dat volc verspreyt in al tlant va{n} Egypte{n}, dattet stoppelen vergaderde.
En{de} die ouerste des wercs stonde{n} volherdende, en{de} seyde{n}, Voldoet uwe dachwerc, gelijck ghi dedet, doenme{n} v stroo gaf,
En{de} die wercmeestere{n} der kinderen va{n} Israel die Pharaos scatmeesters ouer hen gestelt hadde{n}, werde{n} gheslagen, en{de} hen gheseyt, Waerom en hebdy niet voldae{n} die mate va{n} bacsteene{n}, noch hede{n}, noch gistere{n}, gelijck in voorlede{n} tijde{n}?
En{de} die wercmeestere{n} der kindere{n} va{n} Israel quame{n}, en{de} riepen tot Pharao, segge{n}de, Waero{m} doedy aldus tege{n} v knechte{n}?
Men en geeft uwe{n} knechte{n} ghee{n} stroo, en{de} die bacsteene{n} worde{n} in gelijc getal gebode{n}, en{de} siet wi uwe knechte{n} worde{n} geslagen met geesselen, en{de} men doet onrechtuaerdichlijc tegen uwe volc,
Pharao sprac, Ghi liede{n} zijt ledich, daero{m} segdy, Laet ons gaen en{de} offeren den HEERE,
daerom gaet, en{de} werct, men en sal v geen stroo geue{n}, en{de} v gewoonlijc ghetal der bacsteene{n} suldy voldoe{n}.
En{de} die meestere{n} der wercke{n} der kinderen va{n} Israel saghen hen selue{n} gestelt in quaet om datmen hen seyde, Niet met allen en sal vermindert worde{n} vande{n} werck der bacsteenen, va{n} elcke{n} dage,
En{de} si zijn tegen gecome{n} Moysi en{de} Aaron, die teghen hen ouer stonden, en{de} ware{n} wtghegaen va{n} Pharao,
en{de} seyden tot hen, Die HERE moet sien en{de} oordeelen, wa{n}t ghi hebt onsen rueck doen stincken voor Pharaone en{de} sine knechten, en{de} hebt hem een swaert ghegeuen om ons te doode{n}
En{de} Moyses quam weder totten HEERE, en{de} sprack, HERE, waerom hebdy dat volck ghequelt? Waerom hebdy mi ghesonden?
wa{n}t sint dat ick in ben ghegaen tot Pharao, en{de} met hem ghesproken heb, in uwen naem, so heeft hi v volck ghequelt, en{de} ghi en hebt v volck niet verlost.
DIe HERE sprack tot Moysen, Nv suldy sien, wat ick Pharao doen sal, Wa{n}t door een stercke hant sal hijse late{n}, hi moetse noch door een stercke hant wt sinen lande va{n} he{m} drijue{n},
En{de} God sprack tot Moysen, seggende, Ick ben die HERE
die Abraha{m} openbaerde, Ysaac en{de} Iacob, tot eenen almachtigen God. En{de} mine{n} nae{m} Adonai en heb ic he{n} niet condich gemaect,
Ick heb een verbont met hen ghemaect, so dat ick hen geuen sal dat lant Canaa{n}, dat lant haerder pelgrimagien, daer si vremdelingen in gheweest zijn
Ick heb oock ghehoort dat suchte{n} der kinderen va{n} Israel, die welcke die Egyptinaren met arbeyt beswaren, En{de} ick heb ghedachtich gheweest mijns verbo{n}ts.
Daerom segt de{n} kinderen va{n} Israel, ick ben die HEERE en{de} ick sal v wtleyde{n} vanden kercker van Egypten, en{de} ick sal v verlossen va{n} uwen eygendom, En{de} ic sal v verlossen door eenen wtgherecten arm, en{de} in groote vonnisse,
En{de} ick sal v aen neme{n} tot een volck, en{de} ic sal v God zijn, en{de} ghi luyde{n} sult wete{n} dat ick die HERE ben v God, die v wtgeleyt heeft va{n}den kercker va{n} Egypten,
en{de} int lant ghebracht daer ick mijn hant ouer geheuen heb op dat ict Abraham, Ysaac, en{de} Iacob geuen soude, dat sal ick v geuen te besitten, Ic die HERE,
Moyses seydet de{n} kinderen va{n} Israel, Maer si en hoorde{n} hem niet, ouermits de{n} druck haers geests, en{de} den harde{n} arbeyt.
Doen sprack die HEERE tot Moysen, segghende,
Gaet in, en{de} spreect tot Pharao, den Coninck va{n} Egypten, dat hi die kinderen va{n} Israel wt sinen lande laet,
Moyses antwoorde voor den HEERE, segghende, siet, die kinderen va{n} Israel en hoore{n} mi niet hoe soude Pharao mi dan hooren? bysonderlinghe, wa{n}t ick ben onbesneden va{n} lippen.
En{de} die HERE sprack tot Moysen en Aaron, en{de} dede hen een beuel aen die kinderen va{n} Israel, en{de} Pharao den Coninck va{n} Egypten, op dat si die kinderen va{n} Israel wt Egypten leyden souden.
Dit zijn die Ouerste der huysen door haer huysghesinnen. Die sonen va{n} Ruben des eersten gheboren soons Israels, zijn dese, Enoch, Phallu, Ezron, Carmi,
dat zijn die gheslachten van Ruben. Die kinderen va{n} Simeon, zijn dese, Iamuel, Iamin, Ohad, Iachin, Zoher, en{de} Saul die sone des Cananeetschen wijfs, dat zijn Simeons gheslachten.
Dit zijn die name{n} der kindere{n} Leui, na haere gheslachten, Gerson, Kahath, Merari, Maer die daghen Leui zijn gheweest .c. en{de} .xxxvij. iaer.
Gersons kinderen zijn dese, Libeni, en{de} Semei, in haere{n} gheslachte{n}.
Chaat kinderen zijn dese, Amram, Iezear, Hebron en{de} Vsiel, En{de} die dagen des leue{n}s Chaat zijn gheweest .c. en{de} .xxxiij. iare{n}.
Merari kinderen zijn dese, Mahali, en{de} Musi, dat zijn die gheslachten Leui, na haeren huysghesinnen.
En{de} Amram nam zijns ooms dochter Iothabed ten wijue, en{de} si baerde hem Aaron en{de} Moysen, En{de} die dagen des leuens Amram zijn gheweest .c. en{de} .xxxvij. iaer.
Iezears kinderen zijn dese, Chore, Napheg, en{de} Zechri.
Die kinderen van Vsiel zijn dese, Misael, Elzaphan, Sithri.
Aaron nam ten wijue Elisebeth die dochter AmiNadab, Naasons suster, ende die baerde hem Nadab, Abihu, Eleazar, Ithamaer.
Die kindere{n} Chore, zijn dese, Aser, Helkana, Abiasaph, dat zij die geslachte{n} der Koriten.
En{de} Eleazar Aarons sone, die nam va{n}den dochteren Putiel, een huys vrouwe, die baerde hem Phinees, Dat zijn die hoofden der huysghesinnen der Leuite{n} geslachten.
Dit is die Aaron, ende die Moyses denwelcken die HEERE gheboot, dat si wtleyden souden die kinderen van Israel wt Egypten lant, met haeren heyren,
Si zijn oock die ghene, die totten Coninck Pharao va{n} Egypten spraken, dat si den kinderen va{n} Israel wt Egypten souden leyden, dit is die Moyses en{de} Aaron,
En{de} in dien daghen sprack die HEERE tot Moysen in Egypten lant,
en{de} seyde, Ic ben die HERE spreect totten Coninck Pharao va{n} Egypten, al dat ick v segghe,
ende Moyses antwoorde den HEERE, siet, ick ben onbesneden van lippen, hoe sal mi Pharao dan hooren?
DIe HEERE sprack tot Moysen, Siet toe, ick heb v tot eene{n} God geset ouer Pharao, en{de} Aaron v broeder sal uwe Propheet zijn,
Ghi sult segghen al dat ick v ghebieden sal En{de} die sal tot Pharao spreken, dat hi die kinderen va{n} Israel wt sinen lande late,
Maer ic sal Pharaos herte verharden, en{de} sal vermenichfuldighen mijn teekenen en{de} vertooninghen int lant va{n} Egypten,
En{de} hi en sal v niet hoore{n}, op dat ick mijn hant wtstreckende bewijse op Egypten, en{de} leyde{n} mijn heyr, en{de} mijn volck die kinderen va{n} Israel wt Egypten lant, door groote oordeelen,
En{de} die Egyptinare{n} sullen weten dat ick die HEERE ben, die mijn hant wtghestrect heb ouer Egypten, en{de} die kinderen van Israel wt midden va{n} hen gheleyt.
Moyses en{de} Aaron deden also hen die HERE gebode{n} had,
En{de} Moyses was .lxxx. iaer out, en{de} Aaron .lxxxiij. iaer out, als si tot Pharaone{m} sprake{n},
En{de} die HERE sprac tot Moysen en{de} Aaron,
Wanneer Pharao tot v segghen sal, Bewijst uwe teekenen, dan suldy tot Aaro{n} seggen, Neemt uwe roede en{de} worpse voor Pharao, en{de} si sal een slanghe worde{n}.
Doen ghinghen Moyses en{de} Aaron tot Pharao, en{de} dede{n} so he{n} die HEERE gheboden hadde, en{de} Aaro{n} droech zijn roede voor Pharao en{de} sine knechten, en{de} si wert een slanghe,
Doe{n} ontboot Pharao die wijse en{de} swarte constenaers, En{de} si dede{n} door Egyptische toouerijen en{de} sommighe heymelichede{n} desghelijcs,
en{de} een yeghelijck werp zijn roede va{n} hem, en{de} si verkeerde{n} in drake{n}, Maer Aaro{n}s roede verslont haer roeden,
En{de} Pharaos herte verstocte, en{de} hi en hoordese niet, also die HEERE dat gheseyt hadde.
En{de} die HERE sprack tot Moysen, Pharaons herte is verswaert hi weyghert dat volck te laten,
Gaet morghen vroech tot hem, Siet hi sal wtgaen aen dwater, en{de} ghi sult staen in zijn ghemoete, op den oeuer des waters, Neemt die roede in uwe hant die in eenen draecke wert verkeert,
ende segt tot hem, Die HEERE, der Hebreen God, heeft mi tot v ghesonden, segghende Laet mijn volck wtgaen, dattet mi offerande doe inder woestijnen, maer ghi en hebt tot noch toe niet willen hooren.
Daerom spreect die HEERE also, Daer aen suldy bekenne{n}, dat ick die HERE ben, Siet, ick sal metter roeden die ick in mijn hant hebbe, dat water slaen dat inder ryuieren is, en{de} het sal in bloet verandert worde{n},
en{de} die visschen die in die ryuiere zijn, sullen steruen, en{de} die ryuiere sal rotten, En{de} die Egyptenaren sullen ghequelt worde{n}, drinckende die wateren der ryuieren.
En{de} die HERE sprack tot Moysen, segt Aaron, Neemt uwe roede, en{de} rect uwe hant wt ouer die wateren va{n} Egypten ouer haere vloeden, ryuieren, en{de} broeken en{de} ouer alle haer waterschote{n}, dat si in bloet verandert worden, en{de} dattet bloet si in allen Egypten lant, beyde in houten en{de} steenen vate{n},
Moyses en{de} Aaron deden so hen die HEERE gheboden hadde, en{de} hief die roede op, en{de} sloech int water der ryuieren, voor Pharao ende sine knechten, En{de} al dat water des ryuiers wert in bloet verwandelt,
en{de} die visschen des ryuiers storuen, en{de} die ryuiere wert rottende en{de} die Egyptinaren en consten dat water der ryuiere{n} niet ghedrincke{n} en{de} daer was bloet in alle Egypten lant.
En{de} die tooueraers va{n} Egypte{n} dede{n} oock also, met haeren toouerijen. En{de} Pharaos herte wert verhart, en{de} hi en hoordese niet, alsoo die HEERE dat gheboden hadde,
En{de} Pharao keerde hem omme, en{de} ghinck thuys, en{de} hi en stelde oock dese reyse zijn herte daer noch niet aen,
Alle die Egyptinaren groeuen na water, al omtrent die ryuieren, om te drincken, wa{n}t si en conden dat water der ryuieren niet ghedrincken,
En{de} het duerde seuen daghen lanck, dat die HEERE sloech die wateren der ryuieren.
DIe HERE sprack tot Moysen, Gaet in tot Pharao, en{de} ghi sult tot hem segghen, Dit seyt die HERE, Laet mijn volck wtgaen, op dattet mi offerande doe,
Ist dat ghijt weyghert, siet, so sal ick al uwe palen met vorsschen plaghe{n},
dat die ryuier sal va{n} vorsschen wt crielen, die sullen opcomen, en{de} gaen in v huysen, in v camer, op v bedde, en{de} oock in uwer knechten huysen, en{de} dijns volcs huysen, in uwe backouenen, en{de} int ouerschot va{n} uwer spijsen,
En{de} die vorssche{n} sullen tot v en{de} tot uwen volck, en{de} tot alle uwen knechten come{n}.
En{de} die HERE sprack tot Moysen, Segt Aaron, Rect v hant wt ouer die vloeden, ryuieren en{de} broeken, en{de} brengt die vorsschen ouer tlant va{n} Egypten,
En{de} Aaron recte zijn hant wt ouer die wateren va{n} Egypten, en{de} die vorssche{n} quamen daer wt, en{de} si bedecte{n} tlant va{n} Egypte{n}.
Die tooueraers dede{n} oock also met haeren toouerijen en{de} brochten ouer Egypten die vorsschen.
En{de} Pharao riep Moysen en{de} Aaron, en{de} sprack, Bidt den HERE, dat hi die vorsschen va{n} mi en{de} va{n} minen volcke neme, en{de} ick sal dat volck laten gaen, dattet den HERE offere,
Moyses sprack tot Pharaonem, stelt mi wanneer ick voor v, voor uwe knechten, en{de} voor v voolck bidde{n} sal, dat die vorsschen va{n} v, en{de} va{n} uwen huyse verdreue{n} worden, en{de} alleene inder ryuieren blijuen,
En{de} hi antwoorde, morghen, Moyses antwoorde, Ick sal also doen, so ghi gheseyt hebt, op dat ghi bekennen moecht, dat daer niemant en is, ghelijck die HEERE onse God,
en{de} dan so sullen die vorsschen van v, en{de} van uwen huyse, en{de} van uwe knechten ende va{n} uwen volcke ghenomen worden, en{de} alleen inden stroom blijuen.
Aldus ghinghen Moyses en{de} Aaron van Pharao, en{de} Moyses riep totten HEERE, om die belofte ouer die vorssche{n}, die hi Pharao toegheseyt hadde,
En{de} die HERE dede also Moyses gheseyt hadde, en{de} die vorssche{n} storuen inden huysen, dorphuysen, en{de} inden ackeren,
en{de} si vergaderdense in groote hoopen, hier eenen hoop, en{de} daer eenen hoop, en{de} dat lant verswaert en{de} en hoordese niet, so die HERE ghebode{n} hadde.
En{de} die HERE sprack tot Moysen, Segt Aaron, steect uwe roede wt, en{de} slaet dat stof der aerden, op datter weechluysen comen in alle lant van Egypten,
Si deden also, ende Aaron stack zijn hant wt met zijn roede, en{de} sloech in dat stof der aerde{n}, en{de} het werde{n} wa{n}tluysen aen die menschen, en{de} aen dat vee, Al dat stof des lants wert verandert in wantluysen in alle Egypten lant.
Die tooueraers deden oock also met haer toouerije om luysen te doe{n} comen, maer si en conden niet, en{de} die luysen waren aen den mensche en{de} aen dat vee.
Doen spraken die toueraers tot Pharao, dat is Gods vinger Maer Pharaos herte wert verstoct, en{de} en hoordese niet, Also die HERE geseyt hadde.
En{de} die HERE sprack tot Moysen, Staet morghen vroech op, en{de} gaet voor Pharao, hi sal aen twater gaen, en{de} segt tot hem. Dit seyt die HERE, Laet mijn volck gaen, dattet mi offerande doe,
want en doedijt niet, siet, so sal ick seynden op v, en{de} op uwe knechten, op v volck, en{de} in v huysen alle geslachten der vlieghen en{de} alle der Egyptinaren huysen, en{de} dat velt, en{de} al datter op is, sal veruult worde{n} met vlieghen va{n} verscheyde manieren
En{de} ick sal in dien daghe wonderlijck maken dat lant Iessen daer mijn volck in is, so dat daer ghee{n} vlieghen zijn en sulle{n}, op dat ghi wete{n} sult, dat ick die HERE ben, midde{n} opter aerden,
en{de} ick sal een deylinge stellen, tusschen minen en{de} uwen volcke, morghen sal dat teeken geschiede{n}.
En{de} die HERE dede also, en{de} in Pharaos huys, ende in zijnder knechten huysen quamen zeer swaere vlieghen, en{de} op al Egypten lant, en{de} tlant wert verdoruen va{n} dusdanighen vlieghen.
Ende Pharao riep Moysen en{de} Aaron, en{de} sprack tot hen, Gaet wech, en{de} offert uwe{n} Gode in dit lant,
Moyses antwoorde, ten mach also niet zijn, Wa{n}t wi sullen der Egyptinaers grouwel onsen Gode den HEERE offeren. Want waert dat wi voor die Egyptinaers ooghen dooden, dat si eeren en{de} aenbidden, si soude{n} ons met steene{n} oueruallen
Drie dach reysen sullen wi gaen in die woestijne, en{de} den HERE onsen God offere{n}, also hi ons gebode{n} heeft.
Pharao antwoorde, Ick sal v late{n} gaen, dat ghi den HERE uwen Gode offert inder woestijnen, maer en trect niet voorder wech, en{de} bidt voor mi.
En{de} Moyses seyde, Ick sal na dat ick va{n} v wtghegaen ben den HEERE bidden, dat morghen inde{n} daghe va{n} Pharao, en{de} sine knechten, en{de} van sinen volcke die vlieghen wech gaen, maer en bedriecht ons niet meer, so dat ghi de{n} volcke niet toe en laet den HEERE te offeren.
En{de} Moyses ginck wt va{n} Pharao, en{de} badt de{n} HEERE,
en{de} die HEERE dede na sine woorde{n}, en{de} nam de vliegen wech va{n} Pharao en{de} va{n} sine knechten, en{de} va{n} sinen volcke, datter niet een ouer en bleef,
En{de} Pharaos herte wert verswaert so dat hi noch dese reyse oock en liet dat volck niet gaen.
DIe HERE sprack tot Moysen, Gaet tot Pharao, en{de} segt tot hem, Dit seyt die HERE die God der Hebreeuscher, Laet mijn volc wtgaen dat si mi offere{n},
ist dat ghi dat weyghert, en{de} noch hout,
siet, mijn hant sal wesen ouer v ackeren, en{de} ouer v peerden en{de} ezelen, en{de} kemelen, en{de} schapen, en{de} ossen, en{de} een swaer pestilencie,
en{de} die HERE salt bysondert doe{n} tussce{n} der Israelite{n} besittinghe der Egyptinare{n} datter niet een en sterue, va{n} al dat die kinderen va{n} Israel hebbe{n}.
En{de} die HERE stelde eenen tijt, segghende, morgen sal die HERE dit doe{n} opter aerde{n}.
En{de} die HEERE dedet smorgens, en{de} alle dat vee der Egyptinare{n} sterf, maer vande{n} vee der kinderen va{n} Israel en sterf niet een.
En{de} Pharao sant om dat te besie{n}, en{de} daer en was niet een ghestorue{n}, va{n} allen dinghen die Israel besadt. En{de} Pharaos herte wert verhart, en{de} hi en liet dat volck niet gaen.
Doe{n} sprac die HERE tot Moysen, en{de} Aaron, Nee{m}t v ha{n}t vol assche{n} wte{n} scoorsteen, en{de} Moyses sprenge die inden hemel voor Pharao,
dat ouer tlant va{n} Egypte{n} stof si, en{de} aende{n} mensche{n} en{de} beesten sulle{n} wesen swere{n}, en{de} swillende bladere{n} in alle tlant va{n} Egypten.
En{de} si namen asschen wten schoorsteen, en{de} stonde{n} voor Pharao, en{de} Moyses spreydese opwaert ten hemel, en{de} doe{n} quamen daer sweren va{n} swillende buylen aen mensche, en{de} vee,
also, dat die tooueraers niet gestaen en conde{n} voor Moysi, ouermits die sweren en{de} bleyne{n} die aen hen waren, en{de} in al daertrijck van Egypten,
En{de} die HEERE verstocte Pharaos herte, en{de} hi en hoordese niet also die HERE tot Moysen gheseyt hadde.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, Staet morghen vroech op, en{de} staet bi Pharao, en{de} ghi sult tot he{m} segghen, Dit seyt die HEERE, die God vanden Hebreeuschen, Laet mijn volck wtgaen, dat si mi offerande doen,
Want anders in dese reyse sal ick alle mijn plaghen seynde{n} op v herte en{de} op uwe knechten, en{de} op v volck, en{de} weet dat mijns ghelijck in alle aertrijck niet en is,
Wa{n}t nv wtstreckende mijn hant, sal ick v ende uwe volck slaen met pestilencie, en{de} ghi sult vergaen vander aerde{n}.
Daerom heb ick v ghesedt dat ick mijn stercheyt aen v thoone{n} soude, en{de} dat minen nae{m} vercondicht soude worden in alle landen,
Houdy noch mijn volck? en{de} en wildijt niet wt late{n} gaen?
Siet, ick sal morghe{n} tot deser tijt, eenen zeer grooten haghel late{n} vallen, Ia, dat desghelijck in Egypten noyt geweest en is, sint dier tijt dattet ghefundeert is, tot noch toe,
daerom seynt wt, en{de} vergadert v vee, en{de} al dat ghi opten velde hebt, want alle menschen en{de} vee dat opten velde gheuonde{n} wort, en{de} in huys niet vergadert en is, als den haeghel opten velde vallen sal, sal steruen,
Alle die knechten va{n} Pharao, die des HEREN woort vreesden, die deden haer knapen en{de} vee in huys vliede{n},
maer die ghene, die haer herte niet en keerden aen des HEEREN woort, lieten haer knapen en{de} vee inden velde.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, Steket v hant op ten hemel waert, dattet haeghele, ouer alle Egypten lant, op mensche{n}, op vee, en{de} op alle cruyt inden velden in alle Egypten lant,
Aldus stack Moyses zijn roede ten hemel waert, en{de} die HEERE liet donderen en{de} haeghelen en{de} blixem loopende lancx der aerden, en{de} die HERE dede hagel regenen ouer dat lant va{n} Egypten,
en{de} den haeghel en{de} tvyer vlogen tsame{n} ghemengt En{de} twas also groot, dat desghelijck in alle Egypte{n} lant, noyt ghesien en was, sint dier tijt dat dat volck is ghemaect gheweest.
En{de} die haghel versloech in alle Egypten lant, al datter opten velde was, beyde menschen en{de} vee, en{de} versloech alle dat cruyt inden velde, en{de} brack alle boome{n} opten velde,
sonder alleen inden lande Iessen, daer die kinderen va{n} Israel waren, daer en hagheldet niet.
Doen sant Pharao, ende liet Moyses en{de} Aaron roepen, en{de} sprack tot hen, Ick heb nv oock ghesondicht, die HEERE is rechtuaerdich, maer ick, en{de} mijn volck zijn ongodlijck,
Bidt de{n} HERE, dat Gods donderslaghen en{de} haghel ophoude{n}, op dat ick v mach late{n} gaen, en{de} dat ghi hier niet langer en blijft.
Moyses antwoorde he{m}, Als ick wt der stadt ben ghegaen, so sal ick mijn hande{n} wtsteken totten HERE, so sal die dondere aflaten, en{de} daer en sal gheene{n} haghel meer zijn, op dat ghi beuint, dat die aerde den HERE toebehoort,
Ick weet oock dat ghi, en{de} uwe knechten noch niet en vreest de{n} HERE,
daerom is dat vlas verslaghen en{de} die gherste, wa{n}t die gherste hadde gheschoten, ende dat vlas hadde bollen ghewonnen,
Maer die tarwe en{de} den rogghe en werden niet verslaghe{n}, wa{n}t si ware{n} spade ghesaeyt.
En{de} Moyses is wtghegaen va{n} Pharao buyten der stadt, en{de} stack wt zijn handen tot den HEERE, En{de} die donder en{de} den hagel liete{n} af, en{de} den reghen en druypte niet meer opter aerden,
Als Pharao sach, dat den reghen, donder en{de} hagel afliete{n}, besondichde hi he{m} noch voort
en{de} zijn herte is verswaert en{de} zijnder knechten, en{de} is zeer verhert gheweest, en{de} noch en liet hi die kinderen va{n} Israel niet gaen, ghelijckerwijs die HEERE gheseyt hadde door die hant va{n} Moyses.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, Gaet in tot Pharao, want ick heb zijn herte en{de} zijnder knechten herte verhert, op dat ick dese mijn teekene{n} doe{n} soude aen he{n},
En{de} om dat ghijt vercondighe{n} sout voor die ooren uwer kinderen, en{de} ws kints kindere{n}, wat ick in Egypten bedreuen heb, En{de} hoe ick mijn teekenen onder hen bewesen heb, dat ghi weten sout, dat ick die HERE ben.
Aldus ghinghen Moyses en{de} Aaron tot Pharao, en{de} seyden he{m}, Dit seyt die HERE der Hebreen God, Hoe langhe weygherdy v mi onderdanich te wesen? Laet mijn volck gaen, dattet mi offerhande doe,
Ist dat ghi wederspannich zijt, en{de} en wilt mijn volck niet laten, Siet, so sal ick morghen sprinchanen late{n} comen aen allen hoecke{n}, dat si tlant bedecken,
Also datme{n} dat lant niet en sal moghen sien, en{de} si sullent eten datter vanden haghel ouerghebleuen is, Alle v groeyende boomen opten acker sullen si eten,
En{de} si sullen v huys, uwer knechten huysen en{de} alle der Egyptinaren huysen veruullen, dat uwe vaders, noch uwer vaders vaderen, desghelijck noeyt ghesien hebben, sint der tijt dat si opter aerden gheweest zijn, tot op desen daghe, Ende Moyses keerde hem, en{de} hi ghinck wt van Pharao.
Doen spraken Pharaos knapen tot hem Hoe langhe sullen wi dese erghernisse lijden? Laet die luyden gaen, dat si den HEERE haeren Gode offerande doen, En siedy noch niet, dat Egypten verdoruen is?
En{de} si riepen wederomme Moysen en{de} Aaron tot Pharaonem, en{de} hi seyde tot he{n}, Gaet, ende doet den HEERE uwen Gode offerande, Maer wie zijn si, die daer gaen sullen,
Moyses antwoorde, Wi sullen reysen met onsen cleynen kinderen ende met onsen ouderen, met onsen sonen ende dochteren, met schapen ende groote vee, Want het is een eerlijke feeste ons HEEREN Gods.
En{de} Pharao antwoorde, Die HEERE si met v, Hoe soude ick v ende uwe cleyne kinderen laten gaen? die twijfelachtich ben, dat ghi in uwe ghedachten dat alderquaetste voornemen hebt?
Ten sal also niet gheschieden, Maer ghi mannen alleen, gaet ende doet offerhande den HEERE, Want dat hebdy selue begheert. En{de} terstont zijn si wtghestooten van Pharos aensichte.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, Steeckt uwe hant ouer Egypten, om die sprinchanen, dat si op Egypten comen, en{de} dat si verslinden alle dat cruyt des lants, dat vanden haeghel ouerghebleuen is,
Moyses stack zijn roede ouer Egypten, en{de} die HEERE brocht eenen bernenden wint int lant, alle den dach, en{de} al den nacht, En{de} des morghens hief op den bernenden wint alle die sprinchanen,
ende si quamen ouer alle Egypten lant, en{de} si daelden aen alle hoecken va{n} Egypten, So zeer veel sonder ghetal, dat te voren desghelijck niet gheweest en is, noch zijn en sal,
want si bedecten dat lant alle dinghen bederuende, En{de} alle dat cruyt des lants, ende alle die vruchten der boomen, die vanden haeghele ouerghebleuen waren, zijn verslonden, En{de} daer en is niet groens ouerghebleue{n}, aen boomen, noch aen cruyt inden velde, in alle dat lant van Egypten.
Om welcke sake Pharao, Moysen ende Aaron haestelijck riep, en{de} sprack tot hen, Ick hebbe ghesondicht teghen de{n} HERE uwen God, en{de} teghe{n} v,
Vergheeft mi mijn sonde oock dese reyse, en{de} bidt den HERE uwen God, dat hi dese doot va{n} mi afneme,
En{de} Moyses ghinck wt van Pharaos aensichte, en{de} badt den HEERE,
Doen keerde die HEERE eenen zeer stercken Westenwint, en{de} hief die sprinchanen op, en{de} werpse in die Roode zee, datter niet een ouer en bleef, in alle hoecken van Egypten,
En{de} die HEERE verstocte Pharaos herte, en{de} hi en heeft die kinderen van Israel noch niet laten wtgaen.
Die HEERE sprack tot Moysen, Steket v hant wten hemel, en{de} laet wesen duysternissen so dicke in Egypte{n} lant, datmense tasten mach,
Moyses stack sine hant wt ten hemel waert, en{de} daer zijn gheworden veruaerlijcke duysternissen ouer alle Egypten, drie daghen lanck,
also dat niemant sinen broeder en sach, noch op en stont vander plaetsen daer hi in was, in drie daghen, Maer bi alle die kinderen van Israel wast licht in haer wooninghen.
En{de} Pharao riep Moysen ende Aaron, en{de} seyde tot hen, Gaet ende doet offerhande den HEERE, Maer uwe schapen ende runderen laet hier, Laet uwe kinderkens oock met v gaen,
Moyses sprack, Ghi sult ons oock offer ende brantoffer gheuen, die wi onsen Gode den HEERE offeren moghen,
Onse vee sal met ons gaen, en{de} niet eene clauwe en salder achter blijuen va{n} dat ghene dat ons nootsakelijck is tot ons HEREN Gods dienst, Bisonderlinghe, want wi niet en weten wat wi sullen moeten offeren, tot dat wi tot dier plaetsen comen.
Maer die HEERE verstocte Pharaos herte, dat hijse niet en wilde laten gaen,
En{de} Pharao sprack tot Moysen, Gaet van mi, en{de} wacht v, dat ghi voor mijn ooghen niet meer en coemt, Want in wat daghe, dat ghi voor mijn ooghen coemt, so suldy steruen,
Moyses antwoorde, also ghi gheseyt hebt, so salt gheschieden, Ick en sal niet meer voor uwe ooghen comen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, Ick sal noch een plaghe ouer Pharao en{de} Egypten laten comen, daer na sal hi v van hier laten gaen, ende sal v dwinghen om wt te gaen,
Daeromme segghet nv alle den volcke, dat een yeghelijck man van sinen ghebuer, ende een yeghelijck vrouwe van haer ghebuerinnen, leene en{de} eyssche, silueren en{de} gulden vaten en{de} cleederen
Wa{n}t die HERE sal de{n} volcke gracie geuen voor de oogen der Egyptinare{n}. En{de} Moyses was een zeer groot man in Egypten lant, voor die knechten va{n} Pharao, en{de} voor den volcke.
En{de} Moyses sprac, Dit seyt die HERE, Ic sal ter middernacht ingaen in Egypten lant,
en{de} alle deerste ghebore{n} des lants, sal steruen, van Pharaos eerste gheboren soon aen, die op sinen stoel sidt totte{n} eersten sone der dienstmaecht, die achter die molen is, en{de} alle eerstgheboren des vees,
en{de} daer sal eenen groote{n} roep zijn in alle Egypten, dat desgelijck niet gheweest en is, noch zijn en sal,
Maer by alle die kinderen va{n} Israel en sal niet een hont met zijnder tongen grimmen, va{n} aenden menschen aen tot aen dat vee, Om dat ghi weten sult, met hoe wonderlijcken teeke{n}, dat die HERE Egypten, en{de} Israel scheyde,
Wa{n}t alle dese uwe knechten sullen afcomen tot mi, en{de} mi te voeten vallen aenbiddende, en{de} segghen, Trect wt, ghi en{de} alle dat volck dat v onderdanich is, daer na so sullen wi wt trecken, En{de} Moyses ginck va{n} Pharao wtermate{n} zeer gram.
Die HEERE sprack tot Moyses, Pharao en sal v niet hooren, om datter veel wonders gheschieden soude in Egypten lant,
En{de} Moyses ende Aaron deden alle dese teekenen die gheschreuen zijn voor Pharao, Maer die HEERE verstocte zijn herte, so dat hi die kinderen van Israel, wt sinen lande niet en liet gaen.
ENde die HERE sprack noch tot Moysen ende Aaron in Egypten lant,
Dese maent sal v zijn die eerste maent, en{de} van deser maent sult ghi luyden die maenden des iaers beghinnen,
Spreect tot alle die vergaderinghe der kinderen van Israel, en{de} segt tot hen, Inden thiensten daghe van deser maent, sal een yeghelijck nemen een lam door zijn huysghesinnen en{de} huysen
maer ist ghetal te cleyn dattet mocht ghenoech wesen om een lam te eten, so sal hi nemen sinen naesten ghebuer tot sinen huyse, totten ghetale der zielen, datter ghenoech si om een lam te eten.
Het sal een lam zijn sonder smette, een manneken dat een iaer oudt is, Na der seluer manieren sult ghi oock nemen eenen ionghen bock.
En{de} ghi sullet behouden tot opten veerthiensten dach va{n} deser maent, En{de} die ghemeynte va{n} Israel, salt des auonts offeren
Ende dan sullen si nemen vanden bloede, en{de} beyde die posten vander dueren en{de} den oppersten dorpel daer mede bestrijcke{n} aenden huyse daer zijt inne eten,
En{de} si sullen dat vleesch also eten, in dier seluer nacht, aenden vyere ghebraden, met ongheheefden broode, ende met wilde lactouwe,
Ghi en sullet niet onghecoect noch met water ghesoden eten, maer alleen aent vyer ghebraden, dat hooft metten schenckelen, en{de} dat inghewant, suldy haestelijck eten,
Ghi en sulter niet af ouer laten totten morghen, en{de} ist datter wat ouer blijft totten morghen, dat suldy met vyer verbernen.
En{de} aldus suldy dat eten, Om uwe lendenen suldy geghort zijn, en{de} uwe schoenen aenden voeten hebben, en{de} stocken in uwe handen, en{de} ghi sullet metter haeste eten, wa{n}t het is des HEEREN voorbiganck,
En{de} ick sal inder seluer nacht, door Egypten lant gaen, en{de} alle die eerste gheboren van alle Egypten lant verslaen, Vanden menschen tot dat vee, en{de} aen alle den Goden der Egyptinaren sal ick recht doen, Ick die HEERE,
En{de} dat bloet sal v een teeken zijn aenden huysen, daer ghi luyden in zijt, en{de} ick sal dat bloet sien, en{de} v voorbi gaen, ende die verderuende plaghe en sal v niet raken, wanneer ick Egypten lant slaen sal.
En{de} ghi sult desen dach hebbe{n} in ghedenckenisse, en{de} ghi sulten den HEERE vyeren tot een feeste, ghi en{de} alle uwe naecomelinghen, tot eenen eewighen dienste,
Seuen daghen suldy ongheheeft broot eten, inden eersten daghe en sal in v huys gheen gheheeft broot wesen, So wie gheheeft broot etet, vanden eersten dach aen, tot opten .vij. dach, diens ziele sal vergaen van Israel,
Den eersten dach sal heylich en{de} eerlijck onder v heeten, en{de} den seuensten dach sal eerlijck wesen met der seluer eerlicheyt, Ghi en sult gheen werck daer in doen, dan alleen dat der spijsen aengaet,
En{de} onderhout dat ongheheefde broot te eten. Want recht op desen dach sal ick v heyr leyden wten lande va{n} Egypten, en{de} ghi sult desen dach houden, en{de} alle uwe nacomelinghen in een eewighe ghewoonte en{de} maniere,
Ten veerthiensten daghe, der eerster maent des auonts, suldy ongheheeft broot eten, tot aenden eenen twintichsten dach der seluer maent, des auonts,
datmen in seuen daghen gheen gheheeft broot en vinde binnen uwen huyse, Want wie gheheeft broot etet, diens ziele sal vergaen wter ghemeynten va{n} Israel, Het si een vremdelinck oft een ingheboren des lants,
Gheen gheheeft broot en suldy eten, In alle uwe wooninghen suldy ongheheeft broot eten.
En{de} Moyses riep alle die ouders van Israel, en{de} sprack tot hen Gaet henen en{de} haelt een dier door uwe huysghesinnen, en{de} offert Phase,
ende neemt een busselken Ysopen, ende doopet in dat bloet, dat inden dorpel is, Ende besprenghet daer mede den ouer dorpel, ende die twee posten, die inden dorpel gheuesticht zijn, En{de} niemant en gae tot zijnder huysdueren wt, tot aenden morghenstont,
Want die HEERE sal omgaen, en{de} hi sal die Egyptinaren slaen, Ende als hi dat bloet sien sal aen den ouerdorpel, ende aen beyde die posten, so sal hi voorby die duere des huys gaen, ende den verderuer binnen uwen huyse niet laten comen, om v te plaghen,
Daeromme hout dese wettelijcke maniere voor v, ende voor uwe kinderen tot inder eewicheyt.
Ende als ghi int lant coemt, dat v die HEERE gheuen sal, so hi gheloeft heeft, so hout dese maniere van doen,
En{de} wanneer uwe kinderen tot v segghen sullen, Wat gheestelijcken dienst is dat?
So sult ghi segghen, Het is een offerhande des voorbigancs des HEREN, die den kinderen van Israel voorbighinck in Egypten, doen hi die Egyptinaren versloech, en{de} onse huysen verloste. Doen nijchde hem dat volck ende aenbaden,
En{de} die kinderen van Israel ghinghen, en{de} deden also die HEERE Moysi ende Aaron gheboden hadde.
En{de} het is gheschiet inder middernacht dat die HEERE versloech, alle die eerste gheboren in Egypten lant, van Pharaos eerste sone aen, die welcke op sine{n} stoel sadt tot aen den eersten sone des gheuanghenen inder gheuanckenisse, en{de} alle die eerst gheboren des vees,
Doen stont Pharao op, en{de} alle sine knechten, inder seluer nacht, en{de} alle die Egyptinare{n}, En{de} daer wert een groot gheroep in Egypten, want daer en was gheen huys daer gheen doode in en ware.
En{de} Pharao, als hi des nachts Moysen ende Aaron gheroepen hadde, seyde hi, Gaet ende trect wt van minen volcke, ghi en{de} die kinderen van Israel, gaet ende doet offerande den HERE, so ghi gheseyt hebt,
Neemt oock met v uwe schapen, en{de} runderen, so ghi begeert hebt, en{de} als ghi wech gaet, ghebenedijt mi oock,
En{de} die Egyptinaren dwonghen dat volck, als dat si haestelijcken wt den lande souden gaen, segghende, Wi sullen alle steruen.
En{de} dat volck droech dat rouwe deech, eer dat gheheeft was, en{de} bindende in haere mantelen leyden zijt op haer schouderen,
En{de} die kinderen va{n} Israel deden also God Moysi gheboden hadde, En{de} hadden vanden Egyptinaren gheeysschet silueren en{de} gulden iuweelen ende veel cleederen,
oock hadde die HERE den volcke ghenade ghegheuen, voor den Egyptinaren, dat si hen leenden, en{de} si beroofden Egypten.
Ende die kinderen van Israel zijn ghereyst van Ramessen in Sochot, omtrent ses hondert duysent mannen te voet, sonder die kinderen ende vrouwen,
ende met hen trocken veel va{n} alderley ghemeyn volck, en{de} schapen ende runderen, en{de} macht veel vees,
en{de} si biecken vande{n} rouwen deeghe, dat si wt Egypten brachten, ongheheefde asschen coecken, wa{n}t ten was niet gheheeft doen si wt Egypten ghestooten werden, en{de} niet ghebeyden en consten, en{de} en hadden anders gheen teeringhe bereyt.
Den tijt dien die kinderen va{n} Israel in Egypten ghewoont hebben, is vier hondert en{de} .xxx. iaer,
Als die selue iaren om waren, ghinck alle dat heyr des HEEREN op eenen dach wt Egypten,
Daerom wort desen nacht den HEERE ghehouden, dat hijse wt Egypten lant gheleyt heeft, en{de} die kindere{n} van Israel moeten he{n} de{n} HEERE houden, si en{de} haer nacomelinge{n} in haere{n} geslachte{n}.
En{de} die HEERE sprac tot Moysen en{de} Aaro{n}, Dits de maniere va{n} Phase te houde{n}, Ghee{n} vre{m}de en mach daer af ete{n},
Maer wie dat een gecocht knecht is, die{n} salme{n} besniden, en{de} dan sal hi daer af eten,
Een vremdelinc, en{de} huerlinc, en sal daer niet af eten,
In een huys salment eten, Ghi en sult va{n} sinen vleesche buyten voor dat huys niet dragen, En{de} ghi en sult gheen been daer af breken,
Al die gemeynte va{n} Israel sal dit doen
Ende ofter een vremdelinck bi v woonen wilde, ende hi den HEERE, dat hoochtijt van Paesschen houden wilt, die besnide eerste alle dat manlijck is, ende bereyde hem dan daer toe, dat hi dat ete, ende si gelijck een ingeborene des lants, Want ghee{n} onbesnedene en sal daer af eten,
Enderley wet si den ingeborene, en{de} de{n} vremdelinge die onder v woont,
En{de} alle die kendere{n} va{n} Israel deden, alsoo die HEERE Moysi en{de} Aaron gheboden hadde,
Ende die HEERE leyde, op eenen dach, die kinderen van Israel, wt Egypten lant met haeren heyrscharen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Heylighet mi alle eerste geboren, dat zijns moeders lichaem opdoet biden kinderen van Israel, beyde mensch en{de} vee, Want si zijn alle mijn.
Doen sprack Moyses tot den volcke, Gedent desen dach inden welcken ghi wt Egipten, wt den huyse des diensts gheghaen zijt, dat die HEERE v met machtigher hant van deser plaetsen wt heeft gheleyt, Daeromme en suldy gheen geheeft broot eten,
Huyde{n} sidy wtgegaen inder maent der nieuwer vruchten.
En{de} als v die HEERE brengen sal int lant der Cananite{n}, Hethiten, Amoriten, Heuiten, ende Iebusiten, dat hi uwen vaderen ghesworen heeft, v te geuen, een lant daer honich en{de} melck in vloeyt, so suldy dese heylighe maniere houde{n} in dese maent,
Seuen dagen suldy ongeheeft broot eten, en{de} inde{n} seuenste{n} dage is des HEREN feeste,
Daer om suldy seuen dage{n} ongeheeft broot eten, dat gheen geheeft deech, noch ghee{n} geheeft broot geuonden en worde, in alle uwe palen.
En{de} ghi sult uwen sone segghen, tot dier seluer tijt, Om des wille, dat mi die HEERE gedaen heeft, doen ic wt Egipten troc,
Daerom salt v een teeken zijn in uwe hant, en{de} een litteeken, voor uwe ooghen, op dat des HEEREN wet altijt si in uwen mont, dat die HEERE v met machtiger hant wt Egypten geuoert heeft,
Daeromme houdt dese maniere, iaerlics tot zijnder tijt.
En{de} als v die HEERE int lant der Cananiten gebrocht heeft, also hi v, en{de} uwe{n} vadere{n} gesworen heeft, en{de} hi v dat gheeft,
So suldy den HEERE, wtscheyde{n}, alle dat die moeder breect, en{de} dat eerste geboren onder dat vee, dat een manneken is.
Deerste geboren van eenen ezele, suldy lossen met eenen scape, Ist dat ghijt niet en lost, so suldijt dooden. Maer alle deerste gebore{n} der menschen onder uwe kindere{n} suldy lossen,
En{de} wa{n}neer v kint, huyde{n} oft morge{n} v vragen sal, Wat is dat? Suldy he{m} segge{n}, Die HEERE heeft ons met machtiger hant wt Egipte{n}, vande{n} dienstachtigen huyse geuoert,
wa{n}t doe{n} Pharao verhart was, dat hi ons niet en wilde laten, versloech die HEERE, alle deerstegeboren in Egypten lant, van des menschen eerstegeboren aen, tot des vees eerstegeboren, Daero{m} offere ic, de{n} HEERE, al dat de moeder ontdoet dat manlic is, En{de} die eerstegeboren mijnder kindere{n} losse ic,
En{de} dit sal v een teeken in uwe hant zijn, en{de} een teeken des aendachts voor uwe{n} oogen, dat ons de HEERE, met machtiger hant wt Egypte{n} geuoert heeft.
Als Pharao dat volck ghelaten hadde, so en brocht ons God niet aen die strate door der Philistinen lant, die ten naesten was, Want hi dachte, Het mochte den volcke berouwe{n}, als si den strijt sagen, en{de} da{n} weder in Egypten keeren,
Daero{m} leyde hi dat volck omme, op die strate, door de woestine aen die roode zee En{de} die kindere{n} van Israel trocken gewapent wt Egypten lant
en{de} Moyses nam met hem Iosephs gebeenten, wa{n}t hi hadde eenen eedt vande{n} kindere{n} van Israel genome{n}, segge{n}de, God sal v besoecke{n}, en{de} da{n} voert mijn gebee{n}te met v va{n} hier.
Also trocken si wt van Sochot, en{de} sloegen de tenten in Ethan voren aen die woestine,
en{de} die HEERE ghinc voor hen, sdaechs in een callomne des wolcken, om dat hi den kinderen van Israel, den rechten wech wijsen soude, ende snachts, in een calomne des viers, om dat hi hen lichten soude, te wandelen dach en{de} nacht,
Die calomne der wolcken, en{de} die calomne des viers en ghingen nimmermeer vanden vocke.
ENde die HEERE sprac met moysen, segghende,
Spreect met den kinderen van Israel, en{de} segt, dat si hen wat omkeere{n} en{de} haer tenten opslaen teghen dat dal Hiroth tusschen Migdol en{de} die zee tegen Baal Zephon, en{de} aldaer teghen ouer die tenten opslaen, aen die zee,
Want Pharao sal vanden kinderen van Israel segghen, Si en weten niet waer dat si wten lande sullen comen, Die woestine heeftse besloten,
Ende ick sal zijn herte verharden, alsoo dat hi v na volghen sal, ende ic sal aen Pharao eere verweruen, ende aen alle zijn macht, ende die Egyptenaren sullen weten, dat ick die HEERE ben, Ende si hebben alsoo ghedaen.
En{de} alst den coninck van Egypten ghebootschapt wert, dat dat volck vloot, wert zijn herte, en{de} zijnder knechten herten verandert teghen dat volc, en{de} spraken, Waeromme hebben wi dat ghedaen, dat wi die kinderen van Israel hebben late{n} gaen, dat si ons niet en souden dienen?
En{de} Pharao spande zijn maghenen aen, en{de} nam zijn volc met hem,
en{de} hi nam seshondert wtghelesen waghenen, ende alle die waghenen die in Egipten waren, en{de} alle die hooftluyden va{n} alle zijn heyr,
Want die HEERE verstocte dat herte Pharaonis des conincs van Egipten, soo dat hi die kinderen van Israel veruolchde, die daer nochtans door een hooghe hant waren wtgheghaen.
En{de} die Egyptenaren volchden den kinderen van Israel, en{de} haesten hen te comen, daer si gheleghert waren aen die zee, met paerden ende waghenen ende ruyteren, en zijn macht, int dal Hiroth teghen Baalzephon,
Ende als Pharao naecte, hieuen die kinderen van Israel haer ooghen op, Ende siet, die Egyptenaeren trocken hen van achter na, ende si vreesden zeere, ende si riepen totten HEERE.
En{de} si seyden tot Moysen, En ware{n} daer gheen grauen in Egypten, dat ghi ons genomen hebt, om dat wi inder woestinen steruen souden? Waerom hebdy ons dat ghedaen, dat ghi ons wt Egypte{n} geleyt hebt?
Ist niet dat wi v gheseyt hebben in Egypten, Houdt op en{de} laet ons den Egyptenare{n} dienen? want het waer ons beter den Egyptenaren te dienen, dan inder woestinen te steruen.
Moyses sprack totten volcke, En vreest niet, Staet ende siet, die groote dinghen die die HEERE huyden doen sal, Want dese Egyptenare{n}, die ghi huyde{n} siet en suldy nimmermeer meer sien, tot inder eewicheyt,
Die HEERE sal voor v strijden ende ghi luyden sult stille swighen.
Die HEERE sprack tot Moysen, Wat roept ghi tot mi? Segt den kinderen va{n} Israel, dat si reysen,
en{de} ghi sult uwe roede op heffen, en{de} steken wt uwe hant ouer die zee, en{de} deylense van malcanderen, so datter die kinderen van Israel daer in gaen wech midden doort drooghe,
Siet, ick sal der Egyptenare{n} herte verharden, dat si v na volgen Soo sal ick eere verweruen aen Pharao, ende alle zijn macht, aen zijn wagenen ende ruyteren,
En{de} die Egyptenaren sullen wete{n} dat ick die HEERE ben, als ick eere vercreghen hebbe aen Pharao, ende aen zijn waghenen ende ruyteren.
Doen verhief hem die enghel Gods die voor die scharen van Israel ghinck, ende hi stont achter hen, ende die calomne des wolcken die oock voort aensichte stont, qua{m} ooc achter hen,
ende quam tusschen die tenten der Egyptenaers ende Israel, Het was een doncker wolcke, en{de} si verlichte den nacht, dat si binnen dier nacht niet te samen en quamen.
Als Moyses zijn hant recte ouer die zee, lietse die HEERE wech vare{n} door eenen stercken bernenden wint alle dien nacht, ende maecte die zee drooghe, ende de wateren deylden haer van malcanderen,
Ende die kinderen van Israel ghinge{n} daer in, midden in die zee opt drooghe, Ende dat water was hen als mueren, ter rechter en{de} ter slincker hant,
En{de} die Egyptenaren volchden, en{de} ghinghen daer in hen na, alle Pharaos paerden en{de} waghenen en{de} ruyters ghinghen midden in die zee.
Als nv die morghen wake qua{m}, sach die HEERE op die tenten der Egyptenaren, wt der vierigher calumne en{de} wolcken,
en{de} schudde haere scare{n}, en{de} stiet die raderen va{n} haeren wagenen, en{de} werpse om met onwedere, Doen spraken die Egyptenaren, Laet ons vlieden van Israel, die HEERE strijt voor hen, teghen die Egyptenare{n},
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, Steect uwe hant wt ouer die zee, op dat, dat water weder neder valle ouer die Egyptenare{n}, ouer haer waghenen en{de} ruyteren.
Doen stac Moyses zijn hant wt ouer de zee, en{de} die zee qua{m} des morge{n}s weder voort in haeren stroom, en{de} die Egyptenaren vlode{n}, en{de} die wateren quamen hen teghen, Aldus werpse die HEERE om, midden in de zee,
dat water quam weder en{de} bedecte die waghenen, en{de} die ruyteren, en{de} alle Pharaos macht, en{de} alle die hem nagheuolcht waren in die zee, also datter niet een van dien ouer en bleef,
Maer die kinderen van Israel ghinghen drooch midden door die zee, en{de} dat water was hen als mueren, ter rechter en{de} ter slincker hant.
Also holp die HEERE Israel in dien daghe, vander Egyptenaren hant,
En{de} si saghen die Egyptenaren doot, aen de{n} oeuer der zee, en{de} die groote hant, die die HERE aen die Egyptenaren bewesen had, en{de} dat volc ontsach den HEERE, en{de} gheloofden aen hem, en{de} sinen knecht Moysi.
DOen sanc Moyses en{de} die kindere{n} va{n} Israel dit liedt de{n} HERE, en{de} spraken. Laet ons den HEERE singhen, want hi heuet heerlijcken ghedaen, Ros en{de} wagenen heeft hi omgeworpen in die zee.
Die HEERE is mijn stercheyt ende louesanck, en{de} is mijn salicheyt gheworden. Dat is mijn Godt, ick sal hem eeren, hi is mijns vaders Godt, ick sal hem verheffen.
Die HEERE is die rechte crijschs ma{n}, HERE is sinen naem.
Pharaos waghenen, en{de} zijn macht werp hi om in die zee. Sijn wtuercoren hooftluyden zijn versoncke{n} in die roode zee,
de{n} afgro{n}t heeftse bedect si vielen te{n} gronde gelijck die steene{n}.
HEERE, uwe rechter handt is machtich inder cracht, HEERE uwe rechter hant heeft de viande{n} verslage{n}.
En{de} met uwe groote heerlicheyt hebdi uwe wederspa{n}nige verstoote{n}, Want doen ghi v gramschap wtliet, verslinde sise als stoppelen.
Inde{n} geest ws tore{n}s, viel dat water te same{n} Die vloede{n} voere{n} op eene{n} hoop, De afgro{n}de{n} plompte{n} in malcandere{n} midde{n} in die zee.
Die via{n}t dachte, Ic salse veruolge{n} en{de} begripe{n}se, en{de} den roof wt deylen, en{de} minen moet aen hen coelen. Ick sal mijn sweert wt trecken, en{de} mijn hant salse dooden.
Als uwe{n} geest blies, bedectese die zee, en{de} si soncken onder als loot in machtige watere{n}
HEERE, Wie is ws ghelijck onder die stercke? Wie is so machtich inder heylicheyt, vreeselijc, louelijc ende wonder doe{n}de.
Doe{n} ghi v rechter ha{n}t wtstaect, verslontse die aerde,
Ghi hebt v volck in dijnre bermherticheyt gheleyt, dat ghi verlost hebt, en{de} hebtse met uwer stercheyt gheuoert, tot uwen heylighen huyse.
Als tvolck dat hoorde, werdet verstoort, anxt quam den Philistinen aen,
Doen verscricten die vorsten van Edom, beuinghe, qua{m} de geweldigen Moab aen, Alle die inwoonders van Canaan werden veyghe.
Laet ouer hen vallen anxt en{de} vreese, door uwen grooten arm, dat si onberoerlijck zijn als steenen, tot dat v volck HEERE, sal doorghegaen zijn, tot dat dit volc doorgae dat welcke ghi verworuen hebt.
Brenctse in, en{de} plantse op dat gheberchte ws erfdeels tot een besittinge, die ghi HERE tot uwer wooninghen gemaect hebt, tot uwen te{m}pel HERE, die uwe hant beryt heeft.
Die HEERE sal regneren altijt en{de} eewelijc,
Wa{n}t Pharao ginc in, in die zee met peerde{n}, wagene{n} en{de} ruytere{n}, en{de} de HERE liet die zee ouer hen vallen. Maer die kindere{n} va{n} Israel gingen opt drooge midde{n} door de zee.
En{de} Maria die prophetisse Aarons suster, nam een tamboere in haer ha{n}t en{de} alle die wiuen volchden haer na, met ta{m}boeren aenden danse,
En{de} Maria sanck hen voor. Laet ons den HEERE singhen, Want hi heerlijck gehandelt heeft, man en{de} peert heeft hi in de zee geworpe{n}.
Moyses liet de kindere{n} va{n} Israel trecke{n} vander rooder zee totter woestine{n} Sur, en{de} si wandelde{n} iij. dage{n} inder woestine{n} d{at} si gee{n} water en vo{n}de{n},
Doe{n} quame{n} si te Mararath, maer si en co{n}ste{n} dat water niet gedrincke{n}, om de bitterheyt, wa{n}t twas zeer bitter, daero{m} heetme{n}t Mara,
Doen murmureerde dat volck teghen Moysen, segghende, Wat sullen wi drincken?
En{de} Moyses riep totten HERE, en{de} die HEERE wees Moysi eenen boom en{de} dien dede Moyses int water, siet, doen wert dat water soet. Aldaer stelde hi he{n} een insettinge en{de} een recht, en{de} daer proefde hise
segge{n}de, Hoordy die stemme des HEEREN ws Gods, en{de} doedi dat recht is vore hem, en{de} ontfanct ghi in uwe ooren zijn ghebot, en{de} houdi alle zijn insettinghen, so en sal ick gheen van dien crancheden op v brenghen, die ick op Egypten ghebrocht hebbe, want ick ben die HEERE uwe ghesontmakere,
Ende si quamen in Elim, daer waren twaelf waterfonteynen en{de} tseuentich palmboomen, ende si maecten aldaer haeren leghere aent water.
ENde die kinderen van Israel, trocken van Elim, en{de} alle de ghemeynte van Israel qua{m} in de woestine Sin, die daer leyt tusschen Elim en{de} Sinai, inden vijfthienste{n} dage der tweeder maent, na die{n} dat si wt Egypte{n} gegae{n} waren,
En{de} alle die gemeynte der kinderen van Israel murmureerde teghen Moysen en{de} Aaron in die woestine,
segge{n}de tot he{n}, Och God wilde dat wi waren ghestoruen in Egypten lant, door des HEEREN hant, doen wi bi die vleeschpotte{n} saten, en{de} hadden broots sat tete{n}, Wa{n}t ghi hebt ons daerom wtgheleyt in deser woestinen, dat ghi dese geheele gemeynte van hongher soudt laten steruen.
Doen sprack die HEERE tot Moysen, Siet, ick sal v broot vanden hemel laten reghenen, en{de} dat volck sal wt ghaen, en{de} vergaderen dagelics wat hen van noode is, dat ict proeue, oft dat volck in mijn wet wa{n}delt oft niet,
Maer inden sesten daghe, sullen si hen bereyden, dat zijt dan tweefout meer indraghen, dan si daghelijcks plochten te vergaderen.
Moyses en{de} Aaron spraken tot alle den kinderen van Israel, segghende, Tauont suldi weten, dat v die HEERE wt Egypten gheleyt heeft,
en{de} des morghens suldi des HEEREN heerlicheyt sien, Want ic hebbe uwe murmuracie tegen den HEERE ghehoort, Maer wat zijn wi, dat ghi teghen ons murmureert?
Moyses sprack voort, Die HEERE sal v tauont vleesch teten gheuen, en{de} morghen broots genoech, om dat die HEERE uwe murmuracie gehoort heeft, dat ghi tege{n} hem ghemurmureert hebt Wa{n}t wat zijn wi? uwe murmuracie en is tege{n} ons niet, maer tege{n} de{n} HEERE.
En{de} Moyses sprac tot Aaron, Segt alle der gemeynte{n} der kindere{n} va{n} Israel, Coe{m}t voort voor de{n} HEERE, Wa{n}t hi heeft uwe murmuracie ghehoort,
En{de} doen Aaron aldus sprack tot alle der gemeynten der kinderen van Israel, so weynden si hen tegen die woestine, ende siet die heerlicheyt des HEEREN openbaerde hen in een wolcke,
En{de} die HEERE sprac tot Moysen,
Ick hebbe der kinderen van Israels murmuracie ghehoort, Segt hen, Tusschen den auont suldi vleesch teten hebben, ende morghen broots sadt worden, En{de} ghi sult weten, dat ic die HEERE uwe God ben.
En{de} siet, des auonts quamen daer velthoenderen op, en{de} si bedecte{n} die tente{n}, Des morge{n}s lach den dauwe alomme de tenten,
En{de} als den dauwe geuallen was, siet doen lach daer wat in die woestine, dunne ende cleyn, ghelijck den rijm opten lande leyt,
En{de} doen die kinderen van Israel dat sage{n}, seyde{n} si onder malcandere{n}, Dat is Ma{n}na want si en wisten niet wat dat was, Moyses sprack tot hen, Het is dat broot dat v de HEERE teten ghegheuen heeft.
Dit ist dat die HEERE gheboden heeft, Een yeghelijck vergadere alsoo veel, dat hijs genoech hebbe te eten, en{de} neme een Gomor voor elck hooft na tghetal uwer sielen, die inder wooninghen zijn suldijt wech draghen
Ende die kindere{n} va{n} Israel deden alsoo, ende vergaderden, dye eene meer, die ander min,
Ende hebbent gemete{n} nader mate{n} Gomor en{de} dies veel vergadert hadde, en haddes niet meer, noch die min bereyt hadde, en heuet min geuonden, maer een yeghelijc hadde verghadert, na dat hi eten mochte,
En{de} Moyses sprac tot hen, Niemant en late wat ouerblijuen tot den morghen,
Maer si en hoorde{n} na he{m} niet, ende sommighe liete{n} daer af ouer tot den morghen, doen wiessen daer worme{n} in, ende wert rottende, ende Moyses is toornich teghen hen gheweest.
Ende alle morge{n} vergaderde daer af, een yegelic also vele alst genoech wesen mocht om te eten, Maer als die sonne heet schinende was, so smalt,
Ende des sesten daechs so vergaderden si, des broots dubbel, dat is, twee Gomor voor elcken mensche, Ende alle die ouerste der gemeynten quamen, ende vercondichdent Moysi,
ende hi sprac tot he{n}, Dit is dat die HEERE gheseyt heeft, Morgen ist die sabboth, dye heylighe ruste des HEEREN, Wat morgen te wercken is, dat doet, ende wat ghi te cooke{n} hebbet, dat cooct, maer watter ouerschiet, dat legghet wech, dattet behouden worde tot morgen vroech,
Ende si leydent wech tot morghen, soo Moyses gheboden hadde, doen en wertet niet rottende, ende daer en waren ooc gheen worme{n} in gheuonden,
Doen sprack Moyses, Eedt dat huyden, wa{n}t het is huyden den sabboth des HEEREN, ten sal huyden inden acker niet gheuonden worden,
Ses daghen suldijt vergaderen, maer den seuenten dach is den sabboth, ende dan en sal daer gheen zijn.
Ende den seuenden dach is ghecomen, ende daer gingen sommige vanden volcke wt om te vergadere{n}, ende si en vonde{n} niet,
Doe{n} sprac die HEERE tot Moysen, Hoe lange en wildi niet houden mijn gebode{n}, ende mijn wet?
Siet die HEERE heeft v den sabboth gegheuen, ende daer om heeft hi v opten sesten dach, voor twee daghen spijse gegeue{n}, Daer omme blyue een yegelijc inden sinen, ende niemant en ga wt van zijnder plaetsen, inden seuenden daghe,
Also vierde dat volc den seuensten dach,
Ende dat huys van Israhel noemde dat broot manna, en{de} twas gelijc Coriander zaet, ende wit, ende hadde eene{n} smaeck ghelijc terwen bloemen met honich ghemengt,
Ende Moyses sprack, Dit is dat woort, dat die HEERE gebode{n} heeft, Vult een Gomor daer af, ende latet bewaren in toecomende gheboorten namaels op dat si bekennen door dat broot, daer ic v mede geuoet heb inder woestinen, doe{n} ick v liede{n} wt de{n} lande van Egypte{n} leyde,
Ende Moyses sprac tot Aaro{n}, Nee{m}t een vat, ende doet daer in also vele, als een Gomor houde{n} mach va{n} dat Man, ende settet voor den HERE, om te behouden voor uwe nacomelingen,
alsoo die HEERE moysi dat geboden hadde, Ende Aaron sette dat wech, inden tabernacule, om te behouden.
Ende die kinderen van Israel aten Man veertich iaren, tot dat si quame{n} int lant dat bequaem was om te bewoonen, Met dese spijse zijn si gheuoet, tot dat si quamen aen die palen des lants Chanaan,
Een Gomor, dat is, thiendendeel eens Ephi.
ENde alle die ghemeynte der kindere{n} va{n} Israel troc wt der woestinen Sin, haer dachreyse, soo hen die HEERE beual, ende si maecten haeren leghere in Raphidim, en{de} daer en had tvolc gheen water te drincken,
Ende si keue{n} tege{n} Moysen, seggende, Geeft ons water, dat wi drincke{n}, Den welcke{n} Moises antwoorde, Waer omme kijft ghy tegen mi? waer omme temteerdi den HERE?
Doe{n} leet tvolck daer dorst bi ghebreck van water, ende murmureerde teghen Moysen, segghende, Waer om hebdy ons doen trecken wt Egypte{n}, dat ghi ons onse kinderen, ende onse vee va{n} dorste doet sterue{n}?
Maer Moyses riep totte{n} HERE, en{de} sprac, Wat sal ic desen volcke doen? Het en schilt niet veel, si en sullen mi steene{n},
Ende die HERE sprac tot Moysen, gaet tvolc vore, en{de} nee{m}t sommige ouders van Israel met v, en{de} nee{m}t dijn roede in v hant, daer ghy dat water mede sloecht, ende gaet,
Siet, ic sal aldaer voor v staen op eenen steen in Oreb, ende dan suldi de{n} steen slaen, en{de} wt he{m} sal water loope{n}, dat dat volc drincke, Moyses dede also voor die ouders, va{n} Israel.
Doe{n} hietme{n} die stede te{n}tacie en{de} kiuinge om de{n} twist wille der kinderen va{n} Israel, en{de} om dat si de{n} HERE te{m}teerden, en{de} seyde{n}. Is die HEERE onder ons oft niet?
Doe{n} qua{m} Amalec en{de} street tege{n} Israel in Raphidim,
en{de} Moyses sprac tot Iosue. Kieset manne{n} wt, trect wt en{de} strijt tege{n} Amalec, Ic sal morge{n} stae{n} optsop vande{n} hoeuele, ende die roede gods in mijn hant hebbe{n},
Ende Iosue dede so he{m} Moses geseyt had, hi street tege{n} Amalec, Moyses ende Aaron ende Hur clomme{n} op die tsoppe des hueuels,
ende die wise dat Moyses zijn hant op hief so verwa{n} Israel. Maer als Moyses zijn handt neder liet, so verwan Amalec.
Maer Moyses handen ware{n} swaer, daer o{m} name{n} si eene{n} stee{n}, ende leydene{n} onder he{m}, en{de} hi sadt daer op, Ende Aaron en{de} Hur onderhielde{n} he{m} zijn handen op elcker side{n} een, en{de} tis gheschiet, dat alsoo en werde{n} zijn ha{n}de{n} niet moede tot dat die sonne onder ginc
En{de} Iosue verwan Amalec ende zijn volc door des swaerts scerpte,
en{de} dye HEERE sprack tot Moysen, Scrijft dat tot eender gedenckenisse in een boec, en{de} leueret ouer inde oore{n} va{n} Iosue, wa{n}t ic sal die gede{n}ckenisse va{n} Amalec va{n} onder de{n} hemel wtwissen, datme{n} zijns nyet meer en gedencke.
En{de} Moyses maecte de{n} HEERE eene{n} altaer, en{de} hiet he{m}, Die HEERE is mijn verheffinge seggende.
Want dye hant des HEREN alleen sal zijn tegen Amalech, en{de} zijn oorloge va{n} geslachte tot geslachte.
ENde als Ietro dye priester va{n} Madian Moyses neue hoorde al dat god ghedaen hadde Moysi ende sine{n} volcke Israel dat de HERE Israel wt Egipte{n} geleyt hadde,
Na{m} hy Sephora{m} Moyses huysurouwe, die hi weder o{m} gesonde{n} hadde
met sine{n} twee sonen, deen hiet Gerson, wa{n}t hi sprac Ic ben een toecomelinc geworde{n} in vreemde lande{n},
en{de} die ander Elieser, wa{n}t hi sprac, Mijns vaders God is mijn hulpe geweest, ende heeft mi verlost va{n} Pharaos zwaert.
Daer o{m} Ietro Moyses maech ende zijn kindere{n} ende zijn huysurouwe zijn gecome{n} tot Moysen in der woestine{n}, daer hi ghelegert was aenden berch Gods,
ende ontboot Moysi, segge{n}de. Ic Ietro v maech ende v wijf, ende beyde v kindere{n} met haer zijn tot v gecome{n}.
Doen ghinc Moyses he{m} te gemoet buyte{n} en{de} aenbadt en{de} custe he{m}. En{de} si hebbe{n} malcanderen met vreedsame{n} woorde{n} gegruet, en{de} als hi in der tenten gegae{n} was,
vertelde Moyses sine{n} zweer al dat die HEERE Pharao ende de{n} Egyptenare{n} gedaen had, om Israels wille, ende alle die moete die hem opte{n} wege gheschiet was, en{de} datse die HERE verlost hadde.
Ietro wert verblijt va{n} alle dat goet dat die HEERE Israel ghedaen hadde, dat hyse verlost hadde va{n}der Egyptenare{n} hant.
En{de} Ietro sprac, Gebenedijt si de HERE die v verlost heeft va{n} die hant der Egiptenaren en{de} Pharaos hant, die weet zijn volck van Egypten hant te verlossen.
Nv weet ic dat die HERE grooter is dan alle Goden, om dat hi houeerdelic tege{n} he{n} gedae{n} heeft
Daer om offerde Ietro Moyses maech een geheel offer te branden ende offeren. Doen quam Aaron ende alle de ouders va{n} Israel tot hem, om dat broot te eten voor die oogen des HEEREN.
Des anderen daechs smorgens sadt Moyses om dat volck te oordelen dwelck stont by Moysen va{n} smorgens tot den auont.
Als zijn zweer sach al dat hy den volcke dede, sprack hy. Wat is dit dat ghi de{n} volcke doet? waer om sidt ghi allee{n}, ende alle dat volck verwacht van tsauonts totten morge{n}?
Moyses antwoorde hem, dat volck coemt tot mi en{de} vrage{n} die sentencie godes
wa{n}t als si eenige{n} twist hebben, comen si tot mi, dat icse rechte tussche{n} eene{n} yegelike{n} ende sine{n} naeste{n}, en{de} thoone hem Gods geboden, ende Gods wet,
Hy sprack tot hem, het en is niet goet dat ghi doet,
met sotte{n} arbeyt wordy verteert ghi en{de} dat volck dat met v is, dat werc is te zwaer, ghi en moget alleen niet verdrage{n},
Maer hoort mijn ste{m}me, ende mine{n} raet, en{de} God sal met v zijn, Sijt ghi de{n} volcke inde{n} dinge{n} die God aengaen,
dat ghi verhaelt dat gesproken wort tot he{m}, en{de} toont den volcke die ceremonien ende maniere{n} om Godt met aenbede{n} te eeren en{de} den wech daer si door wandelen moeten, en{de} dat werck dat si doen moeten.
Ende siet wt, onder dat volck na redelijcke manne{n}, en{de} die Godt vreesen, warachtich, en{de} die der giericheyt viant zijn, die sedt ouer he{n}, Sommige ouer duysent, sommige ouer hondert, ouer vijftich, en{de} ouer thien,
die dat volc oordeelen mogen alle tijt, Maer waer een groote sake is, dat si die tot v brenge{n}, en{de} dat si alle lichte saken rechten, so salt v lichter worde{n}, als ghi den last onder dye andere mede gedeelt hebt,
doedi dat, soo suldy volbrenge{n} wat v Godt gebiet, en{de} alle dit volc sal dan met vreden in zijn wooninge comen,
Als Moyses dese dingen gehoort hadde, dede hi al dat hi gerade{n} hadde,
en{de} Moyses vercoos redelike manne{n} wt alle Israel, ende hi maectese hooftluyde{n} ouer dat volc va{n} Israel, Sommige ouer duysent, sommige ouer hondert, sommighe ouer vijftich, en{de} sommige ouer thien,
ende si oordeelden dat volc in allen tijden, Maer wat harde sake{n} ware{n} dat brochten si tot Moysen, En{de} die cleyne sake{n} die vonnisten si alleen,
Aldus liet Moyses sinen maech ghaen, ende hi wederom keerende, is ghecomen in zijn lant.
IN die derde maent naden wtganck der kindere{n} van Israhel wt Egypten lant, quame{n} si in desen daghe in die woestine Sinai,
want si waren wt ghetrocke{n} van Raphidim, en{de} comende in die woestine Sinai maecte{n} haere{n} legere aldaer, en{de} in die woestine tegen de{n} berch sloege{n} si haer tente{n},
En{de} Moyses clam tot God opte{n} berch, En{de} die HEERE riep hem vanden berge, seggende hem Dit suldi segge{n} totte{n} huyse Iacob, en{de} verco{n}dige{n} de{n} kindere{n} van Israel.
Ghi hebt gesien wat ic den Egyptenaren gedaen hebbe, ende hoe ic v gedragen hebbe op vloghelen der Aernen, en{de} ic heb v tot mi genomen,
Ist dat ghi mijn ste{m}me hoort, en{de} mijn verbont houdet, so suldi mijn eyghendom zijn onder alle volcken, Want alle die heel aerde is mine.
En{de} ghi sult mi tot een priesterlijc conincrijck ende een heylich volck zijn, Dit zijn die woorde{n} die ghi totten kindere{n} va{n} Israel segge{n} sult,
Moyses qua{m}, en{de} riep die ouders va{n}den volcke te same{n}, en{de} hy vertelde hen alle dese woorde{n}, die die HERE geboden hadde,
en{de} alle dat volc antwoorde gelijc, seggende, al dat die HEERE gesproken heeft, sullen wi doen, En{de} als Moyses des volcs woorde{n} totten HEERE weder geseyt hadde,
sprack die HEERE tot Moysen, Siet, ick sal tot v comen in een dicke wolcke, op dat, dat volc mijn woort hoore, dat ick met v spreke, ende dat si v eewelijc gheloouen, Aldus vercondichde Moyses den HERE, alle des volcs woorden,
Dye welcke sprac tot hem, Ghaet totte{n} volcke, en{de} heylichtse huyde{n} en{de} morgen dat si haer cleedere{n} wassche{n},
ende soo bereyt zijn ten derden dage, Want ten derden dage sal die HEERE nedercomen voor alle dat volc, opte{n} berch Sinai,
ende ghi sult palen sette{n} den volcke rontomme, en{de} tot he{n} segge{n}, Wacht v dat ghi opten berch Sinai niet en climt, noch zijn eynde{n} niet en genaect, Want so wie de{n} berch aenroere{n} sal, die sal die doot steruen,
gheen hant en sal hem aenroeren, maer hi sal gesteent oft met geschutte doorscoten worden, Het si een beest, oft mensche so en sal hi niet leue{n}, Als die trompet begint te luyden, soo sullen si opten berch climme{n},
En{de} Moyses ginc vande{n} berge totte{n} volcke, en{de} hi heylichdese, en{de} si wiesschen haer cleedere{n},
ende hi sprac tot he{n}, Sijt te{n} derde{n} dage bereyt, ende niemant en ghenake zijn wijf,
Nv was de{n} derde{n} dach ae{n} gecome{n} en{de} die morge{n}stont was claer geworde{n}, en{de} siet, doe{n} begonstet te donderen, en{de} te blixeme{n}, ende een dicke wolcke bedecte de{n} berch, ende een geluyt va{n} eender zeer stercker basoene{n} luyde, Dat volck dat inden leghere was, vreesde,
Ende als Moyses tvolck wt geleyt hadde Gode te gemoete wt die plaetse des heyrleghers, stonden onder aen den berch.
Ende alle den berch Sinai roocte, om datter die HEERE neder op gecomen was met viere, en{de} de{n} rooc ghinc op van he{m} gelijc eenen rooc van eenen ouen, en{de} den gheheelen berch was seer veruaerlijc,
ende der basoene{n} geluyt ginc, ende wert alleynskens starcker, Moyses sprack, en{de} God antwoorde he{m} luyde,
Die HEERE daelde neder opten berch Sinai bouen opte{n} top, ende hi riep Moysen bouen opten top des berchs, Ende als Moyses op gheclommen was,
Doen sprack die HERE tot Moysen, gaet neder, ende ghetuyget den volcke, want si souden misschien willen ouertreden dye palen om den HEERE te sien, datter gheen groote menichte van hen verslagen en worde,
Ende die priesters die totten HERE come{n}, sullen gheheylicht worde{n}, op datse die HERE niet en verslae,
Moyses seyde totten HEERE, dat ghemeyn volck en can opten berch Sinai nyet gheclimmen, want ghy hebt ghetuycht, ende gheseyt, Sedt palen om den berch, ende heylichten.
Den welcken die HERE seyde, gaet, ende daelt neder, ghi en{de} Aaron met v, sult hier op comen, Maer die priesters ende dat volc en sal die palen niet ouertreden, dat si op climmen totten HEERE, op dat hise niet en verslae,
Ende Moyses ghinck neder totte{n} volcke, ende verteldent hen al.
ENde die HEERE sprac alle dese woorden,
Ick ben die HEERE v God, dye v wt Egypten lant, wt den dienst huyse gheleyt hebbe,
Ghi en sult gheen ander goden bi mi hebben,
ghy en sult gheen ghehouwe{n} afgoden, noch eenich ghelijckenissen make{n}, noch van tghene dat bouen inden hemel is, noch van datter onder opter aerde{n}, noch va{n} datter int water onder die aerde is,
Ende en aenbidtse niet, noch en dientse niet, Want ick die HEERE uwe God, ben een vreeselijck liefhebber, dye daer besoecke des vaders misdaet aen den kinderen, tot in dat derde ende vierde lidt, der ghenen die mi haten,
Ende ick doe barmherticheyt aen veel duysende{n}, die mi lief hebbe{n}, en{de} mijn gebode{n} houde{n},
Ghi en sult den naem des HEEREN ws Gods niet te vergheefs ghebruycken, want die HERE en sal den ghenen niet ontschuldich houden, die sinen nae{m} te vergheefs ghebruyct.
Sijt ghedachtich, dat ghy den dach des sabboths heylicht.
Ses daghen suldi arbeyden, ende alle v werck doen,
Maer den seuenden dach is de{n} sabboth des HEEREN ws Gods, In dien en suldy gheen werck doe{n}, noch v sone, noch v dochtere, noch v knecht, noch v ioncwijf, noch v vee, noch v vremdelinck, die in dijnre stadt poorten is,
Want in ses dagen heeft die HERE hemel ende aerde ghemaect, en{de} die zee, ende al datter in is, ende hi ruste ten seuensten dage, Hierom gebenedide die HERE den sabboth dach, ende heylichde hem.
Ghi sult v vader ende moeder eeren, op dat ghi langhe muecht leuen opter aerden, die v die HEERE v God gheuen sal.
Ghi en sult niet dootslaen.
Ghi en sult gheen ouerspel doen.
Ghi en sult niet stelen.
Ghi en sult gheen valsch ghetuyge spreken teghen uwen naesten.
Ws naesten huys en suldi niet begheren. Ghi en sult niet begeren ws naeste{n} wijf, noch sinen knecht, noch zijn ioncwijf, noch sinen osse, noch ezel, noch eenich dinck dat he{m} toebehoort.
Ende tvolc sach den stemme ende vierighe lampen, ende tgheluyt der basoenen, ende den berch roocken, ende si beuaen zijnde met anxte ende met vreese, stonden si va{n} verre,
ende sprake{n} tot Moysen, Spreket ghi tot ons, wi sullent hooren, en laet God nyet met ons spreken, wi soude{n} misschien anders steruen,
Ende Moyses sprack totte{n} volcke, en wilt niet vreesen, want God is gecomen, om dat hi v proeuen soude, ende om dat zijn vreese voor v oogen zijn soude, ende dat ghi niet sondighen en sout.
Ende dat volc stont va{n} verre, maer Moyses ghinck in totter donckerheyt, daer God in was,
en{de} die HEERE sprac tot hem, Also suldi den kinderen van Israel segghen, ghi hebt gesien, dat ick met v vanden hemel gesproken heb,
daer om en suldi v niet make{n}, silueren, noch gulden goden,
Eenen altaer van aerden suldi mi make{n}, ende daer op suldi offeren brantoffer en{de} vredeoffer, v scape{n}, ende ooc uwe runderen, In alle plaetse daer gedachtenisse mijns naems sal wesen, Ic sal tot v comen, en{de} v gebenedie{n},
Ist dat ghi mi maect eene{n} steene{n} altaer, soo en suldi die{n} niet timmere{n} va{n} gehouwe{n} steene{n}, wa{n}t hefte ghi v mes daer op, so sal hi onsuiuer worde{n},
Ghi en sult niet tot minen outaer met trappen op climmen, dat uwe leelicheyt niet ontdect en worde.
DIt zijn die rechte{n} die ghi hen voor legghen sult,
Ist dat ghi eenen Hebreeusche{n} knecht coopt, die sal v ses iaren diene{n}, inden seuende{n} iare sal hi vry en{de} los wtgaen,
Met soodanigen cleede als hi in ghecome{n} is, met alsulcken cleede laet hem wtghaen maer is hi daer ghehout ghecomen, soo sal zijn wijf met hem wt ghaen,
Maer heeft he{m} zijn heere een wijf ghegheuen, ende heeft si hem soonen oft dochteren ghebaert, soo sal dat wijf en{de} die kindere{n} des heeren zijn, maer hi sal alleen wtgaen met sinen cleederen
Maer spreect die knecht, ick heb mijnen heere lief, ende mijn wijf, ende kindere{n}, ic en wille niet vry wt ghaen,
soo sal hem zijn heere brengheij voor die goden, en{de} men sal hem houden aen die duere, ofte posten, ende booren hem met eenen priem door zijn oore, ende hi sal zijn knecht eewelijc zijn.
Vercoopt yema{n}t zijn dochter tot een die{n}stioncwijf, soo en sal si niet wtghaen ghelijck die dienstmaerten ghewoonlic wt te ghaen plegen,
Genuecht si haeren heere niet die{n} si ouergeleuert was, soo sal hise vry laten, maer haer te vercoopen onder een vreemdt volck, en heeft hy gheen macht, ist dat hyse versmaet heeft,
Maer belooft hise sinen sone te houwelic, soo sal hi haer doen, alsmen dochteren pleech te doen,
Maer neemt hy hem een ander tot eender huysurouwe, soo sal hy dat meysken versien van bruylofte, ende cleederen, ende en sal haer niet weygeren den prijs huerder eerbaerheyt te betalen,
Doet hi dese drie niet, so sal si los wtgae{n} sonder eenich ghelt te gheuen.
Die eenen mensch slaet, willende hem dootslaen, die sal den doot steruen,
Maer en heeft hi hem daer op geen lagen geleyt, maer God heeft hem onuerhuets in zijn ha{n}den laten vallen, soo sal ick v bestellen een plaetse, daer hi toe vlieden sal,
Maer oft yemant met liste ende lage{n} sinen naesten doodet, so suldy dien van mijnen altaer nemen, datmen hem doode,
Wie zijn vader oft moeder slaet, die sal den doot steruen.
Die eene{n} mensche stelet, en{de} vercoopt he{m}, datme{n} he{m} bi he{m} vint, die sal den doot sterue{n}.
Die vader en{de} moeder vloect, sal die doot steruen,
Ist dat mannen tegen malcandere{n} kiuen, ende die een slaet den andere{n} met eenen steen, oft met eender vuyst, dat hy niet en sterft, maer te bedde leyt,
becoemt hi soo dat hi op eenen stock gaet, so sal hi die hem sloech, ontschuldich zijn, behoudelic dat hy he{m} betale, wat hy versuymt heeft, en{de} hi dat meester ghelt geue,
Wie sine{n} knecht oft ioncwijf slaet met een roede, dat hy sterft onder sine handen, die sal der sonde{n} schuldich zijn,
Maer leeft hi een oft twee daghen, so en sal hi daer af ghee{n} wrake lijden, wa{n}t het is zijn ghelt.
Ist dat mannen kiuen, ende dat eenich van hen slaet een wijf, die met kindere{n} begort is dat haer die vruchte af gaet, maer si blijft leuende, soo salmen hem om ghelt straffen, soo veel als des wijfs man van he{m} eyschen sal, ende die middellaers dat oordeelen,
Maer coemt daer die doot na, soo sal hi geuen siel om siel,
ooge om ooghe, tant om tant, hant om hant, voet om voet,
brant om brant, wonde om wonde, buyle om buyle.
Ist dat yemant sinen knecht oft zijn ioncwijf in die ooghe slaet, ende maectse blint in die een ooghe,
so sal die here hem vrij los laten, om der ooghe{n} die hi wt ghesmete{n} heeft, Des selfs ghelijc, slaet yemant sine{n} knecht oft ioncwijf eenen tant wt, sal hyse vrij los laten, om huers tants wille.
Ist dat eenen osse eenen man oft wijf stoot dat hy starft, soo salmen den osse steenen, ende zijn vleesche niet eete{n}, en{de} die here des os sal onschuldich wesen.
Maer is dye os te voren stootende geweest met sinen hoorne, en{de} dat is sine{n} heere ghebootscapt, ende hy hem nyet verwaert en heeft, en{de} doodet die os daer boue{n} eenen man oft wijf, so salmen den os steene{n} en{de} men sal sinen heere dooden.
Ist datmen ghelt van hem begheert, so sal hy geue{n} om zijn siele te lossen, watmen va{n} hem begeert
Des selfs geliken salmen met hem handelen, oft hy een sone oft dochter stoot metten hoornen.
Mer stoot hi een knecht oft ionckwijf, so sal die heere vanden osse geuen des knechts ofte ioncwijfs heere dertich Sikel siluers, ende den os salmen steenen.
Oft yema{n}t eenen put graeft, oft op doet, en{de} en dect de{n} put niet toe, ende daer valt een osse oft ezel in,
soo sal die heere des puts weder geuen, dat die beest waert was, ende die prije sal zijn zijn,
Ist dat yemants osse ee{n}s anders os stoot dat hi sterf, so sullen si de{n} leue{n}de{n} oos vercoope{n}, en{de} dat ghelt deylen, en{de} die prije ooc deylen,
Maer ist he{m} kenlic geweest dat die osse stoote{n}de was te voren, ende zijn heere en heeft hem niet bewaert, soo sal hy eenen osse voor den anderen geuen, ende hy sal die prije gheheel hebben.
SOo wie ghestolen heeft eenen osse, ofte schaep, en{de} slaetet, oft vercoopet, dye sal vijf ossen voor eenen osse weder geuen, ende vier schapen voor een schaep.
Wort een dief beuonden, dat hi in een huys breect, en{de} wort daer op gheslaghen, dat hy sterft, soo en sal die gene die he{m} sloech zijns bloets niet schuldich zijn,
maer is die sonne ouer hem op ghegae{n} so is hi manslachtich, en{de} hi sal sterue{n}, Ende ist dat een dief niet en heeft om weder te gheue{n} voor zijn dieuerije, so salmen hem vercoopen om zijnder dieften wille,
Maer vintmen leuendich bi hem, die beesten dye hi ghestolen heeft, het si osse, ofte ezele, ofte schaep, soo sal hijt dubbel weder gheuen.
Ist dat yemant eenen acker oft wijngaert arghert, dat hy zijn vee schade laet doen in eens anders ackere, dye sal vanden besten van sine{n} acker en{de} wijngaert in stede stellen.
Ist datter een vier coemt ende vaet die haerne{n}, so dat die schouen verberne{n}, oft ooc die vruchte{n} des ackers, hi diet vier aenstac, sal die schade betalen.
Oft yemant sinen naesten ghelt, oft iuweelen te bewaren gheuet, en{de} het wort he{m} wt sine{n} huyse ghestolen, vintmen den dief, soo sal hijt dubbel weder geue{n},
en{de} en vintme{n} de{n} dief niet, so salme{n} den huysweert voor die gode{n} brenghe{n}, en{de} hi sal sweren dat hi zijn hant niet gheleyt en heeft aen zijns naesten goet.
Oft die een den andere{n} beschuldicht in eenigerhande bruec, tsi om osse, ezel, oft schaep, oft cleedere{n}, oft yet datter verlore{n} is, so sullen haer beyder saecken voor die Goden comen, en{de} den welcken die goden verdoemen sullen, dye salt tweedubbel sinen naesten weder gheuen.
Wanneer dat yemant sinen naesten eene{n} ezel, oft een osse, oft een schaep, oft wat beeste dat si, te beware{n} doet, en{de} het onsterft he{m}, oft bederft, oft het wort he{m} ontdreue{n} vanden viande{n}, dattet niemant en siet,
so salme{n}t tusschen he{n} beyde{n} op eene{n} eedt bide{n} HERE laten comen, dat hi zijn hant niet gestelt en heuet aen zijns naesten haue, en{de} die heere des goets sal den eedt ontfaen, en{de} dander en sal niet bedwongen worde{n} om weder te gheuen,
Maer heuet een dief gestolen, soo sal hijt sine{n} heere betalen,
maer verschore{n}t die beeste{n} so sal hi dat ghetuyghenis brengen van datter verschoort is, en{de} niet betalen,
Oft yema{n}t van sine{n} naeste{n} yet leent, en{de} het wort verargert, oft het sterft dat zijn heere daer niet bi en is, so sal hi bedwongen worde{n} om te betalen,
maer is zijn heere daer bi, soo en sal hijt niet betalen, als hijt om loon zijns wercs gehuert hadde.
Ist dat yemant een maecht betrect die noch niet belooft en is, en{de} beslaepse, so sal hyse begaue{n} en{de} te wiue neme{n},
maer en wiltse haer vader hem niet geuen, so sal hi ghelt gheuen, soo veel als die maechden van ghiften weghen pleghen te nemen.
Ghi en sult gheen tooueraers laten leue{n},
Wie dat een beeste beslaept, die sal de{n} doot steruen,
Wie den goden offert, sonder alleene den HEERE, die{n} salme{n} verdoe{n},
Ghi en sult die vremdelinghen niet bedroeue{n}, noch verdrucken, want ghi liede{n} hebt ooc incomelinghen in Egypten lant geweest.
Ghi en sult gheen weduwen noch weesen letten,
Ist dat ghise quest, so sullen si tot mi roepe{n}, en{de} ic sal haere{n} roep verhoore{n},
en{de} mine{n} toorne sal vergramme{n}, ende ic sal v metten zweerde doode{n}, ende uwe wiue{n} sullen weduwen worden, ende v kinderen sullen weesen worden.
Als ghi mine{n} volcke dat arm by v is ghelt leent, soo en suldi v tege{n} hen nyet hebben als een schatter, noch ghy en sultse niet verdrucken met woekerie,
Als ghy een cleet van uwen naesten te pande neemt, suldijt hem weder gheuen eer dye sonne onder ghaet,
Wa{n}t zijn cleet is alleene daer zijn vel mede bedect wort, en{de} daer hi i{n} slaept, Ist dat hi tot mi roept, soo sal ic he{m} verhooren, want ick ben ghenadich.
Van dye goden en suldy gheene{n} achterclap doen en{de} die ouerste onder v volck en suldi niet vermaledien.
Ghi en sult niet vertrecke{n} te offeren uwe thienden en{de} eerste vruchte{n} Ghy sult my geuen uwen eersten sone,
soo suldi ooc doen van uwen ossen en{de} schapen, Seuen daghen laetse by haerder moeder blijuen, ende ten achtsten dage suldise mi gheuen,
Ghy sult ooc heylige lieden voor mi zijn, Gheen vleesche dat te voren van wilden beesten ghesmaect is, en suldi eten, maer ghi sullet voor die honden worpen.
GHi en sult v gheen ste{m}me der luegenen ontfanghen, dat ghi door eenen ongodliken onrecht ghetuyghenisse spreket.
Ghi en sult der menichten niet volghen, om quaet te doen, voor dat gherecht en suldi niet aenhanghen die sentencie des meeste{n} hoops, soo dat ghi daer omme vander waerheyt wiket.
Ghi en sult den armen int recht niet ontfermen,
Als ghy ws viants osse, ofte ezele gemoete, soo dat hy dwaelt, leueren weder tot he{m},
Ist dat ghi des ghenen ezel siet, die v haet, onder den last ligghen, so en suldi dien niet voor bi gaen, maer ghi sult hem op helpen wt den last.
Ghi en sult dat recht der armer mensche{n} niet buyghen in zijnder saken,
Dye lueghene sult ghi vlieden. Den ontschuldigen, ende den gerechtighe{n} en suldi niet dooden, want ick ben een viant des ongodliken.
Ghy en sult gheen ghiften nemen, want die ghiften verblinden die voorsienighe wijsen, ende verkeeren die woorden des rechtueerdighen
Den vremdelinck en suldi niet quellic wesen, want ghy kent der incomelingen herte, Want ghi ooc een vremdelinc gheweest zijt int lant van Egypten.
Ses iaer suldi v lant besayen, en{de} zijn vruchten vergaderen,
inden seuensten iare suldijt laten ligghen ende rusten, op dat die armen van uwe{n} volc daer af eten, ende watter ouer blijft, laet dat die beesten des ackers af ete{n}, Alsoo suldy oock doen met uwen wijngaerden, ende olijf gaerden.
Ses dagen suldi arbeyden, maer des seuensten daechs suldi viere{n}, op dat uwe osse ende uwe ezele rusten, ende dat v ioncwijf, sone, ende incomelinck rusten.
Al dat ic v geseit hebbe, dat hout, Ende bi die namen der vremder goden en suldy nyet sweren noch wt uwe{n} monde en sullen si niet ghehoort worden.
Driemael suldi mi feest houden inden iare,
Dye feeste der ongeheefder brooden suldy mi houden, ghi sult seuen daghen ongeheeft broot eten <parens>soo ick v gheboden hebbe</parens> in den tijt der maent der nieuwer vruchte{n} als da{n} ghinct ghi wt Egypten, Ghy en sult v nyet verthoonen ydel voor mijn aenschijn,
Ende die feeste, als ghi uwe{n} arbeyt eerstwerf oostet, dien ghi opten velde gezaeyt hebt, Ende die feeste der verghaderinghen inden wtghanc des iaers, als ghi v vruchten verghadert sult hebben vanden velde.
Driemael inden iare sal al dat onder v ma{n}lic is he{m} voor de{n} HERE verthoonen
Ghi en sult dat bloet ws offers niet offeren op den heefdeech, Ende dat vet va{n} mijnder feesten en sal nyet blijuen totten morghenstont.
Dat eerste vanden eersten vruchte{n} uwer aerden suldi brengen in dat huys des HEEREN ws Gods, Ende ghi en sult dat boxken niet koke{n} met melc va{n} zijnder moedere
Siet, ick sal minen Enghel seynden die voor v gaen sal, dat hi v behoeden sal in den weghe, ende in die plaetse brenghen, die ic voor v bereyt hebbe,
Daer omme wacht hem ende hoort zijn stemme, en{de} en verstoret he{m} nyet, Want hi en sal uwe misdaet niet vergheuen, ende mijnen naem is in hen,
Ist dat ghy zijn stemme hoort, ende doet al dat ick v segghen sal, Soo sal ick uwer vianden viant zijn, die v quellen sal ick quellen.
Ende mijn Enghel sal voor v gaen, ende brengen v tot die Amoriten, Hethiten, Pheresiten, Cananiten, Heuiten, ende Iebusite{n}, die ick verdoen sal,
Ghi en sult haer goden niet aenbidden, noch hen dienen, ende na haere wercken en suldi niet doe{n}, Maer ghi sult haer af goden af doen ende breken,
ende ghi sult den HEERE uwen God dienen, op dat ick v broot, ende uwen wateren ghebenedie, Ende sal alle siecten van dat midden van v keeren.
Binnen uwen lande en sal niemant sonder vruchte, noch onuruchtbaer zijn, ic sal tgetal uwer dage{n} veruullen,
Ick sal mijn vreese voor v henen seynden, ende dooden alle dat volck daer ghi comen sult, Ende ick sal v, alle v vianden in v teghenwoordich{eyt} den rugghe omkeeren,
Ick sal horsselen voor v seynden, die voor v veriagen sullen die Heuiten, Cananiten, ende Hethiten eer ghi int lant comen sult
Ick en salse in eenen iare nyet wt stooten voor v, Op dat dat lant niet en verwoeste, ende dat die wilde diere{n} niet vermenicht en worden teghens v,
Ick salse alleynskens va{n} uwen aensichte wt stoote{n}, tot dat ghi vermenichtfuldicht, ende dat landt besidt,
ende ick sal uwe palen stellen van dye roode zee, tot der Philistinen zee, ende van die woestenie tot aen dat water, Want ick sal die inwoonders des lants in v handen leueren, ende ick salse voor uwen aensichte wt worpen,
Ghy en sult met hen, noch met hueren gode{n} ghee{n} verbont maken,
maer en laetse in uwe lant niet woonen, Op dat si v niet sondich en make{n} teghe{n} mi Ist dat ghi hueren goden dient, het sal v tot een ergherenisse verghaen.
ENde hy sprack tot Moysen, Coemt op, totten HERE, ghi ende Aaron, Nadab, Abihu, ende die tseuentich ouders van Israhel, ende ghi sult van verre aenbidde{n},
Maer Moyses sal alleen comen bi den HEERE, ende die ander en sullen hem niet naerder come{n}, en{de} tvolc en sal met hem niet op climme{n}.
Moyses qua{m} ende vertelde den volcke alle die woorde{n} des HEREN, en{de} alle zijn rechten, Doen antwoorde tvolc met eender stemmen, segghende, Alle dye woorden dye dye HEERE gheseyt heeft, sullen wy doen.
Doen screef Moises alle die woorden des HEEREN, en{de} stont smorghens vroech op, en{de} maecte eene{n} altaer onder aenden berch, met .xij. pilaerkens, na den .xij. gheslachten van Israel,
ende sant daer .xij. iongelinghen vanden kindere{n} van Israel, si offerde{n} brantoffer daer op, ende vrede offer den HERE, te wetene twaelf calueren.
En{de} Moyses nam dye helft des bloets in een becken, Die ander helft sprengde hi opte{n} altaer,
en{de} nam dat boeck des verbonts, ende last, daert dat volck hoorde, En{de} doen seyde{n} si, Al wat die HEERE geseyt heeft, dat sullen wi doen, ende gehoorsaem zijn,
en{de} Moyses nam dat bloet, ende bespre{n}gde dat volc daer mede, segghende, Siet, dit is dat bloet des verbonts, dat welcke dye HERE met v ghedaen heeft, bouen alle dese woorden.
En{de} Moyses en{de} Aaron, Nadab, en{de} Abihu, en{de} die tseuentich ouderen van Israel ginge{n} op,
en{de} si sagen den God van Israel, Onder zijn voeten wast gelijc dwerc van eenen stee{n} van Saphieren, en{de} gelijc die gedaente des hemels, als hi claer is,
En{de} hi en liet zijn ha{n}t niet ouer die ghene die verre ghegaen waren ende si sagen God, ende aten en{de} droncke{n}.
Ende dye HEERE sprack tot Moysen, Coemt op tot mi op den berch ende blijft al daer, ende ick sal v gheuen twee steenen tafelen, ende die wedt, ende die gheboden, dye ick ghescreuen hebbe, op dat ghi die kindere{n} van Israel leeren sout,
Doen ginc Moyses op, ende zijn dienaer Iosue, ende clomme{n} opten berch Gods,
Ende Moyses sprac tot de{n} ouders, Blijft hier, tot dat wi weder tot v comen, ghi hebt Aaron ende Hur bi v, Ist datter eenige sake op staet, die suldi tot hen verhalen.
Als Moyses opten berch quam, bedecte een wolcke den berch,
ende die heerlicheyt des HEEREN woonde opte{n} berch Sinai, ende bedecte den berch metter wolcken ses dagen, en{de} dye HERE riep Moysen ten vij. daghe wten midden der duysterheyt.
En{de} dat aenschouwe{n} der heerlicheit des HEREN was ghelijck verslindende vier opten top vanden berghe, voor die ooge{n} der kinderen va{n} Israel,
en{de} Moyses ginc midde{n} in die neuele en{de} clam opten berch, en{de} was daer opte{n} berch veertich dage{n} en{de} veertich nachte{n}
ENde die HERE sprac tot Moysen, segghende,
Segt den kinderen van Israel dat si mi brenge{n} die eerste vruchten en{de} va{n} een yegelic diet gewillichlic geeft, suldijt nemen,
Ende dit ist dat ghi van hen nemen sult, Gout, siluer, metael,
goubloeme verwe side, ende purpure, roset root, witte ghetweernde side, geyten haer,
roode rams vellen, hemel blaeu vellen, vueren hout,
olie om die lampe{n} te doe{n} bernen Specerie tot salue en{de} tot goede{n} ruec werc,
Onix steen en{de} edele steene{n} tot eene{n} lijfroc en{de} tot eene{n} borstlap
En{de} si sullen mi een heylige plaetse make{n}, en{de} ic sal int midden van hen woonen,
Nader ghelikenis van eenen beworpe des tabernakels, dat ic v thoonen sal met al die vate{n} dier daer toe behoore{n}, also suldi dat maken.
Maect een arcke van vueren houten berderen twee cubitus ende een halue sal dye lencte zijn, anderhalf die breyde, ende anderhalf die hoochte,
Ende ghi sultse met den aldersuyuerste{n} goude vergulde{n} binne{n} en{de} buyte{n}, en{de} maect daer bouen al om en{de} omme een gulde{n} croone,
en{de} giet vier gulde{n} ringhe{n}, die sult ghi stellen aen haer vier hoecken, also datter twee ringhe{n} zijn op eene side, en{de} twee op dander side,
En{de} maect hantboomen van vueren houte, En{de} ghi sultse met gout ouerdecken,
en{de} steectse in die ringen aen die arcke, datme{n}se daer mede drage{n} mach
En{de} si sullen in die ringe{n} bliue{n}, ende daer wt niet ghedaen worden,
Ende ghi sult in dye arcke dat ghetuyghenis legghen, dat ic v gheuen sal,
Ghi sult ooc eene{n} genaden stoel maken va{n}den aldersuyuersten goude, twee cubitus en{de} een halue sal die lencte zijn, ende anderhalf die breede,
en{de} ghi sult twee cherubim make{n} van gesmeden goude, op beyde side{n} vande{n} plaetse des Godts antwoorde,
Dat die een Cherubim si aen deen eynde, en{de} die ander ae{n} dander side,
laetse bedecken beyde deynden va{n} die plaetse der genade{n}, wt spreyde{n}de haer vloghelen, en{de} die plaetse der antwoorden ouerdecken, en{de} malcandere{n} aensien, gekeert met den aensichten in die plaetse der ghenade{n}, met welcke die arcke bedect sal worde{n},
in die welcke ghi sult stellen dat ghetuygenisse, dat ic v sal gheuen,
Van daer sal ic v gebiede{n} en{de} met v spreke{n}, te wete{n}, vande{n} ghenaden stoel tussche{n} die twee Cherubim, die opter arcke{n} des getuygenis sullen wesen, en{de} ic sal den kindere{n} va{n} Israel alle dinge{n} voor v ghebieden.
Ghi sult ooc een tafel make{n} va{n} vueren houte, twee cubitus lanc, ende ee{n} cubitus breet, ende anderhalf cubitus hooge,
en{de} ghi sultse vergulden met den alder suyuersten goude. Ende ghi sult rontomme make{n} een gulde{n} lijste,
en{de} der lijsten een onder scoten goude{n} croone vier vingheren hooch, en{de} daer bouen noch een gulde{n} croonke{n}.
Ende ghi sult vier gulden ringen bereyt make{n} en{de} stellense aen die vier hoecke{n} aen zijn vier voete{n},
vast onder die croone sullen die ringen zijn, datmen daer hantboomen in doen mach, so datmen die tafel mach draghe{n},
en{de} ghi sult die hantboome{n} va{n} vuere{n} houte maken, en{de} verguldense met goude datmen die tafel daer mede draghe.
Ghi sult ooc bereyde{n} azijnuaten, flessce{n} wieroocuaten, en{de} croesene{n}, in die welcke die vochtighe offerhande gheoffert sullen worden, wt den alder puersten goude
Ende ghi sult voor mijn aensichte altoos leggen thoo{n} brooden.
Ghi sult ooc eene{n} candelaer vande{n} alder suyuersten geslage{n} goude maken, zijn sperboom en{de} scachte{n}, nappe{n} en{de} lelyen, en{de} ronde clooten sullen wt he{m} spruyten.
Ses scachten sullen wt spruyte{n} van zijn side{n}, drie wter ee{n}der side, en{de} drie uter andere,
drie nappen inder maniere{n} van note{n} aen elcken scachte, en{de} ronde cloote{n} en{de} lelien, en{de} des gelijcs. in nappe{n} gelijc een note inde{n} andere{n} scachte, en{de} ro{n}de clootkens tsame{n} en{de} lelie{n}. Dit sal wesen twerc der ses scachten die voorgebracht sullen worde{n} wt de{n} sperboom
Maer inden selue{n} candelaer sullen wesen vier nappen inde maniere van eender note, en{de} in een yegelijc bisonder cloote{n} en{de} lelien.
Die ronde clooten sullen wesen onder die scachte{n} in drie plaetsen, die te samen ses worden spruytende wt eene{n} sperboom.
Ende dan sullen die cloote{n} en{de} die scachten wt den seluen sperboom comen, en{de} al salt gesmeet wesen vanden alder puersten goude.
En{de} ghi sult seuen bernende lichte{n} maken, en{de} stellense op den candelaer datse dee{n} tege{n} da{n}der lichte{n}.
En{de} die keers snuters, en{de} die vate{n} daerme{n}t gesnut in blussce{n} sal, sullen al gemaect worde{n} vande{n} alder puersten goude.
Alle tghewichte des candelaers met alle sine{n} vate{n} sal hebben ee{n} talent vande{n} alderfijnste{n} goude.
Siet naerstelijc toe en{de} maket na dat beworp dat v opten berch ghethoont is.
DEn tabernacule sal aldus ghemaect worden. Ghi sult make{n} .x. gordine{n} va{n} ghetwijnt costelijcke side en{de} goutbloemen, geele side en{de} purpure, en{de} va{n} peerslake{n} twe mael geuerwet gescakeert baerduerwerck
Die lengde va{n} eender gordinen sal hebben xxviij. cubitus, en{de} die breide sal wesen .iiij. cubitus, va{n} eender mate{n} sullen alle die gardinen wesen,
en{de} men sal die vijf gardine{n} tsame{n} voege{n}, deen aen den andere{n}.
En{de} ghi sult litskens make{n} va{n} geelder siden, aen elcke{n} hoec der gardine{n}, daer si tsame{n} geuoecht sullen zijn, datse twee en{de} twee aen haer hoecxkens tsame{n}gehecht moge{n} worde{n}.
Vijftich litske{n}s aen elc gordine, also dat die een de ander tsame{n} vatte.
En{de} ghi sult vijftich gulde{n} gardijn ringe{n} maken, daerme{n} die gardine{n} mede tsame{n} hechte{n} sal, die een aen die andere, op dattet eenen tabernakel worde.
Ghi sult ooc elf haren cleedere{n} maken om te decke{n} tdack des tabernakels
Die lengde des eens hare{n} cleet sal wesen .xxx. cubitus, en{de} die breede vier cubitus. Die mate alder haren cleedere{n} sal gelijc zijn.
Die vijf suldi aen malcanderen voeghen, en{de} die ses ooc aen malcanderen, soo dat ghi tseste haren cleet dubbel maect voor aen dat dack.
Ende ghi sult aen elc hare{n} cleet vijftich litske{n}s make{n} aen haer zoome{n} dat si metten zoomen aen malca{n}dere{n} geuoecht worde{n}.
En{de} ghi sult L. copere{n} gardijn ringhe{n} make{n}, daer die litske{n}s mede met malcandere{n} geuoecht worde{n}. Dat van alle dese dinghe{n} een tente worde.
Maer datter ouerschiet va{n}de{n} hare{n} cleedere{n} die om tdac bereit worde{n} <parens>dat is</parens> va{n}de{n} grootste{n} hare{n} cleet, va{n}der eender helft suldi dachterste deel des tabernakels decke{n},
op beide side{n} een cubitus lanck, dattet ouerscot si op des tabernakels side{n}, en{de} bedecke{n}se op beide side{n}.
Ouer dit decsel suldi make{n} va{n} roode rams vellen, en{de} daer toe noch een decsel va{n} vellen die gheel zijn als goubloemen.
Ghi sult ooc gescaefde bardere{n} make{n} totte{n} tabernakel, va{n} vuere{n} houte die stae{n} sullen.
Thie{n} cubitus lanc sal een bart zijn, en{de} ander halue{n} breet,
twee scroeue{n} sal een bart hebbe{n}, d{at} deen aen dander geuoecht mach worde{n}. En{de} in deser maniere{n} salme{n} alle die bardere{n} totten tabernakel bereide{n}.
Vande{n} welcke{n} sulle{n}der twintich in die zuytside zijn,
dien suldi .xl silueren fundament voete{n} ghiete{n}, te weten, twee fundame{n}t voete{n} onder elc bart ae{n} zijn twee hoecke{n}.
Aen die ander side noortwaert sullen oock twintich bardere{n} staen,
en{de} daer onder veertich silueren voeten, te weten, twee voeten onder elc bart.
Maer achter ae{n} den tabernakel westwaert, suldi ses effen barderen maken,
en{de} noch twee ander bardere{n} achter aen die twee hoecken des tabernakels,
dat elck bart met sinen hoecbart gheuoecht worde, en{de} van onder tot bouen gelijc te samen comen met eender crammen,
also datter achter barderen zijn met haeren silueren voeten, ende der voeten sesthie{n}, twee onder elc bart.
En{de} ghi sult hantboomen make{n} va{n} vueren houte, vijf totten bardere{n} op eender side{n} des tabernakels,
en{de} vijf totte{n} barderen op dander side des tabernakels, ende vijf totte{n} barderen achter aen den tabernakel westwaert.
En{de} ghi sult die hantboome{n} midde{n} ae{n} die barderen lancs door steken, en{de} alle te samen vaten vanden eenen hoeck totten anderen.
Ende ghi sult die barderen met goude vergulden, en{de} haer ringe{n} van goude make{n}, datmen die hantboomen daer inne doe, en{de} die hantboomen suldi met goude vergulde{n}
ende also suldi dan den tabernakel op rechten, na dat beworp dat ghi ghesien hebt opten berch.
Ghi sult ooc maken een voorhancsel va{n} gheelder siden, van scarlaken ende peerse side tweemael gheuerwet, en{de} ghetweernder witter siden, met verheuen barduerwerc met schone verandelbaerheden te same{n} geuoecht,
en{de} sultse aen vier calommen va{n} vueren houte hanghen, die vergult zijn sullen, ende si sullen gulden knopen, ende vier silueren voeten hebben.
En{de} ghi sult dat voorhancsel met haecken aen hechten, ende dye Arcke des ghetuyghenis binnen dat voorhancsel setten, datter v een onderscheyt si tusschen den heylighen, ende den alderheylichsten.
Ende ghi sult den ghenaden stoel, op die Arcke des getuygenis setten inden alderheilichsten.
En{de} die tafel suldi setten buyten de{n} voorhancsele, ende den candelaer tegen die tafel ouer, ten zuyden waert van den tabernacule, ende dye tafele sal staen teghent noorden
En{de} ghi sult ooc maken een cleet inden inganc des tabernakels, ghebreyt van geelder siden, roset root, scarlaken, en{de} getweernder witter siden, verheuen baerduerwerck.
Ende ghi sult vijf pilaren van vueren houte maken ende vergulden, voor die welcke dat cleet sal wtgespreyt worden. Wie{n}s hooft knopen gouden sullen zijn, en{de} die fundame{n}t voeten metalen.
ENde ghi sult eene{n} outaer make{n} va{n} vueren houte, vijf cubitus lanc ende breet, dat hi ghelijc viercant si, ende drie cubitus hooch,
en{de} hoorne{n} sullen aen zijn vier hoecke{n} wt hem gaende wesen, en{de} ghi sulten met metale ouertrecken.
Ende maect ooc asch potten, ende scuppen, beckenen, crauwels ende vierpanne{n}. Alle zijn ghereetscap suldy van metale maken.
Ghi sult oock eene{n} metalen rooster make{n} ghelijc een metalen net, ende vier metalen ringhe{n} aen zijn vier hoecken.
Ghi sulten legghen onder de{n} heert des outaers, dat die roostere reyke totter midden vanden outaer.
Ende ghi sult ooc hantboomen make{n} totten outaer, van vueren houte die suldi ouerdecken met metalen plate{n},
ende ghi sult die hantboomen in die ringhen doe{n}, dat die hantboome{n} aen beyde side{n} des outaers zijn, daerme{n} hem mede drage{n} mach
Ghi en sulles n{iet} dicht make{n}, maer ydele ende hol van binnen, ghelijc v opte{n} berch ghetoont is.
Ghi sult de{n} tabernakel ooc eene{n} voorhof make{n}, In wiens zuyde{n} side tege{n} de{n} middach sal een voorhancsel zijn va{n} witte getweernde side. Hondert cubitus sal deen side houde{n} in zijn lengde,
ende twintich pilare{n}, ende inde{n} selue{n} ghetal metalen fundament voete{n}, haer hoofden metten wt ghegroeft wercke sal al silueren zijn.
Also sal oock teghent noorden een voorhancsel zijn, hondert ellen lanc, ende twintich calomne{n} op twintich metalen voeten, ende haer knoope{n}, met haere{n} verheue{n} werc van siluere.
Maer teghe{n} den westen, sal die breede des hofs hebbe{n} ee{n} tapijtcleet vijftich cubitus lanc, ende thie{n} calomnen op thien metalen voeten.
Tege{n} dee{n} oosten, sal die breyde des hoofs hebbe{n} vijftich ellen,
also dat die tente opter eender siden hebbe vijfthien ellen, daer toe drie calomnen op drie voeten.
Ende vijfthien cubitus op die ander side, daer toe drie calomnen op drie voeten.
Ende in die poorte des hoofts sal ghemaeckt worde{n} een voorhancsel va{n} twintich ellen breet, gestict va{n} geelder side{n}, scarlake{n} roset root, en{de} getweernder witter side{n} va{n} verheue{n} baerduerwerc, daer toe vier calomne{n} met fundament voeten in dien ghetale.
Alle die calomnen des hofs al om, sullen silueren verheuen werck hebbe{n}, ende silueren knooppen, ende metalen voeten.
Ende dye lengde des voorhoofts, sal zijn hondert cubitus, en{de} die breede vijftich cubitus, en{de} dye hoochte vijf cubitus, van getweernder witter siden, en{de} zijn voeten sullen metalen zijn,
ende alle die ghereetscap des tabernakels, tot alderley officie, en{de} allesine naghelen, ende die nagelen des hofs suldi va{n} metael maken.
Gebiet de{n} kindere{n} va{n} Israel dat si tot v brenge{n} die alder reynste en{de} puerste olye va{n} olijf boomen gestoote{n} met eene{n} stamper om te lichte{n}, datment altijt in die lampe doe
inde{n} tabernakel des getuygenis, buyte{n} dat voorhancsel dat voor de{n} tabernakel des getuyghenis hangt. En{de} Aaron en{de} zijn sone{n} sullense bereyden van des morghens tot tsauonts voor den HERE, Dat sal v een eewighe zede zijn tot op haer nacomelinghen, onder die kindere{n} van Israel.
ENde ghi sult Aaron uwen broeder ende zijn sonen tot v neme{n} vande{n} kindere{n} va{n} Israel dat hi mijn priester si, te wetene Aaron ende zijn sone{n} Nadab, Abihu, Eleazar, en{de} Ithamar,
en{de} ghi sult Aaron uwe{n} broeder heylighe cleederen maken tot eere{n} ende tot vercieringe,
ende ghi sult de{n} wijsen va{n} herten segghen, die ic metten geest der wijsh{eyt} veruult hebbe, dat si Aaron uwen broeder cleederen maken tot eere ende cieraet, inden welcke{n} hi mi diene, als hi geheilicht is
Dit zijn die cleedere{n} die si maken sullen, Eene{n} borstlap der redelicheit, eene{n} lijfroc die de scoudere{n} decke, eene{n} enghe{n} lijne{n} rock een miter ende gordel. Also sullen si heilige cleedere{n} maken dijne{n} broeder Aaro{n} ende sine{n} sone{n}, dat si ter eeren va{n} mi dat priesterscap bediene{n},
daer toe sullen si gout neme{n}, gheel side, purpure en{de} peerse side tweemael gheuerwet witte side.
Den lijfroc sullen si make{n} va{n} goude, geelder siden, purpure, en{de} peerse side, tweemale geuerwet, en{de} getweernde witte side, met barduerwerc,
datment op beide side{n} met sine{n} zoom te same{n} vate.
Ende si{n}en gordel daer op, sal vander selfder conste{n} ende werc zijn. Van goude, van geelder side{n}, purpur, ende peerse side tweemael gheuerwet, ende ghetweernde witte side.
En{de} ghi sult neme{n} twee Onix steene{n}, en{de} daer op grauen die namen der kindere{n} va{n} Israel,
op elcke{n} ses namen. Na die ordina{n}cie haers ouderdoms,
dat suldi door dat werc der steengraueerders snijden, en{de} der ghene{n} die wercke{n} in costelike gesteente, graue{n} doen. En{de} sultse ingraue{n} met den name der kindere{n} van Israel. Also datsi met goude ronts omme begrepe{n} worden.
En{de} ghi sultse op die schoudere{n} des lijfrocks hechte{n}, dat die steene{n} moge{n} wesen in gedachtenisse der kindere{n} va{n} Israel, en{de} Aaron sal haer name{n} op beide zij{n} scoudere{n} drage{n} voor de{n} HEEEE tot een gedachtenisse.
En{de} ghy sult gulde{n} spanne{n} make{n},
en{de} twee gewronge{n} ketene{n} vanden alder suyuersten goude, dye achter ouer gaen. Ende sultse aen die spannen doen.
Den borstlap der rede{n} des oordeels suldi make{n} nader const der barduerwerckers gelijc de{n} lijfroc. Va{n} goude, geelder siden, purpure, en{de} peerse side tweemael geuerwet, en{de} getweernder witter side{n},
viercant sal hi zijn ende dubbel. Een hantbreet sal zijn lengde zijn, ende een hantbreet zijn breyde.
Ende ghi sult in hem voege{n} vier rijen vol steene{n} In deerste rije sal zijn een Sardix, Topaes, smaragdus.
In die ander een Carbu{n}kel, Saphir, en{de} Iaspis.
In die derde Ligurius, Achates, Ametistus.
In die vierde een Berillus, Onix, Diama{n}t. Alle die vier rijen sullen in gout gesloten zijn,
en{de} sullen na die .xij. name{n} der kindere{n} va{n} Israel stae{n} gegraue{n} va{n} stee{n} graueerders, een yegelijc sine{n} nae{m} na die .xij stamme{n},
en{de} ghi sult gewrongen ketene{n} aen den borstlap ouer een doe{n}, vande{n} alder fijnsten goude,
en{de} twee gulden ringhe{n}, also dat ghi die selue twee ringe{n} hecht aen die twee hoecke{n} des borstlaps,
en{de} doet die twee gulde{n} gewronge{n} ketene{n} in die selue twee ringe{n},
Maer die twee eynde{n} vanden twee gewronge{n} ketene{n}, suldi in die twee spanne{n} doen, ende hechtense aen die hoecke{n} vande{n} lijfroc, teghen malcandere{n} ouer.
En{de} ghi sult twee ander gulden ringe{n} maken, en{de} aen die twee ander hoecke{n} des borstlaps hechten, te weten aen sinen cant daert buyten opten lijfroc mede hanghet.
En{de} ghi sult noch twee gulden ringen maken, en{de} op die twee hoecken aen den lijfrock van buyten teghe{n} malcanderen ouer hechten, daer den lijfroc te samen coemt.
Ende men sal de{n} borstlap met sinen ringhen met eenen ghelen snoere, aen die ringhen des lijfrocs knopen, dattet opten lijfroc vast aen ligghe, ende den borstlap niet los en worde vande{n} lijfrock.
Ende Aaron sal die namen der kinderen van Israhel draghen inden borstlap des rechts, op zijnder herten, als hi in dat heylighe gaet, totter gedachtenisse voor de{n} HERE altijt.
Ende ghi sult inden borstlappe des oordeels doe{n} leeringe en{de} warachtich{eyt} op dat si op Aarons borst zijn, als hi ingaen sal voor de{n} HERE en{de} draghen dat oordeel der kindere{n} va{n} Israel op zijn borst voor den HEERE altijt.
Ghi sult ooc den siden rock totten lijfrock maken, al van geelder siden,
en{de} boue{n} midde{n} daer in, sal een gadt zijn, en{de} eenen boort ro{n}tomme dat gat, om dat te samen te houden, dattet niet en scuere.
En{de} onder ae{n} sine{n} zoom suldi granaet appelen make{n} va{n} geelder siden, purpure, roset root tweemael gheuerwet, ronts om. Ende ghi sult daer tusschen gulden bellen ronts omme hanghen,
also dat daer een gulden belle, daer na een granaet appel, en{de} noch een gulden belle, ende dan weder eenen granaet appele, ende also voort ronts om aen den zoom des seluen siden rocs.
Ende Aaron sal hem aen hebben als hi dient datmen zijn geclanc hoore als hi wt ende in ghaet, indie heylighe plaetse voor des HEEREN aensichte, op dat hy niet en sterue.
Ghi sult ooc een voorhooft plate make{n}, vanden alder puersten goude, en{de} daer inne graue{n}, na steen graueerders const, Die{n} heyligen name de{n} HERE,
En{de} ghi sult de plate met een gheel siden lint hechte{n}, ende si sal op de{n} miter wesen hange{n}de aent voorhooft des Bisscops,
Ende Aaron sal draghen dye misdaden van huer, die de kinderen van Israel gheheylighet hebben, ende gheoffert in alle haer ghiften ende offerhanden, ende dye plate sal alle reysen aen zijn voorhooft zijn, op dat dye HEERE met hem te vreden si.
Ghi sult oock den Enghen rock vast maken met witter siden, en{de} eene{n} miter va{n} witter siden, en{de} eenen ghesticte{n} gordele va{n} verheuen baerduerwercke.
En{de} Aarons sonen suldi linen rocken, gordels, ende miters bereyden, ter eeren ende tot vercieringhen,
ende ghi sultse uwe{n} broeder Aaron met sinen sonen aentrecke{n}, ende ghi sult yegelicx handen saluen, en{de} wiense dat si tot mijn eere de{n} priesterlijcke{n} staet ghebruycken,
Ende ghi sult hen line{n} broecken maken, om te bedecke{n} dat vleesche der scamelheyt, van den lendenen tot aen dye dgye,
ende Aaron ende zijn sonen sullense aen hebbe{n}, als si in die tabernacule des getuychnis gaen, oft als si gaen totten outaer op dat si diene{n} in die heilighe plaetse, dat si der misdaet niet sculdich en zijn, ende so steruen. Dat sal Aaron ende sinen zade na hem een eewighe zede zijn.
DIt ist dat ghi oock doen sult, op dat si mi priesters ghewijt worden. Neemt een calf wter cudden, en{de} twee rammen sonder smette,
en{de} een korste ongeheefts broots ende ongeheefde koecken, met olye ghemenget, ende ongheheefde vladen met olie ghestreken, van tarwen bloemen suldijt al maken,
ende sullet in eenen korf legghen, ende inden korf daer bre{n}gen, het calf metten twee rammen.
En{de} ghi sult Aaron ende sinen sone voor die duere des tabernakels des ghetuyghenis brenghen, en{de} als ghi den vader met de{n} kinderen met water gewasschen hebt,
suldi die cleederen nemen, ende Aaron aen trecke{n} den enghen rock, ende den siden rock, ende den lijfrock, ende den borstlap tot den lijfroc, ende ghi sult he{m} gorden buyte{n} opte{n} lijfroc,
en{de} den miter op zijn hooft setten, en{de} die heilige plate aen den miter,
ende ghi sult nemen die salf olye en{de} op zijn hooft storten, en{de} hem saluen.
Ende zijn sonen suldi oock daer bi brenghen, ende die enghe rocken aen trecken,
en{de} beide Aaron en{de} zijn sone{n} ooc met gordelen gorden, en{de} hen die mitre{n} opt hooft binde{n}, en{de} si sullen mijn priesters zijn tot eewichlijcker zeden. En{de} als ghi Aaron en{de} zijn sone{n} die handen gewijt hebt,
so suldi dat calf brenge{n} voor den tabernakel des ghetuygenis, en{de} Aaron met zijn sone{n} sullen haer hande{n} opdes calfs hooft leggen,
en{de} ghi sult dat calf doot slaen voor den HERE voor die duere des tabernakels des ghetuyghenis,
ende ghi sult zijn bloet nemen, ende op des altaers hoornen doen met uwen vingher, ende al dat ander bloet aen den vloer des outaers gieten.
Ende ghi sult alle dat vet nemen, dat dat ingewant bedect, ende dat net dat ouer die leuere is, ende die twee nieren metten vette dat daer ouer leyt, ende ghi sullet opten outaer ontsteken.
Maer des calfs vleesche en{de} vel ende mest suldy buyten voor den leghere met vier verberne{n}, want het is voor die zo{n}den gheoffert.
En{de} den eenen ram suldi nemen, ende Aaro{n} met zijn sonen sullen haer handen op zijn hooft legghen,
dan suldi hem dootslaen, ende van sinen bloede nemen, en{de} opte{n} outaer sprenghen ronts omme.
En{de} den ram suldy deylen in stucken, ende zijn inghewant wasschen, en{de} den scenckel, en{de} ghi sullet op legge{n}, op zijn gehouwe{n} vleesch, en{de} op zij{n} hooft,
ende al den ram aensteke{n} opten outaer, wa{n}t het is een brantoffer, een soet geruec des offers den HEERE.
Den anderen ram suldi neme{n}, ende Aaro{n} met zijn sone{n} sullen haer ha{n}de{n} op zijn hooft legghen,
en{de} ghi sult he{m} slae{n}, en{de} vande{n} bloet neme{n} en{de} doent opt eynde vander rechter oren va{n} Aaron, en{de} sine sone{n}, en{de} opte{n} duym va{n} haerder rechter hant, ende opte{n} groote{n} teen haers rechten voets, ende ghi sult dat bloet opten outaer sprengen rontsom,
en{de} ghi sult vande{n} bloede dat opten outaer is neme{n}, ende salfolye neme{n}, en{de} Aaro{n} ende zijn cleedere{n} zijn sone{n} en{de} haer cleedere{n} besprenge{n}, en{de} als si en{de} haer cleedere{n} ghewijt zijn.
Daer na suldi neme{n} dat vet vande{n} ra{m}me, en{de} den steert, en{de} dat vet dat dat ingewant bedect, dat net ouer die leuere, en{de} die twee nieren, met den vette dat daer ouer is, ende die rechte scoudere <parens>wa{n}t het is eene{n} ram der wijdinge</parens>
ende een stuc broots, en{de} een oliekoeck, en{de} een vlade, wt den korue des ongeheefs broots, dye voor den HEERE staet,
en{de} legghet al op Aarons hande{n}, en{de} zijnder sonen hande{n}, ende ghi sultse heylich maken, dat opheffende voor de{n} HEERE,
Daer na nemet va{n} haere{n} handen en{de} ontsteket opten outaer tot eenen bra{n}toffer, tot eene{n} soete{n} ruecke voor de{n} HERE, Want dat is des HEEREN offer.
Ende ghi sult die borst neme{n} vande{n} ram van Aarons widinge, en{de} ghi sullet heiligen en{de} opheffen voor den HERE, dat sal uwe deel zijn.
Ende ghi sult also heilige{n} die verheue{n} borst, ende die hefscouder die geheue{n} zijn vande{n} ra{m}me der widinghe{n} Aarons ende zijnder sone{n},
en{de} tsal Aaro{n} ende sine{n} sone{n} deel zijn, tot een eewige zede vande{n} kindere{n} va{n} Israel, wa{n}t het zijn hefoffere{n}, en{de} die hefoffere{n} sullen des HEREN zijn vande{n} kindere{n} va{n} Israel aen haere dootoffer en{de} hefoffer dye si de{n} HEERE doen.
Ende dat heilige cleet van Aaron sullen zijn sonen hebben na he{m}, dat si daer inne gesalft, en{de} haer hande{n} gewijt worde{n},
so wie dat onder alle zijn sone{n} in zijn stede priester wort, die sal zijn cleedere{n} seuen dagen aen doen, dat hi gae in die tente des getuygenis, om te dienen in die heilige plaetse.
Ghi sult neme{n} den ram der wijdingen, en{de} zijn vleesch aen eenen heilighen hoec koecken.
Ende Aaron met sinen sonen sullen des selfs rams vleesch eten metten brode des korfs, welcke voor die duere des tabernakels des ghetuychnis is,
op dattet si een versoenighe offerhande, ende dat haer handen diet offeren ghewijt worden. Een vreemde en sal daer niet af eten, want het is heylich.
Maer blijfter wat ouer vanden vleesche der wijdinghe{n}, en{de} vande{n} broode, tot des morghens, dat suldi met vier verbernen, en{de} niet late{n} eten, want het is heilich
En{de} ghi sult also met Aaron en{de} zijn sone{n} doe{n} al dat ic v geboden hebbe. Seue{n} dage{n} suldi haer hande{n} wijden,
en{de} daghelijcs een calf tot een sondtoffere slaen, om dier wille die versoent worden. En{de} ghi sult de{n} outaer suyuere{n} als ghi gheoffert hebt die offerhande der suyuer makinghe, en{de} ghi sulten saluen dat hi gewijt worde,
seue{n} dage{n} suldi den outaer reynighe{n} en{de} heilich make{n}, en{de} hi sal wesen heilich der heiligen, die desen outaer raken sal, die sal gebenedijt zijn.
En{de} dit is dat ghi metten outaer doe{n} sult, twee iarige lammere{n} suldi alle weghe des daechs daer op offeren.
Een lam des morge{n}s, dat andere des auonts
En{de} tot eene{n} lamme, een tiendendeel terwe{n} meels, gemengt met een viere{n}deel van een Hin, gestote{n} olie En{de} wijn vander seluer maten tot een lam, en{de} vochticheit daer ouer te storten.
En{de} dat ander lam suldi offeren des auonts na der ghewoonte des morghen offers, en{de} na dat wi geseyt hebben in een ruecke der soetich{eyt}
Het is God den HEERE een offerhande, tot eewighen offer, in uwe geboorten aen die duere des tabernakels der getuychnis voor den HEERE, Daer ic sal ordinere{n} dat ic tot v sal spreken.
Daer sal ic den kinderen van Israel ghebieden, en{de} den outaer sal geheylicht worde{n} tot mijnder heerlicheit,
en{de} ic sal de{n} tabernakel des getuygenis met den outaer heylige{n} ende Aaron ende zijn sonen, dat si tot mijnder eeren dat priesterscap bedienen.
En{de} ick sal te midden onder die kinderen van Israel woonen, ende haer God zijn,
en{de} si sullen weten dat ic ben die HERE haer God diese wt Egipten lant geleyt hebbe, om dat ic onder he{n} woonen soude, Ic die HERE haer God.
GHi sult oock eenen Rueck outaer van vueren houte make{n} om de{n} rueck daer op te maken
een cubitus lanc en{de} breet, dat is viercant, en{de} twee cubitus hooghe, hoornen sullender wtgaen,
en{de} ghi sulten cleeden met den alder suuerste{n} goude, sine{n} rooster en{de} zijn muere{n} rontomme, ende zijn hoornen En{de} ghi sult een gouden croonken daeromme maken,
en{de} twee gulden ringe{n} onder dat croonken aen beide siden datmen hantboomen daer inne doe, en{de} de{n} outaer daer mede gedragen worde.
Die hantboome{n} suldi ooc van vueren houte maken, en{de} vergulden,
en{de} sult den outaer sette{n} voor dat hancsel, dat welcke voor die arcke des getuychnis ha{n}gt en{de} voor die tafel daer God a{n}twoort geeft die opt getuychnis is va{n} daer ic v spreke{n} sal.
En{de} Aaron sal daer op ruec werc berne{n}, soet ruecke{n}de alst gebernt wort des morge{n}s als hi die lampen bereyt, sal hijt ontfuncke{n}
des gelijc als hi die lampe stelt omtrent de{n} auont, sal hi eewelic ruecwerc bernen voor den HEERE in v gheslachte{n}.
Ghi en sult gheen ruecwerc van ander mencsel daer op offeren, noch brantoffere, noch spijs offere noch vochtige offerhande daer op offeren.
En{de} Aaron sal op zijn hoornen versoene{n} eenmael des iaers door dat bloet dat geoffert is voor die sonden, en{de} sal versoene{n} daer op in uwe geslachten Dat sal den HEERE wesen theylich der heilighen.
En{de} die HEERE sprac tot Moysen segge{n}de.
Als ghi die hoofden der kinderen va{n} Israel telt, so sal een yeghelijc den HEERE geuen die versoeninge zijnder sielen, en{de} hen en sal niet ouercomen eenige plaghe als si getelt sullen worde{n}.
Ende een yegelijc wie{n}s name mede int getal is, sal eenen halue{n} Sikel geuen, na die mate des tempels. Eene{n} Sikel ghelt twintich heffingen Eene{n} haluen sikel sal den HEERE geoffert worde{n}.
Wie dat int getal is van twintich iaren ende daer ouer, die sal desen prijs geue{n}.
Die rijcke en sal daer niet toe doen tot den halue{n} sikel, en{de} die arme en sals niet vermindere{n}.
Ende dat ghelt dat ghi ontfanghen hebt vanden kinderen van Israel, suldi ouer leueren tot ghebruycke des tabernakels der getuygenis dattet si een ghedenckenisse van hen voor den Heere, ende dat hi haere{n} sielen ghenadich si.
Ende die Heere sprac tot Moysen segghende,
ghi sult ooc een metalen wateruat maken, met eene{n} metalen voete om mede te wasschen, ende sultet stellen tusschen den tabernakel des ghetuyghenisse, ende den outaer, ende als dat water daer in ghedaen is,
so sullen Aaron ende zijn sonen haer ha{n}den en{de} voeten daer in wasschen,
als si inden tabernakel des ghetuyghenis gaen, oft tot den altaer, dat si den HEERE offeren sullen ruecwerck,
op dat si niet en sterue{n}. Dat sal een eewige zede zijn hem en{de} sine{n} zade by haeren nacomelingen.
Ende die HEERE sprack tot Moysen
segghende. Neemt tot v specerie der bester wtuercoren Myrrhen, vijf hondert Sikel, ende Caneels half soo veel, dat is, vijftich ende twee hondert, ende kalmos oock vijftich en{de} twee hondert,
ende Cassia vijfhondert, na den sikel des heylichdoms, ende olye van olijfboomen een mate Hin.
En{de} ghi sult maken olye der saluinge{n}, een heilighe salue gemengt na dat werc des apotekers.
En{de} ghi sult daermede salue{n} den tabernacule des ghetuygenis, en{de} die Arcke des testaments,
die tafel met al haer gereetscap, de{n} candelaer met alle zijn gereetscappe, de{n} outaer des ruecks,
den brantoffer outaer met alle zijnder gereetscap, en{de} dat hantuat met sine{n} voete,
en{de} ghi sult al te same{n} dese dinge{n} heylich make{n}, en{de} sullen wesen die heylighe dingen der heilichdo{m}me{n}, wie datse rake{n} sal, die sal geheilicht worden.
Aaro{n} en{de} zijn sonen suldi ooc salue{n}.En{de} ghi sultse heilich maken op dat si dat priesterscap tot mijnder eere{n} bedienen.
En{de} ghi sult de{n} kindere{n} Israel segge{n} Dese olye der saluinge sal mi een heylighe salue zij{n} bi uwe nacomelinge{n}.
Gee{n} vleesch va{n} me{n}sche{n} en sal daer mede gesalft worden der maniere{n} va{n} die{n} me{n}csel en suldi geen make{n}, want het is heilich gemaect en{de} tsal v heilich zijn.
Wie dat alsulcke{n} maect, ofte eenen vremde{n} daer af geeft, die sal van sine{n} volcke wt ghedaen worden
En{de} die HEERE sprac tot Moysen, neemt specerie, stacte{n} en{de} onicha{m} galbanu{m} va{n} goeden ruecke, en{de} dalder doorluchtichste wierrooc, des sullen si al eue{n} zwaer va{n} gewichte zijn.
En{de} ghi sult make{n} daer af ruecwerc neerstelijc geme{n}ct na des apotekers werck, ende suyuer, waerdich om heylich ghemaeckt te worde{n}
en{de} als ghijt al tsame{n} tot dunne{n} puluer gestoote{n} hebt, so suldy daer af voor dat getuygenis inden tabernakel des getuyghenis leggen, van daer dat ic v openbare{n} sal, Dat ruecwerc sal v dat heilichste der alder heilichste dinghen zijn.
Ende des gelijcken mencsel en suldi voor v niet maken, want het heylich is den HEERE.
Wat mensche des ghelijc maken sal, om dat hi ghebruycken soude dien ruecke, die sal vergaen van sinen volcke.
ENde die HERE sprac tot Moysen segghende,
siet, Ic heb geroepen by name Bezeleel Huri sone, die Hurs sone was va{n}den geslachte Iuda,
en{de} hebbe hem veruult metten geest Gods, met wijsheyt en{de} versta{n}de, wetentheit in alderley werc,
om te verde{n}cken watmen smeden mach wt gout, siluer, latoen,
marmorsteen en{de} costelike gesteente{n} en{de} wt houte te make{n} alderley werc.
Ende ic hebbe hem eene{n} geselle gegeue{n} Ooliab Ahizamachs sone vande{n} geslachte Dan, ende ic heb elcken wijsen die wijsheit int herte gegeuen, dat si maken sullen, al wat ic v gebode{n} hebbe.
Den tabernakel des verbonts, dye Arcke des ghetuyghenis, die tafel der antwoort daer op, en{de} alle gereetscap des tabernakels,
die tafele en{de} haer gereetscap, de{n} alder suyuersten candelaer en{de} al zijn ghereetscap, de{n} outaer des ruecwercs,
des brantoffers outaer, met alle zijnder gereetscap, dat watervat met sine{n} voete,
die heilige cleederen totte{n} die{n}ste des priesters Aaro{n}, en{de} die clederen zijnder sonen, om dat priesterscap tot mijnder eere{n} te bediene{n},
die salfolie, ende dat ruecwerc va{n} specerie totte{n} heilichdo{m}. Al wat ic v gheboden hebbe sullen si maken.
En{de} die HEERE sprac tot moysen segge{n}de.
Segt de{n} kindere{n} va{n} Israel, en{de} spreect tot hen. Siet, dat ghi mine{n} Sabboth bewaert, want hi is ee{n} teeke{n} tussce{n} mi en{de} v, tot op uwe nacomelingen, Om dat ghi weeten sult dat ick die HEERE ben die v heylich make.
Daerom bewaert minen Sabboth, want hi is v heilich, wie hem beulect, dye sal dye doot sterue{n}. Want wie dat eenich werc daer in doet, diens siele sal vergaen wte{n} middel van sine{n} volcke.
Ses dage{n} suldi v werc doe{n} Maer die seuenste{n} dach is die Sabboth die heilighe ruste des HEEREN. Wie dat eenich werc doet in desen dach, die sal die doot steruen.
Die kinderen van Israel sullen de{n} Sabboth houden, en{de} oock by haer nacomelinghen vieren. Het is een eewich verbont
tussce{n} mi, ende die kinderen van Israel, en{de} oock een eewich teeken, Want binnen ses dage{n} so maecte die HEERE hemel en{de} aerde, En{de} op den seuenste{n} dach rustede hi, ende hielt op van allen wercke.
Ende als die HEERE alle dusdanighe redenen gheeyndet hadde met Moysen opden berghe Synai, Soo ghaf hy hem twee Tafelen des ghetuyghenisse, dye steenen waren, ende ghescreuen metten vinghere Gods.
ALs dat volck sach dat Moyses toefde vanden berghe te comen, vergaderde{n} si teghen Aaron, en{de} spraken tot hem. Staet op, en{de} maect ons goden, die voor ons gaen, want wi en weten niet wat desen man Moysi gheschiet is, die ons wt Egipten geleyt heuet.
Aaron sprac tot hen, treckt af die gulden oorringen van uwer wiuen ooren, en{de} uwer sonen, en{de} uwer dochtere{n}, en{de} brengtse tot my.
En{de} alle tvolc dede dat hi gebode{n} hadde, bre{n}gende zijn gulden oorringen tot Aaron.
Ende als hi die ghenome{n} hadde, so heeft hijt met gegoten wercke gemaect, en{de} maecte hen een calf tsamen geblasen, en{de} si sprake{n}. Dat zijn uwe goden Israel, die v wt Egipten lant geleyt hebben.
En{de} als Aaron dit sach, maecte hi eene{n} outaer voor he{m} en{de} liet roepen en{de} sprac. Morge{n} ist des HEEREN feeste,
en{de} si stonden des morghe{n}s vroech op, en{de} offerden brantoffer, en{de} offer des vredes Daer na ginc dat volc sitten om te eten, ende te drincken, en{de} stonde{n} op om te spelen.
Maer die HEERE sprac tot Moysen seggende. Gaet, daelt af, Want v volc, dat ghi wt Egipten lant gheleyt hebt, heuet gesondicht,
si zijn gheringhe vanden weghe ghegaen, die ghi hen getoont hebt. Si hebben een ghegoten calf ghemaect, ende hebbent aen ghebeden, ende hebben hem offerhande gheoffert ende gheseyt. Dat zijn uwe Goden Israel, die v wt Egipten landt gheleyt hebben.
Ende die HEERE sprac weder om tot Moysen. Ic sie dat dit volc hartneckich is,
en{de} nv, laet my, dat mijnen thoorn op hen vergramme{n} mach, ende dat icse te niet doe, ende ic sal v make{n} tot een groot volc.
Maer Moyses badt den HEERE sinen God segghende. Och HEERE, waer omme vergramt uwen thoorne ouer v volcke, dat ghi met grooter macht, ende crachtigher handt wt Egipten lant gheuoert hebt?
Ick bidde v, dat die Egiptenaren niet en moghen segghen, hi heeftse looslic wt den lande geleyt, om dat hise dooden soude int geberchte, en{de} te niet doen vant aertrijcke, laet uwe gramscap stillen, ende weest vreedsamelick ouer die quaetheit ws volcs,
weest gedachtich uwer dienaren Abraham, Isaac, ende Israel. den welcken ghi ghesworen hebt by v selue{n} ende gesproken. Ic sal uwe zaet vermeerdere{n} ghelijc die sterren des hemels, ende alle dat lant daer ic af ghesproken hebbe, sal ic uwe{n} zade geuen, ende ghi sultse besitten eewichlijck.
Ende die HEERE is te vreeden ghestelt gheweest, dat hi niet doen en soude dat quaet dat hy ghesproken hadde teghen zijn volcke.
En{de} Moyses keerde weder vanden berge ende hadde twee tafelen des ghetuyghenis in zijn handen, die op beyde siden ghescreue{n} waren,
ende si ware{n} met des HEREN wercke ghemaect, ende dat ghescrift was Godes gescrift daer in ghegraue{n}.
Doen Iosue hoorde des volcs roep, dat si gherucht maecten, sprac hi tot Moysen. Een gehuyl des strijts wort gehoort inden heyrlegher.
Hi antwoorde. Ten is ghenen roep tot strijt verweckende, noch roep der ghenen die bedwingen te vlieden, maer ic hoore een stemme der singhender luyden.
Als Moyses byden leger genaecte, sach hi dat calf, en{de} den dans, en{de} hi wert seer gra{m}, en{de} werp die tafelen wt sinen handen, ende bracse onder aen den berge,
en{de} nam d{at} calf dat si ghemaect hadden en{de} verberndet met viere, en{de} sloecht te puluere, en{de} dedet int water stuyuen, en{de} gaft den kinderen van Israel te drincken,
en{de} sprac tot Aaron. Wat heeft v dit volc gedaen dat ghi die alder grootste sonde op hen ghebracht hebt?
Aaron antwoorde. Mijn heere en veronweerde hem niet, ghi kent dit volc dattet geneycht is tot quaetheit,
en{de} si spraken tot my, maect ons goden, die ons voorgaen, wa{n}t wi en weten niet, wat desen man Moysi, die o{n}s wt Egipten lant gheleyt heeft, ouercomen is.
Ic sprac tot hen, Wie van v heeft gout? Si hebbent af ghenomen en{de} mi ghegheue{n} ende ic hebt int vier gheworpen, en{de} daer wt quam dit calf.
Als Moyses sach, dat die kinderen va{n} Israel gebloot waren, want Aaron haddese berooft om die schandelicheit der beulecter sonden, en{de} haddese bloot onder die vianden gestelt
en{de} hi ginc in die duere des legers en{de} sprac. Coemt tot mi die den HEERE toe behoort. Doen vergaderde{n} bi hem alle die kinderen Leui,
ende Moyses sprack tot hen. So spreect die HEERE die God van Israhel. Ee{n} yegelijc binde zijn zwaert op zijn dgye ende doorgae wech en{de} weder vander eender poorten totter ander des legers, en{de} een yegelijc verslae sinen broedere, vrient ende naesten.
Die kinderen Leui dedent, so hen Moyses gheboden hadde, en{de} in dien dage vielen vanden volcke omtrent drie duysent ma{n}ne{n}.
Doen sprac Moyses Ghi hebt uwe ha{n}den huyden den HEERE gewijt een yeghelijc aen sinen sone en{de} broeder, op dat die benedictie v ghegeuen worde.
Des anderen daechs sprac moyses totten volcke, ghi luyde{n} hebt ee{n} daldergrootste zo{n}de gedaen, Ic sal opclimme{n} tot de{n} HEERE oft ic misschien mocht verbidden, en{de} hem te vreden stellen van uwer zonden.
Ende Moyses is weder tot de{n} HEERE gecomen, en{de} doen sprack hi. Ick bidde v, dat volck heeft ghesondicht die aldergrootste sonde, en{de} hebben hen gulden Goden ghemaect, Vergeeft hen haer sonde,
en doedijt niet, so schrabt mi wt uwen boecke, dien ghi gheschreuen hebt.
Die HEERE antwoorde hem, wie dat mi sondicht, dien sal ick wt minen boecke schrabben,
Maer gaet ghi, en{de} leydet dit volck daer ick v gheseyt heb, Mijn Engel sal voor v gaen, Maer inden daghe der wraken sal ick dese haer sonden op hen besoecken.
Aldus plaechde die HEERE dat volck om die misdaet des calfs, dat welcke Aaron ghemaect hadde,
DIe HEERE sprack tot Moysen, gaet en{de} reyst opwaert van deser plaetsen, ghi en{de} uwe volck, dat ghi wt Egypten lant gheleyt hebt, in dat lant dat ick Abraham Ysaac, en{de} Iacob ghesworen heb, en{de} gheseyt, Vwen zade sal ict gheuen,
en{de} ick sal minen Engel uwen voorlooper voor v seynden, Hi sal wtstooten die Cananiten, Amoriten, Hethite{n}, Pheresiten, Heuiten, en{de} Iebusiten
op dat ghi intrect in dat lant, dat van melck en{de} honich vloeyt, wa{n}t ick en sal met v niet opreysen, wa{n}t ghi zijt een hartneckich volck op dat ick bigheual v onder weghen niet te nyete en doe,
Ende als dat volck dese alderbooste redenen hoorde, waren si droeuich, en{de} niema{n}t en dede zijn vercyeringe aen na der ghewoonte.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, segt totten kinderen van Israel, Ghi zijt een hartneckich volck, Ick sal eens comen int midden va{n} v, en{de} sal v alle gader wt veghen, Daerom legt nv uwe vercyeringhe van v, dat ick weet, wat ick v doen sal,
Aldus deden die kinderen van Israel haer vercyeringhe af vanden berch Horeb.
Moyses nam de{n} Tabernakel, en{de} sloech die{n} op, verde buyte{n} den leghere, en{de} hiet haeren naem Tabernakel des verbonts, en{de} wie dat eenighe clachte hadde, die qua{m} totten Tabernakel des verbonts buyten de{n} leghere,
en{de} als Moyses wtghinck totten Tabernakel, so stont alle dat volck op, en{de} een yeghelijck stont in zijnder tenten duere, en{de} saghen hem na, tot dat hi in die tente quam,
En{de} als Moyses inde{n} Tabernakel des verbo{n}ts ghecomen was, so qua{m} die calomne der wolcken beneden, en{de} stont aen die duere, en{de} die HERE sprack tot Moysen,
En{de} alle dat volck sach dat die calomne der wolcken aen die duere des Tabernakels stont, en{de} stonde{n} op, en{de} si aenbaden voor die dueren van haeren wooninghen.
Wa{n}t die HEERE sprack met Moysi va{n} aensichte tot aensichte, ghelijck een man met sinen vrient spreect, Ende als Moyses wederkeerde totten leghere, so en ghinck zijn dienaer Iosue die sone Nun, die iongelinc vande{n} Tabernakel niet.
En{de} Moyses seyde totte{n} HEERE, Ghi ghebiet mi, Leyt dit volck wech opwaerts, ende ghi en laet mi niet wete{n}, wien dat ghi met mi seynden wilt bisonder, wa{n}t ghi doch geseyt hebt. Ick kenne v bi name, en{de} ghi hebt ghenade in minen ooghen gheuonden,
Heb ick dan ghenade voor uwen ooghen gheuonden, Thoo{n}t mi uwe aensicht dat ick bekennen mach, dat ick ghenade voor v ooghe{n} vinde, en{de} aensiet doch dit volck, dat uwe volck is.
En{de} die HERE sprack, Mijn aensicht sal voor v gaen, ende ick sal v ruste gheuen,
ende Moyses seyde, Ist dat ghi selue voor ons niet en gaet, en leyt ons niet wt deser plaetse,
Want waer bi soudemen bekennen moghen, dat ick en{de} v volck ghenade voor uwe ooghen gheuonden hadden, ten si, dat ghi met ons gaet, op dat ick en{de} uwe volck met eere verheuen worden, van alle volck dat op aertrijck woonachtich is,
Die HEERE sprack tot Moysen, Dat woort dat ghi nv gheseyt hebt, sal ick oock doe{n}, want ghi hebt ghenade gheuonde{n} voor mine{n} oogen, en{de} ick kenne v met name.
Moyses sprack, Verthoont mi uwe heerlicheyt,
Die HERE antwoorde, Ick sal v alle goet verthoonen, en{de} ick sal worde{n} gheroepen in des HEEREN naem voor v, en{de} ick sal ontferme{n} dien ick wil, en{de} ick sal goedertieren wesen dien, diet mi ghelieft,
En{de} noch sprack hi, ghi en moecht mijn aensicht niet gesien, Wa{n}t ghee{n} mensche en sal leue{n} die mi siet,
en{de} noch sprac die HERE, Siet, daer is een ruymte bi mi, daer suldy opten steen staen,
Als mine heerlicheyt voorbi gaen sal, so sal ick v in des steens cloue leggen, en{de} ick sal mijn hant op v houden, tot dat ick voorbi ben,
en{de} als ick mijn hant va{n} v doe, suldy mi achterna sien, maer mij{n} aensicht en suldy niet mogen sien.
ENde die HERE sprac tot Moysen, verhouwet v twee steenen tafelen, gelijck die eerste waren, en{de} ick sal die woorde{n} daer op schrijuen, die in die eerste tafelen waren, die welcke ghi ghebroken hebt,
Ende weest morghen bereyt, dat ghi vroech opten berch Sinai climpt, en{de} ghi sult met mi stae{n} op des berchs top,
En{de} en laet niema{n}t met v come{n}, datter niema{n}t ghesien en worde, om al den berch, Oock gheen schaep noch runt en laet teghen ouer desen berch weyden.
En{de} Moyses hyeu twee steenen tafelen, ghelijc die eerste waren, en{de} stont des nachts vroech op, en{de} clam opte{n} berch Sinai, so hem die HEERE ghebode{n} hadde, en{de} hi nam die twee steenen tafelen in zijn hant,
En{de} als die HERE afghecome{n} was, in eender wolcke{n}, stont Moyses aldaer bi hem, en{de} aenriep de{n} naem des HEEREN,
En{de} als die HERE voorbi zijn aensicht ghinck, riep hi, Heerschappie hebbende HEERE God, barmhertich, en{de} genadich, en{de} lancmoedich, en{de} va{n} grooter ghenaden, en{de} warachtich,
ghi die bewaert ghenade int duysende lidt, en{de} vergheeft die misdaet, ouertredingen en{de} sonde{n} en{de} voor wien niema{n}t door zijn selue{n} ontschuldich en is, ghi die die misdaet der vaderen versoect op die kinderen, en{de} kints kindere{n}, tot int derde en{de} vierde lit.
En{de} Moses buychde he{m} haestelijck totter aerden, en{de} badt hem aen,
en{de} sprac, HERE, heb ick ghenade voor uwen ooghe{n} gheuonde{n}, so bid ick v, dat ghi gaet met ons, wa{n}t tis een hartneckich volc, dat ghi onser sonden en{de} misdaet afneemt, en{de} ons besidt,
en{de} die HEERE antwoorde, Ick sal een verbont make{n} voor alle de{n} volcke, en{de} ick sal teekenen doen, dier ghelijcken die noyt gheschiet en zijn, in allen landen, en{de} onder alle volck, en{de} allet volck, daer ghi onder zijt, sal sien des HEEREN werck, wa{n}t vreeselijc salt zijn, dat ick met v doe{n} sal,
Hout dat ick huyde{n} ghebiede, Siet, ick sal voor v verdrijue{n} die Amoriten, Cananiten, Hethite{n}, Pheresiten, Heuiten, en{de} Iebusite{n},
Wacht v, dat ghi niet en maect eenige vrie{n}tschapen metten inwoonders va{n} dien lande, daer ghi in comen sult, dat si v niet een arghernis en worde{n},
maer haer outare{n} worpet om, en{de} haer goyke{n}s breect, hout af haer bossche{n},
en wilt ghee{n} vremde gode{n} aenbidden, wa{n}t die HEERE een vyerich liefhebber is, sinen naem is God, die vyerich liefhebber,
En maect ghee{n} verbont mette{n} menschen va{n} dien lantschapen, op als si ouerspel bedrijue{n} met haere{n} goden, en{de} aenbede{n} haer afgoden, dat v dan niema{n}t en roepe, dat ghi etet va{n} haeren offerspijse,
Noch ghi en sult uwen sonen ghee{n} huys vrouwe nemen van haeren dochteren, om des wille, als si ouerspel bedreuen hebbe{n}, v sonen oock doe{n} ouerspel bedrijuen met haeren gode{n}.
Ghi en sult ghee{n} ghegoten gode{n} voor v maken,
Die feeste des ongheheefs broots suldy houden, seuen daghe{n} sultdy ongheheeft broot eten, so ick v gheboden heb, omtrent der tijt des mae{n}ts datme{n} die nyeuwe vruchte{n} maeyt wa{n}t inder selfder mae{n}t des tijts der lente{n} sidy wt Egypten ghetrocken,
Alle dat zijn moeder eerstwerf ontdoet, dat manlijck is, dat sal mine zijn, va{n} alle uwe vee, het si osse oft scaep.
Die eerste ghebore{n} des ezels suldy met eene{n} schape lossen, maer en lostijs niet, so salment dooden, Alle eerste gheboren uwer kinderen suldy lossen. Ghi en sult niet ydel openbaren voor mijn aensichte.
Ses daghe{n} suldy arbeyden, de{n} seuensten dach suldy vyere{n}, beyde met ploegen en{de} met oogsten,
Die feeste der weken suldy houde{n}, metten voor vruchten der tarwen ooste, En{de} die feeste des inuoeringhe{n} als dat iaer om is,
Driemael int iaer salt al dat va{n} mans naem is openbare{n} voor de{n} aensichte des almoghenden HEERE des Gods va{n} Isral.
Als ick die Heydenen verderue{n} zal voor v aensichte, en{de} v pale{n} verbreede{n} sal, en sal niema{n}t uwe{n} lande laghen legghe{n}, die wijle ghi opgaet driemael inde{n} iare, om te openbare{n} voor de{n} HERE uwe{n} God,
Ghi en sult niet offeren dat bloet ws offers, op dat gheheeft broot, En{de} de{n} offer des feests va{n} Paesche{n}, en sal niet ouer nacht blijue{n} tot des morghens.
Die eerstelinghen vanden eersten vruchten ws ackers suldy in dat huys des HEREN ws Gods brenghen, Ghi en sult dat bocxken niet koken in zijns moeders melcke,
En{de} die HERE sprac tot Moysen, scrijft dese woorden, met den welcke{n} ick met v, en{de} met Israel een verbont gemaect hebbe,
En{de} Moyses was aldaer biden HEERE veertich daghen, en{de} veertich nachten, en{de} en adt gheen broot, en{de} en dranck geen water, Ende hi schreef die tafelen, die thien woorden des verbonts.
Als Moyses va{n}de{n} berch Sinai ginc, hielt hi die twee tafelen des ghetuygenis in zijn hant, en{de} en wist niet dat zijn aensicht hoornen hadde gecregen wt den gheselscap der redene{n} met Gode,
Als Aaron en{de} alle die kinderen va{n} Israel sage{n}, dat Moyses aensicht hoornen hadde vreesden si bi hem te come{n}
Ende als si van hem gheroepen waren, Aaron, en{de} alle die opperste{n} der sinagoge{n} keerden tot hem, ende hi sprack met hen,
Daer na quamen alle die kinderen van Israel tot hem, en{de} hi gheboot hen al, dat die HEERE met hem gesproken hadde opten berch Sinai,
En{de} als hi zijn redene{n} voleynt hadde, leyde hi een decsel op zijn aensichte,
En{de} als hi inghinck voor den HEERE, om met hem te spreken, dede hi dat decsel af, tot dat hi weder wtginck, En{de} als hi wt qua{m} en{de} sprack met den kinderen van Israel, alle dat hem geboden was,
so sagen da{n} die kinderen van Israel zijn aensichte aen, hoe dat die huyt zijns ae{n}gesichts hoorne{n} hadde so dede hi dat decsel weder op zijn aensicht, tot dat hi weder inginc om met he{n} te spreken.
ENde Moyses vergaderde alle die ghemeynte der kinderen van Israel, ende sprack tot hen, Dat ist dat die HERE geboden heeft, dat ghi doen sult,
Ses dagen suldi wercken, den seuenden dach suldi heylich houden, den sabboth der ruste{n} des HEREN, Soo wie dat eenich werck daerinne doet, die sal ghedoot worden,
Ghi en sult gheen vier aensteken inden sabboth dach, in allen uwen wooningen.
En{de} Moyses sprack tot alder gemeynten der kinderen va{n} Israel, Dit ist dat die HERE gheboden heeft,
Ghy sult afscheyden onder v die eerste vruchten den HERE, alsoo dat een yeghelijck wt vrijer herten brenghe den HERE, Gout, siluer, metael,
goubloemen side, purpur, paerse side tweemael geuerwet, witte side, en{de} geyten har,
roode rams vellen, goubloemuerwige vellen,
en{de} vueren hout,
olie totter lampen, en{de} specerie tot salfolie, en{de} tot goede ruecwerc,
Onix en{de} zeer dierbaer gesteente tot den lijfrock die den scouderen bedect, ende totten borstlap der redelicheyt.
En{de} so wie onder v wijs va{n} herten is, die come, en{de} make dat die HEERE gheboden heeft,
te wetene, den tabernakel met zijnder tenten, en{de} decsel, ringen, bardere{n}, richele{n}, calomne{n}, en{d}e voete{n},
Die arcke met haere{n} hantboomen, de{n} stoel der antwoorde{n}, en{de} dat voorhancsel,
Die tafel met haere{n} hantboomen, ende alle haer ghereeschap, ende met dat thoonbroot,
Den candelaer omme te lichten, en{de} zijn gereescap, en{de} zijn lampen, ende die olie tot den lichte te voeden,
Den ruecaltaer met sinen hantboome, Die salfolie en{de} specerie tot de{n} ruecwercke, Dat cleet voor die duere des tabernakels,
De{n} brantoffer outaer met sinen metalen rooster, ha{n}tboomen, ende alle zijn ghereescap, Dat wateruat met sinen voete,
Die gordinen des voorhofs met sine{n} calomne{n} en{de} voete{n} en{de} dat cleet der dueren aent voorhof,
Die spannagele{n} des tabernakels, en{d}e des voorhofs met haere{n} zeylen,
Die cleedere{n} der office{n} tot den dienste in die heylige plaetse, die heylighe cleedere{n} des priesters Aaron, met zijnder sone{n} cleedere{n}, dat si dat priesterscap gebruyke{n} tot mijnder eeren.
En{de} alle die menichte der kindere{n} van Israel wechghaende van Moyses aengesichte
offerde met bereyde{n}, willende innige gedachte die eerste vruchten de{n} HERE tot den wercke des tabernakels des getuygenis, wat dat totte{n} cieraet en{de} den heyligen cleederen van noode was,
Het brochten beyde ma{n} en{de} wijf, wie dat gewillich va{n} herten was, armringe{n}, oorringe{n} ringen gordels, en{de} alderley gulden iuweelen, Alle gulde{n} vaten zijn tot gifte{n} de{n} HERE toe ghedeylt,
En{de} wie dat gout oft goubloeme side hadde, purpur, roset root, witte side, gheyten har, roode ramsuellen en{de} goubloeme vellen, die brachtet, En{de} wie siluer, gout, en{de} metael hadde, die bracht totte{n} offer de{n} HERE,
En{de} wie vuere{n} hout bi he{m} vant, die bracht tot alderley werck des Godes dienst.
Maer die gheleerde vrouwen dier gecomen ware{n} gaue{n} goubloem gheel side, purpur, paerse side tweemael gheuerwet, witte waet side, en{de} wormke{n}s root,
geuerwede rams vellen, yeghelick wt sinen vrien eygen wille dit geuende
Die vorsten brochte{n} Onix en{de} dierbaer gesteente tot de{n} lijfrock die de schouderen bedecte, en{de} den borstlap der redelicheyt,
en{de} specerie, en{de} olie tot den lichtuaten, en{de} tot salfolie, en{de} tot den goeden rueck werck.
Aldus brochten die kinderen van Israel vriwillich beyde man en{de} wijf, tot alderley merc te maken, dat die HEERE gheboden hadde, door Moyses hant, datment maken soude.
En{de} Moyses sprack tot de{n} kindere{n} va{n} Israel, siet die HERE heeft met name{n} geroepen Bezeleel Vrias sone die Hur sone was, vande{n} geslachte Iuda,
en{de} hi heeft hem veruult met den geest Godts, dat hi wijs, verstandich, constich is tot alderley werc,
constelic te arbeyden int gout, siluer en{de} metael edel steen te snijden ende in te setten, hout te timmere{n}, te maken alderley constelic werc, watmen met hameren wercke{n} mach,
ende hi heeft hem onderwisinge in zijn herte gegeuen, En{de} Ooliab de{n} sone Achisamach va{n}den gheslachte Dan,
Hi heeftse beyde met wijsheyt veruult, dat si maken soude{n} wercken des timmerma{n}s, berduerwerckers, en{de} bancwerck van goubloeme side, va{n} purper, van paerse side tweemael gheuerwet, van witte side, en{de} dat si alle dinc weuen, en{de} alle nieuwe vonden vinden.
Doen wrochten Bezeleel en{de} Ooliab, ende alle die manne{n} die wijs van herten waren, dien die HEERE wijsheyt ende verstant gegheuen hadde, om te wete{n}, hoe dat si alderley werc maken soude{n} totte{n} dienst der heyliger plaetsen na alle dat die HERE gheboden hadde,
En{de} als Moyses Bezeleel en{de} Ooliab geroepen hadde, en{de} alle die wijse mannen van herte{n}, die{n} die HERE wijsheyt gegeue{n} hadde int herte, te wete{n} alle die hen seluen gewillichlijck ouer gegheuen hadden, om te arbeyden aent weck,
soo gaf hi hen ouer, al die ghiften der kindere{n} va{n} Israel, En{de} als si dagelicx he{n} int werc onledichde{n}, soo offerde dat volck smorgens dat si belouet hadden,
wt deser saken ware{n} die wercluyde{n} en{de} constenaers bedwonge{n} te comen,
en{de} seyde{n} tot Moysen, Dit volc brenget te vele, meer dan tot de{n} werc des dienst van noode is,
Doen gheboot Moyses datmen liet roepe{n} door een stemme des bodes, alom door den legher, Niemant noh man noch wijf en brenge meer toe, tot den wercke der heyligher plaetsen, Doen heeftmen opgehouden van te offeren gauen,
om dat die dingen die daer gheoffert waren ghenoech waren, ende noch schoot daer ouer.
Alsoo maecten alle die wijse mannen va{n} herten, om te volbrengen dat werck des tabernakels, thien gordinen van witter ghetweernder siden, geelder siden, purpur, roset root tweemael geuerwet van vremden verwe, ende conste der baerduerwerckers,
De lengde eender gordine{n} was achtentwintich cubitus, die breede vier cubitus, en{de} alle die gordinen ware{n} van eender maten,
en{de} hi hechtede vijf gordinen te samen, die een aen die andere, en{de} die andere gordine{n} heeft hi desgelijcs ghehecht,
En{de} hi maecte gheele hencselkens aenden rant van elcker gordine{n},
daer mede die een ae{n} die ander geuoecht soude worden,
daer om ooc maecte hi oock vijftich gulden ringhen, die der gardinen hencselen vestigen souden, die een aen die andere tsamen, dattet een tabernakel wert.
En{de} hi maecte elf hare{n} cleederen va{n} geyten hare, om de decke{n} dat dack des tabernakels,
Een haren cleet hadde in die lengde dertich cubit{us}, en{de} inder breede vier, die haren cleederen waren alle van eender mate{n},
ende hi voechdese haerder vijf te same{n} op een side, ende ses te same{n} op die ander side,
en{d}e hi maecte vijftich hencselen aen elck haren cleedt aenden rant, daer mede dat si tsamen gehecht werden,
en{de} hi maecte vijftich metalen ringeskens daer mede dat dat dac tsame{n} in ee{n} soude geuoecht worde{n}, so dat va{n} alle den haren cleederen een decsel soude gemaect worde{n},
En{de} hi maecte ee{n} decsel ouer de{n} tabernakele va{n} roode ra{m}s vellen, En{de} daer ouer noch ee{n} decsel va{n} goubloeme vellen.
En{de} hi maecte barderen totten Tabernakel va{n} Vueren houte, rechtstaende
een yeghelijck, hadde thien cubitus in die lengde, en{de} de breede hielt anderhalf cubitus,
en{de} aen yeghelijcke{n} twee voechselen aen elcke side, daer mede dat die een aen die ander gheset wert,
dat der seluer berderen twintich stonden Zuytwaert,
met veertich silueren voeten daer onder, onder elck bert twee voeten aen die twee hoecxkens daer tvoechsel der siden eynde nam,
Aldus ter ander siden des Tabernakels teghent Noorden maecte hi oock twintich barderen,
met veertich silueren voeten, onder elcke bart twee voeten,
Maer aen die side des Tabernakels tegent Westen dat is die ter zee waert siet, maecte hi ses barderen,
en{de} twee andere op elcken hoeck des Tabernakels achter aen,
dat elck bart met sinen hoeckbarde van onder op voechde, en{de} boue{n} aent hooft te same{n} quame{n} met eender schroeue{n}, so dede hijt aen elcken hoeck va{n} beyde siden,
datter .viij. barderen te samen waren, en{de} sesthien silueren voeten, onder elcken barde twee voeten.
En{de} hi maecte rijchelen va{n} Vueren houte, vijf tot de{n} barderen opter eender siden des Tabernakels,
ende vijf opter ander siden, en{de} vijf achter aen teghent Westen teghe{n} die zee,
en{de} hi maecte noch een andere rijchele, die aen die barderen duer wech souden comen, vanden eenen eynde totten anderen,
en{de} hi vergulde die barderen met goude, Maer haer ringhen maecte hi van goude, en{de} goot haer fundamente{n} voeten va{n} siluer om die hantboomen moghen in te steken, die hi oock met gouden platen ouerdecte.
En{de} hi maecte Cherubim op dat voorhanghende cleet va{n} gheelder siden, purpur, roset root, tweemael geuerwet, en{de} ghetwernder witte siden constelijck barduerwerck,
En{de} hi maecte daer toe vier calomnen van Vueren houte, en{de} verguldese met haeren hoofden, en{de} daer toe goot hi vier silueren voeten,
en{de} hi maecte een cleet inde{n} inganck des Tabernakels va{n} geelder siden, va{n} purpur roset root tweemael gheuerwet, en{de} ghetwernder witte siden ghestict werck verheuen,
en{de} vijf calomnen met haere{n} hoofde{n}, en{de} vergulde haer hoofden, die hi ouerdecte met goude, en{de} vijf metalen voeten goot hi daer toe, die hi oock met gout ouerdecte.
ENde Bezeleel maecte die Arcke va{n} Vuere{n} houte, twee cubitus en{de} eene{n} haluen lanck, anderhalf cubitus breet, en{de} die hoochte was anderhalf cubitus, en{de} hi ouerdectese mette{n} alderfijnsten goude va{n} binnen en{de} va{n} buyten,
en{de} hi maecte haer om ende om, een gulden croone,
en{de} goot haer vier gulde{n} ringhen aen haer vier hoecken, op elcke side twee,
En{de} hi maecte hantboomen va{n} Vueren houte, en{de} die ouerdecte hi met goude,
en{de} hi stacse in die ringhen aen die side{n} vander Arcken, datmense draghen mochte.
En{de} hi maecte den stoel der antwoorde{n}, vanden alderfijnsten goude, twee cubitus, en{de} een halue lanck, en{de} anderhalf cubitus breet,
en{de} hi maecte twee Cherubim va{n} gheslagen goude, aen die .ij. eynde{n} des ghenade{n} stoels,
een Cherubim aen deen eynde, dander aen dat ander eynde.
En{de} die Cherubim breyde{n} wt haer vloghelen va{n} boue{n} ouer, en{de} decte{n} also de{n} genade{n} stoel en{de} sage{n} malca{n}dere{n} en{de} den ghenade{n} stoel.
En{de} hi maecte die tafele va{n} Vuere{n} houte .ij. cubitus lanck een breet, en{de} anderhalf cubitus hooge,
en{de} verguldese met finen goude, en{de} hi maecte daer ouer al om een gulden lijst,
en{de} op die lijst een gulde{n} croon vier vinger breet, en{de} bouen die selue noch een ander gulden croone,
En{de} hi goot daer toe vier gulde{n} ringhen, en{de} dedese aen die vier hoecke{n} aen de voete{n}
teghe{n} die croone, en{de} hi stack die hantboomen daer inne, datme{n} die tafel soude moghe{n} dragen,
En{de} hi maecte die hantboomen va{n} Vueren houte, en{de} verguldese met goude, datmen die tafele daermede soude dragen,
En{de} hi maecte oock vaten tot verscheyde{n} gebruyck der tafelen, azijn vaten, flesschen, croesen, wieroock vaten va{n} suyueren goude daermen vochtighe offerhande mede soude offeren.
En{de} hi maecte de{n} candelaer gheslagen va{n}de{n} alder fijnsten goude, va{n} wie{n}s boom scachten nappen, ronde clootke{n}s, en{de} oock lilie{n} wt quame{n}
ses aen beyde side{n}, drie scachte{n} wter eender side, en{de} drie wt der andere
drie nappe{n} in maniere va{n} noten aen elcke{n} scacht en{de} ronde clootke{n}s, en{de} daer mede lilien en{de} drie nappen gelijc note{n} aende{n} andere{n} scacht en{de} ronde clootke{n}s, en{de} daer mede lilie{n} het werc des ses scachte{n} was gelijck die daer ginghen wten struyck des candelaers.
Maer aende{n} boo{m} ware{n} vier nappe{n} inder gelijkenisse va{n} note{n}, en{de} aen elcke{n}, ronde clootke{n}s en{de} lilien mede,
en{de} clootkens onder die twee schachten aen die plaetsen tsame{n} werde{n} ses scachte{n} voortcome{n}de wt eenen boom,
En{de} die clootkens en{de} die schachte{n} ginghen wt he{m}, en{de} ware{n} alle gader gheslagen werck wten alderfijnsten goude.
en{de} hi maecte .vij. lichters met hare{n} keers snutters en{de} blusuaten vanden alder fijnste{n} goude,
Den candelaer en{de} alle zijn ghereeschap woech een talent gouts.
Hy maecte oock den outaer des rueckwercs van vueren houte, int viercant hebbende die breede eens cubitus, ende in dye hoochte twee, wt sinen hoecken spruytede{n} hoornen,
en{de} hi ouerdecten met den aldersuyuersten goude met den rooster, en{de} dye weeghen en{d}e die hoornen,
en{de} hi heeft hem in den omganck een croone gemaect, en{de} twee gulden ringhen onder die croone, aen elcke side, op datmen daer hantboomen in steken soude, dat den outaer daer mede soude moghen ghedraghen worden,
Maer dye hantboomen maecte hi van vueren houte, en{de} ouerdectese met gouden platen,
En{de} hy maecte die heylighe salf olie, en{de} ruecwerck vanden alder fijnste specerien, na die conste des apotekers.
ENde hi maecte des brantoffers outaer van vueren houte, vijf cubitus lanck en{de} breet int viercant, en{de} drie cubitus hooge
Wiens hoornen daer wt quamen vanden vier hoecken, en{de} ouerdecten met metalen platen,
En{de} hi maecte alderley ghereescap van metael tot des outaers ghebruyc, siepotten, scuppen, becken, crauwels, vyerpannen,
Ende hy maecte aenden outaer eenen rooster, ghelijck een nette, van metale, en{de} onder die{n} int middele des outaers een vloerken
en{de} hi goot vier ringhen aen die vier hoecken des metalen roosters tot den hantboomen,
Die selue maecte hi van vueren houte, en{de} ouertrocse met metalen platen,
en{de} hi dedese in die ringhen dye aen die siden des outaers wtstake{n} Maer den outaer en was niet dicht, maer van gehouwen barderen bi een gheuoecht binne{n} hol
En hy maecte dat wateruat met sinen voete{n} van metale van dye spiegelen der vrouwen die voor die dueren des tabernakels te waken pleghen.
Ende hi maecte den voorhoue teghen dye zuydt side een voorhanghende cleedt hondert cubitus lanck van ghetweernder witter siden,
met haere{n} twintich calomnen en{de} twintich voete{n} va{n} metale, maer de hoofden en{de} tghesneden werck van siluere,
des selfs ghelijcken tegent noorden, hondert cubitus met twintich calomnen, en{de} twintich voeten van metale, maer haer hoofde{n} en{de} dat ghesneden werck van siluere,
Maer in die side die westwaert siet, ware{n} cleedere{n} van vijftich cubitus met thien calomne{n} en{d}e thien voete{n} va{n} metale, maer haer hoofden en{d}e verheue{n} werc va{n} siluer,
Maer tegen de{n} oosten bereyde hi cleedere{n} va{n} vijftich cubitus,
Vijfthien op elcke side der poorten aen den voorhof met drie calomnen,
en{de} drie voeten,
dat alle die ghespannen cleederen des voorhofs waren van witter ghetweernder siden,
ende die voeten der calomnen van metale, ende haer hoofden, ende tghesneden werck van siluere, alsoo dat haer hoofden ouertrocken waren met siluere, maer tghesneden werck was siluere{n}, en{de} alle die calomnen des voorhofs ouerdecte hi met siluere.
Ende inden inganc des vrijthofs maecte hi met berduerwerck een cleet, ghestict met gheelder side{n}, purpur, rosetroot, tweemael gheuerwet, en{de} ghetweernder witter siden, twintich cubitus lanck, ende vijf cubitus hooge, naer die mate des hangenden cleets des voorhofs,
Daer toe ooc vier calomnen met vier voeten van metale, en{de} haer hoofden van siluereen{de} die coppen, en{de} tgesneden werck ouertrocken met siluere,
Ende alle die nagelen des tabernakels, en{de} des voorhofs rontomme waren van metale.
Dit is nv die somme der gereeschappen vanden tabernakule des ghetuygenis, die ghetelt is, naer Moyses gebot, totten Godes dienste der Leuiten, onder die hant Ithamar Aaro{n}s des priesters sone,
die Bezeleel die sone Vri des Hurs sone vanden geslachte Iuda maecte, alsoo die HEERE Moysi gheboden hadde.
Ende hem is toeghesedt tot eenen gheselle Ahaliab, die sone Achisamach, vanden geslachte Dan, en{de} oock was hi een constelijck meester van snijden, van te wercken, ende berduerwerck te sticken wt gheelder siden, purpur, rotseroot, tweemael gheuerwet ende witter siden.
Alle dat gout dat ghewrocht is in allen desen wercke, der heyligher plaetsen, dat daer tot offeren gegeuen wert, dat is negenentwintich talenten, seuen hondert, ende dertich sikel, naer de{n} sikel des heylichdoms
Maer dit is geoffert vanden ghenen die ouergeghaen zijn totten ghetale van twintich iaren, en{de} daer ouer, va{n} ses hondert duysent, en{de} drie duysent, en{de} vijf hondert, en{de} vijftich gewapende strijtbaer mannen.
Daerenbouen warender hondert talenten siluers, daer af gootmen die voete{n} der heyligher plaetsen, en{de} die voete{n} des voorgespannen cleets,
hondert voete{n} van hondert talente{n}, een talent tot eenen yegelijcke{n} voet ghetelt,
Maer van die duysent seuen hondert, ende vijf ende tachtentich sikels werden gemaect, die hoofden der calomnen die hi oock met siluer ouerdecte.
Des metaels is geoffert seuentich duysent talenten en{de} daerenbouen vier hondert sikel,
daer af werden gegoten die voeten in dien inganc des tabernakels des getuygenis, en{de} de{n} metalen altaer metten metalen rooster daer aen, en{de} alle die ghereeschap daer toe behoorende,
ende oock die voeten des voorhofs rontomme, ende die voeten der poorten des voorhofs ende alle die naghelen des tabernakels, en{de} alle die naghelen des voorhofs rontomme.
VAn goubloeme siden, purpure, ende rosetroot maecte{n} si Aarons dienstcleederen, om te dienen in die heylighe plaetse, soo die HEERE Moysi gheboden hadde.
En{de} hi maecte den lijfrock die op die scouderen quam, van goude, gheelder siden, purpur, roosetroot ende tweemael gheuerwet met ghetweernder witter siden,
en{de} hi sloech dat gout, en{de} sneedt in drayen, dament verwercken konde, metten ouerdecsel vanden voorgenoemde{n} verwen,
ende maecte datmen den lijfrock op beyde siden aen die zoomen tsamen vaette,
ende sinen ghordel was vanden seluen verwen, soo die HEERE Moysi gheboden hadde.
Ende hi bereyde twee Onix steenen, alomme in gout beslagen, ende daer inne gegrauen, die namen der kinderen van Israel, van des steensnijders konste,
Ende hi hechtese op die siden vanden rock, die die schouderen bedecten, om dat si de{n} kinderen van Israel steenen der gedachtenissen zijn soude{n}, so die HEERE Moysi gebode{n} had
Ende si maecten den borstlap der redelicheyt naer den wercke en{d}e conste der berduerwerckers, van goude, gheelder siden, purpur, roosetroot tweemael gheuerwet, ende getweerender witter siden,
alsoo dat hi viercant en{de} dubbel was, een hant lanck en{de} breet
en{de} vulde{n} dien met vier rijen va{n} steene{n}, Die eerste rije was een Sardus, Topasion, en{de} Smaragdus,
Die ander rije was een Carbunckel, Saphier, en{de} Iaspis,
Die derde rije een Ligurius, Achates, en{de} Amethistus,
De vierde een Crisolijt, een Onix, een Berillus ende si waren in die rijen al in gout beslaghen,
En{de} die steenen stonde{n} naer die twaelf namen der kinderen van Israel, In elcken eenen naem ghegrauen vanden steensnijders, naer haeren twaelf gheslachten.
En{de} si maecten aenden borstlap gewronghen ketenen, van den alder puersten goude,
ende twee gulden haecken, en{de} twee gulden ringhen, ende hi hectede die twee gulden ringhen, op die twee hoecken des borstlaps der redelicheyt,
Ende die twee gewrongen ketenen deden si in die twee ringhen, op die hoecken des borstlaps, der redelijckheyt,
Maer die twee eynden der ghewronghen ketenen, deden si aen die twee haecke{n} en{de} hechtense aen die twee hoecken des lijfrocs die de schouderen bedecte, En{de} dese quamen achter en{de} voor in malcanderen, soo dat dat schouder decsele en{de} den borstlap der redelicheyt aen een ghehecht waren, benaut aenden gordel,
en{d}e met den ringhen sterckelijck ghebonden, die te samen voechden een huyue van goubloemen verwe, op dat si ontbonden, niet ontschict en souden wesen ende van malcanderen geroert souden worden, ghelijckerwijs die HEERE Moysi gheboden hadde.
Ende si maecten den siden rock totten lijfrock ghewrocht, heel van gheelder siden gheweuen,
ende dat hooftslop midden daer in, ende om dat hooftslop eenen boort,
ende si maecte{n} onder aen den zoom granaetappelen van gheelder siden, purpur, roosetroot tweemael gheuerwet, en{de} ghetweernder witter siden,
ende si maecten bellen vanden alder suyuersten goude, die deden si tusschen die Granaetappels, rontom aen den zoom des siden rocs,
aldus, eenen Granaetappel ende dan een belle, ende dan weder eenen Granaetappel, ende dan noch een belle, so al rontomme, Met den welcken vercierdt wesende ghinck die bisschop voort, als hi becommert was inden dienst soo die HEERE Moysi gheboden hadde.
Ende si maecten oock enghe rocken van witter siden ghewrocht, voor Aaron ende voor zijn sonen,
en{de} die mytren metten croonkens van witter siden,
ende die broecken van witten ghetweernden lijnwade,
ende den ghesticten ghordel van ghetweernder witter siden, gheelder siden, purper, roosetroot tweemaele gheuerwet, naer der baerduerwerckers konste, so die HERE Moysi gheboden hadde.
Si maecten oock die voorhoofts plate der heyligher eeren wt den aldersuyuersten goude, ende si groeuen den heylighen naem des HEEREN met geschrifte daer inne,
ende si hectense aen den miter met die gheele siden huyue, Alsoo die HEERE Moysi gheboden hadde.
Aldus wert alle dat werck des tabernakels, ende des dacks des ghetuyghenis volmaect, En{de} die kinderen van Israel dedent al dat die HEERE Mosi gheboden hadde
ende si offerden den tabernakel, dat dack, en{de} alle haer gereeschap, Ringen, Bardere{n} rijchelen, calomnen, voeten,
dat decsel van den rooden rams vellen, en{de} dat decsel van den goubloemgheel vellen,
en{de} dat voorhanghende cleedt, die Arcke des ghetuyghenis met haeren hantboomen, den stoel der ghenaden,
Die tafele met alle haer ghereescap met die thoonbrooden,
den candelaer, met den lampen toebereyt, ende alle zijn ghereeschap, en{de} olie tot den lichte,
den ghulden altaer, en{d}e dat ruecwerck van specerien,
dat decsele in die duere der tenten,
Den metalen outaer, ende zijn metalen roosters, met sinen hantboomen, ende al zijn ghereeschap Dat water vat met sinen voete, Dat voorhangende cleedt des voorhofs, met zijn calomnen en{de} voeten,
Die tente inden inganc des voorhofs, met sinen seylen ende naghelen, Ende niet en gebrack daer van alle die vaten die in den dienste van den tabernacule der tenten des ghetuyghenis is gheboden te maken,
Aarons des priesters dienst cleederen, om int heylichdom te dienen, en{d}e oock zijnder sonen cleederen, om dat si dat priesterschap bedienden,
Die kinderen van Israel offerdent al temale, alsoot die HEERE Moysi beuolen hadde,
Ende als Moyses aensach alle dat werck, dattet volbrocht was, so heeft hise ghebededijt.
ENde dye HEERE sprack tot Moysen segghende,
Ghy sult den Tabernakel der tenten der ghetuyghenissen oprechten, inden eersten daghe der eerster mae{n}t,
Ende ghy sult dye arcke des ghetuyghenissen daer inne laten setten, ende dat voorcleedt voor die arcke laten hanghen,
Ende ghi sult die tafele daer in brenghen, ende stellen daer op alle haer ghereeschappen. Ende den kandelaer sal daer staen met dye luchters.
Ende den gulden rueck outaer, daermen op verbrant wel rieckende dinghen, suldy voor die Arcke des ghetuyghenisse setten, Ende in dye duere des Tabernakels suldi dat cleet hangen,
Den outaer des brantoffers, suldy setten voor dye duere vanden Tabernakel der tenten des ghetuyghenissen,
Ende dat water vat met sinen voete suldy setten, tusschen den tabernakel der ghetuyghenissen, ende tusschen den outaer, ende doen daer watere inne,
En{de} ghi sult den vrijthof omhanghe{n} mette{n} gordinen ende sinen inganck.
En{de} ghi sult die salfolye nemen, en{de} den Tabernakel en{d}e al dat daer in is saluen, dattet heylich si,
op dat den outaer des brantoffers met alle sinen vaten gheheilicht worde
dat hi si dat heylich der heyligher plaetsen, Dat water vat met sinen voete suldy oock saluen ende wijen.
Ende ghi sult Aaron en{de} zijn sone{n} voor de dore des tabernakels des getuygenis brenge{n} en{d}e als ghise met water gewassche{n} hebt,
so sult ghise de heilige cleedere{n} aentrecke{n} dat si mi diene{n}, en{d}e haer saluinghe voortgae in een eewelijck priesterscap in profitelicheit
En{d}e Moyses dedet alsoo als hem die HEERE gheboden hadde.
Aldus wert de{n} tabernakel opgerecht int tweede iaer inden eersten dach der eerster mae{n}t,
En{de} als Moyses dat oprechte, stelde hi die voeten, en{d}e die bardere{n} en{de} rijchelen, en{de} hi rechte op die calomne{n},
en{d}e spreyde dye tente wt bouen den tabernakel, ende hi leide dat decsel der tenten bouen daer op, soo die HEERE hem gheboden hadde.
En{de} hi nam dat ghetuyghenis en{de} leydet in die arcke en{de} hi dede die hantboomen aen die arcke, ende hi dede die plaetse der antwoorde{n} boue{n} op die arcke,
en{de} hi bracht die arcke inde{n} tabernakel en{d}e hi hinc die gordine voor de arcke des getuygenis, om te volbrenge{n} dat he{m} de HEERE geboden hadde.
En{de} hi stelde die tafel, in de{n} tabernakele des getuygenis in deen side vande{n} Tabernakel noortwaert, buyte{n} voor dat voorha{n}gende cleet,
en{de} hi bereyde dat broot daer op voor den HEERE, so die HEERE Moysi gheboden hadde.
En{de} hi sette den candelaer ooc daer in teghen die tafele ouer, in die zuyt side des tabernakels,
en{de} hi stelde in ordinancie de lampe voor den HEERE, So he{m} de HEERE gebode{n} had,
En{de} hi sette den gulden outaer daer inne, onder dat dack des ghetuyghenisse tegen dat cleet,
Ende hi maecte rueck daer op, ontsteken specerie van goede{n} ruecwerc, So hem die HEERE gebode{n} hadde
En{de} hi hinck dat cleet inden inganck des tabernakels des getuygenis, En{de} den bra{n}toffer outaer, sette hi voor dye duere vanden tabernakel der tenten des getuyghenis,
ende hi offerde daer op brantoffer ende spijsoffer, Soo hem dye HEERE gheboden hadde,
En{de} dat wateruat stelde hi tussce{n} den tabernakel des ghetuyghenis en{de} den outaer, ende hi dede water daer inne om te wasschen,
En{de} moyses en{de} Aaron en{de} zijn sonen wiesschen haer handen en{de} voeten daer in,
als si in den tabernakel des ghetuyghenis gaen souden, oft totten outaer comen, so hem die HEERE gheboden hadde.
En{de} hi rechte den voorhof op ront om de{n} tabernakel inden omganck, en{de} om den outaer alomme, en{de} hy spreyde tcleet aenden inganc. Als voleyndet was alle dat werck
doen bedecte een wolcke den tabernakel des ghetuyghenis, en{de} die heerlicheyt des HEEREN veruulde den tabernakel,
en{de} Moyses en conde in die tente des getuygenis niet gegae{n}, de wijle dat die wolcke daer alle dinck bedecte, ende dye heerlicheyt des HEEREN in dye wooninghe claerlijcken scheen.
Ende alst gheuiel, dat die wolcke den tabernakel liet, dan trocken die kinderen van Israel ende reysden met haer heyrscaren,
Als die wolcke hinc daer boue{n}, dan en reysden si niet, tot dien daghe toe dat si haer ophief,
want dye wolcke des HEEREN was des daechs op den tabernakel, ende des nachts wasser vier daert alle dat volck van Israel aensaghen door alle haere wooninghen.
ENde die HEERE riep Moysen, en{de} sprack met hem vanden Tabernakel des ghetuychnis, segghende,
Spreect totten kinderen va{n} Israel, ende segt hen, Een mensche van v luyden die den HEERE offeren sal, vanden vee, dat is, van ossen ende schapen suldijt offeren.
Ist dat zijn offerhande is een brantoffer, en{de} vander cudden, so sal hi een manneken sonder smette offeren, aen die duere des Tabernakels des ghetuychnis, om hem selue{n} voor den HEERE te versoenen,
en{de} hi sal legghen zijn hant op des brantoffers hooft, en{de} die offerhande sal aenghenaem wesen, want tot zijnder versoeninghe gheschiet,
En{de} hi sal dat calf tot eender offerande slaen voor den HEERE, ende die Priesters Aarons sonen sullen dat bloet offeren, en{de} stortent al om ende om den outaer, die voor die duere des Tabernakels is,
En{de} alst vel van den brantoffer afghetoghen is, so sullen si die leden ontstucken houwen,
En{de} Aarons kinderen des Priesters sullender vyer onderworpen opten outaer, te vore{n} ghemaect hebbende eenen hoop houts,
en{de} sullen die stucken, te weten, thooft ende die crauweye op dat hout legghen, dat opt vyer opten outaer leyt,
Dat inghewant ende die schenckelen salme{n} mette{n} watere wasschen, en{de} die Priester sal dat al ontsteken opten outaer, tot eenen brantoffere, Dat is een offer die wel riect voor den HEERE
Oft is die offerande va{n} cleyn vee, va{n} schapen, oft van bocken eenen brantoffer, so sal hi offeren een iarich lam, een manneken sonder smette,
en{de} sal dat slaen voor aenden hoeck des outaers, teghent Noorden voor den HEERE, En{de} die Priesters Aarons sonen sullen dat bloet opten outaer al om en{de} om ghieten,
en{de} men salt bi leden in stucken houwen, En{de} dat hooft en{de} die crauweye salmen op dat hout, daerment vyer onderworpen sal, legghe{n},
Maer dat ingewa{n}dt en{de} die schenckelen salmen met water wasschen, En{de} die Priester salt al offeren, en{de} ontsteken opten outaer, tot eenen brantoffer, Dat is eenen offer die wel riect voor den HERE.
Maer is den brantoffer, diemen offeren soude den HEERE van voghelen, van Tortelduyuen, oft van ionghe duyuen salt zijn,
die Priester salse opten outaer offeren, En{de} als hi hem dat hooft aenden hals omghewronghen heeft, en{de} opgheschuert die plaetse der wonden, so sal hi dat bloet doen loopen opten vloerserke des outaers,
maer den crop ende die pluymen sal hi worpen bi den outaer Oostwaert, in die plaetse daermen die asschen pleech wt te storten,
En{de} hi sal die vloghelkens breken, en{de} niet snijden, noch met yseren messen deylen, en{de} salse ontsteken opten outaer, als dat vyer onder die houten gheleyt is, Dit is een brantoffer, ende een offerhande des HEEREN, vanden alder soetsten ruecke.
ALs een ziele den HEERE eenen spijsoffer doen wilt, soo sal van bloemen vanden mele zijn offerhande wesen, en{de} hi sal olije daer op ghieten, en{de} wieroock daer oplegghen,
ende dat also brenghen totten Priesters Aaro{n}s sonen, Dan sal een va{n} dien Priesteren een hant vol nemen van den seluen bloemen vanden mele en{de} olije, met alle dat wieroock, en{de} hi salt stellen tot een ghedachtenisse, opten outaer, de{n} HEERE totten aldersoetsten ruecke,
Datter ouer klijft vande{n} spijsoffer dat sal Aarons en{de} zijnder kinderen zijn, Dat sal dat heylich der heylighen zijn, vanden offeren des HEEREN.
Maer als ghi eenen spijsoffer doen wilt, van dat ghebacken is inden ouen, va{n} bloemen vanden mele salt zijn ongheheeft broot bestreken met olije, en{de} ongheheefde vladen met olije besmeert.
Maer is uwe spijsoffere yet van ghebacken inder pannen, so salt van ongheheefden bloemen mele met olije ghemenghet zijn,
ende sullet in stucken deylen, ende olije daer op ghieten.
Maer is uwe spijsoffer yet opten rooster ghebacken, so sullen in ghelijcker manieren die bloemen met olije ghemenghet worden,
Die suldy offerende den HEERE ouerleueren in die hande{n} des Priesters,
als hijt gheoffert sal hebben, so sal hi wechnemen een ghedenckenisse vande{n} spijsoffere en{de} ontstekent opten outaer, den HEERE tot een den aldersoetsten ruecke,
wat datter ouerschiet dat sal toebehooren Aaron, en{de} sinen sonen, Theylich des heylighen is dit vanden offer des HEEREN.
Alle spijsoffer die ghi den HEERE offeren wilt, suldy sonder gheheefden deech maken, noch ghee{n} gheheeft deech, noch gheen honich en sal daer onder zijn, dat den HEERE tot eenen offer ontsteken wort,
Alleen v eerste vruchten en{de} gauen suldy offeren, Maer op gheenen outaer en suldyse stellen tot eenen ruecke der soeticheyt.
Al wat ghi offert tot spijsoffer suldy met sout menghen, en{de} ghi en sult niet afnemen dat sout des verbonts ws Gods, van spijsoffer, In alle offerande suldy sout offeren,
Maer offerde ghi die ghiften vande{n} eerste vruchten ws korens den HEERE van die aren die noch groen zijn, die suldy roosten aen tvyer, en{de} brekense in die maniere van mele, en{de} so suldy v eerste vruchte{n} de{n} HERE offeren,
stortende daer op olije, en{de} wieroock daer bouen op legghende, want het is des HEEREN offerande,
Van die welcke die Priester ontsteken sal inder ghedachtenisse der ghiften, een deel vanden ghebroken mele, en{de} der olijen en{de} tgheheele wieroock.
ENde ist dat sinen offer is een offer der vreetsamer vande{n} runderen, het si een osse oft koye, so sal hi offeren voor de{n} HEERE, dat ghene dat sonder smette is,
en{de} hi sal zijn hant op des selfs offers hooft legghen, en{de} die sal ter doot gheoffert worde{n} inden inganck des Tabernakels des ghetuchnis, En{de} die Priestere{n} Aaro{n}s sone{n}, sulle{n} dat bloet wtstorten, al om en{de} om den outaer,
En{de} si sullen vande{n} offer der vreetsamer de{n} HEERE offeren <parens>te weten</parens> al dat vet des inghewants,
en{de} die twee nyeren, mette{n} vette dat daer aen is, aenden lendenen, dat nette dat aen die leuer is, ende oock aen die nyeren,
En{de} Aarons sonen sullent ontsteke{n} opten outaer tot eenen brantoffer, op dat hout daer tvyer onder gheleyt is tot eenen offer des alder soetsten ruecs den HEERE.
Is zijn offer van schapen en{de} der vreetsamer offerande, het si een manneken, oft een wijfken, so salt al sonder smette zijn,
Ist een lammeken, dat hi voor den HERE offert,
so sal hi zijn hant op des selfs zijns offers hooft legghen, en{de} het sal ghedoot worden int portael des Tabernakels des ghetuychnis, en{de} Aarons sonen sullen dat bloet al om den outaer ghieten,
en{de} also vanden offer der vreetsamer de{n} HEERE offeren, te weten, dat vet, de{n} heelen steert metten nyeren, en{de} dat vette dat dat inghewant bedect met alle den vette des inghewants,
en{de} die twee nyeren metten vette dat aen die lendenen is, en{de} dat nette om die leuere aenden nyeren daer toe,
En{de} die Priester salt ontsteken opten outaer tot een voetsel des vyers, en{de} totten offer des HEEREN.
Maer ist dat een gheyte zijn offer is, en{de} geoffert heeft den HEERE,
so sal hi zijn hant op haer hooft legghen, en{de} offerense ter doot inden inghanck des Tabernakels des ghetuychnis, En{de} Aarons sone{n} sullen dat bloet alomme de{n} outaer ghieten,
en{de} si sullen daer af tot een voetsel des vyers des HEREN nemen, te weten, dat vette dat dat inghewant bedect, en{de} alle dat vette dat aen dat inghewant is,
die twee nyeren metten vette dat daer aen die lendenen is, en{de} dat nette dat aen die leuere is, ende oock die nyeren,
En{de} die Priester salt ontsteken opten outaer tot tvyers voetsel, en{de} des aldersoetste{n} ruecs
Alle vet behoort den HERE tot eenen eewighen rechte voor uwen gheslachten, en{de} in alle uwe wooninghen, dat ghi noch gheen vet noch bloet en sult eten.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Spreec metten kinderen van Israel, en{de} segt, als een ziele sondicht wt onwetentheyt, aen eenich ghebot des HEREN, dat hi gheboden heeft dat niet gheschieden en soude, en{de} heeft yet daer afghedaen, te weten,
ist dat een Priester die ghesalft is, sondighet, En{de} heeft dat volck doen misdoe{n}, die sal voor zijn sonde die hi ghedae{n} heeft, een calf offeren, dat sonder smette is, de{n} HERE tot een sondoffere,
En{de} hi sal dat calf voor die duere des Tabernakels des getuyghenis voor den HEERE brenghen, ende zijn hant op des selfs hooft legghen, en{de} dooden voor de{n} HEERE,
en{de} hi sal vanden bloede des calfs nemen, en{de} brenghent inden Tabernakel des ghetuyghenis.
En{de} als hi sinen vingher in dat bloet heeft ghedoopt, so sal hi daer mede seuenmael sprenghen voor den HEERE, teghen dat hanghende cleet der heyligher plaetsen.
En{de} hi sal vanden seluen bloede doen op die hoornen des outaers vande{n} ruecwerck dat zeer ghename den HEERE is, dwelck is inden Tabernakule des ghetuyghenis, En{de} alle dat ander bloet sal hi ghieten aen den bodem des brantoffers outaers, inden inghanck des Tabernakels,
En{de} dat vet des kalfs sal hi offeren voor de sonde, te weten, dat vet dat dingewandt bedect, ende al dat vet des ingewandts,
die twee niere{n} metten vette dat daer aen is, aen die lendene{n}, ende dat nette dat aen die leuere en{de} aen die niere{n} is,
ghelijc hi dat offert vanden kalue inden offere der vreedsamer, en{de} salt aensteken, op des brantoffers outaer,
Maer dat vel met alle den vleesche, met den hoofde en{de} scenckelen, en{de} dat ingewant en{de} dat mest,
dat sal hi al wech dragen buyten den leger, in een suyuer stede, daerme{n} dassce{n} pleech wt te schudden, en{de} hi salt ontfuncke{n} om te barne{n} op eenen hoop houts, en{de} tsal al verbernt worden in die plaetse daermen de asschen pleech wt te schuddden,
En{de} ist dat alle die ghemeynte van Israel niet en wiste, en{de} door onwijsheyt doet, dat tegen eenich van des HEEREN geboden is,
ende namaels haere sonde bekennen, die si ghedaen hebben, sullen si een kalf offere{n} voor haer sonde, ende brengent voor die duere des Tabernakels,
Ende die ouders vander ghemeynten sullen haere handen op zijn hooft leggen, voor den HERE, Ende alst kalf ghedoot is, om te offeren int aensichte des HEEREN,
so sal die Priester die ghesalft is, dat bloet vanden verre inden tabernakel des ghetuyghenis brenghen,
en{de} sinen vingher daer in doopen ende seuenmael sprenghen voor de{n} HERE voor die gardine,
ende hi sal vanden bloede op die hoornen des outaers doen, die voor den HEERE staet inden Tabernakel des ghetuyghenis, en{de} al dat ander bloet aenden bodem des brantoffers outaer ghieten, die in die duere des Tabernakels des ghetuyghenis staet,
Alle zijn vet sal hi heffen, ende opten outaer aensteken,
ende sal van desen kalf doen, so hi te voren gedaen heeft En{de} als die priester voor haer bidt, sal haer die HEERE goedertierliken genadich wesen,
Maer dat selue kalf sal hi buyten den leger brenghen en{de} verbrande{n}, so hi dat eerste calf verbrande, Want het is voor die sonde der ghemeynten.
Ist dat een Prince sondicht ende doet door onwetentheyt een van allen dat in des HEEREN wet verboden wort,
en{de} namaels zijn sonde verstaet, die sal eene{n} brantoffer brengen eene{n} bock vanden gheyten sonder smette,
en{de} zijn handt op des bocs hooft legge{n}, en{de} als hi dien totter doot geoffert heeft, in die stede daerme{n} de{n} brantoffer doot voor den HERE, wa{n}t tis voor de sonde,
Dan sal die Priester sinen vingher netten inden bloede vanden offer voor de sonde, ende op die hoornen des brantoffers outaers doen, en{de} dander bloet aenden bodem des brantoffers outaers ghieten,
Maer alle dat vet sal hi opten outaer aensteken, gelijck in die offerhanden der vreedsamigher pleech te geschieden, en{de} die priester sal voor hem bidden, en{de} voor zijn sonde, ende het sal hem vergheuen worden.
Ist dat een ziele vanden ghemeynen volcke onwetent sondicht, doende eenighe dinghen, die in des HEEREN wet verboden worde{n}, en{de} haer also schuldich maect,
en{de} daer na haer sonde bekent, die sal tot eenen offere brenge{n} een geyte sonder smette,
en{de} haer handt op des offers hooft legghen, die voor die sonde gheschiet, ende salse offeren, om te dooden, in die stede des brantoffers,
En{de} die priester sal vanden bloede met sinen vingher nemen, en{de} sal raken die hoornen des altaers des offers diemen geheel verbrant en{de} al dbloet aende{n} bodem des outaers ghieten,
ende alle tvet sal hi afdoen, ghelijck hi tvet des offers der vreedsamer pleech te doe{n} en{de} salt aensteken opte{n} outaer tot eene{n} soete{n} ruecke voor den HEERE, En{de} hi sal voor hem bidde{n}, en{de} het sal hem vergheue{n} worde{n}.
Maer brenghet hi een offerhande, om te dooden vanden vee voor zijn sonde{n}, te wete{n} een schaep sonder smette,
So sal hi leggen zijn ha{n}t op des offers hoft, en{de} brengent om te dooden, in die plaetse daermen pleech die offerhanden te slaen diemen verbrant,
En{de} die priester sal vanden bloede nemen met sinen vingere, en{de} op die hoornen des brantoffers outaer doen, en{de} alle dander bloet ghieten aenden bodem vande{n} outaer,
Maer al tvet sal hi afdoen, soomen dat vet vanden ram dieme{n} voor de vreedsame{n} offert, pleech wech te neme{n}, en{de} sal dat opte{n} outaer aensteken tot eenen offere den HEERE, en hi sal voor hem bidden en{de} voor zijn sonde, en{de} si sal hem vergheuen worden.
SOndicht een ziele, hoorende de ste{m}me va{n} eenen die sweert, en{de} hi des getuyge is, dat oft hijt gesien heeft, oft gewete{n}, tensi dat hijt te kennen geeft, hi sal zijn boosheyt dragen,
Oft als een ziele yet onreyns raect, tsi een prije van een onreyn dier, oft van eender beeste{n}, oft va{n} eenich gewormte, en{de} heeft verghete{n} haer onreynich{eyt}, die is onreyn en{de} heeft haer sculdich gemaect,
Oft als hi yet va{n} eene{n} onreyne{n} mensce raect, in wat o{n}reinich{eyt} eenich mensce ontsuiuert plach te worde{n}, en{de} verghetet, en{de} hi wordet daer na bekennende, sal der schult onderligghen,
Oft als een ziele sweert dattet haer wten monde ghaet, quaet oft goet te doene, en{de} si en doeges niet en{de} heeft dat selue met eenen eedt, en{de} worde beuesticht, en{de} namaels <parens>dat vergheten hebbende</parens> merct haer versuymenisse,
die sal dan berouwe bewisen, voor haer sonde,
ende sal offeren vanden kudden een lam, oft een gheyte, En{de} die priester sal voor hem en{de} zijn sonden bidden,
Ende en vermach hi gheen Hermken te offere{n}, so brenge hi den HEERE voor zijn schult die hi ghedaen heuet, twee tortelduyuen, oft twee ionghe duyuen, deen voor zijn sonden, die ander tot eenen brantoffer,
en{de} salse den priestere geuen die welcke deerste offerende, voor die sonde sal thooft wringen aen die vederkens, so dat aenden hals hanghe en{de} niet gheheele afgeschoert en worde,
en{de} hi sal vanden bloede sprenckelen aenden wandt vanden outar en{de} laten dat bloet datter ouerblijft bloeyen aenden bodem des outaers, Want dat is voor die sonde,
Die andere sal hi tot eenen brantoffer aensteken naer dat plach te gheschieden, En{de} die priester sal bidde{n} voor hem en{de} voor zijn sonde, en{de} si sal hem vergheuen worden.
Maer en vermach zijn hant niet te offeren twee tortelduyuen oft twee ionge duyuen, so sal hi offeren voor zijn sonde een thienden deel Ephi, bloemen vanden mele, Hi en sal daer gheen olie op ghieten, noch wieroock daer op doen, Want het is voor die sonde,
Ende salt totten Priestere brenghen, en{de} die Priester sal daer een handt vol af nemen, tot een gedachtenis ende aenstekent opten outaer, des ghenen diet geoffert heeft,
biddende voor hem, ende hem versoenende en{de} douerschot sal hi hebben voor een ghifte.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Ist dat een ziele die ceremonien ouertredet, bi dwalinge, in die dinghen die den HEERE gheheylicht zijn, sondighende, die sal voor haer versuymenisse offeren eenen Ram sonder smette vander kudden, diemen om twee Sikel siluers coopen mach naer den ghewichte der heyligher plaetsen,
daer toe sal hi weder gheuen die schade die hi gedaen heeft, en{de} dat vijfste deel daer bouen meer gheuen, en{de} salt den priestere gheuen, die sal voor hem bidden, offerende den Lam, en{de} tsal vergheuen worden.
Een ziele die sondicht door onwetentheyt ende doet yet van alle den dinghen die in die wet des HEEREN verboden worden, ende der sonden schuldich wesende, mercket haer misdaet,
die sal eenen onbeulecte{n} ram vander kudde{n} offere{n} den priestere voor haere sonde, naer die mate en{de} werderinghe der sonden, en{de} hi sal voor hem bidden, Wa{n}t hijt onwetende ghedaen heeft, en{de} het sal hem vergheuen worden,
Want door dwalinghe heeft hi teghen den HEERE ghesondicht.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Een ziele die sondicht, ende den HEERE versmaet, alsoo dat hi sinen naesten loochent, dat hi hem beuolen hadde oft dat hem ter trouwer hant ghedaen is, Oft dat hijt met ghewelt ghenomen heeft, Oft met onrecht vercregen,
Oft dat verloren is, gheuonden heeft, en{de} dat met eenen valschen eede loochent, Oft eenichsins anders daer in ghedaen heeft, daer een mensche sinen naesten in veronghelijcken mach
Als hi ouetruycht is vander schult, sal hi weder geuen den heere die{n} hi de schade gedaen heeft,
algeheel dat hi met bedroch wilde behouden, en{de} daer en bouen noch tvijfste deel,
Maer voor zijn sonde sal hi offeren eenen obesmetten ram vander kudden, en{de} sal dien gheuen, den priestere naer de weerderinghe en{de} mate der sonde,
en{de} hi sal voor hem bidden voor den HEERE, en{de} het sal hem vergheuen worde{n}, voor alle die{n} sonden die hi gedaen heeft, ende ghesondicht.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Ghebiet Aaron en{de} sinen sonen, en{de} segt, Dit is die wet des brantoffers, Die brantoffer sal branden opte{n} outaer, alle den nacht, tot aen den morgenstont, Dat vier sal vanden seluen outaer zijn
Ende die priester sal sinen lijnen rock aen doen, En{de} die lijnen broecke, aen zijn vleesch doen, En{de} hi sal die asschen af nemen, die dat vier verslijndende is opten outaer gemaect heeft, en{de} salse neffens den outaer schudden,
En{de} sal zijn cleederen daer na wt doen, ende andere cleederen aen doen, ende die asschen wt dragen buyten den leghere, in een suyuere stede, en{de} doense verbranden totten foncken toe.
Dat vier sal altijt bernen opten outaer, dwelcke die priester voeden sal worpende alle dage des morgens hout van onder, ende als hi den offer om heel te branden daer op ghestelt heeft, sal hi aensteken tsmeer vanden offer der vreedsamer,
Dit vier sal altijt bernen, en{de} nymmermeer ghebreken opten outaer.
En{de} dit is die wet des spijsoffers, en{de} vochtighe offerande{n}, die Aarons sone{n} offeren sullen voor de{n} HERE opten outaer,
Die Priester sal nemen een hant vol bloemen vanden mele, dat ghemengt is metter olijen, en{de} al de{n} wieroock die op die bloeme{n} leyt, en{de} salt ontsteken opten outaer, tot ghedachtenisse eenen aldersoetsten rueck den HEERE,
En{de} al dat daer ouerblijft, sullen Aaron en{de} zijn sonen eten, en{de} si sullen dat ongheheeft eten, int voorhof des Tabernakels des ghetuygenis,
Daerom en salt niet gheheeft worde{n}, wa{n}t een deel daer af wort gheoffert om te ontsteke{n} de{n} HERE, Het sal dalder heylichste der heylighe{n} zijn, ghelijck voor die sonde, en{de} voor die versuymde scult,
Alleen dat van mans gheslachte is onder die kinderen Aaron sullent eten, dat sal een eewich recht zijn uwen nacomelinghen vanden offer des HEEREN, wie dat aentast, sal gheheylicht worden.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Dat sal Aarons en{de} zijnder sonen offer zijn, dat si den HEERE offeren moeten inden daghe haerder saluinghe{n}, Dat thiende deel Ephi van bloemen vanden mele, tot eenen spijsoffer daghelijx, die een helft des morghe{n}s, en{de} die ander helft des auonts
en{de} ghi sullet met olije beslaen, en{de} in eender pannen frijten,
En{de} die Priester die van sinen sonen in zijns vaders plaetse ghesalft wort, die sal dit doen, en{de} offerent heet den HERE, tot eenen soeten ruecke,
Dat is een eewich recht den HEERE, Het sal al gheheel verbernt worden, Want alle spijsoffer des Priesters, sal metten vyere verteert worden, en{de} niemant en sal daer af eten.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, segghende.
Segt Aaron en{de} sine{n} sonen, en{de} spreect Dit is die wet der offerande, die voor die sonde gheschiet, Inder seluer plaetsen, daer ghi den HEERE de{n} brantoffer slaet, salse voor den HERE gheoffert worden, Dat is dat alder heylichste der heylighen,
Die Priester die dat offert, salt eten in die heylighe plaetse int voorhof des Tabernakels des ghetuyghenis,
Al wat dat vleesch aentasten sal, sal gheheylicht worden. En{de} so wiens cleet vande{n} bloede besprengt wort, dat cleet sal ghewassche{n} worden in die heylighe plaetse,
En{de} den aerden pot daert in ghekooct is salmen breken, Maer ist eenen metalen pot, so salmen de{n} pot schueren, en{de} met water spoelen,
En{de} wat manlijck is vanden gheslachte der Priesteren, sal daer af eten, Wa{n}t het is dat alder heylichste der heylighen,
Maer alle den offer die gheslaghen wort voor die sonden, daer dat bloet af ghebrocht wort inde{n} Tabernakel des ghetuychnis, om daer mede te versoene{n}, en salmen niet ete{n}, maer mette{n} vyere verbrande{n}.
En{de} dit is die wet des offers, die gheoffert wort voor die schult der versuymenisse dat is dat alder heylichste der heylighen,
daerom in die plaetse salmen dat offer der schult slaen, daermen den brantoffer slaet, En{de} men sal dat bloet daer af al om den outaer wtstorten
En{de} si sullen va{n} die offerande offeren, den steert metten vette, en{de} dat vet dat daer dat inghewa{n}t bedect,
die twee nyeren mette{n} vette, dat daer aen die lendenen is, en{de} dat net dat ouer de leuer is, en{de} om die nyeren,
En{de} die Priester salt opte{n} outaer ontsteken, tot eenen offer den HEERE. Dit is een ontsteken offere behoorende de{n} HEERE voor die schult der versuymenisse,
Al wat manlijck is vanden Priesterlijcke{n} gheslachte, sal va{n} desen vleesche eten in die heylighe plaetse, want het is dat alder heylichste der heylighe{n},
Ghelijckerwijs een offerande gheoffert sal worden voor die sonde, so salmen oock offere{n} voor die schult der versuymenisse, Beyde der offeranden sal eender offerande wet zijn, En{de} sal de{n} Priester toe behooren diese offert,
Die Priester die een offerande om te verbernen offert, die sal des selfs brantoffers vel hebben,
En{de} alle spijsoffer dat inden ouen, oft opten rooster, oft inder pannen ghebacken is, sal die Priester hebben, die dat offert,
oft dat met olije ghemenghet is, oft dat drooghe is. Alle Aarons kinderen salment een yeghelijck in ghelijcker maten deylen.
DIt is die wet des dootoffers, datme{n} de{n} HERE offert,
Ist dat den offer is een da{n}cbaerheyt, so sullen si ongeheefde broode{n} offere{n} met olije geme{n}gt, en{de} ongeheefde vlade{n} met olije bestreke{n}, en{de} gerooste koecke{n} va{n} bloeme{n} vande{n} mele met olije geme{n}gt.
Si sullen ooc sulcke{n} offer doe{n}, met eene{n} koec va{n} geheefde{n} broode met die offerande der da{n}cbaerheyt, die geoffert wort voor die vreetsame,
vande{n} welke{n} dee{n} sal de{n} HERE geoffert worden voor deerste vruchte, en{de} sal des Priesters wesen die dat bloet storte{n} sal,
En{de} dat vleesch salme{n} de{n} selue{n} dach eten, en{de} daer en sal niet ouerblijue{n} tot opte{n} morge{n}.
Ist dat yemant wt belofte{n} oft vrijen wille een offerande offert, dat sal ooc inde{n} selue{n} daghe datter gheoffert is, gheghete{n} worden, en{de} ofter yet ouer blijft tot inde{n} andere{n} daghe, so salment ooc ete{n},
Maer watter vande{n} geofferde{n} vleesche ouerblijft tot inde{n} derden daghe, dit sal met vyere verbra{n}t worden,
en{de} oft yema{n}t inden derde{n} daghe eten sal vande{n} gheofferden vleesche der vreetsamige offerande{n}, so salse te vergheefs wesen, noch si en sal de{n} genen diese gheoffert heeft, niet profitelijck zijn, <parens>Maer dat meer is</parens> Wat ziele dat haer besmet met sulcker spijsen, sal schuldich zijn der ouertredinghe{n}.
En{de} dat vleesch dat yet onreyns raect, en sal niet gheten worden, maer met vyer verbra{n}t worde{n}, Wie suyuer is, die sal va{n} desen vleesche eten,
So wat onreyn ziele eten sal vande{n} vleesche des vreetsamen offers, dat de{n} HEERE gheoffert is, sal va{n} haere{n} volcke vergaen,
En{de} als een ziele yet onreyns raecket, het si een onreyn me{n}sche, een beest, oft yet dat besmetten mach, en{de} va{n} dusdanigen vleesche etet, die sal vergaen va{n} haeren volcke.
En{de} die HERE sprac tot Moysen, seggende,
Spreect totte{n} kinderen va{n} Israel, en{de} segt, Dat vet vande{n} ossen vande{n} schapen, oft gheyte en suldy niet ete{n},
tvet vander beest die gestorue{n} is, oft dat va{n} een wilt verschuert is, dat suldy besighen in alle gebruyck
Ist dat yema{n}t tvet etet, datmen behoort te offere{n} om de{n} HERE te ontsteken, sal vergaen va{n} sinen volcke,
Ghi en sult ooc ghee{n} bloet va{n} eenigen gedyerte tot spijse neme{n}, noch va{n} vee, noch va{n} vogelen,
so wat ziele eenich bloet eten sal, die sal vergaen van haeren volcke.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Spreect totte{n} kinderen va{n} Israel, en{de} segt, Wie dat een offer der vreetsamiger sal offere{n} de{n} HEERE die sal oock mede offere{n} sacrificie, dat is zijn vochtighe offeranden,
Hi sal in zijn hant nemen tvet der offeranden, en{de} het borst stuck, en{de} als hijt beyde gheoffert de{n} HEERE gheheylicht heeft, sal hijse dan leueren de{n} Priestere,
en{de} die sal tvet ontsteken om te doe{n} rooken opten outaer, En{de} die borst sal Aaron, en{de} zijn sonen hebbe{n},
En{de} die rechte schoudere vanden offerande der vreetsamighe sal wijcke{n} totte{n} Priester in die eerste vruchte{n}
En{de} so wie dat van Aarons sonen dat bloet en{de} dat vet des dootoffers offert, die sal die rechte schouder tot sinen deel hebbe{n},
Want dat borst stuck der verheffinge en{de} die schouder der afdeelinghe heb ick af ghenomen de{n} kinderen va{n} Israel, va{n} haer vreetsamighe offeranden, en{de} hebse den Priesteren Aaron, en{de} sinen sone{n} ghegheue{n} tot een eewich recht va{n} al den ghemeynen volcke va{n} Israel.
Dit is Aarons en{de} zijnder sonen saluinghe in die ceremonien en{de} zeden des HEREN, inden dach alse Moyses offerde, dat si int Priesterschap diene{n} souden,
en{de} dat God geboden hadde, hem ghegeuen te worden va{n}den kinderen va{n} Israel, tot eenen eewigen gheestelijcken rechte voor haer nacomende gheslachten,
Dit is die wet vanden offer, dieme{n} heel verbrande{n} soude, en{de} der offerande voor die sonde en{de} versuymenisse en{de} voor die wijdinghe, en{de} voor die vreetsamighe offeranden,
die welcke die HEERE gheoordineert heeft Moysi, opten berch Sinai, doen hi den kinderen van Israel gheboot, dat si offeren souden haer offeranden den HEERE in die woestijne Sinai.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Neemt Aaron met sinen sonen, en{de} haer cleedere{n}, en{de} die salfolije, en{de} een calf tot eene{n} offer voor die sonde{n}, twee rammen, en{de} eenen corf met ongheheefden broode,
en{de} ghi sult vergadere{n} alle die ghemeynte voor die duere des Tabernakels des ghetuyghenis,
Moyses dede so hem die HEERE gheboot, en{de} vergaderde die ghemeynte, voor die duere des Tabernakels des ghetuyghenis,
en{de} sprack tot haer, Dit is dat die HEERE gheboden heeft te doen.
En{de} terstont offerde hy Aaron met sine{n} sonen, ende als hise ghewasschen hadde,
soo cleede hi den bischop, met eenen fijnen onderrock, ende gorde hem met den gordel, en{de} trock hem den gheelen siden rock aen, ende dede hem den lijfroc aen, die die schoudere{n} decte daer bouen, den welcken vastmakende met de{n} gordel,
heuet geuoecht bequamelick aen de{n} borst lap der redelicheyt, inden welcke{n} was leeringhe ende warachticheit
Ende bedecte thooft met den myter, ende bouen op den myter buyten tegent voorhooft stelde hi die gouden plate, die ghewijt was, tot heylichmakinghe, ghelijc die HEERE hem dat gheboden hadde.
Ende Moyses nam die salf olie, en{de} salfde den tabernakel, ende al datter in was,
ende als hi widende den outaer besprenckelt hadde seuen mael, soo salfde hi hem, met al zijnder ghereetschappen, Dat wateruat met sinen voeten, dat heeft hy ghesalft met olie,
en{de} hi goot die salf olie op Aarons hooft, en{de} salfde hem, en{de} hi wijde hem,
En{de} doe{n} offerde hi ooc Aarons sonen, ende wijdense, ende trock hen lijne{n} rocken aen, ende gordese met ghordels, ende huer myters op haer hooft, alsoo hem dye HEERE gheboden hadde,
En{de} hi offerde een calf voor dye sonde, En{de} als Aaron ende zijn soonen haer handen op zijn hooft geleyt hadde{n}
soo offerde hi dat ende schiep dat bloet, ende als hi zijn vingeren daer in ghenet hadde, soo raecte hy dye hoornen des altaers rontsomme, Ende als die altaer versoent ende gheheylicht was, so storte hy al dander bloet aen des altaers bodeme,
Maer hi nam al dat vet des ingewants, dat net dat ouer dye leeuere is, ende dye twee nieren, metten vette dat daer aen is, ende hy ontstact op den altaer, tot eenen ruecke,
Dat calf met sinen vette, vleesche ende mest, verbrande hi metten viere, buyten den leghere, alsoo hem die HEERE geboden hadde.
En{de} hi offerde eenen ram tot eene{n} brantoffere, op wiens hooft Aaron met sinen sone{n} leyde{n} haer hande{n}
ende doen offerde hy dien, Ende hy goot dat bloet rontsom den altaer,
ende hi hieu den ram ontstucke{n}, ende dat hooft, ende die stucken, ende dat vet ontstack hi te roocken,
als te voren dat ingewant ende die schenckelen metten water gewasschen waren, ende hi ontstack alsoo den gheheelen ram opten altaer, om dat was een brantoffer des aldersoetsten ruecs den HEERE, soo hi hem gheboden hadde
En{de} Moyses offerde den tweede{n} ram tot die wijdinghe der priesteren, en{de} Aaron met sinen sone{n} leyden haer handen op zijn hooft,
ende als Moyses dien offerende gedoot hadde, so nam hi vanden bloede, ende raecte dat lapken van Aaro{n}s rechter oore{n}, en{de} de{n} duym van zijnder rechter hant, ende den grooten teen van sinen rechten voet,
Ende Moyses offerde ooc Aarons sonen, ende als hi vanden bloede des rams die gheoffert was dat lapken van haeren rechten ooren, ende den duym van haerder rechter handt, ende den grooten teen va{n} haren rechten voet geraect hadde, soo goot hi dat bloet, welc daer ouer schoot rontsomme den altaer.
Maer dat vedt ende den steyrt, ende alle dat vet des ingewants, ende dat net dat om die leeuere is, ende die twee niere{n} mette{n} vette dat daer aen is, ende die rechter schouder leyde hi verscheiden vanden anderen,
Daer toe nam hi wt den corf daer dat ongedesemde broot inne was, voor den HERE, eenen ongedeesemde{n} koeck, ende eenen koeck geolijts broots, en{de} een vlade, en{de} leydet op tvedt ende op die rechter schouder,
ende hi gaf dat altesamen op Aarons ende zijnder sonen ha{n}den, ende nae dat zijt voor den HEERE opgheheuen hadden,
soo heuet hijt wederom ghenomen van haeren handen, en{de} ontstact om te roocken opten altaer der offerhanden diemen geheele verbrant, om dat een offerhande der wijdinghe was tot eenen ruec der soeticheyt een offer, den HERE.
En{de} Moyses na{m} dat borst stuc vande{n} ram der wijdinge, en{de} verhieft op voor den HEERE tot sine{n} deel, so hem die HEERE beuolen hadde,
En{de} Moyses na{m} die salf olie, ende vanden bloede des altaers, en{de} sprengdet op Aaron, ende zijn cleedere{n}, en{de} op sinen sonen, ende op haer cleederen,
En{de} als hi geheylicht hadde huer cleederen, soo heeft hi hen beuolen, segghende, Cooct dat vleesch voor dye duere des tabernakels, ende etet aldaer. Ende die brooden der wijdinghe eet oock die inden korf geleyt zijn, soo mi die HEERE geboden heeft, seggende, Dattet Aaron en{de} zijn sonen eten souden,
Maer watter ouerblijft vanden vleesche, ende vande{n} broode, dat sal tvier wech nemen.
En{de} ghy en sult binnen seue{n} dage{n} niet wtghaen vander dueren des tabernakels, tot dien dage, dat dye daghen uwer wijdinge veruult zijn, want seuen daghen gheschiet uwe wijdinghe, alsoo dat nv in desen teghenwoordighen tijt gheschiet is,
op dat die maniere der heyliger offerande veruult soude worden
En{de} ghi sult inde{n} tabernakel dach en{de} nacht blijue{n} seue{n} daghen lanck, Ende ghi sult gaey slaen die bewaernisse des HEREN, op dat ghi niet en sterft want alsoo ist my gheboden,
Ende Aaron met sinen sonen dedent al dat die HEERE door Moyses hant ghesproken hadde.
MAer als nv gecomen was den achtsten dach, riep Moyses Aaron en{de} zijn sone{n}, en{de} die ouders va{n} Israel, en{de} sprac tot Aaron,
Neemt vander cudden een ionc calf voor die sonde, en{de} eene{n} ram tot een brantoffer beyde sonder smette, En{de} offert die voor den HEERE,
en{de} totte{n} kindere{n} van Israel suldi segge{n}, Neemt eenen bock voor dye sonde, ende een calf, ende een schaep, beyde een iaer out, ende onbesmet tot eenen brandtoffer,
ende eenen osse, ende eene{n} ram, voor die vreedsamighe, en doot die tot eene{n} offer, voor den HERE in yegelics heylige offerhande terwen bloemen gemengt met olie offerende, Wa{n}t huyden sal v die HERE openbaren.
Ende si brochten al dat Moyses geboden hadde, voor die duere des tabernakels, Ende doen alle die ghemeynte daer bi stont,
so sprack Moyses, Dat is dat woort, het welck die HEERE gheboden heeft, ende doet alsoo, ende des HEREN glorie sal v openbaren,
Ende hy seyde tot Aaron, Ghaet totten altaer, ende offert voor uwe sonde, ende offert eenen brantoffer, ende bidt voor v selue{n} ende voor dat volck, en{de} als ghi ghedoot hebbet die offerande des volcs, biddet voor he{n}, alsoo die HERE gheboden heeft.
Ende Aaron qua{m} totten altaer, en{de} sloech dat calf voor sine sonde,
en{de} sine sonen brachten hen dbloet, ende hi doopte met sine{n} vingher int bloet, ende raecte dye hoornen des altaers, ende goot dat bloet opten vloer, ae{n} den altaer,
Maer dat vedt ende die nieren, ende dat nette vander leeuere des sondtoffers, dat ontstac hi om te roocken op den altaer, Alsoo die HEERE Moysi gheboden hadde,
ende dat vleesch en{de} dat vel verbrande hi metten viere, buyten den leghere.
Daer na doode hi den brantoffer, ende zijn sonen brachten hem dat bloet, ende hi storte dat rontsomme den altaer,
ende si brachten die selue offerande met dat hooft in stucken ghehouwen, ende alle die leden dye hy al mette{n} vier opten altaer verbra{n}de,
Maer eerst hadde hi dat inghewant met den voeten met watere ghewasschen,
Ende offerende voor die sonde des volcs, doode hi eenen bock, ende als hi den altaer ghesuyuert hadde,
maecte hy een brantoffer,
doe{n}de daer toe inden heylighen offer vochtighe offerhanden, dye mede gheoffert worden, ende aenstackse om te roocken op den altaer, sonder die dienst des heylige offers der morgenstondt.
Daer na offerde hi den osse, en{de} den ram, die vreedtsamige offeranden des volcs, Ende sine sone{n} brochte{n} he{m} dat bloet, dat sprengde hi opten altaer in den omghanck,
Maer dat vet vanden osse ende vanden ram, den steert ende tvet dat dat inghewant bedect, ende die nieren, ende dat net dat ouer die leuere is,
ende alsulcke vet leyde{n} si al op dye borst, ende ontstaken dat vet opten altare,
maer die borst ende die rechte schouder, dye scheyde Aaron vanden andere{n}, heffende die op voor den HERE, ghelijckerwijs Moyses beuolen hadde.
En{de} Aaron hief zijn hant op tot de{n} volcke, ende ghebenedidese, ende quam neder, doen veruult waren die offeranden voor die sonden, die brantofferen ende vreedtsamige offerhanden,
Moyses ende Aaron ginghen in den tabernakel des ghetuychnis, ende als si weder wt quamen, gebenediden si dat volc. Doen openbaerde die glorie des HEREN, alle de{n} volcke,
Ende siet, dat vier quam wt vanden HEERE, ende verslont opten altaer dat brantoffer ende dat vet, Doen alle dat volc dat sach, loofden si den HEERE, vallende op haer aensichten.
ENde Aarons sonen Nadab ende Abihu, namen een yeghelijck zijn wieroocuat, ende deden vier daer inne, ende leyden wierooc daer op, ende offerden vreemdt vyer voor den HEERE, dat hen lieden niet gheboden en was.
Doen ghinck daer een vyere vanden HEERE, ende verslontse, en{de} si storuen voor den HERE,
Doen sprac Moyses tot Aaron, Dat ist, dat die HERE geseyt heeft, Ick sal geheylicht worden aen den ghenen die my genaken, ende int ae{n}sicht van alle den volcke sal ic heerlick gheeert worden, Ende Aaron sweech stille als hi dit hoorde.
En{de} Moyses, als hi gheroepe{n} hadde Mizael ende Elisaphan, Oziels, Aarons ooms sonen, sprac hi tot hen, Ghaet, en{de} nee{m}t wech uwe broeders vanden aensichte der heyligher plaetsen, en{de} draechtse wech buyten den leghere,
Ende si ginghen terstont, ende namense ghelijck si lagen gecleet met lijnen rocken, ende droeghense buyten, ghelijck hen was gheboden.
Ende doen sprac Moyses tot Aaron, ende sinen sone{n} Eleazar ende Ithamar, En wilt uwe hooft niet ontdecken, Noch uwe cleederen niet schueren, op dat ghy nyet en sterft, ende die toren ouer die gantse ghemeynte come, laet uwe broederen van alle den huyse van Israel weenen ouer desen brant, die die HEERE verwect heeft,
maer ghy en sult nyet wtghaen vander dueren des tabernakels, oft anders suldi verghaen Want die olie der heyliger saluinghe is op v, Ende si dedent al na Moyses beuel.
En{de} die HEERE sprac tot Aaron,
Ghi ende v sone{n} met v, en sult gheenen wijn, noch al dat yemant droncken maken mach drincken, als ghi in den tabernakel des getuychnis ghaet, op dat ghi nyet en sterft, Dat sal wesen een eewich recht allen uwen nacomelinge{n},
Op dat ghi moecht onderscheide{n}, wat heylich en{de} onheylich is, wat onreyn en{de} reyn is,
Ende dat ghy den kinderen van Israhel leert alle die rechten, die die HEERE tot v ghesproken heeft door Moysen.
Ende Moyses sprac tot Aaron, ende sine{n} ouergebleuenen sone{n} Eleazar en{de} Ithamar, Neemt die heylighe offerande die ouer ghebleuen is vanden offer des HEEREN, en{de} etet, ongeheeft biden outaer, want het is dat alderheylichste der heylighen,
ende ghi sullet in een heylighe plaetse eten, Want dat is v ghegheuen, en{de} uwen sonen vanden offere des HEEREN, so my dat geboden is,
Maer die borst die op geheue{n} is, en{de} die scoudere die versceyde{n} ghegheue{n} is suldi en{de} uwe sonen, ende uwe dochtere{n} met v eten in een suyuer stede, Wa{n}t dese dingen zijn gehouden v en{de} uwe kinderen van den heylsamen offeren der kinderen van Israel,
om dat die schoudere ende dye borst, ende dat vet datter verbrant wort opten outaer si opgheheuen voor den HEERE, ende v toebehoore, ende uwen kinderen door een eewighe wet, gelijckerwijs die HEERE geboden heeft,
Onder dese dinghen, als Moyses socht den bock die voor die sonden gheoffert was, soo vant hi hem verbrant, en{de} hy wert toornich op Eleazar, en{de} Ithamar, Aarons sonen, die noch ouergebleue{n} ware{n}, en{de} sprac,
Waer omme en hebdi den offer voor dye sonde nyet gegheten in die heylige plaetse? want het is dat alderheylichste der heylighen, en{de} het is v gegeuen dat ghi die misdaet der gemeynten dragen sout, en{de} bidde{n} voor haer int aengesichte des HEEREN,
Bisonder, wa{n}t va{n} dat bloet en is niet gedragen in dye heylige plaetse, ghi soudet in die heylige plaetse gegheten hebben, soo alst mi ghebode{n} is,
Aaron antwoorde, Heden is die offerande voor die sonde, ende den brantoffer voor den HERE gheoffert, Ende het is mi gheschiet also ghi siet, Hoe mocht ic die eten, oft behaghen den HEERE in ceremonien des godliken dienst met bedroefden ghedachten?
Doen Moyses dat hoorde, liet hijt he{m} genoeghen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, ende Aaron segghende,
Spreect totten kindere{n} va{n} Israel, en{de} segt, Bewaert al d{at} ick v ghescreue{n} heb, op dat ic v God si Dyt zijn die dieren onder alle dieren der aerden, die ghi eten sult,
Al wat onder die dieren die clauwe{n} gecloue{n} heeft en{de} irrict, dat suldi eten
Maer so wat irrict, en{de} en clieft die clauwen niet, ghelijc die kemel, dat suldi onreyn achten, en{de} en sullet niet eten,
Die conijnke{n}s irricke{n} wel, maer si en hebbe{n} ghee{n} gecloue{n} clauwe{n}, daero{m} zijn si onreyn,
Die hase irrict ooc maer hi en clieft die clauwe{n} niet, daerom is hi v onreyn,
En{de} een vercken clieft dye clauwe{n} wel, maer het en irrict niet, het is v oock onreyn,
Van desen vleesche en suldi niet ete{n} noch haer doode vleesch niet aen taste{n}, wa{n}t si zijn v onreyn.
Dit suldi eten van datter int water is, Al watter vimme{n} en{de} scellen heeft in die zee, en{de} in riuieren, ende viuers suldi eten,
Maer al dat gheen vimme{n} noch schellen en heeft inder zee, oft in riuieren van alle datter roert en{de} leeft int water, sal v ommenschelijc zijn
ende afgrijselijck, dat ghi van haeren vleesche niet en eet, en{de} haer doode vleesche suldi schouwen,
Want al dat gheen vimmen ende schellen en heeft inden watere, sullen onzuyuer zijn.
En{de} dit suldi schouwen vanden vogelen, dat ghi niet en eet, den Arent den Griffoen, den Sperwer, den Ghier,
den Vouwe, ende wat van zijnder aert is,
ende alle Raue{n} met zijnder aert,
den Struys, den Nachtwle, de{n} duyker, den Hauick met zijnder aert,
dat Wlken, den Brant voghel,
de{n} Odeuaer die Vleder muys, den swaen,
den Exter, de{n} Reygher, den Roetaert met sinen aert, die Hoppe, ende dye swaluwe,
En{de} al wat hem roert onder die voghelen, ende ghaet op vier voeten, dat suldi schouwen.
Maer wat op vier voeten wandelt, ende heeft achtere lange beenen, daert mede sprinct opter aerden suldi eten,
als daer zijn sprinchane{n} ongheulogelt met zijnder aert ende Selaam met zijnder aert, ende Hargol met zijnder aert, ende Hagab met haerder aert,
Al watter anders vier voeten heeft, onder den voghelen, sal v afgrijselic zijn, ende sultse onreyn achten,
Wye dat van haeren dooden vleesch raect, die sal onreyn zijn tot den auont toe,
Ende ist van noode dat hi va{n} desen dooden vleesche draghen sal, dye sal sine cleedere{n} wasschen, ende sal onreyn zijn tot der sonnen onderghanck.
Daer omme alle dier dat clauwen heeft ende en clieftse niet, noch en irrict niet dat sal v onreyn zijn, wie dattet raet sal onreyn zijn
Ende alle wat op handen voeten ghaet, onder dye dieren, die op vier voeten ghaen, sal v oock onreyn zijn, wye dat haer doode vleesch raect, dye sal onreyn zijn totten auont toe,
Ende wie dat haer doode vleesche draecht, sal zijn cleederen wasschen, ende onreyn zijn totten auondt toe, want dese zijn v onreyn.
Dese sullen v ooc onreyn zijn onder die dieren, die opter aerden cruype{n}, die Wesel, die Muys, dye Crocodilus, een yeghelijck nae zijnder aert,
die Egel, die Camelon, die Stellio, die Haechdisse, ende die Mol,
die sullen v onreyn zijn onder al datter cruypt, wie dat haer doode lichaem raect die sal onreyn zijn totten auont,
Ende aldaer een sulcken prije op valt, dat sal onreyn worden, het si alderley houten vat, oft cleedt, oft vel, ofte haren cleet, Ende alle ghereetschap daermen yet mede doet, salmen int watere doen, ende sal onreyn wesen totten auont, ende dan wordet reyn.
Alle aerde vaten, daer een alsulcken prije in valt, sal al onreyn zijn, en{de} daeromme salment breken,
Alle spijse dyemen eedt, daer alsulcken water inne coemt, is onreyn, Ende alderhande dranck, dyemen drinct, die in alsulcken vat is, is onreyn,
Ende alle daer een alsulcke prije op valt, dat sal onrein zijn het si houen oft ketel, men salt breken, wa{n}t het is onreyn, ende het sal oock onreyn wesen,
maer fonteynen ende alle verghaderingen van wateren zijn reyn, wiese doot raect, die is onreyn.
Ende oft alsulcke doode dier op tzaet valt, datmen ghesaeyt heeft, soo is dat zaet noch reyn,
ende gootmen water op tzaet, ende viel daer na een alsulcken doode prije daer op, so wordet oock onreyn.
Als een dier sterft, dat ghy eten muecht, wie dat dat doot raect, dye is onsuyuer totte{n} auont,
Wie van alsulcke{n} prije eet, oft draghet, die sal zijn cleet wasschen, ende sal onreyn zijn totten auont.
Ende wat opter aerden cruypt, dat sal onmenschelijck wesen, ende men en salt niet nemen tot eender spijsen,
Ende al wat vier voeten heeft, ende ghaet op zijn borst, ende al wat vele voete{n} heeft, ofte dat opter aerden cruypt, en suldy niet eten, want het is afgriselijck,
En wilt v sielen niet besmette{n} ende en roert niet daer van, op dat ghi niet besmet en zijt.
Ick ben die HERE uwe God, weest heylich, want ick heylich ben, ende en wilt uwe siele niet ontreynighen aen eenich cruypende dier, dat opter aerden hem beroert,
want ick ben die HEERE, die v wt Egipten lant gheleyt hebbe, om dat ick v tot eenen Godt zijn soude, daer om suldi heylich zijn, want ick ben heylich.
Dit is die wet vanden dieren ende vande{n} voghelen, ende van alderley sielen der beroerender dieren des waters, ende alderley sielen die opter aerden cruypen,
op dat ghy onderscheyden moecht, wat reyn en{de} onreyn is, ende welc dier ghi eten ende wat ghi verworpen sult.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Spreect met den kinderen van Israel, ende segt, Ist dat een wijf vanden zade dat si ontfanghen heeft, een knechtken baert, soo sal si seuen dage{n} onreyn zijn, na den dage{n} der afsceydinghe der vrouwe{n} crancheyt
ende inden achtsten dage salmen dat kindeke{n} besnide{n}
En{de} si sal thuys bliue{n} driendertich daghe{n} in dat bloet haerder reyninghe{n}, niet heylichs en sal si aentasten, en{de} totte{n} heilige plaetsen en sal si niet come{n}, tot dat die daghen haerder reyninghen wt zijn,
Maer baert si een meysken, soo sal si twee weke{n} onreyn zijn, so lange als si haer cranckheyt lijdet, ende si sal sessentsestich daghen thuys blijuen inde{n} bloede haerder reyninge{n}
Ende als die daghen haerder reyningen wt zijn voor den sone oft voor die dochtere, so sal si een iarich lam brenge{n} tot een brantoffer, en{de} een ionghe duyue oft een tortelduyue voor haer sonde, aen dye duere vande{n} tabernakel des getuychnis, en{de} salse den priestere ouergeuen,
die sal hi offeren voor den HEERE, en{de} bidden voor haer, en{de} soo sal si ghesuyuert worden vanden bloede haerder onsuyuerheyt, dat is die wet voor die ghene die een knechtken oft een meysken baert.
Ende ist dattet haer hant nyet en vint, en{de} si gheen lam en can geofferen, so sal si neme{n} twee tortelduyuen, oft twee ionghe duyuen, die een tot eenen brantoffer, die ander voor die sonde, en{de} die priestere sal voor haer bidden, ende soo sal si ghereynicht worden.
ENde die HERE sprack tot Moysen, en{de} Aaron, segge{n}de,
Als eene{n} mensche aen die huyt zijns vleeschs yet opgaet van verscheyden verwen, oft een puyste, oft schorft, oft yet claer wit wordet, als oft lazarie worden wilde, aen dye huyt zijns vleeschs, salmen hem totten priester Aaron brenghe{n}, oft tot yema{n}t va{n} sinen sonen eenen vande{n} priesteren,
die welcke als hi ghesien sal hebben die hare{n} wit geworde{n}, en{de} dat die gedaente ae{n} die plaetse dieper is dan dandere huyt zijns vleeschs, so ist die plage der lazarien, daerom sal hi na zijn oordeel verscheyde{n} worde{n}.
Maer is yewaerts yet wits aen dye huyt zijns vleesch, en{de} dat schijnsel des vleeschs niet dieper da{n} die ander huyt des vleeschs, ende die haren niet in wit verandert worden en zijn, so sal die priester den selue{n} besluyte{n} seue{n} dage{n},
en{de} ten seuensten dage besien, ist dat teeken staet in sine{n} ooge{n}, soot eerstwerf stont, en{de} en heuet niet voorder ghegeten aen die huyt, soo sal hem die priester noch seuen daghe{n} besluyten,
En{de} als hi noch eens ten seue{n}ste{n} dage he{m} besiet, en{de} beuint, dattet teeke{n} verduystert is, ende niet voorder gete{n} en heuet aen die huyt, soo sal hi he{m} suyuer oordeelen, want tis grillicheyt, en{de} die mensche sal zijn cleederen wasschen, ende suyuer wesen,
Maer als die grillicheyt voorder gewassen is in die huyt, na dien dat hi vanden priester besien, en{de} reyn gesproke{n} is, so sal hy noch eens totten priester geleyt worden,
ende sal verwesen worden onsuyuer te worden.
Als dat teken der lazarie inde{n} me{n}sche is, dan salme{n} he{m} totten priester brenge{n},
Als hy siet, ende beuint, dat daer witheyt opghecomen is aen die huyt, ende die haren wit gheworden zijn, ende datter root vleesch in dye sweringhe is,
soo ist sekerlijck een oude lazarie in die huit zijns vleeschs, daer omme sal hem die priestere onreyn oordeelen, en{de} niet wech sluyten, want hi is recht onreyn.
Als die lazarie bloeyt in die huyt, ende bedecket alle die huyt, van aen dat hooft totte{n} voeten, alle dat gene dat die priestere voor ooghen sien mach,
Als nv die priester siet, ende beuint, dat die lazarie alle dat vleesch bedect heeft, soo sal hi desen reyn oordeelen om dat alle zijn huyt wit geworden is, daeromme sal die mensche reyn zijn.
Maer als nv in dat vel leue{n}de vleesche openbaer schijnt,
soo sal hi besmet zijn, door dat oordeel des priesters, ende sal gerekent worden onder die onsuyuere, Want dat leue{n}de vleesch is bespreyt metter lazarie{n}, soo ist onsuyuer,
Maer verandert dat leue{n}de vleesche weder, ende wort widt, soo sal hi totten priester comen,
Ende als die priester besiet, ende beuint, dat dat teeken wit gheworden is, soo sal hi hem suyuer oordeelen, want hi is suyuer.
Als in yemants vleesche aen dye huyt eenen sweer coemt, en{de} weder heelt,
en{de} daer na in die selue plaetse yet wits oft roots op comet, en{de} wort claer wit, so sal hi vande{n} priester besien worde{n},
Als dan die priester siet, dat die plaetse der lazarien nederder is dan die ander huyt, en{de} dat die haren wit geworden zijn, dan so sal hi hem onreyn oordeelen, want daer is sekerlijck een teeken der lazarien vanden swere ghecomen,
Siet die priestere dan, ende beuint hi, dat die haren nyet wit en zijn, ende dattet nyet nerderder en is, dan die ander huyt, en{de} is duyster geworde{n}, soo sal hi hem seuen daghen besluyten,
etet voorder in die huyt, soo sal hy dan hem onreyn oordeelen, want het is sekerlijck een litteeken der lazarie{n},
Maer blijft die clare witheyt alsoo staende, ende en etet niet voorder, soo ist die scrabbe vanden swere, en{de} die priester sal hem reyn oordeelen.
Als yema{n}ts vleesch aen die huit met vier gebrant wordet, en{de} ist dat dat teeken vande{n} brande, root oft wit is,
en{de} als die priester he{m} besiet, ende beuint, dat dat har wit gheworden is, aen des brants teeken, ende die plaetse dieper dan die andere huyt, soo ist sekerlijck lazarie, vanden litteekene des brants, geworden, Daer omme sal hem die priester onreyn oordeelen, want het is een teeke{n} der lazarien.
Maer siet die priester en{de} beuint, dat dat haer aen dat brant teeken nyet wit geworde{n} en is, ende niet neerder en is, dan dye ander huyt, en{de} is ooc verduystert, so sal hi he{m} seue{n} dage{n} besluyte{n},
En{de} te{n} seuenste{n} dage sal hi he{m} besie{n}, heuet voorder gete{n} aen tvel, so sal hy hem onreyn oordeelen, want het is lazarie,
Maer ist blijue{n} stae{n}de aent teeken des verbrants, en{de} niet voorder gegete{n} aen die huyt, ist daer toe ooc verduystert, soo ist een sweringhe des brants teeken, ende dye priester sal he{m} reyn oordeelen, wa{n}t tis een scramme des brants teekens,
Wanneer een man oft wijf opt hooft of aende{n} baert scorft wort en{de} die priester dat teeken besiet,
en{de} beuint, dat die plaetse dieper is dan dander huyt en{de} is thaer aldaer gout verwich en{de} dunne, soo sal hi he{m} onreyn oordeelen, wa{n}t tis een lazarighe grillicheyt des hoofts en{de} des baerts,
Maer siet die priestere, dat die grillicheyt niet dieper en schijnt dan die huyt, en{de} dattet haer niet vael en is, soo sal hy den selue{n} seue{n} dage{n} op sluyte{n},
en{de} op den seuenden dach sal hijt besien, En{de} beuint hi, dat dye grillicheyt niet voorder gheten en heeft, en{de} datter gee{n} gulde{n} haer aen en is, en{de} die plaetse des grillicheyts niet dieper en is, dan die ander huyt,
soo sal hi ghescooren worde{n}, maer niet in die grillicheyt, ende die priestere sal hem noch seue{n} dage{n} wech sluyten,
En{de} als hi ten seuensten dage he{m} besiet, en{de} beuint, dat dye grillicheyt niet voorder in die huyt gheghete{n} en heeft, en{de} en schijnt niet dieper dan die huyt, soo sal he{m} die priester reyn segghe{n}, En{de} hi sal zijn cleedere{n} wassche{n}, ende so reyn wesen,
Maer eet die grillicheyt voorder in dye huyt, na dien dat hi reyn geseyt is,
ende dye priestere besiet, ende beuint, dat die grillicheyt also voorder gegeten heeft in die huyt, so en sal hy niet meer na vrage{n}, oft die hare{n} goutuerwich zijn, want hy openbaerlijck is onreyn,
Maer schijnt die grillicheyt stil gestae{n} te hebbe{n}, ende isser swart haer daer opgegaen, soo sal hi weten, dat die mensche gesont gheworden is, ende hi sal stantaftelijck segghen hem reyn te wesen.
Als een man oft wijf aen dye huyt haers vleeschs yet claer wits heeft,
en{de} die priester siet, dat die clare witheyt verduystert is, so isser een witte grillicheyt ghecomen inder huyt, ende is reyn.
Een man van wien die haren des hoofts wt vallen, die is calu, en{de} is reyn,
Vallen si he{m} wte{n} voorhoofde, soo is hi calu, en{de} reyn,
Maer coe{m}t daer hy bloot ofte calu is, een widt oft rootachtich teeken, so is he{m} gecomen lazarie, aen die blootheyt, oft aent calu hooft, daer om sal hem die priester besien, en{de} als hi beuint, dat wit oft rootachtich teeken opgelopen aen zijn bloot oft caluwe hooft,
ende siet die priester dat so sal hi sonder twifel hem veroordeelen lazarich te wesen, om teeken dat in die caluwe plaetse op gheghaen is.
Wie dan besmet is metter lazarien, en{de} is af gescheyde{n} na dat bywesen des priester,
sal ontnayde cledere{n} hebbe{n}, en{de} thooft bloot, de{n} mo{n}t met ee{n} cleet ouerdect, en{de} sal wtroepe{n}, dat hi onsuyuer en{de} besmet is,
Alle de{n} tijt dat hi malaets en{de} onsuyuer is, sal hy buyte{n} den legher alleen woonen.
Een lijne{n} ofte wullen cleet, dwelck lazarie heeft
inden wtslach oft inslach, oft in die draye{n}, oft een vel oft yet dat van vellen ghemaect is,
Ist datter een witte oft roode smette in is, so salt gheacht worde{n} met lazarie ontsteken te wesen, en{de} het sal den priestere ghetoont worde{n}
Ende als hi dat cleet gesien heeft, sal hijt seuen dagen opsluyten,
En{de} als hijt ten seuensten dage wederom siet, merct hi dat die lazarie ghewassen is so ist een geduerige lazarie, en{de} hi sal oordelen dat dat cleet besmet is, en{de} al daert ingewonden is,
en{de} daeromme salt verbrant worden met die vlamme des viers.
Ist dat die priester sien sal, dat die lazarie niet voorder gewassen en is
so sal hi ghebieden, datment wassche daer die lazarie in is, ende salt insluyten noch ander seuen daghen,
Ende als die priestere sien sal, die oude ghedaente niet voorder gecome{n} al ist dat die lazarie nyet ghewassen en is, so sal hijt vonnisse gheuen onreyn te wesen, ende men salt met vier verbranden, om dattet int outste des cleets al omme ende omme door dye lazarie ghespreyt is,
Maer is dye plaetse duysterder dan die lazarie, nae dat cleedt ghewasschen is, soo sal hijt afschooren, ende scheydent vanden vasten laken,
Ende ist dat daerenbouen in dye plaetsen dye te vooren onbesmet waren, haer openbaert, die vlieghende wilde lazarie salment met vier verbra{n}de{n},
Ist dat si op hout, so sal hi die tweede reyse wassche{n} met water die stucke{n} dye suyuer zijn, en{de} si sullen reyn wezen,
Dat is die wet ouer die teekenen der lazarien van dye cleederen, oft si wullen zijn, oft lijnen aenden wtslach oft aenden inslach oft aen alderley werc van vellen, hoemense sal oordelen reyn, oft besmet te wesen
ENde die HERE sprac tot Moysen segghende,
Dat is dye manier van eenen melaetschen, als hi gereynicht worden sal, Hi sal totten priestere geleyt worde{n},
En{de} die priestere sal wten leghere ghaen, en{de} als hy beuonden sal hebben, dat dye melaetsheyt gesuyuert is,
Dan sal hi ghebieden den ghenen die te reynighen is, dat hy twee leuende mussche{n} dieme{n} eten mach, offere{n} sal voor he{m} selue{n}, en{de} cedere{n} hout, en{de} roset verwe, ende ysop,
En{de} hi sal ghebiede{n} die een mussche te offere{n} in een aerde{n} vat aende{n} leuenden watere,
Ende sal die leuende mussche neme{n} met de{n} cedere{n} houte, roset verwe, ende ysop, en{de} in der musschen bloet dier geoffert is, doppe{n} aenden leuenden watere,
en{de} besprengen den ghenen die te reynighen is, van zijnder lazarien, seuenmael, op dat hi gerechtelick ghesuyuert worde, ende laten die leuende mussche int velt vry vlieghen.
En{de} als die mensche zijn cleedere{n} ghewasschen sal hebben, soo sal hy alle zijn har afscheren, en{de} bade{n} he{m} int water, en{de} ghesuyuert wesende, sal hi ghaen inden legher, soo nochtans dat hi sal noch seue{n} dage{n} buyte{n} zijnder tenten blijuen,
En{de} inde{n} seuensten daghe sal hi alle zijn hare afscere{n} va{n} sinen hoofde, va{n}den baerde, vande{n} wijnbrauwen, en{de} alle die haren zijns lichaems, ende als hi wederom zijn cleederen en{de} sine{n} lichaem sal gewassen hebbe{n}.
Ten achsten dage sal hi twee lammere{n} sonder smette, en{de} een iarich schaep sonder smette nemen, en{de} drie thiende bloemen vanden mele tot een spijsoffer, met olie ghemengt, ende bisonder een sester maten vander olien,
Dan sal dye priestere desen ghesuyuerden, ende dye dinghen stellen voor den HEERE in dye duer des tabernakels des ghetuychnis,
en{de} sal dat een lam nemen en{de} offere{n}t voor zijn schult met dat sester mate olien, en{de} als hijt al voor den HEERE geoffert heeft,
dat lam dooden om te offere{n}, daerme{n} dat brantoffert, en{de} den offer om die sonden te offeren plach, te weten, in die heylige stede, Want so den offer voor die sonde{n} des priesters is, so is ooc de{n} offer der schult der versuymenisse des priesters, Want het is dat alderheylichste der heylighen.
En{de} die priester sal vanden bloede nemen vanden offer die geoffert is voor die schult, en{de} doent de{n} gesuyuerden op dat lapke{n} vander rechter oore{n}, ende opte{n} duym van zijnre rechter hant, en{de} opten groote{n} teen van sinen rechten voete,
Daer na sal hi die olie neme{n} va{n} die sester mate, en{de} op zijns selfs des priesters slincke hant giete{n},
en{de} met sinen rechte{n} vingher in die olie doppen, dye daer in zijn slincke hant is, en{de} sprenge{n} met sine{n} vingher die olie seuenmael voor den HEERE,
Die olie die daer ouerblijft in zijn hant sal hi de{n} gereynichde{n} op dat lapke{n} va{n} zijnder rechter oore{n} doen, en{de} opte{n} rechte{n} duym, en{de} opte{n} grote{n} tee{n} va{n} sine{n} rechte{n} voet, boue{n} op dat bloet des offers, dat voor die schult der versuymenis geoffert is
en{de} op zijn hooft,
ende die priester sal voor he{m} bidde{n} in die teghenwoordicheyt des HEREN, en{de} tsal worden een offera{n}de voor die sonde, Daerna sal hi doode{n} en{de} offeren die offerande diemen geheel verbrande{n} sal,
en{de} sal dat sette{n} op de{n} outaer met sinen vochtighen offeranden, ende soo sal die mensche gerechtelic gesuyuert worden.
Ist dat hi arm is, ende zijn handen niet en conne{n} geuinden al datter geseyt is, voor zijn schult der versuymenisse, so sal hi een lam brenge{n} om te offere{n} dat die priester voor he{m} bidde, een tiendendeel bloeme{n} vanden meel met olie{n} ghemengt tot een spijsoffer, en{de} een seste deel olie{n},
en{de} twee tortelduyuen oft ionge duyuen, die hi met zijnder hant verweruen can, dat eene si voor die sonde, die andere tot een brantoffer
en{de} offerense ten achste{n} dage va{n} zijnder reyninge{n} de{n} priestere, voor die duere des tabernakels des ghetuyhnis voor den HERE,
Dan sal die priestere dat lam der misdaet nemen, en{de} dat sester olien, en{de} salt op heffen voor de{n} HERE
en{de} als dat lam gedoot en{de} geoffert is, neme{n} vande{n} bloede, en{de} doent den ghereynichde{n} op dat lapken va{n} zijnder rechter oore{n}, en{de} opten duym van zijnder rechter hant, en{de} opte{n} groote{n} teen va{n} sine{n} rechte{n} voet,
en{de} die olie in zijn selfs slincker ha{n}t giete{n},
en{de} met sinen rechte{n} vingere, die olie die in zijn slincker hant is, seue{n}mael sprenge{n} voor de{n} HERE,
Datter ouerblijft in zijnder hant, dat sal hi de{n} ghereynichden op dat lapken van zijnder rechter ooren, ende opten duym van zijnder rechter handt, ende opten grooten teen van sinen rechten voet doen, bouen op dat bloet des schultoffers,
dye ouerblijuende olie in zijnder hant, sal hi den gereinichde{n} op dat hooft doen, he{m} te versoenen voor den HEERE,
en{de} daer na sal hi dye een tortelduyue oft ionghe duyue offere{n}
voor die sonde, ende die andere tot eene{n} offer om te verbranden, met hueren vochtighen offerhanden,
Dat is dye wet voor den lazarighen, dye met zijnder hant nyet vercrighen en can, dat tot zijnder suyueringhen behoort.
Ende die HEERE sprac tot Moysen, en{de} Aaron, segghende,
Als ghy int lant Canaan coemt, dat ic v te besitten gheuen sal, en{de} als daer yewaerts in eenen huyse van uwer besittinghen een lazarich teeken openbaert,
So sal die comen, dien dat huys toebehoort en{de} bootschappent den priestere, en{de} seggen, Mi dunct datter een lazarich teeken is aen mijnen huyse,
Dan sal dye priester heeten, dat si dat huys wtruymen, eer dan die priester daer ingaet, om dat teeken te besien, op dattet nyet al onreyn en worde datter in de{n} huyse is, daer na sal die priester ingaen om dat teeken te besien.
Als hi dat dan besiet, en{de} beuint dat daer aen dien muer des huys geel oft roode putkens zijn, en{de} die gedaente nederder dan dye muer anders is,
soo sal hi ten huyse ter dueren wtghaen, ende dat huys seuen dage{n} toe sluyten,
Ende als hi ten seuensten dage weder coemt, so sal hijt naerstelijc aensien, ende aenmercken, ende siet hy dat dye lazarie voorder ghewassen is, aen des huys wandt,
soo sal hi die steenen heeten wtbreken, daer dat teeken in is, en{de} buyten voor dye stadt in een onreyne plaetse worpen,
en{de} dat huys salmen binnen rontsom scrabben, ende sullen dat afghescrapte stof buyten voor die stadt in een onreyne plaetse schudden,
ende ander steene{n} neme{n}, en{de} in haer stede doen, en{de} ander leem nemen, ende dat huys besetten.
Maer ist sake, dat na die steenen wt ghetrocken en{de} dat stof wt gedragen zijn, en{de} dat huys met andere{n} leem beset is,
dye priester daer in coemt, en{de} siet dye lazarien gewassen te zijn, en{de} wederom gecomen, en{de} die weghen ouerdect met smetten, so ist een geduerighe lasarie, en{de} thuys onsuyuer,
dat welcke si ter stont sullen af breken, steen en{de} houdt, en{de} alle stoffe die aenden huyse is, salmen buyte{n} worpen wt die stadt, aen een onreyn plaetse
Ende wie dat in dat huys ghaet, alsoo langhe alst besloten is, dye is onreyn totten auont,
Ende wie daer inne leet, ofte yet daer inne eedt, die sal zijn cleederen wasschen.
Maer als die priester siet, als hy daer in gaet, dat die lazarie niet voorder aende{n} huyse ghewassen is, na dien dat huys beplastert is, so sal hijt reynige{n},
om dat hem zijn gesontheyt weder gegeuen is, en{de} in zijn zuyueringe sal hi nemen twee musschen cederen hout, en{de} roset verwe wolle, ende ysop,
en{de} den eene{n} mussche slaen te offeren in ee{n} aerden vat, op een leuende watere,
so sal hy nemen dat cederboomen hout, en{de} ysope, en{de} die paerse side, en{de} die leuende mussche en{de} salt al netten int bloet der musschen die geoffert is, en{de} aent leuende watere, en{de} sal dat huys seuenwerf besprinckelen,
ende salt suyueren also metten bloet der mussche metten leuenden watere, ende met dye leuende mussce en{de} m{et} cedere{n} hout en{de} ysope en{de} paerse side,
En{de} als hi die leue{n}de mussche heeft laten vliegen vry inde{n} ackere, so sal hi voor thuys bidden, en{de} tsal ghesuyuert worden.
Dit is die wet ouer alle die lazarien, ende grillicheit,
ouer die lazarie der cleederen, ende der huysen,
ouer die buylen door lichtende smetten, ende verscheyden verwen verandert,
op datmen wete, wanneer yet reyn oft onreyn is.
ENde die HERE sprack met Moysi, en{de} Aaron, segge{n}de,
Spreect tot den kinderen van Israel, ende segt hen, Een man dye lijdt den vloet des zaets, die sal onreyn wesen,
en{de} dan salmen he{m} achte{n} te legghe{n} onder dese scandelike siecte, als die onsuiuer vochticheyt alle ooghenblicken aen zijn vleesch hanct ende aengewassen is,
Alle bedde daer hi op slaept, sal onreyn wesen, ende desghelijck alle plaetse daer hi op sidt.
Ende wie sine bedde raect, die sal zijn cleederen wasschen, ende baden hem met water ende onreyn zijn totten auont.
En{de} wie sidt daer hi geseten heeft, die sal zijn cleederen wasschen, ende bade{n} hem met watere, ende onreyn zijn totten auont,
Wye zijn vleesch raect die sal zijn cleederen wasschen, en baden hem met watere, en{de} onreyn zijn totten auont,
Als hy zijn speecsel worpt op den ghenen die reyn is, die sal zijn cleederen wasschen, ende baden hem met watere, ende onreyn zijn totten auont.
Ende die sadel daer hi op sidt, sal onreyn worde{n},
En{de} wie dat yet raect, dat onder hem gheweest is die die vloet des zaets lijdt, die sal onreyn zijn totten auont, En{de} wie alsulcken dinc draecht, die sal zijn cleederen wasschen, en{de} hem met watere baden, en{de} onreyn zijn totten auont.
En{de} wien dat hi raect, ende te voren zijn handen niet en wascht, dye sal zijn cleederen wasschen, en{de} baden hem met watere, ende onreyn zijn totten auont.
Als hi een aerden vat raect, dat salmen breken, Maer dat houten vat salmen met watere wassche{n}.
Ist dat hi genesen wort, die dusdanige passie lijdt, so sal hi seuen dagen tellen nae dien dat hi reyn geworden is, en{de} zijn cleederen wasschen, en{de} zijn vleesch met leue{n}de water baden, so sal hi suyuer zijn.
En{de} ten achtsten daghe sal hi twee tortelduuen, oft twee ionge duyuen neme{n}, en{de} voor des HEREN aensichte come{n} aen die duere des tabernakels des ghetuygenis, ende den priestere geuen.
Ende die priester sal deen maken tot een offerande voor die sonde, en{de} dander tot eenen brantoffer, en{de} hi sal in die tege{n}woordicheit des HEEREN voor hem bidden, dat hi gesuyuert mach worden vanden vloet zijns zaets.
Een man die met een vrouwe te doen heuet, die sal alle zijn vleesch met water bade{n} en{de} onreyn zijn totten auont.
En{de} alle cleet, en{de} alle pels vel, dat hi heeft, sal hi met water wasschen, en{de} die sullen onreyn zijn totten auont.
Die vrouwe daer hi mede te doen ghehadt heeft, sal haer met water baden, en{de} onreyn zijn totten auont.
Een vrouwe die int keeren der maent den loop des bloets lijdt sal seuen daghen besiden gedaen worden.
So wie datse raect die sal onreyn zijn totten auont.
En{de} de plaetse daer si in slaept, oft sidt, in die dagen als si besiden gedaen is, sal besmet worden.
En{de} wie haer bedde raeckt, die sal zijn cleederen wasschen, en{de} baden hem met watere, en{de} onreyn zijn totten auont
En{de} wie yet raect daer si op geseten heeft, sal zijn cleederen wassce{n} ende hem met water bade{n}, ende onreyn zijn totten auont.
Ende als een man met haer te doen heeft, al die wijle dat si besiden ghedaen is, die sal seuen daghen onreyn zijn, ende alle dat bedde daer hi op slapen sal, sal besmet zijn.
Als een vrouwe haere{n} bloet vloet lange tijt heeft, niet alleen ter gewoo{n}liker tijt, mer ooc ouer den gewoonliken tijt, So sal si onreyn zijn, so la{n}ge als si die vloet heeft, gelijc si ter tijt haers mae{n}stonts, so sal si ooc hier onreyn zijn.
Alle bedde daer si op slaept, oft yet daer si op sidt, sal besmet zijn,
Wie datse ooc raect, sal zijn cleedere{n} wassce{n}, en{de} hi met watere ghewasschen, sal onsuyuer zijn totten auont.
Ist dat den vloet ophout, en{de} dat bloet niet meer en vloeyet, so sal si seuen daghen tellen van haerder suyueringe,
en{de} ten achtsten dage sal si twee tortelduyuen, oft twee ionge duyuen den priester offeren, voor die duere des tabernakels des ghetuyghenis,
En{de} die priester sal deen make{n} tot een sondoffer, en{de} dander tot eene{n} brantoffer, en{de} hi sal in die teghenwoordicheit des HEEREN, voor haer bidden, en{de} voor den vloet haerder onsuyuerheit.
Also suldi leeren die kinderen van Israel dat si dye onsuyuerheden wachten, en{de} dat si in haer onreyn vuylheden niet en steruen als si besmetten minen tabernakel, dat onder tmidden van hen is.
Dit is die wet ouer den gheenen die den vloet des zaets heeft, en{de} die met byslapen besmet wort,
Ende ouer die vrouwe die den bloet vloet heeft in haerder maentstont, en{de} die de heymelike bloet siecte lange lijdt, en{de} des menschen die daer by slaept.
ENde dye HEERE sprack tot Moysen <parens>nae die doot van Aarons twee sonen, en{de} doen si vreemt vier offerden, zijn si ghedoot</parens>
ende gheboodt hem segghende. Segt uwen broedere Aaron dat hy nyet tot allen tijden in die binnenste heylighe plaetse en gae achter dat zeyl dat voor die plaetse der antwoorden der genaden Gods is, daer die arcke mede bedeckt is, op dat hi niet en sterue, want ick sal in die wolcke openbaren op die plaetse der genaden,
ten si dat hi dit doe Hi sal een calf voor die sonde offeren, ende eenen ram tot eene{n} brantoffere,
en{de} den heylige{n} lijnen rock sal hi aendoen, en{de} een lijnen broecke aen zijn vleesch hebbe{n}, en{de} met eene{n} lijnen gordel gorden, en{de} den lijnen miter op hebben, Want dat zijn die heilige cleederen en{de} als hi zijn vleesch met water gewasscen heeft, sal hise aendoen,
En{de} sal vander ghemeynten der kinderen van Israel twee bocken nemen voor die sonde, en{de} eenen ram tot eenen brantoffer.
En{de} als hi dat calf gheoffert heeft, ende ghebeden voor hem seluen, ende voor zijn huysghesin,
so sal hi die twee bocken doen staen in die teghenwoordicheyt des HEEREN in die duere des tabernakels des getuyghenissen,
en{de} sal dat lot worpen op dye twee bocken, eens bocx lot den HEERE, en{de} dander den bock, dieme{n} wt seynde{n} sal
En{de} hi sal den bock op den welcken des HEREN lot valt, offeren tot eenen offer voor die sonden,
maer wiens lot valt opte{n} boc diemen wtseynden en{de} laten sal dien sal hy leuende voor den HEERE stellen, dat hy daer ouer gebeden soude storten, en{de} seynden hem in die woestine.
Ende als dese dinghen wel volbracht zijn, so sal hi dat calf offeren en{de} bidden voor hem selue{n} en{de} voor zijn huysghesin, en{de} doodent tot eenen offer,
ende sal nemen twierroockuat dat geuult is met de{n} gloeyende colen des outaers, en{de} sal sceppe{n} metter hant ruecwerc ghemengt tot eenen welrueckende brant om te ontsteken, so sal hi voorby dat voorhanghende zeyl in dye heilige plaetse gaen,
op dat als die specerie{n} des ruecwercs opt vier gheleyt zijn, haere{n} rooc ende neuel bedecke dye plaetse der antwoorden die opt ghetuygenisse is, en{de} hy niet en sterue,
En{de} sal nemen vanden bloede des cals, en{de} salt seuenmael sprenghen tege{n} die plaetse der antwoorden der ghenaden oostwaert.
Ende als hi den bock sal gedoot hebben voor die sonde des volcs, so sal hy dat bloet daer af dragen binnen achter dat voorhanghende zeyl, ghelijck alsser gheboden is vanden bloede des calfs, op dat hijt spreye teghen die plaetse der antwoorde{n}
ende dat hi die heylighe plaetse versoene, van die onsuyuerheden der kinderen va{n} Israel, ende van haeren ouertredinghen ende alle haer sonden. Inder seluer manieren sal hi ooc doe{n} den tabernacule des ghetuyghenis, dat welcke vast gheset is int middel der onreynichede{n} haerder wooningen.
Gheen mensche en sal inden tabernacule des getuygenis zijn, als die bisscop gaet in die heilige plaetse om te bidden voor hem seluen, voor zijn huysgesin, en{de} voor die gheheele gemeynte der kinderen van Israel.
Ende als hi wt gaet totte{n} outaer die voor den HEERE staet, sal hi voor hem seluen bidden en{de} sal vanden bloede des calfs, en{de} vande{n} bloede des rams nemen, en{de} op des outaers hoornen al om doe{n},
En{de} sal met sinen vinghere vanden bloede daer op sprenghen seuenmael, en{de} hem heiligen en{de} wijen vander onreynicheyt der kinderen van Israel.
En{de} als hi ghereynicht heeft die heilighe plaetse, ende den tabernacule en{de} de{n} outaer, dan sal hi offeren den leuenden bock.
Dan sal Aaron beyde zijn handen op des bocks hooft tegader legghen, en{de} belijden op hem alle die misdaet der kinderen van Israhel, en{de} alle haer ouertredingen in haere sonden ende salse den bock opt hooft wenschen en{de} hem door eenen man die daer toe bereit is wtseynden.
En{de} als die bock alle haer sonden in die wildernisse gedrage{n} heeft, en{de} gelaten is in die woestine,
so sal Aaro{n} wedero{m} in den tabernakel des getuygenis gaen, en{de} die lijne{n} cleedere{n} wttrecke{n} die hi aentroc als hi in die heilige plaetse ghinc, en{de} salse af daer laten,
ende sal zijn vleesch met water baden in een heilighe stede, ende zijn eygen cleederen aen doen. En{de} na dat hi wtghegaen is en{de} heeft gheoffert sinen ende des volcs brantoffer, sal hi bidden voor hem seluen en{de} voor dat volc,
ende dat vet dat gheoffert is voor die sonde opte{n} outaer ontsteke{n}.
Maer die gene die de{n} wtgesonde{n} bock wtgeleyt heeft, sal zijn cleederen wasscen, ende zijn vleesch met watere baden, ende daer na inden leegher comen.
Dat calf, en{de} den bock die voor die sonde{n} gheoffert waren, der welcker bloet in dye heylighe plaetse om te versoene{n} gebracht wort, salmen buyten den leghere brengen, en{de} met viere verbernen, beyde haer huyt, vleesch en{de} mest.
Ende diese verbernen sal, die sal zijn cleederen wasschen, en{de} zijn vleesche met water baden, en{de} also daer na inden legher comen.
Oock sal v dat een eewich recht zijn, Inden thienden daghe der seuender maent, suldy uwe sielen verootmoedighen, ende gheen werck doen, hi si ooc een ingheboren oft vreemdelinck, dye van buyten is gecomen onder v,
Want in desen dage gesciet uwe versoeninghe, dat ghi gereynicht wordet voor den HEERE, van alle v sonden,
daeromme salt v eenen vryen Sabboth der rusten zijn, ende ghy sult uwe sielen verootmoedighen. Een eewighe rechte sal dat zijn.
Alsulcke versoeninghe sal een priester doen, diemen ghesalft heeft, en{de} dies hande{n} ghewijt zijn, tot eenen priester in zijns vaders stadt, en{de} hi sal die lijnen cleederen aendoen, en{de} die heylighe cleederen,
en{de} sal alsoo versoenen die heilighe plaetse, en{de} de{n} tabernakel des ghetuygenis, en{de} den outaer, ende den priester, en{de} alle dat volc der gemeynte{n}
Dat sal v een eewich recht zijn, dat ghi voor die kinderen van Israhel biddet, ende voor alle haeren sonden, Inden iare eens. Ende Moses dede soo hem die HEERE gheboden hadde.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende.
Segt Aaron en{de} sinen sone{n} en{de} alle den kinderen van Israel, en{de} segt tot hen. Dit is dat woort dat die HEERE gheboden heeft,
Wie dat wt den huyse van Israel eenen osse, oft lam, oft geyte slaet inde{n} leghere, oft buyten voor den leghere,
ende niet voor die duere des tabernakels des ghetuyghenis en brengt, dattet den HEERE tot eenen offere ghebracht worde voor die wooninghe des HEEREN, die sal des bloets schuldich zijn, als oft hy bloet ghestort hadde, sal hi verghaen wt dat midden zijns volcs.
Daerom sullen die kinderen van Israel den priestere offeren haer offerhanden, dye si inden acker doot slaen op dat si geheylicht moghen worden den HEERE, voor die duere des tabernakels der ghetuyghenis, en{de} sullense den HEERE voor vreedsame offerhande dooden om te offeren,
Ende die priester sal dat bloet opten outaer des HEEREN storten, voor die duere des tabernakels des ghetuyghenis, ende dat vet ontsteken tot eenen soeten ruecke den HEERE,
en{de} geensins haere{n} offere voort aen den duyuelen offeren, met den welcke{n} si geestelijcke oncuysheit deden. Dat sal een eewich recht zijn, bi haer en{de} haere nacomelingen.
Ende ghi sult tot hen segghen, Welcke mensche vanden huyse van Israel, oft ooc een vreemdelinc die onder v is, die ee{n} offer oft een brantoffer doet,
en{de} en brenghet dat niet voor die duere des tabernakels der getuygenisse, dat hijt den HEERE doode, die sal gedoot worden van sinen volcke.
En{de} elck mensche, hi si vanden huyse Israel, oft een vreemdelinc onder v, die bloet eedt, tegen diens siele sal ic mijn ae{n}sicht setten, en{de} sal he{m} midde{n} wt zijn volck verdriuen
want des vleesch siele is inde{n} bloede, en{de} ic hebt v totten outaer gegeue{n}, dat uwe siele daer mede versoent worde. Want dbloet versoe{n}t die siele
Daero{m} heb ic geseyt de{n} kinderen van Israel, Gheen siele en sal onder v luyden bloet eten, ooc geen vremdelinck die onder v luyden woont.
En{de} elck mensche van v luyden, hi si va{n}den huyse van Israel, oft een vreemdelinck onder v, die een dyer oft voghel vanghet, oft iaecht, datmen eten mach, die sal desseluen bloet storten, ende met aerde bedecken,
Wa{n}t alle vleesches siele is inden bloede, Daer wt hebbe ic den kinderen van Israel gheseit. Ghi en sult gheens vleeschs bloet eten, Want dat leuen van allen vleesche is in zijn bloet. Wie dattet eedt, die sal sterue{n},
En{de} wat siele van een prije, oft dat vanden wilde verschuert is, eedt, hi si een ingheboren, oft vreemdelinck, die sal zijn cleederen wasschen, en{de} hem met water baden, en{de} onreyn zijn totten auont, so is hi suyuer,
maer ist dat hi zijn cleederen niet wasschen, noch hem niet baden en sal, so sal hi zijn misdaet draghen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Spreect met den kinderen van Israel, en{de} segt tot hen, Ick ben die HERE uwe God,
Ghi en sult niet doen na die ghewoonte des Egipschen lants, daer ghi inne ghewoont hebt, Oock niet na die wercken des lants Canaan, daer ic v in brengen sal, ghi en sult ooc in haeren rechte niet wa{n}delen,
maer alleen na mijn recht suldy doe{n}, en{de} mijn insettinge suldi houden, en{de} daer in wandelen, Want ick ben die HEERE uwe God,
daerom suldi mijn insettingen houde{n} en{de} mijn rechten. Want die mensche die de selue doet, die sal daer door leuen, want ick ben die HEERE.
Niemant en sal tot zijnder naesten vriendinne van sinen bloede ghaen, om haer scamelheit te ontdecken, want ic ben die HEERE,
Ghi en sult ws vaders en{de} ws moeders scamelheit niet ontdecken, Het is uwe moeder, daerom en suldi haer schamelheyt niet ontdecken.
Ghi en sult ws vaders wijfs scamelheit niet ontdecken, want het ws vaders scamelheit.
Ghi en sult ws susters schamelheyt die ws vaders ofte ws moeders dochter is, die thuys oft buyten geboren is, niet ontdecken
Die scamelheit van ws soons dochter, ofte ws dochters dochter en suldi niet ontdecke{n}, want het is uwe scamelheit.
Ghi en sult ws vaders wijfs dochter, die si uwen vader gebaert heeft, en{de} v suster is, haer scamelheyt niet ontdecken.
Ghi en sult ws vaders suster schamelheyt niet ontdecken, want het is ws vaders vleesch.
Ghi en sult ws moeders susters schamelheit niet ontdecken, want het is ws moeders vleesch.
Ghi en sult ws vaders broeders schamelheit niet ontdecken, noch ghy en sult tot zijn huysurouwe niet gaen, die v aengaet in zwagherschappe.
Ghi en sult niet ontdecke{n} uwer behouder dochteren scamelheit, want het is ws soons wijf, daero{m}me en suldi haer scamelheit niet ontdecken.
Die schamelheit van ws broeders huysurouwe en suldi niet ontdecken, want het is dijns broeders scamelheit.
Ghi en sult ws wijfs ende haerder dochter schamelheit niet ontdecken, noch haers soons dochter, oft dochters dochter nemen, om haer schamelheyt te ontdecken, want haer vleesch zijn, ende sulcke ghemeynscap is sonde met maechscap ende verbode{n}.
Ghi en sult ooc ws huysurouwen suster niet nemen tot dijnder wellusticheit, noch ghi en sult haer onschamelheit nyet ontdecken, so lange als die leeft.
Ghi en sult niet tot eene{n} wiue ghaen, die wile dat si haer crancheit heuet, ende haer schamel onreynicheit niet ontdecken.
Ghi en sult niet met ws naesten wijf te doen hebben, noch niet besmet worden met die menghinge des zaets.
Ghy en sult oock van uwe zaet niet geue{n}, dattet geoffert worde den afgod Moloch noch ghi en sult de{n} naem ws Gods niet besmette{n}, want ic ben die HEERE.
Ghi en sult met een knechtken niet te doe{n} hebben, als met een vrouwe, want dat is onmenschelic.
Ghi en sult ooc by gheen beest ligghen, noch met haer niet veronreynicht worden. En{de} gheen vrouwe en sal onderligghen, noch met een beeste te doen hebben.Want het is een grouwelicheit.
Ghi en sult v in gheenen van desen veronreynighen, Want in allen desen hebben haer die heydene{n} veronreynicht, die ic voor v wech sal wtstoten,
ende dat landt is daer door ontreynicht, ende ick sal haer misdaet aen hen versoecken, dat dat lant zijn inwoo{n}ders wt spouwe,
Daeromme houdet mijn insettingen en{de} rechten, ende en doet niet een van desen grouwelicheden, noch die ingheboren, noch vremdelinc die onder v is,
wa{n}t alle alsulcken grouwelicheden hebben die luyden van desen lande ghedaen, die voor v waren, ende hebben dat lant ontreynicht
op dat v oock dat landt moet wt en spouwe, als ghijt ontreynicht, ghelijct die heydenen heeft wtghespogen, die voor v waren,
Wa{n}t so wie dese grouwelicheyt doen, dier sielen sullen verghaen van dat midden van haeren volcke.
Daerom bewaert mijn gheboden, en{de} en wilt die dingen niet doe{n}, die gene die voor v geweest zijn, gedaen hebben, en{de} en wort daer inne niet onsuyuerlic besmet, Ic ben die HEERE uwe God.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende.
Spreect tot alle die vergaderinge der kinderen van Israel, en{de} segt tot hen. Weest heilich, want ic ben heilich, dye HEERE uwe God.
Een yegelijc vreese zijn vader en{de} moeder, Houdt mij vierdaghen, want ic ben die HEERE uwe God,
ghy en sult v niet totten afgoden keeren, en{de} en sult v gheen gegoten gode{n} make{n}, want ic be{n} die HEERE uwe god.
Als ghi den HEERE offeren sult een offer der vreedsaemer, op dat hy v genadich si,
Ghi sultse in dien seluen dage eten, als ghise offert, ende des andere{n} daechs, Maer watter ouer blijft tot opten derden daghe, salmen met viere verbernen.
Ist datter yemant inden derden daghe af eedt, soo is hy onheylich, ende ongoddienstich,
ende hi sal zijn boosheyt draghen, want hy dat heilichdom des HEEREN besmet heeft, en{de} diens siele sal vergaen van haeren volcke.
Als ghi v koren maijet, so en suldijt niet totter aerden toe af snijden, ooc en suldy die ouerbliuende harnen nyet alte nauwe op vergadere{n},
noch ooc en suldi uwe{n} wijngaert niet te nauwe lesen, noch die afgheualle{n} besien op lesen, maer den armen en{de} vreemdelinghe{n} suldijt laten, want ic ben die HERE uwe God.
Ghi en sult niet stelen noch lieghen, noch die eene en sal sinen naesten niet valscelijc bedrieghen.
Ghi en sult niet valschelic sweren by minen name, ende ghi en sult niet besmetten den name ws Gods, want ic be{n} die Heere.
Ghi en sult uwen naesten geen onrecht doen met valschen aenbrengen, noch hem met fortse oueruallen. By v en sal niet bliuen den soon dijns gehuerden knechts, totten morghenstont toe.
Ghi en sult den doouen niet vloecken, Noch ghi en sult voor den blinde{n} niet setten daer hy hem aen stoote, maer ghy sult den HEERE uwen God vreesen, wa{n}t ic ben die HEERE.
Ghi en sult gheen onrecht hantere{n}, noch onrechtueerdelijc oordelen, ende ghi en sult niet aensien des armen persoon, noch eeren des grote{n} persoons aensichte Ghi sult uwe{n} naesten rechtueerdelic rechten.
Ghi en sult gheen faemroouer noch oorblaser onder uwe{n} volcke wesen Ghi en sult ooc niet staen tegen ws naesten bloet, want ic ben die HEERE.
Ghi en sult uwen broeder niet hate{n} in v herte, maer straffen openbaer, op dat ghy niet om sinen wille schult en hebbet.
En soect geen wrake, noch ghi en sult niet aendachtich wesen donrecht van uwe{n} borgheren. Ghi sult uwen naesten liefhebben ghelijc v seluen, Ic ben die HEERE.
Bewaert mijn wetten, Vwe beesten en suldy niet laten vergadere{n}, om te generere{n} met beesten van ander natuere, En{de} v velt en bezaeyt niet met verscheyden zaet, En{de} gheen cleet en come aen v, dat met wolle en{de} lijnen ghemenghet is.
Alst gebuert, dat een man die bi ee{n} vrouwe slaept, en{de} met haer te doen heeft, dye ee{n} dienstmaecht is, al is si ooc vryedel van gheboorte nochtans niet verlost met prijs daer voor gegeuen, noch en is niet der vryheit toeghelaten, Si sullen beyde gheslaghen worden en{de} niet steruen, want si en is niet vrij gheweest,
Maer hi sal eene{n} ram offeren voor zijn schult aen die duere des tabernakels der ghetuygenis,
ende die priester sal in die teghenwoordicheit des HEEREN voor hem bidden, en{de} voor zijn sonde, en{de} die HEERE sal hem wederom goedertierlijcken genadich zijn, en{de} die sonde sal he{m} vergheuen worden.
Als ghi int lant coemt, en{de} alderley boomen plantet, daermen af eten mach, suldy der seluer boomen eyndekens af neme{n}, die eerste vruchten sullen v onsuuer wesen, en{de} ghi en sulter niet af eten.
Inde{n} vierden iare sullen alle haer vruchten heylich en{de} gepresen zijn den HEERE,
Inden vijfsten iaere suldi die vruchten eten, en{de} verghaderen die vruchten die si voortbrenghen. Ick ben die HEERE uwe God.
Ghi en sult tvleesch metten bloede nyet eten Ghi en sult geen wijchelie doen wt der vogelen sanc noch droomen bewaren.
Ghi en sult uwe{n} crans niet corten int ront noch uwen baert scheren,
Ouer den doode{n} en suldi v vleesch niet sniden, noch geen teekenen daer in keruen voor v, want ic be{n} dye HEERE.
Ghi en sult v dochtere nyet houden tot hoerderie, dat dat lant niet besmet en worde, en{de} veruult met grote sonde.
Houdt mijn vierdaghen, en{de} ghi sult ontsien mijn heylighe plaetse, want ic ben dye HEERE.
Ghi en sult niet keeren totten waerseggers, ende en vraecht niet vanden bedieders der teekenen, dat ghi niet door hen ontreynicht en wort, Want ic ben die HERE uwe God.
Staet op voor een grijs hooft, en{de} eert de{n} persone vande{n} ouders, en{de} vreest de{n} HERE uwe{n} God, want ic ben die HEERE.
Als een vreemdelinc bi v luyde{n} woonen sal in uwe{n} lande, so en suldi hem niet verwijten,
Hi sal by v woonen gelijc een ingebore{n} onder v, en{de} sult hem lief hebben ghelijck v seluen, want ghi luyden hebt ooc vreemdelingen gheweest in Egipten lant, Ic be{n} dye HEERE uwe God.
En wilt gheen onghelijck doen aenden rechte, metter ellen, met ghewichte, metter maten,
Rechte waghe, recht pont, rechte mudde, recht sester sal by v luyden zijn Want ick ben die HEERE uwe God, die v wt Egipten lant gheleyt heeft,
Houdt ende doet al mijn geboden en{de} rechte{n}, wa{n}t ick ben die HEERE.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Segt den kinderen van Israel, Wie dat vanden kinderen van Israel oft een vreemdelinc die in Israel woont va{n} sinen zade den afgod Moloch gheeft, die sal die doot steruen, dat volck des lants sal hem steenen,
en{de} ic sal mijn aensicht sette{n} teghen sulcken mensche, en{de} sal hem wt sinen volcke worpen, om dat hi den Moloch va{n} sinen zade gegeuen heeft, ende mijn heilige plaetse ontreynicht, ende mijnen naem besmet heeft.
En{de} waer dat volc des lants versuymelijcken hier in waer, ende als cleyn achtende mijn ghebot, ende laet gaen den mensce die van sinen zade Moloch ghegheuen heeft, dat si hem niet en willen dooden,
so sal ick mijn aensichte teghen den seluen mensche setten, ende teghen zijn gheslachte, ende sal hem en{de} alle die met he{m} co{n}sent ghehadt hebben dat hi met Moloch afgodlijcke oncuysheit bedriuen soude, van haeren volcke afhouwen.
Als een siele haer keert totte{n} waersegghers ende teeken bedieders, ende met haer oncuysheyt bedrijft, so sal ick mijn aensicht teghen die selue siele setten, en{de} salse wt haers volcs midden dooden.
Daerom heilicht v en{de} weest heilich, want ic ben heylich die HERE uwe God,
en{de} bewaert mijn geboden en{de} doetse. Want ic ben die HERE die v heilicht.
Wie dat zijn vader oft zijn moeder vloect die sal die doot steruen, en{de} zijn bloet si op he{m} die zijn vader oft moeder geuloect heeft.
Ist dat yemant te doen heeft gehadt met zijns naesten huysurouwe en{de} ouerspel volbracht met die huysurouwe en{de} ouerspel volbracht met die huysurouwe zijns naesten, die ouerspeelder en{de} die ouerspeelderse sullen beide die doot steruen.
Wie dat bi zijn stiefmoeder slaept, dat hi zijns vaders scamelheit ontdect heeft, dye sullen beide die doot steruen, haer bloet si op hen beyden.
Als yemant bi zijns zoons wijf slaept, so sullen si beide dye doot steruen, want si een grote misdaet gedaen hebben, haer bloet si op hen.
Als yemant by een knechtken slaept gelijc by een vrouwe, die hebben een grouwelicheit gedaen, en{de} sullen beyde die doot steruen, haer bloet si op hen.
Als yemant boue{n} zijn huysurouwe neemt haer moeder ooc daer toe te houwelick, die heeft een grote sonde gedaen, hi sal leuende met haer verbrant worden, noch sulcke ongheoorloofde sonde en sal int midden van v niet bliuen.
Als yemant by eender beesten oft vee leghet, die sal die doot steruen, en{de} dat vee salmen dooden.
Als een vrouwe haer tot eenighen vee doet, daer si mede te doe{n} heeft, die suldi dooden, en{de} dat vee ooc, si sullen die doot sterue{n} haer bloet si op hen.
Als yemant zijn suster nee{m}t, zijns vaders dochter, oft zijns moeders dochtere, en{de} haer scamelheit besiet, ende si weder die sine scamelheit besiet, si hebben een ongheorlooft en{de} sondelic dinc ghedaen, Si sullen int aensien haers volcs ghedoot worden om dat si malcanderen haer schamelheyt ontdeckt hebben, ende si sullen haers selfs schuldt draghen.
Die met een vrouwe te doen heeft, inden tijt haerder siecten, en{de} ontdect haer scamelle leelicheit, en{de} si doet open haer bloet fonteyne, die sullen beyde vande{n} midde{n} haers volcs gedoot worden.
Die schamelheit uwer moeder suster, en{de} ws vaders suster schamelheit en suldi niet ontdecke{n}, wa{n}t die dat doet, die heeft ontdect die scamelheit zijns vleeschs, si sullen beyde haer misdaet draghen.
Als yemant by zijns vaders oft moeders broeders huysurouwe slaept, en{de} ontdect de scamelheyt zijns maechscappen, die sullen haer sonde draghen, sonder kinderen sullen si steruen.
Als yema{n}t zijns broeders wijf neemt, die doet een ongeoorlooft dinck, so heeft hi ontdect zijns broeders scamelheit, sonder kinderen sal hi wesen.
Bewaert nv dan alle mijn insettingen, en{de} rechten, en{de} doetse, op dat v dat lant niet wt en spouwe, daer ghi sult gaen, en{de} in woone{n},
en{de} en wilt niet wandelen in die insettingen der heydenen, die ic voor v wtstote{n} sal, wa{n}t dit hebbe{n} si al gedaen, en{de} ic hebse daerom veracht en{de} veronwaerdicht.
Maer v luyden segghe ick. Besidt haer lant dat ic v sal gheuen, een landt tot eender erfnissen, daer melc ende hoenich in vloeyt Ick ben die HEERE uwe God, dye v afghescheyden heb vanden anderen volcken
Daeromme scheydet ghi ooc dat reyne vee vanden onreynen, ende onreyne voghelen vanden reynen, dat ghi uwe sielen nyet en onreynighet aent vee, aen die voghelen, ende aen alle datter opter aerden cruypet, die ick v afghescheyden hebbe dattet onreyn si
daerom suldi mij heylich zijn, want ick ben heylich die HEERE die v afghescheyden heeft, vanden volcken, dat ghy mijn soudet zijn.
Als een ma{n} oft een vrouwe een waerseggher, oft teeken bedieder zijn sal, die sal die doot steruen, men salse steenen, haer bloet si op hen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, Segghet tot den priesteren Aarons sonen en{de} spreect, Een priester en sal hem aen gheen siele van sinen volcke ontreynighen
zonder alleen aen zijn naeste maechscap dat hem aenghaet, als aen zijn vader, aen zijn moeder, aen zijn sone, aen zijn dochter, aen zijn broeder,
en{de} aen zijn suster dye noch een maecht, en{de} gheens mans wijf en heeft gheweest, die hem aengaet
Ooc en sal hi he{m} niet ontreynighen aen eenen ouersten van sinen volcke.
Si en sullen haer hare van haere{n} hooft noch baert niet scheren, en{de} aen haere{n} lichae{m} geen teeken snide{n}.
Si sullen haere{n} Gode heilich zijn en{de} niet beulecke{n} de{n} nae{m} haers Gods want si offeren des HEEREN rookende brant, en{de} dat broot haers Gods, daeromme sullen si heilich zijn.
Hi en sal gheen gemeyn vrouwe, noch een die int leuen gheseten heeft tot eender huysurouwen trouwen, noch die van haeren man verstooten is, want hi sinen Gode heilich ghewijt is,
en{de} hy offert die heylighe thoon brooden, daeromme moet hi heylich zijn, want ic ooc heylich ben, die HEERE die v heilich make.
Ist dat een priesters dochter beuonden wort in oncuysheyt, ende bescaemt den naem haers vaders, die sal metter vlammen des viers verbrant worden.
Die bisscop dat is die alder hoochste priester onder zijn broedere{n}, op diens hooft dat die salfolie ghegote{n} is, en{de} zijn hant ghewijt int priesterscap, dat hem aengedaen worde{n} die heilighe cleederen, die en sal zijn hooft niet ontdecken, en{de} zijn cleederen niet snijden
ende en sal tot gheenen dooden comen, ende en sal hem noch ouer vader, noch ouer moeder ontreynigen.
Noch hi en sal niet wt gae{n} vanden heylichdomme, op dat hi niet en besmette dye heylighe plaetsen des HEEREN, want dye olye der heyligher saluinghe zijns Gods is op hem, want ick ben die HERE.
Een maecht sal hi tot sinen wiue nemen
maer geen weduwe, noch verstotene, noch ghescoffierde, noch hoere en sal hi niet nemen, maer een maecht van sine{n} volcke sal hi tot een huysurouwe neme{n},
op dat hi zijn priesterlijc geslachte niet en menge met die gemeynte zijns volcs, Want ic ben die HERE die he{m} heylicht.
Ende die HERE sprack tot Moysen segghende.
Spreect tot Aaron ende segget. Een mensche van uwen zade door zijn huysgesinnen die een vlecke heeft, dye en sal nyet offeren sinen Gode die thoon broode{n},
noch en sal ooc niet ghaen tot sinen dienste. Ist sake dat hi blint oft cruepel is, oft heuet hi te cleyne{n} oft te grote{n}, oft eene{n} ongescicte{n} nuese,
oft is sinen voet ghebroken, oft zijn hant verleemt,
oft die gebult is, oft een vel ouer die ooghen heeft, oft scheel is, oft grillich, oft schorft, oft die ghescuert is.
Soo wie dat van Aaro{n}s des priesters zade een smette heuet, en sal niet comen om te offeren de{n} offer des HEREN, noch die thoon broode{n} sinen Gode,
Maer hi sal nochta{n}s ete{n} vande{n} brooden, dier gheoffert worden inder heyliger plaetsen,
dat nochtans bisonder wt geslote{n} dat hi binnen dat cleet dat voor die heilige plaetse hanghet niet comen en sal, noch totten outaer niet gaen, hi die die smette heeft, ende hi en moet niet ontheylighen mijn heylighe plaetsen, want ick ben dye HEERE diese heylicht,
Ende Moyses seyde tot Aaron en{de} tot sinen sonen, en{de} tot alle die kinderen van Israel, alle die woorde{n} die hem beuolen waren.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende.
Segt Aaron en{de} sinen sonen dat si haer wachten van dat gheheylichde der kinderen van Israel, dwelc si my gheheylicht hebben, en{de} dat si nyet en beulecke{n} den name der geheylichden dye si offere{n} want ick ben die HEERE,
So segt hen en{de} haeren nacomelinghen, So wie dat van uwen zade toeghaet tot dat heylige, dat welcke die kinderen van Israel den HEERE heylighen, ende ontreynicht hem also ouer dat selue, die sal in des HEEREN teghenwoordicheyt verghaen, want ick ben dye HEERE.
Een man van Aarons zaet die melaetsch is, oft lijdt den vloet des zaets, en sal niet eten vanden ghenen dat my gheheylicht is, tot dat hy ghenesen is, Wie dat yet onsuyuers raect, oft wien dat zaet ontgaet,
en{de} wie dat eenich ghewormte raect, en{de} alle dat onsuyuer is, ende al wat hem ontreynicht, die welcke siele die daer af yet raect,
die is onreyn totten auont, en{de} en sal va{n} dat heilighe niet ete{n}, maer sal eerst zijn lichaem met water baden,
en{de} als die sonne onder gaet, en{de} hi reyn gheworden is, da{n} mach hi daer af eten want het is zijn nootdruft,
Een doode prije en{de} wat vande{n} wilden dieren verscuert is, en sal hi niet ete{n}, op dat hi niet onreyn daer af en worde, want ic ben die HERE.
Daer om sullen si mijn insettinge{n} houde{n}, dat si geen sonde op he{n} en laden. en{de} daeromme niet en sterue{n} in die heylighe plaetse, als si dat ontsuyueren, want ick ben die HEERE dyese heylicht.
Alle vreemdelinghe en sal nyet vanden geheylichden eten, noch des priesters huysknecht, noch ghehuerde knape.
Als een priester yemant om ghelt coopt, die mach daer af eten, En{de} wat hem in zijn huys gheboren wort, dat mach ooc van sinen broode eten.
Als des priesters dochter trout eenige{n} vanden gemeynen volcke so en sal die niet va{n}den ghenen dat gheheylicht is, en{de} vanden eerste vruchten eten
Maer wort si weduwe oft wtgestoote{n}, en{de} sonder kindere{n}, en{de} coemt weder tot haers vaders huys, so sal si eten van haers vaders broot, gelijckerwijs als si pleech te doene doen si een ionc meysken was. Maer geen vreemdelinc en sal macht hebben daer af te eten.
Maer wie anders van dat geheylichde onwetent eedt, die sal dat vijfste deel daer toe doen, en{de} den priestere gheuen in die heilighe plaetse met de{n} ghenen dat hi ghegeten heeft,
en{de} si en sullen niet beulecken dat gheheilichde der kinderen van Israel, dat si den HEERE geoffert hebben,
op dat si haer niet met misdaet en{de} met schult beladen, als si haer gheheylichde eten. Ic ben die HEERE diese heylich make.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen segghende.
Segt Aaron en{de} sine{n} sone{n}, en{de} alle de{n} kinderen van Israel. Wie vanden huyse va{n} Israel is, ofte een vreemdelinc die by v inwoont, die offert een offerhande, het si eenighe ghelofte oft van vrijen wille, dat si de{n} HEERE eene{n} brantoffer doen willen, om hen te versoenen,
dat sal een manneken zijn sonder smette, vanden runderen, oft lammeren, oft geyten.
Alle dat een smette heeft en suldy niet offeren, want ten sal niet aenghenaem zijn.
En{de} wie dat den HEERE offeren sal een goede offerhande der vreedsamiger, wt sonderlinge eygen beloften, oft va{n} vryen wille, runderen oft scapen, dat sal sonder smette zijn dattet ae{n}genaem si, alle smette en sal daer niet aen zijn,
ist blint ofte cruepel, oft gewo{n}t, oft gebladert, oft grillich, oft scorft, so en suldy dat den HERE niet offeren, en{de} daer af gheen offer opten outaer des HEEREN ontsteken met vier.
Een os oft schaep, dat zijn oore en{de} sinen steert af ghehouwen is, dat moechdy van vryen wille offeren, Maer ghi en moecht met alsulcken gheen geloofte betalen.
Ghi en sult den HERE geen gestooten, noch gewreuen, oft gescuert, oft gelubt offeren, en{de} ghi en sult dat in uwe{n} lande niet doen,
Ghi en sult uwe{n} Gode niet offeren broot va{n} ee{n}s vreemdelincs hant, want het is van he{m} verdoruen, ende heeft een smette, ghi en sult die niet nemen.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen segghende.
Als een osse oft lam oft geyte gheboren is, so salt seuen daghe{n} by zijnder moeder zijn, en{de} ten achsten dage daer na machment den HEERE offeren.
Het si een osse oft schaep, so en salmens niet op eenen dage dooden om te offeren, met zijn ionghen.
Ist dat ghi den HERE offert om dancbaerheit eenighe offerhande, dattet aengenaem si,
so suldijt ten seluen dage eten, ende en sult n{iet} ouer houde{n} tot des andere{n} daechs Ic ben die HERE.
Daeromme houdt mijn geboden ende doetse, want ie ben die HEERE,
dat ghi minen heilighen naem niet en ontheilicht, op dat ic gheheylicht worde onder die kinderen van Israel, Want ic be{n} die HERE dye v heylicht,
dye v wt Egipten gheleyt hebbe, dat ic uwe God zijn soude, Ic die HERE.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende.
Segt den kinderen van Israel, en{de} spreect tot hen. Dit zijn die feesten des HEEREN die ghi heylige dagen heeten sult.
Ses daghen suldi werc doen, maer den seuensten dach, is dye ruste des Sabboths, en{de} sal heilich heeten, gheenderhande werck en suldi daer inne doen, wa{n}t het is die Sabboth des HEEREN, in alle plaetsen waer dat ghi woont.
Dit zijn die feesten des HEEREN dye heilich zijn, die ghy in haeren tijden vieren sult.
Den .xiiij. dach des eersten maents, tsauonts is des HEREN Paesschen,
en{de} inden vijfthiensten der seluer maent, is die feeste der ongheheefder brooden des HEEREN, Dan suldy seuen daghen ongeheeft broot eten.
Den eersten dach sal heylich ghenaemt worden onder v, daer inne en suldy gheen dienstwerck doen,
ende den HEERE offeren offerhande inden viere seuen daghen lanck. Den seuensten dach sal heyligher ende die meest feestdach genaemt zijn daer inne en suldi gheen dienstelijcke wercken doen.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Segt den kinderen van Israel, en{de} spreeckt tot hen. Als ghi int lant coemt, dat ic v gheuen sal, en{de} sult oochsten, so suldi eene{n} schoof der eerster vruchten ws oochsts totten priestere brenghen,
die sal dien scoof opheffen voor den HEERE, dat hi aengenaem worde voor v. Des anderen daechs na den Sabboth sal die priester dat doe{n}, en{de} salt heylich maken.
Ende ghi sult inden daghe als uwen schoof gheheuen wort, een brantoffer den HEERE doe{n}, van een lammeken dat sonder smette is, ende dat iarich is,
met den spijsoffer twee thiende deelen bloemen meels, met olie ghemengt tot eenen offer den HEERE, tot eenen soeten rueck, daer toe ooc den drancoffer, een vierendeel van een Hin wijns,
En{de} ghi en sult geen broot noch koecken, noch pappe eten tot opten dach als ghi uwen Gode offeren sult, Dat sal een ghebot zijn uwen nacomelinge{n} in allen plaetsen waer dat ghi woont
Daer na suldi tellen vanden anderen dage{n} des sabboths, daer ghi die schoouen der eerster vruchten in geoffert hebt, seuen geheele weken,
tot des anderen daechs des seuenden sabboths, te weten, Vijftich dagen suldi tellen, ende nieuwe spijsoffer den HERE offeren,
en{de} wt allen uwen wooningen suldijt offeren, te weten, twee brooden der eerster vruchten van twee thiende bloeme{n} meels gheheeft ende ghebacken, tot eerste vruchten den HEERE,
Ende ghi sult daer oock brenghen met uwe broot seuen iarige lammeren sonder smette, ende een ionghe calf vande{n} runderen, en{de} twee rammen, en{de} dese sullen met hueren vochtigen offerha{n}den eenen brantoffer wesen den HEERE, tot eenen aldersoetsten ruecke, Dat is een offer, eenen soeten rueck den HEERE.
Ende ghi sult eenen bock dooden voor die sonde, ende twee iarighe lammeren, voor een offerhande der vreedsamigher,
Ende alst die priester sal opgeheuen hebbe{n} voor den HEERE, op dat broot der eerstelinghen tot den twee lammeren, soo salt den HEERE heylich, ende des priesters deel zijn,
en{de} sult desen dach wtroepen, want hi sal onder v heylich ghenaemt zijn, gheen dienstwerc en suldi doen, Een eewich recht sal dat zijn bi uwen nacomelinghen, waer dat ghi woont.
Als ghi v lant oostet, en suldijt niet altemael maeyen, noch die arenen die daer bliuen ligge{n}, en suldy niet vergaderen, maer ghi sullet den armen ende den vremdelinghen laten, Ick ben die HEERE v Godt.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Segt den kinderen van Israel, Inden eersten daghe der seuenster maent suldi hebben den heylighen vierdach, des ghedachtenis, ende die trompetten sullen slaen
daer inne en suldi gheen dienstwerck doen, ende sult den HEERE offer doen.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Den thiensten dach van deser seuenster maent, is den alderfeestelicsten dach der versoeninghen, die sal v heylich ghenaemt worden, In dien dage suldi uwe ziele verootmoedigen, ende den HEERE offerhande{n} om gheheele te verbrande{n} offeren,
ende ghi en sult gheen dienstwercke doen in desen daghe, want het is versoendach, dat ghi versoent wort voor den HERE uwen Godt,
Want soo wat ziele haer niet verootmoediget in desen dage, die sal van haeren volcke vergaen.
En{de} wat ziele in desen dage eenich werck doet, die sal ic te niete doen van haere{n} volcke,
Daeromme en suldi geen werc doen in dien daghe, Dat sal een eewich recht zijn uwen nacomelingen, waer dat ghi woont,
Het is ws sabboths ruste, ghi sult v zielen verootmoedighen, Inden negensten dage deser mae{n}t, tsauonts suldi dit viere{n} houde{n}, vande{n} eenen auont totten anderen auont.
En{de} die HERE sprac tot Moysen, segge{n}de,
Spreect metten kinderen van Israel, en{de} segt, Vanden vijfthiensten dage van deser maent, sal die feeste der loouertente{n} wesen totten seuensten daghe den HEERE,
Den eersten dach sal heylich genaemt zijn, geen dienstwerck en suldi daer inne doen,
Seue{n} daghen suldi den HEERE offeren, Den achtsten dach sal oock heylich genaemt zijn ende ghi sult uwen offer den HERE doen, want het is den dach der vergaderinghen, ende des samen brenghingen, geen dienstwerck en suldi daer inne doen.
Dit zijn die vierdagen des HEEREN, die ghi heylich sult wtroepen, daer ghi de{n} HERE offer in doen sult, brantoffer, spijsoffer, drancoffer, ende ander offeren, yegelijck na die maniere van sinen dage,
sonder doffer des sabboths des HEEREN, en{de} v ghauen ende geloften, ende vriwillighe gauen, die ghi den HEERE gheeft.
So suldi dan den vijfthiensten dach der seuenster mae{n}t als ghi die income{n}de vruchten vanden lande inghebracht hebt, die feeste houden den HEERE seuen daghen lanck, Ten eersten dage salmen vieren, en{de} ten achsten daghe salmen ooc vieren,
Ende ghi sult ten eersten daghe vruchten nemen van schoouen, boomen, palmen riseren, en{de} meyen van boomen met dicke breede bladeren, ende wilgen vander beken, en{de} seue{n} dagen vrolijck zijn voor den HERE uwen Godt,
en{de} ghi sult de{n} HERE also des iaers die feeste houden seuen daghen, dat sal een eewich recht zijn by uwen nacomelinghen, dat si in die seuenste maent also vieren,
Seuen dagen suldi in die loouer tente{n} woone{n} Wie datter een ingheboren in Israel is, die sal in die loouertente{n} woone{n},
dat uwe nacomelinghen weten mogen, hoe ic die kindere{n} van Israel in tenten heb late{n} woone{n}, doe{n} icse wt Egypten lant leyde, Ic ben die HERE v God,
en{de} Moyses sprac totte{n} kindere{n} va{n} Israel, va{n} desen vierdage{n} des HEREN
ENde die HERE sprac tot Moysen seggende,
Ghebiet den kinderen van Israel, dat si v brengen suyuer ghestoote{n} olie van oliue{n}, om te lichtene, dat si boue{n} in die lampen altijt ghedaen worde,
buyten voor die gardine des getuygenis, inden tabernakel des ghetuychnis, Ende Aaron salse toebereyde{n} des auonts ende smorghens voor den HERE altijt, Dat sal een eewich rechte zijn uwen nacomelinghen,
Hi sal die lampen opten suyueren candelaer stellen, voor den HEERE altijt.
Ende ghi sult bloemen vanden mele nemen, en{de} twaelf brooden daer van backe{n}, twee thienden sal een broot hebben,
en{de} sultse leggen op die suyuere tafele, en{de} dat also, te wetene, ses op een gescict, voor den HEERE,
ende sult op dat selue broot legghen suyuer wieroock, dattet gedencbroot si, totte{n} offer des HEEREN,
Alle sabboth sal hise voor den HEERE bereyden altijt, ende vanden kinderen van Israel ontfanghen, tot een eewich verbont,
En{de} si sullen Aarons en{de} zijnder sonen zijn, die sullen die eten indie heylighe stede, Want dat is zijn alderheylichste vande{n} offer des HEREN tot eenen eewighen rechte.
Maer siet, daer ghinc wt eens wijfs sone van Israel, dien si ghebaert hadde van eenen man van Egypten, onder die kinderen van Israel, ende wert kiuende inden legher, met eenen man van Israel,
en{de} als hi de{n} naem Godts gheblasphemeert hadde, ende hem vermaledijt, Doen brochten si he{m} tot Moysen, Sijn moeder hiet Selomith, een vanden dochteren Dabri, vanden gheslachte Dan,
ende setten hem in die gheuanckenis, tot dat si weten souden wt den monde des HEEREN, wat hi geboot
Ende die HEERE sprack tot Moysen,
seggende, leydt hem buyten voor den leger die daer gheuloect heeft, ende laet alle die ghene die dat ghehoort hebben, haer handen op zijn hooft legghen, ende laet alle die gemeynte hem steenen,
Ende segt den kinderen van Israel, Wie dat sinen Godt blasphemeert, die sal zijn sonde drage{n},
Wie des HEREN naem blasphemeert, die sal die doot steruen, alle die ghemeynte sal hem steenen, Ghelijck die vremdelinck, soo sal oock die ingheboren zijn, die den naem des HEEREN blasphemeert, die sal die doot steruen.
So wie eene{n} mensche dootslaet, die sal den doot steruen,
Wye dat eenighe beeste dootslaet, die sal betalen ziel om ziel,
Ende wie sinen naesten verlemt, dien salmen doe{n} soo hi ghedaen heeft,
ghebroke{n}, om gebroken, ooghe om ooghe, tant om tant, soo hy eenen mensche verlemt heeft, soo salmen hem weder doen,
Alsoo dat soo wie eenich beeste doot, die salse betalen met desgelijcken, wie eenen mensche dootslaet, die sal die doot steruen,
Eenderley recht sal onder v luyden zijn, den vremdelinghen ghelijck den ingheborenen, want ick ben die HEERE v Godt.
Ende Moyses seydet den kinderen va{n} Israel, ende si leyden hem wt voor den legher, die gheblasphemeert hadde, en{de} steenden hem, Alsoo deden die kinderen van Israel, so die HEERE Moysi geboden hade.
ENde die HERE sprack tot Moysen opten berch Sinay, segghende,
Spreect totten kindere{n} va{n} Israel, en{de} segt tot he{n}, Als ghi luyde{n} int lant coemt dat ic v geue{n} sal, so suldi des lants vieringe den HERE viere{n},
dat ghi ses iare{n} uwe{n} acker bezaeyt, en{de} ses iare{n} uwe{n} wijngaert besnidet en{de} vergadert de vruchten in,
Maer inden seuensten iaer sal dat landt zijn sabboth ruste hebben tot een sabboth den HEERE, daer in dat ghy v velt niet bezaeyen, noch uwen wijnghaert niet besniden en sult.
Dat van selfs op dat landt wast, dat en suldi niet oochsten, En{de} die druyuen der eerster vruchten die sonder uwe{n} arbeyt gewassen zijn, die en suldy niet lesen, Wandt dat is tvieriaer des lants,
Maer si sullen v tot eender spijsen zijn, dat ghy daer af eedt, v knecht, v ioncwijf, v huerlinck, v huysghesin, v vremdelinc bi v, en{de} v vee,
en{de} die dieren binnen uwen lande, alle ghraen dat van selfs wast, sullen spijse gheuen.
Ende ghi sult voor v tellen alsulcker iaren Sabbathen, seuen, dat seue{n} iaren seuen mael ghetelt worden, en{de} die tijt der seuen iaren Sabbate{n} maken, negenen{de} veertich iaer
Dan suldy der Basoenen geclanc late{n} gaen door alle uwe lant, inden thiensten dage der seuenster maendt, inden daghe der versoeningen,
en{de} ghi sult dat vijftichste iaer heylighen, en{de} ghi sullet een Vri iaer heeten inden lande, allen den ghenen die daer inne woonen, Want tis Tghulden iaer, Dan sal eenyeghelijck van v luyden, weder tot zijnder besittinghe, ende tot sinen gheslachte comen,
Want tvijftichste iaer, is tghulde{n} iaer Ghi en sult dan niet zaeye{n}, noch niet oosten dat van selfs wasset, oock inden wijngaert niet lesen, dat ghene dat sonder arbeyt wast
Want Tghulden iaer sal v luyden heylich zijn. Ghi sult eten dat dat veldt draecht.
In dat ghulden iaer, sal eenyeghelijck weder tot sinen besittinghen comen.
Als ghi uwe{n} borghere yet vercoopt, oft hem yet afcoopt, soo en sal niemant sinen broeder bedroeuen
Maer na tghetal des ghuldeniaers, suldijt van hem coopen, ende na dat ghetal der iaren des graens sal hijt v vercoopen,
Naer der menichte{n} der iaren suldy den coop stijuen, en{de} naer de cleynheit der iaren, suldy oock den koop minderen, Want hi salt v naer die vruchten vercoopen
En wilt v borgheren van uwen geslachte met drucke niet quellen, Maer eenyeglijck vreese sinen God, Want ick ben die HERE uwe God,
daerom doet naer mine insettingen, en{de} houdt mine rechten, dat ghise doet, op dat ghi in dat lant sekerlijc moecht woonen,
sonder eenige vreese, en{de} dat v dat lant zijn vruchten gheue, dat ghi genoech teten hebt, ende sekerlijck daer inne woondt, niemants oploop vreesende.
Ende oft ghi luyden segt, Wat sullen wi eten inde{n} seuensten iare, ist dat wi niet en zaeyen, noch niet en verghaderen onse graen?
Ick sal mine benedictie inden sesten iaer ouer v geuen, datsi geuen sal graen, voor drie iaren,
en{de} ghi sult inden achtsten iare zaeyen, ende vanden ouden graen eten, tot int neghenste iaer, Ghi sult vande{n} ouden graen eten, tot datter weder nieuwe coemt,
Daeromme en suldy dat lant niet vercoopen eewelijc, Want dat lant is mine, en{de} ghi zijt mijn vremdelinghen en{de} inwoonders,
Daeromme sal alle dat lantschap van uwer besittinghen vercocht worden, onder condicie van weder te lossen.
Als v broeder verarmt, ende vercoopt v zijn besittinge en{de} zijn naeste vrie{n}t coe{m}t tot he{m} dat hijt lossen soude, so sal hijt lossen, dat zijn broeder vercocht heeft.
Maer als yemat gheenen losseren heeft, ende kan met zijnder hant soo vele vercrighen, dat hijs een deels losse,
soo salmen rekenen die vruchten der iaren zijnre vercoopinghe, ende watter ouer is, weder gheuen, dien hijt vercocht heeft, en{de} soo sal hi zijn possessie wederom ontfaen.
Maer en kan zijn hant niet so vele vinden, dat hi dat eendeel weder gheue, so sal dat ghene dat hi vercocht heeft, in des coopers handt zijn, tot den Ghulden iare toe, ende dan salt inden seluen iare wtgaen en{de} weder tot sinen eersten besitter comen.
Wie dat een huys vercoopt binnen der stadt mueren, die heeft een geheel iaer respijt, dat selue weder te lossen, dat sal den tijt zijn, daer hijt in lossen mach,
Waer hi dat niet en lost, eer dat gantse iaer om is, so salt die cooper eewelijck behouden, en{de} zijn nacomelinghen, en{de} en sal niet los wtgaen inden gulden iare.
Maer ist een huys opt dorp, daer gheene{n} muer om en is, dat salmen den velde des lants ghelijck rekenen, en{de} sal los worden, en{de} inden gulden iare quijt wtgaen
Der Leuiten huysen die in die steden zijn, moghen altijt ghelost worden,
Ist dat si niet ghelost en zijn int ghulden iaer, sullen si altoos weder tot haeren heere comen Want die huysen inder Leuiten steden, zijn haere besittinghe onder die kinderen van Israel,
Maer dat velt voor haere steden, dat en salmen niet vercoopen, Want dat is haer eyghendom eewelijck.
Als v broeder bi v verarmt, en{de} tachter ghaet, so suldy hem op nemen als een vremdelinck, oft huysghesin, op dat hi leue bi v
en{de} ghi en sult gheenen woecker van hem nemen, noch meer dan ghi ghegeuen hebt, Vreest uwen God, op dat v broeder bi v leuen mach,
Want ghi en sult hem v ghelt op woecker niet doen, noch v spijse op schattinghe wtreycken,
Want ic ben die HEERE uwe Godt, die v wt Egypten lant gheleyt heuet, dat ick v dat lant Canaan gheue{n} soude, ende ick uwe Godt zijn soude.
Als uwe broeder verarmt neue{n} v, en{de} vercoopt v hemseluen, so en suldy hem gheens knechts dienst laten doen,
Maer gelijc een huerlinc oft huysgesin, sal hi bi v zijn, ende totten gulden iare bi v dienen,
Dan sal hi van v los wt gaen, en{de} zijn kinderen met he{m} en{de} sal weder comen tot sinen gheslachte, en{de} tot zijns vaders besittinge,
Wa{n}t si zijn mijn knechten, die ick wt Egypten landt gheleyt hebbe, daerom en salmense niet vercoopen ghelijcmen die knechten vercoopt,
En{de} ghi en sultse niet met machte verdrucken, ende quellen, maer ghi sult v ontsien voor uwen God,
Maer wildy knechten ende maerten hebben, soo suldise vanden heydenen coopen die alom v zijn,
vanden kinderen der huisgesinne{n} en{de} vremdelinge{n} die onder v zijn en{de} vande{n} geslachten bi v, en{de} die in uwe{n} lande geboren zijn, die suldy v eyghen maken,
en{de} sultse besitten en{de} v kinderen na v, tot een eewighe besittinghe, die suldy knechten laten zijn, Maer uwe broederen die kinderen van Israel, en sal niemant onder v luyden door machte verdrdrucken.
Ist dat een vremdelink, oft huysgesin bi v machtich wort, en{de} uwe broeder neue{n} hem verarmt, en{de} hem, den vremdelinge oft huisgesinne bi v, oft yemant van sinen geslachte vercoopt,
so sal hi naer sinen vercoopene recht hebben weder los te wordene, en{de} yemant van sinen broederen mach hem lossen
oft zijns vaders broeder, ofte zijns vaders broeders sone, oft yema{n}t anders zijn naeste maechscap van sine{n} geslachte, oft zijns selfs hant, ist dat si so machtich wort, soo sal hi he{m} seluen lossen,
en{de} sal met sinen coopere rekenen vande{n} iare aen, doe{n} hi he{m} vercocht had tot opt gulden iaer, en{de} tghelt sal gerekent worden naer tgetal der iare{n} van zijnder vercoopinge, en{de} sal sine{n} dachloon van alle dier tijt met eene{n} rekene{n},
Sijnder noch veel iare{n} totten gulden iare, soo sal hi na dien des te meer, om te lossen geuen, daer na dat hi vercoft is,
Maer zijnder niet veel iare{n} tot aent gulden iaer, so sal hijt oock daer na geuen, tot zijnder verlossinge,
En{de} sal zijn dachloon van iaer tot iaer, met eenen rekenen, en{de} hi en sal niet strengelic ouer hem heerschappie hebben, voor uwen ooghen,
Maer en lost hi hem niet op dese maniere, so sal hi inden ghulden iare los wtghaen, en{de} zijn kinderen met hem,
want die kinderen van Israel zijn mine knechten, die ick wt Egipten lant gheleyt hebbe,
Ic ben die HEERE uwe God. Ghi en sult gheen afgoden oft gesneden goykens maken, noch en sult ooc gheen columnen oprechten, noch gheen steenen teekenen, in uwen lande, dat ghi die aenbidt, Want ick ben die HEERE uwe God,
Houdet minen Sabboth, en{de} ontsiet v voor mine heylighe plaetse, Ick ben die HEERE.
ISt dat ghi in in mine geboden wandelt en{de} minhe geboden houdt, ende doet, So sal ick v reghen gheuen tzijnder tijt,
en{de} dat lant sal zijn groeysel geuen, en{de} die boomen des velts sullen met haer vruchten veruult worden,
En{de} den dorschtijt sal duere{n}, tot dat men den wijngaert leest, en{de} dat wijngaert lesen sal dueren, tot den zaeytijt toe, En{de} ghi sult van uwen broode verzaet worden, ende ghi sult sonder sorghe in uwen lande woonen,
Ick sal vrede gheuen in uwen landen dat ghi slapen sult, en{de} niemant en sal v veruaeren, Ick sal die quade dieren wt uwen lande doen, ende gheen swaert en sal door ws lants palen ghaen.
Ghi sult uwe vianden iagen, ende si sullen voor v henen vallen int swaert,
Vwer viue, sullen der vremder hondert iaghen, en{de} uwer hondert, sullen der vremder thien duysent iagen, Want v viande{n} sullen voor uwen ooghen henen, int swaert vallen,
En{de} ick sal v aensien, en{de} ick sal v laten wassen, en{de} machtich laten worden, en{de} ick sal met v luyden, mijn verbont vaste maken,
Ghi sult van dat oude eten, dat ghi oock dat oude sult laten varen, om der nieuwer wille, datter toecomen sal,
Ick sal mijn wooninge onder v luyden hebben, en{de} mijn ziele en sal v luyden niet verworpen,
En{de} ick sal onder v luyden wandelen, en{de} ick sal v God zijn, en{de} ghi luyden sult mijn volck zijn,
Want ick ben die HEERE v God, die v wt Egipten lant gheleyt heeft, om dat ghi haer luyden knechten niet zijn en sout, Ende ic heb den Cepter der ketenen ws iocs ghebroken, op dat ghi recht op, voortghaen sout.
Maer ist dat ghi mi niet en hoort, en{de} dese geboden niet alle en doet,
ende ist dat ghi mine insettinghen veracht, en{de} v ziele mine rechten verworpt, dat ghi niet en doet alle mijn geboden, en{de} laet ghi mijn verbont te niet ghaen,
So salick v dit ooc doen, Ic sal v haestelijck versoecken, met gebreckelicheit ende met hitten, die v die oogen verderuen en{de} die ziele versmachten sal, ghi sult te vergheefs v zaet zaeyen, en{de} uwe viande{n} sullent verslinden,
En{de} ick sal mijn aensicht tegen v stellen, en{de} ghi sult voor uwe vianden gheslaghen worden, en{de} die v haten, sullen ouer v heerschappie hebben, Ende ghi sult vlieden als v niemant en veruolghet.
Maer en wildy mi noch soo niet onderdanich zijn, so sal ick vermeederen uwe slaende plaghen, seuen mael meer, om v te slaen om uwer sonde{n} wille,
op dat ic die hoouaerdicheyt uwer hartheyt breke, ende ick sal uwen hemel gelijck yser, en{de} uwe aerde ghelijck metael stellen,
en{de} uwe vermoetheyt en{de} arbeyt sal verloren zijn, dat uwe landt zijn groeysel niet en geue, ende die boome{n} des lants haer vruchten niet en brenghen.
En{de} ist dat ghi teghen mi wandelt, en{de} en wildi mi niet hooren, so sal ic noch seue{n} mael meer uwe plaghen vermeerderen, om v te slaen, om uwer sonden wille,
en{de} ick sal wilde dieren onder v seynden, die sullen v berooue{n}, en{de} uwe vee verderue{n}, en{de} alle v dingen cleyne van getaele make{n}, en{de} uwe straten der weghen sullen woest worden.
Ist dat ghi hier mede gheen onderwijs en wilt ontfangen, en{de} wandelt tegen mi,
so sal ic tegen v wandelen, en{de} ic sal v noch seuenmael meer slaen, om uwer sonde{n} wille,
en{de} ic sal op v een wraecswaert brengen, dat mijn verbo{n}t wreken sal, En{de} als ghi vlie{n} sult in uwe stede{n}, so sal ic doch pestilencie onder v seynde{n}, en{de} ic sal v in uwer viande{n} hande{n} geue{n},
Want ic sal uwe{n} voorraet des broots verderue{n}, dat thien wiue{n} uwe broot in eene{n} houe{n} sullen backe{n}, en{de} uwe broot salmen met gewichte wtwegen, ende ghi sult ete{n}, ende niet versaet worden.
Ist dat ghi mi hier door niet en hoort, en{de} tegen mi wandelt,
so sal ick tegen v ooc in een contrarie toornicheyt wandelen, en{de} ic sal v seue{n}fout straffen, om uwer sonde{n} wille,
so dat ghi uwer sonen en{de} dochteren vleesche sult eten,
en{de} ic sal uwen hooghe{n} outaer te niete doen, en{de} uwe afgoden breke{n}, Ghi sul in die doot vallen ouer die gebroke{n} vallende stucken van uwen afgoden en{de} mijn ziele sal v met verfouwinge verachten, so dat v landen verkeeren sullen in woestinen,
En{de} ick sal uwe steden woeste maken, en{de} uwe heylighe plaetsen verlaten, en{de} ic sal uwen soeten ruec niet meer ontfanghen.
Also woest sal ic dat lant make{n}, dat uwe viande{n} daer inne woonen sullen, en{de} he{n} verwonderen sullen
Maer ick sal v onder die heydenen verstroyen, en{de} dat swaert wttrecke{n} achter v, dat v lant woest sal zij{n}, en{de} uwe steden verstoort,
En{de} dan sal den lande zijn vieren genoeghen, also langhe alst woest leyt,
en{de} ghi inder vianden lant zijt, Dan sal dat landt vieren, en{de} he{m} zijn viere{n} genoegen so lange alst woest leyt, Om dattet niet geuieren en conde in uwen Sabbathen, doen ghi daer inne woondet.
En{de} den ghenen die van v ouergebleuen zijn, sal ic een beanxt herte maken, in uwer vianden lant, datse een ruyschende blat sal veruaren, En{de} si sullen daer af vlieden, als van een swaert, en{de} si sullen vallen alse niemant en iaecht,
En{de} die een sal opten anderen vallen, ghelijck als voor den swaerde, al en iaechtse niemant, En{de} niemant van v en sal sinen vianden derren wederstae{n},
En{de} ghi sult onder die heydenen verghaen, En{de} uwer vianden lant sal v verslinden.
En{de} die daer ouerbliue{n} sullen, die sullen in haer misdaet vergaen inder viande{n} lant oock in haerder vaderen misdaet, ende die huere, sullen si gequelt en{de} verdruct worde{n}
tot dat si sullen bekennen haer ende haerder vaderen misdaet, inder ouertredingen, daer si tegen mi in ouerghetreden hebben en{de} teghen mi gewandelt,
Daerom sal ick oock teghen hen wandelen, en{de} ic salse inder viande{n} lant brengen tot dat haer onbesneden gedachte hen schame{n} sal En{de} dan sullen si bidden voor haer ongoddelicheden.
En{de} ick sal gedachtich worden mijns verbonts met Iacob, en{de} mijns verbonts met Ysaac, en{de} mijns verbonts met Abraham, en{de} ic sal des lants ghedachtich worden,
dat welck alst van hen gelaten is, in sinen sabboth hem seluen behagen sal, die wile dattet woest ghelegen heeft van hen, en{de} si sullen voor huer misdaet bidde{n}, om dat si mijn rechten veracht hebben, en{de} mine wetten versmaet,
Oock en heb ickse niet gheheel verworpen, al zijn si inder vianden handen soo versmaet, alsoo dat si gheheel vernielt souden wesen, en{de} mijn verbont met hen te niete gedaen heb, want ic ben die HEERE huer God,
En{de} ick sal voor hen ghedachtich wesen aen mijn eerste verbont, doe{n} icse wt Egypten leyde, voor die oogen der heydenen, dat ic haer God soude zijn, Ic die HERE Godt. Dat zijn die rechten, en{de} gheboden, en{de} wetten, die die HEERE tusschen hen, en{de} den kinderen van Israel ghestelt heeft, opten berch Sinay door Moyses hant.
ENde die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Spreect totten kinderen va{n} Israel, en{de} segt hen, Als iemant den HEERE een bisonder gelofte doet, en{de} den HERE zijn ziele gelouet, so sal hi nader werderinge den prijs geuen,
Ist een man va{n} twintich iaren out tot in dat sestichste iaer, so sal hi vijftich sikels, na den sikel der heyliger plaetsen geuen,
een wijf dertich sikel,
Is hi vijf iaer out tot twintich iare{n}, so sal die ma{n} gene{n} twintich sikels, Maer een wijf, thien sikels,
Van eender maent oft vijf iaren, sal een knechtken geuen vijf sikels, een vrouwe, drie,
Is hy .lx. iaer oudt oft daer ouer, so sal die man gheuen vijfthien sikels, een wijf, thien sikels,
Is hy te arm, ende sulcke schattinge niet en soude connen betalen, so sal hi voor den priester staen, ende soo veel als hy werdeert en{de} siet dat hi geuen mach, alsoo veel sal hi gheuen.
Maer ist dat yemant eenich dier datme{n} den HEERE offeren mach, ghelouet heeft dat is heylich,
men en sal dat niet wisselen, noch mangelen, een goet om een quaet, oft een quaet om een goet, Wisselet yemant ee{n} beeste om die andere, so sullen si alle beyde den HEERE geheylicht zijn,
Maer ist dat yemant ghelouet heeft, een dier dat onreyn is, datment den HEERE niet offeren en mach, so salment voor den priester stellen,
en{de} die priester salt scatte{n} oft goet oft quaet is, ende het sal bi des priesters schatten bliuen,
Maer wilt hi dat gheuen, hi diet offert, die sal den vijfsten deel bouen die scattinghe gheuen.
Als yemant zijn huys Gode gelouet ende gheheylicht heeft den HEERE, soo salt die priester besien oft goet oft quaet is, Ende na dattet die priester schattet, so salt blyuen,
Ende oft die ghene diet ghelouet heeft lossen wilt, soo sal hi den vijfsten deel ouer dattet gheschat is, daer op geuen, soo salt zijn worden.
Maer ist dat yemant een stuc ackers de{n} HEERE heylicht van sinen erfgoede, soo sal hi geschat worden, nae die vruchte{n} die hi draghet, Draecht hi. xxx. mudde gerste{n}, soo sal hi vijftich sikels siluers ghelden,
Heuet hi terstont gelouet sinen acker vanden gulden iare aen, so sal den acker na zijnder waerden gheschat worden,
Heeft hi hem gheheylicht na den gulden iare, soo sal die priester rekenen na die ouer iaren totte{n} gulden iare, ende daer na minder schatten.
Maer wilt die ghene die den acker gelouet heeft, den acker lossen, soo sal hi den vijfsten deel siluers ouer dat hi geschat is, daer op gheuen, soo sal hi weder zijn worde{n}
Maer en wilt hijs niet lossen, en{de} vercooptment eenen anderen, soo en sal hi hem niet meer lossen,
maer den seluen acker als hi inden gulden iare los wtghaet, sal den HERE geheylicht zijn, en{de} den gheheylichden acker sal behooren totte{n} recht der priestere{n}
Als yemant eenen acker de{n} HERE heylicht die{n} hi ghecocht heeft, ende zijn erfgoet niet en is,
soo sal hem die priester rekenen, wat hi ghelt totten gulden iare toe, ende hi die den HEERE den acker gelouet hadde die sal dien prijs gheuen.
Maer inden gulden iare, sal hi wederkeeren totten ghenen die hem vercocht heuet, ende dien hadde int deel van zijnder besittinghen.
Alle werderinghe sal gheschieden na de{n} sikel des heylichs huys, Eenen sikel maect twintich pennincxkens.
Die eerste geboren onder dat vee, die de{n} HEERE toch toebehooren, en sal niemant den HEERE heylighen noch ghelouen moghen, het si een osse oft schaep, want het behoort den HEERE,
Maer ist een onsuyuer dier, soo salment lossen na zijnder waerden, ende daer ouer geuen dat vijfste deel, Maer en wilt hijs niet lossen, soo salment vercoopen eenen anderen, na zijnder weerden,
Men en sal niet vercoope{n}, noch lossen dat den HEERE gheheylicht is van allen dat hem toebehoort, het si een mensche, vee, ofte acker, want alle gheheylichde is dat alderheylichste den HERE,
En{de} al wat gheheylicht wort van eenige{n} mensche en{de} geoffert wort, en sal niet verlost worden maer sal de doot steruen.
Alle thiende des lants, beyde vanden zade des lants, ende van vruchten der boome{n} behooren den HEERE, en{de} sullen de{n} HEERE heylich zijn,
Maer wilt yemant zijn thiende lossen, die sal dat vijfste daer bouen meer geuen,
Ende alle dat thiende ghetelt wort, van runderen, en{de} schapen, en{de} wat dat onder des herders roede gaet, dat is ee{n} heilige tiende den HERE,
Men en salt niet wtkiesen, oft goet, oft quaet si, men en sals ooc niet wisselen, Maer wisselet yema{n}t, so salt beyde, dat ghewisselt is, ende daer voor dat gewisselt wort, heilich zijn, en{de} niet gelost worden.
Dit zijn die geboden, die die HERE Moysi geboot tot den kinderen van Israel, opten berch Sinay.
ENde die HEERE sprac tot Moysen in die woestyne Sinay inden Tabernakel des verbonts opten eersten dach vander tweeder maent, inden tweeden iare, na dat si wt Egypten ghegaen waren, segghende,
Neemt die somme vander geheelder vergaderinghe der kinderen van Israel, na haeren gheslachten, ende haerder vaderen huysen, biden ghetale der namen, Al wat manlijck is van hoofde tot hoofde,
van twintich iaren ende daer ouer, alle die bequaem zijn om int heyr van Israel te trecken, ende sultse tellen van haeren heyren, ghi ende Aaron,
ende met v sullen wesen die Vorsten der gheslachten, ende huysen in haeren maesschapen, ende naeste gheboorten,
van welcken dit die namen zijn. Van Rubens gheslachte si Eliezur Sedeurs sone,
Van Simeon si Salumiel, Zuri Sadai sone,
Van Iuda si Nahason, Aminadabs sone,
Van Isachar si Nathanael, Zuar sone,
Van Sabulon si Eliab Helon sone,
Van Ioseph kinderen van Ephraim, Elisama, Ammihud sone, Van Manasse Gamael Phadan Sur sone,
Van BenIamin Abidan Gideons sone,
Van Dan Ahieser Ammi Sadai sone,
Van Aser Phagiel Echrans sone,
Van Gad Eliasaph Duels sone,
Van Naphthali Ahira Enau sone.
Dese zijn die alder edelste Ouersten der ghemeynten, die hooftlieden door haer gheslachten ende maesschappen, ende Vorsten in Israel waren,
die welcke Moyses ende Aaron namen, met die gheheele ghemeynte ende menichte des ghemeyns volcs,
ende vergaderdense inden eersten daghe der tweeder maent, ende rekendese na haerder geboorten, na haeren gheslachten, ende haerder vaderen huysen, met haeren namen, van twintich iaren, ende daer ouer van hooft tot hooft
so die HEERE Moysi gheboden hadde, ende si zijn ghetelt in die woestyne Sinay.
Die kinderen van Ruben, Israels eerste sone, door haer maesscap ende geslachte na haerder vaders huysen ende die namen van haer hoofden yeghelijck bysonder, al watter manlijck was, van twintich iaren ende daer ouer, totten strijde bequaem,
werden ghetelt vanden gheslachte Ruben, ses ende veertich duysent, ende vijf hondert.
Van Simeons kinderen na haeren gheslachten ende huysghesinnen, na haerder vaders huysen, ende dat ghetal der namen van hooft tot hooft, al wat manlijck was, van twintich iaren ende daer ouer, ende dat totten strijde te trecken bequaem was,
werden ghetelt van Simeons gheslachte neghenen vijftich duysent, ende driehondert.
Gads kinderen door haer gheslachte ende huysghesinnen, na haerder vaders huysen, in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, wat int heyr te trecken bequaem was,
werden getelt in Gads gheslachten vijfenueertich duysent seshondert ende vijftich
Die kinderen van Iuda haer gheslachte ende huysghesinnen, na haers vaders huysen, ende dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, al wat in dat heyr te trecken bequaem was,
werden ghetelt vanden gheslachte Iuda vierentseuentich duysent, ende ses hondert.
Die kinderen van Isachar, haer gheslachten ende huysgesinnen na haerder vaders huysen, ende na dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, wat in dat heyr te trecken bequaem was,
werden ghetelt vanden gheslachte van Isachar vier ende vijftich duysent, ende vierhondert.
Die kinderen van Sabulon haer gheslachte ende huysghesinne na haers vaders huysen, in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, wat in dat heyr te trecken bequaem was,
wert ghetelt van Sabulons gheslachte seuenenvijftich duysent ende vierhondert.
Iosephs kinderen van Ephraim, haer geslachte ende huysgesinne, na haers vaders huys in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, wat int heyr te trecken bequaem was,
werden ghetelt van Ephraims gheslachte veertich duysent, ende vijf hondert.
Die kinderen van Manasse, haer gheslachte ende huysgesinne na haers vaders huys, in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, dat int heyr te trecken bequaem was,
werden ghetelt totten geslachte Manasse, tweendertich duysent, ende twee hondert.
Die kinderen van BenIamin haer gheslachte ende huysgesinne, na haers vaders huys in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, wat int heyr te trecken bequaem was,
werden ghetelt totten gheslachte BenIamin vijfendertich duysent, ende vierhondert.
Die kinderen van Dan haer gheslachte ende huysghesinne, na haers vaders huys in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, watter bequaem was om int heyr te trecken,
werden ghetelt totten gheslachte Dan, tweentsestich duysent, ende seuen hondert.
Die kinderen Aser haer gheslachte ende huysghesinne haers vaders huys, in dat ghetal der mannen van twintich iaren ende daer ouer, wat int heyr te trecken bequaem was,
werden ghetelt totten gheslachte Aser veertich duysent, ende duysent .v. hondert.
Die kinderen van Nephthali haer gheslachte ende huysghesinne, na haers vaders huys, in dat ghetal der namen van twintich iaren ende daer ouer, dat int heyr trecken mochte,
werden ghetelt totten gheslachte Nephthali, drienvijftich duysent, ende .cccc.
Dit zijn si die Moyses ende Aaron metten twaelf Vorsten van Israel telden, elck was ouer een zijns vaders huys.
Ende die somme der kinderen van Israel na haerder vaderen huysen, van twintich iaren, ende daer ouer, wat int heyr trecken mochte onder Israel,
die was ses mael hondert duysent, ende drie duysent, vijf hondert, ende vijftich.
Maer die Leuiten na haerder vaders gheslachten, en werden daer onder niet getelt.
Ende die HEERE sprack met Moysi segghende,
Dat gheslachte Leui en suldy niet tellen, noch haer somme nemen onder die kinderen van Israel,
Maer ghi sultse ordineren totten Tabernakel des ghetuychnis ende tot alle der ghereetschappen, ende tot alle dat daer toebehoort, Ende si sullen den Tabernakel draghen, ende alle die ghereetschap, ende sullen inden dienste staen, ende haeren leghere daer om maken,
Ende alsmen reysen sal, so sullen die Leuiten den Tabernakel afnemen, Maer alsmen theyre legeren sal, sullen si den Tabernakel opslaen, So wie dat vanden vremden daer toe gaet, die sal steruen,
Die kinderen van Israel sullen haeren legher maken, een yeghelijck in sinen legher, ende by die baniere van zijnder scharen.
Maer die Leuiten sullen haeren legher maken om den Tabernakel des ghetuychnis, op dat gheen gramschap en come ouer die ghemeynte der kinderen van Israel, daeromme sullen die Leuiten houden die wake, aen den Tabernakel des ghetuychnis,
Ende die kinderen van Israel dedent altemale, also die HEERE Moysi geboden hadde.
ENde die HEERE sprack tot Moysen ende Aaron, segghende,
Die kinderen van Israel sullen haeren legher maken alom by den Tabernakel des ghetuychnis, een yeghelijck onder zijn baniere, ende teeken na haers vaders huys.
Teghen den Oosten sal zijn tente opslaen, Iudas met zijnder banieren ende heyre, haer hooftman sal zijn Naason Aminadab sone,
Ende van sinen heyre was die somme vierent seuentich duysent, ende ses hondert.
Neuen hem sal sinen legher maken dat gheslachte Isachar, haer hooftman Nathanael Suar sone,
ende die somme van sinen heyre vierenvijftich duysent, ende vierhondert.
Daer toe oock Sabulons gheslachte, haer hooftman Eliab Helon sone,
van sinen heyr is die somme seuenenvijftich duysent, ende vierhondert,
Dat alle die in Iuda legher behooren, zijn inder sommen hondert ende sesentachtentich duysent, ende vier hondert, die tot haeren heyre behooren, ende dese sullen voor aen trecken.
Teghen dat Zuyden sal ligghen die schare ende banieren Ruben met haeren heyr, haer hooftman Elizur Sedeurs sone,
ende zijn hyer inder sommen sesenveertich duysent, vijfhondert,
Neuen hem sal sinen legher maken dat gheslachte Simeon, haer hooftman Salamiel Suri Sadai sone,
ende zijn heyr inder sommen neghenenvijftich duysent, drie hondert.
Daer toe oock dat gheslachte Gad, haer hooftman Eliasaph Duel sone,
ende zijn heyr inder sommen vijfenveertich duysent, ses hondert ende vijftich
Dat alle die in Rubens legher behooren zijn inder sommen hondert ende eenen vijftich duysent, vier hondert ende vijftich, die tot haeren heyre behooren, ende sullen die tweede zijn int wttrecken.
Daer na sal die Tabernakel des getuychnis trecken met den legere der Leuiten midden onder den leghere, ende so si haeren legher stellen, also sullen si oock trecken, een yeghelijck in zijn plaetse, ende onder zijn baniere.
Teghen dat Westen sal ligghen die schare ende baniere Ephraim met haeren heyre, haer hooftman sal zijn Elisama Amihud sone,
ende zijn heyr inder sommen veertich duysent ende .v. hondert.
Neuen hem sal sinen leger maken dat gheslachte Manasse, haer hooftman Gamaliel Peda Zur sone,
zijn heyr aen die somme .xxxij. duysent, ende twee hondert,
Daer toe dat gheslachte BenIamin, haer hooftman Abidan Gideons sone
zijn heyr aender sommen .xxxv.m. ende .iiij. hondert.
Dat alle die in Ephraims legher behooren zijn inder sommen hondert ende acht duysent, ende eenhondert, die tot sinen heyr behooren, ende si sullen die derde int wt trecken zijn.
Teghen dat Noorden sal ligghen die schare, ende baniere Dan met haeren heyr, haer hooftman Ahieser Ammi Saddai sone,
die somme van sinen heyre twee ende tsestich duysent, ende seuen hondert,
Neuen hem sal ligghen dat gheslachte Aser, haer hooftman Pagiel Achrons sone,
die somme van sinen heyr een ende veertich duysent, ende .v. hondert,
Daer toe dat gheslachte Nephthali, haer hooftman Ahira Enans sone,
die som van sinen heyre drie ende vijftich duysent, ende vier hondert,
Dat alle die in Dans leghere behooren, zijn inder sommen hondert ende seuen ende vijftich duysent, ende seshondert, ende sullen die laetste zijn int wttrecken met haeren banieren.
Dat is die somme vanden kinderen van Israel na haers vaders huysen ende legher met haeren heyren, Ses hondert duysent ende drie duysent, vijf hondert, ende vijftich.
Maer die Leuiten, en werden niet in die somme der kinderen van Israel ghetelt, so die HEERE dat Moysi gheboden hadde.
Ende die kinderen van Israel dedent al also die HEERE Moysi gheboden hadde, Ende maecten haeren legher onder haere baniere, ende trocken wt, een yeghelijck in zijn gheslachte na haers vaders huys.
DIt zijn Moyses ende Aarons gheslachten, doen die HEERE met Moysen sprack, in dien tijde opten berch Sinai.
Ende dit zijn die namen van Aarons sonen, zijn eerste gheboren was Nadab, daer na Abihu, Eleasar ende Ithamar,
Dat zijn die namen van Aarons sonen, die Priesters ghesalft waren, ende haer handen ghewijt totten Priesterdom,
Maer Nadab ende Abihu storuen voor den HEERE, doen si vremt vyer offerden voor den HEERE inder woestijnen Sinai, ende en hadden gheen sonen, Maer Eleasar ende Ithamar bedienden dat Priesterschap met haeren vadere Aaron.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Doet comen dat gheslachte Leui, ende steltse voor den Priester Aaron, dat si met hem dienen,
ende haer ende der gheheelder ghemeynten waeck houden, voor den Tabernakel des ghetuychnis, ende dienen inden dienst des Tabernakels,
ende wachten alle die ghereeschap des Tabernakels des ghetuychnis ende die bewaringhe der kinderen van Israel te dienen inden dienst des Tabernakels,
Ende sult die Leuiten,
Aaron ende sinen sonen tot eender ghiften gheuen, eenen yeghelijcken die sine vanden kinderen van Israel. Aaron ende sine sonen suldy setten dat si haers Priesterdoms waernemen, Een vremde die om te dienen gaet, die sal die doot steruen.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Siet, ick heb die Leuiten ghenomen onder die kinderen van Israel, voor alle eerste gheboren die die moeder ontdoen onder die kinderen van Israel, also dat die Leuiten sullen mijn zijn,
Want die eerste gheboren zijn mijn van dier tijt dat ick sloech alle eerste gheboren in Egypten lant, doen heylichde ick mi alle eerste gheboren in Israel, vanden menschen aen totten vee toe, datsi mijn zijn sullen, Ick die HEERE.
Ende die HEERE sprack in die woestyne Sinai met Moysen, segghende,
Telt die kinderen Leui na haerder vaderen huysen ende gheslachten, al wat manlijck is van eender maent oudt, ende daer ouer.
Also teldese Moyses na die woorden des HEEREN, so hi gheboden hadde.
Ende dit waren die namen der kinderen Leui, Gerson, Kahad, Merari,
Die namen van Gersons kinderen in haeren gheslachte waren, Libni ende Semei.
Die kinderen van Kahath in haeren gheslachte waren Amram, Iezahar, Hebron ende Vziel.
Merari kinderen waren in haeren gheslachte Maheli ende Musi. Dit zijn die gheslachten van Leui, na haerder vaderen huysen.
Dit zijn die gheslachten van Gerson. Die Libniten ende Semeiten,
die somme wert by den ghetale, seuen duysent ende vijfhondert, al dat manlijck was een maent oudt ende daer ouer.
Ende dat selue gheslachte der Gersoniten sal sinen leger maken achter den tabernakel tegen dat westen,
haer ouerste sal zijn Eliasaph Laels sone,
Ende si sullen waken aenden Tabernakel des getuychnis,
die Tabernakel ende die tente ende haer decsel, ende den doec in de duere destabernakels des getuychnis dat voorhanghende cleet aen den voorhof, ende den doeck in die duere des voorhofs, al dat alomme den tabernakel ende alom den outaer gaet, ende zijn zeelen, ende al wat tot sinen dienste behoort.
Dit zijn Kahats gheslachten, die Amramiten, die Iizehariten, die Hebroniten, ende Vzieliten,
dat manlijck was een maent oudt ende daer ouer, by den ghetale acht duysent, ende ses hondert, die die wake des heylichdoms houden,
ende sullen haeren legher maken aen die syde des Tabernakels teghen die zuytzyde,
haer ouerste sal zijn Elizaphan Vziels sone,
Ende si sullen wachten die Arcke, die tafel, den candelaer, die outaren ende alle die ghereeschap des heylichdoms, daer si aen dienen, ende den doeck ende wat tot sinen dienste behoort,
Maer die ouerste bouen alle die ouersten der Leuiten sal Eleasar zijn Aarons sone des Priesters, ouer die ghene die daer ghecoren zijn te bewaren die wake des heylichdoms.
Dit zijn Merari gheslachten, die Maheliten, ende Musiten,
die inden ghetale waren ses duysent, ende twee hondert, al wat manlijck was een maent oudt ende daer ouer,
haer ouerste sal zijn Zuriel Abihail sone, ende sullen haeren legher maken aen die syde des Tabernakels teghen dat noorden,
Ende si sullen in haer behoet hebben, die barderen ende rijchelen, ende calomnen ende die voeten des Tabernakels ende alle zijn gereescap ende sinen dienste
Daer toe oock die calomnen al om den voorhof, met den voeten ende naghelen ende zeelen.
Maer voor den Tabernakel, ende voor die Tente teghen den oosten sullen Moyses ende Aaron ende zijn sonen haeren legher maken, dat si dat heylichdom wachten onder die kinderen van Israel, Als een vremdelinck daer onder gaet, die sal die doot steruen.
Alle dat ghetal der Leuiten die Moyses ende Aaron telden bi haeren gheslachten, na dat woort des HEEREN al dat manlijck was van eender maent ende daer ouer, was twee ende twintich duysent.
Ende die HEERE sprac tot Moysen, Tellet alle die eerste gheboren van mans maecsele onder die kinderen van Israel, een maent oudt ende daer ouer, ende neemt dat getal haerder namen,
Ende die Leuiten suldy mi den HERE wtnemen voor alle die eerste gheboren der kinderen van Israel, ende der Leuiten vee voor alle eerste gheboren des vees der kinderen van Israel.
Ende Moyses telde so hem die HEERE gheboden hadde, alle deerste gheboren onder die kinderen van Israel,
Ende men vant inden ghetale der namen alder eerste gheboren wat manlijck was, een maent oudt ende daer ouer inder sommen twee ende twintich duysent twee hondert ende .lxxiij.
Ende die HEERE sprac met Moysen segghende,
Neemt die Leuiten voor alle eerste gheboren onder die kinderen van Israel, ende dat vee der Leuiten voor haer vee, dat die Leuiten mijn des HEREN zijn,
Maer dat losghelt, vanden twee hondert ende drie ende tseuentich, die vanden eerst gheboren der kinderen van Israel te bouen gaen dat ghetal der Leuiten,
suldy vijf sikel nemen van elcken hoofde, naden sikel des heylichdoms <parens>twintich Gera doet eenen sikel</parens>,
Ende ghi sult dat selue ghelt dat daer so ouercomende is, ouer haer ghetal, Aaron ende sinen sonen gheuen.
Aldus nam Moyses dat losghelt, datter ouer quam, bouen der Leuiten ghetal
vanden eerste gheboren der kinderen van Israel, duysent drie hondert ende vijf ende tseuentich sikels na den sikel des heylichdoms,
ende ghaft Aaron ende sinen sonen na den woorde des HEEREN, so die HEERE Moysi gheboden hadde.
ENde die HEERE sprack tot Moysen ende Aaron, segghende,
Neemt die somme der kinderen van Kahath wt den kinderen Leui na haeren gheslachten ende vaders huysen,
van dertich iaren ende daer ouer, tot dat vijftichste iaer, alle die totten heyr bequaem zijn, dat si die wercken doen inden Tabernakel des getuychnis,
Dit sal der kinderen van Kahath dienst zijn inden Tabernakel des ghetuyghenis, dat dat alder heylichste is.
Als dat heyr opbreect, so sal Aaron met sinen sonen ingaen binnen, ende dat voorhanghende cleet afnemen, ende die Arcke des ghetuygenis daer in winden,
ende daer ouer doen dat goubloemuerwich decsel, ende bouen daer op een gheel cleet spreyden, ende zijn boomen daer toe legghen,
Ende ouer die thoon tafel oock een gheel cleet spreyden, ende daer op setten, scotelen, lepelen, scalen, ende kannen omme wt ende inne te ghieten, ende dat daghelicx broot sal daer op ligghen,
ende sullen daer ouer spreyden een rooset root cleet, ende dat selue bedecken met eenen decsel van goutbloemuerwich vellen, ende zijn hantboomen daer bi legghen,
Ende sullen een gheel cleet nemen, ende daer mede ouerdecken den kandelaer des lichts ende zijn lampen met sinen snutters, ende nappen, ende alle olye vaten, die totten dienst behooren,
ende si sullen daer om een decsel doen van hemels blau vellen, ende sullense op hantboomen leggen,
Also sullen si oock ouer den gulden altar een geel cleet spreyden, ende dat selue bedecken met dat decsele van hemels blau vellen, ende zijn hantboomen daer toe doen,
Alle die gereeschap daermen mede dient in die heylighe plaetse, sullen si nemen, ende een gheel cleet daer ouer doen, ende met een decsel van hemels blau vellen decken, en die die hantboomen daer in steken,
si sullen die asschen oock vanden outaer veghen, ende dat in een purpuren cleet winden,
ende alle zijn ghereescap daer op doen, die si inden dienst gebruycken, koolpannen, krauwels, schuppen, beckens, met alle die gereescap des altaers, ende sullen ouer alle die gereeschap ende vaten des altaers decken een decsel van hemels blau vellen, ende zijn hantboomen daer in doen.
Als Aaron ende zijn sonen also gedaen hebben, ende den tabernakel ende alle zijn gereescap gedect hebben, als dat heyr opbreect, daer na sullen Kahats kinderen in ghaen, dat zijt dragen datter in ghewonden is, ende en sullen der heyliger plaetsen gereeschap niet geraken, op dat si niet en steruen, Dit is Kahaths kinderen last, aen den Tabernakel des Verbonts.
Ende bouen dese sal wesen Eleasar Aaron des priesters sone, tot wiens sorchfuldicheyt behooren sal, dat hi oordinere die olie om te lichten, ende die specerie totten ruecwerc ende den offere diemen altoos offeren sal ende die salfolye, dat hi beschicke al wat tot des tabernakels dientst behoort, ende al wat daer in is, in de heylige plaetse ende zijn gereescap.
Ende die HEERE sprack tot Moysen ende Aaron, seggende,
En wilt die afcoemst des geslachts der Kahathiten niet verderuen vanden middel der Leuiten,
maer dat suldy met hen doen, dat si leuen ende niet en steruen, ist dat si genaken, dat alderheylichste der heyligen, Aaron zijn sonen sullen daer in gaen ende eenenyegelijcken stellen tot sinen wercke ende laste, dien si dragen sullen moeten,
die andere en sullen niet aensien door eenige curioosheyt die dingen der heyligher plaetsen, eer si tsamen gewonden zijn, oft si sullen steruen.
Ende die HEERE sprack tot Moysen ende Aaron, seggende,
Neemt die somme vanden kinderen Gerson ooc, na haers vaders huys ende geslachte,
van dertich iaren aen, ende daer ouer tot int vijftichste iaer, ende teltse alle die ingaen ende dienen inden tabernakel des verbonts,
Dit sal des gheslachts der Gersoniten dienst zijn
dat si besorgen ende dragen, Si sullen die gordine des tabernakels, ende die tenten des getuychnis dragen ende zijn decsel ende dat decsel van hemels blau vellen, dat daer bouen ouer is, ende den doeck inder duere der tenten des ghetuychnis,
ende dat hanghende cleet des voorhofs, ende die gordinen in die dore der poorten des voorhofs, die welck is voor den tabernakel, Al dat totten outaer behoort die koordekens ende ghereeschap des diensts
Alst Aaron ende zijn kinderen gebieden, sullent die kinderen van Gerson draghen, ende si sullen eenyegelijck bisonder weten, in wat last dat si sullen becommert wesen,
Dat sal den den dienst des gheslachts der kinderen der Gersoniten zijn in die tente des ghetuyghenis, ende si sullen al onder Ithamars handt Aarons des priesters soons zijn.
Merari kinderen na haeren gheslachte ende haers vaders huysen, suldy ooc ouertellen,
van dertich iaren aen, ende daer ouer tot int vijftichste iaer, alle die in gaen totten Godsdienst des tabernakels des verbonts
Dit zijn haer lasten, Si sullen draghen, die barderen des tabernakels, ende die rijchelen, ende calomnen ende voeten,
ende oock die calomnen des voorhofs alomme, ende die voeten, ende naghelen, ende die zeylen met alle haeren ghereeschappen, Alle die vaten ende den huysraet sullen si met ghetal ouer nemen, ende so sullen si dien dragen.
Dit sal zijn den dienst des gheslahts vanden kinderen Merari, al dat si besorgen sullen in den tabernakel des verbonts, ende si sullen onder Ithamars handt des priesters Aarons sone wesen.
Ende Moyses ende Aaron metten hooftluyden des ghemeynten telden die kinderen der Kahathiten na haeren gheslachten ende haerder vaders huysen,
van dertich iaren ende daer ouer, tot in tvijftichste alle die in ghaen in den Tabernakel des verbonts om te dienen,
ende zijn gheuonden die somme, twee duysent, seuen hondert, ende vijftich,
Dat is die somme vanden gheslachte der Kahathiten, die alle te beschicken hadden in den Tabernakel des ghetuyghenissen, die Moyses ende Aaron telden, naer den woorde des HEEREN, door die handt Moysi.
Gerzons kinderen werden oock ghetelt in haeren gheslachten, ende naer haerder vaderen huysen,
van dertich iaren aen, ende daer ouer tot int vijftichste, alle die in gaen totten dienst des tabernakels des verbonts,
ende si zijn gheuonden die somme twee duysent ende ses hondert, ende .xxx.
Dat is die somme des geslachts der kinderen van Gerson die welcke Moyses ende Aaron telden na dat woort des HEEREN.
Merari kinderen werden oock ghetelt na haeren geslachten ende vaders huysen
van dertich iaren ende daer ouer tot int vijftichste alle die in gaen totten dienst des tabernakels des verbonts,
ende si zijn gheuonden die somme drie duysent ende twee hondert,
Dat is die somme des geslachts der kinderen Merari, die Moyses ende Aaron telden, naer dat gebot des HEEREN, door Moyses hant.
Alle die ouertelt zijn vanden Leuiten ende die Moyses ende Aaron ende die princen van Israel hebben bi haer namen doen ouertellen door haer maechschap ende huysen haerder vaderen zijn geweest
van dertich iaren ende daer bouen tot int vijftichste, alle die in ghingen om te doen eenyeghelijc sinen dienst, ende om te dragen den last in den tabernakel des getuychnis,
was acht duysent, vijf hondert ende .lxxx.
Naerden woorde des HEEREN heeftse Moyses ghetelt, eenyegelijck tot sinen dienste ende last, soo die HEERE hem gheboden hadde.
ENde die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Ghebiet den kenderen van Israel, dat si wt den leger doen, alle lazarige ende alle die vanden zade vloeyen, ende die aen die dooden onreyn worden zijn,
Beyde man ende wijf doet buyten den leger ghaen, dat si den leger niet onreyn en maken als si met v luyden woonen,
Ende die kinderen van Israel deden also, ende dedense buyten den leger, so de HEERE tot Moysen ghesproken hadde.
Ende die HEERE sprack tot Moysen seggende,
segt den kinderen van Isral, ende spreect tot hen, Als een man oft wijf een sonde doet die den menschen te geschieden pleghen, ende daer mede ouertreet des HEEREN gebot wt versuymenisse, ende heeft ghesondicht,
so sullen si dan haer sonden belijden, ende sullen dat principael ende daer bouen tvijfste deel wederom gheuen hem, teghen den welcken si ghesondicht hebben,
Maer en is daer niemant teghenwoordich, die die schult ontfanghet, soo salment den HEERE gheuen, ende sal den priesteren behooren, wtgenomen, den ram, die voor die versoeninghe gheoffert wort, om dattet een versoenende offerande soude wesen,
Ende alle eerste vruchten die die kinderen van Israel offeren, hooren toe den priestere,
ende watter van eenenyeghelijcken in die heylighe plaetse gheoffert wordt, sal sine wesen.
Ende die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Segt den kinderen van Israel, ende spreect tot hen, Als eens mans wijf dwaelt, ende hem versmadende,
bi eenen anderen slaept ende die man en kan dat niet beuinden, ende douerspel is verborgen, ende men kans met gheenen ghetuygen doen blijcken, want si en is niet beuonden int onsuyuere werck,
ende die quaet vermoeyende gheest ontsteect hem, dat hi om zijn wijf beroert wort, si si onreyn oft hi wort beroert in valschen vermoeden
so sal hise totten priester brengen, ende sal eenen offer brengen voor haer, een tiende deel Epha ghersten meels, ende en sal daer gheen oli op ghieten, noch wierooc daer op doen, want tis eens quaets vermoeyens offer ende een ondersoeckende offer, dat die schult des ouerspels ondersoect,
Dus salse die prister brengen, om te offeren, ende voor den HEERE stellen,
ende van den heyligen water nemen in een aerden vat, ende een hant vol stofs vanden vloere des tabernakels, int water doen,
Ende als die vrouwe voor den HEERE gestaen is, so sal hi haer hooft ontdecken, ende sal den offer der ghedachtenisse ende die offerhan des quaets vermoeyens wt loosheyt op haere handt legghen, ende die priester sal in zijn hant hebben bitter veruloect water, daer hi veel vermaledijngen in bi een gesproken heeft,
ende sal die vrouwe besweren, ende tot haer seggen, En heeft v gheen vremt man beslapen, ende en hebdy ws mans bedde niet ghelaten, dat ghi v niet ontreynicht en hebt so en sullen v dese bittere veruloecte wateren niet schaden, daer ic die vermaledijnge in ghesproken hebbe.
Maer hebdy van uwen man gedwaelt, dat ghi onsuyuer zijt, ende hebt ghi gelegen met eenen vremden man,
so suldy liggen onder dese veruloeckingen, Die HEERE sette v tot eenen vloecke, ende tot eenen spiegel onder uwe volck, Die HEERE doe v dgye verrotten, ende uwen buyck swillende moet bersten,
soo moet dat vermaledide watere, in uwen buyck gaen, dat uwen buyck berste, ende v dgye verrotte, ende die vrouwe sal segghen Amen Amen.
Aldus sal die priester desen vloeck op een zedelken scriuen, ende met den watere af wasschen, daer hi die vermaledidinghen in gesproken heeft,
ende sal den wiue vanden bitteren veruloecten water te drincken geuen, Ende als si dat water wtghedroncken heeft,
sal die priester van haerder hant nemen den offer des quaets vermoeyens, ende voor den HEERE opheffen ende opten outaer offeren,
te weten, hi sal een hant vol vanden spijsoffer nemen, datter geoffert is ende opten outaer ontsteken, ende daer na den wiue van dat alderbitterste water te drincken geuen,
Ende als si dat water ghedroncken heeft, Is si onreyn ende heeft si haer besondicht haeren man versmadende ende des ouerspels schuldich wesende, so sal dat veruloect water in haer gaen ende verbitteren haer, dat haer den buyc bersten, ende die dgie verrotten sal, ende de vrouwe sal een vermaledijnge ende spieghel zijn onder haeren volcke,
maer en is alsulcken vrouwe niet geontreynicht, maer reyn, so en salt haer niet schaden, ende sal konnen kinderen draghen.
Dit is die wet des quaets vermoeyens als een vrouwe van haeren manne wijct, ende onreyn wort,
oft als een man des quaets vermoeyens geest ontsteect, dat hi om zijn wijf beroert wort, dat hise stelle voor den HERE, ende die priester met haer doe al na dese wet,
Ende de man sal onschuldich zijn van deser misdaet, maer dat wijf sal haer misdaet dragen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Spreect totten kinderen van Israel, ende segt tot hen, Als een man oft een vrouwe een gelofte gedaen heeft, om gheheylicht te worden, ende willen hen seluen den HEERE heylighen,
die sullen hen onthouden van wijne ende wijn edic, ende van alle andere drancken, ende van alle dat droncken maken mach, oock wat wt wijnbesien gheperst wort, en sullen si niet drincken,
versce noch drooge wijnbesien en sullen si niet eten so lange als zijn afscheydinge wt gelofte duert, Ooc en sal hi niet eten, datmen vanden wijnstock maect, vander wijnkeernen aen tot aen die basten.
Also lange als zijn afsceydinge duert, en sal geen schaers op zijn hooft comen, tot dat die tijt wt is, die hi den HEERE ghewijt is, Hi sal heylich zijn te wile dat den cranse zijns hoofts wasset
Alle die tijt ouer dien hi den HEERE geheylicht is, en sal hi tot geenen dooden gaen,
Hi en sal hem ooc niet onreynich maken aen die doot zijns vaders, zijns moeders, zijn broeders, ofte zijns susters, want die heylicheyt zijns Gods is op zijn hooft,
ende alle die tijt zijnder afsceydingen sal hi den HEERE heylich zijn.
Ende oft yemant voor hem onuersiens bottelic sterft, so sal dat hooft zijnder heylinghe onreyn worden, ende daerom sal hi zijn hooft besceren inden dage zijnder reyningen, ende wederom inden seuensten dage,
Ende ten .viij. dage sal hi ij. tortelduyuen offeren, oft .ij. ionge duyuen totten inganc des verbonts des getuychnis
Ende de priester sal deen tot eenen sondoffer bereyden, ende dander tot eenen brantoffer, ende sal voor hem bidden, om dat hi hem aen eenen dooden besondicht had, ende alsoo zijn hooft inden seluen dage heyligen,
ende hi sal den HERE in dien tijt zijnder afsceydingen worden gewijt, ende sal een iarich lam brengen tot een sondoffer, so nochtans dat de voorleden dagen sullen te niet bliuen, daerom dat zijn widinghe onreynich is gheworden.
Dit is die wet des genen die afgesceyden geheylicht wort, Als die tijt zijnder afsceydingen wt is, so salmen hem brengen voor de duere des tabernakels des verbonts,
Ende hi sal offeren sinen offer den HEERE een iarich lam ombesmet tot eenen brantoffer, ende een iarich scaep sonder smet tot eenen sondoffer, ende eenen ram ombesmet tot een vreedsame offerhande,
ende eenen korf, met ongeheefde koecken, van bloemen van mele met olie ghemengt, ende ongeheefde vladen met olie gesalft, ende yegelijcs bisonder vochtighe offerhande.
Ende die priester salt voor den HEERE offeren, ende doen een offer voor die sonde, ende een om heel te verbranden,
Maer den ram sal hi doen tot een vreedsame offerhande den HEERE, ende sal mede offeren eenen korf ongheheefts broots, ende die vochtighe offerhanden diemen van gewoonten sculdich is,
Ende sal den Nazareum dat hooft zijnder wijdinghen scheren, voor die duere des tabernakels des verbonts, ende sal dat har nemen, ende opt tvier worpen dat onder die vreedsame offerhande is,
Ende sal die gekoocte scouder nemen vanden ram ende eenen ongeheefden koeck wt den korf, ende een ongheheefde vlade, ende salt den Nazareum op zijn hant legghen, nae dien dat zijn hooft gheschoren is,
ende als hijt wederom van hem ontfanghen heeft, soo sal hijt opheffen int aensicht des HEEREN, ende die gheheylichde spijsen sullen den priestere toe behooren, Ghelijckerwijs als die borste die gheboden is af te scheyden, ende ooc die dgye, Daer nae mach die Nazareus wijn drincken,
Dat is die wet des Nazareus die sinen offer den HEERE gelouet inden tijt van zijnder wijdinghe, buyten dat zijn hant verweruen can, So hi gelouet heeft so sal hi doen nae die volmaectheyt van zijnder heylichmakinghe.
Ende die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Segt Aaron ende sinen sonen ende spreect Alsoo suldi segghen tot den kinderen van Israel, als ghise gebenedijt.
Die HEERE ghebenedie v ende behoede v,
Die HEERE vertoone v zijn ansicht, ende si v ghenadich.
Die HEERE keere zijn aensichte tot v, ende gheue v vrede,
ende si sullen minen naem op die kinderen van Israel aenroepen, ende ick salse ghebenedien.
ENde het is ghebuert in dien daghe als Moyses volmaect hadde den tabernakel, so heeft hijt opgeheuen ende gesalft ende geheylicht met allen zijn vaten, den altaer desgelijcs, ende alle zijn vaten,
Ende de princen van Israel ende hoofden der huysgesinnen, die ouer elck bisonder gheslachte waren gestelt ouerste der ghenen die ghetelt waren,
offerden haer gauen voor den HEERE, ses ouerdecte wagens met twaelf ossen, Eenen wagen offerden twee vorsten ende een yegelijc eenen osse ende brachtense tot offer in, voor den Tabernakel.
Ende die HEERE sprack tot Moysen,
Nemet van hen, op dattet diene totten dienste des tabernakels ende geuet den Leuiten, eenen yegheliken na sinen dienste,
Doen nam Moyses die waghenen, ende runderen, ende gafse den Leuiten
twee wagenen ende runderen gaf hi Gerzons kinderen na haeren dienst,
Ende vier wagenen ende acht ossen gaf hi den kinderen Merari, na haeren dienste, onder Ithamars hant Aarons des priesters sone,
Maer Kahats kinderen en gaf hi gheen waghens noch ossen, om dat si in die heylige plaetse dienden ende haere lasten op haer scouderen dragen moesten.
Ende die hooftluyden offerden totter inwijdinghe des altaers, inden dage dat den altaer ghesalftwert, ende si offerden haer ghauen voor den altare,
Ende de HEERE sprac tot Moysen, Laet elcken hooftman in sinen besonderen daghe sinen offer brengen totter inwidinghe des altaers.
Inden eersten daghe offerde Naason die sone Aminadab vanden gheslachte Iuda zijn gaue,
ende was dese, een silueren schotel, hondert ende dertich sikel weghende, een silueren schale, tseuentich sikel weghende, na den ghewichte der heyligher plaetsen, beyde vol van bloemen vanden mele met olie gemenghet tot eenen spijsoffer,
daer toe een gulden mortierken thien sikelen gouts weghende vol ruecwercs om te ontsteken,
Eenen osse vanden runderen, eenen ram een iarich lam tot eenen brantoffer,
Eenen bock voor eenen offer voor de sonde,
Ende tot eenen offer der vreedsamigher, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, vijf iarige lammeren, Dat was Naasons Aminadabs soons offerhande.
Inden tweeden dage offerde Nathanael de sone van Zuar, die hooftman vanden geslachte Isachar,
Een silueren scotel, .c. ende dertich sikel wegende, Een silueren scale, tseuentich sikel weghende, na den gewichte der heyligher plaetsen, beyde vol bloemen vanden mele met olie ghemenghet tot eenen spijsoffer,
Daer toe een gulden mortierken thien sikel gouts wegende, vol ruecwercs om te ontsteken,
Eenen osse vander cudde der runderen, eenen ram, een iarich lam, tot eenen brantoffer,
Eenen bock tot een offer voor die sonde,
Ende tot eenen offer der vreedsamiger twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, ende vijf iarighe lammeren, Dat was Nathanaels gifte Zuars sone.
Inden derden daghe offerde die hooftman der kinderen Sabulon Heliab Helons sone,
zijn ghifte was een silueren scotele hondert ende dertich sikels weghende, Daer toe een silueren scale tseuentich sikel weghende na dat ghewichte der heyligher plaetsen, beyde vol van bloemen vanden mele met olie ghemenghet tot eenen spijsoffer,
Daer toe een gulden mortierken thien sikel gouts wegende, vol ruecwercs om te ontsteken
Eenen osse vanden runderen der cudden, eenen ram, een iarich lam tot eenen brantoffer
Eenen boc tot een sondoffer,
Ende tot een vreedsamige offer, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, ende vijf iarige lammeren, Dat was Eliabs Helons sone offerhande.
Inden vierden dage die hooftman der kinderen Ruben, Elizur Sedeur sone offerde
zijn gifte, een silueren scotel .c. ende .xxx. sikels wegende, Een silueren scale .lxx. sikels wegende, na den gewichte van die heylige plaetse, beyde vol bloemen vanden mele met olie gemenct tot eenen spijsoffer,
Daer toe een gulden mortierken thien sikel gouts wegende vol ruecwercs om te ontsteken,
Een osse vander cudde der runderen, eenen ram, een iarich lam, tot eenen brantoffer,
Eenen bock tot een sondoffer,
Ende tot eenen vreedsamigen offer .ij. runderen .v. rammen, vijf bocken, ende vijf iarige lammeren, Dat was Elizur Sedeurs sone offerhande.
Inden vijfsten dage die hooftman der kinderen Simeon Salamiel Zuri Saddai sone
offerde zijn ghifte, Een silueren schotel, hondert ende .xxx. sikels wegende, een silueren schale .lxx. sikels wegende, naer tghewichte der heyligher plaetsen, beyde vol bloemen vanden mele met olie gemengt, tot een spijsoffer
Daer toe een gulden mortierken tien sikel gouts waert, vol rucwercs, om aentesteken
Eenen osse wten kudden der runderen, eenen ram, een iarich lam tot eenen brantoffer,
Eenen bock tot eenen sondoffer,
Ende totten vreedsamen offer, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, ende vijf iarige lammeren, Dat is Salamiels Zuri Saddai sone offerande.
Inden sesten dage, die hooftman der kinderen Gad, Eliasaph Duels sone
offerde zijn gifte, Een silueren schotel hondert ende .xxx. sikels wegende, Een silueren scale. lxx. sikels weghende, naer tghewichte der heyligher plaetse, beyde vol bloemen vanden mele met olie gemenghet tot een spijsoffer,
Daer toe een ghulden mortierken thien sikel gouts wegende vol ruecwercs om te aensteken,
Eenen osse vander kudde der runderen, eenen ram een iarich lam tot eenen brantoffer,
Eenen bock tot eenen offer voor de sonde,
ende totten vreedsaemoffer twee runderen, vijf rammen, .v. bocken, vijf iarige lammeren, Dat was Eliasaphs Duels sone offerhande.
Inden seuensten dage die hooftman der kinderen Ephraim, Elisama Amihud sone
offerde zijn ghifte, Een silueren schotel, hondert ende .xxx. sikels wegende, Een silueren schale lxx. sikels wegende, naer dat ghewichte der heyliger plaetsen, beyde vol bloemen vanden mele met olie gemengt totten spijsoffer,
Daer toe een gulden mortierken thien sikel gouts wegende vol rueckwercs om te aensteken,
Eenen osse wt der runderen kudde, eenen ram een iarich lam tot eenen brantoffer,
Eenen bock tot een sondoffer,
Ende totten vreedsamigenoffer .ij. runderen .v. rammen .v. bocken .v. iarige lammeren, Dat was Elisama Amihud sone offerhande.
Inden achtsten dage de hooftman der kinderen Manasse Gamaliel Phadazur sone
offerde zijn ghifte, Een silueren schotel .c. ende .xxx. sikels weghende, Een silueren scale tseuentich sikel wegende naer den ghewichte der heyliger plaetsen, beyde vol bloemen vanden mele met olie gemengt totten spijsoffer,
Daer toe een gulden mortierken, thien sikel gouts weghende vol ruecwercs, om te aensteken,
Eenen osse wt die cudde der runderen, eenen ram, een iarich lam, tot eenen brantoffer,
Eenen bock totten sondoffer,
Ende totten vreedsamighen offer, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, vijf iarighe lammeren, Dat was Gamaliels Phadazur sone offerhande.
Inden negensten dage de hooftman der kinderen Beniamin Abidan Gedeons sone
offerde zijn gifte, Een silueren scotel .c. ende .xxx. sikel wegende, Een silueren scale .lxx. sikel wegende, naer tghewichte der heyligher plaetsen beyde vol bloemen vanden mele met olie gemengt tot een spijsoffer,
Een gulden mortierken, thien sikel ghouts weghende vol ruecwercs om te aensteken,
Eenen osse van der runderen kudde, Eenen ram, Een iarich lam totten brandtoffer,
Eenen bock totten sondoffer,
Ende totten vreedsamighen offer, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, vijf iarighe lammeren, Dat was Abidans Gedions sone offerhande.
Inden thiensten dage, die hooftman der kinderen Dan, Ahiezer Ammi Saddai sone
offerde zijn gifte, Een silueren schotel .c. ende .xxx. sikel wegende, Een silueren schale .lxx. sikel weghende, naer tghewichte der heyligher plaetsen, beyde vol bloemen vanden mele, met olie gemengt tot eenen spijsoffer,
Een gulden mortierken, thien sikel gouts wegende vol ruecwercs, om te aensteken,
Eenen osse vander runderen kudde, Eenen ram, een iarich lam totten brantoffer,
Eenen boc tot een sondoffer,
Ende totten offer der vreedsamigher .ij. runderen .v. rammen .v. bocken .v. iarige lammeren, Dat was Ahiezer Ammi Saddai sone offerhande.
Inden elfsten dage, die hooftman der kinderen Aser Phegiel Ochran sone
offerde zijn gifte, Een silueren schotel .c. ende .xxx sikel wegende, Een silueren schale tseuentich weghende, naer tghewichte der heyligher plaetsen, beyde vol van bloemen vanden mele, met olie gemenget, tot eenen spijsoffer,
Een gulden mortierken thien sikelen gouts weghende vol ruecwercs om aentesteken.
Eenen osse vander runderen cudde, Eenen ram, een iarich lam tot eenen brantoffer
Eenen boc tot eenen sondoffer,
ende totten vreedsamen offer, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, vijf iarige lammeren, Dat was Phegiel Ochrans sone offerhande.
Inden twaelfsten daghe, Die hooftman der kinderen Nephtali Ahira Enan sone,
offerde zijn ghifte, een silueren scotel, hondert ende dertich Sikel weghende, Een silueren schale tseuentich Sikel weghende naer tgewichte des heylichdoms, beyde vol bloemen vanden mele met olye ghemenghet, tot eenen spijsoffere,
Een gulden mortierken thien Sikel gouts wegende vol ruecwers om aen te steken,
Eenen osse vanden runderen, Eenen Ram, Een iarich Lam tot eenen brantoffer,
Eenen bock tot eenen offer voor die sonde,
Ende tot eenen vreedsaemoffer, twee runderen, vijf rammen, vijf bocken, vijf iarighe lammeren, Dat was Ahira Enans sone offerhande.
Dese dinghen zijn in die wijdinghe des outaers inden dach doen hi gheheylicht is gheoffert vanden hooftluyden van Israel, Twaelf silueren schotelen, twaelf silueren schalen, twaelf ghulden mortierkens,
Also dat een scotel hondert ende dertich Sikels siluers, een schale tseuentich Sikels hadde, dat die somme van alle den silueren vaten droech, twee duysent vier hondert Sikels naer den ghewichte der heyligher plaetsen
Ende die twaelf gulden mortierkens vol ruecwercs, so hadde elc mortierken thien Sikel, naer den ghewichte der heyligher plaetsen, dat die somme gouts vanden mortierkens droech hondert ende twintich sikels.
Die somme der runderen totten brantoffer was, twaelf ossen, twaelf Rammen, twaelf iarighe lammeren, met haeren spijsoffer, Ende twaelf bocken, tot offerhande voor die sonde,
Ende die somme der runderen tot den offer der vreedsamen, was vier ende twintich ossen, tsestich rammen, ende tsestich bocken, tsestich iarighe lammeren, Dat is gheoffert in die wijnghe des outaers, als hi gesalft wert.
Ende als Moyses inden tabernakel des verbonts ghinck, om raet te vraghen, van Gods antwoorde, so hoorde hi die stemme tot hem spreken, vanden ghenaden stoel, die op die Arcke des getuyghenis was tusschen die twee Cherubim, van daer werdt met hem ghesproken.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
spreect tot Aaron en{de} segt hem, Als ghi die seuen bernende lichte{n} gestelt hebt, so suldy den candelaer int zuyden oprechten, Daeromme ghebiedt hem dit, datdie bernende lichten ghekeert zijn teghen die noortside te sien aen die tafel daer die thoonbrooden op ligghen, ende si sullen lichten teghen die side daer den candelaer toe ghekeert is
En{de} Aaron dedet also en{de} sette die lampen op teghe{n} den candelaerwaert also die HEERE Moysi gheboden hadde,
Dat werck vanden candelaer was van gesmeden goude, beyde de siden met sine{n} middelsten staet, en{de} die dingen die daer wt quamen wt beyde die siden der schachten, naer tbeworp dat die HEERE Moysi ghetoont hadde, alsoo maecte hi den candelaer.
Ende die HEERE sprack tot Moysen seghende,
Neemt die Leuiten, van dat midden der kinderen van Israel, ende ghi sultse reynigen,
in deser manieren, Ghi sultse besprenghen met watere der suyueringhen ende scheeren alle dat har haers vleeschs af, ende als si haer cleederen ghewasschen hebben, ende ghesuyuert zijn
sullen si nemen eenen osse wter kudden, en{de} zijn spijsoffere, met tarwen bloemen die met olie gemenghet zijn, Eenen anderen osse vander kudden suldy totten offer voor die sonde nemen.
Ende ghi sult die Leuiten voor den tabernakel des verbonts brengen, ende alle die gheheel ghemeynte van Israel verghaderen,
ende die Leuiten voor den HEERE, brengen, Ende die kinderen van Israel sullen haer handen op die Leuiten legghen,
en{de} Aaron sal die Leuiten offeren den HEERE, tot eender ghiften vande{n} kinderen van Israel, op dat si dienen moghen in den dinst des HEEREN.
Ende die Leuiten sullen haer handen op der ossen hoofden leggen, waer af ghi den eenen suldt tot een sondoffere, ende den anderen tot eenen brantoffer, den HEERE bereyt maken, op dat ghi voor hen biddet,
En{de} ghi sult den Leuite{n} voor Aarons en{de} zijnder sonen aenghesichte stellen, en{de} sultse den HEERE geoffert heylich maken,
ende ghi sultse also scheyden vanden kinderen van Israel, dat si mijn zijn,
Daer na sullen si in ghaen inde{n} tabernakel des verbonts, dat si mi dienen, Alsoo suldise suyueren, en{de} wijde{n} tot een offerhande den HEERE, Want si zijn mijn ghifte vanden kinderen van Israel,
en{de} ick hebse mi genomen, voor die eerste gheboren van alle den kinderen van Israel die eerste van der moeder geboren worden.
Want alle eerstegheboren onder die kinderen van Israel is mijne, beyde vanden menschen en{de} vanden vee, van dier tijt aen dat ick alle eerstgeboren in Egypten landt versloech, en{de} heylichdese mi,
en{de} ic nam die Leuiten aen voor alle eerstegheboren onder die kinderen van Israel,
en{de} ic gafse tot eender ghiften Aaron en{de} sinen sonen vande{n} kinderen van Israel, dat si mi dienen souden, voor Israel, inde{n} tabernakel des verbonts en{de} dat si voor die kinderen van Israel bidden, op datter niet en come eenige plage onder die kinderen van Israel, oft si stout waren te gae{n} tot die plaetse des heylichdoms.
En{de} Moyses en{de} Aaron met al die gemeynte der kinderen van Israel, deden met den Leuiten, also die HEERE Moysi geboden hadde,
En{de} die Leuiten suyuerden hen, ende wiesschen haer cleederen, en{de} Aaron hiefse op voor den HEERE, ende badt voor hen
dat si souden worde{n} gesuyuert, op dat si souden ingae{n}, om haere{n} dienst te doene, inde{n} tabernakel des verbonts, voor Aaron en{de} zijn sonen, So die HEERE Moysi gebode{n} hadde vanden Leuiten, alsoo deden si met hen.
En{de} die HEERE sprac tot Moysen, seggende,
Dat is die wet der Leuiten, Vanden xxv. iaren en{de} daer ouer sullen si ingae{n}, dat si dienen inden Tabernakel des verbonts,
en{de} als si vijftich iaren veruult hebben van haeren ouderdom, soo sullen si ophouden, van dienen,
en{de} sullen haerder broeders dienaers wesen inde{n} tabernakel des verbonts dat si bewaren, dat hen beuolen wort maer die wercken en sullen si niet doen, Dus suldy beschicken die Leuiten in haer waken.
ENde die HEERE sprac tot Moysen in die woestine Sinai, inden tweeden iare, na dat si wt Egipten lant getrocken waren, in die eerste maent, ende seyde,
Laet die kinderen van Israel Paesschen houden tot zijnder tijt,
inden veerthiensten dage van deser maendt, omtrent den auont, tzijnder tijt sullent si houden, naer alle zijn wet, ende recht,
En{de} Moyses seyde totten kindere{n} van Israel, dat si dat Paesschen souden houde{n},
inden veerthiensten daghe vander eerster maent tsauonts, in die woestine Sinai, Die kinderen van Israel, dedent also die HEERE Moysi geboden hadde.
En{de} siet, doen waren daer sommige mannen, die onreyn waren van eenen dooden mensche, dat si niet en consten Paessche{n} gehouden in dien daghe, en{de} die quamen voor Moysen inden seluen daghe,
en{de} seyden tot hem, Wi zijn onreyn van eenen dooden mensche, Waerom zijn wi veracht, dat wi niet brenghen en moghen onse ghiften den HEERE tzijnder tijt onder die kindere{n} van Israel?
Moyses antwoorde hen, staet stille, ick sal vraghen antwoorde, wat die HEERE v gebiet,
En{de} die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Segt den kindere{n} van Israel en{de} spreect, Als yemant onreyn is van eenen dooden, oft verre van v luyden reyst ouer tvelt, oft onder v vriende{n}, die sal ooc Paesschen houden,
maer dat sal hi houden inder tweeder maent, inden veerthiensten dage des auonts, Met ongeheefden broode, ende met wilde Lactuwe, sullen zijt eten,
ende en sullender niet af ouer laten totten morghen Gheen been en sullen si daer af breken, en{de} si sullent al naer die maniere vanden Paesschen houden.
Maer wie dat suyuer is, en{de} in die reyse niet en is, en{de} den Paesschen niet en houdt, diens ziele sal wt geworpen worde{n} van sine{n} volcke, om dat hi zijn offerhande niet ghebracht en heeft, tzijnder tijt, den HEERE, Hi sal zijn sonde dragen.
En{de} als een vremdelinck bi v woont, die sal oock Paessche{n} houden, den HEERE, en{de} salt houden naer der wet en{de} recht des Paesschens. Dat selue gebot sal v luyden gelijc zijn, so wel den vremdelinghe, als den ingheborenen.
En{de} inden dage doen den tabernakel op gerecht wert bedectese een wolcke, Ende van tsauonts totten morgen, was ouer den tabernakel een gedaente des viers.
Also gebuerdet altijt, datse die wolcke sdaechs bedecte, en{de} die gedaente des viers inder nacht
En{de} na dien dat die wolcke wech ghenomen was, die den tabernakel ouerdecte, so reysden die kinderen van Israel, En{de} ter plaetsen daer die wolcke staende bleef, daer maecten die kindere{n} va{n} Israel haere{n} leger,
Naer dat ghebot des HEEREN trocken de kinderen van Israel, en{de} naer zijn ghebot maecten si haeren leger, Also lange als die wolcke op den tabernakel bleef, so lange lagen si stille.
Ende als die wolcke veel daghen op den tabenakel bleef, so waecten die kinderen van Israel, op die wake des HEREN ende si en reysden niet.
Ende wanneer dat die wolcke op den tabernakel was, eenich ghetal van dagen, so maecten si haeren legher, naer dat woordt des HEREN, ende si trocke{n} naer den woorde des HEREN,
Als die wolcke daer was van tsauonts totten morghen, en{de} haer dan verhief, soo trotken si, ende als si haer des daechs oft des nachts verhief, soo braken si haer tenten op,
Maer als si twee dagen oft een maent, oft wat langher op den Tabernakel bleef, so laghen die kinderen van Israel, en{de} si en reysden niet, Maer als haer die wolcke verhief, so trocken si voort,
Wa{n}t door des HEEREN woort maecten si haere tente{n} vast, en door des HEREN woort reysden si, dat si op des HEEREN waeke wachten, naer des HEEREN gebot, door Moyses handen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Maect twee trompetten, van geslage{n} siluer, dat ghise gebruyct, om die gemeynte daer mede tsamen te roepen, en{de} als dat heyr opbreken sal,
Soo wanneer dat ghi met beyde den trompetten blaest, so sal haer die geheel ghemeynte vergaderen tot v, voor die duere des Tabernakels des verbonts,
En{de} wanneer dat ghi alleen eens blaest, so sullen tot v vergaderen die hooftluyden, die ouerste en{de} hoofde{n} der gemeynten van Israel,
Maer ist dat langheren en{de} ondersneden gheluyt der trompetten clinct, so sullen die legheren opbreken, die teghent oosten ligghen,
En{de} als ghi ten tweedenmale trompt in des geliken huylens der trompetten, soo sullen die legheren opbreken die teghent zuyden ligghen, ende inder seluer manieren sullen dander doen, als die trompetten slaen om te reysen,
Als die ghemeynte te vergaderen is, suldy blasen simpelijc, en{de} niet trompen met ondersneden gheluyt,
Aarons des priesters sone{n} sullen aldus metten trompetten blasen, En{de} tsal v een recht zijn eewelijck bi uwe nacomelinghen.
Als ghi in eenen strijt trect buyten uwe lant teghen uwe vianden, die tegen v steken so suldy trompen met den trompetten, en{de} uwer ghedacht, sal worden voor den HERE uwen Godt, op dat ghi verlost moecht worden van uwer vianden handen,
Desselues gelijcke{n} als ghi vrolic zijt in uwe blide maeltijden, en{de} in uwe feesten, ende in uwe nieuwe maenden, so suldy met den trompetten blasen ouer uwe brantoffer, ende vreedsaemoffer, dattet v si tot een ghedachtenisse voor uwen God, Ic be{n} de HERE uwe God
Inden twintichsten daghe der tweester maent des tweesten iaers verhief haer die wolcke op vande{n} tabernakel des verbonts
ende die kinderen van Israel troken bi haeren scharen wt der woestinen Sinay, en{de} die wolcke bleef in die woestine Pharan.
Die eerste braken op, naer den woorde des HEREN, door Moyses hant,
die kindere{n} van Iuda trocken ten eersten met haere{n} heyr en{de} ouer haer heyr, was Naason Aminadab sone.
En{de} ouer dat heyr des gheslachts der kinderen Isachar, was Nathanael Zuar sone.
En{de} ouer theyr des geslachts der kinderen Sabulon was Eliab Helon sone.
En{de} men dede den tabernakel af, en{de} doen trocke{n} Gersons kinderen, ende Merari, en{de} droeghen den tabernakel.
Daer na trocke{n} die kindere{n} van Ruben met haeren heyre, en{de} ouer haer heyr was Elizur Sedeur sone.
En{de} ouer dat heyr des geslachts der kinderen Simeons, was Salumiel Zuri Saddai sone.
Ende Eliasaph Duel sone ouer dat heyr des gheslachts der kinderen Gad.
Doen trocken ooc die Kahathiten, en{de} droege{n} dat heylichdom, So lange wert den Tabernakel ghedraghen, tot dat si quamen aen die plaetse, daerment oprechten soude.
Daer nae brack oock op den leghere der kinderen Ephraim, met haeren heyre en{de} ouer haer heyr was Elisama Amihud sone.
Ende Gamaliel Phadazur sone, ouer dat heyr des gheslachts der kinderen Manasse.
Ende Abidan Gideons sone, ouer dat heyr des geslachts des kindere{n} BenIamin.
Alderlaetste van alle ghader zijn gereyst die kinderen Dan, met haeren heyre, en{de} so waren die leghers alle op, en{de} Ahi Eser AmmiSaddai sone was hooftma{n} ouer haer heyr.
En{de} Phigiel Ochran sone was ouer dat heyr des gheslachts der kinderen Aser.
En{de} Ahira Enan sone was ouer dat heyr des gheslachts der kinderen Nephtali,
Dit zijn die legeren en{de} reysen der kindere{n} van Israel, met haeren scharen als si wt reysden.
En{de} Moyses sprack tot sinen swager Hobab Raguels sone van Madian, Wi trecke{n} henen, nae de plaetse daer die HERE af geseit heeft, dat hise ons soude geue{n}, so coemt nv met ons, en{de} wi sullen v wel doen, want die HEERE heeft Israel ghoet toe geseyt,
Maer hi antwoorde, Ick en sal met v niet gaen, maer ick wil in mijn lant daer ic geboren ben, trecken,
En{de} Moyses sprac, En verlaet doch ons niet, want ghi weet, waer wi in dese woestine onsen leger stellen moeten en{de} sult onse leytsman zijn,
Ende als ghi met ons trect, wat dat beste is van den rijcdommen die ons die HEERE geuen sal, sullen wi v gheuen.
Also trocken si vanden berghe des HEEREN drie dach reysen, en{de} die Arcke des verbonts des HEREN trock voor hen die drie dach reysen, om hen te wijsen waer si rusten souden,
En{de} die wolcke des HEREN was des daechs ouer he{n} als si wten legher trocke{n}
Ende als die Arcke trock, so sprack Moyses, HEERE staet op, laet v vianden verstroeyt, en{de} die v haten vluchtich worden, voor v aensichte,
En{de} als si ruste, so sprack hi, Coemt weder HEERE totter menichte des heyrs van Israel.
ENde daerentusschen is opghestaen een murmureringhe des volcs teghen den HEERE, als oft hen beroude vanden arbeyt, Als die HERE dit ghehoort heeft, is hi gram gheworden, en{de} tvyer des HEEREN is ontsteke{n} onder hen, en{de} verslondese en{de} verbrande de{n} buytensten leger.
Doe{n} riep dat volck tot Moysen, En{de} Moyses badt de{n} HERE, Doen veruoer dat vyer,
En{de} men hiet die stede ontstekinge daerom dat des HEEREN vyer daer onder hen ontstack.
Want dat alderhande ghemeyn volck, dat met hen luyden was opgheclommen, wert ontsteken met luste om vleesch te eten, en{de} saten, en{de} weenden metten kinderen van Israel, en{de} spraken, Wie sal ons vleesch teten gheuen?
wi ghedencken des vischs die wi in Egypten om niet aten, en{de} der cocommeren, en{de} meloene{n}, looc, aiuyn, en{de} clijsterloock
maer nv is onse ziel verdort, en{de} onse oogen en sien niet dan dat Man.
En{de} Man was ghelijck Coriander zaet, ende aen te sien ghelijck Bedellion,
En{de} dat volck ghinck om, en{de} vergaderdet, en{de} bract metter molen, oft in eenen mortier, en{de} coectet in potten, en{de} maecten daer af coecken, En{de} het hadde eenen smaeck als eenen olijecoeck,
En{de} als des nachts den dau opten legher viel, so viel dat Man mede daer op.
Moyses hoorde dat volck weenen onder haeren gheslachte{n}, een yeghelijck in zijnder tenten duere, doe{n} wert des HEREN toorn zeer gram, ende het verdroot Moysi oock,
en{de} Moyses sprack totten HERE, waerom becommerdy uwen knecht? en{de} waerom en vinde ick ghee{n} ghenade voor uwen oogen, en{de} legt de{n} last va{n} al dit volck op mi,
heb ick al dit volck ontfanghe{n} oft gebaert, dat ghi tot mi segghe{n} moecht, Draghet in uwen armen <parens>ghelijck een voester een kint draecht</parens> in dat lant, dat ghi haere{n} vadere{n} ghesworen hebt?
Van waer soude mi dat vleesch come{n}, dat ict al desen volcke geue? Si weenen voor mi, en{de} segghen, gheeft ons vleesch, dat wi dat eten,
Ick en vermach dit volck alleen niet al verdraghe{n}, want het is mi te swaer,
En{de} wildy also met mi doe{n}, so bidde ic v, doodet mi, heb ic genade gheuonde{n} voor uwen oogen, dat ic niet sien en moet mijn iammer.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, vergadert mi .lxx. mannen vanden ouders van Israel, die ghi weet, dat si die ouders des volcs en{de} meesters zijn, en{de} brengtse voor die duere des Tabernakels des verbonts, ende steltse aldaer bi v,
so sal ick afcomen, en{de} aldaer met v spreken, en{de} va{n} uwen gheeste die op v is nemen, en{de} op hen leggen, dat si met v den last des volcs draghen, op dat ghi niet alleene verswaert en wort.
En{de} totten volcke suldy segghen, maect v heylich, Morghe{n} suldy vleesch eten, wa{n}t ick heb v hooren segghe{n}, wie sal ons vleesch te eten geue{n}, wa{n}t het ginc ons wel in Egypte{n}? Daerom sal v die HERE vleesch gheuen, dat ghi etet,
niet eene{n} dach, niet twee, niet .v niet .x. niet .xx. daghe{n} lanck,
Maer een mae{n}t lanck, tot dat v ter nuesen wtgae, en{de} dat v daer af walghe, daerom dat ghi de{n} HERE verworpen hebt, die in dat midden va{n} v is, ende hebt voor hem gheweent, en{de} gheseyt, Waeromme zijn wi wt Egypten ghegaen?
En{de} Moyses sprack totte{n} HERE, Ses hondert duysent mannen voetvolcs isser daer ick onder ben, en{de} ghi spreect, ick sal v vleesch gheuen, dat ghi luyde{n} etet een maent lanck
Salmen dan schapen en{de} runderen slaen? dat si haer ghenoech zijn tot spijse, Oft sullen alle die visschen des zees vergaderen, dat si ons verzaden,
Die HERE antwoorde Moysi, Is dan die hant des HEREN vercort? maer nv suldy sien, oft mijn woorden mette{n} wercke{n} volbrocht worde{n} oft niet.
En{de} Moyses ghinck wt, en{de} vertelde den volcke des HEEREN woort, ende vergaderde .lxx. mannen vande{n} ouders des volcs, ende steldese omtrent den Tabernakel des HEEREN,
En{de} die HEERE quam doen af inder wolcken, en{de} sprack tot hem, en{de} nam vanden gheeste die op Moyses was, en{de} gaf hem den seuentich oude mannen, Ende als die gheest op hen ruste, propheteerden si, en{de} en hielden daer na niet op.
En{de} daer waren noch twee mannen inden legher ghebleuen, die een hiet Eldad, die ander Medad, en{de} die gheest ruste op he{n}, Want si waren oock beschreuen, en{de} en waren niet wtghegaen totten Tabernakel,
en{de} si propheteerden inden legher, Doe{n} liep een knechtken, en{de} hi bootschaptet Moysi, segghende, Eldad ende Medad die propheteren inden legher,
Doen antwoorde Iosue Nuns sone Moyses dienaer, dien hi ghecoren hadde, en{de} sprack, Mijn Heere Moyses verbietse,
Maer Moyses sprack tot he{m}, waerom sidy die benijder voor mi? oft God woude dat alle dat volck propheteerde, en{de} die HEERE sinen gheest hen ghaue,
En{de} Moyses quam wederom inde{n} legher, ende die ouders in Israel.
En{de} die wint voer wt vanden HEERE, en{de} liet velthoenderen comen, van ouer die zee, ende verstroeydese ouer al den legher, inden eenen daghe ghelijck inden anderen, twee daghen lanck al om den legher, twee cubitus hooch bouen der aerden.
Doen stont dat volck op al den gheheelen dach, ende al den nacht, en{de} al den anderen dach, en{de} vergaderden velthoenderen, en{de} die alderminste vergaderde, die vergaderde thien maten, en{de} droochdense so alom den legher al omme.
Ende doen dat vleesch noch onder haer tanden was, ende eer het op was, wert des HEEREN toorn verwect onder den volcke, ende sloechse met eenen zeer grooten slaghe,
Daer af heet die selue stede Lustgraue{n}, daerom datmen aldaer begroef dat belust volck om vleesch te eten. En{de} vanden Lustgrauen trock dat volck tot Hazeroth, en{de} bleuen te Hazeroth.
ENde Maria ende Aaron spraken teghen Moysen om zijns wijfs wille die Morinne,
ende spraken, Spreect die HEERE alleen door Moysen? Spreect hi oock niet door ons? En{de} als die HERE dat hoorde, is hi zeer toornich geweest,
Maer Moyses was een zeer saechtmoedich mensche, bouen alle menschen der aerden,
En{de} haestelijck sprack die HEERE tot Moysen, en{de} Aaron, ende Mariam ghi luyden drie gaet wt totten Tabernakel des verbonts, en{de} als si alle drie wtghegaen waren.
Doen quam die HERE af in een calomne des wolcs, ende stont inden inganck des Tabernakels, ende riep Aaron, ende Mariam, ende als die twee wtghinghen,
seyde hi, hoort mijn woort, isser yemant onder v luyden een Propheet des HEEREN, dien sal ick openbaren in een ghesichte, oft in eenen droom sal ick tot hem spreken,
Maer also en is niet mijn knecht Moyses, die in alle minen huyse ghetrouwe is,
mondelijck spreeck ick met hem, en{de} hi siet de{n} HERE in zijnder ghedaente, niet door doncker woorden, oft ghelijckenissen, waeromme en hebdy dan niet gheureest, achterclap va{n} minen knechte Moysi te spreken.
Ende die HEERE wert op hen gram, ende ginck wech,
oock weeck die wolcke die boue{n} de{n} Tabernakel was, en{de} siet, doe{n} was Maria lazarich als snee, en{de} Aaron keerde hem tot Mariam ende sach dat si lazarich was,
en{de} sprac tot Moysen, Och mijn heere ick bidde v, en legt die sonde op ons niet, dat wi sottelijck ghedaen en{de} gesondicht hebben,
dat dese niet als een doode en{de} als een kint dat voor sinen tijt van zijnder moeder lichaem coemt, si, die lazarie heeft die helft haers vleeschs dus gheringhe verslint.
Moyses riep totten HEERE, segghende, Och God ick bidde v, maectse ghesont,
Die HERE sprack tot Moysen, Waert dat haer vader haer int aenghesichte ghespoghen hadde, en soude si niet seuen daghen haer schamen? Laetse haer seuen daghen af scheyden buyten den leghere, daer na sal si weder gheroepen worden,
Also wert Maria seuen daghen ghesloten buyten den leghere, en{de} dat volck en trock niet voorder, tot dat Maria weder geroepen is geweest.
DAer na trock dat volc va{n} Hazeroth, en{de} maecten haere{n} legher in die woestijne Pharan,
En{de} die HERE sprack tot Moysen aldaer, segghende,
Seynt mannen wt, die dat lant Canaan bespiede{n}, dwelck ick de{n} kinderen va{n} Israel geuen sal, eenen man va{n} elcken gheslachte haerder vaderen, die alle hooftluyde{n} onder he{n} zijn,
Moyses santse wt der woestijnen Pharan, na den woorde des HEREN, die alle gader ouersten ware{n} onder die kinderen van Israel, en{de} hieten also.
Sammua Zachur sone vanden gheslachte Ruben.
Saphat Huri sone va{n} Simeons gheslachte.
Caleb Iephune va{n} Iuda geslachte.
Igeal Iosephs sone vande{n} geslachte Isachar.
Osee Nuns sone vande{n} gheslachte Ephraim.
Vande{n} geslachte BenIamin, Phalti Raphu sone.
Vande{n} gheslachte Sabulon Geddiel Sodi sone.
Vande{n} geslachte Ioseph va{n} Manasse Gaddi Sufi sone.
Ammiel Gamalli sone vanden gheslachte Dan.
Sthur Milchael sone van Aser gheslachte.
Nahabi Vaphsi sone va{n} Nephtalim gheslachte,
Guel Machi sone va{n} Gad gheslachte,
Dat zijn die namen der mannen die Moyses wt sandt, om te bespieden dat lant, Ende Ozee Nuns sone naemde hi Iosue.
Als hijse sant om te bespieden dat lant Canaan, sprack hi tot hen, Trect op ten Zuyde{n} waert, en{de} gaet op dat geberchte,
en{de} bespiet dat lant, hoe dattet is, en{de} dat volck dat daer inne woont, oft sterck oft swack is, luttel va{n} ghetal oft veel is,
ende wat lant dattet is, daer si in woone{n}, oft goet of quaet si, en{de} wat steden dat zijn, daer si inne woonen, oft si met mueren bewaert zijn oft niet,
ende wat lant dat si, oft vet oft magher si, En{de} oft boomen daer inne zijn oft niet, Weest ghesterct en{de} neemt die vruchten des lants. Het was recht in die tijt der eerster wijnbesien wanneermen die rijpe druyuen mocht eten.
Si ginghen op, en{de} bespieden dat lant va{n} der woestijne{n} Sin tot Rehob, daermen te Hemath gaet,
Si ginghen oock op tegen de{n} Zuyden, en{de} quame{n} tot Hebro{n}, daer was Achiman, Sefai, en{de} Thalmai Enac kindere{n} Hebron was seuen iaren ghetimmert voor Thanim in Egypten,
En{de} si quame{n} tot aen die beke der druyuen, en{de} snede{n} af aldaer een wijnrancke, met eender druyuen, en{de} twee manne{n} droeghense op eenen stock, daer toe ooc granaet appelen, en{de} vijghe{n},
Die plaetse heet, die beeck Escol, om der druyuen wille, die die kinderen va{n} Israel daer af sneden.
En{de} si keerden weder na veertich daghe{n}, als si dat lant bespiet hadden,
Si ginghen, en{de} quamen tot Moysen ende Aaron, en{de} tot alle die ghemeynte va{n} Israel, in die woestijne Pharan te Kades, en{de} si seyde{n} hen, en{de} der gantser ghemeynten hoet daer stont, En{de} si lieten hen sien die vruchte{n} des lants,
en{de} verteldent hen, en{de} spraken, Wi zijn int lant ghecomen, daer ghi ons sont, dat warachtelijck va{n} melcke ende honich vloeyt, als ghi sien moecht bi haer vruchten,
sonder dat daer sterck volck inne woont, ende zeer vaste ende groote steden daer zijn, en{de} wi saghen oock Enacs kinderen aldaer,
Die Amalechiten woonen int lant teghen dat Zuyde{n}, Die Hethiten, ende Iebusiten, ende Amoriten, woonen op dat gheberchte, Die Cananiten woonen aen die zee, omtrent die Iordane.
Caleb stilde hierentusschen tvolck dat teghe{n} Moysen opstaende was, en{de} sprack tot hen, Laet ons op trecken, ende dat lant in nemen, want wi sulllent wel verweldighen,
Maer die mannen die met hem op ghetrocken waren, spraken, Wi en zijn niet machtich op te trecken teghen dat volck, want si zijn ons te sterck,
En{de} si maecten een quaet gheruchte, ende seyden veel quaets onder die kinderen van Israel, vanden lande dat si bespiet hadden, en{de} seyde{n}, Dat lant daer wi door ghegaen zijn om te bespiede{n}, verslint zijn inwoonders, En{de} alle dat volck dat wi daer in saghen, zijn luyden va{n} grooter lengde{n}.
Wi saghe{n} oock sommighe monstren aldaer Enaks kinderen vande{n} ruesen gheslachte, wi daer bi gheleken scheenen sprinckhanen te sine.
HIerom riep alle die ghemeynte, en{de} dat volck weende dien nacht,
ende alle die kinderen va{n} Israel murmureerden teghen Moysen en{de} Aaron, segghende.
Och oft wi in Egypten lant ghestorue{n} waren, en{de} niet in dese wilde woestijne, och oft wi storuen, en{de} dat ons die HERE in dit lant niet en leyde dat onse vrouwe{n} doort swaert vallen, en{de} onse kinderen eenen roof worden? ist niet betere dat wi weder trecken in Egypten?
En{de} die een sprack totten anderen, Laet ons eenen hooftma{n} make{n}, en{de} weder in Egypten trecke{n}
Moyses ende Aaron, als si dit ghehoort hebben, vielen op haer aenghesicht voor alle die vergaderinghe der kinderen van Israel,
En{de} Iosue Nuns sone, ende Caleb Iephune sone, die oock dat lant bespiet hadden, verschoorden haer cleederen,
ende spraken tot alle die ghemeynte der kinderen van Israel, Dat lant dat wi doorwandelt hebben om te bespiede{n}, is zeer goet,
Alst den HEERE ghelieft, ende hi ons ghenadich is, dan sal hi ons in dat lant brenghen, ende ons gheue{n}, het welck een lant is daer melck ende honich in vloeyt,
En wilt doch den HEERE niet wederspannich zijn, ende en vreest niet voor dit volck van desen lande, Want wi sullense ghelijck broot verslinde{n}, Alle hulpe is van hen gheweken, die HERE is met ons, en vreest niet.
Als alle die menichte riep, en{de} wildese met steenen oueruallen, Doen openbaerde die heerlicheyt des HEEREN, op dat dack des verbonts, daert alle die kinderen va{n} Israel aensaghen,
en{de} die HEERE sprack tot Moysen, hoe langhe sal mi dit volck lachteren? en{de} hoe langhe en willen si mi niet gheloouen door alle die teekenen, die ick voor haer teghenwoordicheyt ghedaen heb,
Ick salse daerom met pestilencie slaen, en{de} verdoense, ende v een ouerste stellen, ouer een grooter volck, en{de} machtigher dan dit is.
Moyses sprack totte{n} HERE, dan sullent die Egyptenaren hooren, want ghi hebt dit volck met grooter cracht midde{n} wt hen gheleyt,
ende die inwoonders van desen lande die daer ghehoort hebben, dat ghi HEERE onder desen volcke zijt, dat ghi va{n} aenghesichte ghesien wort, en{de} uwe wolcke staet tot een beschermenisse ouer hen, ende dat ghi gaet voor hen henen int heyr, in een calomne des wolcs, des daechs, ende een vyerighe calomne, des nachts,
Ende doode ghi dit volck ghelijck eenen man, so sullen die Heydenen segghen, die alsulcken roep van v hooren, ende spreke{n},
die HEERE en conste dat volck int lant niet ghebrenghe{n}, daer hi hen afghesworen hadde, daerom heeft hijse versleghen in die woestijne.
Daeromme so laet die cracht des HEEREN groot worden, so ghi ghesworen hebt,
Die HEERE is lanckmoedich en{de} va{n} grooter barmherticheyt, en{de} hi vergheeft die misdaet, en{de} ouertredinghen, en{de} en laet niemant onschuldich zijn, ende ghi versoect der vaderen misdaet, ouer die kinderen int derde ende vierde lidt,
So vergheeft doch die misdaet deses volcs, na uwer grooter barmherticheyt, ghelijck ghi oock ghenadich gheweest hebt desen volcke, van wt Egypten tot hier in deser plaetsen toe.
Ende die HEERE sprack, Ick hebt vergheuen na uwen woorde{n},
Ick leue, en{de} dat gheheel aertrijck sal veruult worden met die heerlicheyt des HEEREN,
Want alle die mannen die mijn heerlicheyt en{de} mijn teekenen ghesien hebben, die ick in Egypten ghedaen heb, en{de} in die woestijne, en{de} mi nv thienmael ghetempteert hebben, En{de} mijnder stemmen niet ghehoorsaem en hebben gheweest,
die en sullen dat lant niet sien, dat ick haeren vaderen ghesworen hebbe, Oock niemant van dien die mi ghelachtert hebben, en sal dat sien,
Maer mijn knecht Caleb, om dat een ander gheest met hem is, en{de} heeft mi gheheel na gheuolcht, dien sal ick in dat lant brenghen, daer hi inghecomen is, en{de} zijn zaet salt besitten,
want die Amalechiten, ende Cananiten woonen in die dalen, Morghen breect op, ende verset die legheren, en{de} trect wederom inder woestijnen, opten berch totter Rooder zee.
Ende die HEERE sprack tot Moysen ende Aaron, segghende,
Hoe langhe wort dese quade menichte teghen mi? Want ick hebbe die murmuracie der kinderen va{n} Israel, die si teghen mi ghemort hebben, ghehoort,
daerom segt tot hen, Ick leue spreket die HERE, ick sal v doen, so ghi, daer ict hoorde, geseyt hebbet,
In dese woestijne sullen uwe lichamen ligghen begrauen, Ende ghi luyden die ghetelt zijt van twintich iaren, ende daer ouer, ghi luyden die teghen mi ghemort hebt,
en sult niet in dat lant comen, daer op dat ick mijn hant gheheuen hebbe, op dat ick v luyden daer inne soude doen woonen, wtghenomen Caleb Iephune sone, ende Iosue Nuns sone.
Vwe kinderen, daer ghi afgheseyt hebt, si sullen een roof den vianden zijn, die sal ick daer inne brenghen, dat si sien sullen tlant, dat v mishaecht heeft,
Maer uwe lichamen sullen in dese woestijne ligghen
en{de} v kinderen sullen wildelijck dolende zijn in die woestijne veertich iaren, ende v ouerspel draghen, tot dat der vaderen lichamen te nyete worde{n} in deser woestijnen,
na dat ghetal der veertich daghen, waer in ghi tlant bespiet hebt, Eenen dach sal een iaer gherekent worden, veertich iaeren lanck suldy ontfanghen v boosheden, ende ghi sult bekennen mijn wrake,
wa{n}t ghelijck ick ghesproken hebbe, so sal ick deser alder quaetste menichte doe{n}, die teghen mi opghestaen is, in dese woestijne sullen si alle te nyete gaen, ende aldaer steruen.
Daerom alle die mannen, die Moyses ghesonden hadde, om dat lant te bespieden, ende die, na dat si weder ghecome{n} waren, alle die menichte, die teghen hen murmureerden, lasterden dat lant, dattet quaet was,
zijn ghestoruen ende gheslaghe{n} voort aensichte des HEEREN,
Maer Iosue Nuns sone, en{de} Caleb Iephune sone bleuen leuendich wten manne{n} die ghegaen waren om dat lant te bespiede{n},
En{de} Moyses sprack alle dese woorden tot alle den kinderen van Israel, doen hadde dat volck zeer grooten rouwe, ende schreyden zeere.
En{de} siet, si stonden des morghens vroech op, ende trocken op die oppersten vanden gheberchten, ende spraken, Wi zijn bereyt op te reysen, totter steden daer die HERE af geseit heeft, Wa{n}t wi hebben gesondicht
Den welcke{n} Moyses antwoorde, waeromme ouertredi alsoo twoort des HEEREN? Het en sal v niet ghelucken,
En trect niet op, want die HEERE en is niet met v, op dat ghi niet en valt verslaghen voor uwen vianden,
Want die Amalechiten, ende Cananiten zijn voor v aldaer, en{de} ghy sult door huer luyden swaert vallen, om dat ghi naden HEERE niet ghehoort en hebt, en{de} die HEERE en sal met v niet zijn.
Maer si waren verblint, ende trocken op die hoochte des geberchts Maer die Arcke des verbonts des HEEREN en{de} Moyses en quamen wt den leger niet,
Doe{n} quamen die Amalechiten ende Cananiten, die opt gheberchte woonden daer af, ende sloeghen, ende veruolchendse tot Horma.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Spreect met den kinderen van Israel, en{de} segt tot hen, Als ghi comen sult int lant uwer wooninghen, dat ick v gheuen sal,
en{de} ghi den HEERE offerhande doen wilt, het si een brandtoffer, oft een offerhande der vreedtsamiger wt een bisondere ghelofte, oft een vrywillich offer, ofte uwe feestoffer, op dat ghi de{n} HEERE eenen soeten rueck maect, vanden runderen oft vanden schapen sal hi offeren.
Wye dat den HEERE zijn ghaue offeren wilt, die offere tot een spijsoffere, een thiendendeel bloemen vanden meel, met olie gemengt, een vierendeel van Hin,
ende wijn tot drancoffer, oock een vierendeel van Hin, tot den brantoffer, ofte tot eenen anderen offer, daer een lam gheoffert wort
Oft daer eenen ram gheoffert wort, suldy dat spijsoffer maken van twee thiende deelen van bloemen vanden mele, met olye ghemengt, een derdendeel van Hin,
ende wijn tot drancoffer ooc een derdendeel van Hin, dat suldi den HEERE tot eenen soeten ruecke offeren.
Maer als ghy vanden ossen bereydet eenen offer, om gheheel te verbranden, oft een ander offerhande, dat ghy een gelofte veruult, oft vreedsame offerhande offert
soo suldi tot elcken osse gheuen drie thiendendeel bloemen vanden mele ghemengt met olie een half Hin,
ende wijn tot drancoffer, oock een half Hin, Dat is een offer de{n} HEERE tot eenen soeten rueck,
Alsoo suldi doen
met alle ossen, met alle ramme{n}, met alle lammeren, en{de} ionghe bocxkens,
Alle leens als die ingheboren huer heylighe offerhande offeren,
so sullen ooc die vremdelinghen doen haer offerhanden,
Een gebot ende rechte sal wesen v en{de} den vremdelinghen des lants.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Spreect tot den kinderen van Israel, ende segt hen,
Als ghi int lant coe{m}t, dat ick v gheuen sal,
ende ghi eten sult vanden broode des lants, soo suldy den HEERE die eerstelingen van uwer spijsen af scheyden, om te gheuen
ghelijck ghi vanden dorschuloer af scheyden sult uwe eerste vruchten,
soo suldi van uwen toespijsen ende deech de{n} HERE die eerstelinge{n} geue{n}
Ende als ghi door onwetentheyt eenich van desen gheboden ouertreet, die die HERE tot Moysen ghesproken heeft, ende al wat die HERE v door Moysen gheseyt heuet,
van dien daghe aen, doen hi begonste te ghebieden, tot op uwen nacomelinghen
Als die gemeynte yet vergheet, soo sal die gantse ghemeynte offeren een calf vander cudde, vanden runderen tot eenen brantoffere tot eenen soeten rueck den HEERE, met sinen heylighen offer, ende vochtighe offerhanden, alsoo dat betaemt, ende eenen bock tot eenen offer voor die sonden,
Ende die priester sal voor alle die ghemeynte der kinderen van Israel bidden, so salt haer vergeuen zijn, want het is een onwetentheyt, Ende si en hebben niet met opset ghesondicht, niet te min als si offeren sondoffere om te onsteken den HEERE, voor haer sonden, ende haer eerstelinghen
soo salt vergheuen worden der gantser gemeynten der kinderen van Israel, ende ooc den vremdelinghen die onder v luyde{n} woonen, want alle dat volck is in sulcker onwetentheyt.
Ist dat een ziele door onwetentheyt sondicht, die sal een iarighe geyte tot een offer voor die sonde offeren,
Ende die priester sal voor haer bidden, dat si onwetende ghesondicht heeft voor den HERE, en{de} hi sal haer vergiffenisse verweruen ende het sal haer vergheuen worden,
Ende een wet salt zijn dat ghi voor die onwetentheyt doen sult, beyde den ingeborenen onder den kinderen van Israel, ende den vremdelinghen die onder v woonen.
Maer als een ziele wt hoouaerdien yet doet, het si een ingheboren oft vremdelinck die heeft den HEERE wederspannich gheweest, soo sal die ziele wtgheworpen worden, van haeren volcke,
want si heeft des HEEREN woort versmaet, ende zijn gheboden laten staen, daeromme sal si wtgheworpen worden, ende sal haer boosheyt draghen.
Ende tis geschiet doen die kindere{n} van Israel in die woestine waren, dat si vonde{n} eenen man hout raepen, op den Sabboth dach,
Ende die hem daer op beuonden hadden, doen hi hout raepte, die brachten hem tot Moysen ende Aaron, ende voor alle die ghemeynte,
ende si sloten hem in den kercker, Want si niet en wisten watmen hem doen soude,
Die HEERE sprack tot Moysen, Die man sal die doot steruen, Alle die ghemeynte sal hem met steenen doot worpen, buyten den leghere,
Doen leyde hem die gheheele gemeynte, buyten den legher ende steende hem ter doot, soo die HEE Moysi gheboden hadde.
Ende die HEERE sprack tot Moysen,
Spreect tot den kijnderen van Israel, ende segt tot hen, dat si hen fraengien maken, aen die hoecken van haeren cleederen, onder allen uwen nacomelinghen, ende gheel snoerkens aen die hoecken van die fraengien,
Als si die sullen aensien, dan sullen si aendachtich zijn, al der ghebode{n} des HEEREN, ende niet nauolghen haer gedachten, en{de} open ouerspel doende, door verscheyden dinghen
maer sullen meer gedencken ende doen alle mijn gheboden, ende heylich zijn, uwe{n} Gode,
Ick die HEERE uwe God die v wt Egypten landt gheleyt heeft, om dat ick uwe Godt zijn soude.
MAer siet, Chore die sone Isaaar, die sone va{n} Caath, die een sone va{n} Leui was en{de} Dathan en{de} Abyron die sone van Eliab, ende Hon die sone Pheleph vanden kinderen van Ruben,
stonden tegen Moysen op, met sommighe mannen vanden kinderen van Israel, twee hondert, en{de} tvijftich mannen ouerste der sinagoghen, ende die in die tijden des raets bi namen gheroepen werde{n},
en{de} als si verghaderde{n}, staende tege{n} Moysen ende Aaron, spraken tot hen, laet v genoech wesen, dat alle die menichte heylich is, en{de} die HEERE onder henluyden is waeromme verhefte ghi v ouer dat volck des HEEREN?
Als Moyses dat hoorde, viel hi op zijn aensicht,
en{de} sprac tot Chore ende tot alle zijn menichte, Morgen vroech sal de HEERE kenlijc maken, welc die sine zijn, en{de} diewelcke heylich zijn, sal hi tot hem doen comen, Wie hi verkiest, die sullen tot hem genaken
Hierom doet dit, neemt eenyeghelijck wierooc vate{n}, ghi Chore en{de} alle uwen aenraet,
en{de} doet vier daer inne, en{de} doet daer morge{n} ruecwerck op voor den HEERE, en{de} so wie{n} die HEERE kiesen sal, die sal heylich zijn, Ghi verheft v te vele, ghi kinderen Leui.
En{de} Moyses sprack noch tot Chore, Hoort doch ghi Leui sonen,
Ist v niet genoech, dat die God van Israel, v afghescheyden heeft, vanden ghemeynen volcke van Israel, dat ghi come{n} sout, en{de} dat ghi doe{n} sout de{n} dienst in den tabernakel des HEEREN, en{de} sout staen voor die vergaderinge des volcs, ooc om te dienen,
Daerom heeft hi v, en{de} alle uwe broeders die kinderen Leui met v, tot he{m} laten come{n}, en{de} ghi soect nv ooc dat priesterdom,
ghi ende alle uwe aenhanghers staet als een cloot, teghen den HEERE, Wie is Aaron, dat ghi teghen hem murmureert?
Ende Moyses sandt ende liet Dathan en{de} Abyron roepen, Eliabs sonen, Si antwoorden, Wi en come{n} daer niet,
Ist niet genoech dat ghi ons wten lande van Egypten gheleyt hebt, daer hoenich ende melc in vloeyt, om dat ghi ons dooden sout in die woestine, ten si dat ghi ooc heerschappie ouer ons hebt?
Hoe wel hebdy ons ghebracht in een landt, daer melck ende honich vloeyt, ende hebdt ons, ackers ende wijn berghen tot een erfdeel ghegheuen, Wildy den luyden oock die ooghen wt steken? Wi en comen daer niet.
Doen wert Moyses zeer gram, en{de} sprac totten HEERE, En aensiet doch niet haer heylich offere, Ick en hebbe ooc niet eene{n} ezele van hen luyden ghenomen, ende ick en hebbe niemanden van henluyden eenich leet ghedaen,
Ende hi seyde tot Chore, ghi ende alle uwe aenhanghers, staet morgen op die een side, voor den HEERE, ghi ende si en{de} ooc Aaron,
Ende eenyeghelijck neme zijn wieroox vat, ende legghe rueckwerc daer op, en{de} offert den HEERE twee hondert en{de} vijftich wieroockuaten, en{de} Aaron houde zijn wieroockuat,
Dwelcke als si ghedaen hadden staende by Moysen en{de} Aaron,
ende si teghen hen vergadert hadden die menichte voor die duere des tabernakels, so heeft die heerlicheyt des HEEREN alle den menschen geopenbaert.
Ende die HEERE sprack tot Moysen en{de} Aaron, segghende,
Scheydet v van deser ghemeynte, dat ickse haestelijck mach verstroyen
En{de} si vielen op haer aensichte en{de} spraken, O stercke God der gheeste{n} van alle vleesche, Oft een man ghesondicht heeft, wildy daeromme toornich zijn op alle die ghemeynte?
Ende de HEERE sprac tot Moysen segghende,
Ghebiedt alle den volcke der ghemeynten en{de} spreect, Scheydet v van Kore Dathan en{de} Abirons tenten
Ende Moyses stont op, ende ghinc tot Dathan en{de} Abiron, ende die ouders van Israel volchden hem na,
ende sprack totter ghemeynten, segghende, Wijct van dye tenten deser ongodlijcker menschen, en{de} en raect niet dat hen toebehoort, dat ghy misschien niet en vergaet in eenich van haere{n} sonden.
Ende si ghinghen vanden wooninghen van Kore Dathan en{de} Abirons, Maer Dathan en{de} Abiron quamen wt haerder tenten met haeren wiuen, sonen, en{de} kinderen met alle stadelijcke gheselschap.
En{de} Moyses sprack, Daer aen suldi mercken dat die HEERE mi ghesonden heeft, dat ic alle dese wercken doen soude, die ghi siet, en{de} niet en doe van mijnder eyghen herten,
Ist dat si steruen so alle menschen steruen, oft besocht met eeniger plagen, gelijc alle menschen besocht worden, soo en heeft mi die HEERE niet gesonden,
Maer doet die HEERE yet nieus, so dat die aerde haren mont op doet, en{de} verslintse met allen dat si hebben, ende dalen si neder waert totter hellen leuendich, so suldy weten dat dese luyden, den HEERE ghelachtert hebben.
En{de} ter stont als Moyses dese woorden alle voleyndet hadde, so schuerde die aerde onder hen
en{de} dede haeren mont op, en{de} verslontse, met haeren tenten, met alle de{n} menschen die bi hen waren, en{de} met alle haer haue,
en{de} daelden leuendich onder totter hellen, met al dat si hadden, en{de} die aerde ouerdectese, en{de} si verghingen vander gemeynten,
En{de} die van Israel die al om hen stonden, vloden van haeren gheroepe dier verghinghen, seggende, dat ons die aerde oco niet en verslinde.
En{de} dat vier quam ooc wt vanden HEERE ende verslinde die twee hondert ende vijftich manne{n}, die dat rueckweerck offerden om te onsteken en{de} bernen.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Segt Eleasar Aarons des priesters sone, dat hi die wieroockuaten wech neme en{de} opheffe wte{n} bra{n}t, en{de} stroye dat vier hier en{de} daer, wa{n}t si zijn geheylicht door de doot der sondaren,
datmen daer platen af slae en{de} die vast beslae aenden outaer, om dat si gheheylicht zijn, en{de} daer in wieroock, den HEERE geoffert is om datse die kindere{n} van Israel sien sullen voor een teeken, en{de} vermaninghe der ghedachten.
En{de} Eleasar die priester, na{m} dye metalen wieroocuate{n}, daer de verbrande in geoffert hadde{n}, en{de} sloeger plate{n} af, de{n} outaer mede te beslae{n},
tot een gedachtenis de{n} kindere{n} va{n} Israel, dat niema{n}t vremders, die niet en is va{n} Aarons zade come{n} en soude om te offere{n} ruecwerc voor de{n} HEERE, op dat he{m} nyet en gesciede so Kore en{de} sine{n} mede plegere{n}, so de HEERE he{m} geseit hadde door Moysen.
Maer des andere{n} daechs murmureerde alle die menichte der kinderen va{n} Israel, tegen Moysen en{de} Aaron, en{de} sprake{n} Ghi hebt des HEREN volc gedoot,
En{de} doen de{n} twiste oprees en{de} den oploop wies,
soo vloden Moyses ende Aaron totte{n} tabernakel des verbonts, Als si daer in gheghaen waren, doen bedecte dye wolcke, den tabernakel, ende dye heerlickheyt des HEEREN openbaerde,
Ende die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Gaet wt den middele van deser menichten, Want nv oock sal icse te niet doen, Ende doen si op der aerden laghen,
seyde Moyses tot Aaron, Neemt dat wieroocuat, ende als ghi vier vanden altar ghenomen hebt, so legt daer op wieroock, ende andere specerien, om te aensteken, en{de} ghaet gheringhe tot den volcke, ende bidt voor hen, Wa{n}t die gramschap is nv vande{n} HEERE wtgheghaen, ende die plaghe is wreedelijck aen geghaen den volcke,
Ende als Aaron gedaen hadde also, liep hi midde{n} onder die gemeynte, die nv den brant vernielde, en{de} hi offerde ruecwerc,
en{de} stont tusschen den dooden en{de} den leuenden, en{de} badt voor tgemeyn volck, en{de} die plaghe hielt op.
Die met dier plaghen gestoruen waren, waren veerthien duysent, en{de} seuen hondert, wtgenomen, die in Chore muterie ghestoruen ware{n}.
En{de} Aaron quam weder tot Moysen, voor die duere des Tabernakels des verbonts, na dat die plaghe ophielt.
ENde die HEERE sprack tot Moysen segghende,
Spreect tot den kinderen van Israel, en{de} neemt twaelf roede{n}, van elcken hooftman van zijns vaders huys, een roede, en{de} schrijft eenyeghelijx naem op zijn roede,
Maer Aarons naem sal in Leui geslachte wesen, En{de} een roede sal houden alle haer huysgesinnen
Ende ghi sultse stellen inden tabernakel des verbonts voor tghetuyghenisse, daer ick tot v spreken sal,
En{de} den welcken ick van desen kiesen sal, diens roede sal groen worden, Ick sal die murmuracie der kindere{n} van Israel stillen van mi met den welcken si teghen v murmureren.
En{de} Moyses sprack tot den kinderen van Israel, en{de} alle haer hooftluyden ghauen he{m} besonderlinghe roeden, eenyegelijck hooftman een roede naer elcken gheslachte, soo datter twaelf roeden waren, behaluen Aarons roede
En{de} als Moyses die gheset hadde voor den HEERE in den tabernakule des verbonts,
Des anderen daechs weder comende heeft hi beuonde{n}, dat Aarons roede in den huyse Leui, groeyende is geworden, en{de} met die opdringinge knoopen sprongen die bloemen die na den verbreyden bladere{n}, tot Amadelen ghewassen zijn,
Ende daeromme bracht Moyses voort alle de roeden, van de{n} aensichte des HEEREN, voor alle die kinderen van Israel, dat zijt sagen, en{de} eenyeghelijck nam zijn roede.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, Draecht Aarons roede weder inden tabernakel des getuychnis, dat si verwaert worde tot eenen teeken, den wederspannighen, kinderen, dat haer klaginge ruste van mi, dat si niet en steruen,
Moyses dedet so hem die HEERE geboden hadde,
Ende die kinderen van Israel sprake{n} tot Moysen, Siet, Wi zijn vernielt, wi sullen alle verghaen, ende ghaen te nieute,
Wie datter totten tabernakel des HEEREN ghaet, die sterft, Sullen wy dan alle gheheel verghaen tot verslindinghe toe?
ENde die HEERE sprack tot Aaron, Ghi ende uwe sonen, ende ws vaders huys met v, sult die misdaet der geyligher plaetsen draghen, ende ghi ende uwe sonen met v, sult die misdaet ws priesterdoms draghen,
Maer uwe broederen vande{n} gheslachte Leui, ende den cepter ws vaders suldy tot v nemen, dat si bereyt zijn, om v te dienen, Maer ghi ende uwe sonen met v, sult dienen in den tabernakel des ghetuyghenis,
ende die Leuiten sullen waken na uwe gheboden ende tot alle die wercken des tabernakels des ghetuyghenis, so nochtans dat si aen die ghereeschap des heylichdoms ende tot den outaer niet en comen, dat niet beyde si ende ghi en sterft,
Maer si sullen bi v zijn, dat si de{n} dienst wake{n}, aen den tabernakule des ghetuyghenissen in allen den dienste, Ende een vremdelinck en sal tot v niet comen.
Daeromme waect in den dienst der heiligher plaetsen, ende den dienst des outaers dat voort niet meer eenighe gramschappe en come ouer die kinderen van Israel,
wa{n}t ick hebbe die Leuiten uwe broederen, v ghegheuen, van dat middele der kinderen van Israel, ende gheleuert den HEERE tot eender ghifte, dat si den dienst bediene{n} souden in sinen Tabernakule aender tenten des getuyghenissen,
Ghi ende uwe sonen met v, sult uwe priesterdom wachten, ende alle dat ghene dat tot den dienste des outaers behoordt, ende binnen dat cleedt is, sal bedient worden bi den Priesteren, Als een vremdelinck daer toe ghaet, dye sal dye doot steruen.
En{de} die HEERE seyde tot Aaron, Siet ick heb v ghegheuen die bewaringhe mijnder eerster vruchten, va{n} al dat die kinderen va{n} Israel heylighen, heb ick gheleuert v, en{de} uwen sonen tot een eewich recht voor de{n} dienst des Priesterschaps,
Dat suldy neme{n} vanden ghenen dat gheheylicht wort, en{de} de{n} HERE gheoffert, Alle offerhanden en{de} spijsoffer, so wat voor sonden en{de} misdaet mi ghegheuen wort, en{de} dat coe{m}t int heylich der heylighen, dat sal v zijn en{de} uwen sone{n},
In die alder heylichste plaetse suldijt eten, Alleen dat manlijck is, sal daer af eten, wa{n}t het is den HERE gheheylicht,
Maer oock heb ick v en{de} uwen sonen en{de} uwen dochteren tot eenen eewighe{n} rechte ghegheue{n} die eerste vruchten die die kinderen van Israel ghelouet en{de} gheoffert hebben, Wie dat suyuer is in uwen huyse, sal daer af eten,
Alle vet der olijen, en{de} alle tvet des mosts en{de} korens haer eerstelinghen, die si den HERE offeren sullen, heb ick v ghegheuen,
Die eerste vruchten, va{n} alle dat in haeren lande is, dat si den HERE brenghen, sal v zijn, Wie suyuer is in uwen huyse, sal daer af eten.
Alle dat de{n} HEERE wt ghelofte gheuen die kindere{n} va{n} Israel, dat sal v zijn,
Alle dat zijn moeder ontdoet onder alle vleesch dat si den HERE offeren, het si mensche, oft vee, sal v met recht toebehooren, nochtans also dat ghi die eerste menschen vrucht sult laten lossen, en{de} die eerste vrucht van een onreyn vee, oock laten lossen,
Si sullent lossen alst een maent oudt is, en{de} ghi sullet te lossen gheuen om ghelt, om vijf sikels naer de{n} sikel des Tabernakels, die sikel heeft .xx. hellinghen,
Maer een eerste vrucht van eenen osse, oft lamme, oft gheyte, en suldy niet te lossen gheuen, wa{n}t si zijn de{n} HERE gheheylicht, haer bloet suldy sprenghen opten outaer, en{de} haer vet suldy ontsteken tot een offer des soeten gheruecs den HERE,
haer vleesch sal v zijn, ghelijck die gheofferde borst, en{de} die rechte scoudere v is,
Alle eerste vruchten der heyligher plaetsen die die kinderen va{n} Israel heylighen den HERE, heb ick v ghegheuen en{de} uwe{n} sonen en{de} uwen dochteren met v tot eenen eewighe{n} rechte, Dat sal v een souts verbo{n}t zijn, eewich voor den HEERE, v en{de} uwen kinderen met v.
En{de} die HEERE sprack tot Aaron, Ghi en sult in haeren lande niet besitten, oock gheen deel onder hen hebben, want ick ben v deel, en{de} v erfgoet onder die kinderen va{n} Israel,
Den kinderen Leui hebbe ick alle thienden ghegheuen van Israel, tot een erfgoet, voor haer diensten, die si mi doe{n} inden Tabernakel des verbonts,
dat va{n} hier voort, die kinderen va{n} Israel, niet en ghenaken den Tabernakel des ghetuyghenis, en{de} gheen sonde <parens>daerom si souden moeten steruen</parens> meer en doe{n},
Maer die Leuiten sullen mi dienen inde{n} Tabernakel, en{de} si sullen des volcs sonden draghe{n}, Dit sal een eewich recht zijn bi uwe nacomelinghen in uwen gheslachten,
Anders en sullen si niet besitte{n} te vreden zijnde metter offerhande vanden thienden, die welcke ick afghedeylt heb tot haere nootsakelicheden en{de} ghebruycke.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, segghende,
Ghebiedt den Leuiten, ende spreect tot hen, Als ghi die thiende neemt vanden kinderen van Israel, die ick v van hen ghegheuen heb offert die eerste vruchte{n} daer af den HEERE, dat is, thiende deel der thienden,
dat v gherekent worde tot een offerande der eerster vruchte{n}, so wel vanden dorsuloer, als vander wijnperssen,
en{de} van alle daer ghi thiende af ontfangt, suldy die eerstelinghen den HEERE offeren, gheeft die Aaron den Priester,
Alle wat ghi offeren sult wten thienden, en{de} dat ghi wtscheyden sult den HEERE tot ghiften, die sullen dat beste en{de} wtuercorenste zijn,
En{de} ghi sult tot hen segghen, Ist dat ghi dat schoonste ende beste offert wt uwen thienden, dat sal v gheacht worden, oft ghi die eerste dinghen va{n} uwen dorschuloeren, oft wijnperssen ghegheuen haddet,
En{de} sullet eten in alle uwe ende uwer kinderen steden, wa{n}t het is uwen loon voor uwen dienst inden Tabernakel des ghetuychnis,
so en suldy daer aen gheen sonde op v brenghen, als ghi dat vette daer af voor v hout, op dat ghi niet en ontsuyuert die offerhanden der kinderen van Israel, en{de} ghi niet en sterft.
ENde die HEERE sprack tot Moysen en{de} Aaron, seggende,
Dit is die zede der offerande die die HERE geordineert heeft Ghebiedt den kinderen va{n} Israel, dat si tot v brenghe{n} een roode koe sonder smette, die ghee{n} ghebrec en heeft, en{de} die noch ghee{n} iock en heeft ghedragen,
en{de} geeftse de{n} Priestere Eleazar, die salse wtleyde{n} voor den legher, en{de} aldaer sal hijse dootslaen om te offeren,
En{de} Eleazar die priester sal va{n} haere{n} bloede met sine{n} vinger nemen, en{de} sprengent seuen mael teghe{n} de{n} Tabernakel des getuychnis,
en{de} die koe voor hem laten verbernen, beyde haer vel en{de} vleesch, oock haer bloet met haeren meste,
En{de} die Priester sal Cederen hout en{de} Ysop en{de} roset roode wolle nemen, en{de} op die bernende vlamme worpen die die koe verslint,
en{de} hi sal zijn cleederen wasschen, en{de} zijn lijf met water baden, en{de} daer na inde{n} legher gaen, en{de} onreyn zijn totten auont.
Maer oock diese verbra{n}t heeft die sal oock zijn cleederen met water wasschen, en{de} zijn lijf int water baden, en{de} onreyn zijn totten auont,
En{de} een suyuer man sal die asschen vander koe oprapen, en{de} schuddense buyten den legher in een suyuer plaetse, dat si aldaer verwaert worde, voor die ghemeynte der kinderen van Israel, tot een bespreng water, want die koe is voor die sonde verbrant,
En{de} die ghene die die asschen vander koe opgheraept heeft, sal zijn cleederen wasschen en{de} onreyn zijn totten auont, Dat sal een eewich recht zijn den kinderen va{n} Israel en{de} den vremdelinghen die onder v woonen.
So wie eenen dooden mensche raect, die sal seuen daghen onreyn zijn,
die sal hem met desen water besprenghen, ten derden daghe, en{de} ten seuensten daghe, so sal hi ghesuyuert zijn, En{de} en reynicht hi hem niet ten derden daghe, ten seuensten daghe, so en sal hi niet ghesuyuert moghen worden,
Als yemant eenighen doode{n} mensch raect en{de} hem niet en suyuert, die ontreynicht den Tabernakel des HEEREN, en{de} alsulcken ziele sal vergaen wt Israel, om dat ouer haer dat Sprengwater niet gheworpen en is, daeromme sal si onreyn zijn, ende zijn onsuyuerheyt sal op hem blijuen.
Dit is die wet, als een mensche in die tente sterft, al wie dat in die tente gaen, en{de} alle wat daer is, sal seuen daghen onreyn zijn,
En{de} alle vat dat gheen decsel, noch bant en heeft, is onreyn,
oock wie dat inden velde eenen verslaghen metten swaerde raect, oft eenen dooden oft eens menschen been, oft graf, die is seuen daghen onreyn.
So sullen si dan nemen voor den onreynen, asschen van desen verbranden sondoffer, en{de} doen daer leuende watere op in een vat,
en{de} een suyuer man sal Ysope nemen, en{de} int water doppen, ende die tente besprenghen, en{de} alle dien huysraet, en{de} alle die menschen die daer inne zijn, die in dusdanighe maniere besmet zijn, Also oock den ghenen, die des doode{n} oft verslaghens been, oft dooden, oft graf gheraect heeft,
en{de} die suyuere sal de{n} onsuyueren in deser maniere{n}, ten derden daghe en{de} ten seuende{n} dage besprenghe{n} en{de} ten seuende{n} daghe ghesuyuert wesende, sal hi zijn cleedere{n} wasschen, en{de} hem int water baden, en{de} totten auont onreyn wesen.
So wie onreyn zijn sal, en{de} in deser manieren niet ghesuyuert en wort, diens ziele sal vergaen wten midden der ghemeynten, Want hi heeft die heylighe plaetse des HEREN onreynicht, en{de} en is metten bespreng water niet besprengt
En{de} dit sal een eewich recht zijn, En{de} dese die metten bespreng water, ghesprengt heeft, sal zijn cleederen oock wasschen. Ende yeghelijck wie dat bespreng water raect, sal onsuyuer zijn totten auont,
En{de} al dat die onsuyuer raect, sal onsuyuer worde{n}, En{de} so wat ziele dat yet va{n} desen raecken sal, sal onreyn zijn totte{n} auont.
ENde die kinderen van Israel quamen met alle die ghemeynte in die woestijne Sin in die eerste maent, en{de} dat volck bleef te Kades, En{de} Maria is aldaer ghestorue{n}, en{de} wert in die selue plaetse begraue{n},
Ende als die ghemeynte ghebreck waters hadde, vergaderden si teghen Moysen en{de} Aaron,
en{de} dat volck hadde twist, en{de} sprack, Och hadde{n} wi vergaen, doe{n} onse broeders verghinghen voor de{n} HEERE,
Waerom hebdy die vergaderinghe des HEREN in dese woestijne ghebracht, dat wi hier sterue{n} souden, en{de} ons beesten?
en{de} waerom hebdy ons wt Egypten gheleyt in desen quaden hoeck daermen niet zaeyen en kan, daer noch vijghen, noch wijnstock, noch granaet appelen en zijn, oock daerenbouen en isser gheen water te drincken.
Moyses ende Aaron lieten die menichte daer buyten, en{de} zijn inghegaen inde{n} Tabernakel des verbonts, en{de} vielen op haer aensicht neder ter aerden, en{de} riepen totte{n} HERE, en{de} seyden, HERE God hoort toch den roep van desen volcke, en{de} doet hen op uwen schat, een fonteyne va{n} leuende water, op als si versaeyt zijn haer murmuracie ophoude en{de} die heerlicheyt des HEREN openbaerde hen,
En{de} die HERE sprack tot Moysen, segghende,
Neemt een roede, en{de} vergadert die ghemeynte des volcs, ghi en{de} v broeder Aaron, en{de} spreect totten steen, voor haer ooghen, ende die steen sal zijn water gheuen, Als ghi hen water wten steen doet comen, so sal die ghemeynte drincken en{de} haer vee.
Doen nam Moyses die roede, die voor de{n} HEERE was, so hi hen gheboden hadde,
en{de} als die menichte vergadert was voor die steenroetse, seyde hi, Hoort ghi wederspannighe en{de} ongheloouige, Sullen wi oock water moghen slaen wten steen?
Als Moyses zijn hant op hief, en{de} sloech den steen metter roede tweemael, doe{n} qua{m} daer veel waters wt, so dat die gemeynte dranck en{de} haer vee.
En{de} die HERE sprack tot Moysen en{de} Aaron, om dat ghi aen mi niet gheloouet en hebt, dat ghi mi heylichdet voor de{n} kindere{n} van Israel, en suldy dese ghemeynte niet brenghen in dat lant, dat ick hen geuen sal,
Dit is dat kijfwater daer die kinderen van Israel twist hadden teghen den HEERE, en{de} hi wert gheheylicht in hen luyden.
Ende Moyses sant hieren binnen boden wt Kades totten Coninck der Edomiten, die hem seyden, Also ontbiedet v uwe broeder Israel, segghende, Ghi weet alle die moeyte die ons beuaen heeft,
hoe dat onse vaders neder ghinghen in Egypten, en{de} wi langhe tijt in Egypten ghewoont hebben, en{de} die Egyptenaren hantierden ons en{de} onse vaders qualijck,
Ende hoe wi riepen totten HEERE, die onse stemme verhoorde, en{de} sant sinen Engel, en{de} leyde ons wt Egypten, en{de} siet, Wi zijn te Kades in die stede aen uwe palen,
laet ons door uwe lant trecken, Wi en sullen noch door ackers, noch door wijngaerden gaen, noch gheen water drincken van uwen putten, Wi sullen door die heyrstrate reysen, noch ter rechter, noch ter slinckere wijcken, tot dat wi door uwe palen comen.
Die Edomiten antwoorden hen, Ghi en sult niet door mijn lant trecken, oft ick sal v met ghewapender macht teghen comen,
Die kinderen van Israel spraken tot hem, Wi sullen op die ghebaende strate trecken, en{de} drincke{n} wi v water, wi en{de} onse vee, so sullent wi betalen dat rechtuaerdich is, in die betalinghe en sal ghee{n} swaerheyt zijn, Laet ons alleen te voet door trecken,
En{de} hi antwoorde, Ghi en sulter niet door trecken, En{de} die Edomite{n} trocke{n} wt terstont hen te ghemoete met ontalijcke menichte van volcke en{de} stercke hant,
Also weygherden die Edomiten Israel, en{de} misgunde{n} door zijn palen te trecke{n}, En{de} Israel weeck daerom van hem.
Als die kinderen va{n} Israel haeren leger opbraken van Kades, en{de} quamen met alle die ghemeynte aent gheberchte Hor, die is in die palen des lants Edom,
Doen sprack die HEERE tot Moysen, segghende,
Laet Aaron vergadert worden tot sinen volcke, Want hi en sal niet in dat lant comen, dat ick den kinderen va{n} Israel ghegheuen heb, om dat hi ongheloouich gheweest is minen monde biden watere der wedersegginghe{n},
Neemt Aaron en{de} sine{n} sone Eleazar, en{de} leytse opten berch Hor,
ende als ghi Aaron zijn cleederen wt ghetrocken hebt, so suldyse Eleazar sinen sone aen doen, en{de} Aaron sal daer vergadert worden, ende steruen.
En{de} Moyses dedet so he{m} die HERE ghebode{n} hadde, en{de} clomme{n} op Hor int gheberchte voor alle die ghemeynte,
En{de} als Moyses Aaron va{n} zijn cleederen berooft hadde, dede hise Eleazar sine{n} sone aen,
En{de} als Aaro{n} ghestorue{n} was bouen opt gheberchte, quamen Moyses en{de} Eleazar neder vande{n} berge,
En{de} als alle die ghemeynte sach dat Aaron ghestorue{n} was, beweende{n} si he{m} .xxx. daghen, alle dat huys va{n} Israel door zijn huysghesinne
ALs die Cananiter die coninc Arad die tegen dat zuyde{n} woo{n}de, hoorde, dat Israel inqua{m} door de{n} wech der bespieders, street hi teghen Israel, en{de} verwinnende leyde hi wt he{m} eenen roof
Doen verbont Israel he{m} den HERE, met een ghelofte, en{de} sprack, Ist dat ghi dit volc onder mijn hant geeft, so sal ick haer stede{n} vernielen
En{de} die HEERE verhoorde Israels stemme, en{de} leuerde hem de{n} Cananeetsche{n} Coninck, die{n} hi dootsloech en{de} werp zijn steden om, en{de} noemde die stede Horma dat so veel te segghen is als eenen ban.
Doen trocken si va{n} Hor aen dat gheberchte opten wech die totter Rooder zee waerts leydet, om dat si om der Edomiten lant trecken souden, En{de} den volcke beghonste te verdrieten der reysen en{de} des arbeyts,
en{de} spraken teghen God en{de} teghen Moysen, Waeromme hebdy ons wt Egypten gheleyt, dat wi steruen souden in die woestijne? Want hier en is broot noch water, en{de} onse ziele walcht van deser lichter spijsen.
Doen sant die HEERE vyerighe slanghen onder dat volck die vyer spoghen, die beten dat volck, datter een groot volck in Israel starf,
Hierom quamen si tot Moysen en{de} spraken, Wi hebben ghesondicht, om dat wi teghen den HEERE en{de} teghen v ghesproken hebben, Bidt den HEERE dat hi va{n} ons neme die slanghe{n}, En{de} Moyses badt voor dat volck,
Doen sprack die HEERE tot Moysen, Maect een metalen slanghe, en{de} rechtse op tot eenen teeken, Die ghebeten is, en{de} aensietse, die sal leue{n},
Doen maecte Moyses een Metalen slanghe, en{de} rechtese op tot eenen teeken, en{de} als yemant va{n} een slanghe ghebeten was, en{de} aensach die metalen slanghe, so ghenas hi.
En{de} die kinderen va{n} Israel trocken voort, en{de} maecten haeren legher in Oboth,
en{de} va{n} Oboth trocken si wech, en{de} maecten haeren legher in Eim aen Abarim in die woestijne teghen Moab ouer teghen der Sonnen opganck,
Van daer trocken si, en{de} maecten haeren legher aen die beke Sared,
Van daer trocken si, en{de} maecten haere{n} legher aen dese side va{n} Arnon, dat welcke is in die woestijne, en{de} vloeyt daer wt aen die palen der Amoriten, Wa{n}t Arnon is die pale tussche{n} Moab en{de} die Amoriten,
Daer af spreectmen inden boeck vanden strijden des HEEREN. Ghelijck hi ghedaen heeft in die Roode zee, so sal hi doen aen die beken Arnon,
die steenen der beken zijn ghebuyghet, dat si rusten soude{n} in Arnon, en{de} leuen soude{n} inder Moabiten palen,
Wt dier plaetsen openbaerde eenen put, Dat is die put, daer die HERE af sprack tot Moysen, Vergadert dat volck, ick sal hem water gheuen.
Doen sanck Israel dit liedt, Die putte climme opwaerts, doen songhen si,
die putte die ghegrauen hebbe{n} die princen, en{de} dien die leytsmannen en{de} vorsten der scharen bereyt hebben door de{n} wetgheuere en{de} haere stocken. Ende van deser woestijnen trocken si te Mathana,
ende van Mathana te Nahaliel, Ende van Nahaliel te Bamoth,
Bamoth is een dal dat int velt Moal leet tot dier hoochten Phaesga, en{de} keert hem teghen die woestijne.
En{de} Israel sant boden tot Seon den Coninck der Amoriten, en{de} liet hem segghen,
Ick bidde v, laet mi door v lant trecken, wi en sullen niet wijcken in die ackere{n}, noch in die wijngaerden, oock en sullen wi wt uwen putten gheen water drincken, wi sullen door die heyrstrate trecken, tot dat wi door uwe palen come{n},
Maer Seon en oorloefde niet den kinderen van Israel, den doorghanck door zijn palen, maer vergaderde lieuer alle zijn volck tot eenen heyre, ende trock wt teghen Israel in die woestijne, Ende als hi tot Iaza quam, street hi teghen Israel.
Vanden welcken hi gheslaghen is metter scherpte{n} des swaerts, en{de} zijn lant inghenomen va{n} Arnon aen tot Iaboc toe, en{de} tot aen die kinderen Ammon, Want die palen der kinderen Ammon ware{n} zeer vaste met stercken blockhuysen bewaert,
Aldus nam Israel alle dese steden, ende woonde in alle die steden der Amoriten te Hesebon, en{de} met allen haeren dorpen,
Want Hesebon die stadt behoorde Seon den Coninck der Amoriten, ende hi hadde daer te voren met der Moabiten Coninck ghestreden, en{de} hem al zijn lant dat onder zijn heerschappie was afghewonnen tot Arnon toe.
Daer af spreectmen een ghemeyn woort, coemt te Hesebon, laet ons daer timmeren ende bereyden die stadt Seon,
Want een vyer quam wt Hesebon gheuloghen, een vlamme vander stadt Seon, die heeft verslint Arnon der Moabiten, en{de} die borgers vander hoochten Arnon,
Wee v Moab ghi volck Camos ghi zijt vergaen, Men heeft sinen sone in die vlucht ghesleghen, en{de} zijn dochteren gheuanghen gheleyt Seon den Coninck der Amoriten
haer iock is te nietten ghegaen van Hesebon tot Dibon toe, si zijn moede ghecomen tot Iophe die daer reyct tot Mediba,
Also woonde Israel int lant der Amoriten.
En{de} Moyses sant wt bespieders tot Iaezer waer af si inghenome{n} hadden die voordorpkens, en{de} besate{n} die inwoonders.
En{de} keerde{n} hen en{de} trocken opwaerts de{n} wech tot Basan Doen trock he{n} teghen Og, die coninc va{n} Basan met alle zijn volck om te strijde{n} in Edri,
En{de} die HERE sprac tot Moysen, en vreest niet voor he{m}, wa{n}t ic heb he{m} in v hant gegeue{n} met zijn lant en{de} luyden, en{de} ghi sult met he{m} doe{n}, so ghi met Seon de{n} coninc der Amorite{n} gedae{n} hebt, die te Hesebo{n} woo{n}de.
En{de} si sloege{n} he{m} en{de} zijn sone{n} en{de} alle zijn volc tot datter niet een ouer en bleef, en{de} name{n} dat lant in.
DAer na trocken die kindere{n} va{n} Israel en{de} maecten haere{n} legher in die velde{n} Moab, daer op die ander side vander Iordanen, Iericho gheleghen is.
Ende als Balack Sephors sone sach, al dat ghene dat Israel ghedaen hadde den Amoriten,
en{de} dat die Moabiten grouwelden voor die kinderen van Israel, en{de} den aenstoot niet en soude konnen verdraghen
so sprack hi totten Oudersten der Madianiten, Alsoo sal desen hoop wtwissen al watter rontsomme ons is, ghelijck een osse dat cruyt inden velde afknaecht, Want hi was in dien tijde Coninck inden lande der Moabiten.
Ende hi sandt boden wt tot Balaam Beors sone die een waerseggher was, die woonde aent water vanden lande der kinderen Ammon dat si hem roepen souden, en{de} liet hem segghen, Siet, daer is een volck wt Egypten ghetrocken, dat bedect dat aensicht der aerden, en{de} leet teghen mi,
Daeromme coemt nv en{de} veruloect mi dat volck, want het is mi te machtich, oft ic dat verslaen mochte, en{de} wt minen lande driuen, Want ic weet wie{n} dat ghi ghebenedijt die is gebenedijt, en{de} wie{n} ghi vermaledijt die is vermaledijt,
En{de} die ouders der Moabiten ghingen wech met den ouders der Madianiten, en{de} hadden den loon des waerseggers in haer handen, en{de} ghinghen tot Balaam in en{de} seyden hem Balacks woort,
Ende hi antwoorde hen, Blijft hier te nacht, soo sal ick v antwoorden, al wat mi die HEERE segghen sal, Aldus bleuen die vorsten der Moabiten by Balaam. Doen quam God ende seyde tot he{m},
Wat willen dese luyden voor hen hebbe{n} die bi v zijn?
Balaam sprac tot God, Balack Sephors sone der Moabiten coninck, heeft tot mi ghesonden,
segghende, Siet, een volck isser wt Egypten ghetrocke{n}, ende bedect dat aensicht des landts daeromme coemt nv en{de} vermaledijt hem, oft ick met hem striden mochte, ende verdriuense,
Maer God sprack tot Balaa{m}, En wilt niet met hen gaen, noch en veruloect dat volck niet, Want het is ghebenedijt.
Doen stont Balaa{m} des morge{n}s vroech op, en{de} sprac tot Balacks vorsten, Gaet henen in v lant, want de HEERE heuet mi verbode{n}, dat ick met v niet en soude trecke{n}.
En{de} die vorsten der Moabiten ginge{n} wech en{de} quamen tot Balack en{de} spraken, Balaa{m} weygherde hem, en{de} en wilde niet met ons comen.
Doen sandt Balack noch veel meerder en{de} edelder, en{de} heerlijcker vorste{n} da{n} die waren.
Als dese tot Balaam quamen, spraken si tot hem, Also doet v segghen Balack Zephor sone, en vertrect toch niet tot mi te comen,
want ick ben bereyt v hoochlijck te eeren, en{de} wat ghi wilt hebben, dat sal hi v gheuen Coemt doch en{de} vermaledijt mi dit volck.
Balaam antwoorde, en{de} sprack tot Balacks dienaren, Al ghaue mi Balac zijn huys vol siluers en{de} gouts, so en soude ic doch niet conne{n} verandere{n} dat woort des HEEREN mijns Godts, dat ick meer oft min spreke{n} mach,
Ic bid v, blijft toch nv hier oock desen nacht, dat ick weten mach, wat die HEERE voorder met mi spreken sal.
Doen quam God des snachts tot Balaa{m} en{de} sprac tot he{m}, zijn die mannen gecome{n} om v te roepe{n}, so staet op, en{de} trect met hen, So nochtans allee{n}, wat ick v segghen sal, dat suldi doen.
Doen stont Balaa{m} des morgens vroech op, en{de} zadelde zijn ezelinne, en{de} trock metten vorsten der Moabiten.
En{de} Godt is gram geweest, En{de} die Engel des HEEREN stont inden weghe, om hem te wederstaen, En{de} hi reedt op zijn ezelinne, en{de} twee knechtkens waren met hem,
En{de} die ezelinne sach den Enghel des HEREN inde{n} wege stae{n}, en{de} zijn sweert wtghetrocken in zijn hant, En{de} die ezelinne weec wte{n} wege, en{de} si ginc opte{n} velde, maer Balaa{m} sloechse, en{de} wildese wederom inden wech leyden.
En{de} die Enghel stont in eenen enghen wech tusschen twee wanden, aende{n} welcken die wijnghaerden opgheleyt werden
ende doen die ezelinne den Enghele des HEEREN sach, soo drong si haer aenden muer en{de} clemde Balaa{m}s voet aende{n} muer Ende hi sloechse noch wederomme,
Doen ghinc die Engel voorder en{de} ghinc staen ae{n} eenen engen hoeck, daer gheenen wech en was te wijcken, noch ter rechtere, noch ter slinckere, en{de} stont teghen hem.
En{de} doen die ezelinne den enghel des HEEREN sach, viel si op haer knyen onder die voeten des gheens dier op sadt, Doen wert Balam toornich en{de} gram, en{de} sloech die ezelinne metten stocke, noch meer aen haer siden, dan hi te voren gedaen hadde.
En{de} doen dede die HEERE der ezelinne{n} den mont op, en{de} si sprack tot Balaam, Wat heb ick v ghedaen? waerom slaedi mi nv, Siet dit is nv de derde reyse?
Balaam sprac totter ezelinne{n}, Om dat ghijt verdient en{de} mi bespot hebt och hade ic nv een sweert in mijn hant ick soude v doot slaen,
De ezelinne sprack tot Balaam, En ben ic niet v ezelinne, daer ghi op pleecht te sitte{n}, tot zijnder tijt, tot op desen daghe? plach ick oock v oyt also te doen? Hi antwoorde ende seyde, Neen ghi noyt.
Doen opende die HEERE Balaa{m} die ooghen, en{de} hi sach den Enghel des HEEREN inden weghe staen, en{de} een ghetrocken sweert in zijn hant, en{de} hi badt hem aen ter aerden,
Ende die Enghel des HEEREN sprack tot hem, Waeromme hebdy uwe ezelinne nv dryemael gheslaghen? Siet ick ben wtgheghaen, om v te wederstaen, want desen wech is arch, ende teghen mi,
en{de} die ezelinne heeft mi ghesien, en{de} driemael voor mi gheweken, en{de} en hadde si voor mi niet gheweken, so soude ic v nv ooc gedoot hebben, en{de} die ezelinne leue{n}dich behouden hebben.
Doen sprack Balaam totten Enghel des HEEREN, Ick hebbe ghesondicht, want ick en hebts niet gheweten, dat ghi teghen mi stont inden weghe, En{de} en belieuet v niet, soo sal ic wederomme keeren,
Die Enghel des HEEREN sprack tot hem, Treckt wech metten mannen, en{de} wacht v dat ghi anders niet en spreect, dan dat ic v segghen sal. Also trock Balaam met Balacks vorsten.
Als Balack hoorde dat Balaam qua{m}, trock hi hem teghen, in die stadt der Moabiten, die daer leyt in die palen va{n} Arnon, die welcke aen die wterste van die palen leyt,
en{de} sprack tot hem, Ic hebbe boden ghesonden, dat si v roepen souden, Waeromme en sidi dan tot mi niet ghecomen? meyndi dat ic v niet en soude konnen gelooue{n} va{n} uwer comste?
Balaa{m} antwoorde hem, Siet ick ben ghecoemen tot v, maer hoe kan ick yet anders ghespreken, dan dat mi God inden mont gheeft, dat moet ick spreken?
Aldus reysden si tesamen, en{de} si quamen in de stadt, de welcke was int wterste zijns rijcs,
En{de} Balack sloech doot runderen en{de} scape{n}, en{de} sandtse Balaam, en{de} den vorsten nae, die daer bi hem waren.
ENde des morghens nam Balack Balaam met hem, en{de} si ghinghen wech op die hoochte des outaers van Baal, dat hi va{n} daer sien conde, tot ae{n} dat eynde des volcs,
En{de} Balaa{m} sprack tot Balack, Maect mi hier seuen altaren, en{de} besorcht mi hier seuen calueren en{de} seuen rammen,
Balack deet soo hem Balaam gheseyt hadde, En{de} si beyde Balack en{de} Balaam offerden op elcken outaer een calf en{de} eenen ram.
En{de} Balaam sprack tot Balack, Staet een weynich by uwen brantoffer, ick sal wech gaen ofte mi bi auontueren die HEERE gemoette, en{de} mi roept, dat ick v bootschappen soude, wat hi mi ghebieden sal.
En{de} als hi gheringhe wech gheghaen was, so is hem God te ghemoete gecomen, en{de} Balaam sprack tot de{n} HEERE, Seuen altaren heb ick bereyt, en{de} op elcken altaer een calf en{de} eenen ram geoffert,
Die HEERE gaf Balaam dat woort inden mont, en{de} sprack, Gaet weder tot Balack, en{de} segghet also.
En{de} als hi weder tot hem quam, Siet, doen stont hi bi sinen brantoffer, met alle den vorsten der Moabiten.
Doen hief hi zijn woort op en{de} seyde, Balack der Moabiten coninck heeft mi wt Aran laten halen, vanden gheberchte dat teghen dat oosten leyt, en{de} seyde, Coemt ende vermaledijt mi Iacob, coemt lachtert Israel,
Hoe sal ick vermaledien, den welcken God niet en vermaledijt? Hoe sal ick lachteren, den welcken God niet en lachtert?
Want van die hooghe steenrootse sie ic he{m} wel, en{de} vanden hueuelen sal ick hem mercken, Siet dat volck sal alleen woonen, en{de} onder die heydenen niet gerekent worden,
Wie can gherekenen dat stof Iacobs, ende dat getal des geslachtes va{n} Israel, Mijn ziele moet sterue{n} die doot der oprechtiger, en{de} mijn eynden moeten worden ghelijck deser luyden eynde.
Doen sprack Balack tot Balaam, Wat ist, dat ghi mi doet? Om dat ghi mijn vianden vermalediden soudt, heb ic v ontboden en{de} siet, ghi ghebenedijtse,
En{de} Balaam antwoorde, en{de} sprac, Mach ick yet anders spreken, dan dat die HEERE geboden heeft?
Balack antwoorde, coemt doch met mi aen een ander plaetse, daer ghi dat een eynde van Israel siet, ende nochtans niet al en siet ende vermaledijtse aldaer.
Ende hi leyde hem op een ander plaetse, op die hoochte vanden berch Phasga, ende timmerde seue{n} outare{n}, en{de} offerde op elcken altaer een kalf, en{de} eenen ra{m},
En{de} Balaa{m} sprac tot Balack, staet alsoo bi uwen brantoffer, tot dat ick sal derwaerts gaen soecken,
En{de} die HEERE gemoete Balaam, ende ghaf hem dwoort in sinen mont, ende sprac, Gaet weder tot Balack, ende spreect also,
En{de} als hi weder tot hem quam, siet, doen stont hi bi sinen brantoffer, metten vorsten der Moabiten, Ende Balack sprack tot hem, Wat heeft die HEERE gheseyt?
En{de} Balaam hief zijn bisprake, en{de} sprack, Staet op Balac, ende hoort, vaet ter ooren mijn getuygenis, ghi die zijt Zephors sone
God en is niet als een man die lieghet, noch als eens menschen sone, die verandert wort soude hijt seggen, ende niet doen? soude hijt spreken, ende gheen stadt grijpen?
Siet, om te ghebenedien ben ick hier ghebracht, ick ghebenedie, ende en kan die ghebenedijnge niet gekeeren,
Daer en is gheen afgod in Iacob, noch men en siet ghee{n} gelijckenisse in Israel, Die HEERE zijn God is bi hem en dat trompette geclanc der victorie{n} des conincs is onder hen,
God heeftse wt Egipte{n} geleyt, zijn stercheyt is als eens Eenhorens
Want daer en is gheen wijchelie in Iacob, noch gheen waersegghinge in Israel, Tot zijnder tijt salmen tot Iacob segghen, ende tot Israel, wat God doet,
Siet, dat volc sal opstaen als een ionge leuwinne, en{de} sal zijn borst wtsteken als een Leew, En{de} ten sal niet neder ligghen, tot dattet den roof verslindt heeft, en{de} dbloet des verslaghens, drincken.
Doen sprack Balack tot Balaam, En vloetse niet, noch en gebenedijtse niet,
Balaam antwoorde, seggende tot Balack, En heb ick v niet geseyt, dat, al wat die HEERE ghebieden sal, dat sal ick doen?
Balack sprack tot hem, coemt doch, ick sal v aen eenen anderen hoec leyden, oft Gode bi auentueren belieue, dat ghise aldaer vermaledijt,
Ende hi leyde hem op dat alder hoochste vanden berge Phogor, die daer keert tegen die woestine,
En{de} Balaa{m} sprac tot Balack, Maect mi hier seuen altaren, ende bereyt mi seuen caluere{n}, en{de} seuen ramme{n},
Balack dede alsoo, soo Balaam hem seyde, En{de} stelde op elcke{n} altar die caluere{n} en{de} rammen.
ALs Balaam sach, dattet den HEERE genoechde, dat hi Israel ghebenedien soude, so en ginc hi niet wech, gelijc hi voormaels dede, om te soecken die wijchelie, en{de} rechte zijn aenghesicht recht ter woestinen waerts,
en{de} hief zijn oogen op, en{de} sach Israel in haer pauwelioenen en{de} tenten, gelijc si lagen naer haere gheslaechten, en{de} die gheest Gods viel op hem,
en{de} hi hief op sine ghelijckenisse, en{de} sprac, Balaam Beors sone seyt, Dit seyt wiens ooghen verstopt zijn,
Een hoorder van Gods redenen, die des almachtighen visioen sach, die daer neder viel, en{de} zijn ooghen werden gheopent.
O Iacob, hoe schoone zijn uwe tenten, en{de} uwe wooningen Israel,
si zijn ghelijc breede groene dalen vol bosschen gelijc die houen aent water, gelijc die tenten die de HEERE vast ghemaect heeft, ghelijck die Cedren aent water,
Daer sal water wt sinen Eemer vloeye{n}, en{de} zijn zaet sal een groot water worden, Sijn coninc sal wech genome{n} worden om Agab, en{de} zijn rijc sal wech genome{n} worden
Godt heeftse wt Egipten geleyt, wie{n}s stercheyt is gelijc eens eenhorens, Die heydenen sullen zijn tegenpartie verslinden, en{de} haere ghebeente breken, met sinen pilen sullen sise doorschieten,
hi is gaen liggen als een Leew, ende gelijc eene Leeuwinne die niemant en sal derren wecken, Gebenedijt sal hi zijn, die v gebenedijt, en{de} die v vermaledijt, sal gerekent worden in vermalediinge.
Balac gram wesende tegen Balaam, sloech zijn handen te samen, en{de} sprac tot hem Ic hebbe v geroepen, dat ghi mijn viande{n} vermaledien soudt, en{de} ghi hebtse driemaele gebenedijt,
Ende nv keert weder tot uwe stadt, Ic dachte, dat ic v grootelic eeren soude, maer die HEERE heeft v van die eere die ic v toegeschict hadde, berooft,
Balaam antwoorde tot Balack, en{de} seyde, En hebbe ic ooc niet tot uwen bode{n} geseyt, die ghi tot mi sandt, en{de} gesproken,
Al gaef mi Balack zijn huys vol siluers en{de} gouts, soo en conde ic niet voor bi gaen ouer dat woort des HEREN mijns Gods, quaet noch goet te spreken wt mijnder herte{n}, maer dat alleene dat die HEERE segghen sal, dat sal ic ooc spreken,
Maer nochtans als ick tot minen volcke trecke, soo sal ick v raden wat v volck met desen volcke doen sal, naer deser tijt inden laetsten.
Ende Balaam hief op zijn bisprake, ende sprack wederom, dit seyt Balaam die sone Beor, Die man dien die ooge gestopt zijn,
Die hoorder van Gods redenen, en{de} die kennis heeft van die leeringhe des hoochsten, die die ghesichten des almachtighen sach, en{de} neder viel, en{de} diens oogen geopent werden,
Ic sal hem sien, maer nv niet, Ic sal he{m} aenschouwen, maer niet van bi, Een sterre sal op risen wt Iacob, ende een roede sal wt Israel opstaen, ende sal verslae{n} die ouerste der Moabiten, en{de} verwinne{n} alle die kinderen Seth,
Edom sal zijn erue zijn, en{de} die erffenisse Seyr sal wijcke{n} sine{n} viande{n}, Maer Israel sal stercke wercke{n} doe{n},
Die heerscappie hebbe{n} sal, die sal wt Iacob come{n}, en{de} sal te niet doen, dat ouerbleue{n} is vande{n} steden.
En{de} als hi sach, die Amalechite{n}, hief hi zijn woort op, en{de} sprac, Amalech deerste onder de heydenen, maer zijn laetste deelen sullen geheel te niete gaen,
En{de} doen hi die Cyneen sach, hief hi zijn woort op, en{de} sprac, Vaste is uwe wooninge, maer al hebt ghi uwe{n} nest in eenen steen geleyt,
en{de} zijt wtuercore{n} vanden geslachte Cayn, hoe lange suldy moge{n} bliuen, Want Assur sal v vanghen.
En{de} hief noch eens zijn bisprake op, ende seyde, Och wie sal leue{n} als God dit doe{n} sal?
Si sullen comen in groote schepe{n} van Italien en{de} verwinnen die van Assyrien, en{de} die Hebreeusche verderuen, en{de} ten laetsten sullen si oock gheheel vergaen.
Ende Balaam stont op, en{de} trock wech, en{de} quam weder in zijn plaetse, En{de} Balack die trock sinen wech wederomme van daer hi ghecomen was.
ENde Israel woonde in Sethim in dien tijt, en{de} dat volck beghonst te hoereren met der Moabiten dochteren,
die welcke dochteren nooden dat volck tot haerder goden offere, En{de} tvolc adt met hen, en{de} aenbaden haer goden,
en{de} Israel is gewijt tot afgoderijen van Beelphegor, Doen wert die HEERE toornich en{de} gram, op Israel,
en{de} sprack tot Moysen, Neemt alle die ouerste des volcs , ende hangtse tegen de Sonne aen galgen op dat die gramscap des HEREN van Israel gekeert worde,
En{de} Moyses sprac totten rechteren van Israel eenyegelic doode zijn naeste die afgoderie gedae{n} hebben met Beelphegor.
En{de} siet, een man van Israel ginc in voor die kindere{n} van Israel, tot een vrouwe van Madian, en{de} lietet Moysi aensien, ende alle die ghemeynte der kinderen van Israel, die daer weende{n} voor die duere der tenten des getuychnis,
Doen Phinees Eleazar sone die Aarons des priesters sone was, dat sach, stont hi op vander gemeynte{n}, en{de} nam een mes in zijn hant,
en{de} ghinc den Israelijtschen man na, tot in dat hoerhuys, en{de} doorstacse beyde, den Israelijtschen man, en{de} dat wijf, door haere{n} buyck, Doen hielt die plage op vanden kindere{n} van Israel,
En{de} daer werde{n} gedoot in die plage viere{n}twintich .m.
En{de} die HEERE sprac tot Moysen, seggende,
Phinees Eleasars sone Aarons des preesterssone, heeft mijn gramscap gekeert vanden kinderen van Israel, door zijn vreeschelike liefde tegen mi, onder hen, dat ick niet in mijnder vreescheliker liefden, de kinderen van Israel te niete en doe,
Daerom segt he{m}, Siet, Ic geue he{m} mijn verbont des vredes,
en{de} hi sal hebben, en{de} zijn zaet na he{m}, dat verbont eens eewichs priesterdoms, om dat hi voor sinen God, met vreeschelijcker liefden beroert is geweest, ende hi die sonde der kinderen van Israel versoent heeft.
En{de} die Israelijtsche man die verslaghen wert met dat wijf van Madian hiet Zambri die sone Salumi een hooftman des huis van den gheslachte der Simeoniten,
Dat wijf van Madian die oock verslagen wert hiet Cosbi Zur dochter, die een ouerste der luyde{n} was in dat geslachte der Madianite{n}
En{de} die HEERE sprac tot Moysen, seggende,
Laet die Madianiten geuoelen, dat ghi haer vianden zijt, en{de} slaetse doot,
Want si hebben v leet ghedaen met haeren liste, die{n} si v gestelt hebbe{n} door den afgod Phogor en{de} door haer suster Cosbi, die dochtere des hooftmans der Madianiten, die verslagen is inden daghe der plaghen om sacrilegie Phogor.
DIe HEERE sprack tot Moysen ende Eleazar des priesters Aaro{n}s sone,
Telt die somme van alle de gemeynte der kinderen van Israel, van twintich iaren en{de} daer ouer, naer haerder vaderen huysen, alle die int heyr trecken mogen in Israel,
En{de} Moyses sprack, en{de} Eleazar die Priester int velt der Moabiten, dat aen den Iordaen leyt, teghen Hiericho,
tot hen die twintich iaer oudt waren en{de} daer ouer, so die HEERE Moysi gheboden hadde, en{de} den kinderen van Israel, die wt Egypten ghetrocken waren, waer af dit tghetal is.
Ruben die eerste gheboren van Israel, En{de} Rubens kinderen waren Enoch vanden welcken is ghecome{n}, dat gheslachte der Enochiten. Phallu, vande{n} welcken dat gheslachte der Phalluiten ghecome{n} is.
Hezrom va{n} welcken is ghecome{n} dat gheslachte der Hezroniten. Charmi, va{n} welcken is ghecomen dat gheslachte der Charmite{n}.
Dat zijn die geslachten der Rubeten, Ende haerder ghetal was .xliij. duysent .vij. c. ende .xxx.
Maer Phallu kinderen waren, Eliab,
en{de} Eliabs kindere{n} waren Namuel ende Dathan, ende Abiron. Dit is die Dathan ende Abiron die vermaerde der ghemeynten, die teghen Moysen en{de} Aaron opstonden in die tweedrachticheyt Kore, doen si teghen den HEERE opstonden,
en{de} die aerde haeren mont open dede, en{de} verslindese met Kore, en{de} daer sterffer vele, doe{n} dat vier twee hondert en{de} vijftich mannen verslinde En{de} een groot wonderlijck teeke{n} is daer geschiet,
dat als Kore verginck, zijn kindere{n} niet mede en storue{n}.
Simeons kindere{n} in haeren gheslachte{n} waren Namuel, daer afcoemt dat gheslachte der Namueliten. Iamin, daer afcoemt dat gheslachte der Iaminite{n}. Iachin, daer afcoemt dat gheslachte der Iacheniten.
Serach, daer afcoe{m}t dat gheslachte der Serahita{n}. Saul, daer afcoemt dat geslachte der Sauliten.
Dat zijn de gheslachten des gheslachts der Simeoniten, waer af al tghetal was tweentwintich duysent en{de} .cc.
Gad kinderen in haeren gheslachten waren, Zephon, daer af coemt dat gheslachte der Zephoniten. Haggi, daer af coemt dat gheslachte der Haggiten. Suni, daer af coemt dat gheslachte der Suniten.
Oseni, daer af coemt dat gheslachte der Oseniten. Heri, daer af coemt dat gheslachte der Heriten.
Arod, daer af coemt dat geslachte der Aroditen. Ariel, daer af coemt dat gheslachte der Arieliten.
Dat zijn die huysghesinnen va{n} Gad kinderen, haerder ghetal was veertich duysent, ende vijfhondert.
Iuda kinderen Her en{de} Onan, die welcke beyde storue{n} int lant Canaan,
En{de} daer waren ooc Iuda kindere{n} in haere{n} gheslachten, Sela, daer af coemt dat gheslachte der Selaniten. Pharez, daer af coemt dat gheslachte der Phareziten. Sareh, daer af coe{m}t dat gheslachte der Sarahiten.
En{de} Pherez kinderen ware{n} Hezrom, daer af coemt dat gheslachte der Hezroniten. Hamul, daer af coemt dat gheslachte der Hamuliten.
Dat zijn Iuda gheslachten, haerder ghetal was lxxvi. duysent, ende vijfhondert.
Isachars kinderen in haeren gheslachten ware{n} Thola, daer af coemt dat gheslachte der Thoalite{n}. Phuwa, daer af coemt dat gheslachte der Phuwaiten.
Iasub, daer af coemt dat gheslachte der Iasubiten. Semron daer af coemt dat gheslachte der Semroniten.
Dat zijn Isachars gheslachten, inden ghetale .lxiiij. duysent, drie hondert.
Sabulon kinderen in haeren gheslachten waren, Sared, daer af coemt dat gheslachte der Sarditen. Helon, daer af coemt dat gheslachte der Heloniten. Iahelel, daer af coemt dat gheslachte der Iaheliten.
Dat zijn Sabulons gheslachten, inden ghetale sestich duysent ende vijfhondert.
Iosephs kinderen in haeren gheslachten waren Manasse en{de} Ephraim,
en{de} die kinderen van Manasse waren Machir, daer af coemt dat gheslachte der Machiriten. Machir wan oock Galaad, daer af coemt dat gheslachte der Galaaditen.
En{de} dit zijn Galaads kinderen Hieser, daer af coemt dat gheslachte der Hieseriten. Heleh, daer af coemt dat gheslachte der Helekite{n}.
Asriel, daer af coemt dat gheslachte der Asrieliten Sichem, daer af coemt dat gheslachte der Sichimite{n}.
Semida, daer af coemt dat gheslachte der Semidite{n}. Hepher, daer af coe{m}t dat gheslachte der Hepheriten,
En{de} Hepher was die vader van Zelphaad, die en hadde gheen sonen, maer hadde dochteren, die hieten Mahala, Noa, Hegla, Melcha, en{de} Therza.
Dat zijn Manasse gheslachten, inden ghetale .lij. duysent ende .vij. hondert.
Ephraim kinderen in haeren gheslachte{n} ware{n} Suthalah, daer af coemt dat geslachte der Suthelahite{n}. Becher, daer af coemt dat geslachte der Becherite{n}. Thaen, daer af coe{m}t dat gheslachte der Thahaniten.
Suthalah kinderen ware{n} Heren, daer af coe{m}t dat gheslachte der Hereaniten
Dat zijn die gheslachten der kinderen van Ephraim inden ghetale .xxxij. m. en{de} .v. hondert.
Dat zijn Iosephs kinderen in haeren gheslachten. BenIamin kindere{n} in haere{n} gheslachte waren Bale, daer af coemt dat geslachte der Baleiten. Asbel, daer af coemt dat gheslachte der Asbeliten. Ahiram, daer af coemt dat gheslachte der Ahiramiten.
Suphan, daer af coemt dat gheslachte der Suphamiten. Hupham, daer af coemt dat gheslachte der Huphamiten.
En{de} Bale kinderen waren dese Hered en{de} Naeman, daer af coemt dat gheslachte der Herediten en{de} Naemite{n}.
Dat zijn BenIamins kindere{n} in haere{n} gheslachten, inde{n} ghetale .xlv. m. en{de} .vi. hondert.
Die kinderen Dan in haeren gheslachte{n} waren Suham, daer af coemt dat gheslachte der Suhamiten. Dat zijn die gheslachten Dan, in haeren gheslachten,
Het waren alle Suhamiten, en{de} waren alle te samen inde{n} ghetale .lxiiij. duysent, en{de} vier hondert.
Aser kinderen in haeren gheslachten waren Iemna, daer af coemt dat geslachte der Iemnite{n}. Ieswi, daer af coemt dat gheslachte der Ieswite{n}. Bria, daer af coemt dat gheslachte der Brijten.
En{de} Bria kinderen waren Heber, daer af coemt dat geslachte der Hebriten. Melchiel, daer af coemt dat gheslachte der Melchieliten.
En{de} Asers dochter hiet Sara.
Dat zijn die gheslachten der kinderen va{n} Aser, inden ghetale, drienvijftich duysent, en{de} vier hondert.
Nephtali kinderen in haere{n} gheslachten waren, Iahezel, daer af coemt dat gheslachte der Iahezeliten. Guni, daer af coemt dat gheslachte der Guniten.
Iezer, daer af coe{m}t dat gheslachte der Iezeriten. Sellem, daer af coemt dat gheslachte der Sellemiten.
Dat zijn die gheslachte{n} der kinderen Nephtali, in haeren gheslachten, inden ghetale vijfenueertich duysent ende vier hondert.
Dat is die somme vanden kinderen van Israel, ses mael hondert duysent, een duysent, seuen hondert, en{de} dertich.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, segghende.
Desen salmen dat lant wtdeylen, tot een erfgoet, na den ghetale der mannen
den meesten suldy dat meeste deel gheuen tot een erfgoet, en{de} den minsten dat minste, yeghelijke{n} salme{n} geuen na haere{n} ghetale, so si nv ghetelt zijn,
Also nochtans, datmen metten lote deylen sal dat lant, Na den namen der gheslachte{n} haerder vaderen sullen si erue ontfaen,
wa{n}t na de{n} lote suldy he{n} erue wtdeylen, tussche{n} de{n} meesten en{de} de{n} minsten
En{de} dit is die somme der Leuite{n} in haere{n} gheslachte{n}. Gerson, daer af coemt dat gheslachte der Gersonite{n}. Kahath, daer af coe{m}t dat gheslachte der Kahathiten. Merari, daer af coemt dat gheslachte der Merarite{n}.
Dit zijn die gheslachten Leui, dat gheslachte der Libniten, dat gheslachte der Hebroniten, dat gheslachte der Maheliten, dat gheslacht der Musite{n}, dat gheslacht der Korite{n} Kahath wan Amram,
en{de} Amrams wijf hiet Iochebed, een dochter van Leui, die he{m} ghebore{n} wert in Egypten, en{de} si baerde Amram haeren manne Aaron, ende Moysen, en{de} Mariam haer suster,
En{de} van Aaron werden gheboren Nadab, Abihu, Eleazer ende Ithamar.
Nadab ende Abihu storuen, doen si vremt vyer offerden voor de{n} HEERE,
En{de} haer somme va{n} dier ghetelt ware{n} was .xxiij. duysent, alle mans personen van vijf maenden en{de} daer ouer, Want si en werden niet ghetelt onder die kinderen van Israel, Want men en ghaf hen gheen erue, onder den kinderen van Israel.
Dit is die somme der kinderen va{n} Israel die Moyses en{de} Eleazar die Priestere telden inder Moabite{n} velt aen die Iordane, tegen Iericho.
Onder welcke{n} niet een en was vander sommen der gheenre die Moyses en{de} Aaron die Priester telde{n} onder die kindere{n} va{n} Israel in die woestyne Sinai,
Wa{n}t die HERE hadde he{n} te voren gheseyt, si soude{n} die doot sterue{n} in die woestyne, En{de} niema{n}t en bleef daer ouer van hen luyden, sonder Caleb Iephune sone, en{de} Iosue Nuns sone.
MAer die dochtere{n} Salphaad des soons Epher, des soons Galaad des soons Machir, des soons Manasse, die Iosephs sone was, die ghenaemt waren Mahala, Noa, Egla, Melcha, en{de} Therza,
Dese dochteren quamen, en{de} ghinghen voor Moysen staen, en{de} voor Eleazar de{n} Priester, en{de} voor die Opperste, en{de} voor die gantse ghemeynte, voor die duere des tabernakels des verbonts, en{de} spraken,
Onse vader is gestorue{n} in die woestyne, en{de} hi en was niet mede in die tweedrachticheyt, die teghen den HEERE opliep onder Kore, maer hi is in zijn sonden ghestoruen, en{de} en heeft gheen sone{n}, Waerom soude ons vaders naem dan ondergaen in sinen gheslachte, al en heeft hi gheen sonen? Gheeft ons oock een erfgoet onder ons vaders maechschap.
Moyses bracht haer sake voor dat vonnisse des HEEREN,
en{de} die HERE sprack tot hem,
Salphaads dochteren hebben recht begheert, Ghi sult hen een erfgoet gheuen onder haers vaders maechschap, en{de} si sullen in die erffenisse voortghaen,
en{de} segt den kinderen van Israel,
Als yemant sterft sonder sonen, so sal zijn erue sine{n} dochteren volghen,
En{de} en heeft hi gheen dochteren, soo sullen sine broedere{n} erfgename{n} zijn,
En{de} en heeft hi geen broedere{n}, so suldijt zijns vaders broederen geuen,
Ende en heuet hi gheen ooms, soo suldijt sinen naeste{n} vrienden gheuen, die hem aengaen in sine{n} geslachte, dat zijt aenueerden, Ende dat sal den kinderen van Israel een zede zijn, ende een eewich recht zijn, soo die HERE Moysi gheboden heeft.
En{de} die HERE sprac tot Moysen, climt op dat geberchte Abarim, en{de} besiet dat la{n}t dat ic den kinderen van Israel gheuen sal,
En{de} als ghijt ghesien hebt, suldi vergadert worden tot uwen volcke, ghelijc uwe broeder Aaron vergadert is,
Want ghi mi vertoornt hebt in die woestine Zin, in die wedersegginge der ghemeynten, noch ghi en wout mi niet heylich maken, door dat water voor hen luyden, Dat is dat water des wedersegghens tot Kades in die woestine Zin.
En{de} Moyses antwoorde den HEERE seggende,
Die HEERE die Godt is ouer die geesten van alle vleesch, wilt doch voorsien eene{n} man ouer die gemeynte,
die voor hen luyden wt en{de} in ga, en{de} diese wt ende in leyde, op dat dat volck des HEREN niet en si, ghelijck die schapen sonder herdere.
Ende die HEERE sprack tot Moysen, Neemt Iosue Nuns sone bi v, die een man is daer die geest in is, en{de} legt uwe hande{n} op hem,
en{de} hi sal staen voor den priester Eleazar, ende voor alle die gemeynte,
ende ghi sult hem geboden gheuen, daer zijt alle sien sullen en{de} een deel van uwer eeren en{de} dat hem alle die gemeynte der kinderen van Israel hoore,
Voor desen isser wat te doen, so sal die priester Eleazar den HEERE raet vragen, Na des selfs mont sullen wt en{de} in trecken, beyde hi ende alle die kinderen van Israel met hem, en{de} alle die gemeynte.
Moyses dedet soo hem die HEERE gheboden hadde, en{de} nam Iosue, en{de} stelde hem voor den priester Eleazar, en{de} voor alle die gemeynte des volcs,
en{de} leyde zijn hant op hem, en{de} verhaeldet hem, alsoo die HEERE gheboden hadde.
ENde die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Ghebiet den kinderen van Israel, en{de} segt tot he{n} Mine offer en{de} dbroot ende twierooc dat welcke mijn offer is des soeten ruecs, suldy houden tzijnder tijt, dat ghijt mi offert
Dit zijn die offerhande{n} die ghi den HEERE offeren sult, iarige lammere{n}, die sonder smette zijn, dagelijcs twee totten dageliken brantoffer,
dat een lam suldi offeren des morgens, dat ander aen den auont,
Ende ooc een thiendendeel van Ephi bloeme{n} meels met aldersuyuerste olie gemengt, die gestooten is, een vierendeel van Hin,
dat is een dagelics brantoffer, dat ghi offerde aenden berch Sinay tot eenen soeten ruecke des offers te ontsteken om te branden den HEERE,
Ende ooc suldi vochticheyt storte{n}, tot eenen lam, een vierendeel va{n} Hin, en{de} dat sal in die heylige plaetse gegoten worden, tot een gifte den HEERE,
Dat andere lam suldy, aen den auont bereyden, in alle manieren als den heyligen offer des morgens, ende zijn drancoffer des soeten ruecs, den HEERE.
Ende opten sabboth dach suldi offeren twee iarige lammeren ombesmet en{de} twee thiendendeel bloemen meels totten spijsoffer met olie gemengt, en{de} zijn vochticheden
diemen wetteliken wt stortet alle Sabbaten tot eenen eewighen brantoffer
En{de} inden eersten dage van uwer maenden, dat is int begin der maent suldi den HEERE een brantoffer offeren, twee calueren wter cudden, eenen ram, seuen lammeren van eenen iare sonder smette,
en{de} ooc drie thiendendeel bloemen meels, tot eenen spijsoffer met olie gemengt, tot elcken calf bisonder, ende twee thiendendeel bloemen vande{n} mele tot eene{n} spijsoffer, met olie ghemengt tot eene{n} ram,
en{de} ooc een thie{n}dendeel bloeme{n} vande{n} meel tot eene{n} spijsoffer met olie gemengt tot eene{n} lam, Dat is dat bra{n}toffer des soete{n} ruecs, een offer den HERE
die vochticheyden des wijns, diemen ouer elcke bisonder sal gieten, sullen dese wesen een half Hin wijns tot een calf, een derden deel Hin tot den ram, een vierendeel Hin tot den lam, Dit is dat brantoffer va{n} elcker maent inden iaer die deen na dander sullen volghen,
Ende men sal oock eenen bock offeren tot een offer voor die sonden, den HERE, tot eenen eewighen brantoffer, met sinen vochticheden.
Ende inden veerthiensten dage der eerster maendt, Ist den Paesschen des HEEREN,
ende inden vijfthiensten daghe der seluer maent is die feeste, Seuen dagen salmen ongeheeft broot eten,
Vanden welcke{n} den eerste{n} dach eerwaerdich en{de} heylich wesen sal, Geen dienst werc en suldy daer in doen,
Ende sult de{n} HEERE brantoffer offeren, Twee calueren vander cudden, eene{n} ram, Seuen lammeren van eenen iare sonder smette,
met yegelijcs spijsoffer, Drie tie{n}dendeele bloemen vanden mele, met olie ghemengt, op elck calf bisonder, ende twee thiendeelen opten ram,
ende een thiendendeel op een lam, ende also ouer alle die seue{n} lammeren,
Ende eenen bock tot een offere voor die sonde, datme{n} voor v versoene,
En{de} alsoo suldi des morghens doen, sonder dat brantoffer dat een dagelics brantoffer is,
Alsoo suldi alle daghe die seuen daghen lanc doen int voetsel des viers, en{de} inde{n} alder soetsten roock den HEERE die oprisen sal vanden brantoffer, en{de} vanden vochtigen elcs offers,
En{de} den seuensten dach sal v luyden heylich wesen, gheen dienstwerck en suldi daer inne doen.
En{de} den dach der eerstelingen, inde{n} welcke{n} ghi den HEERE nieuwe core{n} sult offere{n}, als wt zijn uwe weke{n} die sal ooc heylich en{de} eerwaerdich wesen, gheen dienstwerck en suldi daer inne doen,
En{de} ghi sult de{n} HERE brantoffer offeren, tot eenen soete{n} ruec Twee calueren wter cudden, eenen ram, seuen onbesmette iarige lammere{n}
met haere{n} spijsoffere{n}, drie tiendendeel bloeme{n} meels, met olie gemengt op een calf, twee thiende{n} deel totten ram,
een thiendendeel der thienden op een lam, en{de} alsoo op die seuen lammeren, Ende eenen bock
die ghedoot wort om te versoenen, Dat suldi doen, behaluen dat daghelics brantoffer, met sinen spijsoffer,
sonder smette, suldijt al offere{n} met sine vochtighe offerhanden.
ENde de{n} eerste{n} dach der seuenster mae{n}t sal heylich ende eerwaerdich zijn bi v, Gheen dienstelick werck en suldi daer inne doen, want het is des trompetten slach, en{de} der trompetten dach,
ende ghi sult brantoffer offeren den HEERE, tot eenen soeten rueck, Een calf vander cudden, eenen ram en{de} seuen onbesmette eeniarige lammeren,
En{de} tot haer spijsoffer drie tiendendeel bloemen vanden mele, met olie ghemengt, opt calf, twee tiendendeel, opten ram,
ende op elck vanden seuen lammeren een thienden deel,
En{de} oock eenen bock tot een offer voor die sonde, die geoffert wort, om v te versoenen,
behaluen dat brantoffer vanden nieuwen maenden, met zijn spijsoffer, ende sonder dat daghelijcsche brantoffer met sinen spijsoffer en{de} vochtighe offer, naerder seluer rechten suldi offeren ruecke werck om te ontsteken tot den aldersoetsten rueck den HEERE.
Den thiensten dach van deser seuenster maent sal oock heylich zijn ende eerlic, En{de} ghi sult uwe zielen verootmoedigen, ende gheen werck daer inne doen,
maer, ghi sult den HEERE brantoffer tot eenen soeten rueck offeren, een calf wter cudden, eenen ram, seuen onbesmette eeniarige lammere{n}
ende in haeren heyligen offeren drie thiendendeel bloemen meels met olie gemengt opt calf, twee thiendendeel opten ram,
ende een thiendendeel op elck vanden lammeren,
Ende eenen bock tot een offer voor die sonden, behaluen dat ghene datmen voor die sonden der versuymenisse pleech te offeren, in versoeninghe ende deewighe brantoffer, met sinen spijsoffer, ende huer vochtighe offerhanden.
Maer den vijftienste{n} dach va{n}der seuenster maendt sal bi v heylich ende eerlick heeten, gheen dienst werck en suldi daer inne doen ende ghi sult den HEERE seuen daghen vieren,
Ende ghi sult den HEERE brantoffer offeren, tot een offer des soeten ruecs den HEERE, Derthien calueren vander cudden, twee rammen .xiiij. onbesmette eeniarige lammere{n},
met haere{n} spijsoffer, Drie thiendendeel bloemen meels met olie ghemenget op elcken van derthien calueren, tweethiendendeel op elcken vanden twee rammen,
en{de} een tiendendeel op elck vande{n} xiiij. lammere{n},
En{de} eenen bock tot eenen offer voor die sonden, sonder tdagelics brantoffer, met sinen spijsoffer en{de} vochtige offerhanden.
Opten anderen dach suldi twaelf calueren vander cudden offeren, twee rammen, veertie{n} onbesmette eeniarige lammeren,
met haere{n} spijsoffer en{de} vochtige offer, op die calueren, op die ramme{n} en{de} op die lammeren, in haere{n} getale naer den rechte,
Ende eenen bock tot een offer voor die sonde{n}, sonder dat daglics brantoffer, met sinen spijsoffer ende vochtighe offerhanden.
Ten derden dage suldi offeren elf calueren, twee rammen, veerthien onbesmette eeniarige la{m}mere{n}
met haere{n} spijsofferen en{de} vochtighe offer die calueren, ramme{n} en{de} lammere{n} na haeren getale en{de} recht,
Ende eenen bock voor die sonde, sonder den eewighen brantoffer, met sinen spijsoffer, en{de} vochtighe offerhanden.
Ten vierden dagen suldy offeren tien calueren, twee rammen .xiiij. onbesmette eeniarige la{m}mere{n}
met haere{n} spijsoffere{n} en{de} vochtige offer op die caluere{n}, ramme{n}, lammere{n} in haere{n} getale en{de} rechte,
En{de} eenen boc tot een offer voor die sonden, sonder dat dagelics brantoffer, met sine{n} spijsoffere en{de} vochtige offere{n}.
Ten vijfsten dage suldy offeren negen calueren vander cudde{n}, twee ramme{n} xiiij. onbesmette eeniarighe lammeren
met haere{n} spijsoffere{n} en{de} vochtige offeren, op die caluere{n}, ramme{n}, en{de} lammere{n}, in haere{n} getale en{de} rechte,
En{de} eene{n} bock tot een offer voor die sonde{n}, sonder dat dagelics brantoffer en{de} zijn spijsoffer offert met sine{n} vochtige{n} offer.
Ten sesten dage suldy offeren acht calueren, twee ramme{n}, veertien onbesmette eeniarige lammere{n},
met haere{n} spijsofferen en{de} vochtige offere{n} op die caluere{n}, ra{m}me{n} en{de} lammere{n}, in haere{n} getale naer de{n} rechte, suldijt feesteliken doen,
En{de} eenen bock tot eenen offer voor die sonde, sonder dat daghelijcs brantoffer, met sinen spijsoffere{n} en{de} vochtige{n} offer.
Ten seuensten dage suldy offeren seue{n} calueren, twee ramme{n} .xiiij. onbesmette eeniarige lammeren,
met haeren spijsofferen, en{de} vochtige offeren op die caluere{n}, ramme{n} en{de} lammere{n}, in haere{n} getale naer de{n} rechte suldijt feestelike{n} doen,
En{de} eenen boc tot eene{n} offer voor die sonden, sonder dat daghelics brantoffer, met sine{n} spijsoffere{n} en{de} vochtige{n} offerhande{n}.
Ten achtsten dage die den alder feestelijcsten is, Ghi en sult dan gheen werc doen,
maer ghi sult brantoffer offeren tot eene{n} offer des soeten ruecs de{n} HEERE Een calf, eene{n} ram, seuen onbsmette eeniarige lammere{n},
en{de} ghi sult die spijsoffere{n} en{de} vochtige offerhanden vierlijck houde{n} ouer yegelic bisonder, ouer die caluere{n}, rammen en{de} die lammeren, in haere{n} getale en{de} rechte
en{de} eene{n} boc voor die sonde, sonder dat dagelics brantoffer, met zijn spijsoffer, en{de} vochtighe offerhanden.
Dese dinghen suldy offeren den HERE, op uwe feesten, dat wtgenomen, dat ghi gelouet en{de} vrywillich geeft tot brantofferen, spijsoffere en{de} vochtige offerhanden, en{de} offer der vreedtsamer.
ENde Moyses seyde den kinderen van Israel, al dat hem die HEERE geboden hadde.
En{de} sprac totte{n} ouersten der geslachten vande{n} kindere{n} van Israel, Dit is dat die HEERE gheboden heeft,
Als een man den HEERE eenige gelofte doet, oft eenen eedt sweerdt, en{de} also zijn ziele verbint die en sal zijn belofte niet breke{n}, maer hi salt al volbrengen dat hi gelooft heeft.
Ist dat een vrouwe yet belooft, en{de} met eene{n} eedt haer verbint, als si noch in haers vaders huys is, en{de} noch inden ouderdo{m} va{n} eender maecht is, en{de} haer belofte ende verbont, dat si ouer haer ziele doet, coemt voor haeren vader, ende swijcht hi dan,
so sal si schuldich zijn al haer ghelofte, ende al haer verbont, datsi gedaen heeft, daer si haer ziele mede verbonden heeft, dat sal si volbrengen,
Maer als haer vader dat hoort, ist dat hijt ter stont wederseyt, so sullen haer beloften en{de} haer verbo{n}denissen, die si ouer haer ziele gedaen heeft te niet wesen En{de} si en sal niet schuldich zijn der belofte{n} om dattet haere vader wederseyt heeft.
Heeft si eenen man, en{de} heeft op haer een gelofte, oft heeft si laten gaen wt haere{n} lippen een verbindinge haerder zielen met eenen eedt,
en{de} die man hooret, en{de} swijcht hi in dien daghe stille, so ghelt haer belofte ende verbindinge daer si haer ziele mede verbonden heeft,
Maer ist dattet die man ter stont wederseyt, als hijt hoort, so is haer ghelofte los, die si op haer heeft, ende die verbindinge die si wt haere{n} lippen heeft laten ghaen ouer haer ziele, ende die HEERE sal haer genadich wesen.
Een weduwe en{de} een verlatene va{n} haere{n} man, soo wat dat si belooft heeft, haer ziele verbindende, sullen si gheuen.
Als yemants huysfrouwe in haers ma{n}s huys gelooft, of verbint met eene{n} eedt haere ziele,
ende haer man hooret, en{de} swijghet, en{de} en keeret niet, so is die gelofte va{n} waerden, en{de} al dat die ziele belouet sal hebbe{n}, en{de} si sal betalen al wat si belouet heeft,
Maer ist dattet die ma{n} wederseyt, als hi dat hoort so en ist niet van waerden, wat wt haer lippen gehaen is, dat si belouet, of daer si haer ziele mede verbonden heeft, want die man heeft daer tege{n} geseyt, en{de} die HEERE sal haer genadich zijn,
En{de} als si gelouen sal, en{de} met eenen eedt vesticht, dat si haer ziele sal ootmoedige{n} met vaste{n} oft ander dinge{n} so salt in des ma{n}s wille zijn, oft si dat doe{n} sal of niet,
Maer ist dat hijt hoort, en{de} hi de{n} sin wt set tot tsanderdaechs, wat si gelooft hadde sal si betalen, wa{n}t terstont als hijt gehoordt hadde, so sweech hi,
Maer ist sake dat hijt te niete doet, na dat hijt ghehoort hadde, en{de} daer teghen niet en seyde als hijt wiste, so sal hy haer misdaet draghen.
Dat zijn die wette{n} die die HERE Moysi gheboden heeft tusschen man ende wijf, tusschen vader en{de} dochter, al die wijle als si noch maecht is, oft in haers vaders huyse woont.
ENde die HEERE sprac tot Moysen, segghende,
Doet eerst wrake voor die kinderen van Israel ouer die Madianiten, en{de} ghi sult daer na verghadert worden tot uwen volcke.
Doen sprack Moyses totten volcke, segghende, Wapent van v luyden mannen totten heyre, om te vechten, dat si den HEERE wraec doen ouer die madianiten,
Duysent mannen salme{n} wtkiesen wt elcken geslachte va{n} Israel, diemen seynde{n} sal ter oorloge{n},
En{de} si gaue{n} duysent wt eene{n} geslachte, dat is, twaelf duysent gereet ten heyre,
En{de} Moyses santse met Phinees Eleazar des priesters sone int heyr, en{de} dat heylich getuychnis, en{de} die trompette{n} leuerde hi hem ouer.
Ende doen si vochten tegen die Madianiten, ende die verwonnen, sloegen si doot alle mans persoonen,
en{de} ooc die coninge{n} der Madianite{n}, te weten, Eui, Rekem Sur Hur, en{de} Reba, die vijf coninge{n} der Madianiten. Balaam Beors sone, dooden si ooc metten swaerde.
En{de} die kinderen van Israel name{n} geuange{n} der Madianite{n} wiuen, en{de} haer kinderen, en{de} alle haer vee, alle haer haue, en{de} si roofden al haer goede{n}
en{de} verbrande{n} mette{n} viere alle haer steden, haer wooninge{n}, en{de} al de borchten,
en{de} name{n} alle roof, en{de} al watmen genemen conde, va{n} mensche{n} en{de} vee,
en{de} brachte{n}t tot Moysen, en tot Eleazar de{n} priester, en{de} totter gemeynte{n} der kindere{n} va{n} Israel, te wete{n}, die geuange{n} en{de} dat genomen vee, en{de} dat ander gerooft goet, datme{n} besigen mochte, brochte{n} si inde{n} leger op der Moabite{n} velt, dat aen die Iordane leyt tegen Iericho.
En{de} Moyses en{de} die priester Eleazar, en{de} alle die hooftluyde{n} der gemeynte{n} gingen he{n} te gemoet buyten voor den leger.
En{de} Moyses wert toornich op die officiers der schare{n}, die welcke hooftluyden ouer duysent, ende ouer hondert waren, die daer wt den heyr en{de} strijde quamen,
en{de} sprac tot hen luyde{n}, waerom hebdi die vrouwe{n} late{n} leuen?
En zijn si dit niet die bedroge{n} hebbe{n} die kinderen va{n} Israel, door dat ingeue{n} va{n} Balaam, en{de} hebben v doen ouertrede{n} tege{n} den HERE van die sonde Phogor, waero{m} dattet volc metter plagen geslage{n} is geweest?
Daer om slaget al doot watter manlic is, ooc vande{n} kinderen, en{de} alle vrouwen die mans bekent hebben, en{de} bi gelegen hebben,
Maer al die meyskens en{de} vroukens dat noch maechdekens zijn, suldi tot uwen profite te lijf behoude{n},
En{de} blijft seuen dagen buyte{n} den leger, alle die yema{n}den ghedoot hebben, oft die die verslagen geraect hebben, dat ghi v suyuert inde{n} derden en{de} seuenden daghe, met dat ghene dat ghi geuangen hebt.
En{de} al de cleederen en{de} alle ghereetscappe va{n} vellen, en{de} alle pelswerc ende alle houte vaten suldi suyueren.
En{de} Eleazar die priester sprac totten hooftluyden die in den strijt getrocken waren. Dit is dat gebot des wets, dwelc die HEERE gheboden heeft,
Gout, siluer, metael yser, ten, en{de} loot, al dat vier geliden mach suldi door dat vier late{n} gae{n}, en{de} het sal metten vier gesuyuert worden
Maer al tgene dattet vier niet gheliden en can, suldy door der suyuernissen water laten gaen,
en{de} ghy sult v cleederen wasschen ten seuensten daghe, ende als ghi gesuyuert zijt, daer na suldi inden legher comen.
Ende die HEERE sprack tot Moysen,
Neemt die somme des roofs vanden geua{n}genen, beyde van menscen en{de} vee, ghi ende die priester Eleazar met den ouersten vander ghemeynten,
en{de} gheeft die helft de{n} ghene{n} die inde{n} crijch en{de} int heyr geweest hebbe{n} en{de} dander helft der gemeynten,
En{de} ghi sult den HEERE een deel afscheyden vande{n} genen die gestreden hebbe{n}, en{de} die int heyr ghetrocken zijn, vande{n} .ccccc. een ziele beyde va{n} menschen, runderen, ezelen en{de} schapen,
van haerder helft suldijt nemen, en{de} den priestere Eleazar geue{n} wa{n}t die eerstelinge{n} zijn des HEREN,
En{de} vander helft der kindere{n} va{n} Israel suldi neme{n} dat vijftichste hooft beyde va{n} mensche{n}, rundere{n}, ezelen en{de} schape{n}, en{de} va{n} alle vee, en{de} geuent de{n} Leuite{n}, die de wake houde{n} vande{n} tabernakel des HEREN.
En{de} Moyses en{de} Eleasar die priester dede{n} so die HEERE geboden had,
En{de} den ouerbleuende{n} buet, die{n} dat heyr gerooft hadde, was sesmael hondert duysent en{de} .lxxv. duysent schape{n}
.lxxij. duisent rundere{n}
.lxi. duisent ezelen,
En{de} die wijfs persone{n} die ghee{n} mans bekent en hadde{n}, noch bi gelege{n} en hadden xxxij. duysent zielen.
En{de} die helft is gegeue{n} den ghene{n} die int heyr getrocke{n} ware{n}, inde{n} ghetale .ccc. mael en{de} .xxxvij. duysent en{de} .ccccc. schape{n},
Daer af quame{n} den HERE en{de} werde{n} getelt tot sine{n} deele, ses hondert en{de} .lxxv. schape{n},
En{de} va{n} ses en{de} dertich duysent rundere{n}, daer af quamen den HERE .lxxij.
Ende va{n} .xxx. duysent en{de} vijf hondert ezelen, daer af qua{m}mer den HERE .lxi.
Ite{m} vander me{n}schen siele{n} .xvi. duysent sielen, daer af quamender den HERE .xxxij.
En{de} Moyses gaf tgetal ouer van deerstelingen des HEEREN den priestere Eleasar, so he{m} beuolen was vander helft der kindere{n} va{n} Israel die hi afgedeelt hadde voor die gene die in den strijt geweest ware{n}
Maer va{n} dander helft die Moyses den kindere{n} va{n} Israel toedeylde, vande{n} crijsluyde{n} en{de} die der gemeynten geuiel,
was ooc .ccc. mael en{de} .xxxvij. duysent en{de} .ccccc. scape{n},
Sessendertichduysent runderen
.xxx. duysent en{de} .ccccc. ezelen,
en{de} .xvi. duysent mensche{n} zielen,
En{de} Moyses nam van deser helft der kinderen va{n} Israel, oock dat vijftichste hooft beyde van mensche{n} ende van vee, en{de} ghaft den Leuiten die de wake hielde{n} vande{n} Tabernakel des HEEREN alsoo die HEERE geboden hadde.
En{de} doen die hooftluyden des heyrs volcx ghecomen waren tot Moysen, te weten, die ouer duysent ende ouer hondert waren, soo seyden si,
Vwe knechten hebben wederom ouertelt die somme der strijtbaer mannen die onder onse handen gheweest zijn, ende daer en ghebreect niet een,
daer om brengen wi den HEERE ghiften, al wat een yeghelijck vonden heeft inden buet van ghouden gereeschappe die hangende ketenen, armringen, ringen, oorspansels, en{de} halsbanden, op dat ghi den HEERE voor ons soude bidden.
En{de} Moyses ontfinc van hen luyden metten priester Eleazar dat gout van alderley iuweelen
in menigherhande ghesteltenisse, naer den ghewichte des tabernakels ende heylighe plaetse sesthien duysent, en{de} seuenhondert ende vijftich sikels vanden hooftluyden die ouer duysent, ende die ouer hondert waren,
want wat een yeghelijck gerooft hadde tot eenen buet, dat was sine,
ende als zijt ontfangen hadde, droegen zijt inden tabernakel des ghetuychnis tot een ghedachtenisse, den kinderen van Israel voor den HEERE.
RVbens kinderen en{de} Gads kinderen hadden zeer veel vees, en{de} si hadden in beesten ontalliken rijcdom, en{de} sagen dat dat landt Iaser en{de} Galaad bequaem plaetsen waren voor haer vee,
daerom quamen si en{de} spraken tot Moysen en{de} totten priester Eleasar, en{de} totten hooftluyden der ghemeynten en{de} seyden,
Dat lant Ataroth, Dibon, Iasar Nemra, Hesebon, Eleale, Sobam, Nebo, ende Beon,
dat die HEERE gheslaghen heeft int aensichte der kinderen van Israel is zeer bequaem ende vruchtbaer, om beesten te houden, ende wi uwe knechten hebben veel vees,
Ende wi bidden, ist dat wy ghenade gheuonden hebben voor v, soo gheeft dit lant uwen knechten, ons eyghen ende en doet ons luyden niet ouer die Iordane trecken.
Moyses sprack tot hen luyden, Sullen uwe broederen inden strijdt trecken, ende ghi sult hier bliuen sitten?
Waerom keerdy der kinderen van Israels herten, dat si niet en sullen dorren ouertrecken int landt dat hen die HEERE gheuen sal?
Deden oock v vaderen niet also, doen icse wtsant van Kades Berne, om dat lant te besien?
en{de} als si weder op gecomen waren tot aen die velden der wijndruyen, en{de} saghen dat lant, en{de} omkeerde{n} der kindere{n} va{n} Israels herte{n} dat si niet en wilden trecke{n} in die palen des lants dat he{n} die HEERE gegeuen hadde,
En{de} des HEREN toren vergra{m}de op he{n}luyde{n} in die{n} tijt en{de} swoer en{de} sprac
Dese luyde{n} die wt Egipte{n} getrocke{n} zijn va{n} twintich iaren en{de} daer ouer, die en sullen dat lant nyet sie{n} dat ic Abraham Isaac en{de} Iacob toe gesworen heb, om dat si mi niet ganselijc na gheuolcht en hebben,
wtghenomen Caleb Iephune des Kenesiters sone, en{de} Iosue Nuns sone, wa{n}t si hebben de{n} HEERE ganselijck nageuolcht,
Also vergra{m}de des HEREN tore{n} op Israel, en{de} hi leydese alom in de woestine veertich iaer, tot dat al dat gheslachte was vergaen, dat quaet ghedaen hadde voor des HEEREN aensicht.
En{de} hi seyde, Siet, nv sidi opgestae{n} in uwer vadere{n} stede, dat des te meer sondaers zijn souden, dat ghi den tore{n} der gramscape{n} des HEEREN noch meerder make{n} soudt tege{n} Israel,
Ist dat ghi luyde{n} he{m} niet volge{n} en wilt, so sal hi v noch langer in de woestine laten, en{de} ghi luyden sult een sake zijn dat dit volck sal ghedoot worden.
Doe{n} quame{n} si naerder en{de} spraken, wi sullen comen en{de} scaepstallen maken voor onse vee, en{de} vaste steden voor onse kindere{n}
Maer wi sullen gaen gewape{n}t die eerste voor die kindere{n} van Israel, tot dat wise brenge{n} in haer stede{n}, onse kinderen en{de} al wat wi hebbe{n} mogen, sullen in die beslote{n} stede{n} bliuen om der inwoonders des lants listen en{de} lage{n},
Wi en sullen niet weder thuys keeren tot dat die kindere{n} van Israel ontfange{n} een yeghelijc zijn erue,
want wi en willen niet met hen gheerft worde{n} op dander side des Iordaens, Want onse erue sal op dese side des Iordaens tegent oosten gheuallen zijn.
Moyses sprack tot hen luyden, Ist dat ghi doen wilt, dat ghi gelouet, ghereet om te strijde{n} voor, de{n} HEERE, so trect ouer de Iordane voor den HEERE,
wie dat va{n} v luyde{n} gereet is, tot strijde{n}, tot dat die HERE doodet en{de} verwint alle zijn viande{n}
en{de} dat lant onderdae{n} worde de{n} HEERE, so suldy ontschuldich zijn voor den HEERE en{de} voor Israel, en{de} ghi sult also dat lant dat ghi begheert, voor v eygen behoude{n} voor de{n} HEERE,
Maer ist dat ghi luyde{n} so niet en doet, so ghi segt, so en is niema{n}t twifelende, dat ghi dan sult v besondighe{n} aen de{n} HEERE, en{de} ghi sult uwe sonde bekennen als si v begripen sal,
Daerom timmert nv steden voor v kinderen, en{de} stallen voor v vee, en{de} doet dat ghi gheseyt hebt.
En{de} Rubens kindere{n} en{de} Gads kinderen spraken tot Moysen, Wi zijn v knechte{n}, wi sullent doe{n}, so onse heere geboden heeft
Onse kinderen wiue{n}, haue, en{de} al ons vee sulle{n} wi late{n} inde stede{n} Galaad
Maer wi uwe knechten sullen al bereet trecken totten heyre inden strijdt voor den HEERE, soo ghi mijn heere ghesproken hebt.
Doe{n} geboot Moyses de{n} priestere Eleasar en{de} Iosue Nuns sone, en{de} den ouersten vadere{n} der geslachte{n} va{n} Israel, en{de} sprac tot hen,
Ist dat Gads kinderen en{de} Rube{n}s kindere{n} met v ouer die Iordane trecken, bereet tot den strijde voor de{n} HEERE, en{de} als dlant v onderdaen is, so geeft he{n} d{at} la{n}t Galaad om te besitten,
Maer en trecken si niet ghereet met v, so sullen si met v erue ontfaen int lant Canaan.
Rubens kindere{n} en{de} Gads kindere{n} antwoorde{n} en{de} spraken, so de HEERE spreect tot sinen knechten, so sulle{n}t wij doen,
wi sullen ghereet trecken voor den HEERE int lant Canaan, en{de} onse erfgoet belijden ghenomen te hebben om te besitten op dese side des Iordaens.
Also gaf Moyses den kinderen Gad, en{de} de{n} kindere{n} Ruben, en{de} den haluen geslachte Manasse Iosephs sone, d{at} conincrijc Seo{n} des conincx der Amorite{n}, en{de} dat conincrijck Og des conincs tot Basan, dat lant met de{n} steden in alle zijn palen al ronts om,
Daer timmerde{n} Gads kindere{n} Dibon Ataroth, Aroer,
Atroth, Sophan, Iaeser, Iegabea,
Bethnimra en{de} Betharan, beslote{n} stede{n}, en{de} stallen voor haer vee.
Rube{n}s kindere{n} timmerde{n} Ezebo{n}, Eleale, Kariathaim,
Nebo Baalmeon, en{de} veranderden die namen, en{de} Sibama, en{de} de{n} stede{n} die si timmerde{n} gauen si name{n}.
En{de} Machiers Manasse soons kindere{n}, ginge{n} in Galaad en{de} wonne{n}t en{de} versloege{n} die Amorite{n} die daer in ware{n}
Doe{n} gaf Moyses Machier Manasses sone Galaad en{de} hi woo{n}de daer in
Iair, Manasses sone ginc en{de} wa{n} haer dorpe{n}, en{de} hietse Hauoth Iair, d{at} is so veel geseyt als de erfhoue{n} Iair
Nabo ginc en hi want Knath met alle haere dorpe{n}, en{de} hi hietse Nabo, na sinen naem.
DIt zijn der kindere{n} va{n} Israel wooninge{n} die wt Egipte{n} lant getrocken zijn na haer heyre{n}, door Moyses en{de} Aarons ha{n}de{n},
En{de} Moyses bescreef haere{n} wtga{n}c door de plaetsen der heyrlegere{n}, hoe si trocke{n} na den beuele des HEEREN, En{de} zijn dese te wete{n} die reyse haers wtgancs,
Si trocken wte van Ramesses inde{n} vijfthienden dage des eersten maendts des tweeden daechs des Paesschens door een hooge hant, dat al die Egyptenaers saghen,
en{de} begroeue{n} doe{n} haer eerste geboren, die die HEERE onder hen geslage{n} hadde, Wa{n}t die HEERE hadde ooc aen haer gode{n} recht vonnisse en{de} wrake ghebesicht.
Als si van Ramesses wt trocken, maecten si haeren legher in Suchoth.
En{de} si trocken wt van Suchoth, en{de} maecten haeren leger in Ethan, welcke leyt aen dat eynde der woestinen.
Van Ethan trocken si wte, en{de} bleue{n} te Phiahyrot, dwelcke leyt teghen BeelZephon, en{de} si maecten haeren legher tegen Magdalu{m},
Van Phiahyrot trocken si wt, en{de} ghinge{n} midde{n} door die zee in die woestine, en{de} reysden drie dachreysen in die woestine Ethan, en{de} maecten haeren leger in Marah.
Van Marah reysden si, ende quamen te Elim, daer waren twaelf fonteyn wateren, en{de} seuen palmboomen, ende maecten haeren legher aldaer.
Van Elim trocke{n} si, en{de} maecte{n} haeren leger, en{de} maecten vast haer tenten aen die roode zee.
Vander rooder zee, trocke{n} si en{de} maecten haere{n} leger in die woestine Sin.
Va{n} die woestine Sin trocken si, en{de} maecte{n} haere{n} leger in Dapheka.
Va{n} Dapheka reysde{n} si, en{de} maecte{n} haere{n} legher in Alus.
Van Alus reysde{n} si, en{de} maecten haere{n} leger in Raphidim, Daer en hadde dat volc ghee{n} water te drincken.
Van Raphidim reysden si, en{de} maecten haeren legher in die woestine Sinai.
Van Sinai reysden si, en{de} maecte{n} haere{n} leger in die graue{n} va{n} quaden begeerten.
Va{n} die graue{n} va{n} quaden begeere{n} reydsde{n} si en{de} maecten haeren leger in Hazeroth.
Va{n} Hazeroth trocke{n} si en{de} quame{n} in Rithma.
Va{n} Rithma trocken si wt, en{de} si maecten haere{n} leger te Rimon Pharez.
Van Rimon Phares quamen si in Lebna.
Van Lebna quamen si te Ressa.
Van Ressa quamen si en{de} maecten haeren legher in Kehelatha.
Van Kehelatha trocken si wt, en{de} maecten haeren legher int gheberchte Sapher.
Van dat gheberchte Sapher quamen si en{de} maecten haeren legere in Harada.
Van Harada quamen si ende maecten haeren legher in Macheloth.
Van Macheloth quamen si te Tahath.
Van Tahath quamen si en{de} sloeghen haer tenten in Thare.
Van Thare quamen si ende maecte{n} haeren leghere in Methica.
Van Methica quamen si en{de} maecten haeren leger in Hasmona.
Va{n} Hasmona quame{n} si en{de} maecte{n} haeren leger in Moseroth.
Va{n} Moseroth quamen si en{de} maecten haeren leger in Bne Iaekan.
Van Bne Iaekan quamen si en{de} sloeghen haer tente{n} inden berch Gadgad.
Va{n} den berch Gadgad trocken si en{de} maecten haeren leger in Iathebatha.
Va{n} Iathebata trocken si en{de} maecten haeren legher in Hebrona.
Van Hebrona quamen si te Azeongaber.
Va{n} Azeongaber quamen si en{de} maecten haeren leger in die woestine Sin, dat is Kades.
Va{n} Kades quamen si ende maecten haeren legher aenden berch Hor, aen die palen des lants Edom,
Daer ghinck die priester Aaron opten berch Hor, naer den beuele des HEEREN, en{de} sterf daer op, inden veertichsten iare des wtganx der kinderen van Israel wt Egipten landt, inden eersten daghe der vijfster maent,
doen hi hondert en{de} drie en{de} twintich iaer oudt was.
Ende Arad die coninc der Cananiten die daer woo{n}t teghent zuyden vanden lande Canaan hoorde, dat die kinderen van Israel quamen.
En{de} vanden berge Hor trocken si en{de} maecten haere{n} legher in Zalmona.
Van Zalmona trocken si en{de} maecte{n} haeren leger in Phinon.
Van Phinon trocken si en{de} maecte{n} haeren legher in Oboth.
Van Oboth troken si ende maecten haeren leger in Ieabarim, die welcke leyt inder Moabiten palen.
Va{n} Ieabarim trocke{n} si en{de} maecte{n} haere{n} leger in Dibon Gad.
Van Dibon Gad trocken si en{de} maecten haeren legher in Helmon Diblathaim.
Van Helmon Diblathaim trocken si ende maecten haeren legher int gheberchte Abarim teghen Nabo.
Vanden geberchte Abarim trocken si, en{de} maecten haeren legher inder Moabiten velden aen die Iordane teghen Iericho.
Si maecte{n} haeren legere, van Bet Haiesmoth tot aen de breede plaetse Bel sathim der Moabiten velt in die breyde plaetsen.
En{de} die HEERE sprac aldaer tot Moysen, ende seyde,
Gebiedt den kinderen van Israel, en{de} segt hen, als ghi ouer die Iordae{n} ghecomen zijt int lant canaan,
dan suldy alle die inwoonders verdriuen voor v aensichte, en{de} alle haer pilaren en{de} gegoten beelden breect, ende alle haer hoochten doet te niet,
dat ghi also dat lant suyuert, dewelcke ghi in neemt ende daer in woont Want v heb ick dat lant gegheuen, dat ghijt in nemen sult,
Ende ghi sult dat lant wtdeylen mette{n} lote onder v geslachten, den ghene{n} die daer vele zijn, suldy des te meer toe deylen, ende de{n} minste{n} tminste deel, Soot lot eenen yegelijcke{n} valt, so sal hijt hebbe{n}, naer de{n} geslachten haers vaders huysgesin salme{n}t yegeliken deelen.
Ist dat ghi die inwoonders van dien lande niet en wilt dootslaen, soo sullen v, die ghi laet ouerbliue{n} als nagelen worden in uwe ooghen, en{de} speren in uwe siden en{de} sullen uwe viande{n} wesen, en{de} viantschap thoonen int landt daer ghi in woondt,
ende dan salt gheschieden, dat ick v doen sal, al dat ick hen dachte te doen.
ENde die HEERE sprack tot Moysen seghende,
Gebiet den kindere{n} van Israel, en{de} segt hen, Als ghi int lant Canaan comet, so sal dlant, dat v tot eene{n} erfdeel valt int lant Canaan, zijn palen hebben,
De{n} hoec teghent zuyden sal beghinnen aen die woestine Sin die welcke bi Edom leet, dat uwe palen vant zuyde{n} zijn vant eynde der souter zee die teghent oosten leyt,
en{de} dat die palen reycken vande{n} zuyde{n}, op dat opclimmen des scorpioens en{de} gae{n} door Senna en{de} sine{n} wtganc vande{n} zuyde{n} aen tot Cades Berne en{de} reycke aen Hazor Adar, en{de} gae int rontsomme door Azmona,
en{de} come{n} van Azmona aen die beke va{n} Egypten, en{de} deynde si aen die groote zee.
En{de} die palen vanden westen sullen dese zijn, te weten, aen die groote zee te beghinnen, en{de} si sal die palen sluyte{n}.
Die palen vanden noorden sullen dese zijn, Ghi sult meten van aen die groote zee, tot aen dalder hoochste geberchte,
en{de} van dien geberchte suldy meten, tot datme{n} coemt te Hemath, dat sinen wtghanc si die palen Sedada,
en{de} des selue{n} palen, sullen eynden te Sephron, en{de} zijn eynde sal zijn aen Hazor Enan
Dat sullen uwe palen zijn tegent noorde{n}. En{de} ghi sult meten die palen tegent oosten van HazorEnan tot Sepham,
die palen neder dalende van Sepham tot Ribla tege{n} die fonteyne Dephane, daer af sullen si comen tot Ain ten oosten waert, Daer na come{n} si af en{de} reycken op die side van der zee Chinereth teghen dat oosten,
en{de} comen af aen die Iordane, dat sinen wtganc si die soute zee, Dat sal v lant zijn met sinen palen alomme.
En{de} Moyses geboot de{n} kindere{n} va{n} Israel en{de} sprac, Dat is dlant dat ghi metten lote onder v luyde{n} deylen sult, dat welcke die HERE gheboden heeft, den neghen gheslachten, en{de} den haluen geslachte te geue{n},
Want dat geslachte va{n} Rube{n}s kindere{n} naer haerder vadere{n} huysgesinne{n}, En{de} dat gheslachte va{n} Gads kinderen naer haerder vaderen huysgesin, en{de} thalue gheslachte Manasse, hebben haer deel ontfaen.
Alsoo hebben die twee gheslachten, en{de} dat halue gheslachte haer erfdeel wech, ouer dese side vander Iordanen teghen Iericho teghen dat Oosten.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen seggende,
Dit zijn die name{n} der mannen, die v dat lant deylen sullen, Die priester Eleazar en{de} Iosue Nuns sone,
Ooc suldy neme{n} va{n} elcken geslachte die hooftmannen, om dat lant te deylen,
En{de} dier mannen namen zijn dese Caleb Iephunes sone vanden geslachte Iuda.
Samuel Amihud sone vande{n} gheslachte Simeons.
Eliadad Ciselons sone vande{n} geslachte BenIamin.
Bucki Iagli sone, die hooftma{n} vande{n} geslachte der kindere{n} Dan
Haniel Ephads sone hooftman vande{n} gheslachte der kinderen Manasse, va{n} Iosephs kindere{n}.
Kamuel, Sephtan sone, hooftma{n} vanden gheslachte der kinderen Ephraim.
Elizaphan Pharnachs sone, hooftman va{n}den gheslachte der kinderen Sabulon.
Phalthiel Asans sone hooftman vanden geslachte der kinderen Isachar.
Abihud Solomi sone hooftman vanden gheslachte der kinderen Aser.
Phedael Amihuds sone, hooftma{n} vanden gheslachte der kinderen Nephtali.
Dit zijn die ghene die de HEERE geboot, dat si die erue wtdeylen soude{n} den kinderen van Israel, int lant Canaan.
ENde die HEERE sprac ooc dese dinge{n} tot Moysen op der Moabite{n} velt aen die Iordane tegen Iericho en{de} sprac,
Gebiet den kinderen va{n} Israel, dat si, den Leuiten
steden gheuen, van haeren erfgoeden, om in te woone{n}, en{de} die voorsteden, die suldy ooc den Leuite{n} gheuen, dat si in die steden woonen, en{de} in die voorsteden haer vee en{de} haue, ende alderley dieren houden.
Dat begrijp der voorsteden, dat si den Leuiten gheuen sullen, sal duysent scherden buyten der stadt mueren alom hebben,
Aldus suldise mete{n}, van buyten voor die stadt aenden hoeck teghent oosten, twee duysent cubitus, en{de} aenden andere{n} hoec tegent zuyden, twee duysent cubitus, En{de} aende{n} anderen hoec tegent westen, twee duysent cubitus, En{de} aende{n} hoec tegent noorde{n}, tweeduysent cubitus, dat die stadt in die middelt si, en{de} haer voorsteden sullen buyten wesen.
En{de} onder den steden die ghi den Leuiten gheuen sult, suldy ses vrysteden gheuen, afghescheyden totter vluchtighen hulpe, dat daer in vliede die bloet gestort heeft, Bouen dese, suldy noch twee en veertich stede{n} gheuen,
dat al die stede{n}, die de{n} Leuiten ghegheuen zijn .xlviij. zijn sullen met haere{n} voorsteden,
En{de} dese steden diemen den Leuiten gheue{n} sal, vanden kinderen va{n} Israels erfdeele salme{n} dmeeste nemen vande{n} ghenen, die meest besitten, en{de} dminste van dien die minste besitten, Een yeghelijck na zijn erfdeel, dat he{m} toeghedeelt wort, sal den Leuite{n} steden gheuen.
En{de} die HERE sprack tot Moysen, segghende,
Spreect mette{n} kinderen va{n} Israel, en{de} segt hen, Als ghi ouer die Iordane coemt int lant Canaan,
suldy steden verkiesen, om vrijstede{n} te sine, dat daer in vluchte die sonder sinen wille bloet ghestort heeft,
en{de} als daer in die vooruluchtighe gheuloden is, so en sal die neue des verslaghens, hem niet moghen dootslaen, tot dat hi voor die gemeynte te rechte gestaen heeft,
En{de} va{n} die stede{n} die afghescheyden sullen worden tot beschermenisse der vluchtighen.
Drie suldy gheuen op dese syde va{n} die Iordane, en{de} drie int lant Canaa{n}. Dat zijn die ses vrijstede{n}
beyde den kinderen va{n} Israel, en{de} de{n} vremdelinghen, en{de} den toecomelinghe{n} onder v, dat hi daer vluchte, die sonder sinen wille bloet ghestort heeft.
So wie yemande{n} met een yseren wapen slaet, dat hi sterft die geslaghe{n} is, die is een dootslager, en{de} sal die doot sterue{n},
Worpt hi he{m} met eene{n} steen so dat die gheworpen is sterft, so sal hi inder seluer manieren ghepijnicht worde{n}
Wort yema{n}t met een hout gheslaghen, dat hi sterft, dat sal in des dootslaghers bloet ghewroke{n} worde{n},
Die neue des verslaghens sal den dootslagher dootslaen ter stont, als hien gheuanghen heeft, sal hi he{m} dootslaen.
Stoot yema{n}t eenen mensche wt hate, oft worpt wt liste yet op hem, dat hi steruet,
oft slaet hem wt viantschap met zijnder hant, dat hi sterft, so sal hi die doot schuldich zijn, die hem gheslaghen heeft, Wa{n}t hi is een dooslagher, die naeste des gheens die verslaghe{n} is, terstont als hi he{m} gheuanghen heeft sal hi hem dooden.
En{de} als hi he{m} bi misual sonder viantschap stoot, oft worpt hi eenighe wapen op he{m} sonder list,
oft eenighen steen <parens>daer af dat hi steruen mach, ende en heues niet ghesien</parens> op hem worpet dat hi sterft, en{de} hi en is zijn viant niet, noch hi en wilde hem oock niet quaets,
so sal die ghemeynte rechten, tusschen hem, en{de} die gheslaghen heeft, en{de} tusschen den wreker des bloets in desen rechte,
ende die ghemeynte sal den dootslagher verlossen van die hant des bloetwrekers, en{de} sal hem weder laten comen tot die vrijstadt, daer hi in gheuloden was, en{de} hi sal aldaer bliue{n}, tot dat die ouerste priester sterft die metter heyligher olyen ghesalft is.
Maer ist dat die dootslagher buyten die steden, die den ballinghe{n} toe gheschict zijn, gheuonden sal worden,
en{de} die bloetwreker vint hem buyten die palen va{n} zijnder vrijer stadt, en{de} slaet hem doot, die en sal niet schuldich zijn des bloets,
wa{n}t hi soude in zijn vrijstadt blijuen, tot dat die Bisschop doot ware, en{de} als die doot is, so sal die dootslagher wederomme in zijn lant comen,
Dat sal v een wet des rechts zijn bi uwe nacomelinghen in alle uwe wooninghen.
Den dootslagher salmen pijnighen onder ghetuyghen, tot eens ghetuyghenisse en sal niemant verwesen worden,
En{de} ghi en sult gheen versoeninghe neme{n} ouer die ziele des dootslaghers, want hi si die doot sculdich, maer hi sal terstont die doot sterue{n}
Die ballinghen en{de} vluchtighe en sullen in gheender manieren voor die doot des Bisschops wederomme moghe{n} comen in haer stede{n},
op dat ghi niet en besmet dat aertrijcke uwer wooningen, die besmet wort met den bloet der onnooselen menschen, en{de} dat landt en kan niet vanden bloede versoent worden, dat daer inne ghestort is, sonder alleen door dat bloet des ghenen die dat ghestort heeft,
En{de} also sal ghesuyuert worden uwe erffenisse, als ick met v woone. Want ick ben die HEERE, die onder die kinderen van Israel woont.
ENde die ouerste Princen der huysghesinnen vande{n} gheslachte der kinderen Galaad Machiers sone, die Manasses sone was, vande{n} gheslachte der kindere{n} Ioseph, die quamen en{de} spraken voor Moysen en{de} voor die hooftluyden vanden ouersten vaderen der kinderen va{n} Israel, en{de} sprake{n},
Die HERE heeft v die onse heere zijt, gheboden, dat ghi dat lant tot een erfdeel deylen sult metten lote den kinderen va{n} Israel. En{de} dat ghi de{n} dochtere{n} ons broeders Salphaad sout geue{n} haer erfdeel dat die vader schuldich is te heffen,
ist datse da{n} yema{n}t wt een ander geslachte va{n} Israel tot wijue{n} nee{m}t so sal ons vaders erfdeel minder worden, wa{n}t al dat si hebbe{n}, sal totte{n} erfdeel va{n} dien gheslachte comen, daer si toe ghecome{n} zijn, En{de} aldus wort onse erfdeel ghemindert.
Als dan nv dat gulden iaer, dat is dat vijftichste, der verlossinghe coemt, so sullen worden verstroeyt die deelinghe des lots, ende die besittinghe der erffenisse vanden eene{n} gheslachte salt totten anderen gheslachte comen.
Moyses antwoorde den kinderen van Israel, en{de} sprack door Gods beuel, Dat gheslachte van Iosephs kinderen heeft recht ghesproken,
Dit is die wet die die HEERE ghebiedt ouer Selphaads dochteren, ende spreect, Laetse ten houwelijck nemen, soot hen belieft, alleen laetse houwen onder die gheslachten van haerder vaderen gheslachten,
op dat die erfdeelen der kinderen van Israel niet ghemengt en worden vanden eenen gheslachte op dandere. Want een yeghelijck man vanden kinderen van Israel sal trouwen een huysvrouwe van sinen gheslachte ende maechschap,
en{de} alle die dochteren die welcke erfdeelen besitten onder die gheslachten vanden kinderen van Israel, sullen te houwelijck nemen eenen van haerder vaderen gheslachte, op dat die erffenisse blijue in dat maechschap der huysghesinnen,
ende dat die gheslachten niet ghemenghet en worden, Maer so sullen si blijuen,
also si vanden HEERE onderscheyden zijn. Doen deden die dochteren Salphaad, so hen beuolen was
en{de} Maala, en{de} Therza, ende Egla, ende Melcha, ende Noa namen te houwelijck haers vaders broeders sonen,
vanden gheslachte der kindere{n} Manasse Iosephs sone, Also bleef haer erfdeel aen dat gheslachte ende huysghesinne haers vaders.
Dit zijn die gheboden ende rechten, die die HERE door Moyses hant gheboot den kinderen van Israel, op der Moabiten velt, aen die Iordane teghen Iericho.
DIt zijn die woorden die Moyses sprack tot alle Israel op ghene syde der Iordanen, in die woestyne op dat velt, teghen die Roode zee, tusschen Pharan ende Thophel, Laban Hazeroth daer veel gouts is
elf dachreysen van Horeb, door den wech des gheberchs Seir, tot Cades Barne,
En{de} het gehschiede int veertichste iaer, in den eersten daghe vander elfster maent, dat Moyses metten kinderen van Israel sprack, al dat hem die HERE aen hen gheboden hadde,
na dien dat hi Seon de{n} Coninck der Amoriten gheslaghen hadde, die te Hesebon woonde, en{de} Og den Coninck va{n} Basan, die tot Astharoth ende tot Edria woonde.
Op ghene syde vander Iordanen, inder Moabiten lant, beghonste Moyses die wet te verclaren, ende sprack,
Die HERE onse God sprack tot ons op den berch Horeb, en{de} seyde, Ghi hebt aen desen berch langhe ghenoech gheweest,
keert v, ende trect weder wech, dat ghi come{n} moecht aen der Amoriten gheberchte, ende tot alle den omligghenden naesten plaetsen, velden, berghen, en{de} inden leeghe{n} plaetsen, teghen dat Zuyden, en{de} teghen die hauen der zee, vanden lande Canaan, ende totten berghe Libanus, tot aen dat groote water Euphraten,
Siet, ick hebt v gheleuert, gaet daer inne, ende besittet, dat die HEERE uwen vaderen Abraham, Isaack ende Iacob ghesworen heeft, dat hijt hen gheuen soude, ende haeren zade na hen.
Ende inder seluer tijt sprack ick tot v,
Ick en can v alleen niet verdraghen, want die HEERE uwe God heeft v vermenichfuldicht, dat ghi huyden op desen dach, zijt so vele als die sterren des hemels
<parens>Die HERE uwer vaderen God, doe daer noch toe dat ghetal van veel duysenden, en{de} ghebenedijde v, ghelijck hi v gheseyt heeft,</parens>
Ick en vermach alleen alsulcken last en{de} moeyte en{de} twiste van v luyden niet verdraghen,
Gheeft wt uwe ghetal verstandighe luyden, die onder uwe gheslachte{n} bekent zijn, die sal ick uwe hoofden stellen.
Doen antwoorde ghi mi en{de} spraect, Dat is een goet dinck dat ghi doen wilt.
Doen nam ic die hoofden van uwen gheslachten, wijse en{de} bekende manne{n}, en{de} ick settese ouer v tot hoofden, ouer duysent, ouer hondert, ouer vijftich, ende ouer thien, die welcke v alle dinghe{n} leeren en{de} onderwijsen soude{n} En{de} ick gheboot uwen rechteren ter seluer tijt,
en{de} ic sprac Hoort haer saken en{de} vo{n}nist dat recht is, oft die een borgher si oft een vremdelinck,
daer en sal gheen ondersceyt der persoone{n} zijn, Ghi sult den cleyne{n} hoore{n} als den grooten, noch ghi en sult niemants persoon wtneme{n}, wa{n}t dat oordeel is Gods, En{de} is v eenighe sake te hart, die laet tot mi come{n}, en{de} ic salse hoore{n},
Also geboot ic hen al wat ghi doen soudt.
Doen reysden wi van Horeb, en{de} wandelden door die gantse woestine <parens>die groot en{de} grouwelijck is, so ghi ghesien hebt</parens> al den wech door der Amoriten gheberchte, so ons die HEERE onse God geboden hadde, en{de} als wi quame{n} tot Kades Berne,
Doe{n} sprac ic tot v luyden, Ghi zijt ghecomen aen dat gheberchte der amoriten, dwelcke ons die HEERE onse God gheuen sal,
Siet daer voor v dat landt, dat v die HEERE uwe Godt gegeuen heeft, trect op en{de} besittet, also die HEERE onse God uwen vadere{n} geseyt heeft, en wilt niet vreesen, noch en ontsiet niet.
Doen quaemdi al tot mi ende spraect, Laet ons mannen voor ons henen seynden die ons dat lant bespieden, en{de} ons bootscpappen, door wat wege dat wi daer in trecken sullen, en{de} die steden daer wi in comen sullen.
Dat behaechde mi wel, en{de} ick sandt twaelf mannen van v luyden, van elcken geslachte eenen,
Doen dese wech ginghen, ende daer opwaerts reysden op dat geberchte, ende aen die beke der wijndruyuen quamen, daer soo besaghent si,
ende namen vanden vruchte{n} van dien lande met hen, en{de} brachtense af tot ons, om te thoone{n} die vruchtbaerheyt va{n}de{n} aertrijc des lants en{de} bootscaptent ons, en{de} spraken, Dat landt is goet, dat die HEERE onse God ons geue{n} sal.
En{de} ghi en woudet niet optrecken, en{de} ghi wert ongheloouich den woorde des HEEREN ws Gods,
en{de} ghi murmureerdet in v tenten en{de} spraect, De HEERE heeft ons ghehaet, en{de} daeromme heeft hi ons wt Egypten landt gheleyt, dat hi ons leueren soude inder Amoriten handen, om te niete te doen,
Werwaert sullen wi gae{n}? onse boden hebben onse herte veruaert gemaect, ende hebben gheseyt dat dat volck grooter en{de} hoogher is dan wi, die steden zij{n} groot, en{de} totten hemel toe ghemuert, ende oock hebben wi Enakims kinderen aldaer ghesien.
En{de} ick sprack tot v, en vreest niet, noch en ontsiet die luyden niet,
die HERE v God, die v leytsman is, reyst voor v henen, en{de} hi sal voor v strijden, so hi met v gedaen heeft, in Egypten, daert alle menschen saghen
en{de} in die woestine, daer ghi ghesien hebt, hoe dat die HEERE v Godt v ghedraghen heeft, ghelijc een man sine{n} sone draecht, door alle die weghen, daer ghi lancs gewandelt hebt, tot dat ghi tot deser steden ghecomen zijt,
Maer noch aldus en hebdi aenden HEERE uwen God niet gelooft,
die voor v hene{n} ginck, om v die stede te wijsen, daer ghi uwen legher make{n} sout des nachts in vier, om dat hi v den wech thoonen soude, daer ghi lancs ghaen sout, en{de} des daechs in een wolcke.
Als die HEERE die ste{m}me uwer woorden hoorde, wert hi toornich en{de} swoer ende sprac,
Geen va{n} desen quade{n} geslachte en sal dat goede lant sien, dat ic haere{n} vadere{n} gesworen hebbe te geuen,
sonder alleen Caleb Iephune sone die salt sien, en{de} he{m} sal ic geue{n} dat lant daer hi opgetrede{n} heeft, en{de} sine{n} kindere{n}, om dat hi den HEERE geheel na geuolcht heeft,
En{de} ten is niet te verwondere{n} dat die gramscap op dat volc gecomen is, Want die HEERE gram zijnde op mi om uwen twille, heeft gesproken, Ghi en sult daer ooc niet in comen,
Maer Iosue Nuns sone v dienaer, die sal daer in come{n} voor v desen vermaent en{de} sterct, wa{n}t hi sal Israel die erue wt deylen,
En{de} uwe cleyne kindere{n} daer ghi af segt, si sullen tot eene{n} roof geua{n}ge{n} geleyt worde{n}, en{de} v sone{n} die opte{n} dach va{n} heden noch goet noch quaet en verstae{n}, die sullen daer in come{n}, die{n} sal ict gheuen, en{de} si sullent besitte{n},
maer ghi luyde{n} keert wederom, en{de} trecket de{n} wech na der woestine{n} totter roode zee.
Doe{n} antwoorde ghi en{de} spraket tot mi, Wi hebben den HEERE gesondicht, Wi sullen opreysen en{de} strijden, so die HEERE ons gebode{n} heeft, Doe{n} bereydet ghi v een yegelijc met sinen harnas, en{de} het gebuerde dat ghi opreysdet totte{n} geberchte,
so seyde de HERE tot mi, Segt hen datse n{iet} opwaerts en reysen, ooc dat si niet en strijde{n}, wa{n}t ic en ben onder v luyde{n} niet, op dat ghi niet geslagen en wort, en{de} valt voor uwe viande{n},
Doen ick v dat seyde, en hoorde ghi mi niet, en{de} ghi waert ongehoorsaem den woorde des HEEREN, en{de} in vermetentheyt trocte ghi op dat geberchte,
Doe{n} quamen die Amoriten wt, die opt geberchte woonden v luyden teghen, en{de} veruolchden v, ghelijck die bieen te doen pleghen, en{de} sloeghen van Seir, tot Harma toe,
Als ghi weder quaemt ende weendet voor den HEERE, so en wilde die HEERE v stemme niet hooren, ende hi en neychde zijn ooren niet tot v,
Also bleefdi tot Kades eene{n} langhen tijt.
ENde als wi van daer gereyst ware{n} in de woestine die leyt totter roode zee so die HEERE mi geseyt hadde, ende omreysden dat geberchte Seir een langhe tijt
En{de}, die HEERE sprack tot mi,
Ghi hebt ghenoech tgheberchte omreyst, keert v noortwaert
en{de} ghebiet den volcke en{de} segt, ghi sult door uwer broederen palen der kinderen Esau trecken, die te Seir woonen en{de} si sullen v vreesen,
Maer wacht v naerstelijc dat ghi tege{n} hen niet beroert en wort wa{n}t ic en sal v va{n} haere{n} la{n}de niet eene{n} voet breet gheuen, want dat gheberchte Seir heb ick Esaus kinderen ghegheuen te besitten,
Ghi sult spijse van hen om ghelt coopen, en{de} die eten, en{de} ghi sult water van hen coopen, om ghelt, en{de} dat drincken,
Want die HEERE uwe Godt heeft v ghebenedijt in alle v wercken uwer handen, Hi heuet v reyse door dese groote woestine aenghesien, ende die HEERE v Godt is veertich iaer bi v gheweest, dat v niet ghebroken heeft.
Als wi voorbi onse broederen Esaus kinderen ghetrocken waren, die opt tgheberchte Seir woonen, opten weghe des velts va{n} Helath en{de} Azeon Gaber, so keerden wi ons en{de} ghinghen door de{n} wech der Moabiten woestine,
Doen sprac die HEERE tot mi, ghi en sult den Moabiten nyet lastich wesen, noch niet verwecken totten strijde, want ic en sal v haer landt niet gheuen te besitten, Want ick heb Ar Loths kinderen ghegheuen te besitten,
Die Emim hebbe{n} hier voortijde{n} daer in gewoont dat veel en{de} een groot volc was, gelijc die Enakim,
men hieltse voor ruesen, en{de} die Moabiten hietense oock Emim,
Oock so woonden hier voortijts in Seir die Horiten, ende Esaus kinderen verdreuense, en{de} dedense te niete voor hen, en{de} woonden in haer steden ghelijck Israel dede int lant zijnder besittingen, dat hem die HEERE gegeuen heeft.
En{de} wi stonden op en{de} ghinghen door die beke Sared, en{de} wi trocken daer door,
Die tijt die wi van Kades Barne trocken, tot dat wi quamen door die beke Sared, was achtendertich iaer, tot dat alle dat gheslachte der crijschluyden wt den leghere verghaen ware, soo die HEERE ghesworen hadde,
Oock was die hant des HEEREN teghen hen, dat si verghaen souden wten leghere, en{de} te niet worden.
En{de} doe{n} alle die crijschluyden te niette waren, en{de} ghestoruen waren onder dat volck
sprac die HEERE tot mi segghende,
Ghi sult heden trecken bi Ar, door der Moabiten palen,
en{de} ghi sult na teghen den kinderen Ammon comen, en weest haer niet lastich noch en beroertse niet tot strijde, Wa{n}t ick en sal v niet te besitten gheuen vanden lande der kinderen Ammon, want ick hebt Loths kinderen ghegheuen te besitten,
En{de} het is oock gheschat voor der ruesen lant en{de} daer hebben hier voortijden oock ruesen in ghewoont, en{de} die Ammoniten heetense Zomim
dat was een groot volc, veel en{de} hoogh volck, ghelijck die kindere{n} Enakim en{de} die HEERE verdedese voor haer aenghesicht, en{de} hi lietse die selue steden besitten, dat si in haer plaetse woone{n} souden
gelijck hi gedaen heeft met Esaus kinderen, die opt gheberchte Seir, woonen, doen hi die Horiten voor hen te niete dede, en{de} lietse die steden besitten, dat si in haer plaetse woonden, tot opten dach van heden.
En{de} die van Capadocien die wtgheghaen ware{n} van Capadocien, hebben verdreuen en{de} teniete ghedaen die Heuiters, die woonden van Azarim tot Gasa, ende si woonden in haer plaetse aldaer.
Staet op en{de} trect op, en{de} gaet ouer die bekeArnon, Siet ick hebbe Seon den coninc der Amoriten tot Hesebon in uwen handen ghegheuen, met sinen lande, beghint te besitten, en{de} verwect hem totten strijde,
Hede{n} op desen dach, sal ick beghinnen, dat alle volc dat onder al de{n} hemel is, sal v vreesen en{de} verscrict worden, dat als si va{n} v hooren sullen si vreesen en{de} beanxt worden, gelijck vrouwen die in arbeyt gaen om kint te baren van uwer toecomste.
Doen sandt ick boden wter woestine{n} oostwaert, tot Seon den coninck der Amoriten tot Hesebon met vreedsame woorden, en{de} liet hem segghen,
Wy sullen door v lant trecke{n}, ende lancs die straten sullen wi gaen, wi en sullen noch ter rechter noch ter slincker hant afwijcke{n},
Spijse suldi ons om ghelt vercoopen, op dat wi eten, en{de} water suldi ons om ghelt gheue{n}, dat wi drincken, Allee{n} dat ist dat wi begere{n} dat ghi ons eenen doorganck verleent,
ghelijck die kindere{n} Esau ghedaen hebben, die te Seir woonen, en{de} die Moabiten, die te Ar woone{n}, tot dat wi comen aen den Iordaen in dat landt dat ons die HERE onse Godt gheuen sal.
Maer Seon die coninck tot Hesebon, en woude ons niet duer laten trecken, wa{n}t die HEERE v Godt verharde sinen moet, en{de} verstocte hem zijn herte, om dat hi hem in uwen handen soude geuen, ghelijc ghi nv siet,
En{de} die HERE sprac tot mi, Siet ic heb v begonst te geuen Seon met sinen lande, begint te aenueerden en{de} te besitte{n} zijn lant.
En{de} Seon trock wt tegen ons met alle sinen volcke, om te strijden te Iahza,
Maer die HEERE onse Godt leuerde he{m} ons, en{de} wi hebben hem met sinen kinderen en{de} met alle sinen volcke verslaghen.
Doen wonnen wi tot dier tijt alle sine steden, en{de} wi luyden destrueerden alle die stede{n}, beyde mannen en{de} vrouwen, en{de} kinderen, en{de} en lieten niemanden ouer blyue{n},
sonder dat vee, dat behoorde, en{de} is toegheschict tot den ghene die dat roofden, ende den anderen roof der steden die wi wonnen
van Aroar aen, die welcke opten oeuer va{n}der beken Arnon leydt, en{de} van dier stat aen tot op die beke Galaad Daer toe en was gheen stadt die onsen handen ontghinc. Die HEERE onse Godt gaft ons al voor ons,
sonder alleen dat lant der kinderen Ammo{n}, daer en quaemdi niet, noch tot al dat aen de beke Iabock was, noch totten steden opten gheberchte, noch tot alle dat, dat ons die HEERE onse Godt ons verboden hadde.
ENde wi keerden ons en{de} trocken opten wech tot Basan, En{de} Og die coninc tot Basan trock wt ons teghen met alle sinen volcke, om te strijden tot Edri,
Maer die HEERE sprack tot mi, en vreest hem niet, want ic heb hem, en{de} alle sine volck, met allen sinen landen in v hant gegeuen, en{de} ghi sult met hem doen, gelijck ghi met Seon den coninck der Amoriten gedaen hebt, die te Hesebon sadt,
Also ghaf ons die HERE onse Godt, oock den coninc Og tot Basan, in onse handen, met alle sinen volcke, dat wy hem sloeghen, tot datter niet een va{n} he{n} ouer en bleef.
Doe{n} wonnen wi oock tot dier tijt alle zijn stede{n}, ende daer en was geen stede, die ons ontginck, Tsestich steden, alle dat lantscap Argob, inden conincrijcke Og, tot Basan,
Alle dese steden waren vast, met hooghen mueren, poorten, en{de} ghrendelen, behaluen ontallike veel ander steden sonder muere{n},
ende wy verdoruense ghelijck wy met Seon den coninck van Hesebon deden, Alle sine steden die verdoruen wi, beyde mannen ende kinderen,
Maer alle dat vee ende den roof der steden roofden wi voor ons.
Alsoo namen wi dat lant tot dier tijt, wt der hant van twee coninghen der Amorite{n} op ghene side vander Iordanen, van die beke Arnon aen, tot aen dat gheberchte Hermon,
dwelcke die Zidonite{n} Sareon heeten, Maer die Amoriten heeten hem Sanir,
Alle die steden die op dat pleyn zijn, ende dat geheele lant Galaad, ende dat geheele Basan, tot Selcha toe en{de} Edri, die steden des conincrijcs Og tot Basan,
Wa{n}t allee{n} die coninc Og tot Basan was noch ouer ghebleuen vander ruesen gheslachte. Siet zijn yseren bedde al hier wert ghetoondt tot Rabath, der kinderen Ammon, negen cubitus in die lengde hebbende, ende vier breet naer eens mans ellenboghe.
Alsulcken lant namen wi in tot dier seluer tijt, van Aroer aen, die aen die beke Arnon leydt, En{de} ick gaf dat half gheberchte Galaad, met sine{n} stede{n} den Rubenite{n}, en{de} den Gadditen,
maer dat ouerbliuende van Galaad, en{de} alle dat gantse Basan des conincrijcs Og, gaf ick den haluen gheslachte Manasses, dat gantse lantschap Argob, tot alle Basan, dat heet der ruesen lant.
Iair Manasses sone besadt al dat lantschap Argob, tot aen die palen Gessuri, ende Maachati, en{de} hi hiet Basan nae sinen naem, HauothIair, tot opten dach van huyde{n},
Maer Machir gaf ic va{n} Galaad
en{de} den Rubeniten, en{de} de{n} Gadditen gaf ic een deel va{n} Galaad tot aen die beke Arnon, midden in die beke die daer die pale is, en{de} totter beken Iabok, die die pale is der kinderen Ammon,
ende ooc die velden, en{de} den Iordaen <parens>die die pale is,</parens> van Cinereth aen, tot ae{n} die zee ae{n} den velde, te wetene, die sout zee, aenden berch Phasga tegent oosten.
Ende ic geboot v ooc ter seluer tijt, en{de} ic sprack, Die HERE v Godt heeft v dit lant ghegeuen te besitten, Daeromme trect nv bereydt voor uwe broederen den kinderen van Israel, alle dat strijdtbaer is,
sonder v wiuen, en{de} v kinderen, en{de} v vee <parens>want ick weet dat ghy veel vees hebt</parens> latet in uwe steden bliuen, die ick v gegeuen hebbe,
tot dat die HEERE v Godt v broederen oock tot ruste brengt gelijc v, dat si dat lant ooc besitten, dat hen die HEERE v God gheuen sal op ghene side vander Iordane, dan suldi weder keere{n} een yegelijc tot uwer besittinghen, die ick v ghegeuen hebbe.
Ende ick gheboot Iosue ter seluer tijt, en{de} ick sprack, Vwe ooghen hebben ghesien, al wat die HEERE v God desen twee coninghen ghedaen heeft, also sal die HEERE oock allen conincrijcken doen, daer ghi henen trect,
en vreestse niet, want die HEERE v God sal voor v strijden.
Ende ick badt den HERE ter seluer tijt en{de} ick sprac,
HEERE HERE, ghi hebt begonst te thoone{n} uwe{n} knechte v grootheyt, en{de} stercke hant, Want daer en is geen God inden hemel ende inder aerden, die v wercken soude na connen gedoen, ende die gheleken mach worde{n} bi uwer stercheyt,
Daeromme laet mi ghaen, ende besien dat ghoede lant op gene side vanden Iordane, ende dat goede geberchte ende Libanum,
Maer die HERE was toornich op mi, om uwent wille, ende hi en verhoorde mi niet, maer hi sprac tot mi, Het is v ghenoegh, ende en segt mi daer niet meer af,
Climt opt hoochste vanden gheberchte Phasga, ende heft v ooghen op, teghent westen, ende teghent noorden, en{de} teghent zuyden, ende teghent oosten, en{de} besietet metten oogen, want ghi en sult ouer dese Iordane niet gaen.
Ende ghebiet Iosue, en{de} sterct hem, en{de} vermaent hem, want hi sal ouer die Iordane ghaen, voor dat volc, en{de} hi sal hen dat lant wtdeylen, dat ghi sien sult.
Aldus bleue{n} wi in dat dal dat daer leet teghen des afgodts tempel Phogor.
ENde nv hoort Israel die gheboden, en{de} rechten die ick v leere, dat ghise doen sult, op dat ghi leue{n} moecht, ende in come{n}, ende dat lant besitten, dat v die HEERE uwer vaderen Godt sal gheuen.
Ghi en sult daer niet toe doen, tot dien dat ick v ghebiede, en{de} ghi en sult daer oock niet af doen, bewaert, en{de} houdt die gebode{n} des HEEREN ws Godts, die ic v ghebiede.
Vwe oogen hebben gesien wat die HERE gedaen heeft tegen Beelphegor hoe dat hi al zijn dienaers van dat midde{n} va{n} v vernielt heeft,
Maer ghi, die den HEERE aenhinct, leeft noch op den dach van huyden,
Ghi weet dat ick v geleert hebbe, rechten en{de} zeden, so mi die HEERE mijn Godt geboden heeft, dat ghi also doen sout inden lande daer ghi in come{n} sult, dat ghijt besitten moecht.
Daerom behoudet nv, en{de} doeget met de{n} wercke, Wa{n}t tis uwe wijsheyt, en{de} verstant voor allen volcke, op dat als si hooren sullen alle dese zeden, si segghen sullen, Och hoe wijse en{de} verstandighe luyde{n} zijn dat, en{de} een zeer wijs volck,
Want waer is een alsulcken machtighen volck, totten welcken die goden aldus nakende zijn, also die HERE onse God bi ons is, als wi he{m} aenroepe{n} in allen onsen gebeden?
En{de} waer vintmen alsulcken machtighen volc dat alsulcke gerechtighe zeden en{de} rechten heeft, en{de} al dese wet, die ick voor v legghe, opten dach van huyden?
Hierom bewaert v seluen, ende v ziele naerstelike{n}, dat ghi niet en vergeet die ghesciedenissen die uwe ooghen gesien hebben, en{de} dat si wt uwer herte{n} niet en gae{n} alle die daghen ws leuens, Ende ghi sultse vercondigen uwen kinderen, en{de} kints kinderen,
de{n} dach doe{n} ghi voor den HEERE uwen God stont, aende{n} berch Horeb, doen die HERE tot mi sprac, Vergadert tot my dat volc, dat si mijn woort hooren, ende leeren hoe si mi vreesen sullen, alle haer leue{n} lanc opter aerden, ende dat zijt haeren kinderen leeren.
En{de} ghi quaemt en{de} stont onder aende{n} berch, Den berch bernde tot midden aende{n} hemel, en{de} daer was duysternis, wolcken, en{de} donckerheyt,
En{de} die HEERE sprac tot v vanden midde{n} wten viere, Ghi hoordet die stemme zijnder woorden, maer en saget geen gelikenisse met allen
En{de} hi vercondichde v zijn verbo{n}t dat hi v geboot te doen, te weten, die thien woorden, en{de} hy screefse op twee steene{n} tafelen.
En{de} die HERE geboot mi in dier seluer tijt, dat ic v leeren soude, zeden en{de} rechte{n}, dat ghi daer na doen soudt, inde{n} lande daer ghi in trecket, dat ghijt besitten moecht.
Daer om bewaert nv v zielen wel, want ghi en hebt geen gelijckenisse gesien inden daghe doen die HERE met v sprac va{n} wte{n} viere, op den berch Horeb,
op dat ghi terauontueren niet bedrogen zijnde, en maect v eenich beelt, oft een ghelikenisse die eene{n} man gelijc si, oft eender vrouwe,
oft vee opter aerden, oft voghel onder den hemel,
oft gewormte opter aerden, oft visch inden watere onder der aerde{n},
dat ghi v oogen niet op en heft ten hemele, en{de} aensiet die sonne, en{de} die mane, en{de} sterren, oft eenich heyr des hemels, ende door dwalinghe bedroghen zijnde, aenbidtse, ende dientse, die gene die die HEERE uwe Godt gheschapen heeft allen volcken onder de{n} dienste.
En{de} die HEERE heeft v aenghenomen en{de} wt den yseren houen, te wetene, wt Egypten gheleyt, dat ghi zijn erf volc soudt zijn, ghelijct blijckt in desen daghe,
Ende die HEERE wert toornich op my, om uwer woorden wille, dat hy swoer, dat ick nyet en soude ouer die Iordane gae{n}, noch in dat goede lant niet come{n}, dat v die HEERE v Godt tot eenen erfdeel gheue{n} sal,
Siet, ick sal moete{n} in dit lant sterue{n}, en{de} ic en sal ouer die Iordane niet ghaen, ghi sult daer ouer gaen ende dat goede lant besitten.
Daerom wacht v dat ghi des HEREN ws Godts verbont niet en vergeet, dat hy met v gemaect heeft, dat ghi geen gesneden ghelijckenisse en maect van eenighen maecsele, soo die HEERE v Godt verboden heeft,
Wa{n}t die HEERE v Godt is een verslindende vier, ende een vreeselijc liefhebbende Godt.
Als ghi kinderen crijcht, ende kints kinderen, ende dat lant bewoont, ende ghi bedroghen zijnde, maect v ghelikenissen van eenighen maecsele, doende quaet voor de{n} HERE uwen Godt, dat ghi hem verwect tot toornighe gramschap,
Soo roep ic huyden ouer v tot ghetuygen, hemel en{de} aerde, dat ghi terstont vergaen sult van dien lande, daer ghi ingaet ouer die iordane, om d{at} te besitten, Ghi en sult daer niet lange wesen, maer ghi sult verghaen, en{de} die HERE
sal v verstroyen onder tvolck, en{de} ghi sult een cleyn volcxken zijn onder die heydene{n}, daer v die HEERE brenghen sal,
Aldaer suldi den goden dienen, die met mensce{n} ha{n}den gemaect zijn, hout en{de} steen, die niet en sie{n}, noch en hoore{n}, noch ete{n}, noch en riecke{n},
Maer als ghi daer den HERE uwe{n} Godt sult soecke{n}, so suldi hem vinden, ist dat ghi hem van gantser herten, ende van gantser zielen soect,
als ghi verdruct sult worden, ende alle dese dinghen v begripen sullen, Inden laetsten daghen, suldi weder totten HEERE uwen Godt comen, ende zijnder stemmen ghehoorsaem wesen,
Wa{n}t die HERE v God is een barmhertich God, hi en sal v niet verlaten, noch geheel te niet doe{n}, hi en sal oock niet vergeten des verbonts, dat hi uwen vaderen ghedaen heeft, dat hi hen ghesworen heeft.
Wa{n}t vraecht na die voorleden tijde{n}, die voor v geweest zijn, van dien dage aen, doe{n} Godt den mensche opter aerden schiep, va{n}den eenen eynde des hemels, totte{n} andere{n}, oft sulcke{n} groote{n} dinc oyt geschiet is,
of des gelijc gehoort si, dat eenich volc, Godts ste{m}me gehoort heeft, wt den viere spreken, so ghi gehoort hebt, ende noch leuet,
Ende oft God begonst heeft in te gae{n} dat hi een volc soude nemen midden wt eene{n} volcke, door versoeckinge, door teekenen, door wonderlike dingen, door strijdt, door een machtige hant, en{de} door eenen wtgerecte{n} arm, en{de} door groote gesichten, so die HEERE v Godt al dat ghedaen heeft in Egypten voor uwe ooghen diet aensaghen.
En{de} ghi hebt dit gesien, om dat ghi wete{n} soudt, dat die HEERE een God is, en{de} gee{n} ander meer, dan hi alleene,
vanden hemel heeft hi v zijn stemme laten hoore{n}, dat hi v leeren soude, En{de} opter aerde{n} heeft hi v getoont zijn groote vier, en{de} van wten viere hebdi zijn woort gehoort,
om dat hi uwe vaderen lief gehadt heeft, en{de} haer zaet na hen vercoren, Ende hi heeft v wt Egypten gheleydt, met sinen aensichte, door een groote cracht,
om dat hi verdriue{n} soude, en{de} te niete doen voor v een groot volc, en{de} stercker dan ghi zijt, in v incomste, en{de} v daer in te brenge{n}, dat hi v haer lant geue{n} soude, tot ee{n} erfdeel, soot op den dach van huyden blijct.
Daerom suldi huyden weten, en{de} in dine herte ouerleggen, dat die HERE een God is bouen inde{n} hemel, en{de} onder opter aerde{n}, en{de} geen ander meer,
dat ghi zijn gebode{n} en{de} zeden houdt, die ic v huyden gebiede, dat v en{de} uwen kindere{n} na v wel gesciede, en{de} dat ghi lange leue{n} moecht, in dat lant dat v die HEERE v God geuen sal.
Doen versceyde Moyses drie steden op ghene side der Iordanen, tegen der sonnen opganck,
dat daer in soude vlieden, wie dat sinen naesten onuersiens dootslaet, en{de} dat hi hem te voren geen viant geweest en is, die sal in die stede{n} vliede{n}, op dat hi leue{n}dich bliue,
Die stadt Bazar inder woestine{n} int effen lant, onder die Rubeniten ghelegen, ende Ramoth in Galaad onder die Gaditen, ende Golan in Basan onder die Manassiten geleghen.
Dit is die wet die Moyses voorgeleyt heeft de{n} kindere{n} va{n} Israel,
en{de} dit zijn de getuygenissen en{de} zeden en{de} rechten die Moyses tot den kinderen va{n} Israel seyde, doe{n} si wt Egypte{n} getrocke{n} waren,
op die ander side vander Iordane{n}, in dat dal tege{n} de{n} tempel des afgodts Phogor inden lande Seon des conincs vanden Amorite{n}, die te Hesebo{n} wonde, den welcken Moyses en{de} die kinderen van Israel sloege{n}, doe{n} si wt Egypte{n} getrocke{n} ware{n},
en{de} besate{n} zijn lant, En{de} ooc Og des conincs tot Basans lant die twee coninge{n} ware{n} der Amorite{n}, die op da{n}der side der Iordane{n} ware{n}, tege{n} der sonne{n} opganc,
van Aroer aen, welc aende{n} oeuer leyt va{n} die beke Arnon, tot aende{n} berge Zanir, en{de} tis Hermon,
en{de} al dat blac velt op dander side der Iordane{n} tegent oosten, tot aen die zee in den blacke{n} velde, en{de} aenden berch Phasga.
ENde Moyses riep alle Israel, en{de} seyde tot he{n}, Israel hoort die zeden en{de} rechten die ick huyden voor uwe{n} ooren spreke, en{de} leertse, en{de} onderhoutse, volbrenctse mette{n} wercke.
Die HERE onse God heeft met ons een verbont gemaect in Horeb,
ende hi en heeft dit verbont met onsen vadere{n} niet gemaect, maer met ons, wi die hier huyde{n} zijn, en{de} alle leuen,
Hi heeft van aengesicht tot aensicht met ons van wten viere opten berge gesproken,
Ic stont tot dier tijt tussce{n} de{n} HEERE en{de} v, om v te bootscappe{n} des HEREN woort, Wa{n}t ghi vreesde tvier, en{de} ghi en ghinct opte{n} berch niet, en{de} hi sprack.
Ic ben die HERE v Godt, die v wt Egypten lant gheleyt heeft, wten diensthuyse,
Ghi en sult geen vremde gode{n} hebbe{n} voor mi,
Ghi en sult v geen gesnede{n} afgode{n} maken, noch eenige gelikenisse va{n} eenigerha{n}de maecsele, noch va{n} dat boue{n} inde{n} hemel, oft onder opter aerde{n}, en{de} inde{n} watere onder die aerde is,
Ghi en sultse niet aenbidden, noch he{n} dienen, wa{n}t ick ben die HEERE v Godt, een liefhebbende ialours Godt, die de misdaet der vadere{n} versoect, op die kindere{n} int derde en{de} vierde lidt, den genen die hem haten,
en{de} betoone barmherticheyt in veel duysenden, den genen die mi lief hebben, ende mijn geboden houden.
Ghi en sult den naem des HEREN ws Godts niet te vergeefs in uwen mont ghebruyke{n} wa{n}t hi en sal niet o{n}gestraft wesen die sinen naem te vergeefs gebruyct om een ydel sake.
Den sabboth dach suldi behouden, dat ghi dien heylicht, ghelijck v die HERE v Godt gheboden heeft,
Ses daghen suldi arbeyden, en{de} alle v werck doen,
en{de} te{n} seuenste{n} dage ist de{n} sabboth des HEREN ws Godts, ghi en sult geen werc doe{n}, noch v sone, noch dochter, v knecht, v ioncwijf, v osse, v ezele, en{de} alle v vee, en{de} die vremdelinck die binnen uwer poorten is, op dat v knecht, en{de} v maerte rusten gelijc ghi,
Wa{n}t ghi sult gedachtich wesen, dat ghi ooc een knecht in Egypten lant waert, en{de} die HEERE v Godt heeft v van daer gheleyt, met een machtighe hant, en{de} wtgerecten arme, Daer om heeft v gheboden v HEERE v Godt, dat ghi den sabboth houden sult.
Ghi sult v vader en{de} moeder eeren, soo v die HEERE geboden heeft, op dat ghy langhe tijt leuen moecht opter aerden, ende dat v wel gheschiede inden lande, dat die HEERE v Godt v gheuen sal.
Ghi en sult niet dootslaen.
Ghi en sult geen ouerspel doen.
Ghi en sult niet stelen.
Ghi en sult gee{n} valsch getuygenis segghen teghen uwen naesten.
Ghi en sult ws naesten wijf niet begere{n} Ghi en sult ws naesten huys niet begheren, noch acker, noch knecht, noch ioncwijf, noch os, noch ezel, oft yet dat hi heeft.
Dat zijn die woorden die die HEERE sprack tot alle die ghemeynte opten berch van wten viere der wolcken ende donckerheyt, met eender grooter stemme{n}, Ende hi en dede daer niet meer toe, ende hy screefse op twee steenen tafelen, ende hi gafse mi.
Doen ghi die stemme van wter duysternissen hoordet, en{de} saecht de{n} berch met vier bernen, quaemdi tot mi, ende alle die ouerste van uwen gheslachte, ende die ouders, ende spraect,
Siet, die HEERE onse God heeft ons verthoont zijn heerlicheyt, ende grootheyt, en{de} wi hebben zijn stemme van wten viere gehoort, Huyden hebbe{n} wi gesien dat als Godt metten menschen sprack, dat die mensche bleef leuende,
En{de} nv waer omme sullen wi sterue{n}, en{de} dat groote vier ons verslinden? Ist dat wi des HEEREN ons Godts stemme meer hooren, soo sullen wi sterue{n},
Wa{n}t wat is alle vleesch, dattet soude mogen connen gehooren die stemme des leuenden Godts, van wten viere spreken, ghelijck wy ghehoort hebben, en{de} leuendich bliuen?
Ghaet ghi lieuer daer toe, ende hoort alle wat die HEERE onse Godt seyt, ende segghet ons, Al wat die HERE onse God met v spreken sal, dat sullen wi hooren, ende doen.
Als die HEERE die stemme uwer woorden hoorde, die ghi tot mi spraect, sprack hi tot mi, Ick heb gehoort die stemme van deses volcs woorde{n}, die si tot v gesproken hebben, Tis al ghoet wat si gesproken hebben,
Och wie sal he{n} verleene{n}, dat si alsulcke{n} hert hadden, dat si mi vreesden, en{de} dat si mijn geboden hielden haer leue{n} lanc, op dat hen wel geschiede{n} mochte,en{de} haere{n} kindere{n} eewelic.
Daerom ghaet, en{de} segt hen, gaet wederom in uwe tente{n},
En{de} ghi sult hier voor mi staen en{de} ic sal v segge{n} al die gebode{n}, zede{n}, en{de} rechten, die ghi hen leere{n} sult, dat si daer na doe{n} inden lande, dat ick hen geue{n} sal te besitte{n}.
Daerom so onthout dat ghi dat doet, soo v die HEERE v God gebode{n} heeft, en{de} en wijct niet noch ter rechter noch ter slincker
Maer wandelt in alle die weghen die v die HEERE v God geboden heeft, op dat ghi leuen moecht, en{de} v wel gesciede, en{de} v dage{n} des leuens lange worden, int landt dat ghi besitten sult.
DIt zijn die gheboden, en{de} zeden, ende rechte{n} die de HERE v God gebode{n} heeft, die ic v leere{n} soude, dat ghise doe{n} sout in dat lant daer ghi hene{n} trect, om dat te besitte{n},
Dat ghi den HERE uwe{n} God vreest en{de} hout alle zijn zede{n}, en{de} gebode{n}, die ic v ghebiede, ghi en{de} uwe kindere{n}, en{de} ws kints kindere{n}, al uwe leefdage, op dat ghi lange leue{n} moecht,
Israel ghi sult hooren en{de} houde{n} dat ghijt doet, dat v wel gheschiede, en{de} dat ghi zeer vermenichfuldicht wort, so de HEERE uwer vadere{n} God v gelouet heeft, een lant daer melck ende honich in vloeyt.
Hoort Israel, Die HEERE onse God is een eenich God,
en{de} ghi sult den HERE uwe{n} God liefhebbe{n}, wt geheelder herte{n}, wt gheheelder zielen, naer alle uwer cracht,
En{de} dese woorden die ic v huyde{n} gebiede suldy ter herte{n} neme{n},
en{de} ghi sultse uwe{n} kindere{n} vertellen, en{de} daer af spreke{n}, en{de} ouerdencke{n}, als ghi in huys sidt, oft opte{n} wege gaet, als ghi slapen gaet, oft als ghi opstaet,
en{de} ghi sultse vinden tot een teeke{n} op v hant, en{de} sulle{n} v een gedencteeke{n} zijn voor uwe{n} ooge{n},
en{de} ghi sultse op die posten van uwe{n} huyse scriuen, en{de} aen die dueren.
En{de} als die HERE uwe God v in dit lant gebrocht sal hebben, dat hi gesworen heeft, uwen vadere{n} Abraham, Ysaac, en{de} Iacob, en{de} als hi v sal ghegheuen hebben groote en{de} goede steden, die ghi niet getimmert en hebt,
en{de} huysen vol va{n} allen rijcdommen, die ghi niet gheuult en hebt, en{de} fonteynen die ghi niet ghegraue{n} en hebt en{de} wijngaerde{n} en{de} olijfgaerden, die ghi niet geplant en hebt,
en{de} dat ghi eet en{de} sadt wort
So wacht v naerstelick, dat ghi niet en vergeet des HEEREN, die v wt Egipte{n} lant wt den dienstachtigen huyse gheleyt heeft, Maer ghi sult den HERE uwen God vreesen, en{de} hem alleen dienen, En{de} bi sinen naem sweren,
En{de} ghi en sult gheen ander goden na volgen, der heydene{n} die om v zijn,
Wa{n}t die HEERE v Godt, is een sterck ialours God, inden midde{n} van v, dat den toore{n} des HEEREN ws Gods, op v niet en vergra{m}me, en{de} neme v vande{n} bouenste der aerden.
Ghi en sult den HEERE uwe{n} God niet temptere{n}, ghelijc ghi hem tempteerdet in de plaetse der temptatie{n} te Massa,
Maer ghi sult die geboden des HEEREN ws Gods houden, en{de} zijn ghetuygenissen, en{de} zijn zede{n} die hi geboden heeft,
en{de} doet, dat recht ende goet is, voor den ooghen des HEREN, op dat v wel geschiede{n} mach, en{de} incomende besitte{n} dat goede lant, dat die HERE gesworen heeft uwen vadere{n},
dat hi alle v viande{n} veriaghen soude, voor v, so die HERE gesproken heeft.
Als v kint huyden oft morge{n} vragen sal, en{de} seggen, Wat willen dese ghetuygenissen, zede{n}, en{de} rechte{n}, die ons de HERE onse God gebode{n} heeft?
Da{n} suldy uwe{n} sonen segge{n}, Wi ware{n} Pharaos knechte{n} in Egipten, en{de} die HERE leyde ons wt Egipten, met een machtighe hant,
En{de} die HEERE dede groote en{de} quade teekenen, en{de} wonder ouer Egipten, en{de} Pharaoni, en{de} alle sine{n} huyse voor onse ooghen,
ende hi leyde ons van daer, om dat hi ons leyde{n} soude, en{de} ons dat lant geue{n}, dat hi onsen vaderen gesworen heeft,
en{de} die HERE heeft ons geboden dat wi naer alle dese zede{n} doe{n} soude{n}, en{de} dat wi den HERE onsen God vreesen souden, om dat ons wel geschiede{n} soude, alle onse leuen lanc, gelijct huyden schijnt,
en{de} die HERE onse God sal ons ghenadich wesen, behouden wi, ende doen wi alle dese gheboden soo hi ons gheboden heeft.
ALs die HEERE v Godt v brenghen sal int lant daer ghi in comen sult, om dat te besitten, en{de} wtwortelt veel volcs voor v die Hethiten, Girgosite{n}, Amorite{n}, Cananiten, Pheresite{n}, Heuite{n}, en{de} die Iebusiten, seuenderley volck, die veel meer int ghetal en{de} starcker zijn, dan ghi,
En{de} alsse die HEERE v God v leuert, so suldise verslae{n}, datter niet een ouer en bliue en{de} ghi en sult gee{n} verbont met he{n} make{n}, noch he{n} ghee{n} barmherticheit betoone{n},
ghi en sult met hen ghee{n} vrientschap maken, ghi en sult niet gheuen uwe dochteren haere{n} sone{n}, en{de} haere{n} dochteren suldy niet neme{n} uwe{n} sone{n},
Want si soude{n} uwe sone{n} verleyde{n}, dat si mi niet volgen en soude{n}, maer dat si andere{n} gode{n} diene{n} souden, En{de} dan soude des HEREN toren vergrammen op v, en{de} hi soudt v niet doen.
Maer aldus suldy doen, haer altaren suldy omworpen, en{de} haere calomnen breken, haer bosschelkens suldy afhouwe{n}, en{de} haer goykens metten viere verbranden,
Want ghi zijt een heylich volc, den HEERE uwe{n} Gode, Die HERE uwe God heeft v vercoren, dat ghi sout zijn zijn eygen volc wt allen volcken die opter aerde{n} zijn,
Die HERE en is daero{m} met v niet vereenicht, om dat ghi allen volcke{n} te boue{n} ginct inde{n} getale, Wa{n}t ghi zijt die minste onder alle volck,
Maer daerom, om dat hi v lief ghehadt heeft, en{de} om dat hi sinen eet houde{n} soude, die{n} hi uwe{n} vaderen gesworen heeft, en{de} hi heeft v wtgeleyt met een machtighe handt, en{de} hi heeft v verlost vanden diensthuyse wt Pharaos des conincs van Egipten hant.
Ende ghi sult nv weten, dat die HEERE v God, een sterck God is, en{de} een ghetrouwe God, die dat verbont en{de} die barmherticheyt hout, den ghene{n} die he{m} lief hebbe{n}, en{de} zijn geboden houden, int duysende lidt,
en{de} hi betaelt ter stont, den ghene{n} die he{m} hate{n}, also dat hise te niete doet, en{de} hi en laet dat niet wtstellen, hi en betaelt ter stont, dat ghene dat si verdiene{n},
Daerom onthoudt die geboden, die zeden, en{de} rechte{n}, die ick v huyde{n} gebiede, dat ghi daer na doen soudt.
En{de} als ghi dese rechten hoort, en{de} ghi die houdt, en{de} daer na doet, so sal die HERE v God ooc houden dat verbont, en{de} die barmherticheyt die hi uwen vaderen ghesworen heeft,
ende hi sal v liefhebben, ende ghebenedien, en{de} vermenichfuldighen, En{de} hi sal die vrucht ws lichaems gebenedien, en{de} die vrucht ws lants, v graen, uwen most, ende die, uwer koeyen vruchten, ende uwer scape{n} vruchten, inden lande dat hi geswore{n} heeft uwen vaderen, v te geuen,
Gebenedijt suldy wesen, bouen alle volck, Van v luyden en sal niemant onuruchtbaer wesen, noch onder die mensche{n}, noch onder v vee,
Die HERE sal van v neme{n} alle crancheyt, en{de} hi en sal ghee{n} vanden quaden siecte{n} der Egiptenaren, op v legge{n}, die ghi wel weet, maer alleen de{n} gene{n} die v hate{n}, sal hise te seynden.
Ghi sult alle volc verslinden, dat die HERE uwe God v geue{n} sal, noch uwe ooghe en salse niet sparen, noch ghi en sult niet haeren goden dienen, Want dat soude v eenen strick zijn, tot eenen val,
Ist dat ghi in uwer herten segt, Dit volc is meerder, dan ic, hoe sal icse mogen verdriuen?
So en vreest hen niet, Maer gedenct wat die HEERE uwe God, Pharao, en{de} al den Egyptenaren ghedaen heeft,
door groote versoeckinghe, die ghi met uwen ooghen ghesien hebt, en{de} door teekenen, en{de} door wondere, door een machtige hant, ende wtgestrecten arm, daer mede dat uwe HERE uwe God, v wtleyde, Alsoo sal die HERE v God oock den ghenen doen, die ghi vreeest.
En{de} die HEERE v God sal onder hen Horselen seynde{n}, tot dat si vergae{n}, al watter ouerblijft, en{de} dat hem voor v verbercht
En laet v voor hen niet grouwelen, Want die HERE v Godt is onder v, die groote ende vreeschelike God,
Hi die HERE uwe God sal dese luyden vernielen, voor v die een naden anderen, Ghi en sultse niet vermogen al te niete gedoen tsamen haestelic, op dat die dieren des velts niet vermenichfuldicht en worden teghen v,
Die HEERE uwe God salse voor v leueren, ende hi salse met groote{n} slagen verslae{n}, tot dat si geheel vergaen,
En{de} hi sal haer coninghen in uwe hande{n} leuere{n}, en{de} ghi sult haere{n} naem te niete doen van onder den hemel, Niemant en sal v moghen wederstaen, tot dat ghise in stucken ghebroken hebt.
Die ghesneden beelden van haeren Goden suldy met viere verbernen, En{de} ghi en sult niet begheren dat siluere oft tgout, dat daer aen is, noch aenueerde{n}, op dat ghi daer aen niet en misdoet, Want dat is de{n} HERE uwe{n} Gode een grouwelijc dinc,
daerom en suldy niet van afgode{n} dinge{n} in v huys brengen, op dat ghi niet verbant en wort, gelijc dat selue is, Maer ghi sult dat schouwen, en{de} v sal daer af grouwelen, als van een onsuyuer vuylicheyt, want het is verbannet.
ALle die geboden die ic v huyde{n} gebiede suldy onthouden, dat ghi daer na doet op dat ghi leuen moecht, en{de} vermenichfuldicht worde{n} en{de} comen in dat lant, en{de} besitten dat, dat die HEERE uwen vaderen gesworen heeft,
Ende weest ghedachtich, al des weechs daer die HEERE uwe God v door gheleyt heeft, dese veertich iaren lanck door die woestine, op dat hi v verootmoedighen soude, en{de} proeuen soude, om dattet blijcken soude, watter in uwe herten ware, oft ghi zijn geboden houden soudt, oft niet,
Hi verootmoedichde v, en{de} hi liet v honger hebben ende hi spijsde v met Man, dat ghi noch uwe vaderen niet en kendet, op dat hi v soude dat kenlijck maken. Dat die mensche niet bi den broode alleene en leeft, Maer bi alle woort dat wt des HEEREN mont ghaet,
Dat cleedt dat ghi droecht en verouderde niet, En{de} uwe voete{n} en hebben niet ghebleynt gheweest. Siet, dit is tveertichste iaer
daerom suldy ouerleggen in uwer herten, dat die HERE v God v gheleert heeft, gelijc een man sinen sone leert,
So houdt nv die gheboden des HEEREN ws Gods, dat ghi in zijn weghen wandelt, en{de} hem vreest,
Want die HEERE v Godt leydt v in een goet landt in een landt daer beken, daer wateren ende fonteynen in zijn, die aen die berghen en{de} in den velde vloeyden,
Een landt daer terwe, gherste, wijngaert, vijchboome{n} en{de} granaet appelen in zijn, Een landt daer olijfboomen en{de} honich in wast,
Een landt daer ghi broot sonder gebrec eten sult, daer ooc niet en ghebreect, Een lant, daer die steenen yser zijn, daer ghi metael wte{n} bergen houwet,
Ende als ghi gegeten sult hebben, en{de} veruult zijt Loeft dan den HERE uwen God, voor dat goede lant, dat hi v ghegheuen heeft.
Daerom so wacht v nv, dat ghi uwe{n} HERE uwe{n} God niet en verghetet, so dat ghi zijn geboden, en{de} zijn zeden, en{de} rechten, die ick v huyden gebiede, niet en verghetet,
op dat als ghi gegheten hebt en{de} veruult zijt, ende schoon huysen ghemaect hebt, en{de} daer inne woont,
en{de} uwe runderen, en{de} v schape{n}, ende siluer en{de} gout, en{de} al dat ghi hebt, vermenichfuldicht wordt,
dat dan uwe herte he{m} niet en verheffe, ende dat ghi dan verghetet, den HEERE uwen Godt, die v wt Egypten lant geleyt heeft, wt den diensthuyse, en{de} die v geleyt heeft,
en{de} v leytsman gheweest is, door dese groote ende veruaerlijcke woestine, daer slangen die vier spoude{n}, en{de} scorpioenen, en{de} dispas, en{de} zeer dorre, en{de} ghee{n} watere en was, en{de} hi liet v water wten harden steenen comen,
en{de} hi spijsde v met Man in die woestine, dwelcke uwe vaders niet en kende{n}, En{de} daer na dat hi v verootmoedicht hadde en{de} geproeft, ten laetsten heeft hi v genadich geweest,
op dat ghi niet en sout seggen in uwer herten, mijn kracht en{de} die stercheyt mijnder handen hebben mi dit vermogen verkregen,
Maer ghi sult gedachtich wesen ws HEEREN ws Gods, Wa{n}t hi ist die v kracht gheeft, om yet te doen, om dat hi dat verbont soude volbrenge{n}, dat hi uwe{n} vaderen, gesworen heeft, gelijct huyde{n} blijct
Maer ist dat ghi uwen HEERE uwen Godt verghetet, en{de} ander goden nauolcht, en{de} hen dient, en{de} aenbidt, so voorsegge ick v huyden, dat ghi vergaen sult,
gelijc die heydenen, die die HEERE verdede voor uwen aensicht, so suldy ooc vergaen, om dat ghi ongehoorsaem zijt der stemmen des HEEREN ws Godts.
HOort Israel, Ghi sult huyden ouer die Iordane gaen, om te besitte{n} veel volcs dat grooter en{de} starcker is dan ghi, groote steden, bemuert tot inden hemel,
een groot lanc volck die kinderen Enakim, die ghi bespiet hebt, vanden welcken ghi ooc gehoort hebt, den welcken niemant en kan wederstaen,
Daerom suldy huyden weten, dat de HEERE v God, voor v hene{n} gaet, een verslindende vier, hi salse verdoe{n}, en{de} hi salse onderworpen voor v hene{n}, en{de} hi salse verdriue{n} en{de} te niet doen ter stont, soo v die HEERE geseyt heeft,
Alsse die HERE v Godt voor v wtgestooten heeft, dan en suldy niet seggen in uwer herte{n}, Die HEERE heeft mi hier geleyt, dat ic dat landt innemen soude, om mijnder rechtuaerdicheyts wille, want die HEERE heeft dese heydenenen toch, voor v verdreuen, om haer ongodlicheden wille,
Want ghi en coemt hier niet in haere lant, om dat te besitten, om uwer gerechticheyts wil, ende om uwe oprechtich hert wil, maer die HEERE verdrijft dese heydenen, om haerder ongodlicheden wil, ende om dat hi dwoort voldoen soude, dat hi met eenen eede gelouet heeft uwen vadere{n} Abraham, Isaack ende Iacob.
Hierom suldy weten, dat die HEERE v God, v niet en gheeft, dit lant te besitten om uwer gerechtigheitswille, aengesien dat ghi een hartneckich volck zijt,
Ouerdenct en{de} en verghetes niet, hoe ghi vertoornde de{n} HERE uwe{n} God, in die woestine, Va{n} dien daghe aen, doen ghi wt Egipten lant troct, tot dat ghi gecomen zijt, in dese stede, hebdy altijt tegen den HEERE kiuende en{de} murmurerende geweest,
wa{n}t in Horeb vertoornde ghi den HEERE alsoo, dat hi van gramschap v verdoen wilde,
doen ic opten berch gegaen was, om die steenen tafelen te ontfaen, die tafelen des verbonts die de HEERE met v maecte, en{de} ic .xl. dagen, en{de} .xl. nachten opten berch bleef, en{de} gheen broot en adt en{de} gheen water en dranck,
en{de} die HEERE mi die .ij. steene{n} tafelen gaf, met den vinger Gods bescreuen, daer alle die woorden in waren, sose die HEERE tot v van wt den viere, op den berch gesproken hadde, inden daghe doen alle tvolck verghadert was.
En{de} na die .xl. daghen en{de} veertich nachten ghaf mi die HEERE, die twee steenen tafelen des verbonts,
en{de} hi sprac tot mi, staet op ghaet haestelic va{n} hier, wa{n}t v volc dat ghi wt Egipten geleyt hebt, tis haestelic af getreden vanden wege, dien ghi hen geboden hebt, en{de} si hebben hen een geghoten beeldt gemaect,
En{de} die HEERE sprac wederom tot mi, Ick sie dat dit volck, een hartneckich volc is,
laet mi, dat icse verderue, en{de} haere{n} naem wtdoe van onder den hemel, Ic sal v ouer een grootere ende sterckere volck stellen, dan dit is.
En{de} als ic mi keerde en{de} vande{n} berch ginc die met vier bernde, hebbende die twee tafelen des verbonts in beyde mijn handen,
doen sach ick en{de} siet, doen hadt ghi den HERE uwon Gode ghesondicht, dat ghi een geghoten kalf hadt ghemaect, en{de} ghi waert haestelijc vande{n} wege getrede{n}, die v de HERE gebod hadden,
Doen vatte ic beyde die tafelen, en{de} ic werpse wt beyde mine{n} hande{n} en{de} ic bracse voor uwen ooghen,
en{de} ick viel voor den HERE, ghelijc in die eerste .xl. dage{n} en{de} .xl. nachte{n} dede, en{de} ic en adt ghee{n} broot, en{de} ic en dranc ghee{n} water, om alle uwer sonden wille, die ghi gedaen hadt, doen ghi alsulcken quaet dedet voor den HEERE, en{de} hem verwect haddet tot gramschap en{de} toorne,
Want ic vreesde voor den toorn en{de} gramscap, daer mede dat die HEERE op v vertoornt was, soo dat hi v vernielen woude, Maer die HEERE verhoorde mi oock die reyse.
Ende die HEERE was oock zeer toornich op Aaron, soo dat hi hem ooc veernielen woude, maer ic badt ooc voor Aaron in dien seluen tijt,
Maer uwe sonde, dat is dat kalf, dat ghi gemaect hadt, dat nam ick en{de} verbrandet met viere, en{de} ic sloecht in stucken, ic maeldet tot dat stof wert, en{de} ic wierp tstof in die beke, die vanden berghe vloeyt
En{de} ghi vertoornde den HEERE in den brant ende tot tentacie bi den graue der quader begherte
doe{n} hi v wt Kades Berne sandt, en{de} sprac, trect opwaerts, en{de} ontfangt dat landt, dat ick v gegeuen hebbe, En{de} ghi versmadet dat gebot des HEEREN ws Godts, en{de} ghi en gheloofdet aen hem niet, noch ghi en wildet niet verhooren, die stemme,
Want ghi zijt den HEERE onghehoorsaem geweest, also langhe als ick v luyden ghekent hebbe.
Doen viel ic neder, en{de} lach voor den HERE veertich daghen en{de} veertich nachten, in den welcke{n} ic hem ootmoedelijcke{n} badt dat hi v niet te niet doen en soude, als hi ghedreycht hadde,
en{de} al biddende seyde ick, HERE God, en verstroyt niet uwe volc, uwe erfdeel, dwelcke ghi door uwe groote crachte verlost hebt, en{de} met een machtighe handt wt Egipten geleyt hebt.
Weest doch gedachtich ws knechts Abahams, Ysaacs, en{de} Iacobs, Ende en aensiet niet die hardicheyt, en{de} die ongoddelicheyt, en{de} die sonde van desen volcke,
dat dinwoonders vanden lande daer ghi ons wt geleyt hebt, niet en seggen, die HERE en kondese niet gebrenghen, in dat lant, daer hi hen af geseyt, en{de} gheloeft hadde, En{de} daerom heeft hise wtgheleyt, om dat hise haette, dat hise dooden soude in dier woestine,
want si zijn uwe volck, en{de} uwe erfdeel, dat welcke ghi met uwer grooter krachte, en{de} met uwen wtgherecten arm wtgheleyt hebt.
IN dien tijden sprac die HEERE tot mi Verhowet twee steenen tafelen gelijck die eerste waren, ende coemt tot mi, opten berch, ende maect een houten Arcke,
ende ic sal op die tafelen scriuen, die woorde{n} die op die eerste waren, die ghi ghebroken hebdt, ende ghi sultse in die Arcke legghen,
alsoo maecte ic een Arcke van vueren houte, en{de} ick hieu twee steene{n} tafelen, gelijc die eerste waren, en{de} ic ghinck opten berch hebbende die twee steenen tafelen in mijn handen.
Doen schreef hi op die tafelen, ghelijc dat eerste ghescrift was, die thien woorden die die HEERE tot v ghesproken hadde, van wten viere opte{n} berch, doe{n} dat volc verghadert was, en{de} die HEERE gafse mi,
En{de} ick keerde mi, En{de} ic ghinc vande{n} berge, en{de} ick stelde die twee steenen tafelen, in die Arcke die ic gemaect hadde, dat die aldaer zijn souden, so mi die HEERE gheboden hadde.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel reysde{n} van Beroth der kindere{n} Iaacon tot Mosera aldaer sterf Aaron, en{de} hi is aldaer begrauen, En{de} zijn sone Eleasar wert in zijn stede priester,
Va{n} daer trocke{n} si tot Gadgad, Va{n} welcker plaetsen hebben si haeren heyrleghere verset in Iatbatha, dat een landt is daer beken zijn en{de} wateren,
In dien seluen tijden scheyde die HEERE wt dat geslachte Leui, om die Arcke des verbonts des HEREN te draghen, en{de} om te staen voor den HERE om hem te dienen, en{de} om sinen naem te louen, tot op desen dach,
Daeromme en sullen die Leuiten, gheen deel, noch erue met haeren broederen hebben, Want die HEERE is haer erue, so die HEERE uwe God dat dat hen ghelouet heeft.
En{de} ick stonde opten berch, gelijc te voren veertich daghen en{de} veertich nachten en{de} die HEERE verhoorde mi oock die reyse, en{de} hi en woude v niet verderuen,
En{de} hi sprack tot mi, Staet op, en{de} gaet hene{n}, dat ghi voor de{n} volcke trect, dat si daer inne come{n} en dat lant besitten, dat ic haeren vaderen gesworen hebbe hen te gheuen.
En{de} nv Israel, wat eyscht die HEERE uwe God van v, Dan dat ghi de{n} HEERE uwen God vreest, en{de} dat ghi in alle zijn wegen wandelt, en{de} hem lief hebt, en{de} dient den HEERE uwen God, va{n} geheelder herten en{de} van geheelder zielen,
en{de} dat ghi die geboden des HEEREN en{de} zijn zeden houdt, die ick v huyde{n} gebiede, op dat v wel gae,
Siet hemel en{de} alder hemelen hemel, en{de} aerde, ende al datter in is, dat is des HEEREN ws Gods,
Nochtans heeft hi alleen, tot uwen vaderen hem gheuoecht, en{de} hi heeftse lief gehadt, en{de} hi heeft haer zaet wtuerkore{n} nae hen, dat is v, boue{n} alle volck, gelijct huyde{n} blijct
Hierom besnijdet uwer herten slofkens, ende en weest niet meer hartneckich,
want die HEERE v God is een God alder Goden, Ende heere bouen alle heeren, een groot God, Machtich en{de} veruaerlijck, Die gheenen persoon wt en neemt, Noch gheen ghiften en neemt,
Ende hi doet recht, den weesen ende den weduwen, en{de} hi heeft die vremdelinghen lief, gheuende hen spijse, en{de} kleederen,
Daeromme soo suldy oock die vremdelinghen liefhebben, Want ghi hebt ooc vremdelingen in Egypten lant geweest
Den HEERE uwen God suldy vreesen en{de} hem alleen suldy dienen, hem suldy aenhanghen, en{de} bi sinen naem sweeren,
Hi is uwen lof, en{de} uwen Godt, die bi v alsulcken groote ende veruaerlijcke dinghen gedaen heeft, die welcke uwe ooghen ghesien hebben,
Vwe vaderen reysden af in Egypten met tseuentich zielen, Maer nv heeft v die HEERE uwe God vermenichfuldicht gelijck als die sterren des hemels.
DAeromme suldy den HEERE uwen God lief hebben en{de} houden zijn zeden zijn rechten, en{de} geboden alle v leuen lanc,
en{de} bekent huyde{n}, dat welcke uwe kindere{n} huyden niet en weten, noch gesien en hebben, te wetene, die onderwisinge des HEEREN ws Gods, zijn groote, en{de} oock zijn machtige hant en{de} wtgherecten arm,
en{de} zijn teekenen en{de} wercken, die hi ghedaen heeft onder den Egyptenaren, aen Pharao den coninc van Egypten, en{de} aen alle zijn lant,
Ende wat hi aen der Egyptenaren lant ghedaen heeft, aen haer paerden en{de} wagenen, doen hi dat water der rooder zee, ouer hen bracht, doe{n} si v veruolchden, en{de} die HEERE verdedese tot op desen dach,
En{de} wat hi v gedaen heeft in die woestine, tot dat ghi in dese plaetse gecomen zijt,
Wat hi Dathan ende Abiron gedaen heeft Eliabs kinderen die Rubens sone was, hoe dat die aerde haeren mont op dede, ende verslontse met haeren ghesin, tenten ende met alle haeren goeden die si hadden, midden onder alle Israel.
Vwe ooghen hebben die groote wercken des HEEREN gesien, die hi gedaen heeft
daerom suldy alle die geboden houden, die ick v huyden gebiede, op dat ghi ghesterct wordet in te comen, ende dat lant in te nemen, daer ghi henen reyst,
om dat te besitten, ende om dat ghi langhe leuen muecht, in dat lant, dat die HEERE uwen vaderen ghesworen heeft, hen te gheuen, ende haere{n} zade, een landt daer melc en{de} honich in vloeit
Want dat lant daer ghi henen ghaet, om dat te besitten, en is niet gelijc Egipten lant daer ghi wt ghetrocken zijt, daer dat ghi uwe zaet zaeyt, en{de} dat ghi vochticht om te veruersche{n}, gelijc eene{n} koolhof,
Maer het heeft bergen en{de} velde{n}, die de wateren des hemels vanden regen vochtige{n},
dat welcke die HEERE uwe Godt altijt aensiet, ende zijn oogen zijn altijt daer op vanden beginne des iaers tot aen dat eynde.
Daerom ist dat ghi minen geboden gehoorsaem zijt, die ick v huyden ghebiede, also dat ghi den HERE uwen God liefhebt en{de} hem dient, wt al uwer herten, en{de} wt alle uwer zielen,
so sal ic in uwen lande regen geuen tot zijnder tijt, vroech en{de} spade, dat ghi v graen in moecht doen, uwe{n} most en{de} olie,
en{de} ic sal uwe{n} vee hoy geuen opten velde, dat ghi eten moecht en{de} verzaeyt worden.
Maer wacht v dat uwe herte niet bedroghen en worde, en{de} also afwijcke{n} van uwen God, en{de} dienen anderen Goden, En{de} aenbiddense,
en{de} dat dan den toren des HEREN op v come, en{de} sluyte da{n} den hemel toe, datter geenen regen en come, en{de} dat die aerde haer groeysel niet en geue, en{de} dat ghi dan terstont ooc vergaet vanden goeden lande dat die HEERE v gheuen sal.
Daeromme neemt nv dese woorden ter herten, en{de} in uwe ziele, en{de} bindtse tot eenen teeken op uwe hant, en{de} setse dat si een ghedenck teeken zijn voor uwe ooghen,
ende leertse uwe{n} kinderen, dat ghi daer af spreken sult, als ghi in uwe huys sidt, ofte als ghi opten weghe gaet, als ghi gaet neder ligghen, oft opstaet,
ende schrijftse aen die posten van uwen huyse, en{de} aen uwe poorten,
op dat ghi ende uwe kinderen langhe leuen moecht in dat landt, dat die HEERE uwen vaderen ghesworen heeft hen te gheuen, also langhe als die daghen vanden hemel opter aerden zijn sullen.
Want ist dat ghi dese gheboden alle houdt, die ick v ghebiede, daer na doende uwen HEERE uwen Godt liefhebbende, ende wandelt in alle sine weghen, en{de} hem aenhanghet,
soo sal die HEERE alle dit volck voor v henen verdrijuen, dat ghi besitten sult grooter en{de} stercker volc dan ghi zijt,
Alle plaetsen die die solen van uwen voeten sullen betreden, die sullen uwe zijn, va{n} die woestine aen, en{de} ooc vande{n} berch Libanus, va{n}de{n} watere, Euphrates tot ae{n} die wterste weste zee, sullen uwe palen zijn,
En{de} niemant en sal v moghen wederstae{n}, Vwe vreese en{de} uwen anxt sal die HEERE ouer alle landen laten comen daer ghi henen reyst, Soo hi v gheseyt heeft.
Siet, ick stelle huyden voor uwe oogen die gebenedijnge en{de} die vermaledijnge,
Die ghebenedijnghe, ist dat ghi ghehoorsaem zijt den geboden des HEEREN ws gods, die welcke ick v heden ghebiede,
Die vermaledijnghe, ist dat ghi niet en zijt gehoorsae{m} den geboden des HEEREN ws gods, en{de} ist dat ghi wijct vanden weghe die ick v heden ghebiede, en{de} ander Goden na wandelt, die ghi niet en kent.
Als die HEERE uwe Godt v brenget in dat lant, daer ghi in come{n} sult, om dat te besitte{n}, dan suldi die gebenedijnghe stellen opten berch Gerisim, en{de} die vermaledijnge opten berch Ebal,
die welcke zijn op dander side vander Iordane inde{n} wege totten westen waerts, inder Cananiten landt, die opt black velt teghen Ghalgal ouer woonen, dat daer is bi dat dal More,
Want ghi sult ouer die Iordaen gaen om in te comen, en{de} dat lant te besitten, dat v die HEERE v Godt v gheuen sal, dat ghijt besitten ende bewoonen soudt,
Daeromme wacht nv dat ghi voldoet na alle die rechten en{de} zede{n}, die ick v heden voorlegghe.
DIt zijn die gheboden en{de} rechten, die ghi houden sult, also dat ghi daer na doet int lant, dat die HEERE uwer vaderen Godt v gheuen sal, om te besitten, also lange als ghi opter aerde{n} gae{n} sult
Worpt omme alle die plaetsen, daer die heydenen <parens>die ghi besitten sult</parens> haere{n} goden gedient hebben, het si op hooghe bergen, op houelkens oft ondere groene boomen,
en{de} breect haer outaren af, breect haer calomnen in stucken, en{de} verbernt met vier haer bossce{n}, en{de} breect haer afgoden ontstucken, en{de} verdrijft haer namen van dien plaetsen.
Ghi en sult den HEERE uwen Godt also niet doen,
Maer in die plaetse, die v die HEERE v God kiesen sal, wt allen uwen geslachten dat hi sinen naem aldaer sal laten woone{n}, daer suldi na vragen en{de} comen daer,
en{de} uwen brantoffer, en{de} uwe ander offer, en{de} v thienden, en{de} uwer handen Hefoffer, en{de} v gheloften, en{de} v vrijwillighe offeren, en{de} die eerstgeboren van uwe rundere{n} en{de} schapen, daer brenghen,
en{de} ghi sullet aldaer voor den HEERE uwen Godt eten, ende vrolijck zijn, van al dat ghi en v huysghesin voor handen hebt, daer v die HEERE uwe God in ghebenedijt heeft.
Ghi en sult niet doen dat wi heden hier doen, een yegelijck dat he{m} goet dunct,
wa{n}t ghi en zijt tot hier toe, noch niet totter ruste{n} gecomen, noch totten erfdeele, dat die HERE uwe God v geuen sal.
Ghi sult ouer den Iordaen gae{n}, ende int lant woonen, dat v die HEERE uwe God wt deylen sal, op dat ghi sout rusten va{n} alle uwe omliggende vianden, en{de} ghi vrylijc woonen soudt sonder vreese.
Als die HEERE uwe God een plaetse kiesen sal, dat sinen naem aldaer woonen sal, so suldi aldaer brengen, al dat ick v gebiede, uwe{n} brantoffer, uwe ander offer, uwe thienden, dat Hefoffer van uwen handen, en{de} alle uwe vry gheloften, die ghi den HEERE gelouen sult,
en{de} ghi sult vrolijck wesen voor den HEERE uwe{n} God, ghi en{de} uwe sonen, en{de} uwe dochter, en{de} uwe knecht, en{de} uwe ioncwijf, en{de} die Leuite{n} die daer binnen uwer poorten zijn, Want si en hebben gheen ander erfdeel met v luyden.
Wacht v, dat ghi niet en offert uwe{n} bra{n}toffer in alle plaetsen die ghi siet,
Maer alleene in die plaetse, die de HERE verkiest yewers onder uw geslachten, aldaer suldi uwen brantoffer offeren, en{de} doen al d{at} ick v gebiede,
Maer ist dat ghi ete{n} wilt, en{de} hebdi lust om vleesch te eten, so doodet binnen alle uwe poorten, na uwer zielen lust, na dat die ghebenedijnghe is, die die HERE uwe God v gegeue{n} heeft, beyde reyne, dat is stercke en{de} fray, en{de} onreyne, dat is cranc en{de} besmet moge{n}t eten als van een Hint oft hert,
sonder dat bloet alleene, dat en suldi niet ete{n}, maer ghi sullet opter aerde{n} giete{n} als water.
Maer ghi en moecht niet ete{n} in uwer poorten vanden thienden va{n} uwe{n} grane, van uwen moste, noch vanden eerstegeboren van uwe{n} rundere{n}, va{n} uwe schapen, oft van eenige gelofte die ghi gelouet hebt, oft van uwen vrywillighen offer, oft vanden Hefoffer uwer handen,
maer allee{n} voor de{n} HEERE uwen God suldijt ete{n}, in die plaetse die de HEERE uwe God verkiest, ghi en{de} v sonen, v dochter, v knecht, v ioncwijf, en{de} die Leuijt die binne{n} uwer poorten is, en{de} ghi sult vrolijck en{de} verblijt zijn, voor den HEERE uwen Godt, van allen dat ghi voor handen neemt,
Ende wacht v dat ghi die Leuiten niet en verlaet, also langhe als ghi opter aerden leeft.
Als die HEERE uwe God v palen verbreyde{n} sal, so hi v gesproken heeft, en{de} ghi dan wilt vleesch eten, als uwe ziele lust heuet om vleesch te eten, dan eet vleesch, na alle uwer zielen lust,
Maer is die stadt verre van v, die de HEERE vercoren heeft, om dat hi sinen naem aldaer laten soude, so doodet van uwen rundere{n} oft scape{n}, die de HEERE v ghegheuen heeft, so hi v gheboden heeft, en{de} etet in uwer poorten na alle uwer zielen lust,
alsoomen een Hint ofte hert eet, soo suldijt eten, beyde reyne oft onreyne mogent euen wel eten,
alleen onthoudt, dat ghi dat bloet niet en eet. Wa{n}t dat bloet is voor haer ziele{n}, Daeromme en suldi die ziele niet eten metten vleesche,
Maer ghi sullet opter aerden ghieten ghelijc water,
en{de} ghi en sullet daerom niet eten, op dat v wel gheschiede, en{de} uwen kinderen na v, als ghi ghedaen hebt, dat recht en{de} behaechlijc is voor den HERE.
Ende als ghi yet heylicht dat v toebehoort oft gelouet, so suldi dat nemen en{de} bre{n}ghent in die stede, die de HERE vercoren heeft,
en{de} uwe brantoffer mette{n} vleesche, en{de} tbloet opte{n} outaer des HEEREN ws godes offeren, Dat bloet van uwe{n} offer suldi gieten opte{n} outaer des HEREN ws gods, en{de} dat vleesch suldi seluer eten,
Siet toe, en{de} hoort alle dese woorden, die ic v gebiede, op dat v en{de} uwe{n} kindere{n} na v, wel gae eewichlijc, als ghi dat gedaen hebt, dat recht en{de} behaechlijc is voor den HEERE uwen god.
Als de HEERE uwe God voor v wech verstroeyt sal hebben die heydenen daer ghi toe gaet om te besitten, en{de} als ghise besidt, en{de} in haeren lande woont,
Soo wacht v da{n}, dat ghi hen niet na en volcht, nae die{n} dat si verdreue{n} zijn in toecoe{m}ste, en{de} dat ghi niet en vraget na haer Goden, segghende, ghelijc dat volck haer Goden ghedient heeft, also sal ic ooc doen,
Ghi en sult uwe{n} HEERE uwen God desghelijc niet doen, Wa{n}t si hebbe{n} haere{n} goden gedaen, datwelcke den HEERE een grouwelijcheyt is, en{de} dat welcke hi haet, Want si hebben ooc hare sonen ende dochteren metten viere verbarnt, haeren goden offerende.
Al wat ick v ghebiede, dat suldi alleen houden, en{de} daer na doen, Ghi en sult daer niet toe doen, noch daer niet af doen.
ISt datter een propheet oft droomer onder v luyden op staet, en{de} seyt v te vore{n} een teeken oft wonder,
ende dat teeken oft wonder volcht, daer hi v af gheseyt heeft, en{de} seyt hi, laet ons gaen en{de} andere Gode{n} na volghen, die welcke ghi niet en kent, en{de} he{n} dienen,
So en suldi da{n} alsulcke{n} propheets oft droomers woorden niet hooren. Want die HERE uwe god proeft v, om dat he{m} kennelijc wesen soude, oft ghi he{m} va{n} gantser herte{n}, ende van gantser zielen lief hebt,
Den HEERE uwen Godt suldi nae volge{n}, en{de} hem vreesen, en{de} zijn gebode{n} houden, en{de} zijn stemme hooren, en{de} hem dienen, en{de} hem aenhanghen,
Maer den propheet oft droomer salmen dooden, om dat hi ghesproken heeft, van v af te keeren vanden HEERE uwen God, die v wt Egypten lant gheleyt heeft, ende v vanden diensthuyse verlost heeft, en{de} om dat hi v wten weghe stooten wilt, die v die HEERE uwe Godt gheboden heeft, dat ghi daer inne wandelen soudt, op dat ghi dien quaden van dat midden van v luyden wech doen soudt.
Als v uwe broeder, uwer moeder sone, oft uwe sone, oft dochter, oft uwe wijf die in uwen arme rustende is, oft uwe vrient, die met v is als uwe ziele, v rade{n} sal heymelijc en{de} seggen, laet ons gaen en{de} diene{n} andere{n} gode{n}, die ghi niet en ke{n}t, noch v vadere{n},
die onder die luyde{n} zijn om v al om, oft si na bi v zijn oft verre, va{n} aen dat een eynde der werelt totte{n} andere{n},
so en zijt he{m} niet gewillich, noch en verhoort hem n{iet}, uwe ooghe en sal hem niet sparen, noch en ontfermet hem niet, dat ghi he{m} bedect,
Maer ghi sult hem ter stont dooden, v hant sal die eerste op hem zijn om hem te dooden, en{de} daer nae der gemeynten hant,
men sal hem doot steenen, Want hi woude v trecken vanden HERE uwen God, die v wt Egypten lant va{n}den diensthuyse gheleyt heeft,
op dat alle Israel hoore, en{de} vreese, en{de} niet meer alsulcke quaet voor en neme onder v luyden.
Als ghi van eenige stadt hoort, die v die HEERE v God ghegeuen heeft, om daer in te woonen, datmen seydt,
Daer zijn Belials kinderen wtghegaen onder v luyden, en{de} si hebben die borgers van haerder stadt veruoert segghende, Laet ons gaen en{de} dienen andere{n} Goden, die ghi niet en kent,
da{n} suldi wel soecken, verheyschen, en{de} vragen, en{de} als ghijt naerstelijcke{n} ondersocht hebt, ist dat ghi dan beuint die waerheyt, dat sekeerlijc also is, dat dese grouwelicheyt onder v luyden gheschiet,
dan suldi terstont die borghers van dier seluer stat slaen, met de scerpte des sweerts, en{de} ghi sultse te niet doen met al dat daer in is, en{de} haer vee ooc met die scerpte des sweerts,
En{de} al haeren roof suldi vergaderen midden op die strate, en{de} metten viere verbernen beyde die stadt, en{de} alle haeren roof, dee{n} metten andere{n}, den HEERE uwe{n} Gode, alsoo dat si eewichlic op eene{n} hoop ligge, en{de} ne{m}mermeer gesticht en worde,
En{de} va{n} dier vermaledijtheyt en sal niet aen uwe hant hanghen, op dat die HEERE vander gramscap zijns torens gekeert worde, gheuende v barmherticheyt, en{de} dat hi uwer ontferme, en{de} dat hy v vermeerdere, also hi dat uwen vaderen ghesworen heeft,
om dat ghi ghehoort hebt ws HEEREN ws Gods stemme, houde{n}de alle zijn gheboden, die ic v heden ghebiede, doende alle dat recht is, voor des HEEREN ws Gods ooghen.
WEest ghi ws HEEREN ws Godts kinderen, En{de} en snidet v niet, noch en maect v niet calu, tusscen uwe{n} ooghe{n}, op eene{n} dooden,
Wa{n}t ghi zijt een heylich volc de{n} HEERE uwe{n} Gode, En{de} die HEERE heeft v vercoren, dat ghi zijn sonderlinghe volc zijn sout wt allen volcke dat opter aerden is,
Ghi en sult niet eten dat onsuyuere is,
En{de} dit zijn die dieren die ghi eten sult, ossen, Scape{n}, Geyte{n},
Herte{n}, Hinde{n}, Buffels Bocke{n}, Eenhoorne{n}, Orige{n}, en{de} Pardulum
En{de} alle vee dat gecloue{n} clauwen heeft, en{de} dat irrickt, dat suldi eten,
En{de} dat suldi niet eten dat irrickt, en{de} zijn clauwe{n} niet en deylt, De{n} kemel, den Hase, en{de} Conijnkens, die daer irriken, en{de} die clauwe{n} doch niet en deylen, die sullen v onreyn wesen,
Dat Swijn al deylet die clauwe{n} wel en{de} nochta{n}s niet en irrict, daerom sal v onreyn wesen, van haeren vleesche en suldi niet eten, en{de} van haeren vleesche en suldi niet eten, en{de} haer doode vleesch en suldi niet raken.
Dit ist dat ghi eten sult, van al dat int water is, Al dat vlimme{n} en{de} schelfere{n} heeft dat suldi eten,
Maer al dat geen vlimme{n}, noch schelferen en heeft, dat en suldi nyet eten, want het is v onsuyuer.
Alle suyuer vogelen eet,
Dit zijnse daer ghi geen va{n} dien af eten en sult, De{n} Arent den Hauick, dat Waterhoe{n},
de{n} Dueckelear den Ghier, de{n} Wouwe, en{de} wat van zijnder aert is,
en{de} alle Raue{n} met haerder aert,
den Struys, den Nachtwle, de{n} Koeckoeck, de{n} Sperwaert, met zijnder aert,
dat Vylken, den Brantuogel, den Odeuaer,
die Vledermuys, den Swae{n}, die Exter,
den Reyger, den Roetaert met zijnder aert, die Hoppen, en{de} die Swaluwe,
En{de} alle vogelen die cruypen, die sullen v onreyn zijn, en{de} ghi en sultse niet eten,
Dat reyne gheuogelte suldy eten.
En{de} al dat van selfs gestorue{n} is, en suldy niet eten, den vremdelinge die binnen uwer porten is, dien moechdijt gheuen, dat hijt ete, oft vercoopet eenen vremden. Want ghi zijt een heylich volck den HERE uwe{n} Gode, Ghi en sult dat boxke{n} niet koken in zijnder moeder melck.
Ghi sult alle iaer dat thiende van uwen incomende{n} zade verscheyde{n}, dat welck van uwe{n} acker coemt,
en{de} ghi sullet eten voor de{n} HERE uwen God, in die plaetse die hi vercoren heeft, dat sine{n} naem aldaer woone{n} soude, te weten vanden thienden van uwe{n} grane, van uwe{n} moste, van olie, en{de} die eerstegeboren van uwen rundere{n}, en{de} van uwen schape{n}, op dat ghi moecht leere{n} vreesen den HERE uwen god, alle v leuen lanck
Maer als v die wech te verre is, d{at} ghijt niet al wech en condt gedragen, en{de} die stede te verre, die de HERE uwe god ghecoren heeft, om dat aldaer sinen naem zijn soude, <parens>Want die HERE uwe God v ghebenedijt heeft</parens>
so suldijt te ghelde maken, en{de} nemen dat gelt in uwe hant, en{de} gaen in die plaetse die de HEERE uwe Godt vercoren heeft,
en{de} ghi sult dat gelt geue{n}, om dat ghene dat v ziele lust heeft, het si, om rundere{n}, scapen, wijn, stercke{n} dranc, oft om dat ghene dat uwe ziele wenscet, en{de} etet aldaer voor de{n} HERE uwen God, en{de} weest vrolijck, ghi en{de} v huys,
en{de} die Leuijt die binnen uwer poorte{n} is, Ghi en sult hem niet verlaten, wa{n}t hi en heeft anders gheen deel noch erue met v.
Inden derden iare, suldy verscheyden, een andere tiende van alle dat v incoemt in dien selue iare, ende ghi sullet laten in uwer poorten,
en{de} die Leuijt sal comen die met v gheen deel noch erue en heeft, en{de} die vremdelinck, en{de} die weesen, en{de} die weduwen die binnen uwer poorten zijn, en{de} si sullent eten en{de} verzaet worden, op dat die HEERE v God v ghebenedije, in alle uwe wercken van uwen handen die ghi doet.
INden seuensten iare, suldy een vri iaer maken,
In deser manieren, sal dat vry iaer geschiede{n}, Sowie van zijnder hant sine{n} naeste{n} yet geborcht heeft, die en sal dat niet eysschen va{n} sine{n} naeste{n} oft van sine{n} broeder want het is dat vri iaer den HEERE,
Van eenen vremde{n} moechdijt eyssche{n}, maer den genen die v broeder is, suldijt onderlaten.
Daer en sal gheensins eenighe arme onder v zijn, op dat die HERE v ghebenedie inden lande, dat hi v gheuen sal tot eender erue{n} te besitte{n},
ist nochta{n}s dat ghi des HEREN ws Gods stemme hoort, en{de} houdt alle dese gebode{n} die ic v huyde{n} gebiede, daer na doende, Want die HERE v God sal v ghebenedijen, so hi v ghelouet heeft,
So suldy dan velen volcken leenen, en{de} ghi en sult van niemanden ontleenen, ghi sult ouer vele volcs heerschappie hebben, en{de} ouer v en sal niemant heerschappie hebben.
Als eenich van uwen broderen arm is, in eenich vanden steden van uwen lande, dat die HERE v God v geuen sal, dan en suldy v herte niet verharden noch v hant niet toe houden tegen uwen arme{n} broedere
maer ghi sultse hem open doen en{de} leene{n} he{m} na dat hi ghebrec heeft,
Wacht v, dat in uwe herte niet en si een ongodlike gedachte, die daer spreect, Dat seuenste iaer dat vri iaer naect, en{de} dat ghi uwen armen broedere onuriendelijck aensiet, hem niet leenende, so sal hi dan ouer v totten HERE roepen, en{de} so salt v tot sonde gherekent worde{n}.
Maer ghi sult hem gheuen en{de} en latent uwer herten niet verdrieten, dat ghi hem geuet, Want om dies wille sal v die HERE uwe God v gebenedijen, in alle uwe wercken, en{de} wat ghi aenueert,
Daer sullen altijt arme wesen in uwen lande, Daerom ghebiede ick v, en{de} segghe, dat ghi uwe handt op doen sult uwen broederen, die verdruct ende arm zijn in uwen lande.
Als hem uwe broeder een Hebreesche oft een Hebreuinne v vercoopt, so sal hi v ses iaren dienen, inde{n} seuensten iare suldy hem vri los late{n} gae{n},
En{de} als ghi he{m} vri los geeft so en suldy he{m} da{n} niet ydel van v laten gaen
Maer ghi sult hem gheue{n} van uwe{n} schapen van uwe{n} dorschvloer, van uwer wijnperssen, gheuende van dat ghene dat de HEERE uwe God gebenedijt heeft,
En{de} gedenct dat ghi oock in Egypten landt een knecht waert, En{de} die HEERE uwe God heeft v verlost, daerom ghebiede ick v dit huyden.
Maer ist dat hi seyt, Ick en wil niet van v trecken, want ic heb v en v huys lief <parens>en{de} want hi wel bi v is</parens>
soo neemt eenen priem en{de} boort hem door zijn oore, aen die duere, ende laet hem eewelijc v knecht zijn, Maer uwen ioncwiue suldy oock also doen,
Ende en latet v niet swaer duncke{n}, dat ghi he{m} vri los geeft, wa{n}t hi heeft v naer de{n} loo{n} als een dachwercker ses iaren gedient, also sal die HEERE uwe God v gebenedien, in allen wat ghi doet.
Alle eerste geboren, die onder uwe runderen en{de} schape{n} gebore{n} worde{n}, dat welcke een manneken is, dat suldy den HERE uwen Gode heylighen. Ghi en sult niet ploege{n} met die eerstegebore{n} van uwe{n} ossen en{de} ghi en sult niet scheere{n} die eerstelinghen van uwen schape{n},
Voor den HERE uwen God suldise iaerlics eten, in die stede, die de HERE verkiest, ghi en{de} uwe huys.
Maer heuet een gebrec, dattet hinct, oft blint is, oft anders eenich quaet gebrec, soo en suldijt niet offere{n} den HERE uwe{n} Gode
maer binne{n} uwer poorte{n} suldijt eten <parens>oft ghi suyuer oft onsuyuer zijt</parens> gelijc een Hert oft Hint,
Alleene, dat bloet en suldy niet eten, maer ghietet opter aerden als water.
HOut die mae{n}t der nieuwer vruchte{n} op dat ghi Paessche{n} make{n} moecht den HERE uwen God, Wa{n}t in die maent heeft v die HERE uwe God wt Egipten geleyt inder nacht,
En{de} ghi sult den HERE uwen God tot een Paesschlam offeren runderen en{de} schape{n}, in die stede die de HERE verkiesen sal, om dat sinen naem aldaer woone{n} soude,
Ghi en sult gheen geheeft broot eten op die feeste, seuen dage{n} suldy ongeheeft broot uwer armoede{n} eten, wa{n}t met vreesen sidy wt Egipten lant getrocke{n}, op dat ghi gedachtich wesen moecht alle uwe leuen lanc, des daechs van ws wtgancs wt Egipte{n},
en{de} dat geheefde en sal niet gesien worde{n} seue{n} dage{n} in alle uwe palen, en{de} ooc en sal vande{n} vleesche, dat tsauonts inden eersten daghe geoffert is, ouernacht niet bliue{n}, tot des morge{n}s
Ghi en moecht tpaesschlam niet offere{n} binnen eenige van uwe{n} poorte{n} die de HERE v God v gegeue{n} heeft,
sonder alleen in die stede, die de HERE v God vercore{n} heeft dat sinen naem daer woonen soude, daer suldy tpaesschlam offeren, tsauonts, als die Sonne onder geghaen is, tot dier tijt, als ghi wt Egipte{n} troct,
en{de} ghi sullet koken en{de} eten in die stede die de HERE v God vercoren heeft, en{de} daer na keeren tsmorghens en{de} ghaen weder tot uwer tenten,
Ses dage{n} lanck suldy ongeheeft eten, en{de} inden seuenuensten daghe ist die verghaderinghe des HEEREN ws Gods, dan en suldy gheen werck doen.
Seuen weken suldy tellen, ende beghinnen te tellen alsmen beghint metter sickelen int zaet,
en{de} ghi sult houde{n} die feeste der weken den HERE uwen Gode offerende een vriwillich offer van uwe{n} handen naer die{n} dat de HERE v God v ghebenedijt heeft,
en{de} ghi sult vrolijc zijn voor God uwe{n} HERE, ghi en v sone, v dochter, v knecht, v maerte en{de} die Leuijt die binnen uwer poorte{n} is, die vremdelinck, die weesen, en{de} weduwen, die onder v zijn, in die stede die de HERE uwe God vercore{n} heeft, dat sine{n} naem daer woone{n} soude,
En{de} gedenct, dat ghi een knecht in Egipten zijt geweest, en{de} houdt en{de} doet naer dese zeden, en{de} geboden die v gheboden zijn.
Ghi sult die feeste der Loouertenten seuen daghen houde{n}, als ghi vergadert hebt die vruchten des dorschuloers en{de} der wijnperssen,
en{de} ghi sult vrolic zijn, op die feeste, ghi en{de} v sone, v dochter, v knecht, v maerte die Leuijt, die vremdelinck, die Weese, die weduwe die binnen uwer poorten zijn,
Seuen daghen suldy den HERE uwe{n} Gode die feeste houde{n}, in die stede die de HERE vercoren heeft, Want die HERE v Godt sal v gebenedien in alle dat ghene dat v incomende is, en{de} in alle uwe wercken van uwen handen, Daerom suldy vrolijck zijn.
Driemael des iaers sal al dat manlic is, onder v, voor den HERE uwen God ope{n}baren, in die stede, die de HERE vercore{n} heeft, Op de feeste der ongeheefder broode{n} Op der wekenfeeste, en{de} op die feeste der loouertenten, En{de} niema{n}t en sal ydel voor den HERE openbare{n},
Eenyegelic, naer de gaue{n} va{n} zijnder hant, naer de gebenedijnghe die de HERE v God v ghegheuen heeft.
Ghi sult rechters en{de} officiers in alle uwe poorte{n} stellen, die die HERE v god v gheue{n} sal onder uwe geslachten, dat si rechten met rechten vonnis
en sien sullen dat recht niet buyge{n}, en{de} ghi en sult ooc gheene{n} persoon kenne{n}, noch ghiften neme{n}, Wa{n}t die ghifte{n} verblinde{n} de ooge{n} der wijsen en{de} verandere{n} die rechte sake{n},
Dat ghene dat recht is, dat suldy rechtueerdelic volgen, op dat ghi leuen en{de} besitten moecht dat lant, dat v die HERE v god v geue{n} sal.
Ghi en sult noch bossche{n} noch boome{n} plante{n} bide{n} altar des HEREN ws gods den welcke{n} ghi v maect,
Ghi en sult v ghee{n} collomne{n} op rechten, die welcke die HEERE v god hatet.
GHi en sult den HEERE uwen Gode gheene{n} osse oft schaep offere{n}, dat eenighe smette heeft, oft yet quaets aen he{m} heeft Want tis afgrijselijck den HEERE uwen God.
Als onder v binne{n} eenich vande{n} poorten, die v die HEERE v God geue{n} sal, beuonden wort eenich man oft wijf, die daer quaet doet, voor die oogen des HEEREN ws Gods, ouertredende zijn verbont,
ende gaet, en{de} dient anderen goden, en{de} aenbidtse tsi die Sonne oft Mane, oft eenich heyr des hemels, dat ic niet gebode{n} en hebbe,
Ende wordet v gebootschapt en{de} hoordijt, so suldy wel daerna vraghen, En{de} als ghi sekerlijck beuint, dat waer is, dat alsulcken grouwelicheyt in Israel gesciet is,
dan suldy den seluen man oft dat selue wijf wtleyden, die alsulcken quaet gedae{n} hebben, tot uwer poorten, en{de} die sal met steene{n} doot geworpe{n} worden,
Inde{n} mont van twee oft drie getuygen sal die sterue{n}, die de doot waerdich is, Maer in eens getuyge{n}s mo{n}t sal niema{n}t de doot sterue{n},
De hant der getuige{n} sal deerste zijn, om he{m} te doode{n}, en{de} daer na al svols hant, dat ghi tquaet wech haelt wt dmiddel van v.
Als ghi sien sult, dat een sake voor dat recht v te swaer zijn sal, en{de} twijfelachtich oordeel, tusschen bloet en{de} bloet, tusschen hantieringhe en{de} hantieringhe, tusschen lazarie en{de} malaetscap en{de} so wat twistige sake{n} zijn binnen uwer poorte{n}, so suldi dan opstaen en{de} op trecken totter stadt die de HEERE v God vercoren heeft,
en{de} come{n} en{de} vrage{n} den priesteren van Leui geslachte, en{de} de{n} rechtere, die tot dier tijt zijn sal, die sal v dat vonnisse seggen,
en{de} ghi sult naer dat doen, dat si v sege{n} sullen in die stede die de HEERE vercoren heeft, en{de} ghi sullet houde{n}, en{de} doe{n} naer al dat si v leere{n} sullen,
Naer die wet die si v leere{n} en{de} naer trechte, dat si v seggen, suldy v houden, noch ghi en sult daer niet af wijcken, noch ter rechter noch ter slincker side.
En{de} oft yemant vermetentlijck doet hoouaerdich zijnde, niet willende onderdanich wesen den priestere, die aldaer aen des HEREN ws Gods dienste staet, oft den rechtere, die sal steruen, en{de} ghi sult den quade{n} wt Israel doen,
dat alt volc hoore, en{de} vreese ende niet meer vermetelijck en si.
Als ghi in dat lant comen sult, dat de HERE v God v geue{n} sal, en{de} besittet, en{de} bewoonet, en{de} segget, Ic sal eene{n} coninc ouer mi setten gelijc alle dat volc heeft dat om mi leet,
so suldy dan hem tot eene{n} coninc ouer v setten, den welcken die HERE v God verkiesen sal vande{n} geslachte van uwen broederen Ghi en moecht gheene{n} vremde{n} die uwe broeder niet en is tot eene{n} coninc ouer v setten,
En{de} als hi gehuldt sal zijn, dan en sal hi niet veel paerde{n} houde{n}, en{de} hi en sal tvolc niet weder in Egipten leyde{n} geholpe{n} met die menichte der paerde{n}, Wa{n}t die HEERE heeft v geseyt, dat ghi voort niet weder in Egipten door desen wech comen en sult,
Hi en sal oock niet veel huisfrouwen nemen, dat zijn herte niet afgekeert en worde, En{de} hi en sal oock niet veel siluers, noch groote ponden gouts vergadere{n}.
En{de} als hi sitten sal opten stoel zijns rijcs, dese Tweede wet sal hi dan vanden priesteren den Leuiten neme{n}, en{de} in eenen boeck laten schriue{n},
en{de} dat sal hi bi he{m} hebben, en{de} hi sal daer in lesen zijn leuen lanc op dat hi mach leere{n} vreesen, den HEERE sinen God, en{de} houden alle die woorde{n} van deser wet, en{de} dese zeden, dat hi daer nae doe
Hi en sal zijn herte niet late{n} in hoouaerdien verheffen ouer zijn broeders, Ende hi en sal niet wijcken vanden geboden, noch ter rechter noch ter slincker, op dat hi en{de} zijn kinderen in Israel langhen tijt mogen regneren.
DIe priesteren en{de} die Leuite{n} al die vant geslachte Leui zijn die en sullen gheen deel noch erue hebben met Israel, Want de{n} offer des HEEREN en{de} zijn heylige offerhande sullen si eten,
Daerom en sullen si geene erue onder haer broeders hebbe{n}, om dat die HEERE haer erue is, so hi hen geseyt heeft,
Dit sal der priesteren recht zijn vande{n} volcke, vanden ghene{n} die daer offere{n}, het si osse oft scaep, Datme{n} den priestere geue de schouder en{de} die borst
en{de} die eerstelinge{n} van uwe{n} kore{n}, va{n} uwe{n} moste, va{n} uwer olien, en{de} een deel van die besceringe va{n} uwen schapen,
Wa{n}t de HERE v God heeft he{m} wtuercoren wt allen uwen geslachten, dat hi staen soude inden dienst, inden naem des HEEREN, hi en{de} zijn sonen haer leuen lanck.
Als een Leuijt coemt wt een van uwen poorte{n}, oft elders wt Israel, daer hi een gast is, en{de} coe{m}t hi na die begeerte van zijnder zielen, in die stede, die de HERE vercore{n} heet,
om te diene{n} inde{n} naem des HEREN zijns Gods, gelijc alle zijn broederen die Leuiten die aldaer voor den HEERE staen,
die sal ooc gelijc deel te eten hebben, behalue{n} dat hi heeft van zijns vaders vercocht goet.
Als ghi in dat lant coemt dat die HEERE, v God v gheuen sal, soo en suldy niet leeren doen, die grouwelicheden van desen volcke
dat onder v niet beuonden en worde die ghene die sinen sone oft dochtere door dat vier laet gaen, oft yemant die de waersegghers vraecht, oft die de droomen wacht oft wijchelerije
oft waersegghere, oft een teekenbediedere, oft die den doode{n} vragen
Alle dese dinghen veronwaerdt God die HEERE, en{de} om alsulcker misdaets wille, verdrijft die HEERE v God voor v wech die heydenen in uwer toecoemste,
Maer ghi sult sonder ghebreck en{de} volmaect wesen metten HEERE uwen God,
Want dat volc dat ghi besitten sult, hoore{n} die wijchelaers en{de} waersegghers, Maer ghi zijt anders gheleert vanden HEERE uwe{n} God.
Eenen Propheet, ghelijc mi, sal de HEERE v God v verwecken, van v luyden en{de} van uwen broederen, dien suldy hooren,
gelijck ghi, den HEERE uwe{n} God ghebeden hebt, tot Horeb, inden daghe der verghaderinghen ende spraect, Ick en sal voortmeer niet hooren, die stemme des HEEREN, mijns Gods, ende dat groot vier niet meer sien, op dat ick niet en sterue,
En{de} die HEERE sprac tot mi, Si hebben alle dinck wel ghesproken,
Ick sal hen eenen Propheet gelijck ghi zijt, verwecken van haeren broederen, ende gheuen in sinen mont, mijn woort die sal tot hen spreken, al dat ick hem ghebieden sal,
Ende so wie mijn woort niet hooren en sal, dat hi in minen naem spreken sal, van dien sal ick die wraker zijn.
En{de} als een propheet vermetelijc is te spreken in minen name, dat ghene dat ick hem niet gheboden en hebbe te spreken, Ende wie dat spreect in ander goden name, die selue propheet sal ghedoot worden,
Maer oft ghi in uwer herte{n} segt, hoe kan ic gemercke{n} welcke woort die HEERE niet gesproken en heeft?
Als die propheet spreect inden name des HEEREN, ist dattet niet en gesciet oft datter niet af en coemt, so ist dat woort, dat die HEERE niet ghesproken en heeft, Die propheet, heeft vermetelijck ghesproken, wt opgheblasen hoouaedije zijnder herten, Daerom en suldy hen niet ontsien.
ALs die HEERE v God dat volck verdrijuen sal, wiens landt die HEERE uwe God v geuen sal, om dat ghijt besitten sout, en{de} in haer steden en{de} huysen woone{n},
so suldy, dan v drie steden wtscheyden inden lande, dat die HEERE uwe God v geuen sal te besitten,
En{de} ghi sult den wech bereyden, en{de} die palen van uwen lande, dat die HEERE uwe God wtdeylen sal, in drie deelen scheyden, dat daer in vliede, die ghene die eenen dootslach ghedaen heeft.
Ende dit sal die wet zijn van eenen dootslagher die vlieden sal, dat hi leuende bliue. Als yemant sinen naesten slaet onwetent ende en heeft hi daer te voren gheenen haet op hem gehadt,
Maer ghelijck wanneer yemant met sinen naesten ghaet int bosch, om hout te houwen, en{de} houdende metter hant die aexe, om dat hout af te houwe{n}, ende dat yser vliecht voor vanden stele, ende raect sinen naesten, dat hi sterft, Die sal in een van desen steden vlieden,
op dat ter auenturen die naeste wiens bloet ghestort is niet na en volghe, ontsteken met droeue hitticheit op dat hi te liue bliue, die wijle dat zijn herte verhidt is, ende beghrijpe hem, om dat die wech so verre is, en{de} verslae dan die ziele also, en{de} nochtans gheen oordeel des doots in hem en is, Want hi en heeft te voren tot he{m} gheenen haet gedraghen,
Daeromme ghebiede ic v, dat ghi drie steden wtscheydet.
En{de} als dan die HEERE uwe God uwe palen vebreyden sal, so hi uwen vaderen ghesworen heeft, ende gheeft v al dat landt dat hi gheseyt heeft uwen vaderen te gheuen
<parens>ist stat ghi anders alle dese gheboden houdt, soo dat ghi daer na doet, die welcke ick v huyden gebiede, dat ghi uwen HEERE uwen God lief hebben sult, en{de} in zijn weghen wandelen alle v leuen lanck</parens> Soo suldy dan noch drie steden, doen tot desen drien,
op dat gheen ontschuldich bloet ghestort en worde in uwen lande, dat v die HERE v God ghegheuen heeft tot een erue en{de} also gheen bloet op v en come, en{de} ghi des bloets niet schuldich en wordt.
Ende als yemant haet draecht teghen sinen naesten, en{de} wacht hi hem, en{de} gaet hi op hem, en{de} slaet hi zijn ziele doot, en{de} vliedt hi in een van desen steden,
Soo sullen die ouders van zijnder stadt derwaerts seynden, en{de} laten hem van daer halen, ende gheuen hem in die handen des naesten vande{n} ghenen, wiens bloet ghestort is dat hi sterue,
uwe ooghen en sullen hem niet sparen, ende ghi sult dat schuldighe bloedt, wt Israel doen, op dat v wel gheschiede.
Ghi en sult ws naesten palen niet achterwaerts stooten, die uwe voorsaten ghesedt hebben in uwen erfdeele, dat ghy gheerft weest inden lande, dat die HERE v God v gegeuen heeft te besitten.
Gheen ghetuyghe en sal alleen opstaen teghen yemanden, ouer eenige misdaet ofte sonde, het si wat sonde dattet si, diemen ghedoen can, Maer inden monde van twee ofte drie ghetuyghen sal alle woort staen.
Als een luegenachtich getuyge tegen yemanden op staet, om teghen hem te betuygen een ouertredinge,
soo sullen beyde dye mannen, die een sake met malcanderen hebben, voor den HEERE, voor die priestere{n}, en{de} voor die rechteren staen, die tot dier seluer tijt zijn sullen,
Ende die rechtere{n} sullen naerstelic ondersoecken, En{de} als die valsch getuyge een valsch getuygenis teghe{n} sinen broeder gegeue{n} heeft,
so suldi he{m} doe{n}, soo hy dachte sinen broedere te doe{n}, doende tquaet va{n} v wech,
op dat die andere dat hoorende, vreesen, en{de} niet meer alsulcke{n} quaden stuck voor hen en nemen te doen onder v,
V ooge en sal zijnder niet ontfermen, Siel om siele, ooge om ooge, Tant om tant, Hant om ha{n}t, Voet om voet suldi ghi eyschen
WAnneer ghy inden crijch trect teghen uwe vianden, ende siende die rossen ende wagenen des volcs, dattet grooter is, dan ghy, soo en ontsiet hen nyet, Want dye HEERE v God die v wt Egypten lant geleyt heeft, die is met v,
Als ghy totten strijde coemt, ende den slach genaect, soo sal die priester bi v comen, ende spreke{n} mette{n} volcke, ende seggen tot hen,
Israel hoort toe, ghi gaet huyden inden strijt teghen uwe viande{n} V herte en si niet versaeft, en vreest niet, en{de} en beeft niet, ende en laet v niet grouwelen, ende en wilt niet achterwaert wijcken voor hen,
Want die HEERE uwe God gaet met v, omme voor v te strijden teghen uwe via{n}den, om v te helpen.
Ende die hooftluyden sullen door elcke schare, daert geheele heyr hoort, roepen, en{de} seggen, Isser die een nieu huys gemaect heuet, en{de} en heuet noch niet inghewijt, die gae hene{n}, ende blijue in sine huys, op dat hi niet en sterue inden crijch, en{de} een ander wije dat in,
Wie isser die eenen wijngaert geplant heuet, en{d}e en heuet hem noch niet gemeyn ghemaect, die gae wech, en{de} blijue thuys, dat hi niet en sterue inden crijch, en{de} datten een ander gemeyn make,
Wie isser die een wijf ondertrout heeft, ende en heeftse noch niet te huys ghehaelt, die ghae henen, ende blijue thuys, dat hi niet inden crijch en sterue ende datse een andere thuys hale.
Ende die hooftluyden sullen breeder totten volcke spreken, ende segge{n}, So wie dat vreest, ende een versaeft herte heeft, die gae henen, en{de} bliue thuys, op dat hi zijnder broederen hert niet en doe vreesen, ghelijck zijn herte,
Ende als die hooftluyden gesproken hebben metten volcke, soo sullen die ouerste des heyrs tvolck inder oorden stellen.
Als ghi voor een stadt trect om die te bestrijden, soo suldi haer vrede ontbieden,
Ist dat si v vredelic antwoorden, ende v die poorten open doe{n}, So sal alle dat volc dat daer inne sal gheuonden worden, behouden zijn, ende v onder tribuyt dienen, ende onderdanich zijn,
Maer en willen si met v niet vredelick een verbont aen nemen, ende willen si met v oorloghen, so belegtse dan,
Ende alsse die HEERE v God v in die handen gheuet, soo suldi al wat manlijck daer in is, met des swaerts scherpte verslae{n},
sonder die wiuen, kinderen, vee, En{de} al wat in die stadt is, ende alle den roof suldi onder v wt deylen, En{de} ghi sult eten van uwer vianden gedeylden roof, die die HERE uwe God v ghegheuen heeft,
Alsoo suldy alle die steden doen, die seer verre van v ligghen, ende niet hier vanden steden van desen volcke en zijn die ghi in besittinghe ontfanghen sult.
Maer in die steden van desen volcke die welcke die HERE uwe God v tot een erue gheuen sal, daer en suldi niet laten leuen, so wat den adem heeft,
Maer ghi sultse dootslaen met die scherpte des swaerts, te wetene, die Hethiten, Amoriten, Cananiten, Pheresiten, Heuiten, ende Iebusiten, alsoo dye HEERE uwe Godt v gheboden heuet,
op dat si v ter auontueren nyet en leeren doen alle die ommenschelicheden, die si hare{n} goden doen, en{de} dat ghi v ooc niet en besondicht aen den HEERE uwen Godt.
Als ghi voor een stede langhe tijt ligghe{n} moet, daer ghi teghen strijdt, om die te winnen, soo en suldi die vruchtbaer boome{n} niet bederuen, varende metter aexen daer aen, want ghy condt daer af wel eten, daeromme en suldise niet wt doe{n}, wa{n}t tis doch hout des velts, en{de} gheen mensch, en{de} si en connen niet gecomen, ende vermenichfuldighen dat ghetal der vechtender luyden,
Maer dat boomen zijn, die ghi weet datmen daer niet af en eedt, die suldy verderuen, ende wt worpen, ende maken daer af bolwerc tegen die stadt, die tegen v oorloocht, tot dat ghy haers machtich wort.
ALsmen eenen verslagenen vint in dat lant, dat die HEERE v Godt v geue{n} sal om te besitten, ende leet daer int velt, en{de} men en weet niet wie hem verslagen heuet,
So sullen dan die ouders ende rechters wtgaen, ende meten vanden verslagenen aen, alle die omliggende steden,
Die welcke stede dan daer die naeste is, die ouders van deser seluer stadt sullen nemen een ionge koe vande{n} rundere{n}, daerme{n} niet mede gearbeyt en heeft, noch iock ghetrocken en heeft,
ende si sullense af leyden tot eenen keyachtighen gront, die noch ghewonnen, noch bezaeyt en is, ende aldaer sullen si haer den hals af houwen.
Ende daer toe sullen die priesters come{n}, die kinderen Leui <parens>wa{n}t die HEERE v Godt heeftse vercoren, dat si hem dienen, en{de} sine{n} name louen, ende na haere{n} mont sullen alle saken en{de} plagen hanghen,</parens>
Ende alle die ouders van dier stadt sullen comen totten verslaghene{n}, ende wasschen haer handen ouer die ionge koe, die daer den hals af geslage{n} is,
ende si sullen antwoorden, ende seggen, Onse handen en hebben dit bloet niet ghestort, ende onse ooghen en hebbent ooc niet ghesien,
weest genadich uwen volcke Israhel, dat welcke ghy dye HEERE verlost hebt, en{de} en rekent niet dit ontschuldich bloet int midde{n} onder uwen volcke va{n} Israel, En{de} alsoo sal die schult des bloets van hen ghenome{n} worde{n},
En{de} also suldi dat ontschuldich bloet van v doe{n}, doende dat ghene dat recht is voor des HEEREN ooghen.
Als ghy inden crijch trecken sult teghen uwe vianden, ende die HEERE uwe Godt gheeftse in uwen handen, dat ghi haer gheuangen wech voert,
en{de} siedi een schoon wijf onder die geuanghenen, en{de} hebdise lief, dat ghise tot een wijf nee{m}t,
so leytse in uwen huyse, en{de} si sal haer har af scheren, ende haer nagelen cortten,
ende legghen die cleederen af daer si in geuanghen is, ende latense sitte{n} in v huys, ende beweene{n} een maent lanc haere{n} vader ende haer moeder, daer na beslaetse, en{de} neemtse te houwelic, en{de} laetse v wijf zijn
En{de} als si naemaels niet meer in ws herten sin en rust, soo suldyse wt laten werwaerts dat si henen wille, ende en vercooptse nyet om ghelt, noch versetse niet, Om dat ghyse vernedert hebt.
Als yemant twee wiue{n} heeft, eene die hy lief heeft, ende eene die hi haet, ende baren si hem kinderen beyde die liefste, en{de} die hi hatet, ist dat die eerst geboren behoort der gee{n}der die hi haet,
En{de} als den tijt coemt dat hi sinen kinderen die erue wt deylt, so en mach hi niet des liefsten wijfs sone de{n} eersten geboren sone maken, voor der ghenen sone die hi haet,
Maer hi sal bekennen der geendren sone die hi haet, dat hi die eerste geboren is, en{de} geuen hem dubbelle ghifte, van al dat hi heeft, Want dese is dat beginsel van sine{n} kinderen, en{de} des eerstgeborens recht is zijn.
Als yemant eenen crijgelen en{de} ongehoorsamen sone ghewonnen heeft, dye zijns vaders ende zijns moeders stemme niet hoore{n} en wilt als si hem straffen, ende als hi ghedwonghe{n} is, niet en wilt gehoorsaem zijn, en{de} hi versmaetse,
so sullen si hem gripen, ende brengen aen die poorte totten ouders vander stadt,
en{de} segge{n}, Dese onse sone is onghehoorsaem, ende hi en hoort ons niet, en{de} hy is gulsich en{de} oncuys,
Soo sullen hem dan steene{n} alle die luyden van dier stadt, tot dat hi sterue, ende ghi sult alsoo dat quaet van v doe{n}, dattet alle Israel hoore, ende vreese.
Als yemant een sonde ghedaen heeft, die waerdich is des doots, ende wort hi alsoo gedoot datmen hem aen een galghe hanct,
soo en sal zijn lichae{m} aent hout nyet blijuen ouer nacht, maer ghy sult hem van dyen daghe begrauen, Want vermaledijt is hi van Gode, die daer hanct ae{n}t hout op dat ghi v lant niet en ontreynicht, datwelcke v die HEERE v God gheeft tot een erue.
WAnneer ghi ws broeders os oft scaep siet gaen dolen, so en suldi niet voorbi gaen van hen, Maer ghi sult hem weder tot uwen broeder brengen,
Ende als v broeder verde van v is, ende ghi en kent he{m} niet, soo suldi den osse in v huys nemen, dat hy bi v blijue tot dat hem v broeder soect, ende hem dan weder gheuen,
Alsoo suldi ooc doe{n} met sinen ezele, met sinen cleede, en{de} met alle dat verloren is, dat welc v broeder verliest en{de} ghijt vint, ghi en moges niet ongemerct laten oft vremt ware.
Als ghi ws broeders ezele oft osse siet vallen inden wege, ghi en sult hem niet versmaden, maer ghi sult hem op helpen.
Een wijf en sal ghee{n}s mans iuwaeye{n} dragen, ende een man en sal gheen vrouwen clederen aen doen. Want wie dit doet, dye mishaecht den HERE, en{de} is een afgriselicheyt.
Als ghi inden wege wort siende eene{n} voghels nest, op eenen boom, oft opter aerden met iongen, oft met eyeren, ende die moeder sidt op die iongen, oft op die eyeren, so en suldi dye moeder metten ionghen nyet nemen,
maer ghi sult die iongen nemen, en{de} die moeder laten vlieghen, op dat v wel geschiede, ende langhe leuen moecht.
Als ghy een nieu huys maect, soo maect om dat dac een scutsel, op datter geen bloet op v huys en come, als yema{n}t daer af viele
Ghi en sult uwen wijngaert niet met menigherley zaet bezaeyen, op dat ghy dat zaet niet en heylicht tot der vullinghen, dat ghy gezaeyt hebt, met dat ghene dat v in coemt vanden wijngaert,
Ghi en sult niet ackeren met eenen osse, ende met eenen ezel te samen
Ghi en sult niet aentrecken een cleet dat va{n} wullen ende lijnen ghemenget is,
Ghi sult fraengien al om v vier hoecke{n} ws mantels maken, daer ghi v mede bedect.
Als yemant een wijf neemt, ende hi wort op haer gram, als hyse beslapen heeft,
aentijende haer yet scandelics, ende hi brenghet eenen quaden roep van haer, wt segghende Dit wijf heb ic genome{n}, ende doen ic my tot haer dede, beuant ic dat si gheen maecht en was.
Soe sullen die vader ende die moeder vander deerne haer nemen, ende si sulle{n} teekenen brengen van des deernen maechdo{m}s voor die ouders vander stadt in dye poorte.
En{de} der deernen vader sal seggen totten ouders. Ic heb desen manne mijn dochter tot eenen wiue ghegeuen, ende nv is hi op haer gram gheworden,
ende tijdet haer een schandelic dinck aen, segghende. Ic en hebbe uwe dochter gheen maecht geuonde{n}. Dat is dat teeken van mijns dochters maechdom, Ende si sullen dye cleederen wt spreyden voor die ouders vander stadt.
Ende dan so sullen die ouders vander stadt den man neme{n}, ende castijen hem met slaghen,
ende late{n} hem om hondert sikel siluers boeten, ende geue{n} die der deerne{n} vader, om dat hi een maecht van Israel beurucht heeft, ende hy salse tot eenen wijue hebben, ende hy en machse zijn leuen lanck nyet laten.
Maer ist waer, dat die deerne gheen maecht geuonden en is,
so salmense buyten haers vaders duere leyde{n} ende dye luyden vander stadt sullense doot steenen, om dat zij een onbehoorlicheyt ghedaen heeft, Ende in haers vaders huys ghehoereert heuet, Ende ghi sult dat quaet van v doen.
Als yema{n}t beuonde{n} wort die bi een vrouwe slaept, die eene{n} ghetroude{n} man heeft, soe sullen si beyde sterue{n}, die man ende dat wijf daer hy by geslapen heeft ende ghi sult dat quaet van Israel wech doen.
Als een deerne yemande{n} belooft is, ende een man crijchtse in die stadt, ende slaept bi haer,
so suldijse alle beyde ter stadt poorten wt voeren, en{de} men salse beyde steene{n}, dat si steruen. Die deerne daer om, dat si niet gheroepe{n} en heeft, wa{n}t si was in die stadt. Den man daer om, dat hi zijns naesten wijf vernedert heeft, ende ghy sult dat quaet va{n} dat middel van v doen.
En{de} als yemant een verloefde deerne opten velde crijcht, ende hi grijptse, en{de} hi slaept bi haer, soo sal die man alleene steruen, die bi haer geslapen heeft,
ende die deerne en sal niet steruen, want si en heeft ghee{n} sonde gedaen, die des doots waerdich is. Maer ghelijck als yemant hem verheft teghen sinen naesten, ende slaet zijn siele doot, also is dit oec.
Want hi vantse inden velde, en{de} dye verloefde deerne riep, en{de} daer en was nyemant diese holp.
Als yema{n}t aen een maecht coemt die nyet verloeft en is, ende hy neemtse, ende slaept bi haer, ende si worden beuonden,
so sal dyese beslapen heeft, haeren vader veertich sikel siluers geuen, ende hi salse tot eenen wiue hebben, daer om dat hijse vernedert heuet, ende hy en machse nyet laten zijn leuen lanck.
Nyemant en sal zijns vaders wijf nemen, ende hy en sal niet ontdecken zijns vaders decsele.
GHeen ghelubde noch ghescuerde en sal in die gemeynte des HEREN coemen
Ende daer en sal oeck gheen hoeren kindt in die ghemeynte des HEREN coemen, noch na dat thiende lidt
Die Ammoniten ende Moabiten en sullen niet coemen in die ghemeynte des HEREN, ooc noch na dat tiende lidt, maer si en sullen nymmermeer daer inne come{n},
om dat si v nyet tegen en quame{n} met broode, ende met water inde{n} weghe, doe{n} ghi wt Egipten troct, ende oock wouden si Balaam Beors sone hueren teghen v, den bediedere van Mesopotanien, dat hy v vermalendijen soude.
Maer die HEERE uwe God en woude Balaam niet verhooren, en{de} hi veranderde v die vermaledijnge in gebenedijnge. Om dat die HERE uwe God v lief hadde,
Ghy en sult ghenen vrede met he{n} make{n}, noch ghi en sult hen luyden geen goet soecken alle v leuen lanc eewelijc.
Den Edumijt en suldi niet veronweerde{n} Hi is uwe broeder, Den Egiptenaer en suldi oock niet veronwaerden, want ghy hebt in haerder lant een vreemdelinc geweest.
Die kinderen die si int derde lidt winnen, die sullen in die ghemeynte des HEEREN come{n}.
Als ghi wt den leghere gaet tege{n} uwe vianden, so wacht v voor allen quade.
Als yemant onder v is die niet suyuer en is, dat hem des nachts yet gheschiet is, dat hi is inden droome besmet, dye sal buyte{n} de{n} leger gaen
en{de} niet weder in comen, tot dat hi hem met watere voor den auont bade, ende als die sonne onder gegaen is, so sal hi weder inden legher comen.
Ende ghi sult buyten den leger een plaetse hebben, daer toe dat ghi nootlijck ghaen moet totten last der natueren,
ende ghi sult eenen steel aen v gordel dragen Ende als ghi daer buyten sitten wilt, so suldi daer mede grauen.
En{de} als ghi gheseten hebt, so suldi toe decken, dat van v ghegaen is, metter aerden. Want die HEERE uwe God wandelt onder uwen legher om dat hi v verlossen soude, ende uwe vianden voor v gheue{n}, Daeromme sal uwen leger heylich zijn, datter gheen schande onder v ghesien en worde ende dat hi hem van v niet en keere, ende v verlate.
Ghi en sult den knecht sinen HERE niet leueren, die welcke van hem tot v gheuloden is.
Hi sal by v bliuen woone{n} in die plaetse die hi vercoren heeft, binnen uwe poorte{n}, hy sal daer rusten, ende ghi en sult hem niet bedroeuen.
Vanden dochteren van Israel en sal gee{n} hoere zijn, Noch vande{n} sone{n} van Israel gee{n} hoeriagher.
Ghi en sult geens hoere{n} loon noch vercochts vleesch ghelt in ws Gods ws HEEREN huys offeren va{n} eeniger gelofte{n} wa{n}t het is alle beyde ee{n} onweerdicheit voor God uwen HEERE.
Ghi en sult aen uwen broeder niet woekeren, noch met gelt, noch coren noch eenigerhande dingen.
Maer de{n} vremde{n}, Maer uwen broeder suldy leenen dat hy behoeft, sonder woecker, op dat v die HEERE uwe God v gebenedie in alle dat ghi in uwe{n} ha{n}den neemt, in dat lant daer ghi income{n} sult om dat te besitten.
Als ghi den HERE uwen Gode een gelofte doet, so en suldijt niet vertrecke{n} te voldoe{n} want die HEERE uwe God salt va{n} v vereysschen, en{de} ist dat ghijt wtset te volbrenge{n} tsal v tot een sonde geacht worden.
Ende en wildijt niet gelouen, so en ist v geen zonde,
Maer wat wt uwe{n} lippe{n} gegaen is, dat suldi houden, en{de} daer na doen, soo ghi den HERE uwen God vriwillich geloeft hebt, dat welcke ghi met uwe{n} monde gesproke{n} hebt.
Als ghi in ws naesten wijngaert gaet, so moechdi vande{n} druyue{n} eten, so dat v belieft tot d{at} ghi veruult zijt, maer ghi en sult daer en bouen niet mede draghen.
Als ghi in ws naesten zaet gaet, so moechdi metter hant afbreken, maer metter sickelen niet daer inne maeyen.
ALs yemant een wijf neemt en{de} troutse, en{de} en vintsi gheen ghenade voor zijn ooghen om eenigher vulheit wille, so sal hi eene{n} scheybrief scriuen, en{de} haer in die handt geuen, ende latense wt sinen huyse.
En{de} als si wt sinen huyse ghegaen is, en{de} wech gaet, en{de} wort si eens ander mans wijf,
ende die selue ander man wort op haer ooc gra{m}, en{de} scrijft hi haer ooc eenen scheybrief, en{de} geefte{n} haer in die hant, en{de} laet hise wt sinen huyse, ende oft dese selue anderma{n} sterft diese tot eene{n} wiue getrout hadde,
so en mach noch die eerste ma{n} diese wt liet niet wederom neme{n}, dat si zijn wijf si, want si is onreyn, en{de} grouwelijc voor de{n} HERE, Opdat ghi tlant niet en besondicht, dwelcke die HERE uwe God v tot een erue gegeuen heeft.
Als yemant een wijf nieuwelinge ghenomen heeft, die en sal niet int heyr reysen, en{de} me{n} en sal he{m} niet oplegge{n} datter gemeynte nootsake aengaet Hi sal vri in sine{n} huyse zijn, een iaer lanc, dat hi vroliken si met sine{n} wiue, die hi ghenomen heeft.
Ghi en sult niet te pande nemen de{n} onderste{n} en{de} den ouerste{n} molenstee{n}, want hi heeft v zijn siele te pande gheset.
Als yema{n}t beuonde{n} wort die va{n} sine{n} broedere{n} een siele steelt vande{n} kindere{n} va{n} Israel en{de} versetse oft vercooptse, al sulcke dief sal sterue{n}, op dat ghi tquaet van v doet.
Wacht v luyden voor dye plaeghen der lazarien, dat ghy dat met alder naersticheyt hout en{de} doet, alle dat v die pristere{n} va{n} der Leuiten gheslachte, leeren sullen. Ende so ic v luyden gebode{n} hebbe, dat suldi houden, ende daer na naerstelijck doen.
Ghedenct wat die HERE uwe God Marie opten weghe dede, doe{n} ghi wt Egipte{n} landt troct.
Als ghi uwen naeste{n} eenighe schult eyschet so en suldi da{n} in zij{n} huys nyet gae{n} en{de} neme{n} hem eenige pa{n}t,
maer ghi sult buyte{n} stae{n}, ende hi dien ghi borcht sal zijn pant buyte{n} brenghen.
Maer is hi benoot, soo en suldi niet slape{n} gaen met sinen pande,
maer ghi sult hem sinen pant weder geuen, als die sonne onder gaet, dat hi in zijn cleet slape, ende ghebenedie v, dat sal v voor uwen HEERE uwen Godt tot gherechticheit gerekent worden.
Ghi en sult niet weyghere{n} dat loon des genen die benoodicht en{de} arm is onder uwe broedere{n} oft vremdelinghen, die in uwen lande, ende binnen uwer poorte{n} is,
maer ghi sult hem sine{n} loon gheue{n} vanden arbeyt inde{n} selue{n} daghe, dat die sonne daer ouer niet onder en gae, want hi is benoodicht, ende hi onthout zijn siele daer op, op dat hy teghen v den HEERE niet aen en roepe, ende dattet v een sonde si.
Die vader en sal niet voor die kinderen, noch die kindere{n} voor de{n} vader sterue{n}, maer een yegelijc sal voor zijn sonde steruen.
Ghi en sult des vreemdelinghe{n}, en{de} der weesen recht niet buyghe{n}. Ende ghi en sult der weduwe{n} cleet niet te pande neme{n},
want ghi sult ghedencke{n}, dat ghi in Egipten een knecht geweest zijt, en{de} dat die HEERE uwe God v van daer verlost heeft, daeromme gebiede ic v, dat ghi dat doet.
Als ghi op uwe{n} ackere geoostet hebt, ende hebt eenen schoof inden ackere vergheten, so en suldi v niet omme keeren om dien te halen, maer hy sal den vreemdelinghen behooren, den weesen, ende den weduwen, op dat die HEERE uwe God v ghebenedie in alle die wercken van uwen handen.
Als ghi uwen olijfboom af ghelesen hebt, so en suldi die{n} daer na niet nauwer af lesen Het sal der vremdelinghe{n}, weesen, en{de} weduwe{n} zijn.
Als ghi uwe{n} wijngaert gelesen hebt so en suldi daer na niet nauwer af lesen dye ouerbliuende druyue{n}. Het sal des vreemdelinghe{n} ende des weesen, ende der weduwen zijn,
en{de} ghi sult ghedencke{n} dat ghi in Egipte{n} lant gheweest zijt, daeromme ghebiede ick v, dat ghi dat doet.
WAnneer eenigen twist tusschen mannen is en{de} si roepen tot die rechters soo salmense voor dat recht brenghen, ende doen hen recht, ende gheue{n} den rechtuaerdighen recht, ende den ongoddeliken verdoemen.
Ende ist dat die ongoddelike slaghen verdient heeft, soo sal die rechtere hem neder heeten vallen ende sal ghebiede{n} datme{n} hem voor hem slaen sal, na die mate en{de} dat getal va{n} zijnder misdaet.
Alsmen hem veertich slaghen ghegeuen heeft, soo en salmen he{m} niet meer slae{n}, op dat niet so wanneerme{n} hem meer slagen geeft, te vele geslaghe{n} en worde, en{de} dat v broeder deerlijcke{n} voor uwe{n} ooge{n} si verschuert in sinen velle.
Ghi en sult den dorsschende{n} osse die inde{n} dorsuloer dat coren wt tredet, sinen muyle niet verbinde{n}.
Als broeders met malcanderen woone{n}, ende die eene sterft sonder kinderen, so en sal des verstoruens wijf buyte{n} ghenen vreemden man nemen, Maer haer zwagher salse beslapen, ende tot eenen wiue nemen, ende trouwense,
ende den eerste{n} sone dien si baert, dien sal hy verheffen na den naem van sinen ghestoruenen broeder, dat sinen name niet en worde wt ghedaen wt Israel.
Maer en genoeget de{n} ma{n} niet, dat hi zijn zwagerinne neme{n} soude, so sal si, zijn zwagerinne opgaen onder die poorte, voor die ouders, ende segghen. Mijn zwagher weygert sinen broeder eenen naem te verwecken in Israel, noch mi te houwelijck te nemen.
Da{n} sullen hem die ouders vander stadt halen, ende hem dat vraghen. Als hi dan staet, ende spreect, het en belieft mij niet haer te nemen,
so sal zijn zwagherinne voor hem comen voor die ouders, ende trecken hem zijn schoenen wt van sinen voet, ende spouwen hem in zijn aengesichte, ende si sal antwoorden ende segge{n}. Also salme{n} doen eene{n} yeghelijcke{n} die zijns broeders huys niet timmere{n} en wille.
En{de} sine{n} name sal in Israel heeten, des ongeschoeyts huys.
Als twee ma{n}ne{n} met malca{n}dere{n} twist hebbe{n}, en{de} dat wijf vande{n} eene{n} loopt toe, om dat si haere{n} ma{n} verlossen soude va{n} des ghene{n} hant die hem slaet, en{de} steect haer handt wt en{de} grijpt hem met sine scamelheit,
so suldy haer die hant af houwen, en{de} v ooghe en sal haer niet ontfermen.
Ghi en sult gheen tweederley ghewichte in uwen sack hebben, groote ende cleyne,
En{de} in uwen huyse en sal geen tweederley mudde zijn, groot en{de} cleyn.
Ghi sult ee{n} vol en{de} recht gewichte en{de} een vol recht mudde hebben, op dat ghi lange leuen moecht int lant dat v die HEERE v God gheuen sal.
Want die HERE veronwaert den ghenen die dusdanige dingen doen, en{de} alle onrechtuaerdicheit.
Ghedenckt wat v die Amalekiten inden weghe deden, doen ghi wt Egipte{n} troct,
hoe si v aentasten inden weghe, ende si sloeghe{n} uwe achtersten, alle die swacke die achter v na quame{n}, doen ghi moede en{de} mat waert en{de} met ho{n}gher en{de} arbeyt verlast en{de} si en vreesde{n} God n{iet},
Als v die HERE v god in die ruste brengt va{n} alle v omligge{n}de vianden, inden lande dat v die HEERE v God gheeft, tot eender eruen om te besitten, so suldi die gedachtenisse der Amalekiten wt doen van onder den hemel. Wacht dat ghi dat niet en vergetet.
WAnneer ghi in dat lant coemt, dat v die HEERE uwe God tot een erue geuen sal, en{de} besidt dat, en{de} bewoonet,
so suldi dan neme{n} alderley eerste vruchte{n} vande{n} lande, die wt der aerden comen, die de HERE v God v geeft, en{de} ghi sultse in eene{n} korf leggen en{de} henen gaen in die plaetse, die de HEERE uwe God vercoren heeft, dat sine{n} naem aldaer woone{n} soude,
ende ghi sult totte{n} priester comen, die tot dier tijt daer is, en{de} tot hem seggen. Ic belide heden voor den HERE uwen God, dat ic ghecomen ben in dat lant, dat die HERE onsen vaderen gesworen heeft ons te gheuen.
En{de} die priestere sal den korf nemen van uwer hant, en{de} setten hem neder voor den altaer des HEREN ws Gods,
daer suldi segghen ende antwoorden voor den HEERE uwe{n} God, Die van Sirien veruolchden minen vader, doen troc hi af in Egipte{n}, ende hi was aldaer een vremdelinc met cleynen volcke, en{de} hi wies aldaer in een groot sterc ende veel volcs sonder ghetal
Maer de Egiptenare{n} hanteerden ons qualic, en{de} dwo{n}ghen ons, ende si leyden eenen harde{n} die{n}ste op ons.
Doen riepen wy totten HEERE onser vaderen God, ende die HERE verhoorde onsen roep, ende hi aensach ons bedwanck, arbeyt, ende leet,
ende hi leyde ons wt Egipten met een machtighe hant, ende wtghestrecten arm, ende met groote vreeselicheden, door teekenen ende wonder,
ende hi bracht ons in dese plaetse, ende hi gaf o{n}s dit lant, dat van melc ende huenich vloyet,
Ende daerom brenge ic nv die eerste vrucht des lants, dat die HEERE ons ghegheuen heeft, Ende ghi sultse laten voor den ae{n}sichte des HEREN ws Gods, ende aenbidden voor den HEERE uwen God,
ende vrolick zijn van alle den goede, dat die HEERE uwe God v ghegheuen heeft, ende uwe{n} huyse, ghi ende die Leuijt, ende die vreemdelinc die by v is.
Als ghi alle die thienden van alle dat v incomende is, te same{n} ghebrocht hebt inden derden iare, dat welcke is een iaer der thienden, so suldijt den Leuiten, den vreemdelinghen, den weesen, ende den weduwen gheuen, dat si eten binnen uwer poorten, en{de} versaeyt worden.
En{de} ghi sult segghen voor dat aengesichte des HEREN ws Gods. Ick hebbe gebracht dat ghene dat geheilicht is wt minen huyse, ende ic hebt ghegeuen den leuiten, den vremdelinghen, den weesen en{de} den weduwen, na alle v gheboden die ghy mi gheboden hebt. Ic en hebbe niet ouer getreden uwe gheboden, noch vergeten.
Ic en hebbe daer af niet gegeten in minen rouwe en{de} ic en hebbe daer af niet gedaen in onreynicheyden. Ic en hebbe daer af niet totten dooden wtuaerden ghegeuen. Ic hebbe der stemme des HEEREN mijns Godts ghehoorsaem gheweest, ende ic hebbe ghedaen alle dinghen, so ghi mi geboden hebt.
Siet af van uwe heylighe wooninghe, vanden hemel, ende ghebenedijt v volc Israel, ende dat lant dat ghi ons gegeuen hebt, ghelijck ghi onsen vaderen gesworen hebt, een landt daer melc en{de} huenich inne vloeyt.
Huyden ghebiet v die HERE uwe God te doen na alle dese zeden ende rechten, dat ghi die behoudt, ende daer na doet wt alder uwer herten, ende wt alle uwe siele.
Ghy hebt huyden vercooren den HEERE, dat hy uwe God si, dat ghi in alle sine weghen wandelt, ende dat ghi sine zeden houdt, zijn gheboden, ende rechten, ende dat ghy zijnder stemmen ghehoorsaem sout zijn.
Ende die HEERE heeft v huyden vercoren, dat ghi zijn eyghen volcke sout zijn, also hi v geseyt heeft, ende dat ghi alle zijn geboden houden soudt,
ende dat hy v dat hoochste make tot loue, naem ende prijs, bouen alle volck dat hi ghemaect heeft, dat ghi soudt zijn den HERE uwen Gode een heylich volc, so hy v gheseyt heeft.
ENde Moyses gheboot, en{de} die ouders van Israel den volcke, seggende. Hout alle die geboden die ic v huyden ghebiede.
En{de} tot dier tijt, als ghi ouer de Iordane gaet in dat lant dat die HERE uwe God v gheuen sal, so suldy groote steene{n} oprechte{n}, ende witte{n}se met kalck,
op dat ghi scriue{n} moecht daer op alle die woorden van deser wet, als ghi daer ouer coemt, op dat ghi comen moeghet in dat lant, dat die HEERE uwe god v gheuen sal, een lant daer melck ende hoenich in vloeyt, also hi uwen vaderen ghezworen heeft
En{de} als ghi nv ouer die Iordane ghegaen zijt, so suldi sulcke groote steene{n} oprechten, <parens>daer ic v huyde{n} af ghebiede</parens> opte{n} berch Hebal, en{de} met kalcke witte{n},
en{de} ghi sult aldaer den HEERE uwen Gode eene{n} steenen outaer maken, daer en sal gheen yser ouer gae{n}
Van gheheele steenen die sonder maecsel ende oneffen zijn suldi desen altaer den HERE uwen Gode maken, ende ghy sult den HEERE uwen Gode daer op brandtoffer offeren,
ende ghi sult vreedsaemen offer offeren, ende aldaer eten, ende vrolic zijn voor den HERE uwen God,
ende ghi sult op de steenen scriuen alle die woorden van deser wet claer ende wel.
Ende Moyses ende die priesteren vande{n} geslachte Leui sprake{n} tot alle Israel, en{de} seyden. Merct ende hoort toe Israel. Huyden sidi geworde{n} een volc des HEREN ws gods
Ghi sult zijn stemme hooren, en{de} ghi sult doen na zijn geboden en{de} zeden die ic v huyden ghebiede.
Ende Moyses geboot den volcke inden seluen daghe seggende.
Dese sullen staen opten berch Garisim om te gebenedie{n} d{at} volc als ghi ouer die Iordane gegae{n} zijt. Simeon, Leui, Iuda, Isachar, Ioseph, en{de} Ben Iamin.
En{de} dese sullen staen tegen ouer opten berch Hebal, om te vermaledie{n}, Rube{n}, gad Asar, Sabulon, Da{n} en{de} Nephtali.
En{de} die Leuite{n} sullen beginne{n} en{de} segge{n} tot alle ma{n} va{n} Israel met luyder stemmen.
Vermaledijt si, die een godeken oft gegoten beelt maect, een grouwelicheit des HEREN, dat ee{n} werc is der wercmeesters ha{n}den, en{de} settet verborghe{n}, en{de} al tvolc sal antwoorde{n} en{de} segge{n} Amen.
Vermaledijt si, die zijn vader ofte moeder niet en eert ende alle dat volc sal segghen Amen.
Vermaledijt si, die zijns naesten palen enger maect, en{de} alle tvolc sal segge{n} Amen.
Vermaledijt si die eene{n} blinde{n} doet dole{n} inden wege, ende alle dat volc sal segghen Amen.
Vermaledijt si, die des vre{m}delinge{n} recht en{de} des weesen, en{de} der weduwen verkeert en{de} alle tvolc sal seggen Amen.
Vermaledijt si, die bi zijns vaders wijf leyt, en{de} ontdect zijns vaders decsel, ende alle tvolc sal seggen, Amen
Vermaledijt si, die by eenige beeste leyt, en{de} alle tvolc sal seggen Amen.
Vermaledijt si, die bi zijn suster leyt, die zijns vaders oft zijns moeders dochter is, en{de} alle tvolc sal segghen, Amen.
Vermaledijt si, die die bi zijns wijfs moeder slaept, en{de} alle tvolc sal seggen, Amen.
Vermaledijt si, die sine{n} naeste{n} heimelick slaet, en{de} alle tvolc sal seggen, Amen. Vermaledijt si, die bi zijns naeste{n} huysurouwe slaept, ende alle dat volc sal segge{n} Amen.
Vermaledijt si, die giften nee{m}t, dat hi slae{n} soude die siele va{n} dat bloet vande{n} onsculdige{n}, en{de} alle tvolc sal seggen Amen.
Vermaledijt si, die n{iet} en blijft in alle die woorde{n} deser wet, en{de} niet en volbrengt, ende alle tvolc sal seggen, Amen.
ENde als ghi der stemme des HEREN ws Gods ghehoorsaem zijt, houdende ende doende alle zijn geboden die ic v huyden ghebiede, soo sal v die HEERE uwe God v dat hoochste maken bouen alle dat volc der aerden,
Ende op v sullen comen alle dese gebenedijnghen, en{de} si sullen v omuanghen, om dat ghi gehoorsaem geweest zijt der stemme{n} des HEEREN ws Gods,
Ghebenedijt suldi zijn in die stadt, Ghebenedijt inden ackere,
Ghebenedijt sal zijn die vrucht ws lichaems, die vrucht van uwen lande, ende die vruchte van uwen vee, ende die vrucht van uwen ossen, ende die vrucht van uwen scapen,
Ghebenedijt sal zijn uwe schuere ende uwe ouerscot sal gebenedijt wesen.
Gebenedijt suldi zijn als ghi ingaet, Gebenedijt suldi zijn als ghi wtgaet.
Ende die HEERE sal uwe vianden, dye hen teghen v opstellen voor v aenschijn laten verslaen. Door eenen wech sullen si wttrecken teghen v, ende door seuen weghen van v vliede{n}.
Die HERE sal der ghebenedijnghe ghebieden, dat si met v si in uwen kelder, ende in allen dat ghi in handen neemet, ende hy sal v ghebenedijen inden lande, dat dye HEERE uwe Godt v ghegheuen heeft.
Die HERE sal v hem tot eenen heylige{n} volcke verwecken, ghelijc hi v ghezworen heeft, ist dat ghi die gheboden des HEEREN ws Gods hout en{de} wandelt in zijn weghen,
so dat alle volc va{n} aertrijc sien mach dat den name des HEEREN ouer v ae{n}geroepen is ende si sullen v ontsien.
En{de} de HEERE sal maken dat ghi oueruloedich{eyt} van goeden hebben sult, aen die vrucht ws lichaems, aen die vruchte ws vees, ende ae{n} die vrucht van uwen ackere, inde{n} lande dat die HEERE uwen vaderen ghesworen heuet v te gheuen.
Ende die HEERE sal v sine{n} goede{n} schat opdoen den hemele, om uwen lande reghe{n} te gheuen tzijnder tijt, ende dat hi v gebenedie alle die wercken van uwen handen. Ende ghi sult vele volcke{n} leenen, maer ghi en sult van niemande{n} ontleenen.
Die HERE sal v tot een hooft stellen, ende niet totten steert, ende ghi en sult niet dan bouen driue{n} ende onderligghen, ist dat ghi ghehoorsaem gheweest zijt den gheboden ws HEREN ws Gods, die ic v huyden ghebiede, te houde{n} en{de} te doen,
en{de} en wijct ghi niet van eenigen woorde, dat ic v huyden ghebiede, noch ter rechter, noch ter slincker ha{n}t, noch en hebt ghi anderen goden niet na ghewandelt om hen te dienen.
Maer ist dat ghi niet en wilt hooren die stemme des HEEREN ws Gods, houde{n}de ende doende alle zijn gheboden en{de} zeden die ic v huyden ghebiede, so sullen alle dese vermaledijnghen op v comen, ende v beuanghen.
Vermaledijt suldi zijn inder stadt Vermaledijt inden ackere.
Vermaledijt sal zijn uwe schuere ende uwe ouerschot.
Vermaledijt sal zijn die vrucht ws lichae{m}s, dye vruchs ws lants, die vrucht van uwe{n} ossen en{de} die vrucht van uwen schapen.
Vermaledijt suldi zijn als ghi ingaet, ende vermaledijt als ghi wtgaet.
Die HERE sal onder v seynden diere{n}tijt, ende hongher ende vermaledijnghe in alle dat ghi beghint om te doen, tot dat hy v verdoe, ende haestelijck te niete doe, om uwer quader vonden wille, ende dat ghi mi ghelaten hebt.
Dye HEERE moet by v dye pestilentie langhe laten dueren, tot dat hy val verdoe, inden lande daer ghi in comen sult, om dat te besitten.
Die HERE moet v slaen met ghebreken, coortse, hitte, brandt, veninicheyt, dorheyt, ende bleecheyt, ende hi moet v veruolghen, tot dat hi v verdoe.
Die hemel die boue{n} v hooft is die moet metalen zijn, ende die aerde onder v yseren,
Die HERE moet uwen lande stof, ende asschen gheuen voor reghen, ende asschen vanden hemel op v, tot dat hi v verdoe.
Dye HERE moet v voor uwe vianden laten slaen. Door eenen wech suldi tot hen wt trecken, ende door seuen weghen suldy van hen vlieden, ende ghy sult verstroyet worden onder alle rijcken der aerde{n}.
V lichaem sal een spijse wesen alle den voghelen des hemels, ende niemant en sal daer zijn, diese wech iaghe.
Die HERE moet v slaen metten zweeren van Egipten, metten spenen, met grillicheit, ende met schorftheyt int deel des lichaems, daer den dreck wt ghaet dat ghy niet gheheel ghenesen en sult connen.
Dye HERE moet v slaen met onsinnicheden, blintheden, ende met rasernien der herten,
Ende ghi sult tasten inden middach ghelijc een blinde tast int doncker, en{de} ghi en sult in uwen weghe niet voort comen. Ende ghi sult ghewelt ende onrecht moeten liden, alle v leuen lanck, ende niemant en sal v helpen.
Een wijf suldi trouwe{n}, maer een ander moet by haer slapen. Een huys suldi maken, maer ghi en sult daer niet inne woonen. Eenen wijnghaert moet ghy planten, maer ghi en sult hem niet sniden om te persen
Vwen osse moet voor uwe ooghen ghedoot worden, maer ghy en sult daer niet af eten. Vwen ezele moet voor v aengesicht met gewelt genomen worden, en{de} v niet weder gegeuen worden. Vwe scapen moeten uwen viande{n} ghegeuen worden, en{de} niemant en sal v helpen.
Vwe sonen en{de} uwe dochteren moete{n} eene{n} anderen volcke gegeuen worde{n}, daer dat uwe oogen aensien sullen, en{de} ontbreken van dat te aensien alden dach, en{de} geen stercte en moet in uwen handen zijn.
Die vruchte van uwen lande, ende allen uwen arbeyt moet een volc verteere{n}, dat welcke dat ghi niet en kent, ende ghi moet die zijn, die verdruct worde{n}, en{de} onrecht lide{n}, alle uwe leefdaghen lanc,
Ende ghi sult wtsinnich worden ende verbaest, van dat ghene dat uwe ooghen sien sullen.
Die HEERE sal v slaen met eenen quaden swere aen uwe knyen, ende braeyen dat ghy niet gheheylt en sult connen worden va{n} aen die solen van uwen voeten, tot aen den top van v hooft.
Die HERE sal v ende uwen Coninck die ghi ouer v geset hebt, voere{n} onder een volc, dat ghi niet en kent, noch uwe vaderen, ende ghi sult aldaer andere goden dienen, houte, en{de} steene,
en{de} ghi sult verwoest worden, ende ghi sult een ghemeyn woort ende fabele zijn onder allen volcke, daer v die HEERE henen ghebrocht heeft.
Ghi sult veel zaets wt worpen, en{de} zaye{n} inden velde, ende niet veel in doen, Wa{n}t die sprinchanen sullent af eten,
Wijngaerde{n} suldi plante{n} ende winnen, maer gheenen wijn drincken, noch lesen, want die wormen sullent verteeren.
Olijfboomen suldi hebben in alle v palen, maer ghy en sult v nyet saluen met olie, want uwe olijfboomen sullen af vallen, en{de} vergaen,
Sone{n} en{de} dochtere{n} suldi winne{n}, en{de} ghee{n} va{n} he{n} in ghenuechte{n} des herten, gebruycke{n} want si sullen wech gheuoert worden inder gheuanckenisse,
Alle die boomen van uwen lande, ende die vruchte{n} van uwen lande sal den brant verslinden.
Die vremdelinc die bi v is, int landt met v, die sal bouen v climmen, ende altijt hoogher wesen, Maer ghi sult neder dalen, ende altijt die leechste zijn,
Hi sal v lene{n}, maer ghi en sult hem niet leenen, Hi sal dat hooft zijn, ende ghi sult den steert zijn.
Ende alle dese vermaledijnge{n} sullen op v come{n}, ende v veruolgen ende omuangen, tot dat ghi vergae{n} sult, om dat ghi der stemme ws HEEREN ws Gods niet ghehoorsaem gheweest en zijt,
ende dat ghi zijn ghebode{n} ende zede{n} niet en hielt, die ic v geboden hebbe, ende daer om sullen aen v teekenen ende wondere{n} zijn, ende na uwe zaet eewichlijc,
om dat ghi de{n} HEERE uwe{n} Gode niet ghedient en hebt met vrolijcker ende goeder herte{n}, doe{n} ghi van als ghenoech hadt,
Ende ghi sult uwen viande{n} diene{n}, die v die HEERE toe seynde{n} sal in hongher, ende in dorst, in naectheyt, ende alderley ghebreck, ende hi sal een yseren iock op uwen hals legghe{n}, tot dat hi v ontstucken stoote.
Die HEERE sal een volck op v brenge{n}, van verre, vander werelt eynde, ghelijc eenen Arent vliecht, wiens tonghe ghi niet gehooren en cont,
een wreet volck, dat welcke{n} niet en aensiet de{n} persoon des ouders, noch en is niet ghenadich den ionghelinck,
ende sal ooc verteeren die vrucht van uwen vee, ende die vrucht van uwen lande, tot dat ghi verghaet, ende en sal v niet ouer laten blijuen, noch va{n} coren, most, olie, vande{n} vruchten der ossen, ende schapen, tot dat ghy verghaet,
Ende het sal v benauwen in alle uwe poorten, tot dattet nederworpe uwe hoochten, ende vaste mueren, daer ghy v op verliet, in alle uwe lande{n}, Ende ghi sult beleyt ende beseten worden in alle uwe poorte{n} binnen alle uwen lande{n}, dat v die HERE uwe God ghegheuen heeft.
En{de} ghi sult die vrucht ws lichaems eten uwer sone{n} ende uwer dochtere{n} vleesch, die die HEERE uwe God v ghegheuen heeft inde{n} anxt ende noot, daer v uwe viande{n} verdrucken sullen,
Dat een man dye te vooren weeldichlijck in lusten gheleeft heeft onder v luyde{n}, die sal sine{n} broedere ende sine{n} wiue die in sinen schoot is, ende den sone die noch ouerbleue{n} is va{n} sine{n} sone{n},
vergonne{n} te gheue{n} yemande{n} va{n} desen vande{n} vleesche van sine{n} sone dat hi eedt, aenghesien dat he{m} niet ouer en schiet, van allen goede, inder anxt ende noot, daer mede dat v uwe viande{n} benauwen sullen binnen alle uwe poorten.
Een wijf die te voren weeldichlijck ende in welluste{n} geleeft had, dat si niet geproeft en hadde die solen van haere{n} voeten op die aerde te setten van teerhede{n} en{de} van weelde{n}, die sal den man die in haeren schoot is, haere{n} sone ende dochter vleesch misgunnen,
en{de} die vellekens daer die kinder in gheboren worde{n}, die van tusschen haer eyghe{n} beenen wt ghegaen zijn, en{de} ooc va{n} haere{n} sone{n}, die si gebaert heeft, Want si sullense eten heymelijck van alderley ghebreke, inden anxt ende noot, daer mede dat v viant v benauwe{n} sal binnen uwer poorten.
Ten si dat ghi niet en hout, alle die woorden va{n} deser wet, die in desen boec gescreue{n} is, dat ghi vreest desen heerlijcken ende verscrickelijcken nae{m}, dat is, den HEERE uwe{n} God,
soo sal die HEERE vermenichfuldigen uwe palen, met slaghen op v ende uwe zaet met groote ende duerende slaghen met groote ende duerende siecten,
ende hi sal op v brenghen alle dye siecten van Egypten, daer ghy voor vreest die sullen v aen hangen,
Ooc alle die crancheden en{de} alle die slaghen die niet ghescreuen en zijn inden boec van deser wet, dye sal die HEERE v God op v laten come{n}, tot dat hi v te niet doen sal,
ende uwer sal een cleyn volcxke{n} ouerblijue{n}, ghi die te vore{n} waert gelijc die sterre{n} des hemels, nader menichten, Om dat ghi niet gehoort en hebt die stemme des HEREN ws Gods,
Ende gelijc die HERE van te voren verblide dat hi v wel dede, en{de} v vermenichfuldichde, alsoo sal hi van v verbliden dat hi v verderft, en{de} te niet doet, en{de} ghi sult verstoort worden wte{n} lande daer ghi nv in trect om dat te besitten,
Want dye HERE sal v verstroeyen onder alle volc vande{n} eene{n} eynde der werelt tot aen dat andere, en{de} ghi sult al daer andere goden dienen, die ghi niet en kent, noch uwe vadere{n}, van hout en{de} steen.
Doch en suldi onder dat selue volck niet rusten, en{de} uwe solen van uwen voete{n} en sullen gheen ruste hebben, Want dye HERE sal v aldaer een beuende herte gheue{n} en{de} ommacht der ooghen, en{de} een versmachte ziele,
dat v leuen voor v sal hanghen, dach ende nacht suldi vreesen ende uwen leue{n} niet betrouwen,
Des morgens suldi segghen, Wie sal mi den auont gheuen? Des auonts suldi segghen, Wie sal mi de{n} morgen geuen? van grooter vreesen ws herten, die v veruaren sal, en{de} van alle dat ghene, dat ghi met uwe oogen sien sult,
Ende die HERE sal v met schepen vol weder in Egypten voere{n} door den wech, daer hi v af geseyt heeft, Ghi en sult hem niet meer sien, ende ghi sult aldaer vercocht worden uwen vianden tot knechte{n} ende ioncwijfs, ende daer en sal gheen zijn, dye v coopen sal.
DIt zijn die woorden des verbonts dat die HEERE Moysi geboden had te make{n} mette{n} kindere{n} van Israel inder Moabiten lant, bouen dat verbont, dat hi maecte met hen luyden te Horeb,
Ende Moyses riep alle Israel, en{de} hi sprac tot hen, Ghi hebbet ghesien al dat ghene dat dye HEERE gedaen heeft in Egypten lant voor uwe ooghen, Pharaoni met alle zijn knechten, ende met allen sine{n} lande,
die groote versoeckingen, die welcke dat uwe oogen ghesien hebben, dattet groote teekenen ende wonderen waren,
En{de} die HERE en heeft v niet gegheuen tot opten dach van huyde{n} een herte, dat daer verstandich ware, noch ooge{n} die daer sien, ende ooren die daer hooren.
Hi heeft v .xl. iaren door die woestine gheleyt, uwe cleedere en zijn aen v ooc niet veroudert, en{de} uwen schoen en is niet out geworden aen uwen voet,
ghi en hebt gheen broot gegheten, ende gheenen wijn ghedroncken, noch starcken dranck, op dat ghy weet, dat ick die HEERE uwe Godt ben.
Ende doe{n} ghi quaemt in dese plaetse, quamen die Coninc Seon tot Hesebon wt, ende die Coninc Og tot Basan, om teghen ons te strijden, en{de} wi hebbense geslaghen
en{de} hare lant in genome{n}, en{de} tot eene{n} erfdeele gegeuen den Rubeniten, ende Gaddite{n}, en{de} de{n} haluen gheslachte der Manassiren,
Daer omme hout nv die woorde{n} van desen verbont, ende doet daer na, op dat ghi verstaen moghet al dat ghi doet.
Ghi staet huyde{n} alle voor den HEERE uwen God, die ouerste van uwen gheslachten, uwe Ouders, uwe officiers, een yeghelijc van Israel,
uwe kinderen, uwe wijuen, uwe vremdelinc die in uwen legher is, van uwen hout houwer aen, tot aenden water scheppere
dat ghi come{n} sout in dat verbont des HEEREN ws Godts, ende inden eedt dat welcke die HEERE uwe God huyden met v maect,
om dat hi v huyden hem aenueerden soude tot eenen volcke, ende dat hy uwe God zijn soude, soo hi v geseyt heeft, en{de} soo hi uwen vaderen Abraham, Isaac, ende Iacob ghesworen heeft.
Want ic en make dit verbont ende desen eedt niet alleen met v vaste,
maer met alle den genen dier teghenwoordich zijn, en{de} dier niet teghenwoordich en zijn,
Wa{n}t ghi wetet hoe wi in Egypten ghewoont hebben, ende zijn ghetrocke{n} midde{n} door die heydene{n}, door de{n}welcke{n} ghi troct,
en{de} saecht haer grouwelichede{n} en{de} vuyllichede{n}, dat zijn haer gode{n} hout en{de} steen, siluer en{de} gont, die bi he{n} waren
Dat niet messchien eenich man, ofte een wijf, oft eenich gesin, oft eenich gheslachte onder v en si, wiens herte hem huyden afgekeert heeft, vanden HERE onsen God, dattet henen ghae, ende diene, den Goden van desen volcke{n}, ende worde misschien een wortel onder v luyden, die daer galle ende bitterheyt drage,
ende al hoort hi die woorden, van desen vermaledijnghe, ende nochtans hem ghebenedije in zijn herte, ende segghe, Het en sal alsoo quaet niet zijn, Ic wil wandelen, also alst mijnder herten dunct, dat die ghene die daer gedroncken heeft, mette{n} dorstighen verloren soude worden.
Ende dan en sal die HEERE dan desen niet genadich zijn, maer dan sal sinen toren ende zijn vreeschelijcke liefde roocken ouer alsulcken man, ende alle dese vermaledijngen sullen op hem comen, die welcke in desen boec gescreuen zijn, en{de} die HEERE sal sinen naem wt doen van onder den hemel,
en{de} hi sal he{m} afscheyde{n} tot quade, wt alle den geslachte{n} va{n} Israel, na dat inhoude{n} van alle die vermaledijnghen des verbonts, dat inden boeck van deser wet gescreuen is.
So sullen dan seggen die nacomelingen van uwen kinderen, die voort aen gheboren worden, ende die na v op comen sullen, ende die vre{m}de, die wt vremde landen comen, als si die plagen van desen lande sien, ende die siecten, daer mede datse die HERE gheslaghen heeft,
dat hi alle haer lant met solfere ende met soute verbrant heeft, dat si niet bezaeyt en mach worde{n}, noch en wast, noch dat gheen cruyt daer inne op en ghaet, gelijc als Sodoma en{de} Gomorra, Adama, en{de} Zeboim omgekeert zijn, die welcke die HEERE in sinen toren ende gramschappe omkeerde
So sal dan alle volck seggen, Waer om heeft die HEERE desen lande also gedaen? Wat grooter machtigher hatighen toren is dat?
So salmen dan segghen, Om dat si dat verbont des HEEREN, haerder vaderen Godt, verlaten hebben, dat welcke hy met hen maecte, doen hise wt Egypten leyde,
ende si zijn henen gegaen, en{de} si hebbe{n} gedient den anderen goden, ende si hebbense aen gebeden, alsulcke goden die si niet en kenden, ende dien si niet toegedeylt en zijn,
Daerom is des HEREN toren ontsteken op dit lant alsoo dat hi ouer haer heeft laten comen alle die vermaledijnghen die in dit boeck ghescreue{n} staen,
Ende die HEERE heeftse wt haeren lande ghestooten, met grooten tore{n}, gramschappen ende onghenaden, ende hy heeftse in een ander lant geworpen, ghelijct nv blijct,
Die verborghenheyt des HEEREN ons Gods is ons ende onsen kinderen gheopent eewelijc, om dat wi sullen doe{n} alle die woorden van deser wet.
UVanneer dit al op v coe{m}t, het si die gebenedijnghe ofte die vermaledijnghe die ic v voor geleet hebbe, ende als ghi in uwer herte{n} gaet waer dat ghi zijt ond{er} die heydenen, daer v dye HEERE v Godt henen verstooten heeft,
en{de} bekeerdi v totte{n} HEERE uwe{n} God, zijnder ste{m}men gehoorsae{m} zijnde, ghi en{de} uwe kinderen van gantser herten, en{de} va{n} gantzer sielen, in al dat ic v huyde{n} gebiede,
so sal die HEERE v God uwe geua{n}genisse keeren, en{de} uwer ontferme{n}, en{de} hy sal uwe vergaderinge weder brengen wt allen volcken, daer die HEERE v God v henen verstroeyt heeft
Al waerdi aen des hemels eynde verstooten, soo sal toch die HEERE v God v van daer vergaderen, ende halen v van daer,
ende hy sal v laten come{n} in dat lant, dat uwe vaderen beseten hebben, ende ghi sullet besitten, en{de} hi sal v wel doen, ende vermenichfuldige{n} boue{n} uwe vaderen,
Ende die HEERE v God sal v hert besniden, en{de} ws zaets herte, op dat ghi de HEERE uwe{n} God moecht lief hebbe{n} va{n} gantzer herten, en{de} va{n} gantser zielen, op dat ghi leue{n} moecht
Maer alle die vermaledijngen sal die HERE uwe God op uwe vianden legghen, en{de} op die ghene die v haten ende veruolghen
En{de} ghi sult v bekeere{n} ende hoore{n} die stemme ws HEREN, doende alle zijn geboden, die ic v huyde{n} ghebiede,
Ende die HERE v God sal v laten oueruloedich wesen in alle die wercke{n} va{n} uwe{n} hande{n}, ae{n} die vrucht ws lichae{m}s, aen ws vees vruchte{n}, aen ws lants vruchten, totten goede, Want die HEERE sal weder keeren tot v, dat hi hem verblije vande{n} goede, Also hi he{m} verhuecht heeft va{n} uwen vaderen,
om dat ghi die stemme des HEEREN ws Gods gehoort hebt, houdende zijn gheboden ende zeden, die ghescreuen staen in dat boeck van deser wet, ist dat ghi v keert totten HEERE uwen God wt ga{n}tser herten ende van gantser zielen.
Want dat ghebot, dat ick v huyden ghebiede, en is v niet te wonderlijc, noch te verre,
noch inden hemel, dat ghy segghen moghet, wie sal ons inden hemel varen, en{de} halent ons, dat wijt hooren mogen ende doen?
Het en is ooc niet ouer ghene side va{n}der zee, dat ghi seggen moecht, wie sal ons ouer die zee varen, ende halent ons, dat wijt hooren, ende doen?
Want dat woort is na bi v in uwe{n} mont, ende in uwer herte{n}, op dat ghi dat doe{n} moghet.
Siet, ic hebbe huyden voor v geleet dat leue{n} ende goet, en{de} daer tege{n} die doot en{de} dat quade,
dwelc ic v huyde{n} gebiede, op dat ghy de{n} HERE uwe{n} God lief hebbet, ende wandelt in zijn weghen, ende zijn gebode{n} ende zede{n} ende rechte{n} hout, en{de} leue{n} moecht, ende vermenichtfuldicht worden, ende dat die HEERE v God v ghebenedije, inden lande daer ghi in trect, om dat te besitten.
Maer ist dat ghi v herte keert, en{de} en hooret niet, maer valdi af dienende ander gode{n}, ende aenbidtse,
so vercondighe ic v huyden, dat ghi vergae{n} sult, en{de} ghi en sult niet lange bliuen in dat lant, daer ghi henen trect ouer den Iordaen, om dat betesitten.
Ic neme huyden hemel en{de} aerde ouer v, tot getuygen, Dat ic hebbe v dat leuen ende die doot, gebenedijnge en{de} vermaledijnghe voor gheleet, Daer om kieset leuen, op dat ghi leuen moecht,
dat ghi den HERE uwe{n} God lief hebt, en{de} zijn stemme hoort en{de} hem aen hanghet, Want dat is uwe leue{n}, en{de} uwe langhe ouderdom, dat ghi inden lande woonen moecht, dat die HEERE uwen vadere{n} Abrahem, Isaac, ende Iacob ghesworen heuet hen te gheuen.
ENde Moyses ginc henen, ende hi sprack dese woorden tot alle Israel,
segghende tot hen, Ic ben huyde{n} hondert iaer en{de} .xx. oudt, Ic en can niet meer wt en{de} in gegae{n}, Bysonder, ooc soo heeft die HEERE tot mi geseyt, Ghi en sult niet ouer dese Iordae{n} gaen
Daer om die HEERE uwe God sal seluer voor v henen ghaen, Hi sal selue dit volc te niette doen voor v aensichte, ende ghi sultse besitten, En{de} Iosue die sal voor v hene{n} ouer gaen, so die HEERE geseyt heeft,
Ende die HEERE sal hem doe{n}, so hy Seon en{de} Og den coninghen der Amoriten, en{de} haere{n} lande ghedaen heeft, ende hi salse te niet doen.
Als dan die HEERE v dese sal geleuert hebben, so suldi hen doen des gelijc als ic v gheboden hebbe,
Doet vromelijc als mannen, en{de} wort versterct, ende en wilt niet vreesen, noch en veruaert v nyet <parens>als ghyse aensiet</parens> Want die HEERE uwe God sal selue v leytsman wesen, en{de} hi en sal die hant niet af doen, noch v verlaten.
Ende Moyses riep Iosue, ende sprack tot hem, voor alle Israel, Weest gesterct, ende zijt vroom, want ghi sult dit volck int landt brenghen, dat die HEERE haeren vadere{n} ghesworen heeft hen te gheuen, ende ghi sullet onder hen wt deylen,
Ende die HEERE die v leytsma{n} is, die sal met v zijn, die en sal die hant niet af doen, noch v verlaten, ende en wilt niet vreesen, en{de} en verscrict v niet.
En{de} Moyses screef dese wet, en{de} ghaft den priestere{n} den kindere{n} Leui, die die arcke des verbonts des HEEREN droege{n}, en{de} al den ouderen van Israel,
ende hi gheboot hen en{de} sprac, Ouer seuen iaer, ter tijt des vry iaers, in die feeste der loouer tente{n},
als alle die kindere{n} van Israel come{n}, om te vertoone{n} voor daensichte des HEEREN haers Gods, in die plaetse dye hi verkiesen sal, suldy laten wt roepen dese wet, voor alle Israel, als zijt hooren,
ende als alle dat volck bi een vergadert is, beyde die manne{n} ende vrouwen, kindere{n} en{de} uwe vremdelinge{n} die in uwer poorte{n} zijn, op dat si hoorende leere{n}, dat si den HERE uwen God vreesen, en{de} beware{n} dat si alle die woorden deser wet doen,
En{de} dat haer kinderen dien v niet en wete{n}, ooc hoore{n} ende leeren, daer mede si den HERE haere{n} god vreesen, alle haer leefdagen lanc, die si inde{n} lande, daer ghi toe gaet ouer die Iordae{n} om te besitten, verkeeren sullen.
En{de} die HEERE sprack tot Moysen, siet den dach uwer doot is bi nakende, roept Iosue, en{de} staet te same{n} inde{n} tabernakel des getuygenis, dat ic he{m} gebiede, Moyses ghinckker henen met Iosue, ende stonden inden tabernakel des ghetuyghenis,
Ende die HERE ope{n}baerde in die plaetse in die calomne eenre wolcken, die welcke stont inden inganck des tabernakels,
Ende die HEERE sprac tot Moysen, Siet ghy sult slape{n} gaen met uwe{n} vadere{n}, En{de} dit volc sal op comen, en{de} het sal gheestelic ouerspel bedriuen met vre{m}de goden, int lant daer si in come{n} sullen, om daer in te woonen, en{de} daer salt mi verlaten, en{de} dat verbont te niet doen, dat ick met hen ghemaect hebbe,
Ende minen toren sal vergramme{n} ouer haer in die{n} dach, en{de} ic salse verlaten, en{de} verberghen mijn aensichte van hen, ende si sullen worden verslint, Ende dan sullen hen vinden alle quaden, ende quellinghen, so dat si segghen sullen, Voor waer want God met mi niet en is, daerom hebbe{n} mi alle dese quade{n} gheuonde{n},
wa{n}t ick sal mijn aensichte verberge{n} in die{n} dach om alle tquaets wille, dat si gedae{n} hebben, dat si haer hebben tot ander goden gekeert.
So scrijft nv dit liedt voor v, en{de} leeret de{n} kinderen van Israel, dat zijt onthoude{n}, ende met den mont singhen, dat mi dat liedt een getuyghe si onder die kinderen van Israel,
Want ic salse int lant brenghe{n}, dat ic haeren vadere{n} gesworen heb, het aertrijc daer melc ende honich in bloeyt, Ende als si eten ende sadt, en{de} vet worde{n}, so sulle{n} si haer tot ander gode{n} keere{n}, en{de} hen dienen, en{de} mi lasteren, en{de} laten mijn verbont varen,
En{de} als hen dan veel ongelucx en{de} anxt beuangen sal, soo sal dit liedt voor hen antwoorden tot een getuyghenis, Want gheen verghetentheyt en sal dit liedt doen wten monde ws zaets want ic weete haer gedachten huyde{n}, wat si doe{n} sullen eer dat icse int lant brenge, dat ic ghezworen hebbe.
Also screef Moyses dit liedt ter seluer tijt, en{de} hi leerdet den kindere{n} van Israel.
En{de} hi beual Iosue Nuns sone segge{n}de. Weest versterct en{de} zijt vroem, want ghy sult die kindere{n} va{n} Israel int lant leyde{n}, dat ic hen gezworen heb, en{de} ic sal met v zijn.
Daer na doen Moyses die woorde{n} va{n} deser wet al wt gescreue{n} hadde in eene{n} boec,
geboot hi den Leuite{n} die de arcke des getuygenis des HEEREN droegen, seggende.
Nee{m}t dat boeck van deser wet, en{de} legghet aen die side vander Arcken des verbonts des HEREN ws Gods, dattet aldaer een getuyge si teghen v,
want ic kenne v ongehoorsaemheit ende hartneckicheit, want die wijle dat ic met v leue, sidi ongehoorsaem gheweest tege{n} den HEERE, Hoe veel meer na mijnder doot?
Vergadert nv voor mi alle die outste va{n} uwe{n} geslachte{n}, en{de} uwe officiers dat ic dese woorden voor haer ooren spreke, en{de} dat ic hemel en{de} aerde tegen hen tot getuygen neme,
Want ic weet dat ghijt na mijn doot qualick maken sult, en{de} vande{n} weghe trede{n}, den welcken ic v gheboden hebbe, en{de} dan sal v quaet ongeluc ouer comen ten laetsten tijden, om dat ghi qualic gedaen hebt voor des HEEREN ooghen, dat ghi hem vertoornt hebt, door die wercke{n} va{n} uwe{n} hande{n}.
Aldus sprac Moyses die woorden va{n} desen liedt geheel wt voor die oore{n} va{n} alder gemeynte{n} van Israel, daer zijt hoorden.
HOort ghi hemelen dat ic sal spreke{n}, en{de} die aerde hoore die rede{n} mijns monts.
Mijn leere wasse tsame{n} tot reghe{n}, ende mijn redene bloeye gelijc de{n} dauwe. En{de} gelijc de{n} rege{n} op dat gras, en{de} gelijc die druppelen op dat cruyt.
Wa{n}t ic sal den naem des HEREN ae{n}roepen, Geeft onsen God die grote heerlicheit.
Volmaect zijn die wercke{n} gods wa{n}t alle zijn weghen zijn rechte{n}. Getrouwe is god en{de} gee{n} quaet en is in hem. Rechtueerdich, en{de} redelijck is hi.
Die verkeerde en{de} quade{n} aert heeft tegen hem gesondicht, en{de} het en zijn zijn kinderen niet om haer onsuyuer vuylicheden wille.
Dancte ghi also, betalende den HERE, uwen God, ghi sotte en{de} onwijse gheslachte? Is hi niet uwe vader, die v beseten heeft? en{de} gemaect, en{de} gescapen?
Ghedenct der voorleden dagen, mercket op die iaren der voorledene{n} geslachten. Vraghet uwe{n} vadere die salt v vercondige{n}, uwe ouders die sullent v seggen.
Doen die alderhoochste dat volc wt deylde, en{de} verstroyde der mensche{n} kindere{n}. Doe{n} sette hi die palen des volcs na dat getal der kinderen van Israel.
Want des HEEREN deel is zijn volck, Iacob is dat snoer zijns erfdeels.
Hi vant hem in die woestine, in die dorre vereenlijcke plaetse daert huyst, Hi leyde hem om, en{de} hi leerde{n} hem, hi bescudde hem gelijc sinen oochappel.
Gelijc eene{n} Arent verwect zijn ionge{n} om te vliegen, en{de} om zijn iongen sweeft. Hi breyde zijn vederen wt, en{de} hi nam hem en{de} droech hem op zijn scouderen
Die HEERE alleen is zijn leytsman geweest, en{de} daer en was geen vremde god met hem
Hi stelde hem op een hooch lant, om dat hi die vruchte{n} der ackere{n} ete{n} soude, Ende dat hi soude honich zuyghen wten steene{n}, en{de} olye wt den harden steenen.
Boter vanden koeyen, en{de} melc vande{n} scapen, mette{n} vette vande{n} lammeren, En{de} ra{m}men, der kindere{n} Basan en{de} bocken met vette merch der tarwe{n} en{de} gaf hem te drincken dat alder suyuerste druyuen bloet.
Die liefste is vet geworde{n}, en{de} wederspertelende dick van vetticheden vet ende breet geworde{n}, En{de} hi heeft de{n} God late{n} varen die he{m} gemaect heeft, en{de} hi is wech ghegaen van God die hem die salicheit gegeuen heeft.
Si hebben he{m} verwect tot toorne door vre{m}de goden, En{de} door die afgrijselicheden hebben si hem tot gramscappen ghecreet
Si hebben de{n} veltduyuelen geoffert, en{de} Gode niet, Den goden die si niet en kenden, die nieuwe en{de} versch zijn gecome{n}, Die haer vaderen niet gheeert en hebben.
Den God die v gewonne{n} heeft hebdy verlaten, En{de} ghi hebt vergeten den HEERE uwen sceppere.
Die HEERE heuet gesien, en{de} is tot gra{m}scappen verwect, want zijn sonen en{de} dochteren hebben hem geleetcreet.
En{de} hi sprac. Ic sal mijn aensichte va{n} hen verborgen, ic sal sien waert ten laetsten met hen eynde neme{n} sal, Wa{n}t het is een verkeert valsch geslachte, ende onghetrouwe kinderen.
Si hebben mi verwect aen dat ghene dat God niet en is, met haerder ydelheyt hebben si mi geleetcreet, ende ic salse weder verwecken aen dat ghene dat gheen volc en is, aen een sot volc sal icse leetcreeten.
Wa{n}t tvier is ontsteke{n} door mine{n} toorn, en{de} het sal berne{n} tot in die onderste helle, en{de} tsal verslinde{n} tlant met sinen groeysele, en{de} tsal verbrande{n} die fundamente{n} der berghen.
Ic sal veelderhande quade{n} op hen hoope{n} ic sal alle mijn pijlen aen hen verschieten.
Va{n} honger sullen si versmachte{n}, en{de} de vogele{n} sullense met bittere{n} bete{n} verslinde{n} ic sal der diere{n} tanden onder hen seynde{n} met rasende verwoetheit der slange{n} en{de} gedierte{n} die op die aerde cruypen.
Va{n} buyte{n} salse dat zwaert berooue{n}, en{de} va{n} binne{n} de{n} anxt, beide ioncgelinc en{de} maechde{n}, die suygelinge{n} mette{n} grijze{n} oude mannen.
Ic sal segge{n}, waer zijn si? ic sal haer gedachtenis doe{n} ophoude{n}, van onder die menschen
Maer ic hebt wt gestelt, om haer weder partie{n} te hoore{n}, dat messcie{n} haer viande{n} niet en soude{n} hen selue{n} in houerdie verheffen, en{de} segge{n}, Onse hant is hooge, en{de} die HEERE en heeft dat niet al ghedaen.
Want het is een volc sonder raet, en{de} in he{n} en is gheen voorsichtige wijsheit.
O oft si wijs ware{n} en{de} verstonde{n}, en{de} haer wterste{n} voorsichtelijc aenmercten.
Hoe ginc dat toe, dat haerder een duysent va{n} hen luyde{n} veruolchte, en{de} .ij. va{n} hen luyde{n} thien duysent vluchtich macten? Ist niet also, om dat haer god haer vercocht heeft? En{de} die HERE, heeftse besloten.
Wa{n}t ons God en is niet gelijc haer gode{n} daer af zijn onse vianden selue rechters.
Wa{n}t haere{n} wijnstoc is vande{n} wijnstoc va{n} Sodoma, ende vande{n} acker Gomorra, haer wijndruyue is een galle besie, si hebbe{n} bittere wijncorffen.
Haere{n} wijn is der drake{n} galle, en{de} verwoeder adere{n} galle, dieme{n} niet genesen en can.
Is dit niet bi mi verborge{n}? en{de} verzegelt in mine scatten?
Die wrake hoort mi toe, ic salt betalen tot zijnder tijt, dat haer boete{n} soude{n} slipperen, wa{n}t die tijt vander verderffenisse is bi, ende die tijde{n} haesten om te ghenaken.
Wa{n}t die HEERE sal zijn volc rechte{n}, en{de} ouer zijn knechten sal hi ontfermenisse hebbe{n}, Want hi sal aensien dat haer hant haer cracht verlore{n} heeft, En{de} dat die beslote{n} vergaen zijn, en{de} die ouerbleuene verteert is.
En{de} me{n} sal segge{n}, waer zijn haer gode{n}? inden welcke{n} si haer betrouwen hadden.
Van wiens offer si vet ate{n}, En{de} droncke{n} va{n}de{n} wijn va{n} haere{n} drancoffer, laetse opstae{n} en{de} v helpe{n} en{de} bescudde{n} v in dye nootsakelichede{n}.
Siet nv, dat ict alleen ben, en{de} dat daer geen God en is sonder mi, ic sal doode{n} en{de} leuende make{n}, Ic sal slaen en{de} genesen, en{de} daer en is niemant diet wt mijnder hant trecke{n} ca{n}
Want ic sal mijn hant inde{n} hemel heffen, en{de} ic sal seggen, Ic leue eewelic.
Als ic mijn zwaert scarp wette, als ee{n} blixem, en{de} mijn hant dat oordeel aenneemt, soo sal ic mi weder wreke{n} aen mijn viande{n}, en{de} de{n} genen die mi haten loonen.
Ic sal mijn pijlen met bloede droncke{n} make{n}, en{de} mijn zwaert sal vleesch verslinde{n} va{n}den bloede der verslagene{n}, en{de} vande{n} bloede der geuangene{n}, ende dat des via{n}ts hooft ontdeckt sal zijn.
Louet ghi heidenen zijn volck, want hi sal dat bloet zijnder knechte{n} wreke{n}, en{de} hi sal he{m} wreken aen zijn viande{n}, en{de} hi sal ghenadich wesen den lande zijns volcs.
En{de} Moyses qua{m} en{de} sprac alle die woorde{n} dees liedts, voor die ooren des volcs, hi ende Iosue Nuns sone.
Ende hi volbracht dese woorden alte same{n} tot alle Israel,
en{de} hi sprac tot hen. Neemt ter herten alle die woorde{n} de ic v huyde{n} betuyge, dat ghi uwen kindere{n} beueelt, dat si houden ende doen, alle die woorden van deser wet.
Want daer en is niet een woort tot v te vergheefs gheseyt. Maer om dat een yegelijc daer inne soude leuen, ende als ghijt volbrenghet, so sullen uwe dagen lanck ghemaeckt worden, inden lande daer ghi heenen ghaet ouer den Iordaen, om te besitten.
En{de} die HEERE sprac tot Moysen effen inden selue{n} daghe, segghende.
Gaet op dat gheberchte van Abarim, opten berch Nebo die daer leyt inder Moabiten lant, teghen Iericho ouer, en{de} besiet dat lant Canaan, dat welcke ic den kinderen van Israel tot een eyghendom gheuen sal, En{de} sterft opten berch
als ghi daer op ghecomen zijt, en{de} vergadert v tot uwen volcke, ghelijc als uwe broeder Aaron sterf opten berch Hor, ende hi vergaderde hem aldaer tot sinen volcke.
Om dat ghi ouer ghetreden hebt tegen mi onder die kindere{n} va{n} Israel bi dat twistwater, tot Kades, in die woestine Sin om dat ghi mi n{iet} en heilichdet onder die kinderen van Israel,
Hier suldi dat lant teghen v sien, dat welck ic den kinderen van Israel gheue, maer ghi en sult daer niet in comen.
DIt is die gebenedijnge daer mede dat Moyses die man Gods die kinderen van Israel voor zijn doot gebenedide
segge{n}de, Die HERE is van Sinai gecome{n}, en{de} hy is ons opgegaen van Seir. Hi is voorgecomen vanden berge Pharan, met veel duysent heilighen. Tot zijnder rechterhant is ee{n} vierige wet aen hem.
Hi heeft die luyde{n} lief gehadt. Alle zijn heilighen zijn in zijnder ha{n}t En{de} die ghenaken tot sinen voete{n}, sullen va{n} sinen woorden leeringhe nemen.
Moyses heeft ons die wet geboden, der erue der menichte Iacob,
Ende hi sal zijn biden alderhoochsten een coninc als vergadert waren die ouerste des volcs, metten gheslachten van Israel.
Ruben leue ende en sterue niet, ende hi si cleyn van volcke.
Dit is die benedictie va{n} Iuda, en{de} hi sprac HEERE verhoort die stemme Iude, en bre{n}ghet hem tot sinen volcke. Sijn hande{n} sullen voor hem strijde{n} en{de} zijn hulper sal zijn teghen sinen vianden
En{de} tot Leui sprac hi. Vwe volmaectheit en{de} uwe licht, si na den man van uwer bermherticheit, den welcke{n} ghi tempteerde tot der te{n}tatie daer ghi twist hadt aen d{at} twistwater.
Die tot sinen vader en{de} tot zijnre moedere seyde. Ic en sie v niet, en{de} tot sinen broederen, Ic en kenne v niet. En{de} tot sinen sone, Ic en weet hem niet, die hebben uwe redenen gehouden, ende uwe verbont verwaert
Die sullen Iacob uwe rechten leeren, ende Israel uwe wet, dye sullen ruecwerck voor uwe nuese legge{n} in uwer toornicheit, en{de} geheel offer op uwe{n} outaer,
HEERE gebenedijt zijn moghentheit, ende ontfanct de wercken zijnder hande{n}. Slaet den rugghe der genen die teghen hem op rijsen, ende der ghenen die hem haten, dat si haer niet op en rechten.
En{de} tot Beniamin sprac hi. Die lieflijcke des HEREN sal woone{n} met betrouwe{n} op hem. Alle de{n} gheheele{n} dach sal hi in hem woone{n} als in ee{n} slaepcamer ende hi sal tusschen zijn scouderen rusten.
En{de} tot Ioseph sprack hi. Sijn lant leyt in die gebenedijnghe des HEREN, daer zijn edele vruchte{n} vanden hemel, ende vanden dauwe, en{de} vande{n} afgro{n}t die daer onder leyt.
Daer zijn edele vruchte{n} vanden income{n} der sonnen, ende edele rijpe vruchten der mane{n}
ende vande{n} toppen der berghe{n} verheyscht, ende vanden hueuelen altijt.
Ende vander aerden, ende haer volheit. Die ghebenedijnghe vanden ghenen die inden bossche openbaerde, moet op Ioseph hooft comen, ende opte{n} scheel des Nazareus onder zijn broedere{n}.
Sijn heerlickeyt is als eenen eerstgeborenen vanden stiere, ende zijn hoorne{n} zijn ghelijck eens eenhorens hoornen, mette{n} seluen sal hy die volcken stooten te hoop, tot aen des werrelts eynde. Dat zijn die menichten van Ephraim, ende die duysenden van Manasse.
En{de} tot Sabulon sprac hi. Sabulon verhuecht v van uwe{n} wtganck. Ende Isachar verblijt v in uwe{n} tente{n},
si sullen die volcke{n} opte{n} berch roepe{n}, en{de} aldaer offer offere{n} des gherechticheits, Want si sullen die menichte des zees suyghe{n} ghelijc melc, en{de} versoncke{n} schatten inden zande.
En{de} tot Gad sprac hi. Gad si ghebenedijt in die breyde. Hi woont als ee{n} leeu, ende hy rooft de{n} arm en{de} de{n} toppe.
Ende hi sach zijn deel dat aldaer der leerare{n} hoope{n} verborghe{n} laghe{n}, ende hi quam mette{n} ouerste{n} des volcs, en{de} hi dede die gerechticheit des HEREN, en{de} zijn oordelen aen Israel.
En{de} tot Dan sprac hi. Da{n} ee{n} ionge leeu. Hi sal bloeyen oueruloede{n} van Basan.
En{de} tot Nephtalim sprack hi. Nephtalim sal genoech hebbe{n} al wat hem belieft, ende hi sal vol gebenedijnge{n} des HEREN zijn, tege{n}t weste{n} en{de} zuyde{n}, sal zijn besittinge zijn.
En{de} tot Aser sprack hi. Aser si ghebenedijt met sone{n}. Hi si aengenaem sine{n} broedere{n}, en{de} doope sine{n} voet in olye.
Iser en{de} metael si zij{n} scoene{n}. V ouderdom si als uwe iuecht.
Daer en is ghee{n} God als die God des gerechticheits. Die opte{n} hemel vaert die si uwe hulpe. En{de} zijn heerlicheyt is in die wolcken,
dat is die wooninghe Gods vande{n} beghinne, ende benede{n} is hi de{n} arm opter werelt. Ende hi sal voor v uwe viande{n} verdriue{n}, ende segghe{n}. Weest verdoruen,
Israhel sal allee{n} sekerlijck woonen, Iacobs ooghe sal zijn opten lande daer koren ende most is Oock sal sine{n} hemel van dauwe duyster worde{n}.
Israhel ghi zijt salich, wie is ws ghelijcks? O volck dat door de{n} HEERE salich wort, die de schilt uwer hulpe, en{de} dat zwaert uwer eeren is.Vwe viande{n} sullen v versaken, maer ghi sult op haer halsen met voeten treden.
ENde Moyses clam op vanden velden der Moabite{n} opte{n} berch Nebo, opten top vande{n} berch Phasga teghen Iericho ouer, en{de} die HERE thoonde hem alle dat lant Galaad tot Dan toe,
ende gheheel Nephtali, en{de} dat lant Ephraim en{de} Manasse ende alle dat lant va{n} Iuda, tot aen die wterste zee, en{de} tege{n}t zuyde{n},
en{de} die lantscappe{n} va{n} dat breet velt van Iericho der Pallemen stadt, tot Zegor toe,
En{de} die HERE sprac tot hem, Dit is dat lant, dat ic Abraha{m}, Isaac en{de} Iacob gesworen hebbe, seggende, ick salt uwe{n} zade geuen. Ghi hebbet aengesien met uwen oogen, maer ghi en sult daer niet in comen.
Aldus sterf Moyses aldaer, die knechte des HEREN inder Moabiten lant, na den woorde des HEREN.
En{de} hi begroef hem in dat dal inder Moabiten lant, tege{n} den tempel des afgods Phegor En{de} niemant en heeft zijn graf vernomen tot opten dach va{n} heden,
En{de} Moyses was hondert en{de} .xx. iaer oudt doen hi sterf, zijn ooghen en ware{n} niet doncker gheworde{n}, en{de} zijn tanden en waren niet verroert
En{de} die kindere{n} van Israel beweenden Moysen inder Moabite{n} velde{n} dertich dagen, en{de} die dagen des weene{n}, en{de} beclagens werden voldaen ouer Moysen.
En{de} Iosue Nuns sone wert veruult metten geeste der wijsheyt. Want Moyses hadde zijn hande{n} op hem gheleyt. Ende die kinderen van Israel hoorden hem, en{de} deden so die HEERE Moysi gheboden hadde.
Ende daer en stont voort meer geen alsulcken propheet in Israel op, als Moyses, de{n} welcken die HERE bekende van aenghesichte tot aenghesichte,
in alle teekenen ende wo{n}deren, daer hem die HEERE toe sandt dat hise doen soude in Egipte{n} lant aen Pharao ende aen alle zijn knechten, en{de} aen alle zijn lant,
en{de} tot alle dese machtighe handt, ende groote visioenen, die Moyses dede voor de ooghen van alle Israel.
NAe dye doot Moysi des knechts des HEEREN, sprac die HEERE tot Iosue Nuns sone, Moyses dienaer.
Mijn knecht Moyses is gestoruen, staet op reyst ouer dese Iordane, ghi en{de} alle dit volc, in dat lant dat ic hen den kinderen Israel geue{n} sal.
Alle plaetse daer uwe voetsolen op sullen treden hebbe ic v gegeue{n}, so ic Moysi gesproke{n} hebbe.
Vander woestinen aen, en{de} desen Libano, totten grooten riuiere Euphrates toe, dat gheheele lant der Hethiten, tot aen die groote zee, teghen den onderganc der sonnen sullen uwe palen zijn
Niemant en sal v mogen wederstaen v leuen lanc. Also ic met Moysen geweest ben, also sal ic ooc met v zijn. Ick en sal v niet laten noch afgaen.
Weest sterck ende goets moets, Want ghi sult desen volcke dat lant metten lote wt deelen, dat ick haeren vaderen ghesworen hebbe, dat ickt hen gheuen soude.
So weest sterc ende seer vroem, dat ghi houdt ende doet alte mael na die wet, die v Moyses mijn knecht gheboden heeft. En wijct daer niet af, noch ter rechter, noch ter slincker handt, op dat ghi verstandelijck moecht doen al dat ghi doet,
Ende en laet dat boeck van deser wet van uwen monde niet comen, Maer peynst dach ende nacht daer omme, op dat ghijt altemael hout, en{de} doet na tghene dat daer in gescreue{n} is, Als dan suldi uwen wech wel schicken, en{de} sult hem verstaen,
Siet ic gebiede v, weest versterct ende vroem, ende en wilt niet vreesen noch veruaert zijn, Want die HERE uwe Godt is met v werwaerts dat ghi ghaet.
Doen geboot Iosue de{n} ouerste{n} des volcs ende sprack, Gaet midden door den legere, en{de} gebiet den volcke en{de} segt,
Bereyt v spijse, Want ouer drie daghen suldy ouer dese Iordane gaen, en{de} sult trecken om te besitte{n} dat lant, en{de} inne te nemen, dat v die HEERE v Godt gheuen sal.
En{de} totten Rubeniten, Gadditen, en{de} den haluen stam, Manasse sprack Iosue,
Ghedenct des woorts dat v Moyses die knecht des HEEREN seyde en{de} sprack, Die HERE v Godt heeft v ruste gegeuen, en{de} alle dat lant,
V huysurouwen, en{de} kinderen, en{de} vee laet inden lande bliuen, dat v Moyses ghegeuen heeft op dese side des Iordaens, Maer ghi sult voor uwe broeders hene{n} reysen gewapent, wat strijtbaer mannen zijn, en{de} strijden voor hen,
tot dat die HEERE uwe broeders oock tot ruste brenct, gelijc v dat si dat landt oock in nemen, dat hen die HEERE v Godt gheuen sal, als dan sult ghi wederom keere{n} totten lande uwer besittinge{n}, dat ghijt besittet, dat v Moyses die knecht des HEEREN gegeuen heeft, op dese side des Iordaens, teghen der sonnen opganck.
En{de} si antwoorde{n} tot Iosue, en{de} seyden, Alle dat ghi ons geboden hebt, dat sullen wi doe{n}, en{de} werwaerts ghi ons seynt derwaerts sullen wi gaen,
Gelijc wi Moysi gehoorsaem hebben geweest in allen dingen, soo sullen wi v oock gehoorsaem zijn,
Alleen dat de HEERE v Godt slechts met v si, soo hi met Moysi was,
Wie uwen monde wederspannich is, ende uwen woorden gheen ghehoor en gheeft in alle dat ghi he{m} gebiede{n} sult, die moet steruen, Sijt slechts ghesterct, ende hebt v manlijck.
IOsue Nuns sone sant doen wt twee bespieders heymelijck van Sethim, en{de} heeft hen geseyt, Gaet henen besiet tlant, ende die stadt Iericho, die ginghen henen en{de} quamen in eender hoeren huys, die Rahab hiet, ende laghen aldaer,
Doen wert den coninc van Iericho geseyt, Siet, daer zijn in deser nacht mannen in gecomen van den kinderen van Israel, dat lant te bespieden,
Doen sandt die coninck van Iericho tot Rahab, ende dede haer segghen, Leydt die manne{n} daer wt, die tot v, ende in v huyse ghecomen zijn, Want het zijn bespieders ende si zijn ghecomen, om alle dat lant te bespieden.
Maer dat wijf nam en{de} verborchde die twee mannen, ende sprack Ick belide daer zijn mannen tot mi ghecomen, maer ic en wist niet van waer si waren,
Ende doenmen dye poorte toe slote, doen het duyster was, ghinghen si wt, dat ick niet en weet, waer dat si henen ghegaen zijn, veruolchtse haestelijck, ende ghi sultse gripen.
Maer si dedese op den solder climmen, ende si bedectese onder dye vlas stoppelen, die daer waren,
Maer die mannen die ghesonden waren, hebbense veruolcht door den wech die gaet totter Iordanen, tot aen die hauene, ende men sloot die poorte toe, doen die wt waren.
Ende die verborghen, en waren noch niet in slape, ende siet, die vrouwe clam bouen tot hen, en{de} seyde,
Ick weet dat die HERE v dat lant ghegeuen heeft, want uwe veruaernisse is ouer ons gheuallen, ende alle dinwoonders des lants zijn van uwer toecoemst cranck geworden,
Want wi hebben ghehoort, hoe die HEERE dat water in die roode zee wtghedroocht heeft voor v, doen ghy wt Egypten reysde, En{de} wat ghy den twee coninghen der Amoriten Seon ende Og op ghene side der Iordanen, gedaen hebt, die ghi doot geslagen hebt.
En{de} sint wi dat ghehoort hebben, soo hebben wi seer geureest, ende onse herte is verzaget, ende daer en is gheenen opgerechten geest meer in yemanden gebleuen, om uwe toeceomst Want die HEERE uwe Godt is een Godt beyde bouen inden hemel ende onder opter aerden.
Dus sweert mi nv hier omme by den HEERE, dat, om dat ick ontfermherticheyt aen v ghedaen hebbe, dat ghi oock ae{n} mijns vaders huys barmherticheyt doet ende gheuet mi een warachtich teeken,
dat ghi behoude{n} sult mijne{n} vader, mijn moeder mijn broederen, ende mijn susteren, ende al wat si hebben, ende verlossen sult onse zielen vander doot,
Ende die mannen antwoorden, ende spraken tot haer, Onse ziele si voor v inder doot, also verre als ghi ons niet en leuert, Ende als die HEERE dit lant sal ons geleuert hebbe{n}, sullen wi ouer v doen barmherticheyt ende waerheyt.
Doen liet si die selue aen een zeel neder door de venster af Wa{n}t haer huys was aen die stadtmuere,
en{de} si sprac tot hen, Gaet op dat geberchte, op dat si v ter auontuere{n} niet en ontmoeten als si wederom come{n}, ende verberghet v aldaer drie daghen, tot dat si wederomme comen, ende alsoo suldy ghaen uwer straten.
Die mannen seyden tot haer, Maer wy willen des eedts ontslagen zijn, daer ghi ons mede besweert
als wi int lant comen, ende ghi dat snoer des paersen verwe{n} bondels niet in die venster en knoopt, daer ghi ons mede neder ghelaten hebt, ende tot v int huys verghadert v vader, v moeder, v broeders, ende alle ws vaders huys.
Ende so wie ter dueren ws huys wtgaet, die sal schuldich zijn ouer hem seluen, des bloet si op zijn hooft, ende wy onschuldich, Maer alle die in uwen huyse zijn, ist dat een hant aen hen ghesleghen wort, so sal haer bloet op onse hooft zijn,
En{de} ist dat ghy ons wilt verraden, ende dese redenen int midde{n} des volcs voortsegghen, soo sullen wy suyuer zijn vanden eedt daer ghi ons mede besworen hebt
Ende si antwoorde, het si soo ghi segt, ende lietse gaen, ende si ginghen hene{n}, ende si knoopte dat paerse zeel in die venstere.
Si ginghen wech ende quamen op tgheberchte, ende bleuen aldaer drie daghen, tot dat si weder quamen, die hen na volchden, Want si haddense ghesocht op alle straten, maer nochtans niet gheuonden,
Ende als die veruolghers in die stadt gecome{n} ware{n}, soo zijn si wederom ghekeert en{de} die bespieders ghinghen vanden gheberchte, ende voeren ouer, ende quamen tot Iosue den sone Nun, ende vertelden hem alle dinghen die hem gheschiet waren,
ende seyde Die HEERE heeft ons alle dat landt in onsen handen ghegheuen, Oock soo zijn alle dinwoonders des lants verbaest voor ons.
ENde Iosue maecte hem vroech op, ende si verstelden haer heyrlegers van Sethim wtghaende, ende quamen aen die Iordane hi ende alle die kinderen van Israel, ende bleuen aldaer drie daghen,
Ende als die ouerleden ware{n} ginghen die boden midden door den heyrleghere,
ende begonsten te roepe{n}, Als ghi sien sult die arcke des verbonts des HEEREN ws Gods, ende die priesters wten gheslachte Leui die draghen, soo trect wt van uwe plaetsen, ende volghet die na,
nochtans dat tusschen v en{de} haer ruymte si, by twee duysent cubitus, Ghi en sult haer niet ghenaken, op dat ghi weten moecht, op welcken wech ghi gaen sult, wa{n}t ghi en hebt die{n} wech noyt gegaen
Ende Iosue sprack totten volcke, heylighet v, want morghen sal die HEERE wonderlijcke dinghen onder v doen,
Ende totten priesteren sprack hy, draecht die Arcke des verbonts, ende gaet voor dat volck henen, En{de} si volbrochten dat hen beuolen was, ende droeghense, ende ghinghen voor dat volck.
Ende die HEERE sprac tot Iosue. Huyden sal ic beginnen v groot te maken, ende te verheffen voor alle Israel, op dat si wete{n}, dat gelijc ic met Moysi geweest ben, dat ic oock alsoo met v ben,
Ende ghebiet ghi den priesteren die die arcke des verbonts dragen, ende segt hen, Als ghu vore int deel vanden watere des Iordaens ghetreden sult zijn, soo staet stille daerinne.
Ende Iosue sprack totten kinderen van Israel, Coemt herwaerts, ende hoort die woorden des HEEREN ws Gods,
Ende sprack noch voortaen, daer bi suldi mercke{n} dat een leuende God onder v is, ende dat hi voor uwe ooge{n} wt driuen sal die Cananiten, Hethite{n}, Heuite{n}, Pheresite{n}, Gergosite{n} Amoriten en{de} Iebusite{n},
Siet, die arcke des verbonts des HEEREN van alle dat aertrijc sal voor v henen ghaen in die Iordane,
Bereydet twaelf mannen wten twalef stammen van Israel, wt elcken gheslachten eenen,
Als dan die priesters haere voetstappen ghestelt sullen hebben, die de arcke des verbonts des HEEREN, die Godt is van alle daertrijcke, dragen, inder Iordanen wateren, soo sullen die wateren die beneden zijn afloopen, ende verghaen en{de} die van bouen zijn comende, ouer eenen hoop staen.
Daeromme is dat volck wtghegaen wt sinen tabernaculen, op dat si door die Iordane soude{n} gaen, ende die priesters die die arcke des verbonts droegen, ghinghen voor hen,
ende als si in die Iordane quamen, ende haer voeten voor int water staken <parens>wa{n}t die Iordaen was vol aen allen haeren oeueren, van alderhande watteren inde{n} tijde{n} des oost</parens>
doen stont dat water dat van bouen neder quam opgerecht ouer eene{n} hoope, als eeenen berch hem verthoonende, en{de} werden ghesien zeer verre vander stadt die ghenoemt wort Edom, tot der plaetsen Sarthan, Maer dat water dat totter zee nederwaert liep, totter soute zee datmen nv heet die Doode zee dat nam af ende veruloeyde.
Also ghinck dat volck ouer teghen die Iordane, En{de} die Priesters die die Arcke des verbonts des HEREN droeghen, stonden op die drooghe aerde midden in die Iordane opgheschort, En{de} alle dat volck ghinck door den drooghe{n} grontbodem des waters.
ENde als si doorghegaen waren, doen sprack die HEERE tot Iosue,
Neemt twaelf mannen, wt elcken gheslachte eenen,
ende ghebiet hen, dat si nemen wt dat midden vanden grontbodem des Iordaens twaelf harde steenen, daer die voeten des Priesters ghestaen hebben, en{de} die suldy legghen in die plaetse des heyrleghers, daer ghi desen nacht v tenten sult nederslaen.
Doen riep Iosue twaelf manne{n} die hi vercoren hadde vanden kinderen van Israel, wt elcken gheslachte eenen,
en{de} sprack tot he{n}, Gaet henen ouer voor die Arcke des HEREN ws Gods, midden in dat middel der Iordanen, en{de} heft elck eenen steen op uwe schouderen, na dat ghetal der gheslachten der kinderen va{n} Israel,
op dat een teeken si onder v, En{de} als v uwe kinderen namaels vraghen sullen, en{de} segghen, wat doen dese steenen daer?
so suldy hen antwoorden, hoe dat water des Iordaens afgheschoort is, voor die Arcke des verbonts der HEREN doen si door die Iordane ginghen, waerom dese steenen den kinderen va{n} Israel tot een eewighe ghedachtenisse gheleyt zijn.
Doen deden die kinderen van Israel so hen Iosue gheboden hadde, ende droeghen twaelf steenen wten middele vanden grontbodem des Iordaens, so die HEERE hen beuolen hadde, na dat ghetal der gheslachten der kinderen van Israel, ende brachtense met hen in die plaetse daer si haer tenten nedersloeghen, ende lietense aldaer.
En{de} Iosue rechte twaelf steenen op, midden in die Iordane, daer die voeten der Priesteren ghestaen hadden, die die Arcke des verbonts droeghen, ende zijn noch aldaer tot op desen dach,
Want die Priesters die die Arcke droeghen, stonden midden in die Iordane, tot dat al voldaen wert, dat die HEERE Iosue gheboot den volcke te segghen, ghelijck Moyses Iosue gheboden hadde. En{de} dat volck haestede ende track ouer.
Doen nv dat volck altemael ouerghegaen was, doen ghinck die Arcke des HEREN ouer, ende die Priesters voor den volcke,
Ende die Rubeniten ende Gadditen ende den haluen stam Manasse, ghinghen ghewapent voor haer broederen die kinderen van Israel, also Moyses hen gheboden hadde,
veertich duysent strijtbaer mannen bereyt totte{n} heyr, ghinghen voor den HERE totten strijt op dat velt en{de} effene weghen der stadt Iericho,
In dien daghe maecte die HEERE Iosue groot voor alle Israel, dat si hem vreesen souden, ghelijck si Moysi vreesden zijn leuen lanck.
En{de} die HEERE sprack tot Iosue,
ghebiet den Priesteren die die Arcke des ghetuyghenis draghen, dat si wter Iordanen opgaen.
Also gheboot Iosue den Priesteren, ende sprack, Gaet op wt die Iordaen.
En{de} doen die Priesters die Arcke des verbonts des HEEREN droeghen wter Iordanen, en{de} opginghen en{de} met haeren voetsolen opt drooghe terden, so qua{m} dat water des Iordaens neder in zijn plaetse, en{de} vloeyde ghelijck te voren, aen allen sinen oeueren.
Het was den thienden dach der eerster maent, doen dat volck wter Iordanen opghinck, en{de} met haeren legher in Galgal teghen dat Ooosten der stadt Iericho.
En{de} die twaelf steenen die si wt die Iordane ghenomen hadden, rechte Iosue op tot Galgal,
en{de} sprack totten kinderen van Israel, Als uwe kinderen namaels haeren vaderen vraghen sullen, ende segghen, Wat willen hen dese steenen?
so sult ghi hen te kennen gheuen, en{de} segghen, Israel ghinck drooch door die Iordane,
doen die HERE uwe God dat water des Iordaens verdroochde voor onsen ooghen, tot dat wi ouer ghegaen waren,
ghelijck als die HERE uwe God dede in die Roode zee, die hi voor ons verdroochde, dat wi daer door ginghen,
op dat alle volcken der aerden die hant des HEEREN souden bekennen, hoe machtich si is, op dat ghi den HERE uwen God altoos sout vreesen.
ALs nv alle die Coninghen der Amoriten die ouer ghene syde der Iordanen teghent Westen woonden, en{de} alle die Coninghen der Cananite{n}, die die plaetsen die naest ware{n} der grooter zee besaten, hoe die HEERE dat water des Iordaens hadde wtghedroocht voor die kinderen van Israel, tot dat si ouerghinghen, so vertzagede haer herte, ende daer en was gheenen moet meer in hen, vreesende dat incomen der kinderen van Israel.
Tot dier tijt sprack die HEERE tot Iosue, maect v steenen messen, ende besnijt die kinderen van Israel weder anderwerf.
Doen dede Iosue dat die HEERE beuolen hadde, ende besneet die kinderen van Israel op den hoeuele der ouerslofkens,
En{de} dat is die sake der ander besnijdinghe, om dat alle dat volck dat wt Egypten ghetrocken was, mans personene, die alle mannen van oorloghe waren, ghestoruen waren in die woestijne, opten langhe{n} omganck der weghen,
Doen si wt Egypten trocken waren si alle besnede{n}, Maer alle dat volck dat inder woestijnen gheboren was
in die reyse der veertich iaren, in die alderbreetste woestijne, dat en was niet besneden, tot dat al dat volck der mannen van oorloghen veruiele, die wt Egypten ghetrocken waren, om dat si die stemme des HEREN niet ghehoort en hadden, den welcken hi te voren gheswore{n} hadde, dat hi hen soude thoonen een lantschap dat va{n} melck en{de} honich vloeyt,
Deser kinderen volchden in die plaetse va{n} haeren vaderen, en{de} zijn besneden van Iosue, wa{n}t si waren noch onbesneden, ghelijck als si gheboren waren, en{de} niemant en hadse op den wech besneden.
En{de} doen alle dat volck besneden was, bleuen si in die selue plaetse inden legher, tot dat si ghenesen waren.
Ende die HEERE sprack tot Iosue, Huyden hebbe ick dat verwijt va{n} Egypten va{n} v ghenomen, En{de} die selue plaetse wert Galgala ghenoe{m}t, tot op desen dach.
En{de} als die kinderen va{n} Israel also in Galgala den legher hadden, hielden si Paesschen opten veerthiensten dach der maent des auonts, op den velde Iericho,
Ende aten vanden coren des lants opten anderden dach va{n} Paesschen, ende ongheheeft broot, ende ghecoocte spijse vanden mele des selfs iaers,
Ende dat Manna hielt op, doen si des lants coren aten, also dat die kinderen va{n} Israel gheen Manna meer en ghebruycte{n}, maer si aten vanden coren vanden lande Canaan, vanden seluen iaer.
En{de} het gheuiel, doen Iosue was inden acker des stadts van Iericho, dat hi zijn ooghen ophief, en{de} wert ghewaer dat een man teghe{n} hem stont, en{de} hadde een bloot swaert in zijn hant, Ende Iosue ghinck tot hem, en{de} sprack, Sijt ghi vanden onsen, oft van onsen vianden?
Hi antwoorde. Neen ick, maer ick ben een Ouerste ouer dat heyr des HEEREN, ende ben nv ghecomen.
Doen viel Iosue op zijn aensichte ter aerden, ende aenbedende hem, sprack hi tot hem, wat seyt mijn HEERE sinen knecht?
Trect wt <parens>seyde hi</parens> uwe schoenen van uwen voeten, want die plaetse daer ghi opstaet is heylich, En{de} Iosue dede also ghelijckerwijs hem beuolen was.
IEricho was ghesloten en{de} bewaert om der kinderen van Israels wille, en{de} niemant en mochter wtgaen, noch incomen,
en{de} die HERE sprack tot Iosue, Siet daer, ick heb Iericho met haeren Coninck ende oorloochs luyde{n} in uwen handen ghegeue{n},
Alle ghi oorloochs manne{n} gaet eens rontsomme die stadt door den dach, ende doet ses daghen also.
Maer opten seuensten dach sullen die priesters neme{n} seuen Basoene{n} dieme{n} gebruyct int gulden iaer, ende sullen ghaen voor die Arcke des verbonts, ende ghaet des seluen seuenste{n} daechs seuenwerf omme die stadt ende die priesters sullen met die Basoenen blasen,
Ende als dat gheluyt der trompetten langher en{de} onderscheydender klincken sal, en{de} dattet in uwen ooren vermenichfuldicht, soo sal alle dat volck te samen roepen met grooten gecrijsche, ende die muere{n} der stadt sullen totten gront in stucken vallen ende een yeghelijck sal inne ghaen door die plaetse daer si voor stonden.
Doen riep Iosue die sone Nun, die priesters, ende sprack tot hen, Draget die arcke des verbonts, en{de} seuen priesters laet seuen ghuldeniaers Basoenen draghen, voor die Arcke des HEEREN,
Maer tot den volc seyde hi, Trect henen, ende ghaet omme die stadt, en{de} wie gewapent is, die ghae voor die Arcke des HEREN henen,
Doen Iosue zijn woorde{n} gheeyndet, ende dat den volcke geseyt hadde, en{de} die seuen priesters seuen Basoenen bliesen voor de arcke des HEEREN,
soo ghick alle dat volck dat ghewapent was, voor die priestere{n} henen die de Basoenen bliesen, ende den hoop des ghemeyns volcs volchde darcke na ende blies, dattet alle droende va{n}der trompette{n} geluyt
maer Iosue hadde de{n} volc gebode{n}, en{de} geseyt Ghi en sult gheen veltghecrijsch maken, noch uwe stemme laten hooren, noch een woort wt uwen monde late{n} gaen tot op die{n} dach, dat ick tot v segghen sal, maect een veldtghecrijsch, ende roept.
Alsoo ghinck dye Arcke des HEEREN eens ront om die stadt, door den dach en{de} quam weder inde{n} leger, en{de} bleef daer in
Ende doen Iosue des morgens vroech opstont, droeghen die priesters die Arcke des HEEREN,
so droeghe{n} ooc die seuen priesters die seuen guldeniaers basoene{n} voor die arcke des HEEREN, ende gingen, en{de} bliesen die basoenen, en{de} die gewapent was ghinck voor hen, ende dat andere gemeyn volck volchde na die arcke des HEERE, en{de} blies die basoene{n}.
Des anderen daechs ghingen si oock eens omme die stadt, ende quamen weder inden leghere, Alsoo deden si ses daghen.
Maer opten seuensten dach, doen die morgenstont opginc maecte{n} si he{n} vroech op, ende gingen soo dat beschict was seuenwerf om die stadt, alsoo dat si op den selue{n} eenighen dach seuenwerf om die stadt quamen,
ende ten seuensten mael, doen die priesters die basoenen bliesen, sprack Iosue tot alle dat volck van Israel, Maect een veltghecrijsch, Want die HEERE heeft v die stadt ghegeuen,
Maer dese stadt ende alle watter inne is moet den HEERE verbannen zijn, Alleen die hoere Rahab sal leuendich bliue{n}, ende alle die met haer inden huyse zijn, Want si heeft die boden verborghen die wy wt sonden,
Maer wacht v dat ghy van geenen dinghen die v verboden zijn yet roert, en{de} zijt schuldich der ouertredinge en{de} dat al de{n} heyrleger va{n} Israel onder sonde si en{de} verstoort,
Maer allet siluer en{de} gout metten metalen ende yseren ghereetschap sal den HEERE geheylicht zijn, op dat tot des HEEREN schatte come.
Daer omme doen dat volc een veldt gecrijsch maecte, ende die trompetten bliesen en{de} doen dat volc dat geluyt der basoenen hoorde, vielen terstont die mueren, en{de} een yegelic clam door die plaetse op, die tegens hem was, ende namen die stadt in
ende sloeghen doot al wat in die stadt was, metter scerpten des sweerts, van man ende wijf, ionghen ende ouden, ossen, schapen, en{de} ezelen sloeghen si metten sweerde.
Ende Iosue sprack totten twee mannen, die dat lant bespiet hadde{n}, gaet in dat huys des hoeren, ende leydet die vrouwe van daer wt met alle dat si heeft, alsooghi haer ghesworen hebt,
Doen ginghen die iongelingen daer inne, ende leyden Rahab daer wt met haeren vader, ende moeder en{de} broederen, al wat si hadde, ende haeren huysraet, ende alle haer gheslachte, ende dedense woonen buyten den legher van Israel.
Maer die stadt verbranden si met viere, ende alle wat daer inne gheuonden was, alleen dat siluer ende gout ende metalen ende yseren ghereetschap deden si tot eene{n} schat in dat huys des HEEREN,
Maer Rahab die hoere metten huyse haers vaders, ende alle wat si hadde, liet Iosue leuen, ende si woonde in dat midden van Israel tot op desen dach, om datsi die boden verborghen hadde, die Iosue om te bespieden gesonden hadde tot Iericho. In dien tijt begeerde Iosue wenschende, ende sprack,
Veruloect si die man voor den HEERE, die dese stadt Iericho oprecht ende timmert, als hi haer fundament leghet, dat coste hem sinen eersten sone, ende als hi haer poorte settet, dat coste hem sinen ioncsten sone.
Alsoo was die HEERE met Iosue, dat sinen naem is vercondicht in allen landen.
MAer die kinderen van Israel ouertraden dat ghebot, ende si ghebruycten van dat verbande, Want Achan die sone Charmi des soons Sabdi, des soons Sare vanden gheslachte Iuda, nam wat van den verbande{n}, En{de} die HEERE is toornich gheworde{n} teghen die kinderen van Israel.
Doen nv Iosue mannen wtsant, van Iericho tot Hai, die bi BethAuen leget, tege{n} dat Oosten voor BethEl, ende sprack tot hen, Gaet op, ende bespiet dat landt, ende si hebben volbracht, dat hen beuolen was, ende Hai bespiedet,
ende quame{n} weder tot Iosue, ende spraken tot hem, En laet al dat volc niet opwaerts reysen, maer laet twee oft drie duysent mannen, opwaerts reysen, en{de} die stadt te niet doen, Waeromme sal alle dit volck ghequelt worden teghen zeer luttel vianden.
Also trocke{n} drie duysent strijtbaer mannen des volcs opwaerts en{de} die vluchteden voor die mannen van Hai, ende keerden de{n} rugghe,
ende van desen vielen inden doot sessendertich mannen, ende veruolchdense van die poorte tot Sabarim toe, si vielen Vliende door bereyde plaetsen, Doen wert de{n} volcke therte verzaget, en{de} wert smiltende als watere,
Maer Iosue veschoorde zijn cleederen, ende viel op zijn aensichte te aerden voor die arcke des HEEREN, tot des auonts metten outsten van Israel, en{de} wierpen stof op haer hoofden.
En{de} Iosue sprack, Ach HEERE waeromme woudy dit volck ouer die Iordane leyden, dat ghi ons in die handen der Amoriten soudt gheuen, ons te verdoene? O oft wi op ghene side der Iordanen waren ghebleuen, soo wi beghonst hadden,
Ach mijn HEERE God, wat sal ick segghen, nv Israel sinen vianden den rugghe keert?
die Cananiten ende die inwoonders des landts sullen dit hooren, ende te samen tot eenen hoope verghadert worden, ghelijck eenen cloot, soo sullen si ons omuangen, ende ooc onsen naem wtroeyen vander aerden, Wat suldy dan uwen grooten name doen?
Doen sprac die HEERE tot Iosue, staet op, Waerom ligt ghi also op uwe aensicht?
Israel heeft hem besondicht, ende si hebben mijn verbont ouerghegaen, dat ick hen gheboden hebbe, Daer toe hebbe si ooc vanden verbanden ghenomen, ende gestolen, ende gheloghen, ende onder haere ghereetschap verborghen gheleyt,
Die kinderen van Israel en moghen niet staen, voor haere vianden, maer moeten haere viande{n} den rugghe keeren, Want si zijn besmettet met verbanden dinghen, Ick en sal voortaen niet met v zijn, totter tijt toe, dat ghi verniele den ghenen die dusdanich is.
Staet op, ende heylicht dat volck, ende segt hen, heylicht v teghen morghen, want alsoo seyt die HEERE die God van Israel, Daer is eenen ban onder v Israel, daer omme en cont ghi niet ghestaen voor uwe viande{n} tot dat hi wt v wtgewist is die met deser sonde besmet is,
Ghi sult morghen vroech toe ghaen, eenyegelijck door uwe gheslachte na den anderen, en{de} welcke gheslachte die HEERE vinde{n} sal, dat sal voort comen, deen gheslachte na dat andere, Ende dwelcke gheslachte die HEERE raken sal, dat sal voort comen, deen huys na dandere,
En{de} dwelcke huys die HEERE raken sal, dat sal voortcomen, deen huyswaert na den anderen, Ende die beuonden wordt in dusdanige groote sonde dien salmen met vyer verbranden, met alle dan hi heuet, Om dat hi dat verbondt des HEEREN ouerghetreden heeft, en{de} een onbehoorlijck stuck bedreuen heeft.
Doen stont Iosue des morghens vroech op, ende dede Israel voortcomen, dat een geslachte na den anderen, ende dat geslachte Iuda wert gheraect,
ende doen hi dat gheslachte van Iuda daer toe brachte, soo wert dat gheslachte van Sare gheuonden, Ende doen hi dat gheslachte van Sare toebracht, die een huyswaert na den anderen, soo wert Sabdi geraect,
Ende doen hi zijn huys toe bracht, die een waert na den anderen, soo wert gheraect Achan die sone Charmi des soons Sabdi des soons Sare wt den geslachte Iuda.
Ende Iosue sprack tot Achan, Mijn sone geeft den HEERE de{n} Gode va{n} Israel die eere, ende gheeft hem den lof, ende gheeft mi te kennen wat ghi ghedaen hebt, ende en loochent daer niet af,
Doen antwoorde Achan tot Iosue, ende sprack, Warachtelijc ick hebbe mi besondicht aen den HEERE den Godt van Israel, alsoo ende alsoo hebbe ick gedaen,
Ick sach onder den roof eene{n} zeer costeliken Perschen mantel, ende twee hondert sikelen siluers, ende een gulden rije, vijftich sikelen swaer in gewichte dies gheluste mi, ende ick nam dat, ende ic hebt in die aerde ghedubt en{de} ouerscharret, tege{n} dat middel va{n} mijnder wooninge, ende dat siluer daer onder, hebbe ick in die aerde ghegrauen.
Doen sandt Iosue dienaers die liepen tot die woninge, ende vondent al verborghen inder seluer plaetse ende dat siluer daer mede.
En{de} daer wtnemende, brochten zijt tot Iosue, ende tot allen den kinderen van Israel, ende schuddent voor den HERE.
Doen nam Iosue ende alle Israel met hem Achan den sone Sare, metten siluer, mantel, en{de} gulden rije, sine sonen ende dochteren, zijn ossen ende ezelen, ende schapen, zijn wooninghe, ende al dat hi hadde, ende leydense op, int dal Achor.
Ende Iosue sprac daer, Wa{n}t ghi ons verstoort hebt, soo verstoore v die HEERE in desen daghe, ende si steenden hem, alle Israel, ende verbranden hem met vier, ende al wat hem toebehoorde,
ende doen sise ghesteent hadden, so maecten si daer eenen grooten steenhoope ouer, die blijft tot desen daghe toe. En{de} die toornicheyt des HEREN is alsoo van hen ghekeert. Daer af hiet die selue plaetse dat dal Achor, tot desen dach toe.
ENde die HEERE sprac tot Iosue, En vreest, noch en verzaghet niet. Neemt met v alle doorloochs volck, ende maect v op, ende trect op tot Hai, Siet daer, ic hebbe den coninck van Hai met sinen volcke, ende zijnder stadt ende lande, in uwen hande ghegheuen,
ende sult met Hai ende haeren coninck doen, alsoo ghi met Iericho ende haeren coninck ghedaen hebt, wt genomen dat ghi haeren roof ende haer vee, onder v deelen sult, maer legt laghen achter die stadt.
Doen stont Iosue op, en{de} al tcrijchs volck om te trecken tot Hai, ende Iosue vercoos dertich duysent strijtbaer mannen, en{de} santse wt bider nacht,
ende gheboot hen, ende sprac, Siet toe, ghi sult laghen leggen achter die stadt, maer en maect v niet alte verre vander stadt, ende weest altesamen bereyt,
Ick ende alle dat volck dat met mi is, sullen van teghen dye stadt opclimmen, Ende als si teghen ons wtcomen, ghelijck te voren, soo sullen wi voor hen vluchten, ende den rugge keeren,
op dat si ons daer wt na volgen, tot dat wise daer wt vander stadt trecken, Want si sullen wane{n}, dat wi voor hen vlieden, so wi te voren deden,
Ende als wi voor hen vlieden, ende si ons naeuolghen, soo sult ghi v op maken wt der laghen, ende die stadt inne nemen, Want die HEERE uwe Godt salse in uwen handen gheuen,
Maer als ghi die stadt inghenomen hebt, soo steectse aen met vier, nae den woorde des HEREN doet, Siet, ick hebt v gheboden.
Alsoo sandtse Iosue wech, ende si gingen henen totter plaetsen der laghen, ende hieldent tusschen BethEl, ende Hai, teghent westen waert aen Hai, Maer Iosue bleef die nacht onder dat midden vanden volck,
Ende stont smorghens vroech op, en{de} ordineerde dat volck, ende trock opwaerts metten ouden van Israel, voor dat volc henen tot Hai, en{de} al dat crijchs volc dat bi he{m} was trock opwaerts,
ende si gingen toe, en{de} quamen teghen die stadt, ende maecten haeren legher teghent noorden, voor Hai, also datter maer een deel en was tusschen hen ende Hai.
Maer hi hadde bi vijfduysent manne{n} ghenomen, ende in die laghen ghestelt tusschen BethEl en{de} Hai, westwaert der stadt,
ende si hielden dat volck, des gheheelen legers dat tegen tnoorden der stadt was, also dat het laetste reycte tegen dat westen der stadt. Alsoo ghinck Iosue henen inder seluer nacht midden int dal.
Als die coninck van Hai dat sach, haestede hi, ende is wtghegaen met alle den heyr vander stadt, om dat volck van Israel ten strijde teghen te gane, met al haeren volcke, recht voor dat velt, Want hi en wist niet dat hem laghen ghestelt waren achter die stadt.
Maer Iosue ende alle dat volck van Israel weken die plaetse, ende veynsden te vreesen, en{de} vloden door den wech der woestinen,
Maer si roepende tesamen, en{de} malcandere{n} met vermanen verweckende, veruolchdense, Ende als si wech ghetrocken ware{n} vander stadt,
ende daer niemant binnen ghebleuen en was van BethEl ende Hai, die niet wt en trock om Israel na te iagen, so liete{n} si die stadt open staen, alleens ghelijck si wtghetoghen waren.
Doen sprac die HEERE tot Iosue, heft op den schilt, die ghi in v hant hebt teghen Hai, want ick hebse in uwen handen ghegeuen,
Ende doe Iosue den schilt tegen die stadt verheuen hadde, doen brack die laghe haestelic op wt haerder plaetsen, ende liep, nae dien dat hi zijn hant wtrechte, ende si quamen in die stat ende wonnense, ende haestede{n}, ende stakense met vier ae{n},
Ende die mannen van Hai keerden hen, ende saghen achter hen, ende saghen den roock der stadt op ghaen ten hemel toe, ende si en hadden gheen ruymte te vlieden noch herwaerts noch derwaerts, om dat volck datter te voren die vluchte veynsde, en{de} reysde ter woestinen, keerde he{m} omme, ende weerde hem sterckelick.
Ende doen Iosue, ende alle dat volc van Israel sach, dat die laghe die stadt ghewonnen hadde, want den rooc der stadt opginc soo keerden si wederomme, ende sloegen de mannen van Hai,
En{de} die de stadt inghenomen hadden, quamen oock wt hen teghen, en{de} begonste{n} te slaen, die int middele va{n} haeren vianden waren, En{de} als si nv aen beyde siden herwaerts en{de} derwaerts vielen haere vianden ende werden verslagen, so sloeghen sise, tot datter niemandt onder hen ouer en bleef, noch en ontquam,
Doen grepen si den coninck van Hai leuende, ende si brachte{n} hem tot Iosue.
Ende doen si al gedoot waren, die dat volck van Israel totter woestinen eynde veruolcht hadden, ende op der seluer plaetsen met den swaerde vielen Doen keerde hem alle dat volck va{n} Israel tot Hai, ende sloegense metter scharpte des swaerts,
Ende alle die op dien dach inder seluer plaetse vielen, van mannen tot vrouwen toe, die waren twaelf duysent, altemael luyden der stadt van Hai.
Maer Iosue en trac zijn hant niet weder af, daer mede hi de{n} schilt wtrecte, tot dat al die inwoonders va{n} Hai verslegen werden,
Maer dat vee, ende den roof der stadt deelde Israel wt onder hen, na den woorde des HEEREN, dat hi Iosue geboden hadde.
Ende Iosue verbrande Hai wt, en{de} maecter eenen eewighen hoop af, die noch huyden daer is,
Ende hinc den coninck va{n} Hai aen een galge, tot tsauonts toe, Maer doen die sonne onder was gegaen, doen geboot hi datmen zijn lichaem vander galge doen soude, en{de} worpen hem onder der stadt poorte, ende maecten daer eenen grooten steenhoop op hem, die tot huyden desen daghe toe daer is.
Doen stichte Iosue den HEERE den Gode van Israel eenen altaer opten berch Hebal,
soo Moyses die knecht der HEEREN gheboden hadde, den kinderen van Israel, alsoo in dat boec der wet Moysi geschreuen staet, eenen altaer van gheheelen steene{n} daer ouer men met gheene{n} yseren en quam, ende offerden den HEERE daer op brantoffer, ende vreedsamen offer,
en{de} screef aldaer op die steenen die tweede wet, Moysi, die hi voor die kinderen van Israel by een vergadert hadde.
Ende alle dat volck van Israel met sinen ouders, ende die leydtsmannen, ende die rechteren, stonden tot beyde side{n} der arcken, teghen dat aenghesichte der priesteren va{n} Leui, die die arcke des verbonts des HEEREN droeghen, die vremdelingen alsoowel als die ingheseten, haer helfte neffens den berch Garisim, ende die ander helft neffens den berch Hebal, so Moysis die knecht des HEEREN te vore{n} gheboden hadde, Ten eersten soe ghebenedide hi dat volck van Israel,
Daer nae liet hi wtroepen al de woorden der wet vander ghebenedijnge en{de} vermaledijnge, soo dat gheschreuen staet in de{n} wetboeck.
Daer en was gheen woort dat Moyses geboden hadde, dat Iosue niet wt en hadde laten roepen, maer hi verhaeldet al tegader voor die geheele gemeynte van Israel, en{de} voor die vrouwen, en{de} voor die kinderen, en{de} vremdelinghen die onder hen wandelden.
ALs nv dese geschiedenissen hoorde{n} alle die coninge{n} die op gene side der Iordane{n} ware{n}, verkeerende op die geberchten ende inden nederen velden, ende aen alle hauen der grooter zee, oock neffens den berch Libanon waren woonende, te weten, die Hethiten, Amoriten, Cananiten, Pheresiten, Heuithen, en{de} Iebusiten,
soo vergaderden si, en{de} sloeghen hen eendrachtelic te hoope, op dat si teghen Iosue ende Israel souden striden.
Maer die inwoonders van Gabaon doe{n} si hoorden wat Iosue met Iericho en{de} Hai gedaen hadde,
soo ghebruycten si ooc eender looser ghedachtenisse, ende si ghinghen henen, ende namen spijse, legghende oude sacken op haere ezelen, ende oude gheschoorde wijnflessen bi een ghenaeyt, ende oude ghelapte schoenen, die in een teeken des ouderdoms met ouden borsteldraden, ende oude leren te samen geuoecht waren aen haer voeten,
ende trocken oude en{de} ghelapte cleederen aen, en{de} alle dat broot haers voetsels ouer den wech was hardt en{de} vercrompen,
ende ghinghen tot Iosue, die tot dier tijt woonde inden leger tot Galgal, Ende spraken tot hem, ende tot alle man va{n} Israel,
Wi zijn wt verren landen ghecomen, daeromme begheren wi doch nv een vast verbont met v te maken, Doen andtwoorde elck man van Israel, en{de} seyde, Ghi mocht messchie{n} inde{n} lande, dat ons te deylen sal comen woonen, en{de} wi en souden dan gheen verbont met v moghen maken.
Si sprake{n} tot Iosue, Wi zijn uwe knechten. Iosue sprack tot hen, Wie zijt ghi? ende van waer coemdy?
Si seyden, Dine knechten zijn wt zeer verren landen ghecomen inden name des HEEREN ws Gods, want wi hebben zijn gheruchte ghehoort, ende alle dat hi in Egypten ghedaen heeft,
ende al dat hi den twee coninghen der Amoriten, op ghene side der Iordanen ghedaen heeft Seon den coninck tot Hesebon, ende Og den coninck tot Basan, die tot Astharoth woonde,
Daerom sprake{n} onse ouders en{de} alle dinwoonders va{n} onsen lande, Nee{m}t prouande met v op de reyse omden langen wech, ende ghaet henen, hen te ghemoete, en{de} segghet tot hen, Wi zijn uwe knechten, Dus maect nv een verbont met ons,
Siet, dit ist broot, dat wi wt onsen huysen tot onsen voetsele namen, het was noch warmme, doen wi wt trocken tot v, maer nv, siet ist hardt en{de} vercrompe{n},
Ende dese wijnflessen vulden wi nieuwe, ende siet si zijn gheschoort ende ontbonde{n}, Ende dese onse cleederen ende schoenen zijn oudt gheworden, ouer die zeer langhe reyse, en{de} by nae versleten.
Doen ontfinghen die hooftluyden haer prouande, ende en vraechde{n}t den mont des HEEREN nyet.
Ende Iosue maecte vrede met hen, ende als hy ghesleghen hadde een verbont met hen, heeft hi hen gelouet dat si niet en soude{n} worde{n} verslage{n}, En{de} die ouerste der ghemeynten swoere{n}t hen,
Maer ouer drie dage{n} na dien dat si een verbont met hen ghemaect hadden, soo quaemt voor hen, ende si hoorden, dat si va{n} daer bi waren, ende souden onder hen woonen,
Want doen dye kinderen van Israel met haeren legher voort trocken, quamen si opten derden dach tot haer steden, die hieten Gabaon, Caphira, Bereth, ende KiriathIarim,
ende en sloegense niet, om dat he{n} die ouerste der ghemeynten gesworen hadden, by den name des HEREN des gods van Israel. Ende alle die ghemeynte murmureerde teghen die ouerste van Israel,
dye tot hen seyden, Wi hebben hen ghesworen by den naem des HEEREN des Gods va{n} Israel, daeromme en moghen wise niet aentasten,
Maer dat sullen wi hen doen, Laetse behouden en{de} leuen, op dat gheen gramscap des HEEREN ouer ons en come, om des eedts wille, die{n} wi hen ghedaen hebbe{n} ist dat wi dien breke{n},
En{de} die ouerste sprake{n} tot hen, laetse leuen in deser manieren, dat si houthouwers ende waterdraghers zijn, tot der gheheelder gemeynten behoef, ghelijck hen die ouerste dit gheseyt hebben.
Doen riep Iosue die Gabaonite{n} tot he{n} segghende, Waeromme hebt ghi ons met liste willen bedrieghen, ende gheseyt, dat ghi zijt zeer verre van ons woonende, daer ghi nochta{n}s o{n}der dat middel va{n} ons woo{n}t?
Daeromme sult ghi veruloect zijn, also dat van v nyet ophouden en sullen knechten die hout houden ende water draghen totten huyse mijns Gods.
Si antwoorde{n} Het is uwen knechte{n} te kennen ghegheuen, ende ghebootschapt, dat die HEERE v God Moysi sinen knechte ghelouet heeft, dat hi v alle dat gheheele lant gheuen soude, ende voor v henen alle die inwoonders des lants vernielen soude, doen vreesden wi zeere, ende voorsagen onse zielen <parens>met uwer veruaertheyt bedwo{n}ghen</parens> ende hebben dit ghedaen, nae dusdanighen raet,
Maer nv siet, wi zijn in uwen handen, wat v goet ende recht dunct ons te doen, dat doet ons.
En{de} hi dede hen alsoo hi geseyt hadde, en{de} verlostese va{n} de hant der kindere{n} va{n} Israel dat sise niet en dooden,
Aldus maectese Iosue inden seluen daghe tot houthouwers, ende waterdraghers der ghemeynten, ende totten outaer des HEEREN, tot op desen daghe toe, in dye platse dye dye HEERE verkiesen soude.
DOen Adonizedech die coninc van Ierusalem hoorde, dat Iosue Hai gewonne{n} en{de} die omgekeert en{de} neder geworpe{n} hadde, en{de} Hai met haere{n} coninc gedae{n} hadde, so hi Iericho en{de} haere{n} coninc gedae{n} hadde, en{de} dat die va{n} Gabaon, vrede gemaect hadden met Israel, en{de} onder hen comen waren,
soo vreesden si zeere, Want Gabaon was een groote stadt, gelijc der coninclijcker steden eene, en{de} grooter dan Hai, en{de} alle haer borghers waren strijdtbaer zeer vrome mannen,
Daerom sandt Adonizedech die coninc van Iersusalem tot Oham den coninc van Hebron, ende tot Pharam den coninck tot Iarmuth, ende tot Iaphia den coninc tot Lachis, ende tot Dabir, den coninc tot Eglon, ende dede hen segghen,
Coemt opwaerts tot mi ende helpt mi, dat wi Gabaon slaen, Want si heeft met Iosue ende den kinderen van Israel vrede ghemaect, ende is tot hen ouerghetreden.
Doen vergaderde{n} en{de} trocken op die vijf coninghen der Amoriten, die coninck tot Ierusalem, die coninc tot Hebron, die coninck tot Iarmuth, die coninck tot Lachis, die coninc tot Eglon, met alle haer heyrleghers, ende beleyden Gabaon, en{de} streden daer teghen.
Maer die inwoonders van Gabaon der belegen stadt, sonden tot Iosue, die dier tijt woonde inden heyrlegere in Galgale en{de} deden hem segghen, En trect uwe hant niet af van uwe{n} knechten, coemt haestelijck opwaerts tot ons, verlost ende helpt ons, want al die coningen der Amoriten die opt gheberchte woonen, hebben hen teghen ons tesamen gheslaghen.
Iosue reysde opwaerts va{n} Galgal en{de} al dat heyr vanden oorloochs volc met he{m}, en{de} al die strijtbaer mannen, die zeer vroom en{de} sterck waren,
En{de} die HEERE sprac tot Iosue, En vreeset voor hen niet, want ick hebse in uwen handen ghegheuen, want niemant van hen en sal voor v staen moge{n}
Also quam Iosue bottelijc ouer hen en{de} oueruielse, want al den nacht trock hi op van Galgal
En{de} de HERE veruaerdese voor Israel en{de} hi verderfse metter grooter plaghen Gabaon en{de} wreefse in stucken ende iaechde hen nae door den wech, daermen ghaet op tot BetHoron, en{de} sloechse tot Aseka en{de} Maceda toe.
Ende doen si voor Israhel vloden den wech nederwaerts, soo liet die HEERE groote steenen vanden hemel op hen vallen tot Aseka toe, ende haerder storuen vele meer vanden haghel steenen dan die kinderen van Israel metten swaerde dooden.
Doen sprack Iosue tot den HEERE, in dien daghe doen die HEERE die Amoriten ouer ghaf voor dat aensichte vanden kinderen van Israel, ende sprack voor de tegenwoordicheyt va{n} Israel, Sonne houdt stille, en{de} en wilt v niet verroeren teghen Gabaon, ende Mane teghen dat dal Haialon.
Doen hieldt die sonne stille, ende die mane stont, tot dat hem dat volck aen zijn vianden wreecte. En is dit niet gheschreuen inder rechtueerdighen boeck?, Aldus stont die sonne midden aenden hemel, ende vertrack onder te ghaen, gheduerende den tijt van eenen gheheelen dach,
Ende daer en was gheenen dach desen dach ghelijck in lancheden, noch voren, noch daer nae, doen die HEERE der stemmen eens mans gehoorsaem was, want die HEERE strijdet voor Israel.
Iosue trock wederom inden legher tot Galgal, en{de} alle Israel met hem,
Maer die vijf coninghen waren gheuloden, ende verstaken hen in die holen der stadt Maceda,
ende het wert Iosue te kennen ghegheuen ende ghebootschapt, Wi hebben die vijf coninghen gheuonden verborghen inden hole tot Maceda,
Iosue gheboot sinen mede ghesellen segghende, Wentelt groote steenen voor dat ghat des hols, ende stelt daer cloecke wijse, ende neerstighe mannen vore diese bewaren,
ende en staet ghy niet stille, maer veriaghet uwe vianden, ende houdt daer van achter op, ende slaet doot die laetste vanden vooruluchtighen, ende en laetse in haerder steden stercheyt niet comen, want die HEERE uwe Godt heeftse in uwen handen ghegheuen.
Ende doen Iosue ende die kinderen van Israel voleyndet hadden, den zeer grooten slach aen hen, also dat si ten laetsten verderuende verteert waren, Wat ouer bleef dat Israel mocht ontulieden, dat quam in die vaste steden.
Aldus quam alle dat volc weder inden legher tot Iosue tot Maceda ghesont ende met vollen ghetale ende nyemant en dorste hem voor die kinderen van Israel met zijnder tonghen roeren,
Ende Iosue gheboot, segghende, Doet dat gat des hols open, en{de} brenct die vijf coninge{n} hier tot mi, die daer in verborghe{n} zijn.
Si dede{n} also en{de} brachten die vijf coninghen tot he{m} wt de{n} hole, de{n} coninc va{n} Ierusalem, den coninc va{n} Hebro{n}, de{n} coninc va{n} Iarmuth, den coninc van Lachis, den coninck van Eglon.
Doen dese vijf coninge{n} tot he{m} daer wtgebracht ware{n}, so riep Iosue al die manne{n} va{n} Israel en{de} sprack totte{n} ouerste{n} des oorloochs volcks die met he{m} trocken, Coe{m}t herwaerts en{de} terdt dese coninghen met voeten op die halsen, ende si quamen toe ende tradense met voeten op haer halsen,
en{de} Iosue sprack tot hen, En vreest niet, ende en laet v nyet grouwelen, zijt versterct ende vrymoedich Want also sal die HEERE allen uwen viande{n} doen, tege{n} die welcke ghi strijden sult.
En{de} Iosue sloechse daer nae ende doodese ende hincse op vijf micken, ende si hinghen aen die boomen tot des auonts toe.
Maer doen die sonne onder gheghaen was, gheboodt hy den mede ghesellen, datmense vanden galghen soude nemen, ende worpense in dat hol daer si hen in verborghen hadden, en{de} leyden groote steenen voor dat gat, die zijn noch daer op desen dach.
Opten seluen dach wan Iosue oock Makeda en{de} sloechse metter scarpte{n} des swaerts daer toe haeren coninck doode hi, ende alle die daer inne woonden, ende en liedt nyemanden ouerbliuen, ende dede den coninc tot Makeda, ghelijck hi den coninck tot Iericho ghedaen hadde.
Doen trock Iosue en{de} alle Israel met he{m}, van Makeda tot Lebna en{de} street tege{n} he{n},
En{de} dye HEERE gaf die selue oock inden handen van Israel, met haeren coninck, en{de} hi sloechse metter scarpten des swaerts, en{de} alle zielen die daer inne waren, ende en lieter niet eenen inne ouerbliuen, ende dede haeren coninck, so hi den coninck tot Iericho ghedaen hadde.
Daer na trock Iosue ende alle Israel met hem van Lebna tot Lachis, ende beleyde{n}se met een heyr rontsomme, en{de} bestormdense,
ende die HEERE ghaf Lachis ooc in die handen van Israel, also dat sise des anderdaechs wonnen, ende sloeghense metter scharpten des swaerts, ende alle die zielen dye daer inne waren, in alle manieren soo hi Lebna ghedaen hadde.
Inder seluer tijt trock Haram die coninck tot Gaser opwaerts, om Lachis te helpen, Maer Iosue sloech hem met allen sinen volcke, tot datter niet een ouer en bleef.
En{de} Iosue trock van Lachis met allen Israel tot Eglon, ende beleydese,
ende bestormdese ende wonse inden seluen daghe, en{de} sloechse metter scarpten des swaerts alle die zielen die daer in waren opten seluen dach, in alle manieren so hi Lachis gedaen hadde.
Daer na troc Iosue opwaerts met alle Israel van Eglon tot Hebron, ende bestormdese
ende wontse, ende sloechse metter scharpten des swaerts, ende haeren coninck met alle haer steden, ende alle die zielen die daer inne woonachtich waren en{de} en lieter niet eenen ouer bliuen, in alder manieren so hi Eglon gedaen hadde, ende die zielen die daer in ware{n}, doode hi met den swaerde.
Doen keerde Iosue wederomme met alle Israel tot Dabir,
ende bestormdese ende wondtse,
ende haeren coninc, ende daer toe oock alle haer steden, ende sloeghense metter scharpten des swaerts, ende verba{n}den alle die zielen die daer inne waren, ende en lieter niet eenen ouer bliuen, Ghelijc hi Hebron ghedaen hadde, so dede hy Dabir oock, en{de} haeren coninck, ende so hi oock Lebna ende haeren coninc ghedaen hadde.
Also sloech Iosue alle dat lant, op dat gheberchte, ende teghen dat zuyden, en{de} inden nederen landen en{de} aen Reboch, met allen haeren coninghen, ende en lieter niet eenen ouerbliuen, ende doodet al wat den adem hadde, soo die HEERE die God va{n} Israel hem gheboden hadde,
Ende sloechse van CadesBarnea aen, tot Gasa toe, ende alle dat lant Gosen tot Gabaon toe,
ende wan alle dese coninghen met haeren lande teenen male, Want dye HEERE dye God van Israel street voor Israel,
En{de} Iosue trock weder in den leghere tot Galgal met alle Israel.
DOen Iabin die coninck tot Hazor dat hoorde, sandt hi tot Iobab den Coninck tot Madon, ende totten coninck tot Semron, ende totten coninck tot Achsaph,
ende totten coningen dye noortwaerts opt gheberchte, en{de} inden pleynen lande, zuydtwaerts Cineroth, ende inden nederen lande, en{de} in die heershappien tot Dor aen dye zee, woonde{n}.
Den Cananiten tegent oosten en{de} westen. Die Amoriten, ende dye Hethiten, en{de} die Pheresiten, ende die Iebusiten, op dat gheberchte. Daer toe dye Heuiten onder aen den voet vanden berch Hermon, inde{n} lande Maspha
dese trocke{n} wt met alle haere{n} heyr, een groot volck, so vele als des zants ae{n} die zee, en{de} zeer veel paerden en{de} wage{n}s in groote{n} getale,
Alle dese coningen vergaderde{n} hen en{de} quame{n} en{de} maecte{n} haere{n} leger te hoope aen dat water Merom, om tegen Israel te strijden.
En{de} de HERE sprac tot Iosue, En vreestse niet, wa{n}t morgen om dese tijt sal ickse al verslae{n} en{de} te quetsen geue{n} voor die kindere{n} va{n} Israel, haer paerden suldy verlemen en{de} haer wagenen met vier verbrande{n}.
En{de} Iosue qua{m} bottelijck ouer hen en{de} allet oorloochs volc met hem aent water Merom, ende oueruielense,
Ende die HEERE gafse in die handen van Israel, en{de} sloegense en{de} ioegense tot groot Zidon toe, ende tot die warmme watere{n}, en{de} tot aen die breyde tot Maspha teghent oosten, ende sloegense tot datter niet een ouer en bleef.
Doen dede hen Iosue, so die HEERE geseyt hadde, en{de} verlemde haer paerden ende verbrande haer waghens,
ende keerde omme ter seluer tijt, ende wan Hazor, en{de} sloech haeren coninck met den swaerde, Want Hazor was te voren van ouden tijden, die hooftstadt van allen desen conincrijcken,
ende sloegen alle die zielen die daer inne waren, met die scharpte des swaerts, en{de} en liet niet leuendich, dat den adem hadde, en{de} verbrande Aazor mette{n} vier,
Daer toe al die steden, dier rontsomme lagen met haeren coningen wan hi, en{de} sloechse metter scharpten des swaerts, en{de} verdedese soo hem Moyses die knecht des HEEREN gheboden hadde.
Sonder dat die kinderen va{n} Israel gheene steden die op hueuelen stonden met vier verbrande{n}, Maer Hazor alleen is vanden vier verbrant
Ende alle den roof van desen steden en{de} dat vee deelden die kinderen van Israel onder hen, Maer si sloege{n} alle die menschen doot, tot dat sise vernielden, ende en lieten daer niet ouer bliuen dat adem hadde,
soo die HEERE Moysi sinen knechte, en{de} Moyses Iosue geboden hadde, so dede Iosue, alsoo datter niet een en ghebrack, aen alle dat ghene, dat die HEERE Moysi gheboden hadde.
Aldus nam Iosue alle dit lant op dat geberchte ende alle dat tegen dat zuyden leyt en{de} alle dat lant Gosen, ende die nedere landen en{de} blacke velden, en{de} dat geberchte va{n} Israel met sinen gronden,
vanden geberchte aen dat dat lant opwaerts tot Seyr scheidet, tot Baal Gad, inder breyden des berges Libanon onder aen den berch Hermon Alle haer coninghen ghewan hi en{de} sloechse en{de} doodese,
Maer hi voerde langhen tijt teghen dese coninghen strijt.
Maer daer en was geen stadt die haer nyet op en ghaf den kinderen van Israel <parens>wt ghnomen die Heuiten die tot Gabaon woonden</parens> maer si wonnense alle met strijde,
En{de} dat geschiede alsoo van des HEEREN vonnissen op dat haer herten verhardt souden worden, den kinderen van Israel met strijde teghen te ghaen, op dat si vallen souden en{de} dat hen gheen ghenade en soude gheschieden, maer vernielt souden worden, alsoo die HEERE Moysi geboden hadde.
In dien tijt quam Iosue ende doode die Enakim vanden gheberchte van Hebron van Dabir, van Anab, va{n} alle den geberchten Iuda, en{de} van alle den gheberchte van Israel, en{de} dedese te niet met haere{n} steden
Ende en liet gheenen vanden geslachte Enakim ouer bliuen inden lande der kindere{n} van Israel, sonder tot Gasa, tot Geth tot Asoten daer bleuender ouer.
Alsoo nam Iosue alle dat lant inne, In allen manieren, soo die HEERE tot Moysen ghesproken hadde, ende ghafse Israel tot eenen erue, elcken gheslachte zijn deel en{de} dat lant hielt op te oorloghen.
DIt zijn die Coninghen des lants die die kinderen va{n} Israel versloeghen, en{de} namen haer lant inne, ouer ghene syde der Iordanen, teghen der zonnen opganck vande{n} water Arnon aen, tot aen den berch Hermon, en{de} alle dat velt teghe{n} dat Oosten dat aensiet teghen die woestijne
Seon die Coninck der Amoriten, die teghen Hesebon woonde, en{de} heerschapie heeft va{n} Aroer aen die aent oeuer leyt des waters Arnon, en{de} te midden int watere, en{de} ouer dat halue Galaad tot aen dat water Iabock, dat die pale is der kinderen Amon,
en{de} ouer dat black velt tot aen die zee Ceneroth teghen dat Oosten, en{de} tot die zee der woestijnen dwelck is die aldersoutste zee aen die syde vanden Oosten, die leyt te Betiesimoth, en{de} va{n} die Zuyden syde die leyt onder Azedoch aen die beke des berchs Phasga.
Daer toe die palen des Conincs Og tot Basan die noch van Raphaim ouerbleuen was, en{de} woonde tot Astharoth ende Edraei, en{de} hadde heerschapie ouer den berch Hermon, ouer Salecha ende ouer alle Basan, tot aen die palen
Gessuri ende Maachati, en{de} des haluen Galaad welck die pale was Seon des Conincs tot Hesebon.
Moyses die knecht des HEEREN, en{de} die kinderen van Israel sloeghense, Ende Moyses die knecht des HEREN ghafse in te nemen den Rubeniten, Gadditen, en{de} den haluen gheslachte Manasse.
Dit zijn die Coninghen des lants, die Iosue sloech en{de} die kinderen va{n} Israel op dese syde der Iordanen, teghen dat Westen, va{n} BaalGad aen, op die breyde des berchs Libanon, tot aen den berch, die dat lant opwaerts tot Seir scheydet, en{de} dat ghaf Iosue den gheslachten van Israel inne te nemen, elcken zijn deel,
so wel opten gheberchten, als inden nederen lande, black velt in Azeroth en{de} in die woestijne, en{de} teghen dat zuyden ware{n}, die Hethite{n}, Amoriten, Cananiten, Pheresiten, Heuiten en{de} Iebusiten.
Die Coninck tot Iericho was een, Die Coninck tot Hai was een, die ter syde{n} aen Bethel leyt,
Die Coninck tot Ierusalem was een, Die Coninck tot Hebron was een,
Die Coninck tot Iarmoth was een, Die Coninc tot Lachis was een,
Die Coninck tot Eglon was een, Die Coninck tot Gezer, was een,
Die Coninck tot Dabir was een, Die Coninck tot Gader was een,
Die Coninck tot Harma was een, Die Coninc tot Arad was een,
Die Coninc tot Lebna was een, Die Coninck tot Odollam was een,
Die Coninc tot Maceda was een, Die Coninck tot Bethel was een,
Die coninck tot Thapnah was een Die coninc tot Hepher was een,
Die coninc tot Aphek was een, Die coninck tot Lasaron was een,
Die Coninck tot Madon was een, Die coninck tot Hazor was een,
Die coninck tot Sameron Meron was een, Die coninck tot Achsaph was een,
Die coninck tot Thaenach was een, Die Coninck tot Magedo was een,
Die Coninck tot Kades was een, Die Coninck tot Iaknean, aen Charmeel was een,
Die Coninck inder heerschapien tot Dor was een, Die Coninck der Heydeten tot Galgal was een,
Die Coninck tot Tirza was een, Dat zijn al .xxxi. Coninghen.
DOen nv Iosue oudt was, en{de} wel bedaecht, so sprack die HEERE tot hem Ghi zijt oudt gheworden en{de} wel bedaecht, ende daer is noch zeer veel lants ouerghebleuen om inne te nemen,
te weten, dat gheheel Galileen der Philistijnen, en{de} alle Gessuri,
va{n} den verstoorden Turbel ryuiere die voor Egypten vloeyt, en{de} dat gheheele lant vochtich en{de} vruchtbaer maect tot aen die palen Ackaron teghen dat Noorden die den Cananiten toe gherekent wort, vijf Ouerheeren der Philistijnen, te wetene, der Gasiten, der Asoditen, der Askaloniten, der Gethiten, der Achroniten,
Van dat Zuyden aen zijn die Eueyten, en{de} dat gheheele lant der Cananiten ende Maara der Sidoniten tot Apheck toe, tot aen die palen der Amoriten,
Daer toe dat lant daer bi gheleghen, en{de} des gheheelen Libanon teghen der Sonnen opghanck, van BaalGad aen, onder den berch Hermon, tot datmen coemt tot Hemath,
Alle die op dat gheberchte woonen van Libanon aen, tot aen die wateren Masserephat, ende alle Sidoniers, Ick ben diese sal wt doen en{de} verderuen voor die kinderen va{n} Israel, Legghet slechts daer op toe, dat si comen ten deele om wt te deelen, onder Israel so ick v gheboden hebbe.
Aldus deelt nv dit lant tot een erue onder die neghen gheslachten, ende oock mede onder dat halue gheslachte van Manasses,
Want die Rubeniten ende Gadditen hebben met den anderen haluen gheslachte Manasse haer erfdeel ontfaen, dat hen Moyses ghaf, op ghene syde der Iordanen teghen den opganck, so he{n} dat selue Moyses die knecht des HEEREN ghegheuen heeft,
van Aroer aen, die aen den oeuer des waters Arnon leyt, en{de} die stadt midden int water, en{de} alle dat lantschap Medaba tot Dibon toe,
ende alle die steden Seon des Conincs der Amoriten die tot Hesebon sadt, tot aen die palen der kinderen Amon,
Daer toe Galaad en{de} die palen aen Gessuri, ende Machati, ende den gheheelen berch Hermon, ende alle Basan tot Salacha,
dat gheheele rijck Og tot Basan die tot Astaroth ende Edrai sadt, die welcke noch een van den ouerghebleuenen was vanden Raphaim, Maer Moyses sloechse ende verdreefse.
Die kinderen van Israel en wouden niet verdrijuen die Gessuriten en{de} Maachathiten, maer Gessur ende Maachat woonen alle beyde onder die kinderen va{n} Israel tot op desen dach.
Maer de{n} gheslachten der Leuiten en ghaf hi gheen erfdeel, Want den offere des HEEREN des Gods van Israels is haer erfdeel, so hi hen ghesproken heeft.
En{de} Moyses ghaf den gheslachte der kinderen Ruben na haer gheslachten,
dat haer palen waren Aroer die aenden ouer des water Arnon leyt, en{de} die valleye midden int watere met al den effenen velde{n} die tot Medaba leyden
en{de} Hesebon, en{de} alle haer steden die inden effenen velde ligghen, Dibon Bamot Baal, ende BethBal Meon,
Iabza Kedemoth, Mephaath,
Kiriathaim Sabama, Zaretha, Sahar inder valleyen gheberchte des daels
Betphogor, die beke aen Phasga en{de} Beth Iesimoth,
en{de} al die steden opt effen velt, en{de} dat gheheele rijck Seon des Conincs der Amoriten die tot Hesebon sadt, dien Moyses sloech metten Vorsten Madian, Eui, Rekem, Zur, Hur, ende Reba, die machtighe des Conincs Seon die inden lande woonden,
Daer toe Balaam den sone Beor den waerseggher dooden die kinderen van Israel metten swaerde mette{n} anderen verslaghenen,
en{de} die pale der kindere{n} Ruben was die Iordane, Dat is dat erfdeel der kinderen Ruben met haer gheslachten steden en{de} dorpen.
Den gheslachte der kindere{n} Gad onder haer gheslachten gaf Moyses
dat haer palen ware{n}, die palen Iaesar, en{de} alle steden in Galaad en{de} dat halue lant der kinderen Amon, tot Aroer toe, dwelck leyt tegen Rabbath,
en{de} va{n} Hesebon tot Ramath Masphe tot Betonim, en{de} va{n} Manahim tot aen die pale{n} Dabir.
Maer int dal Beth Hara{n} Beth Nimra, Sucoth, en{de} Zopho{n}, dat ander deel dat ouerbleue{n} was vanden rijcke Seon des Conincs tot Hesebon, en{de} hier af was deynde tot aen die Iordane, tot aent eynde der zee Cineroth, op dese syde der Iordanen tegent Oosten.
Dat is dat erfdeel der kinderen Gad in haer geslachte{n} steden en{de} dorpen
Den halue{n} geslachte der kindere{n} Manasses onder haer gheslachte{n} gaf Moyses
dat haer palen waren va{n} Machanaim, dat gheheele Basan, dat gheheel rijck Og des Conincx tot Basan en{de} alle plecke{n} Iair die in Basan liggen te wete{n} .lx. stede{n},
En{de} dat half deel van Galaad Astharoth, Edrai, die steden des Conincrijcs Og tot Basan, de{n} kinderen Machir des soons Manasse, dat is die helft der kinderen Machir na haer gheslachten.
Dat is dat Moyses wtghedeelt heeft op dat velt Moab op ghene syde der Iordanen voor Iericho teghent Oosten.
Maer de{n} gheslachte Leui en gaf Moyses gheen erfdeel, Want die HEERE die God van Israel is haer erfdeel, so hi hen ghesproken heeft.
DIt is dat die kinderen van Israel beerft hebben inden lande Canaan, dat onder hen wtghedeelt hebben die Priester Eleasar en{de} Iosue die sone Nun, en{de} die ouerste vaders onder die gheslachten der kinderen va{n} Israel,
Si deeldent doort lodt onder hen, so die HERE Moysi ghebode{n} hadde, te gheuen den neghen en{de} den haluen gheslachte,
Wa{n}t den tween en{de} den haluen gheslachte hadde Moyses erfdeelen ghegeuen op ghene syde der Iordanen. Maer de{n} Leuiten en hadde hi ghee{n} erfdeel ghegheuen onder hen,
Maer die kindere{n} Ioseph quamen in haer luyden plaetse twee gheslachten, Manasse en{de} Ephraim. Daerom en namen die Leuiten gheen deel inden lande, dan alleen steden daer inne te woonen en{de} voorsteden voor haer vee en{de} goeden,
so die HEERE Moysi gheboden hadde, so deden die kinderen van Israel, en{de} deelden dat lant.
Doe{n} ginghen die kindere{n} Iuda tot Iosue in Galgala en{de} Chaleb die sone Iephune die Kenesiter sprack tot hem, Ghi weet wat die HEERE tot Moysen den man Gods seyde van minen en{de} uwen weghe in Kades Barnea,
Ick was veertich iaer oudt, doen mi Moyses die knecht des HEEREN wt sant van Kades Barnea, om dat lant te bespieden, en{de} ick seyde he{m} weder, bootschappe{n}de, wat mi warachtelijck dochte,
Maer mijne broeders die met mi opwaerts geghaen waren, maecten den volcke, dat herte vertzaecht, Maer niet te min, ick volchde den HEERE minen Godt volcomelijck na.
Doen swoer mi Moyses in den seluen dage en{de} sprac Dat lant daer ghi met uwe{n} voete tredet, sal uwe en{de} uwer kinderen eerfdeel eewelijc zijn, daero{m} dat ghi den HEERE uwe{n} God volcomelijc na geuolcht hebt,
En{de} nv, die HEERE heeft mi late{n} leue{n}, so hi gesproke{n} heeft, Het zijn nv vijf en{de} veertich iare{n}, dat die HEERE dat tot Moysen seyde, doen Israel in die woestine wandelde, en{de} nv siet, ick ben huyden vijf en{de} tachtentich iaer oudt,
en{de} ben noch huyde{n} inde{n} dage so sterc als ick was in den dage doe{n} mi Moyses wtsandt, Ghelijck mijn cracht doen was, also is si nv oock te strijden, en{de} wt en{de} in te gaen.
Dus gheeft mi nv dit gheberchte, daer die HEERE af gesproken heeft in dien daghe, doen ghijt hoordet in den seluen daghe Want die Enakim woonen daer bouen, en{de} tzijn groote en{de} vaste steden, oft dye HEERE met mi zijn wilde, dat icse verderue so die HEERE mi gelouet heeft,
Doen gebenedide hem Iosue, en{de} ghaf hem also Hebron tot eene{n} eerfdeel,
En{de} also heeft Hebro{n}, toebehoort Chaleph den sone Iephune des Kenisiters, tot op desen dach, daerom dat hi den HEERE den God van Israel volcomelijck na gehuolcht hadde,
Maer Hebron hiet voortijts Kiriath Arba, Ende Adam die alder grootste is alder onder die kinderen Enakim. Ende dat landt heeft opghehouden van oorloghe.
DAt lot des gheslachts der kindere{n} Iuda onder haer gheslachten, was van den palen Edom, aender woestinen Sin, die teghent Oosten stoot, aenden hoeck der zuyden lande{n},
alsoo dat haer palen die in dat zuyden laghen, waren vanden hoecke der souter zee, ende vander tonghen die tegent zuyden waerts ghaet,
ende coemt wt van derwaerts, totten Oopghanc des Scorpioens, ende ghaet door Sina henen, ende gaet op va{n} zuydwaerts tot Cades Bernea ende gaet door Hezron, en{de} gaet op tot Adara, ende buycht hem om Karkaa,
en{de} ghaet door Azmona, ende coemt wt aen die beke van Egypten, also dat eynde der palen, die zee wort, Dat sullen zijn haer palen teghent zuyden.
Maer die Oostpale, is van die soute zee aen, tot aen des Iordaens eynde. Die pale tegent Noorde{n}, is vander tonghe{n} der zee, die aen die plaetse des Iordae{n}s is,
en{de} ghaet opwaerts tot Beth Hagla, en{de} trect hem van Noortwaerts, tot BethAraba, ende coemt opwaerts, totten steen Bohen des soons Ruben,
en{de} gaet opwaerts te Dabir vanden dal Achor, en{de} vander Noortwaerts plecke, die teghen Galgala siet, die welcke teghen ouer leyt tot Adumim, van dat zuyt deel der beken, die ghaet door totten wateren, die genoemt worden die fonteyne der Sonnen, ende haeren wtghanck sal wesen die fonteyne Rogel,
Daer nae gaet si opwaerts totten dal des soons Hennom, aen die side des Iesubiten, die van zuydtwaerts woont, dat is Ierusalem, ende coemt opwaerts, op die scherpte des berchs die voor dat dal Iehennon leyt van Westwaerts, dwelcke daer stoot aen den hoecke des dals der Raphaim teghen dat Noorde{n} toe,
Daer na coemt si van des selfs berchs scherpte totter water fonteynen Nephthoah, ende coemt totten steden des geberchts Ephron, ende neyghet haer tot Baala, dat is, Kariath Iarim,
ende cro{m}met haer daer om van Baala, teghen den Westen, totten gheberchte Seir, ende ghaet aen die side henen des gheberchts Iarim van Noorden waert, dat is, Chessalon, ende coemt neder tot Beth Semes, ende ghaet door Thamna,
ende breect wt aen die side Akron, teghent Noorden waerts, ende trect haer tot Secron, ende ghaet ouer den berch Baala ende coemt daer wt tot Iabneel, alsoo dat haer laetste, die zee is, Maer den pale tege{n} dat Westen, is die groote zee.
Dit zijn die palen der kinderen Iuda, rontomme in haer gheslachten.
Chaleb den sone Iephune wert zijn erfdeel ghegheuen, onder die kinderen Iuda, naer dat die HEERE Iosue beual, te wete{n} Kariath Arba des vaders Enak, dat is Hebron,
Ende Chaleb verdreef van daer, die drie sone{n} Enak, Sesai, Ahiman, ende Thalmai gheboren van den gheslachte van Enak,
ende trock van daer opwaerts totten inwoonders van Dabir, Maer Dabir hietmen hier voortijts Kiriath Sepher, dat is te seggen, die stadt der brieuen
En{de} Chaleph sprack, Wie Kiriath Sepher slaet en{de} wint, dien sal ick mijn dochter Achsa tot eene{n} wiue gheuen,
Doen wontse Othomiel die sone Kenes die ioncste broeder Chaleb, En{de} hi gaf hem zijn dochter Achsa tot eene{n} wiue
En{de} doen si te samen reysden, riedt haer haer man, dat si van haeren vader eenen ackere eyssche{n} soude, en{de} si suchte doen si op den ezele sadt. Doen sprack Chaleb tot haer Wat is v?
Si sprack, Gheeft mi een gebenedijnge, want ghi hebt mi een zuydt landt dat drooghe is ghegheuen, gheeft mi oock water aderen, Doen gaf hi haer fonteynen bouen en{de} beneden,
dat is dat erfdeel des geslachts Iuda onder haeren gheslachten.
En{de} die stede{n} des geslachts der kinderen Iuda, vande{n} eenen hoecke totte{n} andere{n}, aen die palen der Edomiten tegent zuyden, waren dese, Kabzeel, Eder, Iagur,
Kina, Dimona, Adada,
Kedes, Hazor, Ietham,
Siph Telem, Baloth,
Hazor, Hadata, Karoth, Hezron, dat is Hazor,
Oman, Sema, Molada,
Hazar, Gadda, Hesmon, Bethpaleth,
Hazar, Sual, Bersebee, Bisiothia,
Baala, Hijn, Azem,
Eltolad, Chesil, Horma,
Ziklag, Madmanna, San Sanna,
Lebaoth, Silhim, Ain, Rimon, dat zijn neghen ende twintich steden en{de} haer dorpen.
Maer inden gronden en{de} velden was Esthaol, Zarea, Asna,
Sanoah, Enganim Thaphua, Enam,
Iarmuth, Odullam, Socho, Aseka,
Saarim, Adithaim, Gedera, Giderotaim, dat zijn veerthien steden ende haer dorpen.
Zanan, Hadasa, Magdal, Gad,
Delean Mizpe, Iakthiel,
Lachis, Basekath, Eglon
Chabon, Lahman, Chithlis,
Gederoth, BethDagon, Naama, Maceda, dat zijn sesthien steden en{de} haer dorpen.
Labana, Ether, Azen,
Iephtah, Asna, Nezib,
Keila, Achsib, Maresa, dat zijn neghen steden en{de} haer dorpen.
Akaron met haeren pachtgoede{n} en{de} dorpen,
Van Akaron, en{de} aen die zee, en{de} al wat aen Azothen strect, en{de} haer dorpen,
Asoten met haere{n} pachtgoeden, en{de} doprpe{n}, en{de} Gasa met haeren pachtgoeden, en{de} dorpen, tot aen dat watere Egypti, En{de} die groote zee is van zijn pale.
Maer opt gheberchte Samir, Iathir, Socho,
Da{n}na, Kariat, Sa{n}na, dat is Dabir
Anab, Esthemo, Annim,
Gosen, Holon, Gilo, dat zijn elf steden en{de} haer dorpen.
Arab, Roma, Esean,
Ianum, Beth Thapuah, Apheka,
Humta, Kariath Arba, dat is Hebron, Zior, dat zijn nege{n} stede{n} en{de} haer dorpen.
Maon, Carmel, Siph, Iuta,
Iesrael, Iukidea{m}, Sanoeh,
Kain, Gabaa, Thimna, dat zijn thien steden ende haer dorpen,
Halhul, Bethsur, Gedor,
Maarath, BethAnoth, ende Elthekon, dat zijn ses steden en{de} haer dorpen.
CariathBaal, dat is, KiriathIearim dat is die boschstadt, en{de} Arebba twee steden ende haer dorpen.
En{de} inder woeystinen was BethAraba, Middin, Sethacha,
Nibzam die souts stede{n} en{de} Engaddi, dat zijn ses steden en{de} haer dorpen, Dit maken te samen .cxv. steden.
Maer die Iebusiten woonden te Ierusalem, en{de} die kindere{n} Iuda en constense niet verdriuen, Alsoo bleuen die Iebusiten metten kinderen Iuda te Ierusalem, tot op desen dach woonen.
ENde dat lot viel den kinderen Ioseph vander Iordanen teghen Iericho, totten watere bi Iericho vande{n} oosten waerts en{de} die woestine die opwaerts gaet van Iericho, door dat geberchte Bethel,
en{de} coe{m}t va{n} Bethel wt tot Lusa, en{de} gaet door die palen ArciAtaroth,
en{de} daelt haer nederwaerts, ten westenwaert, totten palen Iaphleti, tot aen die palen des nederen Beth Horon, en{de} tot Gazer, en{de} dat eynde is tot aen die groote zee,
Dat hebben die kinderen Ioseph tot een erfdeel genome{n} Manasse, en{de} Ephraim.
Die palen der kinderen Ephraim onder haer gheslachten haers erfdeels van den Oosten waert was Atharoth, Adar, totten ouersten Beth Horon,
en{de} ghaet wt teghent westen bi Michmethath, die teghent Noorden leyt aldaer cromme{n} si haer daer omme teghen dat oosten der stadt Thaenath Silo en{de} gaet daer door van den oosten waert tot Ianoha,
En{de} daelt neder van Ianoha tot Ataroth ende Naaratha, en{de} stootet aen Iericho en{de} gaet wt aen die Iordane
va{n} Thapuah, ende ghaet teghen die zee in dat riet dorp ende haeren wtghanck is aen die zee, die dalder soutste is. Dat is dat erfdeel des stams des kindere{n} Ephraim onder haer gheslachten,
ende alle paelsteden met haeren dorpen der kinderen Ephraim, laghen verstroeyt onder dat erfdeel der kinderen Manasse.
Ende si en verdreuen die Cananiten niet, die toe Gazer woonden, Also bleuen die Cananiten onder Ephraim tot op desen dach, en{de} werde{n} tzijnsbaer gheuende tribuyt.
ENde dat lodt viel den stam Manasse, Want die is Iosephs eerste sone, ende viel op Machir, de{n} eersten sone Manasse, den vader Galaad want hi was een strijtbaer man, daerom gewert he{m} Galaad en{de} Basan,
Maer den anderen kinderen Manasse onder haeren maechschappe{n}, vielt ooc te wetene, den kinderen Abieser, den kinderen Helec, den kinderen Asriel, den kinderen Sichem, den kinderen Hepher, ende den kinderen Semida, Dat zijn die kindere{n} Manasse, des soons Ioseph, mans persoone{n} onder haeren maechschappen.
Maer Zalphaad die sone Hepher, des zoo{n}s Galaad des soons Machir, des soo{n}s Manasse, en hadde gheen sone{n}, maer dochteren, Ende haer namen zijn dese, Mahala, Noa, Egla, Melcha, Tersa,
ende ghinghen voor den priester Eleazar, ende voor Iosue, den sone Nun, ende voor dye ouersten, ende spraken, Dye HERE heeft Moysi gebode{n}, dat hy ons een erfdeel soude gheuen onder onsen broederen, En{de} men ghaf hen een erfdeel onder den broederen haers vaders, na dat beueel des HEREN.
Op Manasse vielen thien snoere{n} behaluen dat landt Galaad ende Basan, dat op ghene side der Iordane{n} leyt,
Want die dochtere{n} Manasse namen een erfdeel onder sine sonen, ende dat lant Galaad ghewert den anderen kinderen Manasse.
En{de} den pale Manasse was va{n} Aser ae{n} tot Machmathath, die voor Sychem leydt, en{de} strect totter rechter siden, aen die die aen de fonteyn Tapua woonen,
Wa{n}t dat lant Thapuah wert Manasse, en{de} is de{n} pael Manasse ae{n} die kindere{n} Ephraim,
daer na daelt hy af tot die pale{n} des dals daer die riete{n} wassen, teghen tzuyden, totten beke steden, dye Ephraims zijn, onder den steden Manasse, Maer vant noorden is die pale Manasse ae{n} die beke, ende gaet wt aen die zee,
Ephraim teghen tzuyden, ende den Manasse teghent noorden, Ende die zee is sinen pale, Ende comen te samen aen Aser van dat noorden, ende aen Isachar vant oosten.
Dus hadde nv Manasse onder Isachar, ende Aser Bethsean ende haer dorpstraten, Iebleam, met sinen dorpstraten, ende dye van Dor, met haeren dorpstraten, Ende die tot Endor ende haer straetkens, ende die tot Taanach, ende haere dorpstraten, ende dye tot Mageddo, ende haere dorpstraten, ende dat derdendeel Naphet,
Ende dye kinderen Manasse en consten dese steden nyet neder gheworpen, maer die Cananiten begonsten te woonen inden seluen lande,
Maer doen die kinderen van Israel machtich werden, maecten si die Cananiten tzijnsbaer, ende en verdreuense niet.
Doen spraken dye kinderen Iosephs tot Iosue, segghende. Waer omme en hebdi mi maer een lot ende snoer des erfdeels gegheuen, ende ick ben doch een groot volck, soo my die HEERE soo verde ghebenedijt heuet?
Doen sprack Iosue tot hen luyden, Sijt ghy een groot volc, so ghaet dan opwaerts in dat bosch, ende houdt af v seluen aldaer ruymte, inden landen der Pheresiten, ende Raphaim, want v dat geberchte Ephraim te enghe is.
Doen antwoorden die kinderen Iosephs, Dat gheberchte en sullen wi nyet moghen opclimmen, want daer zijn ysere waghens, bi al die Cananite{n} de int veltachtich lant woonen, daer in geleghen zijn Bethsan met sinen dorpstraten, ende Iezrael besidt dat dal int midden,
Iosue sprack totten huysen Iosephs tot Ephraim ende Manasse, Ghy zijt een groot volc, ende want ghi een groot volck zijt, so en moechdi niet een lodt hebbe{n}
maer dat gheberchte sal uwe zijn, daer dye bosschagie is, dat maect v bequame, soo sal dat ws lots wtganc zijn, als ghi die Cananiten verdriuet, die ysere wagens hebben, ende machtich zijn, soo ghy segghet
ENde die gheheele ghemeynte der kinderen van Israel, verghaderden hen tot Silo, ende rechten aldaer den tabernakele des ghetuyghenissen op, ende dat lant was hen onderworpen,
ende daer waren noch seuen gheslachten der kinderen van Israhel, die{n} si haer erfdeel niet wt gedeylt en hadde{n},
Ende Iosue sprack totten kindere{n} van Israhel, Hoe langhe verdwijndy van onse wise traecheyt, dat ghi nyet henen en ghaet, om dat lant inne te nemen, dat v dye HEERE uwer vaderen God ghegheuen heeft?
Kiest wt elcken stamme drie manne{n}, dat icse seynde, ende dat si hen op make{n}, en{de} door dat lant ghaen, ende bescriuent na haeren erfdeel, ende comen tot mi, ende vertellent my, wat si ghescreuen hebben
Deelt dat lant in seuen deelen, Iudas sal blijuen op sine palen vander zuytsiden, ende dat huys Ioseph sal blijue{n} op sine palen vant noorden aen,
maer beschrijft ghi tlant, dat hier te midde{n} leyt, in seue{n} deelen ende brenctse herwaerts tot mi, so sal ic v dat lot worpen, voor den HERE onsen Godt,
Wa{n}t die Leuiten en hebben gheen deel onder v, Maer dat priesterschap des HEEREN is haer erfdeel, Maer Gad ende Ruben, ende dat halue gheslachte Manasse, hebbe{n} haer erfdeel ghenomen ouer ghene side des Iordaens, teghent oosten, dat hen Moyses die knecht des HEEREN gegeuen heeft.
Doen die mannen op ghestaen ware{n}, op dat si wech souden ghaen, geboot Iosue he{n}, doen si wilde{n} gaen, om dat lant te bescriue{n}, ende sprac, gaet hene{n}, en{de} doorwandelt tlant, ende bescriuet, ende coemt weder tot mi, dat ick v hier dat lodt worpe voor den HERE, tot Silo,
Alsoo ginghen die mannen henen, ende doortrocken tlant, en{de} bescreuent op eenen brief, na die steden in seuen deelen, ende quamen tot Iosue, inden leghere tot Silo,
Doen wierp Iosue dat lot ouer he{n} tot Silo, voor den HEERE, ende deelden aldaer dat lant wt, onder die kindere{n} van Israel, eene{n} yegelijcken zijn deel.
Ende dat eerste lot des geslachts der kinderen Ben Iamin viel na haere{n} geslachten, en{de} die pale haers lots ginc wt, tusschen den kinderen Iuda, ende den kindere{n} Iosephs,
En{de} haere{n} pale was aen den hoecke teghent noorden, vander Iordanen aen, ende gaet opwaerts ae{n} die side Iericho, va{n} noortwaerts, en{de} coe{m}t opt geberchte tege{n}t westen waerts, en{de} ghaet wt der woestinen Beth Auen,
ende ghaet van daer tot Lusa aen die side henen, aen Lusa ten tzuytwaerts, dat is, Bethel, en{de} coe{m}t af tot Ataroth Adar, aen den berge, dye van tzuyden leyt, aen den nederen Beth Horon,
daer na neyghet si haer, ende crommet haer om, totten hoecke des westens tegent zuyden vanden berghe, dye voor Beth Horon, zuytwaerts leyt, ende ghaet wt aen Kariath Baal, dat is, Kiriath Iarim, dye stadt der kinderen Iuda, dat is den hoecke tegen dat westen.
Maer den hoecke teghen tzuyden is van Kariath Iarim aen, ende gaet wt tegent westen, en{de} coe{m}t wt totte{n} water fonteynen Nephthoa,
en{de} daelt neder aen des berchs eynde, die voor den dal des soo{n}s Hena{m} leyt, welc inden nederen lande Raphaim teghen tnoorden leyt, ende daelt af doort dal der kindere{n} Ennon aender siden der Iebusiten, aenden zuyden, en{de} coemt neder totter fonteynen Rogel,
en{de} trect haer vantnoortwaert, en{de} coemt wt tot Ensenes dat is tot die fonteyne der Sonnen
ende ghaet wt totten hoopen die teghen Adumim opwaerts ligghen, en{de} coemt nederwaerts totten steen Bohen des soons Ruben, en{de} gaet ter siden henen, neffens den blacken velde, dat teghent noorden leyt, ende coemt af opt blac velt,
Ende gaet aender siden Beth Hagla, die tegent noorden leyt, en{de} zijn eynde is aender tonghe{n} der souter zee, tegent noorden, aenden canten des Iordae{n}s, teghen tzuyden, dat is des zuydens pale.
Maer dye hoecken tegent oosten sal dye Iordane eynden, Dat is dat erfdeel der kinderen Ben Iamin in haeren palen rontsomme, onder haeren geslachten.
Dye steden des gheslachts der kinderen Ben Iamin, onder haeren gheslachten waren dese, Iericho, Beth Hagla en{de} dat dal Casis,
Beth Araba, Zemaraim, Beth El,
Auim, Haphar, Aphra, Caphar,
Amonai, Aphni, Gaba, dat zijn twaelf steden, en{de} haere dorpen,
Gabaon, Rama, Beeroth,
Maspe, Caphara, Moza,
Rekem Iarepheel, Thareala,
Zela, Elephe, ende Iebus dat is, Iherusalem, Gabaath, Kariath, veerthien steden ende haer dorpen, dat is dat erfdeel der kinderen Ben Iamin in haeren geslachten.
DAer na viel dander lot des geslachts der kinderen Simeon, na haeren gheslachten,
ende haer erfdeel was onder dat erfdeele der kinderen Iuda, ende wert he{n} tot eenen erfdeele Ber Sabee, Seba, Molada,
Hazar, Sual, Bala, Azem,
Eltholad, Bethul, Harma,
Sickelech, Betha, Marcaboth, Hazar, Sua,
Beth Lebaboth, Saruhen, dat zijn derthien steden ende haer dorpe{n},
Ain, Remmon, Ether, Azan, dat zijn vier steden ende haer dorpen,
Daer toe alle dye dorpen die rontsomme dese steden ligghen tot Baalath, Beer, Ramath, teghen dat zuyden, Dat is dat erfdeel des gheslachts der kindere{n} Simeon in haeren geslachte,
Wa{n}t der kinderen Simeon erfdeel, is onder dat snoer der kinderen Iuda, Om dat dat erfdeel der kinderen Iuda hen te groot was, daeromme erfden dye kinderen Simeon onder haeren erfdeele.
Dat derde lot viel op die kindere{n} Sabulon, nae haeren gheslachte, ende dye pale haers erfdeels was by tot Sarid,
ende gaet op vander zee, totte{n} weste{n}waert, tot Medcala ende stootet aen Dabaseth, ende stootet aen die beke die tegen Iekmeam vloeyt,
ende keert hem van Sarid, teghen der sonnen opghanck, tot aen dye palen, Cisloth, Thabor, ende coemt wt tot Dabereth, ende reyct opwaerts tot Iaphia,
ende van daer ghaet hy teghent oosten, door Githa, Hepher, Itha, Cazin, ende coemt wt tot Rimon Hamthoar, Ha Nea,
ende crommet hem omme vant noorden tot Nathon, ende sine{n} wtghanc is in dat dal Iephtahel,
Kathat, Nahalal, Simron, Iedeala, ende Bethlehem, dat zijn twaelf steden ende haer dorpe{n},
Dat is dat erfdeele der kinderen Sabulon, in haeren gheslachten, Dat zijn haer steden ende dorpen.
Dat vierde lodt viel op die kinderen Isachar nae haeren gheslachten,
Ende haeren pale was Iesrahel, Chasalloth, Sunem,
Ephraim Sion, Anaharath,
Raabith, Kiseon, Abez,
Remeth, En Gannim, En hada, Beth Phares,
en{de} zijn palen comen aen Thabor, Sahazima, Beth Semes, ende sinen wtghanck was aen die Iordane, sestien steden, ende haer dorpe{n},
Dat is dat erfdeel des stams der kinderen van sachar, in haeren gheslachten, steden ende dorpen.
Dat vijfste lodt viel opten stam der kindere{n} Aser, na haere{n} geslachten,
ende haeren pale was Helkath, Hali, Beten, Achsaph,
Hala Melech, Amead, Miseal, ende stootet aen Carmele, aen dye zee, ende aen Sihor, Labnath,
ende keert hem teghen dat oosten, tot Bethdagon, ende stootet aen Sabulon, ende aen dat dal Iephtah Eel, aen dat noorden, Beth Emek, Negiel, ende coemt wt tot Cabul ter slincker hant,
ende Atrian, Kehob Hamon, Kana, tot aen groot Sidon,
ende keert hem tot Rama, totter vaster stadt, Tyrus toe, ende keert hen tot Hosa, ende ghaet wt aen die zee na dat snoer tot Achsib
Vma, Aphek, Rehob, tweentwintich steden en{de} haer dorpe{n},
Dat is dat erfdeel des stams der kinderen Aser, in haeren geslachten, steden, ende dorpen.
Dat seste lodt viel op die kinderen Nephtalim
in haren geslachten, Ende haere palen waren van Heleph, Elon, door Zaananim, Adami, dwelck is, NeKeb, Iabne El, tot Lakum toe, ende ghaet wt aen die Iordane,
ende keert hem totten westen, tot Asnoth Thabor, ende coemt van daer wt tot Hukok ende stootet aen Sabulon, teghen tzuyden, ende aen Aser teghen twesten, ende aen Iuda aen die Iordane, teghent oosten,
en{de} heeft vaste stede{n}, Zidim, Ser, Hamath, Rakath, Cinnareth,
Adama, Rama, Hazor,
Kedes, Edrai, En, Hazor,
Iereon, Magdalum, Elharem, Beth Amath, Beth Sames, negenthien steden, ende haere dorpen,
Dat is dat erfdeel des stams der kinderen Nephthalim in haeren gheslachten, steden en{de} dorpen
Dat seuende lodt viel opten stam der kinderen Dan, na haeren gheslachten,
En{de} dye palen haers erfdeels waren, Saraa, Esthaol, Irsames dat is der sonnen stadt
Saalabin, Aialon, Iethla,
Elon, Thimnatha, Ekeron,
Eltheke, Gibethon, Baalath
Iehud, Benebarak, Gath, Rimon,
Me, Iarkon, Rakon, metten palen neffens Iapho,
ende daer eyndt den pael der kindere{n} Dan, Ende die kinderen Dan trocken opwaerts, ende streden op Lesem, ende wonnent, ende sloeghense metter scharpten des swaerts, ende namense inne, ende woonden daer inne, ende noemdense, Dan nae haers vaders name,
Dat is dat erfdeel des stams der kinderen Dan, in haeren gheslachten, steden, ende dorpen.
Ende doen si dat landt altemael wt ghedeelt hadden met sinen palen, soo gauen die kinderen van Israhel Iosue den sone Nun een erfdeel onder hen,
ende ghauen hem na den beuele der HEEREN, die stadt die hi eyschte, te wetene, Thimnath, Sera, opt geberchte Ephraim, Doen timmerde hy dye stadt, ende woonde daer inne.
Dat zijn die erfdeelen die Eleazar die priester, ende Iosue die sone Nun ende die ouersten des vaders, onder den geslachten door tlot den kinderen van Israel wt deelen tot Silo, voor den HERE, voor die duere des tabernakels des ghetuygenis, ende voleynden alsoo dat wtdeelen des lants.
ENde die HEERE sprac tot Iosue, segghende, Segt den kinderen van Israhel,
Gheeft onder v vrye steden, Daer af ick v door Moysen gheseyt hebbe,
daer toe een dootslager vluchten mach, die een siele onuerhoets slaet, dat si onder v vry zijn, ende mach ontulieden dye toornicheyt vanden bloetwreker,
Ende dye daer vlucht tot een van dyen steden, sal staen buyten voor dye stadt Poorte, en{de} voor dye ouders der stadt sine sake te kennen gheuen, dye bewijst dat hi ontschuldich is, soo sullen si hem tot hen in die stadt nemen, ende hem ruymte geue{n}, dat hi bi hen woone.
Ende als dye bloet wreker hem sal veruolghen, soo en sullen si den dootslagher niet in sine handen ouergheuen, Want hy onuersiens sinen naesten geslaghen heeft, ende en is hem te voren ghee{n} viant geweest,
soo sal hi in die stadt woone{n}, tot dat hi staet voor der ghemeynten voor dat gherechte, zijn ontschuldinghe en{de} sake segghende en{de} tot dat die hooge priestere sterue, dye totter seluer tijt zijn sal, Als da{n} sal die dootslager wederkeeren, ende in zijn stadt ghaen, en{de} in zijn huys, daer hi af gheulucht is.
Doen scheyde{n} si wt Kedes in Galilee{n}, op dat geberchte Nephthalim en{de} Siche{m} op dat gheberchte Ephraim, ende Kyriath Arba, dat is, Hebron, op dat gheberchte Iuda,
dat op ghene side des Iordaens, teghen Iericho ouer leghet, teghent oosten, gauen si Bosor inder woestine{n}, op dat effene des velts, wt den geslachte Ruben, en{de} Ramoth, in Galaad wt den gheslachte Gad en{de} Gosan in Basan, wt den stam Manasse.
Dat waren die steden gheordineert allen den kinderen van Israel, ende den vremdelinghen, die onder hen woonden, op dat derwaerts vluchten soude, soo wie een siele onuerhoets slaet, dat hi niet en sterue door de{n} bloet wreker, tot dat hi voor dye gemeynte ghestaen heeft ende zijn sake met wtspreken te kennen ghegeuen heeft.
DOen ghinghen die ouerste vaders onder den Leuiten, totten priester Eleazar, ende Iosue den sone Nun, ende totten ouersten vaderen, onder die gheslachten der kindere{n} van Israel,
ende spraken tot hen, in Silo, inden lande Canaan, ende seyden, Die HEERE heeft gheboden, door dye handt Moysi, datmen ons steden gheuen soude te woonen, ende der seluer voorsteden om onse beesten te voeden,
Doen ghauen die kinderen van Israel den Leuiten van haere{n} erfdeele, na den beuele des HEREN, dese steden, ende haere voorsteden.
Ende dat lodt viel op dat gheslachte der Kahathiten, ende quamen den kinderen Aaron des priesters wt den Leuiten, door tlodt derthien steden van den gheslachte Iuda, vande{n} geslachte Simeon, en{de} vande{n} geslachte Ben Iamin,
Maer den anderen kinderen Kahath desselue{n} geslachts quame{n} door tlot thien stede{n} vande{n} geslachte Ephraim, vanden geslachte Dan, en{de} vande{n} halue{n} geslachte Manasse.
Maer den kinderen Gerson des seluen geslachts quamen door tlot derthien stede{n}, vande{n} gheslachte Isachar, vande{n} geslachte Aser, en{de} vande{n} geslachte Nephthalim, en{de} vande{n} halue{n} geslachte Manasse, tot Basan,
Den kinderen Merari, haers geslachts werde{n} twaelf stede{n} va{n}de{n} geslachte Ruben, vande{n} geslachte Gad, en{de} vanden geslachte Sabulon,
Also gaue{n} die kinderen van Israel den Leuiten, door tlot dese stede{n} ende haere voorsteden, alsoo dye HEERE door Moysen gheboden hadde.
Vanden geslachte der kinderen Iuda, en{de} vande{n} geslachte der kindere{n} Simeon gaue{n} si dese stede{n}, die si met haere{n} name noemde{n}
den kindere{n} Aaron des geslachts der Kahathite{n}, wt den kindere{n} Leui, want deerste lodt was haere,
dus gaue{n} si hen doe{n} Kiriath Arba, die des vaders Enak was, dat is Hebro{n} op dat geberchte Iuda, en{de} haer voorsteden rontsom hen,
Maer den acker der stadt, ende haer dorpen ghauen si Caleb, den soone Iephone, tot zijnder besittinghe.
Also ghaue{n} si den kindere{n} Aaron des priesters die vry stadt der dootslagers Hebron en{de} haere voorsteden, Lobna ende hare voorstede{n}
Iether en{de} haer voorstede{n} Esthmua en{de} haere voorstede{n},
Holon ende haere voorsteden, Dabir en{de} haere voorsteden,
Ain ende haere voorstede{n} Ietan en{de} haere voorstede{n}, Beth Sames en{de} hare voorstede{n}, negen stede{n} va{n} desen tween geslachten,
Maer va{n}den geslachte Ben Iamin gaue{n} si vier stede{n} Gabao{n} en{de} haer voorstede{n}, Gaba en{de} haer voorsteden,
Anathot en{de} haer voorsteden, Almon en{de} haer voorstede{n},
also dat al die stede{n} der kindere{n} Aaron des priesters, derthie{n} waren met haer voorsteden,
Den geslachte der andere kindere{n} Kahath, de{n} leuiten, quamen door haer lot vier steden
vanden geslachte Ephraim, en{de} gaue{n} he{n} die vry stadt der dootslagers, Siche{m} en{de} haer voorstede{n}, op dat gheberchte Ephraim, Gaser en{de} haere voorstede{n}
Iebsam ende haer voorstede{n}, BethHoron, en{de} haer voorstede{n},
Vanden geslachte Dan, vier stede{n}, Eltheke, en{de} haer voorsteden Gabaton en{de} haere voorsteden,
Aialon en{de} haere voorstede{n}, Gad Rimon ende haere voorsteden,
Alsoo dat alle die steden der andere kinderen des gheslachts Kahath thien waren met haeren voorsteden.
Maer den kinderen Gerson wt den gheslachten der Leuiten werde{n} gegheuen, Vanden haluen geslachte Manasse twee steden, dye vrysteden voor dye dootslaghers, Golan in Basan, en{de} haer voorstede{n} Bosram ende haere voorsteden,
Ende vanden gheslachte Isachar, ooc vier steden, Kiseon en{de} haer voorsteden, Dabrath ende haere voorsteden
Iarmuth, ende haer voorsteden, En{de} Gannim, ende haere voorsteden,
Vande{n} geslachte Aser, vier stede{n}, Miseal, Abdon,
Helkath, Rehob, met haeren voorsteden,
Vanden geslachte Nephtalim, drie steden, Dye vrye stadt Kedes, voor die dootslaghers in Galileen, Hamoth Dor, Kartan, met haere{n} voorsteden,
alsoo dat alle die steden des geslachts der Gersoniten waren derthien met haeren voorsteden.
Den gheslachten der kinderen Merari, den anderen Leuiten, vande{n} minste{n} graet werden ghegeuen, Vanden gheslachte Sabulon, vier steden, Iakneam, Karta,
Dimna, Nahalal, met haren voorsteden,
Van de{n} gheslachte Ruben, vier stede{n}, Bezer Iahza Kedemoth, Mephaat, met haere{n} voorsteden,
Vanden gheslachte Gad, vier steden Die vrijsteden voor dye dootslaghers, Ramoth in Galaad, Mahanaim, Hesebon, Iaeser, met haeren voorsteden,
Alsoo dat alle die stede{n} der kindere{n} Merari, onder hare{n} geslachten der andere Leuiten, ware{n} twaelf
Alle die stede{n} der Leuiten onder die besittinge der kindere{n} va{n} Israel ware{n} acht en{de} veertich met haeren voorsteden,
En{de} dese steden waren alsoo ghedaen, dat elcke haer voorstadt om haer hadde, deene als dye andere.
Also ghaf dye HEERE den kinderen va{n} Israel allet landt, dat hy ghesworen hadde, haren vaderen te gheuen, ende si name{n}t in, ende woonden daer inne,
Ende dye HERE ghaf hen vrede van allen nacien rontsomme, soo hy haeren vaderen gesworen hadde, ende haerder vianden en stont gheene tege{n} hen, Maer hi ghaf alle haere viande{n} in haeren handen,
Ende het en faelgeerde niet aen allen den goeden, dat die HEERE den huyse van Israel gelouet hadde, Het quam af, ende wert hen veruult.
DOen riep Iosue dye Rubeniten, ende Gadditen, ende dat halue gheslachte Manasse,
ende sprack tot hen, Ghy hebbet alle ghedaen, dat v Moyses die knecht des HEREN gheboden heeft, ende ghi hebbet my in allen dinghen onderdanich geweest,
Ghi en hebt uwe broeders niet verlaten eenen langen tijt, tot op desen dach, ende hebt ghehouden aen dat gebot des HEEREN ws Godts,
Want die HEERE uwe Godt, uwe broeders tot rusten heeft ghebracht, so hi hen gelouet hadde, soo keert v nv wederomme, ende trect henen tot uwe wooninge{n}, inde{n} lande uwer besittinge{n}, dat v die knecht Godts Moyses ghegheuen heeft op ghene{n} side des Iordaens.
Doet slechts naersticheyt, dat ghi doet na dat ghebot ende wet, die Moises die knecht des HEEREN gheboden heeft, dat ghi de{n} HEERE uwen Godt beminnet, ende wandelt op alle sine weghen, ende sine geboden houdet, ende hem aenhanget, ende hem dienet, van gheheelder herten, ende van gheheelder sielen,
Alsoo ghebenedidese Iosue ende lietse ghaen, ende si ghinghen tot hare wooninghen.
Den haluen gheslachte Manasse heeft Moyses gegeuen tot eenen erfdeele Basan, Dye andere helft ghaf Iosue onder haeren broederen, ouer dese side des Iordaens, teghent westen, Ende doen hise liet ghaen tot haeren wooninghen, ende hen ghebenedijt hadde,
soo sprack hi tot hen, Ghy coemt weder thuys met grooten goede tot uwen wooninghen, met seer veel beesten, siluer, gout metael, yser, ende cleederen, so deelt nv den roof uwer vianden wt met uwen broederen
Aldus soo keerden die Rubeniten, Gaddite{n} ende dat halue gheslachte Manasse wederomme, ende ginghen van den kinderen van Israhel wt Silo, dye inden lande Canaan leyt, op dat si int landt Galaad soude{n} trecken, totten lande haerder besittinghen, dat si besitten wt den beuele des HEEREN door Moysen.
Ende doen si quame{n} aen dye hoopen aen dye Iordane, die inden lande Canaan leydt, timmerden dye Rubeniten, Gadditen, ende dat halue geslachte Manasse, aldaer ae{n} die Iordane eenen groote{n} schoonen altaer va{n} onghemeten hoocheyt
Maer doen dye kinderen van Israel hoorden segghen, ende seker boden dat ghebootschapt hadden, dat dye kinderen Ruben, die kinderen Gad, ende dat halue gheslachte Manasse, hadden eenen outaer ghetimmert teghen dat landt Canaan, aen dye hoopen aen dye Iordane, op dye side der kinderen van Israel,
Doen vergaderden si hen met der gheheelder ghemeynten tot Silo, op dat sy teghen hen op souden trecken met een heyr, ende teghen hen strijden,
Ende sonden daerentusschen tot hen int lant Galaad Phinehes den sone Eleazar des priesters,
en{de} met hem thien vanden ouersten vorsten, onder den huisen haerder vaderen, wt elcken gheslachte van Israel eenen,
Ende doen si tot hem quame{n}, int landt Galaad spraken si tot hen, ende seyden.
Aldus doet die gheheele ghemeynte des HEEREN seggen, en{de} ontbiet v, wat is dat ouertreden, dat ghy v aenden Godt van Israhel vergripet? ende v huyden achter den HEERE afkeeret, daer mede dat ghi v eenen altaer timmert, dat ghy af vallet vanden HEERE,
Is v te weynich aen dye misdaet Beelphegor? van de welcke wi noch op desen dach niet ghereynicht en zijn, ende daer quam een plaghe onder die gemeynte des HEEREN,
ende ghy keert v huyden achterwaerts vanden HERE, ende zijt huyden afuallich gheworden van den HERE, dat ghy huyden oft morghen ouer dye gheheele gemeynte gram soude worden,
Maer meynt ghy, dattet landt uwer besittinghen onreyn is, soo coemt hier ouer int landt, dat dye HERE besidt, daer dye wooninge des HEREN staet, ende neemt besittinghe onder ons, ende en wort niet afuallich vanden HERE, ende van ons, v eene{n} altaer timmerende, buyten den altaer des HEREN ons Godts,
En vergreep hem nyet Achan die soone Sare ende ouertrede aen dat verbande, ende die gramschap quam ouer dye gheheele ghemeynte van Israel? ende hy en was maer een man, ende och oft hi om sine misdaet alleen verghaen hadde.
Doen antwoorden die kinderen Ruben, ende die kinderen Gad, ende dat halue gheslachte Manasse, ende seyden totten hoofde{n} ende vorsten van Israel,
Die starcke Godt die HERE dye starcke Godt die HEERE weet, en{de} also sal ooc wete{n} Israel, en{de} verstae{n} Ist ouertrede{n} oft vergrepe{n} aen den HERE so en helpe hi ons huyden niet,
Ende ist dat wijt daerom gedaen hebbe{n}, om dat wy ons achter den HEERE souden af keeren, ende brantoffer ende spijsoffer, daer op souden offeren, oft vreedtsaem offer daer op souden doen, soo eysche dye HERE dat,
En{de} ist dat wijt nyet veel meer ghedaen en hebben, wt sorghen des dincs, ende spraken, Huyden of morghen mochten uwe kinderen tot onsen kinderen segghen, Wat ghaet v die HERE die Godt van Israel aen?
Die HERE heeft dye Iordane tot eenen pale gheset tusschen ons, en{de} die kinderen Ruben ende Gad, Ghi en hebt gheen deel aen den HEERE, daer mede souden uwe kinderen onse kinderen va{n} dye vreese Gods doen varen, ende af keeren.
Daer omme meynden wy beter te wesen, en{de} seyde{n} Laet ons voor onse kindere{n} eenen altaer make{n}, niet tot offer, noch tot bra{n}toffer,
Maer dat hy een ghetuyge, tusschen ons ende v, ende onsen nacomelinge{n} si, dat wi den HEERE dienst doen moghen, voor hem, met onse brandtofferen, vreedtsaem offeren, ende ander offere{n}, ende dat uwe kinderen huyden ofte morghen niet segghen en derren, tot onsen kindere{n}, Ghi en hebt ghee{n} deel aen den HERE,
Maer als si alsoo tot ons willen segghen, huyde{n} oft morge{n} soo sullen si segghen, Siet, dye ghelijckenisse des altaers des HEREN, dye onse vadere{n} ghemaect hebben, nyet totten offere, noch totten brantoffer, maer totten getuyge tusschen ons ende v.
Dat lelijcke stuck ende sonde si verre va{n} ons, dat wi afuallich souden worden vande{n} HEERE, dat wi ons huyden achterwaerts van hem souden keeren, ende eenen altaer timmeren totten offer, totten brantoffer, ende totten geschencke buyten den altaer des HEEREN ons Gods, die voor zijn wooninghe staet,
Maer doen Phinees die priester, ende die ouerste der ghemeynten, die princen van Israel die met hen waren dese woorden hoorden, die dye kinderen Ruben, Gad, ende Manasse seyden, beuielense hen wel,
en{de} Phinees die sone Eleazar des priesters, sprac totten kindere{n} Ruben, Gad, ende Manasse, Huyden bekennen wy dat dye HEERE onder v is, dat ghy v aen den HEERE nyet vergrepen en hebt, in dese daet, Nv hebt ghy Israhel verlost wt dye handt des HEEREN.
Doen trock Phinees Eleazars sone, ende dye ouersten wt den lande Galaad, van den kinderen Ruben ende Gad, weder in dat landt Canaan, totten kinderen van Israhel ende seyden hen weder die sake alsoo si ware,
Doen beuiel die sake den kindere{n} van Israhel wel, ende loefden den Godt der kinderen van Israel, ende en seyden niet meer dat si op wilden trecken met eenen heyr teghen hen, om dat lant te verderuen, daer die kinderen Ruben ende Gad inne woonden, ende besaten.
Ende dye kinderen Ruben en{de} Gad hieten den altaer, dat hi ghetuyghe si tussce{n} ons, ende dat die HEERE Godt si.
ENde na langhen tijt, doen die HERE Israel totter rusten hadde ghebracht, van allen haren vianden rontsomme, ende Iosue nv out ende wel bedaecht was,
riep hi alle Israel, en{de} hare outste, hoofden, rechters, ende officiers, en{de} sprack tot hen, Ic ben oudt, en{de} wel bedaget,
en{de} ghi hebt ghesien al wat die HEERE uwe Godt ghedaen heeft aen alle desen volcke voor v, Hoe die HEERE uwe God heeft selue voor v gestreden,
Ende nv want ick v dat landt ghedeylt hebbe metten lote van dye Iordanen aen, ende alle die volcken, die ick wt gheroeyt hebbe, ende aen dye groote zee, teghen der sonnen onderghanck, ende daer noch vele volcs ouerschiet,
ende dye HERE uwe Godt salse wt stooten voor v, ende van v verdriue{n}, dat ghi haer landt in nemet, soo v die HEERE uwe Godt, ghelouet heeft.
Alleen wordet gesterct, en{de} zijt sorchfuldich, dat ghi houdet, en{de} doet, alle wat ghescreue{n} staet int wet boec Moysi,
dat ghi daer niet af en wijcket, noch ter rechter, noch ter slincker hant, op dat ghi niet onder dese ouergebleuenen volcken en coemt, dye met v zijn, ende niet en ghedenct, noch en sweret, by de{n} name haerder gode{n}, noch hen en dient, noch en aenbedet,
maer aen hanghet den HEERE uwen Gode, soo ghi tot desen daghe toe ghedaen hebt,
soo sal dye HEERE voor v verdriuen groote ende machtighe volcken, ende niemant en sal teghen v ghestaen konnen tot desen dage toe,
uwer een salder duysent veriaghen, Want dye HEERE uwe Godt sal strijden voor v, soo hy v gelooft heeft,
Daerom bewaert dat alleen, op dalder naerstichste, dat ghi den HERE uwen Godt lief hebbet.
Maer ist dat ghy v omme keert, ende deser ouer ghebleuenen volcke dwalinghen wilt aen hanghen, ende aen hen houden, alsoo dat ghi onder hen, ende si onder v come{n},
soo weet, dat die HEERE uwe God alle dese volcke{n} niet meer voor v en sal verdriue{n}, maer si sullen v tot stricken ende netten, ende tot stocken aen uwen siden worden, ende tot eenen prickel in uwen ooghen, tot dat hy v verniele vanden goeden lande, dat v dye HERE uwe Godt ghegheuen heeft.
Siet, ick gae huyden den wech alder werelt, ende ghi sult weten van geheelder herten, ende van geheelder sielen, dat het niet een woort gefalgeert en heeft, aen alle den goede, dat die HERE uwe Godt v belouet heeft, het is al ghecomen, ende gheen verbleuen,
Ghelijck als nv allet goet gecome{n} is, dat die HEERE uwe Godt ghesproken heeft, alsoo sal die HEERE oock ouer al laten comen alle quaet, tot dat hy v verniele van desen goeden lande, dat v dye HERE uwe Godt ghegheuen heeft,
als ghi dat verbont des HEEREN ws Gods ouertredet, dat hi v gheboden heeft, ende henen ghaet, ende anderen gode{n} dient, ende die aenbedet, alsoo dat dye verbolghentheyt des HEEREN ouer v vergramme, ende v ter stondt verniele vanden goeden lande, dat hi v gegheuen heeft.
ENde Iosue verghaderde alle dye gheslachten van Israhel tot Sichem, ende riep dye ouders van Israhel, dye hoofden, die rechteren, ende officiers, en{de} doen si voor Gode ghecomen waren,
soo sprac hi tot alle den volcke, Aldus seyt die HERE die God van Israhel, Vwe vaderen woonden voortijts vanden beghinne ouer gheen side des waters, Tare Abraha{m}s ende Nahors vader, ende dienden anderen goden,
Doen nam ick uwen vader Abraham ouer ghene side des waters, ende dede hem wandelen in alle de{n} lande Canaa{n}, ende vermenichfuldichde he{m} zijn zaet,
ende ghaf hem Isaac, ende Isaac ghaf ick Iacob ende Esau, ende ghaf Esau dat gheberchte Seyr te besitten, Maer Iacob, ende sine kinderen trocken neder in Egypten.
Doen sant ick Moysen ende Aaron, ende plaechde Egypten, gelijck ic onder hen ooc ghedaen hebbe,
Daer nae leyde icker v wt, ende uwe vaders wt Egypte{n}, ende doen ghi aen dye zee quaemt, ende dye Egyptinaers uwen vaderen veruolchden met waghene{n}, ende ruyteren aen dye Roode zee,
riepen si totten HEERE, dye sette een duysternisse tusschen v ende den Egyptinaren, ende leyde die zee ouer hen, ende bedectese, En{de} uwe ooghen hebben ghesien wat ick in Egypten ghedaen hebbe, ende ghy hebt eenen lange{n} tijt inder woestinen ghewoont,
ende ick hebbe v gebracht in dat lant der Amoriten, die ouer ghene side der Iordanen woonden, ende doen si teghen v vochte{n}, ghaf icse in uwe{n} handen, dat ghi haer lant besitten sout, ende vernieldese voor v.
Doe{n} maecte he{m} Balach op die die sone Zephor, der Moabiten Coninck, ende strijdede teghen Israhel, ende hy sandt, ende dede Balaam den sone Beor roepe{n}, dat hi v vermaledien soude,
Maer ic en wilde hem niet hooren, ende hi ghebenedide v, ende ick verloste v wt sinen handen,
En{de} doen ghy ouer die Iordane ginct, ende tot Iericho quaemt, soo streden teghen v die borgheren van Iericho, dye Amoriten, Pheresiten, Cananite{n}, Hethithen, Girgesiten, Heuiten ende Iebusiten, Maer ick gafse in uwen handen,
ende sandt Horsselen voor v henen, dye dreuense wt, voor v, dye twee coninghen der Amoriten, Niet door uwe swaert, noch door uwen boghe,
ende ick hebbe v een landt ghegheuen, daer ghy nyet aen ghearbeyt en hebt, ende steden die ghi niet getimmert en hebt, dat ghy daer inne sout woonen, ende wijnberghen ende olijfberghen, die ghi niet geplanten hebt.
Aldus vreeset dan den HEERE, en{de} die{n}t hem gheheelijck ende oprechtelijck, ende laet dye goden varen, den welcken uwe vaders ghedient hebben, in Mesopotanien ende in Egypten, ende dient den HERE,
Maer en belieuet v niet dat ghi den HERE die{n}t, ende duncket v quaet te zijn, soo verkiest v huyden wyen dat ghy dyenen wilt, den goden, den welcken uwe vaders ghedient hebben in Mesopotanien, ofte den goden der Amoriten, in der welcker landt ghy woont, Maer ick ende mijn huys sullen den HEERE dienen.
Doen antwoorde dat volck, ende sprack, dat si verre van ons, dat wy den HEERE souden verlaten, ende andere{n} goden dienen,
Want die HERE onse Godt heeft ons, ende onse vaders wten lande van Egypten gheleyt, wt de{n} dienst huyse, en{de} heeft voor onsen ooghen sulcke groote teekene{n} gedaen, ende ons bewaert op alle den weghe, die{n} wi ghereyst zijn, ende onder allen volcken, door die welcke wi gegae{n} zijn,
en{de} heeft wt gestooten voor ons alle die volcke{n}, dye Amoriten, die inden lande woonden, daer omme willen wi ooc den HERE diene{n}, wa{n}t hi is onse Godt.
Iosue sprack totten volcke, Ghy en condt den HEERE niet ghedienen, want hi is een heylich Godt, een starcke, ende zeloers, dye v niet en vergheeft uwe ouertredinghe, ende sonden,
Maer als ghi den HEERE verlaetende vremden goden dienet, soo sal hy hem om keeren, ende v qualijck doen, ende v te niete doen, na dien dat hi v goet gedaen heeft,
Dat volck sprack tot Iosue, Also niet soo ghy segt en salt wesen, maer wy willen den HERE dienen.
Doen sprack Iosue totten volcke, Ghy zijt ghetuyghen ouer v, dat ghy v den HERE vercore{n} hebt, dat ghi hem dienen sout, Ende si antwoorden, Ia wi zijn getuyghen,
Soo doet dan van v die vremde goden, dye onder v zijn, ende neyghet uwe herte{n} totten HEERE, den Godt van Israhel,
Ende dat volck sprack tot Iosue, Wy sullen den HERE onsen Godt dienen, ende sinen geboden ghehoorsaem zijn,
Alsoo maecte Iosue opten seluen dach een verbont metten volcke, ende leyde hen insettinghen ende rechten voor tot Sichem.
Ende Iosue screef dese hanteringhe int wet boeck Godts, ende nam eenen grooten steen, ende rechte dyen op aldaer, onder een eycke, die in dye heylighe plaetse des HEEREN was,
en{de} sprac tot alle den volck, Siet desen steen sal ghetuyge ouer v zijn, wa{n}t ghi hebt gehoort alle die redenen des HEREN, die hy met v ghesproken heeft, ende sal een getuyghe ouer v zijn, dat ghy uwen Godt niet en wilt messchien met lueghenen versaken,
Alsoo liet Iosue tvolck eenen yeghelijcken tot sinen erfdeele ghaen.
Ende het gheuiel na dese gheschiedenisse dat Iosue die sone Nun die knecht des HEREN sterf, doen hi hondert ende thien iare{n} oudt was,
ende men begroef hem inden palen zijns erfdeels tot Thamnatha Sera, dat welck leydt opten berch Ephraim van noorden waert aenden berge Gaas,
Ende die kinderen van Israel dienden den HERE, also lange als Iosue leefde, ende die ouders die langhen tijt leefden nae Iosue, dye alle dye wercke{n} des HEREN wisten, die hy aen Israel ghedaen hadde.
Ende die ghebeenten Ioseph, die welcke die kinderen van Israel hadden wt Egypte{n} gebracht, begrouen si in Sichem, inde{n} stucke velts, dat Iacob cocht vanden kinderen Hemor, des vaders Sichem, om hondert lammeren, en{de} wert den kinderen Iosephs erfdeel.
Eleazar die sone Aaron sterf oock, ende si begroeuen hem tot Gabaath Phinees, zijns zoons, die hem ghegheuen was op dat gheberchte Ephraim.
NA die doot Iosue: vraechden die kinderen va{n} Israel de{n} HEERE en{de} spraken, Wie sal onder ons die oorloghe voere{n} teghen dye Cananiten, ende wie sal dye leytsman des strijts zijn?
Dye HEERE sprack. Iudas salse voeren, en{de} op climmen. Ic heb dat lant in zijn hant ghegeuen.
Doen sprack Iudas tot sine{n} broeder Symeon. Trect met my opwaerts in mijn lot, en{de} laet ons teghen die Cananiten strijden, so sal ic weder met v trecken in v lot. Aldus trock Simeon met hem.
Doen Iudas op trock, so gaf hem die HERE die Cananiten en{de} Pheresiten in haeren hande{n}, en{de} sloghen tot Besek, thien duysent mannen,
en{de} vonden AdoniBesek tot Besek en{de} streden teghen hem, en{de} slogen die Cananiten ende Pheresiten,
Maer Adoni Besek vluchtede, en{de} si iaechde{n} he{m} na, en{de} doen si he{m} grepen, hiewe{n} si hem die duyme{n} aen zijn ha{n}den en{de} voeten af.
Doen sprack AdoniBesek Tseuentich coningen met afgehouwen duymen haerder hande{n} en{de} voete{n} lasen dat ouerblijfsel der spisen onder mijnder tafelen op So ict ghedaen hebbe, so heeft mi God weder vergouden, En{de} men bracht hem te Ierusalem, aldaer sterf hi.
Maer die kinderen Iuda streden tege{n} Ierusalem en{de} wonnense, en{de} sloeghense metter scarpten des sweerts, ende stoecten die stadt aen.
Daer na trocke{n} die kindere{n} Iuda neder, om teghen die Cananite{n} te stride{n}, die opt geberchte en{de} tege{n} tzuyden en{de} inde{n} gronde woone{n}.
En{de} Iuda trock hene{n} tege{n} die Cananiten, die tot Hebron woonden. Hebron hiet voortijts KariathArba, en{de} sloech Sesai en{de} Ahiman en{de} Thalmai,
en{de} trock va{n} daer tegen die inwoonders tot Dabir. Dabir hiet voortijts KariathSepher.
En{de} Caleb sprack, Wie Kariath Sepher verslaet en{de} wint, dien wil ick mijn dochter Achsa tot eenen wiue gheuen,
Doen wantse Othoniel, die sone Kynas, Calebs ioncste broeder. En{de} hi ghaf hem zijn dochter Achsa tot eenen wiue,
Ende het gheuiel, doen si in trock, wert si vermaent, dat si eenen acker van haeren vader eysschen soude, ende als si suchte sittende op de{n} ezel. Doen sprac Caleb tot haer, Wat is v?
Si sprac. Gheeft mi een gebenedijnge, wa{n}t ghi hebt mi een dorre lant gegeue{n}, dat dorre is, geeft mi ooc een waterachtich. Doen gaf Caleb haer een waterachtich bouen en{de} beneden.
En{de} die kindere{n} des Keniters Moses zwager trocken opwaerts wt der palmen stadt, metten kinderen Iuda, die teghen tzuyde{n} leger der stadt Arad, en{de} ginc hene{n} en{de} woonden onder dat volc,
en{de} Iudas troc hene{n} met Symeon sinen broeder, en{de} si slogen die Cananite{n} Sephat, en{de} si doode{n} hem en{de} hieten die stadt Harma.
Daer toe wan Iuda Gasa met haere{n} toebehoorte{n}, en{de} Askalon met haeren toebehoorte{n}, en{de} Akaron met haerder toebehoorten,
Ende die HEERE was met Iuda, also dat hi dat gheberchte in nam. Wa{n}t hi en conste die inwoo{n}ders inde{n} gronde niet inghenemen, om dat si yseren wagens hadden,
En{de} si gaue{n} Caleb Hebron, so Moyses geboden hadde. En{de} hi verdreef daer wt dye drie sonen Enakim.
Maer die kinderen Beniamin en verdreuen die Iebusiten niet, die tot Ierusale{m} woo{n}den, Maer die Iebusiten woonden by dye kinderen Beniamin tot Ierusalem, tot desen daghe toe.
Des ghelijcs trocken dye kinderen Ioseph oock op tot Bethel, ende die HEERE was met hen.
Ende dat huys Ioseph beleyde Bethel, die te voren Iusa hiet.
Ende dye wachters saghen, eenen man wt der stadt gaen, ende spraken tot hem. Wijst ons waer wi in die stadt comen, so sullen wi ontfermherticheit aen v doen.
Ende doen hijt hen wijsde waer si in die stadt souden come{n}, sloegen si die stadt metter scarpten des sweerts Maer dien man met alle sinen vrienden lieten si ghaen.
Doen trock die selue man opt landt der Hethiten, en{de} timmerde een stadt, ende hietse Lusa, die heet noch op desen daghe alsoo.
Ende Manasses en verdreef BethSam niet met haere{n} dorpkens noch Thanach, met haeren dorpkens noch die inwoo{n}ders tot Dor met haere{n} wijken noch die inwoo{n}ders tot Iebleam met haere{n} wiken Noch die inwoonders tot Mageddo met haere{n} strate{n} En{de} die Cananite{n} begonste{n} te woone{n} inde{n} selue{n} lande,
Maer doen Israel sterck wert, so maecte hi die Cananite{n} tzijnsbaer en{de} en wildese niet te niet doen.
Des gelijc so en verdreef ooc Ephraim die Cananite{n} niet die te Gaser woonde{n}. Maer die Cananiten woonden onder hen te Gaser.
Sabulon en verdreef die inwoo{n}ders ooc niet tot Ketron en{de} Nahalol, maer die Cananite{n} woonde{n} onder he{n}, en{de} waren tzijnsbaer.
Aser en verdreef die inwoonders tot Aco niet, noch die inwoonders tot Zido{n}, tot Ahelab, tot Achsib, Helba, tot Apheck, ende tot Rehob,
Die Aseriten woonde{n} onder die Cananite{n} die inde{n} lande woonde{n}, want si en verdreuense niet.
Nephthalim en verdreef die inwoo{n}ders tot BethSemes niet, noch tot BetAnach, maer woonde onder die Cananite{n} die inden lande woonde{n}. Maer die tot BethSemes en{de} tot BethAnath werde{n} hem tzijnsbaer.
En{de} die Amorite{n} benaude{n} die kindere{n} Da{n} opt geberchte, en{de} en lieten niet toe dat si onder inde{n} gront souden come{n}.
En{de} die Amorite{n} begonste{n} te woone{n} opt geberchte Heres tot Aaialon tot Saialbim, nochta{n}s so wert he{n} die hant des huys Iosephs te zwaer, en{de} werden tzijnsbaer.
En{de} de pale der Amorite{n} was va{n} den opga{n}c des Scorpioens en{de} vande{n} steen en{de} vander hoochten.
DAer qua{m} een Engel des HEREN opwaerts va{n} Galgale tot de plaetse der trane{n} en{de} sprac. Ick heb v wt Egipten hier geleyt, en{de} in dat lant gebracht dat ic uwe{n} vadere{n} geswore{n} heb, en{de} sprac. Ic en wilde mijn verbont niet achter laten inder eewicheit,
op dat ghi gheen verbont mette{n} inwoo{n}ders des lants en soudt make{n}, en{de} haer altare{n} soudt breke{n}. Maer ghi en hebt mijnder ste{m}me{n} geen gehoor gegeue{n}, waero{m} hebt ghi dat gedae{n}?
daero{m} en wilde icse niet verderue{n} voor v, op dat si v tot viande{n} soude{n} zijn en{de} haer gode{n} tot eene{n} valle.
En{de} doen die Engel de{n}s HEREN sulcke woorde{n} gesproken hadde tot alle de{n} kindere{n} va{n} Israel so hief tvolck zijn stemme op ende weente,
en{de} hieten die plaetse die plaetse der trane{n} en{de} offerden aldaer den HEERE.
Want als Iosue dat volc van hem gelaten hadde, en{de} die kinderen van Israel wech getrocken waren, elc in zijn erfdeel, om dat lant inne te nemen,
so diende dat volck den HERE also lange als Iosue leefde, ende de ouders die langhe na Iosue leefden, ende alle die groote wercken des HEEREN ghesien hadden, dien hi Israel ghedaen hadde,
Doen Iosue die sone Nun ghestoruen was, die knecht des HEREN, doen hy hondert ende thien iaren oudt was,
begroeue{n} si hem in die palen zijns erfdeels tot ThamnathCeres op dat geberchte Ephraim, va{n} noortwaerts aenden berghe Gaas,
daer oock alle dye tot dyer tijt gheleeft hadden, tot haeren vaderen verghadert werden, stont na hem een ander geslachte op, dat de{n} HERE niet en kende, noch die wercken die hy aen Israel ghedaen hadde.
Doen dede{n} die kindere{n} van Israel quaet voor des HEEREN aensicht, en{de} haer dienden Baalim,
ende verlieten den HEERE der vaderen God, diese wte{n} lande va{n} Egipte{n} geleyt hadde, en{de} volchde{n} andere{n} gode{n} na, ooc den gode{n} der volcke{n} die rontsomme he{n} woonde{n}, en{de} aenbadense, en{de} vertoorende{n} den HEERE,
Want si verliete{n} de{n} HEERE al meer en{de} meer, en{de} diende{n} Baal en{de} Ascharoth
Aldus verbolch die gramschap des HEEREN ouer Israel, en{de} gafse inde{n} hande{n} der genen diese beroofde{n} dat sise souden berooue{n}, en{de} si name{n}se geua{n}ge{n} en{de} vercochte{n}se inde{n} hande{n} haerder viande{n} rontomme, ende si en conste{n} haere{n} viande{n} niet wederstaen,
Maer werwaerts dat si hene{n} wilde{n} daer was dye hant des HEEREN tege{n} hen, tot ongeluc so hen die HEERE geseit en{de} geswore{n} hadde en{de} werden seer verdruct.
En{de} als die HEERE verwecte rechters, diese wter roouers handen halpen,
so en gauen si den rechtere{n} ooc geen gehoore, maer si boleerden na andere gode{n} en{de} aenbadense en{de} weken haestelijc vanden wege daer haere vaderen in ghegaen waren, en{de} des HEREN gheboden hoorende, deden si al daer teghen.
En{de} als die HERE hen rechters verwecte In haeren dagen wert hi gebuyget met bermherticheit ende hij hoordet suchte{n} der allendiger die gequelt waren, en{de} verlostese vande{n} slagen der verderuere{n}.
Maer als die rechter sterf, so keerde{n} si hen, en{de} verdoruent meer dan haer vaders, dat si anderen goden volchde{n}, hen te dienen en{de} te aenbede{n} si en vielen va{n} haere{n} voornemen niet, noch van haeren hartneckighen wesene.
Daerom vergra{m}de die verbolghentheit des HEREN ouer Israel, also dat hi sprac Want dit volck mijn verbont ouer ghegae{n} is, dat ic haeren vaderen gheboden hebbe, en{de} en hoorden mijn ste{m}me niet,
so en wil ick voort aen ooc niemande{n} verdriue{n} vande{n} heidene{n}, die Iosue heeft gelaten, doen hi sterf,
op dat ic Israel soude proeue{n} aen hen, oft si op den wech des HEEREN bliuen, dat si daer inne wandelen, soo haer vaders daer inne gebleuen zijn ofte niet.
Aldus so liet de HERE dese volcken, dat hise niet haestelic en wilde verdriuen, noch in die hande{n} Iosue niet en hadde willen leueren.
DIt zijn die volcken die de HERE liet bliue{n}, dat hi Israel aen he{n} soude proeuen, die vander oorloghe der Cananite{n} niet en wiste{n},
alleen daerom dat die geslachten der kindere{n} van Israel souden wete{n} en{de} leere{n} striden, die te voeren daer af niet en wisten
te wete{n}, die vijf heere{n} der Philistine{n}, en{de} alle die Cananite{n}, en{de} Zidonite{n}, en{de} Hethite{n}, die aen de{n} berch Libano woonde{n}, vande{n} berge BaalHermon aen, tot datme{n} coemt tot Hemath,
die selue liet hi bliue{n}, om Israel daer aen te proeuen, datme{n} onderuonde, oft si de{n} gebode des HEEREN gehoor gauen, dye hi haeren vaderen geboden hadde, door die hant van Moysen.
Doen nv die kinderen van Israel woonden onder die Cananite{n}, Hethiten, Amorite{n}, Pheresiten, Heuithen, en{de} Iebusiten,
so namen si van haeren dochteren tot wiuen, ende gauen haer dochteren der ghenen sonen en{de} dienden der genen afgode{n},
en{de} dede{n} quaet voor den HERE, en{de} vergaten haers HEREN haers Gods, en{de} dienden Baalam en{de} Astaroth
Doen verbalch die gramscap des HEREN ouer Israel, ende leuerdese onder die handen Cusam Risathaim den coninc tot Mesopotamia, ende die kindere{n} va{n} Israhel dienden alsoo Cusam Risathaim, acht iaer.
Doen riepen die kinderen van Israel totten HERE, ende die HERE verwecte hen eenen salichmaker diese verloste. Othoniel die sone Kinas Calebs ioncsten broeders
en{de} die gheest des HEREN quam ouer he{m}, ende wert rechter in Israel, en{de} trock wt totten stride, en{de} die HERE ghaf den coninck van Sirien Cusan Risathaim in sine hande{n} also dat sine hant ouer hen te sterck wert.
Doen was dat lant veertich iare{n} stille, ende Othoniel die sone Kinas sterf.
Maer die kinderen van Israel dede{n} noch voort meer quaets voor den HERE. Doen stercte die HERE Eglon den Coninck der Moabiten teghen die kinderen van Israel om dat si quaet deden teghen den HERE,
en{de} vergaderde tot he{m} die kindere{n} Ammo{n}, en{de} die Amalachiten, ende hi trock henen, ende sloech Israhel, ende nam die palm stadt in
ende die kinderen van Israel diende{n} Eglon der Moabiten coninc achtien iaren.
Doe{n} riepen si daer na totten HERE, en{de} die HERE verwecte hen eene{n} salichmaker Aioth de{n} sone Gera, des soons Iemini, die was een man die beyde zijn hande{n} gebruyct voor zijn rechterhant. En{de} doen die kinderen va{n} Israel door den seluen gaue{n} sonde{n} aen Eglon der Moabite{n} coninck,
so maecte hem Aioth eene{n} twee snidende{n} stootdegen die eenen hecht te midde{n} hadde een spanne lanc en{de} gorde{n} onder zijn cleet, op zijnder rechter dgyen,
en{de} bracht die giften Eglon der Moabiten coninck. Eglo{n} was een seer vet man,
en{de} doen hi die ghifte ouer hadde geleuert, so verliet hi dat volc, die de gifte gedragen hadden, en{de} keerde om van Galgala daer afgoden waren, en{de} seyde totten coninck.
Ic hebbe O Coninck v wat heymelijcs te seggen Ende hi hiet swighen, ende si ghingen wt van hem alle die om he{m} stonden.
En{de} Aioth quam tot hem in, Hi sadt in dat getafelde somerhuys dat voor hem alleen was. En{de} hi sprac. Ic heb tot v gods woort te seggen.
Doen stont hi op van sinen stoel Aioth stack zijn slincke hant wt, en{de} nam den stootdeghen van zijnder rechter dgyen, en{de} stiete{n} hem in sinen buycke,
also dat ooc den hecht, den yser na daer in volchde, ende dattet vette den hecht besloot, want hi en track den deghen wt sinen buycke niet, maer liete{n} int lichaem so hien dien gestooten hadde, also dat de{n} dreck door die heymelike natuerlike plaetse van he{m} ginc.
Maer Aioth ginc achter ter dueren wt, en{de} dede die duere achter hem toe ende slootse.
Doen hi wt was, so quame{n} sine knechte{n} in, en{de} saghen, dat die duere des somerhofs ghesloten was, ende spraken, hy is misschie{n} ten stoele gheghaen inden ghetafelden somerhuyse.
Maer doen si so langhe wachtede{n} tot dat si hen scaemde{n}, Want niemant en dede dye duere open, si name{n} den sluetel en{de} dedense op, Siet doen lach haer Heere opter aerden doot.
Aioth was ontlope{n} die wile dat si vertoefden, en{de} ghinc voor by die afgoden van daer hi wederom ghecomen was, en{de} vluchte tot Seirath toe.
En{de} doen hi daer in quam, so blies hy dye basoene opt geberchte Ephraim, ende dye kinderen Ephraim trocken met hem va{n}de{n} geberchte, en{de} hi voor hem hene{n},
en{de} hi sprac tot hen. Volghet mi na, Want die HEERE heeft v die Moabite{n} onse viande{n} in onsen hande{n} gegeue{n}. En{de} si veruolchde{n}se, en{de} si vercrege{n} die hauen ae{n} de Iordane in, die tot Moab gaet, en{de} en liete{n}der niema{n}t ouer gae{n}
en{de} sloege{n} die Moabite{n} in dier tijt bi thie{n} duisent manne{n}, altemael vroeme en{de} stercke manne{n}, also datter niet een van hen luyden en ontquam.
Aldus werden die Moabite{n} in die{n} tijt onder die hant der kindere{n} va{n} Israel vernedert. En{de} dat lant was tachtentich iare{n} stille van stride{n},
Daer na was Samger die sone Anat, die sloech seshondert Philistine{n} met eenen ploech coutere, ende bescermde Israel oock.
MAer die kindere{n} va{n} Israel dede{n} voorts quaet voor den HEERE doe{n} Aioth gestorue{n} was.
En{de} die HERE leuerdese in die hande{n} Iabin der Cananite{n} coninc, die tot Hazor sadt, en{de} sine velthooftma{n} was Sisara, en{de} hi woonde tot Haroseth der heydene{n},
En{de} die kindere{n} va{n} Israel riepe{n} totte{n} HEERE, Wa{n}t hi hadde nege{n} hondert yseren wagens, en{de} dwanc seer die kindere{n} van Israel met gewelt .xx. iaer, en{de} verdructese.
Tot dyer tijt was rechtersse in Israel die propheterse Delbora een huysurouwe Lapidoth,
en{de} si woonde onder de{n} palme{n} boom, dieme{n} met haeren name noemde Delbora, tussche{n} Rama en{de} Bethel, op dat geberchte Ephraim, en{de} die kindere{n} va{n} Israel quamen voor haer op om te rechte{n},
Die selue sandt hene{n} en{de} liet roepe{n} Barach, de{n} sone Abi Noa{m}, van Cedes Nephthalim, en{de} dede hem segghen. Die HEERE die God va{n} Israel heuet v gebode{n}. Gaet hene{n} en{de} trect opte{n} berch Thabor, en{de} nee{m}t thie{n} duysent manne{n} met v, vande{n} kindere{n} Nepthalim en{de} Sabulon,
Wa{n}t ic wil Sisara den velthooftman Iabin tot v brenge{n} aen dat water Kison, met sinen wagens, en{de} met zijnder menichte, en{de} ic sal he{m} in uwe{n} ha{n}de{n} leuere{n}.
Barach sprac tot haer. Ist dat ghi met mi trect so sal ic trecke{n}, maer en trect ghi met mi niet, so en sal ic niet trecken.
Si sprac, Ic sal met v trecken, maer de{n} prijs der victorien en sal v op dese reyse niet toeghescreuen worden, die ghi doet, maer dye HEERE sal Sisara in eens wijfs hant ouergheuen. Aldus stont Delbora op, ende troc met Barach tot Kedes.
Doen riep Barach Sabulon en{de} Nephthalim tot Kedes, ende trock te voete met .x. duysent mannen. Delbora reysde ooc met he{m}.
Aber dye cyneser was vande{n} Cyniten, vande{n} kindere{n} Hobab Moyses maech getrocke{n}, en{de} hadde zijn tente{n} opgeslagen bi die eycke Zaanim neffens Kedes.
Doen wert Sisara te kenne{n} gegeuen dat Barach die sone Abi Noa{m}, opten berch Thabor getrocke{n} ware,
en{de} hy riep alle sine wagene{n} te same{n}, nege{n} hondert ysere{n} wage{n}s met zeysene{n} en{de} al tvolc dat met hem was va{n} Harozeth der heidene{n}, aen dat water Kison,
En{de} Delbora sprac tot Barach. Staet op dit is den dach, inde{n} welcke{n} v die HEERE Sisara in uwen handen heeft gegeue{n}, Siet want die HEERE sal voor v wtreysen. Aldus troc Barach vanden berch Thabor, ende die thien duysent mannen hem nae.
Maer die HEERE veruaerde Sisara, met alle zijn waghens ende heyr, ende verscrictese voor dye scharpte des sweerts, voor Barachs oogen, Also dat Sisara van sinen waghen spranc, ende vluchte te voete.
Barach veruolchde die wage{n}s na, en{de} dat heyr tot Harozeth der heidenen toe, en{de} alle theyr Sisare viel inder scarpten des sweerts, also datter niet een ouer en bleef.
Maer Sisara vluchte te voete in die tente Iael, des wijfs Aber des Cyniters. Wa{n}t die coninc Iabin tot Hazor, en{de} dat huys Aber des Cyniters stonde{n} met malcandere{n} in vrede.
Iael ginck wt Sisara te gemoete en{de} seyde tot he{m}. Wijct mijn here wijct tot my, en vreest niet. En{de} hi weke tot haer in haer tente, en{de} si decte hem met eene{n} mantel,
Hi sprac tot haer. Lieue geuet mi een weynich waters te drincke{n}, want mi dorstet seere, Doe{n} dede si ope{n} eene{n} melcpot en{de} gaf hem te drincken, en{de} decte he{m}. En{de} hi sprac tot haer.
Gaet inder tente{n} dueren, en{de} als yemant coemt ende vraecht oft yemant hier is? so segt, Niemant,
Doe{n} nam Iael dat wijf Aber eene{n} naghel va{n}der tente{n}, en{de} eene{n} hamer in haer ha{n}t en{de} ginc heymelic tot he{m} in, en{de} sette he{m} den nagel op de{n} slaep va{n} sine{n} hoofde, en{de} de{n} nagel geslage{n}, heeft si vast gemaect door graue{n}de zijn herssene{n} totter aerde{n} toe, en{de} heeft daer de{n} slape totter doot gheuoecht, en{de} wert onmachtich en{de} sterf.
Doe{n} Barach Sisara veruolchde, so ginc he{m} Iael te gemoete daer wt en{de} sprac tot he{m}. Coe{m}t hier ic sal v de{n} ma{n} thoone{n} die{n} ghi soect, en{de} doe{n} hi tot haer in qua{m} lach Sisara doot, en{de} die nagel stack in sine{n} slaep
Also vernederde God op die tijt Iabin der Cananite{n} coninc voor die kinderen va{n} Israel,
en{de} die hant der kindere{n} van Israel ginck en{de} verdructe Iabin der Cananite{n} coninc, tot dat si hem te niet deden.
DOen sanck Delbora en{de} Barach die sone AbiNoam in dien tijt, ende seyden.
Louet den HEERE die ghene die vrywillich uwe sielen in perikele geoffert hebt van Israel.
Hoort toe ghi coningen, en{de} aenmerct metten ooren ghi princen. Ick ben die den HERE sal singen, den HERE god van Israel wil ic vroliclijc louen.
HERE doen ghi van Seir wtreysdet, en{de} door ginct dat lantscap Edom. Doen beefde die aerde, die hemelen, en{de} die wolcke{n} drope{n} water.
Die berghen vloeyden voor de{n} HERE van Sinai, voor den HERE den God van Israel.
Inden dagen Samger des soons Anath, inden dagen Iael waren die wege{n} rustende en{de} die daer op paden gaen souden, die wandelden daer cromme wegen.
Die stercke hielde{n} op in Israel, tot dat Delbora op stont, tot dat op qua{m} een moeder in Israel.
Een nieuwe oorloghe heeft God vercore{n}. Hi heeft die poorten bedorue{n}. Daer en was gheenen schilt noch spere onder veertich duysent in Israel ghesien.
Mijn herte heeft liefde prince{n} va{n} Israel die vriwillich v sielen geoffert hebt ten perikele.
Louet den HERE ghi die op schoone ezelinne{n} rijdt, die int gericht sidt en{de} dichtet ghi die op den wech gaet.
Daer die wagens tege{n} malcandere{n} ontstucke{n} gestote{n} ware{n}, en{de} dat heyr der viande{n} is verworcht Daer laet vertrecke{n} die rechtueerdicheyt des goedertierenheit des HEREN, en{de} der stercke{n} va{n} Israel. Doe{n} clam tvolc des HEEREN op die poorten, en{de} behielt die heerschappie.
Staet op, staet op Delbora, staet op, staet op, en{de} segt een liedeke{n} Maect v op Barach en{de} vangt uwe vangers, ghi sone AbiNoam
Dat ouerblijf des volcs is behoude{n} dye HEERE sal scherme{n} onder die stercke.
Wt Ephraim heeft hise wtgedae{n} in Amalech, en{de} na v Beniamin in dine{n} volcke, o Amalech. Van Machir zijn prince{n} neder gecomen, En{de} van Sabulon zijn regeerders geworden, die een heyr leyde{n} souden om te vechte{n}.
En{de} die princen tot Isachar ware{n} met Delbora, en{de} si zijn Barachs voetstappen na geuolcht, die hem in perikel ghegeuen heeft. Als Ruben teghen hem seluen ghedeylt is, so is beuonde{n} den twist der grootmoedigher.
Waerom blijfdi tussce{n} twee termine{n} daer ghi dat blasen der cudden hoort? Als Ruben tegen hem seluen ghedeylt was, so is beuonde{n} den twist der grootmoedigher.
Galaad bleef ouer ghene side der Iordane{n}, en{de} Dan was onleech onder die scepe{n}? Aser sadt in die hauen der zee, ende bleef in sinen deelen.
Maer Sabulons volc waghet zijn siele totter doot, Nepthalim ooc, in die lantscape{n} des velts Merome.
Die coninge{n} quame{n} en{de} strede{n}, daer strede{n} die coninge{n} der Cananite{n} tot Thaanach aen dat water Mageddo, maer ghelt gewin en brochten si niet daer af vande{n} roof.
Vanden hemel wert tegen hen gestrede{n}, die sterre{n} in haere{n} loope bliuende strede{n} tegen Sisara.
De beke Kison trock na haer die lichame{n} der doode{n}, die beke Kadumim, die beke Kison. Mijn siele terdet op die stercke,
daer vielen der paerde{n} voete{n} clauwen voor dat verzagen haerder machtiger ruyteren.
Vloect die stadt Meros, sprac die Engel des HEEREN, vloect haer borgere{n}, dat si den HEERE niet te hulpe en comen, te hulpe den HEERE tot sinen stercken.
Gebenedijt si onder de{n} wiue{n} Iael, dat wijf Aber des Kiniters, Gebenedijt si si inder tenten onder den wiuen.
Melck ghaf si hem daer hi water eyschte ende boter bracht si daer, in een heerlijcke schale.
Si greep met haerder luchter hant den nagele, ende met haerder rechter hant den smidthamere. En{de} sloech Sisara{m}, en{de} socht der wonden een plaetse int hooft, en{de} quetste en{de} doorboorde sterckelic sine{n} slaep.
Tot haere{n} voete{n} we{n}telde hi he{m} Hi is gebroken en{de} die doot ghestoruen hi we{n}telde he{m} selue{n} crom voor haer voeten, ende lach kattiuich iammerlijck, ende verdoruen.
Sijn moeder sach ter venster wt, en{de} wee{n}de door die tralien, en{de} sprack wter cameren. Waero{m}me blijft sine wage{n} so lange wt, dat hi niet en coemt? Waero{m}me vertrecke{n} die raders zijns wagens te comen?
Een van die wijste onder sine vrouwen antwoorde en{de} sprack tot haer,
swagherinne, ter auentueren hi deylt nv wt den roof, Ende die alder schoonste vanden vrouwen wort voor hem wtuercoren dye gheschakeerde cleederen van menigherhande verwen worden Sisare tot eene{n} roofbuete gegeue{n}, en{de} verscheyden huysraet wort bi een gebrocht om den hals te vercieren. Also moete{n} vergae{n} HEERE alle uwe viande{n},
maer die v lief hebbe{n}, moete{n} schijnen gelyc die Sonne opgaet in haerder macht. En{de} dat lant hadde .xl. iaer vrede en{de} ruste.
ENde die kindere{n} van Israel deden wederom quaet voor de{n} HEERE, doe{n} gafse die HEERE onder die hant der Madianite{n} seue{n} iaer.
En{de} si zijn seer va{n} hen verlast, so maecten die kinderen van Israel voor he{n} holen inde{n} geberchte ende speluncken, ende vesten.
En{de} als Israel yet zayede, so quamen die Madianite{n} en{de} Amalekite{n}, ende die kinderen tegent oosten opwaert ouer hen,
en{de} belegherden hen teghen hen, ende verdoruen dat ghewasch opt lant, totte{n} inganc tot Gasa toe, ende en lieten niet ouerbliue{n} vanden diere{n} in Israel, noch scape{n}, noch ossen, noch ezelen.
Want si quamen daer op met haere{n} beesten ende tenten, als een groote menichte sprinchane{n}, also dat noch si, noch haer kemelen te tellen en waren, en{de} vielen int lant dat zijt verderuen souden.
Aldus wert Israel seer vernedert voor die Madianiten.
Ende doen riepen die kinderen van Israel totte{n} HEERE, en{de} begheerden hulpe teghen die Madianiten.
Doen sandt die HEERE eene{n} propheet tot hen, Die seyde. Dit seyt die HERE God van Israel. Ic heb v wt Egipte{n} geleydt, en{de} wt den diensthuyse gebracht, ende heb v verlost vander Egiptenaers handt,
en{de} van alder hant die v verdructe{n}, en{de} hebse in v incoemste wt gheworpen, en{de} haer lant v gegeuen,
en{de} ic seide, Ic ben die HEERE, uwe God, en vreest der Amoriten gode{n} niet: inder welcker lant ghi woo{n}t, en{de} ghi en hebt mijn stemme niet willen hooren.
Maer een Engel des HEEREN quam ende sadt onder een eycke die in Ephra was, die behoorde Ioas den vader des geslachts van Ezri toe, en{de} zijn sone Gedeon dorschede tarwe inder persen, op dat hi vluchte{n} soude voor die Madianite{n}.
Doen openbaerde hem die Engel des HEEREN en{de} sprac tot hem Die HERE si met v, ghi alderstercste der manne{n}.
Gedeon sprac tot hem. Mijn HEERE ic bidde v, Is die HERE met ons, waerom is ons dan dit al ouer ghecomen? Ende waer zijn alle die wonderlichede{n} die ons onse vadere{n} vertelde{n} en{de} sprake{n}. Die HEERE heeft ons wt Egipte{n} geleyt? Maer nv heeft ons die HERE verlate{n} en{de} onder der Madianiten handen ouerghegeuen.
Die HERE aensach he{m} en{de} sprac. Gaet hene{n} in dese uwe cracht, en{de} ghi sult Israel verlossen wt der Madianiten hande{n}. Weet dat ic v gesonde{n} heb.
Hi sprac tot he{m}. Mijn HERE waer mede sal ic Israel verlossen? Siet mijn geslachte is dminste in Manasse en{de} ic ben die cleynste in mijns vaders huys.
Die HERE sprac tot he{m}. Ic sal met v zijn, en{de} ghi sult die Madianiten slaen, als eenen eenige{n} man.
En{de} hi sprac tot hem. Heb ick ghenade voor v vonde{n}, so geeft mi een teeke{n} dat ghijt zijt die met mi spreect.
En gaet niet va{n} hier, tot dat ic tot v come en{de} brenge een offera{n}de om dat v te offeren. En{de} die Enghel antwoorde. Ic sal v wedercoemste verwachte{n}.
Doen is Gedeon ingheghaen, en{de} coocte een geyte{n} bocxke{n}, en{de} bieck va{n} een mudde meels ongeheefde brooden, ende leyde tvleesch in eenen korf, ende dede dat vleesch nat in eene{n} pot, ende bracht altesame{n} onder de eycke ende offerdet hem.
Maer die Enghel Gods sprac tot hem, Neemt dat vleesch ende dat ongheheeft broot, en{de} settet opten steen die hier is, en{de} ghiet dat vleesch nat daer ouer Ende als hi alsoo dede,
Doen stack die Engel des HEREN der roeden opperste{n} toppe wt, die hi in die hant hadde, ende roerde metten wtersten dat vleesch, ende dat ongeheefde broot, ende dat vier voer op vanden steen, ende verteerde dat vleesch, ende dat ongeheefde broot, En{de} die enghel des HEREN verdwijnde wt sine{n} ooghen.
Doen nv Gedeon sach dattet een Engel des HEEREN was, so sprac hi. Wee mij HEERE God, want ic heb den Engel des HEEREN van aensichte tot aensichte gesien.
Die HEERE sprac tot hem. Vreede si met v. En wilt niet vreesen, ghi en sult nyet steruen.
Doen timmerde Gedeon aldaer de{n} HEERE eenen altaer, en{de} hiet dien. Die vrede des HEREN, tot opten teghenwoordige{n} daghe van huyden. Ende doen hi noch was in Ephrath des ghesins Ezri,
inder seluer nacht sprack die HERE tot hem. Nee{m}t eenen varre onder die ossen, dye uwen vader toe behooren, en{de} eenen anderen varre, die seueniarich is, en{de} breect den altaer Baal, die uwen vader toebehoort, ende houwet de{n} bosch af die daer by staet,
en{de} timmert de{n} HEERE uwe{n} God, bouen opter hoochten des stee{n}s, daer ghi te vore{n} die heilige offerha{n}de op settede, eene{n} altaer en{de} maect die{n} toe en{de} nee{m}t den anderen varre en{de} offert een bra{n}toffer mette{n} houte des boschs, dat ghi te vore{n} afhouwe{n} sult.
Doen nam Gedeon thien manne{n} wt sine{n} knechte{n}, en dede also he{m} dye HEERE beuolen hadde, maer hi vreesende zijns vaders huys en{de} die luyde{n} va{n}der stadt, en wilde hijt des daechs niet doen, maer hy deet al bi nachte.
Doe{n} die luyde{n} inder stadt smorge{n}s vroech opstonde{n}, doe{n} sage{n} si den outaer Baal ghebroke{n}, en{de} dat bosch daer by afgehouwe{n}, en{de} den anderen varre geset opten outarer dye doen getimmert was,
en{de} die een sprac totten andere{n}. Wie heeft dat gedae{n}? En{de} doe{n} si sochte{n} en{de} daer na vraechde{n}, so wert geseyt. Gedeon die sone Ioas heeft dat al ghedaen.
Doen spraken die luyden vander stadt tot Ioas. Leydt hier uwe{n} sone wt, dat hi sterue, om d{at} hi den outaer Baal ghebroken heeft, en{de} dat bosch afgehouwe{n}.
En{de} hi antwoorde hen. Sidy Baals bloetwrekers? dat ghi voor hem vechtet? die zijn viant is die sterue eert licht va{n} morgen coemt. Is hi God so wreke hi he{m} seluen opte{n} ghenen die sine{n} outaer gebroke{n} heeft.
Van dien daghe aen hietmen Gedeo{n} Ierobaal, Om dat zijn vader sprack. Baal wreke hem selue{n} ouer den ghene{n} die sine{n} outaer gebroke{n} heeft.
Die Madianite{n} en{de} Amalechite{n}, en{de} dat volc wten ooste{n} hebbe{n} hem te hoope vergadert en{de} trocke{n} door die Iordane, en{de} legerden hen int dal va{n} Iesrael.
Doe{n} omuinc die gheest des HEEREN Gedeon en{de} hi sloech die trompette,
en{de} riep dat huys AbiEser, dat si hem volghe{n} soude{n}, en{de} sandt boden tot alle Manasse, en{de} die volchde{n} he{m} ooc na. Hi sandt ooc boetschap tot Aser ende Sabulon, en{de} Nepthalim, die quamen hem te ghemoete.
En{de} Gedeon sprack tot den HEERE. Ist dat ghi dit volc behoudt door mijn hant, so ghi ghesproken hebt,
so sal ic dit vlies metter wollen inden vloer legge{n}. Ist dat de{n} dauwe alleen int vlies si, ende op alle die aerde droechte, so sal ic wete{n}, dat ghi Israel verlossen sult door mijn hant, so ghi gesproken hebt.
En{de} het gesciede also. Ende doen hi des morghens vroech op stont, soo wranck hy den dauwe wt vanden vliese, en{de} hi veruulde een scale vol vande{n} dauwe,
En{de} Gedeon sprac tot God, uwe gra{m}scap en verbelge n{iet} op mi, dat ic noch eens ondersoecke, begeerende een teeken int vlies, Ic bidde, dat alleen dat vlies drooghe si, en{de} tgheheel aertrijck nat van dauwe,
En{de} die HEERE dede also hi begheert hadde, den seluen nacht dat alleen int vlies droochte was, ende den dauwe op die geheele aerde.
DAerom Ierobaal, die ooc Gedeon genoemt is, des nachts opstaende, en{de} al tvolc dat met hem was, qua{m} aen die fonteyne Harad, Den heyrleger der Madianiten was in die valeye aen die noortside des hooghe{n} hueuels.
En{de} die HEERE sprac tot Gedeon, des volcs is te vele met v, ende Madian en sal niet geleuert worden in zijn handen dat Israel teghe{n} mi ter auentuere{n} hem niet en beroeme, en{de} segge. Ic be{n} door mijn craht verlost.
Dus spreect tot den volck daer zijt alle hooren, so segt ouerluyt. Die sorghe heuet, en{de} is veruaert, die gae wederom. En{de} va{n}de{n} berch Galaad zijn si gegaen, en{de} vande{n} volcke zijn wederom ghekeert .xxij. duysent ma{n}ne{n}, en{de} daer en bleue{n} maer .x. duysent ma{n}ne{n} ouer.
Ende die HEERE sprac tot Gedeo{n} Des volcs is noch te vele, leitse neder aent water, en{de} aldaer sal icse proeue{n}, en{de} va{n} welcke{n} ic v seggen sal, dat hi met v trecke, die sal met v trecken, en{de} die ic verbiede{n} sal te gaen die keere wederom.
En{de} als dat volc ae{n} twater qua{m}, doe{n} sprac die HERE tot Gedeo{n} Die met zijnder tonghe{n} wter hant dat water lecket, als die honde{n} plege{n} te lecke{n}, die{n} stelt bysonder, des gelijcs die op haer knie{n} drincke{n}, sullen aen dander side zijn.
Doen was dat ghetal der genen die ghelect hadde{n} dat water, wter hant totte{n} monde worpende drie ho{n}dert manne{n},
En{de} die HERE sprac tot Gedeon, door die drie hondert manne{n} die dat water ghelect hebben, sal ic v verlossen, en{de} die Madianiten sal ic in uwen handen leueren Maer dat ander volck latet alle tot zijnder plaetse gaen.
En{de} als si name{n} voor haer getal spijse ende trompetten, so gheboot hi alle die ander menichte wech te gaen tot haere wooninge, Ende hi ghaf hem seluen metten drieho{n}dert mannen om te strijden. Ende theyr der Madianiten lach daer onder inden valleye{n}
Ende die HERE sprack inder seluer nacht tot hem. Staet op, ende gaet af inden heyrleghere, Want ick hebt in uwen handen ghegheuen,
Maer vreesdy af te ghaen alleen, so laet uwen knape Phura met v af ghaen int heyr.
Ende als ghi hoort wat si spreken, dan sullen dijn handen gesterct worden, int heyr te gaen. Doen ginc hi met Phura sine{n} knape af, aen die plaetse des heyrlegers, daer die wake der ghewapender mannen lach,
Ende die Madianiten ende Amalekiten, en{de} alle die vant oosten, hadden hen neder geleyt in die valeye, als een menichte der sprinchane{n}, en{de} haer kemelen en waren niet te tellen, om der menichten wille, als dat zant aenden oeuer der zee.
Doen Gedeo{n} quam, doen vertelde deen den anderen sine{n} droom, die hi ghesien hadde, ende sprac. Siet ic hebbe eenen droom ghesien, My dochte dat een ghersten broot, onder die asschen ghebacken, wentelde hem totten heyr der Madianiten, ende doent aen die tente quam so sloecht die selue, ende werpse neder, ende heeftse ghelijck ghemaect der aerden int neder worpen.
Doe{n} antwoorde die ander, daer hi teghen sprac, Dat en is niet anders, dan dat zwaert Gedeon des soons Ioas des Israeliten, Want God heeft dye Madianiten in sinen handen ghegheuen, met alle den heyrleghere.
Doen Gedeon dien droom hoorde, ende sine wtlegghinghe, so aenbede hi, ende qua{m} weder int heyr van Israel ende sprac. Maect v op, want die HEERE heeft dat heyr der Madianiten in onsen handen gegeuen,
Ende hi deelde die drie hondert mannen in drie deelen, ende ghaf elcken een basoen in zijn handt, ende ledighe flesschen, ende lampen daer inne,
ende seyde tot hen, Wat ghy my siet doen, doet ooc also. Ick sal gaen aen dat een deel des heyrleghers, volcht dan nae, dat ic voor doe,
Als die trompette gheluyt slaet in mijn hant, so slaet dan ooc uwe tro{m}petten inden omganc des heyrlegers, ende roept tsame{n} de{n} HEERE ende Gedeon. Als ic die basoene{n} blase, en{de} alle die met mi zijn so suldy ooc die basoene blasen om tgeheele heyr en{de} segge{n}. Hier tswaert des HEREN ende Gedeon.
Alsoo quam Gedeon, en{de} die drie hondert manne{n} die met hem ware{n} ae{n} die plaetse des heyrs, ontrent de{n} tijt als die middelste wake beghint, en{de} als die vachters gewect waren, bliesen si met basoenen, ende sloeghen die flesschen in haere{n} handen te same{n}.
Ende als si rontomme in drie plaetsen die trompette bliesen, ende si die flesschen ghebroke{n} hadde{n}, hielde{n} si die lampe{n} in haere{n} slincker hande{n}, en{de} die basoene{n} in haere{n} rechte hande{n}, dat si bliesen en{de} riepe{n}. Hier tswaert des HEREN ende Gedeons,
ende elck stont op zijn plaetse ronto{m}me inde{n} ommeganc des heyrleghers der vianden. Doen wert alle dat heyr verstoort, ende riepen, ende vluchten al huylende.
Ende niet te min, die drie hondert manne{n} stonde{n} eue{n} stijf, ende bliesen die basoene{n}. Ende die HEERE sandt ee{n} yeghelijcs swaert in alle die heyrlegere{n}, en{de} si versloege{n} malcandere{n},
en{de} die heyrlegere{n} vluchtede{n} tot Betsa toe, ende tot de{n} zercke va{n} Elmeula in Tebath. En{de} die manne{n} va{n} Israel van Nepthalim, van Aser, ende va{n} alle Manasse riepen te samen, ende veruolchden die Madianiten.
En{de} die HEERE gaf Israel victorie in dien daghe{n} En{de} Gedeon sandt bode{n} op alle dat gheberchte Ephraim seggende. Coemt af den Madianite{n} teghe{n}, en{de} onderloopt hen dat water tot Bet Bara, ende de{n} Iordanen toe.
Doen riepe{n} alle die va{n} Ephraim ware{n}, ende voorcoemende onderliepe{n} hen dat water tot Bet Bara, ende die Iordane, en{de} vinghe{n} twee prince{n} der Medianiten, Oreb, ende Seb, ende doode{n} Oreb opte{n} steen Oreb, ende Seb in die perse Seb, ende si veruolchden die Madianiten, ende brachte{n} die hoofde{n} Oreb en{de} Seb, tot Gedeon ouer die vloet der Iordane.
ENde die manne{n} van Ephraim spraken tot hem. Waeromme hebt ghi ons dat ghedaen, dat ghi ons niet en riept doen ghy inden strijt troct teghen die Madianite{n}? en{de} keuen sterckelijc teghen he{m}, Ende ten was niet verde, si en soude{n} he{m} gewelt gedae{n} hebben
Maer hi seyde tot hen, Wat heb ick nv mogen doen, dat uwer daet gelijck si? En is niet een rancke Ephraim beter, dan den gheheelen wijnoogst Abieser?
Godt heeft dye prince{n} der Madianite{n} Oreb en{de} Seb in uwen handen gegeue{n}, hoe hadde ic dat connen ghedoen, dat ghi gedae{n} hebt? Doen hy dat sprac soo liet haere{n} geest van he{m} af, daer si met opgheblasen moet teghen hen keuen
Doen Gedeon aen dye Iordane quam, so ghinc hi daer ouer metten drie hondert mannen die bi hem waren ende si en mochte{n} dye ghene die vloten nyet langher veruolghen van muetheyt,
Ende hy sprac totten manne{n} van Socoth Ic bidde geeft de{n} volcke dat met mi is, sommige brooden, wa{n}t si zijn seer machteloos gheworden, op dat ic veruolge{n} mach die coninghen der Madianiten, Sebee, ende Zalmana
die ouerste Socoth, spraken, messchien die palmen vanden handen zebee en{de} Salmana zijn in uwen handen, en{de} daerom bidt ghi dat wi uwen heyr broot souden geuen
Gedeon sprac tot hen, als die HERE Sebee en{de} Salmana in mijn handen gegeuen sal hebben, ende als ic victorioos verwinder met vrede sal weder om comen so sal ic v vleesch met doornen wt der woestijnen, en{de} met distelen in stucke{n} wriue{n},
En{de} hi troc van daer opwaerts tot Phanuel en{de} sprac ooc also tot he{n} En{de} die liede{n} tot Phanuel antwoorden, ghelijck dye tot Socoth,
En{de} hi sprac ooc totten luyden te Phanuel, come ic met vrede victorioos verwinder weder so sal ic desen toren in stucken breken
Maer Sebee en{de} Salmana rusten ende haer heyr met hen bi vijfthien duysent, dye al ouer bleuen waren vande{n} geheelen heyr der kinderen vanden Oosten, want hondert ende twintich duysent warender dootgeslaghen, die tzwaert wt trecken consten.
En{de} Gedeon troc opwaerts door de{n} wech der ghene{n} die in tenten woonde{n} aen die Ooste side van Nobe en{de} Iegbaa, en{de} sloech dat heyr der viande{n} die sonder sorge ware{n}, en{de} en vermoede{n} gheenen teghenspoet,
En{de} Sebee en{de} Salmana vluchte{n}, maer hi veruolchdese, en{de} vincse, en{de} verstoorde dat geheele heyr
En{de} als hi weder om qua{m} vander oorloghen, eer die sonne opgeghaen was,
vinc hi eene{n} vande{n} knapen der mannen Socoth, en{de} vraechde hem die namen der princen en{de} oudere{n} va{n} Socoth, en{de} bescreeft .lxxvij. manne{n}
en{de} hi quam tot Socoth ende sprac tot hen, Siet, hier is Sebee en{de} Salmana, ouer welcke ghi mi bespottet ende seyt, ter auontuere{n} dye handen van Sebee ende Salmana zijn in uwen handen, en{de} daerom bidt ghi en{de} begeert dat wi den mannen die moede zijn, ende machteloos, brooden gheuen souden?
en{de} hi nam die ouders der stadt, ende doorne{n} wt der woestijne{n} ende distelen, ende wreef dye lieden te Socoth daer mede ontstucken,
En{de} hi brack den toren tot Phanuel, doe{n} hi dye lieden vander stadt ghedoot hadde.
Ende hi sprac tot Sebee ende Salmana, Hoedanich waren die mannen dye ghi doodet te Thabor? si spraken, Si waren als ghi, en{de} een van hen was ee{n}s conincs sone,
Hi sprac Het zijn mijn broeders, mijnder moeder sone{n} gheweest die HERE leeft waert dat ghise hadt late{n} leue{n}, so en soude ic v niet doode{n},
en{de} sprac tot sine{n} eerst gheboren sone Iether, Staet op, ende dootse, Maer dye en trock zijn zwaert nyet wt, Want hy vreesde, om dat hi noch een kint was,
Sebee en{de} Salmana spraken, staet ghi op, ende slaet ons, wa{n}t na de{n} ouderdom is des mensche{n} cracht. Aldus stont Gedeon op, ende doode Sebee ende Salmana, ende nam die spanselen, en{de} cyeragien, daer die coninclike kemelen halsen mede plagen verciert te worden.
Doen seyden alle die mannen va{n} Israel, tot Gedeon, Weest heere ouer ons, ghi en{de} v sone, en{de} ws soons sone, wa{n}t ghi ons vander Madianiten hant verlost hebt,
Den welcke{n} hi seyde, Ick en sal niet here zijn ouer v, ende mijn sone en sal oock niet heere zijn ouer v, Maer die HEERE sal heere ouer v zijn.
En{de} hi sprac noch tot hen, Een dinck begheer ic van v, elck gheue mi die ooringen, die hi gerooft heeft, wa{n}t die Ismaeliten pleghen te hebben om te dragen gulden ooringen,
Si seyde{n}, Die sullen wi geerne gheuen ende si spreyden eenen mantel wt, ende elck werpt die ooringen daer op, die hi gherooft hadde,
En{de} die gulde{n} ooringhe{n} die hi eyschte, maecten in ghewichte duysent en{de} seue{n} hondert syclen gouts, sonder die spancselen ende halsbanden, ende purpure{n} cleedere{n}, dye der Madianiten coninghen ghewoon zijn te dragen, ende sonder die halsbanden haerder kemelen,
En{de} Gedeon maecte eene{n} lijfroc daer af, ende stelde{n} in zijn stadt Ephra en{de} alle Israel besondichde hem daer aen in geestelijc ouerspel, ende het is Gedeon ende al sinen huyse tot eenen val geworden.
Also werden die Madianiten verootmoedicht voor die kindere{n} van Israel, en{de} en conste{n} haer halsen niet meer verheffen .xl. iare{n} in die welcke Gedeo{n} douerste was, in tlant
En{de} Ierobaal die sone Ioas ginc henen, en{de} woonde in sinen huyse,
En{de} Gedeon hadde tseuentich sonen die wt zijnder dgyen ghecomen waren, wa{n}t hi hadde veel wiue{n},
En zijn bislapersse die hi tot Siche{m} hadde, baerde he{m} ooc eenen sone, dies name hiet AbiMelech?
En{de} Gedeo{n} die soo{n} Ioas starf in goede{n} ouderdom, en{de} wert begraue{n} in zijns vaders Ioas graf, tot Ephra vande{n} huysgesinne Ezri.
Maer doe Gedeon gestorue{n} was, keerde{n} hen die kindere{n} va{n} Israel om, en{de} hoereerde{n} na Baalim, en{de} maecte{n} ee{n} verbo{n}t met Baal, dat hi haer god soude zijn,
en{de} si en gedachte{n} niet des HEREN haers Godts, diese rontomme va{n}der ha{n}t haerder alder viande{n} verlost hadde,
en{de} en dede{n} ooc ghee{n} ontfermherticheyt den huyse Ierobaal, Gedeon, na alle dat goet dat hy aen Israel gedaen hadde.
MAer Abimelech dye soo{n} Ierobaal ginc wech tot Sichem, totten broedere{n} zijnder moeder, en{de} sprac met he{n}, en{de} met alle den gheslachte des huys zijnder moeder vader, en{de} sprac,
Spreect tot al die manne{n} van Sichem, Wat is v beter, dat tseuentich manne{n} alle die kindere{n} Ierobaal, ouer v heere{n} zijn, oft dat een man ouer v heere si? Ouermerct ooc mede, dat ic v gebeente ende vleesch be{n}.
Doe{n} spraken die broeders zijnder moeder van hem tot alle die mannen van Siche{m}, ende haer herte neychden si na Abimelech, segghende, het is onse broeder,
ende ghauen hem tseuentich pont siluers, wt den huyse Baal Berith, ende Abimelech huerde daer mede onrijcke en{de} woeste manne{n}, die hem na volchden,
En{de} hi quam in zijns vaders huys tot Ephra en{de} doode sine broeders die kindere{n} Ierobaal, tseuentich mannen op eenen steen, Maer Ioathan die ioncxse sone Ierobaal bleef ouer, want hi wert versteken.
En{de} al die manne{n} van Sichem vergaderden hen, en{de} dat geheele huysghesinne der stadt Mello ginghen henen, ende maecten Abimelech tot eenen coninc, bi die raedteycke die te Sichem staet.
Doen dat Ioathan te kennen gegeue{n} wert soo ghinc hy henen, ende stont op die hoochte des berchs Garizim, ende met opgheheuen stemme riep hi, ende sprac, Hoort mi ghi mannen tot Sichem, op dat v God ooc hoore,
Die boomen ghinghen wech, dat si eene{n} coninck ouer hen souden saluen, ende sprake{n} totten olijfboom, weest onse coninc,
Maer die olijfboom antwoorde hen, Sal ick moghen mine vetticheyt laten? die beyde Godt ende mensche gebruycken? ende wech gae{n} dat ick onder dye boomen verheuen worde totter eeren?
Doen spraken die bomen totte{n} vijchboom, Coemt ghi, ende neemt aen een conincrijcke ouer ons,
Maer die vijchboom sprack tot hen, Sal ic mine soeticheyt en{de} myne goede vruchten moghen laten? ende gae{n} henen, dat ick onder die boomen verheuen worde tot eeren?
Doen spraken dye boomen totten wijnstock, Coemt ghy, ende ghebiet ouer ons,
Maer die wijnstock sprack tot he{n}, Sal ic minen most moghen laten? die Godt ende die menschen vrolijck maect? en{de} ghaen onder dye ander boomen ter eeren verheue{n} te worde{n}?
Doen spraken alle boomen totten doorn bosch, Coemt, ende hebt ghebot ouer ons,
En{de} den doorn bosch sprack totten boomen, Ist waerachtich dat ghi mi tot eene{n} coninck saluet ouer v, so coemt en{de} rustet v onder mijn schaduwe, Ist dat ghy dat nyet doe{n} en wilt, so gae vyer wten doorne{n}bosch, ende verslinde die Cederboomen Libani.
Nv hebt ghy dan nv recht redelijcke{n} ende sonder sonde ghedaen, dat ghi Abimelech tot eenen coninc ouer v ghemaect hebt, ende hebt ghi wel ghedaen aen Ierobaal, en{de} aen sinen huyse, en{de} hebdi he{m} gedaen, so hi aen v verdient heeft, dat mijn vader om uwe{n}t wille gestreden heeft?
ende sine siele ghegeuen heeft int pericule, dat hy v soude verlossen vander Madianiten hant,
ende ghy rechtet v huyden op teghen mijns vaders huys, ende hebt doot geslagen sine kinderen, die tseuentich persoonen op eenen steen, ende hebt ghemaect v eenen coninc Abimelech, zijns meyssens sone ouer dye inwoonders van Sichem, om dat hi uwe broeder is.
Hebdy dan nv recht redelijck, ende sonder sonde ghedaen aen Ierobaal, ende aen sine{n} huyse, In desen daghe, soo weest vrolijck ouer Abimelech, ende hy si vrolijck ouer v,
Maer hebt ghi qualijck ende valschelijc gedaen, soo ghae vier wt Abimelech, ende verslijnde dye mannen dye te Sichem woone{n}, en{de} die stadt Mello, en{de} daer gae ooc vier wt vande{n} mannen tot Sichem, en{de} dat stedeken Mello, ende verslijnde Abimelech,
En{de} als hi dese dinge{n} geseyt hadde, so vloot hy, ende ontweec, ende ghinck tot Berus, ende woonde aldaer, wt vreese van sinen broeder Abimelech.
Ende als nv Abimelech regneerde drie iaren ouer Israel,
ende doen seynde Godt eenen quaeden moedt, tusschen Abimelech, ende den mannen die tot Sichem woonden, Wa{n}t si begonste{n} te verachte{n} met onwaerdicheyt
en{de} dye misdaet der doodinghen der tseuentich sonen Ierobaal, en{de} die wtstortinge van haer bloet begonsten si te legge{n} op Abimelech haere{n} broeder, ende op die ander princen van Sichem, die he{m} gheholpen hadden
en{de} die mannen van Sichem, leyde{n} lagen op dat hoochte der bergen, tegen hem en{de} doen si verwachte{n} zijn toecoemste, roofde{n} si alle, die opter strate{n} voor bi wandelde{n}, Ende het wert Abimelech ghebootschapt.
Gaal die sone Obed quam en{de} sine broeder, en{de} ginghen ouer tot Sichem inne, en{de} die mannen van Sichem verlieten hen op he{m},
en{de} trocken wt opt velt, ende plucten af haer wijngaerde{n}, en{de} vertredense, en{de} maecte{n} eene{n} dans, en{de} ginghen in haers Gods huys, ende aten, ende droncken, en{de} vloecten ouer maeltijt onder tusschen dat eten ende drincke{n}.
Abimelech ende Gaal dye sone Obed sprack, wie is Abimelech, ende wat is Sichem? dat wy hem dienen souden? En is hy nyet Ierobaals sone, en{de} heeft Sebul sinen knecht gestelt een prince ouer die mannen Emor des vaders Sichem? waer om sullen wi hem da{n} dienen?
Och oft yemandt dit volc onder mijn handt ghaue, dat ick Abimelech van cante mochte helpen. En{de} het wert Abimelech gheseyt, Verghadert een menichte des heyrs, ende coe{m}t,
Wa{n}t Sebul die ouerste in die stadt, doen hy dye woorden Gaal des soons Obed hoorde, soo verbolch hi in sine gramschap,
ende sant boden tot Abimelech heymelijck, ende dede he{m} segghen, Siet, Gaal die sone Obed ende sine broeders zijn tot Sichem ghecomen, ende beuechtende maken si v die stadt tege{n},
Dus maect v nv op bi nacht, ghi ende v volc dat by v is, ende verbercht v int veldt,
en{de} smorgens als die sonne op gaet, so ouerualt dye stadt, en{de} als hi en{de} dat volc dat bi hem is tot v wt trect, so doet met he{m} so ghi vermoecht.
Abimelech stont snachts op, en{de} allet volc dat bi hem was, en{de} leyde lagen op Sichem, in vier plaetsen,
ende Gaal dye sone Obed ginck wt, en{de} stont in den inganc va{n}der stadt poorte, Maer Abimelech stont op wt der lagen met den volcke dat met hem was,
Doe{n} Gaal dat volck sach, so seyde hi tot Sebul, Siet, daer coe{m}t een volc neder vander hoochten des gheberchs, Sebul sprack tot hem, Ghi siet die schaduwe der bergen voor die hoofde{n} der liede{n} aen En{de} door dese dwalinghe wort ghy bedrogen,
Gaal sprack noch voort meer segghende, Siet, daer coemt een volc neder wt dem nauel des aertrijcs, en{de} een heyrschare coemt opten wech die totter eycke siet
Doe{n} sprac Sebul, Waer is doch nv uwen mont, daer ghi mede spraect? Wie is Abimelech dat wi hem diene{n} souden? En is dat niet dat volc dat ghy versmaet hebt? trect nv wt, ende strijt teghen hen.
Gaal ghinc doe{n} wech daer dat volc va{n} Sichem het eynde verwachte ende street tegen Abimelech,
maer Abimelech veriaechde hem, dat hi vluchte, en{de} dwanck hem om te vlieden inder stadt, ende van zijnder syden werter vele verslage{n} tot ae{n}der stadt poorte,
en{de} Abimelech sadt in Rame, Maer Sebul verdreef Gaal, en{de} zijn mede gesellen wter stadt, en{de} en heeft niet toegelaten dat si daer souden woonen,
Opten anderen dach ghinc dat volck wt opten velde, Doen dat Abimelech te kennen ghegheuen wert,
nam hi dat heyr, en{de} deylde dat in drie heyschare{n}, en{de} leyde lagen inden velde, Als hi nv sach dat dat volck wter stadt ghinck, so stont hy op en{de} oueruielse
met sinen hoope, belegghende, bestormde hi die stadt Maer die twee ander hoopen tsamen loopende ouer dat velt veruolchde{n} si die vianden
Doe{n} street Abimelech tegen die stadt, den seluen heelen dach ende wantse, en{de} doode al dat volc dat daer in was, en{de} brac dye stadt, en{de} stroeyde sout daer op,
Doen dat alle die mannen des torrens tot Sichem dat hoorden, ghinghen si int huys des gods Birith, daer si een verbont met he{m} ghemaect hadde{n},
Doen dat Abimelech hoorde, dat hem alle die manne{n} des torrens te Siche{m} vergadert hadden,
so ghinc hi opte{n} berch Selmon met alle sine{n} volcke en{de} nam een byle in zijn hant, ende hieu eene{n} tack vanden boomen, en{de} hief dien op en{de} sette dien op zijn schoudere, en{de} sprac tot alle sinen medeghesellen, Al wat ghi gesien hebt, dat ic doe, dat doet ooc haestelijc ghi als ic,
Doe{n} hieu een yegelic eene{n} tac af, en{de} si volchden haere{n} leytsma{n} na, en{de} si omleyden die stercste plaetse ront omme, en{de} stakent aen ende so ist geschiet dat mette{n} rooc en{de} vier te samen dat ghedoot werden duysent menschen manne{n} ende vrouwen al inwoonders des torrens Sichem.
Abimelech troc va{n} daer tot Thebez, en{de} beley die met een heyr
Maer daer was eene{n} stercken torren midde{n} inder stadt, op welcke{n} al die lieden en{de} vrouwen en{de} dye ouerste der stadt vluchte{n}, en{de} slote{n} die dore sterckelic toe en{de} stonde{n} opt dac, en{de} gedeelt op die plaetsen der vooruechtinge,
Doe{n} qua{m} Abimelech tot aen den torren, en{de} street daer teghen, en{de} ghenaecte totter dueren des torrens, dat hi dien met vier soude verbernen,
Maer een wijf werp een stuc va{n} een molenstee{n} Abimelech opt hooft, en{de} brac he{m} zijn hersebecken,
Doen riep Abiemelech haestelic sine{n} schiltknecht, en{de} seyde tot hem, Trect v swaert wt, en{de} doodet mi, op datmen niet van mi en segge, dat ic van een wijf gedoot ben, hy voldede soo hem beuolen was, ende doode hem.
Maer doen die Israeliten sagen die met hem waren, dat AbiMelech doot was, soo ghinck elc in zijn plaetse,
Alsoo betaelde he{m} Godt dat quaet, dat hi aen sinen vader ghedaen hadde, doen hy zijn tseuentich broeders doode,
des ghelijcken allet quaet der mannen Sichem loonde hen Godt op haer hoofden, ende den vloeck Ioatham des soons Ierobaal quam ouer hen.
NA Abimelech stont een ander leytsma{n} op in Israel, Thola een man van Isachar, en{de} een sone Phua, Die een broeder was va{n} AbiMelechs vader, en{de} woonde tot Samir op tgeberchte Ephraim,
en{de} oordeelde Israel, drientwintich iaer, en{de} is gestorue{n}, en{de} begraue{n} in Samir,
Desen is na geuolcht Iair een Galadite, die in Israhel oordeelde tweentwintich iaer,
en{de} hadde dertich sonen, op dertich ezels vuelens rijdende, en{de} prince{n} van dertich stede{n}, die hiete{n}, Hauot Iar, tot desen dage toe, en{de} ligghen in Galaad,
Ende Iair sterf, en{de} wert begrauen te Kamon.
Maer die kindere{n} va{n} Israel, tot haere{n} ouden sonde{n} nieuwe toedoende hebbe{n} quaet gedaen, voor dat aengesichte des HEREN, en{de} diende{n} Baalim, ende Astharoth, ende de{n} gode{n} va{n} Sirie{n}, ende de{n} gode{n} va{n} Zido{n}, ende den gode{n} Moab, ende de{n} gode{n} der kindere{n} Amo{n}, ende den gode{n} der Philistine{n}, ende verliete{n} de{n} HERE, ende en diende{n} he{m} niet,
Doen verbolch die gramscap des HEREN ouer Israel, en{de} gafse ouer onder die hant der Philistine{n}, ende der kindere{n} Amon,
Ende si quelde{n} ende verdructe{n} die kindere{n} va{n} Israel, achthien iaer lanc, op ghene side der Iordanen, inde{n} lande der Amorite{n}, dat in Galaad leyt, so seere dat ooc
daer toe trocken die kinderen Amon ouer die Iordane, ende streden tegen Iuda, BenIamin, ende teghen dat huys Ephraim, Ende die kinderen van Israhel zijn zeer verlast gheweest.
Ende riepe{n} totte{n} HERE, ende seyden, Wi hebbe{n} teghe{n} v gesondicht, wa{n}t wi hebbe{n} onsen God gelate{n}, ende Baalim gedient,
Ende die HERE sprac tot he{n} luyde{n}, En hebben v die Egyptinaers ooc niet verdruct, ende die Amoriten, ende die kindere{n} Amon, die Philistine{n}
en{de} die Sidonite{n}, ende Amalechiten, ende Cananiten ende ic halp v wt haere{n} hande{n}, doen ghi tot mi riept,
nochtans hebt ghi mi verlaten, ende anderen goden ghedient, Daerom en sal ic niet meer toe doen dat ick v verlosse,
Ghaet henen, ende roept die goden aen, die ghi vercoren hebt, laet v die helpen inder tijt ws drucs.
Ende die kinderen va{n} Israel sprake{n} totten HEERE, Wi hebben gesondicht, doet met ons wat v belieft, alleen verlost ons wt deser tijt,
ende dit segghende deden si die afgode{n} va{n} he{n} wech, en{de} dienden de{n} HEERE, ende hi heeft medelijde{n} gehadt ouer haer luyden catiuichede{n},
En{de} die kindere{n} Amon beriepen hen, en{de} legheerde{n} hen in Galaad, Maer die kindere{n} van Israel legherden hen tot Maspha.
En{de} die ouersten van Galaad, spraken onder malcandere{n}, Wie begint te strijden teghen die kinderen Amon, dye sal dat hooft zijn ouer alle die in Galaad woonen.
IEphte een Galaaditer was, in dyen tijden een strijtbaer camper, maer eender lichter vrouwe{n} sone, die gebore{n} was va{n} Galaad,
Maer Galaad had een huysurou van die welcke hi kindere{n} ghecreghen heeft, die welcke na dat si gewassen ware{n} werpe{n} Iephthe wt, segge{n}de tot he{m}, Ghi en moecht in ons vaders huys niet erfghenae{m} zijn, wa{n}t ghi zijt va{n} een moeder in ouerspel geboren.
Doe{n} so vluchte hi voor zijn broeders, en{de} woonde int la{n}t Thob, en{de} vergaderde tot he{m} arme luyde{n} ende roouers, en{de} si trocken met hem wt, he{m} nauolgende als haere{n} prince,
In dien dagen strede{n} die kindere{n} va{n} Amon tege{n} Israel.
Doen si nv soo sterckelic streden, so ghingen die ouders van Galaad henen, om dat si Iephte wten lande Thob soude{n} halen,
en{de} sprake{n} tot he{m}, Coe{m}t, en{de} zijt onse prince en{de} bestrijdt die kinderen Amon,
Ende Iephte antwoorde hen En zijt ghi niet die mi haet en{de} hebt mi wt mijns vaders huys gestoote{n}, en{de} nv coe{m}t ghi tot mi als ghi inde{n} noot gedwongen zijt?
Dye ouders van Galaad sprake{n} tot Iephte, Daer om comen wy nv om dese sake tot v, dat ghi met ons sout ghae{n} en{de} strijde{n} teghe{n} die kindere{n} Amo{n}, en{de} dat ghi onse hertoge sout zijn ouer al die in Galaad woone{n},
En{de} Iephte sprac tot he{n}, Ist dat ghi waerlijc tot mi zijt gecome{n} om dat ic voor v soude stride{n} tege{n} de ki{n}dere{n} va{n} Amo{n}, en{de} geeftse die HERE in mijn handen, sal ic dan v ouerste zijn?
die antwoorden hem, Dye HEERE die dit hoort, die is een middelaer en{de} een getuyghe tusschen ons, dat wi onse ghelofte volbrenghen sullen,
Aldus ghinck Iephthe metten ouders van Galaad en{de} dat volck sette he{m} tot eene{n} prince ouer hen, En{de} Iephte sprac alle zijn woorde{n} voor den HEERE in Masphe.
Doen sant Iephte bootschappe totten Coninck der kinderen van Amon, die van sinen persoon weghen soude seggen. Wat hebdi met mi te doen, dat ghi teghen mi coemt, om mijn lant te verderuen?
Die Coninc der kinderen Amon antwoorde den bode{n} Iephte, Daerom dat Israel mijn lant genomen heeft, doen si wt Egypten reysden, van Arnon aen tot Iabock toe, ende tot aen dye Iordane, nv gheuet mi met vreden weder.
Iephte sant noch die selue bode{n} totten Coninc der kinderen Amon, en{de} gheboot he{n}, dat si seggen souden,
Aldus seyt Iephte, Israel en heeft gheen lant in ghenomen va{n} de{n} Moabiten, noch vanden kinderen Amon,
want doen si wt Egypten reysden, wandelde Israhel door die woestijne tot aen die roode zee, ende quam tot Kades,
ende sant bode{n} totten Coninck der Edomiten, ende sprack, Laet mi door v lant reysen, Maer der Edomiten Coninc en woude haer ghebeden niet verhooren, Ooc sonden si totten Coninc der Moabiten, dye en wilde oock nyet passagie gheuen, Alsoo bleef Israhel in Kades,
ende wandelde inder woestinen, ende om trocken dat lant der Edomiten, en{de} Moabiten, ende quam in die oost side vander Moabite{n} lant en{de} legeerde{n} he{n} ouer gene side van Arnon, en{de} en woude niet comen in die palen der Moabiten, Want Arnon is der Moabiten pale.
Ende Israhel sant boden tot Seon der Amoriten Coninc, tot Hesebon, en{de} dede hem segghen, Laet ons door v lant trecke{n} tot aen die riuiere
Mer Seo{n} versmade die woorde{n} va{n} Israel, en{de} en lietse niet door sine palen trecken, maer hi verghaderde alle zijn ontellijck volck, en{de} is tegen hen wtgegaen in Gasa, en{de} wederstont he{n} sterckelic
Maer die HERE die Godt van Israel gaf die{n} met alle sine{n} volcke in die hant Israel, also dat sise sloege{n}, Aldus nam Israel alletlant der Amoriten in, die inden selue{n} lande woonden,
Ende namen alle die palen der Amoriten in, van Arnon aen, tot aen Iabock, en{de} va{n}der woestinen aen, tot aen die Iordane.
Dus heeft dan die HEERE die God va{n} Israel die Amorite{n} verdreue{n}. Doe{n} zijn volc van Israel daer teghe{n} street en{de} nv wilt ghi besitte{n} zijn lant
En hooret v niet met recht toe, dat Chamos v god beseten heeft Maer dat onse Godt als een verwinder beseten heuet sal wijcken tot onser besittinghe,
Ten si dat ghi misschien beter zijt dan Balach Zephor sone, die coninc van Moab? oft ghi moet bewisen dat hi tege{n} he{m} gepleyt heeft ende tegens hem gheuochten,
te wile dat hi woonde in Ezebon, en{de} in zijn plaetsen, en{de} in Aroer, en{de} in sine wooninge{n}, en{de} in alle die steden die aen Arnon liggen, tot ouer drie hondert iaere{n}? Waeromme en hebdi niet begonst in soo langhen tijden teghen Israel op dese versoeckinge om wederom te eyssche{n}?
Hier om so en heb ic teghens v niet ghesondicht, maer ghi doet qualijck aen mi, dat ghi tege{n} my strijdet, Dye HERE gheue huyde{n} een oordeel tusschen Israel, en{de} de{n} kindere{n} Amo{n},
Maer die Coninc der kindere{n} Amon en wilde niet verhooren die rede{n} Iephte, die hi tot hem sant met sinen boden.
Doen quam die gheest des HEREN op Iephte, en{de} trock door Galaad en{de} Manasse, en{de} door Maspha, dat in Galaad leydt, en{de} van daer op die kindere{n} Amon,
En{de} Iephte geloefde den HEERE een ghelofte, ende sprac, Geeft ghi die kinderen Amon in mijn hant,
wat tot mijnder huys dueren eerst wtgaet mi te gemoete, als ick met vrede weder come vanden kinderen Amon, dat sal des HEEREN zijn, en{de} ic salt tot eenen brantoffer offeren.
Aldus trock Iephte wt op die kinderen Amon, om tegen hen te strijden, en{de} die HEERE gafse in sinen hande{n},
ende versloechse van Aroer aen, tot datme{n} coemt tot Mennith .xx. stede{n}, en{de} tot ae{n} Abel die rontsom met wijngaerde{n} beset is, eenen seer groten slach, en{de} die kindere{n} Amon werden alsoo verootmoedicht, voor de{n} kindere{n} va{n} Israel.
Doe{n} Iephte qua{m} tot Maspha tot sine{n} huyse, Doe{n} ginc zijn eenige dochter wt, he{m} te ghemoete, met tamboeren en{de} reye{n}, ende si was een eenich kint, en{de} hi en hadde anders gheen sone{n} noch dochtere{n},
En{de} doe{n} hise sach, schoorde hi zijn cleedere{n}, en{de} sprac, Ach wee mi mine dochter, ghi hebt mi bedroge{n}, en{de} zijt bedrogen Wa{n}t ic hebbe mine{n} mont op gedaen tot den HERE, en{de} en machs niet weder roepe{n},
Si antwoorde, ende sprac tot he{m}, Mijn vader hebdi uwen mont open gedaen totten HEERE, soo doet mi also ghi gheloeft hebt, nae dien v die HEERE gewroken heeft, gegheuen van uwen viande{n} den kindern Amon.
Ende si sprac tot haere{n} vader, verleent mi doch alleene dat ic begere, dat ghi my twee maenden laet, dat ic van hier af ghae op die bergen, en{de} mijnen magedom beweene, met minen gespelinne{n},
Hi antwoorde haer, gaet henen, En{de} lietse twee maenden gaen, Doen ginc hi hene{n} met haeren gespelinnen, en{de} beweende haeren maechdom op die berghen,
En{de} na twee maenden quam si weder tot haere{n} vader, ende hi dede haer, so hi gelooft hadde, ende si en was noyt eenichs mans schuldich geworde{n}, Ende het wert een ghewoonte in Israel,
dat die dochteren van Israel iaerlics gaen, ende beclage{n} die dochter Iephte, des Galeaditen, des iaers vier daghen.
SIet in Ephraim is een tweedracht opgestaen, wa{n}t si ginge{n} ouer ten noorden waert, en{de} sprake{n} tot Iephte, Waerom sidi inden strijt getrocken tegen die kinderen van Amon, en{de} en hebt ons niet geroepen, dat wy met v hadden getrocken? daerom sullen wi v huys verbrande{n},
Iephte sprac tot hen, Ic en{de} mijn volc hadde{n} een groote saeck teghen die kindere{n} van Amon, en{de} ick riep v aen, dat ghi mi bistant doe{n} sout, ende ghi en hebbes niet willen doen,
Doen ic dat sach, so stelde ic mine siele in mijnen handen, en{de} troc wech tege{n} die kindere{n} va{n} Amon, en{de} dye HEERE gafse in minen handen, wat heb ic verdient, dat ghi teghen mi opstaet, om teghen mi te strijden?
En{de} Iephte vergaderde al die mannen va{n} Galaad en{de} street teghe{n} Ephraim, En{de} die manne{n} va{n} Galaad sloegen Ephraim, daerom dat si seyde{n}, Ghi Galeadite{n} zijt veltuluchtighe voor Ephraim, woonende onder Ephraim en{de} Manasse,
En{de} die Galeadite{n} name{n} in, die hauen des Iordaens daer Ephraim wederom soude come{n} Als dan die vluchtige Ephraim spraken, Ic bidde, laet mi doorgaen, so seyde{n} die mannen van Galaad, Sidi ee{n} Ephraite? Als hi dan antwoorde, neen,
soo deden si hem spreken, Schiboleth, dat so veel is te seggen, als een are Dye antwoorde, Sibboleth, nyet connende een are genoemen metten seluen letteren, so grepen si hem ter stont, ende vermoorde{n} he{m} aen die haue{n} des Iordae{n}s, alsoo dat tot dier tijt van Ephraim .xlij. duysent vielen,
Iephte oordeelde Israel ses iaer, Ende Iephte die Galaadite sterf, ende wert begrauen in zijn stadt Galaad.
Nae desen oordeelde Israel Abessan va{n} Bethlehe{m},
dye hade .xxx. sonen, en{de} .xxx. dochtere{n}, die welcke hi wtseyndende ghaf hi .xxx. ma{n}ne{n}, en{de} .xxx. huysurouwe{n} na{m} hi va{n} buyte{n} sinen sonen, en{de} oordeelde Israel seue{n} iaer,
en{de} sterf, ende wert begrauen tot Bethlehem
Na desen oordeelde Israel Ahilon een Sabulonijt, en{de} oordeelde Israel .x. iaer,
en{de} sterf, ende wert begrauen inden lande Sabulon.
Na desen oordeelde Israhel Abdon een sone Helles, een Parathonijt,
die hadde .xl. sonen, en{de} van dien .xxx. neuen, die op .lxx. ezels vuelens rijde{n}, en{de} oordeelde Israel acht iaer,
ende sterf, en{de} wert begrauen tot Parathon, inden lande Ephraim, opte{n} geberchten der Amalechiten.
ENde die kinderen van Israel dede{n} noch wederom quaet voor den HEERE, ende die HERE ghafse inden handen der Philistinen, veertich iaeren.
Daer was een man te Zara vanden gheslachte van Dan, geheete{n} Manue, en{de} zijn wijf was onuruchtbaer, en{de} en baerde nyet
En{de} die Engel des HEEREN openbaerde de{n} wiue, en{de} sprac tot haer, Ghi zijt onuruchtbaer ende sonder vry kindere{n}, maer ghi sult beurucht worde{n}, en{de} eenen sone baren,
Daeromme wacht v, dat ghi gheenen wijn, noch starcken dranc, die vroncke{n} maken mach en drinct, ende nyet onreyns en etet,
Want ghy sult beurucht worden, en{de} eenen sone baren, dien gheen schaers opt hooft en sal comen, Wa{n}t dat knechtke{n} sal een Nasereus Gods zijn va{n} moeders liue aen, en{de} hi sal beginnen Israhel te verlossen wter Philistinen hant.
Doen qua{m} dat wijf, en{de} seydet haeren man en{de} sprac, Het qua{m} een man Godts tot mi, en{de} zijn gedaente was aen te sien, als een Engel Gods seer veruaerlick als ic he{m} vraechde va{n} waer hi qua{m}, oft waer hene{n} hi wilde, ofte hoe sine{n} name genoemt was so en woude hi mi dat niet segghe{n}
Maer hi sprac tot mi, Ghi sult beurucht worde{n}, en{de} eene{n} soo{n} baren daero{m} en drinct gheene{n} wijn, noch oock starcke{n} dranc, die droncke{n} mach make{n}, en{de} en eedt niet onreyns, wa{n}t dat knechtke{n} sal een Nazereus Gods zijn va{n} moeders liue aen tot in zijn doot.
Doe{n} badt Manue den HERE, en{de} sprac, Och HERE, ic bidde, laet den ma{n} Gods weder tot ons come{n}, die{n} ghi gesonden hebt, dat hi ons leere, wat wi mette{n} knechtken doe{n} sullen, dat geboren sal worden,
En{de} God verhoorde die stemme Manue, en{de} die Engel Godts qua{m} weder totte{n} wiue, daer si sadt opten velde, ende haer man Manue en was niet bi haer, en{de} als si den Engel ghesien hadde,
doe{n} liep si haestelick, ende bootschaptet haere{n} ma{n}, en{de} sprac tot he{m}, Siet, dye man heeft mi gheopenbaert, dien ic te voren gesien hadde,
Manue maecte hem op, en{de} ginc sine{n} wiue na, en{de} qua{m} totte{n} man, ende sprack tot hem, Sijt ghi die man dye metten wiue gesproken hebt? Hy sprac, Ia,
Manue seyde, Alst zijn sal veruult, dat ghi ghesproken hebt, wat wilt ghi dattet kint doen sal, oft waer af salt hem moeten wachten?
En{de} die Enghel des HEEREN sprac tot Manue, Hi sal he{m} wachten voor alle dat ick den wiue gheseyt hebbe,
Hy en sal niet eten dat wt den wijn stock spruyt, ende hy en sal gheene{n} wijn noch starcken dranc drincken, en{de} niet onreyns eten, al wat ic haer gebode{n} hebbe, dat sal hy houden, en{de} veruullen,
Manue sprac totte{n} Engel des HEREN, Ic bid v, dat ghi mijne{n} gebeden gehoor wilt geuen, ende wi sullen v een geyten bocxken bereyden,
Maer die Enghel des HEREN antwoorde, Manue, ist dat ghy my hier bedwinct, so en sal ic va{n} uwen broode niet eten, Maer wildy een brantoffer doen, soo offert dat den HERE, Wa{n}t Manue en wist nyet dattet een Engel des HEREN was,
Ende Manue sprac totte{n} Engel des HEEREN, Hoe heet ghi dat wi v eeren, alst coe{m}t al wat ghi ghesproken hebt?
Maer dye Engel des HEREN sprac tot hem, waerom vraechdy na minen naem, die doch wonderlijck is?
Doe{n} nam manue een geyten bocxken, en{de} vochtige{n} offere, en{de} leydet op eene{n} steen, ende offerdet den HERE, die wonderlicheyden dede, maer Manue ende zijn wijf sagen toe,
En{de} doen die vlamme op voer vande{n} altaer ten hemel, soo voer die Enghel des HEEREN inder vlamme{n} des altaers op, Doen dat Manue en{de} zijn wijf sage{n}, so vielen si ter aerde{n} op haer aensicht,
En{de} die Enghel des HEREN en openbaerde Manue en{de} sinen wiue niet meer, Doen bekende Manue dattet een Engel des HEREN was,
en{de} sprack tot sine{n} wiue, Wi moete{n} die doot sterue{n}, om dat wi God ghesien hebben,
Sijn wijf antwoorde hem, Waert dat dye HEERE ons hadde willen doode{n}, so en hadde hi den bra{n}toffer en{de} vochtighen offer van onsen hande{n} niet genome{n}, hi en soude ons ooc al dat niet verthoont hebben, noch ons dat hebben laten hooren, datter gheschieden sal
En{de} dat wijf baerde eene{n} sone, en{de} hiet hem Samson en{de} dat knechtke{n} nam toe, en{de} wies en{de} die HERE gebenedide he{m},
en{de} die gheest des HEREN begonst met he{m} te zijn in den heyrlegher dan, tussche{n} Saraa en{de} Esthaol.
SAmpson ghinc af tot Thamnatha, ende sach een wijf onder dye dochteren der Philistinen,
en{de} doe{n} hi op qua{m}, so gaft hijt sine{n} vader en{de} moeder te kenne{n}, ende sprac, Ick heb een wijf ghesien tot Thamnatha, onder die dochtere{n} der Philistine{n}, Ic bid v, neemtse mi tot eene{n} wiue,
Sijn vader en{de} zijn moeder spraken tot he{m}, En isser gheen wijf onder den dochtere{n} dijnre broeders, noch in alle dinen volcke, dat ghi ghaet en{de} neemt een wijf van die Philistinen, die onbesneden zijn?
Samson sprac tot sinen vader, Neemt mi dese, wa{n}t si behaecht mine{n} ooge{n},
Maer zijn vader noch zijn moeder en wisten nyet, dat vanden HERE ware{n} dese dinghe{n}, want hy socht oorsake aen die Philistinen, Die Philistine{n} hadde{n} heerschappie ouer Israel, doe{n} ter tijt,
Also ginc Samson af met sine{n} vader en{de} met zijn moeder tot Thamnatha, Als hy qua{m} aen die wijngaerde{n} der stadt, doe{n} qua{m} daer een ionghe leeu seer wreet, brieschende hem teghen,
En{de} die gheest des HEEREN viel op hem, ende hy deylde den leeuwe in stucken, ghelijck een man een bocxken in stucken deylt, ende en hadde nochtans nyet met allen in zijn hant, en{de} hi en woudet sinen vader noch zijnder moeder niet te kennen geuen,
Doen quam hi neder, en{de} hi sprac metten wiue, die behaechde Samson in sine{n} oogen,
En{de} na sommige dage{n} qua{m} hi weder dat hise soude nemen, ende terde wt den weghe, dat hi dat doode lichaem des leeus soude besie{n} Ende siet, doen was een byen swerm inden monde des leeus, ende honich in dye raten,
ende namt in zijn hant, ende adt daer van onder weghen, Ende hi ghinc tot sinen vader, ende tot zijnder moeder, ende ghaft hen, dat zijt ooc soude{n} eten, Maer hi en seide hen niet dat hi den honich van des leeuwen lichaem ghenomen hadde.
En{de} doen zijn vader af quam totten wiue, soo maecte hy Samson sinen sone een maeltijt, want soo pleghen dye ionghelinghen te doen,
En{de} doen die borgeren van dier plaetsen hem saghen, soo ghauen si hem dertich gesellen toe, die bi hem souden zijn,
Samson sprac tot hen, Ick wil v een raetsel geuen, ist dat ghi mi dat geraet, ende raket binnen desen seuen daghen van deser maeltijt, soo sal ick v dertich hemden gheuen, en{de} dertich vier cleederen,
Maer en condijt niet gheraden, soo suldi mi dertich hemden, ende dertich viercleederen gheuen, Ende si seyde{n} tot hem, Gheeft v raetsel wt, laetet ons hoore{n},
Hy sprac, Spijse ghinc wt vanden eter, ende soeticheyt is wtgegaen vanden starcken, Ende si en conden dat raetsele binnen drye daghen niet gheraden.
Aenden seuenden dach sprake{n} si tot Samsons wijf, smeect uwen man, en{de} onderwijst hem, dat hi v dat raetsele segge, oft wildy dat niet doen, wy sullen v ende ws vaders huys met vier verbranden, hebdy ons hyer om ghenoot tot uwe bruyloft, dat ghy ons arme sout maken, oft niet?
Doe{n} weende dat wijf, ende claechde voor he{m}, ende sprac, Ghi haet my, en{de} en hebt mi niet lief, daeromme en wildi mi niet segghen dat raetsel, dat ghi hebt den kinderen mijns volcs wt ghegheuen, ende hy sprac tot haer, Ick en hebbet mijnen vader en mijnder moeder niet willen segghen, ende sal ict v moeten segghen?
Ende si weende die seuen dagen voor he{m}, dye wyle si die maeltijt hielden, Maer aen den seuenden dach seyde hijt haer, Als si he{m} seer lastich viel, Ende si seyde dat raetsel ter stont haeren borghers,
Doen spraken die mannen der stadt inden seuensten dage tot hem, eer die sonne onder ghinck, Wat is soeter dan honich? Wat is starcker dan de{n} leeu? Maer hi sprack tot hen, En haddy met mijnen veerzcalf niet gheploeghet, ghi en haddet mijn raetsel niet geraden,
En{de} die gheest des HEEREN wert spoedich ouer hem, ende ghinck af tot Ascalon, ende sloech dertich mannen onder hen, ende nam haer ghewaet ende ghaf haer cleederen den ghenen, dye dat raetsel gheraden hadden, ende hi is seer gram gheworden, ende ghinck op in zijns vaders huys,
Maer Samsons wijf nam eene{n} man van sinen vrienden, dye noch te besteden was.
HEt gheuiel na sommighe daghen, omtrent dat der tarwen oost nakende was ende Samson quam, ende wilde zijn wijf besoecken, ende brocht met hem een ionge geyten bocxken, ende als hi nader gewoonten in haer slaepcamer wilde ghaen, verboot hem haer vader, segghende,
ic meyndet dat ghise gehaet haddet, ende hebse uwen vrient gegeuen, Maer si heeft een ionge sustere, die is fijnder ende schoonder dan si, die laet dijn zijn voor dese,
Doen antwoorde Samson tot hem, Van desen dage voort aen en sal gheen schult zijn in my, teghens die Philistinen, want ick sal v quaet ende leet doen.
Ende Samson ghinc henen, ende vinc drie hondert vossen, ende nam branden, ende bant den eenen steert aenden anderen, ende dede eenen brant tusschen twee steerten,
ende stacse aen met vier, ende lietse dat si hier ende daer loopen souden, ende si liepen terstont onder dat coren der Philistinen, ende stack alsoo aen dat byeen gedragen was, metten staenden coren, ende wijnberghen ende olijfboomen, al brandende ende die vlamme verteerdet al,
Doen seyden die Philistinen, Wie heeft dat ghedaen? Men seyde, Samson der dochter man des Thamniters, om dat hy hem zijn wijf ghenomen heuet, ende sinen vrient gegeuen, Doen trocken die Philistinen op, ende verbranden die vrouwe met haeren vader met vier.
Samson sprac tot hen, Ic laet v dat doen, maer ic sal my aen v seluen wreken, ende dan op houden,
Ende sloechse hardelijc met een groote plage, dat si soo verbaest waren, dat si huer braeyen op haer dgien leyden ende troc af, ende woonde in dat steenhol tot Etam.
Doen trocken die Philistinen op tegen Iuda, ende sloegen haer tenten neder, ende maecten haeren leger ter plaetse Lechi namaels so genoemt dat is, een kinnebacken, ende daer is haere heyr verspreyt
Maer die van Iuda spraken, Waerom zijt ghi teghen ons op ghetrocken? Si antwoorden, Wi zijn op gecomen om Samson te bijnden, dat wi hem souden betalen, so hy ons gedaen heeft,
Doen trocken drie duysent mannen van Iuda af, in dat steen hol tot Etam, ende spraken tot Samson, En weet ghi niet, dat dye Philistinen ouer ons heerschappie hebben? Waerom hebdi dat dan willen doen? Hi sprac tot hen, So si mi gedaen hebben, so heb ic hen weder gedaen.
Si spraken tot hem, Wi zijn af gecomen om v te binden, ende inder Philistinen handen te leueren. Samson sprac tot hen, So zweret mi dan ende ghelouet, dat ghi my niet dooden en sult.
Si antwoorden hem. Wij en sullen v niet dooden maer wi sullen v gebonden leueren Ende si bonden hem met .ij. nieuwe stricken ende leyden hem op vanden steen.
Ende doen quam hi tot Lechi die plaetse der kinnebacken ende die Philistinen crijschende riepen, so viel die geest des HEEEEN ouer hem, ende die stricken aen sinen armen werden als draden die dat vier versenget heeft, also dat die banden aen zijn handen, bedoruen ende ontbonden.
Ende hi vant een ezels kinnebacken, doen stack hi zijn hant wt, ende nam dat, ende sloech daer duysent mannen mede.
Ende hi sprac. Door een ezels kinnebacken, ende met die bactanden van een vuelen des ezelinnen heb icse wtgeueecht, ende ic hebbe duysent mannen geslaghen
Ende doen hi dat gesproken hadde, so werp hi dat kinnebacken wt zijnder hant, ende hi hiet die stat Ramathlechi, dat beduyt wort die verheffinge der kinnebacken.
Als hem seer dorstede, so riep hi den HEERE aen ende sprack. Ghi hebt dese groote salicheit ghegheuen door die hant dijns knechts, maer siet, nv moet ic van dorste steruen, ende ic sal inder onbesnedenen handen vallen.
Doen dede God open eenen kinnebacs tandt inden kinnebacken, also datter water wtginc, ende als hi dat gedroncken hadde vercoelde sinen gheest ende hi ontfinck crachte. Daer om heet si noch huyden te daghe, die fonteyne vander kinnebacken des aenroepers.
Ende hi oordeelde Israel inder tijt der Philistinen twintich iaer.
ENde hi ginck ooc tot Gasa ende sach aldaer een vrouwe die gemeyn was, ende is tot haer ingegaen.
Als die Philistinen dat gehoort hadden, ende dat rumoer ouerluyt ginc, dat Samson inder stadt gecomen was, so omringdensi hem, ende leiden bewaerders inder stadt poorten. ende waren den heelen nacht wakende, op dat als den morgenstont gecomen ware, dat si hem dooden souden.
Samson sliep totter midder nacht, ende greep beide die dueren aen der stadt poorte met beyden posten, ende hiefse wt met een grendele, ende settese op zijn scouderen, ende droechse op dye hoochte des berchs, dye voor Hebron leet
Daer na creech hi een wijf lief die woonde aen die valleye Sorec, wiens naem was Dalila,
tot dier quamen der Philistinen ouersten op, ende seyden. Bedriecht hem, ende onderuraghende leert ende besiet waer inne dat hi sulcke groote cracht heeft, ende hoe wi zijns machtich moghen worden, ende hem verwinnen, ende als hi gebonden is quellen, ende wi sullen v geuen elc duysent ende honeert silueren penninghen.
Ende Dalila sprack tot Samson, Ic bidde v, segghet my, waer inne dat v groote machte si, ende waer mede men v binden mach? dat ghi dan niet wt en kont ghecomen
Samson antwoorde haer. Waert datmen mi bonde met seuen versche zelen van zeenuen ghemaect die noch niet verdorret en zijn, so soude ic onsterc worden, ende als een ander mensche zijn.
Doen brachten der Philistinen ouersten tot haer op, seuen versche zeelen, die noch niet verdorret en waren ende si bant hem daer mede,
maer men leyde hem laghen bi haer inder cameren, ende si sprac tot hem. Die Philistinen ouer v Samson. Hi brac die zeelen ghelijck als eenen met speecsele gesponnen draet breect, als hi die hitte des viers riect, ende ten is niet bekent gheweest, waer inne dat zijn groote cracht ware.
Doen sprac Dalila tot Samson. Siet ghi hebt mi bedroghen ende mi gheloghen Nv so segt mi doch, waer mede mach men v binden?
Hi antwoorde haer. Waert dat si mi bonden met nieuwen stricken, daer noyt genen arbeyt mede gheschiet en is, so worde ick onsterc ende anderen menschen ghelijc.
Doen nam Dalila nieuwe stricken ende bant hem daer mede ende seyde, die Philistinen ouer v Samson. Maer men leyde lagen op hem inder cameren, ende hi tracse van sinen armen als eenen draet van eenen weefwebbe
Dalila sprac wederom tot hem Hoe lange bedriechdi mi, ende spreect logentale, thoont mi doch waer mede ghy moet ghebonden zijn? Hi antwoorde haer. Waert dat ghy seuen locken mijns hoofts vlochtet in eenen vlechtbant die hierrontsomme gebonden is, ende vestichdese met eenen naghel, so sal ic onsterc zijn.
Si dede so, ende sprac tot hem, die philistinen ouer v samson Hi ontwaecte van sinen slaep ende troc die gheulochten locken met naghel ende vlechtbanden wt.
Doen sprac Dalila tot hem. Hoe cont ghi geseggen dat, dat ghi mi lief hebt, so uwe herte doch niet met mi en is? driemael hebdi mi gelogen, ende mi niet geseit, waer in v grote cracht si.
Als si hem lastich viel, ende alle dage met haeren woorden quelde, ende en liet hem geen tijt om te rusten, so wert zijn siele mat totter doot toe vermoeyt,
Doen ontdede hi die waerheit vander sake ende sprac tot haer. Daer en is noyt gheen scheermesse op mijn hooft gecomen, want ic ben een Nazareus dat is ghewijt Gode van mijns moeders lijf aen. Waert dat mijn hooft gescoren waer, so soude mijn cracht van mi wijcken, dat ic onsterc werde ende gelijc als alle andere menschen.
Doen Dalila sach dat hi haer alle zijn herte gheopenbaert hadde, so seynde si ende dede der Philistinen ouerste roepen ende segghen. Coemt noch eens hier op, want hi heeft mi alle zijn herte gheopenbaert.
Doen quamen der Philistinen vorsten op ende brachten dat gelt met hen in haerder hant
Ende si liet hem slapen op haeren schoot ende dede zijn hooft rusten op haer knien ende riep eenen barbier ende schoer hem af die seuen vlechten zijn hoofts, ende si begonst hem wech te stooten ende te veriagen. Doen was terstont zijn cracht van hem geweken,
ende si sprac tot hem. Die Philistinen ouer v Samson. Doen hi van sinen slape ontwaecte, so dacht hi in sinen moet. Ick sal gaen wt, so ic dicwils te voren gedaen hebbe, ende salder mi door vechten. Ende en wiste niet dat die HEERE van hem gheweken was.
Als die Philistinen hem gegrepen ende aen getast hadden, staken si zijn oogen wt, ende leyden hem af tot Gasa, ghebonden met boeyen, ende deden hem in die gheuangenisse, daer hi in gesloten was malen.
Als nv dat haer zijns hoofts begonst weder te wassen daert af gheschoren was,
So quamen der Philistinen vorsten ende vergaderden hen om haer luyden God Dagon eenen grooten offer te doen, ende te verbliden in maeltijden, so seyden si. Onse God heeft ons onsen viandt Samson in onsen handen ghegheuen,
Des ghelijcs als hem dat volc sach, loefden si haeren God, ende si seyden, Onse God heeft onsen viandt in onse handen ghegheuen, die ons onse landt bedorf, ende onser vele versloech,
Doen si inder maeltijden verblijdt waren ende brasten, so geboden si Samson te halen, dat hi voor hen luyden soude spelen. Doen haelden si Samson wt die gheuangenisse, ende hi speelde voor hen, Ende si stelden hem tusschen twee calomnen.
Samson sprac totten knechte die hem by der hant leyde. Laet mi dat ic die calomnen aen taste, op die welcke dat huys staet, dat icker aen lene, ende een weynich ruste.
Dat huys was vol van mannen ende vrouwen. Ende der Philistinen vorsten waren oock alle daer, ende op dat dack ende solder by drie duysent mannen ende vrouwen, dye aensagen hoe Samson speelde,
Maer hi riep den HEERE aen, ende seyde, HEERE God gedenct mijns, ende gheeft mi mijn stercheit wederomme, mijn God, op desen tijt, op dat ic mi voor mijn beide oogen eens wrake mach ontfanghen.
Ende hi greep die twee middelste calomnen, op die welcke dat huys gheset was, ende daer op dat hem hielt, deene in zijn rechte hant, die ander in zijn slincker hant,
ende sprac. Mijn siele sterue metten Philistinen Ende als hi die calumnen sterckelijcken tegen malcanderen ontstucken smeet so viel dat huys op die vorsten, ende die menichte des volcs, ende hi doodender meer steruende, dan hi binnen sinen leuen ghedoot hadde.
Doen quamen zijn broeders neder, ende alle zijns vaders huys, ende namen zijn lichaem, ende droeghen hem opwaerts, ende begroeuen hem in zijns vaders Manue graf tusschen Saraa ende Esthaol. Hi oordeelde Israel twintich iaer.
IN dien tijt wasser een man opten gheberchte Ephraim gheheeten Micha,
die sprac tot zijnder moeder. Die duysent ende hondert silueren penninghen die ghi tot v afghescheyden hebt, ende daer ghi af gesworen hadt, doen ict hoorde. Siet, dat selue ghelt is by my, ick hebt tot my ghenomen, Doen sprack zijn moeder. Ghebenedijt si mijn sone den HEERE.
Alsoo ghaf hy zijnder moeder dye duysent ende hondert penninghen weder, ende zijn moeder seyde tot hem. Ick heb dat ghelt den HEERE gheheylicht van mijnder hant, dat mijn sone dat neme, datmen een ghehouwen ende gheghoten beelt soude maken, daeromme so geue ict v nv weder.
Maer hi gaf zijnder moeder dat ghelt weder. Doen nam zijn moeder twee hondert silueren penninghen, ende dedese totten siluersmit, dat hi daer af maken soude een gesmeden ende gegoten beelt, dat was daer na inden huyse Miche.
Ende die man Miche hadde also een Gods huys, ende maecte eenen lijfroc ende afgoden, ende <parens>vulde</parens> eenen van sinen sonen dye hant, ende hi wert hem een priester.
In dien tijt en was geen coninc in Israel, ende elc dede dat hem recht dochte.
Daer daer was een iongelinc van Bethlehem Iuda, van zijn maechschap, ende hi was een Leuijt, ende was daer woonachtich
Hi reysde wt der stadt Bethlehem Iuda, om te wandelen werwaerts hi conste geuinden eenich profijt. Ende doen hi opt geberchte Ephraim quam totten huyse Miche, dat hi sinen wech soude ghaen,
so vraechde hem Miche. Van waer coemdy? Hi antwoorde hem. Ic ben een Leuijt van Bethlehem Iuda, ende wandele werwaerts ick mach, ende sie dat mijn profijt si.
Miche sprac tot hem, blijft by mi, ende zijt mijn vader ende mijn priester. Ick sal v iaerlijcs thien silueren penningen gheuen, ende dobbel cleederen, ende al wat v van cost om te leuen van noode is.
Die Leuijt gaf hem consent, ende bleef biden man, ende hi hielt hem, ende hi was hem als een sone.
Ende Miche vulde den Leuite dye hant ende hi hadde den knecht den priester by hem
Ende Miche seyde. Nv weet ick dat my die HEERE wel doen sal, om dat ic eenen priester hebbe vanden gheslachte Leui.
IN die tijt en was gheen coninc in Israel Ende dat gheslachte der Daniten sochte hem een erfdeel, daer si mochten woonen, Want dat gheslachte en hadde op dien dach noch gheen lot ontfaen onder die geslachten van Israel.
Ende die kinderen Dan sonden wt haeren gheslachte vijf hooftluyden strijtbaer mannen, van Saraa ende Esthaol om dat lant te bespieden, ende naerstelijcken te bemercken. Ende seyden tot hen. Reyst henen ende bespiet dat landt. Ende als si quamen op dat gheberchte Ephraim, ende gheghaen waren in dat huys Miche, ende bleuen ouer nacht aldaer
Ende si kenden die stemme des knechts des Leuiten, ende si weeken in zijn herberge, ende spraken tot hem. Wie heeft v hier gebracht? Wat maect ghi hier? ende om wat sake hebdi hier willen comen?
Hi antwoorde hen. Dit ende dat heeft mi Michas ghegeuen, ende heuet mi ghehuert om loon, dat ick zijn priester soude zijn,
Ende si baden hem, dat hi den HEERE raedt vraghen soude, op dat si souden moghen weten, ofte si een voorspoedighe reyse deden.
Die priester antwoorde hen, Reyst henen met vreden, God aenmercket uwen wech met ghelucke, ende die reyse die ghi doet.
Doen ghinghen die vijf mannen wech, ende quamen tot Lais, ende saghen volck, dat daer in was, woonen sonder eenighe sorghe, op die maniere also die van Sidonien stille ende vry, ende daer en was gheen die hen teghen stoot dede, ende van grooten rijcdommen ende waren verre vanden Zidonien, ende van allen luyden af gescheiden
Ende si quamen wederomme tot haeren broederen tot Saraa ende Esthaol, ende als si hen vraechden, wat si ghedaen hadden? soo antwoorden si.
Staet op, laet ons tot hen op reysen, want wi hebben dat lant besien, dat is seer goet, ende vruchtbaer. Daeromme haest v ende en zijt niet luyde, laet ons reysen om dat landt in te nemen. Daer en sal ghenen arbeyt zijn
Wi sullen incomen tot een volc dat sonder sorghe is, in een breede lantdouwe, ende die HEERE sal ons gheuen die plaetse, daer niet en ghebreect van alle dat opter aerden wtspruyt.
Doen trocken van daer wt dat geslachte Dan van Saraa ende Esthaol ses hondert mannen gewapent, reede gemaect met haeren wapenen totten strijdt,
ende trocken op, ende opclimmende bleuen si liggende met haeren heyrleger tot Kariath Iearim in Iuda. Daer af heeft die plaetse den naem. Den legher Dan tot op desen dach, ende is achter den rugge Kariath Iarim.
Ende van daer gingen si opt geberchte Ephraim, ende als si quamen totten huyse Miche.
Doen seyden die vijf mannen die te voren gesonden waren dat lant Lais te bespieden tot haer broeders. Weet ghi ooc dat in desen huyse eenen lijfrock, goden ghesneden ende gegoten beelden zijn? Besiet wat v behaecht.
Si weken derwaerts ende quamen aen dat huys des knechts des Leuiten dye in Michas huys was, ende groeteden hem vriendelijc met vredeliken woorden,
Maer die ses hondert mannen so si gewapent waren stonden voor die duere
Maer die ghene die int ionghelincs huys ghecomen waren, arbeiden om wech te nemen dat gesneden afgodken ende den priesterlijcken lijfrock, ende den ghegoten afgod. Die wijle stont die priester voor die poorte ende die ses hondert ghewapende met haeren harnas ende stonden niet verre van daer, verwachtende
Die ghene die int huys Micha gecomen waren, namen doen dat beelt, den lijfroc, ende die ghegoten goden. Doen sprac die priester tot hen. Wat maect ghi?
Si antwoorden hem. Swijcht, ende houdt den vingher op den mont, ende trect met ons dat ghi onse vader ende priester zijt. Wat is v beter dat ghi in eens mans huys priester zijt? oft onder een geheel stamme ende gheslachte in Israel?
Als hy dat hoorde, so heeft hi gehoorsaem ende te vreden geweest met haeren redenen, ende nam wech beide den lijfroc, die goden ende dbeelt, ende reysde met dat volc,
ende doen si henen reysden, sonden si die kinderkens ende dat vee, ende al wat si costelijcs hadden voor hen wech.
Doen si nv verre van Michas huys quamen, so riepen die mannen die inden huysen waren by Michas huys, ende volchden den kinderen Dan na ende begonsten te roepen achter haeren rugge.
Maer si keerden haer aensicht om ende spraken tot Micha. Wat is v dat ghi alsulcken gecrijsch maect?
Hi antwoorde. Ghi hebt mijn goden genomen, die ic gemaect hadde, ende den priester, ende al wat ic hebbe? ende ghi segt noch tot mi, wat is v?
Maer die kinderen Dan spraken tot hem. Wacht v dat ghi voort aen niet en spreect tot ons, op dat tot v niet en comen mannen van toornigen moede, ende dat ghi ende alle uwe huysghesinne niet en vergaet.
Also gingen die kinderen Dan haers weechs Ende doen Micha sach dat si hem te sterck waren, keerde hi hem ende quam weder tot sinen huyse.
Maer die ses hondert mannen namen met hen den priester ende die dingen dye wi bouen ghenoemt hebben ende quamen tot Lais aen een volc dat stille ende sonder sorghe was, ende sloegense metter scarpten des swerts ende verbernden die stadt metten viere,
ende daer en was niemant diese verloste, want si lach verre van Sidon ende en hadden metten vremden menscen gheen geselscap ofte comenscappe, die stadt lach int lantscap Roab Toen timmerden si die stat wederom, ende woonden daer in,
ende noemdense Dan, na den name haers vaders Dan, die Israel voortgebracht hadde, ende die stat hiet voortijts Lais,
Ende die kinderen Dan rechten dat beelt voor hen op, ende Ionathan die sone Gersoni des soons Moysi ende zijn sonen waren priesters, onder den geslachte der Daniten, totter tijt toe dat si wten lande geuangen gheleyt werden.
Ende die afgod Miche bleef by hen alle den tijt, dat dat huys gods in Silo bleef. In die tijt en was gheen Coninck in Israel.
HEt was een man vanden geslachte Leui, woonende aen die side des geberchs Ephraim, ende hadde een wijf ghenomen van Bethlehem Iuda,
Ende si verliet hem ende keerde wederom tot haers vaders huyse tot Bethlehem Iuda, ende was daer vier maenden lanc.
Ende haer man volchde haer na, dat hi vriendeliken met haer soude spreken, ende haer weder tot hem halen, ende hadde eenen knape, ende ooc een paer ezelen ouer wech die met hem ghingen. Ende si ontfinc hem, ende si leyde hem ooc in haers vaders huys. Maer doen zijns huysurouwen vader dat hoorde ende hem sach, so wert hi vrolic hem teghen ghaende, ende ontfinc hem vriendelijcken,
ende der dochter man bleef in zijn zweers huys drie daghen etende ende drinckende gemeynsameliken
Des vierden daechs stont hi des nachtes vroech op, ende wilde reysen. Doen hielt hem zijn zweer ende seyde tot hem. Laeft dijn herte eerst met een beete broots, daer na suldy reysen,
ende si saten ende aten beyde met malcanderen ende droncken. Doen sprack der deernen vader tot sinen zwagher. Ic bidde v, blijft huyden hier, dat wi tsamen vrolic moghen zijn.
Maer die man stont op ende woude reysen. Maer die zweer zijns wijfs vader, benoodichde hem seer, ende dede dat hy ouer nacht daer bij hem bleef.
Des morghens so bereyde hem die Leuite om te reysen. Doen sprac wederomme der deernen vader. Ick bidde v dat ghi een weynich spijsen neemt, ende laet ons vertoeuen tot dat den dach claerder licht, ende reyst dan. Ende also aten si beyde met malcanderen.
Ende die ionghelinc stont op, ende wilde reysen met zijnder huysurouwen, ende met sinen knape. Maer zijn sweer der deernen vader sprac wederomme tot hem. Siet, den dach laet af, ende het naeckt den auont, blijft noch huyden by my, ende maeckt inden blijden dach ghoede chiere. Morghen sult ghi reysen om tot huys te gaen
zijn swagher en wilde zijn woorden niet volbrengen, maer hi is terstont gereyst ende gecomen tegen Iebus die metten anderen name ghenoemt wert Ierusalem, ende leyde een paer ezels geladen, ende zijn bislapersse met hem.
Doen si voor Iebus quamen, so viel den dach seer heenen, ende die knape sprack tot sinen heere. Ick bidde v coemt doch ende laet ons in dese stadt der Iebusiten wijcken, ende ouer nacht daer inne bliuen.
Maer zijn heere sprack tot hem. Ick en sal in die stadt des vremden volcs niet wijken, die vanden kinderen van Israel niet en zijn. Maer ick sal voor by gaen tot Gabaa
ende als ic daer come, so sullen wi daer in bliuen oft in dye stede Rama.
Ende si reysden voor by Iebus, ende ghinghen den wech dyen si beghonst hadden, ende die sonne ghinc onder, recht by Gabaa, dat daer leyt onder BenIamin,
ende si weken derwaerts, dat si daer inne souden bliuen. Doen si daer inne quamen, so saten si inder stadt straten, want daer en was niemant diese dien nacht herberghen wilde.
Ende siet, doen quam een out man van sinen arbeyt vanden velde tsauonts, ende hy was ooc vanden geberchte Ephraim, ende woonde als een vremdelinc in Gabaa. Maer die luyden van dier plaetsen waren kinderen Iemini,
ende doen hi zijn oogen op hief ende sach den man sitten met sinen paxkens opter straten, sprac hi tot hem. Waer wilt ghi henen, ende van waer coemt ghi?
Hi antwoorde hem. Wij reysen van Bethlehem Iuda, tot dat wi comen aen die side des geberchs Ephraim, van daer aen ben ic tot Bethlehem Iuda gereyst ende reyse nv totten huyse des HEEREN, ende niemant en wil mi onder zijn dack ontfanghen.
Wi hebben stroo ende voeder voor onsen ezelen, ende broot ende wijn voor mi ende mine dienstdeerne, ende voor den knape die met mi is, also dat ons niet en gebreect dan een herberghe.
Die oude man antwoorde hem, vrede si met v, wat v ghebreect dat sal ic v gheuen, alleene begheere ick, en blijft slechts ouernacht niet opter straten.
Ende hi leyde hem in zijn huys, ende ghaf den ezelen voedere, ende als si haer voeten ghewasschen hadden ontfinc hise te ghaste in sine maeltijt,
Ende te wijle dat si aten, ende nader reysen arbeyt, haeren lichamen met spise ende dranc vermaecten, doen quamen die luyden der stadt, die kinderen Belial dat is sonder ioc ende omsetten dat huys des ouden mans, ende clopten aen die duere, ende riepen totten huyswaert. Brenghet den man buyten die in uwen huyse is ghecomen, dat wi hem misbruycken
Maer die oude man ghinck tot hen wt ende sprac tot hen. Mijne broeders, en wilt dit quaet niet doen, want die mensche is ghecomen in mijn huys logeren, ende hout op van sulcke sotheit,
ic hebbe een dochter, noch een maeghet, ende dese een bislapersse, dye sal ick v daer buyten brenghen, dat ghise vernedert, ende volbrengt met hen uwe wellusticheyt. Ick bidde v alleen dit, dat ghi die groote sonde teghen natuere met een mans persone niet en bedrijft.
Si en wilden niet te vreden wesen met sinen redenen. Als die man dit sach, so leyde hi zijn bislapersse wt tot hen, ende leuerdese om te bespotten Als sise den gehelen nacht mishandelt hadden, lieten sise tsmorghens vroech gaen.
Doen quam dat wijf recht als die duysternisse wech ginc, ende viel voor dye duere, aen die duere des huys daer haer here in was
Ende alst nv licht wert doen stont haer here tsmorgens op, ende dede die duere open aen dat huys, dat hi zijns weechs soude reysen. Siet, doen lach zijn bislaperse voor die duere des huys, ende haer handen opten dorpel.
Hi sprac tot haer meynende dat si ruste Staet op, laet ons reysen. Maer si en antwoorde niet, doen mercte hi dat si doot was Doen nam hise op sinen ezel ende is wederom in zijn huys ghereyst.
Als hi thuys quam, so nam hi een zwaert ende greep dat doode lichaem van zijnder huysurouwen met beenen ende al, ende hieuwen dat in twaelf stucken, ende seyndese in alle die palen van Israel.
Wie dat aldusdanighen leelicheit saghen, riepen altesamen. Sulc dinc en is niet gheschiet in Israel, sint der tijt, dat onse vaders wt den lande van Egipten ghereyst zijn, tot op desen dach. Gheeft een vonnisse ende ondersceyt int ghemeyne wat v te doene staet.
DOen trocken die kinderen van Israel wt, ende vergaderden een ghemeynte als eenen man, van Dan tot Bersabee, ende vanden lande Galaad tot den HEERE tot Maspha,
ende gingen te hoope van allen hoecken, alle tvolc van allen geslachten van Israel inder gemeynten Gods, vier hondert duisent mannen te voet, die alle strijtbaer waren.
Ende ten was niet verborgen voor die kinderen van Ben Iamin, dat die kinderen van Israel opwaerts tot Maspha getrocken waren. Ende die leuite die man vander vrouwen die gedoot was, als hi gheuracht was hoe so groten boosen quaet toe gegaen was?
antwoorde ende sprac. Ic quam tot Gabaa in BenIamin met mijnder huysurouwen om snachts daer te bliuen,
siet doen omringden die borgers van dier stadt des nachtes thuys daer ic in geherbercht was, ende wouden mi dooden. Ende si hebben mijn huysurouwe met ongelooflike oncuysheit gequelt, also dat si gestoruen is,
doen greep ic mine bislapersse, ende hebse in stucken ghesneden, ende seyndese in alle palen ws erfs want noyt en is sulcken ongeoorloefden stuck, ende so groten sonde in Israel gesciet
Ghi kinderen van Israel ghi zijt hier alle tegenwoordich, hout raet ende ondersceit wat v te doen staet.
Ende alle tvolc staende antwoorde als met eens menscen redene, wi en sullen niet wech gaen in onsen wooningen, noch niemant en sal in zijn huys wijken,
maer dat sullen wi nv doen tegen Gabaa int gemeyn,
Laet ons nemen thien mannen van hondert, ende hondert van duysent, ende duysent van thien duysent, wt allen geslachten van Israel, dat si spijse brengen om theyr te voeden, dat wi moegen vechten tegen Gabaa BenIamin, ende betalen hen na haer misdaet dat si verdienen
Also vergaderden hen totter stadt alle mannen van Israel als eenen man met eenen ghedachte ende eenen raet,
ende si sonden boden tot alle den geslachte Ben Iamin, die seggen souden Hoe coemt dat dus grooten sonde onder v geuonden is?
Geeft nv die mannen van Gabaa die dit leelike stuck bedreuen hebben, dat si steruen, dat dit quaet wt Israel wech gedaen worde. Maer die kinderen van Ben Iamin, en wilden die stemme haerder broederen der kinderen van Israel niet hooren,
maer si vergaderden hen wt den steden tot Gabaa, om wt te trecken teghen die kinderen van Israel, om daer teghen te vechten, ende die van Gabaa te helpen,
ende op dien dach werden ghetelt die kinderen van BenIamin wt den steden vijfentwintich duysent mannen, dye dat zwaert wttrocken, sonder die borghers van Gabaa,
dier werden seuen hondert ghetelt wtgelesen stercke mannen die metter slinckerhant vechten als metter rechterhant, ende so met slingeren stenen worpende, datsi een haer raken mochten ende dat sonder missen
Maer die mannen van Israel, sonder die van Ben Iamin, werden ghetelt, vier hondert duysent die dat zwaert voerden, ende alle strijdtbaer mannen, dye alle ten strijdt bereyt waren.
Ende si stonden op, ende quamen totten huyse gods dat is in Silo ende vraechden God raet, ende spraken, wie sal int heyr die hooftman vanden strijt zijn, teghen die kinderen van Ben Iamin? Die HEERE sprac, Iudas sal v hooftman zijn.
Terstont maecten hen die kinderen van Israel smorgens vroech op, ende legerden hen by Gabaa,
ende ghingen van daer om te striden tegen BenIamin, ende begonsten die stadt te bestormen. Doen ghinghen die kinderen BenIamin wt Gabaa, ende sloegen op dien dach vanden kinderen van Israel tweentwintich duysent mannen doot.
Die kinderen van Israel betrouwende noch in haer stercte ende menichte van getale, hebben haer scharen wederom in ordinancie geschict op die selue plaetse daer si te voren gestreden hadden,
nochtans also datsi te voren op clommen ende screyden voor den HEERE, tot den nacht toe, ende hem raeturagende ende segghende. Sullen wi meer voort gaen om te strijden tegen die kinderen van BenIamin, onse broederen oft niet? Die HEERE antwoorde hen. Trect op ende begint den strijt.
Ende tsanderen daechs als die kinderen van Israel teghen die kinderen BenIamin te stride ghecomen waren,
so ghinghen die kinderen BenIamin onuersienlic met eenen ghedruys wt der poorten van Gabaa ende liepen hen teghen, ende hebben in haer so grooten moort ghedaen, dat si neder wierpen ende versloeghen achtien duysent mannen, die alle dat zwaert trocken.
Hierom trocken alle die kinderen van Israel ende quamen totten huyse Gods, ende weenden sittende aldaer voor den HEERE, ende vasteden dien dach totten auont toe, ende offerden brantoffer ende vreedsame offerhande,
ende vraechden na haeren staet. Die Arcke des verbonts Gods was daer doen ter tijt,
ende Phinees die sone Eleazer Aarons sone was die ouerste van den huyse. Ende si vraechden den HEERE ende seyden. Sullen wij meer optrecken om te striden teghen de kinderen van BenIamin onse broederen, ofte rusten? Die HEERE sprack tot hen. Trect op, morgen sal icse in uwen handen gheuen
Ende die kinderen van Israel stelden lagen rontomme die stadt Gabaa,
ende die derde reyse leyden si haer heyr wt teghen BenIamin, ghelijck si ter eerster ende tweeder reyse te voren ghedaen hadden,
Ende ooc dye kinderen BenIamin gingen cloeckelic met een ghedruys wter stadt, ende hebben haer vianden die vluchtich waren, verde buyten veruolcht, dat si sommighe van hen quetsten gelijc ten eeersten ende den tweeden daghe, ende si versloegen die haeren rugge keerden door twee paden, waer af den eenen liep in Bethel, ende den anderen in Gabaa, ende wierpen neder omtrent dertich mannen
Want si meyndense te slaen so si voren gedaen hadden Ende si veynsden die vluchte met conste, ende hielden raet dat sise aftrecken wilden vander stadt, ende gelijc vooruluchtich souden sise leyden tot die voorghenoemden toe paeden.
Doen stonden op alle die mannen van Israel van haerder plaetsen, ende scicten haer ordine in die plaetse die ghenoemt is BaalThamar, ende die gestelde lagen die omtrent der stadt waren quamen alleynskens te voorschijne ende deden hen open,
ende ghingen voort vanden westen eynde der stadt Ende noch thien duysent mannen van alle Israel, ende verwecten die inwoonders der stat om te strijden. Ende den strijt is hart ende zwaer gheworden teghen die kinderen van BenIamin, ende si en mercten niet dat hen die doot van allen siden toe quam,
ende die HEERE sloech BenIamin int aensien der kinderen van Israel, ende si versloegen op dien dach vijf ende twintich duysent ende hondert mannen alle strijtbaer mannen diet swaert trocken
Want die kinderen BenIamin siende dat si die nederste waren, begonsten te vlieden als die kinderen van Israel dit sagen, ghauen si hen plaetse om te vlieden, om dat si comen souden totten bereyden laghen die si omtrent der stadt geleyt hadden,
dewelcke als si geringhe wt haeren holen quamen, ende BenIamin den rugge keerde den ghenen die hen sloech, hebben si in die stadt getrocken, ende die gheslaeghen met die scharpte des zwaerts.
Die kinderen van Israel hadden een teeken ghegheuen, den ghenen die si in die laghen geleyt hadden , dat als si die stadt ingenomen hadden dat vier ontsteken souden dat si thoonen souden dat die stadt gewonnen waer als den roock om hooch ghinck,
Ende als die kinderen van Israel dat sagen daer si inden strijt waren, want die kinderen BenIamin meynden dat si vloden, so veruolchden sise naersteliker, ende versloegen van haeren heyr dertich mannen
Ende si sagen gelijc een colomne van roock vander stadt opuaren. Ende als BenIamin oock achterwaert sach, so sach hi dat die stadt ingenomen was, ende die vlamme hooch opghaen,
ende dat die ghene die hen te voren veynsden te vlieden, haer aenschijn om keerden ende hen sterkeliker weerden Als dit die kinderen BenIamin sagen, keerden si hen om ter vluchte
ende beghonsten te ghaen na den wech der woestinen, ende daer veruolchdense dye vianden oock. Daer en bouen die de stadt aenghesteken hadden, liepen hen teghen
ende so ist gheschiet, dat si van beiden siden vanden vianden geslagen werden, ende daer en was gheen rust der steruender, si zijn gheuallen ende verslagen geweest, aen die oost side der stadt Gabaa
Ende tghetal der gheenen die daer in die plaetse doot geslagen waren was achtien duysent mannen, allegader stercke oorloochs volck.
Als si dat saghen die ouerbleuen waren van BenIamin, vloden si ter woestijnen, ende reysden ter steenroetsen die Remmon heet, ende tsamen loopende in die vluchte, ende in verscheyden weghen treckende, versloegen si vijf duysent mannen, ende doense noch voort vloden, volchden sise na ende versloegender noch twe duysent.
Ende so ist geschiet dat alle die in de oorloge vielen van BenIamin in versceiden plaetsen, waren .xxv. duysent mannen alle wel bereit om te striden
So bleuen ouer van alle dat ghetal BenIamin die ontgaen mochten ende vlieden in die wildernisse, ses hondert mannen, ende saten in die steenroetse Remmon, vier maenden.
Ende die kinderen van Israel wederom gecomen zijnde, versloegen dat ouerblijf der stadt vanden mannen tot den beesten toe met den swaerde, ende die verslindende vlamme heeft vernielt alle die steden ende ghehuchten van BenIamin
DIe mannen van Israel hadden tot Maspha gesworen ende geseit. Niemant en sal van zijn dochteren den Ben Iamiten tot eenen wiue gheuen,
ende al dat volc quam totten huyse Godts, ende bleef daer tot tsauonts toe voor God, ende hieuen haer stemme op met groten gheluyt, ende weenden seer ende spraken
O HEERE God van Israel, waeromme is dat quaet gheschiet in uwen volcke, dat huyden eenen geslachte van ons wech genomen is?
Des anderen morgens stont dat volc vroech op, ende timmerde daer een outaer, ende offerden brantoffer ende vreedsame offerhande. Ende seyden
Wie is vanden geslachten van Israel, die niet int heyr des HEEREN op en is gecomen? Want si hadden met eenen groten eet verbonden doen si in Maspha waren dat si dooden souden die ghene die daer niet en waren.
Ende die kinderen van Israel hadden rouwe ouer BenIamin haeren broeder ende seyden. Huyden is een gheslachte van Israel wech genomen,
van waer sullen si huysurouwen nemen? Want wi hebben al int gemeyn gezworen dat wi hen onse dochteren niet geuen en sullen te wiue,
ende seyden, Hierom, wie isser vanden geslachten van Israel die niet op comen en is totten HEERE in Maspha? Ende siet, daer en was niemant geweest wt den borgheren van Iabes in Galaad
geuonden ende inden tijt doen si in Silo waren so en isser niemant van hen daer geuonden
Doen sandt die gemeynte thien duysent derwaerts van strijtbaeren mannen, ende gheboden hen ende spraken Gaet henen, ende slaet metter scharpten des zwaerts die borghers tot Iabes in Galaad, met wijf ende kinderen,
ende dit is dat ghi doen sult moeten. Al wat manlic is, ende alle wiuen die eenen man bekent hebben slaet doot. Maer die maechden suldy behouden.
Ende si vonden by die borgers tot Iabes in Galaad vier hondert deernen die maechden waren, ende gheen mans bedde bekenden, die brachten si inden leghere tot Silo die daer leyt inden lande Canaan.
Ende si sonden boden tot den kinderen BenIamin die in die steenroetse Remmon waren, ende geboden hen dat sise in vrede ontfangen souden.
Ende die kinderen Ben Iamin quamen in dien tijt, ende hen zijn huysurouwen gegeuen vanden dochteren van Iabes Galaad, ende en vonden gheen meer also, die si inder seluer manieren geuen mochten.
Doen hadde dat volc seer groten rouwe ouer Beniamin, ende toonden groote droefheyt, ende bewesen berou ouer den dootslach van eenen geheelen gheslachte van Israel.
Ende die ouders der gemeynten spraken, wat sullen wi doen den anderen die gheen wiuen ghenomen en hebben? Want die wiuen in BenIamin zijn vernielt.
Ende met groter sorghe ende neersticheyt staet ons te sorghen ende voorsien datter niet en vergae een heele gheslachte ende wt ghedaen en worde van Israel,
ende wi en moeghen hen onse dochteren niet tot wiuen gheuen. Want wi zijn met eenen eet verbonden, ende met een vermaledijnge, also wi seyden, vermaledijt si hi die den Beniamiten een wijf geeft van sinen dochteren.
Ende si namen raet ende seyden. Siet daer is een Israelijtsce feeste des HEREN tot Silo die noortwaerts leet aen die side der stede Bethel aen die oost side des weechs die gaet tot Sichem, ende int zuyden totter stadt Lebbona.
Ende si geboden den kinderen BenIamin, ende spraken. Gaet henen ende schuylt verborghen inden wijnghaerden,
als ghi dan siet dat die dochteren van Silo wt nader gewoonten totten danse ghaen, so vaert terstont onuersienlic wt den wijnghaerden, ende elck neme hem een wijf vanden dochteren Silo ende gaet henen int lant BenIamin.
Maer als haere vaders ende broeders comen om teghen ons ouer v te claghen, so sullen wij tot hen seggen. Sijt hen ontfermhertich, want si en hebbense niet genomen met strijdt, recht oft als die verwonnen hebben, maer ghi en gaeftse hen niet al baden si v dat sise nemen mochten ende tis uwe schult.
Die kinderen BenIamin deden also hen beuolen was, ende namen vrouwen na haeren ghetal vanden ghenen dier dansten, ende trocken wech, ende woonden in haeren erfdeele, ende timmerden steden, ende woonden daer inne.
Die kinderen van Israel reysden oock van daer wederom, elc in sinen stamme, ende in sinen gheslachte, ende trock van daer in zijn wooninge. In dien tijt was gheen coninck in Israel, ende elck dede dat hem recht dochte.
INder tijt eens rechters doen die rechters regeerde{n} so wert eene{n} diere{n} tijt inde{n} lande, Ende een man van Bethlehem Iuda, troc wandelen inder Moabite{n} lant, met sinen wiue ende twe sonen,
hi hiet EliMelech, ende zijn wijf Noemi, ende sine twee sonen, die eene Mahalon, ende die ander, Chilion, die ware{n} Ephratite{n} van Bethlehem Iuda, ende doe{n} si quame{n} int lant der Moabite{n}, woonden si aldaer,
En{de} EliMelech die man Noemi sterf, en{de} si bleef ouer met haere{n} twee sone{n},
die namen Moabijtsche wiue{n}, deene heet Orpha die andere Ruth, en{de} doe{n} si daer thie{n} iare{n} ghewoont hadde{n},
so storue{n} si alle beide, Mahalon en{de} Chilio{n}, also dat dat wijf berooft was beyde der sone{n} en{de} haeren man.
Doe{n} stont si op met beide haer sone{n} huysurouwen, om wederom te gae{n} int lant haerder geboorte{n}, wt der Moabiten lant, wa{n}t si hadde ghehoort dat die HEERE hadde zijn volc ae{n} gesien, en{de} hen spijse gegeue{n},
en{de} ginc wt vander plaetsen daer si geweest was in pelgrimagie, en{de} beyde haerder sonen huysurouwe{n} met haer. En{de} doe{n} si was opte{n} wech dat si weder soude come{n} int lant Iuda,
sprac si tot haer Gaet hene{n} en{de} keert wedero{m}me, elcke tot haerder moeder huys. Die HERE doe v ontfermherticheit so ghi aen die dooden, ende aen mi ghedaen hebt.
Die HERE gheue v dat ghy ruste vindet, elck in haers mans huyse dat ghi crighen sult, ende si custese. Doe{n} hieue{n} si haer stemme{n} op,
en{de} weende{n} en{de} seyde{n} tot haer. Wi willen met v tot uwen volcke gaen.
Maer Noemi sprac. Keert wederom mine dochteren, en{de} gaet wech, waerom coemt ghi met mi? Sal ic voort aen kinderen in mine{n} lichaem hebbe{n}, die uwe manne{n} zijn mochte{n}?
Keert wederom mine dochtere{n}, en{de} gaet hene{n}, wa{n}t ic be{n} nv te oudt, ende niet bequae{m} totte{n} bant des houwelics. Ende al waert dat ic desen nacht sonen mocht ontfange{n} en{de} bare{n},
wilde ghi verwachte{n} tot dat si wiessen, en{de} volbrochte{n} die iaren, tot dat si tijtbaer waren, ghi soudt verouden, en{de} onuruchtbaer zijn, eer ghi houwe{n} sout mogen En wilt so niet doen, bid ic v mine dochtere{n} wa{n}t uwe benauth{eyt} doet mi te wee, wa{n}t des HEREN hant is tegen mi wtghegaen.
Doen hieuen si haer stemme{n} op, en{de} weenden noch meer, en{de} Orpha custe haers ma{n}s moeder, en{de} keerde wedero{m}me, Maer Ruth bleef bi haers mans moeder.
En{de} Noemi seide tot haer. Siet, v nichte is weder gekeert tot haere{n} volcke, en{de} tot haere{n} goede{n} keert ghi ooc wedero{m}me met haer.
Ruth antwoorde, en wilt mi n{iet} tege{n} zij{n}, dat ic v verlate{n} soude en{de} va{n} v gae{n}, waer ghi hene{n} gaet, daer sal ic ooc hene{n} gae{n}, waer ghy blijft, daer sal ick ooc met v tsame{n} bliue{n}. V volc is mijn volc, en{de} v God is mijn God,
wat lant v o{n}tfange{n} sal als ghi sterft, daer sal ic ooc sterue{n}, ende daer sal ic een plaetse neme{n} tot mijn begrauenisse, Dit moet mi die HEERE doe{n}, ende noch daer toe, ist dat die doot allee{n} v en{de} my niet en sal scheyden.
Als nv Noemi sach, dat Ruth vaste inde{n} sinne was met haer te gaen, so lietsi af met haer daer af te spreke{n} en{de} en wilde n{iet} meer teghe{n} haer vallen, noch rade{n} om tot haeren volcke wederom te trecken
Also ghinge{n} die beyde tsame{n} met malcandere{n}, tot dat si tot Bethlehem quame{n}. En{de} doen si in die stadt quame{n}, so roerde haer die fame in die geheele stadt ouer ende seyde{n}. Is dat die Noemi?
Maer si seyde tot hem. En heet mi niet Noemi, maer Mara, want die almachtige heeft mi seer bedroeft.
Vol trock ic wt, maer ydel heeft mi die HERE weder thuys gebracht Waero{m} heet ghi mi dan Noemi? die de HERE doch verootmoedicht heeft, ende die almachtighe bedroeft?
Het was omtrent den tijt dat de{n} gherstenoost bego{n}st, doe{n} Noemi en{de} haers soons wijf Ruth die Moabitinne weder qame{n} va{n}der Moabite{n} lant tot Bethlehem.
DAer was ooc een ma{n} vande{n} geslachte, en{de} bloede Elimelech geheete{n} Boos die was een machtich ma{n} en{de} rijck va{n} goede
En{de} Ruth die Moabitinne sprac tot Noemi, Ist d{at} ghijt gebiet, ic sal opt velt gae{n}, en{de} are{n} op rapen, die achter bliue{n} vande{n} hande{n} der maeyere{n}, waer ic vinde genade eens goedertiere{n} vaders des huysgesins. Si antwoorde Gaet hene{n} mijne dochter.
Ende si ginc hene{n} en{de} raepte op die arene{n} achter die maeyers opten velde. En{de} het geuiel iuyst dat dat selue velt derfdeel was des Boos die vande{n} maechscap van EliMelech was.
En{de} siet, hi qua{m} recht van Bethlehem, ende sprac totte{n} maeyers. Die HERE si met v. Si antwoorden. Die HEERE gebenedie v.
En{de} Boos sprac totte{n} ioncgelinc, die ouer die mayers gestelt was. Wiens is dit meysken?
Die iongelinc antwoorde, ende sprack, Het is die deerne die Moabitinne, dye met Noemi weder is gecomen vander Moabite{n} la{n}t,
En{de} si heeft gebede{n}, dat si op mach lesen die aren achter die voetstappe{n} der mayers ende is also gecome{n}, en{de} daer gestaen va{n} des morghens aen tot nv toe, ende en is oock niet een weynich tijts weder thuys gheghaen.
Doen sprac Boos tot Ruth, Hoordijt mijne dochter? Ghi en sult op gheenen anderen acker gaen, om op te lesen, ende en gaet oock niet van hier,
maer voecht v tot mine{n} deernen, en{de} siet waer si maye{n} int velt, daer gaet hen na, Ic heb minen knapen geboden, dat v niemant quellic zijn en soude, En{de} ist dat v dorstet, so ghaet hene{n} tot dat vadt en{de} drinct vande{n} water, daer mine knapen af drincken scheppen.
Doen viel si op haer aensicht, en{de} bede hem aen ter aerden, ende sprac tot hem Waer van coemt mi dat, dat ic heb die ghenade geuonden voor uwen ooghen, dat ghi mi kennet, die doch een vremde vrouwe be{n}?
Boos antwoorde tot haer, Het is mi te kenne{n} gegeue{n} al wat ghi ghedaen hebt aen ws mans moeder, na ws ma{n}s doot, dat ghi v vader en{de} v moeder en{de} ws vaders lant verlate{n} hebt, en{de} zijt tot eene{n} volcke ghetrocken dat ghi te voren niet en kendet,
Die HERE vergelde v uwe daet, ende v loon moet volcomen zijn bi den HERE den Godt van Israel, tot welcken ghi gecome{n} zijt, dat ghi onder sine vluegelen toeulucht sout hebbe{n},
si sprac, Ic hebbe genade voor uwen ooge{n} geuonde{n} mijn Heere, wa{n}t ghi hebt mi getroost en{de} dijnre dienstdeerne{n} vriendelic toe gesproken, daer ic nochtans niet en ben, ghelijc als een van uwen maerten.
Boos sprac tot haer, Alst eens tijt is, soo coemt herwaerts, ende etet broot ende sopt uwen bete inde{n} azijn, En{de} si sadt aender mayers side, En{de} si bereide bry voor haer selue{n} en{de} si adt, en{de} wert sadt, en{de} haer ouerde, En{de} si stont op om te rape{n} are{n} nader ouder maniere
Doen geboot Boos sine{n} knape{n}, en{de} sprac, Laetse ooc tussche{n} die schoue{n} rapen, en{de} en beschae{m}tse niet,
Ooc vander hant, worpt haer schooue{n} toe, en{de} laetse ligghen, op dat zijt op rape, ende niemant en scheltse daer om.
Also raepte si opte{n} velde tot sauonts toe, en{de} sloecht wt, al wat si opgeraept hadde, en{de} het was bi eenen Ephi <parens>dat is</parens> drie mudde gerste{n}
en{de} si hieft op, en{de} qua{m} in die stadt, ende toonde haers mans moeder wat si geraept hadde, Daer toe troc si voorwaerts, en{de} gaft haer, dat haer ouergebleue{n} was, daer si sat af was geworden,
Doe{n} sprac haers ma{n}s moeder tot haer, Gebenedijt si hi die v genadich ende barmhertich geweest is, waer hebt ghi huyde{n} vergad{er}t en{de} gearbeyt? Si seyde haers mans moedere, bi wien si gearbeyt hadde, ende seyde, Die man daer ic huyden by ghewracht hebbe, hiet Boos.
Noemi antwoorde haer, Gebenedijt si hy vanden HERE, want hi heeft die selue ontfermherticheyt den dooden gethoont, die hi den leuenden gedaen heeft, En{de} Noemi sprac noch tot haer, Die ma{n} bestaet ons, en{de} is onse naman, Ruth sprac,
Hi seyde dat ooc tot mi dat ic mi soude bi zijn knapen houde{n}, tot dat alle sine{n} oost voldae{n} ware
Noemi sprac tot Ruth haers soons wijf, Het is beter mijn dochter dat ghi met sinen deernen wtgaet, op dat v niemant en wederstae op eene{n} anderen acker,
Aldus hielt si haer biden kinderen van Boos, en{de} si raepte so lange met he{n}, tot dat die gheerste{n} oost, en{de} tarwen oost wt was, ende die tarwe ende gherst in die schueren gheleyt ende ghelast werden.
MAer na dat si wederom gecomen is tot haers mans moeder hoorden si van haer Mine dochter, ick sal v ruste versien, dattet v wel gaet,
Dese Boos is onse nama{n} bi wiens deerne{n} ghi geweest zijt, en{de} wannet desen nacht gherste, op sine{n} dorsuloer,
Dus badet v, en{de} saluet v, en doet v scoonste cleet ae{n}, en{de} gaet neder totte{n} dorschuloer dat v niema{n}t en kenne, tot dat hi al gegete{n} en{de} gedro{n}cke{n} heeft,
Als hi dan gaet ligge{n} slape{n}, so mercket die plaetse daer hi neder leyt, om te slapen, en{de} coe{m}t, en{de} slaet tdecsel op tot sine{n} voete{n} en{de} legt v daer, so sal hi v wel segge{n} wat ghi doen sult,
Si sprac tot haer, Al wat ghi my beueelt, dat sal ic doen.
Si ghinc neder totten dorsch vloere, ende dedet alle, wat haer haers mans moeder ghebode{n} hadde,
ende doe{n} Boos gegete{n} ende gedroncke{n} hadde, so was zijn hert vrolijc, en{de} leyde he{m} achter eene{n} hoop schooue{n}, en{de} si qua{m} lyzelijc, en{de} sloech tdecsel op tot sine{n} voeten, ende leyde haer daer,
Doe{n}t nv middernacht was, verscricte die man, ende taste om hem ende sach dat een wijf lach tot sine{n} voeten,
en{de} hi sprac, wie zijt ghi? Si sprac, Ic be{n} Ruth v dienst deerne, breit dijn mantel wt ouer dijn maerte, Want ghi zijt die naman.
Hi seyde, Gebenedijt sidi de{n} HERE mijn dochter, Ghi hebt ee{n} beter ontfermhertich{eyt} na gedaen, dan te vore{n}, dat ghi niet na iongelinge{n} en zijt gegaen, noch rijcke noch arme,
Nv mine dochter en wilt niet vresen, Al wat ghi segt, dat sal ic doe{n}, Wa{n}t die geheele stat mijns volcs weet, dat ghi een duechdelijck wijf zijt,
Nv het is waer, en{de} ick en missaecs niet, dat ick die naman ben, maer daer isser een naerder dan ic, blijft ouer nacht,
morghen ist dat hi v neemt, wel, ist dat geschiet maer en belieuet hem v nyet te nemen, soo sal ick v nemen, alsoo warachtelic als godt leeft, slaept tot morge{n}, ende si sliep tot smorghens toe, tot sinen voeten.
Ende stont op, eer die een mensche de{n} anderen gekenne{n} conste, en{de} Boos seyde Wacht v dat niemant en wete, dat ghi hier gecome{n} zijt,
En{de} noch seyde hi, breyt wt den mantel, herwaerts, dien ghi aen hebt, en{de} houdt dien toe met beyde uwe handen, en{de} si hielten toe, en{de} hi mat ses maten gherste{n}, ende leydet op haer, en{de} si qua{m} in die stadt,
ende si qua{m} in tot haers mans moeder, die seyde, Wat hebdy gedae{n} mine dochter? en{de} si seyde haer, al wat haer die man gedaen hadde, en{de} seyde,
Dese ses maten ghersten gaf hi mi, want hi sprac Ic en wil niet, dat ghi ydel sult come{n} tot ws mans moeder,
si sprack, Houdt stille mijne dochter, tot dat ghi onderuint hoe dattet verghaen sal, want dye man en sal niet op houden, het en si dat hijt ten eynde brenghe, dat hi ghesproken heeft.
BOos ghinc op in die poorte, en{de} sadt aldaer, ende doen hi sach dat die naman <parens>daer te vore{n} af geseyt is</parens> voor bi ginc, sprac Boos met he{m}, en{de} seyde, Coe{m}t een luttel, ende sidt hier, ende noemde he{m} mette{n} name soo hi hiet, en{de} hi qua{m}, en{de} sadt,
en{de} hi na{m} thien manne{n} va{n} den ouders der stadt, en{de} seyde, sidt hier, en{de} si sate{n}.
Doe{n} sprac hi totte{n} naman, Noemi die vande{n} Moabijtsce{n} lande gecome{n} is, biet te coope dat stucke velts, dat ons broeders was EliMelechs,
daerom dachte ict voor uwen ooren te brenghen, ende segghen, wildijt lossen, soo coopet, voor die borghers, ende voor dye ouders mijns volcs, Maer en wildijt niet lossen, soo segghet mi, dat ict wete wat mi te doen staet, Want daer en is gee{n} naman, dan ghi, die die eerste zijt, ende ic na v, Hy sprack, Ick salt lossen.
Boos seyde, op welcke{n} dach ghi dat velt coopt va{n}der hant Noemi, so moet ghi Ruth die Moabitin des verstorue{n}s wijf, oock neme{n}, op dat ghi de{n} verstoruene{n} eene{n} nae{m} verwect op zijn erfdeel,
Doen sprac hi Ic wike dat recht der maesschappe{n}, want ic en moet niet die maesschap mijnder familien te niet doen, ghebruyct ghi mijn priuilegie, die ick belyde dat ic gheerne derue
Dit vas een oude maniere in Israel, tusschen dat naerderscap, alst ghebuerde, dat deen den anderen weec va{n} sine{n} rechte, op dat die wikinge vast soude wesen so ontbont die me{n}sche de{n} scoen va{n} sine{n} voete{n}, en{de} gaf he{m} de{n} naesten, dit was tgetuygenisse der wykinge, en{de} afscheydinge in Israel,
Daer om seyde Boos tot sine{n} naman, Doet wt uwe{n} schoen dwelc hi terstont ontbont va{n} sine{n} voete{n}
Ende Boos sprac totte{n} ouders, en{de} tot alle de{n} volcke, ghi zijt huyde{n} getuygen dat ict al ghecocht hebbe, dat EliMelech toe behoort heeft, ende Chelion, en{de} Maalon, vander hant Noemi,
daer toe ooc Ruth die Moabitinne Mahalons wijf ghenomen hebbe tot eenen wiue, op dat ick den dooden eene{n} naem verwecke op zijn erfdeel, op dat sinen naem niet wt gheroeyt en worde onder sine{n} broederen, ende wt sine{n} volcke, zijt ghi huyden ghetuyghen vraech ick?
Ende allet volck dat inder poorten was, metten ouders, spraken, Wi zijn getuygen, Die HEERE make dat wijf dat in v huys coe{m}t, gelijc Rachel en{de} Lia, die beyde dat huis van Israel getimmert hebbe{n}, ende si, si een spiegel der duechden in Ephrata, en{de} si vermaert tot Bethlehe{m},
En{de} v huys worde als dat huis Phares die Thamar Iuda baerde, va{n} die{n} zade dat v die HERE gheuen sal, van deser deerne.
Aldus nam Boos Ruth, en{de} namse tot zijnder huysurouwe, ende is by haer ingegaen, doen ghaf haer die HERE dat si beurucht wert, en{de} baerde eene{n} sone,
Doen sprake{n} dye vrouwen tot Noemi: Gebenedijt si die HERE die v niet en heeft toe gelaten dat gebreke{n} soude die erfgename ws huysghesins, dat sine{n} nae{m} soude worden genoe{m}t in Israel,
en{de} ghi hebt die v siele vertroost, en{de} v ouderdom besorge, want van ws soonswijf is die v beminne{n} sal, dye v veel beter is dan seue{n} sonen,
Ende Noemi nam dat kint, ende settet op haere{n} schoot, ende wert zijn voeyster,
ende haere naebuerinnen verblijden hen met haer, ende seyden, Noemi is een kint gebore{n}, ende hieten sinen name Obed, die is die vader Isai, Die welcke Dauids vader is
Dit is die geboorte Phares, Phares wan Efron.
Efron wan Aram. Aram wan Amminadab.
Amminadab wan Naason. Naason wan Salma{n}.
Salma{n} wan Boos, Boos wa{n} Obed.
Obed wan Isai. Isai wa{n} Dauid
DAer was een man van Ramathaim Sophim va{n}de{n} geberchte Ephraim, die hiet Helcana, een sone Ieroboham, des soons Elihu, des soons Thau des soons Zuph, die welcke een Eprathijt was,
ende hi hadde .ij. wiue{n}, deene hiet Hanna, Dander hiet Phenenna Maer Phenenna hadde kindere{n}, en{de} Hanna en hadde gheen kinderen,
En{de} die selue man ginc op van zijnder stadt, tot zijnder tijt, dat hy soude aenbeden, ende offeren den HEERE der heyrscharen tot Silo, Daer waren priesters des HEREN Ophni, Ende Phinees, die twee sonen Heli
En{de} den dach is gecome{n}, dat Helcana zijn offeranden dede, ende hi gaf Phenenne zijnder huysurouwen en{de} al haere{n} kindere{n} deesen,
maer Hanna ghaf hi droeflijc een deel, want hi hadde Hanna lief, Maer dye HEERE had haer lijf besloten,
en{de} haer benidersse queldese, en{de} queldese also zeere, dat si ooc verwecte haere onuruchtbaerheyt, dat dye HEERE haer lichaem besloten hadde,
Also dede si alle iaer, als si opginc tot des HEREN huys, en{de} verwectese also tot droefheiden, So weende si dan, en{de} en adt niet,
Maer Helcana haer man sprack tot haer, Hanna waer om weent ghy? en{de} waerom en eedt ghi niet? en{de} waerom heeft he{m} v herte soo qualic? en ben ic v niet beter dan thien sonen?
Doen stont Hanna op, na dien dat si gheten hadden, en{de} gedroncke{n} tot Silo Heli dye priester sadt op eene{n} stoel, aenden poste des huys des HEREN,
Ende doen Hanna was vol bedroeffenissen inder herten, badt si totten HERE, en{de} weende zeer oueruloedelijc,
en{de} geloefde een gelofte, ende sprac, HERE der heyrschare{n} ist dat ghi uwer maerte{n} allendickeyt aensiet, ende mijns gedenct, ende uwer maerte{n} niet en vergetet, en{de} geeft uwer maerten eenen sone, soo sal ick hem de{n} HERE gheuen zijn leuen lanc, ende daer en sal gheen scheermesse op zijn hooft comen
Ende het is geschiet doen si langhe badt voor den HERE so nam Heli haers monts waer,
Want Hanna sprac in haerder herten alleen haere lippen roerden haer, ende men en hoorde haere stemme nyet, Doen meynden Heli dat si droncken was,
ende sprac tot haer, Hoe lange suldi droncken zijn? Laet af van dien wijn die by v is,
Maer Hanna antwoorde, ende sprack, Neen mijn Heere, in gheender manieren en ist alsoo, Ick ben een onsalich wijf, wijn ofte starcken dranck, en heb ic niet ghedronken, maer hebbe mijn hert voor den HEERE wtgestort,
En wilt uwe maerte niet achte{n} als een vanden dochteren Belial, want ick hebbe wt minen swaren ghedachten ende mijn droefheyt gesproken tot noch toe.
Heli antwoorde haer, ende sprack, Ghaet henen met vreden, die Godt va{n} Israel moet v uwe bedinghe geuen, die ghi van he{m} gebeden hebt,
Si sprac, Laet toch uwe maerte genaden vinde{n} voor uwe ooghen, Also ginck dat wijf henen haers weechs, ende adt, ende haer gedaente en is niet meer verandert alsoo truerich,
ende smorghens vroech stonde{n} si op, ende doen si aengebedet hadden voor den HEERE, keerden si wederomme, ende quamen thuys tot Ramathaim.. Ende Helkana besliep zijn wijf Hanna{n}, ende dye HEERE bedacht haerder,
en{de} doe{n} sommighe daghen omme waren, wert si beurucht, ende baerde eenen sone{n}, en{de} hiet hem Samuel, om dat si hem vanden HEERE biddende gheeyscht hadde,
Helkana haere man ginc opwaerts met alle sine huyse, op dat hi de{n} HERE een vierlike offerhande soude offeren, ende zijn gelofte volbrenghe{n},
ende Hanna en ghinck niet mede, Want si sprack tot haeren man, Tot dat het kint van den melcke ghespeent worde, en sal ick nyet gaen, maer dan so wil ic he{m} leyden, dat hi altijd blijue voor des HEREN aensicht,
Helkana haer man sprac tot haer, so doet soot v belieft, bliuet tot dat ghi hem speent, Ende ick bidde dat die HERE beuestighe, dat hy ghesproken heeft, ende dat volbrenge. Also bleef dat wijf, ende soochde haere{n} sone, tot dat si hem speende,
en{de} bracht he{m} met daer op, na die{n} si hem gespeent hadde, mede drie calueren, met drie mudden meels va{n} tarwe{n} bloemen, en{de} eene flessche wijns, ende bracht hem in dat huys des HEEREN tot Silo, Maer dat knechtken was noch ionck,
Ende sloege{n} een calf, ende bracht dat knechtken tot Heli,
ende si sprac, Och mine Heere, ic bidde v so warachtelic als uwe siele leuet mijn Heere, Ick ben dat wijf, dye hier by v stont, en{de} badt den HEERE,
doen ic om dat knechtken badt, Nv heeft die HERE mijn bedinge gegeuen, die ic van hem badt,
daer om heb ic hem den HERE ouerghegheue{n}, soo lange hi den HEERE geleent is, Ende si aenbaden den HEERE aldaer, en{de} Hanna badt ende seyde.
Mijn herte is vrolic gheweest inden HERE, mine{n} hoorn is verhoocht in mine{n} Gode. Minen mont heeft hem wijt open gedaen ouer mine vianden, want ick verblijde my van uwe salichmakinghe.
Niemant en is heylich gelijc dye HERE want buyten v en is anders niemant ende en is gheen stercke ghelijck onse God is. En wilt niet vermenichfuldigen hooghe dinghen te spreken beroemende.
Laet die oude dinghen van uwen monde wtgaen, want God is een Heere der consten, ende die gedachten worden hem bereyt
Den boghe der stercker is verwonnen ende die onstercke zijn omgort met stercheit
Die daer sadt waren zijn om broodt verhuert gheworden, ende die hongher lede{n} zijn versaet gheweest, tot dat die onuruchtbare vele kinderen baerde, ende die vele kinderen hadde is onsterck gheworden.
Die HERE doodet ende gheeft dat leue{n}, hi leydet inder hellen, ende daer weder wt.
Die HERE maect arm ende rijck, hi vernedert ende heft wederom op.
Hi heft op den behoeuenden wt den stof ende verhoocht den armen wt den drec, op dat hi soude sitten onder die princen, en{de} den stoel der eeren laten beeruen. Want die eynden der werelt zijn des HEREN, ende hi heuet den eertbodem daer op gheset.
Hy sal behoeden die voeten zijnder heyligen, maer die ongoddelijcke sullen stil worden inder duysternissen. Want een ma{n} en sal niet gesterct worden door zijn eygen cracht.
Voor den HERE sullen verscricken, zijn wederpartiders, en{de} ouer hen sal hy donderen inde{n} hemel, die HERE sal oordelen dye eynden der werelt, en{de} sal gebot geue{n} sinen coninc, en{de} verhooghen den hoorn zijns ghesalfden.
Helcana ghinc wech tot Ramatha, in zijn huys, ende dat knechtke{n} was des HEREN dienaer voor dat aenscijn van de{n} priester Heli,
Maer die sonen Heli ware{n} kinderen Belial, en{de} en wisten niet vande{n} HERE
noch vanden recht der priesters aen d{at} volc Als yemant yet offeren wilde, so quame{n} des priesters knapen, te wile dat vleesch coocte ende hadden eenen crauwel, met drie tanden in haer hant,
en{de} stieten in die teyle oft ketel, oft panne, oft potte, en{de} wat si mette{n} crauwel wt trocke{n}, dat nam die priester daer af. Also dede{n} si alle{n} Israel die daer quame{n} tot Silo.
Des gelijc eer si dat vet aenstaken quam des priesters knecht, en{de} seyde tot dien die de{n} offer bracht. Geeft mi dat vleesch den priester te coocke{n}, want ic en wil geen ghecooct vleesch van v nemen, maer rouwe.
Als dan yemant tot hem seyde. Laet dat vet aensteke{n} so dat huyden behoort, en{de} neemt daer na also vele als v herte begeert, so sprac hi tot he{m} So en salt niet zijn. Ghi sullet mi nv geuen is dat niet, so wil ict met gewelt neme{n}.
Daer om was dye sonde der kinderen seer groot voor den HERE, want die luyden trocke{n} af vanden offer des HEREN.
Maer Samuel was een dienaer voor dat aensicht des HEREN, ende dat knechtken was omgort met eenen lijnen dienst lijfroc,
daer toe maecte hem zijn moeder eene{n} cleynen roc, en{de} brachten hen tot sinen tijden, als si met haeren man opginc om te offeren de{n} offer tot zijnder tijt.
En{de} Heli gebenedide Helcana en{de} zijn wijf ende sprac. Die HERE gheue v zaet van desen wijue, voor dat goet dat ghi den HERE geleent hebt, en{de} si ghinghen tot haerder plaetsen,
Ende die HEERE besocht Hanna{n}, dat si beurucht wert, en{de} baerde drie sonen ende twee dochtere{n}. Maer Samuel dat knechtken is groot ghemaect gheweest bi den HEERE.
Hely was seer out, ende vernamt al wat sine sonen alle Israel deden, en{de} dat si by dye wiuen sliepen die Gode diende{n}, voor de duere des tabernakels des getuychnis,
ende hy sprac tot hen. Waerom doet ghi dusdanighe dingen? die ic hoor seer quaet wesen van alle desen volc.
En wilt so niet doen mine kinderen, dat en is geen goet gerucht dat ic hoore dat ghi doet tvolc des HEREN ouertreden.
Ist dat yemant tegen eenen mensch sondicht so mach God ouer hem te vreden gestelt worden Maer als yemant teghen den HERE sondicht, wie sal voor hem bidde{n}? Maer si en hoorden haers vaders stemme niet. Want die HERE hadse wille te doode{n}
Maer dat knechtken Samuel ginc voort en{de} wies op, ende was aengenaem biden HEERE, ende by die menschen.
Ende daer quam een man Gods tot Heli ende sprac tot hem. So spreect die HEERE Hebbe ic niet openbaerlic my vertoont, ws vaders huyse, doen si noch in Egipten waren onder Pharaos huyse,
en{de} ic hebse mi vercoren wt alle gheslachten van Israel totter priesterscap, dat hi offeren soude op minen altare, en{de} wieroock aensteken, ende de{n} lijfrock voor mi draghen, ende hebbe dijns vaders huyse gegeue{n} al den offer der kinderen van Israel,
waerom steect ghi dan tege{n} mijne{n} offer en{de} giften metten versenen, die ick geboden hebbe te offeren inden tempel en{de} ghi hebt uwe sone{n} meer gheeert dan my, op dat ghi v sout mesten vanden aldereersten vruchten des heylige{n} offers mijns volcs, van Israel.
Daerom spreect die HERE die God van Israel. Ic hebbe gesproken dat v huys en{de} ws vaders huys souden voor mi eewelijc diene{n}, Maer nv spreeckt die HERE, het si verre van mi. Maer wie mi met heerlicheit eert, die{n} sal ic verheffen en{de} dye my versmade{n}, sullen onedel zijn.
Siet den tijt sal comen, dat ic uwe{n} arm, en{de} den arm dijns vaders huys af sal snide{n}, also datter geen oude in uwe{n} huyse en si,
en{de} sult sien uwe{n} viant inde{n} tempel, en{de} in alderley voorspoedicheyt va{n} Israel, en{de} daer en sal nimmermeer oude man zijn in ws vaders huys.
Nochta{n}s en sal ic niet alle man wt uwe geslachte va{n} minen altaer wech neme{n}. Maer op dat dijn oogen ontbreken, ende v siele haer bedroeue, en{de} een groote menichte ws huys sterue, als si tot mans ouderdom gecomen zijn.
En{de} dat sal v een teeken zijn, dat ouer v sonen Ophni en{de} Phinees comen sal. Si sullen beyde op eene{n} dach steruen.
En{de} ic sal mi eene{n} getrouwe{n} priester verwecken, die sal doe{n} na mijnder herte{n}, en{de} na mijnder sielen, dyen sal ic een getrou huys timmere{n}, en{de} hy sal altoos voor minen gesalfde{n} wandelen.
Want tsal gesciede{n} dat so wie ouerblijft van uwen huyse, die sal come{n} datmen voor he{m} bidde, op dat hi offere{n} mach eene{n} siluere{n} pe{n}ninc en{de} een geolijt broot, en{de} sal segge{n}. Lieue, laet my tot ee{n}s priesters deel, d{at} ic ee{n} bete broots ete
ENde Samuel dat knechtken diende de{n} HERE voor Heli en{de} des HEEREN woort was diere ter seluer tijt, en{de} in dien daghen en was geen seker gesichte.
En{de} het gesciede ter seluer tijt d{at} Heli lach in zijn beddeken en{de} zijn ooghen beghonsten duyster te worden, also dat hi niet gesien en conste
die lichte{n}de keerse Gods eer si wt ginck. En{de} Samuel sliep inde{n} te{m}pel des HEREN, daer die arcke Gods was.
En{de} die HERE riep samuel. Hy antwoorde, siet hier ben ic,
en{de} liep tot Hely en{de} seyde, Siet hier ben ic, want ghy hebt mi geroepe{n}. Hi sprac. Ic en heb v n{iet} geroepen, gaet wederom heene{n}, en{de} gaet wederom liggen slapen, En{de} hi ginc liggen slapen.
En{de} die HERE deder noch meer toe, ende riep wederom, Samuel. En{de} Samuel stont op, en{de} ginc tot Heli en{de} sprac, Siet, hier ben ic want ghi hebt mi geroepen. Hi seyde. Ic en heb v niet geroepen mine sone, gaet wedero{m} ligge{n} slapen.
Maer Samuel en kende den HERE noch niet, en{de} des HEREN woort en was hem noch niet geopenbaert,
en{de} die HERE deder noch meertoe, en{de} riep samuel weder, te{n} derde{n} male, en{de} hi sto{n}t op ende ginc tot Heli,
ende seyde. Siet hier ben ick want ghy hebt mi gheroepen. Doen mercte Heli, dat die HERE dat knechtken riep, ende sprack tot hem. Gaet weder henen, ende slaept, ende ist d{at} ghi geroepe{n} wort, so segget. Spreect HERE, wa{n}t v knecht hooret. Samuel ginc wech, ende sliep in zijn plaetse.
Doen qua{m} die HERE ende stont daer, ende riep so hi te voren ten twedenmael geroepen hadde. Samuel, Samuel. En{de} Samuel sprac. Spreect HERE, want v knecht hooret.
Ende die HERE sprac tot Samuel, siet ic doe een dinc in Israel, dat so wie dat hoore{n} sal, dien sullen beyde zijn ooren tute{n}.
In dye{n} daghe sal ic verwecken tegen Heli, al wat ic op zijn huys gesproken heb. Ic salt beginne{n} en{de} voleynden,
Want ic hebt hem geseyt, dat ic rechte{n} sal ouer zijn huys eewelijc, om der misdaet wille, dat hi wiste hoe sine kindere{n} hen scandelijc hielden, en{de} en heeftse niet ghestraft,
daerom heb ic den huyse Heli gesworen, dat die misdaet des huys Heli niet versoent en sal worden, noch met offer, noch m{et} gifte{n} tot inder eewicheyt.
En{de} samuel sliep tot smorgens toe, en{de} dede die duere op ae{n} de{n} huyse des HEREN. Maer Samuel vreesde dat visioen Heli te kenne{n} te geuen.
Doen riep hem Heli, ende sprac. Samuel mijn sone. Hi a{n}twoorde. Siet hier ben ic.
Heli vraechde. Wat is dat woort dat die HERE met v ghesproken heeft? Ick bidde v en verberget niet voor mi. God doe v dit, en{de} dat daer toe, ist dat ghi mi yet verberget, van alle dien dat hi met v gesproke{n} heeft.
Doen gaf hem Samuel alle die woorde{n} te kenne{n}, en{de} en verberch niet voor he{m}. En{de} hi antwoorde. Het is die HERE, hi doe dat hem wel behaget in sinen oogen.
Maer Samuel wies, en{de} die HERE was met hem, en{de} daer en viel geen va{n} allen sine{n} woorden opter aerde{n}.
Ende al Israel va{n} Da{n} aen tot Bersabee toe wiste dat Samuel een getrouwe propheet des HEREN was,
ende die HERE deder noch toe dat hi openbaerde wedero{m} tot Silo, want die HERE was samuel gheopenbaert tot Silo, na twoort des HEREN. En{de} Samuels woort is gecome{n} warachtich en{de} so beuonde{n} ouer alle Israel
ENde tis gesciet in die{n} dagen dat die Philistinen quame{n} ten strijde, ende Israel troc hen tegen, en{de} legerde bi den hulpsteen, Maer dye Philistinen ware{n} gecome{n} tot Apheck,
en{de} stelden haer ordene teghe{n} Israel, En{de} als den slach begonst was, gesciedet dat Israel voor die Philistinen den rugge keerde, ende in dyen slach zijn verslagen inden velde bi vier duysent mannen.
Ende dat volc is inde{n} leger wederom gecomen, en{de} doe{n} sprake{n} die oudere van Israel Waeromme heeft ons dye HERE huyden verslaghen voor die Philistinen? Laet ons tot ons halen darcke des verbo{n}ts des HEREN van Silo, en{de} laetse midden onder ons comen, dat si ons behoede vander hant onser vianden,
Ende dat volc sant tot Silo, ende liet van daer halen die arcke des verbonts des HEREN der heyrscharen die bouen Cherubim sittet, En{de} die twee sonen Heli waren daer met die arcke des verbonts Gods, Ophni en{de} Phinees,
Ende doe{n} die arcke des verbonts des HEREN inden leger quam, soo riep luyde alle Israel met een groot geluyt van roepen, alsoo dat die aerde geluyt ghaf.
Ende die Philistinen hoorden dye stemme des roepe{n}s, en{de} si sprake{n}, wat is dat gecrijsch sulcs groots roepens inder Hebree{n} leger? En{de} si vername{n} dat die arcke des HEREN inden leger gecomen was,
ende doen vreesden si, en{de} seyde{n}, God is inden leger gecomen, en{de} si suchte{n}, seggende,
Wee ons, wa{n}t het en heeft te voren niet sulcken vrolicheyt geweest ghisteren en{de} eerghisteren, wee ons Wie sal ons verlossen vander hant deser hogher goden? Dat zijn die goden die Egypten sloegen met alderhande plage inder woestinen,
Dus weest nv gesterct, ende zijt manne{n} ghi Philistinen, op dat ghi den Hebree{n} niet dienen en moet, also si ons gedient hebben, Sijt ghesterct, ende strijdet.
Doen streden die Philistine{n}, ende Israel wert geslagen, en{de} elck vluchtede tot zijn tente, en{de} het was eenen seer grooten slach, also dat wt Israel vielen dertich duysent mannen voet volcs,
ende die arcke Godts wert ghenomen, ende dye twee sonen van Heli, Ophni ende Phinees storuen.
Doen liep een van Ben Iamin wt der betaelgien, ende quam tot Silo opten selue{n} dage, en{de} had zijn cleedere{n} gheschoort, en{de} hadde aerde op zijn hooft ghespreyt,
Ende als hi in quam, sadt Heli opten stoel verwachtende, dat hi opten wege soude sien, want zijn herte was schroemende ouer die arcke Godts, ende doen die man in die stadt quam, so gaf hijt te kennen, ende alle die stadt crijschte
En{de} doen Heli dat luyde crijschen hoorde, so vraechde hi, Wat geluyt is dit vanden{n} luyden gheruchte? Doen quam die man haestelic, en{de} gaft Heli te kenne{n}
<parens>Heli was .xcviij. iare{n} out, en{de} zijn ooge{n} ware{n} duyster, dat hi niet gesien en conste</parens>
Die man sprac tot Heli, Ic ben die wten slach come, en{de} ben huyden wt den heyre geulucht, Hi sprack tot hem, Hoe gatet, ende wat isser geschiet mijn sone?
Doe{n} antwoorde die vercondiger, en{de} sprac, Israel is gheulucht voor die Philistine{n}, en{de} daer is eenen grooten val inden volcke gheschiet, daerenbouen uwe twee sonen Ophni, ende Phinees zijn doot, daer toe soo is dye arcke Gods ghenomen,
Doen hi die arcke Godts noemde, so viel hi te rugge vanden stoel ae{n} die duere, en{de} brac sinen hals in tween, ende sterf, want hy was out, en{de} een swaer ma{n} va{n} ouderdom, Hi oordeelde Israel veertich iaer
Sijns soons Phinees wijf was beurucht, ende soude schier geligghe{n}, Doen si dat gherucht hoorde, dat die arcke Gods genomen en{de} haers ma{n}s vader, en{de} haer man doot ware{n}, soo cromde si haer, en{de} baerde, want haer ouerquam den arbeyt onuersienlic met pijnen,
En{de} doen si nv sterf, sprake{n} die vrouwe{n} die neffens haer stonden, en vreest niet, ghi hebt eenen iongen sone gebaert, Maer si en a{n}twoorde niet, noch en namt ooc niet ter herten,
en{de} si hiet dat knechtke{n} Icabod, en{de} sprac, Die heerlicheyt is wech ghenomen van Israel, om dat die arcke Gods ghenome{n} was, ende haer swager oock, ende haer man,
Ende sprack weder omme, Dye heerlicheyt is wech genomen van Israhel, om dat die arcke Gods ghenomen was
MAer die Philistine{n} name{n} wech darcke Gods, en{de} brachtense vande{n} steen der hulpen tot Azote{n}
En{de} die Phillistine{n} name{n} die arcke Gods, en{de} droege{n}se inde{n} tempel Dagon, ende steldense neffens Dagon,
En{de} doen die van azoten des anderen morghens vroech op stonde{n}, Siet, Dagon lach op zijn aensicht opter aerde{n} voor die arcke des HEREN, Maer si name{n} de{n} Dago{n}, en{de} setteden he{m} weder in zijn plaetse,
Als si sanderen morge{n}s vroech op stonde{n}, so vonde{n} si Dago{n} weder op zijn aensichte ligghe{n} opter aerde{n} voor darcke des HEREN, Maer zijn hooft ende beyde zijn hande{n} af gehouwe{n} op den dorpel
also dat den bloc daer allee{n} lach, Daer om en treden die priesters Dagon, ende alle die in Dagons huys gaen, niet opte{n} dorpel Dagon tot Azoten, tot op desen dach.
Die hant des HEREN wert swaer, ouer die va{n} Azote{n}, en{de} verderfdese, en{de} sloech Azote{n} en{de} alle haere palen aen die heymelike plaetsen aenden aers,
Doe{n} die luyden va{n} Asoten dusdanige plagen saghen, so spraken si, En laet die arcke des Gods van Israel niet bij ons blijue{n}, wa{n}t zijn hant is te hart ouer ons, en{de} onsen god Dagon
En{de} sonde{n} hene{n}, en{de} vergaderde{n} al die prince{n} der Philistinen tot he{n}, en{de} seyden, Wat sullen wi metter arcken des Godts va{n} Israel make{n}? Doe{n} antwoorde{n} die van Geth, Laet die arcke des Gods van Israel al omme dragen, Ende si droeghen die arcke des Gods van Israel rontsomme.
Als si die selue alsoo omdroegen, so wert die hant des HEEREN door alle steden va{n} seer groote dootslaghe{n} en{de} sloech die luyde{n} inder stadt, va{n}den cleynste{n} ae{n} totte{n} grootsten toe, en{de} haer eyndeldermen verrottede{n},
Doen sonden si die arcke des HEREN tot Acharo{n} Maer doe{n} darcke Gods tot Acharon quam, soo riepen die Acharonite{n} Si hebben die arcke Gods tot ons gedraghe{n}, dat si ons souden dooden, ende onse volck
Doe{n} sonde{n} si hene{n}, en{de} verghaderde{n} al die prince{n} der philistine{n}, en{de} sprake{n}, Laet gae{n} die arcke des Gods van Israel, ende seyntse in haer plaetse, dat si ons en{de} onse volc niet en doode,
Want daer geschiede een vreschelike anxt des doots in elcke stede, dye alderswaerste ha{n}t des HEREN, En{de} welcke luyde{n} niet en storue{n}, die werde{n} geslage{n} aen die heimelike plaetse va{n} haere{n} aerse also dattet gecrijsch va{n} elcker stadt cla{m} op totte{n} hemel
ALdus was dye arcke des HEREN seuen maende{n} inde{n} lande der Philistine{n},
ende die Philistinen riepen na dese dage{n} haeren priesteren ende waersegghers, ende seyden, wat sullen wi metter archen Gods doe{n}? beduyt ons, hoe sullen wise op haer plaetse seynde{n}? Si sprake{n},
Wilt ghi dye arcke Gods van Israel seynden, so en seyntse niet ydel, maer ghi sult haer betalen voor dye sonde, die ghi schuldich zijt, soo suldi gesont worde{n} ende v sal kenlick worden, waer omme sine hant niet van v en ghaet
Si seyden, Welc ist dat wi voor die sonde hen gheuen sullen? ‘Si antwoorden,
vijf gulden aersen, en{de} vijf gulden musen, na tghetal der vijf prouincien der Philistinen, Wa{n}t het is eenderhande plaghe geweest ouer v alle, en{de} ouer uwe prince{n}, Aldus moet ghi nv maken gelijcke gedaente uwer eersen, en{de} gelijckenissen der muisen, die uwe lant verdoruen hebbe{n}, ende ghi sult den Gode van Israel dye eere geuen, misschien zijn hant sal lichter worden ouer v, ende ouer uwen god, ende ouer v lant,
Waer omme verhert ghy uwe herten, ghelijck die Egyptinaers ende Pharao haer herten verharden? En ist niet alsoo doen hi gheslaghen was, doen liet hise ghaen, ende si ghinghen wech.
Aldus neemt, en{de} maect eene{n} nieuwe wage{n}, ende twee ionge suygende coeye{n}, op welcke noyt geen iock geleyt en is, en{de} spantse ae{n}den wagen, en{de} sluyt haere caluere{n} thuys,
en{de} nee{m}t die arcke des HEREN, en{de} steltse opte{n} wage{n}, en{de} die gulde{n} cleynodien die ghi he{m} betaelt voor die sonde, doet in een cofferke{n} neffens haer side, ende seyntse hene{n}, dat si gaen
En{de} ae{n}siet ghi, gae{n} si hene{n} opte{n} wech haerder palen tot Beth Semes, so heeft hi ons alle dat groot quaet gedaen, Is des niet, so suldi wete{n} dat sine hant ons niet geraect en heeft, maer het is ons bi gheualle geschiet.
Dye luyden deden alsoo, ende name{n} twee ionge suyghende coeyen, ende spienense aen eenen wagen, ende behielde{n} haer calueren thuys,
en{de} stelde{n} die arcke des HEREN opten waghen, ende dat cofferken metten ghulden muysen, ende dye beelden haerder eersen.
En{de} die coeyen ginghen rechtswechs tot Bethsemes toe, op eender straten en{de} gingen en{de} loeyden, en{de} en wijcten niet ter rechter noch ter slincker handt. En{de} die vorsten der Philistinen gingen hen na, tot aen die palen tot Bethsemes.
Die Bethsemiten maeyde{n} tarwe in die valleye, en{de} hieue{n} haer oogen op, en{de} sage{n} die arcke, en{de} verblide{n} he{n}, doe{n} sise sage{n}.
En{de} den wagen quam opten acker Iosue des Bethsemiters en{de} stont daer stille, en{de} aldaer was eenen grote{n} steen, en{de} si cloofden dat hout vanden wagen, en{de} offerden die coeye{n} den HEERE tot eenen brantoffer.
Die Leuiten hieuen die arcke des HEEREN daer af, ende dat cofferken dat daer bi stont, waerinne dat de gulden cleynodie{n} ware{n}, en{de} settense opte{n} groten steen. Maer dye luyden tot Bethsemes offerden den HEERE inden seluen daghe brantoffer en{de} ander offer.
En{de} doent dye vijf vorsten der Philistinen aengesien hadden, so trocken si wederomme tot Ackaron, opte{n} seluen dach.
Dit zijn die gulde{n} aersen die de Phlistine{n} de{n} HERE voor die sonde gaue{n}. Azotu{n} ee{n}, Gasa eene, Askalo{n} eene, Geth eene, Acharo{n} een
En{de} gulden muysen na tgetal alle der stede{n} der Philistinen onder den vijf princen vander gemuerder stadt aen totten dorpen toe, en{de} tot aenden grooten steen, daer si dye Arcke des HEREN op setten, dye welcke was op dien dach opten acker Iosue des Bethsemiten.
En{de} die HERE heeft sommige tot Bethsemes geslagen, om dat si die Arcke des HEREN gesien hadden, ende hi sloech van dien volcke tseuentich ma{n}ne{n}, en{de} vander gemeynte vijftich duysent. Ende dat volc heeft ghescreyt, en{de} droeuich geweest, om dat die HERE dat volc met so groten plage geslagen hadde,
Ende die luyden van Bethsemes seyden. Wie sal vermoge{n} voor den HERE sulcke{n} heylighe{n} God te staen? en{de} tot wien sal hy va{n} ons optrecke{n}?
en{de} si sonden boden totte{n} borgere{n} van Kariath Iarim, en{de} deden he{n} segge{n} Die Philistine{n} hebbe{n} dye Arcke des HEEREN weder ghebracht. Coemt af en{de} brengtse weder omme tot v.
DIe luyden van Kariath Iarim quame{n} en{de} brochte{n} die Arcke des HEREN wederom, en{de} brochtense int huys AmiNadab tot Gabaa, en{de} den sone Eleazar heylichden si, op dat hi die arcke des HEREN soude beware{n}.
En{de} tis gesciet van die{n} dage ae{n} dat die arcke des HEREN tot KariathIari bleef, so vertroc den tijt so lange tot dattet .xx. iaer werde{n}, en{de} alle dat huys va{n} Israel rustede na de{n} HERE,
Maer Samuel sprac totte{n} geheelen huyse van Israel segghende, Ist dat ghi v met geheelder herten keert totten HERE, so doet va{n} v die vremde gode{n} Baalim en{de} Astaroth, en{de} bereyt uwe herte{n} totten HERE, en{de} dient hem alleen, so sal hi v verlossen wt der Philistine{n} hant.
Doe{n} dede{n} die kinderen van Israel van hen Baalim en{de} Astaroth, en{de} diende{n} de{n} HERE alleen,
Maer Samuel sprac. Vergadert alle Israel tot Maspha dat ic voor v bidde de{n} HERE,
en{de} quame{n} tsame{n} tot Maspha, en{de} scepte{n} water, ende goten dat wt voor daensicht des HEREN en{de} vaste{n}de{n} selue{n} dach, en{de} sprake{n} aldaer. Wi hebbe{n} v HERE gesondicht. En{de} samuel oordeelde die kinderen va{n} Israel tot Maspha.
Doen die Philistine{n} hoorden, dat die kinderen van Israel tsamen ghecomen waren, tot Maspha, trocken die princen der Philistinen op, teghen Israel. Doen dat die kinderen van Israel hoorden, vreesden si voor de Philistinen,
ende spraken tot Samuel, en latet niet af, van voor ons te bidden totte{n} HERE onsen God, dat hi ons helpe wt der philistinen handt.
Samuel nam een lam dat noch sooch ende offerdet den HEERE, een gheheele brantoffer, ende riep totten HEERE voor Israhel, ende dye HEERE verhoordese.
En{de} tis geschiet als Samuel den brantoffer offerde, dat die Philistine{n} aen quame{n} en{de} begonste{n} te striden tegen Israel. Maer dye HERE liet dondere{n} eene{n} grote{n} donder ouer die Philistine{n} opten selue{n} dach, en{de} veruaerdese, en{de} si zijn va{n} Israel geslagen geworden
Doen trocken die manne{n} van Israel wt va{n} Maspha, en{de} veriaechden die Philistine{n}, en{de} sloegense totter plaetsen die onder BethCara was.
Doen nam Samuel eenen steen, en{de} stelde{n} tussche{n} Maspha en{de} Sen, en{de} hiet sine{n} nae{m}, de{n} stee{n} der hulpe{n}, en{de} seyde. Tot hier toe heeft ons die HERE geholpe{n}.
Also werden die Philistine{n} neder gedruct voor den HERE, en{de} en quame{n} niet meer in die palen van Israel. En{de} die hant des HEREN was tege{n} die Philistine{n}, so lange als Samuel leefde
En{de} doen werde{n} die{n} stede{n} va{n} Israel weder gegeuen die de Philistinen hen genomen hadden, va{n} Ackaro{m} aen tot Geth toe, met haere{n} palen, en{de} hi verlostede Israel vander hant der Philistine{n}, ende het was vrede tusschen Israel ende die Amoriten.
Samuel oordeelde Israel zijn leuen lanc,
en{de} troc iaerlicx rontsomme tot Bethel en{de} Galgala en{de} Maspha, en{de} als hi Israel in alle dese plaetsen geoordeelt hadde,
so qua{m} hi weder tot Ramath, want daer was zijn huys en{de} oordeelde Israel aldaer, En{de} timmerde den HERE aldaer eenen outaer.
MAer het is geschiet, doen Samuel out wert, so sette hi zijn sonen tot rechters, ouer Israel.
Sijn eerste gheboren sone hiet Ioel, en{de} die ander Abia, en{de} waren rechters, tot Bersabee
Maer zijn sonen en wandelden niet in zijn wegen, maer neychden hem tot giericheit en{de} name{n} giften, en{de} verkeerden dat recht.
Doen vergaderde{n} hen alle die ouders va{n} Israel, en{de} quame{n} tot Ramath tot samuel
en{de} seyde{n} tot he{m}. Siet ghi zijt out geworden, en{de} uwe sonen en wandelen nyet in uwe wege{n}. Dus set nv eenen coninc ouer ons dye ons rechte so alle nacien van volcke hebben
Dese reden mishaechde voor Samuels oogen, om dat si seyden, Geeft ons eene{n} Coninc die ons rechte. Ende Samuel badt totte{n} HEERE.
Die HERE sprac tot Samuel Hoort die stemme des volcs in alle dien d{at} si v geseyt hebben, Want si en hebbe{n} v niet verworpen, maer mi, dat ic ouer he{n} niet regneren en soude.
Si doen v also si altoos ghedaen hebben van dien dage aen doen icse wt Egipte{n} leyde, tot desen dach toe, en{de} hebben mi verlaten en{de} anderen gode{n} gedient. Aldus verhoort nv haer stemme.
Nochtans betuyget hen en{de} vercondicht hen dat recht des conincs, die ouer hen regneren sal.
En{de} Samuel seyde alle die woorden des HEEREN den volcke, dat van hem eenen Coninc eysschte,
en{de} sprac Dat sal des conincx recht zijn, die ouer v gebot hebben zal. Vwe sonen sal hi nemen en{de} settense op sinen wagens, en{de} salse maken ruyteren te paerde ende voorloopers van sinen wagen,
en{de} salder af ordineren hooftluyden ouer duysenden, en{de} hooftmanne{n} ouer honderden, en{de} ackerluyde{n} die hem sinen acker bouwen, en{de} tot mayers in sinen oogst, en{de} dat si zijn harnas, ende al wat tot sinen wage{n} hoort maken.
Vwe dochteren sal hi neme{n} dat si Apotekerssen, cokersen en{de} backerssen zijn.
Vwe beste ackers en{de} wijnbergen, en{de} olijfgarden sal hi nemen en{de} sinen knechten gheuen,
daer toe van uwen zaet ende wijnberghen sal hi thiende neme{n} ende sinen camerlinghen ende knechten geuen.
Ende uwe knechten ende maerten, ende uwe fijnste iongelinghe{n}, ende uwe ezelen sal hi nemen, ende zijn werc daer mede doe{n}.
Va{n} uwen cudden sal hi die thiende nemen, ende ghi sult zijn knechten zijn.
En{de} als ghi dan in die{n} dach sult roepe{n} va{n}t aensichte van uwen Coninc, die{n} ghi v vercoren hebt, soo en sal v die HERE niet verhooren in die{n} dach om dat ghi eenen Coninc begeert hebt
Maer dat volc en wilde niet hooren de ste{m}me van Samuel, ende spraken. Gheensins, maer daer sal een Coninck ouer ons zijn,
wy sullen ooc zijn als alle ander heydenen, ende onse Coninc sal ons oordeelen ende voor ons wt trecken, als wi onse oorloge voere{n}.
Doen hoorde Samuel al dattet volc seyde, en{de} seyde dat voor die oore{n} des HEREN,
Die HERE sprac tot Samuel, hoort haer stemme, en{de} stelt hen eenen Coninc ouer hen. Ende samuel sprac totten manne{n} van Israel. Gaet henen elc in zijn stadt.
DAer was een man van Beniamin gheheeten Cis, een sone Abiel, des soons Zeor, des soons Bethor des soons Apia, des soo{n}s eens mans Gemini, sterc va{n} crachten.
Die hadde eene{n} sone gheheete{n} Saul, die was een wtuercoren en{de} goet iongelinc, en{de} onder die kinderen van Israel en was niet een man die beter was. Va{n} die schouder en{de} daer boue{n} stac hi wt boue{n} alle dat gemeyn volck
En{de} die ezelinne{n} van Cis Sauls vader ware{n} verloren, ende hi sprack tot sinen sone Saul Neemt der knapen een met v, en{de} staet op en{de} gaet henen en{de} soect die ezelinne{n}. Ende als hi ginc door dat geberchte Ephraim
ende door dat lant Salisa, en vont hise niet. Si gingen ooc door dat lant Saalim, en{de} si en ware{n} daer niet. Si ginge{n} door dat lant Iemini, ende en vonde{n}se daer ooc niet.
Maer doen si int landt Zuph quamen, sprac Saul totten knape, dye met hem was, Coemt laet ons weder thuys ghaen. Mijn vader mocht die ezelinne{n} laten en{de} voor ons sorghen.
Hi sprack. Siet daer is een eerlijck man Gods in deser stadt, alle wat hi seyt d{at} gheschiet sonder eenighe twijfelinge. Nv laet ons derwaerts ghaen, messchien hy sal ons onsen wech wijsen, dien wi gaen.
Saul sprac tot sinen knape. Siet wi sullen ghaen. Wat sullen wi brenghen totten man Gods? want dat broot is al wt onser malen, ende wi en hebben geen korfken, oft yet anders gee{n} ghaue die wi den man Gods mochten gheuen. Wat hebben wy?
Die knape antwoorde weder ende sprack, Siet, ick hebbe een vierendeel eens siluere{n} pennincx in mijn ha{n}t gheuonden, dien laet ons den manne Gods gheuen, dat hi onsen wech segghe.
Voortijts in Israhel alsmen ghinck, om den HEERE te vraghen, so seydemen, Coe{m}t laet ons ghaen totten Siender, want dieme{n} nv propheten heet, die hietme{n} voortijts sienders
Saul sprack tot sinen knape, Ghy hebt wel ghesproken, Coemt, laet ons ghaen, Ende doen si totter stadt ginghen daer dye ma{n} Godts was,
ende totter stadt op quame{n}, so vonden si deernen die wt gheghaen waren, om water te putten, Totten seluen spraken si, Is die siender hier?
Si antwoorden hem, ende spraken, Ia, Siet, daer is hy, Haest v, want hy is huyden in dye stadt ghecomen, want dat volck huyden te offeren heeft opter hoochten,
Als ghi in die stadt coemt, soo sult ghi hem vinden, eer hi opghaet, op die hoochte, om te eten, wa{n}t dat volc en sal niet eten, tot dat hi en come, want hi sal ghebenedien den offer, daer na sullen si eten, die genoot zijn, Daeromme soo ghaet op, wa{n}t nv suldy hem iuyst vinden.
Ende doen si op totter stadt quamen, ende midde{n} inder stadt waren, Siet, doen ginc Samuel wt, he{n} te gemoete, om op de hoochte te ghaen,
Maer dye HEERE hadde Samuel zijn oore gheopenbaert, eenen dach te voren eer Saul quam, ende geseyt,
Morge{n} op desen tijt sal ick eenen man tot v seynden wt den lande Ben Iamin, dien suldy tot eenen vorste saluen, ouer mijn volck van Israel, dat hi mijn volck verlosse vander Philistinen hant, want ick heb mijn volck aen gesien, want haer ghecrijsch is voor mi ghecomen,
Doen nv Samuel Saul aensach, so antwoorde hem dye HEERE, Siet, dat is die man, daer ic v af gheseit hebbe, dese sal heerschappie ouer mijn volc hebben.
Doen trat Saul op tot Samuel onder die poorte, en{de} sprack, Segt mi, bid ic v, Waer is hier des sienders huys?
Samuel antwoorde Saul, en{de} seyde, Ick ben dye siender, Ghaet voor mi op die hoochte, want ghi sult huyde{n} met mi eten, en{de} morgen vroech sal ic v laten ghaen, ende al wat in uwer herten is, sal ic v seggen,
en{de} om die ezelinne{n} die ghi voor drie daghen verloren hebt, en becommert v nv niet, si zijn gheuonden, ende wiens salt zijn al dat tbeste is in Israel? en salt niet uwe, ende den gheheelen huyse ws vaders zijn?
Saul antwoorde, En be{n} ic niet een sone van Iemini vande{n} alderminste{n} sta{m}me en{de} mijn geslachte dat cleynste onder alle geslachte{n} der sta{m}men Ben Iamin? Waeromme segdi tot my dan van sulcken redenen?
Samuel nam Saul ende sinen knape, en{de} leydese in die eedtcamer, en{de} settese boue{n} onder die ghenoot waren, dier was by dertich mannen,
Ende Samuel sprack totten cock, Gheeft herwaerts dat stuck dat ick v ghaf, en{de} beual v dat ghijt bi v sout houden,
Doe{n} hief die cock een schouder op, en{de} droechse op en{de} settese voor Saul, en{de} Samuel sprack, Siet, dat is ouer bleuen, legghet voor v en{de} etet, want het is met versinne tot deser tijde voor v gehoude{n}, doen ic dat volck noodede, Alsoo adt Saul met Samuele op dien dach
Ende doen si af ginghe{n} vander hoochten, totter stadt, soo sprac hi met Saul opten soldere,
En{de} stonden vroech op, Ende doen dye morgen stond op ghinc, so riep Samuel Saul op den solder, en{de} si ginge{n} beyde met malcanderen wt, hi en{de} Samuel,
Ende doen si afquamen tot aen dat eynde der stadt, so sprac Samuel tot Saul, Segt den knape, dat hy voor ons wech gae altoos voort aen, Maer staet ghy nv een weynich stille, dat ick v te kennen gheue, wat God geseyt heeft.
DOen nam Samuel een olieglas, ende goodt op zijn hooft, ende custe he{m}, ende seyde, Siet, dye HEERE heeft v tot eenen prince ouer zijn erfdeel gesalft?
Als ghi van mi ghaet, soo suldi twee mannen vinden, by den graue Rachel, inden pale Beniamin tot den zuyden, die sullen tot v segghen, die Ezellinnen zijn geuonden, die ghi zijt ghaen soecken, ende siet, v vader heeft dye ezels, wt der achtinghe ghelaten, en{de} sorget om v, ende seyt, Wat sal ick om mijnen sone doen?
Ende als ghi van daer voorder ghegaen sult zijn, soo suldy comen totter eycken Tabor, daer sullen v drie mannen aen comen, die opwaerts gaen tot God te Bethel, deene draecht drie ionge geyten bocxkens, dye ander drie coecken broots, die derde een flessche met wijn
en{de} si sullen v als si v gegruet hebben twee brooden gheuen, ende die suldi van haere{n} hande{n} neme{n},
Daer na suldi comen op den hoeuel Gods, daer der Philistinen schilt wachte is En{de} als ghi aldaer in die stadt coemt, so sal v eenen hoop propheten ontmoeten vander hoochten, en{de} voor he{n} een psalter spel en{de} tamboere, pijpen ende herpe{n} gaen, propheterende,
en{de} die gheest des HEREn sal spoedich worde{n} ouer v, d{at} ghi met hen sult propheteren, en{de} dan suldi in een ander man worde{n} verandert.
Als v nv dese tekene{n} come{n}, so doet wat v voor hande{n} coe{m}t, wa{n}t God is met v,
En{de} ghy sult voor mi af gae{n} tot Galgala, en{de} daer sal ic tot v certeyn af come{n}, dat ghi bra{n}toffer en{de} vreedsame{n} offer offert, Seuen daghen suldi verbeyde{n} tot d{at} ic tot v come, en{de} v te kenne{n} geue wat ghi doen sult,
En{de} doe{n} hi zijn schoudere{n} keerde, dat hi van Samuel soude gaen veranderde hem God in een ander herte, en{de} alle dese teekene{n} quame{n} op den selue{n} dach.
En{de} als si aen de{n} hoeuel quame{n}, Siet doe{n} ontmoete hem eenen hoop propheten, ende den gheest Gods wert spoedich ouer he{m}, also dat hi onder dat middel van hen propheteerde,
Maer doe{n} si he{m} saghe{n} die he{m} gisteren en{de} eerghisteren ghekent hadden, dat hi metten propheten propheteerde, seyde{n} si alle onder malcanderen, Wat is den sone Cis gheschiet? Is Saul ooc onder die prophete{n}?
En{de} die een antwoorde totten anderen, seggende En{de} Cis zijn vad{er}? Daer wt is dat segwoort gecome{n}, Is Saul ooc onder die Propheten?
En{de} hi hiel op va{n} prophetere{n}, en{de} qua{m} op die hoochte,
Sauls vaders broeder sprac tot he{m} en{de} tot sine{n} knape, Waer sidi henen gegaen? Si antwoorde{n}, die ezels soecke{n}, en{de} doe{n} wi die niet en vonden, soo quamen wi tot Samuel
Doen sprac Sauls vaders broeder, segt my wat seyde Samuel tot v?
Saul antwoorde sine{n} oome, Hi seide ons, dat die ezelinne{n} vo{n}de{n} ware{n}, Maer va{n}de{n} woorde{n} des conincrijcs en seyde hi he{m} niet wat Samuel gheseyt had
En{de} Samuel riep dat volc te samen totten HEERE tot Maspha,
en{de} sprac totten kinderen van Israhel, Aldus seyt die HERE die God van Israel, Ic heb Israel wt Eypte{n} geleyt, en{de} v vander Egyptinaren hant verlost, en{de} vander hant alder conincriken die v dwonge{n}
En{de} ghi hebt nv huide{n} uwe{n} god verworpen, die alleen v wt allen uwen quaden ende druck gheholpen heeft, Ende ghi hebt gheseyt, Ten sal in gheender manieren soo zijn, Maer settet eenen coninc ouer ons, Welsoo staet nv voor den HERE, na uwe stammen ende gheslachten.
Doen nv Samuel alle dye gheslachten van Israel daer toe bracht, so wert dat lodt gheworpen, ende viel op dat geslachte van Ben Iamin,
En{de} doen hi dat geslachte Ben Iamin daer toe bracht met sinen gheslachten, so viel dat lodt op dat geslachte Metri, ende quam voort op Saul die sone Cis, En{de} si sochten hem daeromme, maer hy en was daer niet gheuonden,
Daer omme vraechde{n} si voorder den HEERE, ofte hy noch derwaerts comen soude? Die HERE antwoorde, Siet, hy heeft hem tot huys geborgen,
Doen liepen si henen, ende haelde{n} hem, en{de} doen hi onder dat volc stont, was hi vande{n} schouderen ende daer bouen langer dan alle dat volc,
Ende Samuel sprac tot alle de{n} volcke, Daer siet ghy, welcken die HERE vercoren heeft, want zijns en is gheen ghelijcke in alle den volcke, Doen riep alle dat volck, ende sprack, Dye Coninck moet langhe leuen.
Samuel seyde den volcke alle dat recht des conincrijcs, ende screeft in een boec, en{de} leyde dat voor den HEERE, En{de} Samuel liet alle dat volc ghaen elc in zijn huys,
Ende Saul ghinck oock thuys tot Gabaa, ende des heyrs ghinck een deel met hem, der welcker herten God raecte,
Maer die kinderen Belial sprake{n}, Sal ons dese yet mogen helpen? ende verachten hem, ende en brachten hem ghee{n} ghifte{n}, Maer hi dede al veynsende, als oft hijs niet en hoorde.
ENde het is gebuert omtre{n}t een mae{n}t daer na Nahas die Ammonite troc opwaerts, ende belegherde Iabes in Galaad, ende alle die mannen tot Iabes spraken tot Nahas, Maect een verbont met ons, so willen wi v dienen,
Maer Nahas die Ammonite antwoorde hen, Daer inne sal ick met v een verbont maken, dat ick v allen die rechter ooghe wt steke, ende maken v tot schanden ende verwite onder alle Israhel,
Doen spraken tot hem alle die ouders van Iabes, Gheeft ons seuen daghen, dat wi bode{n} seynden in alle palen van Israhel, en isser dan gheen beschermer, so sullen wi tot v wtgae{n}.
Doen quamen die boden tot Gabaa Sauls en{de} spraken dat voor die ooren des volcs Doen hief alle dat volc zijn stemme op, en{de} weende,
En{de} siet doen qua{m} Saul vande{n} velde{n} achter die runderen en{de} sprac, wat is den volcke dattet weent? Doen vertelden si hem die sake der mannen van Iabes.
Doen wert de{n} geest Gods spoedich op hem, als hy sulcke woorde{n} hoorde, en{de} zijn toornicheyt vergra{m}de zeer,
en{de} nam een paer ossen en{de} hieuse in stucken, en{de} seyndese in alle die palen va{n} Israel, door die boden, en{de} dede seggen, Wie niet wt en trect Saul en{de} Samuel na, diens rundere{n} salmen also doen. Doen viel die vreese des HEEREN op dat volc, dat si wt trocken gelijc een man
en{de} men teldese te Besek, en{de} die kinderen va{n} Israel waren drie hondert mael duysent manne{n}, en{de} der kindere{n} Iuda dertich duysent,
en{de} si seyden den boden die gecome{n} waren. Aldus segt den mannen van Iabes Galaad. Morgen sal v behoudenisse gesciede{n} als die sonne opt heetste is. Doen die boden quame{n} en{de} vercondichden dat den mannen van Iabes so werden si blide,
en{de} die mannen va{n} Iabes seyden. Morgen sullen wi tot v wt gaen, dat ghi ons doet alle dat v belieft.
En{de} des anderen daechs smorgens stelde Saul dat volc in drie deelen, en{de} quam inden leger aen die morge{n} wake, en{de} sloech die Ammoniten tot dat den dach opt heetste wert, Maer die ouerbleuen, die werden also verstroeyt, dat haerder niet twee by malcanderen en bleuen.
Doen sprac dat volck tot Samuel. Wie zijn si dye daer seyden. Saul en sal ouer ons niet regneren? Gheeft die mannen herwaerts dat wise dooden.
Maer saul seyde. Niemant en sal op desen dach steruen Want die HERE heeft huyden salicheyt gegeuen in Israel.
Samuel sprac totten volcke. Coemt laet ons tot Galgala gaen, en{de} dat conincrijcke aldaer vernieuwen.
Doen ginc alle tvolck tot Galgala, en{de} maecten Saul daer tot eene{n} coninck voor den HERE tot Galgala ende offerden vreedsame offer voor den HERE, En{de} Saul met alle den mannen van Israel, verbliden hen daer te mael zeer.
DOen sprack Samuel tot alle Israhel, Siet, ic heb uwe stemme ghehoort, in alle dat ghi mi geseyt hebt, en{de} heb eene{n} Coninc ouer v gemaect.
En{de} nv siet, daer ghaet uwe Coninc voor v henen. Maer ic ben out, en{de} grijs gheworden, en{de} mijn sonen zijn by v, en{de} ic ben voor v henen gegaen, van mijnder ioncheyt aen tot op desen dach, Siet, hier be{n} ic,
Antwoort teghen mi voor den HERE, en{de} sinen gesalfden, oft ic yemants ossen oft ezelen genomen hebben, oft ic yemanden gewelt en{de} onrecht hebbe ghedaen, oft ic yemanden verdruct hebbe, oft ic van yemants hant ee{n} gheschenc genomen hebbe ende ic sal dat huyden versmaden enden v weder gheuen.
Si seyden. Ghy en hebt ons gheen ghewelt, noch onrecht ghedaen, noch ons verdruct, noch van yemants handt yet ghenome{n}
Hi sprac, die HERE si ghetuyghe teghen v ende zijn ghesalfde in desen daghe, dat ghy niet in mijnder hant gheuonden en hebt. Sy seyden, Ia ghetuygen sullen wi zijn.
En{de} Samuel sprac totten volcke. Die HEERE dye Moysen ende Aaron ghemaect heeft, en{de} onse vaders wt den lande van Egipten gheleyt heeft is hier tegenwoordich.
So tredet nv herwaerts dat ic tegen v verclage voor den HERE, ouer al die rechtuaerdich{eyt} des HEREN die hy aen v ende uwen vaderen ghedaen heeft.
Als Iacob in Egipten gecome{n} was, so riepen uwe vaderen totten HERE, en{de} hi seynde Moysen en{de} Aaron, en{de} hy leyde uwe vaderen wt Egipten, ende settese in dese plaetse te woonen.
Maer doen si des HEEREN haers Gods vergate{n}, so leuerde hise in de handen va{n} Sifara des hooftma{n}s tot Azor, en{de} onder die macht der Philistine{n}, en{de} onder de macht des Conincs der Moabiten, die streden tege{n} hen.
En{de} riepe{n} weder totte{n} HERE, en{de} spraken. Wi hebben ghesondicht dat wi den HERE verlaten hebben, en{de} Baalim en{de} Astharoth ghedient. Maer verlost ons nv vanden handen onser vianden, en{de} wi sullen v dienen.
Doen sandt die HEERE Ierobaal, Badan en{de} Samson, ende Barach, ende Iephte, en{de} Samuel, en{de} verloste v rontsomme van uwer vianden handen, en{de} ghi woondet sonder vreese.
Maer doen ghi saecht, dat Nahas dye Coninck der kinderen Ammon teghen v quam so seydy tot my. Niet also maer een coninc sal gebot ouer ons hebben, Aenghesien dat nochta{n}s de HERE v god in v regneerde.
Nv da{n} is teghenwoordich uwe coninck, dien ghi vercoren ende begeert hebt. Want siet, Dye HERE heeft ouer v eenen coninck ghegheuen.
Ist dat ghi nv den HEERE vreeset ende hem dient, ende zijn stemme hoort, en{de} den mont des HEEREN niet ongehoorsaem en zijt, so suldy beyde, ghi ende uwe Coninc, dye ouer v gebot heeft, den HERE uwen God volghen.
Maer ist dat ghi des HEEREN stemme nyet en hoordt, maer sinen monde ongehoorsaem zijt, so sal die hant des HEREN tege{n} v en{de} tege{n} uwe vaders zijn.
Ooc coemt nv herwaerts stae{n} en{de} siet dat groot dinc dat dye HERE voor uwe{n} oogen doe{n} sal.
En ist nv niet der tarwe{n} oost? Maer ic sal den HERE aenroepen, dat hy sal late{n} donderen en{de} regenen, dat ghi verstaen ende sien sult dat groot quaet, dat ghi voor de{n} HERE gedaen hebt, dat ghi v eenen coni{n}c begeert hebt.
En{de} doen Samuel den HERE aenriep, liet die HEERE opten seluen dach donderen en{de} regenen.
Doen vreesde dat volc den HERE ende Samuel seer, en{de} spraken alle tot Samuel. Bidt de{n} HERE uwe{n} God voor uwe knechten, dat wij niet en steruen, want bouen alle onse sonden hebben wi ooc dat quaet gedaen, dat wi ons eenen Coninck begheert hebben.
Samuel sprac totten volcke, en wilt nyet vreesen. Ghi hebt <parens>tis waer</parens> dat quaet al gedaen, nochtans en wijct nyet achter vanden HERE, maer dient den HERE van geheelder herten,
ende en wijct na die ydelheit niet, die v niet en batet, ende en can v niet verlossen, want het een ydel dinc is.
Want die HERE en sal zijn volck nyet verlaten, om zijns grooten naems wille, want die HERE heuet ghesworen v te maken, hem seluen tot eenen volcke.
Maer het si verre van my, mi seluen also aenden HERE te besondighen, dat ick af soude laten voor v te bidden, ende ic sal v leeren den goede{n} ende oprechten wech.
Vreest alleen den HERE, ende dient hem getrouwelic wt geheelder herten, want ghi hebt gesien, hoe grote dingen hi met v gedaen heeft
Maer ist dat ghi qualic doet, so suldi beyde ghi en{de} uwe coninc vergaen.
EEn kint van eene{n} iare was Saul als hi begonst te regneren, en{de} twee iare{n} regneerde hi ouer Israel,
en{de} hi vercoos he{m} drye duysent ma{n}ne{n} wt Israel. Twee duysent waren met Saul tot Machmas, en{de} op dat gheberchte Bethel, en{de} een duysent met Ionatha{n} tot Gabaa Beniamin, maer dat ander volc liet hy gaen elcken in zijn woenstede.
Maer Ionathas sloech die Philistinen in haerder hoedinghe die tot Gabaa was. Dat quam voor dye Philistinen. Ende Saul liet dye basoenen blasen inden gheheelen lande, en{de} segghen. Laetet die Hebreen hooren.
En{de} alle Israel hoordet seggen. Saul heeft geslagen den legher der hoeden der Philistine{n}. En{de} Israel heeft hem opgerecht tegen die Philistinen. En{de} hierom heeft alle dat volc geroepen na Saul in Galgala.
Doen vergaderden hen de Philistine{n} om te striden teghen Israel dertich duysent wagens, ses duysent ruters, ende ander volc so vele als sandt aen de{n} oeuer der zee, ende trocke{n} opwaerts en{de} legerde{n} hen tot Machmas, tege{n} oosten voor BethAuen.
Doen dat dye mannen van Israel sagen, dat hen dongeluc opten hals was <parens>wa{n}t dat volc was daer verdruct en{de} benaut</parens> so verborge{n} si he{n} in die hole{n} speluncke{n} ende roetsen, en{de} gaten en{de} in die putten
Maer die Hebreen gingen ouer die Iordane int lant Gad ende Galaad. Ende doen Saul noch was in Galgala, so was alle tvolck achter hem veruaert.
Doen verbeyde hy seuen daghen tot dien tijt van Samuel gheordineert. Ende doen Samuel niet en qua{m} tot Galgala, so verstroeyde tvolc van hem.
Doen sprac Saul. Brenget mi herwaerts bra{n}toffer en{de} vreedsaem offer, en{de} offerde bra{n}toffer.
Als hi den brantoffer voleyndt hadde siet, doen quam Samuel. Doen ginc Saul wt he{m} te gemoete, om he{m} te groeten.
Samuel sprac. Wat hebdi gemaect? Saul antwoorde Ic sach dat d{at} volc he{m} va{n} mi verstroyde, en{de} ghi en quaemt niet ter rechter tijt, en{de} die Philistinen waren verghadert tot Machmas.
Doen sprac ic. Nv sullen die Philistinen tot mi afcomen tot Galgale, en{de} ic en heb dat ae{n}sicht des HEREN niet verbeden, ende bedwongen door nootsakelicheyt heb ick den HERE eenen brantoffer geoffert.
Samuel sprac tot saul. Ghi hebt sottelijc gedaen, ende en hebt die gheboden des HEREN ws Gods niet gehouden, die hi v gheboden hadde, want en haddy dit niet gedaen hi soude v rijck voorspoedich gemaect hebbe{n} ouer Israel, voorder ende voorder.
Maer nv en sal v rijc niet voorder staen. Die HERE heeft hem eenen man wtgesocht na zijnder herten, dien heeft die HERE gheboden prince te zijn ouer zijn volc, want ghi en hebt des HEREN gebot niet gehouden.
Ende samuel maecte hem op ende ginc va{n} Galgala op tot Gabaa Beniamin. En{de} dat ander volc is mede opghetrocke{n} na saul tege{n}t volc, dat si beuochte{n}, come{n}de va{n} Galgala tot Gabaa inden hoeuel Be{n}iamin En{de} saul ouertelde dat volc dat by he{m} geuonden was, omtrent seshondert manne{n},
Ende saul ende zijn sone Ionathas, ende dat volc dat bi hen geuonden is, was in Gabaa Beniamin. Maer die Philistine{n} hadde{n} hen gelegert en{de} ware{n} opgetrocke{n} tot Machmas
En{de} wt de{n} legher der Philistine{n} trocken drie heyre{n} om te strijde{n} Deen keerde he{m} om die strate tot Ephraim int lant Saul
Dat ander keerde he{m} op die strate Bet Horon. Dat derde keerde he{m} op de strate die daer strect ae{n} dat dal Zeboim teghen aen die woestine.
Maer daer en wert geen smidt geuonden in dat gheheele lant van Israel. Want die Philistinen dachten, die Hebreen mochten swaerde{n} ende spiesen make{n}.
Ende alle Israel moeste neder trecken totten Philistinen als yemant een ploechyser, houweel, bijle oft zeysen hadde te scarpe{n},
oft wat ae{n} die zeysenen, houweelen, gaffelen en{de} bijlen afgearbeyt was, en{de} die oorden bot geworde{n} waren
Als nv den strijtdach qua{m}, so en werter noch zweert, noch spiese geuo{n}de{n} in alle des volcx hant, dat met Saul en{de} Ionathas was. Voor Saul en{de} sinen sone wert wat geuonden.
En{de} der Philistinen hoedinghe trock wt voor Machmas ouer,
HEt geuiel tot dier tijt dat Ionathas die sone Saul sprac tot sine{n} knape, die zijn wape{n}drager was. Coemt, laet ons ouergae{n} totter Philistine{n} hoedi{n}ge, die daer ouer leyt en{de} hi en gaft sinen vader niet te kenne{n}.
Saul woonde tot Gabaa aent eynde, onder eenen granaetboom die inder voorstat acker was en{de} des volcs dat bi hem was, was ses hondert mannen.
En{de} Ahia die sone Ahitob, Icabods broeder, Phinees sone des soons Heli was priester des HEEREN tot Silo, ende droech de{n} lijfroc ae{n}, Dat volc en wiste ooc n{iet} waer dat Ionathas henen was gegaen.
Tussche{n} den ouerganc daer Ionathas ouer socht te gaen, totter hoedingen der Philistine{n} toe, daer ware{n} twee scerpe steene{n} in een manier als clippen, als tande{n} den eene{n} op dese side, en{de} de{n} andere{n} op geen side, de{n} eenen hiet Bozez, den andere{n} Senne.
En{de} deene sach va{n}t noorde{n} tegen Machmas. En{de} den andere{n} vant zuyde{n} tege{n} Gaba.
En{de} Ionathas sprac tot sine{n} schiltknecht de{n} iongelinc. Coe{m}t laet ons gae{n} totter hoedinge deser onbesnedender, messchien die HEERE sal met ons wercke{n}. Wa{n}t het en is de{n} HEERE n{iet} zwaer door veel oft luttel te helpe{n}.
Doe{n} antwoorde he{m} zijn wapendraeger. Doet al wat uwer herten behaechlic is, vaert heene{n}. Siet ic sal reisen met v, so waer v herte wilt.
Ionathas sprac, wel aen wi gaen ouer totte{n} suyde{n}, en{de} als wi he{n} int gesicht come{n},
ist d{at} si da{n} seggen. Staet stille tot dat wi aen v geraken, so willen wi in onse plaetse bliue{n} stae{n} en{de} niet tot hen opclimmen.
Maer ist, dat si segghen. Coe{m}t tot ons opwaerts, so laet ons tot hen op gaen, Wa{nt} dan so heeftse ons die HEERE in onsen handen ghegheuen, ende dat sal ons tot een teeken zijn.
Doen si beyde inder Philistine{n} hoedinge int gesicht quame{n}, so seyde{n} die Philistinen, Siet die Hebreen zijn wt die gaten ghegaen daer si hen in verborgen hadde{n}.
En{de} die manne{n} inder hoedinge antwoorde{n} Ionatha{n} en{de} sine{n} wapendrager, en{de} seide{n}. Coe{m}t opwaerts tot ons, so sullen wi v dat dinc wel leere{n}. Doen sprac Ionathas tot sine{n} wapendrager. Climt mi na, die HEERE heeftse gegeue{n} in die ha{n}den van Israel.
En{de} Ionathas clauerde met hande{n} en{de} voete{n} daer op, en{de} zijn wape{n}drager hem na Doen si nv sagen dat aensicht va{n} Ionathas, doen vielen die sommighe voor Ionathan neder, en{de} zijn wapendrager doode die andere hem altoos nauolgende.
Also dat den eerste{n} slach die Ionathas en{de} zijn wapendrager dede{n}, was bi twintich manne{n}, by nae in een half bue{n}der ackers, die een iock ossen in eene{n} dach plach om te cere{n}.
En{de} daer qua{m} een verwonderinge af inde{n} leger opte{n} velde, en{de} in alle tvolc der hoedinge. En{de} die daer ginge{n} rooue{n}, qua{m} ooc die verwonderinge aen, also dat dat lant in een beroerte qua{m}, en{de} het is gesciet als een wonderdinc va{n} God.
En{de} die poortwachters Saul tot Gabaa Be{n} Iamin sage{n} dat, En{de} siet, daer is een menichte neder geworpe{n}, en{de} de{n} hoop scheyde, en{de} verliep hem herwaert en{de} derwaert.
Saul sprac totte{n} volcke dat bi hem was. Ondersoect ende besiet, wie va{n} ons is wech gegaen, en{de} doen si ondersochte{n}, siet, doen en was Ionathas ende zijn wapendrager daer n{iet}
Doen sprac Saul tot Achian. Brenghet die arcke Gods herwaerts, wa{n}t die arcke Gods was tot dier tijt by die kindere{n} van Israhel.
Ende doen Saul noch metten priester sprac doen isser een groot gheruchte op gestae{n} inder Philistine{n} leger, ende het wies alleynskens en{de} luyde claerder. En{de} Saul sprac totte{n} priester. Trect uwe handt af.
En{de} Saul riep, ende alle dat volc dat met hem was, en{de} quamen totter plaetsen daermen streedt. Ende siet doen ginc elcs zwaert teghen sinen naesten ghekeert. ende daer was een seer groote moort gheschiet
Ende ooc die Hebreen die te voren bi die Philistinen geweest waren, en{de} met hen inde{n} leger opgetrocke{n} ware{n} rontsom, zijn wederom gecome{n} om te wesen met Israel, die met Saul en{de} Ionathas ware{n},
en{de} alle die ma{n}ne{n} va{n} Israel die he{n} opt geberchte Ephraim verborghe{n} hadde{n}, doen si hoorden, dat die Philistine{n} vlode{n}, so streke{n} si achter hen wech, mette{n} haere{n} hen voegende inde{n} strijdt En{de} met Saul ware{n} ontrent thien duysent manne{n}
en{de} die HEERE God behielt Israel in die{n} dage, en{de} de{n} strijdt duerde tot BethAuen toe.
En{de} die manne{n} van Israel quamen in een gheselscap gheuoecht opten seluen daghe, maer Saul beswoer dat volc ende sprack. Vermaledijt si elck die broot etet totte{n} auo{n}t toe, tot dat ic my aen mijn vianden wreke. Doen en proefde ooc alle dat volc gee{n} broot
En{de} alle dat volc des lants qua{m} in dat wout Daer lach huenich opt velt
En{de} doe{n} dat volc in dat wout qua{m}, siet doe{n} so vloeyde de{n} huenich, Maer niemant en dede zijn handt tot sinen monde, Want dat volck vreesde den eedt.
Maer Ionathas en hadt niet ghehoort doen zijn vader dat volck bezworen hadde, ende stack den hoochsten toppe van zijnder roeden wt, die hi in zijn handt hadde, en{de} stac met die scharpte inden huenichraet, en{de} keerde zijn handt tot sinen monde, doen werden zijn ooghe{n} wacker ende verlicht.
Doen antwoorde een vande{n} volcke ende sprack. V vader heeft dat volck besworen ende gheseyt. Vermaledijt si alle man die huyde{n} broot etet, Maer dat volc was moede ende machteloos geworde{n},
Doe{n} sprac Ionathas, Mijn vader heeft dat lant beroert. Siet hoe wacker zijn mijn ooghe{n} gheworde{n}, om dat ic een weynich van dien huenich ghesmaect heb.
Hadde dat volc huyde{n} ghete{n} vande{n} bueten zijnder viande{n} diet vandt, so waer de{n} slach groter geworde{n} tege{n} die Philistine{n}.
Si sloeghe{n} die Philistinen op die{n} dach van Machmas tot Aialon toe. Ende dat volck wert seer moede.
Ende dat volc keerende totten buete, namen schapen, runderen, ende calueren, ende dedense af opter aerde{n}, ende atense metten bloede.
Doe{n} vercondichdeme{n} Saul dat, siet dat volc besondicht hem aen de{n} HEERE, dattet bloet etet. Hi sprac. Ghi hebt qualick gedaen, Wentelt nv herwaerts tot my eene{n} grooten steen,
ende Saul sprac meer. Verstroyet v onder dat volc en{de} segget hen, dat elck sine{n} osch en{de} schaep tot mi brenge, ende slaget al hier dat ghijt etet, ende v niet en besondicht aen den HEERE mette{n} bloede ete{n} Doen brocht alle dat volck elck sinen osch, met zijnder hant, daer toe des nachts, ende sloeghent aldaer.
Ende Saul timmerde de{n} HEERE eenen outaer. Doen begonste hy eerst den HERE eenen outaer te timmere{n}.
En{de} Saul sprac. Laet ons aftrecke{n}, de{n} Philistine{n} na, bider nacht en{de} beroouense tot dat licht wort, alsoo dat wi niemande{n} va{n} hen ouer en late{n}. Si antwoorde{n}. Doet al dat v behaecht.Maer die priester sprack. Laet ons herwaerts tot god genake{n}.
En{de} Saul vraechde God. Sal ic af treden de{n} Philistinen na, om te veruolghen? en{de} suldise in Israels ha{n}den gheuen? Maer hi en antwoorde hem in dier tijt niet.
Doen sprac Saul. Laet alle die scherpe hoecken des volcs herwaert come{n} en{de} onderuindt en{de} siet, aen welcke{n} dese sonde si tot deser tijt.
Want also warachtelijck als God leeft, die salichmaker van Israhel, en{de} al waerse aen minen sone Ionatha{n}, so sal hy sterue{n}. En{de} niemant en seyde daer teghe{n}s wt alle den volcke.
Ende hi sprac tot alle Israel. Sijt ghi op ghene side, Ic en{de} mijn sone Ionathas sulle{n} op dese side zijn, Dat volc sprack tot Saul. Doet dat v goet duncket voor uwe{n} ooghen
Ende Saul sprac totten HERE den Godt van Israel, HEERE God van Israel gheuet rechte ordeel wat die sake is waeromme dat ghi uwen knechte huyden niet gheantwoort en hebt. Is dese sonde in mi, oft in minen sone Ionathas, gheeft verthooninghe, oft is dese boosheyt in v volc geeft heylicheit. Doen wert Ionathas ende Saul geraect. Maer dat volc ghinck vry wt.
Saul sprac. Worpt dat lot ouer my ende mine{n} sone Ionathas. Doen wert Ionathas geraect
En{de} Saul sprac tot Ionathas. Segghet my wat hebdi ghedae{n}? Ionathas seyde hem en{de} sprac, Ic hebbe een weynich huenichs ghesmaect, metter roede{n} die ic in mijn hant hadde, en{de} siet ic moet daerom steruen.
Doen sprac Saul. God doe mi dit en{de} dat daer toe. Ionathas ghi sult die doot sterue{n}
Maer dat volc sprac tot Saul. Soude Ionathas sterue{n} die in desen nacht so groote salicheyt in Israel gedae{n} heeft? dat is onrecht so warachtelijck als God leeft, daer en sal gheen haer van sinen hoofde opter aerden vallen, want met Gode heeft hi op dese tijt ghewrocht. Alsoo verloste dat volck Ionathas, dat hi niet sterue{n} en moeste.
Doe{n} troc Saul wederomme ende en veruolchde die Philistine{n} niet. En{de} die Philistine{n} trocke{n} op haerder plaetsen.
Maer doen Saul in dat rijcke ouer Israel gheuesticht was, streedt hi rontsomme, teghen alle zijn vianden, teghen die Moabiten, tegen die kindere{n} Ammon, teghe{n} die Edomiten, teghen die Coninghen Zoba, tege{n} die Philistinen, en{de} werwaerts hi hem keerde, daer wa{n} hijt
en{de} maecte een heyr, en{de} sloech die Amalekite{n}, en{de} verloste Israhel vander hant alder haerder verderueren.
Saul hadde sone{n}, Ionathan, Ieswi, Malchisua, en{de} sine twee dochtere{n} hiete{n} also, dye eerste gheborene Merob, en{de} die ioncste Michal.
En{de} Sauls wijf hiet Achiona{m}, een dochter Achimaaz, en{de} zijn velt hooftma{n} hiet Abner, een sone Ner, Sauls broeders sone.
Cis was Sauls vader, Ner Abners vader, was een sone Abiel.
Daer was eene{n} crachtigen strijt tege{n} dye Philistinen, also langhe als Saul leefde. Ende waer Saul eenen rustighen rasschen man sach, die bequaem was ten strijde, dien nam hi tot hem.
SAmuel sprac tot Saul, Die HERE heuet mi gesonde{n}, dat ic v tot eene{n} coninc soude saluen ouer zijn volc van Israel. Dus hoort nv die stemme des HEEREN.
Aldus spreect die HERE der heyrscaren. Ic hebbe bedacht wat Amalech Israel dede en{de} hoe hi hen den wech verleide, doen hi wt Egipten troc,
aldus trect nv, en{de} slaet die Amalekiten, en{de} vernieltse met al dat si hebben. En spaert hem niet, maer doot beide ma{n} en{de} wijf, kindere{n} en{de} suygelingen, ossen en{de} scape{n} kemelen ende ezelen.
Hierom geboot Saul dit de{n} volcke, en{de} hi teldese als lammeren twee hondert duysent voet volcs, en{de} thien duysent manne{n} wt Iuda,
En{de} doen Saul qua{m} totter Amalekiten stadt, leegerde hi een lage aen die beke,
ende dede de{n} Cyneus volc segge{n}. Gaet hene{n}, wijct en{de} trect af vanden Amalekiten, dat ic v niet messchie{n} met hen en vinde. Want ghi dedet ontfermherticheit aen alle die kinderen va{n} Israel, doen si wt Egipten reysden. Ende die Cyneen ghinghen wech wt dat middel van Amalech.
Doen sloech Saul die Amalekiten van Heuila aen tot Sur toe, die voor Egipten leghet,
en{de} greep Agag der Amalekiten coninc leue{n}de, en{de} allet volc doode hi m{et} des zweerts scharpte.
Maer Saul en{de} dat volc spaerden Agag, ende die cudden der schapen, ende rinders, en{de} wat gemestet was, ende die lammeren, en{de} al wat goet was, ende en wilde{n}s niet vernielen, Maer wat snoode en{de} onduechlic was, dat vernielden si.
Doe{n} geschiede des HEEREN woort tot Samuel, en{de} sprac.
Het berouwet mi dat ick Saul tot eene{n} coninc gestelt hebbe. Wa{n}t hy heeft mi achter gelate{n}, en{de} mine woorde{n} niet beuesticht. Daero{m} wert Samuel bedroeft en{de} riep de{n} heelen nacht totte{n} HERE.
En{de} Samuel maecte he{m} vroech op d{at} hi Saul smorge{n}s o{n}tmoete{n} soude, en{de} he{m} wert gebootscapt dat Saul tot Charmelim come{n} ware, ende hadde he{m} een triumphelike{n} wage{n} opgerecht en{de} was weder om getrocke{n}, en{de} tot Galgala af gecome{n} Samuel is doe{n} gecome{n} tot Saul, en{de} Saul offerde de{n} HERE bra{n}toffer va{n}den eerste{n} buet vruchte{n} des roofs, die si gebrocht hadden van Amalech Als nv Samuel tot Saul qua{m},
soo sprack Saul tot he{m}. Gebenedijt zijt ghi de{n} HERE, Ic heb des HEREN woort volbracht.
Samuel antwoorde. Wat geroep der schape{n} is dat dan in minen ooren, en{de} dat gheroep der rinderen dat ic hoore?
Saul sprac. Vande{n} Amalekite{n} hebbe{n} sise ghebracht, Wa{n}t tvolck spaerde die beste scape{n} en{de} rindere{n}, om die te offeren de{n} HEERE uwen Gode, dat ander hebbe{n} wi verslage{n}.
Maer Samuel a{n}twoorde Saul, Laet mi spreke{n} en{de} ic sal v segghen wat die HERE tot mi gesproke{n} heeft desen nacht, Hi seyde, Segget op.
Samuel sprack. En ist niet also, doe{n} ghi cleyn waert voor uwen ooge{n}, so wert ghi dat hooft gemaect onder die geslachte{n} van Israel? en{de} die HERE salfde v tot eene{n} coninc ouer Israel?
En{de} dye HEERE sandt v opte{n} wech, en{de} sprac. Trect hene{n}, en{de} verslaet die sondaers, die Amalekite{n}, en{de} strijt tege{n} hen, tot dat ghise alle te niet doet,
Waero{m} en hebdi des HEREN stemme niet gehoort? Waerom hebdi v totte{n} roof gekeert, en{de} quaet gedaen voor die oogen des HEEREN?
Saul antwoorde Samuel. Ic hebbe ommers die stemme des HEREN ghehoort, en{de} ben hene{n} getrocke{n} de{n} wech die{n} mi de HERE seynde, en{de} heb Agag der Amalekiten coninc gebracht, en{de} die Amalekite{n} verslagen,
Maer tvolc heeft vande{n} roof genome{n}, schapen en{de} rinderen, die beste ende eerste vruchte{n} vande{n} gene{n} dier verslage{n} zijn, om de{n} HERE uwe{n} Gode te offere{n} in Balgala
Samuel sprac. Meynt ghi dat die HERE lust heuet aen offer en{de} brantoffer, en{de} niet meer aen die ghehoorsaemheit der stemme{n} des HEREN? Wa{n}t gehoorsaemh{eyt} is beter da{n} offerhande, en{de} ae{n}mercke{n} beter da{n} dat vet van ra{m}men te offeren.
Wa{n}t ongehoorsaemheyt is gelijc een toouerie sonde, en{de} wederspa{n}nich{eyt} is die sonde der afgoderie. Om dat ghi dan des HEREN woort verworpen hebt, so heuet hi v ooc verworpe{n}, d{at} ghi niet en moecht coninck zijn.
Doe{n} sprac Saul tot Samuel. Ic heb ghesondicht, dat ic des HEREN beuel, en{de} uwe woorden ouergetreden hebbe, wt vreese des volcs, en{de} hoorde haer ste{m}me.
En{de} nv draecht mijn sonde en{de} keert met my omme, dat ic de{n} HERE aenbidde.
En{de} Samuel sprac tot Saul. Ic en sal niet met v omme keeren, want ghi hebt des HEREN woort verworpe{n}, en{de} die HERE heeft v ooc verworpe{n} dat ghi n{iet} coninc en soudt zijn ouer Israel,
En{de} als hem Samuel om keerde, dat hi wech soude gae{n}, so greep hi hem by eenen tappe va{n} sine{n} roc, en{de} hi scoorden.
Doen sprac Samuel tot hem Die HERE heeft dat conincrijc van Israel huyden van v geschoort, en{de} uwen naeste{n} gegheuen die beter is dan ghi,
Oock en sal die verwinder in Israel niet sparen, en{de} niet met droefheit ghebuycht worden, want hy en is gheen mensche die hem soude late{n} berouwe{n} dat hi ghedaen heeft.
Hi sprac, Ic heb gesondicht, maer eert my nv voor die ouders mijns volcs, en{de} voor Israel, en{de} keert met mi om, dat ic den HERE uwen God aenbede.
Alsoo keerde Samuel wederom na Saul. En{de} Saul ae{n}badt de{n} HERE.
Maer Samuel sprac. Laet herwaerts tot mi brengen Agag der Amalekite{n} coninc, En{de} Agag die seer vette beuende is tot he{m} gebracht. En{de} Agag sprack. Scheyt also die bitter doot,
Samuel sprack. Ghelijc v zwaert vrouwe{n} sonder kinder gemaect heuet, so sal ooc v moed{er} sonder kinder wesen onder de{n} wiue{n}. Aldus hieu Samuel den Agag in stucke{n} voor den HERE in Galgala.
En{de} Samuel ginc tot Ramath, maer Saul troc opwaerts tot sine{n} huyse te Gabaa
En{de} Samuel en sach Saul voort niet meer, tot aen den dach zijns doots. Maer nochta{n}s bescreyde Samuel droeflic Saul, om dattet de{n} HERE berouwet hadde, dat hi Saul tot eene{n} coninc ouer Israel gemaect hadde.
ENde die HERE sprac tot Samuel. Hoe lange beweent ghi droeflijc Saul dien ic verworpen hebbe, dat hi geen coninc en si ouer Israel? Vullet uwen hoorn met olie en{de} coemt, dat ic v seynde tot den Bethlehemite Isai, want onder sinen sonen hebbe ic mi eene{n} coninc versien.
Samuel sprac. Hoe sal ic henen gaen? Saul salt vernemen ende my dooden. Die HERE sprack. Neemt een calf vanden rinderen tot v, en{de} spreect. Ic ben gecomen om den HERE te offere{n}.
En{de} ghi sult Isai totten offer nooden, daer sal ic v da{n} wisen wat ghi doen sult, dat ghi mi dien saluet dien ic v segghen sal
Samuel dede so hem die HERE geseyt hadde, en{de} quam tot Bethlehem, doe{n} verwo{n}derden hen die ouders vander stadt, en{de} gingen hem te gemoete, en{de} spraken. Is uwe toecoemst ooc vreedsaem?
Hi seide. Ia. Ic be{n} gecomen om den HERE te offeren. Heyliget v, en{de} coemt met mi totten offer. Ende hi heylichde Isai en{de} sine sone{n}, en{de} noodese totte{n} offer
Als si nv in quamen, sach hi Heliab aen, en{de} dachte, oft voor den HERE zijn gesalfde si,
Maer die HERE sprac tot Samuel. En ae{n}siet sine ghedaente niet, noch die hoocheyt zijns persoo{n}s, ic hebbe hem verworpe{n}, noch ic en oordeele niet naet aensien der mensche{n} Een mensch siet dat voor ooge{n} is, Maer die HEERE siet dat herte aen.
Doen riep Isai Aminadab, en{de} liet hem voor Samuel gaen En{de} hi sprac. Desen en heeft die HERE ooc niet vercoren.
Doen liet Isai voort come{n} Sa{m}ma. Hi sprac. Desen en heeft die HERE ooc niet vercoren.
Doen liet Isai zijn seuen sone{n} voor Samuel gaen. Maer Samuel sprack tot Isai. Die HERE en heeft ghenen van allen desen vercoren.
Ende Samuel sprac tot Isai. Sijn nv hier die knechtkens alle? Hi sprack. Die cleynste is noch ouer, ende hi huet die schapen. Doen sprac Samuel tot Isai, seyndt henen en{de} laet hem halen, want wi en sullen niet sitten tot dat hi hier come.
Doen sandt hi heenen ende liet he{m} hale{n}. En{de} hi was rosachtich met fraye{n} ooghen, ende van goeder ghedaenten. Ende die HERE sprack. Staet op ende salft hem, die ist.
Doen nam Samuel sinen olie hoorn ende salfde hem, midden onder sine broederen. Ende die geest des HEREN wert spoedich ouer Dauid van die{n} dage aen, en{de} voort Maer Samuel stont op ende ghinck tot Ramatha.
Die gheest des HEREN weeck van saul, ende een boose gheeste vanden HERE blies hem op.
Doen spraken dye knechten Saul tot hem, Siet een boose gheest va{n} Godt quelt v,
onse Heere ghebiede sinen knechten, dye voor hem staen, dat si eenen man soecken, die opter harpe{n} ende snare{n} spelen can, op dat, als dese boose gheest Gods ouer v coemt, hi met zijnder ha{n}t spele dattet beter met v worde,
Doen sprack Saul tot sinen knechten, siet na eenen man, die goet si opt snaren spel, ende brengt hem tot mi.
Doen antwoorde der knapen eene, ende sprack, Siet, ick heb ghesien eenen sone Isai des Bethlehemite{n}, die op snaren spele{n} can, een redelijc man ende strijtbaer, en{de} verstandich in saken en{de} schoone, en{de} die HEERE is met he{m},
Doe{n} sant Saul bode{n} tot Isai, en{de} dede hem segge{n}, seynt uwen soon Dauid tot mi die bi die schapen in die weyde is,
Doe{n} nam Isai eene{n} ezel met broot, en{de} een flecsce wijns ende een geyte{n} bocxken, ende seyndet Saul door sinen sone Dauid,
Alsoo quam Dauid tot Saul, ende stont voor he{m}, ende hy creech hem zeer lief, ende wert zijn wapendragher.
En{de} Saul sant tot Isai, en{de} dede he{m} segge{n}, Laet Dauid staen voor mijn aensicht, want hi heeft genade gheuonden voor mijnen ooghen,
Als dan den boosen geest Gods ouer Saul quam, soo nam Dauid die harpe, ende speelde met zijnder hant, soo vermaecte he{m} Saul, ende twert beter met hem, ende dye boose gheest weeck van hem
DIe Philistine{n} verghaderde{n} haer heyr totten strijde, ende quamen tsamen te Sochot in Iuda, ende legherde{n} hen tusschen Sochot ende Aseka, aent eynde Domim,
Maer Saul ende die mannen van Israhel quame{n} te same{n}, en{de} legherden hen inden Eycgront, ende maecten hen op totten strijde, teghen die Philistinen,
Ende die Philistine{n} stonde{n} op eenen berch op ghene side, ende dye Israeliten op eenen berch op dese side, also dat een dal tusschen hen was
Doen quam daer voort wten legher der Philistinen, een vermetende stout man gheheeten Goliath van Geth ses ellen ende een hant breed hooge,
ende hadde eene{n} metalen helm op zijn hooft, ende een scelpachtich pansyser aen, ende dat gewichte zijns pansysers was vijf duysent siklen metaels,
ende hadde metalen beenharnas aen zijn schene{n}, ende eenen metalen schilt op zijn schoudere{n},
en{de} den schacht zijnder spiesen was als eenen weefboom, ende dat yser zijnder spiesen hadde seshondert siklen ysers, ende zijn wapendragher ghinc voor hem henen.
En{de} hi stont, en{de} riep totten schare{n} va{n} Israel, en{de} sprac tot hen, waer om zijt ghi wt ghetrocken om v te wapenen in eenen strijt? En ben ick niet een Philistijn, ende ghi Sauls knechten? Verkiest eenen onder v die tot mi af come eenen campe te slaen,
can hy tegen mi ghestrijden, ende slaet hi mi, so sullen wi uwe knechten zijn, Maer vermach ick ouer hem, ende sla hem, so sult ghi onse knechte{n} zijn, dat ghi ons dient,
Ende dye Philistijn sprac, Ic heb die scare{n} va{n} Israel beschimpt huyden ten dage, Geeft mi eenen, ende laet tegen malcanderen strijden eene{n} camp,
Doe{n} Saul en{de} al Israel dese rede{n} des Philistijns hoorden, versloege{n} si hen, ende vreesde{n} zeer.
Dauid was een Ephratichs ma{n}s sone va{n} Bethlehem Iuda, dye hiet Isai, dye hadde acht sonen, en{de} was een oudt man tot Sauls tijden, ende was bedaecht onder die manne{n},
Ende die drie grootste sonen Isai ware{n} met Saul inden strijt getrocke{n}, en{de} hiete{n} metten namen Eliab die eerst gebore{n} Aminadab die tweede, en{de} Sa{m}ma die derde, Dauid was die ioncste,
Maer doen die drie ouders met Saul inden strijt trocken,
ghinck Dauid weder wech van Saul, dat hi die schapen zijns vaders tot Bethlehe{m} soude hoede{n}.
Maer die Philistijn quam voort smorgens vroech en{de} tsauonts, ende stelde he{m} daer veertich dage{n}
Isai sprack tot sinen sone Dauid, Neemt voor uwe broederen dese Epha pappen, en{de} dese thien brooden, ende loopt int heyr tot uwen broederen,
ende dese thien weecke casen ende brengtse den hooftman, ende besoect v broeders, oft het he{n} wel ghaet, en{de} verneemt met wien si geschict zijn
Maer Saul en{de} si en{de} al de{n} manne{n} va{n} Israel ware{n} inde{n} Therebintijn valeye strijde{n}de op die Philistine{n}
Doen stont Dauid des morgens vroech op ende liet den schapen den bewaerderen, en{de} droech, ende ghinc henen, so hem Isai geboden hadde, en{de} qua{m} totter plaetse Magala, Ende dat heyr was wt getrocken, ende hadde hem gewapent, ende riepen inden strijt,
Want Israel hadde hem in oordinancie ghestelt, so waren die Philistinen teghen haer heyr oock bereyt.
Doen liet Dauid die vaten die hi droech onder den bewaerder der vate{n}, ende liep totter plaetsen des strijts, ende ghinc in en{de} hi vraechde oft alle dinghen te recht met sinen broeders waren
Ende doen hi noch met he{n} sprac, siet, doen tradt daer op dye vermeten stoute man, gheheeten Goliath, dye Philistijn van Geth, wt der Philistinen heyr, ende sprac als te voren, ende Dauid hoorde dat
Maer als yegelijc van Israel den ma{n} sach, vluchte hi voor hem, ende vreesde zeer,
En{de} elck van Israel sprac, hebt ghi den man gesien op gaen? want hi is op gegaen, om Israel te beschimpen. Ende wie hem slaet, dien sal die coninck seer rijcke maken, ende hem sine dochtere gheuen, ende sal zijns vaders huys vry maken in Israel.
Doen sprack Dauid totten mannen die bi hem stonden,Wat salmen dien doen die desen Philistijn slaet, ende die schande van Israel keert? Want wie is dye Philistijn, dese ombesnede{n}, die dat heyr des leuende{n} Gods beschimpt?
Doen seyde hem dat volc als te voren, So salmen hem doen die hem slaet,
Ende Heliab zijn grootste broeder hoorde he{m} spreke{n} metten mannen, ende verbalch met toornicheyt, tege{n} Dauid, en{de} sprac, Waer om sidi af ghecomen, en{de} waerom hebdi die weynich schapen daer inder woestinen ghelate{n}? Ick kenne v vermetentheyt wel, ende ws herten boosheyt, Want ghi zijt neder ghecomen, om dat ghy den strijt sout sien,
Dauid antwoorde wat hebbe ick dan gedaen? En ist niet een woort?
Ende keerde hem van he{m} tot eenen anderen, ende seyde, soo hi te voren gheseyt hadde, Doen antwoorde hem tvolc als te voren.
En{de} doen si die woorde{n} hoorde{n} die Dauid seyde, vercondichde{n} sise voor Saul,
ende hy liet hem halen, En{de} Dauid sprack tot Saul, Gheene{n} mensche en ontualle dat herte, om des wille, Dijn knecht sal hene{n} ghaen, en{de} tege{n} den Philistijn strijde{n},
Maer Saul sprac tot Dauid, Ghi en cont niet henen gegaen teghen desen Philistijn, om tegen hem te strijden, want ghi zijt noch een knechtken, en{de} dese is een crijsman van zijnder ioncheyt op.
Dauid sprac tot Saul, Dijn knecht hoede zijns vaders schapen, ende als daer quam een leeu oft een beer, ende droech een schaep wech vander kudde,
Doen veruolchde ickse na, ende sloechse, ende verlostet wt hueren muyl, Ende doen si hen teghen my stelden, soo greep ickse bi huere kinne, ende sloechse ende doodese,
Alsoo heeft v knecht geslage{n} beyde den leeu ende den beere, Soo sal nv dese Philistijn die onbesnedene zijn ghelijc als een van desen, Want hi heeft gescheyndet dat heyr des leuenden Godts,
Ende Dauid sprac, Die HEERE die mi vanden leeuwe ende beere verlost heeft, die sal my ooc verlossen van desen Philistijn. En{de} Saul sprack tot Dauid, ghaet henen, die HEERE si met v,
En{de} Saul troc dauid sine cleederen aen, ende sette hem eene{n} metalen helm op zijn hooft, ende dede hem een pantsyser aen,
Ende dauid gorde zijn swaert ouer zijn cleederen, ende begonste te ghaen, want hi en hadts noyt gheproeft, Doe{n} sprac dauid tot Saul, Ick en can alsoo niet gegae{n}, want ick en bent niet ghewoone, ende leydet van hem,
Ende nam sinen staf die hy altijt hadde in zijn hant, ende vercoos vijf glatte steenen wt die beke, ende dedese in dye herders tasse die hy hadde, ende inden teersack, en{de} nam den slinger in zijn hant, ende maecte hem teghen den Philistijn,
Ende die Philistijn ghinck oock, ende maecte hem hene{n} tot dauid, ende zijn wapendragher voor hem
Doen nv die Philistijn sach, en{de} aenscoude dauid, verachte hi hem, want hi was een knechtken, roosachtich van fraeyer ghedae{n}te,
Ende die Philistijn sprac tot dauid, Ben ick dan een hont, dat ghi metten stocke tot my coemt? Ende vloecte dauiden bi sinen goden
Ende hi sprack tot dauid, Coemt herwaerts tot mi, Ic sal v vleesch gheuen den voghelen des hemels, ende den dieren des velts,
Dauid sprack totten Philistijn, Ghy coemt tot my metten swaerde, spiese, ende schilt, Maer ick come tot v inden name des HEEREN der heyrscharen, des Godts des heyrs van Israel, dat ghi bescimpt hebt
Huyden op desen dach sal v die HERE, in mine{n} hande{n} leueren, dat ic v slae en{de} neme v hooft van v, en{de} geue{n} dat lichaem des heyrs der Philistine{n} huyden den vogelen des hemels en{de} de{n} wilde der aerden, op dat alle la{n}t bekenne{n} mach, dat Israel eenen God heeft
En{de} dat alle dese vergaderinge bekenne dat de HERE n{iet} door tzwaert en{de} spies en helpt Want die strijt is des HEREN, en{de} sal v in onsen handen gheuen.
Als nv hem die Philistijn op maecte, en{de} qua{m} en{de} ghenaecte tege{n} Dauid, so haeste Dauid en{de} liep om te strijden tegen de{n} Philistijn.
En{de} Dauid dede zijn hant in zijn tassce en{de} na{m} eene{n} steen daer wt, en{de} slingerde en{de} raecte de{n} Philistijn aen zijn voorhooft, also dat de{n} stee{n} in zijn voorhooft voer, en{de} dat hi ter aerden viel op zijn aensicht.
Also verwa{n} Dauid den Philistijn, metten slinger en{de} mette{n} stee{n} en{de} sloech he{m} ende doode hem. En{de} doe{n} dauid geen zwaert in zijn hant en hadde,
liep hi, en{de} tradt staende op den Philistijn, en{de} nam zijn zwaert en{de} troct wt der sceyden en{de} doode he{m}, en{de} hieu hem thooft daer mede af. Doen die Philistine{n} sage{n} dat haer stercste doot was, vluchte{n} si,
En{de} die manne{n} van Israel en{de} Iuda maecte{n} hen op, en{de} riepe{n} ende iaechden den Philistine{n} na, tot datme{n} comt int dal, en{de} tot aen die poorte Acharo{n}, ende die Philistine{n} vielen verslage{n} opte{n} weghe, tot die poorte va{n} gath, en{de} tot Acharo{n} toe.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel keerden wedero{m}me vant veruolgen der Philistine{n}, en{de} beroofde{n} haere{n} leger.
Maer Dauid nam des Philistijns hooft en{de} bracht tot Ierusalem, maer zijn wape{n} stelde hi in zijn wooninge.
Doe{n} Saul Dauide{n} sach wt gae{n} tege{n} den Philistijn, sprack hi tot sine{n} velthooftman. Wiens sone is dat knechtke{n}. Abner sprac. Coninc also warachtelic als v siele leeft, ick en weets niet.
Die coninc sprac, so vraecht daer na, wiens sone die iongelinc is.
Doe{n} nv dauid weder qua{m} vande{n} slach des Philistijns, nam he{m} Abner en{de} bracht hem voor Saul, en{de} hi hadde des Philistijns hooft in zijn handt
Saul sprac tot hem, wiens sone zijt ghi? Dauid sprac. Ic be{n} ee{n} sone ws knechts Isay des Bethlehemijts.
ENde doen hi hadde wtgesproke{n} met saul, so verbant haer die siele Ionatha{n} met die siele Dauid, en{de} Ionatha{n} bemi{n}de he{m} als zijn eygen siele.
En{de} Saul na{m} he{m} in die{n} daghe, en{de} en liet he{m} niet tot zijns vaders huys gaen.
En{de} Ionatha{n} en{de} dauid maecte{n} een verbont met malcandere{n}. Want hy hadde hem lief als zijn eyge{n} siele.
En{de} Ionatha{n} troc wt sine{n} roc die{n} hi aen hadde en{de} gaf die{n} dauid, daer toe sinen mantel, zijn zwaert, sinen boge en{de} sinen gordel.
En{de} Dauid ginc wt daer he{m} Saul sandt en{de} hielt hem cloekelic. Ende Saul stelde he{m} ouer die crijschluyden, ende hy behaechde wel alle den volcke, ende bisonder inden aengesichte vanden knechten Saul.
Maer het geuiel, doen hi weder gecome{n} was va{n} des Philistijns slach, en{de} Dauid dat hooft des Philistijns in Ierusalem droech, die vrouwe{n} wt alle stede{n} va{n} Israel ware{n} gegaen met sanc en{de} reyen, de{n} coninc Saul te gemoete met tambore{n}, met vruechde{n}, met velen.
Ende die vrouwe{n} songe{n} tege{n} malcandere{n} ende speelde{n} ende sprake{n}. Saul heefter dusent geslaghe{n}, maer dauid .x. duysent.
Doen balch he{m} saul zeer, ende dat woort mishaechde he{m} in zijn ooge{n} ende sprac. Si hebbe{n} dauide{n} thie{n} duysent gegeue{n}, ende mi duysent. Wat, sal hi meer hebbe{n}, da{n} dat conincrijcke?
Ende Saul sach Dauid met onrechten oogen aen van dien daghe, ende ooc voort aen.
Des andere{n} daechs viel die boose gheest Gods ouer saul, ende hi propheteerde midden inden huyse. Dauid speelde opter snare{n} met zijnder hant, so hi dagelicx plach, Ende saul hadde een spies in zijn hant,
ende scoot hem, ende dacht oft hi ter auontuere{n} dauide{n} aen den wandt speten mochte. Maer dauid keerde hem tweemael van hem.
Ende saul vreesde hem voor dauidem, want die HEERE was met hem, ende was van saul gheweeken.
Doen dede hem saul van hem, ende hy stelde hem tot eenen vorste ouer duysent mannen, ende hi ghinc wt ende in, voor dat volck,
ende dauid hielt hem cloekelijck in zijn wercken, ende dye HEERE was met hem.
Doen nv saul sach, dat hi soo zeer cloeck was, so schouwede hi hem,
Maer alle Israel ende Iuda had dauid lief, want hi troc wt ende in voor hen henen.
Ende saul sprack tot dauid. Siet mijn grootste dochter Merob sal ic v tot eenen wiue geuen. Sijt slechs gerassch, ende voert des HEEREN oorloge, Want saul dacht, mijn handt en sal niet aen hem zijn, maer die hant der Philistine{n}.
Dauid antwoorde Saul. Wie ben ic? ende wat is mijn leue{n} en{de} tgeslachte mijns vaders in Israel, dat ic des conincs zwager worden soude?
Maer doen de{n} tijt qua{m} dat Merob Sauls dochter soude Dauiden ghegeuen werden, so wert si Adriel den Meholathite{n} tot eenen wiue ghegeuen.
Maer Michal Sauls dochter hadde Dauid lief, doen dat Saul te kennen gegeuen wert,
so sprac hi, dat is recht. Ic salse hem gheuen, dat si hem tot eenen aenloopen brenghe, ende dat der Philistijnen handen ouer hem comen.
En{de} hi sprac tot dauid. Ghi sult huyden te anderen male mijn zwagher worde{n}. En{de} Saul geboot sine{n} knechten, spreect met Dauid heymelijck, ende segt Siet ghi behaecht den coninc, en{de} alle sinen knechten beminne{n} v, Dus weest nv des conincs zwagher.
En{de} Sauls knechten spraken sulcke woorden voor dauids ooren. Maer Dauid sprack dunct v dat een cleyn dinc te zijn des conincx zwager te zijn? ic ben een arm snoode ma{n}.
En{de} Sauls knechten seyden hem weder ende seyden. Sulcke woorden heeft Dauid gesproke{n}
Saul seide, Dus segt tot dauid. De coninc en begheert geen bruylofts gaue, dan hondert ouersloskens van die Philistinen datme{n} he{m} wreke aen des conincs vianden, Want saul leyde daer op toe, dauid door te helpen door der Philistinen hant.
Doen bootscapten sine knechten dauiden sulcke woorden. En{de} die sake docht Dauid goet te zijn, dat hy des conincs zwager soude worden.
En{de} na luttel daghen stont dauid op ende reysde wech met sine{n} ma{n}nen tot Acharon en{de} sloech onder die Philistine{n} twee hondert mannen, ende dauid bracht haer ouerslooskens, ende vernoechde daer mede den Coninc vant ghetal, dat hi des conincs swager soude worden. Doen ghaf hem Saul sine dochter Michal tot eenen wiue.
Ende Saul sach dat, ende mercte dat dye HEERE met dauid was, ende Michal sauls dochter hadde hem lief,
doen vreesde Saul noch meer voor dauid, ende wert zijn viant zijn leefdaghe lanck.
Ende doen die vorsten der Philistijnen wt trocken, so dede Dauid cloeckeliker dan alle Sauls knechte{n} als si wt trocken, alsoo dat sinen naem hooch gheachtet wert.
SAul sprac tot sinen sone Ionathan, ende met alle sine knechten, dat si Dauiden soude{n} doode{n}, Maer Ionatha{n} sauls sone hadde grote liefde tot dauid,
ende vercondichde hem dat, ende seyde. Mijn vader Saul leyt daer op toe, dat hi v doode{n} soude. Daerom so wacht v smorgens en{de} blijft verborgen ende bercht v,
Maer ic sal wt gaen ende neffens mine{n} vader staen op den velde daer ghi zijt ende van v met minen vader spreke{n}, en{de} wat ic sie, sal ic v te kennen gheuen.
En{de} Ionatha{n} sprac dat beste va{n} dauid m{et} sinen vader saul, en{de} sprac tot hem. Die coni{n}c en besondige he{m} niet aen sinen knecht dauid wa{n}t hi en heeft geen sonde tegen v ghedaen, en{de} zijn doen is v seer orboorlic,
ende hy heeft zijn leuen in zijn hant geset, en{de} sloech de{n} Philistijn en{de} die HERE dede een grote salich{eyt} den gheheelen Israel, dat hebdi gesien, ende v daer af verblijt, wildi v dan aen dat onsculdich bloet besondige{n}, d{at} ghi dauid sond{er} oorsake wilt doode{n}?
Doe{n} hoorde saul die ste{m}me Ionatha{n} en{de} zwoer, so warachtelic als de HERE leeft, hi en sal niet sterue{n}.
Doe{n} riep Ionathan Dauiden en{de} seyde hem alle dese woorden, en{de} bracht he{m} tot Saul, dat hi voor hem was als te voren.
Daer stont weder eenen strijt op, ende dauid troc wt en{de} streedt tegen die Philistinen ende sloech eenen grooten slach, also dat si voor hem vluchten.
Maer die boose gheest des HEREN quam ouer saul, ende hi sadt in sinen huyse, ende hadde een spiese in zijn hant. Dauid speelde opter snaerspel metter hant.
Ende Saul leyde toe om dauiden metter spiesen aen den want te speten, maer hy weke van Saul, ende die spiese voer in dye wandt. Dauid vluchte ende ontquam dyen seluen nacht.
Saul sandt boden tot dauids huys, dat si hem souden bewaren en{de} smorgens doode{n} Doen vercondichde dit dauid Michal zijn wijf ende sprac. Ist dat ghi desen nacht v siele niet en verlost, so moet ghi morge{n} sterue{n},
doen liet he{m} Michal door die veynster neder dat hi wech ginc, ontuluchte en{de} o{n}tquam.
En{de} Michal nam een beelt, en{de} leyde dat int bedde, en{de} leyde een geyte{n} vel aen sinen hoofde, en{de} bedectet met cleederen.
Doen sandt Saul bode{n} dat si dauiden souden halen, Maer si seyde. Hi is siec.
Saul sandt bode{n} om dauid te besien, en{de} sprac. Brengt hem tot mi mette{n} bedde dat hi gedoot worde.
Doen nv die bode{n} quame{n} doe{n} wert geuo{n}den dat beelt int bedde, en{de} een geyte{n} vel aen sijn hooft.
Doe{n} sprac Saul tot Michal waerom hebdi mi bedroeghe{n} en{de} mine{n} viandt late{n} gaen, dat hi ontcomenn soude? Michal sprac tot Saul, Hi seyde tot mi, Laet mi ghaen, oft ick doode v,
Maer Dauid ontuluchte, ende ontquam, ende quam tot Samuel tot Ramatha, ende gaf hem te kennen al wat he{m} Saul ghedaen hadde, Ende hi ghinc wech met Samuel, ende bleuen si tot Naioth.
En{de} het wert Saul te kenne{n} gegeue{n}, Siet, Dauid is tot Naioth in Ramatha,
doen seynde Saul boden, dat si Dauid souden halen, ende si sagen twee chore{n} propheten prophetere{n}, en{de} Samuel was haer op siender, Doe{n} quam dye gheest Godts op Sauls boden, dat si oock propheteerden,
Doen dat Saul wert ghebootschapt, so sant hi andere bode{n}, die propheteerden ooc, Doen sant hi die derde boden, die propheteerden oock.
Doen ghinck hi selfs tot Ramatha, ende doe{n} hi totte{n} groote{n} put qua{m}, die tot Socot is, vraechde hi en{de} sprac Waer is Samuel, en{de} Dauid? Doen wert hen geseyt, Siet tot Naioth in Ramath,
En{de} hi ginc daer hene{n} tot Naioth in Ramatha, Ende die geest Gods qua{m} ooc op hem, ende ghinc, ende propheteerde, tot dat hi qua{m} tot Naioth in Ramatha,
Ende hi troc ooc zijn cleedere{n} wt, en{de} hi propheteerde ooc voor Samuel, en{de} hi sanc bloot den geheelen dach en{de} geheelen nacht, Daer wt seytmen, Is Saul oock onder die prophete{n?}
DAuid vluchte van Naioth tot Ramatha, ende quam, ende sprac voor Ionatham, Wat heb ic ghedaen? wat heb ick mishandelt? wat heb ic gesondicht voor uwe{n} vader, dat hi na mijn leue{n} staet?
Hi sprac tot he{m} dat si verre, ghi en sult n{iet} sterue{n}, Siet, mijn vader en doet niet, noch groot, noch cleyne, dat hi mine{n} ooren niet en ope{n}baert, heeft hy alleene dit woort voor mi verborge{n}? Het en sal alsoo niet zijn,
Doen swoer Dauid weder ende sprac, Vwe vader weet wel, dat ic genade voor uwe{n} ooghe{n} geuonden hebbe, Daer om sal hi dencken, Ionathas en sal dat niet weten, het mocht hem bedroeuen, Warachtelijc, alsoo warachtelijc als God leeft, ende so warachtelic als uwe siele leuet, te{n} is maer een schrede tusschen mi ende die doot.
Ende Ionathas sprac tot dauid, Ic wil ae{n} v doen al wat v herte begeert,
Dauid sprac tot hem, Siet, morge{n} ist nieuwe maent, dat ic met den coninc ter tafelen soude sitten, Aldus laet mi, dat ic mi opten velde verberge totten auont des derden daechs toe,
Ist dat v vader nae my vraget, soo segghet, Dauid badt mi, dat hi tot Bethlehe{m} tot zijnder stadt loopen mochte, Wa{n}t aldaer is iaerlicx offer den gheheelen gheslachte,
Ist dat hy seyt, Het is goet, soo staetet wel met uwen knechte, Maer wort hi gram, so suldi mercke{n}, dat quaet bi hem besloten is,
Soo doet nv ontfermherticheit aen uwen knechte, want ghi hebt met my uwen knechte een verbont inden HERE ghemaect, Maer isser eene misdaet in mi, soo doot ghi mi ende en wilt mi tot uwen vader niet brenghen
Ionathas sprack, dat si verre van v, dat ick soude mercken, dattet quaet bi mine{n} vader besloten ware, ende en souts v niet te ke{n}ne{n} geue{n},
Dauid sprac, Wie salt mi te kenne{n} gheuen, ist dat v vader yet harts antwoort van mi?
Ionathas sprac tot Dauid, Coemt, laet ons wtghae{n} opt velt, Ende si ginge{n} beide wt opt velt,
En{de} Ionathas sprac tot dauid HEERE God van Israhel als ic onderuinde aen minen vader morgen, en{de} inde{n} derden daghe, dattet wel staet met dauid, ende niet en seynde tot v, ende voor uwe{n} oore{n} ope{n}baere,
soo doe dye HEERE Ionathan dit, ende tghene noch daer toe, Maer als tquaet minen vader behaecht teghen v, soo sal ict voor uwen ooren openbaren, ende v laten, dat ghi met vrede{n} wech gaet, Ende die HERE si met v, so hi met minen vader geweest is,
En doe ict niet, so en doet gheen ontfermherticheyt des HEEREN aen mi, also lange als ic leue, ooc niet als ick sterue,
en{de} trect uwe ontfermherticheyt eewelic van minen huyse, Ende als die HEERE dauids vianden wt roeyet, eenen yegelijcken wt den lande,
soo wtroeye ooc dauid Ionathan van sinen huyse. Ende die HEERE eysche dat va{n}der hant van dauids vianden.
Ende Ionathas maecte een verbont met dauids huys, Ende God eyschtet vande{n} handen der vianden Dauid, ende Ionathas swoer noch meer om dat hy hem alsoo lief hadde als zijn siele,
Ende Ionathas sprack tot hem, Morghen ist dye nieuwe maendt,
soo salmen nae v vraghen, want men sal v ghemissen daer ghi plaecht te sitten, Maer den derden daechs coemt haestelijck neder ende ghaet op eenen placke, daer ghy v verbercht op dye werck daghen, ende sidt byden steen Ezel,
soo sal ick tot zijnder side{n} drie pilen schieten, als ofte ick tot eenen sekeren teken schote,
ende ick sal dat knechtken seynden, ghaet henen, ende soect dye pijlen,
Ist dat ick totten knechtken seggen sal, siet, die pilen ligghen herwaerts achter v, haeltse, soo coemt, want het is vrede, ende en hebt gheen sorge, so warachtelijck als die HEERE leeft,
Maer segghe ick totten iongelinc Siet, dye pilen legghen derwaerts voor v, soo ghaet henen, want die HEERE heeft v laten ghaen,
Maer vanden woorden die wi met malcanderen ghesproken hebben, daer is die HEERE tusschen v ende mi inder eewicheyt
Dauid verberch hem inden velde, ende doen die nieuwe maent quam, soo settede he{m} die Coninck ter tafelen, om te eten,
Doen he{m} dye Coninck gheset hadde aen zijn stede, alsoo hy te voren ghewoon was aen den want so stont Ionathas op, Abner sadt ae{n} Sauls side, Ende men ghemiste Dauid aen zijn stede,
En{de} Saul en sprac in dien dach niet, Wa{n}t hi dachte, he{m} is yet gemoet dat hy niet reyn en is,
Des andere{n} daechs der nieuwer mae{n}t doenmen dauids ghemiste aen zijn plaetse, soo sprack Saul tot sinen sone Ionathan, Waeromme en is die sone Isai niet ter tafelen ghecomen, noch ghisteren noch huyden
Ionathas antwoorde Saul, Hy badt my dat hi tot Bethleem soude gaen,
ende sprac, Laet mi gaen, Want onse geslachte heeft te offeren inder stadt, en{de} mijn broeder heeft mi selue geboden, hebbe ick nv ghenade voor uwen ooghen gheuonden, soo wille ic wech ende mine broeders sien, daeromme en is hi niet tot des conincs tafel gecome{n},
Doen vergramde die toornicheyt Sauls tegen Ionatham, ende sprac tot hem, Ghi schalck, een sone des vrouwen, die van selfs eenen man tot haer neemt, Ick weet wel, dat ghy den sone Isai wtuercoren hebt, v ende uwer sca{n}delijcker moeder tot schanden,
Want alsoo langhe als die sone Isai leeft opter aerden, soo en sult ghi, noch v conincrijck niet voorspoedich worden, Soo seynt nv henen, ende laet hem herwaerts halen tot mi, want hi is een kint des doots.
Ionathas antwoorde sinen vader Saul, ende sprack tot hem, Waer omme soude hy steruen? wat heeft hi ghedaen?
Doen schoot saul die spies na hem, dat hy hem spete{n} soude, Doen mercte Ionathas dattet by synen vader gheheelic besloten was dauid te dooden,
ende stont op vander tafelen in verbolghender gramschap, ende en adt des seluen anderen daechs der nieuwer maendt gheen broot, want hi was om dauide{n} becommert, dat hem zijn vader alsoo beschaemt hadde.
Des morghens ghinck Ionathas wt opt veldt, ter tijt dauid ghestelt, ende een cleyn knechtken met hem,
ende hy sprack tot dat knechtke{n}, Loopt, ende soect mi die pilen dye ic schiete, Doen dat knechtken liep so schoot hi eenen pile ouer hem wech,
Ende als dat knechtken ter plaetsen qua{m}, daer Ionathas den pile henen gheschooten hadde, soo riep hem Ionathas na, ende sprac, den pijl leget derwaerts voor v,
Ende hi riep hem anderwerf na, Haestu rasch, ende en staet niet stille, Doen raepte dat knechtke{n} Ionathan die pilen op, ende brachtse tot sinen Heere,
En{de} dat knechtken en wiste daer niet af, Alleen Ionathas ende Dauid wisten vander saken
Doen ghaf Ionathas sine wapene{n} sinen knechte, ende sprac tot hem, ghaet henen, en{de} draget in die stadt,
Doen dat knechtke{n} daer in quam, so stont dauid op vander plaetsen teghen tzuyden, ende viel op zijn aensichte ter aerden, ende aenbadt driemael, ende custeden malcanderen, ende weenden tsamen, Maer Dauid alder meest,
Ende Ionathas sprack tot dauid, Ghaet henen met vreden, Wat wi beyde ghesworen hebben inden name des HEEREN ende gheseyt, die HEERE si tusschen v en{de} my, tusschen mijne zaet ende uwe zaet inder eewicheyt,
Ende Dauid stont op, ende ghinc wech, Ende Ionathas keerde wederom, ende quam in die stadt.
DAuid quam tot Nobe, totten priestere Achimelech, en{de} Achimelech verscricte hem, om dat dauid ghecomen was, ende hy sprack tot hem, Waerom coemt ghi alleen? ende en is gheen man met v?
Ende Dauid sprac tot Achimelech de{n} priester, Die coninc heeft mi een sake beuolen, ende sprac tot mi En laet niemant weten waer omme ghi va{n} mi ghesonde{n} zijt, ende wat ic v beuolen hebbe, want ick hebbe oock mine knapen in dese ende in die plaetse verscheyde{n},
Hebdi nv wat onder uwe hant, oft vijf brooden, die geuet mi in mijnder ha{n}t, oft wat ghi vint,
Die priester antwoorde tot dauid, en{de} sprac, Ic en hebbe gheen ghemeyn broot onder mijn ha{n}de{n}, maer heylich broot, waert dat die knape{n} suyuer ware{n} van vrouwen,
Dauid antwoorde den priester, en{de} sprac tot hem, Is die rede{n} vanden vrouwen, wi hebbe{n} ons benaut va{n} ghisteren en{de} eerghistere{n}, en{de} die vate{n} der kinderen waren heylich, Maer desen wech is onheylich, maer hy sal huyden gheheylicht worde{n} aen die vate{n},
Doen gaf he{m} die priester vanden gheheylichde{n}, om datter gheen ander broot en was, dan die thoonbrooden diemen voor den HERE op geheuen hadde, op datmen ander wermme broode{n} oplegge{n} soude doen hi die wech nam.
In dien dage was daer een man inde{n} tabernakel des HEEREN wt de{n} knechte{n} Saul geheete{n} Doech een Edomijt, die machtichste onder Sauls herderen dese huede sauls muyle{n}
En{de} dauid sprac tot Achimelech Hebdi hier onder v hant ee{n} spies oft zweert? geeft mi die Wa{n}t ic en hebbe mijn zweert noch mijn wapen niet met mi genome{n}, wa{n}t die sake des conincs was haestich,
Die priester sprack. Siet, dat zweert des Philistijns Goliath, die{n} ghi sloecht in die valleye des therebintijns dat is hier geuonden in eenen mantel achter de{n} heilighe{n} lijfroc, wildi dat, so nemet wech, want hier en is anders geen dan dat. Dauid sprac. Sijns gelijc en is nyet gheuet mi.
En{de} dauid stont in dien dach op, en{de} vloot voor Saul, en{de} qua{m} tot Achis den coninck tot Geth.
Maer Achis knechten sprake{n} tot hem als si Dauid gesien hadde{n}, En is dit niet dauid des lants coninc? daer si ae{n} de{n} reye af zo{n}gen en{de} sprake{n}. Saul sloech duisent, maer dauid thien duysent.
En{de} dauid nam die rede{n} ter herten, en{de} vreesde zeer voor dat ae{n}sicht van Achis, den coninc tot Geth,
en{de} hy verstelde zijn gelaet voor hem, en{de} viel onder haer ha{n}den, en{de} stiet hem aen die duere der poorte{n}, en{de} zijn zeuer vloeyde he{m} inde{n} baert.
Doen sprack Achis tot sine{n} knechten. Ghi saecht dat dye man onsinnich is, waer om hebdi he{m} tot my gebracht?
heb ic der onsinnige{n} te luttel, dat ghi desen hier bracht, dat hy voor my soude rasen? Laetten gaen, dat hi in mijn huys niet en come.
DAuid ginc van daer, en{de} o{n}tuluchte in de speluncke Odollam. Doe{n} d{at} zijn broeders hoorde{n} en{de} dat geheel huys zijns vaders so quame{n} si tot hem af derwaerts.
En{de} alder hande manne{n} die in bangicheit en{de} schult, en{de} van bedroefder herte{n} ware{n}, vergaderde{n} hen tot hem, en{de} hi is geworde{n} haer ouerste, also dat bi vier hondert mannen bi hem waren.
En{de} Dauid ginck van daer tot Masphat, die inder Moabite{n} lant leit, ende sprac totter Moabiten coninck. Ic bidde v, laet mijn vader en{de} moeder by v bliuen tot dat ic verneme, wat God met mi doen sal.
En{de} hi lietse voor dat aensicht vanden coninc der Moabiten, dat si bi hem bleuen, so lange als dauid in die borcht was.
Maer die prophete Gad seyde tot dauid. En wilt inde{n} borcht n{iet} bliuen, maer reyst heene{n} en{de} coemt int landt Iuda. Doen ginc dauid wech, en{de} quam in die bosschagie Hareth.
En{de} het qua{m} voor Saul, dat dauid en{de} die mannen die bi he{m} waren te voorschijn ware{n} ghecomen. Als nv Saul tot Gaboa woo{n}de onder eene{n} bosch in Rama, so hadde hi ee{n} spies in zijn hant, en{de} alle zijn knechte{n} stonde{n} rontsomme hem.
Doen sprac Saul tot sine{n} knechten die neffens hem stonden. Hoort nv mi ghy kinderen Iemini. Sal v oock die sone Isai alle ackers en{de} wijnbergen geuen, en{de} v alle ouer duisent en{de} ouer hondert tot ouerste maken?
d{at} ghi v alle in muterie verbonde{n} hebt tege{n} mi, en{de} daer en is niemant diet mine{n} ooren openbare. Aengesien, dat aldermeest is, dat ooc mijn sone ee{n} verbont gemaect heeft metten sone Isai. Daer en is niema{n}t die mijn ongeluc beclaget van minent wegen, en{de} mine{n} ooren openbare. Wa{n}t mijn sone heeft mine{n} knecht tegen mi verwect, die mijn laghen leget, so dat aenden dach van huyden is.
Doen antwoorde Doech die Edomijt, die neffens sauls knechte{n} stont en{de} sprac. Ic sach den sone Isai dat hy tot Nobe qua{m}, tot Achimelech den sone Achitob,
die raet vraechde voor hem den HEERE, en{de} gaf hem spijse, en{de} d{at} swaert Goliath des Philistijns.
Doe{n} sandt die coninc hene{n}, en{de} dede roepe{n} Achimelech den priestere den sone Achitob, en{de} alle zijns vaders huys, dye priesters dye tot Nobe waren, en{de} si quamen alle totte{n} coninc.
En{de} Saul sprac tot Achimelech. Hoort ghy sone Achitob. Hi sprac. Hier ben ic bereyt mijn here.
En{de} Saul sprac tot hem. Waerom hebdi een verbont tegen mi gesworen, ghi en{de} de sone Isai, dat ghi hem broot en{de} tsweert gegeuen hebt, en{de} Gode voor he{m} raets geuraecht, dat hi tegen mi opstaen soude en{de} mi lage{n} leggen, so dat is aenden dach van huyden.
Achimelech antwoorde den coninc en{de} sprac Ende wie is onder alle uwe knechten, als Dauid, die getrouwe is, ende des Conincs swagher ende gaet wt in die ghehoorsaemheyt, nade{n} gheboden des Conincs, ende coemt weder inne, ende is heerlijc gehouden in uwen huyse.
Heb ic va{n} huyden eerst begonst Godt voor hem raet te vragen? dat si verre van mi. De Coninc en legge sinen knechte sulcs niet op in alle mijns vaders huys, want v knechte en heeft van allen desen niet geweten, noch cleyn noch groot.
Maer die Coninc sprack tot Achimelech. Ghi moet die doot sterue{n} ghi en{de} alle ws vaders huys.
En{de} die coninc sprac tot sinen artsiers die rontsom he{m} stonde{n}. Keert v en{de} doodet des HEREN priesters, wa{n}t huer handt is ooc met Dauid, ende doen si wisten dat hi vluchte, en hebbe{n} zijt mi niet te kenne{n} gegeuen. Maer die knechte{n} des conincs en wilde{n} haer hande{n} niet aen des priesters des HEREN slae{n}
Doe{n} sprac die coninc tot Doech Keert v ghi en{de} verslaet de priesters, Doech die Edomijt keerde he{m} en{de} versloech die priesters, alsoo dat op dien dach storuen lxxxv. ma{n}ne{n} die heilighe lijne{n} rocke{n} droeghe{n}
En{de} die stat der priestere{n} Nobe, sloech hi metter scarpten des zwaerts, beide manne{n} ende vrouwen, kinderen ende suygelingen, ossen en{de} ezelen, en{de} scapen.
Maer een sone Achimelech des soo{n}s Achitob die Abiathar hiet, o{n}tliep en{de} vluchte tot Dauid,
en{de} vercondichde hem, dat Saul die priesters des HEREN gedoot hadde
Dauid sprac tot Abiathar. Ic wiste wel inden dage doen die Edomijt Doech daer was, dat hijt sonder twifel soude bootscappe{n}. Ic be{n} schuldich aen alle die sielen van ws vaders huyse.
Blijft bi mi en{de} en vreest niet. Wie na mij{n} leuen staet, die sal ooc na v leuen staen, ende sult met mi behouden worden.
ENde het wert dauid ghebootscapt, siet die Philistinen striden tegen Ceyla en{de} berooue{n} die schuere{n}.
Doe{n} vraechde dauid de{n} HERE ende sprac, Sal ic hene{n} gaen, en{de} dese Philistine{n} slaen? En{de} die HERE sprac tot dauid. Gaet henen ghi sult die Philistinen slaen, en{de} Ceila{m} behouden.
Maer die manne{n} die bi dauid waren sprake{n} tot hem. Siet wy vreesen ons hier, daer wy in Iuda zijn, hoe veel te meer gaen wi in Ceilam teghen dye Philistinen.
Doen vraechde dauid den HERE weder, en{de} die HERE antwoorde he{m}, en{de} sprac. Op, trect af tot Ceila, Want ick sal die Philistine{n} in uwen handen geue{n}.
Aldus troc dauid met sinen mannen tot Ceila en{de} street tege{n} die Philistine{n}, en{de} ontdreef hen haer vee ende dede eene{n} slach aen he{n} en{de} sloechse met groter plage{n}, en{de} behielt die inwoonders va{n} Ceila.
Maer in dier tijt doe{n} Abiatar die sone Achimelech vluchte tot dauid te Ceila, soo hadde hi de{n} heilige{n} lijfroc m{et} he{m} af gebracht.
Doen wert Saul gebootscapt dat dauid te Ceila gecomen ware en{de} sprac, God heeft hem in mijn handen ouergegeuen, want hi besloten is, nv hi in een stat gecome{n} is, met dueren en{de} grendelen bewaert.
En{de} Saul beual datmen allet volc roepe{n} soude te{n} strijde nederwaerts tot Ceila, d{at} si dauide{n} en{de} zij{n} ma{n}nen souden beleggen.
Maer doen dauid vernomen hadde, dat Saul quaet tegen he{m} heymelic bereyde, so sprac hi totte{n} priester Abiathar. Voecht den heilige{n} lijfroc herwaerts,
En{de} dauid sprac. HERE God van Israel, uwe knecht heuet gehoort, dat Saul daer na staet, dat hi te Ceila soude comen om die stat te verderuen om minent wille.
Sullen my die borgers van Ceila ooc in sine{n} handen leueren? en{de} sal Saul af comen, so v knecht gehoort heeft? dat verco{n}dicht HERE God va{n} Israel uwen knechte. Ende die HERE sprac Hi sal af comen.
Dauid sprac. Maer sullen die borgers van Ceila mi ende mijn manne{n} ouer leueren in die handen Saul? Ende die HEERE sprac. Ia si sullen v leueren.
Doen stont dauid op met sine{n} ma{n}ne{n} dier bi ses hondert waren, ende trocken wt va{n} Ceila, ende wandelde{n} herwaert en{de} ginswaerts o{n}seker waer si souden logeren. Doent nv Saul gebootscapt wert dat dauid van Seila geulode{n}n was en{de} behoude{n}, soo liet hi al veynsende zijn wttrecken stae{n}.
Maer dauid bleef inder woestine{n} inde alderuaste plaetsen, en{de} bleef opte{n} borch inder woestine{n} Siph, in eene{n} donckeren berch. Maer Saul socht he{m} alle zijn leefdagen lanc. Maer die HREN en gaf he{m} noyt ouer in zijn hande{n}.
En{de} dauid sach dat Saul wt getrocken was om zijn leuen te soecken. Maer dauid was inder woestijnen Siph inden wout
En{de} doe{n} stont Ionathas die sone Saul op ende ginc hene{n} tot dauid int bosch en{de} stercte zijn hant in Gode, ende seide.
En wilt nyet vreesen mijns vaders hant Sauls, hi en sal v niet vinde{n}, ende ghi sult coninc worde{n} ouer Israel, ende ic sal die naeste bi v zijn Oock weet Saul mijn vader dat wel.
Ende si sloege{n} doen beide een verbont met malcandere{n} voor de{n} HERE, ende dauid bleef int wout ende Ionathas troc weder thuys.
Maer die Siphite{n} trocke{n} tot Saul tot Gabaa, ende sprake{n}. En is dauid niet bi ons verborghen, in die alder vaste plaetsen inden bosch opten hueuele Achila, die ter rechter siden leyt aen die woestine?
so laet nv de{n} coninc neder comen na alle zijns herte{n} begeerten, so sullen wi hem ouer leueren in des conincks handen.
Doen sprack Saul, Gebenedijt sidy den HEERE, dat ghy mijns ontfermt hebt.
Dus ghaet nv heenen, ende werdes noch seekerder, dat ghy weetet, ende siet aen welcke plaetse zijn voeten gheweest zijn, ende wie hem aldaer ghesien hebben, daer ghy my gheseyt hebt, want hy ouerdenct dat ic hem haestighe lagen legghe,
Besiet ende bespiet alle plaetsen en{de} holen, daer hi hem verberget, ende coe{m}t weder tot mi, als ghijt seker zijt, op dat ick met v trecken mach, ia al waer hi ooc inder aerde{n} verborgen, soo sal ic na hem vereyschen onder alle die duysenden in Iuda
Doen stonden si op, ende ghinghen tot Siph voor Saul henen, Maer Dauid ende zijn mannen waren in die woestine Maon, opt velt, ter rechter siden Iesmuth,
Ende Saul ghinck met sinen mannen, om hem te soecke{n}, Doe{n} wert dauid gebootschapt, en{de} hi ginc ter stont nederwaerts totter steenroetse, en{de} bleef inder woestinen Maon, Doe{n} saul dat hoorde, veruolchde hi Dauid nae, inder woestinen Maon,
Ende Saul met sine{n} manne{n} ginc aen dee{n} side des berchs, En{de} Dauid met sinen mannen aen dander side des berchs, Maer Dauid wanhoepte muege{n} te ontcomen Sauls aensichte, Want inder maniere va{n} een corone omringde Saul met sinen mannen Dauiden met sinen mannen, dat hise soude gripen.
Maer daer quam een bode tot Saul, ende sprac, Haest v en{de} coe{m}t, want die Philistinen zijn int lant geuallen,
Doen keerde hem Saul, ende hielt op van Dauid te veruolghen, en{de} trocke{n} die Philistine{n} teghe{n}, Daer af hietmen die plaetse die scheydende steenroetse,
Ende Dauid troc op va{n} daer, ende bleef binnen dye alder vaste plaetse Engaddi.
DOe nv Saul weder qua{m} vande{n} Philistine{n}, so wert hem geseyt, Siet, dauid is inder woestinen En Gaddi,
Ende Saul nam drie duysent wtgecore{n} strijtbaer mannen wt alle Israel, en{de} troc hene{n}, om Dauid met sinen mannen te soecken ooc opten steene{n} roetsen die allee{n} gancbaer ware{n} der stee{n} bocken,
En{de} doen hi qua{m} totte{n} schaepscoyen aen den wege, so was aldaer een hol En{de} Saul ghinc daer in, om sinen buyck te suyueren, Dauid ende sine manne{n} saten achter in dat hol verborghen
Doen sprake{n} Dauids mannen tot he{m}, siet, dit is den dach, daer die HERE dijn God v af geseyt heeft, siet, ic sal uwen viant in uwe{n} hande{n} geue{n}, dat ghi met hem doet, dat v belieft, En{de} dauid stont op, en{de} sneet lijfelic eene{n} tappe va{n} sauls ma{n}tel,
Maer daer na sloech he{m} zijn herte dat hi de{n} tappe van Sauls ma{n}tel af hadde gesnede{n},
en{de} sprac tot sinen mannen, die HEERE wil genadich ouer mi zijn dat ic dat doen soude, en{de} mijn hant slaen ae{n} minen heere den gesalfden des HEEREN Want hi is die ghesalfde des HEREN,
En{de} Dauid brac sine mannen met woorden, ende en lietse hen niet teghen Saul op rechten Maer Saul stont op wt den hole, ende ginc reysen op den wech die hi begonst hadde,
en{de} dauid stont na he{m} ooc op, en{de} ghinc wt den hole, en{de} riep Saul van achter nae, ende sprac, Mijn heer coninck, Saul sach om achter he{m}, en{de} dauid nijchde zijn aensicht ter aerde{n} en{de} aenbadt,
en{de} sprac tot Saul, Waero{m} hoordi mensche{n} woorde{n} dye daer segghe{n}, Dauid soect quaet tege{n} v?
Siet, huyde{n} te{n} dage sie{n} v ooge{n} dat v die HERE in mine ha{n}t heeft gegeue{n} in dat hol, en{de} ic dachte dat ic v soude doode{n}, maer mine ooghe heeft v ghespaert, wa{n}t ic sprac, Ic en sal mijn hant niet ae{n} mine{n} heere slae{n}, wa{n}t hi is die gesalfde des HEEREN,
Maer mine vader, siet doch den tappe van uwen mantel in mijnder handt, hoe dat ic mijn hant tege{n} v niet wt steken en wilde, doen ic den tappe va{n} uwe{n} mantel sneet, Beke{n}t en{de} besiet dat niet quaets in mijn ha{n}t en is, noch gheene ouertredinge, Ick en heb ooc ae{n} v niet gesondicht, en{de} ghi legt listighe laghe{n} mijnder siele, dat ghise wech sout neme{n},
Die HERE moet rechter zijn tusschen v en{de} mi, en{de} mi ae{n} v wreke{n}, maer mine ha{n}t en sal niet ouer v zijn,
Some{n} seyt na dat oude gemeyn woort, Vande{n} ongoddeliken coemt onduecht, maer mijn ha{n}t en sal niet ouer v zijn
Wie{n} veruolcht ghi na coninc va{n} Israel? Wie{n} veruolcht ghi na? Eene{n} doode{n} ho{n}t veruolchdi en{de} een vloo,
Die HERE si rechtere en{de} oordele tussche{n} mi en{de} v, en{de} sie daer in, en{de} voere mine sake wt, en{de} make mi los va{n} uwer ha{n}t.
Als nv Dauid sulcke woorden tot Saul wt hadde gesproke{n}, so sprac Saul, En is dat niet uwe stemme mine sone Dauid? En{de} Saul hief sine stemme op, en{de} weende,
en{de} sprac tot dauid, ghi zijt gherechter da{n} ic, Ghi hebt mi goet gegeue{n}, maer ick heb v quaet weder gegeue{n},
En{de} ghi hebt mi huyde{n} te kenne{n} ghegeue{n}, hoe dat ghi goet ae{n} mi gedae{n} hebt, dat mi die HERE in uwe{n} hande{n} had beslote{n}, en{de} ghi mi nochtans niet gedoodet en hebt,
Hoe soude yema{n}t sine{n} viant vinden, en{de} he{m} eenen goeden wech laten gaen? Die HERE betaele v voor tgoet van desen dage, dat ghi aen mi ghedae{n} hebt,
Nv siet, ick weet dat ghi coninc worde{n} sult, en{de} dat conincrijc van Israel hebbe{n} in uwer ha{n}t
so sweret mi nv bide{n} HERE dat ghi na mi mine{n} nae{m} en{de} zaet niet wt en wischt van mijns vaders huyse
Ende dauid swoert Saul, Doe{n} troc Saul thuys, Maer dauid met sinen mannen maecte hem op een sekerder ende vaster plaetse
ENde Samuel starf, ende geheele Israel vergaderde he{m}, en{de} si screyde{n} ouer he{m}, ende begroeue{n} he{m} in zijn huys te Ramatha Dauid maecte he{m} op, en{de} troc af in die woestine Phara{m},
En{de} daer was een man tot Maon, en{de} sine besittinge tot Carmele en{de} die ma{n} was van groter macht, en{de} had drie duysent schape{n}, ende .m. geyte{n}, Ende tgesciede dat hi zijn schape{n} scoer tot Carmele,
en{de} hy hiet Nabal en{de} zijn wijf Abigail, en{de} si was va{n} goede{n} verstande zeer wijs en{de} schoon va{n} aensichte, Maer die ma{n} was hart ende boosachtich in sinen doene, ende hi was van Calebs geslachte.
Doe{n} nv dauid inder woestine{n} hoorde, dat Nabal zijn schape{n} scoer,
so sant hi .x. iongelinge{n} wt, ende sprac tot he{n}, Gaet op tot Carmele, En{de} als ghi tot Nabal coe{m}t, so gruet he{m} va{n} minent wegen vredelic,
ende spreect in deser maniere{n} mijn broedere{n}, vrede si met v, ende met uwe{n} huyse, en{de} met al dat ghi hebt
Ic heb gehoort dat v schaepherders uwe cudde{n} scheere{n}, die met ons inder woestinen waren, die{n} en hebbe{n} wi niet moelic geweest ende hen en heeft niet ghefaelgeert aent ghetal also lange als si te Carmel geweest zijn,
Vraecht uwe ionghelingen daer na, die sullent v seggen, Ende laet dan nv uwe dienaren ghenade vinden voor uwen ooghe{n}, want wi zijn op eenen goeden dach tot v gecomen, gheeft dan uwen knechten, ende uwen sone dauid, soo wat v hant vindet.
Ende doe{n} dauids iongelinge{n} quame{n} ende va{n} dauids wege{n} alle dese woorden met Nabal gesproke{n} hadde{n}, swege{n} si,
Maer Nabal antwoorde tot dauids knechte{n}, en{de} sprac, Wie is dye dauid? Ende wye is die sone Isai? dye knechten worden nv vele die hen van haere{n} heere trecken,
soude ick mijn broot, water ende vleesch nemen, dat ick voor mine scheerders gheslagen hebbe, ende den luyde{n} geue{n} die ic niet en kenne van waer si zijn?
Doen keerden hen dauids iongelinghen weder op haere{n} wech, en{de} doe{n} si weder tot he{m} quamen, zoo seyde{n} si he{m} alle die woorden die Nabal gesproke{n} hadde,
Doe{n} sprack dauid tot sine{n} manne{n}, Elc gorde zijn zweert om he{m}, ende yeghelijck bant sine zwaert aen, ende dauid gorde zijn zweert ooc om he{m} En{de} trocke{n} na Dauid opwaerts, bi vier hondert manne{n}, maer dye twee hondert bleuen bi die gereetschap
Maer een der iongelingen bootschapte Abigail Nabals wijf, en{de} seyde, siet, Dauid heeft bode{n} gesonde{n} wter woestinen, om onsen heere te gebenedien, maer hi snaude he{n} ae{n},
en{de} si zijn ons seer oorboorlike luyde{n} geweest, en{de} en hebbe{n} ons niet moeylic geweest, en{de} ons en heeft niet gebroke{n} aent getal, also langhe als wy by hen wandelden inder woestinen, als wi opt velt waren,
maer si zijn ons voor muere{n} geweest dach en{de} nacht, so lange als wi die schapen bi hen gehuet hebben,
Dus merct nv, en{de} siet wat ghi doet, want daer is sekerlijc een ongheluc voor handen ouer onsen heere, en{de} ouer alle sine huys, En{de} hi is ee{n} Belials ma{n} die{n} niema{n}t wat segge{n} en derre,
Doen haeste Abigail, en{de} nam twee hondert broode{n}, en{de} twee flessche{n} wijns, en{de} vijf gecoocte ramme{n}, en{de} vijf vate{n} bloemen, ende hondert stucken rosijne{n}, ende twee hondert stucken vighen, en{de} laydet op ezelen,
ende sprack tot haere{n} ionge{n}, Gaet voor mi henen, Siet, ic sal v achter de{n} rugge volgende, na come{n}, En{de} si en seyder haere{n} man Nabal niet af,
en{de} als si opte{n} ezel reedt, ende af troc int doncker des berchs, Siet, doen gemoete haer Dauid ende sine mannen nederwaerts, Alsoo dat si huerluyden teghen quam.
En{de} Dauid seyde, voorwaer ic heb te vergeefs behoet al dat dese heeft in die woestine, also datter niet gefaelgeert en heeft aen al dat hi heeft, ende hy betaelt mi goet met quaet,
God doe dit en{de} daer toe noch meer de{n} viande{n} dauid, ist dat ic desen totte{n} licht morghen ouer late, eenen die aen die want pist, wt alle dat hem toe behoort
Doe{n} nv Abigail dauid sach so ginc si haestelic vande{n} ezel, en{de} viel voor dauid op haer aensicht, en{de} aenbadt he{m} ter aerde{n},
en{de} viel tot sine{n} voete{n} en{de} sprac, Och mijn heere, mine si dese misdaet, en{de} laet v maerte spreken voor v oore{n}, en{de} hoort uwer maerte{n} woorde{n},
Mijn heere en sette zijn herte niet tegen desen boosen man Nabal, want hi is een sot, soo sinen name heet, en{de} sotheyt is bi he{m}, Maer ic uwe maerte en hebbe die iongelinghe{n} mijns heeren nyet ghesien, dye ghy ghesonden hebt.
Maer nv mijn heere, soo waer als die HERE leeft, ende so warachtelic als uwe siele leeft, de HERE heeft v belettet dat ghi niet en sout come{n} tege{n}t bloet, en{de} heeft uwe hant v bewaert, Dus moete{n} nv worden als Nabal uwe vianden, en{de} die minen heere quaet soecken,
Hier om ontfanghet die ghebenediinghe, dye uwe dienstmaerte v minen heere gebracht heeft, die geeft den iongelinge{n}, die nv minen heere na volge{n}
neemt wech die ongherechticheit dijnre dienstmaerten want die HERE sal minen heere een stantachtich huys maken, Want ghy voert des HEREN oorloghe, ende gheen quaet en sal aen v geuonden worden, dijn leuen lanc.
En{de} ist dan dat gheualt, dat een mensche opstaen sal om v te veruolghen, ende da{n} na uwer sielen staet, so sal die siele mijns heere{n} in gebonde{n} zijn, in een bondelke{n} der leue{n}der bi den HERE uwe{n} God, Maer die siele uwer vianden sal geslingert worden metten slingere.
Als die HERE minen heere alle dat goet doen sal, dat hi v gesproke{n} heeft ende ghebieden dat ghi een hertoge zijt ouer Israel,
so en salt den herte mijns heere{n} geen stootsel noch erghernisse zijn, dat ghy geen bloet ghestort en hebt sonder oorsake, ende v seluen ghewroken ende als die HERE minen heere wel ghedaen sal hebben, dan sult ghi uwer maerten ghedencken.
Doe sprac Dauid tot Abigail, gheloeft si die HERE God van Israel, die v huyde{n} te{n} daghe mi te ghemoete gesonden heeft,
ende gebenedijt si v wtsprake, en{de} ghebenedijt zijt ghi, dat ghi mi huyden geweret hebt, dat ic teghent bloet niet ghecomen en ben, om mi met eyghender hant te wreken
Anders soo warachtich als die HERE die God va{n} Israel leeft, die mi verboden heeft, dat ic gheen quaet aen v en dede, en waerdi mi niet haestelijc te ghemoet ghecomen, so en waer dyen Nabal niet ouer ghebleuen tot desen lichte{n} morghen, een die aen den wandt pisset.
So nam Dauid van haerder hant, al wat si ghebracht hadde, ende sprac tot haer, Trect met vreeden op in v huys, Siet ic hebbe v stemme ghehoort, ende uwen persoon ontfange{n} in eeren
Maer Abigail quam tot Nabal, siet doe{n} hadde hi een maeltijt bereit in zijn huys, als eens conincs maeltijt, en{de} zijn herte was vrolic, want hi was seer droncke{n}, maer si en seyde hem niet, noch cleyn noch groot, tot aen den lichten morghen.
Doent morghen wert ende den wijn van Nabal verteert was, so seyde hem zijn wijf dese gesciedenisse. Doe{n} versterf zijn herte in sinen liue, also dat hy wert als eenen steen,
ende ouer thien dagen sloech hem die HERE dat hi sterf.
Doe{n} dat Dauid hoorde dat Nabal doot was, sprac hi Ghelooft si die HERE die mijn versmaetheyt ghewroken heeft aen dien Nabal, ende sinen knecht onthoude{n} heeft voor dat quaet en{de} die HERE heeft dat quaet die{n} Nabal op zijn hooft vergouden. En{de} Dauid sant henen, en{de} liet met Abigail spreken, dat hise tot eenen wiue soude nemen.
En{de} doen Dauids knechten tot Abigail quamen tot Carmele, soo spraken si met haer en{de} seyden. Dauid heeft ons tot v gesonden, dat hi v tot eenen wiue soude neme{n}.
Si stont op ende aenbadt op haer aensichte ter aerden, en{de} sprac Siet hier is v maerte dat si, si een dienstmaerte den knechten mijns heren, ende haer voete{n} wassche.
Ende Abigail haestede, en{de} si stont op, en{de} reedt op eene{n} ezel en{de} vijf deerne{n} die haer dienstiofurouwe{n} waren, en{de} troc de{n} boden Dauid na, en{de} wert zijn wijf.
Ooc nam Dauid Achinoa{m} van Israel, en{de} het waren beyde zijn wiuen.
Maer Saul gaf Michol zijn dochter Dauids wijf Phalti den sone Lais die van Gallim was.
DIe va{n} Siph quame{n} tot Saul te Gabaa en{de} seyde{n}. En is dauid niet verborgen opten hueuele Hachila, die tege{n} die woestine is?
Doen maecte he{m} Saul op, en{de} troc neder totter woestine{n} Siph, en{de} met hem drie duysent ionghe wt ghelesen mannen van Israhel, dat hy Dauid soude soecken inder woestijnen Siph,
ende leegherde hem opten hueuele Hachila, die teghen die voestine leyt, aenden wege. Maer Dauid woonde inder woestinen, ende doen hi sach dat saul hem na quam in die woestine,
so sandt hi bespieders wt, en{de} vernam dat Saul sekerlic come{n} was.
En{de} Dauid sto{n}t heimelic op, en{de} qua{m} aen die plaetse daer saul sine{n} leger hielt en{de} sach die plaetse daer saul lach met sine{n} velthooftma{n} Abner de{n} sone Ner. Ende saul lach inder tente{n} en{de} sliep, en{de} dat heyr volc ro{n}t om hem.
Doe{n} antwoorde dauid, en{de} sprac tot Achimelech den Hethither, en{de} tot Abisai de{n} sone Zeru, den broeder Ioab. Wie sal met mi afgaen tot saul inden leger? Abisai sprac Ic sal met v af gaen.
Alsoo qua{m} Dauid en{de} Abisai totten volcke snachts, en{de} siet, Saul lach en{de} sliep inde{n} waghenburch, en{de} zijn spies stack in die aerde, ae{n} zijn hooft. Abner en{de} dat volc lach rontom hem.
Doen sprac Abisai tot Dauid. God heuet uwen viandt huyden in v hant besloten, so sal ic hem nv met die spies steken in dye aerde eens, ende ten sal ten tweede{n}mael niet van noode zijn.
Dauid sprack tot Abisai. En doot he{m} niet, want wie sal die hant aen den gesalfde{n} des HEREN slaen, en{de} onsculdich bliue{n}?
Voort seide Dauid. So warachtelic als de HERE leeft, ist dat he{m} die HERE niet en slaet, ofte sine{n} tijt come dat hi sterue, ofte in eene{n} strijt trecke en{de} vergae,
so si die HERE mi goetertieren dat ic mijn handt aen den gesalfde{n} des HEREN soude slaen. So neemt nv die spiese tot sine{n} hoofde, en{de} de{n} waterbeker, en{de} laet ons gaen.
Also nam Dauid die spiese en{de} den waterbeker, die welcke ae{n} Sauls hooft was, en{de} si gingen wech. En{de} daer en was niemant diet sach, noch mercte, noch ontwaecte, maer si sliepen alle, want daer was eene{n} diepen slaep vanden HEERE op hen gheuallen.
Doen nv Dauid ouer op ghene side was gecome{n}, so ginc hi op d{at} hoochste des berchs van verre, alsoo dat een wijde ruymte was tusschen hen,
en{de} riep dat volc aen, en{de} Abner den sone Ner, en{de} sprac. En hoordi niet Abner? En{de} Abner antwoorde en{de} sprac. Wie zijt ghy die so roept ende quelt den coninc met onruste?
En{de} Dauid sprac tot Abner. En sidi niet een man? En{de} wie is ws ghelijck in Israel? Waer om en hebdi dan niet bewaert uwen heere den coninc? Want een van die scare isser in gecomen om uwen heere den coninc te doode{n}.
Maer het en is niet fijn dat ghi gedaen hebt, So warachtelijc als die HERE leeft, ghi zijt kinderen des doots, dat ghy uwen heere den gesalfden des HEREN niet bewaert en hebt. Nv siet, waer is die spiese des conincs, ende den waterbeker die tot sinen hoofde waren.
Doen bekende Saul die stemme dauids en{de} sprac, En is dat niet uwe stemme mijn sone Dauid? Dauid sprac Het is mijn stemme mijn heer coni{n}c.
En{de} sprac voort. Waero{m} veruolcht mijn heere also sine{n} knecht? wat heb ic gedaen?, oft wat quaets is in mijnder ha{n}t?
So hoore doch mijn heere die coninc nv die woorden zijns knechts. Verweckt v die HERE teghen my, so laetmen eenen heylige{n} offer om riecken ontsteke{n}. Maer doent kinderen der menschen, so moeten si veruloect zijn voor den HERE, dat si mi huyden verstooten, dat ic niet en blyue woonen in des HEREN erfdeel, ende spreken. Gaet hene{n}, dient anderen goden.
So laet nv mijn bloet wtstorten opter aerden voor den aensichte des HEREN, want die coninc van Israhel is wt ghetrocken om te soecken een vloo, ghelijck men een velthoen veruolcht op dye berghen.
En{de} Saul sprac, Ic heb gesondicht, coemt weder mijn sone Dauid. Ic en sal v gee{n} leedt meer doen, om dat mijn siel huyden dier geweest is in uwen oogen. Het schijnt nv wel, dat ic heb sottelic ende seer onwijsselic ghedaen ende zeer vele dinghen niet ghewete{n} en hebbe
Dauid antwoorde ende sprac. Siet hier is die spiese des conincs. Een vanden ionghers gae ouer, ende haelse,
die HERE sal elcke{n} loonen na zijn rechtuaerdicheit ende ghelooue. Want die HERE heeft v huyden in mijn hant ghegeuen, maer ic en wilde mijn hant aen den gesalfden des HEREN niet slaen.
En{de} gelijc v siele huyden in mijn ooghen groot is gheacht gheweest, so moet mijn siele groot gheacht worden voor den ooghen des HEEREN, ende verlosse my van allen druck.
Saul sprac tot Dauid. Gebenedijt sidi mine sone Dauid, ghi sullet doen en{de} voluoren en{de} mogentich wesende suldi vermoege{n}. Dauid ginc zijnder straten, en{de} Saul keerde weder in zijn plaetse.
DAuid dachte in zijnder herte{n}. Ic sal tot eenigen dage Saul in die hande{n} valle{n} Ist mi niet beter dat ic o{n}tuluchte en{de} behouden worde inder Philistine{n} landt, dat Saul wanhope en{de} ophoude va{n} mi voorder te soecken in al die palen van Israel, so sal ic sine{n} handen ontgaen,
en{de} hi stont op, en{de} ginc ouer metten ses hondert manne{n} die bi hem ware{n} tot Achis den sone Maoch coninc tot Beth,
Also bleef Dauid bi Achis tot Beth met sinen manne{n}, elc met sinen huyse. Dauid ooc met sinen twee huysurouwe{n} Ahinoa{m} die Iesraelitin, ende Abigail Nabals wijf, die Carmelitinne.
En{de} doe{n}t Saul gebootscapt wert dat Dauid tot Beth gheulucht ware, soo en socht hi hem niet meer.
En{de} Dauid sprac tot Achis. Heb ic genade voor uwen ooghen gheuonde{n}, so laet mi een ruymte geue{n} in een vande{n} stede{n} inde{n} lande, dat ic daer in woone. Wat soude dijn knecht in die coninclike stadt bi v woone{n}?
Doe{n} gaf hem Achis in dien dage Zicelech, daer af is Zichelech der coninge{n} Iuda tot desen dage toe.
Dat getal der daghen die Dauid inder Philistinen lant woonde, is vier maenden lanck.
Doen trock Dauid op met sinen mannen, en{de} viel int lant der Gessuriten en{de} Girsiten en{de} Amalekite{n}, wa{n}t dese ware{n} die inwoo{n}ders van outs af van desen lande, alsme{n} coe{m}t tot Sur tot aenden lande van Egypten,
Maer Dauid sloech al dat lant, en{de} en liet ma{n} noch wijf leue{n}, ende nam schape{n}, rundere{n}, ezels, kemelen, en{de} cleedere{n}, en{de} keerde weder, ende qua{m} tot Achis,
Als dan Achis seyde, Teghen wie{n} sidi huyde{n} ingeualle{n}? so sprack Dauid, tege{n} tzuyde{n} Iuda, en{de} tege{n} dat zuyde{n} der Ierahmeliten, en{de} teghen tzuyden der Cenite{n}.
Maer Dauid en liet man noch wijf leue{n}, noch en lietse niet tot Geth comen, en{de} dacht Si mochte{n} misschie{n} tege{n} ons spreke{n} en{de} clappen, Also dede Dauid, ende dat was zijn maniere, also lange als hi inder Philistine{n} lant woonde,
Daer om gheloofde Achis Dauid, ende dacht, Hi heeft veel quaets ghedaen teghen zijn volck van Israel, daer omme sal hi altoos mijn knecht zijn
ENde het geschiede ter seluer tijt, dat die Philistinen haer heyr vergaderden inden strijt te trecken tegen Israhel, En{de} Achis sprac tot Dauid, Ghi sult wete{n} dat ghi ende v mannen met my wt sult trecken int heyr,
Dauid sprac tot Achis, Ghi sult nv beuinde{n} wat v knecht doen sal, Achis sprack tot Dauid, Daer om sal ick v tot eenen bewaerder mijns hoofts setten mijn leefdaghen lanck.
Samuel was ghestoruen, ende alle Israel hadde he{m} bescreyt, en{de} begrauen in zijnder stadt Rama, Ende Saul hadde wt de{n} lande verdreuen dye tooueraers, waersegghers, ende die teeken beduyders, en{de} doode die waerseggeren inde{n} buyc hadden,
Doen nv die Philistine{n} hen vergaderde{n}, en{de} quamen ende legerde{n} he{n} te Sunem, soo verghaderde Saul ooc tgeheele Israel, en{de} legerde{n} he{n} tot Gelboee,
Maer doen Saul der Philistine{n} heyr sach, vreesde hi, en{de} zijn herte verzaechde zeer,
ende hi vraechde raet de{n} HERE, Maer die HEERE en antwoorde hem niet, noch door droomen, noch dye priesteren, noch door propheten,
Doen sprack Saul tot sine{n} knechten, soect mi een wijf die een waersegghende{n} gheest heeft, en{de} ic sal tot haer gaen, ende haer vraghen, Sijn knechte{n} sprake{n} tot hem, Siet, tot Endor is een wijf die heeft eenen waerseggende{n} geest,
Ende Saul veranderde zijn cleederen, ende troc andere aen, ende ghinc hene{n}, en{de} twee mannen met he{m}, ende quamen bider nacht totte{n} wiue, Ende sprac, Propheteert mi door den waersegghenden gheest, ende verwect mi hier op, die{n} ic v segghe,
Dat wijf sprack tot hem, Siet, ghi weet wel wat Saul gedaen heeft, hoe hi die waerseggers ende teeke{n}beduyders wt geroeyt heuet vanden lande, Waero{m} legdy dan mijn ziele lagen, dat ic gedoot soude worden?
Maer Saul swoer haer biden HERE, ende seyde, so warachtelic als die HEERE leeft, V en sal niet quaets om dese sake gebueren,
Doe{n} sprac dat wijf, Wien sal ic v dan verwecke{n}? Hi sprac, Verwect mi Samuel hier op.
Als nv dat wijf Samuel sach, soo riep si luyde, ende sprac tot Saul, Waeromme hebdi mi bedroghen? want ghy zijt Saul,
Ende die Coninck sprack tot haer, En vreest niet, wat siet ghy? Dat wijf sprack tot Saul, Ick sie Goden op climmen wt der aerden,
Hy sprack, Hoe is hi ghestelt? Sy sprack, Daer coemt een out man op, ende is ghecleet met eenen mantel, En{de} Saul verstont dattet Samuel was, en{de} nijchde he{m} met sinen aensichte ter aerden, ende aenbede hem
Samuel sprack tot Saul, Waerom hebdi mi onrustich ghemaect, dat ghi my hier op dedet verwecken? Saul sprack, Ick ben zeer benaut, die Philistine{n} strijden tegen mi, en{de} God is van mi geweken, ende en antwoorde mi niet, noch door prophete{n}, noch door droomen, Daerom heb ic v doen roepen, dat ghi mi wisen sout, wat ic doen sal.
Samuel sprac, Wat wildi mi vrage{n}, als die HERE va{n} v geweke{n} is, en{de} gegae{n} tot uwer wederpartijd{er}s?
Die HERE sal v doe{n}, so hy door mi gesproke{n} heeft, en{de} sal trijc va{n} uwer hant schoren, ende Dauid uwen naesten gheuen,
om dat ghy dye stemme des HEREN niet ghehoort en hebt, ende die verbolgentheyt zijnder gramschappen nyet volbracht en hebt tegen Amalech, daer omme heeft v die HEERE, dat ghi huyden lijdt, gedaen,
daer toe sal die HEERE Israel met v, oock gheuen inder Philistinen hant, morgen sult ghi ende uwe sone met mi zijn, Oock sal dye HEERE dat heyr van Israhel inder Philistinen hant gheuen
Doen viel Saul terstont ter aerden, wa{n}t hi en conste niet ghestaen, want hi vreesde zeer voor die woorden Samuel, also dat gee{n} cracht meer in hem en was, want hi en hadde van alle den daghe gheen broot gegeten,
Ende dat wijf ginc in tot Saul, ende sach dat hi zeer veruaert was, ende seyde tot hem Siet, v dienstmaerte heeft v stemme ghehoort, en{de} heb mijn siele in mijn hant gheset, dat ick uwe woorden hoorde, dye ghi tot my seyt,
soo hoort na uwer maerten stemme, Ic sal v een bete broots voor setten dat ghijt etet, op dat ghi tot crachten comet, ende uwer straten gaet,
Maer hi weygerdet, en{de} sprack, ic en sal niet eten Doen dwonghen hem sine knechten ende dat wijf, dat hi haerder stemme ghehoor ghaf Ende hi stont op vander aerden, ende hy stelde he{m} op dat bedde,
dat wijf hadde thuys een ghemest calf, si haeste, ende sloecht, en{de} si nam meel, ende knedet, en{de} biect ongeheeft
ende brachtet voor Saul, en{de} voor zijn knechten, Ende doen si ghegheten hadden, stonden si op, ende ghinghen alle dien nacht
DIe Philistinen vergaderden alle haer heyr tot Apheck, Ende Israel legerde op die fonteyne die in Iesrael was,
Ende die princen der Philistinen gingen voort henen met honderden en{de} met duysende{n}, Maer Dauid ende zijn manne{n} ginghen achter na bi Achis,
Doen spraken dye princen der Philistinen, Wat willen hen dese Hebreen? Achis sprac tot he{n} Ende ke{n}t ghi niet Dauid, die Sauls knecht geweest is des conincs van Israhel? die bi mi gheweest is veel dagen, ende iaren, ende ic en hebbe niet aen hem gheuonden, sint der tijt, dat hi af geuallen is, en{de} tot mi gheuloden tot nv toe?
Maer die princen der Philistinen werde{n} toornich op he{m}, ende seyden tot hem, Laet de{n} man weder omme keeren, ende in zijn plaetse blijue{n}, daer ghi hem gestelt hebt, op dat hi niet met ons af en trec ten strijde, ende onse wederpartijder worde, als wi beghinnen te strijden, Want waer aen mocht hi sine{n} Here bet te vreden stellen, dan aen den hoofde{n} van ons?
En is hi niet dye Dauid van die{n} si aenden reyen songhen, Saul heefter duysent geslaghen, maer Dauid thien duysent?
Doen riep Achis Dauidem, ende sprac tot hem, so warachtelic als God leeft, Ick houde v voor oprecht, ende uwen wtghanc ende inganc met mi int heyr, behaecht mi wel, en{de} en hebbe niet archs aen v gespuert, sint ter tijt dat ghi tot my ghecomen zijt, tot nv toe, Maer ghi en behaecht den prince{n} niet
Aldus keert nv wederom, ende gaet hene{n} met vrede, op dat ghi niet qualijck en doet voor den ooghen der princen der Philistinen,
Dauid sprac, Wat heb ic ghedaen, ende wat hebdy aen uwen knecht gespuert, sint ter tijt dat ic voor v aensicht geweest ben tot nv toe, dat ic niet en soude comen ende strijden, teghen die vianden mijns Heeren des Conincs?
Achis antwoorde ende sprack tot Dauid, Ick weet wel dat ghi goet zijt in mine{n} oogen als een Enghel Gods, Maer der Philistine{n} princen hebben gheseyt, En laet hem nyet met ons op trecken inden strijt,
Dus maect v nv morghen vroech op, ende die knechten dijns heere{n} die met v op gecome{n} zijn, en{de} als ghy v morghen vroech op ghemaect hebt, dat licht is, so gaet henen,
Also stont Dauid ende zijn mannen vroech op, dat si des morghens wech souden ghaen, ende weder inder Philistinen lant souden comen, Maer dye Philistinen trocken op, tot Iesrael.
DOen nv Dauid opten derde{n} dach qua{m} tot Sicelech met sine{n} manne{n}, so waren die Amaleckiten daer inne gheuallen totten zuyde{n} ende tot Zicelech, en{de} hadden Zicelech geslagen ende met vier verbrant,
ende hadden die vrouwen daer wt wech gheleyt, beyde clein ende groot. Maer si en hadde{n} niemanden gedoot, maer wech gedreuen, ende reysden wech haers weechs.
Doe{n} nv Dauid met sinen mannen totter stadt quam, ende sach dat si met vier verbernt was, ende dat haer huysurouwen, sonen, ende dochteren, gheuanghen waren,
so hief Dauid, ende dat volck dat bi hem was haer stemmen op, en{de} weenden, tot dat si niet meer tranen en hadden,
Want Dauids twee wiuen, Ahinoan die Iesraelitinne, en{de} Abigail Nabals wijf des Carmeliten waren ooc geuanghen,
ende Dauid was zeer bedroeft, Want dat volck wilde hem steenighen, Want alle des vols ziele was bedroeft, eenyegelijck ouer sine sonen, ende dochteren. Maer Dauid stercte hem inden HERE sinen Godt,
ende sprack tot Ab Iathar, den priester Achimelechs sone, Brengt tot mi herwaerts den heyligen lijfroc, Ende doen Ab Iathar den lijfrock tot Dauid gebracht hadde,
soo vraechde Dauid, den HEERE, en{de} sprack, sal ick dese straetroouers veruolghen, en{de} sal icse gripen? Hi sprac, Iaecht hen na, ghi sultse sondertwifel gripen, ende hen den roof afiagen,
Doen troc Dauid henen, en{de} die ses hondert mannen die bi hem waren, en{de} doen si quamen aen die beke Besor, so bleuen sommige staen die vermoeit waren
Maer Dauid en{de} die vier hondert manne{n} veruolchdense, ende iaechdense na Die twee hondert mannen die vermoeyt waren stonden stille, ende en mochten niet ghaen ouer die beke Besor.
Ende si vonden eenen Egyptschen man opten velde, dien leyden si tot Dauid, ende ghaue{n} hem broot, dat hijt adt, en{de} ghaue{n} he{m} water te drincken,
en{de} ghauen hem een stuc vighen, ende twee stucken rosinen, en{de} doe{n} hi ghegheten hadde, soo quam sinen gheest weder tot hem, want hi en hadde in drie daghen noch in drie nachten gheen broot ghegheten, ende gheen water ghedroncken.
Dauid seyde tot hem, Wiens zijt ghi? en{de} van waer coemdy? Hi seyde, Ick ben een Egyptsch geselle, eens Amalechiten knecht en{de} mijn heere heeft mi verlaten, want voor drie dagen werde ick cranck,
Wi zijnder ingeuallen totten zuyden Cheretien, en{de} tegen Iuda, ende totten zuyden Caleb, en{de} hebben Zicelech metten vier verbrant.
Dauid sprack tot hem, Moechdy mi neder leyden, tot desen crijschluyde{n}? Hi sprac, Sweert mi bi God, dat ghi mi niet dooden en sult, noch in mijns heeren handen ouerleueren, so sal ic v neder leyden, tot desen oorlochs luyden, En{de} Dauid swoer hem dat
En{de} hi leydese neder, en{de} siet, si hadden hen verstroyt op alle daerde, en{de} aten, en{de} droncken en{de} vierden, voor alle dien grooten roof dien si genomen hadden, wt den lande der Philistinen, ende vant lant van Iuda.
Ende Dauid sloechse van smorgens aen tot den auondt des anderen daechs toe, dat haerder gheen en ontqua{m}, dan vierhondert ionghelinghen, die vielen op die kemelen, ende vluchtede{n}.
Also verloste Dauid, al wat die Amalechiten ghenomen hadden, en{de} sine twee wiuen,
en{de} en faelgeerde aen gheenen noch cleyne{n} noch groot, noch sone{n} noch dochteren, noch roof, noch al dat si genome{n} hadden, Dauid bracht al weder,
en{de} Dauid nam die schapen en{de} runderen ende dreef dat vee voor he{m} wech, en{de} si seyde{n}, dats dauids roof
En{de} doen Dauid tottten tweehondert ma{n}nen qua{m}, die vermoeyt waren, en{de} mochten Dauiid niet navolghen, en{de} aen die beke Besor gebleuen waren, ghinge{n} wt Dauid te gemoete, en{de} den volcke dat met he{m} was En{de} Dauid tradt totten volcke, en{de} groetese vriendelijc,
Doe{n} antwoordede{n} so wat quade en{de} boose manne{n} ware{n} onder die ghene die met Dauid getrocken ware{n}, en{de} seyde{n}, Wa{n}t si niet met ons getrocken en zijn, so en salme{n} hen niet geue{n} vande{n} roof die wi verlost hebbe{n}, maer laet hen genoech zijn, dat elc neme zijn wijf, ende zijn kinderen, en{de} ghae henen.
Doen seyde Dauid, Ghi en sult soo niet doen, mijne broeders, met dien dat ons die HEERE ghegeuen heeft, en{de} heeft ons behoet, en{de} dese roouers die tege{n} ons gecome{n} waren, in onsen hande gegeue{n},
Noch niemant en sal v in dusdanige woorde{n} daer inne hooren Ghelijck dat deel der ghenen is die neder inden strijt ghetrocken zijn, soo sal dat deel der ghenen ooc zijn, die bi die ghereetschap gebleuen zijn, en{de} sal gelijc gedeelt worde{n},
Dat is sint dier tijt en{de} voortaen in Israel een zede ende recht geworden, tot op desen dach toe.
En{de} doe{n} Dauid tot Zicelech qua{m}, so sandt hi vanden roof den outsten van Iuda sinen naesten, en{de} sprac, Neemt die gebenedijnge wt den roof der vianden des HEEREN,
te weten, die{n} tot Bethel, die tot Ramoth aent zuyden, die tot Iathir,
die tot Aroer, die tot Siphamoth, die tot Eschemoa,
die tot Rachal, die inden steden der Ierahimeiliten die inden steden des Keniten,
die tot Harma, die tot BorAsan, die tot Atach,
die tot Hebron, en{de} allen plaetsen daer Dauid gewandelt hadde met sinen mannen.
MAer die Philistinen streden teghen Israel, en{de} die mannen van Israel vluchteden voor die Philistinen, en{de} vielen verslagen opten geberchte Gelboe,
En{de} die Philistinen oueruielen Saul ende sine sonen, en{de} sloege{n} Inoathan en{de} Aminadab, en{de} Malchisue, Sauls sonen,
ende den last vande{n} strijt wert hart tegen Saul, en{de} die schutters treften, op hem met boghen, ende hi wert zeer ghewont vanden schutters.
Doen sprac Saul tot sine{n} wapendrager, trect wt v swaert, en{de} doorsteect mi daer mede, op dat dese onbesnedene niet ae{n} en come{n} ende mi doorsteken, ende bedriue{n} eene{n} spot met mi, Maer zijn wapendrager en wildet niet doen, want hi vreesde zeere, Doe{n} nam Saul dat swaert, ende viel daer inne,
Als nv zijn wapendragher sach, dat Saul doot was, soo viel hi ooc in zijn swaert, ende sterf met hem.
Also sterf Saul ende sine drie sonen, ende zijn wapendragher, ende alle sine mannen ghelijck op dien dach.
Maer doen die manne{n} van Israel die op ghene side des dals, ende op ghene side des Iordaens waren, saghen dat die manne{n} va{n} Israel geulucht waren, en{de} dat Saul en{de} sine sonen doot waren, so verlieten si die stede{n}, ende vluchteden oock, ende die Philistinen quamen, ende woonden daer inne.
Des anderen daechs quamen die Philistinen om die verslagen te beroouen, en{de} wt te trecken, ende si vonden Saul en{de} sine drie sonen ligghen opt geberchte Gelboe,
ende hieuwen hem zijn hooft af, ende trocken he{m} zijn wapen af, ende sondense al omme inder Philistinen landt, om dat te vercondige{n} inde{n} huyse haerder afgoden, en{de} onder tvolc,
ende setteden zijn harnas in dat huys Astharoth, maer zijn lichaem hinghen si op die mueren tot Bethsan.
Doen die van Iabes in Galaad hoorde{n}, wat die Philistinen Saul ghedaen hadde{n},
so stonden si op wat strijdtbaer manne{n} waren, en{de} gingen den geheele{n} nacht, en{de} name{n} die lichamen Saul, en{de} zijnder sonen vander mueren va{n} Betsan, en{de} brachtense tot Iabes en{de} verbrandense aldaer,
en{de} namen haer gebeente{n}, en{de} begroeuense int wout te Iabes, ende vasteden seuen daghen.
HEt is gheschiet, nae Sauls doot, doen Dauid vander Amalechiten slach weder ghecomen was, en{de} twee daghen tot Sicelech ghebleuen was,
doen quam opten derde{n} dach een ma{n} wt de{n} heyr va{n} Saul, met gescoerde{n} cleedere{n}, en{de} aerde op zijn hooft gespreyt, En{de} doen hi tot Dauid qua{m}, viel hi ter aerde{n} op zijn aensicht, en{de} aenbadt.
Ende Dauid sprac tot hem, Van waer coemt ghi? Hi sprac tot he{m}, wt den heyr van Israel ben ic ontulucht,
Dauid sprac tot he{m}, Segt mi, wat ist dwoort datter geschiet is? Hi seyde, dat volck is geulucht vande{n} strijt, ende daer is veel volcs gheuallen, daer toe is ooc Saul doot, ende sine sone Ionathas.
Dauid sprac totten iongelinc die hem dit seyde, Waer wt weet ghi, dat Saul en{de} sine sone Ionathas doot zijn?
Die iongelinck die hem die tydinge brachte, sprac, Ic quam bi geualle opt gheberchte Gelboe, ende Saul leende op zijn spiesse, en{de} die wagene{n} en{de} dat volck te paerde naecte aen achter hem henen,
en{de} hi keerde hem omme, en sach mi en{de} riep mi,
ende ic sprac, Hier ben ic, En{de} hi seyde tot mi, Wie zijt ghi? Ic seyde tot he{m}, Ic be{n} een Amalechite,
en{de} hi sprac tot mi Coe{m}t, staet op, ende doot mi, wa{n}t benautheyt heeft mi beuaen, want mijn leuen en{de} mijn ziele noch geheel in mi is,
Doe{n} ginc ic op tot hem, en{de} doode hem, want ic wiste wel dat hi niet leue{n} en mochte na sinen val, en{de} nam die croone va{n} sinen hoofde, en{de} dat armgesmit van sine{n} arme, en{de} hebt hier tot v gebracht mijn Heere.
Doe{n} greep Dauid zijn cleedere{n}, en{de} schoordese, en{de} al die mannen die bi hem ware{n},
en{de} beclaechden, ende beweenden en{de} vasteden totte{n} auont ouer Saul en{de} Ionathan sine{n} sone, ende ouer dat volc des HEEREN, ende ouer dat huys van Israel, om datsi door tswaert gheuallen waren.
Ende Dauid seyde totten iongelinc diet hem bootschapte, Van waer zijt ghi? Hi seyde, Ic ben een vremdelinc eens Amalechite{n} sone,
Dauid sprac tot he{m}, Hoe coe{m}t dat ghi v niet gheureest en hebt v hant te slae{n} aende{n} gesalfde{n} des HEREN om he{m} te doode{n}?
En{de} Dauid sprack tot een van sinen iongelinge{n} Gaet toe, en{de} slaet hem, En{de} hi sloech he{m} dat hi sterf,
Doen sprac Dauid tot hem, V bloet si ouer v hooft, Want uwe{n} mont heeft tege{n} v seluen gesproken, ende geseyt, Ic heb den gesalfden des HEEREN ghedoot.
En{de} Dauid klaechde dese klage ouer Saul en{de} Ionathan sinen sone,
ende beual datmen den kinderen Iuda, den boge soude leeren, Gelijck daer gescreuen staet int boeck der rechtuaerdighen, ende hi seyde. Merct aen, Israel, ouer die gene die doot zijn, ende op uwe hoochte ghewondt.
Die edelste in Israel, zijn op uwe berghen verslaghen, Hoe zijn die vrome gheuallen?
En bootschapet dat niet te Geth, En vercondighet niet opten straten tot Askalon, op dat hen niet en verbliden, die dochteren der Philistinen, op dat die dochteren der ombesnedender, niet vrolijck en zijn.
Ghi berge{n} tot Gelboe, het en moet noch reghenen, noch dauwen op v, noch ackeren zijn, daer offeren der eerster vruchten af comen, Want den vromen, is haeren schildt daer af gheslaghen, den schilt Sauls, als oft hi met olie niet ghesalft en ware.
Den boghe Ionathan en heeft noyt ghemist, Ende Sauls swaert en is niet ledich wederom gecomen, Vanden bloede der verslaghender, ende vanden vette der vromen
Saul ende Ionathas vrienthout en{de} minlijc, en{de} zeer schoon in haeren leuen, en{de} zijn ooc niet inder doot gescheyden, Snelder dan de Aarenen, ende starcker dan die leuwen.
Ghi dochteren van Israel, weent ouer Saul, die v kleede met rozijn varwe, in wellusten, ende vercierde v met gulden kleynodien aen uwen kleederen.
Hoe zijn die starke mannen, soo geuallen inde{n} stride? Ionatas is op uwe hoochte{n} verslaghen.
Ick ben bedroeft, om v mine broeder Ionathas, ghi zijt mi zeer minlijck gheweest. V liefde is mi sonderlingher gheweest, dan der vrouwen liefde.
Hoe zijn die starcke gheuallen, ende hoe is dat harnas verghaen.
NA dese geschiedenisse vraechde Dauid den HEERE, ende sprack, Sal ick op reysen, in een vanden steden Iuda? En{de} die HEERE sprack tot hem, Reyst op, Dauid sprac, Waer henen? Hi sprac, tot Hebron,
Alsoo trock Dauid derwaerts met sinen twee wiue{n}, Ahionan die Iesraelitinne, en{de} met Abigail Nabals des Carmeliten wijf,
Daer toe die mannen die bi hem waren leyde Dauid op, eenen yegelijcken met sinen huyse, ende woonden in die steden van Hebron,
En{de} die mannen van Iuda quame{n}, ende salfden Dauid aldaer tot eenen coninck ouer dat huys van Iuda. Ende doent Dauid te kennen wert gegeuen, dat die van Iabes ende Galaad, Saul begrauen hadden,
sandt hi boden tot hen, en{de} dede hen seggen, Gebenedijt zijt ghi den HERE, dat ghi alsulcke ontfermherticheyt aen uwe{n} Heere Saul gedaen hebt, en{de} hebt he{m} begrauen,
So doe die HEERE nv aen v ontfermherticheit en{de} trouwe, En{de} ic sal v ooc goet en{de} dancbaerheit doen, om dat ghijt gedaen hebt,
Dus moeten nv uwe handen gesterct worde{n}, en{de} weest kindere{n} der stercheyt Want al is v Heere Saul doot, so heeft mi dat huys Iuda gesalft tot eenen coninc ouer hen.
Maer Abner die sone Ner, die Sauls velthooftman was, nam Isboseth Sauls sone, ende leyde hem door theyr
ende maecte he{m} tot eenen coninc ouer Galaad Gessur Iesrael, Ephraim, Ben iamin, en{de} ouer alle Israel,
En{de} Isboseth Sauls sone was veertich iaer oudt, doen hi coninck wert ouer Israel, en{de} regneerde twee iaere{n}, Maer dat huis Iuda volchde alleen na Dauid.
En{de} den tijt die Dauid coninc was tot Hebron ouer dat huys Iuda, was seuen iaer en{de} ses maenden.
Ende Abner die sone Ner troc wt metten knechten Isboseth des soons Saul, wt den heyr tot Gabaon.
En{de} Ioab die sone Seruie troc wt met Dauids knechten, ende ontmoeteden malcanderen, bi den poel tot Gabaon so stelden hen dese, op dese side des poels, die andere, op ghene side,
en{de} Abner sprac tot Ioab, Laet die iongelingen opstaen, en{de} voor ons spelen, En{de} Ioab anwoorde, Laetse opstaen.
Doen stonden si op, en{de} ghinge{n} henen int ghetal twaelf, wt Ben iamin, op Isboseths Sauls soons deel, en{de} twaelf van Dauids knechten,
En{de} elc greep den anderen bi den kop, en{de} stiet hem zijn swaert in zijn side en{de} vielen te samen, Waer af die plaetse genoemt wort Den acker der starcke{n} in Gabaon,
Ende daer verhief eene{n} zeer scharpe{n} strijt in dien daghe. Abner ende die mannen van Israel werde{n} vooruluchtich geiaecht van Dauids knechten.
Daer waren drie sonen Seruie, Ioab, Abisai, ende Asahel, Maer Asahel, was rasch te voete, als een Rhee opt velt,
ende veruolchde en{de} iaechde Abner na, en{de} en weke noch ter rechter noch ter slincker handt van Abner,
Doen keerde he{m} Abner om, en{de} sprack, En sidy niet Asahel? Hi seyde, Ia,
Abner sprac tot he{m}, Gaet ter rechter oft ter slincker hant, en{de} neemt een vanden iongelinge{n} voor v, ende neemt he{m} zijn harnas, Maer Asahel en wilde niet aflaten van hem te benauwen,
Doe{n} seyde Abner noch tot Asahel, Gaet van mi en{de} en wilt mi niet volge{n}, dat ic messchie{n} niet gedwongen en worde v te doorsteke{n} in der aerden, en{de} ic en soude mijn aensicht niet op mogen heffen tot Ioab uwe{n} broeder,
Maer hi versmade hem te hooren, en{de} en wilde niet wt den weghe wijcken. Doen stack he{m} Abner van achter he{m} met een spiesse in zijn gemechte, also dat die spiese achter wt qua{m}, en{de} hi viel aldaer, en{de} sterf in die selue plaetse. En{de} wie op die plaetse qua{m}, daer Asahel doot lach, die stont stille.
Maer Ioab en{de} Abisai, veruolgende iaechden den vlienden Abner na, tot dat die sonne onder ghinc, En{de} doen si quamen opten houel des waterloops die tegen die valleye leyt op den wech der woestine{n} Gabaon
so vergaderde{n} hen die kindere{n} Ben iamin achter Abner henen, en{de} werde{n} een hoopken, en{de} ginge{n} op tsopken van eenen hueuele staen.
En{de} Abner riep tot Ioab en{de} seyde, Sal da{n} v swaert totte{n} eynde wreedelijc verslinde{n}? En{de} weet ghi niet dat mishope periculoes is? Hoe lange en wildy den volc niet seggen, dattet ophoude va{n} sine{n} broedere{n} te veruolge{n},
Ioab sprac, Also warachtelijc als God leeft, Haddi huydenmorge{n} so gesproken, dat volc hadde elck wech gegaen, en{de} opgehoude{n} van sinen broeder te veruolge{n},
En{de} Ioab blies die basoene, en{de} al tvolc stont stille, en{de} en iaechde{n} Israel niet meer na, en{de} en streden oock niet
Maer Abner en{de} zijn manne{n} ginge{n} alle dien nacht ouer dat vlac velt Moab en{de} gingen ouer die Iordane, en{de} wandelde{n} door geheel Bethoron en{de} quame{n} inde{n} leger.
Ioab keerde he{m} en{de} verliet Abner, en{de} vergaderde dat geheele volck, en{de} daer gebrake{n} aen Dauids knechte{n}, tnegentich manne{n} behalue{n} Asahel
Maer Dauids knechte{n} hadde{n} geslaghe{n} onder Ben iamin en{de} Abners mannen, datter drie hondert en{de} tsestich manne{n} doot waren bleue{n}.
En{de} si hieue{n} Asahel op, en{de} begroeue{n} he{m} in zijns vaders graf te Bethlehe{m}, en{de} Ioab met sinen manne{n} ginge{n} de{n} geheelen nacht, en{de} als dat licht op brac, quame{n} si tot Hebron.
ENde daer was eenen langen strijt tusschen Sauls huys ende Dauids huys, Maer Dauid ghinck en{de} wies, ende werdt altoos machtigher, En{de} Sauls huys ghinc ende nam af alle daghe.
En{de} Dauid werden kinderen geboren te Hebron, Sijn eerstegeboren sone Ammo{n} va{n} Ahinoe{n} die Iesraelitinne,
Die ander Chileab va{n} Abigail Nabals wijf des Carmelite{n}, Die derde Absalom die sone Maacha de dochter Tholamai des conincs te Gessur,
Die vierde Adonia de sone Hagith, Die vijfste Sapatias die sone Abital,
Die seste Iethream van Egla de{n} wiue Dauid, Dese zijn Dauid gheboren tot Hebron.
Als nv den strijt was tusschen Sauls huys en{de} Dauids huys, so regeerde Abner Sauls huys,
En{de} Saul hadde een bislapersse die hiet Respha een dochter Achia ende Abner is tot haer ingeghaen En{de} Isboseth sprack tot Abner,
Waeromme slaept ghi bi mijns vaders bislapersse? Doe{n} wert Abner zeer gram, ouer dese Isboseths woorden, en{de} sprack, Ben ick niet een honts hooft? ick die teghen Iuda, aen Sauls ws vaders huys, en{de} aen zijn broederen, en{de} vrienden ontfermherticheit doe? en{de} en hebbe v in Dauids handen niet ghegheuen, en{de} ghi hebt huyde{n} een misdaet gesocht aen mi, om mi te straffen, om een wijf?
God doe Abner dit en{de} dat daer toe, ist dat ick niet en doe, soo die HEERE Dauid gesworen heeft,
dattet conincrijc va{n} Sauls huyse soude genomen worden, ende Dauids stoel opgerecht soude worden ouer Israel ende Iuda, van Dan, tot Bersabee.
Doen en mocht hi hem voorder ghee{n} woort weder gheantwoorden, Want hi vreesde hem.
Ende Abner sandt boden, tot Dauid, in Hebron voor hem, ende dede hem segghen, Wiens is dat landt? Ende sprack, Maect v, vrientschap met mi, Siet, mijn handt sal met v zijn, ende ick sal tot v keeren alle Israel,
Hi sprac, Wel, ic sal een vrientschap maken met v, Maer een dinck bidde ic va{n} v, Dat ghy mijn aensichte nyet en siet, ghy en brenghet te voren Michal Sauls dochtere, tot mi, als ghy coemt, om mijn aensichte te sien.
Oock sandt Dauid boden tot Isboseth Sauls Sone, ende dede hem seggen, Gheuet mi mijn huysfrouwe Michal, die ick mi ghetrout hebbe, met hondert ouerslofkens der Philistinen,
Isboseth sandt henen, ende lietse nemen vanden man Phaltiel, den sone Lais,
Ende haer man ghinck met haer ende weende achter haer, tot Bahurim toe Doen seyde Abner tot hem, Keert wedero{m}me, en{de} gaet hene{n}, En{de} hi keerde wedero{m}me.
Ende Abner hadde een reden mette{n} ouders va{n} Israel en{de} sprac, Ghi hebt te voren ghisteren en{de} eergisteren langhe na Dauid gestaen, dat hi Coninck soude zijn ouer v,
So doetet nv, Wa{n}t die HERE heeft geseyt van Dauid, Ick sal mijn volck van Israel behoude{n} door Dauids mijns knechts hant, vander Philistinen hant, en{de} van alle haerder vianden hant,
Ooc sprack Abner voor die ooren BenIamin, En{de} ginc oock henen om te spreken voor Dauids ooren tot Hebron, al wat Israel ende den huyse BenIamin wel behaechde.
Als nv Abner tot Hebron bi Dauid quam en{de} met hem twintich ma{n}ne{n}, bereyde he{n} Dauid een maeltijt,
En{de} Abner sprac tot Dauid Ic sal op staen, en{de} henen ghaen, dat ick dat geheele Israel tot minen Heere den Coninc vergadere, en{de} dat si een verbont met v maken, op dat ghi Coninc zijt ouer al, so dat v herte begheert, Also liet Dauid Abner van hem dat hi henen soude ghaen met vreden.
En{de} siet Dauids knechten ende Ioab quamen en{de} hadden die roouers geslaghen, en{de} brachten met hen eene{n} groote{n} roof, Maer Abner en was nv niet bi Dauid in Hebron, maer hi hadde hem van hem ghelaten, dat hi met vreden van hem gegaen was.
Doen Ioab en{de} alle dat heyr met he{m} was comen, so wert hem gebootschapt, dat Abner die sone Ner, totten Coninc gecomen was, en{de} hi hadde hem van hem gelate{n}, dat hi met vrede{n} wech gegaen was,
Doe{n} ginc Ioab totten Coninck in, en{de} seyde, Wat hebdi gedaen? Siet Abner is tot v ghecomen, Waeromme hebdi hem van v gelaten, dat hi wech is gegaen?
En kent ghi Abner den sone Ner niet? Want hi is gecome{n} om v te bedriegen, op dat hi uwen wtghanck en{de} inganc soude bekennen, ende vernemen al wat ghi doet.
En{de} Ioab ginc va{n} Dauid wt, en{de} sandt Abner bode{n} na, dat si he{m} wedero{m} soude{n} hale{n} va{n}der cisterne{n} Asira, en{de} Dauid en wiste daer niet af.
Als nv Abner weder tot Hebron qua{m}, so leyde he{m} Ioab midde{n} door die poorte, om dat hi heymelijc met bedroch he{m} soude spreken, en{de} stack he{m} daer in zijn liese, dat hi sterf om zijns broeders Asahels bloets wille
Doe{n} dat Dauid daer na vernam, sprac hi, Ic be{n} onschuldich en{de} mijn conincrijc voor de{n} HERE inder eewicheyt, aen dat bloet Abner de{n} sone Ner,
Maer het valle op den kop Ioab en{de} op zijns vaders huys, noch van sine{n} zade en gebreke niet, die ee{n} etter bloet en{de} melaetsheyt hebbe en{de} spille houde, en{de} doort sweert valle, en{de} broots gebreck hebbe.
Also doode Ioab en{de} zijn broeder Abisai, Abner, om dat hi haere{n} broeder Asahel gedoot hadde inde{n} strijt tot Gabaon.
Dauid sprac tot Ioab, en{de} tot alle tvolc dat met he{m} was, Schoert uwe cleederen, en{de} gordet sacken om v, en{de} draget rouwe om Abner, en{de} die Coninc ginck achter die bare,
En{de} doen si Abner begroeue{n} tot Hebron, hief die Coninc zijn stemme op, en{de} weende biden graue Abner, en{de} alle tvolc wee{n}de ooc,
En{de} die Coninc beclaechde Abner en{de} sprac, Abner ghi en zijt niet gestorue{n} als die onurome plegen te steruen,
uwe hande{n} en zijn niet gebonde{n}, uwe voete{n} en zijn niet geboeyt, ghi zijt geuallen, soome{n} voor boose boeuen te vallen pleech, Doen beweende hem alle dat volc noch meer.
Doen nv alle dat volc in qua{m} om met Dauide{n} te ete{n}, doe{n}t noch hooch dach was, swoer Dauid en{de} sprac, God doe mi dit en{de} d{at} daer toe, waer ic broot oft iet proeue eer die sonne onder gaet
En{de} alle dat volc beke{n}det, en{de} het behaechde he{n} al dat die Coninc dede voor alle tvolck
En{de} alle tvolck en{de} geheel Israel merctet op die{n} dach dattet va{n}de{n} coninc n{iet} en was, d{at} Abner die sone Ner gedoodet wert,
En{de} die Coninc sprac tot sinen knechten, En weet ghi niet, dat op desen dach een prince, en{de} een va{n}den aldergrootsten geualle{n} is va{n} Israel?
Ic ben noch teeder en{de} een gesalfde Coninck, Maer die mannen die kindere{n} Seruie, zijn mi te hardt Die HERE loone die{n} die quaet doet, nae zijnder boosheyt.
DOen heeft ghehoort Isboseth Sauls sone, dat Abner tot Hebron doot ware en{de} doe{n} werde{n} zijn hande{n} mat, en{de} alle Israel wert verbaest.
Daer waren twee mannen hooftluyde{n} ouer die crijschknechte{n} o{n}der Sauls sone, dee{n} hiet Banaa, da{n}der Rechab die sone{n} Remmo{n}, des Berothite{n}, wt de{n} kindere{n} Beniamin, wa{n}t Beroth wert ooc onder Be{n}iamin gereke{n}t,
En{de} die Berothiten ware{n} geulucht tot Gethaim en{de} vremdelinge{n} aldaer geworden, tot opte{n} dach va{n} huyde{n},
Oock so hadde Ionathan Sauls sone, eene{n} sone die was lam ae{n} die voete{n}, en{de} was vijf iaer out doen dat gecrijsch van Saul en{de} Ionathan, wt Israel qua{m}, en{de} zijn voester hief he{m} op, en{de} vluchte, En{de} in dien si haeste en{de} vluchte viel hi, en{de} wert hincke{n}de, en{de} hi hiet Miphiboset
Aldus ginge{n} nv hene{n} Remmon des Berothiters sone{n} Rechab en{de} Baana, en{de} quamen tot Isboseths huys, doe{n} de{n} dach alderheetste was En{de} hi lach op zijn bedde smiddaechs en{de} die duerwachtersse suyuerende tarwe wert slape{n}de,
en{de} si zijn heymelijc in huys gecomen, nemende tarwe{n} aernen en{de} stake{n} he{m} in zijn gemechte en{de} ontliepe{n},
wa{n}t doen si int huys quame{n}, lach hi op zij{n} bedde in zij{n} slaepcamer, en{de} stake{n} he{m} doot, en{de} hieuwe{n} he{m} dat hooft af, en{de} namen zijn hooft, en{de} ginge{n} hene{n} ouer de{n} wech op dat vlac velt alle de{n} nacht
Ende brachte{n} Isboseths hooft, tot Dauiden in Hebro{n}, en{de} sprake{n} totte{n} Coninc, Siet, daer is dat hooft Isboseths Sauls soons, uwe viant die na v ziele stont, En{de} die HEERE heeft huyden mijnen Heere den Coninck gewroken aen Saul, en{de} aen zijn zaet.
Doen antwoorde Dauid Rechab en{de} Banaa sinen broeder, Re{m}mons des Berothiters kindere{n} en{de} sprac, So waerachtelijc als die HEERE leeft, die mijn ziele van allen druck verlost heeft,
Ick greep dien die mi vercondichde en{de} sprac, Saul is doot, en{de} waende hi ware een goet bode, en{de} doode he{m} tot Zicelech, die{n} ic boden loon soude behoore{n} te geue{n}, om zijn bootscap,
Hoe veel te meer nv, als dese ongodlijcke luyde{n} hebbe{n} de{n} gerechte{n} ontsculdigen ma{n} in zijn huys op zijn bedde vermoort Ia, en soude ic dies bloet va{n} uwe{n} ha{n}de{n} niet heyssce{n}, en{de} v vander aerde{n} doen?
En{de} Dauid geboot sine iongelingen, die doodense ende hieuwe{n} hen handen en{de} voeten af, en{de} hinge{n}se op ae{n}de{n} poel tot Hebro{n}, Maer Isboseths hooft namen si, ende beghroeuent in Abners graf tot Hebron.
ENde alle die geslachte{n} va{n} Israel quame{n} tot Hebron, en{de} seyde{n}, Siet wi zijn v gebee{n}te en{de} v vleesch,
Daer toe ooc te vore{n} ghistere{n} en{de} eergistere{n}, doe{n} Saul ouer ons Coninc was, leyde ghi Israel wt en{de} in So heeft v die HERE geseyt, ghi sult mijn volc va{n} Israel hoeden, en{de} sult een hertoech zijn ouer Israel,
En{de} al de ouders va{n} Israel quame{n} totten coninc in Hebron, en{de} die Coninck Dauid maecte met he{n} ee{n} verbo{n}t tot Hebro{n} voor de{n} HEERE, en{de} si salfden Dauid tot eenen Coninck ouer Israel,
Dertich iaer was Dauid out, doen hi Coninc wert, ende hi regeerde veertich iaer,
Tot Hebron regeerde hi seue{n} iaer en{de} ses maende{n} ouer Iuda, Maer tot Ierusalem regeerde hi driendertich iaer ouer alle Israel en{de} Iuda.
En{de} die Coninc trock henen met sinen mannen tot Ierusalem, tegen die Iebusiten die inden lande woonden, Maer tot Dauid seyden si, Ghi en sult hier n{iet} in come{n}, ten si dat ghi die blinde en{de} cruepele verdrijft, die segghe, Dauid en sal hier niet incomen.
Maer Dauid wan die borcht Zion, dat is Dauids stat.
Doe{n} sprac Dauid opten seluen dach, en{de} sette loon den ghenen wie die Iebusite{n} slaet, en{de} vercrijcht die dacgote{n}, en{de} doet wech die lamme en{de} blinde, die welcke Dauids ziele via{n}t zij{n} Daer wt seytmen een gemeyn woort, Die blinde en{de} cruepele en sullen niet come{n} inden te{m}pel,
Also woonde Dauid opten borcht Sion, en{de} hietse Dauids stat, En{de} Dauid timmerde ro{n}tsomme Mello en{de} va{n} binnen,
En{de} Dauid ghinck ende wies altoos, en{de} die HEERE die God der heyrscharen was met hem.
En{de} Hiram die Coninc tot Tyro sandt bode{n} tot Dauid, en{de} cederboome{n}, en{de} timmerlude{n} en{de} steenhouwers, om der mueren wille, dat si Dauiden een huys souden timmere{n},
En{de} Dauid mercte dat hem die HEERE tot eenen Coninck ouer Israel geuesticht hadde, ende zijn conincrijcke verheue{n}, om zijns volcks van Israels wille,
En{de} Dauid nam noch meer huysurouwe{n}, en{de} bislaperssen tot Ierusalem, na dien dat hi van Hebron gecomen was, en{de} hem werden noch meer sonen en{de} dochteren geboren,
En{de} dit zijn die name{n} der ghenen die hem tot Ierusalem gheboren zijn, Samua, Sobab, Natha{n}, Salomo{n}
Iabehar, Elisua, Nepheg,
Iaphia Elisama Elida, Eliphaleth.
Ende doen die Philistinen hoorden datmen Dauiden tot eenen Coninc ouer Israel ghesalft hadde, trocken si alle op, om Dauid te soecke{n}, Doen Dauid dat vernam, doe{n} trock hi af in een borcht,
Maer die Philistinen quamen en{de} lieten hen neder in die valleye Raphaim,
Ende Dauid vraechde den HEERE en{de} sprack, Sal ic optrecken tege{n} die Philistinen, ende sult ghise in mijn handen gheuen? Die HEERE sprack tot Dauiden, Trect op, ic sal die Philistinen in uwen handen gheuen,
En{de} Dauid quam tot BaalPhrasim, en{de} sloechse aldaer, en{de} sprack, Die HERE heeft mine viande{n} voor mi va{n} malcandere{n} gesceyde{n}, soomen die watere{n} scheydet, en{de} daer af heetmen die plaetse Baalpharasim,
en{de} lieten haer goden aldaer, die welcke Dauid en{de} sine mannen wech droeghen.
Maer die Philistinen trocken weder op en{de} leyde{n} hen neder int dal Raphaim,
En{de} Dauid vraechde de{n} HEERE segge{n}de, En sal ic niet tege{n} die Philistine{n} optrecke{n}, en suldise niet in mijn handen leuere{n} en{de} hi antwoorde, Ghi en sult iet optrecke{n}, maer coemt va{n} achter tot hen, dat ghi aen hen coemt tegen die peerboomen,
ende als ghi hooren sult, dat ruyschen opten toppe der peerboomen henen ghaen, soo suldy den strijt beghinne{n} Want die HEERE sal dan voor v wtgaen om te slaen dat heyr der Philistinen,
Dauid dede soo hem die HEERE gheboden had ende sloech die Philistine{n}, van Gabaa aen tot datmen coemt in Geser.
ENde Dauid vergaderde weder al die ionge wtuercore{n} manne{n} va{n} Israel, drie duysent,
en{de} hi stont op, en{de} ghinc henen, met alle den volck dat bi hem was, wt den borgeren va{n} Iuda, dat hi die arcke Gods van daer op soude halen, van die welcke aengheroepen wort Die naem des HEEREN der heyrscharen woonende daer op ouer die Cherubim,
En{de} si stelden die Arcke Gods, om te voeren, op eenen nieuwen wagen, en{de} haeldense wt den huyse Aminadab die tot Gabaa woo{n}de Osa en{de} Haio die sone{n} Aminadab dreuen den nieuwe{n} wagen,
En{de} doen si hem metter Arcken wt den huyse Aminadab voerden die tot Gabaa woonde, Ende Haio ghinck voor die Arcke,
En{de} Dauid speelde, en{de} dat geheele huys van Israel voor de{n} HEERE hene{n}, met alderhande snaren spel van dennen houte, met harpen ende psalteren, en{de} tamboere{n}, en{de} schellen en{de} cymbalen.
En{de} doen si quamen totten scueruloer Nachor, soo greep Osa toe ende hielt die Arcke Gods, want die rundere{n} trade{n} besiden wt,
Doen verbolch des HEEREN gramschap ouer Osa, en{de} hi sloech hem aldaer, om zijnder vermetentheyts wille, also dat hi daer sterf bi die Arcke Gods,
Doen wert Dauid bedroeft, om dat die HEERE Osa also geslage{n} hadde, En{de} hiet die selue plaetse die verslaghinghe Osa tot op desen dach,
En{de} Dauid vreesde den HEERE in dien dage en{de} sprac, Hoe soude darcke des HEEREN tot mi gecome{n}?
En{de} en wildese niet tot he{m} late{n} brengen in Dauids stadt, maer lietse brenghen int huys Obed Edon des Gethiters,
En{de} doen darcke des HEEREN drie maende{n} bleef int huis Obed Edo{m}s des Gethiters gebenedide he{m} die HEERE en{de} al zijn huys.
En{de} het wert den coninck Dauid ghebootschapt, dat die HEERE thuys Obed Edo{m} gebenedide, en{de} al wat hi hadde, om der arcken Gods wille, En{de} Dauid seyde, Ick sal gaen en{de} wederom brengen die arcke Gods met de gebenedijnge in mijn huis Doe{n} ginc hi hene{n}, en{de} haelde darcke Gods, wt de{n} huyse Obed Edo{m} opwaerts, in die stadt Dauid met vruechde{n},
Ende als si voort gheghaen waren die die Arcke des HEEREN droeghen, ses ghangen, offerdemen eenen osse, en{de} eenen ram,
Ende Dauid speelde ap orgelen diemen op die schoudere{n} veste, en{de} danste met alder macht voor den HEERE, en{de} was geghort met eenen heyligen lijnen lijfrock,
En{de} Dauid met tgheheel huys van Israel leyde{n} darcke des HEEREN op met tgheluyt van trompetten en{de} basoenen.
Ende doen die Arcke des HEEREN in Dauids stadt gecomen was, keeck Michal Sauls dochter, door die venster, ende sach den coninck Dauid springhen ende dansen voor de{n} HEERE, en{de} verachte hem in haerder herte{n},
En{de} si hebbe{n} die arcke des HEEREN ingebrocht, ende die ghestelt op haer plaetse, midden inden tabernakule, die{n} Dauid voor haer op hadde geslage{n}, En{de} Dauid offerde brantoffer en{de} vreedsaem offer voor den HEERE,
Ende doen Dauid volbracht hadde den brantoffer ende den vreedsamen offer, ghebenedide hi dat volck inden name des HEEREN der heyrscharen,
ende deylde wt alle den volcke, ende der menichte va{n} Israel den mannen ende vrouwe{n}, elc, eenen brootkoec, en{de} een stuc gebrade{n} ossen vleesch en{de} eenen olikoecke. Doen ghinck alle tvolc wech, elck in zijn huys.
En{de} Dauid is wederom gecomen, om zijn huys te gebenedien, en{de} Michal Sauls dochter is Dauid buyte{n} te gemoet gegae{n}, en{de} seyde, Hoe heerlijc is huyden die coninck van Israel geweest, die he{m} voor die maerte{n} zijnre knechten ontdect heeft, so he{m} die netteboeue{n} ontdecke{n}.
Dauid sprac tot Michal Also waer als di HEERE leeft Ic sal voor den HEERE spelen, die mi vercoren heeft voor uwen vader, en{de} voor alle zijn huys, also dat hi mi beuolen heeft een Hertoge te zijn ouer dat volc des HEEREN ouer Israel,
en{de} ic sal spelen en{de} noch snooder worden, dan also ick geweest ben, en{de} sal neder zijn in minen oogen, en{de} metten maerten daer ghi afghesproken hebt, sal ick heerlijck vertoont worden.
Ende Michal Sauls dochter en hadde gheen kint tot aenden dach haers doots.
ENde het is gheschiet, doen nv die coninc in sinen huyse sadt, en{de} die HEERE he{m} ruste gegeue{n} hadde, va{n} allen sinen vianden rontsom,
sprack hi totten prophete Natha{n}, En siet ghi niet dat ic woone in een Cedre{n} huys, en{de} die arcke Gods is ghestelt te midden onder die vellen?
Ende Nathan sprac totten coninc, Ghaet hene{n}, al wat ghi in uwer herte{n} hebt, dat doet, wa{n}t die HEERE is met v,
Maer het is in dien nacht geschiet, en{de} siet, dat woort des HEERN is gheschiet tot Nathan, ende sprack.
Gaet henen, en{de} segt tot mine{n} knecht Dauid, Aldus spreect die HEERE, Sult ghi mi ooc een huys timmere{n}, op dat ic daer inne soude woonen?
Ic en hebbe doch in gheenen huyse gewoont, sint den daghe dat ick die kindere{n} van Israel wt Egipte{n} leyde, tot desen dage toe, maer ic heb ghewandelt in die tente en{de} wooninge,
werwaerts ick met allen den kinderen van Israel wandelde, Heb ic ooc oyt gesproken met eenige{n} der geslachten van Israel eene, die{n} ic beuolen hebbe mijn volc te voeden, en{de} geseyt, Waerom en timmert ghi mi niet een Cedren huys?
Aldus suldy nv seggen mine{n} knechte Dauid, Dus spreect die HEERE der heyrscharen, Ic heb v genomen vander weyde{n} daer ghi volchdet achter die schape{n}, dat ghi een hertoge sout zijn ouer mijn volc van Israel
en{de} ben met v gheweest, werwaerts dat ghi ghewandelt hebt, en{de} heb alle uwe vianden voor v aensicht gedoot, en{de} heb v eene{n} grooten naem gemaect, als den naem der grooter opter aerden,
En{de} ic sal mine{n} volcke van Israel een plaetse setten, en{de} ic salt planten en{de} ick sal met he{n} woonen, en{de} ten sal niet meer beweecht worden, ende die kinderen der boosheyt en sullent niet meer quellen, ghelijck te voren,
ende sint der tijt, dat ick Rechters ouer mijn volck van Israel gheoordineert hebbe, Ende ic sal v ruste geuen van alle uwe{n} viande{n}, En{de} die HEERE vercondicht v, dat die HEERE v een huys sal maken.
Als nv uwe daghen sullen veruult zijn, en{de} ghi met uwen vaderen slape{n} ligt, so sal ic uwe zaet na v verwecke{n}, dat van uwe{n} liue{n} come{n} sal, die{n} sal ic sine rijc vestigen,
die sal minen name een huis timmere{n}, en{de} ic sal de{n} stoel zijns conincrijs vastmake{n} inder eewicheyt,
en{de} sal hem tot een vader zijn, en{de} hi sal mi tot een sone zijn, Ist dat hi een misdaet doet, so sal ic he{m} met der mannen roeden, en{de} metter mensce{n} kindere{n} slage{n} straffe{n},
Maer mine ontfermherticheyt en sal ick niet van he{m} neme{n}, so icse genome{n} heb van Saul, die{n} ic va{n} mijn aensicht wechgenome{n} heb,
En{de} v huys en{de} v conincrijc sal stantachtich zijn eewelic voor v en{de} uwe{n} stoel eewelic vast zijn
Na al dese woorde{n} en{de} na al dat gesicht, so heuet Natha{n} tot Dauid geseyt.
En{de} Dauid die coninc is ingegae{n} en{de} sadt voor den HERE en{de} sprac, Wie ben ic HEERE God? en{de} wat is mijn huys, dat ghi mi tot hier toe ghebracht hebt?
daer toe is dat te luttel geacht voor v HERE mijn God te{n} waer dat ghi spraect va{n}de{n} huys ws knechts noch va{n} verre{n} toecomende{n} dingen, Wa{n}t dit is die wet van Adam HEERE Godt?
Ende wat sal Dauid meer moghen spreken met v? Ghi kent uwen knecht HEERE Godt,
om ws woorts wille, en{de} naer uwer herte{n} hebdy sulcke groote dingen al gedaen, dat ghise uwe{n} knechte kondich maecte.
Daerom sidy oock groot geacht HERE God, want daer en is gheene als ghi, en{de} en is gheen God, da{n} ghi nae alle dat wi met onsen oore{n} gehoort hebbe{n},
Wa{n}t waer is een volc opter aerde{n} als v volc van Israel? om welcs volcs wille God is ghegaen, om he{m} een volc te verlossen, en{de} he{m} eene{n} nae{m} daer in te sette{n}, en{de} sulcke groote en{de} veruaerlike dinge{n} te doe{n} op uwen lande voor v volc dwelc ghi v verlost hebt va{n} Egipten, vande{n} volcke en{de} va{n} sine{n} God,
En{de} ghi hebt v volc va{n} Israel toebereyt v tot ee{n} volc inder eewicheyt, en{de} ghi HERE zijt hen tot een God geworde{n},
Dus verwect mi HERE God, dwoort inder eewicheyt, dat ghi ouer uwen knecht en{de} ouer zijn huys gesproken hebt, en{de} doet so ghi gesproken hebt,
op dat uwe{n} naem groot gepresen worde inder eewicheyt, also datme{n} moet segge{n}, die HERE der heyrschare{n} is die God ouer Israel, ende dat huys ws knechts Dauids sal vast staende zijn voor v,
Wa{n}t ghi HEERE der heyrschare{n} ghi God va{n} Israel hebt die oore ws knechts gheopent, ende gheseyt, Ick sal v een huis timmere{n}. Daero{m} heeft v knecht zijn herte vonde{n}, dat hi met dit gebet tot v bidde{n} soude,
Nv HERE God ghi zijt God en{de} v woorden sullen warachtich zijn, Ghi hebt sulc goet voor uwe{n} knechte gesproke{n},
So begint nv, en{de} ghebenedijt thuys dijns knechts, dattet eewelijck voor v si, Want ghi HERE God hebbet gesproke{n}, en{de} met v gebenedijnge sal ws knechts huys gebenedijt worden eewelijc.
ENde het geuiel daerna, dat Dauid die Philistine{n} sloech, en{de} vernederdese, en{de} na{m} de{n} tribuyt breydel va{n}der Philistinen ha{n}t,
Hi sloech die Moabite{n} ooc en{de} heeftse gemete{n} met een coordeken die der aerde{n} gelijckende, En{de} hi heeft twee coordekens ghemete{n}, deen om te doode{n}, dander om leue{n}de te behouden Also werden die Moabite{n} Dauid onderdanich dat si hem giften brachte{n}
Dauid sloech ooc AdadEser Rohobs sone coninck tot Zoba, als hi hene{n} trock om heerscappie te hebben ouer die riuiere Euphrates,
En{de} als Dauid vinc wt he{n} duysent en{de} seue{n} .c. rosuolcs en{de} .xx. duysent voetuolcs so verleemde hi al die wage{n} paerde{n}, en{de} liet ouer van hen ouer .c. wagens,
En{de} die va{n} Sirien quamen te hulpe{n} va{n} Damasco AdadEser, de{n} coninc tot Soba, En{de} Dauid sloech der Syrie{n} .xxij. duysent manne{n},
ende leyde tvolc in een stercke borcht tot Damasco in Syrien, Also wert Syria Dauid onderdanich, dat si he{m} tribuyten toe droege{n}, En{de} die HERE bewaerde Dauid waerwaerts hi trac,
En{de} Dauid nam die gulde{n} wapene{n} die AdadEsers knechten hadde{n}, en{de} brachtse te Ierusalem,
Maer van Betha en{de} Beroth de{n} stede{n} AdadEser na{m} die coninc Dauid zeer vele metaels vande{n} welcke{n} Salomon maecte die metalen vate{n} inde{n} tempel, en{de} die metalen zee, en{de} die pylernen, ende den altaer.
Maer doen Thou die coninck te Hemath hoorde, dat Dauid alle die macht des AdadEser geslagen hadde,
sant hi Iora{m} sine{n} sone tot Dauid om he{m} vriendelijc te grueten, en{de} om he{m} te dancke{n}, dat hi tegen AdadEser gestrede{n} en{de} hem geslagen hadde <parens>want Thou was een viandt tege{n} AdadEser</parens> En{de} hi hadde met he{m} siluere{n} guldene eerene cleynodie{n}
Welcke die coninc Dauid den HEERE ooc heylichde, met de{n} siluere ende goude dat hi den HERE heylichde, va{n} allen heydenen die hi onder he{m} bracht
va{n} Sirie{n}, va{n} Moab vande{n} kindere{n} Ammon, vande{n} Philistine{n}, van Amalech, vanden roof Adad Eser den sone Rohob coninck tot Zoba.
Ooc maecte he{m} Dauid eenen naem, doe{n} hi weder qua{m}, en{de} die Siriers geslage{n} hadde int sout dal .xviij. duysent en in Gebelem xxiij. duysent
En{de} hi leyde volck in alle Edomee{n}, om te beware{n}, en{de} oordineerde een blochuys, En{de} geheel Edom was Dauid onderdanich, wa{n}t die HEERE behielt Dauid waer hi henen troc.
Also was Dauid coninc ouer geheel Israel, En{de} hi dede recht en{de} gherechticheyt alle den volcke,
Ioab sine sone Saruie was ouer dat heyr Maer Iosaphat die sone Achilud was cancelier.
Sadoch die sone Achitob, Abimelech die sone Abiathar waren priesters, Saraias was scriuer,
Banaia, die sone Ioiada was ouer Chereti en{de} Pheleti en{de} die sone{n} Dauid ware{n} priesters.
ENde Dauid sprac, Meyndi datter ooc noch yemant ouerbleue{n} is va{n} Sauls huyse, dat ick ontfermherticheyt aen hem doe om Ionathas wil?
Daer was een knecht van Sauls huyse, die hiet Siba, En{de} als die coninc die{n} tot he{m} geroepen had, sprac hi tot he{m}, Sijt ghi Siba? Hi sprac, Ia, ic bent v knecht,
Die coninc sprac, En isser noch niemant meer van Sauls huyse, dat ic Gods ontfermhertich{eyt} aen he{m} doe? en{de} Siba sprac totte{n} coninck, Daer is noch een sone Ionathan, lam aen die voete{n},
Die coninc sprack tot he{m}, Waer is hi? Siba sprac totte{n} coninc, Siet, hi is te Lodabar inde{n} huyse Machir, des soons Ammiel,
Doen sandt die coninc Dauid hene{n}, en{de} liet he{m} halen van Lodabar wt den huyse Machir, des soons Ammiel.
Doen nv MiphiBoseth die sone Ionathan des soons Sauls tot Dauid qua{m}, viel hi op zijn aensicht, en{de} aenbede hem. Dauid sprac tot MiphiBoseth, Hi sprac,
Hier ben ic v knecht, Dauid sprack tot he{m}, En vreest niet, wa{n}t ic sal ontfermherticheyt ae{n} v doe{n} om Ionathan ws vaders wil, en{de} sal v alle die ackere{n} ws vaders Sauls weder geue{n}, en{de} ghi sult daghelics aen mijn tafel broot eten,
Hi aenbede he{m}, en{de} sprac, Wie ben ic v knecht, wa{n}t ghi v aengesien hebt eene{n} dooden hondt gelijc ic ben?
Doen riep die coninc Siba den knape Sauls, en{de} sprac tot he{m}, al wat Sauls geweest is, ende al zijn geheel huys dat hebbe ic den sone ws heeren ghegeuen,
Dus arbeyt nv sinen acker, ghi en{de} uwe kindere{n}, en{de} knechte{n} en{de} brenget in, dat ws heeren sone broot si, dat hi gheuoedet worde, Maer MiphiBoseth ws heeren sone sal daghelics broot eten aen mijn tafele. Siba hadde vijfthien sone{n} en{de} twintich knechten,
En{de} Siba sprac totten coninck, Al gelijc mijn heere die coninc sine{n} knechte geboden heeft, so sal zijn knecht doen, en{de} Miphi Boseth sal ete{n} op mijn tafele, als ee{n} va{n} des conincs kindere{n}.
En{de} MiphiBoseth had eene{n} cleyne{n} sone, die hiet Micha, maer alle wat inden huyse Siba woonde, dat diende MiphiBoseth,
Maer MiphiBoseth woonde te Ierusalem, want hi adt daghelicx van des conincs tafele, ende hincte met beyde sine voeten.
ENde tgeuiel daerna dat Naas die coninc der kindere{n} Ammon sterf, en{de} zijn sone Anon regneerde in zijn stede,
Doen sprack Dauid, ick wil ontfermherticheyt doen aen Anon den sone Naas, ghelijck zijn vader aen mi ontfermherticheyt ghedaen heeft, ende sandt henen, ende liet hem trooste{n} door zijn knechte{n} ouer zijns vaders doot. Als nv Dauids knechten int landt der kindere{n} Ammo{n} quame{n},
so sprake{n} die machtige der kindere{n} Ammon tot haere{n} heere Anon, Meynt ghi dat Dauid om ws vaders eere troosters tot v gesonde{n} heeft? En meynt ghi niet dat, dat hi sine knechte{n} daerom tot v heeft gesonden, dat hi die stadt ondersoecken, ende bespieden, en{de} om keeren soude?
Doen nam Anon Dauids knechte{n}, ende schoer he{n} de{n} baert half, en{de} sneet he{n} die cleederen half af, totte{n} gordel toe, en{de} lietse gae{n}.
Doe{n} dat Dauid wert ghebootschapt, sandt hi he{n} te gemoete, wa{n}t die manne{n} ware{n} zeer leeliken bescaemt, Ende die coninc dede he{n} segghen, blijft tot Iericho, tot dat uwen baert wast, so comt dan weder.
Doe{n} die kindere{n} Ammo{n} sage{n} dat si Dauid onrecht aen daden sonden si hene{n}, en{de} huerde{n} die Siriers des huys Rohob, en{de} die Siriers tot Zoba .xx. duysent voetuolcs, en{de} vande{n} coninc Maacha duysent manne{n}, en{de} va{n} Isthob .xij. duysent manne{n}.
Doe{n} Dauid dat hoorde, sandt hi Ioab met den gheheelen heyr der crijschluyden,
En{de} die kinderen Ammon trocke{n} wt, en{de} bereyde{n} hen totten strijt, voor die duere der poorten, Maer die Sireen, va{n} Zoba van Rohob, van Isthob, van Maacha, waren alleen inde{n} velde op he{n} selue{n}.
Als nv Ioab sach dat de{n} strijt tege{n} he{m} ghestelt was, voor en{de} achter, vercoos hi wt al de ionge wtgelesen manne{n} va{n} Israel, en{de} bereyde hem tegen die Siriers,
En{de} dat ouerbleue{n} volc dede hi onder die hant zijns broeders Abisai, dat hi he{m} soude wapene{n} tegen die kindere{n} Ammon,
en{de} sprac, Ist dat mi die Siriers te machtich zijn, so coe{m}t mi te hulpe, maer ist dat v die kindere{n} Ammon te machtich zijn, so sal ic v te hulpe come{n},
Sijt een vroem man, en{de} laet ons strijde{n} voor onse volc, en{de} voor die steden ons Gods, maer die HEERE doe dat hem behaecht.
En{de} Ioab begonste den strijdt, en{de} ghinck mette{n} volcke, dat bi he{m} was om te strijde{n} tege{n} die Siriers, die terstont vlode{n} van sine{n} aensichte,
Maer doen die kindere{n} Ammon saghe{n}, dat die Siriers vlode{n}, so vlode{n} si ooc vanden aensichte Abisai, en{de} trocken in die stadt. En{de} doen keerde Ioab wederom vanden kindere{n} Ammon, en{de} qua{m} te Ierusalem,
Hierom als die kinderen Ammon sage{n}, dat die Sirien verzaecht ware{n}, en{de} dat si geslage{n} ware{n} voor Israel quame{n} si te hoope,
En{de} Adad Eeser sandt henen en{de} bracht daer wt die Siriers, die op ghene side des waters waren, en{de} leyde wt haere heyrschare, En{de} Sobach die velthooftman Adad Eser was haer prince.
Doen dat Dauid wert vercondicht, so vergaderde hi te hoope dat gheheel volck van Israel, en{de} trock ouer die Iordane, en{de} quam te Helam, en{de} de Siriers schicten hen in oordine, en{de} leyde{n} haer heyr tegens Dauid, te strijden tegen Israel,
En{de} die Siriers vlode{n} voor Israel, En{de} Dauid versloech der Siriers seue{n}hondert wage{n}s en{de} veerthich duysent rosuolcs, daer toe Sobach den velthooftman sloech hi, dat hi ter stont sterf.
Maer doen die coninge{n} die AdadEser te hulpe gecome{n} ware{n}, sage{n} dat si verwonne{n} ware{n} van Israel so zijn si veruaert geweest, en{de} vloden .lviij. duysent mannen voor Israel, en{de} maecte{n} vrede met Israel, en{de} werde{n} hen onderdanich, En{de} die Siriers vreesde{n} de{n} kindere{n} Ammon meer te helpe{n}.
ENde het is gheschiet doen dat iaer om qua{m}, inder tijt als die coninghen plege{n} wt te trecken ten oorloge om te strijde{n}, soo sandt Dauid Ioab en{de} sine knechte{n} met he{m}, en{de} alle die kindere{n} van Israel, en{de} si hebbe{n} die kindere{n} va{n} Ammon verwoest, en{de} beleyde{n} Rabba, maer Dauid bleef te Ierusalem
Als dese dingen geschieden, soo ist bi geual ghebuert, dat Dauid op eenen dach op stont nade{n} middach van sine{n} bedde, en{de} wa{n}delde op den solder des coninclijcs huys, en{de} sach vande{n} solder een vrouwe haer wassce{n}, En{de} dat wijf was zeer schoone,
En{de} Dauid sandt en{de} dede vrage{n} wat vrouwe dattet was, En{de} hem is ghebootschapt, dat was Betsabea, die dochter van Eliam, die huysfrouwe, Vrie des Hethithers,
Ende Dauid sandt, ende heeftse doen halen, Ende als si tot hem ingheghaen was, soo sliep hi by haer, En{de} ter stont is si geheylicht van haerder onsuyuerheyt,
en{de} si is in haer huys wederom gheghaen. Nv doen si een vrucht ontfanghen hadde, sandt si, en{de} liet Dauidi vercondigen en{de} seggen, Ick ben beurucht.
Dauid sandt tot Ioab, segghende, Seyndt mi Vriam den Hethiter, En{de} Ioab sandt Vria{m} tot Dauid.
En{de} Vrias quam tot Dauid, ende Dauid vraechde hem, hoe dat metten volcke, en{de} Ioab stonde, ende hoemen doorloghe voerde.
En{de} Dauid sprac tot Vriam, Ghaet neder in v huys, en{de} wascht uwe voeten. En{de} Vrias is geghaen wt sconincs huys, en{de} he{m} volchde coninclijcke spise.
En{de} Vrias leyde he{m} slapen voor die poorte des conincks huys, daer alle die knechten zijns heeren lagen, en{de} en ghinck niet neder tot zijn huys.
Ende tis Dauid ghebootschapt, van die he{m} seyde{n}, Vrias en is niet neder in zijn huis ghegaen, So sprac Dauid tot hem, En sidy niet vanden weghe ghecomen? Waerom en sidy niet af in v huys gegaen?
Vrias sprac tot Dauid, Die Arcke Gods, en{de} Israel bliue{n} in tenten, en{de} Ioab mijn heere en{de} mijns heeren knechten liggen te velde, en{de} soude ic in mijn huys gaen, om te eten en{de} te drincke{n} en{de} bi mijn huysfrouwe slapen? Bi v salicheyt en{de} bi die salicheyt mijnder zielen, ick en sal dusdanigen dinc niet doen,
Hiero{m} sprac Dauid tot Vria{m}, So blijft huyde{n} ooc hier, morghen vroech sal ic v late{n} gaen, Aldus bleef Vrias te Ierusale{m} die{n} dach, en{de} sanderdaechs daer toe,
En{de} Dauid noode hem, dat hi bi he{m} soude eten en{de} drincken, en{de} maecte he{m} droncken, En{de} tsauonts ghinc hi wt en{de} sliep op zijn bedde met zijns heeren knechte{n}, en{de} en ghinc niet neder tot zijn huys.
Ende tis ghebuert dat Dauid tsmorghens eenen brief schreef, tot Ioab, en{de} sandt die{n} door Vriam,
Hi screef aldus inden brief, Stelt Vriam inden strijt daer die alderhartste is, en{de} keert v achter hem af, dat hi verslaghen worde, en{de} sterue.
Als nv Ioab die stadt belach, so stelde hi Vria{m} aen die plaetse, daer hi wist dat dalder stercste manne{n} ware{n},
En{de} doe{n} die manne{n} wt der stadt gegae{n} zijn, en{de} strede{n} tege{n} Ioab, so vielen sommighe des volcks van Dauids knechten, En{de} Vrias de Hethiter sterf oock.
Doen sandt Ioab hene{n} ende dede Dauid bootschappe{n} alle die handelinge des strijts
en{de} gheboot den bode en{de} sprack, Als ghi alle die handelinghe des strijts wt ghesproken hebt metten coninck,
En{de} siet dat hi toornich daerom is, en{de} die coninc tot v spreect, Waer om sidy so na des stadt mueren gegaen om te striden? En wist ghi niet hoeme{n} vander mueren plach veel geschuts te schiete{n}?
Wie sloech Abimelech Ierobaals sone? En wierp niet een wijf, een stuc van eenen molensteen op hem vander muere{n}, ende doode hem tot Thebez? Waeromme hebdy v so na der mueren ghemaect? so suldy seggen, Vwe knecht Vrias die Hethiter is oock doot.
Die bode ghinc henen, en{de} quam en{de} bootschaptet Dauid al, daer hem Ioab om ghesonden hadde,
En{de} die bode sprac tot Dauid Die mannen namen douerhant tegen ons, en{de} quame{n} tot ons wt opt velt, En{de} wi waren aen hen gheuallen met een ghedruyssche, en{de} veruolchdense tot voor de duere der poorten,
En{de} die schutters schoten vander mueren geschutte op uwe knechte{n}, en{de} daer isser somige doot gebleuen, daer toe so is Vrias die Hethiter v knecht oock doot.
Dauid sprac totten bode, Aldus suldy tot Ioab seggen, En laet v dat niet qualijc beuallen, Want den wtghanck des oorloochs is verscheyden, ende tswaert verslindt nv desen, nv den ghenen, Versterct die strdijtbarighe mannen teghen die stadt, dat ghise verderft, en{de} vermaentse, om cloeckelijcken te vechten,
En{de} doen Vrias wijf hoorde, dat Vrias haer man doot was, droech si rouwe om haeren man, en{de} beweende{n},
Maer doen dat roudragen en{de} beweenen volbracht was so sandt Dauid henen, en{de} dedese in zijn huys halen, en{de} si wert zijn wijf, en{de} baerde he{m} eene{n} sone. Maer dat woort dat Dauid gedae{n} hadde, behaechde den HEERE qualijck.
ENde die HERE sandt Nathan tot Dauid. Doen hi tot he{m} gecome{n} was sprac hi tot he{m} Antwoort mi een vonnis, Daer waren twee manne{n} in een stadt, deenrijc, da{n}der arm,
Die rijcke hadde zeer veel scape{n} en{de} rundere{n},
maer die arme en had maer een cleyn schaepke{n}, dat hi gecocht hadde, en{de} hi voedet op, tot dattet groot wert, en{de} twies op bi he{m} en{de} bi zijn kindere{n} tsame{n}, Het adt van sinen broode, en{de} dranc van sinen beker, en{de} sliep in sinen schoot, en{de} hi hielt als een dochter,
Als de{n} rijcken ma{n} een gast ouer qua{m}, so spaerde hi te neme{n} va{n} sine{n} scape{n} en{de} runderen, dat hi de{n} ghaste bereyde{n} soude eenmaeltijt, die tot he{m} gecome{n} was, en{de} na{m} tscaep des arme{n} ma{n}s en{de} bereydet tot spise, den man die tot he{m} gecomen was.
Doen verbalch he{m} Dauid met grooter toornicheyt tege{n} die{n} man, en{de} sprac tot Nathan, So warachtelijc, als die HEERE leeft, die man is een kint des doots, die dat gedaen heeft,
Daer toe sal hi dat schaep vieruoudich betalen, om dat hi dat gedaen heeft, en{de} niet gespaert en heeft.
Doen sprack Nathan tot Dauid, Ghi zijt die man, die dit gedae{n} heeft, Aldus spreect die HEERE die God van Israel, Ic heb v tot eene{n} coninc gesalft ouer Israel, en{de} verlost wt Sauls hant
en{de} heb v, ws heeren huys gegeue{n}, daer toe zijn wiue{n} in uwe{n} schoot, en{de} heb v thuys van Israel en{de} va{n} Iuda gegeue{n}, En{de} zijn dese dinge{n} cleyn, ic salder v noch veel grooter toeschicken,
Waeromme hebdy dan dat woort des HEEREN veracht, dat ghi sulcken quaet voor zijn ooghen dedet? Vriam den Hethiter hebdy verslagen mette{n} swaerde, en{de} zijn wijf hebdy v tot eenen wiue genome{n}, en{de} he{m} hebdy gedoot mette{n} swaerde der kinderen Ammon.
Om deser saken wil, so en sal dat swaert, van uwe{n} huise inder eewicheyt niet ghae{n}, om dat ghi mi veracht hebt, en{de} dwijf Vrie des Hethiters ghenomen hebt, dat si v wijf soude zijn,
Hierom so spreect die HEERE, Siet ic sal ongeluc ouer v verwecken wt uwen eygenen huyse, en{de} uwe wiuen nemen voor uwe ooge{n}, en{de} salse uwe{n} naeste{n} geuen also dat hi bi uwe wiuen slape{n} sal, inde{n} oogen der Sonnen,
wa{n}t ghi hebbet heymelijc gedaen, maer ic sal dit doen voort aensichte va{n} geheel Israel, en{de} int aensicht va{n} deser Sonnen.
Doen sprac Dauid tot Nathan, Ick heb gesondicht tegen den HEERE. Nathan sprac tot Dauid, En{de} die HEERE heeft v sonde ooc wech genomen, ghi en sult niet sterue{n},
Maer wa{n}t ghi die viande{n}, des HEREN naem, door dese gheschiedenis hebt doen lasteren, so sal die sone die v gheboren is, die doot sterue{n},
En{de} Nathan ginc wedero{m} in zijn huys. Maer die HEERE sloech dat kint, dat Vrias wijf Dauiden gebaert had, dattet doot sieck wert.
En{de} Dauid badt den HEERE, om dat knechtke{n} en{de} vaste, en{de} ginc in alleen verscheyde{n}, en{de} lach opter aerde{n}
Maer die ouders zijns huys quame{n} en{de} dwo{n}ghen hem, dat hi opstaen soude vander aerden, en{de} hi en wildet niet doen, noch en adt met hen ooc ghee{n} spise.
En{de} tis gebuert, dat opten seuensten dach dat kint sterf, En{de} Dauids knechten vreesden, he{m} dat te vercondigen, dat tkint doot was, Wa{n}t si seyde{n}, Siet doe{n} tkint noch leuende was, sprake{n} wi met he{m}, en{de} hi en hoorde onse stemme niet, Hoe vele te meer sal hi he{m} mismake{n}, ist dat wi he{m} segge{n}, dat kint is doot?
En{de} Dauid sach, dat zijn knechten heymelijc spraken, en{de} hi mercte, dat tkint doot was, ende sprack tot sinen knechten, Is dat kint doot? Si seyden, Ia, tis doot,
Doen stont Dauid op vander aerden, en{de} wiesch hem, en{de} salfde hem, en{de} dede andere cleederen aen, en{de} ghinc in dat huys des HEEREN, en{de} aenbadt, en{de} doen hi weders thuys quam, begheerde hi, datme{n} hem broot voort setten soude, en{de} hi adt.
Doen spraken zijn knechte{n} tot hem, Wat reden is dat dinc, dat ghi dat doet? Doe{n} dat kint noch leefde, vaste ghi en{de} weendet, maer nv het doot is, staet ghi op en{de} etet broot?
Hi sprac, Om dat kint vaste ic en{de} weende, doen dat leefde, Wa{n}t ic dachte seggende, Wie wetet, oft mi die HEERE misschie{n} dit knechtken ghaue, dat tkindt leuende bleef,
Maer nv het doot is, wat soude ick vasten? kan ict ooc wederom gehalen? Ick sal wel tot he{m} varen, Maer ten sal niet weder tot mi comen.
En{de} doe{n} trooste Dauid zijn wijf Beth Sabee en{de} hi ghinc tot haer in, en{de} sliep bi haer, en{de} si baerde eene{n} sone, dien hiet hi Salomon, en{de} die HEERE beminde hem,
En{de} hi dede he{m} onder die hant Nathan des Propheten, die hiet hem de{n} beminde{n} des HEEREN om dat hem die HEERE beminde.
Aldus streedt nv Ioab teghen Rabba der kindere{n} Ammon, en{de} bestormde die coninclijcke stadt,
ende sandt boden tot Dauid en{de} liet hem seggen, Ick heb gestrede{n} tegen Rabba, en{de} die water stadt is inteneme{n}
aldus neemt nv te hoope douerbleuen volck ende beleghert die stadt en{de} wintse, op dat als si van mi gewonne{n} ware, die verwinninge minen name niet toegheschreuen en worde.
Aldus nam Dauid alle tvolck te hoope, en{de} trock wech, en{de} streedt tegen Rabba, en{de} wa{n}tse,
en{de} na{m} die croone Melchon haer conincs van sine{n} hoofde, die int gewichte een po{n}t gouts hadde, en{de} edele gesteente{n}, en{de} wert Dauid op zijn hooft geset, en{de} voerde zeer vele roofs wter stadt.
Maer tvolc va{n} daer binnen, leyde hi wt, en{de} leydese onder ysere{n} sage{n} en{de} haken, en{de} yseren beytels, en{de} leydese ouer als tigelstenen, So dede hi alle den steden der kinderen Ammon, Doen keerde Dauid en{de} al theyr weder tot Ierusalem.
ENde tgeuiel daer na, dat Absalom Dauids sone hadde een schoone suster die hiet Thamar, Ende Ammon Dauids sone, kreechse lief,
so dat Ammon cranck lach, om Thamars zijns susters wille, wa{n}t si was een maecht, ende het dochte Ammon swaer te zijn, dat hi met haer yet oneerlijcks soude bedriuen.
Ammon hadde eene{n} vrient die hiet Ionadab een sone Simmea Dauids broeder en{de} die selue Ionadab, was een zeer wijs man
die seyde tot he{m}, Waerom wordy so mager ghi conincs sone, van dage te dage? Waerom en geefdijt mi niet te kenne{n}? Doe{n} sprac Ammo{n} Ick heb Thamar mijns broeders Absaloms suster lief gecrege{n},
Ionab sprac, en{de} antwoorde he{m}, Legget v op v bedde, en{de} maect v cra{n}c als uwe vader dan coemt, om v te besoecke{n} so segt tot hem, Ick bidde v, laet mijn suster Thamar comen, dat si mi te eten gheue, en{de} make voor mi eten, dat ict aensie, ende van haerder handt ete.
Aldus ghinc Ammon ligge{n}, en{de} maecte he{m} cranck, Als die coninck hem nv qua{m} besoeckon, so sprac Ammon totten coninc, Ic bidde v, laet mijn suster Thamar comen, dat si mi een suype{n} oft twee make, en{de} dat ict va{n} haerder hant ete.
Doen sandt Dauid na Thamar tot haer huys, en{de} dede haer segge{n}, Gaet henen in Ammo{n}s huis ws broeders, en{de} maect hem een spijse,
Thamar ghinck in, in Ammo{n}s haers broeders huis, en{de} hi lach te bedde En{de} si nam meel en{de} mengdet, en{de} zoodt voor zijn oogen, en{de} koocte he{m} een zuipen,
E si nam dat gerechte en{de} goot wt voor hem, Maer hi weigerde he{m} te ete{n}. En{de} Ammon sprac, Laetse alle va{n} mi wt gae{n}. En{de} als si allegader wtgelaten ware{n} va{n} he{m},
Doen sprack Ammon tot Thamar, Brengt dat eten in die kamer, op dat ict va{n} uwer ha{n}t ete, Doen nam Thamar dat zuipe{n} dat si gemaect hadde, en{de} bracht tot Ammon haeren broeder in die camer,
en{de} doe{n} si dat tot he{m} bracht, dat hijt eten soude, doen greep hise en{de} sprac tot haer, coemt slaept bi mi, mijn suster,
Si sprack tot hem, En wilt mi niet vercrachte{n}, mijn broeder, Want dat onbehoorlijc is in Israel, En wilt niet doen sulcken sotheyt,
Want ic en soude niet die schande konne{n} gedrage{n} en{de} ghi sout zijn, als een va{n} die sotte{n}, va{n} Israel, Maer spreect lieuer mette{n} coninc, die en sal mi v niet o{n}tsegge{n}
Maer hi en wildese niet hooren, en{de} hi verweldichdese, en{de} vercrachtese, en{de} sliep bi haer
En{de} Ammon wert wter maten hatende haer also dat den haet grooter was, dan die liefde oyt te voren was gheweest, En{de} Ammon sprack tot haer, Maect v op en{de} ghaet wech,
Si sprack tot hem, Dit quaet is grooter dan dat ander dat ghi te voren aen mi ghedaen hebt, dat ghi mi wt stoot. Hi en gaf haerder stemmen gheen ghehoor,
maer hi riep sinen knecht die hem diende, en{de} sprac, Drijftse va{n} mi wt, en{de} sluit die duere achter haer toe,
En{de} si hadde eene{n} rock aen die totte{n} enkelen toe lanc was Want sulcke rocken droegen des conincs dochteren, also lange als si maechden waren. En{de} zijn dienaer stietse wt ende sloot die duere achter haer toe,
En{de} Thamar spreyde asschen op haer hooft, en{de} scoerde de{n} lange{n} rock die{n} si aen hadde, en{de} leyde{n} haer hant op haer hooft, en{de} ghinc daer henen, en{de} crijsscede,
En{de} haer broeder Absalom sprac tot haer, Heeft v broeder Amnon bi v geweest? Nv mijn suster, swijcht stille, Tis v broeder en neemt die sake so niet ter herte{n}. Also bleef Thamar alleene verdwijne{n}de in Absaloms haers broeders huys.
En{de} doe{n} die coninc Dauid, dat al hoorde, soo wert hi zeer bedroeft, En{de} hi en heeft Amno{n}s zijns zoons gheest niet willen bedroeue{n}, wa{n}t hi he{m} beminde, om dat zijn eerstgebore{n} sone was
En{de} Absalom en sprack niet met Ammo{n}, noch quaet, noch goet, Maer Absalom hatede Amno{n}, om dat hi zijn suster Thamar vercracht hadde.
En{de} tis gebuert ouer twee iare{n}, dat Absaloms schapen gheschoren werden tot Baal Asor, die onder Ephraim leghet, en{de} Absalom noode alle des conincs kinderen,
ende quam, totten coninc en{de} sprac, Siet, ws knechts scapen sullen geschoren worden, Ick bid v, dat die coninck met sinen knechten, ghae mede tot sinen knechte,
Die coninc sprack tot Absalom, Neen mijn sone, En wilt niet bidden dat wi alle come{n}, op dat wi v niet en beswaren, Ende doen hi hem benoodichde en woude hi niet comen, Maer hi gebenedide hem
Absalom sprack, Ick bidde v, laet toch Ammon mijn broeder met ons comen? En{de} die coninck seyde tot hem, Ten is niet van noode dat hi met v gae,
Doe{n} benaudichde he{m} Absalom, dat hi Ammo{n} met hem liet, en{de} alle des conincs kinderen?
Absalom hadde een maeltijt bereyt, als eens conincks maeltijt en{de} hi geboot sine{n} knape{n}, en{de} sprac, Siet daer op, als Ammon verhuecht wort vande{n} wijn ende ick tot v segghe, Slaet Ammon en{de} doodet hem, dat ghi dan niet en vreest, want ic hebt v geheete{n}, Sijt verstout en{de} frissche ma{n}ne{n}.
Also deden Absaloms knapen tegen Ammon, so hen Absalom ghebode{n} hadde. Doen stonden alle die kinderen des conincs op, en{de} elck sadt op sinen muyl, en{de} vluchte,
En{de} doe{n} si noch op den wech ware{n}, so qua{m} dat geruchte voor Dauid, dat Absalom alle des conincs kinderen hadde verslaghen, also datter niet een van hen ouer bleuen en ware.
Doen stont die coninc Dauid op, en{de} scoerde zijn cleederen, en{de} viel neder opter aerden en{de} alle die knechten die om he{m} stonde{n} schoerden die kleedere{n}.
Doen antwoorde Ionadab die sone Simmea des broeders Dauids, en{de} sprac, Mijn Heere die coninc en dencke niet dat alle die kinderen des conincs doot geslagen zijn, maer Ammo{n} is alleene doot, Wa{n}t hi was in de{n} hate va{n} Absalom, va{n} die{n} dage aen, doen hi zijn suster Thamar vercrachte
Aldus en neme mijn heere die coninc dit niet ter herte{n}, datme{n} seyt, dat alle die kinderen des conincs doot zijn, maer Ammo{n} is alleen doot.
Maer Absalom vluchtede. En{de} die knape opter wachte, hief zijn ooghen op en{de} sach en{de} siet, een groot volc qua{m} opte{n} wech na malcanderen door eene{n} siwech, aen der side{n} des berchs.
Doen sprac Ionadab totten coninck siet, die kindere{n} des conincs zijn tege{n}woordich Also v knecht geseyt heeft, also ist vergaen,
En{de} doen hi wt hadde gesproke{n}, siet, doen quame{n} die kindere{n} des conincs, en{de} hieuen haer stemme{n} op, en{de} weende{n}, Die coninc en{de} alle zijn knechten weende{n} ooc met groote{n} gekrijssche.
Absalom vluchtede, en{de} trock tot Tholomai den sone Ammihud, den coninc te Gessur. Hiero{m} droech Dauid rouwe en{de} beweende sine{n} sone Ammon veel dage{n}.
Maer doe{n} Absalom vluchtede, en{de} te Gessur gecomen was, so was hi aldaer drie iare{n}.
En{de} die coninc Dauid hielt op te veruolge{n} Absalom om dat hi vertroost was va{n} Ammons doot.
MAer als Ioab die sone Seruie verstont dat des conincs herte gekeert was tot Absalom,
so sandt hi tot Thecua en{de} haelde daer een wijse vrouwe, en{de} sprack tot haer, Veynst v dat ghi rouwe draecht, en{de} trect rou kleederen aen, ende en salft v niet met olie maer stelt v dat ghi zijt als een vrouwe, die langen tijt rouwe gedrage{n} heeft, ouer eene{n} dooden,
en{de} sult totte{n} coninc ingae{n}, en{de} aldusdanige redenen met he{m} spreken, Maer Ioab stelde die woorden in haeren mondt.
Als nv die vrouwe van Thecua ingegaen was tot den coninck, so viel si ter aerden, en{de} aenbat en{de} sprac, Behoudt mi, coninck,
Die coninck sprac tot haer, Wat saken hebdy? Si antwoorde Wee mi, Ic be{n} een vrouwe een weduwe, want mijn man is gestoruen,
En{de} uwe maerte hadde twee sone{n}, die twistede{n} tege{n} malcanderen, opt velt, en{de} daer en was niemant diese konste verbiede{n}, en{de} deen sloech de{n} andere{n} en{de} doode he{m},
En{de} siet, nv staet die geheele maechscap op tege{n} uwe maerte, en{de} segge{n}, Gheeft die{n} herwaerts, die sine{n} broeder verslagen heeft, dat wi he{m} doode{n} voor die ziele zijns broeders, die{n} hi gedoot heeft, en{de} dat wi ooc de{n} erfgenaem wtroeye{n}, en{de} soecken mijn vo{n}cke wt te blussche{n} die noch ouer bleuen is, dat mijn man gheenen naem en{de} niet ouer en bliue op der aerden.
En{de} die coninc sprac totten wiue, Gaet in v huys, Ick sal voor v ghebieden.
Ende dat wijf va{n} Thecue sprac totte{n} coninc, Mijn heere coninck, die misdaet si op mi en{de} op mijns vadirs huys, maer die coninc en{de} sine{n} troo{n} si ontschuldich.
Die coninck sprack, So wie teghen v spreect, dien brengt tot mi, en{de} hi en sal daer niet toe doe{n}, dat hi v meer aentaste
Si sprac, Die coninc gedencke des HEREN zijns Gods, dat die naesten des bloets niet te vele en worden, om te wreken, en{de} mine{n} sone niet en verdoen, Hi sprac also warachtelijc als God leeft, daer en sal ghee{n} har van uwen sone opter aerden vallen.
En{de} dat wijf sprack, Laet uwe maerte, tot minen heere den coninc een woort segge{n}. Hi sprac segt op,
Dat wijf seyde, Waero{m} hebdy soodanigen dinge{n} gedacht tege{n} Gods volc? en{de} die coninc heeft gesproke{n} dit woort dat hi hem besondige, en{de} sine{n} verstootene{n} niet weder en laet halen?
Wa{n}t wi sterue{n} allegader als water vallen wi inder aerde{n}, dat niet weder en coemt, Noch God en wil niet, dat die ziele vergae, Maer hi verhaelt en{de} ouerdenct, dat hi niet heel en vergae, die verstooten is.
Aldus ben ic ingecome{n}, om met mine{n} Heere de{n} coninc dit woort te spreken, in die tegenwoordicheit des volcs, wa{n}t uwe maerte dacht, seggende, Ic sal totte{n} coninc spreke{n} messchie{n} hi sal doen dat zijn maerte seyt,
En{de} die coninc heeft verhoort, dat hi zijn dienstmaerte verlosse vander hant, alle der ghenen, die mi met minen sone wt roeye{n} willen vander erffenisse des HEREN,
En{de} laet v maerte segge{n}, dat mijns Heere{n} des conincs woort sal zijn als een heylighe offer Want mijn Heere die Coninck is als een Enghel Gods, dat hi noch door gebenedijnge noch door veruloeckinge en verandert daerom is die HEERE uwe God met v.
En{de} die Coninc antwoorde en{de} sprac totten wiue, En verbercht va{n} mi niet dwoort dat ic v vrage, Dat wijf sprack, Mijn heere die Coninc spreke,
Die coninc sprack, En is die hant Ioab niet met v in alle dese? Dat wijf antwoorde en{de} sprac, Bider salicheyt uwer zielen, mijn heere coninc, daer en is niema{n}t anders noch ter rechter, noch ter slincker siden van alle dese saken, so mijn heere die coninc gesproke{n} heeft, Want v knecht Ioab heuet mi selue gebode{n}, en{de} heeft uwer maerte{n} dat al ingegeue{n},
dat dese figuere van deser sake{n} soude keere{n}, dat heeft v knecht Ioab gedae{n}, Maerghi, mijn heere coninc zijt wijs soo een engel Gods wijsheyt heeft, dat ghi alle dinck verstaet opter aerden.
Doen sprac die coninck tot Ioab, Siet, ick te vreden gestelt en{de} versoent wesende, heb gedaen naer uwe woorde{n}, Aldus gaet hene{n} en{de} brengt de{n} iongelinc Absalom weder,
Doen viel Ioab op zijn aensicht ter aerde{n}, en{de} aenbadt en{de} da{n}cte de{n} coninc en{de} sprac, Huyde{n} merct v knecht dat ic genade vonden heb voor uwe oogen, mijn Heere coninck, Want ghi mijn Heere coninc hebt volbracht dat woort ws knechts
Ende Ioab stont op, en{de} troc te Gessur, ende bracht Absalom tot Ierusalem.
Maer die coninck sprack, Laet hem weder thuys gaen en{de} mijn aensicht niet sien, Also qua{m} Absalom weder in zijn huys, en{de} en sach sconincs aensicht niet.
Maer in alle Israel en was so scoone{n} ma{n} niet, noch so zeer rustich om aensien als Absalom, Vanden solen zijnder voeten aen, totte{n} oppersten zijns hoofts toe, en was gee{n} vlecke aen he{m},
En{de} alsme{n} zijn hooft scoer dat ghebuerde gemeynlijc alle iare, Want twas hem te swaer, datment afscheere{n} moeste, so woech thar zijns hoofts, tweehondert siklen naer den ghemeynen gewichte
En{de} Absalom werde{n} drie sone{n} gebore{n}, en{de} een dochter die hiet Thamar, en{de} was een schoon wijf van gedaente{n},
Alsoo bleef Absalom twee iaren te Ierusalem, dat hi sconincs aensichte niet en sach.
En{de} Absalom sadnt tot Ioab dat hi hem totte{n} coninc seynden soude, en{de} hi en wilde tot hem niet comen, ende hi sandt anderwerf, en{de} noch en wilde hi niet comen,
Doen seyde hi tot sinen knechte{n}, Ghi weet tstuck ackers Ioab neffens den minen, en{de} hi heeft gerste daer op, aldus gaet hene{n}, en{de} steket met vyer aen, Doen ontstake{n} Absaloms knechten dat stuc met vyer,
Ende Ioabs knechten quame{n} tot he{m} met geschuerde{n} cleederen, en{de} seyde{n}, Absaloms knechten hebben dat stuck lants met vyer aengesteke{n} Doe{n} stont Ioab op, en{de} qua{m} tot Absalom in huys en{de} sprac tot he{m}, Waero{m} hebbe{n} v knechte{n} mijn core{n} met vier aengesteke{n}?
Absalom sprac tot Ioab, Ic sandt biddende tot v, en{de} dede seggen, dat ghi tot mi soudt come{n}, om dat ick v totten coninc soude seynden, en{de} doe{n} seggen, Waero{m} ben ic van Gessur gecome{n}? Twaer mi beter dat ic noch daer ware, Aldus bid ick dat ick mach des conincks aensicht sien Maer is hi aendachtich mijnder misdaet, so doode hi mi,
En{de} Ioab ginc in totte{n} coninc en{de} bootscapte he{m} dat. En{de} Absalom is geroepen, en{de} is in gegaen totten coninc, en{de} hi aenbadt op zijn aensichte ter aerde{n} voor den coninck, En{de} die coninck kuste Absalom.
ENde tgeuiel daer na dat Absalom hem liet make{n} wage{n}s, en{de} rosuolc, en{de} vijftich manne{n} dat zijn lackeye{n} waren,
En{de} Absalom stont smorgens vroech op, en{de} ghinc aenden wech bi die poorte, en{de} als yemandt een sake had dat hi tot sconincs vonins come{n} soude, riep he{m} Absalom tot he{m} en{de} sprac, Wt welcke stadt sidy? Als die da{n} sprac, V knecht is wt ee{n} vande{n} geslachte{n} va{n} Israel,
so sprac Absalom tot he{m}, V sake dunct mi recht en{de} slecht, maer ghi en hebt geene{n} verhoorder vande{n} coninc gestelt. En{de} Absalom sprac ooc,
O wie sal mi tot eenen rechter stellen inden lande, dat alleman tot mi quame, die een sake hadde, dat ict vonniste dat rechtuaerdich ware?
Ende als yemant tot hem quam, dat hi he{m} groete{n} soude, so stac hi zijn hant wt, en{de} greep he{m}, en{de} custe hem,
Op dese maniere dede Absalom alle Israel, als si quamen voort gherechts totte{n} coninc, en{de} beweechde also dat herte der mannen va{n} Israel.
Maer na vier iare{n} sprack Absalom toten coninck, Ick sal wech gae{n} en{de} mijn belofte tot Hebron voldoe{n}, die ic de{n} HEERE beloeft hebbe,
Wa{n}t v knecht dede een belofte, doen ic te Gessur in Sirie{n} woonde, en{de} sprack, Ist dat mi die HEERE weder tot Ierusalem brengt, sa sal ic de{n} HERE een offerhande doen,
Die coninc sprack tot hem Gaet henen met vreden, Ende hi stont op, ende ghinck tot Hebron.
En{de} Absalom hadde bespieders wtgesonden in alle geslachte{n} va{n} Israel, en{de} doe{n} segge{n} Als ghi der basoenen geluyt hooren sult, so segt, Absalom sal regnere{n} tot Hebro{n},
Daer ginghen twee hondert mannen met Absalom, van Ierusalem geroepen, maer si ginghen simpelijc en{de} en wisten vander saken niet.
Absalom seynde oock nae Achitophel den Gilonite Dauids raetsman, wt zijnder stadt Gilo, Als hi nv den offer dede, so wert dat verbont sterck en{de} dat volck liep toe en{de} vermeerderde hem met Absalom.
Doen quam daer een bode, en{de} ghaft Dauiden te kennen en{de} sprac, Wt geheelder herten volcht alle Israel Absalom nae.
Dauid sprac tot alle zijn knechten, die bi hem ware{n} te Ierusalem, Staet op, laet ons vluchten want hier en sal gheen ontloopen zijn voor Absalom, Haest v, dat wi ghaen, op dat hi ons niet en verrassce, en{de} grijpe ons, en{de} bre{n}ghe een ongheluc op ons, en{de} slae die stadt metter scharpte{n} des sweerts,
Doen sprake{n} die knechten des Conincs tot hem, Al wat onse Heere die Coninck ghebiet, dat sullen wi dijn knechte{n} volbrengen,
En{de} die coninc ghinc wt te voete, met sinen geheelen huyse, En{de} die Coninc liet thien bislaperssen om dat huys te bewaren.
En{de} doen die Coninck en{de} alle dat volc te voete wt quamen, so gingen si verre vande{n} huyse,
en{de} alle zijn knechten ghingen neffens hem, daer toe alle die legione{n} Cerethi en{de} Pheleti, en{de} alle Gethiten, seshondert strijtbaer stercke mannen, die van Geth te voete gecomen ware{n}, ginghen voor den Coninck wech.
En{de} die Coninck sprack tot Iethai den Gethiter, Waeromme gaet ghi ooc met ons? Keert wederomme en{de} blijft biden Coninc, want ghi zijt vremt en{de} gecomen wt v plaetse,
ghisteren sidi ghecomen, en{de} huyden wordi alreets bedwongen met ons te gaen? Ic sal gaen werwaerts ic can ghegaen, keert wederom, en{de} leyt uwe broederen met v, Die HEERE doe met v barmharticheyt, en{de} waerheyt, want ghi hebt ghetoont ghenade en{de} trouwe
Iethai antwoorde en{de} sprac So warachtelijck als die HEERE leeft, en{de} so warachtelijc als mijn Heere die Coninc leeft, in so wat plaetse ghi mijn Heere die coninc zijn sult, het gerake totter doot oft totte{n} leuene, daer sal v knecht ooc zijn,
Dauid sprack tot Iethai, So comt ende gaet mede. En{de} Iethai ginc mede ouer ende die Coninc en{de} alle die mannen die met hem waren, en{de} alle die ander ghemeyn menichte,
En{de} alle gader weenden si met luyder stemme{n}, ende alle tvolc ghinck mede ouer. En{de} die coninc ginc ouer die beke Cydron, ende alle tvolc ginc voor opten wech des olijfbooms die totter woestinen ghaet.
Maer Sadoch die priester quam ooc, en{de} alle die Leuiten met hem, en{de} droeghen die Arcke des verbonts Gods, en{de} stelde{n}se daer henen, En{de} Abiathar ginc opwaerts tot dat alle tvolc vander stadt wt quam,
Ende die Coninck sprack tot Sadoch, Brenghet die Arcke Gods weder in die stadt, vinde ic genade voor die oogen vanden HEERE, so sal hi mi weder ouerbrenghen, en{de} salse my laten sien en{de} sine{n} tabernakel,
Maer seyt hi tot mi, Ghi en behaecht mi niet, ick ben bereyt te doen dat hem belieft.
En{de} die Coninck sprac totten priester Sadoch, O ghi sie{n}der, keert wederom met vrede in die stat, en{de} Ahimaaz v sone, ende Ionathas die sone Abiathar, beyde v kinderen laet bi v bliue{n},
Siet ic sal verbercht worde{n} op dat vlacke veldt der woestine{n}, tot datter een bootschappe van v come, ende gheuet mi te kennen,
Also brachten Sadoch en{de} Abiathar die Arcke Gods weder te Ierusalem en{de} bleuen aldaer,
Maer Dauid ghinc opte{n} olyberch climmende, en{de} weende, beruoets met bloote{n} voete{n} gaende, en{de} zijn hooft was bedect, Daer toe alle dat volck dat bi hem was, hadde elck zijn hooft bedect, en{de} ghinck op en{de} weende,
En{de} doent Dauid gebootscapt wert dat Achitophel int verbont met Absalom was, so sprack hi HEERE maect den raet Achitophel tot sotheyt.
En{de} doen Dauid op die hoochte qua{m} daermen God aenbidden soude, Siet, doen ghemoete hem Chusai die Arachiter, met ghescoorde{n} rocke, en{de} aerde veruult op zijn hooft
En{de} Dauid sprac tot hem, Ist dat ghi met mi ghaet, so suldi mi tot eenen last zijn,
Maer waert dat ghi weder in die stadt ghinct, en{de} seydet tot Absalom, Ic ben uwe knecht, o coninck laet mi leuen, ghelijck ick ws vaders dienaer gheweest ben, so wil ick v dienaer wesen, da{n} suldi den raet Achitophel te niet doen,
Hebt Sadoch ende Abiathar die priesters m{et} v, al wat ghi hoort wt des conincs huyse, dat gheeft te kenne{n} de{n} priestere{n} Sadoch en{de} Abiathar,
Want haer twee sonen Ahimaaz Sadochs ende Ionathas Abiathars sonen, door die selue suldi mi ontbieden alle woort, dat ghi hoore{n} sult,
Als nv Chusai die vrient Dauid, in die stadt, En{de} Absalom qua{m} oock te Ierusalem.
ENde doen Dauid een weynich vander hoochten des berchs voorby ghegaen was, siet, doen ontmoete hem Siba Mephiboseths knape met een paer ezelen ghesadelt, daer op ware{n} twee hondert broode{n}, ende hondert stucke{n} rosinen, en{de} hondert stucken vyge{n}, en{de} twee flessce{n} wijns,
Doe{n} sprac die coninc tot Siba, Wat willen dese dinghe{n} beteekenen? Siba antwoorde, en{de} sprac, Mijn Heere coninc die ezelen sullen voor dat ghesin des conincs zijn, om daer op te rijden, en{de} die brooden en{de} die vighe{n} voor die knapen te eten, en{de} den wijn te drincke{n}, als si moede worden inder woestinen,
Ende die coninc sprac, Waer is ws Heeren sone? Siba sprac totten coninc. Hi bleef te Ierusalem, Wa{n}t hi sprac, Huyden sal mi dat huys Israhel mijns vaders rijck wedergeuen,
Dye coninc sprac tot Siba, Het si al uwe, dat Mephiboseth toe heeft behoort, Siba sprac met aenbidde{n}, Ic bidde v, laet mi genade vinde{n} voor v, mine{n} Heere die coninc.
Hier na quam die coninc Dauid tot Bahurim, ende siet, daer ghinck een man wt vande{n} gheslachte des huys Sauls, die hiet Semei, Geras sone, die ghinck wt, en{de} vloecte,
en{de} wierp tege{n} dauid met steene{n}, en{de} tege{n} alle dauids des conincs knechte{n}, Want alle tvolc ende al die machtige strijtbarige mannen waren tot zijnder rechter en{de} slincker side{n},
Maer aldus sprac Semei doe{n} hi den coninc vermaledide, Gaet wt, ghaet wt ghy man dye bloetstorter, ghy Belials man,
die HEERE heeft v ghehouden, alle dat bloet van Sauls huys, dat ghy in zijn plaetse dat conincrijcke inghenomen hebt, Nv heeft die HEERE dat rijck ghegheuen in Absoloms ws soons handt, ende siet, nv druct v uwe ongheluck, want ghy zijt een bloetstorttende man.
Maer Abisai Seruie sone sprac totten coninc, Waerom vloect dese hont die steruen sal, minen Heere de{n} coninc? Ic sal ghaen hene{n}, ende hem den cop af houwe{n},
Die Coninc sprac, Ghi kindere{n} Seruie wat heb ic met v te doen? Laet he{m} vloecke{n} Wa{n}t die HEERE heeft he{m} geheete{n}, Vloect Dauide{n}, Wie mach nv segge{n}? Waerom doet ghi also?
En{de} Dauid sprac tot Abisai en{de} tot alle zijn knechte{n}, Siet, Mijn sone die va{n} mine{n} liue gecomen is, staet na mijn leuen, Waerom nv oock te meer niet Ieminis sone sal mi vermaledie{n}? Laet he{m} geworde{n} dat hi my vloecke naden gebode Gods, Wa{n}t die HERE heuet he{m} geheeten,
Messchien die HERE sal mijn allendicheit aensie{n}, en{de} mi voor dese vloecke{n} met goet loonen,
Also ginc Dauid met sijn luyden ouer de{n} wech, Maer Semei ginc aen die side des berchs neffens he{m} henen, en{de} hi vloecte, en{de} wierp met steene{n} tot hem, ende besprengden met aerden clotten.
Ende die coninc qua{m} moede in met alle de{n} volcke dat bi he{m} was, en{de} hi vermaecte he{m} aldaer
Maer Absalom ende alle tvolc der ma{n}ne{n} va{n} Israel quame{n} te Ierusalem, En{de} Achithophel met he{m},
Doen Chusai die Arathiter Dauids vrient tot Absalom in qua{m}, so sprac hi tot Absalom, Weest ghegruet Heere Coninc, geluc Heere coninc,
Absalom sprac tot Chusai, Is dat uwe dancbaerheyt aen uwe{n} vrient? waerom en sidi niet met uwen vrient getrocke{n}?
Chusai sprac tot Absalo{m}, Also niet want ick sal dien toe behooren, dien die HERE verkiest en{de} dit volc, ende alle man in Israel, die{n}s wil ic zijn, en{de} bi he{m} bliue{n},
Ten anderen op dat ick dat ooc segge Wie{n} soude ick diene{n}? En soude ic niet des coni{n}cs sone diene{n}? so ic uwen vader ghehoorsaem geweest hebbe, so wil ic ooc voort aen v gehoorsaem zijn.
Ende Absalom sprac tot Achithophel Houdet tesamen raet, wat sullen wi moete{n} doen?
Achithophel sprack tot Absalom, Beslaept ws vaders bislaperssen, die hi hier gelaten heeft, om dat huys te beware{n}, Soo sal alle Israel hoore{n}, dat ghi uwe{n} vader besmet gemaect hebt, so sal alle der ghenen hant dye bi v zijn, coender worden,
Hierom sloegen si Absalom een tente op de{n} soldere, ende Absalom besliep zijns vaders bislapersse, voor die ooge{n} des geheelen Israels,
Wa{n}t de{n} raet van Achithophel die hi ghaf in dien daghe{n}, was gelijckerwijs oft yema{n}t God om raet geuraecht hadde So was alle Achithophels raet, en{de} als hi met Dauid was en{de} als hi was met Absolom.
ENde Achithophel sprack tot Absalom, Ic sal twaelf duysent manne{n} wt lesen, ende mi op make{n}, en{de} Dauid veruolge{n} in deser nacht,
en{de} wil he{m} oueruallen, die mat ende moede is, en{de} sal he{m} verslae{n} en{de} als al tvolc dat bi he{m} is vluchtet, so sal ic de{n} coninc allee{n} verslae{n},
en{de} alle tvolc weder tot v bre{n}ge{n} gelijckerwijs een ma{n} wederom plach te come{n}, Wa{n}t ghi soect allee{n} eene{n} ma{n}, en{de} so blijft alle tvolc met vrede{n},
Dat woort docht Absalom goet zijn, en{de} alle de{n} ouders va{n} Israel.
Maer Absalom sprac Roept Chusai de{n} Arachite en{de} laet ons ooc hoore{n}, wat hi daer toe seyt,
Ende doe{n} Chusai tot Absalom in qua{m}, so sprac Absalom tot he{m}, Aldusdanige rede{n} heeft Achitophel gesproke{n}, Segt ghi, sullen wi dat doen oft niet? Wat raet gheef di?
Doen sprack Chusai tot Absalom, Het en is geene{n} goede{n} raet, die Achitophel op dese reyse gegeuen heeft,
En{de} Chusai seyde noch voort, Ghy kent uwe{n} vader wel, en{de} zijn luyde{n}, dat si sterck zijn, en{de} toornich van moede, als eenen beere, dyen zijn ionge{n} opt velt gerooft zijn, Daer toe is v vader een oorloochs man, ende en sal nyet versuyme{n} mette{n} volcke,
hy heeft he{m} messcie{n} nv ergens in een gracht verborge{n}, of elders op een plaetse daert he{m} belieft Waert dat gesciede dat eenich va{n} die eerste reyse inde{n} beghinne viel en{de} daer quame een gecrijsch en{de} sprueke, Daer is eenen nederslach en{de} plage geschiet, int volck dat Absalom nauolchde,
so soude elc verzaecht worde{n} van herten, die oock anders vroom is, en{de} een herte heeft als eenen leeu, Wa{n}t alle Israel weet, dat v vader sterc is, en{de} dat die alderstercste mannen vroom zijn, die bi hem zijn.
Maer dat dunct mi eene{n} goede{n} raet te wesen, die ic rade Laet alle Israel tot v vergadere{n}, va{n} Dan ae{n} tot Bersabee toe, so vele als des zants bider zee, en{de} uwe{n} persone trecke onder hen int midde{n},
so sullen wise oueruallen, in wat plaetse dat wise vinde{n}, en{de} wi sullense ouerdecke{n}, en{de} ouer hen come{n} gelijc den dauwe opter aerde{n} valt, also dat wi va{n} alle sinen ma{n}nen die bi he{m} zijn niet eene{n} ouer en late{n},
Ist ooc dat hi he{m} in een stadt vergadert, so sal alle dat geheele Israel zeelen aen die selue stadt worpen, ende in die beke trecken, datmender niet een steenken en vinde,
Doen sprack Absalom, en{de} elck man van Israel, Den raet Chusai des Arathiten is beter, dan Achitophels raet. Maer door des HEEREN wille is te niet gedaen Achitophels profitelike{n} raet, op dat die HERE ongheluc ouer Absalom brenge{n} soude,
En{de} Chusai sprac tot Zadoch en{de} Abiathar den priestere{n}, Also en{de} also heeft Achitophel Absalom, en{de} den ouders va{n} Israel gherade{n}, Maer ic hebbe aldus en{de} aldus gerade{n}.
Aldus seynt nv haestelic wech, en{de} laet Dauide{n} te ke{n}ne{n} geue{n}, en{de} segt En blijft desen nacht niet op dat vlacke velt der woestinen, maer maect v sonder vertrecke{n} daer ouer, op dat die coninck misschien niet verslonde{n} en worde, en{de} alle dat volc dat bi he{m} is,
Ionathas en{de} Achimaas stonde{n} bi die fonteyne Rogel. En{de} een maerte ginc hene{n}, en{de} bootschaptet hen, En{de} si ginge{n} om die bootschap te drage{n} de{n} coninck Dauid, Wa{n}t si en mochte{n} he{n} niet laten sien, oft in die stadt come{n}
Maer een knechtke{n} sachse, en{de} gaft Absolom te kenne{n}, Maer si ginge{n} beyde haestelick wech, en{de} quame{n} in ee{n}s ma{n}s te Bahurim, dye hadde eene{n} put in zijn voorhof, daer daelde{n} si in
En{de} dat wijf na{m} en{de} spreyde een decsel ouer des puts gat, en{de} si stroyde gortte daer ouer oft zijt gedroocht hadde datment niet en mercte,
Als nv Absaloms knechte{n} totten wiue int huys quamen spraken si, Waer is Achimaas en{de} Ionathas? So sprac dat wijf tot he{n}, Si ginge{n} geringe door, doen si een luttel waters geproeft hadden En{de} doen si sochte{n}, en{de} niet en vonde{n}, gingen si weder tot Ierusalem,
En{de} doe{n} si wech ware{n}, clommen si wten putte, en{de} ginge{n} hene{n} en{de} bootscapte{n}t de{n} coninc Dauid, en{de} sprake{n} Staet op, en{de} gaet haestelijc ouer dat water, wa{n}t also en{de} also heeft Achitophel raet tege{n} v gegeuen.
Doen stont Dauid op, ende alle tvolc dat bi he{m} was, en{de} ginge{n} ouer die Iordane, tot dattet lichte{n} morghe{n} wert, en{de} eer dwoort ontdect wert, Ende ten ghebrac niet aen eene{n}, die ouer die Iordane niet gegae{n} en ware,
Als Achitophel sach, dat sine{n} raet niet voort geghaen en was, sadelde hi sinen ezel, en{de} maecte he{m} op, en{de} trock thuys in zijn stadt ende beschicte zijn huys, en{de} verhinc he{m} selue{n} en{de} sterf, en{de} wert begraue{n} in zijns vad{er}s graf.
En{de} Dauid qua{m} inde{n} heyrlegher en{de} Absalom troc ouer die Iordane ende al die manne{n} va{n} Israel met he{m}
Ende Absalom hadde Amasa in Ioabs stede geset ouer dat heyr. Maer Amasa was eens mans sone, die Ietra hiet, ee{n} Israelijt, die welcke was ingegae{n} tot Abigail Naas dochter, seruie suster, die Ioabs moeder was,
En{de} Israel en{de} Absalom leegerde{n} he{n} inde{n} lande Galaad,
Doe{n} Dauid inde{n} heyrleger ghecome{n} was, doe{n} brachte{n} Sobi Naas sone va{n} Rabbath der kindere{n} Ammo{n} ende Machir Ammiels sone va{n} Lodabar ende Barsillai een Galeadijt va{n} Roglim,
bed werck, beckens, aerde{n} vaten, tarwe, gerste, meel, dunsse, boone{n}, wicke{n}, gortte,
huenich, boter, scape{n} ende rundere{n}, ende kaese tot Dauid en{de} totte{n} volcke dat bi he{m} was, om te eten want si dachten, dat volc sal hongerich, dorstich ende moede zijn inder woestinen.
ENde Dauid ouermercke{n}de dat volc dat bi he{m} was, stelde hi he{n} hooftluyde{n} ouer he{n}, ouer duisent ende ouer ho{n}dert,
En{de} bestelde dat derde{n}deel des volcs onder Ioabs ha{n}de{n}, Ende des volcs een derde{n}deel onder Abisai Seruie sone, Ioabs broeder hande{n}, Ende een derden deel onder Iethai, die van Geth was, En{de} die coninc sprac totte{n} volcke, Ic sal ooc met v wt trecken,
Maer dat volc seyde, Ghi en sult niet wt trecke{n}, Wa{n}t al ist dat wi al vluchte{n}, daer en sal niet veel aen ons liggen, oft dye helft verslagen wort van ons, so en sullen si hen onser niet aen neme{n}. Wa{n}t ghi zijt alleen getelt, oft onser thien duysent ware{n}. So ist nv beter, dat ghi ons inder stat voor een toeulucht weest.
Dye Coninc sprac tot hen. Wat v behaecht, dat sal ic doen. En{de} die Coninc ginc staen aen die poorte, en{de} alle tvolc trock wt in zijn scaren bi hondert ende duysenden.
Ende die Coninc gheboot Ioab ende Abisai, en{de} Ethai, en{de} sprac. Behoudt my den iongelinc Absalom. Ende alle dat volc hoordet dat die Coninck gheboot allen den hooftluyden van Absalom.
Ende doen dat volc wt quam opt velt tegen Israel, so verhief hem den strijdt inder warande Ephraim.
En{de} dat volc van Israel wert aldaer gheslagen voor Dauids knechten, also dat opte{n} seluen dach eenen groote{n} slach ghesciede va{n} twintich duysent mannen,
en{de} den strijt was aldaer verstroyet op alle dat lant. Ende dat wout verslinde des daechs veel meer volcx dan dat sweert verslinde.
En{de} Absalom gemoete Dauids knechten, en{de} reedt op eene{n} muyl. En{de} als den muyl onder een grote dicke eycke quam, verhinc zijn hooft aen die eycke, en{de} hi hinc ende weyfelde tussce{n} hemel en{de} aerde, en{de} sinen muyl liep onder hem wech.
Doen dat een man sach, soo bootscapte hijt Ioab ende sprac. Ic sach Ablom aen een eycke hange{n}.
En{de} Ioab sprac totte{n} ma{n} diet he{m} geboetscapt hadde. Saecht ghi dat? Waeromme en sloechdy he{m} aldaer niet ter aerden? so soude ic v van minent weghen thien silueren penninge{n}, en{de} een gordel gegeuen hebben.
Die man sprac tot Ioab. Al haddi mi duysent siluere{n} penninge{n} in mijn hant gewegen, so en wilde ic nochtans mijn hant aen des Conincs sone niet geslagen hebben Want die Coninc gheboot v, en{de} Abisai, ende Ethai voor onse ooren en{de} sprac. Bewaert mi den iongelinc Absolom.
Oft waert dat ic yet valschs gedaen hadde, op mijnder sielen pericule, want voor den Coninc niet verborge{n} en sal bliuen, soude ghi selue tege{n} mi gestae{n} hebbe{n}.
En{de} Ioab sprac. Also niet als ghi segt Ic sal hem slaen voor uwe aensichte. Doen nam Ioab drie spiesen in zijn handt en{de} stietse Absolom in zijn herte, doe{n} hy noch leefde daer hi hinc aen die eycke.
En{de} thie{n} io{n}gelingen Ioabs sciltknechten liepen toe en{de} sloegen hem doot.
Doen blies Ioab die tro{m}pette, en{de} bracht dat volc weder, op dattet Israel niet voorder na en soude iagen, want Ioab wilde dat gemeyne volc spare{n},
En{de} si namen Absalom en{de} wierpen hem in dat wout in eene{n} grote{n} gracht, en{de} droege{n} eenen groote{n} hoop steene{n} op he{m}. En{de} geheel Israel vluchte, elc in zijn tente.
Absolom hadde hem een calomne opgerecht doen hi noch leefde, die daer staet in des Conincs dal. Wa{n}t hi sprac, ic en heb ghenen sone, daer om sal dit mijns naems gedenckenisse zijn. En{de} hiet die calomne na sinen name. En{de} heet oock tot op desen dach, Absaloms beroeminge.
Achimaas Zadochs sone sprack. Laet my loopen en{de} den Coninc vercondighen, dat die HEERE he{m} recht gedaen heeft van zijnder vianden handen,
Ioab sprack tot he{m}. Ghi en sult huyde{n} gheen goede bootscap dragen, op eene{n} anderen dach suldy bootscap brengen, en{de} huyde{n} en wil ic niet dat ghi tijdinge brenget, want des Conincks sone is doot.
Maer tot Chusi sprac Ioab. Gaet hene{n} ende bootscapt de{n} Coninc dat gheene, dat ghi ghesien hebt. En{de} Chusi badt Ioab aen en{de} liep.
Achimaas Zadochs sone seyde weder tot Ioab, Hoe, oft ic ooc Chusi na liepe? Ioab sprack. Wat wildi loope{n} mijn sone? Coe{m}t herwaerts ghi en sult geen goede bootscap brenge{n}.
Hy antwoorde. Wa{n}t, wat scadet, oft ic liepe? Hy sprac tot he{m}. So loopt ooc. Also liep Achimaas op eene{n} toe pat, ende voorliep Chusai.
Dauid sadt tusschen twee poorten. Ende die wachter ginc bouen op die poorte, ae{n} de{n} muere, ende hief zijn oogen op, en{de} sach eene{n} man alleen loopen,
en{de} riep, en{de} gaft den Coninc te kennen. Die Coninc sprac. Is hi allee{n} so is een goede bootschap in sinen monde. Ende doen de selue ginc en{de} daer quam,
sach die wachter eene{n} andere{n} ma{n} loope{n}, ende riep in die poorte en{de} sprac. My vertoont he{m} noch een ander man en{de} loopt alleene. Die Coninc sprac. Dat is ooc een goede bode.
Die wachter sprac. Ic sie des eersten loop als de{n} loop Achimaas Zadochs sone. Ende die Coninck sprac. Het is een goet man, ende coemt ende brengt een goede bootscappe.
Maer Achimas riep en{de} sprac totte{n} coninc Weest gegroet o Coninc en{de} aenbadt voor de{n} coninc op zijn aensicht ter aerde{n}, en{de} sprac Geloeft si die HERE v God, die de luyden die haer handen tegen mine{n} heere de{n} coninc op hieue{n} beslote{n} heeft.
Die Coninc sprack. Is ooc vrede den kinde Absalom? Achimaas sprac. Ic sach een groot getuymel, doen des Conincs knecht Ioab, mi uwe{n} knechte{n} sandt en{de} en weet niet wat het was.
Die coni{n}c sprac Gaet daer ouer ende staet hier. Ende als hi ginc daer ouer en{de} stont aldaer,
Doen quam Chusai ende sprac. Ic brenge een goede bootscappe mijn Heere Coninc, Want die HEERE heeft v huyden recht ghedaen vander hant alder ghenen die hen tegen v oprechte{n}.
Die Coninc sprac tot Chusai. Heeft dat kint Absalom ooc vrede? Chusai sprac. Het moet alle den vianden des conincs mijns heeren gaen, so het den kinde gaet, en{de} allen die hen tegen v oprechten om quaet te doen.
Doen wert die Coninc bedroeft, en{de} ginc opwaerts opter salen inder poorten en{de} weende, int gae{n} sprac hi aldus. Mijn sone Absolom mijn sone, mijn sone Absalom, wildet Godt dat ick voor v moeste sterue{n}. O Absalom mijn sone mijn sone Absalom
ENde het wert Ioab ghebootscapt. Siet dye Coninc weent, ende draecht rouwe ouer Absalom,
en{de} die verwi{n}ninge va{n} desen dage, wert in eenen rouwe verandert, onder alle dat volc, Want dat volc heeft gehoort in dien daghe, dat hem dye Coninc om sine{n} sone bedroefde.
En{de} dat volck weeck af wech op dien dach, dattet in die stadt niet en qua{m}, ghelijc hem een volc versteect dat tot schanden geworden is, alst inden strijdt geulucht is.
Die Coninc hadde zijn aensichte bedect en{de} riep luyde, Och mijn sone Absalom, Absalom mijn sone mijn sone absalom
Ioab quam hieromme in totten Coninck in huys ende sprac. Ghi hebt huyden alle uwe knechten beschaemt, dye huyden uwe, ende uwer sonen, uwer dochteren, uwer wijuen ende uwer bislaperssen sielen behoude{n} hebben,
want ghi hebt lief die v haten, ende hatet die v lief hebben. Want ghi laet v huiden mercken, dat v niet en leyt aen v hooftluyden noch aen uwe knechten. Wa{n}t ic mercke huyden wel, Waert dat absolom maer en leefde, ende wy alle doot waren, dat soude v behaghen.
Aldus staet nv op, ende gaet wt, ende spreect met uwen knechten vriendelijc, ende doet dien ghenoech, Want ic sweere v byden HEERE, En ghaet ghy niet wt, daer en sal gheen man desen nacht ouer aen v bliuen, dat sal v argher zijn, dan alle dat quaet dat ouer v gecomen is, van uwer ioncheyt op tot nv toe,
Doen stont dye Coninck op ende sadt in die poorte, Ende men seyde alle den volcke. Siet, die Coninc sidt in dye poorte. Doen quam alle dat volck voor den Coninc. Maer Israel was gheulucht elcke in zijn tente.
En{de} alle dat volc van alle den geslachten van Israel twistede en{de} spraken. Die coninc heeft ons verlost van onser vianden handt en{de} verloste ons vander Philistinen handt, en{de} heeft wt den lande moete{n} vluchten voor Absalom.
Aldus is absalom ghestoruen inden strijt, dien wi ouer ons ghesalft hadden Waerom zijt ghi nv so stille, dat ghi den coninc niet weder en haelt En{de} den raet van Israel, ende alle tvolck quam voor den Coninc
Die Coninc Dauid sandt tot Sadoch en{de} Abiathar den priesteren, en{de} dede hen segge{n}, Spreect metten ouders van Iuda en{de} segget Waeromme coemt ghi alderlaetste, om de{n} Coninc weder te halen in zijn huys <parens>want de redene van alle Israhel was voor den Coninc gecomen in zijn huys</parens> want die Coni{n}c gheseyt hadde, dit suldi seggen totten volcke
Ghi zijt mijn broeders, mijn been en{de} mij{n} vleesch, waerom sidi dan die laetste om de{n} Coninc weder te halen?
En{de} segt tot Amasa, En sidi niet mijn been en{de} mijn vleesch? God doe my dit ende dat daer toe, waer ghy niet velthooftman en sult zijn voor my v leefdaghe lanc in Ioabs stede.
En{de} hi neychde dat herte alle der mannen van iuda, als eens mans, en{de} si seynden hene{n} totten Coninc. Coemt weder, ghi, en{de} alle uwe knechten.
Also quam die Coninc weder. En{de} doen hi aen die iordane quam, so waren dye mannen van iuda tot Galgal ghecomen, om af te trecke{n}, de{n} Coninc te gemoete, dat si den Coninc ouer die Iordane soude{n} leide{n}.
En{de} Semei Gere sone des soons Iemini, die tot Bahurim woonde, haestede hem ende troc mette{n} manne{n} va{n} Iuda af, de{n} Coninc Dauid te gemoete,
en{de} daer waren duysent mannen met he{m} va{n} Ben Iamin, daer toe oock Ziba, die knape tot Sauls huyse, met sinen vijfthien sonen en{de} .xx. knechten, en{de} spoeden hen door die Iordane voor den coninck wech,
en{de} maecten dat veer, dat si tgesin des conincs ouer soude{n} voere{n}, en{de} doe{n} dat he{m} behaechde. Maer Semei die sone Gera viel voor de{n} coninc neder, doen hi ouer die Iordae{n} voer,
en{de} sprac totte{n} coninc, Mijn heere, en rekene mi die misdaet niet toe, en{de} en ghedencke niet dat v knecht v ongelijc aen dede in dien dage, doe{n} mijn heere die coninc wt Ierusalem ginc, en{de} die coninc en neme dat niet ter herte{n},
want ick v knecht bekenne dat ic gesondicht hebbe, ende siet, Ick ben daerom huyde{n} die eerste ghecomen onder Iosephs gheheelen huyse, dat ick minen heere den coninc te gemoete af soude trecken.
Maer Abisai die sone Saruie antwoorde, en{de} sprac, En soude Semei daer om nyet steruen, daer hi doch de{n} gesalfde{n} des HEEREN gheuloect heeft?
Dauid sprack, Wat hebbe ic met v luyden te doen ghy kinderen Saruie, dat ghi mi huyden tot Satha{n} wilt worden? Soude huyden yemant steruen in Israel? Meynt ghi dat ic niet en weet dat ic huyden een coninc geworden ben ouer Israhel?
En{de} die coninck sprac tot Semei, ghy en sult niet sterue{n}, ende die coninc swoert hem.
Ende Miphi Boseth Sauls sone quam ooc af den coninck te gemoete, En{de} hi en hadde sine voete{n} noch sinen baert niet scoon gemaect, en{de} sine cleedere{n} niet ghewassche{n}, van dien dage aen, doen die coninc wech ghegae{n} was, totte{n} dage toe, dat hi met vrede{n} quam,
Als hi nv tot Ierusalem quam, om den Coninc te gemoete te gaen, so sprac die coninck tot hem, Waer om en zijt ghi niet met mi getrocke{n} MephiBoseth?
Ende hi sprac, Mijn heere coninck, Mijn knecht, dye heuet zeer mi versmaet, En{de} ic v knechte seynde he{m} dat hi mi eenen ezel soude zadelen, ende ic soude daer op rijden, ende totten coninck wech reysen, want ick v knecht ben lam,
Daer toe heuet hi uwen knecht ouer gedraghen, voor v mijnen Heere den Coninck, Maer ghi mijn Heere Coninck zijt als eenen Engel Gods, ende doet wat v behaecht,
Want alle mijns vaders huys en is nyet gheweest, dan luyden die schuldich waren des doots, voor minen heere den coninck, Soo hebdy nv uwen knecht geset, onder die, die op v tafele eten, wat heb ic dan met recht te clagen, ofte wat mach ic voorder roepen aen den coninc?
Die coninc sprack tot hem, Wat spreect ghi noch voorder van uwen dinghen? het is vast dat ic v gheseyt hebbe, Deelt ghi en{de} Siba die haue met malcanderen,
Miphiboseth sprac totte{n} coninc, Laet hem ooc altemael wech nemen, na dien mijn Heere die coninc met vreden thuys ghecomen is.
En{de} Barsellai die Galaadijt seer oudt, qua{m} af va{n} Rogolim, ende leyde den Coninck ouer die Iordane, ende was daerenboue{n} bereyt dat hy hem ouer die Iordane gheleyde soude doen,
en{de} Barsellai was seer out, wel tachtentich iaer, hi hadde den coninck spijse en{de} voetsel geuende besorget, die wile dat hi inden leger woonde want hi was een zeer rijck man,
Ende die coninc sprac tot Barsellai, Coemt met mi op, dat ghi sonder sorghe rust te Ierusalem,
Maer Barsellai sprack totte{n} coninc, Wat daghen der iaren zijnt die ic noch te leue{n} hebbe, dat ic mette{n} coninc op te Ierusalem soude trecke{n}?
Ick ben huyden tachtentich iaer out, Sijn nv mijn sinnen in haer crachte cloeck, dat ick soude onderkennen wat soete ofte bitter is, oft mach spijs of dranc uwen knechte lusten? oft mach ic hooren wat die sanghers oft sangerssen singhe{n}? Waerom soude v knecht mine{n} heere den coninc voorder besware{n}?
Ick v knecht sal weynich met v den coninc ouer die Iordae{n} gaen, Ick en behoeue dese vergheldinghe niet
maer ic bid v, laet nv uwe{n} knecht wederom keeren, dat ick in mijnder stadt starue, en{de} begrauen worde, by mijns vaders ende mijns moeders graf, Daer is v knecht Chamaham dien laet met minen heere den coninck ouertrecken, ende doet hem wat v belieft.
Die coninc sprack, Laet Chamaham met mi ouertrecke{n}, en{de} ic sal he{m} doe{n} wat v wel behaecht, ooc al wat ghi aen mi begheert, suldi verwinnen,
Ende doen allet volc ouer die Iordane gegaen was, ende die coninc ooc, so custe die coninc Barsellai, ende gebenedide he{m}, en{de} hi keerde weder tot zijnder plaetse,
en{de} de coninc troc ouer tot Galgal en{de} Chamaham die troc ooc met he{m}, en{de} allet volc Iuda had den coninc ouer geleyt, maer des volcs van Israel en was maer een helft daer
En{de} daerom quamen alle die mannen va{n} Israel totten coinnck, en{de} seyde{n} tot he{m}, Waerom hebben onse broeders dye mannen va{n} Iuda v gestolen, en{de} hebbe{n} den coninc, ende zijn huys ouer die Iordane geleyt, ende alle Dauids manne{n} met he{m}?
Doen antwoorde{n} al die manne{n} va{n} Iuda dien van Israel, Want die coninck behoort ons naerder toe, wat zijt ghi gram daerom? meynt ghy dat wy vanden coninc yet geten hebbe{n}, ofte zijn ghiften ons gegeue{n}?
So antwoorde{n} dan die mannen van Israhel, die{n} va{n} Iuda, en{de} seyde{n}, Wi hebben thienmael meer biden Coninc, daer toe hoort Dauid ons ooc meer toe, dan v, Waer om hebdi mi dan onrecht ghedaen, dat ons niet dat aldereerst gebootschapt en is gheweest onsen coninc te halen? Maer dye van Iuda antwoorden harder dien van Israel.
ENde het is gheschiet, dat daer was een vermaert Belials man die hiet Siba een sone Bochri eens mans va{n} Iemini, die blies die basoene, en{de} sprac, Wien hebben gheen deel aen Dauid, noch erffenisse aen die sone Isai, Keert weder in dijne wooningen, O Israel.
Doen is af gesceyden alle man van Israel van Dauid, ende volchden Siba den sone Bochri, Maer dye mannen van Iuda hingen aen haere{n} coninck vander Iordanen aen tot Ierusalem toe,
Doen dye coninc Dauid thuys qua{m} tot Ierusalem, na{m} hi die thien bislaperssen die hi gelate{n} hadde om thuys te beware{n}, en{de} dedese in een bewaringhe, en{de} besorchdese, maer hi en besliepse niet, ende si ware{n} also beslote{n}, tot aen haere doot, en{de} leefde{n} weduwe{n},
En{de} die coninc sprac tot Amasa, Roept mi tsame{n} al die manne{n} va{n} Iuda opte{n} derde{n} dach, en{de} zijt ghi hier oock tegenwoordich,
En{de} Amasa ghinc op om Iuda te roepe{n}, En{de} hi heeft ghebeyt ouer den tijt die he{m} die coni{n}c geset hadde,
En{de} dauid sprac tot Abisai, Nv sal ons Siba die sone Bochri meer leets doen dan Absalom, Nee{m}t ghi die knechte{n} ws Heeren, en{de} veruolcht he{m}, op dat hi messchie{n} niewaerts vaste steden voor he{m} en vinde, en{de} ontloope wt onsen oogen,
Doe{n} trocke{n} wt met he{m} drie manne{n} Ioab daer toe, die Chereti en{de} Pheleti, ende al dye starcke, Maer si trocke{n} wt va{n} Ierusalem, om Siba de{n} sone Bochri te veruolge{n},
Maer doe{n} si by de{n} groote{n} steen tot Gabaaon ware{n}, so quam Amasa he{n} te gemoet, en{de} Ioab was gecleet met eene{n} enge{n} roc, na zijn mate des habijts, en{de} daer boue{n} ghegort met een swaert, dat nederwaerts ghinc totte{n} lendene{n}, dwelck ghesmeet was dattet lichtelic mocht wtgaende slaen
En{de} Ioab sprac tot Amasa, Weest ghegroet mijn broeder, en{de} Ioab vaette Amasa met zijnder rechter hant, bi die kinne, recht oft hi he{m} cussen woude,
En{de} Amasa en na{m} des swaerts geen waer, dat Ioab in die ha{n}t had, en{de} hi sloech he{m} daer mede in sine side alsoo dat zijn ingewant opter aerde{n} scudde, ende hi en ghaf he{m} gheene{n} steeck meer, ende hi starf Ioab en{de} zijn broeder Abisai veruolchden Siba den sone Bochri,
Hierentusschen sommige manne{n} va{n} Ioabs gesellen als si stonde{n} omtrent de{n} doode{n} lichaem Amase, hebbe{n} si gesproke{n}, Siet den ghenen die wesen woude Dauids mede geselle voor Ioab,
Amasa lach int bloet gewentelt midde{n} opter strate{n}, Maer doen een sach dat alle dat volc daer bleef staen, dede hi Amasam vander strate{n}, op de{n} acker, en{de} decte cleedere{n} op he{m}, om dat niema{n}t va{n}de{n} voorbigangere{n}, om sine{n} wille soude bliuen staen,
Als hi nv vander strate{n} gedaen was, so volchde alle man Ioab nae, om Siba den sone Bochri te veruolghen
Maer hi was ghereyst door alle die gheslachte{n} va{n} Israel, tot Abela, en{de} Beth Maacha en{de} al die wtuercoren manne{n} ware{n} vergadert, en{de} vlode{n} tot he{m},
en{de} quame{n} ende beleyde{n} he{m} tot Abela en{de} Beth Maacha, en{de} si omringde{n} die stadt met een bolwerck, ende die stadt is beleghe{n}, Ende alle dat volc dat met Ioab was, stormde, ende wilde dye mueren nederworpe{n},
Doen riep een wise vrouwe wt der stadt, Hoort, Hoort, segget tot Ioab dat hi herwaerts come, ic sal met he{m} spreken,
En{de} doen hi tot haer qua{m}, soo sprack die vrouwe, Sijt ghi Ioab? Hi seyde, Ia, Si sprac tot he{m}, hoort die reden uwer maerten, Hi sprack, ick hoore,
Si seyde, Voortijts seydemen in een out woort, Wie vraghen wil, die vraghe tot Abela, ende so verghinct he{m} wel, ende si vorderde{n},
Ben ic niet die antwoorde, die waerheyt in Israel, ende ghi wilt die stadt nederworpen, ende die moeder in Israel omkeere{n} Waerom werpt ghy neder dat erfdeele des HEEREN?
Ioab antwoorde, en{de} sprack, dat si verre van mi, ic en worpe niet neder, noch en verderue,
Het en heeft he{m} alsoo niet, maer een man vande{n} geberchte Ephraim gheheeten Siba, den sone Bochri heft zijn hant op tegen den coninc Dauid, Gheeft den seluen alleen herwaerts, soo sullen wi va{n}der stadt trecke{n}, Die vrouwe sprac tot Ioab, Siet zijn hooft sal tot v ouer de{n} muere geworpe{n} worden.
En{de} die vrouwe qua{m} in tot alle den volcke en{de} si sprac tot hen wijslijc. En{de} si hiewen Seba den sone Bochri dat hooft af, en{de} wierpent tot Ioab. Doen blies hi die trompette ende si gingen wech vander stadt, elc in zijn tente. Maer Ioab quam weder te Ierusale{m} totten Coninck.
So was nv Ioab ouer dat gheheel heyr van Israhel, Banaias die sone Ioiada was ouer die Chereti en{de} Pheleti,
Adura{m} was re{n}tmeester ouer die tribuyten, Iosaphat die sone Ahilud was Cancelier,
Seba was scriuer Sadoch ende Abiathar waren priesteren.
Daer toe was Hira die Hiairite was Dauids priester.
HEt wert ooc eene{n} diere{n} tijt in Dauids tiden drie iaer aen walcanderen. En{de} Dauid beuraechde antwoorde des HEREN, Ende die HERE sprac. Om Sauls wil, ende om dat bloet zijns huys wil, d{at} hi die Gabaoniten gedoot heeft.
Doen liet dye Coni{n}c die Gabaoniten roepen, ende sprac tot hen, <parens>die Gabaoniten en waren niet vanden kinderen van Israel, maer ouergebleuen vanden kinderen der Amoriten, maer die kinderen van Israel hadden hen ghesworen, ende Saul sochtse te slaen, in sine nijdinge liefde voor die kindere{n} van Israel en{de} Iuda</parens>
Aldus sprac dan Dauid totten Gabaoniten. Wat sal ic v doen? ende welcke sal nv die versoeninge zijn der misdaet, op dat ghi die erffenisse des HEREN ghebenedijt.
Die Gabaoniten spraken tot hem. Ons en is geen clachte van siluer oft gout, maer tegen Saul ende zijn huys, noch wi en willen niet datter eenige mensche wt Israel gedoot worde. Totten welcken sprac die coninck. Wat wildy dan dat ic v doen sal?
Si spraken totten Coninck Den man die ons gewreuen en{de} booslic verdruct heeft, sullen wi also vernielen, datter niet een van zijn gheslachte ouer en bliue in allen den palen van Israel.
Gheeft ons seuen mannen wt sinen kinderen, dat wise de{n} HERE hanghen aen cruycen tot Gabaa Sauls voormaels des wtuercorene{n} des HEREN. Die Coninc sprac. Ick salse v gheuen,
Maer dye Coninc spaerde MephiBoseth, Ionathas sone, des soo{n}s sauls, om des eets wille des HEREN, dye tusschen hen was, te weten, tusschen Dauid ende Ionathan sauls sone.
Maer die twee sonen Respha, dye dochter Ahia, die si saul gebaert hadde, Armoin, ende Mephiboseth, daer toe dye vijf sonen Michal, der dochter sauls, die si Adriel ghebaert hadde den sone Barsellai des Malothiters, nam di Coninc,
ende gafse in der Gabaoniten handen, die hinghen si aen cruycen opten berch voor den HEERE. Aldus vielen dese seuen tot eene{n} male, en{de} storuen inder tijt des eersten oosts, als die gersten oost aengaet.
Doen nam Respha Ahias dochter een haren cleet en{de} spreydet opte{n} steen int begin des oogsts, tot dat water vanden hemel op hen druypte, ende en liet die vogelen des hemels sdaechs daer op niet rusten, noch des nachts die dieren des velts.
En{de} het wert dauid gebootscapt, wat Respha die dochter Ahia sauls bislaperse gedaen hadde.
En{de} Dauid ginc henen, en{de} nam Sauls gebeenten, en{de} Ionathas zijns soons ghebeenten vanden borgeren tot Iabes in Galaad, die si vander straten Bethsan gestolen hadde{n}, daerse die Philistine{n} hene{n} gehange{n} hadden inder tijt, doen die Philistine{n} Saul sloegen opte{n} berch Gelboe,
en{de} brachtse va{n} daer opwaerts, en{de} vergaderdese tsamen mette{n} gebeenten der gehangenen,
en{de} begroeuen die met sauls en{de} zijns soons Ionathas gebeenten, inden lande Beniamin, ter side{n} inde{n} graue zijns vaders Cis. En{de} dedent alsoot die coninc geboden hadde. So wert God na desen den lande weder versoent.
Maer daer verhief hem weder een oorloghe vanden Philistinen tegen Israel, ende Dauid trock, en{de} zijn knechte{n} met he{m}, en{de} streden teghen die Philistinen. En{de} Dauid wert moede,
en{de} Iesbi va{n} Nob die een was vande{n} Arapha, en{de} tgewichte zijnder spiesen was .iij hondert vncen gewichte{n} metaels, en{de} hi had een nieu zwaert aen gegort die gedacht dauid te slaen.
Maer Abisai die sone Seruie halp he{m}, en{de} sloech den Philistijn doot. Doe{n} zwoere{n} Dauids mannen, en{de} sprake{n}. Ghi en sult niet meer met ons wt trecken inde{n} strijt op dat ghy dye keerse in Israhel nyet wt en doet.
Doen stondt daer noch die tweede oorloghe op te Nobe tege{n} die Philistinen. Doe{n} sloech Sobochai die Husathijt dien Sephi die welcke vanden kinderen Rapha ooc een was vanden geslachte der ruesen.
En{de} daer verhief noch die derde oorloge, tot Gob tegen die Philistine{n}, inden welcke{n} sloech Adeodatus dye sone Saltus, een barduerwercker een Bethlehemijt, de{n} Goliath de{n} Gethiter, die welcke een spies had, wiens staf was als eenen weefboom.
En{de} daer stont noch dye vierde oorloghe op te Geth, daer was een hooftma{n}, die hadde ses vingheren aen zijn handen, en{de} ses teenen aen zijn voeten, dat is .xxiiij. int getal, en{de} hi was ooc geboren van Arapha.
En{de} doe{n} hy vermaledide Israel en{de} spijt seyde, so sloech hem Ionathas die sone Semmaa, Dauids broeder.
Dese vier ware{n} va{n} Arapha te Geth gheboren, ende vielen door Dauids handt, ende zijnder knechten.
ENde Dauid sprac voor den HERE dye woorden dees liets, inder tijt doen hem die HERE verlost hadde van alder zijnder vianden hant, ende van Sauls handt,
ende seyde. Die HERE is minen steen, en{de} mijn crachte ende mijn salichmaker.
God die HERE is mijn stercheyt, ic sal op hem betrouwen, minen scilt, ende hoorne mijnder salicheyt, mijn verheffere, ende mij{n} toeulucht, mijn behouder, vander boosheit suldy my verlossen.
Ic sal den loeffeliken HERE met lof ae{n}roepen, so sal ic van minen vianden verlost worden.
Want bruecken des doots hebben mi omuaen, en{de} die beken Belial hebbe{n} my verscrict.
Stricken der hellen hebbe{n} mi omuae{n}, en{de} nettte{n} der doot hebben mi verrascht
Als ic benaut ben, so sal ic den HERE ae{n}roepen, en{de} tot mine{n} God sal ic aenroepen, so sal hi mine stemme verhooren, van sine{n} heilige{n} tempel, en{de} mijn gecrijsch sal come{n} voor sinen ooren.
Die aerde heeft haer beweecht, ende gebeeft, en{de} die fundamenten der bergen hebben hen gescuddet, ende tsamen gestooten, want hi is toornich.
Roock ginc van zijnder nuesen, en{de} verslindende vier van sine{n} aensichte, kolen zijn va{n} hem aengesteken.
Hi heeft den hemel genijcht en{de} isser af gedaelt, en{de} donckerheit was onder sine voeten
En{de} hi is op Cherubin gheclomme{n} en{de} heuet geulogen, en{de} hi is geuallen op die vederen des wints.
En{de} hy sette om hem duysternisse, tot eene tente, ende siftende wateren vanden wolcke{n} der hemelen
Vanden schijnsel voor hem ontstaken dye viercolen.
Die HERE sal donderen vanden hemel, ende die alderhoochste sal sine stemme gheuen.
Hi heeft sine pijlen gescoten, en{de} die verstroyde blixemen, ende hi heeftse verteert
En{de} die wtstortinghen der zee openbaerden he{n}, en{de} die fundamente{n} des aertrijcx openden he{n}, door dat straffen des HEREN ende door den adem des geests zijns toorns
Hi sandt vander hoochten, en{de} ontfinc my en{de} wt vele wateren nam hi mi tot hem.
Hi heeft mi verlost van mine{n} aldermachtichsten vianden, en{de} van die, die my hatede{n} want si zijn mi te machtich gheweest.
Hi is mi voor gecome{n} inder tijt mijns ongeuals, en{de} die HERE is mijn stuensel gheworden.
Ende hy heeft my wtgheleyt in dye breetheyt, hi heeft mi verlost, want ick hem behaecht hebbe.
Die HERE sal mi weder geuen naer mine gerechticheyt, ende sal mi betalen na die reynicheit mijnder handen.
Want ic hebbe die weghen des HEREN ghehouden, ende en hebbe niet ongodlijc gedaen teghen minen God.
Want alle sine vonnissen zijn voor mijne ooghen, ende sine geboden en hebbe ic niet van mi verworpen.
Daer om sal ic met hem volmaeckt zijn, ende sal mi wachten voor mine misdaet.
So sal mi die HERE weder geuen nae mijnder gherechticheit ende na mijnder handen reynicheyt in sinen ooghen.
Bi die heilighen suldy heylich zijn, ende biden stercken volmaect.
En{de} mette{n} wtuercoren suldy wtuercoren wesen, en{de} biden verkeerden sult ghi verkeert zijn.
Want ghi sult dat allendich volck salich maken, ende met uwen ooghen die hooghe vernedere{n}.
Want HERE ghi zijt mijn licht, ende ghi die HERE sult verlichten daermede mine duysternissen.
Want door v wil ic ghewapent opgescort loopen, en{de} door minen God ouer die muere{n} springhen.
Gods weghen die zijn onbeulect des HEREN redenen zijn door dat vier beproeft, hy is eenen schilt allen den gheenen die in hem betrouwen.
Want wie is een God anders da{n} die HERE? ofte wie is een stercke God sonder onse God?
God heeft mi opgeschort met crachte, ende heeft mi eenen volmaecten wech geeffent.
Hi heeft mine voeten gelijcket den hertte, ende hi heeft my op mijn hoochten ghestelt
hi leert mine handen strijde{n}, ende maket als den stalen booghe mijn armen.
Ghi hebt mi ghegeuen eenen schilt uwer salicheyt, ende mine sachtmoedichede heuet mi vermenichfuldicht.
Ghi hebt mine gangen onder mi breet gemaect, ende mijne knokelen en sullen nyet slibberen.
Ick sal mijne vianden veruolghen, ende dye verdoen, ende ick en wil nyet wederomme keeren, tot dat ickse verniele
Ic salse verslinden ende in stucken slaen, dat si niet op en come{n}, maer sullen voor myne voeten vallen.
Ghi hebt mi met cracht gegordet totten strijt, ghy hebt ghecrommet onder my, die hen teghen my op rechten.
Ghi hebt mi mine viande{n} totte{n} rugge gegeue{n}, die my haten, en{de} ick salse verslaen.
Si sullen roepen, maer daer en is gheen salichmaker, totten HEERE, maer hy en salse niet verhooren.
Ic salse wtwissen als stof opter aerden, ende als slijck opter straten wil ickse dunne maken, ende breken
Ghi sult mi verlossen vande{n} twist mijns volcs, ende sult my behoeden tot een hooft onder die heydenen, een volck dat ic niet en kende, dat sal mi dienen.
Die vremde kinderen sullen mi wederstaen Si sullen mi ghehoorsaem zijn, als si hooren sullen mette{n} ooren.
Die vremde kinderen zijn afgeuloeyt, ende sullen ontstucken ghewreuen worden in haer luyden banghichede{n}
Die HEERE leeft, ende gebenedijt si mijn God, ende die starcke Godt mijnder salicheyt worde verhoocht.
Godt die mi wrake geeft, ende worpt ter neder die volcken onder my.
Ghy dye mi wt leyt van minen vianden, Ende vanden ghenen die hen teghen mi op rechten, verhefte ghi my, ende vanden onrechtige{n} man suldi mi verlossen.
Daerom sal ick v dancken HERE onder die heydenen, ende uwen name lof singhen
Die daer groot maect die salicheyt van sinen Coninck, ende ontfermherticheyt doet aen sinen ghesalfden Dauid, ende aen sine zaet inder eewicheyt.
DIt zijn die laetste woorden dye Dauid die sone Isai sprack, Dye man die ghestelt is tot een ghesalfde des Gods Iacobs, een heerlijc speelma{n} va{n} Israhel seide,
Die geest des HEREN heeft door mi gesproke{n}, ende zijn wtspreken is door mine tonghe gheschiet,
Hi sprack, Die God van Israel heeft mi gesproke{n}, die starcke va{n} Israel, die heerschapper onder dye menschen, is rechtuaerdich, heerschappie hebbende inder vreesen Gods
Gelijc dlicht der dageraet aende{n} morgenstont als die sonne op gaet, blinckende sonder wolcken, Ende ghelijck door den regen dat cruyt spruyt wt der aerden,
Noch mijn huys en is soo groot niet bi God, dat hi met mi maecte ee{n} eewich verbont dat vast is, en{de} in allen dingen wel beset en{de} bewaert, Wa{n}t dat is alle mijn salicheit en{de} alle de{n} wil en{de} wt he{m} en is niet te{n} bre{n}ct vruchten voort
Maer die ouertreders sullen als doorne{n} alle geheel wt geroeyt worde{n} dieme{n} inde{n} ha{n}den niet en neemt
En{de} ist datse yemant aen wil tasten, die sal met yser gewapent worden, en{de} met een boom der lancien ende met vier ontsteken, sullen si verbrant worden.
Dit zijn die namen der starcken mannen Dauids, sittende op sinen coninclijcken stoel, die alderwijste vorste onder die drye, Hi is ghelijc ee{n} teerste houtworm dier acht hondert doot sloech tot eenen male in eenen oploop,
Na hem was Eleazar die sone van zijns vaders broeder Ahohite, onder de{n} drie{n} vroomen met Dauid, doe{n} si die Philistinen beschimpte{n}, en{de} aldaer vergadert waren totten strijde,
en{de} die manne{n} va{n} Israel af trocke{n} Doen stont hi, en{de} sloech die Philistinen, tot dat sine hant moede aent swaert verstijfde, En{de} dye HEERE ghaf een groote salicheyt tot dier tijt, also d{at} het volc he{m} omkeerde na hem, om af te trecken die roouen der ghene{n} die verslaghen waren,
Na he{m} was Samma die sone Agge van Arari. En{de} die Philistine{n} zijn vergadert geweest in eene{n} hoope, om besettinge te maken, en{de} aldaer was een stuc ackers vol wicken, en{de} als dat volc vluchtede voor die Philistinen,
doe{n} stont hi midde{n} op dat stuck, en{de} beschermdet, en{de} sloech die Philistinen, En{de} Godt gaf een groote salicheyt,
En{de} hier te vore{n} quamender dese drie manne{n} neder die prince{n} waren onder dertich inden oogste, tot Dauid inden hole Odollam, en{de} die heyrleger der Philistine{n} ware{n} inden valleye der ruesen,
Dauid was op die tijdt in de borcht, maer der Philistine{n} volc lach tot Bethlehem,
Ende Dauid wert lustich ende begeerde water wt de{n} putte, en{de} sprack, Och waerder yema{n}t die mi ghaue eene{n} dronc waters vanden putte, dye te Bethlehem is by die poorte?
Doen braken die{n} drie vrome ma{n}ne{n} inde{n} leger der Philistine{n}, en{de} schepte{n} vanden water wt die putte tot Bethlehem, dier stont omtrent die poorte, ende brachtent tot Dauid, Maer hy en wildet nyet drincken, Maer hi goot voor den HEERE,
en{de} sprac, Die HEERE si mi goedertierlijcke genadich dat ick dyt niet en doe, Sal ick oock dat bloet deser mannen die ghereyst zijn, endede dat perikel huerder sielen drincken? ende hi en wildes hierom niet drincken, Dat stuc deden die drie alder vroomste.
Abisai Ioabs broeder Saruie sone was ooc een prince onder den drien, Hi is die ghene die zijn spiese op hief teghen die drie hondert die hi versloech, onder die drie vernae{m}t,
ende onder die drie dedelste, en{de} hi was haer ouerste prince, Maer hi en was noch niet gecomen totten drien eersten.
Ende Banaias die sone Ioiada des alderstarcsten man van grooten daden, va{n} Kabzeel, die sloech twee leeuwen der Moabite{n} en{de} ghinc neder, en{de} sloech eenen leeu midden inden putte inden sneeu tijt,
Ende sloech ooc eenen Egyptschen grouweliken man, dye waerdich te aenschouwen was, dye den spiese in zijn hant hadde, Maer hi ghinc tot hem af met een roede, ende nam den Egyptinaer zijn spiese wt der hant, en{de} doode he{m} met zijns selfs spiese,
Dat dede Banaias die sone Ioiada,
en{de} was vermaert onder de{n} drien vroome{n} die die edelste ware{n} onder dertich, maer hy en quam totten drien toe niet, En{de} Dauid maecte hem tot eenen heymelijcken raet.
Asahel Ioabs broeder is onder den dertigen, Eleanan zijns ooms sone tot Bethlehe{m},
Semmaa die Haradite, Elicha die Harodite,
Heles die Phaltite, Hira die sone Acces des Thekuiten,
Abieser dye Anthotijt Mebonnai die Husathijt,
Selmon die Ahohite Maharai die Nethophathite,
Heleb die sone Baana die Nethophathite, Ithai die sone Ribai van Gabaa der kinderen Ben Iamin,
Banai die Pharatonite, Hedai vander beke{n} Gaas,
Abialbon die Arbathite, Asmaueth die Beraomite
Eliaba die Saalbonite, Dye kinderen Iasen, Ionathan,
Semma die Haratite, Ahian die sone Sarar des Haratiten,
Eliphelet die sone Ahasbai, des soons Maachathi, Eliam die sone Achithophel, des Gilonite,
Hezrai dye Carmelite, Paari die Arbite
Igaal die sone Nathan va{n} Zoba, Bani die Gadite,
Seleg die Ammonite Naharai die Beerothite die wapendragher Ioabs des soons Saruie,
Ira dye Iethithe, Gareb oock dye Iethrite, Vrias dye Hethite, dier is al tsamen .xxxvij.
ENde dye gramschap des HEEREN verbalch weder tegen Israel, en{de} ghaf Dauid in onder he{n}, dat hy sprac tot Ioab Gaet henen, telt Israel ende Iuda,
ende dye coni{n}c sprac tot Ioab sine{n} velthooftma{n} Gaet rontsom in al die gheslachte{n} va{n} Israel, van Dan tot Bersabee toe, en{de} telt dat volck, op d{at} ic wete, hoe vele datter is,
En{de} Ioab sprac totten coninc, Dye HEERE v God doe tot desen volcke, alsoo het nv is, noch hondert mael soo vele inden aengesichte mijns heere{n} des conincs, Maer wat heeft mijn heere coninc lust tot dusdanige{n} saecke{n}?
Maer des conincs woort ghinc voort teghen Ioab, ende die hooftluyden des heyrs. Also troc Ioab wt, en{de} die hooftluyde{n} des heyrs vande{n} coninc, dat si tvolc van Israel soude{n} tellen,
en{de} als si ginghe{n} ouer die Iordane, zijn si gecome{n} tot Aroer, ter rechter hant der stadt, die aen die valeye Gad leyt,
en{de} door Iaeser, quame{n} si tot Galaad, en{de} int nederlant Hodsi, ende quame{n} tot dye bossce{n} Dan, ende ghinghen om tot Sidon henen,
ende quamen totten vesten ter stadt Tyro, ende allet lant der Heuiten, ende Cananite{n}, en{de} quame{n} wt aen dat zuyde{n} Iuda tot Bersabee,
en trocke{n} tgeheele lant om, ende quame{n} na nege{n} maende{n} ende .xx. dage{n} te Ierusalem
En{de} Ioab gaf de{n} coni{n}c die summa des volcs dat getelt en{de} bescreue{n} was, En{de} in Israel waren gheuonden acht hondert mael duysent starcke manne{n}, die dat swaert wt trocken, en{de} in Iuda .ccccc. mael .m. strijtbaer mannen
En{de} dat herte sloech Dauid, daer na doen dat volc getelt was, En{de} Dauid sprac totten HEERE, Ic hebbe swaerlijc ghesondicht, in dit stuc, Maer HEERE ick bidde v, nee{m}t die misdaet ws knechts wech, Want ick heb zeer sottelijc ghedaen,
En{de} Dauid stont smorghens vroech op, ende twoort des HEREN is gheschiet, sprekende tot Gad den Prophete, Dauids siender, seggende,
Ghaet henen, en{de} spreect tot Dauid, Aldus spreect dye HERE, Van driederley wort v den kuer gegheuen, kiest een van desen dwelc v gelieft, dat ick v dat doe.
En{de} Doen Gad qua{m} tot Dauid, bootschaptet he{m}, ende sprac tot hem, Oft seuen iaer sal dieren tijt in v landt comen? oft dat ghy drie maende{n} voor uwe viande{n} vluchten moet, en{de} si sullen v veruolge{n}? oft sekerlijc drie dage{n} sal in dinen lande pestilencie zijn? Aldus beradet v, en{de} siet, wat ic wedere seggen sal den ghenen die mi gesonden heeft,
Dauid sprac tot Gad, Mi is zeer bange, Maer tis my beter, dat ic valle in die hant des HEEREN, want sine ontfermherticheyt is groot, dan in die handen der menschen.
Aldus liet die HERE pestilentie in Israel comen, van smorgens aen totter gesetter tijt toe, also dat vanden volc sterf, va{n} Dan, tot Bersabee toe, tseuentich duysent manne{n}
En{de} doen die Engel zijn hant wt strecte ouer Ierusalem, dat hise verderuen soude, so beroudet den HERE ouer dat quaet, en{de} sprac totten Engel den slagher des volcs. Het is nv genoech, houdt uwe handt nv op. Maer die Engel des HEREN was byden dorschuloer Areuna des Iebusiten.
Maer Dauid doen hi den Engel sach die dat volc sloech, sprac hi totte{n} HERE, Ic bent die gesondicht hebbe, ick hebbe dye misdaet ghedaen, wat hebben dese die schapen zijn misdaen? Laet v hant teghen my ende mijns vaders huys zijn ghekeert.
En{de} Gad qua{m} tot Dauid ter seluer tijt ende sprac tot hem. Gaet opwaerts, en{de} rechtet de{n} HERE eenen altaer op inde{n} dorschuloer Areuna, des Iebusite{n}.
Dus so ginc Dauid opwaerts, na dat woort so Gad geseyt, en{de} dye HERE geboden had.
En{de} doen Areuna hem omkeerde, sach hi de{n} Coninc met sine{n} knechten tot hem gaen,
en{de} hy ginc wt, en{de} aenbadt den Coninc op zijn aensichte ter aerden, ende sprac. Wat sake ist, waer om dat mijn heere die Coninc tot sine{n} knechte coe{m}t? Dauid sprac tot hem. Om te coope{n} van v de{n} dorschuloer en{de} den HEERE eene{n} altaer te timmere{n}, dat die plage vanden volcke ophoude.
Maer Areuna sprac tot Dauid. Mijn here die Coninc neme, en{de} offere soot hem belieuet ghy hebt ossen tot eene{n} brantoffer, en{de} den wagen, en{de} iocken der ossen tot ghebruycke des houts.
Areuna gaft den Coninc al. En{de} Areuna sprac totten Coninc. Die HEERE v God moet v geloften ende goede{n} wille o{n}tfangen
Maer die Coninc sprack tot Areuna Also niet als ghi wilt. Maer ic wilt v af coopen om sinen prijs, Want ic en wil den HERE minen God gheen brantoffer doen, dat ic om n{iet} hebbe. Also cocht Dauid die{n} dorschuloer, ende dye ossen, om vijftich sicule siluers,
ende timmerde den HEERE aldaer eenen altaer, en{de} offerde brantoffer ende vreedsame offer, ende die HEERE wert den lande versoent, ende die plage hielt op vanden volcke van Israel.
ENde die Coninc Dauid was out geworden, ende hadde veel daghen des ouderdoms, ende als hy met cleederen ouerdect was, soo en wert hi niet verwarmt.
Doen spraken sine knechten tot hem. Laet ons minen Heere den coninc een ionghe maget soecken, die voor den coninc stae, en{de} hem hantere, en{de} slape in sinen schoot, en{de} verwarme mine{n} Heere den coninc.
En{de} si sochten een schoon deerne in allen den palen van Israhel, ende vonden Abisag van Sunem, ende brachtense totten coninck.
Ende si was een seer schoon meysken, ende si sliep biden Coninc, ende diende hem, Maer dye coninck en bekendese niet.
Maer Idonias dye sone Hagith verhief hem en{de} sprac. Ic sal Coninc worden, en{de} maecte voor he{m} selue{n} eenen wagen, en{de} rosuolc, en{de} vijftich manne{n} tot lackeyen dye voor he{m} henen soude{n} loope{n},
en{de} zijn vader en berispede he{m} noch niet daerom, dat hi hadde geseyt waerom doet ghi also? Wa{n}t hy was ooc seer schoon, die tweede geboren na absalom,
ende zijn woorden ware{n} bi Ioab den sone Saruie, en{de} bi Abiathar den priester, die holpen die bende van Adonia.
Maer Sadoch dye priester en{de} Banaias die sone Ioiada, en{de} Nathan dye prophete, en{de} Semei, ende Chereti, ende Pheleti, en{de} die vromen des heyrs Dauids en waren met Adonia niet.
En{de} doen Adonia ramme{n} en{de} kaluere{n} en{de} gemeste vee offerde bi den steen Sohelet, die neffens die fonteyne Rogel leghet, noodede hi alle sine broeders des coniucs sonen, en{de} alle dye mannen van Iuda des conincs knechten.
Maer den prophete Nathan en{de} Banaia, ende dye vromen, ende Salomon sinen broeder en noode hi niet.
So sprack Nathan tot Betsabee Salomons moeder, en hebt ghy niet ghehoort, dat Adonia die sone Agith Coninc is gheworden, en{de} onse Heere Dauid en weet daer nyet af?
Dus coemt nv, ende neemt raet van my, en{de} bewaert v siele, en{de} die siele van uwen sone Salomo{n},
Gaet henen, ende gaet in totten Coninc Dauid, ende spreect met hem. Mine heere Coninc, en hebbet ghy uwer maerten niet ghesworen, ende ghesproken, dat v sone Salomon na mi coninc zijn sal, en{de} hy sal op minen stoele sitten? waerom is dan Adonias coninc geworden? en{de} regneert nv.
En{de} als ghi daer noch zijt, ende metten coninc spreect, so sal ic na v in comen, en{de} uwe woorden volcomelick wtspreken.
En{de} Bethsabee ghinc totten coninc, in die slaepcamer, en{de} die coninc was seer out, ende Abisagag van Sunem diende den Coninck
Betsabee nijchde haer, en{de} aenbadt den Coninc. Die coninc sprac. Wat wildi voor v?
Si antwoorde, en{de} sprac tot hem. Mijn HERE, ghi hebt uwer maerte, bi den HERE uwen God ghesworen, uwe sone Salomon sal Coninc zijn na mi, en{de} op mine{n} stoel sitte{n}.
Maer nv siet Adonias is coninc geworden, ende ghi mijn heere coninc en weet daer niet af.
Hi heuet ossen en{de} ghemeste vee, ende vele scapen geoffert, ende heeft genoot alle des conincs sonen, daer toe AbIathar den priester, ende Ioab den velthooftma{n}. Maer uwe{n} knecht Salomon en heeft hi niet ghenoot.
Maer mijn heere Coninc, die ooghen des geheels Israel sien op v, dat ghi hen te kennen gheuet, wie opten stoel mijns heeren des coni{n}cx na hem sitten sal.
Ende tsal ghescieden als mijn heere die coninc met sinen vadere{n} slapen sal so sullen ic en{de} mijne sone Salomon sondaers zijn.
Als si noch sprack metten Coninc, qua{m} die propheet Nathan.
Ende si bootscaptent den coninc, segghende. Nathan dye propheet is hier tegenwoordich. En{de} als hi in voor den coninc qua{m}, aenbede hi den coninc op zijn aensicht ter aerden ende sprac.
Mijn heere Coninc hebdi gheseyt, Adonias sal na mi coninc zijn, en{de} hi sal op minen stoel sitte{n}?
Want hi is huyden afgegaen, en{de} heeft ossen geoffert, en{de} ghemest vee, en{de} veel scapen, en{de} heeft alle des conincs sonen genoot, ende de hooftluyde{n}, daer toe de{n} priester AbIathar En{de} siet, si eten en{de} drincken voor hem en{de} seggen. Adonias die Coninc moet leuen.
Maer mi uwen knecht en{de} Zadoch den prister, ende Banaia, den sone Ioiada, ende uwen knecht Salomon en heeft hi niet ghenoot.
Is dat woort van mine{n} heere den Coninc beuolen, ende heuet sinen knecht niet laten wete{n}, wie opten stoel mijns heeren des Conincks nae hem sitten sal?
Die Coninc Dauid antwoorde ende sprac, Roept mi Betsabee, ende si qua{m} voor de{n} Coninc, en{de} doe{n} si voor den Coninc stont,
swoer die Coninc en{de} sprac. So warachtelic als die HEERE leeft, die mine siele verlost heeft wt alder noot,
ic sal huyde{n} doe{n} so ic v gesworen hebbe, bi den HERE den God va{n} Israel, en{de} gesproke{n} dat Salomon v sone na my Coninc sal zijn, en{de} hi sal op mine{n} stoel sitten voor mi.
Doen nijchde haer Betsabee met haeren aensichte ter aerde{n}, ende aenbede de{n} Coninc, ende sprac. Mine heere die Coninck Dauid moet eewelic leuen.
En{de} die coninc sprac. Roept mi den priester Zadoch, en{de} den prophete Nathan, ende Banaia die sone Ioiada, ende doen si in quamen voor den coninc,
so sprac die Coninc tot hen, Neemt met v ws heeren knechten, en{de} set minen sone Salomon op minen muyl, en{de} leyt hem af tot Gihon,
ende die priester Zadoch metten prophete Natha{n} salue hem daer tot eenen Coninc ouer Israel, en{de} blaest metter basoenen, en{de} segt. Die Coninc Salomon leue,
en{de} trect hem na opwaerts, en{de} coemt te Ierusalem so sal hi sitte{n} op minen stoel, en{de} Coninc zijn voor mi, en{de} ic sal hem ghebieden dat hi vorste si ouer Israel en{de} Iuda.
Doe a{n}twoorde Banaia die sone Ioiada de{n} Coninck ende sprac, Amen, Die HERE die God mij{n}s heeren des Conincs segge ooc also.
So dye HERE met minen here de{n} Coninc geweest is, so si hi ooc met Salomo{n}, op dat sine{n} stoel hoogher worde, dan den stoel mijns heeren des Conincs Dauids.
Doen gingen neder dye priester Sadoch, en{de} die propheet Nathan, en{de} Banaias die sone Ioiade, en{de} Chereti en{de} Pheleti, en{de} setteden Salomon op Dauids des Conincs muyl, en{de} leyden hem tot Gihon.
En{de} dye priester Sadoch nam den oly hoorn wt den tabernacule, en{de} salfde Salomon, en{de} si bliesen metter basoene{n}, en{de} allet volc sprac, Die Coninc Salomo{n} leue.
En{de} allet gemeyn volck clam opwaerts hem nae, ende dat volck pepe met pipen, en{de} was seer vrolic, also dat dye aerde van haere{n} geroepe gheluyt gaf.
En{de} Adonias hoorde dat, en{de} alle die hi genoot hadde die bi hem ware{n}, en{de} die maeltijt was nv geeyndt. En{de} doen Ioab der basoene{n} gheluyt hoorde, so sprac hi. Wat wil dat geroepe der stadt, ende dat ghetuymel?
Doen hi noch sprac, siet, doen quam Ionathas die sone Abiathar des priesters. Ende Adonias sprac tot he{m}. Coemt in, want ghi zijt ee{n} sterck man, en{de} brengt goede bootscap.
Ionathas antwoorde, en{de} sprac tot Adonia{m}. Ten is niet also in gheender manieren. Want onse heere die Coninc Dauid heeft Salomon tot eenen Coninc gemaect,
ende heeft den priester Sadoch en{de} den propheet Nathan gesonden en{de} Banaias de{n} sone Ioiada, en{de} Chereti, ende Pheleti, en{de} si hebben he{m} op sconincs muyl geset,
en{de} Zadoch die priester met de{n} propheten Nathan heeft hem ghesalft tot eenen coninc te Gihon, en{de} zijn va{n} daer op getrocken met vruechde{n}, dat die stadt in rueren is, dat is dat ghi gehoort hebt,
Daer toe sidt Salomon opte{n} conincliken stoel,
en{de} des conincs knechte{n} zijn inne gegae{n}, om onsen Heer de{n} coninc Dauid te gebenedien, ende hebbe{n} geseyt, V God make Salomon meerderen name dan uwen name is, en{de} make sine{n} coninclike{n} stoel grooter dan uwe{n} coninclike{n} stoel, en{de} Dauid die coninc heeft op zijn beddeke{n} aengebede{n}
en{de} hieren boue{n} heeft die coninck also geseyt, Geloeft si die HERE die God va{n} Israel, die huyde{n} eene{n} op mine{n} stoel gegeue{n} heeft te sitten, dattet mijn ooghen ghesien hebben.
Doen verscricten ende stonden op alle die bi Adonia ghenoot waren en{de} ginghen henen, elck sinen wech,
Maer Adonias vreesde hem voor Salomon, en{de} stondt op, en{de} ginc hene{n} inde{n} tabernakel des HEEREN, en{de} vaettede die hoornen des outaers,
En{de} twert Salomon gebootscapt, Siet, Adonia vreest de{n} coninc, en{de} hi vaettet die hoorne{n} des outaers, en{de} seydet, Die coninc Salomo{n} swere mi huyde{n} dat hi sinen knecht niet doode{n} en sal mette{n} swaerde,
En{de} Salomon sprac Is hi een goet man, so en sal gheen har van he{m} opter aerde{n} vallen, maer wort quaet aen he{m} gheuonde{n}, so sal hi sterue{n},
En{de} dye coninc Salomo{n} sant hene{n}, en{de} liet he{m} va{n}den outaer halen. En{de} doe{n} hi inqua{m}, aenbadt hi de{n} coninc Salomo{n}, Ende Salomon die coninc sprack tot hem, Ghaet in v huys.
ALs nv de{n} tijd aen quam, dat dauid steruen soude, gheboot hi sine{n} sone Salomo{n}, en{de} sprac,
Siet, ic gae inde{n} wech alder werelt, Versterct, ende weest een vroome man,
Hout v dat ghi die gebode{n} des HEEREN ws Godts bewaert, dat ghi in sine weghen wandelt, en{de} hout zijn zede{n}, gebode{n}, rechte{n}, getuygenissen so gescreue{n} staet in die wet Mosi, op dat ghi versta{n}delic zijt, in allen dat ghi doet, en{de} waer ghy v henen keert,
op dat dye HERE zijn woort vestige, dat hi va{n} mi gesproke{n} heeft, en{de} geseyt, Beware{n} uwe kindere{n} mijn uwe wege{n}, also d{at} si voor mi getrouwelic inder waerheyt, en{de} va{n} geheelder herte{n} en{de} sielen wandelen, so en sal va{n} v nymmermeer gebreke{n} een ma{n} opte{n} stoel va{n} Israel.
Ooc weet ghi wel, wat mi ghedaen heeft Ioab Seruie sone, wat hi de{n} twe velthooftmanne{n} va{n} Israel dede, Abner Ners sone, en{de} Amasa Iethers sone, die{n} hi gedoot heeft, en{de} stortede oorlochs bloet in vrede, en{de} dede oorlochs bloet in sine{n} gordele, die om zijn lendenen was, ende in zijn schoene{n} die aen zijn voete{n} ware{n},
Hierom suldi doe{n} na uwer wijsheyt dat ghi zijn grijs har niet met vrede onder in die helle en bre{n}gt
Ooc de{n} kindere{n} Barsellai des Galaaditen suldi ontfermherticheyt bewisen, dat si aen v tafele eten, Wa{n}t si zijn mi tege{n} gecome{n} doe{n} ic voor Absalom uwe{n} broeder vluchte,
En{de} ghi hebt ooc bi v SemeiGera sone des soons Iemini va{n} Bahurim, die mi scandelic vloecte met een quade vermaledijnge inder tijt doe{n} ic totten heyrlegher ginc, Maer hi qua{m} af mi te gemoete, doe{n} ick ouer voer aen die Iordane, doe{n} swoer ick he{m} bi de{n} HERE, en{de} sprac, Ick en sal v niet doode{n} metten swaerde,
Maer en laet ghi he{m} niet ontschuldich zijn, wa{n}t ghi zijt een wijs man, ende sult wel weten, wat ghi he{m} doe{n} sult, dat ghi zijn grijs har met bloet hier onder in die helle brengt.
Aldus ontsliep Dauid met sine{n} vadere{n}, ende wert begrauen in Dauids stadt,
Die tijt die Dauid coninc gheweest is ouer Israel, is veertich iaer, Seue{n} iaer was hi coninc tot Hebron, Ende driendertich iaer tot Iherusalem,
Ende Salomon sadt opten coninclijcken Dauids zijns vaders stoel, ende zijn conincrijc wert seer stantuastich
Ende Adonias Agiths sone qua{m} tot Bethsabee Salomons moeder, En{de} si sprac tot he{m} Is uwe{n} inganc ooc vredelijc? Hi sprac, Ia,
en{de} seyde, Ic heb met v te spreke{n}, Si seyde, Segt op, Hi sprack,
Ghi weet, dat dat conincrijck mijn was, en{de} geheel Israel hadde he{m} op my gherecht, dat ic coninc soude zijn, Maer nv is dat conincrijc ouergeset en{de} mijns broeders geworde{n}, vande{n} HEERE ist he{m} geordineert
Nv bidde ick een bede van v, en wilt doch mijn aensichte niet bescame{n}, Si sprac, Segghet op,
Hy sprac, Spreect metten Coninck Salomon <parens>want hy en mach v gheen dinck weygere{n}</parens> dat hi mi gheue Abisag va{n} Sunen tot eenen wiue,
Bethsabea sprac, Wel, ic sal den coninc van uwent wegen spreken.
Ende Bethsabea quam in totten coninck Salomon, om met hem te spreken van Adonia aenghaende, Ende dye Coninc stont op, ende ginc haer te gemoete, ende aenbedese, en{de} sadt op sine{n} coninclike{n} stoel, ende des Conincs moeder wert eene{n} coninclike{n} stoel geset, dat si tot zijnder rechter side soude sitte{n},
Ende si sprac, Ic bid een cleyn bede va{n} v, en wilt mijn aensicht niet bescame{n}, Die coninc sprac, Mijn moeder bidt, want ten is niet behoorlijc, dat ick uwe aengesichte afkeere,
Si sprack, Laet Abisag van Sunen dijnen broeder Adonia tot eenen wiue gheuen.
Doen antwoorde die Coninck Salomon, ende sprac tot zijn moeder, Waerom bidt ghi om Abisag van Sune{n} voor Adonia? Bidt he{m} dat conincrijc oock, want hi is mijn broeder meerder da{n} ic, en{de} heeft de{n} priester Abiathar en{de} Ioab Seruie sone,
Salomon swoer bide{n} HEERE, en{de} sprack, God doe mi dit en{de} dat doe hi daer toe, Adonia heeft dat tege{n} zijn leuen gesproken,
En{de} also warachtelic als dye HEERE leeft, die mi vast ghemaect heeft, en{de} gestelt heeft om te sitte{n} op dauids mijns vaders stoel, ende die mi een huys gemaect heeft, so hi gesproken heeft, huyden sal Adonias gedoot worden,
Ende die coninck Salomon sandt henen door Banaie des soons Ioiade hant, die sloech hem, dat hi starf.
En{de} die coninc sprack totten priester Abiathar, Ghaet henen tot Anathot tot uwen acker, wa{n}t ghi zijt een man des doots, maer ic en sal v huyden niet doode{n}, wa{n}t ghi hebt die Arcke des HEEREN voor mine{n} vader Dauid gedrage{n}, en{de} hebt mede gelede{n}, waer mijn vader arbeyt gelede{n} heeft,
Also verstiet Salomo{n} Abiathar, dat hi niet priester des HEREN en mochte zijn, op dat des HEREN woort veruult soude worde{n}, dat hy ouer dat huys Heli ghesproken hadde tot Silo
En{de} die bootscap qua{m} voor Salomon dat Ioab aenhinc aen Adonia, en{de} niet aen Salomon, Doen vluchte Ioab inden tabernacule des HEEREN, ende vaette de{n} hoorn des outaers,
Ende het wert den coninc Salomo{n} gebootschapt, dat Ioab totten tabernacule des HEEERN geulucht ware, ende dat hi was omtrent den outaer, Doen sant Salomon Banaiam Ioiade sone henen, en{de} sprac Ghaet, slaet hem doot.
En{de} doen Banaia totten tabernacule des HEREN qua{m}, sprack hi tot hem, Aldus seyt die coninc, Gaeter wt, Hy sprac, Neen, maer ic sal hier steruen, En{de} Banaia seyde dat de{n} coninc weder, ende sprack, Alsoo heeft Ioab gesproke{n}, en{de} also heeft hi my gheantwoort.
Die coninc sprac tot hem, Doet soo hi ghesproken heeft, en{de} slaet he{m}, en{de} begraeft he{m}, op dat ghi dat bloet, dat Ioab te vergheefs gestort heeft, va{n} mi, en{de} va{n} mijns vaders huys doet,
en{de} dat he{m} die HERE betaele zijn bloet op zijn hooft, dat hy twee mannen geslagen heeft die rechtuaerdiger ende beter ware{n} da{n} hi, ende heeftse metten swaerde gedoot, dat mijn vader Dauid daer niet af en wist, te wetene Abner Ners sone den velthooftman ouer Israel, en{de} Amasa, Iethers sone, de{n} velthooftman ouer dat heyr van Iuda,
dat haer bloet betaelt werde op Ioabs hooft, ende zijns zaets eewelijck, Maer Dauid ende zijn zaet, zijn huys, ende sinen conincs stoel vrede hebbe, eewelijc vanden HEERE.
Ende Banaia Ioiada sone ghinc op, ende sloech hem, ende doode he{m}, ende hy wert begraue{n} in zijn huys inder woestine{n},
Ende dye coninc sette Banaiam Ioiade sone in zijn stede ouer theyr, ende Zadoch den priestere sette die coninc in Abiathars stede.
Ende die coninck sant hene{n} ende dede Semei roepen, ende sprac tot hem, Timmert v een huys te Iherusalem, ende woont aldaer En{de} en gaet va{n} daer niet wt noch herwaerts noch derwaerts,
In welcken dage ghy daer wt ghaet, ende ouer die beke Cedron ghaet, so weet, dat ghi die doot steruen moet, Vwe bloet sal zijn op v hooft,
Semei sprac totten coninc, Dat woort des conincs is ghoet, soo mijn Heere die coninc ghesproken heeft, so sal uwe knecht doen, Aldus soo woonde Semei te Iherusalem veel daghen,
Maer het geuiel ouer drie iaren, dat die knechte{n} Semei ontliepen tot Achis Maacha sone, den coninck tot Geth, Ende het wert Semei gebootschapt, dat zijn knechten tot Geth waren gheghaen,
Doen stont Semei op, ende sadelde sinen ezel, ende troc henen tot Geth tot Achis, dat hy zijn knechten soude soecke{n}, ende doe{n} hi daer qua{m}, so bracht hi zijn knechten wederomme van Geth
Ende het wert Salomon gebootschapt, dat Semei wech ghetrocken ware van Iherusalem tot Geth, ende weder gecomen ware,
Doen sant die coninc henen, ende liet Semei roepen, ende sprack tot hem, En heb ick v niet gesworen biden HEERE, ende v ghetuyghet ende gheseyt, In welcken dach, dat ghi wt trect, ende herwaerts oft derwaerts ghaet, dat ghy weten soudt, dat ghi die doot moet steruen? Ende ghy spraect tot my, Dat woort is goet, dat ick hebbe gehoort,
Waeromme en hebdi v dan niet ghehouden naer den eedt des HEEREN ende tgebot, dat ic v gheboden hebbe?
Ende die Coninck sprac tot Semei, Ghy weet alle die boosheyt, die uwer herte{n} kenlijck is, die ghi minen vader Dauid gedaen hebt, die HEERE heeft v boosheit betaelt op v hooft,
ende die coninc Salomon is ghebenedijt, Ende Dauids des Conincks stoel sal bereyt zijn voor den HEERE eewelijcken,
Ende die coninc gheboot Banaia Ioiade sone, dye ghinck wt, ende sloech hem, dat hy starf.
ENde dat Conincrijck wert beuesticht in Salomo{n}s ha{n}t, en{de} hy wert vereenicht door zwagherscap met Pharao de{n} Coninck van Egipte{n}, wa{n}t hi na{m} tot eender huysurouwe{n} Pharaos dochter, en{de} brachtse in dauids stadt, tot dat hi zijn huys en{de} des HEEREN huys voltimmerde, en{de} die mueren rontomme Ierusalem.
Maer dat volc offerde noch op die hoochte{n}, Wa{n}t de{n} name des HEREN en was noch geen huys getimmers tot dier tijt toe.
Maer Salomon hadde de{n} HEERE lief, en{de} wandelde na zijns vaders Dauids zeden, wtgenomen dat hi op die hoochte{n} offerde, en{de} ontstack ruecwerck.
En{de} die Coninc ginc hene{n} tot Gabaon om aldaer te offeren, wa{n}t dat was die aldergrootste hoochte. En{de} Salomon offerde duysent brantoffers opte{n} selue{n} altaer in Gabaon.
En{de} die HERE ope{n}baerde Salomo{n} des nachts inde{n} droom, en{de} God sprac. Bidt wat ghi wilt, op dat ic v dat geue.
Salomon sprack. Ghi hebt aen minen vader Dauid grote ontfermherticheit gedae{n} Ghelijc hi dan voor v ghewandelt heeft inder waerheit en{de} gerechticheit, en{de} met een oprecht herte bi v, en{de} hebt hem dese grote ontfermherticheyt gehoude{n}, en{de} he{m} eene{n} sone gegeuen, die op sinen stoel sate, so het huyden is.
Nv HEERE mijn Godt, ghi hebt uwen knecht tot eene{n} coninc gemaect, ende doen regeren in mijns vaders Dauids stede. So be{n} ic een cleyn kint, ende en weet noch minen wtganc noch minen inganc niet,
Ende v knecht is midden onder dat volck dat ghi vercoren hebt so groot, dat niemant getellen noch bescriue{n} en can om der menichten.
Aldus wilt uwe{n} knechte een bequaem hert geuen, om te leere{n}, dat hi v volc vonnissen mach, ende verstaen wat goet en{de} quaet is. Wa{n}t wie vermach, dit v machtich volc te vonnissen?
Doen behaechde den HERE wel dat Salomo{n} aldusdanige bede badt.
En{de} God sprac tot Salomo{n}. Wa{n}t ghi dat bidt, en{de} en bidt n{iet} om lanc leuen, noch om rijcdom, noch om uwer vianden siele, maer om verstant en{de} oordeel te ondersceyde{n}.
Siet so heb ic gedaen na uwe woorde{n}, en{de} ic heb v een wetende ende verstandich herte gegeue{n} Also dat ws gelijc voor v niet geweest en is, en{de} na v niet opstae{n} en sal.
Daer toe so heb ic v ooc dese dinge{n} gegegeue{n} die ghi niet gebede{n} en hebt, te wete{n} rijcdom en{de} eere, dat ws gelijc geen onder die coninge{n} en is in voorlede{n} dage{n}.
En{de} ist d{at} ghi in mijn wege{n} wa{n}delt, also dat ghi mijn zeden en{de} gebode{n} houdt, so v vader Dauid gewandelt heeft, so sal ic v geuen een lanc leuen
En{de} doen Salomon ontwaecte, doen verstont hi dattet eene{n} droom was, en{de} hy qua{m} te Ierusalem, en{de} ginck voor die arcke des verbonts des HEREN, en{de} offerde brantoffer, en{de} vreedsaem offer, en{de} maecte ee{n} grote maeltijt allen sinen knechten.
In dien tijt quaeme{n} twee hoeren totten Coninc, en{de} stonde{n} voor de{n} Coninc.
Ende dat een wijf sprac. Och mijn Heere ic bidde v. Ic en{de} dat wijf woonden in een huys, ende ic gelach van kinde bi haer in die slaepcamer,
en{de} ouer drie dage{n} doen ic gebaert hadde, so baerde si ooc. En{de} wi ware{n} bi ee{n}, en{de} niema{n}t en was met ons in huys, sonder wi twee,
en{de} des wijfs sone sterf inder nacht, want si hadde hem inde{n} slaep verlegen,
en{de} si stont inder nacht op en{de} nam mine{n} sone van mijnder siden, doen ic v maerte sliep, en{de} leyde hem in haere{n} arm, en{de} haere{n} doode{n} sone leyde si in mine{n} arm.
Ende doen ic des morgens op stont om mine{n} sone te sooghe{n}, doe{n} openbaerdet hem dat hi doot was. Ende als ic he{m} naerstelijc besach doent claer licht was, beuondt ick dattet mijn sone niet en was, dien ic gebaert hadde.
Dat ander wijf sprack. Ten is alsoo niet so ghi segghet. Mijn sone leeft, ende uwe sone is doot. Die ghene sprac hier teghen. Ghi liecht daer aen, want mijn sone leeft, ende uwe sone is doot. Ende si keuen also voor den Coninc.
Ende die Coninck sprack. Dese seyt, Mijn sone leeft, ende uwe sone is doot. Dye antwoort. Het en is also niet, maer uwe sone is doot, en{de} mine sone leeft.
Ende die Coninck sprac hieromme. Haelt mi een swaert, ende doen dat swaert voor den Coninc ghebracht wert,
so sprac die Coninc. Deelt dat leuende kint in tween deelen en{de} geeft deser die helft en{de} der gheender die helft.
Doen sprac dat wijf wiens sone leefde totten Coninc, Wa{n}t haer moederlijc herte wert beweecht ouer haren sone. Och mijn heere ic bidde v, geeft haer dat kint leuendich, ende en doodes niet. Maer die gene sprac daer tegens. Het en si noch mijn noch dijn, laetet deelen.
Doen antwoorde die Coninc en{de} sprac Geeft deser dat kint leuendich en{de} en doodes niet, want dat is zijn moeder.
En{de} dat oordeel wert vermaert voor alle Israel, dat die Coninc gheoordeelt hadde, en{de} vreesden den Coninc, want si sagen dat die wijsheit Gods in hem was, om oordeel te doen.
ALso was Coninc Salomon Coninc ouer gheheel Israhel
Ende dit waren zijn princen die hy hadde. Azarias Sadochs des priesters sone,
Elioreph ende Ahia Sisa sone waren die scriuers. Iosaphat Ahiluds sone was Cancellier.
Banaias Ioiadas sone was velthooftma{n}. Zadoch en{de} Abiathar waren priesters.
Asaria Natha{n}s sone was ouer die officiers die biden Coninck stonden. Sabud Nathans des priesters sone was des conincs vrient.
Ahisar was hooftmeester. Adoniram Abdas sone was rentmeester.
En{de} Salomon hadde alleen .xij. officiers ouer gheheele Israel, die den Coninc ende zijn huys besorchden van spijse ende drancke. Deene hadde des iaers een maent lanc te besorghen, datter van noode was.
En{de} hiete{n} also. Hurs sone opt gheberchte Ephraim.
Decars sone tot Maces, en{de} te Saalebim, en{de} te Bethsemes, en{de} te Elon, en{de} Beth Hanan.
Heseds sone te Aruboth, en{de} hadde daertoe Socho, en{de} dat geheele lant Hepher.
Abinadabs sone die gheheele heerscappie Dor, en{de} hadde Thaphat Salomons dochter tot eene{n} wiue
Baana Ahiluds sone tot Thaanach ende tot Mageddo en{de} ouer geheele Bethseam, twelcke neffens Zarthana leghet, onder Iesrael van Bethsean totten pleyn Mehola toe, tot ouer ghene side Iakmeam.
Gebers sone tot Ramoth in Galaad, en{de} hadde die dorpe{n} Iair Manasses sone in Galaad, en{de} hadde dat la{n}tscap Argob die in Basan leghet, tsestich grote steden bemuert, ende met metalen grendelen ende sloten.
Ahinadab Iddo sone was prouoest tot Manaim.
Abimaas in Nepthalim, ende hy nam Salomons dochter Batsemath ooc tot eene{n} wiue.
Baana Husai sone in Aser ende tot Baleth.
Iosaphat Peruhe sone in Isachar.
Semei Elas sone in Beniamin.
Geber Vri sone inden lande Galaad int landt Sihon des Conincks der Amoriten, en{de} Og des Conincs tot Basan. Een amptman bouen al was inden selue{n} lande.
Maer Iudas en{de} Israel, dier was vele, gelijc dat sandt aen die zee, en{de} ate{n} en{de} droncke{n} en{de} ware{n} vrolic.
Aldus was Salomon een heere ouer alle dat conincrijcke va{n}den water aen inder Philistinen lant, tot ae{n} die palen van Egipten, die he{m} gifte{n} brachte{n}, en{de} dienden hem zijn leefdage lanck.
En{de} Salomon moeste daghelicx tot spijsinge hebben dertich Choren bloemen vanden meel, sestich Choren ander meels,
thien ghemeste runders, en{de} twintich weyde runders, en{de} hondert ra{m}men wtghenomen Herten en{de} rheen, en{de} steenbocke{n} en{de} huysbeeste{n}, vette geuogelte
Want hi heerscapte int gheheele lant ae{n} dese side des waters, va{n} Taphsach tot Gasa toe, ouer al die Coninge{n} ouer dese side des waters, en{de} hadde vrede van alle zijn onderdanigen rontsomme.
Also dat iuda en{de} Israel vry woo{n}den, elc onder sine{n} wijnstock en{de} onder sinen vigheboom, va{n} Da{n} tot Bersabee, so lange als Salomon leefde.
En{de} Salomo{n} hadde veertich duysent cribben van wagen peerden, en{de} twaelf duysent reysigher paerden.
Ende dye officiers besorchde{n}se den coninc Salomon, ende alle dat tot des conincs tafelen behoorde, met grooter sorchfuldicheyt, elck tot zijnder tijt, en{de} en liete{n} niet gebreke{n},
Oock gherste en{de} stroo voor die paerde{n} en{de} loopers brachte{n} si totter plaetsen daer die coninc was elck na sine{n} beuele.
En{de} God ghaf Salomon seer grote wijsheyt en{de} versta{n}t, en{de} vry gemoet, gelijc zant ae{n}de{n} oeuer der zee leget,
also dat Salomo{n}s wijsheit meerder was, da{n} alder kindere{n} vant oosten, en{de} dan alder Egiptinaers wijsheit,
Ende was wijser dan alle mensche{n}, ooc wijser dan die dichters Ethan die Esrahite, Heman, Chalchal ende darda, ende was vermaert onder al die heydene{n} rontsomme,
En{de} hi sprac drie duysent bisprake{n}, en{de} zijnder liedeke{n}s ware{n} vijf duysent
En{de} hi disputeerde va{n} boome{n}, vande{n} Cederboom aen tot Libano{n}, tot ae{n} die Isope, die wter wandt wast Ooc sprac hi vant vee, va{n} vogelen, vant gewormte, van vissche{n},
En{de} wt alle den volcke quamender om te hoore{n} Salomons wijsheit van allen coningen der aerden, die van zijnder wijsheyt ghehoort hadden.
ENde Hyram die coninc te Tyro sant zijn knechte{n} tot Salomon, wa{n}t hi hadde gehoort dat si he{m} tot eene{n} coninc gesalft hadden ouer Israel in zijns vaders stede, Wa{n}t Hyra{m} was Dauids vrie{n}t alle de{n} tijt va{n} zijn leue{n} lanck,
En{de} Salomon sandt tot Hira{m}, en{de} dede he{m} segge{n},
Ghi weet de{n} wille va{n} mine{n} vader Dauid, En{de} want hi gheen huys en mochte timmere{n} de{n} name des HEREN zijns gods, om des oorlooch wille die rontsomme hem was, tot datse die HEERE onder zijn voetsolen ghaf,
Maer nv heeft my dye HERE mijn God rontsomme ruste ghegheuen, alsoo, datter gheen viant, noch quade hindernisse meer en is,
Om deser saken wille, heb ic gedacht een huys te timmeren den name des HEEREN mijns Gods, so die HERE tot minen vader gesproke{n} heeft, en{de} geseyt, V sone die{n} ic in v stede sette{n} sal op uwe{n} coninclike{n} stoel, die sal mine{n} name ee{n} huys timmere{n},
Aldus beuelet nv dat uwe knechte{n} my Cederboome{n} wt Libano{n} houwe{n} en{de} dat uwe knechte{n} met mine{n} knechten zijn, en{de} dat loon uwer knechte{n} sal ic v geue{n}, also ghijt begeren sult wa{n}t ghi weet dat bi ons niemant en is, die hout weet te houwen, gelijc die Sidoniers
Doen Hiram Salomons woorden hoorde, verblide hi hem hoochlijc en{de} sprack Gheloeft si die HEERE huyden, die Dauiden eenen wijsen sone ghegeuen heeft ouer dit volck,
Ende Hiram sant tot Salomon, ende dede hem seggen, Ic hebbe gehoort al wat ghi mi ontboden hebt, Ick sal doen na alle uwer begheerten, met cederboomen ende met abeelen houte,
Mijn knechte{n} sullense af brenge{n} van Libano tot aen die zee, ende salse in vloten laten legghen op die zee, totter plaetsen toe, die ghi mi te kennen sult geue{n}, en{de} salse v daer aenbrenge{n} en{de} wt rechten, ende ghi sultse doen halen Maer ghi sult mi mijn nootdruft geuen op dat minen huysghesinne spijse ghegeuen worde,
Aldus gaf Hiram Salomon cedere{n} ende abeelen hout na alle zijn begeerte,
Salomon gaf Hiram weder twintich duysent choren tarwen te etene voor zijn gesin, Ende twintich choren des aldersuyuerste olijs, Dit gaf Salomon Hiram iaerlijcs.
Ende die HERE gaf Salomon wijsheyt, so hi he{m} gesproken hadde, en{de} twas vrede tussche{n} Hira{m} en{de} Salomon, En{de} si maecte{n} beyde een verbont met malcandere{n},
En{de} Salomon maecte een wtschot van werckluyde{n} ouer alle Israhel, En{de} dat wtschot was dertich duysent manne{n},
en{de} santse tot Libanon, ouer elcke mae{n}t thien duysent, Also dat si een mae{n}t op Libanon waren, en{de} twee maenden thuys. En{de} Adoniram was ouer dusdanige wtschot.
Ende Salomon hadde tseuentich duysent die lasten droegen, ende tachtentich duysent die daer metsten opten berch,
sonder Salomons ouerste officiers, die ouer dat werc geset waren, te wetene, drie duysent ende drie hondert, die welcke ouer dat volck regheerden, die daer aent werck arbeyde{n},
Ende dye coninc geboot, dat si groote ende costelijcke steenen wt souden breken, te weten, ghehouwen steenen totten fundamente des huis, ende dat sise viercant soude{n} maken,
Ende Salomo{n}s metsers, en{de} Hira{m}s metsers, en{de} dye ae{n} die palen waren hieuwe{n} wt, ende bereyden houte{n} ende steene{n} om dat huys te timmeren.
ENde het is ghebuert hierna inden vier honderste{n} ende tachtichsten iaer na den wtghanc der kinderen van Israel wt Egypten, inden vierden iare des conincrijcks van Salomon, ouer Israel inder maent Sif, dat is die ander maent, soo begonst hi dat huys des HEEREN te timmeren,
Dyt huys dat Salomon den HEERE timmerde, was tsestich ellenbogen lanc, twintich ellenbogen breet, ende dertich ellenboge{n} hooghe,
En{de} hi timmerde een portael voor de{n} tempel, twintich ellen boghen lanck, na der breyden des huys, ende thien ellen boghe{n} breet, voor dat huys henen,
En{de} hi maecte in dat huys cromme vensteren, dieme{n} met leden op ende toe mochte doen,
Ende hi timmerde eene{n} ommeganc aen die mueren des huys rontsomme, dat hi, beyde om de{n} tempel en{de} om den choor ghinc, en{de} maecte sine{n} buytenste{n} muer daeromme,
Den ouersten ghanc was vijf ellenboge{n} wijdt, ende de{n} middelste{n} ses ellenboge{n} wijdt, ende den derde{n} seue{n} ellenboge{n} wijdt, Wa{n}t hi leyde balcken van buyten int huys, dat si hen niet en hielden aenden wandt des huys,
Ende doen dat huys getimmert wert, so werdet van geheelen ende wt gebrokene{n} steenen getimmert, also datmen gheene{n} hamer, noch byle, noch eenich ysere{n} instrume{n}t en hoorde int huys, doent ghetimmert wert
Maer een duere was ter rechter siden, midde{n} aent huys, also datme{n} door eene{n} wendelstee{n} op ghinc op den middel ganc, en{de} va{n}de{n} middel ghanc opte{n} derden,
Aldus timmerde hi dat huys, ende voleynde dat, En{de} hi bescutte dat huys met cederen, beyde boue{n} en{de} aen die wanden,
Hi timmerde ooc eene{n} ganc bouen op dat geheele huys, vijf ellenboge{n} hooge, Ende decte dat huys met cedere{n} hout
Ende des HEREN woort quam tot Salomon, en{de} sprac,
Dat huys, dat ghi timmert Ist dat ghi in mijn gebode{n} wandelt, ende na mijn rechte{n} doet, en{de} alle mijn gebode{n} hout, om daer in te wandelen, so sal ic mijn woort met v beuestigen, gelijck ic uwen vader Dauid gesproke{n} hebbe,
ende sal onder die kindere{n} van Israel woone{n}, ende en sal mijn volck niet verlaten,
Also timmerde Salomon dat huys, en{de} voleyndet,
en{de} timmerde die wande{n} des huys van binnen aen die siden van cederen, van des huys paueytsel aen, tot den dake toe, en{de} bescuttet van binne{n} met houte, en{de} solderde de{n} vloer des huis met abeelen berders.
Ende hy timmerde achter int huys eene{n} cedere{n} wandt twintich ellenboge{n} lanc, vande{n} paueytsel totte{n} dake toe, En{de} timmerde daer binne{n} die plaetse der antwoorde{n} en{de} des gebets ende dat alderheylichste,
Maer dat huys des te{m}pels voor dye plaetse des ghebets was veertich ellen lanck,
Van binnen was dat gheheele huys ynkele cederen met ghedraeyden knoppen, en{de} bloem werc, also datme{n} gheene{n} steen en sach,
Maer dye plaetse der antwoorde{n} en{de} des ghebets bereyde hi van binne{n} int huys, datmen die arcke des verbonts des HEEREN aldaer soude sette{n},
En{de} voor die plaetse der a{n}twoorde{n} die twintich ellenboghen lanck, twintich ellenboghen wijdt, ende twintich ellenbogen hooch was, ouerdecte hi mette{n} alder suyuersten goude, ende hi ouerdecte de{n} outaer met cederen,
Ende Salomon ouertroc dat huys voor die camer der antwoorde{n} van binne{n} metten aldersuyuersten goude, en{de} die gulde{n} plate{n} maecte hi vast met goude{n} nagelen, die hi met goude ouertrocke{n} hadde,
also dat inden ghehelen tempel niet en was, te{n} was met goude ouertrocken, daer toe ooc den geheelen outaer der heyligher plaetsen, ouertrock hi met goude.
Hi maecte ooc inde{n} choor twee Cherubim thien ellenboghen hooch van olijf boomen hout,
vijf ellenbogen hadde eenen vluegel, eens yegelijcs Cherubs, also dat thien ellenboghen waren vanden eynde zijns eens vloghels totten eynde zijns anderen vloghels,
Alsoo hadde die ander Cherub oock thien ellenboghen, ende was eenderley mate, ende eenderley ruymte, beyde die Cherubim,
alsoo dat elck Cherub thien ellenboge{n} hooch was,
En{de} hi dede die Cherubim stellen binnen int midden des tempels en{de} dede haer vlogelen wt breyde{n}, dat des eens vloghele raecte aen desen wandt, ende des andere{n} cherubs vloghel raecte aen den anderen want Maer midden inden huyse raecte deen eene{n} vloghel den anderen,
Ende hi ouertroc dye Cherubim met goude.
En{de} aen alle de{n} wande{n} des huys, alomme liet hi draeywerc maken van wtgegroefden wercke, en{de} hi maecte daer in Cherubim palme{n} ende bloemwerc, en{de} verscheyde{n} scilderie{n} recht oftse wte{n} wercke gesteke{n} en{de} gegae{n} hadden,
Ooc ouertroc hi dat pauyme{n}t des huis met gulde{n} plate{n},
En{de} inde{n} inganc der heyliger plaetsen maecte hi twee duere{n} van olijfboomen houte, met vijfcantighe posten,
en{de} liet daer draeywerc op make{n} van Cherubim palme{n}, en{de} bloe{m}werc, en{de} ouertrocse met gulden platen,
Also maecte hi ooc inde{n} inghanc des tempels viercante poste{n} va{n} olijfboome{n} houte,
en{de} twee duere{n} va{n} abeelen houte, also dat elck duere twee bladere{n} hadde, aen malcandere{n} hangende,
en{de} maecte daer op draeywerck va{n} Cherubim, palme{n} en{de} bloemwerc en{de} ouertrocse met goude, recht nader mate{n} der consten
Ende hi timmerde eene{n} voorhof van binne{n}, van drie ryen gehouwender steene{n}, ende van eender rijen geschaefde{n} cederen.
In dat vierde iaer inder maent Sif so wert dat fundament geleghet aende{n} huyse des HEREN,
Ende inden elfsten iare inder maent Bul, dat is die achtste mae{n}t wert dat huys volmaect so dat zijn soude, met allen sinen wercke en{de} alle zijn ghereetscappe, om te besighen. Also dat hi daer aen seue{n} iaer timmerde
MAer aen zijn huys timmerde Salomon derthie{n} iaer, dat hijt geheelijc vol timmerde.
Te weten hi timmerde een huys vanden woudt Libanon, hondert ellenboge{n} lanc vijftich ellenboge{n} wijdt, en{de} dertich ellenboge{n} hooch, int viercante wandelinghe{n} met calomne{n} van geschaefde Cederen.
En{de} tafelde dat decsel bouen aen ooc met cedere{n}, dat va{n}den vijf en{de} veertich calomne{n} onderhouden wert, want elcke rye hadde vijfthien calomne{n},
also dat altoos drie calomne{n} gelijck tege{n} malcandere{n} ouer stonde{n},
also dat elcke{n} pant tege{n} malcandere{n} ouer tussche{n} die calomnen metten calomnen viercantich was.
En{de} hi maecte een portael met calomne{n} vijftich ellenbogen lanc, en{de} dertich ellenbogen wijdt.
En{de} noch een portael voor die{n} met calomne{n}, en{de} met ee{n} dicke pileerne.
Daer toe een portael tot eenen conincs stoel, daer de{n} rechterstoel was, en{de} maectese tot een vo{n}nis portael, en{de} bescuttet met cederen vanden pauiment aen, tot weder totte{n} vloer.
Daer toe zijn huys daermen in soude sitte{n} om te vo{n}nissen dat portael is gemaect gelijck die andere. En{de} maecte oock een huys als dat portael, voor Pharaos dochter, dye Salomon tot eender huysurouwe genomen hadde.
Dit was al van costelijcke steene{n}, na der maten ghehouwen, met sagen gesneden op alle siden, vanden fundamente tot aen dat hoochste der wande{n}, daer toe ooc buyte{n} totten grote{n} voorhof toe.
Die fundamente{n} waren ooc van costelike en{de} grote steene{n}, thien, oft acht ellenboge{n} groot,
en{de} daer op costelike gehouwe{n} steene{n} nader maten, en{de} cedere{n}
Maer den groote{n} voorhof al omme hadde drie ryen van gehoude{n} steene{n}, en{de} een rye va{n} geschaefde{n} cedere{n}. Also ooc den voorhof ae{n}t huys des HEEREN van binnen, ende dat portael vanden huyse.
En{de} die coninc sandt hene{n} en{de} liet halen Hyram va{n} Tyro
eender weduwe{n} sone, wten geslachte Nepthalim, ende zijn vader was een man va{n} Tyro geweest, die een meester was in metael, vol wijshede{n} versta{n}t en{de} co{n}ste{n} om te arbeyde{n} alderhande metael werck, Doen die totte{n} coninc Salomon qua{m}, maecte hi alle zijn werc.
En{de} maecte twee metalen calomne{n}, elc achthie{n} ellenboge{n} hooch, en{de} een coorde van .xij. ellen was die mate, die ginc rontsomme beyde dye calomne{n}.
En{de} hi maecte .ij. knoopen van metael gegoten, om boue{n} op die calomnen te setten, en{de} elcken knoop was vijf ellenboge{n},
en{de} aen elcke{n} knoop boue{n} op die calomne{n} ware{n} seuen geulochte{n} reepke{n}s, als ketene{n} en{de} netten. Beyde die knope{n} ware{n} gegote{n} werc. Seue{n}uoudige netwerck in eene{n} knoop, en{de} seuenuoudighe netwerc in dandere,
en{de} hi maecte ae{n} elcke{n} knop twee ryen granaet appelen rontsomme ae{n} een reepke{n} daer mede dat die knoop bedect wert.
En{de} die knope{n} ware{n} als die lelien voor dat portael vier ellen groot.
En{de} de granaet appelen ind{er} ryen rontsomme waren twee hondert reepkens, boue{n} en{de} ond{er} aen die scakele, die om de{n} buyc des knoops ginc, aen elcke{n} knoop op beyde colomnen.
En{de} hi rechte die calomne{n} op voor dat portael des te{m}pels. En{de} die hi ter rechter hant sette, hiet hi Iachi{n}, en{de} die hi ter slincker hant sette, hiet hi Boaz.
En{de} hi stelde ee{n} werc bouen op die calomne{n} als lelien. Also wert voleyndt dat werck der calomnen.
En{de} hi maecte een gegoten zee thien ellenboghen wijdt, vanden eenen boorde totte{n} anderen rontsomme, en{de} vijf ellen hooch. Ende netkens dertich ellen lanc liepen aldaer rontsomme.
En{de} om die selue zee die thien ellen wijdt was, ghingen knoopen aen haeren boort, rontsomme die zee hene{n}. Die knopen ware{n} .ij. ryen gegote{n}.
En{de} si stonde{n} op .xij. osse{n} der welcker drie noortwaerts gekeert ware{n}, drie westwaerts, drie zuyden waert, en{de} drie oostwaert, en{de} die zee boue{n} daer op, also dat alle haer achterste deelen binne{n} waerts waren.
Die dicte des ketels was van drie oncen, en{de} sinen boort was als eens ketels mo{n}t als een opgegaen lelie. En{de} daer gingen twe duysent baten in, en{de} drie duysent metrete{n}
Hi maecte ooc thie{n} metalen ondersetsels, elc was vier ellenboghen lanc ende breedt, ende drie ellenboghe{n} hooch.
Maer dat stue{n}werc was also ghemaect, dattet siden hadde tusschen lijsten.
Ende aen die siden tusschen de lijsten waren leeuwen, runders, ende Cherubim, ende des ghelijcken bouen in die vergaderinghe, ende die siden waren ghemaect aen die lijsten, die ouer ende onder dye leeuwen, ende runderen waren, also dat si onder waerts gherecht waren.
En{de} elc stuensel hadde vier metalen raders met metalen assen, En{de} op die vier hoecken waren scoudere{n} ghegoten, elc tegen die ander ouer siende onder aenden ketel lenende.
Maer den mont vanden ketel van binne{n} int hoochste des hoofts, ende dat ghene dat van buyte{n} verthoonde, was int ronde ee{n} cubitus, en{de} het hadde altesame{n} anderhalue{n} cubitus, en{de} daer ware{n} puckelkens aende{n} hals. inden velden die viercant waren, en{de} niet ro{n}t
Die vier raders, die daer stonden onder aen die siden vanden stuenselen, en{de} dye asschen vanden raderen waren onder aen tgestuensel aen een geuoecht. Elc rat was anderhalf cubitus hooch,
en{de} het waren raders alsmen aen die wagen plach te maken, en{de} haer assce{n} nauen, speeken, en{de} velgen, waren al gegote{n}
ende die vier schouderen op die vier hoecke{n} van elcken stuensel waren ooc gegoten ende aen een gheuoecht.
Ende aen dat alder opperste vanden gestuente was een rondicheyt van anderhaluen cubitus, also gemaect, datme{n} den ketel daer bouen op mochte setten, hebbe{n}de zijn ghegrauen ende gehouwen wercke, wt hem seluen.
Ende hi graefde in die tafelen van metale, en{de} in die hoecxkens Cherubim, leeuwen, ende palmboomen, na die ghelijckenisse van eenen staende{n} mensche, dat si sceenen niet gehouwen te weesen, maer aengheset scheenen te wesen rontsomme.
In deser maniere{n} maecte hi ooc thien stuensels met een ghegoten, ende een mate ghelijc wt ghehouwen.
Ende hi maecte thien metalen ketels, also dat veertich Baten in eenen ketel ghinck, ende was vier ellenboghen groot, en{de} op elcken stuensel was eenen ketel, dat is, thien stuensels,
Ende hi sette vijf stuensels aen de{n} rechten hoecke des tempels, ende die ander vijf aen den slincke{n} hoeck, Maer die zee sette hi ter rechter ha{n}t voor ae{n}t zuyt waert teghen den oosten.
Ende Hiram maecte potten, pannen, ende beckens, ende voleynde alsoo alle die wercken die die coninck Salomon aen den huyse des HEEREN maken dede,
Te wetene, die twee calomnen, ende die kenlijcke knoopen bouen op die twee calomnen, ende daeromme twee geulochte{n} netkens, om te bedecken die twee coordekens ende knoopen opten calomnen,
Ende die vier hondert granaet appelen, aen die twee gheulochten netkens, te wetene, twee rijen granaet appelen, aen een netken, te bedecken die twee kenlijcke knoopen opten calomne{n},
Daer toe die thie{n} stuensels, ende thien ketels bouen daer op,
ende die zee ende twaelf ossen onder die zee,
Ende die potten ende pannen ende beckens, Ende alle dese vaten die Hiram den coninc Salomon maecte, totten huyse des HEREN waren van finen metael,
Inden lantschappen die Iordane lietse die coninck ghieten in dicke leemachtighe aerde, tusschen Socoth ende Zarthan,
Ende Salomon stelde alle die vate{n} int huys des HEEREN, ende om der grooter menichte soo en wasser gheen seker ghewichte des metaels.
Ooc maecte Salomon al die vate{n} die totten huyse des HEEREN behoorden, te wetene,
eenen gulden altaer, een gulden tafele, daer die brooden diemen voor de{n} HEERE leyt, op ligghen, vijf candelaren ter rechter hant, ende vijf candelaren ter slincker hant, voor die plaetse der antwoorden vanden alder suyuersten goude, met ghulden lelie bloeme{n}, lampe{n}, en{de} snutters,
daer toe cruyken, crauwels, moertierkens, flesschen, ende wierooc vate{n} vanden alden suyuersten goude, Oock waren die harren aender duere{n} ae{n}den huyse van binnen, int alder heylichste der heyligen, ende aen die duere des huys, vanden tempel des HEEREN alle ghader gulden.
Ende hi volbracht allet werc, dat die coninck Salomon maecte aen den huyse des HEEREN, Ende hi bracht daer inne alle wat zijn vader Dauid gheheylicht hadde van siluer, van goude, ende vaten, en{de} settet inden schat des huys des HEEREN.
DOen vergaderde{n} tot den coninc Salomon die ouders van Israhel, met alle die ouerste princen der geslachte{n} en{de} die vorsten der huysgesinnen der kinderen van Israel tot Iherusalem, om dye arcke des verbonts des HEEREN op te brenghe{n} wt der stadt Dauid, dat is van Sion,
Ende alle die mannen van Israel zijn te samen gecomen, totten coninck Salomon, inder maent Ethanim, op die feeste, dat is die seuenste maent
Ende alle die ouders van Israel quame{n}, en{de} die priesters namen wech die arcke des HEREN,
en{de} brochtense opwaerts, daer toe den tabernacule des ghetuychnissen, ende alle die vaten der heyligher plaetsen, die inden tabernacule waren, en{de} die priesters, en{de} dye leuiten droegense,
En{de} dye coninc Salomon ende die geheele gemeynte van Israel, dye tot hem ghecomen was, ginghen met hem, voor die arcke henen, ende offerden schape{n}, ende runderen, soo vele datment niet getellen noch gherekenen en conste.
Alsoo brachten die priesters die arcke des verbonts des HEEREN op haer plaetse, in die plaetse der antwoorde{n} des tempels in dat alderheylichste der heylighen, onder die vlogelen der Cherubim,
Wa{n}t dye Cherubim breyden die vloghelen wt, ouer dye plaetse, aldaer die arcke stont, ende bedecte{n} die arcke ende haere hantboomen, van bouen,
En{de} die hantboomen waren also lanck, dat haere knoopen ghesien werden buyten dat heylichdom, voor die plaetse der antwoorden, maer voorder buyten en werden si niet ghesien, Ende waren aldaer tot op desen dach,
Ende daer en was niet inder arcke dan die twee steenen tafelen Moysi, die hy aldaer leyde te Horeb, Doen dye HEERE metten kinderen van Israhel een verbondt maecte, Doen si wten lande van Egypten ghetrocken waren.
Doen die priesters wt die heylighe plaetse ginghe{n}, soo veruulde een neuele thuys des HEEREN,
ende die priesters en mochten niet staen, en{de} dienen om des neuels wille, Want dye heerlicheyt des HEEREN hadde veruult dat huys des HEEREN,
Doen sprack Salomon, die HEERE heeft gesproken, dat hi inden donckeren neuel wilde woonen,
Ick hebbe <parens>tis waer</parens> een huys ghetimmert v tot eender wooninghe, eene alderuaste wooninghe, dat ghy daer eewelijc woonen sout,
En{de} dye coninck keerde zijn aensicht, ende ghebenedide die geheele ghemeynte va{n} Israel, ende die geheele gemeynte stont, ende Salomon sprack.
Gebenedijt si die HEERE die God van Israel, die door sine{n} mont tot mijnen vader Dauid gesproke{n}, en{de} door zijn hant veruult heeft, en{de} geseyt,
Vanden dage aen doen ick mijn volck van Israhel wt Egypten leyde, so en heb ick noyt ghee{n} stadt vercore{n}, onder eenige{n} geslachte van Israel dat mi een huys ghetimmert soude worde{n}, ende dat mine{n} nae{m} daer soude zijn, Maer ic heb Dauid vercore{n}, dat hi ouer mijn volc van Israel soude zijn,
En{de} mine vader Dauid wilde, dat hy den name des HEREN des Gods van Israel een huys soude timmeren,
Maer die HEERE sprack tot minen vader Dauid, Dat ghi inde{n} sin hadt een huys te timmere{n} mijnen name, hebdi wel ghedaen dat ghijt voor v naemt,
Nochtans ghi en sult dat huys nyet timmeren, maer uwe sone, dye wt uwen lendenen comen sal, die sal minen name een huys timmere{n},
En{de} die HERE heeft zijn woort beuesticht dat hi gesproken heeft, want ic ben op ghestaen in mijns vaders plaetse, ende sitte opten stoel van Israel, soo die HEERE gesproke{n} heeft, en{de} heb getimmert een huys, den name des HEREN des Gods van Israel,
en{de} heb daer een plaetse bereyt der arcke{n} daer inne dat verbont des HEEREN is dat hy ghemaect heeft met onsen vaderen, doen hise wt den lande van Egypten leyde.
En{de} Salomon stont voor den altaer des HEREN, in die teghenwoordicheyt der geheelder ghemeynten van Israel, ende strecte sine hande{n} wt ten hemel,
en{de} sprac, HEERE God va{n} Israel, Daer en is gheen God, noch daer boue{n} inden hemel, noch onder opter aerde{n}, ws gelijcs, ghi die dat verbont en{de} die ontfermherticheit bewaert dinen knechten die voor v wandelen wt gheheelder herten,
Ghi die uwe{n} knechte mijnen vader Dauid hebt gehouden, al wat ghy ghesproken hebt, met uwen mont hebt ghijt gesproken, ende met dine hant hebt ghijt veruult, soot desen dach bewijst.
Nv HEERE God van Israel, hout uwe{n} knechte minen vader Dauid, al wat ghi he{m} gesproke{n} hebt, en{de} gheseyt, Het en sal gheen man wech genome{n} worden voor mi, die daer sitte opte{n} stoel va{n} Israel, ist nochtans dat uwe kinderen haeren wech bewaren, dat si voor mi wandelen, soo ghy voor mijn aensichte ghewandelt hebt,
Nv God van Israel, laet v woorden geuesticht worden, dye ghy uwen knecht minen vader Dauid ghesproken hebt.
Hierom ist ooc niet te meyne{n} dat God opter aerden woont? Wa{n}t ist dat die hemelen, en{de} alder hemelen hemel v niet en moghen begripen, hoe veel te meer soudi dan dit huys ghedoen, dat ick ghetimmert hebbe?
Maer siet aen totte{n} ghebede{n} ws knechts, ende tot sinen begheerten HEERE mijn Godt, hoort dat lof en{de} ghebet dat v knecht huyden voor v doet,
Dat v ooge{n} ope{n} stae{n} ouer dit huys, nacht en{de} dach, ouer dit huys daer ghi af geseyt hebt, mijnen naem sal daer zijn, op dat ghy hoort dat ghebet, dat v knecht op dese plaetse tot v bidt,
en{de} wilt verhooren die begeerten dijns knechts, ende dijns volcs van Israel, dat si hier doe{n} sullen op dese plaetse en{de} ghi sullet verhooren in die plaetse uwer wooninge{n} inde{n} hemel, en{de} als ghijt hoort, genadich zijt,
Als yema{n}t teghe{n} sine{n} naesten sondicht en{de} nee{m}t de{n} eedt op he{m} daer hi hem mede verbint, en{de} dien eedt coe{m}t voor uwen altaer, in desen huyse,
dat suldi hooren inde{n} hemel, ende sullet doe{n}, en{de} uwen knechten recht doe{n}, ende den ongoddelijcke{n} verdoemen, en{de} sine{n} wech op zijn hooft gheuen, en{de} den rechtuaerdige{n} rechtuaerdich make{n}, om hem te geuen na zijnder gherechticheyt.
En{de} oft gheschiede dat v volck van Israhel vluchtede voor sine vianden, want het sal oock tegen v sondighen, en{de} si sullen berou bewisende belyden uwen naem, en{de} come{n} bidden tot v in desen huyse,
soo wilt dat hooren inden hemel, ende vergeeft die sonden ws volcs van Israel, ende ghi sultse weder brengen int lant, dat ghi haeren vaderen ghegheuen hebt
Ist dat den hemel ghesloten wort dattet niet en reghent, om dat si aen v ghesondicht hebben, en{de} bidden op dese plaetse, en{de} uwen naem beliden, en{de} hen van haeren sonden bekeeren, om dat ghise benaut,
soo wiltse verhooren inden hemel, en{de} vergeeft die sonden uwer knechte{n}, en{de} ws volcs van Israel, ende thoont hen den goeden wech, daer si in wandelen moge{n}, en{de} laet opt lant regene{n} dat ghy uwe{n} volck tot een erffenisse gegheuen hebt
Ende ist, dat dye dierte, ofte pestilencie, oft quade luchte, ofte droochte, ofte sprinckhanen, ofte rupsemen inden lande zijn, ofte zijn viant inden lande is, hen quellende, oft zijn poorten belegert, oft eenige plaghe, oft eenigherhande crancheyt is
en{de} in alle vermaledijnge, en{de} datmen pleech vloeckende te wenschen, dat ghene dat geschiet eenigen mensche van v volc va{n} Israel, isser yemant die daer gewaer wort zijnder plagen, elck in zijnder herten, en{de} streckt zijn handen wt in desen huyse.
So wilt dat hooren inde{n} hemel in die plaetse daer ghi woont, en{de} ghi sult genadich zijn, en{de} doe{n} dat ghi elcke{n} geuet na alle sine wegen, so hi gewandelt heeft, gelijc ghi zijn herte bekent, want ghi alleen bekent dat herte alder kinderen der menschen.
Op dat si v altijt vreesen, also lange als si opte{n} lande leuen, dat ghy onsen vaderen ghegheue{n} hebt.
Hierenbouen ooc een vreemde, die niet is van uwen volc van Israel, als hy coemt wt verren landen, om ws naems wille <parens>want uwen groten naem sal gehoort worden, en{de} uwe machtige handt, en{de} uwe{n} wt gerecte{n} arm</parens> ouer alle die werelt
als hi dan coemt, en{de} bidt in dese plaetse
so willet hooren inden hemel in die vasticheyt uwer wooninghen, en{de} doent al, daer v die vremde om aenroept op dat alle volcken der aerden moghen leeren uwen naem bekennen, dat si v ooc vreesen, ghelijc v volck van Israhel, ende dat si beuinden moghen dat uwen naem is aengeroepen ouer dit huys, dat ic ghetimmert hebbe.
Ist dat ghesciet als v volc wt trect inden strijt tegen sine vianden, door den wech die ghise seynden sult, dat si sullen bidden tot v teghen den wech totter stadt die ghi vercore{n} hebt, en{de} totten huyse, dat ic uwen name ghetimmert hebbe,
So sult ghi verhoore{n} haer gebede{n} en{de} begheerte{n} inde{n} hemel, en{de} ghi sult haer recht oordeel doen.
En{de} ist dat si tegen v sondigen sullen <parens>wa{n}t daer en is geen me{n}sche, die niet en sondicht</parens> en{de} ghi gram wort, en{de} geeftse voor haere viande{n}, also dat sise geuangen leyden inder vianden landt, verre, oft na,
Ende in haer herte berouwe hebben,, inden lande daer si geuangen zijn, en{de} bekeere{n} hen, en{de} bidde{n} v inde{n} lande haerder gheuanckenissen, ende spreke{n} Wi hebben gesondicht ende misdaen, en{de} ongodlijc geweest,
en{de} bekeeren hen wederom tot v, wt geheelder herten, en{de} geheelder sielen, in haerder viande{n} lant daer si wech geleyt zijn en{de} bidden tot v, tege{n} de{n} wech tot haeren lande, dat ghi haeren vaderen gegeuen hebt, totter stat die ghi vercoren heb, en{de} totten tempel die{n} ic in uwen name getimmert hebbe.
So wilt haer gebet en{de} begheerte verhooren inden hemel, in die vasticheit ws coninclijcken stoels, ende haer recht oordeel doen
ende uwen volcke ghenadich zijn, dat tegen v gesondicht heeft, en{de} alle haere ouertredingen, daer si tegen v mede ouergetreden hebben, en{de} ontfermherticheit geuen voor die gene diese geuangen houden, dat si haerder o{n}tfermen,
Want si zijn v volc en{de} v erffenisse, die ghy wt Egipten wt den midden vanden yseren ouen geleyt hebt,
op dat v oogen ope{n} zijn op dat gebet ws knechts, en{de} ws volcks, van Israel dat ghise hoort in alle dien, daer si v omme sullen aenroepe{n},
Wa{n}t ghi hebtse v af gesceyde{n} tot een erffenisse wt allen volcken opter aerden, so ghi gesproke{n} hebt door Moysen uwen knecht, doe{n} ghi onse vaders wt Egipte{n} leydet HERE God
En{de} tis gesciet doen Salomon alle dit ghebet en{de} dese verbedinge voor den HERE wt hadde gebede{n}, dat hi op stont vanden ae{n}sichte des altaers des HEEREN, want hi hadde beyde zijn knien opter aerden gestelt, en{de} beyde zijn handen wtghestreken ten hemel,
En{de} hi stont, en{de} gebenedide die gheheele vergaderinge van Israel met luyder ste{m}me{n}, en{de} sprac.
Gebenedijt si die HERE die zijn volc van Israel ruste ghegeue{n} heeft, na alle dye woorden die hi ghesproken heeft. Daer en is niet een veruallen wt alle sine goede woorden die hi gesproken heeft, door sinen knecht Moysen.
Die HERE onse God si met ons, gelijc hy geweest heeft met onsen vaderen, Hi en verlate ons niet, noch en worpe ons n{iet} wech,
maer keere onse herten tot he{m}, dat wy wandelen in alle sine wegen, en{de} houden sine geboden, zeden, en{de} rechten, die hy onsen vaderen geboden heeft.
En{de} dese woorden dye ic voor den HERE seer naerstelijc gebeden hebbe, moete{n} genaken den HERE onsen God, dach en{de} nacht, dat hi recht doe sinen knechte, en{de} sine volck va{n} Israel, alle dage{n} ouer,
op dat alle volcke{n} opter aerden beke{n}ne{n}, dat die HERE god is, en{de} gheen meer God en si sonder he{m}.
Ende onse herte si oprecht metten HEERE onsen God, te wandelen in sine{n} zede{n}, en{de} te houden sine geboden, so het huyden toe gaet.
En{de} die coninck metten geheele volc van Israel offerden voor den HERE offer.
En{de} Salomon offerde die vreedsame offere <parens>die hi den HERE offerde</parens> tweentwintich duysent ossen, en{de} hondert ende twintich duysent scapen. En{de} si wijden thuys des HEEREN Die Coninc ende alle die kinderen van Israel,
inde{n} selue{n} daghe wijde de Coninc dat middelste voorhof, dat voor den huyse des HEREN was. Want hy dede daer brantoffer, ende heilighe offerhande ende dat vet va{n} die vreedsame offerhande, Want den metalen outaer die voor de{n} HERE stont, was te cleyne, en{de} en mocht niet al houden, tsame{n} de{n} brantoffer en{de} die heylige offerhande ende dat vet vanden vreedsamigen offerhanden.
En{de} Salomo{n} maecte tot dier tijt een vierlike feeste, en{de} alle Israel met he{m} een groote menichte, vande{n} pale Hemath aen totter beken van Egipte{n} toe, voor den HERE onsen God, seue{n} dage{n}, ende weder seue{n} daghe{n}, dat ware{n} tsame{n} viertien dage{n},
ende hi liet tvolc de{n} achsten dage gaen. Ende si gebenediden den Coninc, en{de} si ginge{n} tot haere{n} woonstede{n} vrolic ende goets moets, va{n} alle de{n} goeden dat die HERE ae{n} Dauid sine{n} knecht ende ae{n} zijn volc van Israel gedaen hadde.
ENde tis gesciet doe{n} Salomo{n} hadde voltimmert thuys des HEREN, ende des Coni{n}cs huys, en{de} al wat hi begeerde ende lust had te make{n},
dat he{m} die HERE openbaerde anderwerf, so hy he{m} geope{n}baert had te Gabao{n}.
Ende die HERE sprac tot he{m}. Ic heb v gebet en{de} verbedinge gehoort, dat ghy voor mi gebede{n} hebt, en{de} heb dit huys geheylicht dat ghi getimmert hebt, op dat ic mine{n} nae{m} eewelijc daer soude sette{n}, en{de} mijn ooge{n}, ende mijn herte sullen altoos daer zijn,
en{de} ist dat ghi voor mi wandelt, so v vader Dauid ghewandelt heeft, in eenuuldicheit des herten, en{de} oprechtelijc, dat ghi doet al dat ic v gebode{n} hebbe, en{de} mijn zede{n}, en{de} mine rechte{n} houdt
so sal ic v beuestige{n} de{n} stoel ws Conincrijcx ouer Israel ewelijc, so ick uwe{n} vader Dauid gesproken heb, en{de} geseyt. Daer en sal niet ee{n} man genomen worden van uwe{n} gheslachte vanden conincliken stoel van Israel.
Maer ist dat ghi v van my af keert, ghy en{de} uwe kinderen, en{de} niet en hout mine geboden, en{de} zeden, die ick v voor geleyt hebbe, en{de} hene{n} gaet, en{de} andere{n} gode{n} dient, en{de} die aenbedet,
so sal ic Israel wechneme{n} vanden lande dat ic hem gegeue{n} heb, en{de} de{n} tempel die{n} ic mine{n} name geheylicht heb, sal ic verworpe{n} van mine{n} aensichte. Ende Israel sal een gemeyn woort en{de} ee{n} fabel zijn onder alle volc
en{de} dat huys sal in een exempel worde{n}, dat alle die daer voorbi gaen sullen, die sullen hen verwondere{n}, en{de} blasen, en{de} segge{n}. Waerom heeft die HERE desen lande ende desen huyse so ghedaen?
En{de} si sullen antwoorden. Om dat si de{n} HERE haeren God verlaten hebben, die haere vaders wt den lande van Egipte{n} leyde, ende hebbe{n} aengenome{n} ander gode{n}, ende die aengebedet, ende hen gedient Daerom heeft die HERE al dit quaet ouer hen gebracht.
Als nv die twintich iaren om waren na dat Salomon die twee huysen getimmert hadde, des HEREN huys, ende des Conincs huys.
Daer toe Hira{m} die coninc tot Tyro Salomons Cederboome{n} en{de} Abeelenboome{n}, en{de} gout, na al d{at} hijt behoef had, brachte. Doe{n} gaf die Coninc Salomon Hira{m} xx. stede{n} inde{n} lande van Galileen.
Ende Hira{m} troc wt van Tiro, om die stede{n} te besien, die he{m} Salomo{n} gegeue{n} had, ende si en behaechden he{m} niet,
ende sprac, wat steden zijn dat mine broeder, die ghi mi gegeue{n} hebt? ende hietse tlant Cabul tot op desen dach.
Ende Hira{m} sandt ooc den coninc Salomon hondert ende xx. po{n}de{n} gouts.
Ende dit selue is die summa der coste{n} die de coninc Salomo{n} geheue{n} heuet om des HEREN huys te timmeren, ende zijn huys ende Mello, en{de} die muere{n} va{n} Ierusale{m}, ende Hazor, ende Magiddo, ende Gaser.
Wa{n}t Pharao die Coninc va{n} Egipte{n} was op geclomme{n}, ende had Gaser gewo{n}ne{n}, ende met vier verbrant, en{de} die Cananite{n} ghedoot die in die stat woonde{n}, en{de} hadse zijnder dochter Salomons huysurouwe tot eender houwelike gifte gegeue{n}.
Also ti{m}merde Salomon Gaser, ende dat neder BethHoron,
en{de} Baalath, en{de} Plamira{m} inder woestine{n} inde{n} lande
Ende alle wijken die he{m} toebehoorde{n}, ende sonder muere{n} ware{n} die heeft hi beset ende vast gemaect ende alle die stede{n} der wage{n}s en{de} de stede{n} des rosuolcs, en{de} waer hi lust toe had, om te ti{m}mere{n} te Ierusale{m}, ende in Libano ende inde{n} geheelen lande zijnder heerscapie{n}.
Ende allet ouergebleuen volc vande{n} Amoriten, Hethiten, Pheresiten, Heuiten, ende Iebusiten, die vande{n} kindere{n} van Israel niet en ware{n},
dier seluer kindere{n}, die si na he{n} ouer lieten bliue{n}, inden lande{n}, die de kindere{n} van Israel niet en consten wt geworpen, die maecte Salomo{n}, zijnsbaer tot op desen dach
Maer vanden kindere{n} van Israel en maecte hy gheen knechten dye he{m} dienen souden, maer hi lietse crijschluyden, ende zijn knechten, ende princen, ende ridderen, ende ouer sine wagens, ende rosuolc zijn.
Ende die officiers die ouer Salomons wercke{n} ware{n}, dier was vijfhondert ende vijftich, dye tvolc in onderdanicheit hadde{n}, en{de} hadde{n} gebot ouer het beuolen werck.
En{de} Pharaos dochter troc opwaerts van Dauids stadt in haer huys, dat haer Salomon getimmert hadde. Doen timmerde hy ooc Mello.
En{de} Salomon offerde des iaers driemael brantoffer, ende vreedsamige offerhande{n} opte{n} altaer, die{n} hi de{n} HEERE getimmert had, en{de} wierp daer wieroock ouer voor den HEERE, ende den tempel is alsoo volmaect gheweest.
Ende Salomo{n} maecte ooc een vlote schepe{n} toe tot Asion gaber dye by Eloth is, aenden oeuer der rooder zee, inden lande der Edomiten,
Ende Hiram sant sine knechte{n} in die vlote der schepe{n}, dye hen opt schip verstonde{n}, ende op die zee beproeft waren, met Salomons knechte{n},
ende quamen tot Ophir, en{de} haelden aldaer .cccc. en{de} .xx. ponde{n} gouts, ende brachte{n}t Salomo{n} den coninc
MAer ooc die coninginne van Saba, nae dat si ghehoort heeft dat geruchte va{n} Salomon, is si ghecomen inden name des HEREN, om hem te ondersoecke{n} met raetselen,
Ende si quam te Iherusalem met een groot gheselschap, met rijcdommen, met kemelen die specerie droege{n}, ende vele gouts sonder getal, ende edele costelike gesteente{n}, Ende doe{n} si totte{n} coninc Salomon in quam, sprack si met he{m}, al wat si in haer herte voor genome{n} had,
Ende Salomon leerde ende onderwees haer alle die woorde{n} die si he{m} te vore{n} geleyt hadde, Daer en was niet een reden, die de{n} coninc mocht onbeke{n}t zijn, ende dat hi haer niet en antwoorde.
Doe{n} die coninghinne va{n} Saba sach alle Salomons wijsheyt, en{de} thuys dat hi getimmert had,
ende die spijse voor sine tafele, en{de} zijnder knechte{n} woninge{n}, en{de} zijnder dienaers ordina{n}cie, ende haere cleedere{n}, ende sine sce{n}ckers, ende sine brantoffer, die{n} hy inde{n} huyse des HEREN offerde, soo en bleef voort meer gheenen gheest in haer,
ende sprack totte{n} coninck, Het woort is waerachtich dat ic in minen lande ghehoort heb, va{n} uwe{n} redene{n}, en{de} van uwer wijsheyt,
Ende ic en hebt niet gelooft de{n} gene{n} diet vertrocke{n}, tot dat ic ghecome{n} be{n}, en{de} hebt met minen ooge{n} gesien, ende ic heb beuonde{n} dattet mi niet en is die helft geseyt, V wijsheyt ende wercken zijn meerder dan dat gheruchte is, dat ic gehoort hebbe,
Salich zijn v luyden en{de} uwe knechten die altoos voor v stae{n}, ende uwe wijsheyt hoore{n},
Gebenedijt si die HERE v God, dien ghi behaecht hebt, dat hi v opten conincliken stoel van Israel gheset heeft, om dat die HEERE Israel in der eewicheyt bemint heeft, ende v ghestelt tot eene{n} coninck, dat ghi oordeel ende rechtuaerdicheyt doe{n} sout,
Ende si gaf den concinc .c. ende .xx. pont gouts, ende seer veel specerie, ende edele costelike gesteente{n}, Daer en quam noyt va{n} dier tijt soo veel specerie, als die coninginne va{n} Saba de{n} coninc Salomo{n} gaf,
Daer toe die vlote der schepe{n} Hira{m}, die gout wt Ophir voerde{n}, brachte{n} van Ophir veel heue{n}hout, en{de} edele gestee{n}te{n}
En{de} die coninc liet make{n} va{n} heue{n} houte pileerne{n} inden huyse des HEREN, ende in des conincs huyse, ende harpe{n}, ende psaltere{n} voor die sangers, Daer en is niet meer gebracht sulcke{n} heuen hout, ten wert ooc noyt ghesien, tot op desen dach,
En{de} die coninc Salomon gaf der coninginnen van Saba al wat si begheerde, ende badt, behalue{n} dat hi haer va{n} selfs gaf voor die coninclike ghaue, En{de} si keerde haer om, ende track in haer lant met haere{n} knechten.
Des gouts dat Salomon in allen iaren iaerlicx gebracht wert, was in gewichte ses c. ende .lxvi. ponde{n} gouts,
sonder dat van de{n} gene{n} gebracht wert, die gestelt ware{n} ouer dat wechgelt, en{de} coopluyde{n}, en{de} al die schilde{n} vercochte{n} en{de} va{n} al de{n} coninghe{n} van Arabie{n} en{de} de{n} vorste{n} des lants,
En{de} die coninc Salomon liet make{n} cc. schilde{n} van finen goude, ses .c. siclen gouts dede hi tot eenen scilt
en{de} ccc. schilden vanden besten goude, ccc pont gouts bedecten eene{n} scilt, en{de} die coninc dedese in dat huys vanden wout Libano.
Ende die coninc maecte eene{n} groote{n} stoel, va{n} yuore{n} been, ende ouertroc die{n} met fijnen goude dat seer ghelu was,
ende desen coninclike{n} stoel had ses trappe{n}, ende thooft vanden stoel was achter ront, En{de} daer waren twee hande{n} die hielden de{n} setel en{de} twee leuwen stonde{n} aen elcke hande{n}
en{de} op die ses trappen stonde{n} twaelf leeukens hier en{de} daer Sulcke{n} werc en is noyt gemaect in allen conincrijcke{n}.
Alle die drincuaten des Conincs Salomons ware{n} gulde{n}, Ende alle die{n} huysraet inde{n} huyse vanden wout Libano waren ooc va{n} finen goude, Want dat siluer en achteme{n} in Salomonstijde{n} niet,
Want sconincs zeeschip dat mette{n} vlote Hyram in Tharsis voer, qua{m} in drie iaren eens, en{de} bracht gout, siluer, eliphante{n}tande{n} simme{n} en{de} pauwe{n}.
Also wert die coninc Salomon grooter in rijcdommen ende wijsheyt, da{n} alle coningen der aerden,
Ende alle die werelt begheerde Salomons aensichte te sien, dat si die wijsheyt soude{n} hoore{n}, die he{m} God in zijnder herte{n} gegheuen hadde,
Ende elck bracht hem giften, gulden ende silueren ghereetschap, cleederen en{de} harnas, wel rieke{n}de cruyden, paerde{n}, muylen iaerlicx,
Ende Salomon bracht wage{n}s ende ruyters te hoope, also dat hi .m. ende .cccc. wage{n}s hadde, en{de} twael .m. rosuolc ende lietse in die vaste steden beschicken, ende bi den coninc te Ierusalem.
Ende die coninc maecte, dat des siluers te Ierusalem so vele was als die steene{n}, en{de} also vele cederen houts, als wilder vijchboome{n} inde{n} nedere{n} lande,
Ende men bracht dye paerde{n} tot Salomon wt Egipte{n}, ende va{n} coha, Wa{n}t des conincs coopluyde{n} cochten die va{n} choha, ende na ingesette{n} prijs leyden sise tot he{m},
En{de} daer qua{m} eene{n} wage{n} wt Egypten, om .cccccc. sikelen siluers, en{de} een paert om .c en{de} .l. So vercochtme{n} oec al die{n} coninge{n} der Hethithe{n} en{de} de{n} coninghe{n} va{n} Syrie{n} parden
MAer die coninc Salomo{n} beminde veel buyten lantsche vrouwen, Pharaos dochter, en{de} die Moabitersen, Amonitersen, Edomitersen, en{de} va{n} Sydonie{n}, en{de} Cytheen
va{n} sulcke{n} volcke, daer die HERE de{n} kinderen va{n} Israel af geseyt hadde, Ghy en sult niet inghaen tot hen, noch va{n} hen en sal nyemant totte{n} uwe{n} income{n}, Si sullen uwe herte{n} sekerlijc of keeren, dat ghi na haeren goden volghen sult, Aen dese is verselscapt Salomon metter barnender liefde,
Ende hi hadde seuen .c. huysurouwen als coninghinnen, en{de} drie .c. bislaperssen, ende die vrouwe{n} keerden he{m} zijn herte af,
Ende als hi nv out was, so is zijn herte geualst door die vrouwen, also dat hi volchde na vremde gode{n}, Also dat zijn herte niet geheel volmaect en was metten HERE sine{n} God, ghelijc dat herte zijns vaders Dauid.
Maer Salomon eerde Asterthen die goddinne der Sidomeen, ende Chamos der Moabite{n} God, en{de} Moloch de{n} God der Ammonite{n},
Ende Salomon dede dat de{n} HERE qualic behaechde, ende en volbracht niet dat hi den HERE geheelijc volchde, als zijn vadere Dauid,
Doen timmerde Salomon eene{n} tempel Chamos den afgod der Moabite{n} opte{n} berch die tegen Ierusalem leyt, Ende Moloch de{n} afgod der kindere{n} va{n} Ammon,
Also dede Salomo{n} allen sinen buyten lantschen wiuen die haeren goden wieroock wierpen, ende offerden.
Die HERE wert hierom gram ouer Salomon, dat zijn ghedachte vande{n} HERE de{n} God va{n} Israel af ghekeert was, die hem tweemael geopenbaert hadde,
en{de} geboden van dese redene{n}, dat hi andere gode{n} niet nae en soude wandelen, ende nochtans en hadde hijt niet gehoude{n}, dat he{m} die HEERE gebode{n} had,
Daerom sprac die HEERE tot Salomon, Want dat bi v gesciet is, en{de} en hebt mijn verbont ende mijn zede{n} niet gehouden die ic v gebode{n} heb, so sal ic ooc v conincrijc scuerende in twee sniden, ende uwen knecht geue{n},
Nochta{n}s binne{n} uwer tijt en sal ict niet doe{n} om ws vaders Dauids wille, Maer va{n} ws soons handt sal ict schoeren,
Nochtans en sal ic dat geheele rijcke niet af schoeren, Een geslachte sal ick dinen sone geuen, om Dauids mijns knechts wille, ende om Ierusalems wille, die welcke ic vercoren hebbe.
Ende die HEERE verwecte Salomon eenen weder partijder, Hadad de{n} Edomijt, vande{n} coninclike{n} zade, die in Edo{m} was,
Wa{n}t doen Dauid in Edom was, en{de} Ioab die velthooftman op trock, om die verslaghene te begrauen, soo sloech hy wat mans persoon was in Edom,
Wa{n}t Ioab bleef ses maende{n} aldaer, en{de} gheheel Israel, tot dat hijt al wt roeyde wat mans persoon was in Edom.
Doen vluchte Hadad ende met he{m} sommige manne{n} der Edomite{n} va{n} zijns vaders knechten, dat si in Egypten souden comen, Maer Hadad was een ionc knechtke{n},
En{de} als si op stonden va{n} Madian, quamen si tot Phara{n}, ende name{n} luyde{n} met hen wt Pharan, ende quame{n} in Egypten, tot Pharao den coninck van Egypten, die ghaf hem een huys, ende ghesette spijse, ende ghaf hem een lant in.
Ende Hadad vandt groote ghenade voor Pharao, alsoo dat hy hem oock zijns wijfs Thaphenes der coninghinnen suster tot eenen wiue gaf,
En{de} die suster Taphenes baerde he{m} Genebath sinen sone, en{de} Thaphenes voede hem op in Pharaos huyse, alsoo dat Genubath was in Pharaos huyse, ond{er} pharaos kindere{n}.
Doe{n} nv Hadad hoorde in Egipten, dat Dauid ontslapen was met sine{n} vaderen, en{de} dat Ioab dye velthooftman doot was, so sprac hi tot Pharao. Laet mi dat ick in mijn lant trecke.
Pharao sprac. Wat ghebrect v bi my dat ghi in v lant wilt trecken? Hi sprac, niet, maer ic bidde v, laet mi gaen,
Ooc verwecte hem God eene{n} viant Rason, den sone ElIada, die van sine{n} heere Hadad Eser den Coninc te Zoba gheuluchtet was
en{de} vergaderde ma{n}nen tege{n} hem, en{de} hy wert een hooftma{n} der straetroouers doense dauid versloech, en{de} si trocke{n} tot Damasco, ende woonde{n} aldaer, en{de} si maecten hem coninc te Damasco,
en{de} hi was Israels weder partider, also lange als Salomon leefde. Dat is die scade die Hadad lydede, daeromme hadde hi eenen hate teghen Israel, ende wert coninck ouer Syrien.
Daertoe Ieroboam die sone Nabath een Ephrateeusch man va{n} Zareda Salomons knecht. En{de} sine moeder hiet Zarua een weduwe, die hief ooc die hant op tegen den Coninc.
En{de} dat is die sake, daerom hi de{n} coninc wederspannich wert, Doen Salomon Mello timmerde, besloot hi een scaert ae{n}der zijns vaders Dauids stadt.
En{de} Ieroboa{m} was een strijtbaer man en{de} machtich. Ende doen Salomon sach dat die iongelinc va{n} goede{n} aert was, so sette hi hem ouer alle tribute{n} des huys Iosephs.
Maer het gheuiel in die tijt dat Ieroboa{m} wt ginc va{n} Ierusalem, en{de} die prophete Ahias van Silo qua{m} hem aen opten wech, ende hadde eenen nieuwen mantel aen, ende dye twee ware{n} alleen inde{n} velde.
En{de} Ahias vaete den nieuwe{n} mantel, die hi aen hadde, ende schoorde die in .xij. stucken,
en{de} sprac tot Ieroboam. Neemt thien stucken tot v, Want also spreect die HEERE die God van Israel, Siet, ic sal dat conincrijcke van Salomons hant schooren, en{de} v thien geslachten geuen
Een gheslachte sal hem blijuen, om mijns knechts Dauids wille, ende om Ierusalems wil die ic vercoren heb wt allen geslachten van Israel,
om dat hi my verlaten heeft, en{de} aengebedet Astherten dye goddinne der Sidoniers, Chamos den god der Moabite{n}, ende Moloch den god der kinderen Ammo{n}, En{de} niet gewandelt en heeft in mine wege{n} dat hi doe{n} soude rechtuaerdicheit voor mi en{de} mijn geboden, en{de} oordelen, en{de} rechte{n}, ghelijck Dauid zijn vader.
Ic en sal ooc dat gheheele rijck wt zijnder hant niet neme{n}, maer ic sal he{m} tot eene{n} vorst maken, zijn leefdage{n} lanc, om Dauids mij{n}s knechts wille, die{n} ic vercore{n} hebbe, die mijn gheboden en{de} zeden gehoude{n} heeft.
Wt zijns soons hant sal ic dat conincrijc nemen, en{de} ic sal v thien gheslachten,
ende sinen sone eene geuen, op dat Dauid mijn knecht altoos een keerse hebbe inder stat van Ierusalem, die ic mi vercoren heb, dat ic mine{n} name daer in stellen soude.
Aldus sal ic v tot my nemen, dat ghy regeert ouer al dat v herte begheert, ende sult coninc zijn ouer Israel.
Ist dat hi hoort al d{at} ic v gebieden sal, en{de} in mijn wegen wandelt en{de} doet dat mi behaecht en{de} recht voor mi is dat ghi mijn zeden en{de} geboden hout, so mijn knecht Dauid ghedaen heeft, so sal ic met v zijn, en{de} v een getrouwe huys timmeren, so ic Dauid heb getimmert, en{de} ic sal v Israhel geuen,
en{de} sal Dauids zaet daer mede verootmoedigen, nochtans niet altoos.
Salomon leyde hieromme toe, ende woude Ieroboam dooden, doen stont Ieroboam op, en{de} vloot in Egipten, tot Sisak den Coninc van Egipten, ende bleef in Egipten, tot dat Salomon sterf.
Wat meer van Salomon te seggen is en{de} al wat hi gedaen heeft, ende van zijn wijsheit, siet, dat is ghescreuen inden boecke der woorden der dagen van Salomo{n}.
Maer de{n} tijt dat Salomon Coninc was ouer Ierusalem, en{de} ouer geheel Israel, is veertich iaer.
En{de} Salomon ontsliep met sinen vadere{n}, en{de} wert begrauen in Dauids zijns vaders stadt ende zijn sone Roboam regeerde, ende wert Coninc in zijn stede.
ENde Roboam troc tot Sichem, wa{n}t geheele Israel was tot Sichem gecomen en{de} verghadert om hem Coninc te make{n}.
En{de} doen Ieroboam die sone Nabath dat hoorde als hi noch in Egipten was, daer hi voor de{n} Coninc Salomon geuloden was hoorende zijn doot so qua{m} hi weder tot Egipten.
En{de} si sonden hene{n} en{de} lieten hem roepen. Ende ieroboam met der gheheelder ghemeynten van israel quamen, en{de} spraken met Roboam, en{de} seyden.
V vader heeft ons een hart iock opte{n} hals geleyt. Daerom mindert mi een luttelken vanden alderhartsten ioc ws vaders, ende van dat alder swaerste ioc, dat hy ons op geleyt heeft, so sullen wi v onderdanich zijn ende v dienen.
Maer hi sprac tot hen. Gaet wech tot aen den derde{n} dach, dan coemt weder tot my. Ende dat volc ginck wech.
Die Coninc Roboam hielt eene{n} raet metten ouders dye voor sinen vader Salomon stonden, doen hi leefde ende sprac. Wat raet geeft ghi dat ic desen volcke antwoorde?
Si spraken tot hem. Ist sake dat ghi huyden onderdanich zijt, en{de} doet desen volc huyde{n} eene{n} dienst, en{de} weest hen te wille, en{de} verhoortse, ende geeft hen goede woorden, So sullen si v onderdanich zijn v leuen lanc.
Maer hy verliet der ouders raet, dien si he{m} ghegeuen hadden, en{de} hielt eenen raet metten iongelingen, die met hem opghewassen waren, ende voor hem stonden.
En{de} hi sprac tot hen, wat raet geeft ghi dat ic desen volcke antwoorde, die tot mi geseyt hebben, maect dat iock lichter, dat v vader op ons geleyt heeft?
En{de} die ionghen die met hem opgewassen waren, seyden tot he{m}. Ghi sult tot desen volcke dat tot v seyt, v vader heeft onse ioc te zwaer gemaect, maect ghijt ons lichter, also seggen. Minen cleynste{n} vingher is dicker dan mijns vaders lendenen.
Nv mijn vader heeft op v een swaer iock geladen, maer nv sal ic noch meer toe doen op v iock, mijn vader de heeft v met gheesselen ghecastijt, ick wille v met schorpioenen castijen.
Hierom quam Ieroboam met den geheelen volcke tot Roboam opte{n} derden dach, so die Coninc gheseyt hadde, ende ghesproken Coemt weder tot mi opten derden dage.
Ende die Coninc ghaf den volcke een hart antwoorde, ende verliet de{n} raet, die hem die ouders gegeuen hadden,
Ende sprac tot hen na den raet der iongelingen, seggende, mijn vader heeft uwe iock swaer ghemaect, maer ic sal noch toe doen tot uwe iock. Mijn vader heeft v met gheesselen gecastijt, maer ic sal v met scorpioene{n} castie{n}.
Aldus en was die coninc den volcke niet te wille, want die HERE was he{m} tegen op dat hi zijn woort crachtich maken soude, dat hi door Ahia van Silo ghesproken hadde tot Ieroboam den sone Nabath.
Maer doen tgeheele volc sach datse dye Coninc niet verhooren en wilde, so ghaf dat volc den Coninc een antwoorde, ende sprack Wat hebben wi dan deels aen Dauid, ofte erffenisse aen den sone Isai? Israel gaet tot uwen wooninghen, So siet ghi nv tot uwen huyse Dauid. Also ghinc Israel in zijn wooningen,
also dat Roboam maer ouer die kinderen van Israel en regneerde die in die steden Iuda woonden.
Ende die Coninc Roboam sandt Aduram den rentmeester, en{de} alle Israel wierp he{m} met steenen, en{de} hi sterf den doot. Maer die Coninc Roboam clam haestelijc op eenen waghen, en{de} vloot te Ierusalem.
Also ginc Israel van Dauids huyse, tot op desen dach toe.
Als nv geheel Israel hoorde dat Ieroboam weder was gecomen, seynden si, en{de} dede{n} hem roepen totter gheheelder ghemeynten ende maecten hem tot eenen Coninc ouer geheel Israhel, ende niemant en volchde Dauids huyse, dan dat gheslachte Iuda alleen
En{de} doen Roboam te Ierusalem qua{m}, vergaderde hi dat geheele huys Iuda, en{de} dat gheslachte Beniamin, hondert en{de} .lxxx. duysent ionge strijtbare en{de} wt gelesen ma{n}ne{n}, om tege{n} dat huys va{n} Israel te stride{n}, ende om dat Conincrijcke weder aen Roboam Salomo{n}s sone te brengen.
Het woort Gods quam tot Semeiam de{n} man Gods, ende sprac,
segt Roboam den sone Salomon, den Coninck van Iuda, en{de} tot den geheelen huyse Iuda ende Ben Iamin, en{de} de{n} andere{n} volcke, en{de} spreect,
also seyt dye HERE. Ghi en sult niet optrecke{n}, noch strijden teghen uwe broeders dye kinderen van Israhel. Elck gae weder thuys, want dat is va{n} mi gheschiet. Ende si verhoorden twoort des HEREN, ende keerden wederom, dat si wech souden gaen, also die HERE geseyt hadde.
Maer Ieroboam timmerde Sichem opt geberchte Ephraim, ende woonde daer inne, ende troc van daer wt, ende timmerde Phanuel.
Ende Ieroboam dacht segghende in zijn herte, dat Conincrijcke sal nv weder tot Dauids huyse come{n},
ist dat dit volc op gaet om offerhande te doe{n} inde{n} huyse des HEREN te Ierusalem, ende dat herte des volcks sal hem keeren tot haeren Heere Roboam den Coninc van Iuda, en{de} si sullen mi dooden, ende weder tot hem keeren.
Ende die Coninc hielt eenen raet en{de} maecte twee gulden calueren, en{de} sprac tot hen. En wilt niet meer op gaen te Ierusalem, Siet daer zijn v goden van Israel, die v wt Egipte{n} lant geleyt hebben.
En{de} hi sette dat een te Bethel, en{de} dat ander dede hi te Dan.
Ende dat woort wert tot sonde, Want dat volc ginck om dat calf aen te bidden tot Dan toe.
Hi maecte ooc tempelen in hooghe plaetsen, en{de} maecte priesters vanden aldersnootsten des volcs, die vande{n} kindere{n} Leui niet en waren.
Ende hi maecte een feeste opten vijfthiensten dach der achster maent, ghelijck op die feesten diemen vierden in Iuda en{de} offerde opte{n} outaer, So dede hi tot Betel datmen den caluere{n} offerde, die hi gemaect hadde, En{de} stelde te Bethel die priesters der hoochte{n}, die hy gemaect hadde,
ende offerde opte{n} outaer die hi gemaect hadde te Bethel, opten vijfthiensten dach der achtster mae{n}t welcke hi wt zijn herte versiert hadde, Ende maecte den kinderen van Israel een feeste, ende clam opten altaer, om wieroock te ontsteken, ende bernen.
ENde siet, een man Gods qua{m} van Iuda, door dat woort des HEREN te Bethel te wile dat Ieroboam bide{n} outaer stont, om wieroock te worpen,
Ende hi riep tege{n} de{n} altaer, door dat woort des HEREN, en{de} sprac, Outaer, Outaer, so seyt die HEERE, Siet, daer sal een sone Dauids huyse gebore{n} worde{n}, geheeten Iosias, die sal op v offeren die priestere{n} der hoochte{n}, die op v wierooc worpe{n}, ende sal der menschen beene{n} op v verberne{n},
Ende hi gaf in dien dage een wonderlijck teeke{n} ende sprac, Dat is dat wonder, dat dit die HEERE ghesproken heeft, siet, den outaer sal schooren, ende die asschen sullen wt ghestortet worden die daer op zijn
En{de} doe{n} die coninck dat woort vande{n} man Godts hoorde, die teghen den outaer te Bethel riep, recte hi zijn hant wt biden outaer, en{de} sprac, Grijpt hem, ende zijn ha{n}t verdorde die hi teghen hem wt gherect hadde, ende en contese niet weder tot hem ghetrecken,
ende den outaer schoorde, ende die asschen storteden vanden outaer, na dat wonderlijcke teeken, dat dye man Godts ghegheuen hadde, door dat woort des HEEREN,
En{de} dye Coninck antwoorde, en{de} sprac totten man Gods Biddet daensichte des HEREN ws Gods, en{de} bidt voor mi, dat mijn hant weder tot my come, doen badt die man Gods dat aensichte des HEEREN, ende den Coninck wert zijn hant weder tot hem gebracht, ende wert ghelijck si te voren was.
Ende die coninc sprac totten man Gods, Coemt met mi thuys, om noenmael te eten, en{de} ick sal v ghiften schencke{n}.
Maer die man Gods sprack totten coninc, Al waert dat ghy mi ooc v halue huys gaeft, soo en quame ick nochtans nyet met v, noch ick en sal in dese plaetse ghee{n} broot eten, noch water drincke{n}.
Want alsoo is mi gheboden door des HEEREN woort, ende gheseyt. Ghi en sult ghee{n} broot eten, noch ghee{n} water drincke{n}, en{de} niet weder door den wech comen, die ghi gegaen zijt,
Ende hi ghinck wech door eenen andere{n} wech, ende en qua{m} niet weder door den wech dien hy tot Bethel ghecomen was.
Maer daer woonde een oude propheet tot Bethel, tot dien quamen zijn sonen, ende vertelden he{m} alle die wercke{n} die die man Gods gedaen hadde in dien daghe te Bethel, ende die woorden die hi totten coninck gesproken hadde,
Ende haer vader sprac tot hen, Door wat wech is hi ghetrocken? Ende zijn sonen wijsden hem den wech, dien die man Godts ghereyst was, die van Iuda gecomen was,
Hi sprac tot sinen sonen, Sadelt mi den ezel, En{de} doen si hem den ezel zadelde{n}, reet hi daer op,
ende trock den man Gods na, en{de} vont he{m} onder eene{n} therebinthijn boom sitten, en{de} seyde tot hem, Sijt ghi die man Godts, die van Iuda ghecomen is? Hy sprack, Ia.
Hi sprac tot he{m}. Coe{m}t met my thuys, om te eten broot,
Hi sprack, Ic en mach met v niet ommekeere{n}, en{de} met v come{n}. Ic en sal ooc gee{n} broot ete{n} noch water drincke{n} in dese plaetse,
Want die HEERE heeft tot mi gesproken, Ghi en sult aldaer noch broot eten noch water drincken, ghi en sult ooc nyet weder door den wech ghaen, dien ghi gheghaen zijt,
Hy sprack tot hem, Ic ben ooc een propheet, gelijc ghi, ende een Engel heeft met mi gesproken door des HEREN woort, ende gheseyt,
Leydt hem weder met v thuys, dat hy broot ete ende water drincke, Hy bedroech hem, ende leyde he{m} wederomme, dat hi broot adt, ende water dranck in zijn huys.
Ende doe{n} si ouer tafel saten, so quam dat woort des HEEREN totten prophete, dye hem wederomme geleyt hadde,
en{de} riep totte{n} ma{n} Godts die va{n} Iuda gecomen was, en{de} sprac, So spreect die HERE, om dat ghi de{n} monde des HEREN onghehoorsaem hebt geweest, en{de} en hebt dat gebot niet gehoude{n}, dat v die HERE v God gebode{n} heeft,
ende zijt weder gekeert, en{de} hebt broot gegeten, en{de} water ghedroncke{n} in die plaetse, daer hi v af seyde Ghi en sout daer noch broot eten, noch water drincken, soo en sal v lichaem nyet in uwer vaderen graf ghedraghen worden.
En{de} na die{n} dat hi broot gegete{n} en{de} ghedroncken hadde, sadeldemen den ezel den prophete, dien hi wederomme gheleyt hadde,
Ende doen hi wech troc, soo vant hem een leeuwe opten wech, ende doode hem, ende zijn lichae{m} lach geworpe{n} inde{n} wech, ende dye ezel stont neffens he{m}, en{de} dye leeuwe stont neffens dat doode lichae{m},
En{de} siet, doen die luide{n} voor bi ginge{n}, sage{n} si tlichae{m} inde{n} wech geworpe{n}, en{de} den leeuwe bi dat lichaem staen, en{de} quame{n}, en{de} seyde{n}t inder stadt, daer die oude propheet in woonde,
Doe{n} dat die propheet hoorde, die he{m} wederom geleyt hadde, va{n}de{n} wech, sprac hi, Het is die man Gods, die den monde des HEREN ongehoorsaem gheweest is, daer om heeft he{m} dye HEERE de{n} leeu gegeuen, die heeft he{m} gebroken ende ghedoot, na den woorde dat he{m} die HEERE geseyt heeft,
en{de} sprac tot zijn sone{n}, Sadelt mi de{n} ezel, En{de} doe{n} si die{n} gesadelt hadde{n},
trock hi derwaerts, en{de} vant sine{n} doode{n} lichae{m} inden wege geworpe{n} en{de} den ezel en{de} den leeu neffens dat lichaem stae{n}, Die leeuwe en hadde vande{n} lichae{m} niet gete{n}, noch den ezel niet gequetst,
Doen hief die propheet dat lichae{m} des mans Gods op, en{de} leydet opte{n} ezel, en{de} voerdet wederom, en{de} qua{m} in die stadt des ouden propheten, dat si soude{n} beclage{n} ende he{m} begraue{n}, Ende hi leyde dat doode lichae{m} in zijn graf,
en{de} beclaechde he{m}, Wee mi, wee mi, och broeder,
En{de} doen si he{m} begraue{n} hadde{n}, sprack hi tot sinen sone{n}, Als ick sterue, soo begrauet mi in dat graf, daer die man Gods in begraue{n} is, ende legt mijn beene{n} neffens zijn beene{n},
Want het sal sekerlijc geschieden, dat hi gheroepen heeft teghen den altaer te Bethel, door dat woort des HEEREN, en{de} teghe{n} alle tempelen, die in hoge plaetsen inde{n} stede{n} va{n} Samarie{n} zijn.
Maer na dese geschiedenisse en keerde he{m} Ieroboam niet wederom va{n} sine{n} boosen wege, maer hy verkeerde he{m}, en{de} dede daer tege{n}, ende maecte priesters der hoochten vanden snootsten des volcs, So wie wilde, die vulde zijn hant, en{de} die wert priester der hoochte{n}.
Ende om dese saecke sondichde Ieroboams huys, ende is verkeert ende wt gedaen, ende vernielt vanden ouerdecsele der aerden.
IN die{n} tijt was Abia Ieroboa{m}s sone cra{n}c,
en{de} Ieroboam sprac tot sine{n} wiue, Staet op, en{de} verstelt v, dat niema{n}t en mercke, dat ghi Ieroboams wijf zijt, en{de} gaet hene{n} tot Silo, daer die propheet Achias is, de mi gesproke{n} heeft, dat ic coninc zijn soude ouer dit volc
en{de} nee{m}t met v thien broode{n} en{de} coecke{n}, en{de} een plateele met honich, en{de} gaet tot he{m}, Hi sal v segge{n}, hoe dattet mette{n} kinde vergae{n} sal,
En{de} Ieroboams wijf dede, also hi geseyt hadde, si sto{n}t op, en{de} ginc tot Silo, en{de} qua{m} in Achias huys, Achias en conste niet gesien, wa{n}t zijn ooghen waren verduystert van ouderdom.
Die HEERE sprack tot Achiam, Siet, Ieroboams wijf coemt, dat si v van haeren sone eenen raet vraghe, want hy seer sieck is, Aldus so spreect nv met haer aldus en{de} aldus Als si nv in qua{m}, en{de} haer veynsde niet te wesen die si was,
Als Achia dat ruysschen haerder voeten hoorde, ter duere{n} income{n}, so sprac hi, Coemt in ghi Ieroboams wijf, Waeromme veynst ghi v een andere te wesen? Ic be{n} tot v ghesonden een hart bode.
Gaet hene{n}, en{de} segt Ieroboa{m}, Aldus spreect die HEERE die God va{n} Israel, Wa{n}t ic heb v verheue{n} wt den volcke, en{de} tot eenen vorst ouer mijn volck van Israel geset,
en{de} hebbe dat conincrijck van Dauids huyse gesneden ende v gegeuen, Maer ghi en hebt niet gheweest gelijc mijn knecht Dauid, die mijn geboden hielt, en{de} volchde mi na, wt geheelder herte{n}, dat hi dede dat mi slechs wel behaechde voor mijn aensicht,
en{de} hebt quaet gedaen bouen alle die voor v gheweest zijn, ghi zijt gegaen, ende hebt v ander vremde gode{n} gemaect, ende gegoten beelden, dat ghi mi tot gramschap sout verwecken, ende hebt my achter uwen rugghe geworpen.
Daer om siet, Ick sal ongheluck ouer Ieroboams huys brengen, en{de} wt roeyen va{n} Ieroboa{m}, ooc dien die aen die want pisset, den beslotene{n} ende verlatene{n} in Israel, en{de} sal die nacomelingen van Ieroboams huys wt veghen, ghelijcmen dreck wt vaecht, tot dattet gheheelijck met hem ghedaen is,
Soo wye van Ieroboam starft in die stadt, die{n} sullen die honde{n} eten, maer wie opten velde sterft, dien sullen dye voghelen des hemels eten, want die HEERE heuet gesproken,
Aldus staet op, en{de} gaet tot v huys, Ende als uwen voet ter stadt intredet, so sal dat kint sterue{n},
Ende geheele Israel salt beclaghen, en{de} sullent begrauen, Want dese alleen van Ieroboam sal te graue come{n}, om dat vande{n} HERE den God van Israel wat goets aen hem gheuonden is in Ieroboams huys
Maer dye HEERE sal hem eenen Coninck ouer Israhel verwecken, die sal Ieroboams huys verslaen in desen daghe, ende in desen tijt,
Ende dye HEERE sal Israhel slaen, ghelijck als dat riet inden watere beweecht wort, ende hy sal Israhel wt plucke{n} wt desen goeden lande, dat hy haeren vadere{n} gegeuen heeft, en{de} salse ouer dat water verstroeyen, om dat si hen bosschen ghemaect hebben, op dat si den HEERE vertoornen souden,
Ende hi sal Israel ouergeuen om Ieroboams sonde{n} wille, die daer ghesondicht heeft, ende heeft Israel ooc doen sondighen.
Ende Ieroboams wijf stont op, en{de} ghinc henen, ende quam tot Thersa, ende doe{n} si opten dorpel des huys quam, sterf dat knechtke{n},
en{de} si begroeue{n} he{m}, en{de} alle israel beclaechde he{m}, na den woorde des HEREN dat hi gesproke{n} hadde door sine{n} knecht Ahia{m} den propheet.
Wat van Ieroboam meer te segge{n} is hoe hi gestreden en{de} geregeert heeft, siet, dat is gescreuen inde{n} boeck der woorden der dagen der Coningen va{n} israel.
En{de} de{n} tijt dat ieroboa{m} regeerde was .xxij. iaer. En{de} hi ontsliep met sine{n} vadere{n}. Sijn sone Nadab wert Coninc in zijn stede.
Maer Roboam Salomo{n}s sone regeerde en{de} was Coninc in Iuda. Veertich iaer was Roboam out, doen hi Coninck wert, en{de} regeerde seuenthie{n} iaren te Ierusalem, in die stat die de HERE vercoren hadde, wt alle geslachten van israel, dat hi sine{n} naem aldaer soude stellen. Sijn moeder hiet Naama, een Ammonitersse.
En{de} Iuda dede dat de{n} HERE qualijc behaechde, en{de} verwecte he{m} tot gramscape{n}, meer dan alle dat haer vaders gedaen hadden met haere{n} sonde{n}, die si dede{n},
Want si timmerden hem ooc hooge outare{n} en{de} afgode{n} en{de} plante{n} bossche{n} op alle hooghe hoeuelen, en{de} onder alle groene boomen.
Daer ware{n} ooc verwijfde ma{n}ne{n} inde{n} lande, en{de} si dede{n} alle de afgrisselike grouwelicheit der heidene{n}, dye de HERE voor dye kindere{n} va{n} israel verdreuen hadde.
Maer inde{n} vijfste{n} iare des conincs Roboam troc Sisac die Coninc van Egipte{n} op tege{n} Ierusale{m}
en{de} na{m} die scatte{n} wte{n} huyse des HEREN, en{de} wt des Conincs huys, en{de} al watter te nemen was, en{de} na{m} al die gulde{n} schilde{n}, die Salomo{n} hadde late{n} make{n}.
In welcker plaetse, liet die Coninc Roboam metalen schilden make{n}, en{de} beualse ond{er} de hant der ouerster meesters en{de} leytsmanne{n} der schiltbewaerders en{de} dergene{n} die de duere bewaerde{n} ae{n} des Conincs huys.
En{de} also dicwils als die Coninc in dat huys des HEREN ginc, droegense die lackeye{n}, en{de} brachtense weder tot der lackeye{n} camer.
Wat meer van Roboam te segge{n} is, en{de} al wat hi gedaen heeft, siet, dat is gescreue{n} inde{n} boecke der woorde{n} der dage{n} der Coninge{n} va{n} iuda.
Maer het was oorloge tussce{n} Roboam en{de} Ieroboam haer leue{n} lanc.
En{de} Roboa{m} ontsliep met zijn vadere{n}, en{de} wert begraue{n} m{et} sine{n} vadere{n} in dauids stat. En{de} zijn moeder hiet Naama, een Amonitersse, en{de} zij{n} sone Abia{m} regeerde en{de} wert coninc in zijn plaetse.
INden achchienste{n} iare des Conincks Ieroboams Nabats sone, wert Abiam coninc in Iuda,
en{de} regeerde drie iaer te Ierusalem. Sijn moeder hiet Maacha, een dochter Abisalom,
en{de} wandelde in alle zijns vaders sonden, die hi voor hem gedaen hadde, ende zijn herte en was nyet oprecht aen den HERE sinen God, ghelijc zijns vaders dauids herte.
Maer om Dauids wille gaf dye HERE zijn God hem een keerse te Ierusalem, dat hi sinen sone na hem verwecke{n} soude, ende onderhouden te staen in Ierusalem,
om dat Dauid gedaen hadde, dat den HEERE wel behaechde, en{de} niet geweken en was van alle dien, dat hi hem geboodt zijn leue{n} lanc, wtgenome{n} in die hanteringe met Vria den Hethither.
Maer daer was altijt een oorloghe tusschen Abiam en{de} Ieroboam zijn leuen lanck.
Maer wat meer van Abiam te seggen is en{de} al wat hi gedaen heeft, En is dat niet ghescreuen inden boecke der woorden der dage{n}, der coninge{n} van Iuda? Het was ooc oorloge tusschen Abia{m} en{de} Ieroboa{m}.
En{de} Abia{m} ontsliep met sinen vaderen, en{de} si begroeuen hem in Dauids stat. En{de} Asa zijn sone regeerde ende wert Coninck in zijn stede.
Inden twintichsten iare des Conincs Ieroboams ouer Israel, wert Asa Coninc in iuda,
en{de} regeerde een en{de} veertich iaer te Ierusale{m}. Sijn moeder hiet Maacha Abisaloms dochter.
En{de} Asa dede dat de{n} HERE wel behaechde ghelijc zijn vader Dauid,
En{de} hi dede die verwijfde manne{n} vande{n} lande, ende dede suyueren alle onsuyuerheden der afgoden, die zijn vaders ghemaect hadden,
Daer toe sette hi ooc zijn moeder Maacha af vander dienste dat si geen princersse wesen en soude inden tempel van Priapus ende inden bossce, dat si hem gewijt hadde, En{de} hi werp omme d{at} hol en{de} dat alderuulste beelde verbernde hi inder beke Cedron.
Maer die hoochsten en dede hi niet af, Nochtans was Asas herte oprecht aen den HERE alle zijn leue{n} lanc.
En{de} dat siluer en{de} gout, en{de} vaten die zijn vader geheilicht hadde, en{de} al wat geheylicht was tot des HEEREN huys bracht hy inne.
Ende daer was strijt tusschen Asa en{de} Baasa den Coninc va{n} Israel haer leuen lanck.
Baasa dye Coninck van Israhel trock op teghen Iuda, ende timmerde Rama, datter nyemant wt ende in en soude trecken, op dye side van Asa, den Coninck van Iuda.
Doen nam Asa dat siluer ende dat gout, datter ouerghebleuen was, inden schatte des huys des HEEREN, ende inden schatte va{n} des Conincks huyse, ende ghaft in zijnder knechten handen, ende sandt dat wech tot Benhadad, die Tabremmons sone was, des soons Hesion den Coninc van Sirien, die tot Damasco woonde, ende liet he{m} segge{n}.
Daer is een verbont tussche{n} v en{de} my, en{de} tusschen minen vader ende uwen vader. Daeromme seynde ic v giften, siluer en{de} gout, en{de} begeer dat ghy dat verbont soudt laten varen, dat ghi met Baasa de{n} Coninc van Israel hebt, dat hi van mi aftrecke.
Benhadad ghaf den Coninc Asa ghehoor ende sandt zijn hooftluyden teghen dye stede{n} van Israel, ende sloech Iion ende Dan, ende Abel, ende dat huys Maacha dat geheele Ce{n}neroch te weten, dat geheele landt Nephthalim.
Doen dat Baasa hoorde, liet hi af te timmeren Rama, en{de} trock weder tot Thersa.
Die Coninc Asa liet vercondigen in alle Iuda. Hier en si niemant wt genomen. En{de} si namen die steenen en{de} houten van Rama wech daer Baasa mede getimmert hadde. En{de} die Coninc Asa timmerde daer mede GabaaBe{n}iamin en{de} Maspha.
Maer wat meer van Asa te seggen is, en{de} al zijn macht en{de} sterchede{n}, en{de} al dat hi gedae{n} heeft, en{de} die stede{n} die hi getimmert heeft, en is dat niet gescreue{n} inde{n} boecke der woorden der dage{n} der Coninghe{n} va{n} Iuda? Maer in sinen ouderdom was hy aen zijn voeten cranck.
Ende Asa ontsliep met sinen vadere{n} ende hy wert begrauen met sinen vaderen, in Dauids zijns vaders stadt. En{de} Iosaphat zijn sone regeerde, en{de} wert coninc in zijn stede
Maer Nadab Ieroboams sone wert Coninc, en{de} regeerde ouer Israel, inden anderde{n} iare Asa des Conincs van Iuda, ende regeerde ouer Israel twee iaer,
ende dede dat den HEERE qualic behaechde, ende wandelde in zijns vaders wech, ende in zijn sonde{n}, daer hi israel mede hadde doen sondighen.
Maer Baasa Ahia sone, wt Isachars huys leyde laghen teghen hem, ende sloech hem tot Gabiethon dwelcke der Philistinen stadt was, Want Nadab ende gheheele israel belegherden Gabiethon.
Also doode hem Baasa inden derden iare Asa des Conincs van iuda, ende wert Coninck, ende regeerde in zijn plaetse.
Als hi nv Coninck was, so sloech hi Ieroboams gheheele huys, en{de} en liet niet ouer bliuen yet dat adem hadde van ieroboam tot dat hi hem vernielde, na den woorde des HEREN dat hi gesproke{n} hadde door sinen knecht Achias va{n} Silo,
om ieroboams sonde die hi dede, ende daer mede dat hi israel dede sondighen met versuymenisse, daer hi den HEERE den Godt van israel mede vertoornde.
Wat meer van Nadab te segghen is, ende al wat hi gedaen heeft. En is dat niet al ghescreue{n} inden boeck der woorden der daghen der coninghen van Israel?
En{de} het was oorloge tussche{n} Asa en{de} Baasa den Coninc van Israel, haer leue{n} lanck.
Inden derden iare Asa des Conincs va{n} Iuda, wert Baasa Ahia sone coninck, en{de} regeerde ouer gheheel Israel, tot Thersa vierentwintich iaer,
ende dede dat den HERE qualick behaechde, en{de} wandelde in Ieroboams wege, en{de} in zijn sonden, daer hy Israel mede hadde doen sondighen.
MAer dat woort des HEEREN qua{m} tot Iehu Hanani sone teghen Baasa ende sprac.
Om dat ic v wt tstof verheuen hebbe en{de} tot eene{n} vorste ghestelt ouer mijn volck van Israel, en{de} ghi gewandelt hebt inde{n} weghe Ieroboam, en{de} hebt mijn volc va{n} Israel doen sondigen, op dat ghi mi soudet vertoornen door haer sonden.
Siet, so sal ick Baasa nacomelingen, en{de} zijns huys nacomelingen wech neme{n}, en{de} sal v huys setten, gelijc Ieroboams Nabaths sone.
Wie va{n} Baasa sterft in die stat, dien sullen die honden eten, ende wie van hem sterft inden velde, dien sullen die voghelen des hemels eten.
Maer wat meer van Baasa te seggen is, ende wat hi gedaen heeft, en{de} zijn stride{n}, en is dat niet gescreuen inden boeck der woorden, der daghen der Coninghen van Israel?
En{de} Baasa ontsliep met sinen vaderen, en{de} wert begraue{n} tot Thersa, en{de} zijn sone Hela werdt Coninc, ende regeerde in zijn plaetse.
Maer als dat woort des HEREN quam door de{n} prophete Iehu, Hanani sone ouer Baasa en{de} zijn huys, en{de} teghen alle dat quaet dat hi dede voor den HERE, om hem te vertoornen door die wercke{n} zijnder handen, dattet soude worden ghelijc Ieroboams huys, om dese sake doode hi hem dat is Iehu Hanani sone den prophete
Inden ses en{de} twintichste{n} iare Asa des Conincs va{n} Iuda, wert Hela Baasa sone Coninc, ende regeerde ouer Israel tot Thersa twee iaer.
Maer zijn knecht Sambri die ouerste hooftman ouer dye helft des rosuolcs was, die viel wederspannich tege{n} hem. Want Hela was te Thersa, ende hy dranck ende was droncken in Arza des Prouoests huys tot Thersa.
Ende Sambri qua{m} in, ende sloech hem doot int seuen ende twintichste iaer Asa des Conincs van Iuda, ende wert Coninc, ende regeerde in zijn stede.
Ende doe{n} hi coninc was, ende op sine{n} stoel sadt, so sloech hi tgehele huis Baasa, en{de} en liet niet ouer bliue{n}, ooc die{n} aen die want pisset, daer toe sinen naesten ende zijn vrienden,
Also vernielde Sambri dat gheheele huys Baasa, nade{n} woorde{n} des HEEREN dat hi ouer Baasa gesproken hadde, door die hant vanden prophete Iehu,
om alle der sonden wille van Baasa en{de} zijns soons Hela, die si deden, en{de} dede{n} Israel sondighe{n}, om de{n} HERE den God va{n} Israel te vertoorne{n}, door haer ydelheyt,
Wat meer van Hela te seggen is, en{de} wat hi gedaen heeft, En is dat niet gescreuen inden boeck der woorde{n} der dagen der coninghen van Israel?
Inde{n} seue{n} en{de} twintichsten iare Ase des conincs van Iuda, wert Sambri coninc, en{de} regeerde seuen dagen te Thersa, Wa{n}t tvolc lach voor Gebbethon der Philistine{n} stat
Maer doe{n} dat volc inde{n} leger hoorde segge{n}, dat Sambri een verbont gemaect hadde, en{de} wederspannichlijc wederstaen hadde, en{de} de{n} coninc ooc verslagen hadde, doe{n} maecte geheel Israel inde{n} selue{n} daghe, Amri den velthooftma{n} tot eene{n} coninc ouer Israel inde{n} legere,
Ende Amri trock op, en{de} geheel Israel met he{m}, va{n} Gebbethon, en{de} beleyde{n} Thersa.
Maer doe{n} Sambri sach, dat die stadt gewo{n}nen soude worde{n}, ghinc hi in dat palleys, in des conincs huys, ende verbrande hem met des conincs huys, en{de} sterf,
om zijnder sonden wille die hi ghedaen hadde, doende dat den HEERE qualic behaechde, ende wandelde Ieroboams wech, ende in zijn sonden, die hi dede, dat hy Israel dede sondighen.
Wat meer van Sambri te segghe{n} is, ende hoe hi een verbont maecte en{de} lage{n} leyde, en{de} zijn tyrannie, en is dat niet ghescreue{n} inden boec der woorde{n} der dage{n} der coningen van Israel?
Doe{n} ter tijt deelde he{m} tvolck in twee deelen, deen helft hinc aen Thibni den sone Ginath, dat si he{m} tot eene{n} coninck soude{n} stellen, Maer die ander helft hinc aen Amri
En{de} dat volc dat aen Amri hinck, wert stercker dan dat aen Thibni Gineths sone hinck, en{de} Thibni sterf, doen soo wert Amri coninc.
Inde{n} eenendertichste{n} iaer Asa des conincs van Iuda, wert Amri Coninck ouer Israel, twaelf iaer, en{de} regeerde te Terza ses iaer.
Hi cocht de{n} berch va{n} Samarie{n} va{n} Somer om twee pont siluers, en{de} timmerde opte{n} berch en{de} hiet die stadt die hi timmerde na den name Somer des Heeren vande{n} berch va{n} Samarie{n},
En{de} Amri dede dat den HEERE qualijc behaechde, ende was arger, dan alle die voor hem geweest ware{n},
Ende hi wandelde ooc in alle Ieroboams Nabaths soons weghen, in zijn sonden, daer hi Israel mede dede sondige{n}, op dat si de{n} HERE de{n} God van Israel soude{n} vertoornen in haer ydelheden.
Wat meer van Amri te segghe{n} is, ende al wat hi gedaen heeft, en{de} zijn strijde{n} die hi gestreden heeft, En zijn dye niet gescreue{n} inde{n} boecke der woorden der dagen der coninghe{n} van Israel?
En{de} Amri ontsliep met sine{n} vadere{n}, en{de} wert begraue{n} tot Samarie{n}, en{de} Achab zijn sone wert coninc, en{de} regeerde in zijn stede.
Inden achtendertichsten iare Ase des conincs va{n} Iuda, wert Achab, Amri sone coninc ouer israel, en{de} regeerde ouer Israel tot Samarie{n} twe en{de} twintich iaer,
Ende Achab Amri sone, dede dat den HEERE qualijck behaechde, boue{n} alle die voor he{m} gheweest ware{n},
ende het was he{m} cleyn dat hi wandelde, in Ieroboa{m}s Nabaths soons sonde{n}, en{de} na{m} daer toe Iezabel Methabaal, des coni{n}cs tot Zidon dochter tot eene{n} wiue, En{de} ginc henen, en{de} diende Baal, ende aenbadt he{m},
Ende rechte Baal eene{n} outaer op, in Baals tempel die{n} hi he{m} timmerde te Samarie{n},
en{de} maecte een boschken, Soo dat Achab meer dede om de{n} HERE de{n} God va{n} Israel te vertoornen, dan alle die coninghen van Israel, die voor hem gheweest waren.
Ter seluer tijt timmerde Ahiel va{n} Bethel Iericho, Het coste hem sinen eersten sone Abiram, dat hi dat fundame{n}t leyde, ende sinen ioncsten sone Segub, dat hy die poorte{n} sette na des HEREN woort, dat hi ghesproken hadde door Iosue Nuns sone.
ENde Helias die Thisbite wte{n} borgeren va{n} Galaad sprac tot Achab, so warachtelijc als die HEERE die God van Israel leeft voor die{n} ic stae, Het en sal dit iaer noch dauwe noch regen come{n}, het en si dat ict segge,
Ende dat woort des HEREN qua{m} tot he{m} en{de} sprac
Gaet wech va{n} hier, en{de} keert v tege{n}t oosten, en{de} verberget v aen die beke Carith die tege{n} ouer die Iordane vloyt,
En{de} ghi sult va{n}der fonteyne{n} drincke{n}, En{de} ic heb de{n} rauen gebode{n}, dat si v aldaer sulle{n} voede{n},
Hi ginc wech, en{de} dede na des Heere{n} woort, en{de} ginck wech, en{de} sadt aen die beke Carith, die tegen ouer die Iordane vloeit
En{de} die raue{n} brachte{n} he{m} broot en{de} vleesch des morge{n}s en{de} sauonts. Ende hi dranc wter beken.
En{de} het geschiede na sommige{n} dage{n} dat die beke verdroochde wa{n}t daer en was gheene{n} rege{n} geuallen inde{n} lande,
Doe{n} qua{m} des HEREN woort tot he{m}, en{de} sprac,
Staet op, en{de} gaet tot Zarepte{m} welcke bi Sidon leget, en{de} blijft aldaer, Want ick heb aldaer eender weduwe{n} gebode{n}, dat si v voede,
En{de} hi stont op, en{de} ghinc tot Sarepte, En{de} doe{n} hy qua{m} ae{n} der stadt poorte, siet, daer was die weduwe, en{de} raepte hout, En{de} hi riep haer, en{de} sprac, Haelt mi ee{n} weynich waters int vat, dat ic drincke,
Doe{n} si ghinc om te halen, riep hi haer na, en{de} sprac, Brengt mi ooc een bete broots mede in v ha{n}t,
Si sprac, So warachtelic als die HERE v God leeft, ick en hebbe ghee{n} broot, da{n} een ha{n}t vol meels, in een ca{n}ne en{de} een weynich olijs in die cruyke, en{de} siet, ic heb een hout oft twee geraept, en{de} ga in, en{de} salt mi en{de} mine{n} sone bereyde{n} dat wi eten, ende sterue{n}.
Helias sprac tot haer, En wilt niet vreesen, gaet gene{n}, ende doet so ghi geseyt hebt, Nochta{n}s maect mi eerst ee{n} cleyn broot daer af onder dassche{n} gebacke{n}, en{de} brenget mi, v en{de} uwe{n} sone sult ghijt daer na ooc make{n},
Wa{n}t so spreect die HERE die God va{n} israel, dat meel ind{er} ca{n}ne{n} en sal niet ontbreke{n}, en{de} die olie inder cruycke en sal niet vermind{er}t worde{n}, tot die{n} dage toe, dattet die HERE sal late{n} regene{n} opter aerde{n},
Si ginck en{de} dede so helias geseit hadde, En{de} hi adt, en{de} si ooc, en{de} haer huys, va{n} die{n} dach voort,
Dat meel inder canne{n} en ontbrac niet, en{de} die olie cruyke en minderde niet, naer des HEREN woort, dat hi gesproke{n} hadde door Helia{m}
En{de} na dese geschiedenisse wert des wijfs zijnder huyswerdinne{n} sone cranck, en{de} zijn crancheit was so zeer hart, dat gheene{n} ade{m} meer in he{m} en bleef,
Ende si sprac tot Helia{m}, Wat heb ic met v te doe{n}, ghi ma{n} Gods? Ghi zijt tot my ingegaen dat mijnder misdaet gedacht soude worde{n}, en{de} dat ghi mine{n} sone dooden sout?
Hi sprac tot haer, en{de} seyde, Geeft mi uwe{n} sone herwaerts, Ende hi na{m} he{m} va{n} haere{n} scoot, en{de} ginc op in die hooch camer daer hi woonde, en{de} leyde he{m} op zijn bedde,
en{de} riep de{n} HERE ae{n}, en{de} sprac, HEERE mijn God hebdy ooc die weduwe daer ic een gast bi ben, ghequelt dat ghi hare{n} sone doode{n} wildet?
En{de} hi strecce hem driewerf ouer tkint, en{de} riep den HERE aen, en{de} sprac, HERE mijn god, ic bidde v, laet die siele des kints weder tot he{m} come{n},
En{de} die HERE verhoorde Helie ste{m}me en{de} des kints siele qua{m} weder tot he{m}, en{de} wert leue{n}dich
En{de} Helias nam dat kint, en{de} bracht af va{n}der hooger camer int huys, en{de} gaft zijnder moeder, en{de} sprac, Siet daer, v sone leeft,
Ende dat wijf sprac tot Helia{m}, Nv bekenne ic dat ghi een man Gods zijt, ende des HEEREN woort is sekerlijck in uwen monde
ENde ouer eene{n} lange{n} tijt qua{m} des HEEREN woort tot Helia{m}, int derde iaer, en{de} sprac, Gaet hene{n}, ende vertoo{n}t v Achab, op dat ict late regene{n} opter aerde{n},
Ende Helias ginc hene{n} dat hi he{m} Achab soude vertoonen, Daer was een groote dierte in Samarien,
En{de} Achab riep Abdia{m} sine{n} voocht <parens>maer Abdia vreesde de{n} HERE zeer
Wa{n}t doe{n} Iesabel die prophete{n} des HEREN dede dooden, na{m} Abdias hondert propheten, ende verstacse in die holen, hier vijftich, ende daer vijftich en{de} voedese met broode, en{de} water</parens>
Ald{us} sprac doe{n} Achab tot Abdia{m}, Trect door tlant, tot allen water fonteine{n} ende beke{n} en{de} valleye{n}, oft wi cruyt mochten vinden, ende dye paerde{n} ende muylen onderhoude{n}, dattet vee niet al en vergae,
Ende si deelde{n} he{n} int lant, dat zijt door trecken soude{n}, Achab reysde alleen op eene{n} wech, en{de} Abdias allee{n} de{n} andere{n} wech beside{n},
Doe{n} nv Abdias opte{n} wech was, doe{n} ontmoete he{m} Helias, ende doe{n} hi he{m} ke{n}de, viel hi op zijn aensicht, en{de} sprac, En sidi niet mijn heere Helias?
Hi sprac, Ia Gaet hene{n} en{de} segt uwe{n} heere, Siet, Helias is hier, en{de} hi seyde,
Wat hebbe ic gesondicht, dat ghi uwe{n} knechte in Achabs des conincs hande{n} wilt leuere{n}? op dat hi mi doode?
So warachtelic als die HERE v God leeft, daer en is gheen volc, noch conincrijck, derwaerts dat mijn Heere niet gesonde{n} en heeft, om v te soecken, Ende als si seyden, Hi en is hier niet, so na{m} hi eene{n} eedt vande{n} conincrijcke, ende vande{n} volcke, datmen v niet geuonden en hadde.
En{de} ghi segt nv. Gaet henen segghet uwe{n} Heere. Helias is hier.
Als ic dan wech ginc van v, so soude v die geest des HEEREN wech nemen, ic en weet niet werwaert, en{de} ic da{n} quame, en{de} boetschapte dat Achab, en{de} en vonde v niet, so soude hi mi doode{n}. Maer uwe knecht vreest den HERE va{n} zijnder io{n}cheyt op,
En ist v mine{n} heere niet te kenne{n} gegeuen, wat ic gedaen hebbe doe{n} Iesabel die prophete{n} des HEREN doode, dat ic der propheten des HEREN hondert verstac, hier vijftich, en{de} daer vijftich in die holen, en{de} voedese met broodt ende water?
Ende ghi segt. Gaet henen, segt uwen heere. Helias is hier dat hi my doode.
Helias sprac. So warachtelic als die HERE der heyrscaren leeft, voor den welcken ic stae. Ic sal mi hem huyde{n} verthoone{n}.
Doe{n} ginc Abdias wech, Achab te ghemoete, ende gaft hem te kennen. En{de} Achab ginc Heliam te ghemoete.
En{de} doen Achab Heliam sach, sprac Achab tot hem. Sidy die Israhel verstoort?
Hi sprac. Ic en verstoore Israhel niet maer ghi ende ws vaders huys, die des HEREN gebode{n} verlaten hebt, en{de} volget Baalim na.
Nochtans so seynt nv en{de} vergadert tot mi geheele Israel opten berch Carmelus en{de} die vier hondert ende vijftich Baals propheten. Ooc die vier hondert propheten des boschkens, die van Iesabels tafel eten.
Aldus sandt Achab hene{n} tot alle die kindere{n} van Israel, en{de} vergaderde die propheten opten berch Carmelus.
Doen ginc Helias tot alle den volcke, en{de} sprac. Hoe lange hinct ghi op twee siden? Is die HERE God, so volcht hem na, maer ist Baal, so volcht hem na? Ende dat volck en antwoorde hem niet een woort.
Doen sprac Helias totten volcke. Ic ben alleen ouer gebleuen een propheete des HEREN, Maer Baals propheten isser vier hondert en{de} vijftich mannen, ende des boschkens propheten zijn vierhondert mannen.
So geeft ons nv twee ossen en{de} laetse den eenen osse verkiesen, en{de} die{n} in stucke{n} houwen, en{de} opt hout legge{n}, en{de} gheen vier daer onder legge{n}, en{de} ic sal de{n} anderen osse nemen, en{de} opt hout leggen, en{de} ooc geen vier daer onder legghe{n},
so roept ghi die namen van uwen gode{n} aen, en{de} ic sal den name des HEEREN aenroepen, Der welcker God nv met vier antwoorden sal, die is God. En{de} dat geheele volc antwoorde en{de} sprac, Dat is recht, dat Helias gesproke{n} heeft.
En{de} Helias sprac tot Baals propheten. Verkiest ghy luyden nv eenen osse, en{de} doet dat voor, en{de} eerst, want uwer is vele, en{de} roept die namen uwer goden aen, en{de} en legget daer gee{n} vier aen.
Ende si namen den osse, die hy hen gaf, en{de} si maecten hem bereyt, en{de} aenriepen Baals name, van smorghens tot des middaechs, en{de} seyde{n}. Baal verhoort ons. Maer daer en was gheen stemme noch antwoorde En{de} si spronghen om den outaer, so haer gewoonte was.
Alst nv middach wert bespottese Helias en{de} sprac. Roept luyder, want hy is een God, Hi spreect messchien, oft hi is inder herberghen, oft inde{n} wech, oft hy slaept messchien, op dat hi ontwake.
En{de} si riepen luyde en{de} prickelden hen met messen en{de} priemen naer haerder wise, tot dat si met haere bloet bestort werde{n}.
Doen de{n} middach voorbi geleden was, en{de} si propheteerden, so naecte den tijt, datmen die heilige offerhande plach te offeren, en{de} daer en was geen stemme, noch antwoorde, noch ae{n}mercker, die de bidders verhoorde.
Doen sprack Helias tot alle den volcke. Alle dat volc come tot mi. En{de} doen alle dat volc tot hem ginc, heelde hi den outaer des HEREN die gebroke{n} was.
En{de} nam twaelf steenen, nae dat ghetal der gheslachten va{n} Iacobs kinderen <parens>tot welcken dat woort des HEREN sprac seggende, Ghi sult Israhel heeten</parens>
en{de} timmerde van dien stenen eenen outaer inden name des HEREN, en{de} maecte om den outaer eenen waterloop, als ouer twee weechskens vanden outaer
en{de} maecte dat hout bereyt, en{de} ontledede den osse, ende stelden opt hout,
en{de} sprac. Haelt vier cruycke{n} vol waters, en{de} gietet opte{n} brantoffer, en{de} opt hout, ende hi sprack anderwerf. Doet dat noch ee{n}s. Ende si dedent doen noch eens En{de} hy sprac. Doet dat ten derden male. En{de} si dedent ten derden male.
Ende dat water liep om den outaer henen, en{de} de gracht wert ooc vol waters.
En{de} doent tijt was de{n} bra{n}toffer te offere{n} ghinc Helias die propheet toe, en{de} sprac. HERE Abrahams, Isaacs, en{de} Israels god. Laet huyden kenlijc worden, dat ghi God in Israel zijt, en{de} ic v knecht, en{de} dat ick dat alle na uwe gheboden ghedaen hebbe,
Verhoort my HERE, verhoort my, dat dit volc kennende wete, dat ghi HERE, God zijt, ende dat ghi haer herte wederomme bekeert hebt.
Doen viel dat vier des HEEREN neder, en{de} verslinde den brantoffer, hout, steenen, en{de} aerde, ende lecte dat water op inder grachte.
Doen dat alle dat volc sach, vielt op zijn ae{n}sichte, ende spraken. Die HEERE is God, die HEERE is God.
Helias sprack tot hen. Grijpt Baals propheten, dat haerder geen en ontulie. En{de} si grepense. En{de} doen si gegrepen waren, leydese Helias nederwaerts ae{n} die beke Kison, en{de} doodese aldaer.
En{de} helias sprac tot Achab. Trect opwaerts etet en drincket, want het ruyscht alsoft seer wilde reghenen.
En{de} doen Achab opwaerts troc om te eten ende te drincken, ginc Helias opten toppe van Carmeli, en{de} buychde hem ter aerden, en{de} dede zijn hooft tussce{n} zijn knien
en{de} sprac tot sinen knape. Ghaet op ende siet ter zeewaerts. Hi ginc op ende besacht, ende sprac. Daer en is niet. Hi sprac. Ghaet weder henen seue{n} werf.
En{de} in de seue{n}ste reyse sprac hi. Siet, daer ginc ee{n} cleyn wolcke op wt die zee, also lanc als eens mans voetstappe. Hi sprac. Gaet op en{de} segt Achab. Spant aen en{de} vaert af, op dat v den regen niet en ouerualle.
Ende eermen toe sach, so wert den hemel swart van wolcken en{de} winde, en{de} daer quam eenen groote{n} reghe{n}: Achab voer ende troc te Iesrael.
Ende des HEREN handt qua{m} ouer heliam, En{de} hy schorte zijn lendenen, en{de} liep voor Achab hene{n}, tot dat hi qua{m} te Iesrahel.
ENde Achab bootscaptet Iesabel al wat helias ghedaen hadde, ende hoe hi alle Baals propheten metten swaerde hadde gedoot.
Doen sandt Iesabel eenen bode tot heliam, ende dede he{m} seggen. Die goden doe{n} mi dit ende dat daer toe, waer dat ic niet morge{n} in deser tijt uwe siele en stelle, ghelijc deser sielen een.
Doen vreesde hi ende stont op, en{de} ginc werwaerts hi wilde, ende qua{m} tot Bersabee in Iuda, ende liet sinen knape aldaer,
Maer hi ginc henen in die woestine, ee{n} dachreyse, ende qua{m} in, ende als hi gecomen was ende geseten onder eene{n} geneuerboom, badt hi dat zijn siele soude sterue{n}, ende seyde. Tis mi genoech. So neemt nv HERE mijn siele ic en ben niet beter dan mijn vaders,
en{de} leyde hem neder ende sliep onder dye scaduwe vanden geneuerboom. Ende siet dye Engel des HEREN raecte hem ende sprac tot hem. Staet op ende etet,
Ende hi sach omme, ende siet tot sine{n} hoofde lach een broot onder die asschen gebacken ende een kanne met water. En{de} doen hi gegeten ende gedroncke{n} hadde, lach hi weder ned{er} ende sliep.
En{de} die Engel des HEREN qua{m} ten anderen male weder ende raecte he{m}, ende sprac. Staet op ende etet, wa{n}t ghy hebt eene{n} grooten wech voor v noch te gaen.
Ende hy stont op, ende adt ende dranck. Ende hy ginc door dye cracht der spijsen .xl. dage{n} ende .xl. nachten, tot aen den berch Gods Oreb.
Ende als hi in een hol quam, so bleef hi daer ouer nacht. En{de} siet des HEREN woort quam tot he{m} en{de} sprac tot hem. Wat maect ghi hier Helia?
Hi sprac. Ic heb met vieriger liefde beroert geweest om den HERE den God der heyrschare{n}, Want die kinderen van Israhel hebben des HEREN verbont verlaten, ende hebben uwe outaren gebroken, en{de} uwe propheten metten swaerde gedoot, en{de} ic be{n} allee{n} ouerbleuen, ende si staen daer na dat si mi mijn leuen souden nemen.
En{de} hi sprac. Gaet wt ende terdet opte{n} berch voor den HERE. Ende siet, die HERE ginc voor bi, en{de} eenen groten stercke{n} wint, die de berghen scoerde, en{de} die stenen brack voor den HERE. Maer die HERE en was niet inden windt. Na die wint quam een aertbeuinge, Maer die HERE en was in die aertbeuinge niet.
Ende na die aertbeuinghe quam een vier, Maer die HERE en was int vier niet. En{de} na den viere quam ee{n} stille saecht gesuys der locht.
Doe{n} helias dat hoorde, doen bedecte hi zijn aensichte met sinen mantel, ende ginc wt en{de} terde in die duere des hols. En{de} siet, daer quam een stemme tot hem en{de} sprac. Wat hebt ghy hier te doen Helia?
Hi sprac, ic heb om den HERE den God der heyrscharen met vierigher liefden beroert geweest, want die kindere{n} van Israel hebben v verbont verlaten, uwe outare{n} gebroken, uwe propheten metten swaerde gedoot, ende ic ben alleen ouerbleue{n}, en{de} si stae{n} daer na, dat si mi dat leuen souden neme{n}.
En{de} die HERE sprac tot hem. Gaet wedero{m}me ws weechs, door die woestine, tot Damascu{m} ende als ghi daer gecomen zijt, so gaet in en{de} salft Hasael tot eenen Coninck ouer Sirien.
En{de} Iehu Namsi sone, tot eene{n} Coninc ouer Israel. Ende Helizeum Saphats sone van Abel Mehola suldi salue{n} tot eene{n} prophete in v stede.
Ende het sal ghesciede{n}, dat so wie den swaerde Hasael ontloopt, dien sal Iehu dooden. En{de} so wie dat den swaerde Iehu ontuliet, dien seluen sal Helizeus dooden,
Ende ic sal mi laten ouer bliuen seue{n} duysent ma{n}nen in Israel, wiens knyen die hen niet ghebuyghet en hebbe{n} voor Baal, en{de} alle mont die hem niet aengebeden en heeft, noch de hant ghecust
Ende hy ghinck van daer, ende vant Helizeum Saphats sone, daer hi ploechde met twaelue iocken runderen, voor hem, ende hi was selue onder den twaeluen, Ende als Helias ghinck tot hem, wierp hy sinen mantel op hem,
Hi liet ter stont die runderen, en{de} liep Helia{m} na, ende sprack, Laet mi bidde ick v minen vader en{de} mine moeder cussen, ende dan sal ic v na volghen, Hi sprack tot hem, ghaet henen, en{de} coemt weder, want dat in mi was, hebbe ic v gedaen
En{de} hi liep weder van hem, ende nam een iock runderen, ende doodet, ende coocte dat vleesch metten hout werck der ploeghen aen die runderen, ende gaft den volcke, ende si aten, ende stont op, ende volchde Heliam na, ende diende hem.
ENde Benadab die coninck tot Syrien verghaderde alle zijn macht, ende daer waren twee en{de} dertich coninghen met hem, en{de} paerden, en{de} wagens, ende troc op, en{de} belegerde Samarien, ende street daer tegen,
ende sant boden tot Achab den coninc van Israel in die stadt,
ende dede hem seggen, Dit seyt Benadab, v siluer ende v gout is mine ende uwe wiuen, ende uwe alderbeste kinderen zijn oock mine,
Dye coninck van Israel antwoorde, ende sprack, Mijn heere coninck alsoo ghi ghesproken hebt, ic ben uwe, ende al wat ick hebbe.
Ende die bode{n} quame{n} weder, ende seyden Dus spreect Benadab, die ons tot v ghesonden heeft, V siluer, en{de} v gout, v wiuen, ende v kinderen sult ghi mi geuen,
So sal ic morghen tot deser tijdt mijn knechten tot v seynden, dat si v huys, ende uwer ondersate{n} huysen ondersoecken, ende al wat hen lieflijck is, dat sullen si in haere handen nemen, ende wech draghen,
Doen riep die coninc van Israel alle die ouders des lants, ende sprack, Merct, ende siet, hoe hi ons lagen leyt, Wa{n}t hi heeft tot mi ghesonden om myne wiuen, ende kinderen, siluer, ende gout, ende ick en hebbe hem dat niet geweyghert,
Doen spraken tot he{m} alle die ouders, ende alle dat volc Ghi en sult gheen ghehoor geuen, noch consenteren.
Ende hi sprac tot Benadabs boden, Segt mine{n} Heere den coninc, Al dat ghi int beginsel tot mi gesonden, ende uwen knecht geboden hebt, dat sal ick doen, maer dit stuck en mach ic niet doen,
Ende dye boden ginghen wech, ende seydent hem weder, Doen sandt Benadab tot he{m}, ende liet hem segghe{n}, Die gode{n} doe{n} mi dit ende dat daer toe, waer dat stof van Samarie genoech zijn sal, dat elck van minen volc dat mi na volcht, een hant volle daer af brenghe,
Die coninc van Israel antwoorde, ende sprac, Segget hem, Die dat harnasch aendoet, die en sal hem niet beroemen, ghelijc die ghene, diet af heeft gheleydt,
Ende het is gheschiet, doen Benadab dat hoorde, dat hy dranc metten coninghen in die tenten, ende sprack tot sinen knechten, belegt die stadt rontsomme, Ende si hebbe{n}se rontsomme beleghen.
Ende siet, een propheet ghinc van Achab den coninck van Israhel, ende sprack, Aldus spreect die HEERE, Ghy hebt ymmer desen grooten hoop ghesien? Siet, ic sal dyen huyden in uwe hant gheuen, dat ghy weten sout dat ick dye HEERE ben,
Ende Achab sprac, Door wien? Hi sprac, Aldus spreect die HEERE, Door die knapen der lant voochden, Hy sprac, Wie sal den strijt beghinnen? Hy seyde, Ghy,
Doen telde hy dye knapen der lant voochten, end hi vant dat tghetal haerder was tweehondert, ende tweendertich, ende telde daer na voort, dat gheheele volc alle der kinderen van Israel, seue{n} duysent mannen,
ende trocken wt in den middaghe, maer Benadab dranc, ende was droncken in zijnder tenten, met den tweendertich coninghen, die hem te hulpe ghecomen waren,
Ende die knapen der lant voochte{n} trocken eerst wt. Benadab sant wt, die hem bootschapten segghende, Daer zijn ghecomen mannen wt Samarie{n},
Hy seyde, Grijptse leuende, si zijn om vrede ghecomen, oft zijn si wt ghecome{n} om te strijden, vanctse leuende,
Ende die nauolgende knechten des lantsheeren zijn wtgetrocken, ende dat ander heyr is hen na geuolcht,
ende elc sloech den man wie hem teghen quam, Ende die Syriers vloden, ende Israel volchde hen na, Ende Benadab dye coninc van Syrien ontuloot met paerde{n} ende rosuolc,
Ende die coninc van Israel trock wt, ende sloech paerden ende waghens, ende sloech Syrien met eenen grooten slach.
Doen ghinc een propheet totten coninc van Israel, ende sprac tot hem, Ghaet hene{n} ende sterct v, ende merct, ende siet, wat ghy doen sult, Want dye coninc van Syrien sal teghen v op trecken, als dat iaer omme is,
Want die knechten des conincs van Syrien spraken tot hem, Haere goden dat zijn berch goden, daer omme zijn si ons te bouen gheghaen, Maer het is beter dat wi teghen hen strijden mochten op dat effene inden velde{n}, ende wi sullen verwinnen,
hierom doet dit woort, doet die Coninghen wech, elc va{n} zijnder plaetsen, ende stelt grauen in haer stede{n}
ende vernieut dat ghetal des rosuolcs, dye vanden uwen gheuallen, ende verslaghen zijn, ende paerden naden voorleden paerden, ende waghens naden waghens die ghi te voren hadt, Ende wi sullen teghen hen vechten in effen plaetsen der velden, ende ghy sult sien, dat wise verwinnen sullen, Hy hoorde haer stemme, ende dede alsoo.
Hierom als nv dat iaer oudt was, oordineerde ende telde Benadab dye van Syrie{n}, ende troc opwaerts tot Apeck, om teghe{n} Israel te strijden,
Ende die kinderen van Israel zijn ooc ouermerct ende getelt, en{de} besorchden hen oock van spijse, ende trocken hen teghen, ende legherden hen teghen dye, ghelijck twee cleyne cudden geyten, Maer dye Syriers veruulden dat lant,
ende daer qua{m} een man Godts toe, ende sprac totten coninc va{n} Israel, Aldus spreect die HEERE, Om dat die van Syrien geseyt hebben, Die HERE is een Godt der berghen, ende nyet een Godt der dalen, hier omme sal ic alle desen grooten hoop in uwen handen gheuen, ende ghi sult weten, dat ic die HEERE ben,
En{de} si legerden hen stracs, ende schicte{n} haer scaren ter oorlooghen teghen die ghene seuen daghen, Inden seuenden dach is den slach geslagen, ende die kinderen van Israel sloeghen van dien van Syrien hondert duysent voet volcs op eenen dach,
ende die ouer gebleuen waren van Syrien vlode{n} tot Apeck in die stadt, ende die muer viel op die ouerbleuen, seuen ende twintich duysent manne{n} Ende Benadab vluchtede ooc in dye stadt, in een cleyn camerken, dat noch binnen een ander slaepcamer was.
Doen spraken zijn knechte{n} tot hem, Siet, wi hebben ghehoort dat die coninghen des huys van Israel goedertiere{n} coningen zijn, Aldus so laet ons sacken om onse lendenen doen, ende stricken om onse hoofden, en{de} wtghaen totten coninck van Israel, messchien hi sal onse sielen laten leuen,
Ende si gorde{n} sacken om haere lendenen, ende stricken om haere hoofden, ende quamen totten coninck van Israel, ende sprake{n}, Benadab v knecht doet v segghen, Ic bidde v, laet mijne siele leuen, hi sprac, Leeft hi noch, soo is hi mijne broeder,
Ende die manne{n} namen dat woort haestelijc van he{m}, ende bediede{n} dat woort he{m}, tot eender geluckighe antwoort, en{de} spraken, Ia dijn broedere Benadab leeft noch, Hy sprac, Ghaet, en{de} brenct he{m} tot mi, doen ghinc Benadab tot he{m}, en{de} liet he{m} op sine{n} wage{n} sette{n},
en{de} sprac tot he{m}, Die steden die mijn vader uwen vader ghenomen heeft, sal ic v wederom geue{n}, ende maect v straten tot Damasco soo mijn vader te Samarien ghedaen heeft, En{de} als ic aldus een verbo{n}t met v gemaect heb, sal ic v wech laten reysen, ende hi maecte met he{m} een verbont, ende liet he{m} trecken.
Doen sprac een man onder den kinderen der propheten, tot sine{n} naesten door dwoort des HEEREN, Slaet mi, maer hi weygerde hem te slaen,
Doen sprac hi tot hem, Om dat ghi die stemme des HEEREN niet gehoort en hebt, Siet, so sal v een leeuwe slae{n}, als ghi van mi ghaet, Ende doen hy van he{m} wech ghinc, vant hem een leeu, ende sloech hem,
Ende hi vant eenen anderen man, ende sprack, Slaet mi, ende dye man sloech hem wonden,
Doen ghinck dye propheet henen, en{de} trac totte{n} coninc aende{n} wech, ende verstelde zijn aensicht met asschen,
Ende doe{n} die coninc voorbi troc, riep hi de{n} coninck aen, ende sprac, V knecht was wt ghetrocken midden inde{n} strijt, ende siet, een man was gheweken ende bracht eene{n} ma{n} tot mi, ende sprack, Bewaert my desen man, ist datmen zijns ghemist en{de} hi v ontginc, so sal v siele in die stede zijnder sielen zijn, ofte ghy sult een pondt siluers daer ouer gheue{n},
Ende doen ick verbaest hier ende daer keerde, en was die niet meer daer, Ende die coninc va{n} Israel sprac tot hem, dat is voordeel dat ghy selue ghegheuen hebt.
Doen vaechde hi haestelijc dat stof van sinen aensichte, ende die coninc va{n} Israel kende he{m}, dat hi vande{n} propheten een was,
ende hi sprac tot he{m}, Aldus seyt dye HEERE, Om dat ghy den verbrande{n} ma{n} die die doot verdient hadde, van v ghelaten hebt, sal v siele voor sine siele zijn, ende v volc voor zijn volc,
Maer die coninc va{n} Israel troc wech, versmadende hier na te hooren in zijn huys, ende quam tot Samarien, met grooter verbolghentheyt.
HEt geuiel na dese gesciedenisse dat Nabot een Israelijt eene{n} wijngaert hadde te Iesrael, bi de{n} palayse Achab des conincs tot Samarien.
En{de} Achab sprack tot Nabot en{de} seyde. Gheeft mi uwen wijngaert, op dat icker mi eene{n} moeshof af make, wa{n}t hi so na aen mijn huys leyt, ic salder v eenen betere{n} wijnghaert voor gheuen, oft ist dattet v belieft, ick salder v soo veel siluers voor gheuen, als hi waert is.
Maer Nabot sprack tst Achab. Dye HEERE si my ghenadich, dat ick v nyet mijns vaders erffenisse en gheue.
Doen qua{m} Achab thuys veronwerdicht en{de} knersende mette{n} tande{n} wt gramscappen om des woorts wille dat Nabot die Iesraelijt tot he{m} hadde geseyt en{de} ghesproken. Ic en sal v mijns vaders erffenisse niet geuen, en{de} hi werp he{m} selue{n} op zijn bedde neder, en{de} keerde zijn aensicht om, ende en adt gheen broot,
Doen quam Iesabel zijn huysurouwe tot he{m} in, ende sprac tot hem. Wat ist, dat uwe siele so bedroeft is, en{de} dat ghi geen broot en etet?
Hi seyde tot haer. Ic heb tot Nabot den Iesraelijt ghesproken en{de} geseyt. Geeft my uwe{n} wijngaert om ghelt, oft ist dat v belieft, soo sal icker v eenen anderen voor geuen. Maer hi sprac. Ick en sal v minen wijnghaert nyet gheuen.
Doe{n} sprac Iesabel zijn wijf tot hem. Ghi zijt van groter weerdicheit en{de} macht, ende regeert dat rijc van Israel wel? staet op en{de} etet broodt, en{de} zijt goets moets, ic sal v Nabots des Iesraelite{n} wijngaert geuen,
En{de} si screef brieue{n} in Achabs nae{m} en{de} besegeldese met de{n} signet dat op sine{n} rinck was, en{de} seyndese totten ouders en{de} ouerste{n} va{n} zijnder stat, die by Nabot woonde{n}.
En{de} dit was dat inhout der brieuen. Laet een vasten wt roepen, ende set Nabot boue{n} aen die ouerste vanden volcke
en{de} bestelt heymelic twee Belials ma{n}nen teghen he{m}, die daer getuyge{n} en{de} spreke{n} valsch getuygenisse segge{n}de. Nabot heeft God, en{de} den Coninc gebenedijt, en{de} leyt he{m} wt, en{de} steenicht hem dat hi sterue.
En{de} die ouders en{de} ouerste zijnder stadt die met he{m} in die stadt woonde{n}, deden also hen Iesabel ontboden hadde, so si inde{n} brief ghescreuen hadde, die si tot hen sandt,
en{de} liete{n} eenen vasten wt roepen, en{de} dede{n} Nabot boue{n} aen onder die ouerste va{n} tvolc sitten.
Ende alser in gheleyt waren twee mannen sduyuels kinderen dede{n} sise sitte{n} tegen hem, ende die getuychden teghen Nabot voor die menichte va{n} dat volc, en{de} spraken. Nabot heeft God en{de} den Coninc gebenedijt. Doen leyden si hem hierom wt die stadt, ende doode{n} hem met stenen,
ende si ontbodent Iesabel, ende deden haer segghen. Nabot is ghesteenicht en{de} is doot.
Maer tis ghebuert doen Iesabel hoorde dat Nabot gesteent, ende doot was, dat si sprac tot Achab. Staet op ende besidt Nabots des Iesraeliten wijngaert, de{n} welcken hi v weygherde om gelt te gheuen. Wa{n}t Nabot en leeft niet meer, maer hi is doot.
Doen Achab hoorde dat Nabot doot was, so stont hi op, en{de} ginck nederwaert totten wijnghaert Nabot des Iesraheliten om dyen te besitten.
Maer dat woort des HEREN is gesciet hierom tot Heliam den Thesbijt, en{de} sprack.
Staet op, en{de} gaet neder Achab de{n} Coninc va{n} Israel te ghemoete, die tot Samarie{n} is. Siet hi is neder gecomen tot Nabots wijnghaert, dat hi dien soude besitten,
ende spreect tot he{m} segghende. So spreect die HERE, ghy hebt doot gheslaghen, daer toe inghenomen om dien te besitten, ende voorts suldy segghen, So spreect die HEERE. In dese selue plaetse, daer die honden Nabots bloet op gelect hebben, daer sullen ooc die honden v bloet op lecken.
Ende Achab sprac tot Heliam. Hebt ghi mi oyt uwen viant gheuonden? Hi sprac. Ia, ic hebbe v gheuonden, om dat ghi vercocht zijt, slechs quaet te doen voor dat aensichte des HEEREN. Dit seyt dye HEERE
Siet, ic sal quaet ouer v brenge{n} en{de} uwe nacomelinge{n} afmaeyen en{de} sal van Achab wtroeye{n}, ooc den gene{n} die ae{n} dye wa{n}t pisset, en{de} die beslote{n} en{de} den lesten verlaten is in Israel.
Ic sal v huys gheuen, gelijc dat huys ieroboam des soons Nebath, ende als dat huys Basa des soons Ahia. Want ghy hebt ghedaen quaet, om dat ghi mi tot gra{m}scap verwecken soudt, ende Israel hebt ghy doen sondighen.
En{de} ouer Iesabel sprac die HEERE ooc, en{de} seyde. Die honden sullen Iesabel eten inden acker van israel.
Ist dat Achab ind{er} stadt sterft, so sullen hem die honde{n} eten, en{de} sterft hi inde{n} coorn velde, so sullen he{m} die vogelen des hemels eten.
Also en was niema{n}t anders die so geheelick vercocht wert quaet te doe{n} voor den HEERE als Achab, wa{n}t zijn wijf Iesabel bracht ende verwecte hem daer toe
ende hi is afgrijselick gheworden, also verre dat hi den afgoden volchde in alle maniere als die Amoriten ghedaen hadden, die de HERE voor die kinderen van Israhel vernielt hadde.
Maer doen Achab dese woorden hoorde, schoerde hy sine cleederen, en{de} ouerdecte zijn vleesch met eene{n} haren cleet, en{de} vaste, ende sliep inde{n} sack, ende ginc cromme met neder geneychden hoofde.
En{de} dat woort des HEREN quam tot Helia{m} den Thesbijt, en{de} sprac
En hebdi niet ghesien hoe hem Achab voor mi heeft verootmoedicht? Want hy dan om minent wille vernedert is, so en sal ic tquaet ongeluc niet brengen in sinen leuen. Maer bi zijns soons leuen sal ic dat quaet ongeluc ouer zijn huys brenghen.
ENde daer ghingen drie iaren omme, dat gheen oorloghe en was tusschen die va{n} Sirien ende Israel.
Maer inden derden iare troc Iosaphat die Coninc van Iuda af totte{n} Coninc van Israel,
ende dye Coninc van Israhel sprac tot sinen knechten. En weet ghy niet dat Ramoth in Galaad onse is? en{de} wy sitten stille versuymende, ende en nemense niet vander hant des Conincs va{n} Sirie{n}?
En{de} sprac tot Iosaphat. En sult ghi niet met my trecken inden strijdt te Ramoth in Galaad?
Iosaphat sprac totte{n} Coninc van Israel. Gelijck ic ben so zijt ghy ooc, mijn volck ende v volc zijn een, ende mijn rosuolc is v rosuolc. Ende Iosaphat sprac totten Coninc van Israhel. Ic bidde v, vraecht doch huyden om dat woort des HEREN.
Doen vergaderde die Coninc van Israel die propheten bi vier hondert mannen, ende seyde tot hen. Sal ick tot Ramoth in Galaad trecken om te stride{n}, oft sal ict laten staen? Si spraken. Trect op die HERE salt in die hant des Conincs gheue{n}.
Iosaphat sprac. En is hier geen propheet des HEEREN? dat wi door hem vraghen?
Die Coninc van Israel sprac tot Iosophat, Daer is noch een man, Micheas, dye sone Iemla, door welcken wy den HERE vrage{n} moghen. Maer ic hate hem, want hi en propheteert my geen goet, maer altoos nyet da{n} quaet. Iosaphat sprack. En spreeckt alsoo doch niet Coninck.
Doen riep dye Coninck van Israel een camerlinc, ende sprac. Brenghet haestelijck hyer Micheam, den sone Iemla.
Die Coninck van Israel, ende Iosaphat die Coninc van Iuda saten elck op sinen Coninclijcken stoel, ghecleet met Coninclijken cleederen, op die plaetse voor die duere, aen die poorte van Samarien, ende alle die propheten propheteerde{n} voor hen.
En{de} Zedechia die sone Canaan, had hem eenen yseren hoornen ghemaect, ende sprack. Aldus seyt dye HEERE. Hier mede suldy Sirien stooten, tot dat ghise vernielt.
Ende alle die propheten propheteerden also, ende seyden. Trect op tot Ramoth in Galaad, ende vaert geluckelijc, die HERE salt in des Conincs handt gheuen.
En{de} de bode die gegaen was om Michea{m} te roepe{n}, seyde tot hem, Siet der prophete{n} redenen zijn eendrachtelijc, spreke{n}de goet voor den Coninck, so laet nv v woort ooc zijn, als dat woort der seluer, en{de} spreect goet.
Micheas seyde, Also warachtelijc als God leeft, ic sal spreken, so wat die HERE mi segge{n} sal,
En{de} doen hi totten Coninc quam, sprac die coninck tot he{m}. Michea, sullen wi tot Ramoth in Galaad trecken om te striden? ofte sullen wijt laten staen? Hi sprack, Ia, trect op, ende vaert geluckelijc, die HERE salt in des Conincs hant gheuen.
Die Coninc sprac wederom tot hem. Ic beswere v eens ende anderwerf, dat ghy my nyet anders en segghet, da{n} dat die waerheyt is, inden naem des HEREN.
Hi sprac. Ic sach geheel Israel verstroyt opten berghen, als die schapen die ghenen harder en hebben. Ende die HEERE sprac en hebben dese ghenen Heere? Elck keere tot sinen huyse met vreden.
Doen sprac dye Coninc van Israel tot Iosaphat. En hebbe ict v niet gheseyt, dat hi mi niet goets en propheteert, maer altoos niet da{n} quaet?
Maer hi deder noch meer toe segghende, Daeromme hoort nv dat woort des HEEREN. Ick sach den HEERE sitten op sinen coninlijcken stoel, ende alle dat hemelsche heyr neffens hem staen, tot zijnder rechterhant ende slinckerhant.
Ende dye HERE sprack. Wie sal Achab den Coninc van Israel bedriegen? ende wijs maken dat hi op trecke, ende valle te Ramoth in Galaad? Ende die eene seyde dit, ende die ander seyde dat.
Doen ginck een gheest wt, ende tradt voor den HERE, ende sprack. Ic sal hem bedrieghen ende dat wijs maken.
Die HEERE sprack tot hem. Waer mede? Hy sprack. Ick sal wt ghaen, ende sal eenen valschen lueghenachtighe gheest zijn in alle zijnder propheten mont. Hy sprack. Ghy sult hem bedrieghen ende ouermoghen, ghaet wt, ende doet also.
Nv siet, die HEERE heeft eenen valschen lueghenachtighen geest ghegheuen in alle deser uwer propheten mont, dye hyer teghenwoordich zijn, ende dye HERE heeft quaet teghen v ghesproken.
Doen ghinck Zedechias sone Chanaan toe, ende sloech Micheam op zijn kinnenbacken, ende sprack, Hoe is dan dye gheest des HEEREN van mi gheweken, ende heeft hi tot v gesproken?
Micheas sprac, Ghy sullet sien in dien dage, als ghi van die een camer in die andere sult gaen, dat ghi v verbergen moecht,
Die coninc va{n} Israel sprac, Neemt Micheam, ende laet hem bliuen by Amon, den borghemeester, ende by Ioas den sone van Amalech
ende segt hen, Aldus seydt die coninck, Settet desen inden kercker ende spijset hem met broot des drucs, ende water der benautheyt, tot dat ick met vrede weder come,
En{de} Micheas sprac, Coe{m}t ghi met vreden weder, soo en heeft die HERE door my niet gesproken, Ende hi sprac, Hoort toe alle tvolc,
Also troc die coninc van Israel, ende Iosaphat de coninc va{n} Iuda op tot Ramoth in Galaad
en{de} die coninc van Israel sprac tot Iosaphat, Neemt uwe wapene{n}, en{de} gaet inde{n} strijt, ende doet uwe cleedere{n} ae{n}, Maer die coninc van Israel veranderde zijn cleederen, ende troc inden strijt,
Maer die coninck van Syrien hadde gebode{n} den ouerste{n} princen ouer sine wage{n}s, der welcker tweendertich waren, ende sprac, Ghi en sult niet strijden tegen cleyne noch groote, maer tegen de{n} coninc van Israhel alleene,
Ende doen dye ouerste princen der waghens Iosaphat sagen, soo meynden si, dat hy die coninck van Israhel ware, ende vielen op hem met strijde, Maer Iosaphat riep,
Doen dye ouerste princen der waghens saghen, dat hi dye Coninck van Israhel niet en was, soo keerden si achterwaerts van hem.
Maer een man spien den boge, ende schicte zijn gheschutte onseker, ende schoot bi geual, den coninc van Israel tusschen die maghe ende longe, En{de} hi sprac tot sine{n} voerma{n} keert v hant, en{de} voert mi wt den heyr, want ick ben swaerlijck ghewont,
Ende dye strijt wert gescheyden in dien seluen dage, ende die coninck stont op den waghen, tegen dye van Syrie{n}, en{de} starf tsauonts, En{de} dat bloet vloeyde vander wonde midden inden wage{n}
ende men liet wt roepen, door den trompet slach int heyr, eer die sonne onderghinck, ende segghen, Elc gae in zijn stadt, ende in zijn lant.
Also sterf die coninc, en{de} wert te Samarien gebracht, ende si begroeuen hem te Samarie{n}, Ende wiesschen sinen wagen in den poele va{n} Samarie{n},
ende die honde{n} lecte{n} zijn bloet op, Ende si wiessche{n} die thome{n} ende halfteren, naden woorde des HEEREN, dat hi ghesproke{n} had,
Wat meer van Achab te segge{n} is, en{de} al wat hi gedaen heeft, en{de} dat yuore{n} huys dat hi timmerde, ende al die stede{n} die hi getimmert heeft, en is dat niet ghescreue{n} inde{n} boecke vande{n} woorde{n} der dagen der coninge{n} va{n} Israel?
Also ontsliep Achab met sine{n} vadere{n}, en{de} sine sone Ochosias wert coninc in zijn stede,
Ende Iasaphat Asa sone wert coninc ouer Iuda, inden vierden iare Achab des conincs van Israel,
en{de} was .xxxv. iaer out doen hi coninck wert, ende regeerde xxv. iaer te Iherusalem, Sine moedere hiet Asuba Salhi dochter.
Ende wandelde in alle zijns vaders Asa wege{n}, ende en weke daer niet af, ende hi dede dat recht was voor den HEERE,
Nochtans en dede hi die hoochte{n} niet wech, ende tvolc offerde noch, ende werpen noch wierooc op den hoochten,
ende hy hadde vrede met den coninc van Israhel.
Wat meer va{n} Iosaphat te segge{n} is, en{de} die machte die hi dede, en{de} hoe hi gestrede{n} heeft, en is dat niet al gheschreuen inden boec der woorde{n} vande{n} dage{n} der coningen va{n} Iuda?
Ooc dede hi wt de{n} lande alle ouerghebleuene hoereerders, die tot zijns vaders Asa tijdt waren ouerghebleuen,
Ende daer en was ghee{n} coninc in Edom,
Ende Iosaphat hadde een vlote schepe{n} late{n} make{n} op die zee, die in Ophier ghae{n} soude{n}, om gout te halen, maer si en mochte{n} niet gaen, Wa{n}t si werde{n} gebroken tot Aseon Gaber,
Doen ter tijdt sprack Achabs sone tot Iosaphat, Laet mine knechten met uwen knechte{n} in die schepen varen, Maer Iosaphat en wildet niet doen,
En{de} Iosaphat ontsliep met sine{n} vadere{n}, en{de} wert begraue{n} met sine{n} vaderen in Dauids zijns vaders stadt, Ende Iora{m} sine sone wert coninck in zijn stede, ende regeerde voor hem,
Maer Ochozias Achabs sone begonste te regeren ouer Israel in Samarien int seuenthienste iaer Iosaphats des conincs van Iuda, Ende was coninc, ende regeerde ouer Israel twee iare{n},
Ende hi dede dat quaet was in des HEREN aensichte, ende wandelde in zijns vaders weghe, en{de} zijnder moeder, ende in Ieroboams wege, des soons Nabath die Israel heeft doen sondigen,
Ende hi heeft Baal gedient, ende he{m} aengebede{n}, ende heeft de{n} HERE den God van Israel vertoornt, na alle maniere, soo zijn vader ghedaen hadde.
ENde Moab is ouerghetrede{n}, en{de} wederspannich gheuallen tege{n} Israhel, na dat Achab ghestoruen was,
Ende Ochozias viel door die tralie{n} in zijn zale tot Samarien, ende wert cranck, ende sant boden, en{de} sprack tot hen, Gaet henen, en{de} vraecht Beelsebub den God tot Acharon, oft ic va{n} deser crancheyt ghenesen mach ende leuen,
Maer die enghel des HEEREN sprack tot Heliam den Thesbijt, Staet op, en{de} gaet den boden des conincs van Samarien te gemoete, ende spreect tot hen, En isser dan nv ghee{n} God in Israel, dat ghi ghaet om te vraghen Beelzebub de{n} god va{n} Accaron?
Daer om so spreect die HEERE, Ghi en sult vande{n} bedde niet comen daer ghi op ligt, maer ghi sult den doot steruen, Ende Helias ghinck wech
Ende die boden zijn weder tot Ochoziam ghecomen, Ende hi seyde tot hen, Waer om coemt ghi weder?
Sy spraken tot hem, Ons quam een man opwaerts te ghemoete, ende sprack tot ons. Gaet wederom totte{n} coninck die v ghesonden heeft, ende segt tot he{m}, Dus spreect die HERE, En isser da{n} nv ghee{n} God in Israhel, dat ghy wech seyndet om raet te vragen Beelzebub, den God van Accaron? Daeromme en sult ghi vande{n} bedde niet comen, daer ghi op gheclomme{n} zijt, maer ghy sult den doot sterue{n},
Hi sprac tot he{n}, Va{n} wat figuere ende cleeren was die man gestelt die v gemoete, en{de} dese woorden tot v seyde?
Si seyde{n} tot hem Het was een rouwe ma{n} ende was aen zijn lendenen ghegort met eene{n} rouwen leeren gordel, Hi sprack, Het is Helias die Thisbijt.
Ende hi sant henen eenen hooftman ouer vijftich mannen mette{n} seluen vijftigen dye onder he{m} waren, En{de} hi qua{m} tot he{m} op daer hy sadt bouen opten berch, Ende hy sprack tot hem, Ghi man Gods, die coninc gebiet, dat ghi sout af come{n},
Helias a{n}twoorde de{n} hooftman ouer vijftigen, ende sprack tot hem, Be{n} ick een man Gods, soo vallet vier neder va{n}den hemel, ende verslinde v ende uwe vijftighe,
doen viel tvier vanden hemel, en{de} verslinde hem ende sine vijftighe, Ende hi sant wederom eenen hooftman ouer vijftich tot hem, met sinen vijftighen, die antwoorde ende sprack tot hem, Ghi man Godts, So seyt die coninck, Coemt haestelic daer af,
Helias antwoorde, en{de} sprac, Ben ic een man Gods, so valle vier vanden hemel, en{de} verslinde v en{de} uwe vijftige, Doe{n} viel dat vier vande{n} hemel, ende verslinde hem, en{de} zijn vijftige.
Doen sant hi weder den derden hooftma{n} ouer vijftighe, met sinen vijftighen, Doen dye tot hem bouen quam, buychde hy sine knien tege{n} Heliam, ende verbadt hem, ende sprack tot hem, Ghi man Gods en wilt niet versmaden mijn ziele, ende dye zielen uwer knechte{n} deser vijftighen die bi mi zijn,
Siet, dat vier is vande{n} hemel geuallen, en{de} heeft die eerste twee hooftmannen ouer vijftige{n} met haere{n} vijftighen verslint, maer nv bidde ic v dat ghi mijnder sielen wilt ontferme{n}
Doe{n} sprac denghel des HEREN tot Helia{m} Gaet met he{m} af, en{de} en vreest niet, Ende hi stont op, en{de} ghinck met he{m} af totten coninck.
En{de} hi sprack tot he{m}, Dus seyt die HERE, om dat ghi boden hebt ghesonden ende late{n} raet vraghen Beelzebub den god van Accaron, als ofter ghee{n} God in Israhel en waer, den welcken hy een woort mocht vraghen, soo en suldy vanden bedde niet comen, daer ghi op gheleghen zijt, maer ghi sult de{n} doot sterue{n},
Also starf hi na den woorde des HEREN, dat Helias ghesproken hadde, Ende Ioram zijn broeder regneerde, ende wert coninck in zijn plaetse, inden andere{n} iaer Ioram des soo{n}s Iosaphat des conincs va{n} Iuda, want hi en hadde gheene{n} sone,
Wat meer van Ochosia te seggen is, ende al wat hi gedaen heeft, en is dat niet gescreue{n} in die boecken vanden woorden der daghen der coninghen van Israel.
DOen dye HEERE Heliam in een onweder ten hemel wilde halen, soo gingen Helias ende Helizeus van Galgala,
en{de} Helias sprack tot Heliseu{m}, blijft hier sitten, wa{n}t die HERE heeft mi te Bethel gesonde{n} Heliseus seyde, So warachtich als die HERE leeft, ende uwe ziele, ic en sal v niet verlaten, En{de} doe{n} si af ginge{n} tot Bethel,
so ghingen der propheten kinderen dye tot Bethel waren wt tot Helizeu{m}, ende seyden tot hem, weet ghi oock dat die HEERE uwen heere huyden van v wech sal nemen? Hi sprac, Ic weet oock wel, swijcht ghi maer stille.
Ende Helias sprac tot Heliseu{m}, blijft hier sitten, Want die HEERE heeft mi te Hiericho gesonden. Hi sprac. Alsoo warachtelijck als die HEERE leeft, en{de} uwe siele, ic en sal v niet verlaten, en{de} doen si tot Iericho quame{n},
so gingen der propheten kindere{n} dye tot Iericho waren tot Helizeum, en{de} spraken tot hem. Weet ghy ooc dat die HERE uwe{n} heere huyden van v wech nemen sal? Hi sprac Ic weet ooc wel, swijcht maer stille.
En{de} helias sprac tot hem. Blijft hier sitten, Wa{n}t de HERE heeft mi gesonden aen die Iordane, Hi sprac. Also warachtelijc als de HEERE leeft, en{de} uwe siele, ic en sal v niet verlaten. Ende die twee gingen te samen.
Maer vijftich mannen onder der propheten kinderen ghingen hen na, ende si stonden teghen ouer van verre. Maer die twee stonden ouer die Iordane.
Doen nam helias sinen mantel en{de} wont hem tsame{n}, en{de} sloech int water, dwelcke he{m} op beide siden deelde, also dat die twee, drooghe daer door gingen.
En{de} als si ouer quame{n} sprack helias tot helizeum. Bidt wat ghi begeert, op dat ict v doen sal, eer ic van v genomen worde. Helizeus sprac. Ic bidde v dat uwen gheest op my si, tweemael so vele.
Hi sprac. Ghi hebt een swaer sake ghebede{n}, nochtans ist dat ghy my sien sult, als ic van v ghenomen worde, soo salt also zijn, als ghi begheert hebt. Ende ist dat ghijt nyet en siet soo en salt niet zijn.
Ende doen si te samen ghingen, ende tsamen spraken, siet, doe{n} qua{m} eenen vierighen waghen met vierighen paerden, ende scheydede dye twee van malcandere{n}. En{de} Helias voer inde{n} onwedere ten hemel.
Helizeus sacht en{de} riep. Mijn vader, mijn vader, waghen van Israel, en{de} zijn wagheman, en{de} en sach hem niet meer. Ende hi greep sine cleederen, en{de} scoordese in twee stucken,
en{de} hief op Helias mantel, dye hem ontuallen was, en keerde om, en{de} stont aenden oeuer des Iordaens,
en{de} met Helias mantel die he{m} ontuallen was, sloech hy dat water, en{de} si en zijn niet ghedeylt en{de} sprack Waer is ooc nv die God Helie? en{de} sloech dat water, doen deeldet hem op beide siden, En{de} Helizeus ginc daer door.
En{de} doen hem der propheten kinderen sagen, die tot Iericho tegen hem ouer waren, seyden si. Die geest helie rust op helizeum, en{de} ghingen hem te gemoete, ende aenbaden gheneycht ter aerden
en{de} spraken tot hem. Siet, met uwe knechten zijn vijftich stercke mannen, die moge{n} gaen ende uwen heere soecken, messcien die geest des HEREN die heeft hem genomen, ende yewaerts op eenen berch, oft messchien yewaerts in een dal gheworpen. Hi sprack. En wilt niet seynden,
Maer si bedwongen hem tot dat hi hem consent ghaf ende sprack Seynt henen, en{de} si sonden vijftich mannen, en{de} sochten drie daghen, maer si en vonde{n} he{m} niet,
en{de} quamen weder tot hem. En{de} hi bleef woonen te Iericho, ende hi sprac tot hen, En seyde ict v niet, dat ghi niet gaen en sout?
En{de} die mannen vander stadt spraken tot Helizeum. Siet het is in deser stadt goet woone{n}, also ghy mijn Heere sien moecht, maer het is quaet water, en{de} dat lant is onuruchtbaer.
En{de} hi sprac. Brenghet my hier een nieu soutuat, en{de} doet daer sout in, ende si brachtent he{m}
Doen ginc hi wt totter waterfonteyne{n}, en{de} hi wierp dat sout daer in, en{de} sprac. Aldus spreect die HERE. Ic hebbe dit water ghesont gemaect. Daerom en salder voort aen gheen doot, noch onuruchtbaerheyt in comen.
Also wert dat water ghesont tot desen dage toe, naer dwoort van Helizeus dat hi gesproken hadde.
En{de} hy ginc op na Bethel, en{de} als hi opten wech ginc, so quamen cleine knechtkens ter stadt wt, en{de} bespotteden hem, ende sprake{n} tot hem. Kaelcop coemt op. Kaelcop coemt op.
En{de} doen hi omsach, ende hise sach, vermaledide hise inden name des HEREN Doen quamen twee beren wt de{n} wout, ende verscoerde{n} der kinderen .xlij.
Van daer ginc hi opten berch Carmelus, en{de} keerde wederom tot Samarien.
MAer Ioram Achabs sone, wert Coninc ouer Israel tot Samarie{n}, inde{n} achthie{n}sten iaer Iosaphat des Conincs van Iuda, ende regneerde twaelf iaer,
en{de} dede quaet voor den HEERE. Nochtans niet ghelijck zijn vader, ende sine moeder, want hy dede Baals calomnen wech, dye zijn vader hadde doen maken.
Maer hi bleef hanghen aen Ieroboams sonden des soons Nabath, dye Israhel dede sondighen, ende hy en ghinck daer niet af.
Maer sekerlijc Mesa, die Coni{n}c der Moabiten hadde veel schapen, ende vertzijnsde den Coninc van Israhel, van hondert duysent lammeren, ende van hondert duysent rammen, met haeren vliessen.
Maer doen Achab doot was, doen ouertrede der Moabiten coninc, ende viel wederspannich den Coninc van Israhel.
Doen troc die Coninc Ioram ter seluer tijt wt van Samarie{n}, en{de} ordineerde, ende ouertelde ten strijde gheheel Israel,
ende sandt tot Iosaphat den coninc van Iuda, ende dede hem seggen. Der Moabiten Coninc is van mi af geuallen tot wederspannicheyt, coemt met my ten stride teghen hem Hi antwoorde. Ic sal mede opclimmen die mijn is, is dijn en{de} mijn volc, is v volck, en{de} mijn paerden, v paerden.
En{de} sprac. Door welcken wege sullen wi optrecken? Hi sprac. Door den wech der woestinen Edom.
Also troc die Coninc van Israel, ende dye Coninc van Iuda, ende die Coninc van Edo{m} En{de} doen si seuen dach reysen omme trocke{n}, soo en hadde dat heyr, noch dat vee dat hen nauolchde gheen water.
Doen sprac die Coninc van Israhel. O wee, wee, wee, die HERE heeft ons drie Coninghen te samen vergadert, dat hy ons inder Moabiten handen souden geuen.
En{de} Iosaphat sprac. En is hier gheen prophete des HEREN, dat wy den HERE door hem bidden mochten? Doen antwoorde een onder den knechten des Conincs van Israel, ende sprac. Hier is Helizeus die sone Saphat, die Helye water opten handen goot.
Iosaphat sprac. Des HEREN woort is bi hem. Also trocken tot hem af die Coninc van Israel, en{de} Iosaphat, ende die coninck van Edom.
Helizeus sprac totten Coninc van Israel. Wat hebt ghi met mi te doen? Ghaet henen totten propheten ws vaders, ende totten propheten uwer moeder. Die Coninc van Israel sprac tot hem. Waerom heeft die HERE dese drie Coninghen vergadert, dat hise inder Moabiten handen soude gheuen?
Helizeus sprac. Also warachtelic als die HEERE der heyrscare{n} leeft, voor dien ic stae. Waert dat ick dat aensicht van Iosaphat den Coninc van Iuda niet aen en saghe, ic en wilde v niet aen sien, noch achten,
Hierom brengt mi nv eenen speelman. Ende doen die speelman dat snarenspel speelde, so qua{m} die hant des HEREN ouer hem, ende hi sprac.
Also seyt die HERE. Maect grachten aen dye grachte van dese beke.
Want alsoo spreeckt die HERE. Ghi en sult ghenen windt noch reghen sien, nochtans sal dye grachte van die beke vol waters worden, dat ghi ende v ghesinne, ende uwe vee drincket.
Daer toe is dat cleyn voor des HEREN aensicht. Hi sal ooc die Moabiten in uwen handen gheuen,
en{de} ghi sult slaen al die vaste steden, en{de} al die wtuercoren steden, en{de} sult al die goede vruchtbare boomen afhouwen, en{de} sult alle die waterfonteynen verstoppen, en{de} sult allen goeden acker met steenen woest maken, en{de} ouerdecken.
Hier om ist gesciet des morgens alsmen offerhande{n} te offeren plach, siet doen qua{m} een water door de{n} wech van Edom, en{de} tlant wert veruult met wateren.
Doen die Moabiten hoorden dat de drie coninghen op getrocke{n} waren, om tege{n} hen te striden, riepen si te samen al die gewape{n}de die gheschort waren metten swaerde in den gordel bouen en{de} traden aen die palen.
Ende doen si smorgens vroech op gestaen, waren, ende die sonne op ghinck teghen dat water, soo dochte den Moabiten, dat water teghen hen root zijn als bloet,
ende seyden. Het is bloet vanden swaerden. Die Coninge{n} hebben teghen malcanderen gestreden, ende die een sal den anderen gheslagen hebbe{n} Huy Moab, reyst nv henen totter bueten,
En{de} doen si totten heyrlegher van Israel quamen, stonden die Israeliten op, en{de} sloeghen die Moabiten, en{de} si vloden voor hen. Maer die de victorie hadden, die quamen in, en{de} sloeghen Moab,
ende die steden verdoruen si, en{de} elck wierp sine steenen op allen goede{n} acker, en{de} veruuldense, ende verstopten alle water fonteynen, ende hieuwen alle goede vruchtbaere boomen af, tot dat niet dan die steenen aen die careel mueren ouer bleuen, ende die stadt is omrinct gheweest, va{n}den slingher worpers, ende een groot deel gheslaghen
Doen der Moabiten Coninc sach, dat he{m} den strijdt te sterc was, nam hi seue{n} hondert mannen tot hem, die dat swaert wttrocken om wt te breken tot den Coninc van Edom, Maer si en vermochte{n}t niet,
Doe{n} nam hi sine{n} eersten sone, die in zijn plaetse coninc soude worden, ende voor hem regeren, en{de} offerde hem opter mueren tot eenen brantoffer, Doe{n} qua{m} een groote gramscap ouer Israel, dat si ter stondt van hem af trocken, ende keerden wederomme tot haeren lande.
ENde een wijf vanden huysurouwe{n} der propheten kindere{n} riep tot Heliseu{m}, ende sprac, V knecht mijn man die is gestorue{n}, en{de} ghi weet, dat hi v knecht de{n} HEERE vreesde, Ende siet, Nv coemt dye schultheere, en{de} wilt my beyde mijn kinderen neme{n} tot eyge{n} knechten, om he{m} te diene{n},
Heliseus sprac tot haer, Wat sal ic doen? Segt mi, wat hebdy in v huys? Si antwoorde doen, Dijn maerte en heeft niet in huys dan een weynich olie daer ic mede soude ghesalft worden
Hi sprac Gaet hene{n}, en{de} begeert te leene{n} daer buyten van alle uwe gebueren ydele vate{n}, ende der seluer niet weynich,
ende gaet in, en{de} sluyt de duere achter v toe, als ghy binne{n} zijt met uwe{n} sone{n}, ende giet in alle die vate{n}, Ende als si vol zijn, soo suldyse wech nemen.
Si ginc hene{n}, ende sloot dye duere achter haer toe, ende acher haere sone{n}, die brachte{n} haer die vate{n} toe, en{de} si ghoot in,
En{de} doe{n} die vate{n} vol ware{n}, so sprac si tot haere{n} sone, La{n}get mi noch een vat herwaerts, Hi sprac tot haer, Ic en heb ghee{n} vat meer, Doe{n} sto{n}t die olie,
Ende si ginc hene{n}, ende gaft de{n} ma{n} gods te kennen, Hy sprac, Gaet henen, vercoopt die olie, ende betaelt uwe{n} schultheere, Ghy ende v sone{n} gheneert v, en{de} leeft vande{n} ouer bliue{n}de,
Ende het geuiel op die{n} tijt, dat Heliseus ghinc tot Sunen, aldaer was een rijck wijf, die hielt he{m} op, dat hi bi haer broot soude eten, Ende als hy nv dickwils daer door reysde, ghinc hi tot haer in, om broot te eten
Ende si sprac tot haeren man, siet, ic mercke dat dese man Godts heylich is, die dicwils hier door reyst bi ons,
Laet ons he{m} een cleyn berdere{n} camerken maken, en{de} daer een bedde tafel, stoel, ende candelaer inne sette{n}, op dat als hi tot ons coemt, daer wese.
Ende het geuiel op eene{n} dach dat hi inqua{m} en{de} logeerde in dat eetcamerke{n}, en{de} sliep daer inne.
Ende sprac tot sine{n} knape Giesi, Roept die Sunamitinne, Ende doe{n} hise riep, ghinc si voor he{m} staen,
En{de} hi sprac tot sine{n} knechte Segt haer, siet, ghy hebt o{n}s in alle dinge{n} herteliken ende nerstelike{n} die{n}ste gedae{n}, wat wildi dat ick v doen sal? Hebdi eenighe sake ende wildi dat ic voor v spreke aen de{n} coninc oft aen den velthooftman? Si sprac, Ic woone midden onder mijn volck,
Hy sprac, Wat wilt si dan, dat ic haer sal doe{n}? En{de} Giesi seyde En vraecht dat niet, wa{n}t si en heeft geene{n} sone, ende haer ma{n} is out,
Hi sprac, Roeptse, ende doe{n} si gheroepe{n} was, ghinck si, ende stont voor die duere,
en{de} hi sprac tot haer, In desen tijt en{de} inder seluer vre{n}, ist dat wi leue{n}, so suldi eene{n} sone in uwe lichae{m} hebbe{n} Ende si antwoorde, Ick bidde v en wilt niet liege{n} mijn Here, ghi man Gods, uwer maerte{n},
Ende dat wijf wert beurucht, ende baerde eenen sone ter seluer tijt, ende inder seluer vren dat Helizeus gheseyt hadde.
Ende doen dat kint groot is geworden, geuielt dattet wt tot sinen vader totte{n} mayers ginc,
ende sprac tot sinen vader, Mijn hooft doet my wee, mijn hooft doet my wee, Hy sprac tot sinen knape, Nemet ende brenghet he{m} tot zijnder moeder,
ende hi nam hem, ende bracht he{m} tot zijnder moeder, ende si sette he{m} op haere{n} schoot, tot des middaechs toe, doe{n} sterf hi,
Ende si ghinck op, ende leyde he{m} op des ma{n}s Gods bedde, si sloot die duere toe ende ghinc wt,
en{de} riep haere{n} man, en{de} sprack, Ic bidde v Seynt mi vande{n} knape{n} een, ende een ezelinne, ende ic moet reysen totten man Gods, ende weder come{n},
Hi sprac, Waeromme wilt ghy tot hem? Het en is doch huyden gheen nieuwe maent noch sabboth, Ende si antwoorde Ic sal ghaen
En{de} si sadelde die ezelinne, ende sprac totte{n} knape, Drijft voort haest v henen, ende en maect gheen merren int voort gaen, ende doet dat ic v beuele.
Also reysde si henen, ende quam totte{n} ma{n} Gods opten berch Carmelus, Alsse die ma{n} Gods teghen hem sach, so sprac hi tot sinen knape Giesi, Siet die Sunamitinne is daer
loopt haer te ghemoete, en{de} vraecht haer, oft haer ende haeren man ende sone wel ghaet, Si antwoorde, Al wel,
Doen si totten man Gods opte{n} berch quam, hielt si hem by zijn voete{n}. En{de} Giesi ginc daer toe dat hise af soude doen ghaen, Maer die man Gods sprac, Laetse, want haer siele is bedroeft, ende die HEERE heuet mi verborgen, ende niet verthoont,
Si sprac, Hebbe ic ooc eenen sone gebeden van minen Heere, en seyde ic niet, dat ghi mi niet en sout bespotten.
En{de} hi sprac tot Giesi, Schortet uwe lendenen, ende neemt mine{n} staf in v hant, en{de} gaet hene{n}, Ist dat v yemant ontmoet, so en gruetet hem niet, en{de} gruet v yemant, so en danct hem niet, ende legt mine{n} staf op des knechtkens aensichte,
Die moeder vanden knechtken sprac, Soo warachtelijc als Godt leeft, en{de} v siele, ic en sal v niet verlaten, Doe{n} sto{n}t hi op, en{de} ghinc haer na,
Maer Gihesi ghinc voor he{n} hene{n}, en{de} leyde den knechtke{n} den staf opt aensicht, maer daer en was geen ste{m}me noch geuoelen, En{de} hi ginc wederom he{m} te gemoete, en{de} gaft he{m} te kenne{n}, en{de} sprac Tknechtken en is niet verwect noch op gestaen.
En{de} doe{n} Helizeus int huys quam, siet doe{n} lach dat knechtken doot op zijn bedde,
en{de} hi ginc in, en{de} sloot die duere achter he{m} toe, en{de} ouer tkint, en{de} badt totten HERE,
En{de} clam op, ende leyde he{m} op dat kint, ende leyde sine{n} mont op des knechtkens mont, en{de} zijn ooge{n} op des kints oogen, ende zijn handen op zijn ha{n}de{n}, en{de} strecte he{m} also ouer he{m} dat des kints lichaem warm wert,
Hy stont weder op, en{de} ginc eens int huys harwerts en{de} derwaerts, en{de} clam op, ende strecte hem ouer hem, Doe{n} niesde dat knechtken seuenwerf, daer na dede dat knechtke{n} zijn ooghe{n} op,
En{de} hi riep Gihesi, en{de} sprac, Roept dese Sunamitinne, en{de} doen hise riep, quam si tot hem in, Hy sprac, Neemt wech uwen sone
Doen quam si, ende viel tot sinen voeten, en{de} aenbede ter aerden, en{de} nam haere{n} sone, en{de} ginc wt,
En{de} Helizeus is wederom gekeert, en{de} gecome{n} tot Galgal Ende het was groote dierte inden lande, ende der propheten kindere{n} woonde{n} bi hem, En{de} hi sprac tot sinen knape, Set voort eene{n} grooten pot, en{de} cooct moes voor der propheten kindere{n},
Doe{n} ginc daer een opt velt, dat hi wilt cruyt soude plucke{n}, en{de} va{n}t eene{n} wilde{n} struyc, en{de} hy pluctede Coloquintide{n}, ende volde daer af sinen mantel. Ende doe{n} hi wedero{m} qua{m}, sneet hijt inden potte tot wermoes wa{n}t hi en kendet niet, wat dattet was,
En{de} doen zijt oprechte{n} voor die manne{n} om te ete{n}, en{de} si vande{n} moes aten, riepe{n} si, en{de} seyden, O man Gods, die doot is inden pot, ende si en conste{n}s niet geete{n},
Hi sprac, Bre{n}gt hier meel en{de} als zijt brochte{n}, dede hijt inde{n} pot en{de} sprac Gietet de{n} volcke voor, dat zijt eten, doen en wasser niet met allen bitters meer inde{n} pot.
Daer quam een man van BaalSalisa, en{de} bracht den man Gods der eerste vruchte{n} broot, en{de} twintich ghersten broode{n}, en{de} nieu graen in zijn tassche, Hi sprac. Geuet de{n} volcke, dat si eten.
Sijn dienaer sprack, Hoe veel is dit, dat ic dat voor hondert manne{n} soude setten? Hy sprac, Gheuet den volcke, dat zijt eten, Want soo seyt die HEERE, Si sullen eten, ende daer sal ouer blijue{n},
Ende hi sette hen dat voor, en{de} si aten, en{de} daer bleef noch ouer, na des HEEREN woort.
NAaman die velthooftman des conincs van Syrien was een deghelijck man, voor sinen Heere, en{de} wel ghesien, want door hem ghaf die HEERE salicheit in Syrien, want hy was een machtich man, maer malaetsch,
Maer die roouers wt Syrien waren wt ghereyst, ende hadden een cleyn deerne wt ghelent gheuanghen, wten lande van Israel, die was in Naama{n}s wijfs dienst,
die sprac tot haerder vrouwe{n}, Och oft mijn Heere byden prophete tot Samarien gheweest ware, die soude hem certeyn van zijnder malaetsheyt gesont gemaect hebbe{n},
Doe{n} ghinc Naaman in tot sine{n} Heere, en{de} gaft he{m} te ke{n}ne{n} en{de} sprac, Also ende also heeft die deerne wte{n} lande van Israel gesproken,
Die coninc van Syrie{n} sprac, So reyst derwaerts, ende ic sal den coninc van Israel eenen brief scriuen Ende als hi derwaerts reysde na{m} hy met hem thien ponde{n} siluers, en{de} ses duysent gulde{n}s, ende thie{n} viercleedere{n},
en{de} bracht de{n} brief den coninc van Israhel, dye luyde also, Als ghi desen brief ontfangen sult so weet dat ic minen knecht Naaman tot v hebbe ghesonden, dat ghi hem va{n} zijnder malaetsheyt genesen sout,
Ende doen die coninc va{n} Israhel den brief las, schoerde hi zijn cleederen, ende sprac, Be{n} ic dan God, dat ic doode ende leue{n}de van gemake{n}, dat hi tot mi seynt den man, dat ic he{m} van zijnder malaetsheyt soude genesen? Merct, ende siet, hoe hi tege{n} my oorsake soect,
Doen Heliseus die man Gods dat verhoorde, dat die coninc va{n} Israel zijn cledere{n} geschoert hadde, sant hi tot he{m}, ende liet hem segge{n}, Waerom hebdi uwe cleedere{n} gescoert laet hem tot mi come{n}, dat hy beke{n}ne, datter een propheet in Israel is,
Also quam Naaman met paerde{n} ende waghens, ende hi hielt voor die duere van Helizeus huys,
Doen sandt Heliseus eenen bode tot hem, ende dede hem segghen, Ghaet hene{n}, ende wasschet v seuen mael in die Iordane, soo sal v vleesche weder ghesont, ende reyn worden,
Doen wert Naaman gram, ende trock wech, ende sprack, Ick meynde, dat hi soude tot mi wt gecomen, ende staende de{n} name des HEEREN zijns Gods aengeroepe{n} hebbe{n}, en{de} met zijnder hant ouer die plaetse gestreken, ende die malaetsheyt also soude hebben genesen,
En zijn die watere{n} Abana ende Pharphar tot Damasco, nyet beter dan alle die wateren van Israel, dat ick mi daer in wiesche, en{de} reyn worde? en{de} doe{n} hy he{m} keerde en{de} ginc met onwerdicheden wech.
Doen ghingen zijn knechte{n} tot he{m}, en{de} sprake{n}. Vader, waert dat v die prophete wat groots hadde gheheeten, dat soudy certeyn moeten doen, Hoe vele te meer nv hy tot v seyt, wasschet v, ende so sult ghi reyn worden.
Doen daelde hi af, en{de} wiesch hem seuenwerf in de Iordane, so die man Gods ghesproken hadde, en{de} zijn vleesche wert weder ghesont, als dat vleesch van een ionc knechtken, ende hy wert ghesuyuert.
En{de} hi keerde weder, en{de} quam totten man Gods met sinen gheheelen heyr, en{de} doen hi in qua{m}, ghinc hi en{de} stont voor hem en{de} sprack Ic weet warachtelijc dat gheen God in alle landen en is, dan in Israel. Aldus bidde ic v, neemt nv die gebenedijnge van uwe{n} knecht
Maer hi antwoorde. Also warachtelijck als God leeft, voor dien ic stae, ick en sals nyet nemen. Ende als hi hem benaude, dat hijt nemen soude, en wilde hijt hem niet consenteren.
Doen sprac Naaman, als ghi wilt, Maer ick bidde, verleent my uwen dienaer eenen last van deser aerde{n}, so vele als twee muylen draghen. Want v knecht en sal niet meer in gheender manieren anderen goden offeren en{de} brantoffer doen, da{n} den HERE,
Maer dit is allee{n} dat ghi de{n} HERE verbiddet voor dijnen dienaer. Als mijn HEERE gaen sal in Re{m}mons tempel om aen te bidde{n}, en{de} als hi leende op mine{n} arme, Ist dat ic da{n} ae{n}bidde in Re{m}mons tempel te wile dat hi inder seluer plaetsen aenbiddet, dat die HERE mi uwen knechte dat wil vergheue{n} om dese sake.
Hi sprac tot hem. Gaet met vrede{n}. En{de} hi is van hem wech ghegaen in eenen bequamen tijt
En{de} Gihesi dye dienaer des mans Gods seyde in hem seluen. Mijn heere heeft desen Sirier Naaman gespaert dat hi niet van he{m} en heuet ghenome{n} dat hy gebracht heeft, so warachtelijc als die HERE leeft, ic sal he{m} na loope{n} en{de} wat va{n} he{m} neme{n}.
Also liep Gihesi Naama{n} na, en{de} doe{n} Naaman sach dat hi he{m} na liep, spranc hi vanden wagen he{m} te gemoete en{de} sprac. Sijn alle dingen niet recht op?
Hi sprac, Ia, maer mijn here heeft mi gesonde{n} tot v en{de} doet v segge{n}, nv zijn twee iongelingen wter propheten kindere{n} tot mi gecome{n} vande{n} geberchte Ephraim geeft hen een pont siluers, en{de} twee viercleederen.
Naama{n} sprac. Tis beter dat ghi twee ponde{n} neemt. En{de} hi dwanc he{m}, en{de} bant twee ponde{n} in twee sacke{n}, en{de} twee viercleederen, en{de} gaft sinen twee knapen, die droege{n}t voor he{m} hene{n}.
En{de} doe{n} hi tsauonts thuys qua{m}, na{m} hijt va{n} haere{n} hande{n}, en{de} leyt beside{n} int huys, en{de} liet die manne{n} gaen,
en{de} si ginge{n} wech. Maer hi ginc binne{n} en{de} stont voor sine{n} here. En{de} Helizeus sprac tot he{m}. Va{n} waer coemdy Gihesi? Hi sprack. V knecht en heeft niewers gegaen.
Hi sprac tot he{m} En was mijn herte niet in die tege{n}woordicheit doe{n} die ma{n} wedero{m} keerde va{n} sine{n} waghe{n} v te gemoete? Nv ghi hebt dat siluer en{de} die cleedere{n} genome{n}, op dat ghi olijfhoue{n}, wijngaerde{n}, scape{n}, rundere{n}, knechten, en{de} maerten soudt coopen.
Maer Naamans malaetsheyt sal v aen ha{n}ge{n}, en{de} uwe{n} sade inder eewicheit. Doe{n} ginc hy van hem wt malaetsch als snee.
DIe kindere{n} der prophete{n} sprake{n} tot Helizeum. Siet die plaetse, daer wi voor v woone{n} is ons te enge.
Laet ons aen die Iordane gaen, en{de} elcke{n} aldaer houte{n} halen, dat wi ons daer een plaetse timmeren, daer wy woone{n}. Hi sprac, gaet hene{n}.
En{de} een seyde. So coe{m}t ghi, en{de} gaet ooc met uwen knechten. Hy sprac. Ic sal mede gaen.
En{de} hi ginc met hen, En{de} doen si ane die Iordane quame{n}, hieuwe{n} si hout af.
En{de} het geuiel, als deene een hout velde, so viel die byle int watere, en{de} hi riep, en{de} sprac. O wee wee wee mijn heere, ende ic hebbe dat selue ontleent.
Maer dye man Gods sprac. Waer ist ontuallen? en{de} doen hi he{m} die plaetse wijsde, sneedt hi een houte af, ende stiet derwaerts, doen swemde dat ysere
En{de} sprac. Heffet op. Doen stack hi zijn handt wt ende naemt.
Ende die Coninc van Sirien voerde een oorloge tege{n} Israel, en{de} hielt eene{n} raet met sine{n} knechte{n} en{de} sprac tot hen. Wi sullen lagen legge{n} daer ende daer.
Maer die man Gods sandt totte{n} Coninc va{n} Israel, en{de} dede he{m} segghen. Wacht v dat ghi op die plaetse niet en trect, Wa{n}t die Siriers rusten aldaer.
Aldus sandt doe{n} die Coninc va{n} Israel tot dier plaetsen die he{m} die ma{n} Gods seyde, en{de} hi veruaerde he{m}, en{de} wachte aldaer, ende en dede dat niet eens oft tweewerf alleen.
Doe{n} wert des Conincs va{n} Sirie{n} herte verstoort om dier sake{n} wille, en{de} riep zijn knechten, en{de} sprac tot hen. Waero{m}me en wildy my dat niet te kenne{n} geue{n}? Wie is onse verrader totte{n} Coninc va{n} Israel?
Doe{n} sprac een van sine{n} knechte{n}. Ten is niet also mijn heere coninc Maer helizeus die prophete die in Israel is seyt den Coninc van Israel alle die redenen die ghi in v camer spreect.
Hi sprac, so gaet hene{n} en{de} besiet waer hi is dat ic seynde ende hem doe vanghen. Si gauent hem te kennen en{de} spraken. Siet hi is tot Dothaim
Doen sandt hi derwaerts paerden en{de} waghens, en{de} een groote macht des heyrs En{de} als si bider nacht daer quame{n} om leyden si die stadt.
Ende die dienaer des mans Gods, stont vroech op tusschen dach en{de} nacht, dat hy wt soude trecken, ende siet, doen lach een grote macht om die stadt met paerder en{de} wagens en{de} hi bootscaptet hem segghende. O wee, wee, wee, mijn heere, hoe sullent wi nv doe{n}?
Hi sprac. En vreest niet, wa{n}t dier is meer die bi ons zijn, dan dier bi hen zijn.
En{de} doe{n} Helizeus badt sprac hi. HERE, opent die oogen van desen knechte, dat hi sie. Doen opende die HERE de{n} knechte zijn oge{n}, dat hi sach ende siet, doen was den berch vol vieriger paerden en{de} wagens rontsomme Helizeum,
En{de} doen die vianden tot he{m} afquame{n}, badt Heliseus, en{de} sprac. Ic bidde v HERE, slaet dit volc met blintheyt. Ende hi sloechse als doen met blintheit, dat si niet en sage{n}, naer Helizeus woordt.
En{de} Helizeus sprac tot hen, Dit en is de{n} wech noch die stadt niet, volcht mi na, ic sal v den man wisen dien ghi soect. Ende leydese tot Samarien.
En{de} doen si tot Samarie{n} quame{n} sprac Helizeus. HERE, opent dese die ooge{n} dat si sie{n} Ende die HERE opende hen die ooghe{n}, dat si sagen, hoe dat si waren midden in Samarien.
Ende doense die Coninc va{n} Israel sach sprac hi tot Helizeum. Mijn vader, sal icse slaen?
Hi sprac. Ghi en sultse niet slaen, wa{n}t ghi en hebtse niet geuange{n} met uwen swaerde en{de} boghe, dat ghise soudt slaen. Maer set hen broot ende water voor, dat si eten ende drincken, ende laetse tot haeren Heere trecken,
Doen wert een groote maeltijt bereyt, Ende doen si ghegheten ende ghedroncken hadden, liet hise gaen, dat si tot haeren heere trocken. Sint dier tijt en quamen die moordenaers nyet meer in dat landt van Israhel.
Na desen geuielt dat Benhadab dye Coninck van Sirien alle zijn heyr vergaderde, en{de} trock op, en{de} belegherde Samarien, ende daer was ee{n} grote dierte tot Samarie{n},
maer si belegerde{n} die stat, tot dat een esels hooft tachtentich siluere peninghen goudt, en{de} een vierendeel Kab duyue{n}smist vijf siluere{n} pe{n}ningen, goudt,
Ende doen die Coninck van Israel ouer der mueren ginc, so riep hem ee{n} wijf aen ende sprac. Helpt my mijn heere coninck.
Hi sprac. En helpt v die HERE nyet waer af sal ic v helpen? vanden dorschuloere oft vander wijnperssen? Ende die Coninc sprac tot haer. Wat is v?
Si sprack. Dit wijf sprac tot mi. Gheeft uwen sone dat wi hem huyden eten, morgen sullen wi mijnen sone eten,
Aldus hebben wi minen sone ghecooct ende ghegheten, ende ick sprack tot haer des anderen daechs, gheeft uwen sone ouer, ende laeten ons eten, maer si heeft haeren sone versteken.
Doen die Coninck die woorden der vrouwen hoorde, schoerde hi zijn cleederen, doen hi ghinc ouer die mueren, doen sach alle dat volc, dat hi met eene{n} hare{n} cleet onder aen zijn lichaem binne{n} gecleet was op zijn vleesche.
En{de} die Coninc sprac. God doe mi dit, en{de} dat daer toe, waer dat hooft Helizei, Saphats sone, huyden op hem stae{n} sal.
Helizeus sadt in zijn huys, en{de} die ouders sate{n} bi he{m} En{de} hi sandt eene{n} man voor he{m} wech. Maer eer dat die bode tot he{m} qua{m}, sprac hi totten ouders En weet ghi niet hoe dat dit kint des dootslaghers herwaerts heeft gesonde{n}, datme{n} mijn hooft af soude slae{n}? Siet toe als die bode hier coemt, dat ghi die duere toe sluyt, en{de} en laet he{m} niet in comen siet dat ruyssce{n} zijns heeren voeten volcht hem na.
Doe{n} hy noch also met he{n} sprac, siet, doen qua{m} die bode tot he{m} af en{de} sprac. Siet, sulc quaet coe{m}t va{n}de{n} HERE. Wat sal ic meer vande{n} HEERE verwachten?
MAer helizeus sprack. Hoort des HEEREN woort. So spreect die HEERE, Morgen om dese tijt, sal een mate bloemen vanden mele, eene{n} penninck gelden, ende twee mate ghersten om eene{n} penni{n}c onder die poorte van Samarien.
Doen antwoorde een ridder, op wiens hant dat die Coninc lee{n}de, den manne Gods, ende sprac, en{de} al maecte die HEERE goten aen den hemel, hoe soude dat moghen gheschiede{n} dat ghi segt? Hy sprac. Met uwen ooghen suldijt sien, en{de} daer niet af eten
En{de} daer ware{n} vier malaetsche manne{n} ae{n} die duere voor die poorte, ende deen sprac totten andere{n}. Wat sullen wi hier bliue{n}, tot dat wi sterue{n}?
Al waert dat wy al in die stat quamen, wy moeste{n} aldaer doch van hongher steruen. Bliuen wy hyer ooc, so moeten wy ooc steruen. Aldus laet ons nv hene{n} gae{n}, en{de} tot der Siriers heyrlegheren vlieden, laete{n} si ons leuen, soo sullen wy leuen, Doode{n} si ons, so zijn wi doot.
Ende si stonde{n} inde{n} donckeren auont op, dat si int heyr der Siriers souden comen, En{de} doe{n} si voor aen die plaetse des heyrs quamen, soo en vonden si daer niemant.
Want die HERE hadde die Syriers een geluyt vanden paerden, wagens, ende van grooter heyrschare{n} late{n} hoore{n}, also dat si onder malcandere{n} seyde{n}, Siet, die coninck van Israel, heeft die coningen der Hethite{n}, ende die coninge{n} van Egypten, tege{n} ons gehuert ende si zijn ouer gecome{n},
En{de} si stonden op, ende si vlode{n} alst noch duyster was, en{de} lieten haer tenten, paerden, ende ezelen inde{n} leghere, alsooc stont, ende vloden, begheerende alleen haer leuen te behouden.
Als nv dye malaetsche aent voorste des leghers quamen, gingen si in een vande{n} tenten, si aten ende droncken, en{de} namen siluer, gout, en{de} cleedere{n}, en{de} ginge{n} hene{n}, en{de} verborchde{n} dat, ende quame{n} weder in een ander tente ende namen daet wt desghelijcs, en{de} gingen en{de} verberchden dat,
Maer deen sprac totte{n} andere{n}, Ten is niet recht dat wi aldus doen, Desen dach is eenen dach van goeder bootscappe{n}, Ist dat wi dat verswige{n}, ende en verbootschappent niet, tot dat licht dach wort, so sullen wi van sonden gestraft worden, Aldus coe{m}t, laet ons nv gaen, dat wi comen, en{de} bootschappen dat in des conincs sale,
Ende doen si quame{n}, riepe{n} si aen der stadt poorte, ende bootschaptent hen, segge{n}de, Wi zijn tot der Siriers leger gecome{n}, ende wi en hebbe{n} daer niemanden geuonden, dan paerde{n}, en{de} ezelen gebonde{n}, ende dye tenten, so si stae{n} gheuestiget.
Doen ginghen die poortwachters, ende si dede{n} dye wete daer binne{n} in des conincs huys,
En{de} die coninc stont op inder nacht, ende sprac tot sine{n} knechten, Ic segge v wat die van Sirien ons gedae{n} hebben, Si weten dat wi hongher lijden, en{de} zijn hierom wten leger gegaen, en{de} si verbergen he{n} inde{n} velde, en{de} dencke{n}, segghe{n}de, Als si wt der stadt gaen, sullen wise leue{n}de gripe{n}, en{de} in die stadt come{n},
Doe{n} antwoorde een va{n} sine{n} knechte{n}, en{de} sprac, Laet ons neme{n} dye vijf ouer ghebleue{n} paerden, die noch daer inne ouergebleue{n} zijn, <parens>dye zijn daer allee{n} in ouer gebleue{n} van alder menichte{n} va{n} Israel, wa{n}t die andere al verteert zijn</parens> die laet ons seynden, ende so mogen wijt ondersoecken,
Doe{n} name{n} si twee paerde{n}, en{de} die coninc seyndese na der Siriers leger, ende sprac, Trect derwaerts, en{de} besiet dat,
Ende si gingen he{n} na, ende trocken aen die Iordane, Siet, doe{n} lach den wech vol cleederen, ende vaten, dye welcke die Siriers van hen gheworpe{n} hadden, doen si verbaest werden En{de} die boden quame{n} weder, en{de} bootscaptent den coninc,
ende dat volc trock wt, ende beroofde der Syriers legher, Ende een mate bloeme{n} vanden meele goudt eenen penninck ende twee maten ghersten oock eenen penninck nae des HEEREN woorden,
Maer dye coninc stelde den ridder vanden vorsten, op wiens hant hi hem leende onder die poorte, Ende dat volck vertrat he{m} onder die voeten inder poorten, dat hi sterf, so die man Gods ghesproken hadde, doen dye Coninc tot hem af qua{m},
Ende het geschiede soo die man Godts den Coninck seyde, doen hy sprac, Morghe{n} ter deser tijt, sullen twee maten ghersten eenen penninck gelden, ende een mate bloemen vanden mele, eene{n} penninc onder die poorte te Samarie{n},
Ende die ridder vanden vorsten antwoorde den man Gods, en{de} sprack, Al maecte ooc dye HERE goten aende{n} hemel, hoe soude dat moge{n} gheschieden, dat ghi segt? En{de} hi sprac tot he{m} Met uwen ooge{n} sult ghijt sien, ende daer af niet eten,
en{de} het ghinck hem effen, alsoo hijt te voren seyde, want dat volck vertrede he{m}, inder poorten, ende hi is ghestoruen
HEliseus sprac metter vrouwen, wyens sone hy leuendich hadde gemaect, ende sprac, Staet op, ende ghaet wech met uwen huyse, ende zijt vremdelinge{n}, waer ghijt moghet vinde{n}, Want die HEERE sal een dierte roepen, die sal int landt comen seuen iaer lanck,
Dat wijf stont op, na dat woort so die man Godts haer seyde, ende troc wech met haere{n} huyse, ende wert seue{n} iaer vremdelinc inder Philistinen lant,
Maer doen die seue{n} iaer om waren, soo quam die vrouwe weder wt der Philistinen lant, En{de} si ginc inwaert om den coninc aen te roepe{n}, om haers huys ende ackers wille,
Die coninc sprac tot Giesi des mans Godts knape, en{de} seyde, Vertelt my alle dye groote daden die Heliseus ghedae{n} heeft,
Ende in dien hi den coninc vertelde, hoe hy eene{n} dooden verwect hadde, Doe{n} qua{m} recht die vrouwe, ende vertoonde haer wie{n}s sone hi leuendich gemaect hadde, ende riep den Coninck aen om haer huys ende ackers, Doen sprack Gihesi, Mijn Heere Coninc, dit is die vrouwe, ende dit is haer sone die{n} Heliseus verwect heeft,
Ende die coninc vraechde der vrouwen, ende si verteldet he{m}, dat alle die dinge{n} warachtich ware{n} Doe{n} ghaf haer die coninck eenen camerlinc, ende sprac, Geeft haer weder al dat hare is, daer toe allet income{n} des ackers sint dier tijt dat si dat lant verlaten heeft tot nv toe
Ende Heliseus qua{m} tot Damascon, Doen lach Benhadab die coninc va{n} Syrien cranc Ende si gauent he{m} te kenne{n}, ende sprake{n}, Die man Gods is hier gecome{n},
Ende doen sprac die coninc van Hazael, Neemt gauen met v, ende gaet de{n} ma{n} Gods te gemoete, ende vraget de{n} HEERE raet door he{m}, en{de} spreect, oft ic van deser mijnder crancheyt mach ghenesen?
Hasael ginc hierom he{m} te gemoete en{de} na{m} gifte{n} met he{m}, ende alderley goede{n} va{n} Damasco, veertich kemelen lasts, ende doe{n} hi qua{m} tradt hi voor he{m}, ende sprack, V sone Benhadab die coninc van Sirie{n}, heeft mi tot v gesonde{n}, ende laet v segghen, Mach ick ooc va{n} deser mijnder crancheyt ghenesen?
Ende Heliseus sprac tot he{m}, Gaet hene{n}, en{de} segt he{m}, Ghi sult genesen. Maer certeyn die HERE heeft mi verthoont dat hi dye doot steruen sal.
En{de} hi stont met he{m}, en{de} hi is verbaest gheweest tot beschaemtheyt des aensichts, en{de} die man Gods weende,
Doe{n} sprac Hasael, Waerom wee{n}t mijn Heere? Hi sprac Ic weet wat quaets dat ghi den kindere{n} van Israel doen sult, Ghi sult haere vaste stede{n} met vier verberne{n}, en{de} haer ionghe mannen mette{n} swaerde doode{n}, en{de} haer ionge kindere{n} quetsende dooden, en{de} haer beuruchte vrouwen verschoere{n}.
Hasael sprac, Wat be{n} ic v knecht dan een hont, dat ic soodanige grote dinghe{n} doen soude? Heliseus sprac, Die HERE heeft mi verthoont, dat ghi coninck tot Sirie{n} zijn sult,
En{de} als hi wech gegaen was, van Heliseo, qua{m} hi tot sine{n} heere, dye sprac tot hem, Wat seyde v Heliseus? Hi sprac, Hi seyde mi, Ghi sult ghenesen,
Des andere{n} dages nam hi dat beddecleet, en{de} goodt dwater en{de} spreyde wt ouer zijn aensicht, doe{n} sterf hi ende Hasael wert coninc, en{de} regeerde in zijn stede,
In Iorams vijfste iaer, Achabs soo{n}s des conincs van Israhel, was Ioram Iosaphats sone coninc, en{de} regeerde in Iuda,
twee ende dertich iaer was hi oudt doen hi coninc wert, en{de} regeerde acht iaer te Ierusalem,
en{de} wandelde opte{n} wech der coninge{n} va{n} Israel, ghelijck Achabs huys dede, Want Achabs dochter was zijn wijf, en{de} hi dede quaet dat de{n} HERE qualijc behaechde voor zijn ooghen
Maer die HERE en woude Iuda niet verderuen, Om Dauids zijn knechts wille, gelijc hi hem gesproken hadde hem een keerse te gheuen onder zijn kinderen altoos
Tot zijnder tijt vielen die Edomiten van Iuda af, en{de} maecte{n} eene{n} coninc ouer he{n},
Ende Iora{m} is te Zeir getrocke{n}, en{de} alle dat heyr met he{m}, ende was des nachts op gestae{n}, ende hadde die Edomite{n} geslage{n}, die rontsomme hem waren daer toe die ouerste prince{n} ouer die waghenen, alsoo dat dat volck vloot in zijn wooninghe,
Daeromme vielen die Edomieten af va{n} Iuda, dat si daer onder niet zijn en souden, tot op desen dach, Ooc viel Lebna ter seluer tijt af.
Wat meer va{n} Ioram te seggen is, ende alle wat hi gedaen heeft, En is dat niet gescreuen inden boec der woorden der daghen der coningen van Iuda?
Ende Ioram ontsliep met sine{n} vadere{n}, ende wert begrauen met sine{n} vadere{n}, in Dauids stadt, Ende Ochosias zijn sone wert coninc, en{de} regeerde in zijn stede
Int twaelfste iaer Iorams Achabs soons des conics van Israhel, wert Ochosias Iorams sone coninc, ende regeerde in Iuda,
Ochosias was twee en{de} twintich iaer out, doe{n} hi coninc wert, ende regeerde een iaer te Iherusalem, Sijn moeder hiet Athalia ee{n} dochter Amri des conincs va{n} Israhel,
en{de} hi wandelde inde{n} wech des huys Achabs, en{de} dede quaet, dat de{n} HERE qualijc behaechde, gelijc Achabs huys, want hi was een behoude sone in Achabs huys,
ende hy troc met Iora{m} Achabs sone inden strijt, tegen Hazael den coninck tot Sirien, tot Ramoth in Galaad, Maer dye Syriers quetsten Ioram,
Doen keerde Ioram die coninc weder, dat hi hem soude laten heelen te Iesrael, vanden slage{n} die hem die Siriers geslagen hadden, wa{n}t si hem ghewont hadden te Rama doen hi teghen Hasael den coninck tot Syrien strede, Ende Ochosias Inrams sone, die coninc va{n} Iuda quam af om te besoecke{n} Iora{m} Achabs sone te Iesrael, want hi lach aldaer cranc.
MAer Heliseus dye propheet riep eenen vande{n} prophete{n}kindere{n} aen, seggende tot hem, Schordt v lendenen, en{de} neemt dese olycruycke met v, en{de} gaet hene{n} tot Ramoth, in Galaad,
En{de} als ghi daer coe{m}t, so suldi aldaer sie{n} Iehu Iosaphats sone, Namsi sone en{de} als ghi ingegae{n} zijt, so suldi he{m} op roepen vant midde{n} va{n} sine{n} broedere{n}, ende leyt hem in die binnenste camere
en{de} nee{m}t die olycruyke, en{de} storttet op zijn hooft, en{de} spreect, Aldus seyt die HEERE, Ic heb v tot eene{n} coninck ouer Israel gesalft, ende sult die duere ope{n} doen, en{de} al vliende wech loope{n}, en{de} niet vertoeuen,
En{de} die iongelinc des propheten knape, ghinc wech tot Ramoth in Galaad,
en{de} hi streec daer binne{n}. Siet, daer saten die hooftluyden des heyrs, en{de} hi sprac. Ghi hooftma{n} Ick heb een woort tot v te spreken. En{de} Iehu sprack. Totten welcken onder ons allen? Hy sprac Tot v prince
Doen stont hi op en{de}ginc in die binnenste slaepcamer, en{de} hi goot die oly op zijn hooft, en{de} sprac tot hem. Aldus seyt die HERE, die God van Israel, ic hebbe v tot eenen Coninc gesalft, ouer des HEREN volc van Israel,
ende ghi sult Achabs ws Heeren huys slaen, en{de} ic sal dat bloet der propheten mijnder knechten, en{de} dat bloet alle der knechten des HEEREN wreke{n} va{n} Iesabels hant,
ende ic sal Achabs gheheele huys verderuen, en{de} ic sal va{n} Achab wtroye{n} den ghenen die aen dye wandt pisset, en{de} den beslotenen, en{de} den laetsten verlatenen in israel,
en{de} sal Achabs huys maken ghelijc Ieroboams Nabaths soons huys, en{de} ghelijck Baasa Achia soons huys,
en{de} die honden sullen Iesabel eten opten acker te Iesrahel, en{de} daer en sal ooc niemant zijn diese sal begrauen. En{de} hi dede die duere open en{de} liep wech
En{de} Iehu is in gegae{n} tot zijns Heere{n} knechten. En{de} si seide{n} tot hem. Is alle dinghe{n} recht op? Waeromme is dese rasende tot v ghecomen? Hi sprac tot hen. Ghi kent den ma{n} wel en{de} wat hi seyt.
Si seyden. Ten is niet waer. Maer gheuet ghi ons te kenne{n}. Hi seyde, So en{de} so heeft hi tot mi ghesproken en{de} gheseyt, So seyt die HERE. Ic hebbe v tot eene{n} Coninc ouer Israel ghesalft.
Doen haesten si ende elck nam sinen mantel en{de} leydet onder zijn voete{n}, in een gelikenisse va{n} eene{n} rechterstoel en{de} bliesen metter basoenen, en{de} spraken. Iehu sal regeeren en{de} Coninc zijn,
Aldus maecte Iehu Iosaphats sone Namsi soons een verbont, en{de} stelde he{m} tegen Iora{m}. Maer Ioram hadde beleyt Ramoth in Galaad m{et} geheel Israel, tegen Hasael den Coninc van Sirien.
Maer hi was weder gecome{n}, dat hy he{m} te Iesrael soude laten heelen vande{n} wonden, want die van Sirien he{m} geslagen hadde{n} doen hi streedt teghen Hasael den Coninck van Sirien. En{de} Iehu sprac. Behaghet v, so en sal niemant wt die stat gaen vluchte{n}de, dat hi niet en gae en{de} bootscappe te iesrahel.
En{de} hi voer op ende reysde tot iesrael, wa{n}t Iora{m} lach aldaer sieck. En{de} Ochosias die Coninc va{n} Iuda was af getrocke{n}, om Ioram te besoecken,
Maer die wachter die te iesrahel opte{n} toorn sto{n}t, sach iehu hoop come{n}, en{de} sprac. Ic sie eene{n} hoop. Doe{n} sprac Iora{m}. Nee{m}t eene{n} wage{n}, en{de} seynt hem tege{n}, en{de} die derwaerts reyst spreke. Ist al recht wt?
En{de} die voerma{n} reet he{m} tege{n} en{de} sprac. So seyt die Coninc. Ist al vrede? Iehu sprac. Wat gaet v de{n} vrede ae{n}? Gaet ouer en{de} volcht achter mi. Die wachter verco{n}dichde dat en{de} seyde. Die bode is tot hen gecomen en{de} en coemt niet weder.
Doe{n} sandt hi eene{n} andere{n} wage{n} met paerden, en{de} hi qua{m} tot he{m} en{de} sprac. So spreect dye Coninc. Ist ooc vrede? Iehu sprac. Wat gaet v de{n} vrede ae{n}? Gaet ouer en{de} volcht mi.
Dat vercondichde die wachter en{de} sprac. Hy is tot hen ghecome{n}, en{de} en coe{m}t niet weder, en{de} het is eene{n} voortganc, als den voortganc Iehu Na{m}si soons, wa{n}t hi reyst haestelijc voort sonder manier te houde{n}.
Doe{n} sprac ioram. Spannet de{n} wage{n} aen. En{de} me{n} spien sine{n} wage{n} ae{n}, en{de} si trocke{n} wt, Iora{m} die Coninc van israel, en{de} Ochosias die Coninc van iuda, elc op sine{n} wage{n}, dat si iehu tege{n} soude{n} come{n}, en{de} si quamen he{m} aen op Naboths des iesraelite{n} acker.
En{de} doe{n} ioram iehu sach, sprac hi. Iehu ist vrede? Hi seyde. Wat vrede? Dijnre moeder iesabels hoererie, en{de} veel toouerien zijn noch in haer wesen en{de} groeyen.
Doe{n} keerde ioram zijn hant en{de} al vluchte{n}de sprac hi tot Ochosiam. Het is verraderie Ochosia.
Maer iehu spande de{n} boge metter hant, en{de} schoot ioram tussche{n} den arme, dat de{n} pijl door zijn herte wt voer, en{de} hi viel ter stont in sine{n} wage{n}
En{de} hi sprac totte{n} hooftma{n} Badachar. Neemt en{de} worpt he{m} op Naboths des iesraeliten stuc ackers want ic gedencke dat ghi met mi op eene{n} waghe{n} sine{n} vader na voert, dat die HERE sulcke{n} last op he{m} settede,
seggende. Ist dat ic v niet voor Naboths en{de} zijnder kindere{n} bloet dien ic ghistere{n} sach <parens>spreect die HERE</parens> v op desen acker sal betalen. Aldus neemt en{de} worpt he{m} opte{n} acker, na des HEEREN woort.
Doe{n} dat Ochosias dye Coninc van Iuda sach, vluchte bi door den wech vande{n} huyse des hoefs. En{de} Iehu veruolchde he{m}, en{de} sprac Verslaet desen ooc in sine{n} wagen. En{de} si sloege{n} he{m} inde{n} opganc va{n} Gaber die bi ieblaa{m} leyt. En{de} hi vluchte tot Mageddo en{de} sterf aldaer.
En{de} zijn knechte{n} leyde{n} he{m} op sine{n} wage{n}, en{de} brachte{n} he{m} te ierusalem, en{de} begroeuen he{m} in zijn graf met sine{n} vaderen in Dauids stat
Ochosias regeerde ouer iuda int elfste iaer Iora{m}s Achabs sone
En{de} Iehu quam tot iesrael, en{de} als iesabel dat vernam, bla{n}ckette si haer aensicht en{de} vercierde haer hooft, en{de} sach ter venster wt,
doe{n} iehu in die poorte qua{m}. En{de} si sprac. Mach ooc Zambri vrede hebben die sinen Heere versloech?
Ende hi hief zijn aensicht op ter vensteren, en{de} sprac. Wie is dese vrouwe? Doen keerden hen twe oft drie camerlinge{n} tot he{m}
en{de} seyden. Dit is Iesabel. Maer hi sprac doen tot hen. Worpse van boue{n} af. En{de} si werpense van boue{n} neder, also dat de{n} wandt met haere{n} bloede besprengt was, ende der paerde{n} clauwe{n} ouer tradense.
Ende doen hi ingecome{n} was om te eten ende te drincke{n}, sprac hi. Gaet ende besiet doch die veruloecte en{de} begraeftse, wa{n}t si is eens Conincs dochter.
Doe{n} si wech ginge{n} om haer te begraue{n}, so en vonde{n} si niet va{n} haer da{n} de{n} sceidele en{de} de voete{n}, en{de} haer vlacke hande{n},
En{de} quame{n} weder en{de} bootscaptent he{m}. En{de} Iehu sprac. Het is dwoort dat de HERE gesproke{n} heeft door sine{n} knecht Heliam de{n} Thesbijt en{de} geseyt. Opte{n} acker va{n} Iesrael sullen die honde{n} Iesabels vleesch eten.
En{de} Iesabels vleesch sal zijn als eene{n} drec opten velde inde{n} acker va{n} iesrael, also dat die voorbi gaen sullen seggen. Is dat niet Iesabel?
AChab hadde tseuentich sone{n} tot Samarien En{de} Iehu screef brieuen, en{de} sondtse tot Samarien, totten ouerste der stadt, totte{n} ouders, en{de} Achabs mombaers, luydende aldus, seggende.
Als ghi desen brief ontfange{n} hebt, die ws Heeren sone{n} hebt, ende die wagens, paerde{n}, vaste steden, en{de} wapene{n},
so besiet wie dat die beste ende die rechtste is onder ws Heren sone{n}, ende sedt he{m} op zijns vad{er}s stoel, en{de} strijt voor ws Here{n} huys.
Maer si ontsaghe{n} hen met allen seer, ende spraken Siet twee Coninghe{n} en hebben voor he{m} niet konne{n} ghestaen, hoe sullen wi dan moghen weder staen?
Ende dye ouer dat huys ende ouer die stede{n} ware{n}, ende die ouders, en{de} voesterheere{n}, sonden tot Iehu ende dede{n} he{m} segghen. Wi zijn uwe knechte{n}, wi sullen al doen dat ghi ons gebiet, noch wi en sullen niema{n}den tot eenen Coninc ouer ons maken, doet al dat v belieft.
Doen screef hy den anderen mael eenen brief tot hen, die luydet aldus. Ist dat ghy mijn zijt, en{de} mi gehoorsaem zijt, so neemt die hoofden van ws Heere{n} sone{n}, en{de} brengtse tot mi morghen in deser seluer vren tot Iesrael Die sonen des Conincs ware{n} tseuentich ma{n}nen, ende die grootste der stadt voedense op
Doen nv den brief tot hen qua{m}, so namen si des Conincs sonen, ende doode{n} tseue{n}tich ma{n}nen, ende leyden haer hoofden in koruen, ende besteldense tot hem te Iesrael.
Ende dye bode quam tot hem, ende gaft hem te kenne{n} ende sprac. Si hebben des Conincs kindere{n} hoofden gebracht. Hi antwoorde. Legtse op twee hoope{n} voor de{n} inganc va{n} die poorte tot morghen vroech toe.
En{de} des morghens doen de{n} dach licht geworden was, tradt hi wt, en{de} al staende sprac hi tot alle de{n} volcke. Ghi zijt rechtuaerdich Hebbe ic tegen mine{n} Here een verbont ghemaect, en{de} mi tege{n} he{m} gestelt, en{de} hem verslaghe{n}, wie heeft dan alle dese geslage{n}?
So bekennet da{n} ymmer nv, dat niet een woort des HEEREN opter aerden en is geuallen, dat die HERE heeft ghesproken ouer Achabs huys, en{de} die HEERE heeft ghedaen al dat hy ghesproken heeft, door Helye zijns dyenaers handt.
Hieromme versloech Iehu alle die ghene die ouer ghebleuen waren van Achabs huys tot Iesrahel alle zijn edele, en{de} alle zijn bekende, en{de} zijn priesters, tot datter hem niet een ouer en bleef,
en{de} stont op, ende trock wech, en{de} quam tot Samarien. En{de} als hi qua{m} aen des harders camere inde{n} wech
Daer vant hi Ochosie des Conincks va{n} Iuda broeders, en{de} sprack tot hen. Wie sidy? Sy antwoorden. Wi zijn Ochosie des Conincks broeders, en{de} zijn ghecomen om te gruete{n} des Conincks ende der Coninghinnen kinderen,
Hi sprac. Gaet grijpse leuendich, ende si grepense leuendich ende doodense bi den putte aen des harders cameren twee ende veertich manne{n}, en{de} en lieter nyet eenen van hen ouerbliuen.
En{de} doen hi van daer reysde, vant hi Ionadab Rechabs sone, die hem ontmoete, en{de} gebenedide hem. Iehu sprac tot hem. Is v herte ooc oprecht met mijn herte, gelijc mijn herte met v herte is? Ionadab sprac. Ia. Hy seyde. Ist also, so geeft mi v hant. En{de} hi gaf he{m} zijn hant, en{de} hi hief he{m} tot hem op de{n} wage{n} en{de} sprac.
Coe{m}t met mi en{de} siet mijn gra{m}mighe liefde om de{n} HERE. En{de} si voerde{n} he{m} met he{m} op sine{n} wage{n} tot in Samarie{n}.
En{de} doen hi tot Samarie{n} qua{m}, versloech hijt al wat ouerbleuen was van Achab in Samarie{n}, tot eene{n} toe na des HEREN woort, dat hi door Heliam ghesproken hadde.
En{de} Iehu vergaderde alle tvolc, en{de} seyde tot hen. Achab heeft Baal weynich ghedient Ic sal hem bet ende veel meer dienen.
So laet nv roepen alle Baals propheten, alle zijn knechte{n}, en{de} alle zijn priesters tot my, niemant en si dier niet en come, Want ic hebbe Baal een groote offerhande te doen. Dieme{n} ghemissen sal, die en sal niet leuen. Maer certeynlijck Iehu dede dat met laghen, op dat hy Baals dienaers verstroyen ende vernielen soude.
Ende Iehu sprack. Heylighet Baal desen feestdach.
Oock sandt Iehu in geheele Israel, en{de} liet alle Baals dienaers roepen, ende si quamen also datter niemant achter en bleef, die niet en quam, En{de} si quame{n} in Baals tempel, also dat Baals huys vol wert, aen allen eynden van boue{n} tot beneden,
Doen sprac hi totten ghenen die ouer die cleederen waren, brengt alle Baals dienaren cleederen voort, Ende si brachten die cleederen voort,
Ende Iehu ghinc in Baals tempel, met Ionadab Rechabs sone, ende sprack tot Baals dienaeren, ondersoect, ende siet toe, dat hier onder v niemant en si, van des HEEREN dienaeren, maer dat Baals dienaers alleen zijn,
En{de} si quame{n} om offer ende brantoffer te doen, Maer Iehu hadde daer buiten gestelt tachtentich mannen en{de} sprack, Ist dat yemant van die{n} mannen ontuliet, die welcke ick onder v hande{n} sal brengen, so sal voor zijn siele des selfs siele zijn.
Ende tis geschiet doen nv die brantoffer voleynt was, sprack Iehu totte{n} loopers, en{de} vorsten, Gaet in, en{de} slaet alle man, ende laeter niemanden ontgaen, Ende si sloeghense metter scerpten des swaerts, en{de} die vorsten ende ridders wierpense wech, En{de} gingen totter stadt des tempels Baals,
ende brachten daer wt Baals calomne wt Baals huyse, ende verbrandense,
ende brake{n} die calomne met Baals huyse, ende maecten een heymelicheyt daer voor, tot op desen dach toe
Also vernielde Iehu Baal wt Israel.
Maer van Ieroboams des soons Nabath sonde{n}, die Israel dede sondige{n}, en liet Iehu niet af vanden gulden calueren tot Bethel, ende tot Dan.
Ende dye HERE sprac tot Iehu, om dat ghy naerstelijc gedaen hebt dat recht was, ende dat behaechde in mijnen ooghen, ende hebt aen Achas huys gedaen al dat in mijnder herten was, So sullen uwe kinderen opten stoel van Israel sitten, tot inden vierde{n} lede,
Maer nochtans en hielt Iehu niet dat hy inder wet des HEREN des Godts van Israel ghewandelt hadde wt geheelder herten, Want hi en ginck niet af van Ieroboa{m}s sonden, die Israel hadde doen sondigen.
Inder seluer tijt beghonste die HEERE verdrietich te worden ouer israel, Want Hazael sloechse in alle den palen van israhel,
vander iordanen teghen der sonnen opganc ende alle dat lant Galaad der Gaddite{n}, der Rubeniten ende Manassiten, van Aroer ae{n}, tot aen die beke die bi Arnon leyt, ende Galaad ende Basan.
Wat meer van Iehu te segghen is, ende al wat hi ghedaen heeft, ende alle zijn starcheyt, en is dat niet ghescreuen inden boecke vanden woorden der dagen der coninghen van israel?
Ende iehu ontsliep met sine{n} vaderen, ende si begroeuen hem te Samarie{n}, Ende ioachas zijn sone wert coninc, ende regeerde in zijn stede,
Die tijt die iehu ouer israel gheregeert hadde, zijn achtentwintich iaer te Samarien.
MAer Athalia die moeder van Ochosia doen si sach dat haer sone doot was, stont si op, ende vernielde alle dat coninclike zaet
Maer Iosaba die dochter des coni{n}cs Ioram Ochozias suster nam ioas den sone Ochozie, ende stal hem wt des conincs kinderen, die ghedoot werden met zijnder voeysteren wt die slaepcamere, ende si verberch hem voor Athalia, om dat hi niet gedoot en soude worden,
En{de} hi was ses iaer met haer, heymelijcken verborghen inden huyse des HEREN, Maer Athalia was coninginne, ende regeerde seuen iaer inden lande.
Maer int seuenste iaer sandt ioiada, ende nam die ouerste hooftluyden ouer hondert met dat rosuolc en{de} crijchluyde{n} ende lietse tot hem int huys des HEREN comen, ende maecte een verbont met he{n}, ende beswoerse inden huyse des HEEREN, ende thoonde hen des conincs sone,
ende gheboot hen, ende sprack, dat is dat woort dat ghy doen sult,
Dat derde deel van v sal op den Sabboth inghaen, ende sal beware{n} die voorwaken van des conincs huyse, Ende een derde{n} deel sal zijn ae{n} die poorte Seyr En{de} een derdendeel aen die poorte die achter die wooninge is, en{de} sult die wake der schiltknechten waer nemen van den huyse Mesa
Maer twee deelen van v allen sullen wt ghaen op den Sabboth, ende beware{n} dye voorwake vanden huyse des HEEREN, omtrent den Coninck, ende sult v rontsomme de{n} coninc make{n},
ende elc hebbe sine{n} ghewere in die hant, en{de} wie hier mede tusschen die wande{n} comet, die{n} salme{n} doot slaen, ende ghi sult bi de{n} coninc zijn als hi wt en{de} in gaet.
Ende dye ouerste hooftluyden ouer hondert deden na alle tghene, dat he{n} ioiada dye priester gebode{n} had, ende name{n} tot he{n} haere manne{n} die tot den sabboth aengingen, met dien die des sabboths wt ghinghen, en{de} quamen totten priester ioiada,
Ende die priester ghaf den hoofluyden spiessen en{de} wapenen dye des conincs Dauids gheweest waren, ende inden huyse des HEREN waren,
ende die loopers stonden yegelijc hebbende gheweer wapenen in handen, van die rechte side des tempels, totter slincker side des altaers, en{de} des huys, en{de} omtrent den coninck,
Ende hi liet des conincs sone voort come{n}, ende sette he{m} een croone op, en{de} nam dat getuygenis, ende si maecten hem tot eenen coninc, ende salfden hem, ende si waren vrolijc, en{de} sloegen die handen te samen, ende spraken, Die coninc leue.
Ende doen Athalia dat geroep des volcs datter toe liep, hoorde, so qua{m} si totten scare{n} vande{n} volcke inde{n} tempel des HEEREN,
en{de} sach dat die coninc stont op de{n} rechterstoel so het gewoonlijc was, en{de} die sangers en{de} die trompette{n} bi de{n} coninc, ende dat allet volc des lants was vrolic, ende bliesen met trompette{n}, Doe{n} schoerde si haer cleedere{n}, ende sprac, Oploopinge ende wederstant Oploopinge en{de} wederstant
Maer die priester Ioiada geboot den ouerste{n} hooftluyde{n} ouer hondert, die ouer dat heyr ghestelt ware{n}, ende sprack tot he{n}, Leytse wt den beuanck des tempels, ende wie haer volcht, die sterue metten swaerde, Want die priester hadde gheseyt, en laetse niet inde{n} huyse des HEEREN doode{n},
Ende si sloeghen die hant aen haer, ende si stietense wech door den wege, daer die paerden omtrent den palayse gae{n}, ende si wert aldaer ghedoodet.
Doe{n} maecte Ioiada een verbont tusscen God ende de{n} coninc, ende de{n} volc dat si des HEREN volc zijn soude{n}, Also ooc tusschen de{n} coninc ende de{n} volc,
Doe{n} ginc allet volc des lants inden tempel Baal, ende braken sine altaren af, ende braken sine beelde{n} zeer wel, Ende si versloege{n} Mathan de{n} priester Baal, voor de{n} outaer, Ende die priester stelde bewaringen inden huyse des HEREN,
ende nam die ouerste hooftluyde{n} ouer hondert, ende dye loopers, ende alle dat volck des lants, ende leyden den coninc af vande{n} huyse des HEEREN, ende si quamen door den wech vander poorten der loopers, tot des conincs pallays, ende hy sadt op den coninclijcken stoel,
Ende allet volc des lants was vrolijc, ende die stadt wert stille, Athalia is doot gheslagen metten swaerde in des conincs huys,
Ende Ioas was seuen iaeren oudt, doen hi coninck wert
INt seuenste Iaer Iehu, wert Ioas Coninc, ende hy regeerde veertich iaere{n} te Iherusalem, Sine moeder hiet Sebia van Bersabee,
En{de} Ioas dede dat recht was, ende den HEERE wel behaechde, also lange als hem die priester Ioiada leerde,
dan dat hi die hoochten niet af en dede wa{n}t dat volck offerde, ende wierp noch wierooc opten hoochten.
Ende Ioas sprac totte{n} priestere{n}, Alle dat ghelt der heyliger dinge{n} die vande{n} voorbigangers ghebrocht worde{n} inden tempel des HEREN, dat welcke gheoffert wert voor een prijs, om die leuende siele te verlossen, ende dat si va{n} he{n} seluen ende wt vrien wille haerder herten brenghen inden tempel des HEREN, dat laet dye priesters tot hen nemen,
elcken zijn deel, daer af sullen si reken al wat verualt aenden huyse des HEREN waer si vinden dat yet verualt.
Maer die priesters tot int drientwintichste iaer des Conincs Ioas en beterden nyet dat veruallen was aen den tempel,
Doen riep die coninc Ioas de{n} priester Ioiada mette{n} priesteren, ende sprac tot he{n}, Waerom en reket ghi niet, wat veruallen is aenden tempel? Daerom en sult ghi nv niet tot v neme{n} dat ghelt, elc zijn deel na die oordene, maer sullet gheuen om te vermaken dat veruallen is aenden tempel,
Ende die priesteren zijn verboden vanden volc, gheen ghelt te nemen, ende dat veruallende aenden huyse te reecken.
Doen nam dye priester Ioiada een kiste, ende boerde daer bouen een gat in, ende settese ter rechter hant neffens de{n} altaer, daermen in dat huys des HEREN ghaet, ende die priesters die die dueren bewaerden, deden allet gelt daer in, dat tot des HEREN huys gebracht wert,
Als si dan saghe{n} dat te vele gelts inder offerkisten was, so qua{m} des conincs scriuer op, mette{n} hooge{n} priester, en{de} goote{n} tgelt tsame{n} wt, en{de} telden dat, alle wat in des HEREN huys geuonden wert.
Ende me{n} gaf dat gelt gereet ouer na tgetal ende mate in dye handt der ghenen, dye ouerste ware{n} gestelt vande{n} metsers totten huyse des HEREN,
En{de} si ghauent wt den timmerluyde{n} die daer timmerde{n} en{de} de{n} metsers die daer arbeyde{n} aen de{n} huise des HEREN, en{de} die daer hout en{de} gehoude{n} steenen cochte{n}, dat dat veruallen aenden huyse des HEEREN gebetert soude worden, ende al wat si beuonden van noode te zijn te betere{n}, aen de{n} huyse.
Nochtans en werde{n} vande{n} seluen gelde gheen watercruycken des huys des HEREN ghemaect, noch crauwels, noch wierooc vaten noch trompetten, noch eenich goude{n} oft silueren vat van die{n} gelde dat totten huyse des HEREN gebracht wert,
want men gaf dat den arbeyders dat si daer mede dat veruallen aen den huyse des HEREN soude{n} reecken.
Ooc en dedeme{n} dye mannen gheen rekeninghe diemen dat ghelt dede, dat si dat den arbeyders souden gheuen, Maer si hanteerdent op ghelooue.
Maer dat gelt datme{n} offerde voor versuymenisse, noch datme{n} offerde voor die sonden en wert niet totten huyse des HEREN ghebracht, want twas der priesteren.
Tot dier tijt trock Hasael die Coninc van Sirien op, en{de} street tegen Geth en{de} wantse En{de} hi scicte zijn aensicht om tot Ierusale{m}, op te trecken,
hierom nam Ioas die Coninck van Iuda alle dat gheheylichde, dat zijn vader Iosaphat Ioram ende Ochosias, die coninghen van Iuda gheheylicht hadden, ende wat hy gheoffert hadde. Daer toe allet gout datmen vant inden schat inden tempel des HEREN, en{de} in des conincs huys, ende sandt tot Hasael de{n} Coninc van Sirie{n}. Ende doen troc hi af van Ierusalem.
Wat meer van Ioas te seggen is, en{de} wat hi gedaen heeft, en is dat niet gescreue{n} inde{n} boecke der woorden vanden dagen der Coninghen van Iuda?
Ende sine knechte{n} stonden teghen hem op, ende maecten eenen oploop en{de} wederstant onder malcandere{n}, ende sloegen Ioas inden huyse Mello, daermen afgaet tot Sella,
Wa{n}t Iosachar die sone Semaath ende Iosadab die sooen Somer sine knechte{n} sloegen hem doot, en{de} men begroef hem met sinen vaderen in Dauids stadt, en{de} Amasias sine sone wert coninc, ende regeerde in zijn stede.
INden drientwintichsten iaer Ioas, des soons Ochosie des Conincs van Iuda, wert Ioathas Iehu sone Coninc ouer Israel tot Samarien seuenthien iaer,
ende dede quaet dat den HEERE qualick beuiel, ende wandelde nae Ieroboams sonden, Nabaths sone, dye Israhel dede sondighen, ende en ghinc daer niet af.
Ende des HEREN gramscap verbolch ouer Israel, ende gafse onder die handt Hasael des Conincs tot Sirien, ende Benadab Hasaels sone, haer leefdaghe lanck.
Maer Ioachas badt des HEREN ae{n}gesicht, en{de} die HERE verhoorde hem, wa{n}t hy aensach dat iammer en{de} bangicheyt van Israel, hoe haer die Coninc va{n} Syrie{n} benaude
En{de} die HERE gaf Israel eene{n} salichmaker, en{de} is verlost wt der macht des Conincs van Syrien. Ende die kinderen van Israel woonden in haeren wooninghen, ghelijc te voren ghisteren ende eerghisteren.
Nochtans en ghingen si niet af vander sonden des huys Ieroboams, die Israel dede sondige{n}. Maer si wandelde{n} daer inne. Ooc bleef dat boschken te Samarien staen.
En{de} Ioachas en zijn niet meer gelaten vanden volc, dan vijftich rosuolcs, thien wagens, en{de} .x. duysent voetuolcs. Want die Coninc van Syrien haddese vernielt, ende haddese ghemaeckt ghelijck dorschstof.
Wat meer van Ioachas te segghen is, en{de} al wat hi gedae{n} heeft, en{de} sine stercheit, en is dat niet gescreue{n} inde{n} boecke der woorde{n} der dage{n} der coninge{n} van Israel,
ende Ioachas ontsliep met sine{n} vadere{n}, en{de} me{n} begroef he{m} te Samarie{n}, en{de} sine sone Ioas wert Coninck en{de} regeerde in zijn plaetse.
Inden seuendertichsten iaer Ioas des conincs van Iuda, wert Ioas Ioachas sone coninc, ende regeerde ouer Israhel, tot Samarien sestien iaer,
ende dede qualijck, dat den HEERE qualic behaechde, ende en liet niet af van alle Ieroboams sonden Nabath sone, die Israel dede sondighen, maer hi wandelde daer inne.
Wat meer van Ioas te seghen is, en{de} wat hi gedaen heeft, en{de} zijn macht, hoe hi teghen Amasia den Coninc van Iuda gestrede{n} heuet, en is dat niet ghescreue{n} in den boeck der woorden vande{n} daghen der Coninghe{n} van Israel?
En{de} Ioas ontsliep met sinen vaderen en{de} Ieroboam sadt op sine{n} stoel. Maer Ioas wert begrauen te Samarien by dye Coninghen van Israhel.
En{de} Helizeus wert cranck vander siecte, waer af hi sterf. En{de} Ioas dye Coninc van Israel quam tot hem neder, ende weende voor he{m}, en{de} sprac, Mijn vader mijn vader, den waghen van Israel, en{de} zijn voerman.
En{de} Helizeus sprac tot hem. Haelt den boghe en{de} pijlen En{de} doen hi den boghe ende die pijlen tot hem ghebracht hadde,
so sprac hi toten Coninc van Israel Legt v hadt op den boghe, en{de} doen die Coninc zijn ha{n}t op de{n} boge geleyt had, Doe{n} leyde Helizeus zijn hant op des Conincs hant,
end sprack. Doet die veynster oostwaerts open, ende hi dede die open. En{de} helizeus sprac. Schiet eene{n} pile Ende hi schoot. En{de} helizeus sprac. Eene{n} pijle der salicheit vanden HERE, eene{n} pijle der salicheit teghen dye Siriers, ende ghy sult dye Syriers slaen tot Apheck, tot dat ghyse verslindt
En{de} hi sprac. Neemt die pijlen, en{de} doen hise nam, sprac hi totte{n} Coninc va{n} Israel, slaet met een gescutte die aerde. En{de} hi sloech driewerf, ende stont stille.
Doen wert dye man Gods gram op hem, en{de} sprac. Hadt ghi ses of seue{n}mael geslage{n}, so sout ghi die Siriers geslagen hebbe{n} tot dat si al verteert waren Maer nv sult ghijse driemael slaen.
En{de} helizeus is gestoruen, en{de} si hebbe{n} hem begraue{n}, ende die roouers der Moabiten quame{n} int lant int selue iaer.
Ende het gesciede dat sommighe eenen man begroeue{n}, doe{n} si die roouers sagen, werpen si den ma{n} in helizeus graf, ende doen hi daer innen quam ende hi Helizeus gebeenten raecte, wert hy leuendich, ende stont op sine voete{n}.
So quelde en{de} pinichde{n} nv Hasael de Coninc van Sirien Israel also langhe als Ioachas leefde
Maer de HERE dede he{n} genade, en{de} o{n}tfermde haerder, en{de} keerde he{m} tot hen om zijns verbonts wille met Abraha{m}, Isaac, en{de} iacob, en{de} en wildese niet verstroyen, ende en verwerpse van sinen aensichte niet, tot desen teghenwoordighen tijt toe.
En{de} Hasael die Coninck van Sirien sterf, en{de} zijn sone Benadab wert Coninc in zijn stede.
Maer Ioas Ioathas sone nam die steden wt der hant zijns vaders Ioachas genome{n} had met de{n} recht va{n} stride, Ioas sloech hem driewerf, ende hi leuerde die stede{n} van israel weder ouer.
INden tweede{n} iaere Ioas Ioachas sone, des Conincs van israel, regeerde Amasias Ioas des Conincs va{n} iuda sone.
Hi was xxv. iaer out, doen hi Coninc wert, en{de} regeerde .xxix. iaer te ierusalem. Sijne moeder hiet Ioadan van ierusalem,
ende hi dede dat den HERE wel beuiel. Nochtans niet gelijc sine vader Dauid, maer na al dat zijn vader Ioas dede, so dede hi oock,
dan alleen dat hi dye hoochten nyet wech en dede, want dat volc offerde, en{de} wierp noch wierooc op den hoochte{n}.
Doen hi nv des conincrijcks machtich wert, sloech hi zijn knechten die sine{n} vader den coninc verslaghen hadden,
maer die kinderen der dootslagers en doode hi niet, so het gescreue{n} staet inde{n} wetboec Moysi, ghelijc die HERE gebode{n} heeft, en{de} geseyt. Die vaders en sullen niet om der kindere{n} wille steruen, ende die kinderen en sullen niet om der vaders wille steruen, maer elck sal om zijnder sonden wille steruen.
Hi sloech dye Edomite{n} ooc int sout dal .x. duysent, en{de} wont die stat de{n} stee{n} genoemt met de{n} stride, en{de} hietse Iechiel tot desen tegenwoordigen dach toe.
Doe{n} sandt Amasias bode{n} tot Ioas ioathas sone des soons Iehu den Coninc van israel, ende dede he{m} seggen. Coemt herwaerts, laet ons malcanderen besien.
Maer Ioas die coninc van israel sandt tot Amasia den coninc van iuda, ende dede hem seggen. De{n} doorne{n} struyc die in Libono is, sandt totten Cederen in Libanon, en{de} dede hem seggen. Geeft uwe dochter minen sone tot eenen wiue. Maer dat wilde gedierte der warande{n} opten velde in Libanon liep ouer den doorne{n} struyc, ende verterde hem.
Ghi hebt die Edomite{n} geslagen, daer af verheft hem v herte. Weest te vrede{n} met die heerlick{eyt} en{de} blijft thuys, waer om haet ghi ende verwect tegen v ongeluc, dat ghi valt en{de} iuda met v?
Maer Amasias en gaf gheen gehoor. Doen troc Ioas die Coninc van israel op, ende si besagen hen met malcanderen, hi en{de} Amasias die Coninc va{n} iuda tot Bethsames, die in iuda leget.
Maer iuda wert geslagen voor israel, also dat elck in zijn wooninghe vluchte.
Ende Ioas de coninc van israel vinck Amasiam den coninck van iuda Ioas sone des soons Ochosia tot BethSames, ende brocht hem te ierusalem ende schoerde ierusalems mueren, vander poorten Ephraim aen, tot aen die hoeck poorte, vier ho{n}dert cubitus lanc,
ende nam allet gout ende siluer, ende die ghereetscap die geuonden wert inden huyse des HEEREN en{de} inden schat des Conincs huyse, daer toe die kinderen te pande, ende trock weder te Samarien.
Wat meer van Ioas te segge{n} is, dat hi ghedae{n} heeft, en{de} sine macht, en{de} hoe hi tege{n} Amasiam den Coninc van iuda gestreden heeft, en is dat niet al gescreuen inde{n} boeck vande{n} woorden der dagen der coningen va{n} israel?
En{de} Ioas ontsliep met sinen vadere{n}, en{de} wert begraue{n} te Samarien onder die coninge{n} va{n} israel, en{de} sine sone ieroboam wert Coninck, ende regeeede in zijn stede.
Amasias die sone Ioas des Conincs van iuda leefde nae die doot Ioas ioachas sone, des conincs van israhel vijfthien iaer.
Wat meer va{n} Amasia te segghe{n} is, en is dat niet gescreuen inden boeck vanden woorde{n} der dage{n} der coningen van Iuda?
Ende si maecten een verbont teghen he{m} te Iherusalem, Maer hi vluchte te Lachis, ende si sonde{n} na he{m} te Lachis, en{de} doode{n} he{m} daer,
en{de} si brachte{n} he{m} op paerde{n}, ende wert begrauen te Ierusalem bi sine vadere{n} in Dauids stadt,
En{de} dat geheele volc va{n} Iuda nam Azaria{m}, die oudt was sestien iaer, ende maecten he{m} coninc in Amasia zijns vaders stede,
Hi timmerde Ahilam, ende brachtse weder tot Iuda, nae die{n} die coninc met sine{n} vadere{n} ontslape{n} was
Inden vijfthiende{n} iaer Amasie des soons Ioas des conincs van Iuda, wert Ieroboa{m} Ioas sone coninc ouer Israel te Samarien, een ende veertich iaer,
En{de} dede dat den HERE mishaechde, ende en liet niet af van allen Ieroboams Nabath sone sonde{n}, die Israel dede sondige{n},
Hi brachte weder daer toe die palen van Israel, van Hemath aen tot aen die zee, die in den blacken velde leghet, na den woorde des HEREN des Gods va{n} Israel, dat hi ghesproken hadde door sinen knecht Iona Amitha{m} sone de{n} prophete, die hy va{n} Geth die in Ophir stont was,
Wa{n}t dye HEERE aensach dat allendighe iammer van Israel, dat si vernielt ware{n} tot die beslotenen inden kercker, ende die verlatene ende leste des volcs, datter niemant die helpen mocht in Israhel en was,
Ende dye HEERE en hadde niet gesproken, dat hi de{n} name van Israel wt wilde scrabben onder den hemel, Ende behieltse door Ieroboa{m}s macht Ioas sone.
Wat meer van Ieroboam te segghen is, ende al wat hi gedae{n} heeft, ende sine macht, hoe hi gestreden heeft, ende hoe hi Damascon ende Hemath weder aen Iuda bracht in Israel, en is dat niet ghescreuen inde{n} boeck vanden woorden der daghen der coningen van Israel?
Ende Ieroboam ontsliep met sinen vaderen den coningen van Israel, ende sine sone Sacharias wert coninc in zijn stede
INden seuenentwintichsten iaere Ieroboam des conincs van Israel, wert coninc Asaria Amasia sone des conincs va{n} Iuda,
ende was sestien iaer out doen hi coninck wert, ende regeerde tweenvijftich iaer te Ierusalem, Sine moeder hiet Iechelia va{n} Ierusalem,
Ende dede dat de{n} HERE wel behaechde, in alder manieren ghelijck zijn vader Amasias,
maer hi en heeft die hoochten niet verdoruen, Wa{n}t dat volck offerde, ende werp noch wieroock opten hoochten,
Dye HEERE sloech de{n} coninc dat hi malaetsch wert, tot aen de{n} dach van zijnder doot, ende woonde in eene{n} vrijen huyse beside{n} wt de{n} volcke, Maer Ioathan sconincs sone regeerde thuys, en{de} oordeelde tvolc inde{n} lande
Wat meer van Asaria te segge{n} is, ende al wat hi gedaen heeft, en is dat niet ghescreue{n} inden boeck vanden woorden der dage{n} der coningen van Iuda?
Ende Azarias ontsliep met sine{n} vaderen, ende me{n} begroef hem by sine vaders in Dauids stadt, Ende sine sone Ioathan wert coninck in zijn stede.
Inden achtendertichsten iaere Azarie des conincs van Iuda, wert Sacharias Ieroboams sone coninc ouer Israel te Samarien, ses maende{n},
En{de} dede qualijc dat den HEERE qualijck behaechde, so sine vaders ghedaen hadde{n}, Hi en liet niet af van Ieroboa{m}s sonden Nabat sone, die Israel dede sondige{n}.
Ende Sellum Iabes sone maecte eene{n} wederspannige{n} oploop teghe{n} hem, ende sloech he{m} voor dat volcke int openbaer, ende doode hem, ende wert coninck in zijn stede,
Wat meer van Sacharia te segghen is, en is dat niet gescreuen inden boeck der woorden der dage{n} der coninge{n} va{n} Israel,
Ende dat is dat woort dat dye HERE tot Iehu ghesproken hadde, V kinderen sullen int vierde lidt sitte{n} opte{n} stoel va{n} Israel, Ende tis also geschiet.
Sellum Iabes sone wert coninc, ende regeerde inden negenendertichsten iaer Asarie des conincs va{n} Iuda, ende regeerde een maent te Samarie{n},
Ende Manahem Gaddi sone trock op van Therza, ende qua{m} te Samarien, ende sloech Sellum Iabes sone te Samarie{n}, ende doode he{m}, ende wert coninck in zijn stede,
Wat meer van Sellum te seggen is, ende sinen wederspannigen oploop die hi op stelde, en is dat niet gescreue{n} inden boeck vande{n} woorden der dagen der coningen van Israel?
Doen ter tijt sloech Manahem Thapsam ende al dye daer in ware{n}, ende haer palen van Thersa, om dat si he{m} niet in en wilden laten, ende sloech al haere beuruchten doot, ende verschoerdese.
Inden neghenendertichsten iaere Asarie des conincs van iuda, wert Manahe{m} Gaddi sone coninc ouer israel, thien iaere te Samarien, ende dede qualijc dat den HERE mishaechde,
Hi en liet zijn leue{n} lanc niet af van ieroboams sonden Nabath sone, dye israel dede sondige{n}.
Phul der Assyrie{n} coninck qua{m} int landt Thersa, En{de} Manahe{m} gaf Phul duysent ponde{n} siluers, dat hi hem soude te hulpe come{n}, en{de} he{m} dat conincrijc beuestige{n},
En{de} Manahe{m} sette in Israel een schattinghe van gelt op die rijcke mogenste, vijftich sicule siluers op elcke{n} man, dat hijt de{n} coninc va{n} Assyrie{n} soude gheue{n}, Also troc die coninc van Assyrien weder thuys, en{de} en bleef nyet inden lande van Thersa woonen.
Wat meer van Manahe{m} te segge{n} is, ende al wat hi gedaen heeft, en is dat niet gescreuen inden boec vanden woorden der dagen der coninghen van Israhel?
En{de} Manahem ontsliep met sinen vaderen, ende Pachea sine sone wert coninc in zijn stede.
Inden vijfthiensten iaer Azaria des conincs va{n} Iuda wert Phaceia Manahe{m} sone coninc ouer Israel te Samarien twee iaer, ende hi dede dat den HERE mishaechde,
Wa{n}t hi en keerde hem niet af van Ieroboa{m}s sonden Nabath sone, die Israel dede sondigen,
Ende Phaceia Romelie sone zijn hertoch, maecte een verbont teghe{n} hem, ende sloech he{m} te Samarien int paleys des conincs huyse omtre{n}t Argob en{de} Aries en{de} .l. manne{n} met he{m} vande{n} kindere{n} der Galaadite{n}, ende doode he{m}, en{de} wert coninc in zijn stede,
Wat meer va{n} Phacea te segge{n} is, en{de} al wat hi ghedaen heeft, en is dat niet ghescreue{n} inde{n} boec der woorde{n} vande{n} dage{n} der coninge{n} va{n} Israel.
Int tweenvijftichste iaer Azaria des conincs va{n} Iuda wert Phaceia Romelia sone coninc ouer israel te Samarie{n} .xx. iaer,
en{de} dede dat den HEERE mishaechde, Want hy en ghinc niet af va{n} Ieroboams sonden Nabat sone, die Israel dede sondigen.
Inden tijden Phacee des conincs van Israel qua{m} Teglat Phalasar die coninc va{n} Assyrie{n}, en{de} na{m} Asion, Abel, een huys Maacha, Ionahe, Kedes, Hazor, Galaad, ende Galileen, ende dat gheheele lant Nephtalim, ende voerdese wech in Assyrien.
En{de} Ozea Ela sone maecte een wederspa{n}nich verbont tege{n} Phacee Romalie sone, en{de} sloech he{m} doot, en{de} wert in zijn stede coninck, int .xx. iaer Ioatha{n}, Osie sone,
Wat meer va{n} Phacee te segge{n} is, ende al wat hi gedaen heuet, en is dat niet ghescreue{n} inden boeck der woorde{n} vande{n} dage{n} der coninge{n} van Israel?
Inde{n} tweede{n} iaer va{n} Phacee Romalie sone des conincs van Israel wert coninck Ioathan Osie sone, des conincs van Iuda,
ende was .xxv. iaer out, doen hi coninc wert, ende regeerde .xvi. iaer te Ierusalem, Sine moeder hiet Ierusa Zadoch dochter,
Ende dede dat den HERE wel behaechde in alder manieren, gelijc zijn vader Osias gedae{n} hadde
maer hi en nam die hoochten niet af, Want tvolc offerde, en{de} wierp noch wierooc op dye hoochten, Hy timmerde dye alderhoochste poorte aen des HEEREN huys.
Wat meer va{n} Ioathan te segge{n} is, ende al wat hi gedae{n} heeft, en is dat niet ghescreue{n} inde{n} boeck der woorde{n} vande{n} dage{n} der coninge{n} van Iuda?
In die{n} tijt begonste die HEERE te seynden in Iuda, Rasin den coninc van Syrien, ende Phagee Romalie sone,
Ende Ioathan ontsliep met sinen vaderen, ende wert begraue{n} bi sine{n} vadere{n} in Dauids zijns vaders stadt, en{de} Achas sine sone wert coninc in zijn stede.
INde{n} seuenthiensten iaer Phacee Romalie sone, wert coninc Achas Ioathans sone des conincs van Iuda,
Achas was .xx. iaren out, doen hi coninck wert, en{de} regeerde sesthien iaer te Ierusalem, en{de} en dede niet dat den HERE sinen God wel behaechde, ghelijck zijn vader Dauid,
Maer hy wandelde op die wegen der coninghe{n} van Israel, daer toe liet hi sinen sone door tvier gaen, na die wyse der afgoden der heydenen, die die HERE voor dye kindere{n} van Israel verdreuen hadde,
Ende hi dede offerhande, ende werp wieroock op die hoochte{n}, en{de} op alle houelen en{de} onder alle groene boome{n} die ghebladert waren.
Doen ter tijt troc Razin die coninc va{n} Syrien, ende Phacee Romalie sone coninck va{n} israel, opwaerts te ierusalem, om te strijden, ende belegherde Achas, maer si en consten he{n} niet verwinne{n},
Ter seluer tijt bracht Razin die coninc van Syrien Hailam weder tot Syrien, ende verwerp die ioden wt Haila ende die idomeen quamen, ende woonden daer inne, tot desen dach toe.
Maer Achas sant boden tot Teglat Phalaazar den coninc van Assyrien, ende liet he{m} segghen, Ick ben v knecht ende v sone, coe{m}t opwaerts, ende helpt mi wt der hant des conincs van Syrien, ende des conincs van israhel, die hen teghen mi opghemaect hebbe{n}.
Ende Achas nam dat siluer ende dat gout, dat inden huyse des HEEREN ende inden schatten des conincs huyse geuonden wert, ende sandt den coninc van Assyrien ghiften,
En{de} die coninc van Assyrien dede na sine{n} wille, ende trock opwaerts tot Damascon, ende vontse, ende voerde die inwoonders wech in Syrenen ende doode Razin.
Ende die coninc Achas trock te ghemoete teglatphalazar den Coninc van Assyrien te Damascon. En{de} doen hi den altaer sach, dye tot Damasco was, sandt die Coninck Achas des seluen altaers gelijcke beelt, en{de} gelijckenisse totten priester Vria{m}, also den seluen gemaect was,
ende Vrias die priester timmerde eene{n} altaer, en{de} maecte dien ghelijc die Coninc Achas tot hem gesonden hadde van Damasco, tot dat die Coninc Achas va{n} Damasco qua{m}.
Ende doen die Coninc van Damasco quam, en{de} die{n} altaer sach, so heeft hi hem geeert, ende hi offerde daer op,
ende stack daer op aen sine brantoffer, ende heylich offer en{de} goot daer op sine dra{n}coffer, en{de} storte dat bloet der vreedsamige{n} offerhande{n} die hi offerde opten altaer,
maer den metalen altaer die voor de{n} HERE stont, dede hi wech, ende veruoerden vande{n} aensichte des tempels, en{de} vander plaetse des altaers, ende van die plaetse des tempels des HEREN, ende hy sette dien aen de{n} hoecke des altaers noortwaerts.
Ende die coninc Achas geboot Vrie den priester, en{de} sprac. Opte{n} grote{n} altaer suldi ae{n}steken den brantoffer des morgens, ende die offerhande des auonts, en{de} de{n} brantoffer des conincs, ende zijn offerha{n}de ende de{n} brantoffer alle des volcs des lants, met haere{n} offerhande{n} en{de} vochtige offere{n}. Ende allet bloet des brantoffers ende alderhande offer bloet sult ghi daer op wtstorte{n}. Maer de{n} metalen altaer sal bereyt wesen tot mine{n} wille.
Vrias die priester dede na al wat hem die Coninc Achas beual.
En{de} Achas die coninc brack af die gegroefde stuenselen, ende dede de{n} ketel dier bouen op stont, en{de} die zee dede hi vande{n} metale{n} ru{n}deren, die dat onderhielden, en{de} settese op een steene{n} plaueytsel.
Daer toe den predicstoel Musach des sabboths, die hi aent huys getimmert had En{de} de{n} inganc des conincs buyten waerts, keerde hy tot inden tempel des HEEREN, om des Conincs van Assyrien wille.
Wat meer van Achas te seggen is, en{de} dat hi gedaen heeft, en is dat niet al gescreue{n} inden boeck vanden woorden der daghen der Coninghen van Iuda?
Ende Achas ontsliep met sine{n} vaderen, en{de} wert begrauen by sine vaderen in Dauids stadt, ende Ezechias sine sone wert Coninck, ende regeerde in sine plaetse.
INde{n} twaelfste{n} iaer Achas des Conincks van Iuda, wert Coninc va{n} Israel te Samarie{n} Ozee Ela sone, nege{n} iaer,
en{de} dede dat den HERE mishaechde, nochtans niet ghelijc die Coninge{n} van Israel, die voor he{m} waren.
Teghen den seluen troc op Salmanassar dye Coninc van Assyrien. En{de} Ozee wert hem onderdanich, alsoo dat hy hem tribuyt gaf.
Maer doe{n} die Coninc van Assyrie{n} merckede, dat Ozee af soude vallen, en{de} he{m} wederstaen, ende boden ghesonden hadde tot Sua den Coninc van Egipten, ende niet alle iaer den Coninck van Assyrien tribuyten ouer en reycte, so hi plach te doen, so belegherde hy he{m} en{de} leyde he{m} ghebonden in die gheuanckenisse.
En{de} der Assyrie{n} Coninc troc door dat geheele lant, en{de} te Samarie{n}, en{de} belegherde .iij. iaer.
Ende inde{n} neghende{n} iaer Ozee, wan die Coninc van Assyrie{n} Samarie{n}, en{de} voerde Israel wech in Assyrie{n}, en{de} settese tot Haila ende tot Habor, aent water Gosan, en{de} inde{n} steden der Meden.
Want tis ghesciet doe{n} die kindere{n} van Israel teghe{n} den HEERE haere{n} God sondichde{n}, diese wt den lande van Egipten gheleyt hadden, en{de} wt Pharaos handt des Conincs van Egipte{n}, dat si eerde{n} ander gode{n},
en{de} wandelde{n} na de{n} zede{n} der heydene{n}, die die HERE voor die kindere{n} van Israel vernielt hadde en{de} des ghelijcs voor die Coningen van Israel
ende want si des ghelijcs deden en{de} verwecten hem tot gramscappe{n}, met woorden, die niet recht en waren, te wetene, dat si dye hoochten timmerden in allen steden, beyde van ghesloten ende vasten steden, totten wakers toornen,
ende rechteden calomnen op, bosselkens op allen hooghen houelen, ende onder alle groene boome{n},
en{de} wierpe{n} aldaer wieroock op allen altaren, ghelijck die heydenen die die HEERE voor hen wech ghedreuen hadde, en{de} bedreue{n} quade stucke{n} daer si den HEERE mede vertoornde{n},
en{de} diende{n} den onsuyuerhede{n}, daer af die HEERE tot hen gheseyt hadde, dat si dat woort niet doe{n} en souden.
Ende die HERE getuychde in Israel ende Iuda, door alle propheten ende sienders, ende liet hen segge{n}, keert omme va{n} uwe{n} boosen wegen, ende hout mine geboden ende zeden, na alle wette die ic uwen vaderen geboden hebbe, ende so ic v gheseynt hebbe door die hant van mijnen knechten die prophete{n}.
So en hoordent si niet, maer verherden haere necken, ghelijck dye necken haerder vaders, die niet en wilden ghehoorsaem zijn den HEERE haeren God.
Daer toe verachten si sine zeeden, ende zijn verbondt, dat hie met haere{n} vaderen gemaect hadde en{de} sine ghetuyghenisse dat hi onder hen dede, maer wandelden na haer ydelheit, en{de} werde{n} ydel, en{de} volchde{n} na die heydene{n} dye om hen woonde{n}, van welcke{n} hen die HERE verboden hadde, dat si niet en soude{n} doe{n} als die deden,
Maer si verlieten alle die ghebode{n} des HEREN haers Gods, ende maecte{n} hen .ij. gegoten calueren, ende boschkens, en{de} ae{n}baden alle dat heyr des hemels, en{de} diende{n} Baal,
en{de} lieten haere sonen en{de} dochteren door tvier gaen, en{de} gingen met waerseggen en{de} touerien om, en{de} gauen hen ouer quaet te doen dat den HEERE qualic beuiel, om hem te vertoornen.
Doen wert die HERE seer toornich ouer Israel, ende dedese wech van sinen aensichte, also datter niet ouer en bleef dan dat geslachte van Iuda alleen.
Daer toe en hielt Iuda die gebode{n} des HEREN haers Gods ooc niet, maer wandelde na den zeden van Israel, die si gedaen hadde{n},
Daerom verwerp die HERE alle dat zaet van israel, en{de} queldese met plagen, en{de} gafse ouer in die hande{n} des roouers, tot dat hise van sinen aensichte wierp,
Want vande{n} tijd af dat Israel wert van Dauids huyse ghescoert, en{de} dat si maecten Ieroboam Nabaths sone tot eenen Coninck, Want die selue keerde Israel achterwaerts af vanden HERE, ende dede dat si swaerlijc sondichden,
wandelden dye kinderen van Israel in allen Ieroboams sonden die hi op ghestelt hadde, ende en ginge{n} daer niet af,
tot dat die HEERE Israhel van sinen aensichte dede, soo hy ghesproken hadde, door dye handt van alle sinen knechten, dye Propheten. Also wert Israhel wt sinen lande wech gheuoert in Assyrien, tot op desen dach.
Die Coninc van Assyrie{n} dede wt come{n} va{n} Babelonien, van Cutha, van Ahiath van Hemath, en{de} van Sepharuaim, en{de} sette dye in die steden van Samarien, in die stede der kinderen van Israel. En{de} si namen Samarie{n} in, ende woonden in haer steden,
Maer doen si daer begonsten te woonen, so en vreesden si den HERE niet, ende hi sandt leeuwe{n} onder hen, die doodense.
Ende het is den Coninc van Syrien geseyt, ende ghebootscapt. Die heydenen die ghi hier hebt ghebracht, ende die steden van Samarie{n} daer mede beset, en weten vander maniere{n} des Gods va{n}den lande niet, daerom heeft hi daer leeuwe{n} ghesonden, ende siet, die selue doodense, om dat si die manieren des Gods van dien lande niet en weten.
Dye Coninck van Assyrien gheboot, ende sprac. Leyt een vanden priesters derwaerts, die ghi van daer hebt gheuoert, dat hy gae, en{de} woone aldaer, ende leerse dye wijse des Gods van dien lande.
Doen quam een vanden priestere{n} die van Samarien wech geleit waren, En{de} woonde te Bethel, ende leerdese hoe si den HERE souden diene{n}
Maer elc volc maecte sinen God, ende steldense in de huysen op die hoochten, die de Samaritane{n} maecten, elc volc in zijn steden, daer si inne woonden.
Dye mannen van Babelonien maecten Sochoth Benoth. Die van Chuth maecten Nerghel. Die van Hemath maecte{n} Asima.
Dye van Auen maecten Nibahas, ende Tachan. Die van Sepharuaim verbrande{n} haere sonen mette{n} vier Adramelech ende Anamelech, den Goden dyer van Sepharuaim.
En{de} niet te min dienden si den HERE ooc. En{de} si maecten hen priesters opte{n} hoochten, wt den ondersten onder hen, en{de} dedense inden huysen opte{n} hoochten.
Also dienden si den HERE, en{de} si dienden ooc den afgode{n}, na elcs volcs wise, van daer si gebracht waren.
En{de} tot op desen dach doen si nae der ouder wisen, dat si noch den HEERE en vreesen, noch haer zeden ende recht en doen, nae die wet en{de} gheboden die die HERE Iacobs kinderen gheboden heeft,
den welcken hi de{n} naem Israel gaf, ende maecte een verbondt met hen, en{de} geboot hen, ende sprac, en vreest gheen ander goden, ende en aenbeetse nyet, ende en dient hen niet, noch en doet hen geen offerhanden,
maer den HEERE, dye v wt den lande van Egipten gheleyt heeft, met grooter cracht ende wtgherecten armen, die{n} vreest, dien aenbedet, ende dien offert,
ende die zeden, rechten, wet, ende gheboden, die hi v heeft laten schriuen, dye houdet, dat ghy daer altijt na doet, ende niet ander goden en vreest.
Ende des verbonts dat hi met v ghemaect heeft, en verghetet niet, dat ghy nyet ander goden en eert
maer vreest den HERE uwen God, dye sal v verlossen van allen uwer vianden handen.
Maer dese en hoordent niet, maer si deden na haere voorledene wijse.
Also vreesden dese heydenen den HEERE, ende nyet te min dienden si oock haeren afgoden. Alsoo deden oock haere kinderen, ende kijnts kijnderen, ghelijck haere vaders ghedaen hebben tot op desen dach toe.
DOen Hosea Hela des conincs van Israel sone drie iaer gheregeert hadde, doen wert Coninck Ezechias Achas des Conincs va{n} Iuda sone,
en{de} was vijf en{de} twintich iaer out, doen hi coninc wert, ende regeerde neghen ende .xx. iaer te Ierusalem, zijn moeder hiet Abi, Sacharias dochter,
Ende dede dat den HEERE wel behaechde, gelijc zijn vader Dauid,
Hi brack dye hoochte{n} af, ende brac die calomne{n}, en{de} hieu af die boschkens, ende stiet die metalen slange in stucken, die Moyses ghemaect hadde, Want tot dier tijt toe, hadden die kindere{n} van Israel haer wieroock ontsteke{n}, en{de} hi hiet haere{n} nae{m} Nehostan
Hi betroude vast inden HEERE den God va{n} Israel, so dat na he{m} zijns gelijc niet en was onder alle coningen van Iuda, noch voor hem gheweest,
Hy hinck den HERE aen, en{de} en weke niet achterwaerts va{n} he{m} af, en{de} hielt zijn gebode{n}, die die HERE Moysi gobode{n} hadde,
En{de} die HERE was hier om met he{m}, Ende waer hi wt trock, dede hi cloeckelijc, Daer toe stelde hi he{m} tege{n} den coninc va{n} Assirien, en{de} en was he{m} niet onderdanich,
Hi sloech dye Philistinen ooc tot Gasa, en{de} haere palen, va{n} de{n} waectoren aen tot aen die vaste steden.
Int vierde iaer Ezechie des conincs van Iuda, dat welck was dat seuenste iaer Hosee Elas des conincs van Israel sone, Doen trock Salmanaser die coninc va{n} Assirien opwaerts teghe{n} Samarie{n}, en{de} belegerdese,
en{de} wontse na drie iare{n}, int seste iaer Ezechie, dat is int nege{n}ste iaer Hosee des conincs van Israel, Doen wert Samarien gewonne{n},
En{de} die coninck van Assirien voerde Israhel wech, tot Assirie{n} en{de} settese tot Haila en{de} Habor aent water Gasar, en{de} in der Mede{n} stede{n},
Om dat si die ste{m}me des HEREN haers Gods niet ghehoort en hadde{n}, en{de} zijn verbo{n}t voorbigegae{n} hadde{n}, en{de} al wat Moyses des HEREN knecht gheboden hadde, dat en hadden si niet gehoort noch ghedaen.
Int veerthiende iaer des conincs Ezechie trock op Sennacherib die coninc van Assyrien teghe{n} alle vaste stede{n} van Iuda, en{de} na{m}se in,
Doe{n} sant Ezechias die coninc va{n} Iuda totte{n} coninc va{n} Assirie{n} tot Lachis, en{de} liet he{m} seggen, Ic heb my besondicht, Keert af va{n} mi, Wat ghi mi op legt, dat wil ic draghen. Doen leyde die coninck van Assirien op Ezechiam den coninc van Iuda, een scattinghe, va{n} drie hondert ponde{n} siluers, ende dertich ponde{n} gouts
Ende Ezechias gaf alle dat siluer dat in des HEREN huys en{de} in die scatten van des conincs huyse gheuonden wert
Ter seluer tijt brack Ezechias die coninc va{n} Iuda die duere{n} aende{n} tempel des HEREN ende die gulde{n} plate{n} die hi selue hadde doen ouertrecke{n}, ende gafse de{n} coninc va{n} Assirien
Ende die coninc va{n} Assirien sandt Thartha{m} ende Rapsarim ende Rapsacen, van Lachis totten coninc Ezechiam met grooter macht, tot Ierusalem, Ende si trocken op, en{de} doen si quamen, hielden si aenden watere ganck, by den hooge{n} poele, die daer leydet aen der straten, op des volders acker,
ende riepe{n} de{n} coninc, Doen quam tot hen Eliachim Helkias sone die hoefmeester, en{de} Sobna die scriuer, ende Ioach Assaphs sone die cancellier
Ende Rapsaces sprac tot hen. Aldus segghet den coninc Ezechie, Aldus soo spreect die groote Coninck, die coninc va{n} Assirien, Welcke is die stoutheyt, daer ghy v op verlaet?
By auontueren, ghi bereyt v, om te strijden? Waer oppe verlaet ghi v da{n} nv, dat ghy van my af gheuallen zijt?
Siet, verlaet ghi v op dien ghebrokenen rietstoc op Egypten, die welcke ist datter yemandt op stuent, soo sal hi hem in die handt gaen, ende die doorbooren, Alsoo is Pharao die coninc van Ehypten allen den ghenen dye he{n} op hem verlaten,
Maer oft ghy tot mi wildet segghen, Wi verlaten ons opten HEERE onsen Godt, En is hy dan niet dye, des welcks hoochte{n} ende outaer Ezechias heeft af ghedaen ende gheseyt tot Iuda, ende tot Ierusalem, voor desen outaer die tot Iherusalem is, sult ghi aenbeden?
Aldus coemt nv tot mijnen Heere den Coninck va{n} Assyrien, soo sal ic v twee duysent paerden gheuen, Laet sien, oft ghi by v ruyters daer toe mocht geuen,
Hoe mocht ghi dan bliuen teghen staende voor den minste{n} drossaet, van eenen mijns Heeren ondersaten? Oft verlaet ghi v op Egypten, om der waghens en{de} der ruyters wille,
Meynt ghy dat, dat ic sonder den HEERE op ben ghetrocken, dat ic dese stede soude bederue{n}?
Die HEERE heuet mi geheeten, trect op in dat lant, ende verderuet. Doen sprack Eliachim Helkias sone, ende Sobna ende Ioach tot Rapsacen, Spreket met uwen knechten in Syrijssche tale, Want wi verstaent, ende en spreect niet met ons in Iootscher talen voor des volcs oore{n}, dat opter mueren is,
Maer Rapsaces antwoorde, ende sprack tot hen, Heeft mijn heere mi dan tot uwen heere, ofte tot v ghesonden, dat ick aldusdanighe woorden soude spreken? Ia meer totten mannen dye op dye mueren sitten, dat si met v haer eygen mist souden eten, ende haer pisse drincken.
Alsoo stont Rapsaces, en{de} riep met luyder stemmen in iootscher talen, en{de} sprac, segge{n}de, Hoort dat woort des groote{n} conincs des Conincs van Assyrien,
Soo seyt die coninck En laet v Ezechias niet verleide{n}, Wa{n}t hi en mach v niet verlossen van mijnder ha{n}t,
ende en laet v niet vertroosten op den HEERE, dat hi seyt, Dye HERE sal ons verlossen, en{de} dese stadt en sal niet in des conincs hant va{n} Assyrien gegeuen worde{n},
En wilt na Ezechiam nyet hooren, Want aldus spreect dye coninck van Assyrien. Doet aen mi dat v nut is en{de} coe{m}t tot my wt, en{de} laet elck van sinen wijnstock, en{de} van sinen vijchboom eten, en{de} van zijnder fonteinen drincke{n},
tot dat ic come, en{de} hale v in een lant dat uwe{n} lande ghelijc is, in een vruchtbaer lant, daer coren, most, broot, wijnberge{n}, olijfboome{n}, olie, en{de} honich in is, so suldy leue{n}dich bliue{n}, en{de} niet steruen, En wilt niet hooren na Ezechiam, want hi verleyt v, dat hi seyt, die HERE sal ons verlossen,
Hebben ooc die goden der heydenen, een yeghelijck zijn lant verlost van des Conincs van Assyrien ha{n}t?
Waer zijn dye gode{n} tot Hemat en{de} Arphat? Waer zijn die gode{n} tot Sepharuaim, Ana, en{de} Aua? Hebben si Samaria ooc verlost van mijnder ha{n}t?
Waer is een Godt onder alle goden vanden lande, die zijn lant van mijnder hant verloste? dat die HERE ierusalem van mijnder ha{n}t soude verlossen?
Dat volck sweech stille, ende en antwoorde hem niet, Want die coninc hadde gebode{n}, ende gheseyt, En antwoort he{m} niet,
Doe{n} qua{m} Eliachim Helkie des hofmeesters sone, en{de} Sobna die scriuer, en{de} ioach Asaphs sone die Cancellier tot Ezechiam met geschoerde cleederen, ende bootschapten hem die woorden van Rapsaces.
DOen die coninck Ezechias dat hoorde schoerde hi zijn cleedere{n}, en{de} dede eenen sack aen, ende ghinc in des HEREN huys,
ende sant Eliachim de{n} hoefmeester en{de} Sobna den sriuer mette{n} ouersten priestere{n} met sacken ghecleet, totten prophete Esaiam Amos sone,
ende si sprake{n} tot he{m}, So seyt Ezechias, Dit is eenen dach des drucs, en{de} berispinge, en{de} Gods lasteringe, Die kindere{n} zijn aen die geboorte gecome{n}, en{de} die vrouwe die in arbeyt ghaet, en heeft gheen macht om te baren,
Oft misschien die HEERE v Godt wilde alle Rapsaces woorden hooren, dyen zijn Heere die coninc van Assyrien gheseynt heuet, schimp te spreke{n} de{n} leuende{n} Godt, en{de} te scelde{n} met woorde{n}, die die HERE v God gehoort heeft, so doet v geb{et} op voor douerbleuene die noch voor handen zijn geuonde{n}.
Ende doen des conincs Ezechias knechte{n} tot Esaiam quamen,
so sprack Esaias tot he{n} Also segt uwen Here, Aldus spreect die HERE, en wilt niet vreesen voor die woorde{n} die ghi gehoort hebt, daer mede mi des conincs va{n} Assyrien knapen ghelastert hebbe{n},
Siet ick sal hem eenen gheest laten gheuen, dat hi een gheruchte hooren sal, ende weder in zijn lant trecken en{de} sal hem door dat swaert vellen in zijn lant.
Ende doen Rapsaces weder qua{m} vont hy den coninck van Assyrien strijdende teghen Lobna, want hi hadde ghehoort dat hy van Lachis getrocke{n} was,
En{de} hi hoorde va{n} Tharacha den coninc der Moore{n}, Siet, hi is wt getrocken om tegen v te strijde{n}, Doen keerde hi hem omme, en{de} sandt boden tot Ezechia{m} ende liet hem seggen,
Alsoo segt Ezechie de{n} coninck van Iuda, En laet v uwe{n} God niet verleyden, op dien dat ghy v verlaet, ende spreect, Ierusalem en sal niet in des conincs va{n} Assirien hande{n} gegeue{n} worden,
Wa{n}t ghy hebt selue gehoort wat dye coninghen van Assirien ghedaen hebben allen landen, ende die verdoruen, ende sout ghi verlost worde{n}?
Hebbe{n} die gode{n} die heydenen dye oock verlost, die welcke mijn vaders hebbe{n} verdoruen, Gozan Haran, Rezeph en{de} Edems kinderen, die tot Thelassar waren?
Waer is die coninck tot Hemath, die coninc tot Arphad, ende die coninc vander stadt Sepharuaim, Ana ende Aua?
En{de} doen Ezechias die brieuen vande{n} boden ontfaen ende gelesen hadde, ginc hi op totte{n} huyse des HEEREN, en{de} strectese wt voor de{n} HERE,
en{de} badt voor de{n} HERE, en{de} sprac, HERE God va{n} Israel ghi die ouer cherubim sidt, ghi zijt allee{n} god onder alle conincrijcke{n} opter aerde{n}, ghi hebt hemel en{de} aerde gemaect,
HERE buyget v oore{n}, en{de} hoort, doet uwen ooge{n} ope{n}, en{de} siet, ende hoort die woorden Sennacherib, die hier gesonde{n} heeft, schimpe te spreken de{n} leuenden God,
Het is waer HERE die coningen va{n} Assirien hebbe{n} die heydene{n} mette{n} swaerde vernielt, en{de} haer lant,
en{de} hebben haer goden int vier geworpen, Want het en waren gheen goden, maer wercken der hande{n} der menschen, va{n} hout ende steen, Daeromme hebben sise vernielt.
Maer nv HERE onse God helpt ons wt zijnder hant, op dat alle conincrijcke{n} der aerde{n} bekenne{n} dat ghi HERE alleen God zijt.
Doen sandt Esaias Amos sone tot Ezechiam, en{de} liet he{m} segghe{n}. So spreect die HERE die God van Israel. Al wat ghi tot my ghebeden hebt van Senacherib de{n} coninc va{n} Assirien dat heb ic ghehoort.
Dit ist dat die HERE tege{n} hem ghesproken heeft. Die maget dochter va{n} Zion veracht v en{de} bespot v, die dochter van Ierusalem scudt haer hooft achter v.
Wien hebdi bescimpt en{de} gelastert? Tege{n} wien hebdi v stemme verheue{n}? ghi hebt v ooghe{n} verheue{n} teghe{n} de{n} heylige{n} van Israel,
ghi hebt den HERE door uwe boden bescimpt en{de} geseyt. Ic ben door die menichte mijnder wagens op die hoochte der bergen geclomme{n} opte{n} siden van Libanon. Ic hebbe zijn hooghe cederboome{n}, en{de} wt ghelesen abeelen boome{n} af gehouwe{n}, en{de} ben gecome{n} aen die wterste herberge, en{de} die boome{n} des wouts vander wara{n}de{n} carmeli heb ic af gehouwe{n}.
Ic heb ghegrauen en{de} wt ghedroncke{n} die vremde wateren, en{de} hebbe metten solen mijnder voete{n} die beslote{n} watere{n} verdroocht
Maer en hebdi niet gehoort? Wat ic vanden beginne langhe te voren gedaen hebbe, en{de} vant beghinne heb ict bereyt? Maer nv heb ict laten comen, dat twistachtige vaste steden sullen vallen in eenen woesten steenhoop,
en{de} die daer inne woone{n}, sullen mat va{n} handen zijn, en{de} vreesen, en{de} hem scamen, ende sullen worde{n} als dat gras opten velde, en{de} als dat groene cruyt totte{n} hoy op die daken, dat verdorret eer dant rijp wort.
Ick wist te voren v wooninge, v wt en{de} in trecke{n}, en{de} v rasernie tege{n} mi.
Ghi hebt verbolge{n} geweest tege{n} mi, en{de} uwe{n} ouer moet is voor mijn oore{n} op geclomme{n}, so sal ic v eene{n} rinc aen v nuesen legge{n}, en{de} eene{n} breydel ae{n} v lippe{n}, ende sal v wederomme leyde{n} door de{n} wech daer ghi door ghecomen zijt.
En{de} dit si v o Ezechia een teeken. In desen iare etet wat ghi vint. In dander iaer, wat va{n} selfs wasset. Int derde iaer, zaeyt en{de} maeyt, en{de} plantet wijngaerden, en{de} eet haer vruchte{n}
En{de} wat ouer bleuen is van Iudas huys sal zijn wortel nederwaets wt laten, ende haers selfs vrucht dragen,
Want van Ierusalem sullen wtghaen die ouer ghebleuene, en{de} va{n} den berch Zion die behouden sal zijn. Dye toornige liefde des HEREN der heyrscare{n} sal dat doen.
Daeromme spreect die HERE vande{n} coninck van Assirie{n} aldus. Hi en sal in dese stat niet comen, noch ghenen pijl daer inne schieten, noch daer en sal ghenen scilt voor come{n} noch ghenen wal en sal hi daeromme legge{n}
maer hy sal den wech wederomme reysen, dien hi ghecomen is, ende en sal in dese stadt niet comen, die HERE seghet,
en{de} ic sal dese stadt beschermen, dat ick haer helpe, om minent wille, ende om Dauids mijns knechtes wille.
En{de} het is gebuert, dat die engel des HEREN quam en{de} voer inder seluer nacht wt, en{de} sloech inden legher van Assyrie{n}, hondert en{de} vijfentachtentich duysent manne{n}. En{de} als hi smorghens vroech op ghestaen was, sach hi daer al niet dan doode lichame{n}.
Also brack Sennacherib die Coninc van Assyrie{n} op, en{de} troc wech, en{de} keerde wederomme, en{de} bleef te Niniue
En{de} doen hi aenbadt in Nesrachs zijns gods tempel, So sloeghe{n} hem metten swaerde Adramelich en{de} Sarrazer zijn sonen en{de} si ontuloden int lant van Armenie{n}. En{de} zijn sone Assarhaddo{n} wert Coninc in zijn stede, en{de} regeerde voor hem.
OP die{n} tijt wert Ezecias doot sieck. En{de} die propheet Esaias Amos sone quam tot hem in, en{de} seyde tot hem. Aldus seyt dye HERE. Beschict v huys, Wa{n}t ghi sult steruen en{de} niet leuende bliuen.
Hi keerde zijn ae{n}sicht ter wandt en{de} badt totten HERE, ende sprac.
Och HERE, ic bidde, ghedenct doch, dat ic ghetrouwelijc voor v gewandelt hebbe inder waerheit, en{de} met volmaecter herte{n} en{de} heb ghedaen dat v behaecht, En{de} Ezechias weende met seer grooten ghescreye.
Ende doen Esaias noch niet thalf deel des voorhofs wt ghegaen en was, so gheschiede des HEREN woort tot hem en{de} sprac.
Keert wederom, en{de} segt Ezechie den leytsman mijns volcs. Aldus spreect dye HERE ws vaders Dauids God. Ic hebbe v gebet gehoort, en{de} uwe trane{n} gesie{n}, En{de} siet ic hebbe v gesont gemaect opte{n} derden dach suldy op gaen in des HEREN huys,
en{de} ick sal vijfthien iaer tot uwe{n} leuen doen, en{de} v en{de} dese stadt verlossen vande{n} Coninc van Assyrie{n}, en{de} dese stadt beschermen om mine{n} wille, ende om mijns knechts Dauids wille.
En{de} esaias sprac. Bre{n}ghet herwaerts een stuck vighen. En{de} doen sise brachten, leyden si die op den swere, en{de} hi wert ghesont.
Ezechias sprac tot Esaia{m}, welc sal d{at} teeke{n} wesen, dat mi die HERE ghesont sal make{n} en{de} dat ic in des HEREN huys op gaen sal, inde{n} derde{n} daghe?
Esaias sprac. Dat teeken suldi hebbe{n} vanden HERE dat die HERE doen sal dat hi ghesproken heeft. Wildi dat die scaduwe thien linien op climme, oft dat si so vele graden wederom keere?
En{de} Ezechias sprac. Tis lichtelijc te ghescieden, dat die scaduwe wasse thien linien, noch dat en wil ic niet, maer dat si thien graden achterwaerts te rugghe gae.
Doen riep die prophete esaias den HERE aen. Ende hi leyde wederom die scaduwe achterwaert te rugghe thien graden aen Achas wijser, dye si nederwaerts was ghegaen.
Tot dier tijt sant Merodach Balada{n}s sone, des Soons Balada{n} Coninc te Babilonien, brieuen en{de} ghiften tot ezechiam, want hy hadde ghehoort dat ezechias sieck gheweest was.
En{de} ezechias is verblijt geweest in haer toecoemste, en{de} thoonde hen die gheheele apoteke, siluer gout, specerie, en{de} saluen, ende dat harnas huys, ende vande{n} vaten, al wat in zijn scatten voor hande{n} was. Daer en was niet een woort in zijn huys, en{de} in zijnder geheelder heerscappie, dat hem Ezechias niet en thoonde.
Doen quam esaias die prophete totte{n} Coninc Ezechiam, en{de} sprac tot hem. Wat hebben dese luyden gheseyt? ende van waer zijn si tot v ghecomen? Ezechias sprac. Si zijn wt verren lande tot mi ghecomen van Babilonien.
Hi sprac. Wat hebben si gesien in uwe{n} huyse? Ezechias sprac. Si hebben al gesien wat in minen huyse is, ende daer en is niet in mijn schatten, dat ick hen niet ghethoont en hadde.
Doe{n} sprac esaias tot ezechiam. Hoort des HEREN woort,
Siet de daghen sullen comen, dattet al tot Babilonien wech ghedraghen sal worden wt uwen huyse, ende al wat uwe vaders verghadert hebben tot desen daghe toe, ende daer en sal niet ouer ghelaten worden, seyt die HERE.
Daer toe dye kinderen die van v comen, dye ghy winnen sult, sullen ghenomen worden, dat si gesneden camerlingen zijn souden in des Conincs van Babelonien palleys.
Ezechias sprack tot esaiam. Dat woort is goet dat die HEERE ghesproken heeft. En{de} sprac noch. Laetet alleen doch vrede ende warachticheyt zijn in mijn daghen.
Wat meer van Ezechia te seggen is, ende alle zijn stercheit, en{de} al wat hi gedaen heeft en{de} hoe hi de{n} viuer, en{de} die watergange{n}, daer mede hi water in die stadt geleyt heeft, ghemaect heeft. En is dat niet al gescreue{n} inden boecke der woorden der daghen der Coninge{n} van Iuda?
En{de} ezechias ontsliep met sine{n} vadere{n}, en{de} Manasse zijn sone wert Coninck in zijn stede, en{de} regeerde voor hem.
MAnasses was twaelf iaer oudt, doen hy Coninc wert, en{de} regeerde vijf en{de} vijftich iaer te Ierusalem. Sijn moeder hiet Haphiziba.
En{de} hi dede dat de{n} HERE mishaechde na die afgoden der heydenen, die de HERE voor die kinderen van Israels aensichte verdreuen hadde,
en{de} verkeerde hem, ende timmerde die hoochte{n}, die zijn vader ezechias hadde vernielt, ende rechte Baals outaer op, en{de} maecte boschkens ghelijck Achab die Coninc van Israel ghedaen hadde. En{de} aenbadt alderhande heyr vanden hemel, en{de} die{n}de hen,
En{de} timmerde outaren in des HEEREN huys, daer af dat die HERE gheseyt hadde. Ic sal minen naem te Ierusalem setten.
Ende hi timmerde alle den heyr des hemels outaren in beyde voorhouen van des HEREN huys,
en{de} liet sinen sone door dat vier ghaen, ende hadde acht op der voghele{n} sanck en{de} teekenen, en{de} hielt waersegghers en{de} teke{n}bedieders, om dat hi quaet voor de{n} HERE dede, ende hem tot gramscappen soude verwecken.
Hi sette ooc den afgod des boschkens, de{n} welcke{n} hi ghemaect hadde in des HEREN tempel, vande{n} welcken die HERE tot Dauid en{de} tot Salomon sine{n} sone gheseyt hadde In desen huyse en{de} te Ierusalem, die ic vercore{n} hebbe wt alle geslachte{n} va{n} Israel, sal ick mine{n} naem sette{n} eewelijc,
en{de} ic en sal Israels voet voortae{n} niet meer late{n} beweghe{n} vande{n} lande dat ic haere{n} vadere{n} gegeue{n} hebbe. Ist nochta{n}s also, dat si houde{n} en{de} doe{n} mette{n} wercken alle dat ic hen gebode{n} hebbe, en{de} na alle die wet, die hen mijn knecht Moyses geboden heeft.
Maer si en hoordender niet nae, maer si zijn verleyt van Manasse, dat si argher deden dan die heydenen, die de HERE voor der kinderen van Israel aensichte vernielt hadde.
Doen sprac die HERE door zijn knechten die propheten, segghende.
Om dat Manasses die Coninck van Iuda, dese grouwelijcheden heeft ghedaen, die argher zijn dan alle die grouwelicheden die die Amoriten ghedaen hebbe{n}, die voor hem gheweest zijn, en{de} heeft Iuda ooc doen sondighen aen zijn onsuyuerheden.
Daeromme seyt die HEERE die God van Israel aldus. Siet ic sal quaet ongheluc ouer Ierusalem en{de} Iuda brengen dat so wie, dat hoore{n} sal, die{n} sullen beyde die ooren tuyten,
en{de} sal ouer Ierusalem, dmeetsnoer van Samarien trecken, en{de} tgewichte van Achabs huys, ende sal Ierusalem wt schrabbe{n}, gelijcme{n} schrijftafelen plach wt te veghen, Ick salse wtuegende omwenden ende ick sal mijn griffie dicwils ouer haer strijcken,
En{de} ick sal sommighe van minen erfdeele ouer laten bliuen, en{de} die gheuen in haerder vianden handen, alsoo dit si eenen roof en{de} plucke worde{n} alder haerder viande{n}
Om dat si quaet gedaen hebben dat mi mishaechde, en{de} hebbe{n} volhert en{de} mi vertoornt van dien daghe aen, doe{n} ic haer vaders wt Egypten leyde, tot desen dach toe.
Hier en bouen storte Manasses veel onschuldichs bloets, tot dat Ierusalem totten monde vol wert, behaluen die sonde daer hi Israel mede dede sondige{n}, om dat hi quaet doen soude voor den HEERE.
Wat meer van Manasse te segghen is, en{de} al wat hi gedae{n} heeft, en{de} zijn sonden die hi dede, Siet, en is dat niet geschreue{n} inden boeck der woorden der dage{n} der coningen van Iuda.
Ende Manasses sliep met sinen vaderen, en{de} wert begrauen, inden hof, aen zijn huys, te wete{n}, inde{n} hof Oza, En{de} zijn sone Amo{n} wert coninc en{de} regeerde in zijn stede
Amon was twee ende twintich iaer out, doe{n} hi coninc wert, en{de} regeerde twee iaer te Ierusalem, Sijn moeder hiet Messulemet, Haruz van Iatba dochtere,
En{de} dede dat de{n} HEERE mishaechde, gelijc zijn vader Manasses ghedaen hadde,
en{de} wandelde in alle den wege dien zijn vader gewandlt hadde en{de} diende den onsuyuerheyde{n}, de{n} welcke{n} zijn vader gedient hade, ende aenbadtse
en{de} verliet den HEERE zijnder vaderen God ende en wandelde niet, in den wech des HEEREN.
En{de} zijn knechten leyden hem laghen, ende dooden den coninck in zijn huys,
Maer dat volck des lants versloech, alle die dat verbont metten eede teghen den coninck Amon ghemaect hadden. Ende si stelden Iosiam sinen sone coninck, in zijn plaetse.
Alle dinck wat Amon meer gedaen heeft, En is dat niet geschreuen, in den boeck der woorden der daghen der Coninghen van Iuda?
En{de} men begroef hem in zijn graf inde{n} hof Oza, Ende zijn sone Iosias wert coninck in zijn plaetse, ende regeerde voor hem.
IOsias was acht iaer out, doen hi coninc wert, en{de} regeerde eenen dertich iaer te Ierusalem, Sijn moeder hiet Idida Adaias van Besecat dochter,
en{de} dede dat den HEERE wel behaechde, en{de} wandelde in al zijns vaders Dauids wege, ende en weke niet noch ter rechter, noch ter slincker hant af.
En{de} int achtienste iaer des conincs Iosie sandt die coninck Saphan Azalia sone des soons Mesulam den scriuere in des HEEREN huys, ende sprack tot hem,
Ghaet op tetten grooten priester Helchiam, datmen tghelt smilte dat inden tempel des HEEREN geoffert is, ende dat die bewaerders der dueren vergadert hebben vande{n} volcke,
datme{n}t den arbeyders gheue, door die meesters van des HEEREN huys, en{de} die sullent gheuen den wercluyden die aen den tempel des HEEREN wercken, dat si vermaken, wat veruallen is aent huys,
te wete{n} den timmerluyden ende metsers en{de} deckers en{de} datmen hout, ende ghehouwen steenen coopen sal, om thuys te vermaken,
Maer datmen nochtans ghee{n} rekeninge van hen en neme, vande{n} ghelde dat onder haer handen gedaen wort, maer dat si dat opt gelooue handelen.
En{de} die hooghe priester Helchias sprack, totten scriuer Saphan, Ick hebbe dat wetboeck gheuonden int huys des HEEREN En{de} Helchias ghaf dat boeck Saphan, en{de} hi laest,
En{de} Saphan die scriuer quam totte{n} coninck en{de} seyde hem weder, dat hi hem beuolen hadde, en{de} sprack, Vwe knechten hebben dat gelt te samen gesmolte{n}, dat inde{n} huyse geuonden is, en{de} hebbent den arbeyders ghegeuen die gestelt zijn aen des HEREN huys,
Ock seyde Saphan die scriuer den coninc en{de} sprack, Helchias die priester ghaf mi een boeck, Ende als Saphan den boeck hadde ghelesen voor den coninck,
ende doen die coninck hoorde die woorden des wetboecs, schoorde hi zijn cleederen,
En{de} die coninck gheboot Helchie den priester, ende Ahikan Saphans sone, en{de} Achabor Michaias sone, en{de} Saphan de{n} scriuer, en{de} Asaia des conincs knechte, en{de} sprac,
Gaet henen ende vraecht de{n} HEERE raet voor mi, voor dat volck en{de} voor gheheel Iuda, van die woorden des boecks dat gheuonde{n} is, wa{n}t het is een groote verbolge{n}theyt des HEEREN die ouer ons ontsteken is, om dat onse vaders die woorden deses boecs niet gehoort en hebben, dat si gedaen hadde{n} al wat ons daer inne gheschreuen is.
Doen ghinck Helchias die priester, Ahikan, Achbor, Saphan, en{de} Asaia, tot der propheterssen Olda, Sellums Thecue soons wijf, des soons Harahas des wachters der cleedere{n}, en{de} si woonde{n} te Ierusalem int tweede deel,
en{de} si spraken met haer. Ende si antwoorde hen, Soo spreect die HEERE die God van Israel, Segt den manne die v tot mi ghesonden heeft,
siet, ick sal quaet ongeluc ouer dese stadt en{de} haer inwoonders bre{n}ghen alle die woorden der wet die die coninc van Iuda heeft ghelesen,
om dat si mi verlaten, en{de} andere{n} vremde{n} Goden offerhande ghedaen hebben, dat si mi vertoornen met al die wercken haerder hande{n}, Daeromme sal mijn verbolghentheyt haer, ouer dese plaetse ontsteken en{de} niet wt geblust worde{n}.
Maer den coninck van Iuda die v ghesonden heeft, om den HEERE raet te vragen, sult ghi aldus seggen, So seyt die HERE die God van Israel, Om dat ghi ghehoort hebt die woorden des boecs,
en{de} v herte veruaert is, en{de} ghi zijt verootmoedicht voor den HEERE, als ghi hoordet wat ick gesproken hebbe, teghen dese stadt en{de} haer inwoonders, dat si tot een verwoestinge en{de} eenen vloeck sullen zijn, en{de} hebt uwe cleederen gheschoort, en{de} hebt geweent voor mi, So heb ick v verhoort, spreect die HEERE
Daeromme sal ick v tot uwen vaderen verghaderen, dat ghi met vreden in v graf verghadert wordet, en{de} dat uwe ooghen niet en sien alle dat quaet ongheluck, dat ick ouer dese plaetse brenghen sal.
ENde si bootschaptent weder den coninc dat si geseyt hadde. En{de} tot hem zijn vergadert alle die ouders van Iuda en{de} Ierusalem,
en{de} die coninck ghinck op inden tempel des HEEREN ende alle die mannen van Iuda ende al dinwoonders van Ierusalem met hem priesters en{de} propheten, en{de} al tvolc beyde cleyn en{de} groot, en{de} men las voor haer ooren alle die woorden des boecs vande{n} verbont, dat inden huyse des HEERE gheuonden was,
En{de} die coninck ghinc staen op een trappe, en{de} maecte een verbont voor den HEERE, dat si den HEERE na souden volgen en{de} houden zijn geboden, getuygenisse en{de} zeden wt gheheelder zielen, dat si op soude{n} rechten die woorde{n} des verbonts, die geschreuen stonden in desen boec, En{de} al tvolc consenteerde in in dat verbont.
En{de} die coninc gheboot den hoogen priestere Helchie, en{de} den priesteren der tweeder oordine, en{de} de{n} duerwachters, dat si wte{n} tempel souden doen, alle die vaten die Baal en{de} den boschen en{de} alle den heyre des hemels gemaect waren, en{de} verbrandese buyten voor Ierusalem int dal Cedron, en{de} haer stof wert gedragen tot Bethel.
En{de} hi dede die waerseggers te niette, die welcke die coningen van Iuda gesticht hadden, om op die hoochten wierooc te roocken, in die steden va{n} Iuda, ende rontsom Ierusalem, Oock die wieroock aenstake{n} voor Baal, en{de} der Sonnen en{de} der Manen, en{de} den twaelf teekenen ende alle den heyre des hemels,
Ende dede dat boschken wten huyse des HEEREN voeren, buyten voor Ierusalem in die valleye Cedron, en{de} verbrandet aldaer en{de} maectet tot puluer, en{de} werp tstof, op die grauen der ghemeynder luyden.
En{de} hi brac af die huysen der wijfachtiger manne{n}, die inde{n} huyse des HEEREN waren, voor den welcke{n} die wiuen huysen wrachte{n}, als huyskens va{n}den boschke{n}s,
En{de} hi vergaderde al die priesters wten stede{n} van Iuda, en{de} veronreynichde die hoochten daer die priesters offerhanden dede{n} va{n} Gabaa tot Bersabee. En{de} brac die outaren in die poorte{n} af, inde{n} inganc der dueren van Iosua des stadtsprince, welcke ter slincker hant was, alsme{n} totter statpoorten ghaet.
Maer nochtans en clommen die priesters der hoochten noyt op totte{n} outaer des HEEREN te Ierusalem, maer si aten vanden ongeheefden broot, int midden van haeren broederen.
Hi ontsuyuerde oock dat Tophet, in dat dal der kindere{n} Hennon, op dat niema{n}t sine{n} sone ofte zijn dochter, den Moloch, door dat vier liet gaen,
En{de} dede die paerde{n} af, welck die coningen van Iuda, der Sonne{n} hadden geset, inde{n} inganc van des HEEREN tempel, omtrent Nathamelechs des camerlincs setel, die tot Pharuarim was, Maer die waghens der Sonnen verbrande hi met vier,
en{de} die outare{n} die opten daken va{n} Achaz eetcameren waren, die die coningen van Iuda gemaect hadden, En{de} die outaren die Manasses ghemaect hadde, in die twee voorhouen van des HEEREN tempel, brac de coninck af, En{de} liep van daer, en{de} wierp haer stof in die beke Cedron.
Oock die hoochten die voor Ierusalem ware{n} ter rechter hant aende{n} berch der vertoornissen die Salomon die coninck va{n} Israel getimmert hadde Astaroth den afgod van Sidon, Ende Camos den vertoornisse van Moab en{de} Melchom die afgrijselijcheden der kinderen Ammon, veronreynichde die Coninc,
ende brac die calomne{n} der beelden, en{de} royede wt die boschkens, en{de} veruulde haer plaetse met mensche{n} dootbeendere{n}.
Hier en bouen den outaer die te Bethel was, ende die hoochte dye Ierobeam ghemaect hadde Nabaths sone, dye Israel dede sondigen, den seluen outaer brack hi af, ende die hoochte, en{de} maectese tot stof, ende verbernde dat boschken.
Ende Iosias keerde hem omme, ende sach die grauen die op den berch waren, ende sandt wech ende liet die beenen wt den grauen halen, ende verbrandese opten outaer ende veronreynichde dyen, naden woorde des HEEREN, dat die man Gods wtgeroepen hadde, dye dese selue woorden voorseyt hadde.
En{de} hi sprack, Wat titel is dat, dien ick hier sie? En{de} die luyden vander stadt sprake{n} tot he{m}, Tis dat graf des man Gods, die va{n} Iuda quam, ende voorseyde dese woorden, die ghi gedaen hebt tegen de{n} outaer te Bethel,
Ende hi seyde, Laet hem ligghen, nyemant en roere zijn ghebeente. Alsoo bleuen zijn ghebeenten ongeroert metten gebeenten des propheten, die van Samarien ghecomen was.
Hy dede oock wech alle dye huysen der hoochten inden steden van Samarien, welcke die Coninghen van Israel gemaect hadden, om den HEERE te vertoornen, en{de} dede met hen in alle maniere, so hijt tot Bethel ghedaen hadde.
Ende hi doode alle dye priesters der hoochten die daer ware{n}, op die outaren, ende verbernder also mensche{n} beenen daer op, en{de} quam weder te Ierusalem.
Ende hi geboot den volcke, ende sprack, Houdt den HEERE uwen Gode paeschen so dat geschreuen staet inden boeke des verbonts,
Want daer en was gheene{n} Paessche{n} also ghehouden als desen, van der rechters tijt aen die Israel gheoordeelt hebben, ende in alle den tijden der Coninghe{n} van Israel ende der coninghen van Iuda,
ghelijck int achthienste iaer des Conincs Iosie, desen Paesschen wert ghehouden den HEERE te Ierusalem.
Ooc veechde Iosias wt alle die waerseggers, teekenbedieders, en{de} beelden der afgoden, en{de} alle onsuyuerheden, en{de} alle grouwelen, die inden lande van Iuda en{de} Ierusalem waren, op dat hi die woorde{n} der wet op soude rechten, die gheschreuen stonden inden boeke, dat Helchias dye priester inden huyse des HEEREN gheuonden heeft.
Sijns ghelijcken en was voor hem gheen Coninc gheweest, die also wt geheelder herten, wt geheelder zielen, wt allen crachten hem totten HEERE bekeerde, na alle die wet Moysi, en{de} na hem en quam zijns ghelijc niet op
Nochtans en keerde hem dye HEERE niet vander verbolghentheyt zijnder grooten gramschapen, daer mede hi ouer Iuda veroornt was, om alle dye verweckinghe, daer mede dat hem Manasses verwect hadde.
Ende die HEERE sprack, Ick sal oock Iuda van mijnen aensichte wech doen, gelijck ick Israel wech gedaen habbe, ende ick sal dese stadt verworpen, die ic vercoren hadde, te weten Ierusalem, ende dat huys daer ick af geseyt hebbe, Minen naem sal daer zijn.
Wat meer van Iosia te seggen is en{de} alle wat hi gedaen heeft, En is dat niet gheschreuen inden boeck der woorden der dage{n} der Coninghen van Iuda?
Tot zijnder tijt troc Pharao Nechao die Coninck va{n} Egipte{n} op, tegen den Coninck van Assirien aen dwater Euphrate{m}, Maer die coninck Iosia troc hem tegen en{de} is verslaghen te Mageddo, doen hi hem ghesien hadde,
en{de} zijn knechten voerde{n} hem doot va{n} Mageddo, en{de} brachten hem te Ierusalem, en{de} begroeuen hem in zijn graf, En{de} dat volc vanden lande nam Ioachas Iosie sone, en{de} salfde hem, en{de} maecte hem Coninck in zijns vaders stede.
Drientwintich iaer was Ioachas oudt, doen hi coninc wert, en{de} regeerde drie maenden te Ierusalem. Sijn moeder hiet Hamutal een dochter Ieremie van Lobna,
en{de} dede quaet dat den HEERE mishaechde, ghelijck zijn vaders gedaen hadde{n}.
En{de} Pharao Nechao nam hem geuange{n}, en{de} bont hem te Reblata, dwelcke leit inden lande Hemath op dat hi te Ierusalem niet regere{n} en soude, En{de} hi schatte tlant ho{n}dert po{n}t siluers en{de} een po{n}t gouts,
En{de} Pharao Nechao stelde Eliachim Iosie sone conincs in zijnk vaders plaetse, en{de} keerde sinen naem Ioakim, Maer Ioachas na{m} hi en{de} bracht he{m} in Egipte{n}, aldaer sterf hi.
En{de} Ioachim gaf dat siluer en{de} gout Pharao, als hi scattede dat lant, eenen yegelike{n} sonderlinge, om dat si siluer soude{n} geue{n} naer Pharaos beuel, Elcke{n} naer zijn vermogen schatte hi aen siluer en{de} gout, onder dat volc inde{n} lande, dat hi Pharao Nechao gaf
Ioachim was vijfentwintich iaer oudt, doe{n} hi coninc wert, en{de} regeerde elf iaer te Ierusalem, Sijn moeder hiet Sebida, Phadaia va{n} Ruma dochter,
en{de} dede quaet dat de{n} HERE mishaechde, gelijc zijn vaders gedae{n} hadden
TOt zijnder tijt trock op Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonien, en{de} Ioachim wert hem onderdanich drie iaer, en{de} hi wert wederomme wederspannich tegen he{m}
En{de} die HEERE liet roouers om he{m} come{n} wt Chaldee{n} wt Syrie{n}, wt Moab, en{de} wt Ammons kinderen, en{de} lietse in Iuda comen, op dat si he{m} te niet souden doen, naden woorde des HEEREN, dat hi gisproken had door zijn knechten die propheten.
Ende dit is geschiet door dat woort des HEEREN tegen Iudam, om dat hise van sinen aensichte soude wech doen, om alle Manasses sonde{n}, dye hi ghedaen hadde,
Ooc om des onsculdige{n} bloets wille, dat hi storte, en{de} maecte Ierusalem vol met onschuldige{n} bloede, en{de} om dese rede{n} en{de} wildet die HERE niet vergeue{n}.
Wat meer te seggen is van Ioachim, en{de} alle wat hi gedaen heeft, en is dat niet gescreuen inden boeck der woorde{n} der dagen der coninghen van Iuda? En{de} Ioachim sliep met sinen vadere{n},
en{de} zijn sone Ioachin wert coninc en{de} regeerde in zijn plaetse,
En{de} die coninc van Egipten en troc niet, meer wt sinen lande, Want die coninc van Babilonie{n} hadde hem genomen alle wat des conincs van Egipten was, van dye beke van Egypten aen totten water Euphraten toe.
Ioachin was achthien iaer oudt, doe{n} hy coninc wert, en{de} regeerde drie maende{n} te Ierusalem, zijn moeder hiet Nehosta, een dochter va{n} Elnata{n} va{n} Ierusalem,
en{de} dede quaet dat den HEERE mishaechde, ghelijck zijn vader ghedaen hadde.
In dier tijt trocken Nabuchodonosor des conincs van Babilonien knechten op te Ierusalem, en{de} die stadt is omringet met bolwerck.
En{de} Nabuchodonosor qua{m} totter stat met zijn knechten, om dat hise bestorme{n} soude,
Maer Ioachim die coninc va{n} Iuda ginc wt totten coninc van Babilonien, met zijnder moeder, met sinen knechten, met sinen ouersten princen en{de} camerlinghen, En{de} die Coninck van Babilonien ontfinck hem int achtste iaer zijns conincrijcs.
Ende hi nam van daer wt alle die schatten vaten des HEEREN huys, ende des conincs huys, ende sloech in stucken alle die gulden vaten die Salomon die coninc van Israel ghemaect hadde inden tempel des HEEREN, so die HERE gesproken hadde,
en{de} voerde gheheele Ierusalem wech al die prince{n} en{de} vrome des heyrs, tien duysent manne{n} inder geuanckenissen, en{de} al die constenaren en{de} goutsmeden, en{de} en liet daer niet bliuen, dan tslechtste volck des lants.
En{de} hi voerde Ioachin wech ouer tot Babilonien, des conincs moeder, des conincks huysfrouwen, en{de} zijn ghesneden camerlingen, daer toe die rechters inden lande leyde hi oock gheuangen van Ierusalem tot Babilonien,
en{de} wat der vromer luyden waren seuen duysent, en{de} die constenaren en{de} goutsmeden duysent, alle starcke crijschmannen, En{de} die coninck va{n} Babilonien brachtse tot Babilonie{n}.
En{de} die coninc van Babilonien maecte Mathathia{m} zijns vaders broeder tot eene{n} coninc in zijn stede, en{de} veranderde sine{n} nae{m} Zedechia.
Zedechias was .xxi. iaer out doe{n} hi coninc wert, en{de} regeerde te Ierusale{m} elf iare{n}, Sijn moeder hiet Hamital een dochter Ieremie va{n} Lobna,
En{de} hi dede quaet dat de{n} HEERE mishaechde, also Ioachim gedaen hadde,
Die HERE was toornich ouer Iuda en{de} Ierusalem, tot dat hise wech soude worpen van sinen aensichte. En{de} Sedechias ghinc af vanden coninck van Babilonien.
ENde tgeuiel int negenste iaer zijns conincrijcks opte{n} .x. dach der thiender mae{n}t dat Nabuchodonosor de coninc va{n} Babilonie{n} en{de} alle zijn heyr te Ierusalem quam, en{de} si legerden hen daer tegen, en{de} timmerde bolwercken rontsomme die stadt,
En{de} die stadt was belegert tot int elfste iaer des conincs Zedechie.
Maer inde{n} negensten dach der mae{n}t wert de{n} honger sterc in die stadt, also dat dat volck des lants niet teten en hadde.
En{de} die stadt wert gebroken, en{de} al die crijsmanne{n} vluchtede{n} bider nacht door de{n} wech vander poorte{n}, tussche{n} die twee muere{n} die tot des conincs hof gaet, Maer die Chaldee{n} lagen om die stadt. En{de} Sedechias vloot daerom door den wech totte{n} vlacken velde der woestine{n},
Maer theyr vande{n} Chaldeen veruolchde den coninc, en{de} vinge{n} he{m} int vlac velt tot Iericho, en{de} die oorloochs luyde{n} die bi he{m} ware{n}, die werde{n} va{n} he{m} verstroeyt,
en{de} si grepe{n} de{n} coninc, en{de} leyde{n} he{m} op totte{n} coninc va{n} Babilonien te Reblatha, En{de} hi sprack met he{m} va{n} rechte
En{de} hi doode Zedechie kinderen voor zijn oogen, en{de} Zedechias oogen groefde hi wt, en{de} bo{n}dt he{m} met ketene{n}, en{de} leide he{m} tot Babilonie{n}.
Inde{n} seuenste{n} dage der vijfster maent, dat is dnegentie{n}ste iaer des conincs va{n} Babilonie{n} qua{m} NabusarAda{n} die velthooftma{n} des heyrs, een dienaer van den coninck van Babilonien tot Ierusalem,
ende verbrande dat huys des HEEREN, ende dat huys des conincs, ende al die huysen te Ierusalem, ende al de groote huysen verbrande hi metten viere,
En{de} dat geheele heyr der Caldeen dat metten hoefmeester was brac die mueren rontsomme Ierusalem,
Maer dat ander volc dat in die stadt ghebleuen was, en{de} die totten coninck van Babilonien vielen, en{de} dat ander ghemeyne volck voerde Nabusar Adan die hoefmeester wech,
En{de} vanden alderslechste{n} vande{n} lande, liet die hoefmeester wijngardeniers ende ackerluyden.
Maer die metalen calomnen die inden tempel des HEEREN ware{n}, en{de} die stuenselen, en{de} die metalen zee, dye inden huyse des HEEREN was, braken die Chaldee{n} ende voerden dat metael te Babilonie{n},
en{de} die metalen potten, die schuppen, messen, lepelen, ende alle metalen vaten, daerme{n} mede diende, name{n} si wech,
Daer toe na{m} die hoefmeester die wieroock vaten, en{de} die beckens, ende al wat gulden oft siluere{n} was,
twee calomne{n}, een zee, ende die stuenselen die Salomon ghemaect hadde totten huyse des HEEREN, Dat metael en was niet te weghen van allen dese vaten.
Een calomne was achtien ellen hooch, en{de} haeren knoop daer op, die was oock metalen, ende drie ellen hooch, ende dat verheuen wert, ende die granaet appele{n} aende{n} knoope rontsomme waren al metalen, Op dye maniere was ooc die andere calomne, met den verheuen wercke.
Ende die hoefmeester nam den priester Seraia vander eerster oorden, ende de{n} priester Sephania, vander anderder oordene, ende drie duerwachters,
ende eenen camerlinck wt der stadt, die gheset was ouer die oorloochs mannen, Ende ooc vijf mannen die ghestadelijcken voor den coninc waren, die inder stat gheuonden werden, ende Sopher die velt hooftman die dat volc inden lande leerde oorloghen, Ende noch tsestich mannen vanden volcke vande{n} lande die inden steden gheuonden werden,
dese nam Nabusar Adan dye hoefmeester, ende hy brachtse totten coninck van Babilonien, te Riblath,
Ende die coninc van Babilonien die sloechse doot, tot Riblath inden lande Hemath, Alsoo wert Iuda wech gheuoert wt zijn eyghen lant.
Maer ouer dat ouergebleuen volc inde{n} lande Iuda dat Nabuchodonosor de coninc van Babilonien ouer liet, sette hy Godalia{m} Ahikam sone des soons Saphan.
Doen nv alle des crijschuolcs hooftluyden si ende die mannen hoorden, dat die coninck van Babilonien Godoliam gheset hadde, quamen si tot Godoliam te Maspha, te wetene, Ismael Nathania sone, ende Iohanna{n} Karea sone, en{de} Sarias Tanhumeth sone die Netophatijt, ende Iasanias Machathi sone met haeren mannen,
Ende Godolia swoer he{n}, en{de} haere{n} manne{n}, en{de} sprack tot he{n} En ontsiet v niet den Chaldeen onderdanich te zijn, ende blijft int lant, ende zijt den coninck van Babilonien onderdanich, soo salt v wel ghaen.
En{de} het is geschiet inder seuenster mae{n}t dat Ismael Nathanie sone, des soons Elisama vande{n} coninclijcke{n} geslachte qua{m}, en{de} thien mannen met he{m}, ende si sloeghen Godolia{m} doot, daer toe die Ioden en{de} Chaldeen die bi hem waren te Maspha.
Doen stont alle dat volc op, beyde cleyn ende groot, en{de} douerste des oorloochs, en{de} quamen in Egypten, want si vreesden die Chaldeen.
Maer het is gheschiet inden seuenendertichsten iaer, na dat Ioachim die coninc va{n} Iuda wechgheleyt was inden seuenentwintichsten dach der twaelfster maent, hief Euil Merodach die coninc tot Babilonien inden eersten iaer zijns conincrijcs, dat hooft Ioachim des conincs van Iuda wt de{n} kercker,
ende sprac vriendelijck met hem, ende hi settede sinen stoel bouen de{n} coninclijcke{n} stoel der coninghen die bi hem waren te Babilonien,
ende veranderde die cleedere{n} zijnder gheuanckenissen die hy inden kercker ghehadt hadde. En{de} hi adt altoos voor hem zijn leefdaghe lanck voor sinen aensichte,
ende sette hem zijn deel datmen hem altoos ghaf vande{n} coninck, op elcken dach, zijn gheheel leuen lanck.
ADam, Seth, Enos,
Cainan Mahalaleel, Iared,
Enoch, Matusalem, Lamech,
Noë, Sem, Cham, Iaphet.
Iaphet kinderen zijn, Gomer, Magog, Madai, Iauan, Thubal, Mosoch, Thiras.
Gomer kindere{n} zijn, Ascanes, Riphat, Thogerma.
Iaua{n} kinderen zijn Elisa, Tharsisa, Chetim, Dodanim.
Cham kinderen zijn, Chus, Mizraim, Phuth, Canaan.
Chus kinderen zijn, Saba, Heuila, Sabatha, Regma, ende Sabatheca. Regma kinderen zijn, Saba ende Dadan.
Chus wan Nemroth, die beghonste machtich te zijn opter aerden.
Misraim wan Iudim, Anamin, Lahabim, Nephtuhim,
Phetrusim, Casluhim, Vanden welcken zijn wtghecomen die Philistiim en{de} Caphturim.
Canaan wan Zidon, sinen eersten sone, Hetheum,
Iebuseum, Amoreum, Gergeseum,
Heuieum, Aracheum, Asineum,
Aruadeum, Zemareum, en{de} Hematheum.
Sems kinderen zijn dese, Elam, Assur, Arphaxad, Lud, Ara{m}, Hus, Hul, Gether en{de} Mosech,
Ariphaxat wan Sale, Sale wan Heber.
Heber werden twee sonen gheboren Die eene Phaleg, om dat tot zijnder tijt dat landt ghedeylt wert, ende sine broeder hiet Iectan.
Iectan wan Elmodad, Saleph, Hasormoth, Iare,
Hadura{m}, en{de} Vsal, Decla,
Ebal, Oock Abimael, Saba,
Ophir, Heuila, en{de} Iobab, dat zijn alle Iechans kindere{n}.
Sem Arphaxat, Sale,
Heber, Phaleg, Ragu,
Serug, Nachor, Thare,
Abram, dese selue is Abraham.
Abrahams kinderen zijn, Isaac ende Ismael.
Ende dit zijn haer afcoemsten, Ismaels eerste sone, Nabaioth, Cedar, Adbeel, Mabsan,
Masma, ende Duma, Massa, Haddar, Thema,
Iethur, Naphis, Cedma, dat zijn Ismaels kinderen.
Cetura kinderen der kislapersse Abraham, die si baerde, Samram, Iacsan, Madan, Madian, Iesbac, Sue. Maer Iaksan kinderen zijn Saba, en{de} Dadan Dada{n} kinderen zijn, Asurim, ende Lathusim, ende Labomin
Madia{n}s kindere{n} zijn, Epha, Epher Enoch, Abida, Eldaa, Dat zijn alle kinderen van Cethura.
Abraham wan Isaac. Isaacs kindere{n} zijn Esau ende Israel.
Esaus kinderen zijn, Eliphas, Raguel, Iehus, Iaelam, Chore.
Eliphas kinderen zijn, Theman, Omar, Zephi Gaetham, Cenas, Themna, Amaleck.
Raguels kinderen zijn, Nahath, Sara, Samma, ende Messa.
Seyrs kinderen zijn, Lothan, Sobal, Zebeon, Ana, Dison, Eser, Disan.
Lothan kinderen zijn, Hori, Homan, en{de} Thamna was Lothans suster.
Sobals kinderen zijn, Alia{n} Manahath, Ebal, Sephi, Onam. Sebeons kinderen zijn, Aia ende Ana. Ana kinderen Dison.
Dison kinderen zijn, Hamaram, Eseban, Iethran, Charam.
Ezor kinderen zijn, Balaan, Saauan, Iachan. Disans kinderen zijn, Hus ende Aram.
Die zijn die coninghen die geregeert hebben inden lande Edom, eer dan eenich coninck regeerde onder die kindere{n} van Israel, Bale Beors sone, ende sine stadt hiet Denaba,
Ende Bale sterf, en{de} in zijn stede regeerde Iobab, Sare van Bozra sone.
Ende doen Iobab sterf, wert coninc in zijn plaetse Husan, wt der Themaniten lande.
Ende Husam sterf ooc, en{de} doen wert coninc in zijn stede Hadad, Badad sone, die die Madianiten sloech, in der Moabiten veldt, ende sine stadt hiet, Auith.
Doe{n} Hadad sterf wert coninc in zijn plaetse, Semla van Masereck
Ende Semla starf oock, ende daer wert coninck in zijn stede Saul van Rehoboth die aent water ghestelt is.
Doen Saul starf wert coninck in zijn stede Baal Hanan die sone Achobor.
Maer die is ooc gestoruen en{de} doen wert coninc in zijn plaetse Adad en{de} sine stadt hiet Phaie, en{de} zijn wijf hiet Mehetabeel Maered dochter, der dochter Mezahab.
Doe{n} Adad sterf werdender hertoge{n} tot Edom, in der coningen plaetse, Hertoech Thamna, hertoech Elua, Hertoech Iethet
Hertoech Oolibama, Hertoech Ela, Hertoech Phinon,
Hertoech Cenas, Hertoech Theman, Hertoech Mabzar,
Hertoech Magdiel, Hertoech Iram, Dat zijn die Hertoeghen tot Edom.
DIt zijn die kindere{n} van Israel, Ruben Simeon, Leui, Iuda, Isachar, Sabulon,
Dan, Ioseph, BenIamin, Nephthalim Gad, Aser.
Die kindere{n} van Iuda zijn Her en{de} Ona{n}, Sela, Die drie werden hem gheboren van Sua dochtere die Cananitinne. Her Iuda eerste gheborene sone, was quaet voor den HEERE, daeromme doode hi hem.
Thamar zijns soons wijf baerde hem Phares ende Zare, alsoo dat alle Iuda kinderen viue waren.
Pharez kinderen zijn Hezron en{de} Chamul
Zare kinderen zijn Zamri, Ethan, Hema{n}, Chalcol, Dara, dier oock alle is viue.
Charim kinderen zijn, Achar die welcke Israel verstoorde, en{de} sondichde in die diefte des verbannens.
Ethans kinderen Azarias
Hezron kinderen die hem gebore{n} zijn, Ierameel, Ram, Calubai, die selue is Caleb
Ram wan AmmiNadab. AmmiNadab wa{n} Nasson, den prince der kinderen Iuda.
Naason wan Salmon. Salmon wan Boos.
Boos wan Obed. Obed wan Isai.
Isai wan sinen eersten sone Eliab, AmiNadab den anderen, Sammaa den derden,
Nathanael de{n} vierden, Raddai den vijfsten,
Ozem den sesten, Dauid den seuensten,
Ende haer susteren waren Saruia ende Abihaal. Saruia kindere{n} zijn, Abisai, Ioab, Azeel, die drie.
Abigail baerde Amasa, Amasa vader was Iether een Ismaelijt.
Chaleb Hezron sone nam Asuba tot een wijf, en{de} wan Ieroth, Ende dit zijn der seluer kinderen, Iasar, Sobab, ende Ardon.
Maer doen Asuba sterf, nam Caleb, Ephrat, die baerde hem Hur.
Hur baerde Vri. Vri baerde Bezeleel.
Daer na besliep Hezron Machir dochter Galaads vader, Ende hi namse doen hi tsestich iaer out was, en{de} si baerde hem Sehub.
Sehub bracht voor Iair, en{de} hi hadde drientwintich steden, inden lande van Galaad,
Ende hi nam Gessur ende Aram, die stedekens Iair, daer toe Cenath met haere dochteren, tsestich steden, dat zijn alle Machir kindere{n}, Galaads vader,
Na dat Hezron ghestoruen was is Caleph ingegaentot Ephrata, En{de} Hezron hadde een huysrouwe Abia die he{m} baerde Assur Thecue vader.
Ierahmeel Hezron eerste sone zijn kinderen geboren, zijn eerste geboren Ram, Buna, Aran, en{de} Ozem, en{de} Ahia.
En{de} Ierachmeel hadde noch een ander wijf, die hiet, Atara, die was Onam moeder,
Maer die kinderen Ram Ierameel eerstegheboren sone zijn, Maas, Iamin, ende Achar.
Onam hadde kinderen, Samai, en{de} Iada{n} Samai kinderen zijn, Nadab ende Abisur.
Abisur wijf hiet Abihail, die baerde Achaban en{de} molid.
Nadab kinderen zijn Saled en{de} Appaim. En{de} Saled sterf sonder kindere{n}.
Maer Apaim sone was Iezi. Die selue Iezi wan Sesan. Maer Sesan wan Oholi.
Die kinderen Iada des broeders Samai, zijn Iether ende Ionathan. Maer Iether sterf sonder kenderen.
Maer Ionathan bracht voort Phaleth, ende Sisa. Dat zijn Ierahmeel kinderen.
Sezan en had gheen sone{n} maer dochteren, ende eenen Egiptsche{n} knecht, die hiet Ieraha,
ende Sesan ghaf hem zijn dochtere tot eenen wiue, die baerde he{m} Athai.
Athai wan Nathan. Nathan wan Sabad.
Sabad wan Opheal. Opheal wan Obed.
Obed wan Iehu. Iehu wan Asaria{m}.
Asarias wa{n} Halez. Halez wan Elleasa.
Elleasa wan Sissemai. Sissemai wan Sellum.
Sellum wan Iekamiam. Iekamias wan Elisama.
Chalebs kinderen Ierahmeel broeders zijn, Mesa zijn eerste sone, die is Siph vader, ende der kinderen Moresa, des vaders Hebron.
Hebron kinderen zijn, Core, Thaphua, Rekem, en{de} Samma.
Samma wan Raham, Ieracham vader. Rekem wan Samaiz.
Samai sone hiet Maon. Ende Maon was Gethzur vader.
Epha Calebs bislapersse baerde Hara{n}, Mosa, ende Gases. Hara{n} wan Gases.
Iahdai kinderen zijn, Regom, Ioatha{m}, Gesem Phaleth, Epha, en{de} Saaph.
Maer Maacha Chalebs bislapersse baerde Saber en{de} Tharhana,
Maer Saaph baerde ooc Madmana vadere, ende Swa Machbena vadere, ende Gabaam vader. Maer Chaleb dochter was Achsa.
Chalebs kindere{n} zijn dit, Vr sone die eerste sone van Ephrata, Sobal Kariath Iarim vader,
Salma Bethleem vader, Harich Bethgader vader.
Ende Sobals des vaders Cariath Iarim hadde kinderen, die saghen die helft der rusten,
van die maesschapen te KiriathIarim waren die Iethriten, Puthiten, Semathiten en{de} Masreaiten. Van desen zijn oock ghecomen die Zarathite{n} ende Esthaoliten.
Salma kindere{n} Bethleems vader, en{de} die Netophathiten, die croone des huys Ioabs, ende die helft der rusten va{n} Sara.
En{de} dat maesschap der schriuers, die te Iabes woonden, Singhende en{de} gheluyt makende, ende in die tabernaculen woone{n}de Dit zijn die Cyniten comende van die hitte des vaders, vanden huyse Rechab.
MAaer Dauid hadde dese kinderen, die hem tot Hebron gheboren zijn, Die eerste Ammon van Achinoem die Israelitinne. Die tweede Daniel van Abigail der Carmelitinne.
Die derde Absalom die sone van Maacha, die dochter van Tholmai, des conincs tot Gessur. Die vierde Adonias, Hagith sone.
Die vijfste, Saphatia, van Abital. Die seste Iethream va{n} zijnder huysfrouwe Egla.
Dese sesse zijn hem gheboren tot tot Hebron, aldaer hi regeerde seuen iaer, ende ses maenden. Maer tot Ierusalem regeerde hi driendertich iaeren.
Maer dese zijn hem gebore{n} te Ierusalem Simaa, Sobab, Nathan, en{de} Salomon, die vier van Bethsabee, vander dochter Ammiel,
Daer toe Iebahar, Elisama,
Eliphaleth, Noge, Naepheg, Iaphia,
en{de} ooc Elisama, Eliada, Elipheleth, die negen,
Dat zijn alle Dauids kinderen, behaluen die der bislaperssen kinderen waren, Ende si hadde{n} Thamar die haer sustere was.
Salomons sone was Roboam, dies sone Abia wan Asa, van welcken gheboren was Iosaphat
Ioram vader, welcke Ioram wan Ochosiam, wt den welcken ghesproten is Ioas,
En{de} die sone van desen Amasias heeft ghewonnen Azariam, Maer Ioatham Azarias sone heeft gewonnen
Achas Ezechias vaders, vanden welcken gebore{n} is Manasses,
Maer Manasses heeft oock gewonnen Ammon Iosie vader,
Maer Iosie sonen waren, deerste geboren Iohanna{n}, die tweede, Ioachim die derde Sedechias die vierde Sellum,
Maer van Ioachim waren Iechonias, ende Sedechias gheboren.
Iechonias kinderen waren Asir, Salahiel,
Melchiram, Phadaia, Sennezar, Iechamia, Osoma, Nedabia,
Van Phadaia waren gesproten Sorobabel en{de} Semei, Sorobabel wan Mosollam, en{de} Hanania{m}, en{de} haer suster Selomith,
Daer toe Hasuba, Ochel Barachia, Hasadia, IosabHesed, die viue,
Maer die sone Hananie was Phaltias Iesaie vader, dies sone was Raphaia, die sones was Arnan, vanden welcken gheboren was Obadia, dies sone was Sechanias,
Sechanias sone was Semeia, dies sone was Hattus, Iegal, en{de} Bariah, Noaria, en{de} Saphat, Die sesse.
Naaria kinderen waren, Elioenai, Ezechias, ende Ezrikam die drie,
Elioenai kinderen waren, Hoduia, Eliasib Pheleya, Akub, Iohannan, Salaia, Anani, die seuen.
IVda kinderen waren Pharez, Hezron, Charmi, Hur, en{de} Sobal.
Maer Reaia, Sobal sone wan Iahath, vanden welcken gheboren zijn Ahumai, Lahad, Dat zijn die maesschappen der Sereathiten,
ende dit is den struyck van Ethan, Iezrael, Iesema, Iedebos, ende haere suster, Azalelphum,
Ende Phanuel Gedor vader, en{de} Eser Osa vader, Dat zijn Hur kinderen des eersten gheboren soons, Ephratha Bethlehems vader.
Ashur Thene vader hadde twee wiuen, Halaa, en{de} Naara,
En{de} Naara baerde hem Ahusam, Hepher, Theman, en{de} Ahastari, dat zijn Naara kindere{n}.
Maer Halaa kinderen waren, Zareth ende Isoar, ende Ethna{n},
Maer Chos wan Anob, en{de} Hazobeba, ende die maesschap Aharel, des soons Arum,
Maer Iabes was heerliker, dan sine broeders, en{de} zijn moeder hiet hem daerom Iabez, segghende, Ick hebbe hem met commer gebaert.
En{de} Iabes riep den Godt van Israel aen, ende sprack, Ist dat ghi mi ghebenedijt ende mijne palen verbreydet ende v handt met mi is, ende en laet ghi mi niet van quaetheyt verdrucken. Ende God verleende hem, dat hi badt.
Chalub Suha broeder wan Machir, die is Esthon vader,
Esthon wan Bethrapha Phasse, ende Tihenna, den vader der stadt Nahas, Dat zijn die mannen van Recha,
Maer Cenas kinderen waren, Othoniel, en{de} Saraia. Othoniel kinderen ware{n} Hathath ende Maonothai.
Ende Maonothai wan Ophra. Ende Saraia wan Ioab, den vader des dals der constenaren, want si aldaer waren timmerluyden.
Maer Chalebs kinderen des soons Iephone waren Ir, ende Elan, en{de} Nahem. Ela kindere{n} waren Eenas,
Ialeleel kindere{n} waren Siph, Sipha, Thiria en{de} ende Asareel
Esra kindere{n} ware{n}, Iether, Mered, Epher en{de} Ialon, en{de} hi wan Maria{m} en{de} Sammai, Iesbah, Estemos vader,
En{de} zijn wijf IudiIa baerde Iared, Iedor vader, Heber, Socho vader, Ikuthiel Ionoah vader, Maer dit zijn die kinderen Bethie, de dochter Pharaos die Mered nam.
Ende de kindere{n} des wijf Hodaie, Nahams suster, des vaders Ceyla, waren Charini, en{de} Esthamoa, die Maachathijt.
Simons kinderen waren Ammon, Rinna, ende die sone Hanon was Ethilon. Iesi kinderen waren, Soheth, ende Ben Soheth.
Sela kinderen des soons Iuda, waren HerLecha vader, Laeda Maresa vader, ende die maesschap der lijnen weuers inden huyse des eedts,
ende dye dye sonne heeft doen staen, ende die mans der lueghenen ende vry, ende voortgaende die princen geweest zijn in Moab ende wederomme ghecomen zijn in Lehem Maer dit zijn oude woorde{n}
Dese zijn potbackers ende woone{n} inden planten ende thuynen bi den coninck tot sinen wercken, ende si bleuen aldaer woonen.
Symons kinderen waren, Namuel, Iamin, Iarib, Sara, Saul,
zijn sone was Sellum, dies sone was Mabsan, dies sone was Masma.
Masma kindere{n} waren Hamuel, dies sone was Sachur, zijn sone was Semmei,
Semmei hadde sestien sonen, en des dochteren, ende sine broeders en hadden niet vele kinderen. Maer alle haere maesscap en vermenichfuldichde haer niet ghelijck Iudas kinderen,
Si woonden tot Bersabee, ende tot Molada, ende Hazar Sual,
ende in Balaa, ende in Ezem, ende in Tholad,
ende in Bathuel, ende in Horma, ende tot Cirelech,
ende in Beth Marchaboth en{de} Harsarsussim, Beth Berei, Saaraim, dit waren haer stede{n} totten coninc Dauid toe.
Daer toe haere dorpen Ethan Ain, Remmon, Tochen, Asan, die vijf steden,
en{de} alle die dorpen die rontsomme dese steden laghen, tot Baal, dat is haere wooninghe, en{de} haer maeschap onder he{n} liede{n}.
Ende Mosobab, Iemlech, Iosa Amasie sone,
Ioel, en{de} Iehu Iasabia sone, dies sone Saraia dies sone Asiel,
Elioenai en{de} Iacoba Iosobaia, Asaia, Adiel, Ismiel, en{de} Banaia,
Sisa ooc Sephei sone, des soons Alon, des soons Idaia, des soons Zemri, des soons Samaia,
Dese zijn vermaerde vorsten in haeren gheslachten, ende si zijn zeer vermenichfuldicht, in dat huys van haerder maesschappen.
Ende si trocken wech dat si tot Gador souden in comen tot teghent oosten toe, des dals, op dat si weyde souden vinden voor haer cudden,
En{de} vonde{n} vette en{de} goede weyden, ende een zeer vruchtbaer landt, wijt van ruymten, stille, ende rijck, Daer te voren in woonden die van Chams geslachte waren,
Ende die selue die wy nv met namen bescreuen hebben, quamen totten daghen Ezechie des conincs van Iuda, ende sloeghen haere tenten ende haer inwoonders die aldaer gheuonden werden, ende wistense wt tot op desen daghe toe, ende woonden in haere plaetse, Want aldaer vonden si zeer vruchtbaer weyden voor die schapen.
Oock ghingen wt van Simeons kinderen vijfhondert mannen totten gheberchte Seyr, hebbende haere ouerste prince{n} Phaltiam, Naariam, Raphaia{m}, ende Osiel, den kinderen Iesi,
ende sloegen die ouergebleuene ende ontloopers der Amalechiten, en{de} si woonden aldaer tot op desen daghe toe.
DIe kindere{n} Ruben des eersten soons Israel, want hi was die eerste geboren sone, Maer om dat hi zijns vaders bedde veronreynichde, so wert sine eerste gheboorte, Iosephs kinderen Israel sonen gegeuen, ende hi en wert niet gherekent totten eersten gheboren,
Want Iuda dye die machtichste was onder sine broederen va{n} sinen wortel zijn princen voortghecomen Maer Ioseph is toe ghescict die eerste geboorte,
Aldus soo zijn nv Rubens kinderen Israels eerste sone, Henoch, Phallu, Hezron, ende Charmi.
Iohels kinderen ware{n}, Samaia, des sone Gog, zijn sone was Semei,
zijn sone was Micha, zijn sone was Reaia, zijn sone was Baal,
zijn sone was Beera, den welcken Theglath Phalassar, die coninc van Assyrien wech gheuanghen leyde, En{de} hi was een prince onder Rubens geslachte,
Maer sine broeders onder sine gheslachten, als si onder haere gheboorten gherekent werden, hadden si tot hoofden Iehiel, ende Sachariam.
Ende Bala Asan sone, des soons Sama des soons Ioel, dye woonde{n} tot Aroer, ende tot Nebo, en{de} Baal Maon toe,
en{de} woonden teghen dat oosten tot datmen comt aen die woestine aent water Euphraten, Want haers vees was vele inden lande Galaad,.
Ende inder tijt van Saul, voerden si oorloghe teghen die Agarenen, ende versloegense, ende woonden voor haer inder ghenen wooninghen teghen die gheheele oosten side, die haer keert teghen Galaad.
Doen woonden Gads kinderen teghen hen ouer inden lande Basan, tot Selcha toe,
Ioel die voornaemste, en{de} Saphan die a{n}dere, Iaanai ende Saphat te Basan,
En{de} haere broeders na de huysen haerder maesschappen waren, Michael, Mosollam, Seba, Iorai, Iaachan, Sia, ende Eber, die seuen,
Dit zijn Abihail kinderen, des soons Huri, des soons Iaroah, des soo{n}s Galaad des soons Michael, des soons Iesisai, des soons Iahaddo, des soons Bus.
En{de} dye broeders Abdiels sonen, des soons Guni vanden ouersten princen inden huyse haerder vaders,
ende woonden tot Galaad in Basan, en{de} in haere{n} dochtere{n}, en{de} in haere voorsteden van Saron, tot aen haere eynden.
Dese werden al ghetelt inder tijt Ioathan des conincs van Iuda, ende Ieroboa{m} des conincs van Israel.
Rubens kinderen, die Gadditen ende thalue gheslachte Manasse waren strijdtbaer mannen, die schilden ende swaerden voerden, ende boghen consten spannen, dier was vierenueertich duysent, en{de} seuen hondert, en{de} tsestich, die int heyr trocken.
En{de} si streden teghen die Agarenen en{de} die Itureen, en{de} Naphas, ende Nodab
holpen hen ende die Agarenen zijn in haere handen geleuert, ende alle dat met hen was, Want si riepen, Godt aen inden strijt, ende hi verhoordese, om dat si in hem ghelooft hebben.
Ende si voerden wech al dat si besate{n}, haere vee, vijftich duysent kemelen, twee hondert ende vijftich duysent scapen, twee duysent ezelen, Ende hondertduysent menschen zielen,
Maer aldaer vielen vele ghewonde, Want den strijdt was des HEEREN, Ende si woonden in haer plaetse, totter tijt toe doen si wech gheuoert werden inder gheuanckenisse.
Maer die kindere{n} des haluen geslachts Manasse besaten tlant, van Basean aen, tot Baal Hermon, en{de} Sanir, en{de} den berch Hermon, want haerder was vele int getal
En{de} dese waren die hoofden des huys haerder vaders, Epher, Iesi, Eliel, Asriel, Ieremia, Hodawia, Iahdiel machtige geweldighe manne{n}, ende vermaerde vorsten inde{n} huyse haerder vaders.
En{de} si hebben den Godt haerder vaders verlaten, en{de} hoereerden nae den afgoden der volcken des landts, die Godt voor hen wtgheroeyt hadde,
also verwecte die God van Israel den gheest Phul, des conincs van Assyrien, en{de} de{n} geest Theglath Phalassar des conins va{n} Assirien, en{de} voerdese wech, die Rubeniten, Gaddit, ende thalue gheslachte Manasse, ende brachtse tot Halech, ende Habor, ende Ara, ende aent watere Gosan, tot desen daghe toe.
LEui kindere{n} ware{n}, Gerson Kahath ende Merari.
Kahath kinderen waren, Amram, Iizahar, Hebron ende Osiel.
Amram kindere{n} waren, Aaron, Moyses, en{de} Maria. Aaron kindere{n} ware{n} Nadab, Abihu, Eleazar, ende Ithamar.
Eleazar wan Phinees. En{de} Phinees wa{n} Abisue.
Abisue wan Bocci. Bocci wan Osi
Osi wa{n} Sarahia. Sarahia wan Meraioth
Meraioth wan Amaria. Amaria wan Achitob.
Achitob wan Zadoc. Sadoc wan Ahimaaz.
Ahimaaz wa{n} Asaria. Asaria wa{n} Iohanan.
Iohanan wan Asaria, die ist die priester was inde{n} huyse, dat Salomon timmerde te Ierusalem.
Asarias wan Amaria. Amaria wan Achitob.
Achitob wan Zadoc. Zadoc wan Sellum.
Sellum wan Helchia. Helchia wan Asariam.
Asarias wan Saraiam. Saraias wan Iozedech,
maer Iozedech wert mede wech gheuoert, doen die HEERE die kinderen van Iuda ende Ierusalem door Nabuchodonosor wech gheuanghen voerde.
Also zijn dit Leui kinderen, Gerson, Kahath, Merari.
Also hiete{n} Gersons kindere{n} Lobni en{de} Semei.
Maer Kahath kinderen hieten Amram, Izahar, Hebron, en{de} Osiel.
Merari kinderen hieten, Moholi, en{de} Musi, dat zijn die gheslachten der Leuite{n} onder haeren huysghesinnen.
Gersons sone was Lobni, dies sone was Iabath, dies sone was Samma,
dyes sone was Ioach, dies sone was Iddo, dyes sone was Serah, dies sone was Ieathra,
Maer Kahats sonen waren, Amminadab, dies sone was Kore, dies sone was Asir, dies sone was Helcana,
dyes sone was Abiasaph, dies sone was Asir,
dies sone was Thahath dies sone was Vriel, dies sone was Osias, dies sone was Saul.
Die kinderen Helcana, Amasai, en{de} Ahimoth,
en{de} Helcana, dies sone was Elkana, dies sone was Sophai dies sone was Nahat,
dies sone was Eliab, dies sone was Ieroham, dies sone was Helkana,
dies sone was Samuel, dies eerste geborene was Seni ende Abia.
Merari sone was Moholi, dies sone was Lobni, dyes sone was Semmai, dyes sone was Osa
dies sone was Samaa, dies sone was Haggija, dies sone was Asaia.
Dit zijn si die Dauid stelde ouer die sangers, inden huyse des HEEREN, van de{n} tijt af dat daer die arcke ruste,
ende diende{n} voor die wooninghe des tabernakels des ghetuychnis, met singe{n}, tot dat Salomon dat huys des HEEREN timmerde te Ierusalem, ende stonden na haer oordene aen haere{n} dienste,
en{de} dit zijn si die daer stonde{n}, ende haer kinderen, Vanden kinderen Kahath was Heman die sangher Ioels sone, des soons Samuel,
des soo{n}s Helkana, des soons Ieroham, des soons Eliel, des soo{n}s Thoah,
des soons Suph, des soons Elkana, des soons Mahath, des soons Amasai,
des soo{n}s Elkana, des soons Ioel, des soo{n}s Asaria, des soons Sophanie,
des soo{n}s Thahath, des soons Asir, des soons Abiasaph, des soons Chore,
des soons Izahar, des soons Kahath, des soons Leui, des soons Israel.
Ende sine broeder Asaph, die stont tot zijnder rechter siden, en{de} Asaph was Barachie sone, des soons Samaa,
des soons Michael, des soons Baasie, des soo{n}s Melchie,
des soons Athani, des soons Sarah, des soons Adaia,
des soons Ethan, des soons Samma, des soons Semei,
des soo{n}s Iahath, des soons Gerson, des soons Leui.
Maer haere broeders die kinderen Merari, stonden ter slincker siden, te weten Ethan die sone Kusi, des soo{n}s Abdi, des soo{n}s Malloch,
des soons Hasabie, des soons Amasie, des soons Helchie,
des soons Amasi, des soons bonni, de sons Somer,
des soons Mahali, des soons Musi, de soons Merari, des soons Leui.
Ende oock haere broeders dye Leuite{n}, waren gestelt tot alderley dienst aen die wooninge des huys des HEREN,
Maer Aaron en{de} sine sonen waren inde{n} dienst om aen te steken opten outaer des brantoffers ende op den rueck altaer, en{de} tot alderhande werck int alder heylichste, om te versoenen Israel na allen dingen, alsoo Moyses die knecht Gods gheboden hadde.
Dit zijn Aarons kinderen, Eleazar zijn sone was Phinehes, zijn sone was Abisue,
zijn sone was Bocci, zijn sone was Osi, zijn sone was Sarahia,
zijn sone was Merahioth, zijn sone was Amarias, zijn sone was Achitob,
zijn sone was Sadoch, zijn sone was Ahimaaz.
Ende dit is haere wooninghe ende haere besittinghe, in haeren palen, te wetene, der kinderen Aaron, na die wooningen des gheslachts der Kahatiten, Want dat lot viel hen,
En{de} si gauen hen Hebron inde{n} lande va{n} Iuda en{de} der seluer voorstede{n} rontsomme,
Maer dat acker velt der stadt en{de} haer dorpen ghauen si Caleb Iophonne sone,
Soo gauen si nv Aarons kinderen die vrije steden om in te vlieden, Hebron ende Lobna, met haeren voorsteden,
Iather ende Esthemoa, Hylen, Dabir,
Asan, ende Bethsemes, met haeren voorsteden.
Ende wt de{n} geslachte Ben iamin, Gabee, Alemath, en{de} Anathoth, met haeren voorsteden, Also dat alle die stede{n} in haere geslachte derthie{n} waren, met haeren voorsteden.
Maer den anderen kinderen Kahath va{n} haeren gheslachte gauen si wt den haluen gheslachte manasse door dat lot, thien steden om te besitten.
Den kinderen Gerson van haeren gheslachte, ghewerden wt den gheslachte Isachar, ende wt den geslachte Aser, ende wt den gheslachte Nephthalim ende wt den gheslachte Manasse in Basan, derthien steden.
Den kinderen Merari va{n} haeren gheslachte, ghewerden door tlot wt den gheslachte Ruben, ende wt den gheslachte Gad, ende wt den gheslachte Sabulon, twaelf steden.
Ende die kinderen van Israel ghaue{n} den Leuiten oock steden met haeren voorsteden,
te wetene, door dat lot, wt den gheslachte der kinderen van Iuda, ende wt de{n} gheslachte der kinderen van Simeon, ende wt den gheslachte der kinderen Ben Iamin, die steden die si met haere{n} name{n} noemden,
Ende ooc den gheslachte der kinderen Kahath ghewerden steden haerder palen, wt den gheslachte Ephraim.
Also ghauen si nv hen, om toe te vliede{n} die vrije steden, Sichem, opten gheberchte Ephraim, Gaser,
Ieckmaan, Beth Horon,
Aialon, en{de} Geth, Remmon met haeren voorsteden.
Daer toe wt den haluen gheslachte manasse, Aner ende Baalam, met haeren voorsteden.
Maer den kindere{n} Gerson, ghauen si wt den gheslachte des haluen geslachts Manasse, Golon in Basan, ende Astharoth met haeren voorsteden.
Wt den gheslachte Isachar Cedes, Daberath,
Ramoth, ende Anem met haere{n} voorsteden.
Maer wt den gheslachte Aser, Masal, Abdon,
Hukock, ende Rohob, met haeren voorsteden.
Wt den gheslachte Nephthalim, Cedes in Galilee{n}, Hammon, ende Kariath Iarim, met haeren voorsteden.
Den anderen kinderen Merari, ghauen si wt den gheslachte Sabulon Remmon ende Thabor, met haeren voorsteden.
Ende ouer ghene side des Iordaens teghen Iericho, teghent oosten aen die Iordane, wt den geslachte Ruben, Bosor inder woestinen Iassa,
Kademoth, ende Mepaath met haeren voorsteden.
Ende ooc wt den gheslachte Gad, Ramoth in Galaad, Mahanaim,
Hesebon, ende Iaser met haeren voorstede{n}.
ISachars kinderen ware{n}, Thola, Phua Iasub, ende Samron die viere,
Die kinderen Thola waren Osi, Raphaia, en Ieriel, Iahmai, Iabsam, ende Samuel, princen inden huyse haerder gheslachten, vanden gheslachte van Thola starcke luyden in haeren gheslachten, zijn ouerghegheuen int ghetal tot Dauids tijden, twee ende twintich duysent, ende ses hondert.
Die kinderen Osi waren Israhia, Vanden welcken gheboren waren Michael, Obadia, Ioel, ende Iesia die viue, en{de} ware{n} alle vorsten
En{de} met he{n} onder haerder huysghesinnen, inden huyse haerder vaders waren ghewapent heyr volc totten stride, ses ende dertich duysent, Want si hadde{n} vele wiuen en{de} kinderen.
Ende haer broeders in allen gheslachten van Isachar waren starcke luyden, om oorloghe te voeren, seuen ende tachtentich duysent, ende werden alle ghrekent.
Die kinderen Ben iamin waren Bale Bochor, en{de} Iadhiel die drie,
die kinderen Bale waren Ezbon Osi Osiel Ierimoth, en{de} Vri die vijf princen inden huysghesinnen der vaders, machtige luyde{n}, om te strijden, ende haer ghetal was gerekent tweentwintich duysent, en{de} vierendertich.
Die kinderen Bochor waren Samira, Ioas, Eliazer, Elioenai, Amri, Ierimoth, Abia, Anathoth, en{de} Alameth, die waren alle Bochors kinderen,
en{de} waren gerekent in haeren geslachten, princen der huysghesinnen, starck om te strijden, twintich duysent en{de} twee hondert.
Iadiel kinderen ware{n} Balan, maer Balans kindere{n} waren Ieus ende Ben Iamin, Ehud, Canaa, Sethan Tarsis, ende Ahisahar,
die ware{n} al Iadiels kinderen, vorsten der gheslachten haerder maesschappen, machtighe luyden, seuenthien duysent, tweehondert, die wt trocke{n} int heyr totten strijde,
Ende Suphim, ende Huphim waren kinderen Ir, Husim ware{n} Aher kinderen.
Nephtalim kinderen waren, Ihaziel, Guni, Iezer, ende Sellum, Bala kinderen.
Manasse kinderen zijn dese, Isriel, ende Aramia zijn bislapersse baerde Machir Galaads vader.
Ende Machir nam Huphim, ende Suphim wiuen, ende sine suster hiet Maacha, Sijn ander sone hiet Zaalphad, ende Zaalphaad zijn dochteren gheboren,
Ende Maacha Machirs wijf baerde eenen sone, dien hiet si Phares, ende zijn broeder hiet Sares, en{de} des seluen sone{n} ware{n} Vlam en{de} Rechem.
Vlams sone was Badain, Dat zijn Galaads kinderen Machir sone des soo{n}s Manasse,
en{de} zijn suster Regina baerde eenen suyuerlike{n} man en{de} Abieser, en{de} Mohola,
Ende Semida hadde dese kinderen, Ahaan, Sechem, Lechi, ende Aniam.
Ephraim kinderen waren dese, Suthelach, dies sone was Bared, dies sone was Thabath, dies sone was Eleada, dies sone was Thahath, dies sone was Sabad,
dies sone was Suthalach, ende dies sone was Eser ende Elead, En{de} die mannen tot Geth die binnenlantsche, inden lande doodense, om dat si afgetrocken waren haer besitinghe te nemen,
en{de} haer vader Ephraim die droech langhen tijt rouwe, ende beschreydese, ende sine broeders quamen, om hem te troosten.
En{de} hi is ingegaen ende besliep zijn wijf, ende si wert beurucht, ende baerde eenen sone, dien hiet hi Beria, om dattet in sine{n} huise qualic toe ghinc, doen hi gheboren wert,
Sine dochtere was Seara die timmerde dnederste en{de} douerste BetHoron, en{de} Osan Seara
Dies sone was Raphah en{de} Reseph, des sone was Thelach, van welcken gheboren is Thahan,
welcke wan Laadan, die sone was Ammihud, die wan Elisama,
van die welcke quam Nun, die hadde eene{n} sone Iosue.
Ende haer haue ende wooninghe was Bethel, met haeren dochteren, ende teghent oosten Noran, ende tegent westen Gasar ende haer dochteren, Sechem, ende haer dochteren, tot Aia toe, ende haer dochteren
ende aen die kindere{n} Manasse Beth Sean, ende haere dochteren, Thanach, ende haere dochteren, Magedde ende haere dochteren, Dor ende haere dochteren, In desen woonden Ioseph kinderen, des soons Israels.
Aser kinderen ware{n} dese, Iemna, Ieswa, Iswi, Baria, en{de} Sarah haer sustere,
Die kinderen Baria ware{n} Heber en{de} Melchiel, dat is die vader Beirsaith,
Heber wa{n} Iapleet, Somer, Hotham, en{de} Sua haer suster.
Iaphleeths kinderen waren Phasah, Bamahal, en{de} Asuath, dat waren Iaphleeth kinderen.
Somers kinderen ware{n} Ahi, Ragha Ieaba, ende Aram,
Ende zijns broeders Helem kinderen ware{n}, Zopha, Iemna, Seles ende Amal.
Zopha kinderen waren Sua, Harnepher, Sual, Beri, Iamra,
Bozor, Hod, Semma, Silsa, Iethran, en{de} Beera.
Iethers kindere{n} waren Iephonne, Phaspa, en{de} Ara.
Olla kindere{n} waren Arach, Haniel, en{de} Resia.
Dese waren alle Aser kindere{n} princen int huys der vaderen wtgelesene, stercke luyden en{de} vorsten, ouerprincen, en{de} werde{n} gerekent int heyr naden ouderdom die bequaem was totten strijde, in haeren getale ses ende twintich duysent mannen.
BEn Iamin wan Bale sinen eersten geboren sone, Asbal den tweede{n}, Aharath den derden,
Noa den vierden, Rapha den vijfsten.
En{de} Bale hadde kindere{n} Addar, en{de} Gera, en{de} Abud,
en{de} Abisue, en{de} Naaman, en{de} Ahoach,
en{de} Gera, en{de} Sephuhan en{de} Huram
Dit zijn Ahud kinderen, die daer hoofde{n} waren der vadere{n} den borgeren te Gabaa, en{de} werden wech gheuoert tot Manahath,
te wetene, Naaman, Achia, en{de} Gera, die selue voerdese wech, en{de} hi wa{n} Osa, en{de} Ahihud
Ende Seharaim wan hi inden lande Moab <parens>doen hi van hem ghelaten hadde</parens> Husim ende Baera zijn wiuen,
en{de} hi wan aen Hodes zijn huysfrouwe Iobab, Sebia, Mosa, Molcham,
Ieuz, Sachia, en{de} Marma, dat zijn zijn kinderen, princen in haer huysgesinnen.
Maer Mehusim wan Achitob en{de} Elpaal.
Maer Elpaals kinderen waren Heber, Mosoam, en{de} Samed, Die selue timmerde Ono en{de} Lod en{de} haer dochteren.
Ende Bara en{de} Sama waren princen ouer die gheslachten onder die borgheren, die te Haialon woonden, Si veriaechden die inwoonders van Geth,
en{de} Haio, en{de} Zesack en{de} Ierimoth
Sabadia, Ara, Heder,
Michael, Iespa, en{de} Ioha, dat zijn Barias kinderen
En{de} Sabadia Mosollam, Hiseci, Heber
Esamarai, Ieslia en{de} Ioab, dat zijn Elpaals kinderen.
Iachim, Sechri, Sabdi
Eloenai, en{de} Selethai, en{de} Heliel,
en{de} Adaia, Baraia, en{de} Samarat, dat zijn Semei kinderen.
En{de} Iespan, en{de} Heber, en{de} Eliel,
en{de} Abdon, en{de} Zechri, Hanan,
Anania Elam, Anthothia,
Iephdaida, en{de} Phanuel Dat zijn Sesachs kinderen.
Samsari, Soaria, Otholia, Iersia,
Helia, en{de} Zechri Dat zijn Ieroha{m}s kinderen,
dat zijn die patriarchen ende princen van haerder vaderen geslachten die woonden te Ierusalem.
Maer tot Gabaon woonde Abigabaon, ende zijn huysfrouwe hiet Maacha,
en{de} zijn eerste geboren sone was Abdon, Sur, Cis, Baal, en{de} Nadab,
Gedur, en{de} Ahio, en{de} Sacher en{de} Maceloth.
Ende Maceloth wan Samaa, Ende si woonden tegen haer broeders ouer te Ierusalem, mette{n} haere{n}.
Ner wa{n} Cis. Cis wa{n} Saul. Saul wa{n} Ionathan, Melchisue, Aminadab, ende Esbaal.
Ionathas kinderen waren Meribaal. Meribaal wan Micha.
Michas kinderen waren Pithon, Melech Tharrea, en{de} Achas.
Achas wan Ioada. Ioada wan Almoth, Asmot, en{de} Samri. Samri wan Mosa.
Mosa wan Baana, die sone was Raphaia, vande{n} welcke{n} gebore{n} was, Elasa, die wan Azel.
Azel hadde ses sonen die hieten Esrichan, Bochru, Ismael, Saraia, Obdia, Hanan, die ware{n} alle Azels sone{n}
Ezech kinderen zijns broeders ware{n} Vlam zijn eerste gheboren sone, Hus die tweede, Elipheleth, die derde,
Vlams kinderen waren zeer stercke luyden, en{de} sterc van machte, spannende boghen en{de} hadden veel sonen en{de} soons sonen tot hondert en{de} vijftich, Dit zijn alle Ben Iamins kinderen.
ENde dat gheheel Israel was getelt, en{de} die somme is bescreuen inde{n} boeck der coninge{n} va{n} Israel en{de} Iuda, en{de} si zijn wech geuoert tot Babilonien, om haerder misdaet wille,
die te vore{n} woonde{n} op haer goede{n} en{de} stede{n}, te weten, Israel, Priesters, Leuite{n}, en{de} die Nathinee{m}
Maer te Ierusalem woo{n}de{n} sommige vande{n} kindere{n} va{n} Iuda, sommige der kindere{n} BenIamin, somige der kindera{n} Ephraim en{de} Manasses.
Othi Amiuds sone, des soons Amri, des soons Imrai, des soons Bonni. Va{n} Phares kindere{n}, des soo{n}s Iuda,
en{de} va{n} Siloni Asaia die eerste sone, en{de} zijn ander sone{n}.
Van Sare kinderen, Iehuel en{de} zijn broeders ses hondert en{de} tnegentich.
Van Ben Iamins kinderen Sallo Mosollams sone, des soons Hadawia, des soo{n}s Hasana.
Ende Iobanea Ierohams sone, Ende Hela Osi sone, des soons Mochori. Ende Mosollam Saphatias sone, des soons Raghuel, des soons Iebania.
Daer toe haer broederen onder haer gheslachten, negenhondert en{de} ses en{de} vijftich. Alle dese mannen waren princen der maechschappen in haerder vaderen huyse.
Maer vande{n} priestere{n} waren Iedaia, Ioiarib, Iachin,
en{de} Asarias Helchi sone, des soons Mosollam, des soons Zadoch, des soons Maraioth, de soons Ahitob, die opperste bisschop int huys Gods.
En{de} Adaias Ierohams sone, des soons Phasor, des soo{n}s Melchia, En{de} Maasia Adiels sone, des soo{n}s Iasra, des soons Mosolloam, des soons Mosollamoth, des soons Emmer,
daer toe haer broeders princen door haer huysghesinnen duysent seuenhondert, en{de} tsestich gerassche luyden, starck van machte{n}, om te doen alle dat werck des diensts inden huyse Goods.
Vande{n} Leuite{n} wt Merari kindere{n}, Semaia Hasubs sone, des soons Asrikam, des soons Hasabia.
En{de} Bachbacar, die timmerman en{de} Galal. En{de} Mathania Michas sone des soons Zechri, des soons Asaph.
En{de} Obdaias Semaias sone, des soons Galal, des soons Idithum. En{de} Barechia Asa sone, des soons Helkana, die in die zalen woonden der Netophathithen.
Die duerwachters waren Sellu{m}, Achub Talmon, himan Amet haeren broeders, en{de} Sellum was die ouerste prince,
Tot dier tijt toe hadde{n} aen die poorte{n} des conincs tegent ooste{n} gewaect Leui kindere{n} met gebuerte{n}
En{de} Sellum Core sone, des soons Abiasaph des soons Core, en{de} zijn broeders wt zijns vaders huys. Dit zijn de Chorite{n} aende{n} wercke des diensts, dat si sonde{n} wachte{n} aen den inganc des taernakels, en{de} haer gheslachten wachters inde{n} leger des HEEREN, dat si des ingancs waer souden neme{n}.
Maer Phinehes Eleazars sone was prince ouer hen voor de{n} HEERE
Maer Sacharias Mosolamias sone was bewaerder aen die poorte des tabernakels des getuychnis.
Alle dese waren wtgelesen tot bewaerders der dueren aen die poorte{n}, twee hondert en{de} twaelf Die ware{n} bescreuen in haer dorpe{n}, die welcke Dauid en{de} Samuel die siender, stichten in haer gelooue,
so haer en{de} haer kindere{n} te bewaren aen des HEEREN huys, te weten aen de{n} huise des tabernakels, dat si dies waer soude{n} nemen yegelijc in zijn behoorte.
Die duerwachters waren tegen die vier winde{n} gestelt, te wetene, tegent Oosten, tegent Noorden, en{de} tegent Zuyden,
Maer haer broeders ware{n} op haer dorpe{n} woonachtich, en{de} si quame{n} in haer Sabbathen vande{n} tijt totten tijt toe.
Desen vier Leuite{n} was beuole{n} alle dat getal der duerwachters, En{de} si ware{n} ouer de kiste{n} en{de} schatte{n} des huys gods
Ooc bleue{n} si woonachtich rontsomme de{n} tempel Gods, inde{n} tijt haerder bewaringe op alst morgens vroech tijt was, dat si dye duere{n} open souden doe{n}.
En{de} sommige wt hen waren ouer die vaten des diensts, Wa{n}t die vate{n} werde{n} getelt wt en{de} in gedrage{n},
En{de} die sommige ware{n} gestelt ouer die vate{n} en{de} ouer alle die heylige gereescap, ouer die bloeme vande{n} mele, ouer wijn, ouer olye, ouer wierooc, en{de} ruecwerc,
Maer sommige vanden priesters kindere{n} maecte{n} salue{n} vande{n} costelike cruyde{n}
Mathathias die Leuite, Sellums eerste sone des Corithen, was gestelt ouer die offerande{n} dieme{n} in panne{n} frijtede
Maer die Kahathite{n} haer broeders waren ouer die thoonbroode{n} te beschicken, dat sise alle Sabbathen souden bereyden verssche.
Dit zijn die princen der sangers in der Leuithen huysgesinne{n} ouer die, die in die scatcamere{n} woonde{n}, So datsi dach en{de} nacht ware{n} daer mede onledich.
Dit zijn die hoofden der huysgesinnen onder die Leuiten in haer geslachten, Dese woonden te Ierusalem.
Tot Gabaon woonde{n} Iaiel, Gabaons vader, en{de} zijn wijf hiet Maacha,
en{de} zijn eerstegebore{n} sone Abdon, en{de} Zur, en{de} Cis, Baal, Ner, Nadab,
Gedor, Ahio, Sacharia, Maceloth.
Maer Maceloth wan Semmaan, En{de} dese woo{n}de{n} ooc tege{n} haer broeders ouer te Ierusalem metten haeren.
Ner wan Cis. Cis wan Saul. Saul wan Ionathan, Malchisue, Abinadab, Esbaal.
Ionathas sone was Meribaal. Meribaal wa{n} Micha
Micha kindere{n} ware{n} Phiton, en{de} Melech en{de} Chaherea en{de} Ahas.
Ahas wan Iaara. Iaara wan Alemath, Asmoth ende Samri. Samri wa{n} Moza.
Moza wan Banaa, dies sone was Raphaia, dies sone was Elasa, va{n} wien geboren is Asel.
Maer Asel hadde ses sone{n} die hiete{n} Esrikan, Bochru, Ismael, Saria, Obdia, Hanan, Dit zijn Asels kinderen.
MAer die Philistinen streden tegen Israel, Ende dye kinderen van Israel vluchteden voor die Philistinen, ende dye verslaghene vielen ghewont, opten berch Gelboe,
Maer als die Philistinen genaecten Israel veruolghende Saul ende zijn sonen, so sloegen si Ionathan, Aminadab, en{de} Melchisue Sauls sonen,
Ende den strijdt wert hert teghen Saul, En{de} die bogen scutters vonden hem, en{de} wondede{n} hem met gescutte.
Doen sprac Saul tot sinen wapendrager, Trect v swaert wt ende doodet mi daer mede, op dat messchien dese onbesnede{n} niet en comen, en{de} met mi spotten, Maer sine wapendragher en wildet niet doe{n}, want hi ontsachs hem zeer, Doe{n} nam Saul zijn sweert en{de} viel daer inne,
Doen dat zijn wapendragher sach, dat Saul doot was, viel hi ooc op zijn sweert en{de} sterf.
Also sterf Saul en{de} zijn drie sonen, en{de} zijn gheheele huys te samen.
Doen die mannen van Israel die inde{n} gronde woonde{n} saghen dat Saul en{de} zijn sone{n} doot ware{n} verliete{n} si haer steden en{de} vluchten, en{de} zijn hier ende daer verstroyet, Ende die Philistinen quamen en{de} woonden daer inne.
Des anderen daechs als die Philistine{n} quamen, om den verslagenen die cleederen wt te trecke{n}, so vonden si Saul en{de} zijn sone{n} liggen op den berch Gelboe,
En{de} als si hem berooft hadden, en{de} zijn hooft af gesnede{n}, en{de} zijn wapene{n}, sonde{n} zijt in der Philistine{n} la{n}t om datment om dragen soude, en{de} liete{n}t vercondigen voor haer afgoden en{de} den volcke.
En{de} stelde{n} zijn wapene{n} int huys haers gods en{de} zijn hooft schele vestichte{n} si aen Dagons tempel.
Doen nv alle die manne{n} die tot Iabes in Galaad woonden, hoorden alle dat die Philistinen Saul ghedaen hadden,
maecten hen al die strijdtbaer manne{n} op, en{de} namen Sauls lichaem, en{de} zijnder sonen, en{de} brachtense tot Iabes, en{de} begroeue{n} haer gebeenten onder die eycke, tot Iabes, ende vasteden seuen daghen.
Also sterf Saul om zijnder misdaet, dat hi des HEREN gebot ouertreden hadde, dat hi hem beuole{n} hadde, en{de} en hadde dat niet bewaert, Ooc daer en boue{n}, dat hi der waersegster raet vraechde,
en{de} en hoepte inde{n} HERE niet, daerom doode hi hem en{de} keerde dat conincrijck tot Dauid Isai sone.
ENde geheel Israel vergaderde hem tot Dauid in Hebron en{de} sprac, Siet, wi zijn v been en{de} v vleesch,
Ooc te vore{n} doe{n} Saul coninc was, en{de} noch regeerde, leyde ghi Israel wt en{de} in, Want so heeft die HERE v God tot v gesproke{n}, Ghi sult mij{n} volc va{n} Israel weyde{n}, en{de} ghi sult een vorste zijn ouer mij{n} volc va{n} Israel,
En{de} alle douders va{n} Israel quame{n} ooc totten coninc in Hebron. En{de} Dauid maecte een verbont met hen te Hebron voorden HEERE, En{de} si salfde{n} Dauid tot eenen coninc ouer Israel, na des HEEREN woort door Samuels hant.
En{de} Dauid troc hene{n} en{de} alle tvolck tot Ierusalem <parens>dat is Iebus</parens> Want die Iebusiten woonden daer inden lande,
En{de} die borgers tot Iebus sprake{n} tot Dauid, Ghi en sult hier niet in come{n}, Maer Dauid wandt die borcht Syon, dat is Dauids stadt.
En{de} Dauid sprac, Wie die Iebusiten eerst slaet, die sal een prince en{de} ouerste vorste zijn. Doe{n} beclo{m}se Ioab Seruie sone eerst, en{de} wert een hooftman.
Dauid woonde op die borcht, Daer af heetmense Dauids stat.
Ende hi timmerde die rontsomme, va{n} Mello aen tot altemael rontsom. Maer Ioab timmerde dat ouerbleuene in die stat.
Ende Dauid voer voort en{de} nam toe, ende die HEERE der heyrscaren was met hem.
Dit zijn die ouerste prince{n} onder Dauids machtige, die he{m} holpen dat hi Coninc soude worde{n} ouer alle Israel, datme{n} he{m} tot eene{n} Coninc soude maken, nae des HEEREN woort tot Israel.
Ende dit is dat ghetal van Dauids machtigen, Iasabaam Hachamoni sone, die principaelste onder dertighen, Hi hief zijn spiesse op ende sloegher driehondert teender reyse.
Na he{m} was Eleasar zijns ooms sone, die Ahohite, ende was onder die drie machtige,
Dese was met Dauid in Aphesoomin, als die Philistinen hen daer verghadert hadden totten strijdt, En{de} daer was een stuc ackers vol ghersten, Ende dat volc vluchte voor der Philistinen aensichten.
En{de} si terden midden opt stuck, en{de} bescudde{n} dat, Ende doe{n} sloege{n} si die Philistine{n}, en{de} die HEERE gaf een groote salicheyt sinen volcke.
En{de} die drie wt den dertigen principalen trocken af totten steene tot Dauid in dat hol Odollam Maer der Philistine{n} leger lach inden gronde der valleye Raphaim,
Dauid was in die borcht, En{de} der Philistinen volc was op die{n} tijt te Bethlee{m},
En{de} Dauid wert lustich en{de} begheerlijc, en{de} sprac, Och oft mi yemant te drincken gaue vande{n} water wt den putte te Bethlee{m} onder die poorte?
Doe{n} braken die drie inder Philistinen leger en{de} putten van dien water wt de{n} putte te Bethleem o{n}der die poorte, en{de} brachte{n}t tot Dauid Maer hi en wildes n{iet} drincke{n}, maer hi goot den HEERE
en{de} sprac, Dat late God verre van mi zijn, dat ic dat doe{n} soude, en{de} drincke{n} dat bloet van desen mannen die in haers leuens vaer my watere ghebrocht hebben, Want si hebbent met vaer haers leuens hier ghebracht, Daerom en wilde hijt niet drincken, dat deden die drie alderstercste.
Abisai Ioabs broeder was die prince onder die drie, En{de} hi hief zijn spiesse op en{de} sloeger drieho{n}dert, En{de} hi was o{n}der die drie vermaert,
ende hi die derde heerliker da{n} die twee en{de} was haer ouerste, Maer tot aen die drie eerste en quam hi niet.
Banaias Ioiadas sone des alderuroo{m}ste mans sone, van grooten daden va{n} Kabzeel Hi sloech twee Aerne{n} der Moabite{n} Ende ginck af en{de} sloech eene{n} leeuwe midde{n} inde{n} putte, inden tijt des sneeus.
Hi sloech ooc eenen Egypsche{n} man, die was vijf ellenboge{n} groot en{de} hadde ee{n} spiesse indet ha{n}t als eene{n} weefboom, Maer hi ginck tot he{m} af met eene{n} stock en{de} nam he{m} die spiesse wter hant en{de} doode hem met zijn eygen spiesse.
Dat dede Banaias Ioiadas sone en{de} was vermaert onder drie vrome,
en{de} was die heerlicste onder dertich, Maer aen die drie en quam hi niet Dauid maecte he{m} tot de{n} heymeliken raet.
Die strijtbaer en{de} alder vroomste manne{n} inden heyre zijn dese Asael Ioabs broeder, Elhana{n} zijns ooms sone van zijns vaders siden va{n} Bethleem,
Samoth die Harodite, Heles die Phalonite,
Hirao Acces sone die Thekuite Abieser die Anatothite,
Sabachai die Husasite, Ilai die Ahohite,
Maharai die Netophathite Heled Baanas sone die Netophathite,
Ethai Ribas sone van Gabaath der kindere{n} Beniamin, Benaia die Pharaatonite,
Haurai vander beke{n} Gaas, Abiel dieArbathite, Asmoth die Baharunite Eliahaba die Saalbonite,
Hasems kindere{n} des Gesoniters, Ionathan Sages sone des Arariters,
Ahiam Sachars sone des Arariters,
Eliphal Hurs sone,
Hepher die Macherathite Ahia die Phalonite,
Hezro die Carmelite Naarai Asbai sone,
Ioel Nathans broedere Mibahar Hagari sone
Zelech die Amonite Naharai die Berothite Ioabs Zeruie soo{n}s wape{n}drager,
Hiras die Iethrite, Gareb die Iethrite,
Vrias die Hethiter, Sabad Aholai sone
Adina Sisa sone die Rubenite, ee{n} prince der Rubenite{n}, en{de} dertich ware{n} onder he{m},
Hana{n} Maachas sone, Iosaphat die Mathanite,
Osias die Asthrathite, Se{m}ma en{de} Iahiel, die sone Hothan des Maroriters
Iediael Samri sone, Ioha zijn broeder die Thoziter,
Eliel die Mahumiter Ieribai en{de} Iosaia Elnaams sonen, Iethma die Moabite, Eliel, Obed, Iasiel, van Mazobia.
OOc quame{n} dese tot Dauid te Sicelech doen hi noch gheuloden was voor Saul Cis sone, En{de} si ware{n} ooc o{n}der die vrome mannen die totten strijdt holpen,
boghen spannende, met beyde handen met slingheren groote steenen worpe{n}de en{de} gescut scietende. Van Sauls broedere{n}, die wt Be{n}iamins geslachte waren,
Die prince Ahieser en{de} Ioas Samaas kinderen, des Gabaathiters. Iasiel en{de} Phaleth, Asmoths kinderen. Baracha en{de} Iehu die Anathothite{n}.
Isamaia die Gabaonite, die alderstercste o{n}der dertigen, en{de} ouer dertige{n}. Ieremias, Iasiel, Iohanan, Iosabad die Gaderathiter.
Eleusai Ieremoth, Baalia Samaria Saphatia die Haraphite,
Helkana, Iesia, Esreel, Ioeser en{de} Iosoboam van Carehm,
Ioela en{de} Sabadia, Ierohams van Gedor kinderen.
Maer ooc van Gaddi vlode{n} ouer, tot Dauid in die voorborcht inder woestine{n} stercke mannen, die spiessen en{de} schilden voerden En{de} haer aensichte gelijck den leeuwen, en{de} snel als die rheen op die bergen.
Die eerste prince Eser, Die a{n}der Obdias, Die derde Eliab
Die vierde Masmana, Die vijfste Ieremias,
Die seste Ethai, Die seuenste Eliel,
Die achste Iohanan, Dye neghenste Elsabad,
Die thiende Ieremias, Die elfste Machabanai,
Dese waren Gads kindere{n}, hooftmannen int heyr, die leste was een hooftma{n} ouer hondert en{de} die grootste ouer duysent,
Die zijnt die ouer die Iordane gingen inder eerster maent, doen hi ouer plach te loopen aen beyde die oeueren, dat alle gronde{n} effen waren, En{de} si veriaechde{n}se al die woonde{n}, beyde teghent oosten en{de} tegent westen.
Maer daer quamen ooc va{n} Beniamins en{de} Iuda kinderen totter borcht daer Dauid in woonde,
En{de} Dauid ginc he{n} te gemoete, en{de} sprac, Ist dat ghi met vrede{n} tot mi coe{m}t, ende om my te helpen, so moet mijn herte met v geuoecht zijn, Legt ghi my boose lage{n} voor mijn viande{n}, aengesien dat ic ghee{n} boosheyt in mijn hande{n} en hebbe, dat sie die God onser vadere{n}, en{de} oordeele dat,
Maer dye geest trock aen Amasai den hooftman onder dertige{n}, en{de} hi seyde, Wy zijn uwe o Dauid, ende met v houde{n} wijt, o ghi Isai sone, Vrede, vrede, si met v, vrede si met uwe{n} hulpers, Wa{n}t v God helpt v, Doe{n} namse Dauid aen, ende settese tot hoofden ouer die crijschluyden
En{de} ooc van Manasse vielen ouer tot Dauid, doen hi quam metten Philistine{n} tegen Saul, om te vechten, Ende hi en street met he{n} niet, Want die Philistinen lieten he{m} met raet va{n} he{n}, en{de} seyde{n}, Inde{n} vaere van onsen hoofde{n} so sal hi wederom keere{n} tot sine{n} heere Saul.
Doe{n} hi nv tot Zicelech troc, viele{n} ouer tot he{m} van Manasse, Ednas, Iosabad, Iediel, Michael, Iosobad, Elihu Salathai die hooftmannen ouer duysent in Manasse
Ende si holpen Dauid tegen die roouers Want si waren alle seer vroome manne{n}, en{de} werde{n} ghemaect hooftluyde{n} ouer dat heyr,
Oock quamen alle daghe sommige tot Dauid, om hem te helpen, tot dattet een groot getal wert, als een heyr Gods.
En{de} dyt is dat getal der prince{n} des heyrs, die tot Dauid tot Hebron quame{n}, om dat si Sauls Conincrijc tot hem soude{n} oueruoere{n}, na den woorde des HEEREN.
Der kindere{n} va{n} Iuda die spiesen en{de} schilde{n} droege{n} ware{n}, ses duysent en{de} acht hondert, ghewapent totten strijde,
Dye kinderen Simeon vande{n} vroomste manne{n} om te strijde{n} seue{n} duysent en{de} hondert.
Die kinderen Leui vier duysent en{de} ses hondert,
En{de} Ioiada dye vorste des geslachts va{n} Aaron, en{de} met hem drie duysent en{de} seuen hondert.
Zadoch oock een iongelinc van heerliken aert, met zijns vaders huyse twee en{de} twintich princen,
BenIamins kinderen Sauls broedere{n}, drie duysent, want tot dier tijt toe volchden noch vele Sauls huys.
Ephraims kinderen twintich duysent en{de} acht hondert, vrome en{de} vermaerde manne{n} in haerder maechschappen
Ende des haluen geslachts Manasses achtthien duysent, die met name genoemt werden, en{de} si quamen om Dauid coninc te make{n},
Isachars kinderen, dye verstandich waren alst die tijt heysschede, datme{n} wiste wat Israel doen soude, twee hondert hooftluyden en{de} alle haer geslachte{n} volchde{n} haere{n} raet.
Sabulons sonen, die int heyr trocken totten strijde, ghewapent met alderhande wapene{n}, vijftich duysent, he{n} in ordina{n}cie te scicken quame{n} eendrachtelic.
Van Nephthalim duysent hooftluyden, en{de} met he{n} dye schilde{n} en{de} spiesse voerden seuen en{de} dertich duysent
Van Dan ooc bereyt ten strijde acht ende twintich duysent ende seshondert,
Va{n} Aser die int heyr trocken toeghemaect totten strijde, veertich duysent.
Van ouer ghene side der Iordanen vanden Rubeniten, Gaddite{n}, ende dat halue gheslachte Manasses, gheleert met alderhande wapen totten strijde, hondert ende twintich duysent.
Alle dese crijschluyden, gestelt in ordinancie om te strijden, quamen wt geheelder herten tot Hebron, om Dauid Coninc te maken ouer gheheel Israel. Oock waren alle dandere van Israel van eender herten, datme{n} Dauid Coninck soude maken,
Ende ware{n} aldaer bi Dauid drie dage{n}, ende aten en{de} droncken, Wa{n}t haer broeders haddent voor he{n} bereyt,
Ooc die die naeste om he{n} ware{n}, tot Isachar, tot Sabulo{n} en{de} Nephthalim die brachte{n} broot op ezelen, kemelen, muylen, en{de} rundere{n} om te eten, meel, vighen, rosinen, wijn olie, runderen, schapen, in grooter menichte Want daer was blijschap in Israel.
ENde Dauid hielt eene{n} raet mette{n} hooftluyden ouer duysent, en{de} ouer hondert, en{de} met al de{n} vorste{n},
en{de} sprac totter geheelder gemeynten van Israel, Behaget v, ende vande{n} HERE onsen God sal die rede{n} wtcomen, die ic spreke{n} sal So laet ons ouer al wt seynden tot onsen anderen broederen, in alle den lande van Israel, ende met he{n} tot die priesters, ende leuite{n}, dye in die voorsteden woone{n}, dat si tot ons vergadert worde{n},
Ende laet ons die arcke ons Gods weder hale{n} tot ons, want bi Sauls tijden en versochte{n} wise nyet.
Doen seyde dye gheheele ghemeynte, men soude also doe{n}, wa{n}t dat woort behaechde alle den volcke wel.
Alsoo vergaderde Dauid dat geheele Israel va{n} Sichor va{n} Epigte{n} ae{n}, tot datme{n} coe{m}t tot Hemath, om die arcke Gods te hale{n} va{n} Kariath Iarim,
En{de} Dauid trock op met geheele Israel totte{n} hueuel va{n} Kariathiarim welck in Iuda leghet, op dat hi va{n} daer op soude brengen die arcke des HEREN, dye op Cherubim sidt, daer sinen naem aengheroepen is,
en{de} stelde{n} die arcke Gods op eene{n} nieuwen waghen te voeren wt Aminadabs huys. Maer Osa en{de} zijn broeders dreue{n} den wagen,
Maer Dauid ende alle Israel speelden voor God, wt geheelder macht, met liedekens, met harpe{n}, met psalteren, met tamboeren, met cymbalen, ende met basoenen.
Maer doen si op die plaetse Chidon quamen, stack Oza zijn hant wt, om die arcke te houde{n}, wa{n}t die ossen verwent zijnde, boochdense een luttel ter side{n} wt,
Doen vertoornde he{m} die HERE tegen Oza, en{de} sloech hem om dat hi zijn hant wt hadde ghesteken aen die arcke, also dat hi aldaersterf voor God.
Doen wert Dauid bedroeft, dat die HERE gedeylt hadde Oze, En{de} hiet die plaetse Oze deylinge, tot op desen dach,
En{de} dauid vreesde God in die{n} dage, ende sprack, Hoe sal ic dye Arcke Godts tot mi gebrengen?
Daerom en liet hi die Arcke Godts niet tot he{m} brenge{n} in Dauids stadt, maer hy keerdese in Obeds Edom des Gethithers huys,
Also bleef die Arcke Gods bi Obed Edo{m} in zijn huys drie maenden, Ende die HEERE ghebenedide Obed Edoms huys ende alle wat hi hadde.
ENde Hyram die coninc van Tyro sandt bode{n} tot Dauid, ende cederen hout, metsers en{de} timmerluyde{n}, dat si he{m} een huys souden timmere{n},
Ende Dauid mercte dat he{m} die HERE tot eenen coninck ouer Israel beuesticht hadde, en{de} dat zijn conincrijc meerder wert, om zijn volc van Israel.
En{de} Dauid na{m} noch meer wiue{n} te Ierusalem, en{de} wan noch meer sonen en{de} dochtere{n},
en{de} die he{m} te Ierusalem geboren werden hieten alsoo, Sammua Sobab, Natha{n}, Salomon,
Iebhar, Elisua Eliphalet,
Noga, Napheg, Iaphia,
Elisama, Bael Iada, Eliphaleth.
En{de} doe{n} die Philistine{n} hoorde{n} dat Dauid tot eene{n} coninc gesalft was ouer geheel Israel, trocken si alle op om Dauid te soecke{n}, Doe{n} Dauid dat verhoorde, trock hi wt tege{n} he{n},
En{de} die Philistine{n} quame{n}, en{de} daelden neder, en{de} verstroyde{n} he{n} inde{n} gronde Raphaim
Dauid vraechde God raet, en{de} sprac, Sal ick op trecke{n} tegen die Philistine{n}, ende suldise in mijn ha{n}t geue{n}? Die HEERE seyde tot he{m}, Trect op, ic salse in uwen handen geuen,
En{de} doe{n} si op getrocke{n} ware{n} tot Baal Pharasim so sloechse Dauid aldaer. En{de} Dauid sprack, God heeft mijn viande{n} door mijn hant ghedeelt soo hem dat water deelt, Daer af hiete{n} si die plaetse, Baalpharazim,
Ende si lieten haere goden aldaer, die Dauid met vier hiet verbranden.
Maer die Philistine{n} maecten hen weder op, ende si zijn verstroyt neder inde{n} gronde,
En{de} Dauid vraechde God noch ee{n}s raet, En{de} God sprac tot he{m}, Ghi en sult niet op trecke{n} achter hen, maer wijct van hen, dat ghi aen hen coe{m}t tegen die peerboomen ouer,
Als ghy dan dat ruysschen bouen op die peerboome{n} sult hooren vande{n} wandelaer so suldi vare{n} wt totten strijde, Want God is voor v wt getrocke{n} om der Philistine{n} heyrleger te slaen.
Hier omme dede Dauid, soot hem Godt beuolen hadde, ende sloech dat heyr der Philistine{n} va{n} Gabaon aen, tot Gaser toe
En{de} Dauids naem wert heerlic vermaert in allen landen. Ende die HEERE liet zijn vreese ouer alle heydenen comen.
ENde hi timmerde hem huysen in Dauids stadt, en{de} hi timmerde der arcke{n} Godts ee{n} plaetse, en{de} breyde eene{n} tabernacule ouer haer.
Doe{n} ter tijt seide Dauid, Ten is niet behoorlijc dat darc Gods sal gedrage{n} worden, dan vanden leuiten. Wa{n}t die selue heeft die HERE vercoren, dat si die arcke des HEEREN soude{n} drage{n}, en{de} he{m} te dienen eewelic.
En{de} daerom vergaderde Dauid geheel Israel, tot Ierusale{m}, dat si dye arcke des HEREN op souden brengen, in die plaetse die hi daer toe bereyt hadde.
Ende Dauid bracht te same{n} Aarons kinderen en{de} die Leuiten,
Wt Kahaths kindere{n}, was Vriel die opperste prince met sine{n} broedere{n}, hondert ende twintich,
Wt Merari kindere{n} was Asaia, die ouerste prince met sine{n} broedere{n} twee hondert en{de} twintich.
Wt Gersons kinderen was Ioel die ouerste prince met sine{n} broedere{n} hondert ende dertich.
Wt Elizapha{n} kindere{n} was Semaias die ouerste prince met sinen broedere{n} twee hondert,
Wt Hebrons kindere{n} was Eliel die ouerste prince, met sinen broederen tachtentich.
Wt Osiel, kinderen was Amminadab die ouerste prince met sine{n} broederen hondert ende twaelf.
En{de} Dauid riep Zadoch en{de} Abiathar dye priestere{n} ende die leuiten, Vriel, Asaian, Ioeli Semeia, Eliel, Amminabab,
ende sprac tot he{n}, Ghi dye zijt die prince{n} der huysgesinnen der Leuite{n}, wort geheylicht met uwen broederen, en{de} haelt dye arcke des HEREN des Godts van Israel, ter plaetsen die haer bereyt is,
op dat niet ghelijc te voren inden beghinne, om dat ghi daer niet tegenwoordich en waert, so sloech ons die HEERE, dat so nv ooc geschiede, als wi yet deden, dat ongeoorlooft ware,
Also heylichden hen die priesters en{de} Leuite{n}, datsi die arcke des HEREN des Gods van Israel soude{n} brenge{n},
En{de} dye kindere{n} Leui droege{n} die Arcke gods des HEREN op haer scoudere{n} mette{n} hantboomen daer aen, ghelijc Moyses gebode{n} hadde na den woorde des HEREN.
En{de} Dauid sprac totten ouerste{n} prince{n} der Leuite{n}, dat si van haer broeders tot sangers souden stellen, met psaltere{n}, harpen, en{de} claeren snaren spelen, en{de} cymbalen, datmen inder hoochten souden laten luyden tgeheluyt der blijschappen.
Doen stelden si die Leuite{n} Heman Ioels sone, en{de} wt sine{n} broederen Asaph Barichias sone. En{de} wten kindere{n} Merari haere{n} broedere{n}, Ethan Cusaie sone,
ende met hen haer broeders. In die tweede oordine Sachariam, Iasiel, Semiramoth, Iahiel, Vnni, Eliab, Banaia{m}, Maasia{m}, Mathathia, Eliphalehu, Maceneia, Obed Edom, Iehiel die duerwachters.
Want Heman, Assaph, en{de} Ethan waren sangers met metalen cymbalen om claer te clincke{n}.
Maer Sacharias, Osiel, Semiramoth, Iahiel, Vni, Eliab, Maasias, en{de} Banaias speelden op orgelen verborghe{n} dinghe{n}.
Maer Mathathias Elephalehu, Micenias, en{de} ObedEdom, Iahiel, en{de} Osasias met harpe voor die octaue songe{n} Epinithion de{n} verwinner God si triumphe en{de} palma der victorien
Maer Cononias die prince der Leuite{n} was die ouerste ghestelt der prophecien en{de} sangmeester om soete voor te singe{n} want hi was seer verstandich.
En{de} Barachias en{de} Helkana waren duerwachters der arcke{n}.
Maer Sacharias, Iosaphat, Nathanael, Amasai, en{de} Sacharias, Banaias, Elieser de priesters bliese{n} met trompetten voor die Arcke Gods. En{de} ObedEdo{m} en{de} Iahia waren duerwachters der Arcke{n}
Also ghinc Dauid en{de} die ouders van Israel, en{de} die ouerste ouer duysende{n}, op, om dye Arcke des verbonts des HEREN te halen, wt ObedEdoms huys met blijschappe{n}.
En{de} doen God de{n} Leuite{n} halp, die dye Arcke des verbonts des HEREN droege{n}, offerdemen seuen varren en{de} seuen ra{m}me{n}.
En{de} Dauid hadde eenen langhe rock van costelijcke wit lywaet aen, daer toe al die Leuite{n} die de arcke droege{n}, en{de} die sanghers en{de} Chonanias die ouerste prince der prophecie{n} onder die sangers. Ooc hadde Dauid eene{n} lyne{n} lijfroc aen
Also bracht dat geheele Israel die Arcke des verbonts des HEREN op met iolijt, basoenen, trompette{n} en{de} claere cymbalen met orghelen en{de} harpen.
Als nv die Arcke des verbonts des HEEREN tot in Dauids stadt qua{m}, sach Michal Sauls dochter ter venster wt, en{de} doe{n} si den coninck Dauid sach op springe{n} en{de} spelen verachte si hem in haer herte.
ENde si brachten die Arcke Gods in, ende steldese in die tente die welcke haer Dauid opgerecht hadde. En{de} offerden brantofferen en{de} vreedsame offeere{n} voor Godt.
En{de} doe{n} Dauid die bra{n}toffere{n} en{de} vreedsame offerha{n}de{n} te offere{n} voleyndt hadde, so gebenedide hi dat volc inde{n} name des HEREN,
en{de} deelde elcke{n} in Israel, beyde manne{n} en{de} vrouwe{n}, ee{n} stuck broots en{de} een crippe ghebraden ossenvleesch, en{de} eene{n} olykoeck.
En{de} hi stelde voor die Arcke des HEREN sommighe Leuiten, die dienen souden, en{de} ouerdencken zijn wercken, dat si den HERE den God van Israel, grootelijc prijsen, dancke{n}, en{de} loue{n} souden, te wete{n}
Asaph den eersten prince, en{de} Sachariam den anderen. Maer Iahiel en{de} Semiramoth Iehiel, Mathathiam, Eliab, en{de} Banaiam, ObedEdom, ende Ieiel ouer dorghelen der psalteren en{de} harpe{n}, Maer Asaph dat hi met claeren cymbalen luyden soude.
En{de} Banaias en{de} Iahasiel die priestere{n} te slaen met tro{m}petten altoos voor dye Arcke des verbonts Gods.
In dien tijt bestelde Dauid Asaph een prince, om den HEERE te belijde{n} en{de} zijn broeders.
Belijdet den HERE en{de} roept sine{n} nae{m} aen, maect condich onder dat volck zijn vonden.
Singhet, spelet, en{de} dichtet he{m}, en{de} vertellet va{n} alle zijn wonderlichede{n},
louet sinen heiligen name. Dat herte der ghene{n} die den HERE soecken verblide hem.
Soect den HERE en{de} zijn stercheit, soect zijn aensicht altoos.
Gedenct zijnder wonderlichede{n}, die hi ghedae{n} heeft, zijnder wonderlijcker teekene{n} en{de} oordelen zijn monts.
Ghi zaet Israel zijns knechts, ghi iacobs zijns wtuercorens kindere{n}.
Hy is die HERE onse God, zijn oordelen zijn in alle landen.
Gede{n}ct eewelijc zijns verbo{n}ts, wat hi gebode{n} heeft, in duysent geslachte{n}.
Dat hi ghemaect heeft met Abraham, en{de} zijns eedts ae{n} Isaac.
En{de} hi stelde dat Iacob tot een ghebot en{de} Israel tot eene eewige{n} wterste{n} wille
En{de} sprac. Ic sal v dat lant Canaan geue{n}, dat snoer ws erfdeels.
Doen si noch weynich ware{n} int getal, en{de} cleyne, en{de} vremdelinghen daer inne.
En{de} si trocken vande{n} eene{n} volc totte{n} andere{n}, en{de} wt eene{n} conincrijcke tot den anderen volcke,
Hi en liet hen niema{n}t scade doe{n}, en{de} strafte coninghe{n} om haere{n} wille.
En wilt niet aentaste{n} mijn gesalfde, en{de} geen quaet doe{n} aen mijn propheten.
Singet de{n} HERE alle lant, vercondiget dagelics zijn salicheit.
Vertelt onder die heydenen zijn heerlicheit, end{e} onder dye volcken zijn wonderlicheden.
Wa{n}t die HERE is groot, en{de} wtermaten loeflic, en{de} veruaerlijc ouer alle goden.
Wa{n}t alle die gode{n} der heydene{n} zijn afgode{n}, maer die HERE heeft die hemele{n} gemaect
Belijdinghe en{de} grootdadicheit is omtrent hem, cracht en{de} bijscap is in zijn plaetse.
Bre{n}ghet totte{n} HERE ghi huysgesinne{n} der volcke{n}, brengt herwaerts den HERE eere, en{de} gebot
Haest herwaerts tot des HEREN name die eere. Heft op heilighe offerhande, en{de} coe{m}t voor zijn aensichte, en{de} aenbidt den HERE in zijn heilighe cieringe.
Alle lant worde beroert van sine{n} ae{n}sichte want hi heeft de rontheit des aertrijcs onberuerlic ghemaect.
Die hemelen verblide{n} hen, en{de} die aerde si vrolijc, En{de} me{n} segghe onder die heidene{n}, dat die HERE heeft gheregeert.
Die zee do{n}dere en{de} haer volheyt, en{de} dat velt si vrolic, ende alle dat daer inne is.
Dan sullen loue{n} alle boome{n} in dat wout, voor de{n} HERE, wa{n}t hi coe{m}t om te oordeelen die aerde.
Belijdt de{n} HERE wa{n}t hi is goet en{de} zijn ontfermherticheit duert eewelijc.
En{de} segt. Behoudt ons o God onse salichmaker en{de} vergadert ons, ende verlost ons vanden heydene{n}, op dat wi uwen heylighe{n} naem belide{n} moghe{n}, ende op springe{n} van blijscappe{n} in uwe lofsanghen.
Geloeft si die HERE die God va{n} Israel, van eewicheit tot eewich{eyt}, en{de} alle tvolc segghe Ame{n}, ende lofsanc si den HERE.
Aldus liet hi aldaer voor die arcke des verbonts des HEEREN Asaph ende zijn broeders om te diene{n} voor die Arcke altijt, elcke{n} dach na haer gebuerte.
Maer ObedEdom en{de} zijn broeders .lxviij. en{de} Obed Edom Idithuns sone, en{de} Oza maecte hi poortiers.
En{de} Zadoch den priester, ende zijn broeders, dye priesters liet hi voor de{n} tabernacule des HEREN opter hoochten tot Gabaon,
dat si de{n} HERE daghelijcs brantoffer souden doen, op des brantoffers outaer des morghe{n}s ende des auonts so inder wet des HEEREN ghescreue{n} staet, die hy Israel ghebode{n} hadde.
En{de} na hen Heman ende Idithun, ende die ander wtuercoren die met namen ghenoemt waren om de{n} HERE te dancke{n}, dat zijn ontfermherticheit eewelijc duert.
En{de} met hem Heman en{de} Idithun, om met tro{m}pette{n} te blasen, en{de} cymbalen te clincke{n}, en{de} met snaren te spelen, om Gode te singhe{n}. Maer Idithuns kindere{n} maecte hi poortwachters.
Also troc alle dat volc wederomme wech, elck in zijn huys. Ende Dauid keerde ooc weder, om zijn huys te ghebenedien.
MAer doen Dauid in zijn huys woonde sprac hi totte{n} prophete Nathan. Siet ic woone in ee{n} cedere{n} huys, en{de} die arcke des verbonts des HEREN is onder die vellen.
Nathan sprac tot Dauid. Al wat in uwer herten is dat doet, want God is met v.
Hierom gebuerde inder seluer nacht dat woort Gods tot Nathan, en{de} sprac.
Gaet hene{n} en{de} segt Dauid mine{n} knechte. Dit seyt de HERE, Ghi en sult mi gheen huis timmere{n} tot eender woonighen,
Want ic en hebbe in gee{n} huys gewoont, van dien dage aen doe{n} ic die kindere{n} van Israel wt dat lant van Egipte{n} voerde, tot op desen dach, maer ic ben gheweest, daer de{n} tabernacule gheweest is, en{de} in die tente
bliue{n}de met geheel Israel. Heb ic ooc tot eenige{n} vanden rechters in Israel oyt geseyt, die{n} ic ghebode te voede{n} mine{n} volc en{de} gesproke{n}? Waeromme en timmerde ghi my niet een cedere{n} huys?
Hierom spreect nv aldus tot minen knechte Dauid. Aldus seyt de HERE der heyrschare{n}, Ic heb v ghenomen als ghi inder weyde{n} achter die scape{n} volchdet, dat ghi een vorste soudet zijn ouer mijn volc van Israel,
en{de} ben met v gheweest werwaerts ghi hene{n} ghereyst zijt, en{de} hebbe uwe viande{n} verslaghe{n} voor v, en{de} hebbe v eenen name ghemaect, als een van die groten, die opter aerde{n} heerlijcke name{n} hebben.
En{de} ic heb mine{n} volcke va{n} Israel ee{n} plaetse ghegeuen, en{de} tsal gheplant worden, ende daer inne woone{n}, en{de} ten sal niet meer beweeghet worden. En{de} die kindere{n} der boosheit en sullent niet meer vermoede{n}, als te vore{n} vanden beghinne,
ende inden tide{n} doen ic die rechteren stelde ouer mijn volc van Israel. En{de} ic hebbe alle uwe vianden verootmoedicht en{de} vercondighe v nv, dat die HERE v een huys timmeren sal.
Maer als ghi uwe dage{n} sult veruult hebbe{n}, dat ghi wech gaet tot uwe{n} vadere{n}, so sal ic v zaet na v verwecke{n}, d{at} va{n} uwe{n} sone{n} ee{n} sal zijn, die sal ic zij{n} conincrijc vast make{n},
die sal mi een huys ti{m}mere{n}, en{de} ic sal sine{n} coninclike{n} stoel beuestige{n} ind{er} eeuwich{eyt}.
Ic sal he{m} ee{n} vader zijn, ende hi sal mi tot eenen sone zijn, Ende ic en sal mijn ontfermherticheyt niet va{n} hem wech nemen, ghelijc icse van dien genomen hebbe, die voor v was,
Ende ic sal hem setten in mijn huys, ende in mijn conincrijc tot inder eewicheyt, ende sinen stoel sal aldaer stantuastich wesen inder eewicheyt.
Na alle dese woorde{n} en{de} na dit selue visioene, sprack Nathan tot Dauid,
En{de} als die coninc Dauid qua{m}, en{de} stelde he{m} voor den HERE, so sprac hi, Wie ben ic HEERE Godt? ende wat is mijn huys? dat ghi mi sodanige dingen doen sout?
Ende dat heeft v noch te weynich gedocht voor uwen ooghen, maer hebt ouer dat huys ws knechts noch va{n} verren toecomende ghesproken, Ende hebt my edel ende heerlijc ghemaect bouen alle me{n}schen, HEERE mijn Godt,
Wat sal Dauid meer tot v segghe{n}, dat ghi nv uwen knecht soo heerlijc verheuen hebbet, ende hem gekennet?
HEERE om ws knechts wille, nae uwer herten hebdi al soodanighe groote dinghen ghedaen, ende ghy woudet hebbe{n}, dat bekent souden wesen alle grootheden,
HERE ws gelijc en is niet, ende daer en is ghee{n} God dan ghi, wt dien allen, van welcke{n} wy met onsen ooren ghehoort hebben,
En{de} waer is een volc opter aerden, ghelijc v volc van Israhel, daer een God toe gheghaen si, om hem een volc te verlossen, en{de} te make{n} door zijn grootheyt ende veruaerlike dingen, wtworpende die geslachten van sinen aensichte, dye hy wt Egypten verlost hadde?
Ende ghi hebt v volc van Israel v tot eene{n} volcke ghestelt, tot inder eewicheyt, ende ghy HERE zijt zijn God gheworden.
Nv dan HEERE dat woort dat ghi ghesproken hebt tot uwen knechte, en{de} ouer zijn huys, worde geuesticht tot inder eewicheyt, ende doet alsoo ghy ghesproken hebt,
ende uwen name bliue ende worde grootelijc verheuen tot inder eewicheyt, op datme{n} segge dye HEERE der heyrscharen is dye Godt va{n} Israel, ende dat huys zijns knechts Dauids, is stantuastich blijuende voor hem,
Want ghi HERE hebt die oore ws knechts gheopent, dat ghi hem een huys timmeren sout, Daeromme heeft v knecht een betrouwen gheuonde{n}, om dat hi voor v soude bidden,
Nv dan HERE ghi zijt God, ende hebt alsoo groote weldaden tot uwen knechte gesproken,
ende hebt begonst te ghebenedien dat huys ws knechts, dat voor v altoos si, Want als ghijt HERE ghebenedijt, so salt inder eewicheyt ghebenedijt zijn.
MAer tis gesciet na desen dat Dauid die Philistinen sloech, ende verootmoedichdese, en{de} nam Geth ende haere dochtere{n} wt der Philistinen hant,
Ooc sloech hy dye Moabite{n}, also dat die Moabite{n} Dauid onderdanich werde{n}, ende ghifte{n} brochten,
Hy sloech oock Hadad Eser den coninc van Soba, in dat lantscap Hemath, doen hi wech troc om zijn rijck ende ghebot te vermenichfuldighen tot aent water Euphraten,
Ende Dauid wan hem duysent wagens af, seuen duysent rosuolcs, en{de} twintich duysent voetuolcs, Ende Dauid verleemde alle die paerden der waghenen, behaluen hondert wagenen, dye hy behiel, voor hem seluen,
Ende die Syriers van Damasco, quamen Adad Eser den coninc van Soba te hulpe{n}, Maer Dauid sloech der seluer Syriers ooc tween twintich duysent mannen,
Ende leyde volc tot Damascon in Syrie{n}, dat die Siriers Dauid onderdanich souden worden, ende he{m} gauen souden brengen, ende die HERE halp Dauid in allen dinghen, waer hi hene{n} trock
Ende Dauid nam die gulden schilde{n}, dye Adad Esers knechten hadden, ende brachtse tot Iherusalem,
Oock nam Dauid wt den steden Adad Eser Thebeath ende Chun zeer veel metaels, Waer af Salomon die metalen zee, ende calomnen, ende metalen vaten maecte.
Ende doen Thou die coninc van Hemath hoorde, dat Dauid alle dye macht vanden heyr Hadad Esers des conincks van Soba gheslaghen hadde,
sandt hy sinen sone Aduram totten coninck Dauid, om dat hy vrede van hem begheren soude, ende dat hy hem verblide{n} soude van vrients gheluc, om dat hi Adad Eser geslagen ende verwonne{n} hadde, Want Thou was een viant van Adad Eser,
Ooc al die gulde{n}, siluere ende metalen vaten, heylichde die coninc Dauid den HERE, met de{n} siluere en{de} goude, dat hi den heydene{n} genome{n} hadde, te wetene, den Edomite{n} Moabiten, Ammoniten, Philistinen, ende Amalechite{n}.
Maer Abisai saruie sone sloech die Edomite{n} int zout dal, achthien duysent,
en{de} leide volc in Idumee{n}, dat al die Edomite{n} Dauid onderdanich souden zijn, Want dye HERE behielt Dauid waerwaerts dat hy reysde,
Also regheerde Dauid ouer gheheel Israel, en{de} onderhielt oordeel en{de} gherechticheyt in alle sine volck.
Ioab Zaruie sone was ouer dat heyr. Iosaphat Ahilud sone was Cancellier.
Zadoch Achithobs sone, ende Abimelech, ende Abiathars sonen waren priesters. Swsa was scriuer.
Banaias Ioiade sone was ouer die Chereti ende Pheleti, ende Dauids sonen waren den coninck aldereerste ter hant.
ENde tis geschiet dat na desen sterf Nahas dye coninc der kinderen Ammon, en{de} sine sone wert coninck en{de} regeerde in zijn plaetse.
Ende doe{n} seyde Dauid, Ick sal ontfermherticheyt doen aen Anon Nahas sone Want zijn vader heeft aen mi ghenade ghedaen, ende sandt boden om hem te troosten, ouer die doot va{n} sine{n} vader. Ende doen Dauids knechten int lant der kinderen Ammo{n} quame{n} tot Anon, om he{m} te troosten,
so seyden die vorste{n} der kindere{n} Ammo{n} tot Anon Ghi meynt bi auentueren, dat Dauid ter saken van eeren ws vaders ghesonden heeft, dye v troosten souden? ende ghi en merct niet ae{n}, dat zijn knechten daerom tot v gecome{n} zijn om te bespieden, ende te onderuragen, ende te door soecke{n} uwe lantschappen,
Hierom blotede{n} Anon Dauids knape{n}, ende scoerse, en{de} maectese caluwe, ende sneet haer cleederen half af, van aen die lendene{n}, tot die voete{n} toe, ende lietse gae{n},
Ende als si wech gegae{n} waren, lieten zijt Dauid bootschappen, Hy sandt hen te ghemoete, <parens>Want dye mannen waren seer beschaemt</parens> ende die coninc gheboot dat si soude{n} bliuen tot Iericho, tot dat haere baerden wiessen, dan so souden si weder comen.
Doen die kindere{n} Ammon sagen dat si Dauid ongelijc gedaen hadde{n}, sonde{n} si hene{n}, beyde Anon ende die kinderen Ammon .m. ponde{n} siluers, om wage{n}s ende rosuolck te hueren wt Mesopotamien van Syrie{n}, wt Maacha, ende wt Zoba,
en{de} huerden .xxxij. duysent wagens, ende den coninc van Maacha met sine{n} volc, die welcke als si quame{n}, legerden hen teghen ouer Medaba, Ende die kinderen van Ammon vergaderden hen ooc wt haeren steden, ende quamen totten strijde,
Doen dat Dauid hoorde sandt hi Ioab met den gheheelen heyr der vroomer mannen.
Die kindere{n} Ammon waren wt getrocke{n}, ende wapenden hen totten strijde, ende stelden haer ordine voor die stadt poorte, Maer die coninge{n} die gecome{n} ware{n} om he{m} te helpe{n} hielden inden velde verscheyden
Als nv Ioab sach ende mercte, dat voor en{de} achter he{m} strijt tege{n} he{m} was, soo vercoos hi wt alle die vroome starcke manne{n} in Israel, en{de} reysde{n} tege{n} die va{n} Sirien,
maer dat ander volc gaf hi onder die hant zijns broeders Abisai, ende si reysde{n} tege{n} die kinderen va{n} Ammon,
en{de} seide, Ist dat mi die Siriers te starc worde{n}, soo coe{m}t mi te hulpen, Maer ist dat v die kinderen Ammon te sterck worde{n},
so sal ic wesen v hulpe, zijt vroom, ende laet ons mannelijc doen, voor ons volc, en{de} voor die stede{n} ons Godts, ende dye HERE doe dat he{m} behaecht,
Ende Ioab maecter he{m} toe mette{n} volc dat bi he{m} was, tegen die Syriers te strijde{n}, Ende si vluchtede{n} voor hem
Maer doen die kindere{n} Ammon sagen, dat die Syriers vluchteden, soo vluchteden si ooc voor sine{n} broeder Abisai, ende trocke{n} in die stadt, Maer Ioab quam te Iherusalem
Doe{n} die Siriers sage{n}, dat si voor Israel geuallen ware{n}, sonde{n} si bode{n}, ende brachten die Siriers die ouer ghene side des waters ware{n} wt, Ende Sophach dye velthooftma{n} Adad Eser troc voor he{n} wech, ende was haere leytsma{n},
Doen dat Dauid ghebootscapt wert, vergaderde hi te hoope geheel Israel en{de} troc ouer die Iordane, en{de} doe{n} hi daer aen qua{m}, oueruiel hise, ende stelde teghen haer zijn ordine, daer si teghen vochten,
Maer die Syriers vluchteden voor Israel, En{de} Dauid doodede der Syriers seuen duysent wage{n}s, ende ueertich duysent voetuolcs, Daer toe doodede hy Sophach de{n} velthooftma{n},
En{de} doen Adad Esers knechte{n} saghen, dat si va{n} Israel verwonnen waren, trocken si ouer, ende maecten vrede met Dauid, ende sinen knechten, Ende dye Syriers en wilden den kinderen Ammon niet meer helpen.
ENde tis geschiet doen dat iaer om was tertijt als die coninghen wt pleghen te trecken ten strijde, vergaderde Ioab theyr, en{de} dye macht des ridderschaps, en{de} verderf der kindere{n} van Ammons lant, ende reysde en{de} belegerde Rabba, Maer Dauid bleef te Ierusalem, als Ioab Rabba sloech, en{de} verderf,
Ende Dauid nam dye croone Melchons van sinen hoofde, ende vandt daer aen een pondt gouts swaer, ende costelijcke edele gesteenten, Ende hy maecte daer af een cooninclijcke croon Oock voerde hi seer vele roofs wt der stadt,
Maer dat volc dat daer inne was, leyde hi wt, ende dede ouer haer gaen eechden met yseren tanden, sledden, ende beslage{n} ouerdecte wagens, alsoo dat si gesaecht en{de} ontstucke{n} gewreue{n} werde{n} Also dede Dauid allen de{n} stede{n} der kindere{n} Ammon. En{de} Dauid trock met alle de{n} volck wederom te Ierusalem.
Daer na verhief hem eenen strijt te Gaser teghe{n} die Philistine{n}, inde{n} welcke{n} sloech Sobochai die Husathite Saphai, dye vande{n} geslachte der kindere{n} Raphaim was, en{de} vernederdese.
En{de} daer verhief noch eenen strijt teghen die Philistinen. Doe{n} sloech Adeodatus Saltus sone va{n} Bethleem Goliaths broeder va{n} Geth, die welcke eene{n} spies staf had gelijck eene{n} weefboom.
Noch eens geuiel eene{n} strijt te Geth, daer was een lanc man, die hadde ses vingere{n} en{de} ses theene{n}, die make{n} tsame{n} vierentwintich. En{de} hi was ooc van Raphaims geslachte gebore{n},
en{de} hi bescimpte Israel. Maer Ionatha{n} Sammaa sone des broeders Dauids sloech he{m}. Dese ware{n} die kindere{n} van Raphai te Geth, en{de} vielen door Dauids ende zijnder knechten handen.
ENde Satan stont op teghen Israel, ende ghaf Dauid in, dat hi Israel liet tellen.
Ende Dauid sprack tot Ioab, en{de} tot des volcs ouersten. Gaet henen, tellet dat volc van Israel van Bersabee tot Dan toe, ende brengt tot mi dat ghetal, op dat ic wete hoe vele dat haerder is.
Ende Ioab antwoorde. Die HERE doe tot sinen volcke ghelijc si nv zijn hondertmael so vele. Maer mijn Here Coninc, en zijnt niet alle uwe knechten? Waeromme vraecht dan mijn Heere daer na, dat Israel tot eender schult sal gheacht worden?
Maer des Conincs woort ginc voor tegen Ioab. En{de} Ioab ghinc wt, en{de} wandelde door geheel Israhel, en{de} quam wederomme te Ierusalem,
en{de} ghaf dat ghetal des ghetelden volcs dat hi omme ghegaen hadde Dauid. En{de} des gheheelen Israels was gheuonden elf hondert mael duysent mannen, dye dat swaert wt trocke{n}. En{de} van Iuda vierhondert mael en{de} tseuentich duysent manne{n} die strijtbaer waren om ter oorlogen te gaen.
Maer Leui en{de} Beniamin en telde hi onder dese niet Om dat hi des conincs ghebot noode volbrachte
Maer dat beuolen was behaechde Gode qualijc, en{de} hi sloech Israel.
En{de} Dauid sprac tot God. Ic hebbe swaerlic gesondicht dat ic dat ghedaen hebbe, Ic bid v nv neemt wech die misdaet ws knechts, want ick heb wter maten sottelijc ghedaen.
En{de} die HEERE sprac tot Gad Dauids siender, en{de} sprac.
Gaet henen, spreect tot Dauid, en{de} segghet tot hem. Also spreect die HERE. Ic gheue v van drien de{n} kuer. Verkiest v een van drien, dat ict v doe.
En{de} doen Gad tot Dauid qua{m}, seyde hi tot he{m}. Aldus spreect die HERE. Verkiest v een dat ghi wilt,
oft drie iaren dieren tijt, oft dat ghi die mae{n}de{n} vlucht voor uwe{n} viande{n} en{de} voor dat swaert niet te moghen ontghaen, ofte drie daghen dat swaert des HEREN en{de} die doot inden lande te verkeeren, ende dat dye Engel des HEEREN in allen palen van Israel dootslae. Aldus siet nv toe, wat ic antwoorden sal den ghenen dye my ghesonden heeft.
Ende Dauid sprac tot Gad. Van allen siden verdrucken my banghicheden, maer het is my beter dat ic in dye handen des HEREN valle, want sine ontfermherticheyt is seer groot, dan inder mensche{n} hande{n} te vallen.
Doen liet die HERE pestilentie in Israel comen, also dat tseuentich duysent mannen vielen wt Israel.
Ende die HERE seynde den Enghel tot Ierusalem om die te slae{n} Ende doen si gheslaghen wert, sacht dye HEERE. Ende hem ontfermde ouer dye grootheyt van dat quaet, ende sprac totten Enghel die daer sloech. Het is ghenoech. Houdt uwe hant op. Die Enghel des HEEREN stont by die dorschuloere Ornan des Iebusiten.
Ende Dauid sloech zijn ooghen op, ende sach den Engel des HEREN staen tusschen hemel ende aerde, ende een bloodt swaert in zijn handt, wtgherect teghen Ierusalem. Doen viel Dauid ende die ouders va{n} gheboorte met haren cleederen bedect op haer aensichte.
Ende Dauid sprac tot Godt. En ben ics niet die tvolc hiet tellen? Ic bent die ghesondicht hebbe, Ick bent die tquaet ghedaen hebbe, Maer wat hebben dese scapen ghedaen? HERE mijn God, laet v hant teghen my, ende mijns vaders huys haer keeren, ende v volc en laet nyet worden verslaghen.
Maer die Enghel des HEEREN gheboot Gad, dat hi Dauid segghen soude, dat Dauid op gaen soude, en{de} den HERE eenen outaer oprechten inden dorschuloer Ornan des Iebusiten.
Also ghinc Dauid op nae dat woort Gad, dat hi ghesproke{n} hadde wt des HEREN name.
Maer als Orna{n} opwaerts siende was, ende sach den Enghel, ende sine vier sonen met hem, verstaken si hen. Wa{n}t Ornan dorschede tarwe.
Als nv Dauid tot Ornan quam, sach Ornan Dauid, en{de} ginc wte{n} dorschuloere hem te gemoete, en{de} ae{n}bede Dauid met sine{n} aensicht ter aerden.
En{de} Dauid sprac tot he{m} Geeft mi die plaetse vande{n} dorschuloere, dat ic den HERE eenen altaer aldaer op timmere, also nochta{n}s dat ghi also veel gelts ontfanct als hi waert is, op dat die plage ophoude vande{n} volcke,
Maer Ornan sprac tot Dauid. Neemt hem en{de} mijn Heere die Coninc doe al wat hem belieft. Ooc geue ic die ossen totten brantoffer, en{de} dat waghen gescherre tot hout, en{de} tarwe tot heylige{n} offer altemale gheue ict goetwillich.
Maer dye Coninck Dauid sprac tot hem. Niet alsoo en salt zijn in gheender maniere{n}, maer zijn volle gelt so vele alst waert is, sal ic v geuen, Want ic en mach niet wech nemen dat uwe is, ende alsoo den HEERE brandtoffer offeren, dye my nyet ghecost en heeft.
Also gaf Dauid Orna{n} om die plaetse gulden sikels in ghewichte ses hondert.
En{de} Dauid timmerde de{n} HERE aldaer eene{n} altaer en{de} offerde brantoffer en{de} vreedsamige offerhande. En{de} doen hi den HERE aenriep, verhoorde hi hem door tvier vande{n} hemel opte{n} altaer des brantoffers.
En{de} die HERE gheboot de{n} Enghel dat hi zijn swaert in zijn sceyde keeren soude.
Ter seluer tijt, doen Dauid sach dat hem die HERE verhoort hadde opte{n} dorschuloere Ornan des Iebusite{n}, so offerde hi aldaer
Want die wooninghe des HEEREN, dye Moyses inder woestinen ghemaect hadde, ende der brandtofferen altaer was toc dyer tijt inder hoochten tot Gabaon.
Ende Dauid en conste niet wech gheghaen voor dien seluen altaer, om Gode aldaer te offere{n}, wa{n}t hi was met grooten anxte veruaert, als hy siende was dat swaert vanden Enghel des HEREN.
ENde Dauid seyde. Dit is dat huys des HEREN. Ende dit is den altaer tot de{n} brantoffer van Israel.
En{de} hy geboot datmen soude vergaderen die besneden vremdelinghen wten heidenen totter Ioetscher wet die int lant van Isarel waren, ende hi stelde steenmetsers, om die steene{n} te houwen, om thuys Gods te timmeren.
Ende Dauid bereide veel ysers tot naghelen aen die dueren in die poorten, en{de} watter te naghelen was, ende soo veel metaels dattet niet te weghen en was.
Ooc cederen hout sonder getal, dat die van Sidon en{de} Tyro brachte{n} tot Dauid,
Wa{n}t Dauid dachte en{de} seyde. Mijn sone Salomo{n} is een cleyn knechtken teer, en{de} weelden ghewoon. Maer thuys dat ic de{n} HERE sal timmeren, sal also moete{n} wesen dattet in allen landen vermaert si. Daerom sal ic die dinghen die van noode zijn hem te voren bereyden. En{de} om dese sake bereyde hi alle die costen voor zijn doot.
En{de} hi riep sine{n} sone Salomon, en{de} geboot hem te timmeren thuys des HEREN des Gods van Israel.
En{de} Dauid sprac tot Salomon. Mine sone ic had inden sinne de{n} name des HEREN mijns Gods een huys te timmeren,
Maer dat woort des HEREN is tot mi geschiet en{de} sprac. Ghi hebt vele bloets ghestort, en{de} vele groote oorloghen geuoert daerom en moechdi mine{n} name gheen huis timmeren, om dat ghi so veel bloets op die aerde voor mi ghestort hebt,
die sone dye v gheboren sal worden, die sal een vreedsaem man zijn, Want ic sal hem doen rusten van allen sinen vianden rontsom, en{de} om dese sake sal hi vreedsaem genoemt worde{n}, Wa{n}t ic sal vrede en{de} ruste gheue{n} ouer Israel zijn leue{n} lanc.
Die sal mine{n} naem een huys timmere{n}. Hi sal mijn sone zijn, en{de} ick sal sine vader zijn, en{de} ic sal sine{n} coninclijcke{n} stoel ouer Israel inder eewicheit beuestighen.
Aldus nv mine sone die HERE si met v en{de} weest gheluckich, dat ghi den HERE uwe{n} God een huys timmert, so hi van v gheseyt heeft.
Ooc geue v die HERE cloecheyt en{de} verstant, dat ghi Israel moecht regeere{n} en{de} bewaren die wet des HEREN ws Gods
Dan suldi voort mogen gaen als ghi onderhout die geboden en{de} oordelen, en{de} rechte{n}, die die HERE Moysi gheboden heeft, dat hise Israel soude leeren. Weest vroom, ende doet manlijck, en vreest, moch en verslaet v niet.
Siet, ick hebbe in mijnder armoeden bereyt totten huyse des HEEREN, hondert duysent ponden gouts, ende duysent werf duysent ponden siluers, daer toe metaels ende ysers sonder ghetal, want tghetal wert vander grootheyt verwonnen. Oock hebbe ic houten ende steenen beschict, tot allen costen ende ghebruycken.
Ende ghy hebt ooc veel arbeyders, steenmetsers, ende timmerluyden, aen steen en{de} hout, ende alderhande wijsen op alderhande werck
aen gout, siluer, metael, en{de} yser sonder ghetal, Aldus staet nv op, en{de} doetet, ende die HEERE sal met v zijn.
Ende Dauid gheboot alle den prince{n} va{n} Israhel, dat si sinen sone Salomon souden helpen, ende sprack,
Ghi siet dat die HEERE v God met v is, en{de} heeft v rontsomme ruste gegheuen, Ende hi heeft alle uwe{n} via{n}den in uwen handen gegeuen, ende dat lant is ondergebracht voor den HERE, en{de} voor zijn volc
Dus geeft nv uwe herte{n} en{de} uwe sielen den HERE uwen God te soecken, ende staet op, ende timmert Gode de{n} HEERE een heylighe plaetse, op datmen dye arcke des verbonts des HEEREN, ende dye heylighe vaten dye den HEERE ghewijt zijn in thuys brenge, dat den name des HEREN ghetimmert wort.
HIerom Dauid oudt zijnde, ende vol dagen, settede hi Salomon sinen sone coninc ouer Israel,
Ende vergaderde alle dye ouerste princen van Israel, en{de} die priesters, ende die Leuiten,
Ende die Leuiten zijn ghetelt van twintich iaren ende daer ouer, ende haer ghetal is gheuonden achtendertich duysent mannen,
Wt den welcken werden wt ghecoren vier ende twintich duysent ende zijn ghedeylt totten dienste van de{n} huise des HEREN, ende ses duysent officiers, ende rechters,
ende vier duysent doorwachters, ende vier duysent lof sangers des HEREN, met orghelen, snaren, en{de} muysijc spelen, die hi gemaect heeft om lof te singen.
Ende Dauid maecte die oordina{n}cie bi gebuerten onder Leui kinderen, te wetene, onder Gerson, Cahath, en{de} Merari,
Dye Gersoniten waren Laadan ende Semei,
Laadan kinderen, dye princen Iehiel, ende Sethan, ende Ioel, die drie.
Semei kindere{n} ware{n}, Salomith ende Hasiel, ende Aran die drie, dese waren dye vorsten der huysghesinnen der vaderen van Laadan,
Ooc waren dese Semei kinderen Iahath, Siza, Iaus, en{de} Baria, dese vier waren ooc Semei kinderen,
maer Iahath was deerste, Siza die twede, Maer Iaus ende Baria en hadden niet vele kinderen, daerom werden si voor een huysghesinne, ende huys gherekent.
Cahath kinderen waren Amram, Izahar Hebron ende Vsiel dye viere,
Amram kinderen ware{n} Aaron ende Moyses, Maer Aaron wert afghescheyden, dat hi diene{n} soude in die alderheylichste plaetse, hy ende sine sone{n} eewelijck te ontsteken wierooc en{de} branden ruecwerc na zijnre maniere voor de{n} HERE, ende te dienen, ende te gebenedien de{n} name des HEREN eewelijc,
Ende Moises des mans Godts kinderen werden ghenoe{m}t onder der leuiten gheslachte,
Moyses kinderen waren Gerson ende Elieser.
Gersons kinderen, die eerste was Subuhel.
Eliezers kinderen, Rohabia was die eerste, Ende Elieser en hadde gheen ander kinderen, Maer der kinderen Rohabia ware{n} vele daer ouer
Iahar kindere{n} waren, Salomith die eerste.
Hebron kinderen waren Ieharu die eerste, Amarias die tweede, Iehasiel dye derde, en{de} Iecmaan die vierde.
Vsiel kinderen waren, Micha die eerste, ende Iesia dye tweede.
Merari kinderen waren, Mahali ende Musi. Mahali kinderen waren, Eleazar ende Cis,
maer Eleazar sterf, en{de} en hadde gee{n} sonen maer dochteren. Cis kinderen haere broeders namensi.
Musi kindere{n} ware{n} Mahali, Eder, ende Ieremuth, die drie.
Dat zijn Leui kindere{n}, onder haerder vaders huysen, ende haer maesschap ende dye ouerste der vaderen die gerekent werden, elc na zijn oordine na der namen ghetal, bi die hoofde{n} va{n} elcken bisonder, die die wercken des dienst deden inden huyse des HEREN, van twintich iaer ende daer ouer,
Want Dauid sprac Dye HERE die Godt van Israhel heeft sinen volcke ruste ghegheuen, ende Iherusalem tot een wooninghe tot inder eewicheyt,
Ende ten sal ooc der Leuieten ambacht nyet meer toebehooren dat si voort aen draghen sullen den tabernakel met sinen vaten, om te dienen,
Ende nae den laetsten gheboden Dauids, salmen tellen dat ghetal der kinderen Leui, van twintich iaeren ende daer ouer,
ende si sullen staen onder die hant der kinderen Aaron, om te dienen inden huyse des HEEREN, inden voorhouen, ende totten offerkisten, ende totter reyninghe, ende tot alderley heylighe plaetsen, ende tot allen wercken des dienst inden huyse Gods,
Maer die priesters zijn ouer die thoonbrooden, totten bloemen van meele, totten offer totten ongheheefden vladen, totten pannen tot tgherooste, ende tot allen ghewichte ende mate,
Ende dye Leuieten om te staen des morghens, om den HEERE te dancken, ende te louen, te singhen, Des auonts oock alsoo,
soo wel in alle brantoffer, om dien den HEERE te offeren, ghelijck op die sabbotthen, nieuwe maenden, ende andere feesten, na dat ghetal ende behoorte, altoos voor de{n} HEERE,
ende dat si der bewaringen gaey souden slaen aenden tabernacule des verbonts ende des heylichdoms, ende Aarons kinderen haerder broeders, om te dienen in den huyse des HEREN.
MAer dyt was die deylinge der kindere{n} Aaron, Aarons kindere{n} waren Nadab Abihu, Eleazar, ende Ithamar.
Maer Nadab ende Abihu storuen voor haeren vadere, ende en hadde gheene kindere{n}, En{de} Eleazar en{de} Ithamar werde{n} priesters,
En{de} Dauid steldese alsoo, Zadoch wt Eleazars kindere{n}, ende Achimelech wt Ithamars kinderen na haere behoorte en{de} dienste,
En{de} Eleazars kinderen werden meer gheuonden tot strijtbare starcke mannen, dan Ithamars kinderen. Ende hi steldese alsoo, te wete{n}, sesthien wt Eleazars kinderen, tot ouersten princen haerder vaders huys, En{de} acht wt Ithamars kinderen onder haerder vadere{n} huys,
Maer hi deyldese alle beyde tusschen malcandere{n} ende dye huysghesinnen met loten, Want daer waren princen in die heylighe plaetse, ende princen des huys Godts, soo wel van Eleazars kinderen als van Ithamars kinderen.
Ende dye scriuer Semeias Nathaneel sone, wt den Leuiten, bescreefse voor den coninc, ende voor die ouerste princen, en{de} voor Zadoch de{n} priester, ende voor Achimelech, Abiathars sone, ende voor den princen der huysgesinnen onder de{n} priesteren, ende leuiten, deen vader huys dat de{n} anderen te bouen ghinc voor Eleazar, en{de} dat ander dat welcke dander onder he{m} hadde, voor Ithamar.
En{de} dat eerste lot viel op Ioiarib, Dat ander op Iedaia,
dat derde op Arim, tvierde op Seorim,
tvijfste op Melchia dat seste op Miamin,
dat seue{n}ste op Achos, dat achtste op Abia,
dat negenste op Iosue, dat thie{n}de op Sechania,
dat elfste op Eliasib, dat twaelfste op Iacim,
dat derthiende op Hupha, dat veertie{n}de op Isbaab,
dat vijfthie{n}de op Belga, dat sesthiende op Emmer,
dat seuenthiende op Hesir, dat achthiende op Haphses,
dat neghenthiende op Pathahia, dat twintichste op Ezechiel,
dat eenentwintichste op Iachin, dat tweentwintichste op Gamul,
dat drientwintichste op Dilaiahu dat vierentwintichste op Maasian,
Dat is haere ordinancie nae haeren dienste, om te ghaen in dat huys des HEEREN, na haerder costume, onder haeren vader Aaron, Also hen die HEERE die God van Israel geboden hadde.
Maer onder den anderen kinderen Leui, dier noch ouer ghebleuen waren onder Amram kinderen Subuhel, Onder Subuhel kinderen was Iedhea,
Onder Rohabia kinderen was die eerste vorste Iesias,
Maer die sone van Izaares was Salemoth, Onder Salemoth kinderen was Iahath,
ende sine kinderen waren, Ieriahu dye eerste, Amarias die tweede, Iehasiel die derde, Iacmeam die vierde,
Vsiels sone was Micha. Micha sone was Samir.
Micha broeder was Iesia. Iesia sone was Sacharias.
Merari kinderen waren, Mahali ende Musi Iaasia sone was Bennon,
Merari kindere{n} waren oock Iaesia, ende Soem ende Sachur ende Hebri,
Maer Maali sone was Eleazar, die gheene kinderen en hadde,
Maer Cis sone was Ierachmeel.
Musi kinderen waren, Maali, Eder, ende Ierimoth. Dyt zijn Leui kinderen naer haerder vaderen huysghesinnen.
Ende sie hebben oock gheloodt teghen haer broeders Aaron kinderen voor Dauid den Coninc, ende Zadoch, ende Achimelech, dye princen der priestelijcker ende leuitischer vaderen huysghesinnen, alsoo die meeste als die minste heuet lodt ghelijc ghedeylt.
ENde Dauid metten meesters vanden heyr scheydeden af aldus om te dienen Asaph kinderen, Heman ende Idithun, dye propheteren souden met harpen, psalteren, ende cymbalen, ende si werden ghetelt nae haeren ghetale, totten wercken nae haeren diensten, daer si toe gheschict waren.
Van Asaph kinderen was Sachur, Ioseph, Nathania, ende Azarela, Asaph kinderen onder Asaph hant, dye daer propheteerden byden Coninc,
Maer van Idithun, Idithun kinderen waren, Godolias, Sori, Iesaias, Hasabias, Mathathias, dese ses onder haeren vader Idithun met harpen die propheteerden den HEERE te dancken ende te louen,
Van Heman. Heman kinderen waren, Boriahu, Mathania, Vsiel, Subuel, Ierimot Hanania, Hanani, Eliatha, Gidalti, Romamti, Ezer, Iosbaccasa, Mellothi, Hothir, ende Mahasioth,
Ende dese waren alle Hemans kinderen des sienders des Conincs, inden woorden Godts, om den hoorne te verheffen, Wa{n}t God had Hema{n} veerthien sone{n}, en drie dochtere{n} gegheuen.
Dese ware{n} al onder die hant van haere{n} vadere{n} Asaph, Idithun, en{de} Heman gedeylt om te singe{n} inde{n} tempel des HEREN met cymbalen, psalteren, en{de} harpe{n}, na de{n} dienst des huys Gods biden Coninc.
Ende haer ghetal was met haeren broederen dye inden sanck des HEEREN gheleert waren, alte samen meesters, en{de} leeraers, die leerden den sanck des HEEREN, twee hondert ende achtentachtentich.
En{de} si wierpen tlot ouer haer gebuerte vanden diensten, ghelijc den minste{n} als den meesten, den leeraer als dat schoelkindt.
En{de} dat eerste lot viel ouer Assaph die va{n} Ioseph was. Dat tweede op Godalia met sinen broedere{n} en{de} sone{n}, dier ware{n} .xij.
Dat derde op Sachur met sinen sonen en{de} broederen dier waren ooc twaelf.
Dat vierde op Isari met sinene sonen en{de} broederen, dier ware{n} twaelf.
Dat vijfste op Nathania met sinen sonen en{de} broedere{n}, dier waren .xij.
Dat seste op Bocciahu, met sinen sonen en{de} broedere{n}, dier waren .xij.
Dat seuenste op Isarela, met sinen sonen en{de} broederen dier waren .xij.
Dat achste op Isaia, met sinenen sonen ende broederen, dier waren .xij.
Dat neghenste op Mathania, met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat thienste op Semeia met sinen sonen en{de} broederen dier waren .xij.
Dat elfste op Esrael met sinen sonen ende broederen, dier waren .xij.
Dat twaelfste op Hasabia met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat derthienste op Sabael met sinen sonen ende broederen, dier waren .xij.
Dat veerthienste op Mathathia, met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat vijfthienste op Ierimoth met sinen sonen en{de} broedere{n}, dier waren .xij.
Dat sesthiende op Anania met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat seuenthienste op Iasbochassa, met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat achthienste op Anani, met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat neghenthienste op Melloth met sinen sonen en{de} broederen, dier waren .xij.
Dat twintichste op Eliatha, met sinen sonen en{de} broederen, dyer waren twaelf.
Dat eenentwintichste op Othir, met sinen sonen ende broederen, dier waren twaelf.
Dat tweentwintichste op Godalthi, met sinen sonen en{de} broedere{n}, dier ware{n} twaelf.
Dat drientwintichste op Mahasioth, met sinen sonen en{de} broedere{n}, dier ware{n} twaelf.
Dat viere{n}twintichste op Romati Eser met sine{n} sonen ende broederen, dier ware{n} ooc twaelf.
MAer dit zijn die delinghen der duerwachteren. Vanden Choriten was Meselemia, die sone Chore, wt Asaph kinderen.
Meselemia kinderen waren dese, die eerste geborene Sacharias, die tweede Iadiel, dye derde Sebadia, die vierde Iathaniel,
die vijfste Elan. die seste Iohanan, die seuenste Elioenai.
Maer Obed Edom kinderen ware{n} dese, die eerste gheborene Semaia, die tweede Iosabad, die derde Ioah, dye vierde Sachar, die vijfste Nathaneel,
die seste Ammiel, die seuenste Isachar, die achtste Pollathai, Want God hadde hem gebenedijt.
En{de} sinen sone Semaia werden ooc sonen geboren die inden huyse haerder vaderen ouerste waren, Want het waren seer stercke manne{n}
So waren dan Semaie kinderen Othni, Raphael, Obed ende Elsabad, ende dies broederen, seer stercke mannen, Elihu ene Samathia.
Dese waren alle wt Obed Edom kinderen. Si met haeren kinderen ende broederen waren seer vroome luyden, bequaem tot diensten te doen, tweensestich va{n} Obed Edom.
Maer Meselemie kinderen en{de} haer broedere{n} die alder starcste manne{n} ware{n} achthie{n},
Maer van Hosa, dat is, wt Merari kindere{n} was die vorste Semri, want hy en hadde ghene{n} eerste geborene Daerom sette hem zijn vader tot eene{n} vorste.
De{n} andere{n} Helchias, de{n} derde{n} Thabelias, de{n} vierde{n} Sacharia Alle dese kindere{n} en{de} Osa broedere{n} ware{n} tsame{n} derthien.
Dese zijn ghedeylt tot duerwachters, op dat altoos die prince{n} der bewaringhe{n} diene{n} soude{n} int huys des HEREN, ghelijck haer broedere{n}.
En{de} dat lot wert gheworpen de{n} cleinen ghelijc de{n} groote{n} onder haerder vaders huysghesinnen, tot eender yegelijcker poorten.
Dat lot teghent oosten viel op Selemiam, Maer sinen sone Sacharia die een voorsinnich cloeck raetsman was wierpmen dat lot, ende het viel op he{m} noortwaerts.
Maer Obed Edom zuytwaerts, ende sinen sonen aen welcke side was der ouderen raet.
Ende Suphim ende Osa westwaerts, bi die poorte, die leydt totten wech der opclimminghe daer dye eene bewaringhe teghens dye andere staet.
Oostwaerts ware{n} ses Leuite{n}, noortwaerts des daechs vier, zuytwaerts des daechs .iiij En{de} daer den raet was twee en{de} twee.
Ooc in die camerke{n}s der duerwachtere{n} totte{n} weste{n} vier aenden wech, en{de} twee en{de} twee door dye camerkens.
Dit zijn die deylinge{n} der duerwachtere{n} ond{er} de{n} kindere{n} Kore en{de} Merari.
Maer Achias was ouer die scatte{n} des huys Gods, ende ouer die vate{n} der heyliger dinghen.
Laadans kindere{n} des soons Gerson. Van Laadan waren princen der huys ghesinnen, vanden vaders Laadan Gersoniten, Iehielte{n}
Iehieli kinderen waren, Zathan en{de} Ioel, sine broeders ware{n} ouer die scatte{n} des huys des HEREN.
Onder den Amramiten, Izahariten, Hebroniten, en{de} Osieliten,
was Sabuel Gersons sone, des soons Moysi, ende was ouerste gestelt ouer die die schatte{n}.
Maer Eliezer sine broeder wiens sone was Rahabia, dies sone was Esaias, dies sone was Ioram, dies sone was Sechri, dies sone was Selomith.
Die selue Selomith en{de} sine broeders, waren ouer al die scatte{n} der geheylichden, dwelc die Coninc Dauid heylichde, ende die princen der huysghesinne{n} ouer duysent, en{de} ouer hondert, en{de} die ouerste int heyr.
Va{n} striden en{de} roouen der oorlogen die si hadde{n} gheheylicht, om te vermaken dat van noode was aenden huyse des HEEREN
Alle dese dinghen tsamen heeft gheheylicht Samuel die sie{n}der, en{de} Saul Cis sone, en{de} Abner Ners sone, Ende Ioab Saruie sone alle gader heylichden si dese dinge{n} door Selomith en{de} zijnder broederen handen.
Maer der Isariten ouerste was Chonias met sinen sonen tot den wercke van buyten ouer Israel, om te leeren ende te oordeelen.
Van den Hebroniten was Hasabias ende sine broeders, seer vroome luyden, duysent ende seuenhondert ouer tvolc ghestelt van Israel, ouer dese side des Iordaens westwaerts, tot alderhande wercken des HEREN, ende den Coninc te dienen.
Item onder de Hebroniten was Ieria die prince na haer huysghesinnen der vaderen. Inden veertichsten iaer des Conincrijcs Dauids zijn si ghetelt, ende haerder zijn gheuonden princen der huysghesinnen der vaderen seer vroome ma{n}nen in Iaasar ende Galaad,
en{de} haer broeders van stercken ouderdom, twee duysent ende seuenhondert. Ende Dauid settese ouer dye Rubeniten. Gadditen, ende den haluen gheslachte Manasse, tot allen diensten Gods ende des Conincks.
ISraels kinderen na haeren getal ware{n} hooftmannen der vaderen en{de} ouer duysent, en{de} ouer hondert, en{de} officiers, die den Coninc dienden na haere{n} scare{n}, na haere ordina{n}tie af en{de} toe te trecke{n}, elcker mae{n}t eene, in allen maende{n} des iaers. Elck had vierentwintich duysent daer hi ouerste af was.
Ouer die eerste schare inder eerster mae{n}t was Iasoboam Sabdiels sone, en{de} onder sine oordine ware{n} .xxiiij. duysent.
Wt Pharez kinderen was die vorste onder allen veltchooftma{n}ne{n}, in die eerste maent.
Ouer die schare der tweeder maent, was Dodai die Iahohite, en{de} na hem een ander genaemt Maceloth, die regeerde een deel der heyrscharen, die groot was vierentwintich duysent.
Die derde velthooftma{n} der derd{er} mae{n}tschare{n}, was Banaias Ioiada des priesters sone, ende onder sine deylinge waren vierentwintich duysent.
Dat is die Banaias dye alderstercste onder die dertich ende ouer die dertich. Ende ouer sine oordine was sine sone AmmiSabad.
Die vierde inder vierder mae{n}t was die ouerste Asahel Ioabs broeder. En{de} na he{m} sine sone Sabadias, en{de} onder sine ordine waren xxiiij. duysent.
Die vijfste inder vijfster maent was dye vorste Samahuth die Iesrahite, en{de} onder sine ordene waren .xxiiij. duysent.
Die seste inder sester mae{n}t was Ira Icces sone die Thekuite, en{de} onder sine oordine ware{n} .xxiiij. duysent.
Die seuenste inder seue{n}ster mae{n}t was Hellez Phalonite wt Ephraims kinderen, en{de} onder sine oordine waren vierentwintich duysent.
De achste inder achster mae{n}t was Sobochai die Husathite, wt de{n} geslachte Sarai, en{de} onder sine oordine ware{n} vier en{de} twintich duysent.
Die neghe{n}ste inder neghe{n}ster mae{n}t was Abieser die Anthothite, wt de{n} kindere{n} Iemini, en{de} onder sine oordine ware{n} vier ende twintich duysent.
Die thiende inder thie{n}ster mae{n}t was Maharai dye Nethophathite, wt de{n} gheslachte Sarahi, en{de} onder sine oordine waren .xxiiij. duysent.
Die elfste inder elfster maendt was Banaias die Pharathonite wt Ephraims kinderen, ende onder zijn ordine waren vier ende twintich duysent.
Die twaelfste inder twaelfster mae{n}t was Heldai die Netophathite wt Othoniels geslachte, ende onder zijn ordine waren vier ende twintich duysent.
Maer ouer dye gheslachten van Israel waren dese drie ouerste, Ouer die Rubeniten was prince Elieser Sechri sone. Ouer die Simeonite{n} was prince Saphatia Maachas sone.
Onder die Leuite{n} was Hasabias Camuels sone. Ouer die Aaronite{n} was Zadoch.
Ouer dye van Iuda was Elihu Dauids broeder. Ouer Isachar was Amri, Michaels sone
Ouer Sabulon was Iesmaias Abdias sone. Ouer Nephtalim was Ieremoth Asriel sone.
Ouer Ephraims kinderen was Ozea Ososias sone. Ouer dat halue geslachte va{n} Manasses was Ioel Phadaias sone.
En{de} ouer dat halue geslachte va{n} Manasses in Galaad was Iaddo Sacharias sone. Ouer Ben Iamin was Iaesiel Abners sone,
Ouer Da{n} was Asareel Ieroha{m}s sone. Dat zijn die vorste{n} der kindere{n} van Israel.
Maer Dauid en wilde niet tellen dye va{n} twintich iare{n} ende daer onder ware{n}, Wa{n}t die HEERE hadde gesproken dat hi Israel vermeerdere{n} soude, ghelijck die sterren des hemels,
Ioab Seruie sone hadde begonst te tellen, ende hi en voleynde dat niet. Wa{n}t daeromme quam een gramscap ouer Israel, Daer omme soo en quam dat getal der ghenen die ghetelt waren int boeck der Croniken der iare{n} des conincs Dauids niet.
Maer ouer die schatten des conincs was Asmoth Adiels sone, Ende ouer dye schatte{n} die opten lande waren, in steden, dorpe{n} ende sloten was Ionathan Osias sone.
Ouer die ackerluyden, die dat landt boude{n} was Esri Chelubs sone.
Ouer die wijnghaerdeniers was Semei die Ramathite, Maer ouer die wijn kelders, en{de} scatte{n} des wijns, Sas Sabdi die Saphomite,
Ouer die olijfhouen, en{de} vijgheboomen, inde{n} leeghe{n} velde{n} was Baal Hanan die Gaderite. Ouer den olyscatte was Ioas.
Ouer die weyrunders, die te Saron weyde{n}, was prouoost gheset Setari die Saronite. Maer ouer die rundere{n} in die valleie{n} was Saphat Adlai sone.
Ouer die kemelen was Obil die Ismaelite. Ouer dye ezelen was Iadias die Meronothite.
Ouer dye schape{n} was ooc Iasis die Agarite. Dese ware{n} alle prince, ouer des conincs Dauids goeden.
Maer Ionathan Dauids vaders broeder was die raetsman, een machtich en{de} wijs man, voornuftich en{de} wel geleert Hy ende Iahiel Hachmoni sone waren by des Conincs kindere{n}.
Achitophel was ooc raetsman des conincks. Husai dye Arachite was des conincs vrient,
Na Achitophel was Ioiada Banaias sone ende Ab Iathar. Maer Ioab was des conincs velthooftman.
ENde Dauid verghaderde ende riep tsamen tot Iherusalem, alle dye ouerste van Israel, te weten, die princen vanden geslachten, ende die prouoosten der oordinen, dye den Coninck dienden, dye princen ouer duysent, ende hooftluyde{n} ouer hondert, die vorsten ouer des conincs ghoeden, ende haue, ende zijn sonen, metten camerlingen, die crijchmannen, ende alle vroome mannen.
Ende als Dauid die coninc stont op zijn voeten, sprack hi. Hoort mi mijn broeders, ende mijn volc, Ick hadde voor my ghenomen een huys te timmere{n}, daer die Arcke des verbonts des HEEREN in rusten soude, ende een voetbancke der voete{n} des HEREN ons Gods ende hadde bereyt alle dinghen om te timmere{n},
Maer God seyde tot mi, Ghi en sult minen name gheen huys timmere{n}, om dat ghi een oorloochs man zijt, ende hebt bloet ghestort,
Nv heeft die HERE die God va{n} Israhel mi vercoren wt mijns vaders gheheele huys, dat ick coninc ouer Israhel zijn soude inder eewicheyt. Want hi heeft va{n} Iuda vercoren die princen, Maer wten huyse van Iuda heeft hy vercoren mijns vaders huys, Ende van mijns vaders kinderen heuet hem behaecht, dat hi mi vercoren heeft dat ic soude zijn coninc ouer gheheel Israel,
Ende oock van alle minen sonen <parens>Want die HEERE heeft my veel sonen ghegheuen</parens> heeft hi minen sone Salomon vercore{n}, dat hi soude sitten op den stoel des conincrijcs des HEEREN ouer Israel,
ende heeft tot mi gesproke{n}, Vwe sone Salomon sal mijn huys ende voorhouen timmeren, Want ick hebbe hem mi vercoren tot eene{n} sone, ende ic sal hem een vader zijn,
ende sal zijn conincrijck beuestighen eewelijck, ist dat hy volherdet na mijn gheboden en{de} rechten te doe{n}, ghelijck dat huyden staet.
Nv voor gheheel Israhel der gheheelder ghemeynten des HEEREN, ende voor dye ooren ons Gods, daer hy dat hoort, soo bewaert ende soecket nv alle die gheboden des HEEREN ons Godts, Op dat ghy moecht bliuen besittende dat goede lant, en{de} dat ghijt laet beerue{n} op uwe kinderen na v eewelijc.
Ende ghi mine sone Salomon, bekent de{n} God ws vaders, en{de} dient he{m} wt gheheelder herte{n}, en{de} wt eene{n} willige{n} moet, Wa{n}t die HERE ond{er}soect alle herte{n}, en{de} verstaet alle ghedachten dijns inwendichs gepeys, Ist dat ghi he{m} soect, soo suldi he{m} vinde{n}, maer verlaet ghi he{m}, so sal hi v verworpe{n} tot inder eewicheyt,
Aldus siet nv toe, want die HERE heeft v vercoren, dat ghi een huys sout timmeren tot een heylighe plaetse, Sijt welghemoet, ende volmaket
En{de} Dauid gaf sine{n} sone Salomon een beworp des portaels, en{de} des tempels, en{de} des ghewelfsels, ende saels, en{de} camere{n} binne{n} en{de} des huys des versoeninge{n},
Daer toe een beworp van alle dat hi bi he{m} seluen ouerdacht hadde, te wete{n}, voorhoue{n}, portalen, en{de} offerkiste{n} totte{n} schat des huys des HEREN, en{de} tot den schatte der heyligher dinge{n},
ende die deylinge der priestere{n} en{de} leuite{n} in alle de{n} wercken des huys des HEREN, ende in alle vaten des diensts des tempels des HEREN,
gout na dat gout ghewichte, tot alderley vaten om te dienen in eens yegelics die{n}ste, en{de} alderhande siluere{n} gereetscap, na dat ghewichte tot alderley vaten om te diene{n} in elckes dienste,
En{de} totten gulde{n} candelaren, en{de} gulde{n} luchters elcke{n} candelaer en{de} sinen luchters zijn gewichte, Also ooc totte{n} siluere{n} ca{n}delaers gaf hi dat gewichte totte{n} candelaers en{de} zijn lampe{n}, na der mate{n} va{n} elcke{n} candelaer.
Also ghaf hi totter tafelen der thoonbrooden, gout tot elcker tafele verscheyden voor haer gewichte, Also ooc siluer tot ander siluere{n} tafelen.
En{de} totte{n} crauwelen flessche{n} en{de} wieroocs vaten van aldersuyuerste{n} goude. En{de} totte{n} gulde{n} leeuke{n}s elck leeuken na der maten zijn gewichte, En{de} des geliken ooc tot silueren leeuwen heeft hy af gescheyden bisonder gewichte siluers,
Ooc totten outaer, daermen dat rueckwerck op soude branden, daer toe heeft hi gegeue{n} dat aldersuyuerste gout, dat daer af ghemaect souden worde{n}. Ooc een beworp des wage{n}s der Cherubim, die haer vlogelen wt breyde{n} en{de} bedecke{n} soude die arcke des verbo{n}ts des HEREN,
Het is mi al bescreuen ghegeuen va{n}der hant des HEREN, op dat ic verstae{n} soude alle dye wercken des beworps.
En{de} Dauid sprac tot sinen sone Salomon, Doet als ee{n} ma{n}, en{de} wort verstout, en{de} doetet En vreest noch en verslaet v niet, Wa{n}t die HERE mijn God sal met v zijn, ende en sal zijn hant niet van v af trecke{n}, noch v verlaten, tot dat ghi alle dat werck des diensts in des HEREN huys voleyndet,
Siet daer die onderscheydinghe der priesteren en{de} leuieten tot alle de{n} dienste inde{n} huyse Godts zijn met v tot allen wercken, ende si staen gewillichlijck bi v, ende die princen ende alle dat volck bekennen te doen alle uwe geboden.
ENde die coninc Dauid sprack totter gheheelder vergaderinghe der Israeliten, God heeft Salomon een va{n} mine{n} sone{n} vercoren die noch ionck ende teder is, Maer dat werck is groot, wa{n}t het en wort niet tot eens mensche{n} wooninge bereyt, maer Gods des HEREN,
Ic hebbe wt alle mijn crachte{n} beschict tot des HEREN mijns Godts huys, gout tot gulde{n} vate{n} siluer tot siluere{n}, metael tot metalen, yser tot ysere{n}, hout tot houtene{n} gereetscap, Onichsteene{n}, en{de} als blancketsel verwe, en{de} va{n} verscheyder verwen, en{de} alle seer dierbare robijn, en{de} versceyde{n} marmor steene{n}, en{de} alderha{n}de edele gesteenten, marmor steene{n} oueruloedelic.
Hier en boue{n} ouer al dat ghene dat ic geoffert hebbe, aen dat huys mijns Gods, va{n} mine{n} eyghe{n} goede geue ic gout ende siluer, behalue{n} dat ic bereyt hebbe totte{n} heylighe{n} huys,
drie duysent po{n}de{n} gouts va{n} Ophier, en{de} seue{n} duysent ponde{n} des alderbeste{n} siluers, om die wanden des te{m}pels te vergulde{n},
Ende waert va{n} noode is gout van goude, en{de} waert va{n} noode is, silueren van siluer, die wercken sullen gemaect worden door des constenaers handen, Ende isser yema{n}t die vriwillich yet offert, die vulle zijn hant huyden ende offert dat hi wille?
Doe{n} werde{n} die prince{n} der vadere{n} ende die prince{n} der geslachte{n} va{n} Israhel, die princen ouer .m. en{de} ouer hondert, en{de} dye prince{n} ouer des conincs erffenissen vriwillich,
ende gaue{n} totte{n} wercke{n} des huis Gods, vijf .m. ponden gouts, ende .x. duysent scellinge{n} en{de} .x. duysent ponde{n} siluers .xviij. duysent ponde{n} metaels, ende .c. duysent ponde{n} ysers,
Ende bi wie{n} dat steene{n} geuonde{n} ware{n}, gaue{n} si tot des HEREN huis, onder Iehiels des Gersoniters ha{n}t,
En{de} dat volc was vrolijc doe{n} si vrywillichlijc geloue{n}de ware{n}, Wa{n}t si gaue{n}t wt geheelder herte{n} den HERE, En{de} Dauid die coninc verblide he{m} ooc hoochlijc,
en{de} loefde God, en{de} sprac voor die geheele gemeynte Gebenedijt si die HERE God va{n} Israel o{n}s vaders,
v behoort dye grootheyt, eere der macht, victorie, en{de} danc eewelijc, Wa{n}t alle dat inden hemel en{de} opter aerden is, is uwe, uwe is dat conincrijck, en{de} ghi zijt verheue{n} bouen alle princen.
Vwe is rijcdom ende eere, voor v, ghi hebt heerscappie ouer al, in uwer handt staet cracht ende macht, ende in uwer hant is die grootheyt, ende dat ghebot ouer alle dinghen.
Nv dan hieromme, onse God, wi beliden v al danckende, ende louende, ende prisen uwen edelen naem,
Want wie ben ic? En{de} wat is mijn volc? dat wi souden vermogen v alle dese dinghen ghelouen? Want alle dinc is uwe, en{de} dat wy van uwen handen ontfange{n} hebben, dat hebben wi v ghegeuen,
Want wi zijn vremdelingen en{de} gasten voor v, ghelijc onse vaders alle. Onse leuen opter aerden is als een scaduwe, ende daer en is geen ophouden.
HEERE onse God, Al desen oueruloedighen hoop die wi bereyt hebben, om een huys te timmeren, uwen heylige{n} name, die is van uwer hant ghecomen, en{de} het is al uwe.
Ic weet mijn God, dat ghi dat herte proeft ende dat ghi simpelheit lief hebbet. Daeromme hebbe ic dit al met blijschappen, in simpelheyt mijnder herten vrywillichlijck ghegheuen, ende hebben v met seer grooter blijscappen ghesien v volc dat hier voor ha{n}den gheuonden is, dattet v vrywillichlijck ghiften gheoffert heeft.
HEERE onser vaderen, Abrahams, Isaacs, en{de} Israels God, bewaert inder eewicheit desen haers herten wille, en{de} dat dit ae{n}dachte volstandich bliue in v te eere{n}.
En{de} mine{n} sone Salomon geeft ee{n} volcome{n} herte, dat hi uwe gebode{n} onderhoude, en{de} uwe ghetuyghenisse en{de} zeden, dat hijt al doe, ende timmere dese wooninge die ick gheschict hebbe.
Ende Dauid gheboodt der gheheelder vergaderinghe. Ghebenedijt den HEERE uwen God. Ende die gheheele ghemeynte ghebenedide den HEERE haerder vadere{n} God, en{de} buychden hen, en{de} aenbade{n} den HERE ende daer na den Coninc.
Ende si doode{n} beesten om te offeren den HERE offerhanden. En{de} si offerden des anderen daechs bra{n}toffer, duysent varren, duysent ramme{n}, duysent lammeren met haeren vochtigen offer en{de} offerde{n} oueruloedelijc onder geheel Israel.
Ende si aten en{de} droncken inden seluen daghe voor den HEERE, met groter blijscappen, en{de} salfden Salomon Dauids sone anderwerf Coninc, en{de} salfden hem den HERE tot eenen prince, en{de} Zadoch tot eenen ouersten priester.
En{de} Salomon sadt opten stoel des HEEREN tot eenen Coninc in zijns vaders Dauids plaetse, en{de} hi behaechde eenen yegelijcke{n}. En{de} geheel Israel was hem gehoorsaem,
en{de} alle ouerste princen en{de} machtighe. Oock alle des Conincs Dauids kinderen ghaue{n} he{m} die hant, en{de} waren den Coninc Salomon onderdanich.
En{de} de HERE maecte Salomon groot ouer geheel Israel. En{de} ghaf hem sulcke eere des Coninckrijcs, dat des ghelijcken gheen Coninc voor hem ouer Israel gehadt en hadde.
So heeft dan Dauid Isai sone Coninc gheweest, ende gheregeert ouer alle Israel.
Ende die tijt dat hi geregeert heeft, en{de} Coninck gheweest is ouer Israel, is veertich iaer. Te Hebron regeerde hi seuen iaer, ende tot Ierusalem, driendertich iaer,
Ende sterf in goede{n} ouderdom, vol leuens, rijcdoms, ende eeren Ende zijn sone Salomon wert Coninc, ende regeerde in zijn plaetse.
Dese ghesciedenissen des Conincs Dauids, beyde die eerste ende die laetste, die zijn ghescreuen inden boecke van Samuel den siender, ende inde{n} boec des propheets Natha{n}, en{de} inde{n} boec Gads des sienders,
met alle sine{n} conincrijcke{n}, machtichheden en{de} tijden, die onder he{m} vergaen zijn, beide ouer Israel, en{de} alle den Conincrijcke{n} des aertrijckes
ENde Salomo{n} Dauids sone wert in zijn rijck geuesticht, en{de} de HERE zijn God was met hem, ende maecte hem groot in hoochede{n}.
En{de} Salomon geboot alle geheel Israel, en{de} de{n} ouerste{n} hooftluyden ouer duysent en{de} hondert, en{de} de{n} rechtere{n}, en{de} alle de{n} vorsten van Israel, en{de} den princen der huysgesinnen,
en{de} hi is wech gereyst met die gheheele ghemeynte totter hoochte{n}, die tot Gabaon was, daer de{n} tabernakel des verbo{n}ts gods was, die{n} Moyses des HEREN knecht ghemaect hadde inder woestinen.
Maer die arcke Gods hadde Dauid opghebracht van Cariath Iarim ter plaetsen, dye hy haer bereyt hadde, ende daer hi eene{n} tabernakel opgheslagen hadde, dat is, te Ierusalem.
Ende den metalen outaer dien Bezeleel Vri sone des soons Hur ghemaect hadde, was aldaer voor die vooninghe des HEREN, dwelck ooc Salomon ende die ghemeynte versochten.
Ende Salomon clom op totten metalen outaer, voor den tabernacule des ghetuygenis, ende offerde duysent offerhanden.
Maer siet, inder seluer nacht, openbaerde God Salomoni, en{de} sprac tot hem. Bidt wat ghi wilt, op dat ic v dat gheue.
En{de} Salomo{n} sprac tot God. Ghi hebt groote ontfermherticheit aen minen vader Dauid ghedaen, en{de} hebt mi in zijn plaetse Coninc ghemaect.
So laet nv HEERE God v woort warachtich veruult worden, dat ghi gheloeft hebt mine{n} vader Dauid, want ghi hebt mi Coninc ghemaect ouer een volck dat so ontalliken vele is, als stof opter aerden,
aldus geeft my nv wijsheit en{de} verstandenisse, dat ic voor desen uwe{n} volcke wt en{de} inne gae, Wa{n}t wie can dit uwe volc dat so groot va{n} ghetal is, soot behoort gheoordelen?
Doen sprac God tot Salomon. Wa{n}t dat uwer herte{n} meer behaecht heeft, en{de} en hebt niet om rijcdom, noch om goet, noch om eere noch om uwer vianden siele, noch om vele daghen des leuens ghebeden, Maer hebt om wijsheit en{de} wetentheit gebeden, dat ghy mijn volc oordeelen mocht, waer ouer ick v Coninc ghemaect hebbe,
so si v wijsheit en{de} kennisse ghegeuen. Daer toe sal ic v rijcdom en{de} goet, en{de} eere gheuen, dat ws ghelijc onder den Coninghen voor v niet gheweest en is, noch worden en sal na v.
Also qua{m} Salomon vander hoochte die tot Gabaon was, tot Ierusalem voor den tabernacule des verbo{n}ts en{de} regeerde ouer Israel.
En{de} Salomon vergaderde hem waghens en{de} ruyters te paerde, en{de} hem zijn gheworden duysent en{de} vier hondert wagens, en{de} twaelf duysent ruyters te paerde, en{de} lietse inde{n} wagen stede{n}, en{de} bi de{n} Coninc te Ierusalem.
En{de} die Coninc gaf des siluers en{de} gouts so vele te Ierusalem, als die steenen, en{de} der cedere{n}, als der wilder vijchboomen, die in die wilde velden in grooter menichte wassen.
Ende men bracht Salomon paerden wt Egipten, van Choa, vanden coopluyden des Conincx die gingen ende cochten waghenen,
eene{n} waghen, om ses hondert silueren penninghen, ende een paert om hondert ende vijftich. En{de} des ghelijcken hieltmen ooc den coop va{n} alle den conincrijcke der Cetheen en{de} vanden coninghen van Syrien.
ENde Salomon nam voor he{m} te timmeren een huys den name des HEREN, en{de} een palleys voor he{m} seluen
ende telde af tseuentich duysent manne{n} totte{n} laste{n} te dragen, en{de} tachtentich duysent die steenen houwe{n} souden op die berghe{n}, en{de} drie duysent en{de} ses hondert prouoosten ouer hen.
En{de} Salomon sandt tot Hyram de{n} Coninc tot Tyro, en{de} dede hem segge{n}. Gelijc ghi met minen vader dedet, en{de} he{m} cederen hout sondt dat hi he{m} ee{n} huys timmerde, daer hi in woo{n}de,
So doet ooc met mi, op dat ick den name des HEREN mijns Gods een huys timmere, en{de} dat ic dat heylige, om te doe{n} roocke{n} gebrant ruecwerck voor hem, ende costelike specerien doe{n} op roocke{n}. En{de} om eewelijcke voor te legghe{n} die heilighe broode{n}, en{de} brantoffer des morgens en{de} des auonts, op die Sabbaten en{de} nieuwe maende{n}, ende op die feeste des HEREN, ons Gods inder eewicheyt, welcke dinge{n} Israel beuolen zijn,
Want dat huis dat ic timmere{n} wil, sal groot zijn, want onse God is groot bouen alle goden.
Maer wie sal dan vermoghe{n} dat hi een weerdich huis hem timmere? Want ist dat den hemel, ende alder hemelen hemele en moghen hem niet begripen, Hoe groot ben ic dan, dat ick hem een huys soude timmeren? Maer daer toe alleen datmen brande wieroock ende specerie voor hem.
Aldus seynt mi nu eene{n} man, die geleert is, en{de} weet te wercke{n} in gout, siluer, metael, yseren, purpur, rosen root, hemels blauwe side, ende die weet wt te groeue{n}, mette{n} wijsen meesters die ic bi mi heb in Iuda en{de} Ierusalem, die welc Dauid mijn vader beschict heuet,
En{de} seynt mi cedere{n}, denne{n}, en{de} heue{n} pijnboomen hout, van Libano, want ic wete dat uwe knechten dat hout wete{n} te houwen van Libano, Ende mijn knechte{n} sullen met uwe{n} knechten zijn,
op datmen mi veel houts bereyde, want dat huys dat ick timmeren wil sal seer groot, en{de} sonderlinge zijn,
Hieren bouen sal ic den timmerluyden uwen knechte{n} die dat hout houwen sullen, twintich duysent Choren tarwen, ende .xx. duysent Chore{n} ghersten, ende .xx. duysent baten wijns, ende twintich duysent Bathen olijs gheuen.
Doen sprack Hyram die coninc van Tyro door schrifte, die hy sant tot Salomo{n}, Daer om dat die HERE zijn volck bemint, heeft hi v coninc ouer hen gemaect,
Ende hi dede daer toe, en{de} sprack voort. Gebenedijt si dye HEERE die God van Israel die hemel en{de} aerde ghemaect heeft, dat hi den coninc Dauid eenen wijsen cloecken verstandighen sone gegeuen heeft, die den HERE een huys timmeren soude, en{de} een palleys voor he{m} seluen.
Soo seynde ic nv eenen wijsen man die vol wijsheyde{n} is Hyra{m} mine{n} vader de{n} smit ende timmerman
die eens wijfs sone is wt den kindere{n} Dan, en{de} zijn vader een Tirijsch geweest is, die weet te wercken aen gout, siluer, metael, yser, steen, hout purpurlake{n}, hemels blauwe, ende goubloeme{n} verwe costelijc lijwaet en{de} side, roset root, ende te groeue{n} alderhande gegroeuen werc costelic te make{n}, ende te vinde{n}, watmen hem voorleyt, dat in alle wercken van noode is, met uwen constenare{n}, en{de} mette{n} wijsen wercmannen mijns Heeren des conincs Dauids ws vaders,
Aldus seynde nv mijn Heere tarwe, gerste, olie ende wijn uwe{n} knechte{n} so ghi gheloeft hebt,
Maer wi sullen dat hout houwe{n} op Libano{n} so vele alst v van noode is, en{de} sulle{n}t op vloten brenghen in die zee tot Ioppe, van daer suldijt opbrenghen te Ierusalem
Ende Salomon telde hierom al die vremdelingen die vande{n} heydene{n} besneden ware{n} ende Israeliten gheworden inden lande va{n} Israel, na dat ghetal doense Dauid zijn vader telde, en{de} werde{n} geuonde{n} hondert en{de} vijftich duysent, drie duysent en{de} ses ho{n}dert,
En{de} hi maecte wt den seluen tseuentich duysent, die last soude{n} draghe{n} op haer schoudere{n}, ende tachtentich duysent steenhouders opten berge, ende drie duysent ses hondert toesienders die dat volc aen hielde{n} aen den dienste
ENde Salomon begonst te timmere{n} de{n} tempel des HEEREN te Ierusalem, op den berch Moria, die Dauid sine{n} vader gethoont was, inder plaetsen die Dauid bereyt hadde inden dorschuloer Ornan des Iebusiten,
Maer hi begonste te timmeren indie tweede maent inden vierden iaer zijns conincrijcs,
En{de} dit zijn die fundamente{n} die Salomon leyde, om dat huys Gods te timmere{n}, Te{n} eerste{n} die lengte, tsestich cubitus, die wijde, twintich cubitus,
En{de} dat portael dat wtgebreyt was int lange voor die wijde des huys wech, was .xx. cubitus lanc, Maer die hoochte hondert ende twintich cubitus ende ouertroct binnen metten aldersuyuersten goude.
Dat groot huys schutte hy met abeelen houte, en{de} ouertroct mette{n} fijnste{n} goude, En{de} maecte daer op palme{n}, als ketenke{n}s die malcandere{n} vaette{n},
ende hi ouerleyde de{n} vloer tot een paueytsel mette{n} aldercostelicste marmorsteene{n}, tot een groote vercieringe,
Dat gout was dat alderbeste gheproeft gout, va{n} wie{n}s plate{n} ouertroc hi dat huis, en{de} die balcke{n} boue{n} ae{n}, en{de} die stake{n} ende wande{n} ende die duere{n}, ende liet Cherubim snide{n} op die wande{n}.
Hi maecte ooc dat huis des alderheylichste{n}, dies lengde was .xx. culen na der wijden des huys, ende zijn wijde was ooc .xx. ellen, ende ouertroct metten fijnsten goude{n} platen bi ses hondert ponden,
Ende maecte ooc gouden nagelen, soo dat elcken naghel woech vijftich sikulen gout int ghewichte, Ende ouertroc die eedtcameren met goude.
Hi maecte ooc int huys des alderheylichsten twe Cherubim na beeltmakers conste ende ouertrocse met goude,
Ende die vlogelen aen die Cherubim breyde{n} he{n} wt .xx. cubitus, also dat eene{n} vlogel vijf cubitus hadde ende raecte die wande{n} des huys, ende dat de{n} andere{n} vlogel ooc vijf cubitus had, ende raecte aende{n} vlogele des andere{n} Cherubs,
Also hadde ooc de{n} vlogel vande{n} andere{n} Cherub vijf cubitus, ende raecte aenden wandt des huys, ende sine{n} andere{n} vlogel ooc vijf cubitus, ende raecte den vlogel des andere{n} Cherubs
Also dat dese vlogelen der Cherubim wt waren gebreyt .xx. cubitus wijt, Ende si stonden op haer voeten, ende haer aensicht was ten buytensten huyswaert gekeert
Hi maecte ooc een voorhancsel van goubloem verwe, purpure, roset root, en{de} costelike lijwaet, en{de} weefde Cherubim daer in,
En{de} hi maecte voor die duere{n} va{n}de{n} huyse .ij. calomnen, die vijf en{de} dertich cubitus hadde{n} in die hoochte, ende die knoop boue{n} daer op vijf ellen,
En{de} hi maecte ooc kete{n}werc totter plaetse des gebets, ende dedese boue{n} ae{n} die calomne{n}, ende .c. granaet appelen, ende dedese aen dat ketenwerc.
Ende hi rechtede die calomnen op, int portael vanden tempel, een ter rechter siden, ende dander ter slincker siden, Ende die ter rechter siden was, hiet hy Iachin, en{de} die ter slincker siden was, Boas.
HI maecte ooc eene{n} metalen outaer .xx. cubitus lanc ende breet, ende thien ellenboge{n} hooch.
Ende hy maecte een gegote{n} zee, thien cubitus wijt vande{n} eene{n} rant totte{n} anderen, rontsom, en{de} vijf cubitus hooch En{de} een mate va{n} .xxx. cubitus ginc om zijn rontheyt,
Ee{n} gelijckenisse va{n} rundere{n} was daer onder. En{de} daer ware{n} twee reyen knoppe{n} va{n} gehouwen wercke om die zee, die thie{n} ellen wijt was, Maer dye rundere{n} ware{n} gegoten werc,
Ende die zee stont also op die .xij. runderen, datter drie gekeert waren ten noorde{n} waert, drie westwaert, drie zuytwaert, ende drie oostwaert, en{de} dese hadde{n} die zee op hen stae{n}, maer alle haer achterste was binne{n} onder die zee
En{de} zijn dicheit was een palme va{n}der hant breet, ende sine{n} rant als ee{n}s bekers rant, ende een ontloke{n} lelie, En{de} sy hielt drie duysent metrete{n}
Ende hi maecte thie{n} backe{n} als mosselen dier sette hi vijf ter rechter side{n}, en{de} vijf ter slincker siden, om daer inne te wasschen al wat si totte{n} brantoffer offere{n} souden, dat zijt daer in mochte{n} stoote{n}, Maer in die zee wiesschen hen die priesters.
Hi maecte ooc thie{n} goude{n} ca{n}delaers na die gedaente so hise gheboden hadde te make{n}, Ende hi steldese inde{n} te{m}pel vijf ter rechter en{de} vijf ter slincker ha{n}t,
En{de} hi maecte ooc thie{n} tafelen, en{de} dedese sette{n} inde{n} tempel, vijf ter rechter ende vijf ter slincker siden, Ende maecte .c. gulde{n} flesschen.
Hi maecte eene{n} voorhof voor die priesters, ende een groote kercke als een coninclike zale, ende duere{n} inde{n} palleyse, ende ouertroc die duere{n} met latoen,
Ende hi sette die zee opte{n} rechte{n} hoeck, tegent oosten ten zuyden waerts,
Ende Hyra{m} maecte potte{n} ende crauwelen en{de} flessche{n} Ende hy voleynde alle dat werck des conincs, aen dat huys Gods,
te wete{n}, die twee calomne{n} mette{n} buycken ende knope{n}, bouen op beyde die calomne{n}, ende als netteke{n}s beyde gewronge{n} verheuen werck, om te bedecke{n} beide die buycken der knoope{n} bouen op die calomne{n},
ende die .cccc. granaet appelen, ende twee nettekens aen beyde gewronge{n} verheue{n} werck, twee ryen granaet appelen, aen elc verheue{n} werc, om te bedecken beyde die buycke{n} der knoope{n} die bouen op die calomnen waren.
Ooc maecte hi die ghestuenten, ende die backen op die ghestuente{n},
en{de} een zee, ende .xij. runderen daer onder.
Daer toe potte{n} crauwelen en{de} al die vate{n} maecte Hyra{m} zijn vader de{n} coninc Salomo{n} totte{n} huyse des HEEREN wte{n} aldersuyuersten metael.
In dat lantschap der Iordane{n} lietse die coninc ghieten, in cleyachtige aerde tussche{n} Sochot en{de} Zaredatha
En{de} al deser vate{n} menichte was sonder eynde, alsoo dat des metaels ghewichte niet te onderuinden en was
Ende Salomon maecte alle die vate{n} totten huyse Godts, te wete{n}, den gulde{n} outaer, tafelen, en{de} thoonbroode{n} daer op geleyt,
die ca{n}delaers met haere{n} lampe{n}, om dat si voor die plaetse des gebets soude{n} berne{n}, soot behoort vanden alder suyuersten goude,
ende sommighe bloeyende bloeme{n} en{de} luchterke{n}s en{de} gulde{n} snutterkens, Dese zijn al van sine{n} goude gemaect.
En{de} hi maecte oock wieroocs vate{n}, en{de} fleskens ende mortierke{n}s va{n}de{n} aldersuyuerste{n} goude, Ende de{n} inghanc en{de} zijn duere{n} binne{n}waerts tot die alderheylichste plaetse, ende die duere{n} aenden huyse des tempels waren va{n} buyten gulde{n}, Also wert alle dat werc volbracht, dat Salomo{n} dede aen dat huys des HEEREN.
ENde Salomon bracht daer inne, al dat Dauid zijn vader geheylicht hadde, siluer ende gout, ende alderhande gereetscap, ende hi leyde dat in die schatten vande{n} huyse des HEREN.
Na desen vergaderde Salomo{n} alle die ouders va{n} Israel, al die prince{n} der geslachte{n}, ende die hoofde{n} der huysghesinne{n} onder die kinderen van Israel te Ierusalem, dat si die arcke des verbo{n}ts des HEREN op souden brengen wt Dauids stadt, die welcke is Zion,
Hierom quame{n} alle die mannen va{n} Israel totten coninc inde{n} heerliken vierdach der seue{n}ster mae{n}t,
Ende als alle die ouders van Israel gecomen waren, so droege{n} die Leuite{n} die arcke,
ende brachtense opwaerts met die gereetschap des tabernakels des getuygenis, Maer alle die heylige ghereetschap der heyligher plaetsen, die inden tabernacule was, droeghen dye priesters metten leuiten,
Maer die Coninc Salomon, ende die geheele gemeynte van Israel die tot he{m} vergadert was, ende alle die daer omtrent waren voor die Arcke, offerde{n} rammen en{de} rundere{n} sonder getal, want dye menichte der beesten dier ghedoot werden, was so vele.
En{de} die priesters brochten die arcke des verbonts des HEREN op haere plaetse, in die plaetse der antwoorde{n} des te{m}pels, int alderheylichste der heylige{n}, onder die vlogele{n} der Cherubim,
also dat die Cherubim haer vlogelen wt breyden ouer dye plaetse in die welcke de arcke geset was. En{de} die Cherubim bedecte{n} die arcke, en{de} haer ha{n}tboomen van boue{n}.
Die hantboome{n} daer de Arcke mede gedrage{n} wert, om dat si een weynich langher ware{n}, so verthoonden haer die knoppe{n} buyte{n} die plaetse, Maer die een weinich buyten was, en constese niet gesien. En{de} was aldaer tot op desen daghe.
Ende daer en was niet in die Arcke, dan de twee steenen tafelen, die Moyses in Horeb daer inne gedaen hadde, doen die HEERE die wet gaf den kinderen van Israel, doe{n} si wt Egipten trocken.
En{de} doen die priesters wt ghingen wt den heyligen <parens>want alle dye priesters die voorhande{n} ware{n} zijn geheilicht gheweest, en{de} noch en ware{n} in die{n} tijde{n} die behoorte{n}, en{de} doordina{n}cie der die{n}ste{n} onder haer niet gedeylt</parens>
so ware{n} de Leuite{n} en{de} de sangers met alle die onder Asaph, Heman, Idithun, ende haeren kinderen en{de} broederen ware{n} gecleet met costelijcke witte lyne{n} cleederen, en{de} maecten gelijc gheluyt met cymbalen, psalteren, en{de} harpen, en{de} stonden tege{n}t ooste{n} des outaers, en{de} bi hen hondert en{de} twintich sangers die met trompetten bliesen.
En{de} als si aldus allegad{er} tsame{n} en{de} met tro{m}pette{n} en{de} met ste{m}me{n} op cymbalen en{de} orgelen, ende met versceyde{n} musijcspelen te gader songe{n}, ende die ste{m}me int hooge op voerde{n}, So hoordemen dat gheluyt va{n} verre, Ia doen si de{n} HERE begonste{n} te loue{n}, en{de} te segge{n}. Belijdt en{de} dancket de{n} HERE, want hi is goet, want zijn ontfermherticheit duert inder eewicheit. So is dat huys des HEREN veruult met eender wolcke{n},
also dat die priesters niet en conste{n} gestae{n}, om te diene{n}, om dier duysternissen wille, Want die heerlicheit des HEEREN veruulde dat huys Gods.
DOen sprac Salomo{n}, Die HEERE heuet gesproke{n} te woonen in die duysternisse,
Want ic heb een huys getimmert sine{n} name dat hi daer eewelijc in woonen soude
En{de} die Coninc keerde zijn aensicht omme, en{de} gebenedide en{de} we{n}schte goet toe der geheelder gemeynte va{n} Israel, wa{n}t de geheele schare sto{n}t naerstelijc onledich. En{de} hi spracp
Gheloeft si die HERE de{n} god va{n} Israel, die dat tot mine{n} vader Dauid ghesproke{n}, en{de} met sine{n} wercke veruult heeft, segghe{n}de.
Sint ter tijt dat ic mijn volc wte{n} lande va{n} Egipte{n} geleyt hebbe, so en heb ic geen stat vercoren in al die geslachten van Israel, een huys te timmere{n} tot mine{n} name, ende en hebbe ooc ghene{n} andere{n} man vercore{n}, dat hi prince soude zijn ouer mijn volc van Israel.
Maer Ierusalem hebbe ic vercore{n} dat mine{n} name aldaer soude zijn, en{de} Dauid heb ic vercore{n}, dat hi ouer mijn volc van Israel soude wesen.
Ende doen mijn vader Dauid inden sinne hadde, ee{n} huys te timmere{n} de{n} name des HEREN des Gods van Israel,
sprac die HEERE tot mine{n} vader Dauid. Ghi hebt wel gedaen dat ghy inde{n} sinne hebt mine{n} name een huys te timmere{n},
Maer ghi en sult dat huis niet timmere{n}, maer v sone die wt uwen lendenen come{n} sal, die sal mine{n} name dat huys timmere{n}.
So heeft nv die HERE zijn woort veruult, dat hi gesproke{n} heeft, Want ic ben opghecomen in mijns vaders Dauids stede ende sitte opte{n} stoel van Israel, soo die HERE gesproke{n} heeft, en{de} hebbe een huys ghetimmert de{n} name des HEREN, des Gods van Israel,
ende hebbe daer inne gedae{n} die Arcke, daer dat verbont des HEREE in is, dat hi mette{n} kindere{n} van Israel gemaect heuet.
En{de} hi stont bide{n} outaer des HEREN tege{n} der geheelder gemeynte{n} va{n} Israel ouer ende recte zijn hant wt.
Want Salomon hadde gemaect een metalen stuensel en{de} geset midden inden palleyse des tempels, vijf cubitus lanc ende breet, ende drie cubitus hooge, en{de} hi stont daer op, en{de} viel daer na neder op zijn knie{n} tege{n} die geheele gemeynte va{n} Israel ouer, en{de} strecte zijn hande{n} wt ten hemel
en{de} sprac. HERE God van Israhel daer en is gheen God ws gelijc noch inde{n} hemel, noch opter aerde{n}, ghi die houdt dat verbont ende die ontfermherticheit uwe{n} knechte{n} dye voor v wandelen wt gheheelder herte{n}.
Ghi hebt uwe{n} knecht Dauid mine{n} vader gehouden al wat ghi tot he{m} gesproke{n} hebt. En{de} dat ghi met uwe{n} monde hebt gesproke{n}, met uwe{n} wercke{n} hebdijt veruult, gelijc dat huyde{n} te{n} dage staet
Nv HEERE God van Israel, Volbrenghet uwen knechte Dauid mine{n} vadere dat ghi hem ghesproken hebt ende gheseyt. Het en sal v niet ghebreken aen eenen man voor my, die opten stoel van Israhel sitte. Nochtans also verre alst is, dat uwe kinderen haer weghen bewaren, dat si wandelen in mijn wet, ghelijc ghy voor my gewandelt hebt.
Nv HEERE God van Israel, Laet v woort warachtich geuesticht worde{n}, d{at} ghy tot Dauid uwe{n} knechte gesproken hebt.
Want meyndi ooc dattet gelooflic si d{at} God bi die menschen opter aerden woone? Want ist dat de{n} hemel en{de} alder hemelen hemel v niet en can begripe{n}, hoe veel te meer soudt dan dit huys ghedoen dat ic ghesticht hebbe?
Maer alleen hieromme ist ghetimmert, dat ghi aenmercken soudt, en{de} keere{n} v totte{n} ghebede ws knechts, en{de} tot sine{n} bidden HERE mijn God, dat ghi verhoort dat bidden en{de} beden, dat v knecht voor v doet,
Dat ghi uwe oogen opendoet ouer dit huys dach en{de} nacht, ouer die plaetse daer ghi af gesproken hebt, uwen naem daer stellen, om ae{n}geroepen te worde{n}, dat ghi hooren soudt dat gebet dat v knecht in dese plaetse doen sal,
Aldus verhoort nv dat bidden ws knechts ende ws volcs va{n} Israel, wie dat bidde{n} sal op dese plaetse. Hoort vander plaetsen uwer wooningen, vande{n} hemel, en{de} als ghijt hoort so wilt genadich zijn.
Ist dat yemant teghen sinen naesten sondicht, en{de} wort hem eene{n} eedt op gheleyt, die{n} hi sweren soude, en{de} de{n} eedt coemt voor uwen altaer in dit huys,
so willet va{n}de{n} hemel hoore{n}, en{de} uwe{n} knechte{n} recht oordel doe{n}, also dat ghijt he{m} vergeldet, so dat ghi de{n} quade{n} geeft sine{n} wech op zijn hooft, ende wreket de{n} rechtuaerdige{n}, en{de} geeft hem na zijn rechtuaerdicheyt
Ist dat v volc van Israel van zijn vianden verwonnen wort, want si sullen tege{n} v sondige{n}, en{de} bekeere{n} si hen, en{de} beliden uwe{n} name, en{de} bidde{n} en{de} smeke{n} voor v in desen huise,
so willet hoore{n} vande{n} hemel, en{de} genadich zijn der sonde{n} ws volcs va{n} Israel, en{de} die weder in dat lant brenge{n}, dat ghi hen en{de} haeren vaderen gegeuen hebt.
Ist dat den hemel geslote{n} wort, en{de} datter niet en rege{n}t, om dat si tege{n} v gesondicht hebbe{n}, en{de} bidde{n} in dese plaetse, en{de} beliden uwen name, en{de} bekeere{n} hen va{n} haere{n} sonde{n}, om d{at} ghise verootmoedicht hebt,
so willet hooren inde{n} hemel, en{de} genadich zijn, en{de} vergeue{n} die sonde{n} uwer knechte{n}, ende ws volcs va{n} Israel, dat ghi hen luyde{n} den goeden wech leert daer si in wandelen sullen, en{de} laet regene{n} op v lant, dat ghi uwen volck ghegheuen hebt te besitten.
Ist dattet een dierte inde{n} lande wort, oft pestilencie, oft dorricheit, brant, sprinchanen, rupsene{n}, oft als zijn via{n}t inde{n} lande zijn poorten beleget, oft eenighe plage, oft crancheit
Wie dan biddet onder alderhande mensche{n}, en{de} onder alle uwe{n} volcke van Israel, ist dat yemant zijn plage ende zijn smerte geuoelt, en{de} zijn hande{n} wt rect tot desen huyse,
So willet hoore{n} vande{n} hemel, te wete{n}, va{n} uwer hooger wooninge{n}, ende genadich zijn, en{de} elcken geue{n} na alle zijn wege{n}, die ghi weet dat hi in zijn herte heeft. Want ghi alleen bekent dat herte der mensce{n} kindere{n},
op dat si v vreesen en{de} wandelen in uwe{n} wege, alle dage, also la{n}ghe als si leue{n} opte{n} lande, dat ghi onsen vaderen ghegheuen hebt.
Ist dat ooc een vremde, die van uwe{n} volcke van Israel niet en is, wt verren lande coe{m}t om ws grote{n} naems, en{de} machtiger hant, en{de} wtgerecten arms wille, en{de} biddet tot desen huyse.
So willet vande{n} hemel hoore{n}, vande{n} alder vaste uwer wooninge{n}, en{de} doent al, daer om dat die vreemde v aenroept, op dat alle volcke{n} der aerde{n} uwe{n} naem bekenne{n}, ende v vreesen, ghelijc v volc van Israel, en{de} kenne{n}de worde{n}, dat op dit huys dat ic ghetimmert hebbe, uwe{n} name genoemt en{de} ae{n}gheroepen wort.
Alst gebueren sal dat v volc wt trect inden strijt tegen zijn vianden, door de{n} wech dien ghise seynden sult, en{de} tot v bidden tegen den wech, inden welcken leyt dese stadt, dye ghi vercoren hebt, en{de} totte{n} huyse dat ic uwe{n} name ghetimmert hebbe,
so wilt haer ghebet en{de} bedinge verhooren vande{n} hemel, ende hen tot haeren rechte helpen, ende haer wrake doen.
Ist dat si tege{n} v sondige{n}, wanter ghee{n} me{n}sche en is die niet en sondicht, en{de} ghi op hem gram zijt, en{de} geeftse voor haer viande{n}, dat sise geuange{n} wech voere{n}, in een verre ofte na lant,
en{de} si hen in haerder herten bekeere{n} inde{n} lande daer si inne gheuange{n} zijn, en{de} bekeere{n} hen, en{de} bidde{n} v inden lande haerder geua{n}ghenissen, en{de} seggen, wi hebben gesondicht misdaen, en{de} zijn onrechtuaerdich gheweest,
ende hen also wt gheheelder herten, ende wt gheheelder sielen tot v bekeere{n} inden lande haerder geuangenissen, daerme{n}se geuange{n} houdt, en{de} si bidde{n} teghen den wech tot haere{n} lande, dat ghi haere{n} vadere{n} gegeue{n} hebt, en{de} totter stat die ghi vercoren hebt, totte{n} huyse dat ick uwen name ghetimmert hebbe.
So wilt haer ghebet en{de} smeeken vande{n} hemele hooren, dat is, van uwer vaste wooninge ende hen tot haeren rechte helpen, en{de} uwe{n} volcke ghenadich zijn, en{de} haer vergheuen, al ist dat teghen v ghesondicht heeft,
Want ghy zijt mijn God. So laet nv, bidde ic, v oogen open zijn en{de} uwe oore{n} toe luystere{n} opt gebet, dat in deser plaetsen gheschieden sal.
Aldus staet nv op HERE tot uwer ruste{n}, ghi en{de} de arcke uwer macht, Laet uwe priesters HEERE Godt, met salicheyt gecleet worden, en{de} uwe heylighen hen verblijden van den goeden,
HERE mijn God en keert niet af dat aensichte ws ghesalfden, ghedenct der ontfermherticheyden Dauids ws knechts.
ENde doe{n} Salomon zijn ghebet voleynt hadde, soo viel een vier vanden hemel en{de} verslinde de{n} brantoffer, en{de} de{n} anderen offer, Ende dye heerlicheyt des HEEREN veruulde dat huys.
Ooc saghen alle die kinderen van Israhel dat vier af vallen, en{de} die heerlicheyt des HEEREN ouer dat huys, en{de} vielen op haer knien, metten aensichte ter aerden, opt plaueytsel, en{de} aenbaden, en{de} dancten den HEERE, dat hi ghoet is, ende dat sine ontfermherticheyt eewelic duert.
Maer die coninc ende allet volc offerden voor den HEERE offerhanden,
Want die coninc Salomo{n} offerde tweentwintich duysent rundere{n}, ende hondert en{de} twintich duysent rammen ende wijden alsoo dat huys Godts, beyde te samen, die coninc ende alle dat volc.
Maer die priesters stonde{n} in haer diensten, ende die leuite{n} met die orgelen der liedekens van die muysijc spelen des HEEREN, die die coninc Dauid hadde laten maken om den HEERE te dancken want hy goet is, ende dat sine groote ontfermherticheyt eewelijc duert singende hymne{n}, ende psalmen Dauids door haere hant. Ende die priesters bliesen met trompetten voor hen, ende gheheele Israel stont.
Ende Salomon heylichde den middelste voorhof, die voor den huyse des HEREN was, Want hi hadde aldaer brantoffer, ende vet der vreedsame offeren geoffert, Want den metalen altaer die Salomon hadde laten maken, en conste den brantoffer spijsoffere, ende dat vet niet gheuaten.
Ende Salomon hielt in die selue tijt een feeste seuen dagen lanc, ende geheel Israel met hem, een seer ontallike groote menichte, vanden inghanc van Hemath aen, totter beke{n} van Egipten toe,
ende hielt opten achtsten dach een vergaderinghe, Want die wijdinge des altaers hielt hi seue{n} daghe{n}, en{de} die feeste vierde hi ooc seuen daghen,
Maer inden drientwintichsten daghe der seuenster mae{n}t, liet hi dat volc vrolic en{de} goets moets in haeren wooninghen ghaen, van alle den goede dat die HERE Dauid ende Salomo{n} en{de} alle zijn volc van Israel gedaen hadden,
Also voleynde Salomon dat huis des HEREN, ende thuys des conincs, ende alle dat in zijnder herten gecomen was te maken inden huyse des HEREN, ende in sinen huyse, ende hi heeft voorspoet ghehadt.
Ende die HERE openbaerde Salomon snachts, ende sprac tot he{m}, Ic hebbe v gebet verhoort, ende mi dese plaetse vercoren tot eenen offerhuyse,
Ist dat ick den hemel toe sluyte, dattet nyet en reghent, oft heete die sprinchanen dat lant verslinden, oft late ee{n} pestilencie ouer mijn volck comen,
ende mijn volck hem bekeere, daer minen name ouer aengeroepe{n} is ende si bidde{n}, en{de} si mijn aensichte soecken, ende si hen van haeren quade{n} zede{n} bekeere{n}, soo sal ick vande{n} hemel hoore{n}, en{de} haer sonde{n} vergheuen, ende haer lant genesen,
Ende nv so sullen mijn oogen open zijn, ende mijn ooren toe luystere{n} totten gebede va{n} he{m} die bidden sal in dese plaetse,
Aldus hebbe ic nv dit huys vercoren, ende geheylicht, dat minen naem daer eewelijck zijn soude, ende mine oogen, ende mijn herte daer altoos bliuen soude.
Ende ist dat ghi voor mi wandelt, gelijck v vader Dauid gewandelt heeft, en{de} dat ghi doet na al dat ick v heete, ende hout mine zeden en{de} rechten,
so sal ic den stoel ws conincrijcs beuestigen, alsoo ic gheloeft hebbe dynen vader Dauid, en{de} gheseyt. Daer en sal v niet ghebreken van uwen gheslachte eenen man die ouer Israhel heere si,
Maer keert ghi v af, ende mijn gebode{n} ende zede{n} die ic v voor geleyt hebbe, verlaet, ende wech gaet, en{de} ander gode{n} dient, en{de} die aenbedet,
soo sal ic v luyden wt wortelen wt mine{n} lande, dat ic v luide{n} gegheue{n} heb, en{de} dit huys dat ic minen name getimmert heb, sal ic van minen aensichte worpen, ende tsal tot een gemeyn segwoort worden, ende tot eender fabulen onder allen volcke{n},
En{de} voor dit huis, dattet hoochste gheworden is, sullen hen ontsette{n}, alle dye daer voorby ghaen, ende segghen, Waerom heeft die HEERE desen lande en{de} desen huyse also gedaen?
So salmen segge{n}, en{de} antwoorde{n}, Daerom dat si den HERE haerder vadere{n} God verlate{n} hebben, diese wt den lande van Egypten gheleyt heeft, ende hebben hen aen andere gode{n} gehange{n}, en{de} die aengebedet, en{de} hen gedient, daerom is alle dit quaet ongheluc ouer hen gecome{n}
ENde na die .xx. iaren, in die welcke Salomon dat huys des HEEREN, ende zijn huys timmerde,
soo timmerde hi die steden ooc, die Hyram Salomon ghaf, en{de} liet die kinderen van Israel daer inne woonen,
Ende Salomon trock tot Hemath Zoba, ende , behieltse,
en{de} timmerde een plaetse der victorien inder woestinen, ende andere starcke steden, die hi timmerde in Hemath.
Hi timmerde, ouer Bethoron, ende neder Beth Horon, dat vaste steden ware{n}, met mueren, poorten, ende grendelen.
Ooc Baelath, ende alle vaste steden, die Salomon hadde, ende al dye wage{n} stede{n}, ende ruyters steden, en{de} al waer Salomon lust toe hadde te timmeren, beyde te Iherusalem, ende op Libanon, ende inden geheelen lande zijnder heerschappien, dat volbrachte hi.
Alle dat ouergebleuen volc vanden Hethiten, Amoriten, Pheresiten, Heuiten, ende Iebusiten, die vande{n} kindere{n} van Israhel niet en waren,
ende haer kinderen, die si achter ghelaten hadden inden lande, die die kinderen van Israhel niet vernielt en hadden, maecte Salomo{n} tzijnsbaer, tot op desen daghe toe.
Maer vanden kinderen van Israel en maecte Salomon nyet knechten tot sine{n} arbeyt, maer si waren oorloochs luyden, ende ouer zijn ridders, ende ouer zijn wagenen, ende ros uolc,
Ende alle die prince{n} des heyrs des conincs Salomons ware{n}, twee hondert ende vijftich, dye tvolck onderwesen.
En{de} Salomon liet Pharaos dochter veruoeren wt Dauids stadt in dat huys, dat hi voor haer getimmert hadde, Wa{n}t hi sprack. Mijn wijf en sal niet woone{n} in Dauids huyse, des conincs van Israel, want het is gheheylicht, om dat dye arcke des HEEREN daer inne gecomen is.
Van dien aen offerde Salomon den HERE brantoffer opte{n} altaer des HEEREN, dien hy ghesticht hadde voor dat poortael,
om elc op sinen dach te offeren na Moyses ghebot, op die sabbathen, nieuwe maende{n}, ende in ghesette tijden des iaers driemael, te weten, op die feeste der ongheheefder brooden, op die feeste der weken, ende op die feeste der looueren tenten.
Ende hi stelde dye priesters in haere oordinancie tot haere{n} dienste, gelijc dat zijn vader Dauid ghestelt hadde, en{de} die leuiten op haer hoedinge om te loue{n} ende te diene{n} voor die priesteren, elcke op haere{n} dach. Ende die duerwachters in haer oordinancie, elck op zijn poorte, Want alsoo hadt Dauid die ma{n} Gods beuolen,
Ende daer en wert niet gheweken vande{n} geboden des Conincs, so wel van die priesteren als van die Leuiten, in alderhande saken
en{de} in die bewaringhe der schatte{n}, hadde die costen Salomon bereyt van den daghe aen, doen hi thuys ghefundeert hadde, tot dat hijt voleynde.
Doe{n} trock Salomon tot Asiongaber, en{de} tot Eloth, ae{n} den oeuer der rooder zee die inden lande Edom leyt.
Ende Hyram sant hem schepen door sine knechten dye der zee condich waren, ende voere{n} met Salomons knechten in Ophir, ende haelden van daer vierhondert ende vijftich ponden gouts, ende brachtent totten coninc Salomon.
ENde doen dye coninghinne van Saba dat gheruchte van Salomon hoorde, quam si met grooten rijcdommen te Iherusalem, met kemelen, die welruykende cruyden en{de} gout oueruloedich droege{n}, ende edele ghesteenten, om Salomon met raetselen te proeuen, Ende doen si tot Salomon quam, sprack si met hem, al wat si inde{n} sinne voor hadde genomen.
Ende die coninc seyde haer ende leyde wt alle haer saken, ende voor Salomon en was niet voorborgen, dat hi haer niet claerlijck wt gheseyt en hadde.
En{de} doen die coninghinne van Saba Salomons wijsheyt sach, ende dat huys dat hi getimmert hadde,
die spijse voor sine tafele die wooninghe voor sine knechten, ende die ambachten zijnder dienaers, ende haere cleederen, Sine schenckers met haeren cleederen, ende die offerhanden diemen offerde in thuys des HEEREN, ende van verwonderinghen en was gheenen gheest meer in haer.
Ende si sprack totten coninc, Het is warachtich dat ick gehoort hebbe in minen lande van uwen duechden en{de} van uwer wijsheyt,
maer ic en geloofde der gheenre woorden diet vertelden niet, tot dat ic ghecomen ben, en{de} hebt met mine{n} ooge{n} gesie{n}, en{de} beuonde{n} hebbe dat nauwelijc die helft uwer grooter wijsheyt my gheseyt en was, Ghy hebt dat gheruchte met uwen duechdelike{n} wercken verwonnen,
Salich zijn die mannen, ende salich zijn dese uwe knechten, dye altoos voor v staen, ende uwe wijsheit hooren,
Die HEERE v Godt si gheloeft, dye v heuet willen stellen op sinen stoel, tot eenen coninc, den HERE uwe{n} Gode, Want God Israel bemint, ende hy hem eewelijck wilde behoude{n}, daeromme heeft hi v ouer hen tot eene{n} Coninc gheset, om dat ghi recht en{de} redelicheit soudt onderhouden.
Ende si gaf den Coninck hondert en{de} twintich ponden gouts, en{de} seer veel specerien, en{de} costelijcke ghesteenten. Het en waren gheen specerien, als dese, die die Coninghinne van Saba, den Coninc Salomon ghaf.
Daer toe Hyrams knechten, en{de} Salomons knechten, die gout wt Ophir brachten, die brachten ooc heue{n} hout, ende edele ghesteente{n}.
Ende Salomon liet wt dien heuen hout trappe{n} in des HEREN huyse, en{de} in sconincs huyse maken, ende harpen, ende psalters voor de{n} sanghers. Sodanighe houten en ware{n} te voren niet inden lande van Iuda ghesien.
Die Coninc Salomon ghaf der Coninghinne va{n} Saba, al wat si begeerde ende eyschte, en{de} veel meer dan si totte{n} Coninc gebracht hadde. En{de} si keerde, ende trock in haer landt met haeren knechten.
Des gouts dat Salomon in elcken iaer ghebracht wert, was ses hondert ende sessentsestich ponden,
behalue{n} dat die ambasiatueren van verscheyden volcke{n} en{de} coopluyden brochten. Ende alle Coninghen der Arabiers, ende die graue{n} inden lande{n} brachten gout ende siluer tot Salomon.
Daer af maecte dye Coninc Salomon twee hondert spiesen vanden fijnsten goude, also dat ses hondert stucken gouts tot eenen spies te coste quamen.
Ende drie hondert schilden vanden fijnsten goude, also dat drie ho{n}dert stucken gouts tot eenen schilde ghingen, ende de Coninc dedese int huys der wapenen, dwelc was int wout Libanon.
Ende die Coninc maecte eenen groote{n} yuoren conincs stoel, en{de} ouerdecte die{n} met de{n} aldersuyuerste{n} goude.
En{de} die coninclike stoel hadde ses trappen, daermen mede opghinc. En{de} een gulden voetbanc aen den stoel. En{de} hadde twee lenen, ghelijck cleyn armkens, op beyde die siden, om dat sittene.
En{de} twee leeuwen stonden neffens die armkens, ende twaelf leeuwe{n} stonde{n} aldaer op die ses trappen tot beyde den siden. Alsodanighe Coninclijcke stoel en is noyt ghemaect in allen conincrijcken.
Ende alle des Conincs Salomons drincuaten waren gulden, ende alle die vaten des huys vanden woude Libanon waren vande{n} alderfijnsten goude, Wa{n}t dat siluer en wert in Salomons tijt niet gheacht,
Want des conincs schepen voeren tot Tharsen met Hyrams knechten, ende quamen ten drie iaren eens, ende brachten gout, siluer, yuore{n}, simmen ende pauwen.
Aldus wert die Coninc Salomon grooter gemaect, dan alle die coninge{n} der aerde{n} van rijcdomme en{de} wijsheit.
En{de} alle Coninge{n} der aerde{n} begeerde{n} Salomons aensichte te sien om sine wijsheyt te hoore{n}, die he{m} God in zijn herte gegeue{n} hadde,
En{de} si brachte{n} he{m} elck sine giften, siluere{n}, ende gulde{n} vate{n}, cleedere{n}, harnas, welruyckende cruyden, paerde{n}, ende muylen iaerlics.
Ende Salomo{n} hadde veertich duysent waghen paerde{n} in die stallen, en{de} waghenen en{de} .xij. duysent rosuolck, en{de} me{n} dedese in die waghe{n} steden, en{de} bide{n} Coninc te Ierusalem
En{de} hi was een Here ouer alle Coninge{n}, vanden water aen, tot der Philistine{n} lant toe, en{de} tot aen die palen van Egipte{n},
En{de} die coninc maecte des siluers so vele te Ierusalem als der steene{n}, en{de} der cedere{n} so vele, als de wilde vijchboomen, die wassen inde{n} nedere{n} velde{n},
En{de} men bracht he{m} paerde{n} wt Egipten, ende wt allen landen.
Wat meer van Salomon te segghen is, beyde zijns eerstens en{de} zijns laetstens dat is gescreue{n} inden woorden Nathan des propheten, en{de} inde{n} boecke{n} Ahia van Silo, en{de} inde{n} visioene Addo des sienders tege{n} Ieroboam Nabaths sone.
En{de} Salomon regeerde te Ierusalem ouer gheheel Israel, veertich iaer.
Ende Salomon ontsliep met sinen vaderen en{de} me{n} begroef he{m} in Dauids stat. En{de} Roboam sine sone wert Coninc in zijn stede, ende regeerde voor hem.
MAer Roboam trock tot Sichem, Want geheele Israel was te Sichem ghecomen, om hem Coninc te maken.
Ende doen dat Ieroboam hoorde, Nabaths sone die in Egipten was <parens>daer hi voor den Coninc Salomon geulucht was</parens> qua{m} hi weder wt Egipte{n}
En{de} si sonde{n} derwaerts, ende liete{n} he{m} roepen Ende Ieroboam qua{m} met gheheel Israel, ende spraken met Roboa{m} segghende.
V vader heeft ons met dat alderhartste ioc verdruct gebiet ons lichteliker dinghen dan v vader die ons eene{n} swaren dienst op gheleyt heeft verlicht ons een luttel vanden last, op dat wi v dienen.
Hi sprac. Coemt ouer drie dage{n} weder tot mi. Ende als dat volc gegae{n} was,
So begonst hi te vraghe{n} raet met den ouders die voor sinen vader Salomon gestae{n} hadden, doen hi noch leefde, ende sprac. Hoedanigen raet geeft ghi mi, dat ic desen volcke antwoorde.
Si sprake{n} tot hem, ende seiden Ist dat ghi desen volcke vriendelijc zijt, ende dat ghise sachtelic ha{n}delt, en{de} hen goede woorden geeft, so sullen si v altoos onderdanich zijn.
Maer hi verliet den raet der ouders die{n} si hem gegeuen hadden, en{de} ginc metten ionghe{n} te rade, die met hem opghewassen ware{n} en{de} in zijn geselschap ware{n}
en{de} sprac tot hen. Wat dunct v, dat ic desen volcke antwoorde{n} sal? die tot mi ghesproken hebben, ende segghen, verlicht dat iock, dat v vader op ons gheleyt heeft?
Maer die iongelinge{n} antwoorde{n}, die met he{m} op gewassen ware{n} in wellustichede{n} tot hem seggende, Aldus sult ghi segghen totte{n} volcke dat tot v ghesproken heeft, en{de} geseyt V vader heeft onse iock te swaer ghemaect, maect ghi onse iock lichter, en{de} also sult ghy antwoorden tot hen. Minen cleynen vinger is dicker, dan mijns vaders lendenen.
Mijn vader heeft een swaer iock op v gheladen, ic sal daer meer ghewichts toe legghen. Mijn vader heeft v met gheeselen gecastijt, maer ic sal v met scorpioenen slaen.
Hierom quam Ieroboam en{de} allet volck tot Roboam opten derden dach, also die Coninc geseyt hadde,
so a{n}twoorde hen die coninc hardelijc. En{de} verliet den raet der ouders,
en{de} sprac met hen na den wil der iongeren, seggende. Mijn vader heeft v een swaer iock op geleyt, ic sal swaerder gewicht daer toe doen. Mijn vader heeft v met geesselen geslaghen, maer ic sal v met scorpioene{n} slae{n}
En{de} hi en wilde den volcke niet verleenen dat si baden om dat te doen. Want het was Gods wille op dat die HERE beuestige{n} soude, dat hi gesproken hadde door Ahia va{n} Silo tot Ieroboam Nabaths sone.
Als die Coninc harde dingen sprac seyde dat geheele volc tot hem. Wat hebbe{n} wi des deels aen Dauid, oft erffenisse aen den sone Isai? Elck van Israel trec tot sine wooninghe. En{de} voedt ghi uwe Dauids huys, En{de} gheheele Israel ginc tot sine wooninge{n}
also dat Roboam niet meer dan ouer de kinderen van Israel en regeerde, die inde{n} steden van Iuda woonde{n}.
Die Coninc Roboa{m} seynde Aduram den rentmeester, maer die kinderen van Israel steenden hem ter doot. Ende die Coninc Roboam clam haestelijc op sine{n} waghen, dat hi vluchten soude tot Ierusale{m}
Also viel Israel af van Dauids huyse tot op desen dach toe.
ENde doen Roboam te Ierusalem quam so vergaderde hi dat geheele huys van Iuda en{de} Ben Iamin, hondert en{de} tachtentich duysent wtgelesen strijtbaer mannen om teghen Israel te striden, dat si dat conincrijc weder aen Roboam souden brenghe{n}.
Maer des HEREN woort qua{m} tot Semeia{m} de{n} ma{n} Gods, en{de} sprac.
Segt Roboam Salomons sone, den Coninc van Iuda, en{de} den geheelen Israel dat in Iuda en{de} Ben Iamin is, en{de} segt.
Also spreect die HERE. Ghi en sult niet optrecken, noch teghen uwe broeders strijden, Elc gae weder thuys, Want dat is van minen wille geschiet. Si gauen de{n} woorde des HEREN gehoor, ende lieten af te trecken teghen Ieroboam.
Roboam woo{n}de te Ierusalem, en{de} timmerde die stercke bemuerde stede{n} in Iuda,
te weten, Bethlehem, Etham, Thekua,
Bethzur, Socho, Odolla{m},
Beth, Maresa, Siph,
Aduram, Lachis, Asecha,
Zaraa, Aialon, en{de} Hebron, welcke die alder vaste steden ware{n} in Iuda ende Ben Iamin.
En{de} als hise besloten hadde met mueren, stelde hi vorsten daer inne, en{de} schuere{n}, voor spijse, va{n} olie, en{de} wijn daer in,
en{de} in allen steden maecte hi wapen huysen va{n} schilde{n}, ende spiessen, en{de} maectese seer vaste met grooter naersticheit. En{de} hi regeerde ouer Iuda ende Ben Iamin.
Ooc quamen tot hem die priesters en{de} die Leuite{n} wt geheele Israel, en{de} wt allen haere{n} palen.
En{de} si verlieten haere voorsteden en{de} besittinge{n}, en{de} quame{n} tot Iuda te Ierusalem Wa{n}t Ieroboam en{de} sine nacomelinge{n} verstietense dat si de{n} HEERE dat priesterscap niet bediene{n} en mochten,
Maer hi stichte he{m} priesters totte{n} hoochte{n}, en{de} totte{n} veltduyuele{n} en{de} caluere{n}, die hi liet make{n}.
En{de} tot he{n} quame{n} wt allen geslachte van Israel, die haer herte gauen dat si de{n} HERE de{n} God va{n} Israel soude{n} soecke{n}, te Ierusalem, dat si de{n} HERE haerder vaders Gode offere{n} soude{n}.
En{de} stercten also dat conincrijc va{n} Iuda, en{de} beuestichden Roboam Salomons sone drie iaer lanc Want si wandelden in Dauids en{de} Salomo{n}s wech alleen drie iaer lanc.
En{de} Roboam nam Mahalath Ierimoth dochter, des soons Dauids tot eenen wiue, En{de} Abiahil Eliabs dochter, des soons Isai,
die baerde hem dese sonen, Ieus en{de} Samariam, en{de} Saham.
Na die na{m} hi Maacha. Absoloms dochter die baerde hem Abia, Ethai Sifa, Salomith.
Maer Roboam hadde Maacha Absoloms dochter veel lieuer, dan alle sine wiuen ende bislaperssen, Want hi hadde achtthien wiuen, ende tsestich bislaperssen, ende wan acht en{de} twintich sonen, en{de} tsestich dochteren.
Ende Roboam sette Abia Maachas sone tot eenen hoofde ende vorste onder zijn broederen, Wa{n}t hi dachte hem coninc te maken.
Want hi was wijser ende machtiger dan alle zijn sonen, en{de} in alle den palen van Iuda ende Ben Iamin, ende in alle vaste bemuerde stede{n}, En{de} hi gaf he{n} spijse oueruloedelijc, ende hi begheerde veel huysurouwe{n}.
DOen Roboams conincrijc beuesticht en{de} becrachticht wert, so verliet hi die wet des HEREN, ende gheheel Israel met hem.
Maer inde{n} vijfste{n} iare Roboams des Conincs, trock Sesack die Coninc van Egipten teghen Ierusalem <parens>Want si hadde{n} hen besondicht aen den HEERE,</parens>
met duysent ende twee hondert waghens, ende met tsestich duysent ruyteren te paerde, Ende dat volck en was niet te tellen dat met he{m} quam wt Egipten, Libien Trogloditen en{de} Mooren,
Ende hi wan die vaste steden die in Iuda waren, ende quam tot Ierusalem toe.
Doen quam Semaias dye propheet tot Roboam, ende totten ouersten princen van Iuda, die hen tot Ierusalem vergadert hadden, vluchtende voor Sesack, ende sprac tot hen, Alsoo spreect die HEERE, ghi hebt mi verlaten, daer omme heb ic v ooc verlaten in Sesacks hant.
Doe{n} veruaerden he{n} dye ouerste van Israel met den coninc, en{de} spraken. Die HEERE is rechtuaerdich.
Maer als die HEERE sach dat si hen verootmoedichden, so quam dat woort des HEEREN tot Semaiam, ende sprack, Want si hen verootmoedicht hebben, daeromme en sal icse niet verderue{n}, Maer ic sal hen een weynich helpen, dat mijn verbolghentheyt niet en druype gheheel op Ierusalem door Sesack
Maer si sullen hem onderdaen zijn, op dat si bekennende worden, wat onderscheit dat si tusschen mine{n} dienst ende den dienst des conincrijcs der lantschappen.
Alsoo trock Sesack die coninc van Egypten op van Ierusalem, Maer eerst nam hy die schatten des huys des HEEREN, ende die schatten des huys des conincs, en{de} namt al wech, ende nam oock die gulden schilde{n}, die Salomon make{n} dede,
In welcker stede die Coninck Roboam metalen schilden liet maken, en{de} beualse den ouersten vande{n} sciltdragere{n}, die aen die duere{n} des conincs huys bewaerden.
En{de} so dicwils als die coninck in des HEEREN huys ghinck, quamen dye schiltknechten, en{de} droegense, en{de} brachtense weder in haer wapencamere{n},
En{de} want si he{n} verootmoedichde{n}, so keerde haer die gramschap des HEEREN van he{n}, alsoo dattet niet al wt gheueecht en wert, Want in Iuda waren noch goede wercken gheuonden.
Alsoo wert Roboam die coninck sterckelic gheuesticht te Ierusalem, ende regeerde Een ende veertich iaer was Roboam oudt, doen hi Coninc wert, ende regheerde seuenthien iaer te Iherusalem, in die stadt die die HEERE vercoren hadde wt al die geslachten van Israel, dat hy sinen naem daer soude stellen. Sijn moeder hiet Naama een Ammonitinne,
ende hy dede quaet, en{de} en voechde zijn herte niet, dat hy den HEERE ghesocht hadde.
Roboams geschiedenissen, beyde die eerste, ende die laetste, zijn ghescreuen in die boecken van Semeie des Propheten, ende Addo des sienders, ende naerstelijcke{n} op geteekent, Daer toe die oorloghen van Roboam ende Ieroboam, dye duerden haerder beyden leue{n} lanck,
Ende Roboam ontsliep met sinen vaderen, en{de} wert begrauen in Dauids stadt, Ende zijn sone Abia wert coninck ghemaect voor hem, ende regheerde in zijn stede.
INden achthienste iaer Ieroboams des Conincs, wert Abia coninck in Iuda,
ende regheerde drie iaer te Iherusalem, Sijn moeder hiet Michaia, een dochter Vriel va{n} Gabaa. Ende daer verhief eenen strijt tusschen Abia ende Ieroboam,
Ende als Abia beghonst aen te ghaen tot den strijdt, met vierhondert duysent ionge ghemonsterde mannen, stercke luyden ter oorloghe, Ieroboam stelde ooc zijn heyr in oordinancie om tegen hem te strijden met achthondert duysent ionghe ghemonsterde stercke mannen
Ende Abia stont op, bouen opten berch Zamaraim, dye welcke op dat gheberchte Ephraim leget, ende sprac, Ieroboam ende gheheel Israel hoort.
En weet ghi niet, dat die HERE die God van Israel, dat conincrijck van Israel Dauiden eewelijc heeft gegeuen, hem ende sinen sone{n} tot een sout verbont?
Maer Ieroboam Nabaths sone, die knecht va{n} Salomo{n} Dauids sone wierp hem op, ende wert sinen Heere wederspannich,
Ende ydele luyden, en{de} Belials kindere{n} hebbe{n} he{m} toe geslagen, ende hebbe{n} hen ghesterct tege{n} Roboam Salomons sone, Wa{n}t Roboa{m} was onbewandelt ende bloode va{n} herten, dat hi he{n} niet wederstaen en mochte.
Nv segt ghi, dat ghi tegen dat rijcke des HEEREN wederstaen moecht, dwelc ghy besidt door Dauids sonen, om dat uwer een meerder hoop is, ende hebt gulde{n} calueren die v Ieroboam voor goden gemaect heeft,
En{de} ghy hebt dye priesters des HEEREN Aarons kinderen ende die leuiten wt gestooten, en{de} hebt v eygen priesters ghemaect, als alle dye volcke{n} vande{n} lande, Wie daer coe{m}t zijn hant te vullen, met eene{n} ionghe{n} varre ende ossen ende seuen rammen, die wort priester der ghenen, dye gheen goden en zijn.
Maer die HEERE onse God is met ons dien wi niet en verlaten, en{de} die priesters die den HEERE dienen. Aarons kinderen, ende die Leuiten in haeren wercke,
en{de} ontsteke{n} de{n} HEERE alle morge{n} brantofferen, ende alle auont. Daer toe dat goede ruecwerck, en{de} bereyden brooden op suyuere tafelen, Ende de{n} gulde{n} candelaer met sine{n} lampen is met ons, dat si alle auont ontsteken souden worden, Want wi bewaren die gebode{n} des HEREN ons Godts, dien ghy hebt verlaten,
Hier omme is met o{n}s int voorste des heyrs God onse leytsman, en{de} zijn priesters, die tro{m}petten om te trompetten, datmen teghen v trompette, Ghi kindere{n} van Israel en strijt niet teghen den HERE uwer vadere{n} God, want het en sal v niet profitelijc zijn
Maer Ieroboam stelde lagen rontsomme, te wijle dat hi dese dinge{n} seyde dat hi van achter aen hen soude comen, Alsoo dat si voor Iuda ware{n}, en{de} die gestelde lage{n} achter hen.
Doen Iuda hem om keerde, sach hi voor ende achter strijt. Doen riepen si totte{n} HEERE, ende die priesters trompten met trompette{n},
en{de} al die manne{n} van Iuda riepe{n} En{de} siet, doe{n} si riepe{n}, so veruaerde God Ieroboam en{de} dat gheheele Israhel voor Abia en{de} Iuda,
En{de} die kinderen van Israel vluchtede{n} voor Iuda, en{de} God gafse in haer hande{n}
also dat Abia met sinen volck eene{n} grooten slach aen hen dede, en{de} een groote plage der gewonder, en{de} wt Israel vielen vijf hondert duysent ionge stercste mannen verslagen.
Alsoo werden die kinderen van Israel op dien tijt verootmoedicht, Maer die kindere{n} van Iuda werden getroost, Want si verlieten hen, opten HEERE haerder vaderen God.
Ende Abia veruolchde Ieroboam, ende wan hem zijn steden af, Bethel met haeren dochteren, Iesana met haeren dochtere{n} En{de} Ephron met haere dochteren,
Alsoo dat Ieroboam voort nyet tot crachte en quam, om te weder staen, also langhe als Abia leefde, en{de} die HEERE plaechde he{m} dat hi sterf.
Doen nv Abia gesterct was, nam hi veerthien wiuen, ende wan twee ende twintich sonen, ende sesthien dochteren,
Wat meer va{n} Abia te segghen is, ende zijn weghen, en{de} zijn daet, dat is gescreuen in die historie des propheten Addo.
ENde Abia ontsliep met sinen vaderen, ende si begroeue{n} hem in Dauids stadt, ende Asa zijn sone wert coninc in zijn plaetse ende regheerde voor hem, Tot dien tijt was dat landt thien iaer stille.
EndeAsa dede dat recht was, ende den HEERE sine{n} God wel behaechde, ende hi dede die vremde outaers van vremde diensten ende die hoochten wech neme{n},
ende brack die calomne{n}, ende beelde{n} der afgode{n}, ende hieu die boschkens af,
ende liet Iuda segghen, dat si den HEERE den God haerder vaders souden soecke{n} ende doen na die wedt ende gheboden.
Ende hi dede wech wt allen steden van Iuda, die hoochte{n}, ende der afgode{n} tempelen, ende hy regeerde in vrede.
En{de} hi timmerde vaste steden in Iuda, want hy gherustich ende stille was, ende teghe{n} hem gheenen strijt en was, binnen sinen tijden, Want die HERE ghaf hem vrede
Ende hi sprac tot Iuda, Laet ons dese steden timmeren, ende mueren daeromme leyden ende torrens, poorte{n} en{de} grendelen, te wijle dat dat lant ende alle dinc rustende is va{n} oorloghen, Want wi hebben den HEERE onsen God gesocht, ende hi heeft ons rontsomme ruste gegheue{n}. Aldus timmerde{n} si en{de} gingen daer geringe toe, sonder beletsel.
En{de} Asa hadde een heyr cracht, die spiessen en{de} schilde{n} droege{n}, wt Iuda drie hondert duysent. Ende wt Ben Iamin die schilden droeghen, ende metten boghen consten omme ghaen twee hondert en{de} tachtentich duysent ende dese waren alle starcke mannen.
Sarach die moore trock tege{n} hen wt met een heyr cracht, duysent mael duysent, daer toe drie hondert waghens, ende quamen tot Marasa toe.
Ende Asa trock wt tegen hem, Ende si bereyden hen, En{de} leyden haer heyr wt totte{n} strijde int dal Zephatha bi Maresa.
En{de} Asa riep aen den HEERE sine{n} Godt ende sprac. HEERE bi v en is gheen onderscheit te helpe{n} onder vele, oft luttele, Helpt ons HEERE onse Godt, want wi verlaten ons op v, ende in uwen name hebben wi betrouwen, ende also zijn wy ghecomen teghe{n} dese menichten. HEERE ghi zijt onse God, teghen v en laet gheen mensche yet vermoghen.
En{de} die HERE veruaerde die Mooren voor Asa, en{de} voor Iuda, also dat si vluchtede{n}.
En{de} Asa mette{n} volcke dat bi he{m} was, iaechden hen na tot Gerar toe. Ende die Moore{n} vielen, also dat haerder gheen leuende en bleef, Maer si werde{n} gheslage{n} van den HERE, te wijle dat sine{n} heyrleger stonde en{de} si droege{n} seer vele roofs van daer.
En{de} hi sloech alle die stede{n} rontsomme Gerar, wa{n}t die grote vreese des HEREN qua{m} ouer hen. En{de} si beroofde{n} alle dye stede{n}, want aldaer was vele roofs in.
Oock sloege{n} si die hutte{n} des vees, en{de} brachte{n} schapen een ontallike menichte, en{de} kemelen, en{de} quamen weder te Ierusalem.
ENde dye gheest Gods quam op Azaria Obeds sone,
die ginc wt Asa te gemoete en{de} seyde tot hem. Hoort na mi Asa ende gheheele Iuda en{de} Ben Iamin, Die HEERE is met v, want ghi met hem gheweest zijt, ende als ghi hem soect so suldi hem vinden, maer ist dat ghi hem verlaet, so sal hi v ooc verlaten.
Daer sullen vele daghe{n} voor by gaen in Israel, datter gheen recht God, gheen priester die daer leere, en{de} gee{n} wet zijn en sal.
En{de} als si hen in haerder noot totte{n} HERE, den God van Israel bekeeren, en{de} he{m} soecken, so sal hi hem late{n} vinde{n}.
In dien tijt en salt gee{n} vrede wesen dien die wt en{de} in gaet, wa{n}t daer sullen grote veruaernissen zijn ouer alle die opter aerde{n} woone{n}.
Want deen volc sal tege{n} dander stride{n}, en{de} deene stat teghen die andere. Want die HERE salse veruare{n} ende verbaest make{n}, met alderhande benautheden,
maer zijt ghi ghetroost, ende en doet uwe ha{n}den nyet af, want uwe werck sal sinen loon hebben.
Doen Asa dese woorde{n} en{de} dese prophetie Azarie Obeds sone des propheten hoorde, so wert hi verstout, en{de} dede wech die grouwelicheden wt de{n} geheelen lande van Iuda en{de} Ben Iamin, en{de} wt den stede{n} die hi gewonne{n} hadde opt geberchte Ephraim, en{de} vernieude de{n} altaer des HEREN, dye voor dat portael des HEREN stont
en{de} vergaderde gheheele Iuda en{de} Ben Iamin, en{de} die vremdelinge{n} bi hen wt Ephraim, Manasse, en{de} Simeo{n}, want aldaer vielder vele tot hem wt Israel als si saghen dat dye HERE zijn Godt met hem was,
Ende als si vergaderden ende te samen ghecomen waren te Ierusalem inder derder maent inden vijfthienden iaer des conincrijcs Asa,
offerden si op den seluen dach den HEERE vanden roof die si ghebracht hadden, seuen hondert runderen, en{de} seue{n} duysent rammen
En{de} hi terde nader gewoonte{n} int verbo{n}t dat si den HERE haerder vaderen God souden soecken wt geheelder herten, ende wt geheelder sielen.
En{de} so wie <parens>seyde hi</parens> de{n} HERE den God va{n} Israel niet en soect, sal steruen, beyde cleyn en{de} groot, beyde ma{n} en{de} wijf,
en{de} si swoerent den HERE met luyder stemme{n}, met gheluyde en{de} gheclanc, met trompetten ende basoenen,
ende gheheele Iuda was vrolijc, om den eedt dien si wt geheelder herten gesworen hadden. En{de} si sochten hem wt geheelen wille, en{de} si hebben hem gheuonden ende dye HERE ghaf hem rontsomme ruste.
Oock settede Asa die Coninc Maacha zijn moeder af, vanden rijc der wijchelerie{n}, en{de} vanden conincrijc, om dat si ghesticht hadde inden boschken, en{de} dbeelt Priapi. Ende Asa roeyde dat boschken dat beelt wt, en{de} stietet in stucken, en{de} verbrandet in die beke Cedron
Maer die hoochten en werden niet af gedae{n} wt Israel, Nochta{n}s was Asa herte volcome{n} alle die daghen zijns leuens.
Ende hi brocht in, al wat zijn vader gheloeft, ende al wat hi gheloeft hadde, in dat huys Gods, siluer, gout, ende verscheyden huysraedt van vaten.
Ende aldaer en was gheenen strijdt tot inden vijfendertichsten iaer des Conincrijcs Asa.
INden sessendertichste{n} iaer des Conincrijcs Asa, troc Baasa die Coninc van Israel op teghen Iuda, ende timmerde Rama en{de} bemuerdese, om dat niemant vry wt ofte in sonder vreese en soude moghen trecken va{n} Asa den coninc.
Maer Asa nam wt den schat des huys des HEEREN, ende vanden huyse des Conincs, siluer ende gout, ende sandt tot Benadab, den Coninck van Syrien, die tot Damascon woonde, en{de} dede hem seggen.
Daer is een verbont tussche{n} v en{de} mi, en{de} tussce{n} minen en{de} uwen vader was eendrachticheit daerom hebbe ic v siluer en{de} gout gesonden, dat ghi dat verbont met Baasa de{n} Coninc van Israel sout laten varen, en{de} doe{n} dat hi van mi af trecke.
Benadab als hijt beuonde{n} hadde seynde hi zijn heyr vorsten teghen die steden van Israel. Die sloege{n} Aion, Dan, en{de} Abel Maim, en{de} al die getimmerde steden van Nephthalim.
Doen Baasa dat hoorde, liet hi af Rama te timmeren, en{de} hielt op van sinen wercke.
Maer die Coninc Asa nam tot hem gheheel Iuda, en{de} si droeghen die steenen, en{de} dat hout van Rama, daer hy Baasa mede timmerde, ende hi timmerde Gabaa, ende Maspha daer mede.
In dien tijt quam Hanani die propheet tot Asa den Coninc van Iuda, en{de} sprac tot he{m} Om dat ghi op den Coninc van Syrie{n} hebt v betrouwen gestelt, ende en hebt v niet op den HEERE uwen Godt verlaten. Daeromme is die macht des Conincs van Syrie{n} uwer hant ontulucht.
En waren die Moore{n} en{de} Libiers niet een groote menichte met seer vele wagens, ende rosuolc? nochtans ghafse die HEERE in uwe hant, doen ghi v op he{m} verliet,
Want des HEREN oogen aensien alle landt, en{de} hi gheeft hen stercheyt, die wt geheelder herten aen hem gheloouen. Ghy hebt sottelijc ghedaen, Daerom sal ooc van nv voort aen oorloghe teghen v op rijsen.
Ende Asa wert gram op den siender, en{de} settede hem in die geuanckenisse Hierom was God seer verstoort, ende hi doode in dier tijt vele vanden volcke.
Die gheschiedenissen van Asa die eerste ende die laetste zijn ghescreuen in dye boecken der Coninghen van Iuda en{de} Israel.
En{de} Asa wert seer cranc aen zijn voeten, inden neghen ende dertichsten iaer zijns conincrijcs, en{de} en socht den HEERE ooc in zijn crancheit niet, maer hi betroude he{m} meer op dye consten van die medicijn meesters
Also ontsliep Asa met sinen vaderen, ende sterf inde{n} een en{de} veertichste{n} iare zijns Conincrijcs,
en{de} men begroef hem in sinen graue, dat hi hadde laten maken in Dauids stadt. En{de} si leyde{n} hem op zijn beddeken, dwelck men gheuult hadde met goeden ruecwerc, ghelijck dye lichte vrouwen, om wel te riecken besighen nae der Apotekers conste ghemaeckt, ende verbranden dye ouer hem met grooter heerlicheyt.
ENde zijn sone Iosaphat wert Coninc in zijn stede, ende regeerde voor hem, ende wert machtich teghen Israel.
Ende hi leyde crijsch volc in allen vasten bemuerden steden va{n} Iuda, en{de} settede vaste bolwercken inden lande van Iuda, en{de} inden steden van Ephraim, die zijn vader Asa gewonnen had
En{de} die HERE was met Iosaphat, Want hi wandelde inden voorgaenden weghen zijns vaders Dauids, en{de} hi en betroude in Baali{m} niet,
maer in zijns vaders God, en{de} wandelde in sinen gheboden, ende niet na den sondige{n} wercken van Israel.
Daer om beuestichde hem die HERE dat Conincrijc in sinen handen. Ende geheel Iuda gaf Iosaphat giften ende hi hadde ontallike rijcdom ende eere in oueruloedicheyt.
Ende doen zijn herte moet ghenomen hadde inden wege des HEREN dede hi die hoochten ende boschkens voort of wt Iuda.
Inden derden iare zijns conincrijcs, sandt hi sine vorsten Bethail, Obdaia{m} Sachariam, Nathanael, en{de} Michea{m}, dat si leeren souden inden steden van Iuda,
ende met hen de Leuiten, Semeam, Nathania, en{de} Sabadia, ende Azahel, Semiramoth, Ionathan, Adonia, Tobia, en{de} Tob Adonia, en{de} met he{n} die priesters, Elisama en{de} Ioram.
Ende si leerden tvolc in iuda, en{de} hadde{n} den wet boec des HEREN met hen, ende trocken al omme in allen steden van iuda, ende leerde{n} dat volc rontsomme.
En{de} die vreese des HEREN qua{m} ouer alle conincrijcken inden lande{n} die rontsomme Iuda lagen, dat si niet striden en dorsten teghen Iosaphat.
Ende die Philistinen brachten iosaphat giften en{de} tol gelt siluers. En{de} die Arabiers brachte{n} he{m} seuen duysent, ende seuen hondert ramme{n}, ende seue{n} duysent en{de} seuen hondert bocke{n}.
Also nam iosaphat toe ende wert altoos grooter. Ende hi timmerde in Iuda sloten gelijck toorrens, en{de} stede{n} met mueren,
ende hadde volmaect vele wercken in die steden van iuda, ende strijtbaer mannen, en{de} machtige luyde{n} ware{n} te ierusalem.
Ende dit was haer luyder getal der huysgesinne{n} va{n} eene{n} yegelijcke{n}. In iuda was dye prince des heyrs Edna een ouerste hooftma{n} ende met he{m} waren drie duysent machtighe luyden.
Naest he{m} was Iohanan die ouerste, en{de} met he{m} ware{n} .cc. en{de} .lxxx. duysent.
Na hem was Amasia Sechri sone, dye ghewijde des HEREN, en{de} met he{m} ware{n} twee hondert duysent machtige luyden.
Desen volchde sterc ter oorloghen Eliada was een machtich man, en{de} met he{m} ware{n} twee hondert duysent met boge{n} ende schilde{n} gewapent,
Na he{m} was Iosabad, en{de} met hem ware{n} .c. ende tachtentich duysent ghewapent totten heyr,
Dese ware{n} al bereyt tot des conincs hant, wtgenomen dat die coninc noch gheleyt hadde in die vaste steden, in gheheele Iuda.
ENde Iosaphath hadde groote rijcdom ende eere, ende wert Achabs swagher,
En{de} na twee iare{n} trock hi af tot Achab te Samarien, En{de} Achab liet voor he{m} en{de} voor dat volc dat bi he{m} was, veel schape{n} en{de} rundere{n} slaen, En{de} hi arbeyde seer, om he{m} met woorde{n} daer toe te brengen, dat hi op trecken soude te Ramoth in Galaad,
En{de} Achab die coninc van Israel sprac tot Iosaphat den Coninck van Iuda, Trect met mi tot Ramoth in Galaad, Hi sprac tot he{m}, Ic ben als ghi, en{de} mijn volc als v volc, wi sullen met v inden strijt wesen.
Maer Iosaphath sprack totten coninc van Israel, Ic bidde v, vraecht huyden den HERE raet,
Ende die coninc van Israhel vergaderde die propheten vier hondert ma{n}ne{n}, en{de} sprac tot he{n}, Sullen wi te Ramoth in Galaad trecken inde{n} strijt, ofte sullen wi ruste{n}? Si sprake{n}, Trect op, God salse in des conincs ha{n}t geue{n}.
Maer Iosaphat seyde, En isser niewaers nyet noch een Propheet des HEREN, dat wijt va{n} he{m} ooc vraechde{n}?
Die coninc va{n} Israel sprack tot Iosaphat, Daer is noch een, daer wi de{n} HERE door vraghe{n} moge{n}, maer ic ben gram op he{m}, want hy en propheteert mi gee{n} goet, maer altoos quaet te weten, Micheas Iemla sone, Iosaphath seyde, Heere coninc, en spreect also niet
En{de} die coninc riep eene{n} va{n} sine{n} camerlinghe{n}, en{de} seyde, Roept haestelijc tot hier Michea{m} Iemla sone,
En{de} die coninc va{n} Israhel, en{de} Iosaphat die coninc va{n} Iuda sate{n}, elc op sine{n} conincliken stoel, met coninclike cleederen gecleet, Si saten in eene{n} vloer voor dye duere aen die poorte te Samarien, ende alle die prophete{n} propheteerde{n} voor hen,
En{de} Zedechias Chanan sone maecten he{m} ysere{n} hoorne{n}, en{de} sprac, So spreect die HERE, Hier mede suldi dye Siriers stooten, dat ghyse vernielt.
En{de} alle die prophete{n} propheteerde{n} ooc also, en{de} sprake{n}, Trect op tot Ramoth in Galaad, ende ghi sult geluckich wesen, die HERE salse in des conincs hande{n} geuen.
Ende die bode die ghegaen was om Micheam te roepen, sprac tot he{m}, en{de} seyde, Siet der prophete{n} redene{n} zijn eendrachtelijc goet bootschappende voorden Coninc, Daerom bidde ick v, dat uwe redene van he{n} niet verscheyden en si, noch anders en luyde, maer segt ooc geluckige dinghe{n}.
Micheas sprack Alsoo warachtelijck als die HEERE leeft, Wat mijn God mi seggen sal, dat sal ic spreken,
Ende doen hi totten coninck quam, seyde die coninc tot he{m}, Micheas sulle{n} wi te Ramoth in Galaad inde{n} strijdt trecken, oft sullen wi moeten rusten? Hi sprac, Trect op, en{de} het sal v al wel gaen, en{de} die vianden sullen in uwe handen ghegeuen worden.
Maer die coninc sprac tot he{m}, Ic beswere v noch eens dat ghi mi niet en segt, dan die waerheyt inden name des HEEREN.
Doen sprac hi, Ic sach geheele Israel verstroeyt op die berghen, ghelijck schape{n} die gheenen herder en hebben, Ende die HEERE sprac, Dese en hebben gheenen Heeren, elcke trecke weder thuys met vreden,
Doen sprac dye coninc van Israel tot Iosaphath, En seyde ict v niet? Hy en propheteert ouer mi gheen goet, maer dat quaet is.
Hi sprac, Daeromme hoort des HEREN woort, Ic sach den HEERE sitten op sinen stoel, en{de} alle dat hemelsche heyr stont bi he{m} tot zijnder rechter en{de} tot zijnder slincker side{n}
En{de} die HERE sprac, Wie sal Achab den coninc van Israhel bedrieghen, dat hi op trecke ende valle te Ramoth in Galaad? Ende doe{n} dese aldus, die gene also seyde,
so quam daer eene{n} geest voort, en{de} tradt voor de{n} HERE, en{de} sprac, Ic sal he{m} bedrieghe{n}, Die HEERE sprac tot hem, Waer mede?
Hy seyde, Ic sal wt varen, ende eene{n} valsche{n} gheest der logenen zijn, in alle zijnder propheten monde, Ende hi sprac, Ghi sult hem bedrieghen, Ghy sullet vermoghen te doen, Vaert derwaerts, en{de} doet also,
Nv siet, die HEERE heeft eenen valschen geest der logenen gegeue{n} in deser uwer prophete{n} mont, ende die HERE heeft quaet tege{n} v gesproken.
Doen tradt daer toe Zedechias Chanana sone, die sloech Michea{m} op zijn kinnebacken, en{de} sprac, Door welcke{n} wech is die geest des HEREN van mi ghegae{n}, dat hi door v spreke{n} soude?
Micheas sprack, Siet, ghi sullet selue sien, als ghy in die binne{n}ste camer coe{m}t, dat ghi v sout versteke{n},
Die Coninc va{n} Israel sprac, Nee{m}t Michea{m}, en{de} laet he{m} bliuen bi Amo{n} der stadt amptma{n}, en{de} bi Ioas Amalech sone,
en{de} segt, So seyt die coninc. Legt desen in die geuangenisse, en{de} spijset he{m} met brode ende water des drucks, tot dat ick weder come met vrede{n},
Micheas sprac, Coemt ghi weder met vreden, soo en heeft dye HERE niet door mi gesproken, En{de} hi sprack, Hoort ghi volcken alle.
Also trock op die coninc van Israel, en{de} Iosaphat die coninc van Iuda, tot Ramoth in Galaad,
Ende die coninc van Israel sprack tot Iosaphat, Ic sal mijn cleedere{n} verandere{n}, en{de} also inde{n} strijt come{n}, maer doet ghi uwe cleedere{n} aen En{de} die coninck va{n} Israel vercleede he{m}, en{de} qua{m} also inde{n} strijdt,
Maer die coninc va{n} Syrie{n} hadde sine{n} ouerste{n} van den ruyteren te paerde gebode{n}, Ghi en sult niet strijden, noch tege{n} groot, noch tege{n} cleyne, Maer tege{n} den coninc va{n} Israel alleene
Als nv die ouerste ruyters Iosaphat sage{n} dachte{n} si, en{de} seyde{n}, Het is die coninc van Israel, en{de} trocke{n} rontsomme, om op hem te strijde{n}, Maer Iosaphat riep totte{n} HEERE ende halp hem, ende God keerdese van he{m},
Want doen die ouerste vanden rosuolck saghen, dat hi die coninck van Israel nyet en was, keerden si he{n} van hem af,
Ende het gebuerde dat een ma{n} schoot eene{n} pijl int wilde, en{de} schoot den coninc van Israel tusscen zijn maghe ende longhere, Doen sprac hi tot sine{n} voerma{n}, Keert v hant, en{de} voert mi wte{n} heyr, wa{n}t ic ben ghewont.
En{de} den strijt na{m} een eynde in dien dage, En{de} dye coninc van Israel stont op sine{n} wage{n} tege{n} die Siriers, tot des auonts toe, Ende hy sterf doen dye Sonne onderghinck.
MAer Iosaphat die coninc va{n} Iuda qua{m} weder thuys met vrede{n} te Ierusalem,
En{de} Iehu Hanans sone, dye siender ginc wt he{m} te gemoete en{de} sprac totte{n} coninc Iosaphat Soudi den ongodlike{n} helpe{n}, en{de} vrientschap make{n} met die ghene die de{n} HEERE hate{n}? ende om dies wille hebdi verdient des HEREN gra{m}schap,
Maer doch so is wat goets aen v geuonden, dat ghi die boschkens hebt wt geueecht wte{n} lande, en{de} hebt v herte ghestelt God te soecke{n}.
Alsoo bleef Iosaphat te Ierusalem. En{de} hi trock wederom wt onder dat volc, va{n} Bersabee ae{n}, tot opt geberchte va{n} Ephraim, en{de} brachtse weder totte{n} HEERE haerder vadere{n} God,
En{de} hi stelde rechters inde{n} lande, in alle vaste stede{n} va{n} Iuda, in elcke stadt sommige,
En{de} sprack totte{n} rechtere{n}, Siet toe wat ghi doet, Wa{n}t ghi en hout dat oordeel der mensche{n} niet, maer des HEREN, Ende wat ghi qualijcken oordeelt dat sal ouer v come{n}
Daeromme laet die vreese des HEEREN bi v zijn, en{de} wat ghy doet, dat doet met neersticheyt, Want bi de{n} HEERE onsen God en is gheen onrecht, noch aensien der persoonen, noch aenneme{n} der ghiften.
Ooc stelde Iosaphat te Ierusalem wten Leuite{n} en{de} priestere{n}, en{de} wte{n} ouerste{n} vadere{n} onder Israel ouer dat ordeel des HEREN, en{de} ouer die sake{n}, ende lietse te Ierusalem woone{n},
en{de} geboot he{n}, segge{n}de. Doet also inder vreesen des HEREN inde{n} gelooue, en{de} met rechter herte{n}
in alle saken die tot v come{n} van uwen broederen, die in haer stede{n} woone{n} tusschen bloet en{de} bloet, Waer dat twist is vander wet ende vande{n} ghebode{n} en{de} vande{n} cerimonie{n} en{de} rechtuaerdichmakinge{n} suldise onderwijsen, dat si hen niet en besondige{n} aende{n} HERE, en{de} gheen gramscap ouer v en{de} uwe broeders en come, Doet ghy alsoo, soo en suldi v niet besondigen.
Maer Amarias die priester en{de} v bisscop sal die ouerste rechter onder v zijn in alle saken die God aengae{n}, Maer Sabadias Ismaels sone vorste inde{n} huyse van Iuda sal zijn in alle sake{n} die tot des conincs dienst behoore{n}, en{de} ghi hebt officiers die leuiten voor v, Sijt vroom, en{de} wort sterc, ende doet dat naerstelic, en{de} de HERE sal mette{n} goede{n} zijn
NA desen quamen vergadert te samen Moabs kinderen, Ammons kinderen ende met hen die Ammonite{n} om tegen Iosaphat te strijde{n},
Ende me{n} qua{m}, ende bootscaptet Iosaphat, ende me{n} sprack, Daer coe{m}t een groote menichte tegen v, van ouer ghene side der zee van Syrien, ende siet, si zijn te Hazazon Thamar, dat is Engaddi,
Maer Iosaphat was veruaert, ende heeft he{m} selue{n} gheheel gegeuen om den HERE te bidden ende liet een vasten wt roepen onder geheel Iuda,
Ende Iuda qua{m} te samen om den HERE te bidden Oock quamen si alle gader van haere{n} stede{n}, de{n} HERE te verbidden,
Ende doe{n} Iosophat stont onder dat midden van die ghemeynte van Iuda ende Ierusalem inden huyse des HEEREN, voor den nieuwen voorhof,
ende sprac. HEERE onser vaderen Godt, Ghy zijt Godt inden hemel, ende hebt heerschappie ouer alle conincrijcken der heydenen? Ende in uwe handen is cracht ende macht, Ende daer en is niemant die teghen v wederstaen mach,
En hebbet ghi niet onse God, die inwoonders van desen lande gedoot voor die oogen van uwen volcke van Israel, en{de} hebbet ghegheuen Abrahams ws lief hebbers zade eewelic,
ende si hebbe{n} daer in gewoont en{de} v een heylige plaetse tot uwe{n} name daer inne ghetimmert en{de} seyden.
Als een ongeluc tswaert des oordeels oft pestile{n}cie, oft diere{n} tijt ouer ons coemt, so sullen wi stae{n} voor desen huise voor v aensichte <parens>want aldaer</parens> wort uwen name aengeroepe{n} Ende wi sulle{n} roepen tot v in onsen noot, so suldijt verhooren ende ons helpen.
Nv dan siet Ammons kindere{n} Moab, en{de} die vanden geberchte Seir, ouer die welcke ghi die kinderen van Israel niet en liet door trecken, doe{n} si wte{n} lande van Egipten reysden, maer moesten voor hen wijcke{n}, ende en hebbe{n} die niet dootgeslage{n},
die doe{n} nv daer teghen en{de} arbeyde{n} ons wt te worpe{n} wt die erue die ghi ons ghegheuen hebt.
En suldyse daerom niet oordeelen? want in ons en is gee{n} so groten cracht, dat wi wederstaen moghe{n} teghen desen groote{n} hoop, die tege{n} ons coe{m}t, en{de} ouerualt, Maer wa{n}t wi niet en wete{n}, wat wi doe{n} sullen, so is dat alleen onse toeuluchte ouerbleuen, dat wi op lichten onse oogen te sien tot v.
Ende gheheel Iuda stont voor den HERE met haere{n} cleyne kinderen, wijuen ende sonen.
Maer daer was Iahasiel Sacharias sone, des soons Banaie, des soons Iehiel, des soons Mathanie de Leuite wt Asaphs kinderen, die geest des HEREN quam midde{n} inder schare{n},
en{de} sprac. Aenmerct geheele Iuda en{de} ghi inwoonders van Ierusalem, en{de} ghy Coninc Iosaphat. So spreect die HERE tot v, En wilt niet vreesen, noch v verslae{n} voor desen grooten hoope, want de{n} strijdt en is v niet, maer Gods
Morghen suldy tot hen af trecken. Want si sullen op climme{n} ae{n} een hoochte genaemt Ziz, en{de} ghi sultse vinde{n} ae{n} die hoochte der beken tege{n} die woestine Ieruel.
Wa{n}t ghi en sult niet zijn die stridet, maer staet alleen met betrouwen onueruaert. Ende ghi sult sien die hulpe des HEREN ouer v Iuda ende Ierusalem, en wilt niet vreesen noch en verslaet v niet, morghen suldi trecken teghen hen wt, ende die HERE sal met v zijn.
Doen viel Iosaphat met sinen ae{n}sicht opter aerden, en{de} geheel Iuda, ende dye inwoo{n}ders van Ierusale{m} vielen plat lancs ter aerden, voor den HEERE, en{de} aenbaden den HERE.
En{de} die Leuite{n} wt Kahaths kinderen, en{de} die kinderen Chore loefden de{n} HERE den God van Israel met luyder ste{m}me{n}, opwaerts.
En{de} als si des morghens vroech op ghestaen waren, trocken si wt totter woestine Thecue. En{de} doen si wt trocke{n} stont Iosaphat int midde{n} va{n} hen, en{de} sprac. Hoort toe na mi ghi manne{n} van Iuda, en{de} ghi inwoonders van Iherusalem. Ghelooft aen den HEERE uwen God, so suldy seker vrij zijn Ende ghelooft sinen propheten, so suldi geluck hebben.
En{de} hi gaf den volcke raet, En{de} stelde dye sangers des HEREN, dat si hem loue{n} souden in haer scharen, dat si voor die gewape{n}de souden trecken, en{de} seggen met een ste{m}me, Belijdt den HERE want hi goet is want zijn ontfermherticheit duert eewelijc.
Ende doen si begonsten met dancken en{de} louen te singen, liet die HERE die gestelde lage, die tegen Iuda gecomen was, ouer dye kindere{n} Ammon en{de} Moab, en{de} die vanden geberchte Seir, wederom keere{n} tege{n} hen seluen, en{de} si zijn gheslagen geweest.
Doen stonden die kinderen Ammon en{de} Moab, teghe{n} die vande{n} geberchte Seir, om te verslaen, en{de} te vernielen. En{de} doe{n} si die vande{n} geberchte Seir te niet hadden gedaen, en{de} dat volbracht hadden, ooc tege{n} hen selue{n} gekeert, smete{n} si malcandere{n} vol wonden totter doot.
Doen Iuda totter speluncken qua{m}, dye aen die woestine leyt, keerde{n} si hen tege{n} den hoop, en{de} sage{n} si van verre alle tlant, doe{n} lagen die doode lichame{n} opter aerde{n}, also datter geen ouergebleuen en was diet cost ontloope{n}.
En{de} Iosaphat qua{m} met sine{n} volcke om der doode{n} roof te plondere{n}, En{de} vonde{n} onder den roof so veel goets en{de} cleedere{n}, en{de} seer costelike vaten, ende ontnament hen, also dat zijt ooc niet draghen en mochte{n}. En{de} si en consten binne{n} drie daghe{n} de{n} roof niet wech ghedoen, want daer was so vele.
Opten vierde{n} dach quame{n} si te samen int dal der gebenedijnge, Wa{n}t si gebenediden aldaer den HERE, Daer af hiete{n} si die plaetse tot op desen dach, Tdal der gebenedijnghe.
Also keerde elc va{n} Iuda en{de} Ierusalem wederom. En{de} Iosaphat voor ae{n}t heyr, dat si tot Ierusale{m} trocke{n} met blijscappe{n}. Wa{n}t de HERE hadde he{n} een blijscap gegeue{n} va{n} haer viande{n},
en{de} trocke{n} te Ierusalem in, met psaltere{n}, harpen, ende trompette{n} tot des HEREN huys,
En{de} de vreese Gods qua{m} ouer alle conincrijcke{n} des lants, doe{n} si hoorde{n} dat die HERE tege{n} die viande{n} va{n} Israel gestreden hadde.
Also was Iosaphats conincrijck stille, en{de} God gaf he{m} rontsomme ruste.
En{de} Iosaphat regeerde ouer Iuda, en{de} was vijf en{de} dertich iaer oudt, doen hi coninck wert, en{de} regeerde vijf en{de} .xx. iaer te Ierusalem. Sijn moeder hiet Azuba, Selachi dochter.
Ende hi wandelde in zijns vaders Asa wech, ende en ghinc daer niet af Dat hi dede dat den HERE wel behaechde
maer die hoochte{n} en dede hi niet wech neme{n} Want dat volc en hadde zijn herte noch niet gheschict totten God haerder vaders.
Wat meer van Iosaphat te segghen is, beyde dat eerste en{de} dat laetste, dat is gescreuen in dye geschiedenisse Iehu des soons Hanani, dye hi op geteekent heeft inden boeck der coninghen van Israel.
Daer na vereenichde hem Iosaphat dye coninc va{n} Iuda met Ochosia de{n} Coninc va{n} Israel, wiens wercke{n} ongoddelijc ware{n}.
En{de} hi vereenichde he{m}, en{de} leyde mede in, om winninge te deylen, om met he{m} schepe{n} te maken dat si op die zee soude{n} vare{n}. En{de} si maecte{n} een groote vlote schepen in Asiongaber.
Maer Elieser Dodans sone van Maresa propheteerde tege{n} Iosaphat en{de} sprac. Daeromme dat ghi v met Ochosiam een verbont vereenicht hebt, so heeft die HERE uwe wercken gescoert. En{de} die scepe{n} werde{n} gebroke{n}, en{de} en mochten niet op die zee varen.
ENde Iosaphat ontsliep met sine{n} vadere{n} ende wert begraue{n} bi zijn vaders in Dauids stat. En{de} zijn sone Ioram wert Coninc in zijn stede.
En{de} hi hadde broeders Iosaphaths sonen, Asariam, Iahiel, Sacharia{m}, Michael Hariam, Saphatiam, dese ware{n} alle Iosaphats des Coni{n}cs va{n} Iuda kindere{n}.
En{de} haer vader gaf hen vele gauen van siluer, gout, en{de} cleynodie{n} met vaste{n} stercke steden in Iuda. Maer dat conincrijc gaf hi Ioram, want die was die eerste geboren.
En{de} Iora{m} stont op ouer dat conincrijc zijns vaders, en{de} doen hy hem seluen gheuesticht hadde, doode hi zijn broed{er}s alle mette{n} swaerde, Daer toe ooc sommige vanden ouersten prince{n} van Israel.
Iora{m} was twee en{de} dertich iaer oudt, doe{n} hi coninck wert, ende regeerde acht iaer te Ierusalem,
en{de} wandelde in dye wege{n} der coninge{n} van Israel, gelijc Achabs huys ghedaen hadde. Wa{n}t Achabs dochter was zijn wijf, ende dede quaet dat den HERE mishaechde.
Maer die HERE en woude Dauids huys niet verderuen om des verbonts wille dat hi met Dauid gemaect hadde, en{de} so hi ghelouet hadde, he{m} een keersse te geuen en{de} sine{n} kindere{n} inder eewicheyt.
Tot zijnder tijt vielen die Edomite{n} af, ende wederstonden, om dat si onder Iuda niet staen en souden, en{de} maecte{n} ouer hen eene{n} Coninc.
En{de} als Ioram was door ghetrocke{n} met sine{n} vorsten, ende alle dat rosuolc met hem, ende so stont hi des nachts op, ende heeft die Edomiten gheslage{n}, die hem omringt hadden, ende alle die leytsmanne{n} der wagene{n},
Nochtans vielen die Edomiten al van Iuda, tot op desen dach. Ter seluer tijt viel Lobna ooc va{n} he{m} af, dat si onder zijn handt niet zijn en souden, Want hi verliet den HERE zijnder vaders God.
Ooc maecte hi hoochten op die berge{n} va{n} Iuda, En{de} dede die van Ierusalem hoererie bedriue{n}, en{de} verleyde Iuda, om ouer te tredene.
Maer tot he{m} werden brieue{n} gebrocht vanden prophete Helia, daer in ghescreuen stont. So spreect die HERE die God ws vaders Dauids. Om dat ghy niet ghewandelt en hebt in Iosaphats ws vaders wech, noch inde{n} wech Asa des Conincs van Iuda,
maer wandelt inden wech der Coninghen van Israel, en{de} doet dat Iuda ende die te Ierusalem afgoderie bedriuen, nauolghende die hoererie van Achabs huys. En{de} hebt daer toe uwe broeders ws vaders huys ghedoot, die welcke beter ware{n} dan ghi.
Siet, so sal v die HERE met eender groter plagen slaen met uwe{n} volcke, met uwe kinderen, met uwe wiue{n} en{de} met alle uwen goeden,
Maer ghy sult vele crancheden hebben, va{n} een seer quade cranchede des buycs suldy sieck zijn, tot dat v inghewant van crancheit wt ghae, van daghe tot daghe.
Aldus verwecte die HEERE tege{n} Ioram de{n} geest der Philistine{n} der Arabers die neffens die Moore{n} ligghe{n},
en{de} trocke{n} op int lant van Iuda, en{de} verdoruent, en{de} si roofden ende voerden al die haue wech, die voorhande{n} geuonden was in des Conincs huys. Daer toe zijn sone{n} en{de} zijn wiue{n}, also dat hem gee{n} sone ouer en bleef, dan Ioachab zijn ioncste sone.
En{de} nadat al, so plaechde hem die HEERE in zijn ingewant met sulcker crancheit inden buyc, die niet te ghenesen en was,.
En{de} doen den eene{n} dach na de{n} andere{n} volchde, en{de} dat ouerlijden des tijts omliep, so is veruult de{n} loop van twee iaren, ende hi is verteert met een lange verdwininge, so dat hi zijn inghewant va{n} achter wt dronge. En{de} hi sterf in zijn boose crancheden. En{de} dat volck en maecte gheenen brant ouer hem, soot sinen vaderen ghedaen hadden.
Hi was twee en{de} dertich iaer oudt, doen hi coninc wert, en{de} regeerde acht iaer te Ierusalem, En{de} wandelde dat niet recht en was, en{de} si begroeue{n} hem in Dauids stat, maer nyet inder coninghen grauen.
ENde dye inwoonders van Iherusalem maecten tot eenen Coninc Ochosia{m} sine{n} ioncsten sone in zijn stede, Wa{n}t die oorloochs luyden van Arabien die den heyrleger oueruielen, hadde{n} des conincs eerste kinderen al gedoot, Daerom wert coninc Ochosias Iorams des conincs van Iuda sone.
Ochosias was twee en{de} veertich iaer out, doen hi coninc wert, en{de} regeerde een iaer te Ierusalem Sijn moeder hiet Achalia Amri dochter,
en{de} hi wandelde ooc inde{n} wech des huys Achabs Want zijn moeder dwanc hem daer toe, dat hi ongodlijcke dinghen doen soude,
Daero{m} dede hi quaet, dat den HEERE qualick behaechde voor zijn aensichte, ghelijc Achabs huys, Want si waren zijn raetgeuers nae zijns vaders doot, tot zijnder verderffenisse
en{de} hi wandelde naer haeren raet. En{de} hi trock met Ioram Achabs sone, den coninck van Israel inden strijt tot Ramoth in Galaad, tege{n} Hasael den coninc van Sirien. Maer die Siriers die wonden en{de} sloegen Ioram,
dat hi omkeerde, om hem te laten genesen te Iesrael, Want hi hadde vele wonde{n} ontfaen inde{n} voorgenoemde{n} strijt En{de} Azarias Iorams sone die coninc van Iuda troc af, om te besien Ioram Achabs sone te Iesrael daer hi cranc lach,
Want twas tegen Ochosiam va{n} Gods wille toegeuoecht dat hi tot Ioram soude come{n}, En{de} als hi gecomen was, om met Ioram wt te trecken tege{n} Iehu Namsi sone, den welcken die HERE ghesalft hadde, dat hi Achabs huys wt soude veghen.
Doen nv Iehu omwierp Achabs huis, vandt hi sommige prince{n} wt Iuda, en{de} Ochosie broeders kindere{n}, die he{m} dienden en{de} hi doodese.
En{de} socht ooc Ochosiam, en{de} hi creech hem, daer hi he{m} verborgen hadde tot Samarien, ende hi wert tot Iehu ghebracht, die doode hem, en{de} si begroeuen hem Wa{n}t hi was Iosaphats sone, die den HERE socht wt geheelder herten. En{de} daer en was ghee{n} hope meer, dat yema{n}t van Ochosias gheslachte meer coninck soude worden.
Wa{n}t doen Athalia Ochosie moeder sach, dat haer sone doot was, so stont si op, en{de} verdede alle dat coninclike zaet va{n} Iora{m}s huyse
Maer Iosabeth sconincs dochter nam Ioas Ochosie sone, en{de} stal hem van dat midden der kindere{n} des conincs die gedoot werde{n}, en{de} verborch he{m} met zijnder voester in een slaepcamer, Maer Iosabeth die hem verborghen hadde, was Iorams des conincs dochter, en{de} die huysfrouwe van Ioiada den oppersten bisschop, en{de} Ochosie suster, En{de} om dier saken wille en doode hem Athalia niet
En{de} hi was met hen inden huyse Gods versteken ses iaer, te wile dat Athalia coninginne was en{de} regeerde inden lande.
MAer int seuenste iaer wert Ioiada versterct, en{de} na{m} die hooftmanne{n} ouer hondert, te weten Azaria Iehorams sone, Ismael Iohanans sone, Azaria Obeds sone, Maasan Adaias sone, en{de} Eliphat Sechri sone, en{de} maecte met hen een verbont,
en{de} die trocken alomme in Iuda, en{de} brachten die Leuiten te hoope, wt allen den steden van Iuda, en{de} douerste prince{n} der huysgesinne{n} va{n} Israel, dat si te Ierusalem souden comen.
En{de} die geheel gemeynte maecte een verbont inde{n} huise Gods met de{n} coninc, en{de} Ioiada sprac tot hen, Siet, sconincs sone sal coninc zijn, so die HEERE gesproken heeft, ouer Dauids kindere{n},
Dit is dat woort dat ghi doe{n} moet.
Dat derde{n} deel van v, die totte{n} Sabboth gaen, en{de} der priesteren, en{de} der Leuiten, ende der duerwachters, sullen in die poorte zijn, En{de} dat derde deel in sconincs huyse, ende dat derde deel, aen die fundament poorte, Maer alle dat ander ghemeyn volc, sal zijn inden voorhof aen dat huys des HEREN
En{de} dat niemant in dat huys des HEREN en gae, dan die priesters en{de} Leuiten die daer dienen, die sullen daer alleene inne ghaen, want si zijn geheylicht, Ende alle dat ander volck neme waer des bewaringhe des HEREN,
En{de} die Leuiten sullen hen rontsom den coninc maken, elck met sinen gheweere in die hant, En{de} wie vanden andere{n} int huis ghaet, die{n} salmen dooden, en{de} si sullen bi den coninc zijn, als hi wt en{de} in ghaet.
En{de} die Leuiten en{de} geheel Iuda deden alle dinck, so die priester Ioiada geboden hadde, ende elc nam zijn luyden, die onder hem geoordineert waren, tot hem, en{de} si quamen door die oordine des Sabboths, met den ghenen, die nv den Sabboth veruult hadden, en{de} wt soude{n} ghae{n}, Wa{n}t die bisschop Ioiada, en liet die scharen niet wech gaen, die deen na den andere{n} plege{n} alle weken opten Sabboth te volghen,
En{de} Ioiada die priester gaf den hooftmanne{n} ouer hondert spiessen en{de} schilden, en{de} die wapene{n} des conincs Dauids, die hi inde{n} huyse Gods gewijt hadde,
en{de} stelde dat volc, elck hielde spriete{n} in die hant, vande{n} rechten hoec des huis totte{n} slinckere{n} hoecke toe, bi den outaer en{de} totten huyse waert rontsomme den coninck.
En{de} si brachten des conincs sone wt, ende setteden hem die croone op, ende dat ghetuyghenis, en{de} ghaue{n} he{m} in zijn hant die wet, om die te houden, en{de} maecten hem coninc. En{de} Ioiada met sinen sonen salfde{n} hem, ende wenschten hem gheluck, en{de} seyden, Die Coninck leue.
Doen Athalia dat hoorde, te wete{n} die stemme vande{n} ghene{n} die daer liepe{n} en{de} de{n} coninc loefde{n}, ghinc si totte{n} volc int huys des HEREN,
ende doen si sach, dat die coninc stont op die trappe inden inghanck, ende die princen en{de} schare{n} omtrent hem, en{de} alle tvolc des lants vrolijck zijnde, en{de} slaende gheluyt met trompetten, en{de} die sangers met orghelen en{de} alderley musijcspele, en{de} die stemmen geschict te louen, schoorde si haer cleederen, en{de} sprack, Oploop, Oploop,
Maer Ioiada die opperste priester ghinck wt, totten ouersten ouer hondert, en{de} den princen des heyrs ende seyde tot hen, Leydtse wt, buyten die besloten plaetsen des tempels, en{de} men doodese daer buyten metten swaerde, Want die priester hadde beuolen, datmense niet in den huyse des HEEREN dooden en soude
En{de} si sloege{n} die hande{n} aen haere{n} hals, en{de} doen si qua{m} totten inganc der paerde{n} poorte des conincs huys, dooden sise aldaer.
En{de} Ioiada maecte een verbont tusscen he{m} en{de} alle den volcke en{de} den coninc, dat si des HEEREN volc zijn soude{n}.
Doe{n} ghinc alle dat volc in Baals huys, en{de} braken dat af, en{de} zijn outaers en{de} beelde{n} braken si in stucke{n}, en{de} doode{n} Mathan Baals priester, voor de outare{n},
En{de} Ioiada stelde die officiers inde{n} huise des HEEREN, onder die priestere{n} en{de} de{n} Leuiten, die Dauid geoordineert hadde totten huyse des HEEREN, om den HERE brantoffer te offeren, gelijck dat ghescreue{n} staet in die wet Moysi, met vruechde{n}, ende liedekens door Dauid gedicht,
Ende stelde duerwachters aen die poorten aen des HEREN huys, datter niet o{n}reyns in en soude comen aen eenighen dinghe.
En{de} hi nam die hooftmanne{n} ouer hondert en{de} die machtighe en{de} die heere{n} onder tvolck en{de} alle des lants volck, en{de} leyde{n} den coninck af, vande{n} huyse des HEEREN, en{de} brachte{n} hem door dat middel van die hooghe poorte in des conincs huys, en{de} deden den coninc op den conincliken stoel sitten,
En{de} alle tvolck vanden lande was vrolijc, en{de} die stadt was stille, Maer Athalia wert metten swaerde ghedoot.
IOas was seuen iaer out doen hi coninc wert, en{de} regeerde veertich iaer te Ierusalem. Sijn moeder hiet Zebia van Bersabee,
En{de} Ioas dede dat den HERE wel behaechde, also langhe als die priester Ioiada leefde,
En{de} Ioiada gaf he{m} twee huysfrouwe{n} en{de} hi wan sonen en{de} dochteren.
Daer na na{m} Ioas voor, dat huys des HEREN te vernieuwen,
en{de} vergaderde die priesters en{de} de Leuiten, en{de} sprac tot he{n}, Trect wt tot alle den steden van Iuda, en{de} vergadert ghelt wt geheel Israel, om thuys ws Gods iaerlijcs te vermaken, en{de} haest v dat te doen. Maer de Leuiten en haestede{n} hen niet.
Doen riep die coninc, Ioiada den prince en{de} sprack tot hem Waerom en hebdy ghee{n} achte op die Leuite{n} te dwinge{n}, dat si inbrochte{n} van Iuda en{de} Ierusalem, die hantreyckinghe, die Moyses des HEREN knecht geset heeft, dat al die menichte van Israel tot den tabernakel des getuygenis, die soude brenge{n}?
Wa{n}t dongodlike Athalia en{de} haer sone{n} hebbe{n} thuys godse verdorue{n}, en{de} van alwat totte{n} huyse des HEREN geheylicht was, daermede hebben si Baalims tempel verciert.
Doen beual die coninc, datme{n} een kiste soude make{n}, en{de} sette{n}se buyte{n} aen die poorte van des HEREN huys,
en{de} tis wtgeroepe{n} in Iuda en{de} te Ierusalem, datme{n} de{n} HERE de hantreyckinge inbrengen soude, diewelcke Moyses Gods knecht gestelt hadde, ghegheuen te worden ouer alle Israel, in de woestine{n},
Doe{n} verbliden hen alle die ouerste en{de} alle tvolck, ende brachtent en{de} werpent in die kiste des HEEREN, tot dat si vol wert.
Ende alst tijt was datme{n} die kiste brenge{n} soude door der Leuiten hant, van des conincs beuel <parens>als si sage{n} datter veel ghelts inne was</parens> so quam des conincs schriuer, en{de} wie vande{n} principaelste{n} priester beuel hadde, en{de} scudde{n} dat ghelt wt dat in die kiste was, en{de} droegense weder op haer plaetse, So deden si alle dage, en{de} daer wert ontallijc veel ghelts vergadert,
dwelc die coninc en{de} Ioiada ghaue{n} den ghenen die ghestelt waren ouer die arbeiders, die daer wrochte{n} aen des HEREN huys, die selue huerden om dat ghelt steenmetsers en{de} timmerluyde{n}, om thuys des HEEREN te vernieuwen, ooc die smeede{n} aen yser en{de} metael om tghene dat beghonst te veruallen onder houde{n} soude worde{n},
En{de} die wercluyde{n} arbeyden zeer listelijc, en{de} stopten die schoeren der wande{n} met haer hande{n} en{de} stelde{n} thuys Gods in sinen eerste{n} staet, en{de} maectent vast staende,
En{de} doe{n} si al de wercke{n} voleynt hadden, brachten si tghelt, datter noch ouerde, voor den coninck en{de} Ioiada, daer af maectemen vaten des tempels, totten dienste en{de} brantofferen, flessen ende andere goude{n} en{de} siluere{n} vate{n}. Ende men offerde altoos brantoffere inden huyse des HEEREN alle die daghen, alsoo langhe als Ioiada leefde.
En{de} Ioiada wert oudt en{de} vol van dagen en{de} sterf, als hi oudt was hondert en{de} dertich iaer,
en{de} si begroeuen hem, in Dauids stadt met die coninghen, om dat hi wel hadde gedaen aen Israel, en{de} met sine{n} huyse,
En{de} na die doot Ioiada, quamen die vorsten in ghegae{n}, en{de} aenbade{n} den coninc, En{de} hi verleyt met haeren dienste, ghaf hen consent.
En{de} si verlieten den Tempel des HEEREN des Gods haerder vaders, en{de} diende{n} den boschkens, en{de} den gesneden afgode{n}. Doen quam die gramscap ouer Iuda, en{de} Ierusalem, om deser haerder schult wille.
En{de} hi sandt propheten tot hen, dat si hen totte{n} HEERE bekeeren souden, en{de} die betuychdense, Maer si en wildense niet hooren.
Ende die gheest Gods dede aen, Sachariam Ioiadas sone den priestere, die stont int aensichte van dat volck, en{de} sprac tot hen Dit spreect God, die HEERE Waerom ouertredet ghi de geboden des HEEREN dat v niet bate{n} en sal? En{de} ghi hebt den HEERE verlate{n} om dat hi v weder verlaten soude
Maer si vergaderde{n} tegen hem en{de} werpen hem met steenen, naer sconincs ghebot, inden voorhof inden huyse des HEREN.
En{de} die coninc Ioas en gedachte der ontfermherticheyt niet, die Ioiada zijn vader met hem ghedaen hadde, Maer doode sinen sone, diewelcke sprac, doe{n} hi sterf, Die HEERE moet sien en{de} versoecken.
En{de} doe{n} dat iaer omme gegaen was, qua{m} dat heyr van Syrien teghen hem, en{de} quam in Iuda en{de} in Ierusalem, en{de} versloech alle de ouerste princen des volcs, en{de} alle den roof sonden si den coninc tot Damascom,
En{de} certeynlijcken al was doen dat ghetal van die Siriers wtermaten cleyne, nochtans ghaf die HERE een zeer groote menichte in haere handen, Om dat si den HEERE haerder vaderen God verlate{n} hadden. Oock deden si teghen Ioas, schandelike oordeelen,
Ende doen si van hem trocke{n}, liete{n} si hem in groote crancheyden. En{de} zijn knechten stonden op tegen hem, om wrake te doen des bloets Zacharie des soons Ioiada des priesters, en{de} doodeden he{m} op zijn bedde, en{de} hi sterf, en{de} men begroef he{m} in Dauids stadt, maer niet onder der coninghen grauen.
Die die wederspannicheyt teghen hem maecten, waren dese Zabad die sone Samaath der Amonitinne, Ende Iosabad Semarith der Moabitinnen sone,
Maer zijn sonen, ende die summa die onder hem vergadert was, ende die timmeringe des huys Gods, die zijn naerstelijcker beschreuen in die Historie inden boeck der Coninghen, Ende zijn sone Amasias wert Coninck in zijn stede, ende regeerde voor hem.
AMasias was vijf en{de} twintich iaere{n} out doen hi coninck wert, ende regeerde negen en{de} twintich iaer te Ierusalem, Sijn moeder hiet Ioadan van Ierusalem.
Ende hi dede ghoet, dat den HEERE wel behaechde nochtans niet wt volmaecter herten.
Doen hi sach, dat zijn coninckrijcke nv beuesticht was, doode hi zijn knechten, die den coninck sinen vader gheslagen hadden,
Maer haer kinderen en doode hi niet, Want also staet gheschreuen inder wet, inden boecke Moysi, daer die HEERE ghebiet ende spreect, Die vaders en sullen niet ghedoot worden, voor die kinderen, noch die kindere{n} voor de vaders, Maer elck sal om zijnder sonde{n} wille steruen.
Ende Amasias vergaderde Iuda, ende steldese naer der vadere{n} huysgesinnen, en{de} ouerste hooftmannen ouer duysent, en{de} hooftmanne{n} ouer hondert, onder geheel Iuda ende Beniamin, ende teldese va{n} twintich iaren en{de} daer ouer, En{de} vandt haerder dertich duysent wtgelesene ionge ma{n}nen, die int heyr trecken mochten, ende schilden ende spissen voeren konden,
Daer toe nam hi aen, wt Israel, hondertduysent starcke oorloochs luyden, om hondert ponden siluers.
Maer daer quam een man Gods tot hem en{de} sprac, O Coninc, en laet dat heyr van Israel niet met v wttrecken, Want die HEERE en is niet met Israel, noch met alle den kinderen van Ephraim,
Want ist dat ghi meynt, dat in starcheyt des heyrs, die verwinninge der oorlogen leet so sal v god laten verwonne{n} worden van uwe viande{n} Want bi Gode staet die crachte te helpe{n}, en{de} te keeren ter vluchte
En{de} Amasias sprack totten man Gods, Wat sal dan geschieden vanden hondert ponden, die ick, den crijschknechten van Israel ghegeuen hebbe? Die man Gods sprac, Die HEERE heeft noch meer, dan dat is, dat hi v geuen kan.
Doe{n} scheyde Amasias die crijschknechten af, die wt Ephraim tot hem ghecomen waren, dat si op haer plaetse souden ghaen. Doen verbolch haer gramschap zeer teghen Iuda, en{de} trocke{n} weder tot haerder plaetsen, met verbolgender gramschap.
En{de} Amasias met stoute{n} moet betrouwe{n}de leyde zijn volc wt, en{de} trock wt int soutdal en{de} sloech der kindere{n} van Seir thie{n} duysent
en die kindere{n} va{n} Iuda vingender noch ander thien duysent leuende, die leyde{n} si op de scherpte eens steens, en{de} stiete{n}se vander scerpte eens steens van bouen af, also dat si alle bersten.
Maer theyr der crijschknechten die Amasia wederomme hadde laten trecke{n} dat si niet met sinen volc ten strijde en trocken, spreyden hen neder in die stede{n} van Iuda, van Samarie{n} aen tot Bethhoron toe, en{de} sloegen haerder drie duysent, en{de} namen vele roofs.
En{de} doen Amasias weder quam van der Edomite{n} slach, bracht hi die gode{n} der kinderen Seir, en{de} steldese he{m} tot goden en{de} aenbat voor hen, en{de} brande hen wierooc
Doen verbolch die toornicheyt des HEEREN teghen Amasiam, en{de} sandt eene{n} propheet tot he{m}, die hem segge{n} soude, Waerom aenbidt ghi die gode{n}, die haer volc niet en consten verlossen van uwer hant?
En{de} doen hi dit tot he{m} sprac, seyde hi tot he{m}, Sidy des conincs raetsma{n}? Sijt stille en{de} houdt v ruste, dat ic v niet en doode, Doe{n} ginc de propheet nederwaerts, en{de} sprac, ic mercke wel dat God voor he{m} genome{n} heeft v te dooden en{de} om dat ghi dat gedaen hebt, en{de} ooc daer en bouen, en gheefdy minen raet gheen gehoor.
En{de} Amasias die coninc van Iuda hadde zeer quade{n} raet gehoude{n} en{de} sant tot Ioas Ioachas sone des soons Iehu den coninck van Israel, en{de} dede hem segge{n}, Coe{m}t laet ons malcandere{n} besien,
Maer Ioas die coninc van Israel sandt boden tot Amasiam den coninc van Iuda, en{de} dede he{m} segge{n}, De{n} doorne{n} struyc, die in Libanon is, seyndet totten Cedren van Libanon, en{de} liet hem segge{n} Gheeft uwe dochter minen sone tot eene{n} wiue, En{de} siet, dat wilde gedierte, dwelck was in Libano, liep ouer den doornen struyc, en{de} vertrede he{m},
Ghi denct en{de} segt, Ick heb die Edomite{n} geslage{n}, daer af verheft he{m} v herte, dat he{m} beroeme, Nv blijft sitte{n} in v huis Waerom haect ghi na uwe ongeluc dat ghi soudt vallen en{de} Iuda met v?
Maer Amsias en wilde niet hoore{n}, Want tgheschiede van Gods wille, dat hi in zijnder viande{n} ha{n}de{n} gegeuen soude worden, om die gode{n} der Edomiten.
Doen troc Ioas die coninc van Israel op, en{de} besagen malcandere{n}, en{de} Amasias die coninc van Iuda, was te Beth Semes, dat in Iuda leghet,
Maer Iuda viwel voor dooge{n} va{n} Israels en{de} vluchte{n} elc in zijn tente{n}.
Maer Amasias de coninc va{n} Iuda Ioas sone, des soons Ioachas greep Ioas den coninc va{n} Israel te Beth Semes, en{de} bracht he{m} te Ierusalem, en{de} brac die muere{n} in te Ierusalem, van Ephraimspoorte{n} aen, tot aen die hoeckpoorte, vier hondert ellenboghen lanc,
en{de} allet gout en{de} siluer en{de} al de vate{n} die hi vandt inde{n} huyse Gods en{de} bi Obed Edo{m}, inde{n} schatte des huis des conincs, en{de} die kinderen der borghen nam hi met hem en{de} leydese wederom tot Samarien.
En{de} Amasias Ioas sone coninc van Iuda, leefde na Ioas doot des Ioachas des conincs van Israel, vijfthie{n} iaer.
Wat meer van Amasia te seggen is beyde dat eerste en{de} dat laetste, dat is gheschreuen int boeck der coninghe{n} van Iuda en{de} Israel.
En{de} van dier tijt aer doen Amasias vanden HEERE afweke, so leyde hi lagen teghen hem te Ierusalem, Maer als hi vluchte tot Lachis, doen sonden si hen na te Lachis, en{de} doodede{n} hem aldaer,
En{de} si brachten hem op paerden, ende si begroeuen he{m} bi zijn vaders, in Dauids stadt.
DOen nam dat geheel volck van Iuda Osiam, die was sesthie{n} iaer out, en{de} sette{n} he{m} tot eene{n} coninc, in zijns vaders Amasia stede,
Die selue timmerde Eloth, en{de} brachtse weder aen tgebot va{n} Iuda, na diee{n} dat die coninc slape{n} was met sine{n} vadere{n}.
Osias was sesthie{n} iaer out doen hi coninc wert, en{de} regeerde twee en{de} vijftich iaer te ierusalem, Sijn moeder hiet Iechalia van Ierusalem,
en{de} dede dat den HEERE wel behaechde in alle manieren, gelijc zijn vader Amasias gedaen hadde,
en{de} hi sochte God, also lange als Zacharias leefde, die verstandich was en{de} een siender Gods en{de} also langhe als hi den HEERE sochte, so schicte hi he{m} gheluckelijck in alle dinghen.
Want hi trock wt, en{de} street tege{n} die Philistine{n} en{de} brac die muere{n} tot Geth en{de} die muere{n} tot Iabne en{de} die mueren tot Asoten, en{de} timmerde stede{n} in Asoten en{de} int lant van die Philistine{n},
wa{n}t God halp he{m} tegen die Philistinen tege{n} de Arabiers, die tot Gur baal woonde{n}, en{de} tegen de Ammonite{n}.
En{de} die Ammoniten gaue{n} Osie giften, en{de} sine{n} naem wert vermaert tot datme{n} coemt in Egipten, om zijn verwinninghe die hi dicwils hadde
Ende Osias timmerde thorens te Ierusalem, op die hoecpoorte en{de} aen de dalpoorte, ende aen dander hoecken, ende beuestichdese,
Hi timmerde oock sloten in die woestine ende groef veel putte{n} Want hi hadde veel vees, beyde inde{n} broecke ende in de woestine, Ooc hadde hi wijngaerden ende wijngaerdeniers aende{n} bergen en{de} in Charmelo, Wa{n}t hi was een man die hemseluen ghaf tot lantwinninghe.
En{de} tghetal zijns heyrs van strijtbaer ma{n}nen die ten strijde ghingen onder Iehihels hant des schriftgeleerden en{de} Maasie des doctoors en{de} onder Ananie ha{n}t, die va{n} des conincs hertoghen was.
En{de} al tghetal der princen door haer huysghesinnen der starcken oorloochs luyden, was twee duysent, en{de} ses hondert,
En{de} onder haere handt die heyrschare, drie hondert duysent, ende seue{n} duysent, en{de} vijf hondert die totten stride bequaem waren, in die heyrcracht te helpen, den coninc tege{n} sine viande{n},
En{de} Osias beschicte voor dat heyr, schilden, spiesen, helmetten, pantsiers, boghen, en{de} steenslingeren,
En{de} hi maecte Ierusalem bolwerck dat hi op die torens en{de} hoecken stelde, om te schieten met pijlen en{de} groote steenen, Ende sinen naem ghinc verre wt, Om dat he{m} die HEERE geholpen hadde, ende he{m} machtich ghemaect hadde.
En{de} doen hi machtich geworden was, so verhief hem zijn herte tot zijnder verderffenisse, En{de} hi heeft vergeten den HEERE sinen Godt, ende ghinck inden tempel des HEEREN, en{de} hi woude branden wierooc op de{n} altaer des ruecwercs.
Maer Azarias die priester ginc he{m} na, en{de} .lxxx. priesters des HEEREN met he{m}, zeer vrome luyden,
en{de} si stonde{n} tege{n} Osia den coninc, en{de} seyden tot hem, Het en behoort uwen dienste niet toe Ozia, dat ghi ontsteken soudt wieroock de{n} HEERE, maer den priestere{n} Aarons kinderen, die geheylicht zijn, om te doen alsoodanigen dienst, Gaet wt die heylige plaetse, en{de} en versmaet dat niet, want het en sal v tot gheen eere voor Gode den HEERE gheacht worden.
En{de} Ozias wert toornich, en{de} hebbende een wieroocs vat in die ha{n}t, om dat hi wierooc branden soude, drieychde hy die priesters, en{de} ter stont so voer die lazarie wt aen zijn voorhooft voor die priesteren, in den huyse des HEEREN, voor den ruec altaer,
En{de} doen Azarias die opperste priestere keerde dat hooft tot hem en{de} alle die priesters, so saghen si die lazarie voor zijn voorhooft, En{de} si stieten hem van daer met haesten, Hi veruaert zijnde haestede hem ooc van selfs, wt te gaen, want hi geuoelde ter stont die plage des HEEREN.
Alsoo was die coninck Ozias lazarus tot aen den dach van zijnder doot, en{de} woonde in een huys dat afgescheyden was, vol lazarijen, om dye welcke hy was verstooten vanden huyse des HEEREN. Maer Ioathan sine sone regeerde sconincs huys en{de} oordeelde tvolc des lants.
wat meer van Ozia te seggen is, beyde dat eerste en{de} tlaetste heeft bescreue{n} Isaias Amos sone die propheet.
En{de} Ozias ontsliep met sine{n} vadere{n}, en{de} si begroeue{n} he{m} inde{n} acker bi die begrauenissen der coninge{n}, Wa{n}t hi was malaetsch, En{de} Ionathan sine sone wert coninc in zijn stede en{de} regeerde voor he{m}
IOathan was vijfentwintich iaer out, doe{n} hi coninc wert, en{de} regeerde sestien iaer te Ierusalem, Sine moeder hiet Ierusa Zadoch dochter,
en{de} dede dat de{n} HERE wel behaechde, gelijc Ozias zijn vader gedaen hadde, sonder dat hi niet inden tempel des HEEREN en ghinc, en{de} dat het volck sondichde noch,
Hi timmerde de hooge poorte aen dat huys des HEEREN, en{de} aende{n} muere Ophel, timmerde hi vele,
En{de} timmerde die stede{n} op dat geberchte va{n} Iuda, ende inden wouden timmerde hi sloten ende thorrens.
En{de} hi streedt tegen den coninc der kinderen va{n} Ammon, en{de} hi verwan he{n} also dat he{m} die kinderen va{n} Ammon op dat selue iaer ghauen hondert ponden siluers, thien duysent Choor tarwe{n}, en{de} thien duysent ghersten, Also vele gauen he{m} die kinderen van Ammon, ooc inde{n} tweede{n} en{de} inden derden iaer.
Also wert Ioathan machtich, want hi rechte sine wegen voor den HEERE sinen Godt.
Wat meer van Ioathan te seggen is, en{de} alle sine striden, en{de} sine weghen, siet, dat is gescreue{n} inde{n} boec der coninghen va{n} Israel en{de} va{n} Iuda.
Hi was .xxv. iaer out, doen hy coninc wert, en{de} regeerde sestien iaer te Ierusalem.
En{de} Ioathan ontsliep met sine{n} vaderen, en{de} si begroeue{n} hem in Dauids stadt ende sine sone Achas wert coninc in zijn stede ende regeerde voor hem.
AChas was twintich iaer out doen hi coninc wert, en{de} regeerde sestien iare{n} te Ierusalem, en{de} en dede niet recht dat den HEERE wel behaechde, gelijc zijn vader Dauid,
maer hi wandelde inden wege{n} der coninghen van Israel, En{de} daer toe maecte hi gheghoten beelden Baalim,
en{de} hi brande wieroock int dal der kinderen Hennon, en{de} hi verbrande sinen sone met vyer, nade{n} manieren der heydenen, die die HEERE in die coemst der kinderen van Israel verslagen hadde.
En{de} hi offerde en{de} brande ruecwerck op die hoochten ende op die houelen ende onder alle groene boomen.
Daeromme gaf hem die HEERE sine God in die handt des conincs van Assyrien die he{m} sloech en{de} eenen groote{n} hoop va{n} sinen rijcke geuange{n} wech leyde en{de} tot Damascon bracht Oock wert hi gegeuen onder die hant des conincs van Israel, also dat hi met een groote plage geslage{n} was.
Wa{n}t Phaceya Romelie sone sloech in Iuda hondert ende twintich duysent op eenen dach doot, die alle rassche oorloochs luyden ware{n} om dat si den HEERE haerder vaderen Godt verlaten hadden,
Ende Sechri een machtige in Ephraim doodede inder seluer tijt Maasiam des conincs sone, ende Esrika{m} zijns huys vorste, En{de} Helkanam den tweeden na den coninc.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel leydeden wech gheuanghen van haeren broederen twee hondert duysent, wiuen, knechtkens, en{de} meyskens en{de} name{n} daer toe eenen grooten ontalliken roof van hen ende brachten den roof tot Samarien.
Aldaer was inder seluer tijt een propheet des HEEREN, die hiet Obed, die ghinck wt den heyr tege{n}, dat tot Samarien quam en{de} sprack tot hen, siet, wa{n}t die HEERE uwer vaderen God ouer Iuda gram is, soo heeft hise in uwe{n} hande{n} gegeue{n}, en{de} ghi hebtse wreedelijc gedoot, also dat uwe wreetheit inde{n} hemel reyct.
Nv denct ghi, ende wilt noch hier ende bouen v die kinderen va{n} Iuda en{de} Ierusalem onderworpen, tot knechten en{de} tot maerten. Dwelcke in geender maniere{n} van noode en is, wa{n}t ghi hebt ouer dat stuc ghesondicht teghen den HEERE uwen Godt?
Maer hoort nv minen raet, en{de} brengt die geuanghen wederomme, die ghi wech gheleydt hebt, van uwen broederen, wa{n}t des HEEREN groote gramscap is v toecomende.
En{de} doen stonde{n} sommige mannen vande{n} prince{n} der kindere{n} van Ephraim, Azaria Iohanan sone, Barachias Mesillemoch sone Ezechias Sellum sone, en{de} Amasias Adalai sone, tegen die wten heyr quamen,
ende sprake{n} tot hen, Ghi en sult die geuangene hier niet inbrenge{n}, op dat wi den HEERE niet en sondigen, Waerom wildy toedoen op onse sonden, en{de} onse oude misdaden vermenichfuldighen? Wa{n}t dit is sekerlijc? een groote schult, en{de} die verbolgentheyt des HEERE is nakende op Israel.
Doen lieten die gheharnaste oorloochs mannen va{n} Israel die geuanghene ende den roof voor den ouersten, en{de} voor der gheheelder ghemeynte{n}.
Doen stonden die mannen die wi nv te voren met name{n} genoemt hebben, en{de} namen die geuangene, en{de} alle die bloot onder hen waren, die cleeden si vande{n} geroofde, en{de} als sise geschoeyt hadden en{de} gecleedt en{de} die vermaect hadden met spijse en{de} met dranc, en{de} haer gesalft, om den arbeyt, ende naersticheyt, om te genesen gedaen hadde{n} den ghenen die niet wandelen en mochten, so settede{n} sise op beesten, en{de} leydense tot Iericho der palmen stadt, tot haeren broedere{n} en{de} si zijn wederom gekeert tot Samarien.
Opter seluer tijt sandt die coninc Achas totten coninck van Assyrien, om dat si hem souden helpen.
En{de} die Edomite{n} quame{n} ooc en{de} sloegender vele doot va{n} Iuda, en{de} name{n} eenen grooten roof wech.
Die Philistinen daelden en{de} verspreyden hen ooc neder inde{n} steden die inde{n} velden zijn, en{de} tegent zuyde{n} Iuda, en{de} wonne{n} Beth Semes, Aialon, Gaderoth, en{de} Sochot met haeren dochteren, Thamnan met haeren dochtere{n}, en{de} Gimso met haeren dochteren, en{de} woonden daer in
wa{n}t die HEERE verootmoedichde Iuda, om Achas des conincs van Iuda wille, om dat hi he{m} blootede van hulpe en{de} dat hi de{n} HEERE versmaet hadde,
Ende hy leyde tegens he{m} op Theglatphalazar den coninck van Assyrie{n}, die he{m} ooc quelde, om dat he{m} niemant en wederstont
Hierom Achas na dat hi berooft hadde thuys des HEEREN thuys des conincs en{de} der prince{n}, gaf hi den coninc van Assyrien gifte{n}, maer ten batede hem niet.
Hierenbouen inder tijt zijnder benautheyt vermenichfuldichde hy sine versmadenisse tege{n} God wa{n}t die coninc Achab door he{m}selue{n}
heeft gedoot beesten, en{de} geoffert de{n} goden va{n} Damasco, die he{m} geslagen hebben, en{de} seyde, Die gode{n} der coninge{n} va{n} Syrien holpen he{n}, die sal ic te vreden stellen met offerhanden, en{d}e si sullen my by zijn, die daer teghen nochtans waren, hem en{de} den gheheelen Israel tot eenen val waren.
En{de} als Achas geplondert en{de} ghebroken hadde te samen die vaten des huys Godts sloot hi die dueren toe vanden tempel des HEEREN, en{de} maecte voor he{m}seluen altaren in allen hoecken va{n} Ierusalem,
en{de} in alle die stede{n} va{n} Iuda, hier en{de} daer maectehi altare{n}, om wierooc te brande{n} en{de} verwecte de{n} HEERE zijnder vadere{n} God tot gra{m}schap.
Wat meer van hem te segghen is, en{de} alle sine wercken, beyde die eerste en{de} die laetste, dat is gheschreuen inden boeck der coninghen van Iuda en{de} Israel.
En{de} Achas sliep met sinen vaderen, en{de} si begroeue{n} hem in die stadt te Ierusalem, Wa{n}t si en ontfinghen hem niet onder die grauen der coninghen van Israel, ende sine sone Ezechias wert coninc in zijn stede, en{de} regeerde voor he{m}
EZechias was .xxv. iaer out doen hi coninc wert, en{de} regeerde .xxix. iaer te Ierusalem, Sijn moeder hiet Abia Sacharia dochter,
Ende hi dede dat den HEERE behaechde na alle dingen ghelijck Dauid sine vader dede.
Hi dede die dueren vande{n} huyse des HEEREN open, inder eerster mae{n}t des eersten iaers zijns conincrijcs, en{de} hi vermaectese,
Ende bracht die Priesters ende die Leuiten daer in, en{de} vergaderdese opter breeder straten Oostwaerts,
en{de} sprac tot he{n}. Hoort toe na mi, ghi Leuiten, heylicht v nv, op dat ghi dat huys des HEEREN uwer vaderen God moecht heyligen, ende doet wech, ende neemt wt alle die onreynicheyt wt die heylige plaetse,
Want onse vaderen hebben hen ontgaen en{de} ghesondicht, en{de} hebben quaet ghedaen voor den ooghen des HEEREN ons Gods, en{de} hebben hem verlaten, Want si hebben haer aensichte vander wooninghen des HEEREN ghekeert, en{de} den rugge toe gekeert,
en{de} hebben die dueren die aen den poortale waren toe ghesloten, en{de} die lampen wtghebluschet, en{de} gheen ruecwerc gebrant, en{de} gheen brantoffer ghedaen in die heylige stede den Gode van Israel.
Daer wt is die gramscap des HEREN ouer Iuda en{de} Ierusalem gecomen, en{de} heeftse gegeuen in beroeringhen en{de} verwoestinge, datmense aenfluyt, alsoo ghi met uwen ooghen siet,
Want siet, om desselfs wille, zijn onse vaders gheuallen, doort swaert, onse sonen, en{de} dochteren, ende huysfrouwe{n} zijn wech gheleyt.
Nv hebbe ick inden sinne en{de} tbehaecht mi, dat wi een verbont maken mette{n} HERE den Gode van Israel, dat sal sine gra{m}schap der verbolgentheyt van ons keeren
Nv mine kinderen, en wilt niet onachsaem zijn, Want die HEERE heeft v vercoren, dat ghi voor hem staen soudt, ende dat ghi hem dienen soudt, ende hem met godlijcken dienste eeren, en{de} hem wieroock branden.
Doen stonden die Leuiten op, Mahath Amasie sone, en{de} Ioehel Azarie sone, wt den kinderen van Kahath, Wt Merari kinderen Cis Abdi sone, en{de} Azaria Ialeel sone Wt Gersons kinderen, Ioah Semma sone en{de} Eden Ioah sone,
En{de} wt Elizaphan kinderen, Samri en{de} Iaiel, En{de} wt Asaph kindere{n} Sacharias en{de} Mathanias,
En{de} wt Heman kinderen, Iahiel en{de} Semei, En{de} wt Idithun kinderen, Semeias, En{de} Osiel,
en{de} si vergaderden haer broeders, en{de} heylichden hen, en{de} gingen in, naer sconincs beuel, wt den ghebode des HEEREN, om te reynighen dat huys des HEEREN.
Die priesters ghingen binnen in den tempel des HEEREN, om te heyligen, en{de} deden al die onreynicheyt wech die daer binnen geuonden wert in dat portael des huys des HEEREN, ende die Leuiten namense op, en{de} droeghense tot die beke Cedron.
Sy beghonsten te reynigen inden eersten dach der eerster mant, ende opten achtsten dach der maent gingen si in dat portael vande{n} huise des HEEREN, en{de} si reynichden dat huys des HEEREN acht daghen, en{de} voleyndent dat si beghonst hadden, inden sestie{n}sten dach der seluer maent.
En{de} si gingen in totten coninc Ezechias, en{de} spraken, Wi hebben dat gheheele huys des HEEREN geheylicht en{de} de{n} brantoffer altaer, en{de} alle sine vaten, ende die tafel der thoonbrooden, en{de} alle haer vaten,
ende alle des tempels huysraet, die die coninck Achas, doen hi coninc was, wech geworpen hadde, doen hi hem ontginc, die hebben wi bereyt en{de} gheheylicht, siet, si zijn wtgestelt voor den altar des HEEREN.
Doen stont Ezechias die coninc vroech op, en{de} vergaderde al die ouerste princen vander stadt, ende ghinc op totten huyse des HEEREN,
en{de} si offerden tsamen seuen verren, seuen rammen, seuen lammeren, en{de} seuen gheytbocke{n} tot eene{n} sondoffer, voor dat conincrijc, voor die heylighe plaetse, en{de} voor Iuda, Ende hi sprac totten priestere{n} Aarons kindere{n}, dat si offeren soude{n} opten altar des HEEREN.
Doen sloegen si die runderen, en{de} die priesters name{n} dat bloet, en{de} si stortede{n}t opten altar, en{de} si sloegen die ramme{n}, en{de} si storteden tbloet opten altaer, En{de} si offerden die lammeren, en{de} si storteden tbloet opten altar
en{de} si brachten die bocken totten Sondoffer voor den coninc, en{de} voor die ghemeynte, en{de} leyden haer handen op die,
en{de} die priesters sloeghense, en{de} ontsondichden haer bloet omtrent den altaer, om voor die sonde van geheel Israel te versoenen, Wa{n}t die coninc hadde beuolen brantoffer voor gheheel Israel te gheschiedene voor haere sonden.
En{de} hi stelde Leuiten int huys den HEEREN met cymbalen, psalteren, en{de} harpen, so dat Dauid beuolen had, en{de} Gad die siender des conincs, en{de} die Prophete Nathan, Want twas des HEEREN ghebot door sine prophete{n}.
En{de} die Leuite{n} stonde{n}, en{de} hielde{n} die orglen der musijck spelen Dauids, ende die priesters mette{n} trompette{n}.
En{de} Ezechias hiet he{n} brantoffer te offere{n} opte{n} altaer, En{de} op de{n} tijt doemen dat brantoffer beghonste so beghonsten si ooc den sanc des HEREN te singe{n}, en{de} die trompette{n} te slane, en{de} tsame{n} te luyden met verscheyde{n} orglen en{de} instrumente{n} va{n} musijcspelen, die Dauid de coninc van Israel geuonde{n} had,
en{de} also langhe als die geheele scharen aenbade{n}, die sangers en{de} die trompette{n} hielde{n}, ware{n} staende in die officie haers diensts, tot dat al den brantoffer volbracht was,
Als nv die brantoffer volbracht was, nijchde die coninck, en{de} alle die bi hem waren, en{de} aenbaden.
Ende Ezechias mette{n} ouersten prince{n} hiet den Leuiten, dat si den HEERE louen souden met Dauids Asaphs des sienders gedichte, En{de} si loefden God met grooter blijschappen, en{de} nijchden en{de} aenbaden.
En{de} Ezechias sprack dit noch hier toe, Nv hebt ghi uwe handen gheuult de{n} HEERE, gaet toe, en{de} offert offerande der geslage{n} beesten, en{de} loflike sangen inde{n} huyse des HEEREN. En{de} die geheele ghemeynte offerde offerhande{n} en{de} loflike sangen van dancke, met aendachtelijcker herte{n} en{de} brantofferen
En{de} tgetal der brantoffere{n} die de gemeynte{n} offerde{n} was lxx. runderen, c. ramme{n} en{de} .cc. lammere{n}
En{de} si heylichden de{n} HERE .cccccc. rundere{n}, en{de} drie .m. scapen.
Maer der priesters was te luttele, en{de} si en consten die brantofferen die huyt niet al afgetrecken, Daerom holpen hen haer broeders die Leuite{n}, tot dat dat werc volbracht wert, en{de} tot dat he{n} die ouerste priesters heylichde{n}, Wa{n}t die leuiten zijn met lichter manieren te heylighen dan die priesters,
Daer was ooc des brantoffers te vele, metten vet des vreedsamige{n} offers, en{de} die vochtige offere{n} totten brantofferen, En{de} die dienst vanden huyse des HEEREN is volbracht gheweest.
En{de} Ezechias verblide he{m} en{de} alle tvolc om dat den dienst Gods voleyndt was, Want tgheschiede onuersiens.
ENde Ezechias sandt ooc tot geheel Israel en{de} Iuda, en{de} schreef brieuen aen Ephraim en{de} Manasse, dat si souden comen totten huyse des HEEREN te Ierusalem en{de} dat si de{n} HERE de{n} Gode va{n} Israel paessche{n} soude{n} houden.
En{de} die coninc hielt eene{n} raet met sinen vorsten, en{de} metter geheelder gemeynten te Ierusalem, en{de} si stelde{n} thooch tijt van paesscen, inder tweeder maent,
Wa{n}t si en konstens in sinen tijt niet gehoude{n}, om datter niet priesters genoech geheylicht en waren, en{de} dat tvolck noch niet te samen ghecomen en was te Ierusalem.
Ende tbehaechde den coninck wel, en{de} der geheelder gemeynte{n},
En{de} si besteldent dat si bode{n} seynden soude{n} door geheel Israel, va{n} Bersabee aen tot Dan toe, op dat si souden come{n} houden den HEERE den Gode van Israel een paesscen te Ierusalem, Wa{n}t daer en wasser niet vele die dat ghedae{n} hadden alst inder wet bescreue{n} was
En{de} de loopers ginge{n} metten brieue{n} vander hant des conincs en{de} zijnder ouersten, door gheheel Israel en{de} Iuda, naer sconincs beuel, en{de} spraken, Ghi kinderen van Israel bekeert v, en{de} coemt wedero{m} totte{n} HEERE Abraha{m}s, Isaacs en{de} Israels God, so sal hi he{m} keeren totten ontloopenen die noch ouergebleuen zijn onder v wt sconincs van Assyrie{n} hant,
en{de} en wilt niet worden als uwe broeders en{de} vaders, die vande{n} HEERE haerder vadere{n} God afgeweken zijn, en{de} hi ghafse in een vernielinghe der doot, so ghi selue siet,
Hiero{m} en wilt nv niet hartneckich wesen gelijc uwe vaders, Maer gheeft uwe hant, den HERE, en{de} coemt tot sine heylige plaetse, die hi eewelijc gheheylicht heeft, en{de} dient det HEERE uwer vaderen God, so sal hi de verbolgentheyt zijnder gramschappen van v keeren,
Want ist dat ghi v bekeert totte{n} HEERE, so sullen uwe broeders en{de} kindere{n} ontfermherticheit hebben voor haeren heeren, die ghene diese geuangen houden, dat si sullen weder in dit landt comen, Want die HEERE uwe Godt is ghenadich ende ontfermhertich, ende en sal zijn aensicht niet van v keeren, ist dat ghi v tot hem bekeert.
En{de} die loopers ghinghen haestelijc vander eender stadt totter andere, inde{n} lande Ephraim, en{de} Manasse, en{de} tot Sabulon toe, Maer si belachtense en{de} bespottense,
Nochtans sommige van Aser, en{de} Manasse, ende Sabulon, verootmoedichden hen, en{de} hoorden na den raet, en{de} quamen te Ierusalem.
Ooc quam Gods hant in Iuda, dat hi hen een eendrachtich herte ghaf, te doen naer sconincs en{de} der ouersten prince{n} ghebot, naden woorde des HEEREN.
En{de} te Ierusalem qua{m} een groot volc te hoope, om te houdene die feeste der ongeheefder brooden inder tweeder maent.
En{de} si stonde{n} op, en{de} bedorue{n} die altare{n} die te Ierusalem waren, en{de} alle dat, daermen den afgoden mede wieroock brande, wierpen si omme, ende wierpent in die beke Cedron,
ende si sloeghen dat paeschlam, ende offerdent inde{n} veertiensten dach der tweeder maent. Ende die priesters en{de} die leuiten die nv ten laetsten geheylicht ware{n}, offerde{n} de brantoffers inde{n} huyse des HEREN
en{de} stonden in haere oordine, alsoot behoort, naer Moyses wet des mans Gods, En{de} die priesters stortede{n} dat bloet vander leuite{n} hant,
want daer wasser vele inder gemeynten, die niet geheylicht en waren, daerom sloegen die leuiten dat paeschlam, voor alle die niet suyuer en waren, dat si den HERE geheylicht souden worden.
Ooc so was des volcs vele va{n} Ephraim, Manasse, Isachar en{de} Sabulon, die niet geheylicht en waren, maer aten dat paeschla{m}, Maer si en dedent n{iet} na dat gescreue{n} staet, Ende Ezechias badt voor hen, en{de} sprack. Die HEERE die goedertieren is, sal ghenadich zijn
allen den ghenen, die haer herte voegen Godt te soecken, de{n} HEERE haerder vaderen God, en{de} en salt he{n} tot gee{n}der sonde rekenen, dat si wat te min geheylicht zijn.
En{de} die HEERE verhoorde Ezechiam, en{de} was versoent ouer tvolck.
Also hielden die kinderen va{n} Israel die te Ierusalem geuonden werden, die feeste der ongeheefder brooden, seue{n} dage{n} met grooter blischappen, den HEERE danckende en{de} louende alle dage{n}, en{de} desgelijc ooc die leuiten en{de} priesters, met orgelen en{de} muysijc spelen die tot yegelijcken officie dienden.
En{de} Ezechias sprac totten herte va{n} allen leuiten, die een goet verstant hadden van de{n} HERE, en{de} si aten ouer ses dagen der vierliker feeste, en{de} offerde{n} vreedsamige offerha{n}den, en{de} dancten de{n} HEERE haerder vaderen God,
en{de} tbehaechde der geheelder ghemeynte, noch ander seue{n} dage{n} te viere{n}, en{de} hielden die seue{n} dage{n} ooc met grooter blijschappen,
Wa{n}t Ezechias die coninc van Iuda, gaf dier gemeynte duysent varren, en{de} seuenduysent schapen, Maer die princen gauen dier ghemeynte duysent varren en{de} thienduysent schapen. Also werden der priesteren een groote menichte geheylicht.
En{de} die geheele gemeynte van Iuda verblijde haer so wel van die priesters als die leuiten, en{de} die geheele gemeynte die wt Israel gecome{n} was, en{de} die vremdelingen die onbesneden waren, die wt de{n} la{n}de va{n} Israel gecome{n} waren, en{de} die in Iuda woonde{n},
en{de} daer was ee{n} groote vierlike feeste gehoude{n} te Ierusalem. Wa{n}t sint Salomons Dauids sone des conincs va{n} Israel daghen, en was alsulcke te Ierusale{m} niet geweest,
En{de} die priesters en{de} die leuite{n} stonde{n} op, en{de} gebenedide{n} tvolc, en{de} haer stemme wert gehoort ende haer gebet ghinc in die heylige wooninge des hemels.
ENde doen dat altemael wettelijck beschict was, trocken wt alle die Israheliten die in die steden van Iuda geuonden werden, ende brake{n} die afgode{n}, en{de} hieuwe{n} die boschkens af, en{de} verdorue{n} die hoochte{n}, en{de} die altaers braken si af, niet alleen wt geheel Iuda en{de} Ben Iamin, maer ooc van Ephraim en{de} Manasse, tot dat sise vernielde{n}. En{de} alle die kindere{n} va{n} Israel trocke{n} weder tot haere{n} goede{n} en{de} in haere{n} stede{n}.
Maer Ezechias stelde die priesters en{de} leuite{n} in haere oordine, elcken na sinen dienste, beyde die priesters en{de} leuite{n}, totte{n} bra{n}toffer en{de} vreedsame offeren dat si souden diene{n}, belide{n}, en{de} singhen inder poorten des heyrleghers des HEEREN
Maer des conincs deel was datmen va{n} sine{n} goede soude offere{n} brantoffer smorgens en{de} tsauonts en{de} des sabboths, en{de} nieuwe maende{n} en{de} feeste{n} soot gescreue{n} staet inder wet Moysi
En{de} hi geboot den volcke dat te Ierusalem woonde, dat si deelen de{n} priesteren en{de} leuite{n} soude{n} geue{n}, op d{at} si des te naerstiger soude{n} zijn in die wet des HEREN.
En{de} doe{n} dat woort wt qua{m}, gaue{n} die kindere{n} va{n} Israel veel eerste vruchten, va{n} grane, most olie, honich, en{de} alderhande incomens vanden velde, dat daerde voort brenct, offerde{n} si thiende{n} af.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel en{de} Iuda ooc, die in die steden van Iuda woonde{n}, brachte{n} thiende{n} van rundere{n} en{de} scape{n}, en{de} vande{n} geheylichde{n}, dat si den HERE haeren God gheloeft hadden, en{de} maecten hier eenen hoop, en{de} dat tsame{n} bre{n}gende maecten si vele verscheyden hoope{n}.
Inder derder maent begonsten si die fundamente{n} vande{n} hoopen te leggen, en{de} inder seuenster maent volbrachten sise.
En{de} doen Ezechias met sinen prince{n} daer in ghegaen was, sagen si die hoopen, en{de} gebenediden den HEERE en{de} den volck van Israel,
En{de} Ezechias vraechde de{n} priesters en{de} Leuiten, waerom die hoopen also lage{n},
En{de} Azarias die ouerste priester in Zadoch huyse, antwoorde hem, Sint ter tijt datme{n} begonst heeft die eerste vruchte{n} te offere{n} int huys des HEEREN, hebben wi ghegete{n}, ende zijn versadet, ende daer is noch vele ouer ghebleuen, Want die HERE heuet zijn volc gebenedijt, daerom is dat ghene dat ghi siet die oueruloedicheyt va{n} tgene datter ouerghebleuen is,
Hierom beual Ezechias datme{n} schuere{n} gereet soude maken aent huys des HEEREN, En{de} als sise bereyt hadden,
so droege{n} si daer getrouwelijcke{n} in die eerste vruchte{n}, thiende{n}, en{de} al datter wt gheloften gheoffert was En{de} ouer dat selfde was ghestelt Chonanias die leuijt, en{de} Semei sine broeder die tweede,
en{de} na die{n} Iehiel, Asasias, Naathet Azael, Ierimot, Iosabad Eliel Iesmachias Mahath, en{de} Banaia, ouersten gestelt onder die hant Chononie en{de} Semei zijns broeders, nae tbeuel des conincs Ezechie ende Azarie des ouerste priesters vanden huyse Godts,
Maer Chore Iemna sone dye leuite die duerwachter tegent oosten, was ouer die vriwillige gauen die den HERE geoffert werde{n}, en{de} ouer die eerste vruchte{n} en{de} ouer tghene dat geheylicht was, tot den behoef vander alderheylichste plaetse,
En{de} onder zijn hant ware{n}, Eden, Miniamin, Iesue, Semeias, Amarias, en{de} Sechanias, in die steden der priesters, dat si op ghelooue getrouwelijc diene{n} soude{n} haere{n} broederen na haere oordine, so wel den cleynsten als den grootsten,
behalue{n} die manspersonen va{n} drie iare{n}, en{de} allen den gene{n} daeren boue{n} die ingingen int huys des HEREN, ende wat si alle dage profitelijc dede{n} inde{n} dienst en{de} bewaringe{n} na haer deelingen,
Die priesteren na haer huysgesinne{n}, en{de} die leuiten van twintich iare{n} en{de} daer boue{n}, door haer oordine{n} in haer bewaringe{n},
en{de} der geheelder menichte{n} so wel haere{n} huysurouwe{n} als haer kindere{n} waer knechtkens of meyskens wert getrouweliken spijse ghegeuen vande{n} ghene{n} die geheylicht waren.
Maer ooc van Aarons kindere{n} ware{n} gestelt door die ackere{n} der steden, die deelen deyle{n} soude{n} allen mans persone{n} vande{n} priestere{n} en{de} leuite{n}
Dus dede Ezechias al dat wi te voren geseyt hebben in geheel Iuda, en{de} dede d{at} goet, recht, en{de} waerachtich was voor de{n} HEERE sinen Godt,
in allen diensten der eere{n} des dienst des huys Gods, na die wet en{de} gebode{n} om te soecken sinen God, wt zijnder gheheelder herten, Hi dedet, ende hi is in voorspoedicheyt gheweest.
NA dusdanige geschiedenissen en{de} ghetrouwe waerheyt qua{m} Sennacherib die coninc van Assyrien, en{de} come{n}de int Iootsche lant, beleyde hi die vaste bewaerde stede{n}, en{de} wildese inne neme{n},
En{de} doe{n} Ezechias dat sach, dat Sennacherib qua{m}, en{de} dat de geheele oploop des strijs viel teghen Ierusalem,
so wert hijts te rade met sinen ouerste{n} en{de} machtichsten vroomsten manne{n}, die watere{n} vande{n} fonteyne{n}, die daer buyten voor die stadt ware{n}, te stoppe{n}, en{de} dat slote{n} si met eens yegelics vermete{n},
en{de} het vergaderde he{m} een groot volc, en{de} stopte{n} toe alle fonteyne{n}, en{de} die riuiere dier liep midde{n} inde{n} la{n}de ende sprake{n}, Op dat die coninge{n} va{n} Assirie{n} niet veel waters en vinden als si comen.
En{de} hi dede cloeckelijcken, en{de} timmerde al de muere{n} daer si yet veruallen ware{n}, en{de} maecte torrens daer op en{de} timmerde daer buyten noch eene{n} ander muere, en{de} beueste Mello in Dauids stadt, en{de} maecte vele maniere{n} van verscheyde{n} wapene{n}, schilde{n},
en{de} stelde die hooftluyde{n} inde{n} heyr neffens dat volc. En{de} hi vergaderdese alle gader tot he{m} op die breede strate aen die poorte der stat, en{de} sprac hertelijc met hen, seggende,
Doet als manne{n}, en{de} weest vroom, en vreest noch en verlaet v niet, voor de{n} coninc va{n} Assirie{n} noch voor alle de{n} hoop die bi he{m} is, Want met ons is veel meer da{n} met he{m},
Met he{m} is eene{n} vleeschelike{n} arm, maer met ons is die HEERE onse God, die onse hulper is, en{de} vecht voor ons. Ende tvolc is verstout gheweest va{n} dusdanige{n} woorde{n} Ezechie des conincs van Iuda.
Daer na sandt Sennacherib der Assyrie{n} coninc sine knechte{n} tot Ierusalem <parens>wa{n}t hi lach voor Lachis, en{de} alle sine heyrscare met he{m}</parens> tot Ezechiam den coninc va{n} Iuda, en{de} tot gheheel Iuda, dat tot Ierusalem was, en{de} dede he{m} segge{n},
Alsoo spreect Sennacherib der Assyrie{n} coninc, Op wien betrout ghi v, ghi die woont inde{n} belegerde{n} Ierusalem?
En heeft v Ezechias niet bedrogen, dat hi v inde{n} doot soude geuen, in grooten hongher ende dorste, ende seyt, Die HEERE onse Godt sal ons wel verlossen vanden coninck van Assyrien,
En is hi niet die Ezechias, die zijn hoochten ende altaren wech ghedaen heeft, en{de} gheseyt, te Iuda en{de} te Ierusale{m}, Voor eene{n} altaer suldt ghi aenbede{n}, en{de} daer op wierooc branden.
En weet ghi niet wat ick en{de} mijne vader gedaen hebben allen de{n} volcken des lants Hebben oock die ghoden der heydenen der landen mogen haere landen verlossen van mijnder hant?,
Wie is onder allen gode{n} deser heydenen, die mine vaders verwoest hebben, die zijn volck heeft moghen verlossen van mijnder hant?, dat ooc uwe god v soude mogen verlossen wt mijnder ha{n}t,
Dus en laet v nv Ezechias niet bedriegen, en{de} en laet v dat niet wijs maken met ydelen raet, en{de} en geloeft hem niet, wa{n}t ist dat gheen God van alderhande heydenen ende conincrijcken zijn volc van mijn en{de} mijnder vaderen hant niet en heeft moge{n} verlossen so en sal dan v ooc uwe God niet verlossen van mijnder hant.
Doen spraken sine knechten noch veel meer andere dingen tegen de{n} HEERE de{n} God, en{de} tegen sinen knecht Ezechiam.
Ooc screef hi brieuen vol van blasphemie tege{n} de{n} HERE den God van Israel, en{de} sprack teghe{n} hem segghende, ghelijc die goden der heydenen der landen haer volc niet en hebben verlost van mijnder hant, alsoo en sal ooc die Godt van Ezechia zijn volc niet verlossen van mijnder hant.
En{de} si riepe{n} hierenbouen met luyder stemmen in ioetscher talen, totten volcke dat te Ierusalem opten mueren was, om hen vreesachtich te make{n} en{de} veruaere{n}, dat hi die stat mochte winne{n}
En{de} spraken tegen den Godt van Israel, gelijc tege{n} die goden der volcken der aerden die der menschen handen werck waren.
Maer die coninc Ezechias en{de} die prophete Esaias Amos sone, baden deser blasphemie teghen, ende riepen ten hemel.
Ende die HEERE sandt sinen Engel die vernielde alle die machtighe mannen des heyrs ende oorloochs manne{n}, ouersten des heyrs, des conincs van Assyren, alsoo dat hy met schanden weder in zijn lant trock. En{de} doen hi in zijns Gods huys gegaen was, so doodeden hem sine kinderen wt sinen lichaem gewonnen, metten swaerde.
Alsoo halp die HEERE en{de} behielt Ezechiam en{de} de inwoo{n}ders va{n} Ierusalem wt Sennacherib hant des conincs van Assyrie{n}, en{de} va{n} allen anderen, en{de} gaf he{n} rontsom vrede,
dat vele den HERE gifte{n} brochte{n} te Ierusalem, en{de} cleynodien Ezechie den coninck va{n} Iuda, En{de} hi wert daer na verheue{n} voor alle Heydene{n}.
Ter seluer tijt wert Ezechias dootsieck, en{de} hi badt den HREE, die verhoorde hem en{de} die HERE ghaf hem een wonderlijck teeken.
Maer Ezechias en ghaf hem niet weder ghelijck hi ontfanghen hadde, want zijn herte verhief hem, Daerom quam die gramschap ouer hem, en{de} ouer Iuda en{de} Ierusalem.
Maer Ezechias verootmoedichde hem daer na, dat zijn herte he{m} verheuen hadde, hi selue ende die inwoonders va{n} Ierusalem met hem, daer om en quam die gramschap des HEEREN niet ouer hen, also langhe als Ezechias leefde.
Ezechias was zeer rijck en{de} eerlijck, en{de} vergaderde voor hem selue{n} vele schatten, van siluer, gout, edele ghesteente{n}, wel riekende cruyden, wapenen, schilden, en{de} alderhande costelijcke vaten va{n} grooten prijs,
en{de} koren huysen totten incomen des graens, mosts, en{de} olijs, en{de} stallen voor alderley vee, en{de} coeyen voor die schapen,
ende hi tymmerde ses steden En{de} hi hadde vee aen scapen en{de} runderen sonder getal, Wa{n}t God had hem zeer groot goet ghegheuen,
Hi is die Ezechias die de hooge water aedere in Gihon verstopte, en{de} leydese onder westwaerts tot Dauids stadt, Hi dede gheluckichlijck in alle sine dinghen, die hi doe{n} wilde,
Nochtans doen die ouerste va{n} Babylonien tot hem ghesonde{n} waren, na dat wonder, dat inden lande gheschiet was, verliet hem God also dat hi soude gheproeft worden, op dattet cont soude worde{n}, al wat in zijn herte was.
Wat meer va{n} Ezechia te seggen is, en{de} sine ontfermhertichede{n}, die zijn ghescreue{n} inden ghesichte Esaie des propheten Amos sone, en{de} inde{n} boeck der Coninghen va{n} Iuda en{de} Israel.
En{de} Ezechias sliep met sinen vaderen, en{de} si begroeuen he{m} ouer die grauen va{n} Dauids kinderen, en{de} geheel Iuda en{de} die van Ierusalem deden hem eere in zijnder doot, en{de} sine sone Manasses wert Coninck in zijn stede, en{de} regeerde voor hem.
MAnasses was twaelf iaer oudt doe{n} hi Coninck wert, en{de} regeerde vijf ende vijftich iaer te Ierusalem,
en{de} dede quaet dat de{n} HEERE mishaechde, na die afgrijselichede{n} der Heydene{n}, die die HERE voor die kinderen van Israel verdreuen hadde,
en{de} keerde he{m} om, en{de} tymmerde die hoochte{n} die zijn vader Ezechias afgebroken hadde, en{de} stichte Baalim outaren, en{de} maecte boskens, en{de} aenbadt alle dat heyr des hemels, en{de} diende hen,
Hi timmerde ooc altaren int huys des HEEREN, daer die HEERE af gesproken hadde, Te Ierusalem sal mine{n} naem eewelijck zijn.
En{de} timmerde altaren de{n} geheelen heyre des hemels, in beyde die voorhouen aen thuys des HEEREN.
En{de} dede sine sonen door tvyer gaen, int dal der kinderen Hennon, en{de} vercoos dagen, ende achtede op vogelen sanc, en{de} toouerde, ende hadde by hem waerseggers, en{de} teeken bedieders, en{de} tooueraers, en{de} dede veel quaets dat den HEERE mishaechde, om hem te verwecken tot gramschappen.
Hi settede oock gehouwen beelden en{de} gegoten afgoden die hy liet maken int huys Gods, daer die HEERE af gesproke{n} hadde tot Dauid, en{de} tot Salomon sinen sone, in desen huyse en{de} te Ierusalem die ic vercore{n} hebbe wt allen geslachten va{n} Israel, sal ick minen naem eewelijck setten,
en{de} en sal den voet van Israel niet meer doen wijcken va{n}den lande dat ic haeren vaderen gegheuen hebbe, alsoo verre nochtans, als si he{n} houden, dat si doen al wat ick hen geboden hebbe, in al die wetten, zeden, en{de} rechten, door Moisen,
Maer Manasse verleydede Iuda en{de} die inwoonders van Ierusalem, dat si arger quaet souden doen dan die heydenen die die HEERE voor die aensichte{n} der kinderen van Israel verdreuen hadde,
En{de} die HEERE sprac tot hem en{de} tot sine{n} volcke, maer si en wildens niet aenmercken.
Ende daer omme liet die HEERE ouer hen come{n} die ouersten des heyrs des coninx van Assirien, die namen Manassen geuangen met boeyen, en{de} bonden hem met ketenen, en{de} brachten hem tot Babilonien.
Ende doen hi inder benautheyt was, badt hy den HEERE sinen Godt, ende bewees zeer groot berou voor den Godt zijnder vaderen.
En{de} hi badt he{m}, en{de} badt door vermaningen, Doen verhoorde hi hem, en{de} bracht hem weder te Ierusalem tot sinen conincrijck. Ende doen bekende Manasses, dat die HEERE Godt is.
Daer na timmerde hi die buytensti mueren aen Dauids stadt, van westwaerts aen Gihon in die valleye daermen ter vischpoorten in ghaet, en{de} rontsomme tot Ophel toe, En{de} maectese zeer hooghe, En{de} legherde hooftluyden in die vaste steden va{n} Iuda,
en{de} dede wech die vremde goden, en{de} die afgode{n} wt de{n} huyse des HEEREN, en{de} alle die altaren die hi getimmert hadde opte{n} berch des huys des HEEREN, en{de} te Ierusalem, en{de} werpse al wt buyte{n} die stat,
En{de} hi vernieude wederom de{n} altaer des HEEREN, en{de} offerde daer op offere en{de} vreedsamige offerhande{n}, en{de} danc, en{de} beual Iuda, dat si den HEERE den Godt va{n} Israel dienen souden,
Nochtans offerde tvolck op die hoochten, den HEERE haeren Gode.
Wat meer van Manasse te seggen is en{de} zijn gebet tot sine{n} Godt, en{de} die redenen der siendere{n}, en{de} haer woorde{n} die si met he{m} spraken inden nae{m} des HEEREN des Godts va{n} Israel, die zijn gescreue{n} onder die gesciedenissen en{de} woorden der coninge{n} va{n} Israel
en{de} zijn gebet en{de} verhooringe, ende alle sine sonden en{de} misdaet, en{de} die plaetse daer hi op die hoochte{n} timmerde, en{de} boschkens en{de} afgode{n} stichtede, eer hi berou hadde Siet, die zijn gescreue{n} onder die woorden Ozai
En{de} Manasses ontsliep met sinen vaderen, ende si begroeuen hem in zijn huys, Ende sine sone Amon wert coninck in zijn plaetse ende regeerde voor hem.
Amon was .xxxij. iaer out doen hy coninc wert, en{de} regeerde twee iaer te Ierusalem,
en{de} dede quaet dat de{n} HEERE mishaechde gelijc zijn vader Manasses gedaen hadde. En{de} Amon offerde alle den afgoden die zijn vader Manasses gemaect hadde, en{de} diende hen,
Maer hy en ontsach he{m} niet met vreesen voor dat aensicht des HEEREN, ghelijc zijn vader Manasses verootmoedicht hadde, En{de} hy dede noch veel grooter sonden.
En{de} als zijn knechten een verbont tege{n} he{m} gemaect haddeen, doodeden si hem in zijn huys.
Maer dat ander deel des volcs doen si verslagen hadden die ghene die Ammon verslagen hadden, maecten si Iosiam sinen sone coninck ouer he{n}.
IOsias was acht iaer out doen hi coninc wert ende regeerde .xxxi. iaer in Ierusalem,
en{de} dede dat recht was int aensien des HEEREN, en{de} wandelde inden wege Dauids zijns vaders, en{de} hy en weeck noch ter rechter noch ter slincker hant,
Want inden achtsten iare zijns conincrijx, doen hy noch een kint was, begonste hi den God zijns vaders, Dauids te soecke{n}, En{de} inde{n} twaelfsten iaer na dat hi begonste te regeren, reynichde hi Iuda en{de} Iersusalem, vanden hoochten en{de} boschkens en{de} afgode{n} en{de} gesnede{n} beelde{n},
En{de} liet voor he{m} afbreke{n} die outaers Baalim, En{de} die gelijckenissen die daer boue{n} op stonde{n}, sloege{n} si in stucke{n} en{de} wierpe{n}se va{n} boue{n} neder, En{de} die boschkens en{de} afgode{n} hieu hi af en{de} bracse in stucke{n}, en{de} maectese tot stof en{de} stroydese op die graue{n} der geenre die he{n} plege{n} te offere{n},
En{de} hierenbouen verbernde hi die gebeente{n} der priesteren op die outaren der afgode{n} en{de} reynichde also Iuda en{de} Ierusalem.
Daer toe inde{n} steden Manasse, Ephraim, Simeon, en{de} tot Nephthalim verwerp hijt al rontsomme,
Ende doe{n} hi die outaers afgebroke{n}, en{de} die afgode{n} cleyn instucken gemalen, en{de} alle die beelde{n} afgehouwe{n} hadde int geheele lant va{n} Israel, so qua{m} hi weder tot Ierusalem.
Int achtienste iaer zij{n}s conincrijcs, doe{n} hi dat lant, en{de} dat huys gereynicht hadde, sant hi Sapha{n} Helchie sone, en{de} Manasia{m} den stadthouder, en{de} Ioas Ioachas sone de{n} cancelier, te vermake{n} dat huys des HEREN zijns Gods,
En{de} si quamen totte{n} hoogen priester Helchiam, en{de} als si ontfange{n} hadde{n} va{n} he{m} dat ghelt dat totten huyse Gods ingebracht was, en{de} tgene dat die Leuite{n} en{de} die duerwachters vergadert hadde{n}, va{n} Manasse, Ephraim, en{de} va{n} al die ouergebleuene va{n} Israel, en{de} va{n} geheel Iuda en{de} Beniamin, en{de} va{n} die{n} die te Ierusalem woonden,
so gauen zijt onder die hande{n} der meestere{n}, die gestelt waren ouer die arbeyders, die bestelt waren aent huys des HEREN, dat si de{n} te{m}pel vermake{n} soude{n} en{de} d{at} waer dat cra{n}ck was, dat si dat souden reke{n},
Die selue gauent voor den constenare{n} timmerluyde{n} en{de} de{n} metsers om gehouwe{n} stee{n}ne{n}, en{de} gescaeft hout te coope{n}, totten balcke{n} aenden huyse, dwelcke die coningen va{n} Iuda verdorue{n} hadde{n},
En{de} die mannen arbeyden aent huys zeer getrouwelijc. En{de} ouer he{n} ware{n} geoordineert die ouerste Iahath, en{de} Abdias die Leuiten wten kindere{n} Merari, Sacharias en{de} Mosollam, wt Kahaths kinderen, om dat werc te driuen, en{de} waren alle Leuiten die op muysijcspelen consten spelen.
Maer ouer die last dragers tot alderhande arbeyt in alle ambachte{n} waren wten Leuiten, die schriuers, officiers, en{de} die poortiers.
En{de} als si dat ghelt wt droeghen, dat gebrocht was inden tempel des HEEREN, vandt Helchias dat boeck der wet des HEEREN door Moysis handen ghegheuen.
Ende Helchias sprack tot Saphan den schriuer, Ick hebbe dat wetboeck geuonden inden huyse des HEREN en{de} hi ghaf hem dat boeck.
Saphan bracht toten Coninck, ende bootschaptet den Coninck, segghende, Siet, alle dat ghi in dye hant uwer knechten gegeue{n} hebt, wort volbracht,
Dat siluer dat gheuonden is inden tempel, hebben si ghesmolten, en{de} is ghegheuen den meesteren der wercluyden, en{de} den genen die smeden versceyden wercken
Ende daerenboue{n} Helchias die priester heuet mi desen boeck ghegheuen. En{de} als hi dien ouerlesen en{de} vertelt hadde voor de{n}, Coninck.
En{de} doen die Coninck die woorden der wet hoorde, scoerde hi zij{n} cleederen.
En{de} die Coninck gheboot Helchie en{de} Ahikan Sapha{n}s sone, en{de} Abdon Michas sone, en{de} Saphan de{n} scriuer, en{de} Asaia des Conincs knecht, en{de} sprack,
Ghaet, bidt den HEERE voor mi, en{de} voor die ouerbleuene in Israel, en{de} voor Iuda, van alle die woorde{n} des boecks datter gheuonden is, Want die verbolgentheyt des HEREN is groot gedropen op ons, om dat onse vaders niet gehouden en hebben dat woort des HEREN dat si al ghedaen hadden, dat in desen boec gescreuen staet.
Doen ginc Helchias metten anderen va{n}den Coninc gesonden, totter propheterssen Holdam Sellums wiue des soons Thakohath des soons Hasaredes cleedere{n} bewaerders die tot Ierusalem woonde int tweede deel, En{de} spraken met haer, die woorden die wi voor v vertrocke{n} hebben.
En{de} si sprac tot he{n}, Dit spreect die HERE die God va{n} Israel, Segt de{n} ma{n} die v tot mi gesonde{n} heeft,
Dit spreect die HERE, Siet, ic sal quade dinge{n} late{n} come{n} ouer dese stat, en{de} ouer haer inwoo{n}ders, alle die vermaledijnge{n}, die geschreuen staen inden boec, datmen voor de{n} coninck van Iuda gelesen heeft,
Om dat si mi verlaten hebben en{de} vremde goden gheoffert, om dat si mi tot gramscap soude{n} verwecken in alderhande wercken haerder ha{n}den, Daeromme sal mijn verbolgentheyt nederuallen op dese plaetse en{de} niet wtghedaen worden.
Maer totten Coninc va{n} Iuda die v ghesonden heeft, om den HEERE te verbidden, segget aldus, Dit spreect die HEERE die God van Israel, wa{n}t ghi gehoort hebt die woorde{n} des boecs
en{de} uwe herte is vermorwet, en{de} ghi zijt verootmoedicht voor Gods aensichte, om dese dingen die ghesproken zijn teghen dese plaetse, ende tege{n} die inwoonders van Ierusalem ende ontsiende mi, hebt ghi uwe cleederen gheschuert, ende voor mi geweent. Alsoo hebbe ick v ooc verhoort, seyt die HEERE,
ende ick sal v nv vergaderen tot uwen vaderen, en{de} ghi sult in uwe graf met vrede{n} vergadert worden, en{de} uwe ooghe{n} en sullen niet sien, alle dat quaet dat ic ouer dese plaetse en{de} haer inwoonders brengen sal, En{de} si seyde{n}t de{n} coninc weder al dat die prophetisse gesproken hadde.
Doen sant die coninc en{de} liet te samen come{n} alle die ouders va{n} Iuda en{de} Ierusalem,
En{de} ginc op int huys des HEEREN, tesamen alle mannen va{n} Iuda en{de} de inwoo{n}ders va{n} Ierusale{m}, die priesters die Leuite{n}, en{de} alle tvolc vande{n} minste{n} totte{n} meeste{n}, en{de} doen zijt hoorde{n}, las die coninc int huys des HEEREN alle die woorden des boecs,
En{de} hi stont in sine{n} rechter stoel, en{de} heeft gemaect ee{n} verbont voor de{n} HEERE, dat hi na den HERE wandele{n} soude om zij{n} gebode{n}, getuygenissen, en{de} zede{n} te houde{n} wt zijnder geheelder herten, ende wt zijnder gheheelder zielen, te doen na die woorde{n} des verbonts, die gescreuen stonde{n} in desen boecke die hi gelesen hadde.
En{de} hi beswoer op dese sake alle die te Ierusalem en{de} in Ben Iamin geuonde{n} ware{n} En{de} die inwoonders va{n} Ierusalem dede{n} na dat verbont Gods, haerder vaderen God,
Hierom heeft Iosias wechgenomen alle afgriselicheden wt allen lande{n} die de{n} kindere{n} va{n} Israel toebehoorde{n}, en{de} dede dat alle die in Israel geuonde{n} werde{n} den HEERE haeren God dienden, Also lange als Iosias leefde, en zijn si niet afgekeert vanden HERE haerder vaderen God.
ENde Iosias heeft gehouden thoochtijt va{n} Paessce{n} in Ierusalem, en{de} dat paeschlam is gheoffert opten veerthiensten dach der eerster maent,
En{de} hi stelde die priesters in haer dienste{n}, en{de} vermaendese dat si diene{n} soude{n} inde{n} huyse des HEEREN,
En{de} de{n} Leuiten, na wiens leeringe alle Israel de{n} HERE geheylicht wert, heeft hi geseyt, Stelt die Arcke, in die heylige plaetse des te{m}pels die Salomon Dauids sone die Coninc van Israel ghetimmert heeft, Ghi en sultse in gheender manieren voortaen meer drage{n} Aldus dient nv den HEERE uwen God en{de} sinen volcke van Israel,
en{de} bereyt v door v huysghesinnen en{de} gheslachten uwe deylinge, als Dauid die coninc va{n} Israel, en{de} Salomon zijn sone bescreue{n} heeft,
en{de} dient in die heylige plaetse na die huysgesinne{n} en{de} scaren der Leuite{n},
En{de} als ghi geheylicht zijt, offert die offerha{n}de des hoochtijts va{n} Paessche{n} En{de} bereyt v broeders oock, dat si doen mogen, na alle die woorde{n}, die die HERE ghesproken heeft door Moyses hande{n}.
En{de} voort meer heeft Iosias gegeuen alle den volcke datter geuonde{n} was int hoochtijt va{n} Paeschen, lammeren, ionghe bocke{n}, en{de} va{n}de{n} cudde{n} ander diere{n}, int getal dertich duysent, en{de} drie duysent rundere{n}, en{de} dit alle va{n} des conincs goede.
Sijn hertogen gaue{n} wt vryen wille dat si geloeft hadden, also wel den volcke als den priesters en{de} den Leuite{n}, te wetene, Helchias, Zacharias, en{de} Iehiel princen des huys Gods, gauen den priesteren om te maken Paesschelike offerhande verscheyden beestkens onder een, twee duysent en{de} ses hondert, daer toe drieho{n}dert rundere{n}.
Maer Chonanias, Semeias, Nathanael, en{de} zijn broeder Hasabias, Iahiel, en{de} Iosabad, der Leuiten princen, gauen den anderen Leuiten totten Paesschen te viere{n}, vijfduysent offerbeesten, ende daer toe vijfhondert ossen.
Also wert den dienst Gods bereyt, en{de} die priesters sto{n}de{n} in haer plaetse, en{de} die Leuite{n} in haer oordine na dat gebot des conincs.
En{de} dat Paeschlam wert geoffert, en{de} die priesters besprengden haer selfs handen metten bloede, en{de} die Leuiten trocken die huyt af, vande{n} brantoffere{n},
en{de} scheyde{n} die om te geuen door die huysen en{de} huysgesinne{n} van eene{n} yegelike{n} bisondere en{de} om den HEERE te offerern, gelijct gheschreuen staet inden boeck Moysi. Also deden si metten runderen ooc.
En{de} si briede{n} dat Paeschlam aent vier, alsoot inder wet gheschreuen is, Maer die vreedsame offerha{n}de{n} coocten si in potten, ketelen en{de} panne{n}, En{de} si deyldent haestelijc voor dat gemeyn volc,
Maer daer na bereyde{n} si oock voor hen seluen en{de} voor die priesters, Wa{n}t die priesters Aarons kindere{n} ware{n} onledich aen de{n} bra{n}toffer en{de} vette tot inder nacht, Daero{m}me bereyden die Leuite{n} voor hen seluen, en{de} voor die priesters Aarons kindere{n} alderlaetste.
Ende die sangers Asaphs kinderen stonden in haer plaetse, naer die gheboden Dauids, ende Asaphs, ende Hemans, ende Idithums der propheten des conincks, ende die poortiers wachteden aen allen poorten Ia dat si niet eenen cleynen tijt wech en ginghen va{n} haeren dienste, Daeromme bereyden Leuiten haer broeders spijse voor he{n}.
Ende alle den dienst des HEEREN is aldus wettelijcken, naer der gewoonlijcker manieren volbracht, in dien daghe, dat si hielden dat hoochtijt van Paesschen, ende offerden brantofferen op de{n} outaer des HEREN, naer Iosie des conincs gebode{n}.
Also hielde{n} die kindere{n} va{n} Israel die daer geuonde{n} ware{n} tege{n}woordich thoochtijt va{n} paesschen, in die{n} tijt, en{de} die feeste der ongeheefder broode{n} seuen dagen,
Daer en was gee{n} feeste, va{n} Paessce{n} in Israel gehouden, gelijc dien, va{n} Samuels des propheten tijt aen, En{de} geen coninc va{n} Israel en hadde sulcke{n} Paesschen gehoude{n}, als Iosias hielt, en{de} die priesters, Leuite{n}, en{de} geheel Iuda, en{de} wat va{n} Israel geuonde{n} tegenwoordich was, en{de} die inwoonders va{n} Ierusalem.
Inde{n} achtie{n}ste{n} iaer des conincrijcs Iosie, wert dat hoochtijt van Paessche{n} gehoude{n}.
En{de} als Iosias den te{m}pel vernieut hadde, is opgeclommen Nechao die coninc va{n} Egypte{n}, om te stride{n} in Carchamis, o{m}tre{n}t Euphrate{n}, En{de} Iosias troc wt he{m} tege{n},
Maer hi sandt boden tot he{m} en{de} dede he{m} segge{n}, Wat heb ic met v te doe{n}, coninc va{n} Iuda? Ic en come huyde{n} niet tege{n} v, maer ic stride tegen een a{n}der huys, daer mi God geboden heeft haestelijc te ghaen, Houdt op te doe{n} tege{n} God, die met mi is, op dat hi v n{iet} en doode.
Maer Iosias en wilde niet wedero{m} keeren, maer hi stelde he{m}, om tege{n} he{m} te stride{n}, en{de} en was niet onderdanich den woorde{n} Nechao wten monde Gods, en{de} qua{m} om tege{n} he{m} te striden, op die pleyne int veldt Mageddo,
En{de} daer is hi gewont vande{n} schutters, En{de} die coninc sprack tot sinen knechten, Leyt mi wten strijt, wa{n}t ic be{n} zeer gewont,
En{de} zijn knechten dede{n} he{m} van dien wage{n}, en{de} voerde{n} he{m} op sinen andere{n} wage{n} die he{m} nauolchde nader conincliker maniere en{de} brachte{n} he{m} te Ierusalem, en{de} hi sterf, en{de} hi wert begrauen in zijnder vaders graue{n}. En{de} geheel Ierusalem en{de} Iuda beweende{n} de{n} coninc Iosias,
en{de} Ieremias aldermeeste, wie{n}s sangers en{de} sangersen haer claech liedekens ouer Iosias tot op desen dach wederhalen, en{de} si maecte{n} een gewoonte, als ee{n} wet daer wt in Israel, Siet, het is gescreue{n} onder den claechliedekens.
Wat meer van Iosia te segge{n} is, en{de} zijn ontfermherticheyt nae die scrift in die wet des HEEREN,
en{de} zijn gheschiedenisse, beyde die eerste en{de} die laetste, Siet, dat is ghescreuen in dat boec der coninghen van Israel en{de} Iuda.
ENde dat volc des lants nam Ioachas Iosie sone, en{de} maecte he{m} coninc in zijns vaders plaetse te Ierusalem.
Ioachas was drie ende twintich iaer out, doen hi coninc wert, en{de} hi regeerde drie maende{n} te Ierusalem,
wa{n}t die coninc van Egypten sette he{m} af doen hi qua{m} te Ierusalem, en{de} hi schatte dat lant tot hondert ponden siluers, en{de} een pont gouts,
en{de} die coninc va{n} Egipte{n} maecte Eliachim sine{n} broeder coninc ouer Iuda, en{de} Ierusalem, En{de} veranderde sine{n} naem Ioachim. Maer sinen broeder Ioachas nam Nechao ende bracht hem in Egypten.
Ioachim was vijf en{de} twintich iaer out, doe{n} hi coninc wert, en{de} regeerde elf iaer te Ierusalem, En{de} dede quaet voor de{n} HEERE sine{n} God,
En{de} Nabuchodonosor die Coninc van Chaldeen troc tegen he{m} op, en{de} bandt he{m} met ketene{n} en{de} voerde he{m} in Babilonien,
Ooc bracht Nabuchodonosor sommige vaten des huys des HEEREN tot Babilonien, en{de} dedese in sine{n} te{m}pele.
Wat meer van Ioachim te seggen is en{de} zijn afgriselicheden die hi dede, en{de} die aen hem beuonden werden, die zijn gescreuen inden boec der coninghen van Israel en{de} Iuda, En{de} zijn sone Ioachim wert coninc in zijn stede.
Ioachin was acht iaer out doe{n} hi coninc wert, en{de} regeerde drie maende{n} en{de} thien dagen te Ierusalem, en{de} dede quaet voor Gods aensichte.
Doe{n} dat iaer om qua{m} sandt Nabuchodonosor, en{de} liet he{m} tot Babilonien halen mette{n} Costelike{n} vate{n} des huys des HEREN, en{de} maecte Zedechiam zijns Vaders broeder coninc ouer Iuda en{de} Ierusalem.
Zedechias was eenen en{de} twintich iaer out, doe{n} hi Coninc wert, en{de} regeerde elf iaer te Ierusalem,
en{de} dede quaet dat de{n} HERE sinen God mishaechde, en{de} en scaemde hem niet voort aensicht des propheten Ieremia, die daer wt den monde des HEREN tot hem sprac,
Daer toe viel hi af, van Nabuchodonosor den coninc va{n} Babilonie{n}, die hem inde{n} naem Gods besworen hadde, en{de} wert hartneckich, en{de} verharde in zij{n} herte, dat hi hem niet en bekeerde totten HERE den God van Israel.
Ooc al die ouerste onder die priesteren metten volcke hebben ouer getreden, ende maecten des sondige{n}s vele, na alderhande afgriselichede{n} der heydenen, ende verontreynichden dat huys des HEEREN, dat hi gheheylicht hadde te Ierusalem.
Ende die HEERE haerder vaderen God sandt door die handen van sinen bode{n} <parens>vroech</parens>, opstae{n}de, ende dicwils vermane{n}de, Want hi zijn volck ende zijn wooninghe spaerde,
Maer si bespotten die bode{n} Gods, ende verachten zijn woorden, ende beghecten zijn propheten, tot dat die straffe toornicheyt des HEEREN ouer zijn volc wiesse, alsoo datter gheen heelen aen en was,
Want hi leyde den coninck der Chaldeen ouer hen, ende hi sloech doot haer ionghe vrome mannen, metten swaerde, inden huyse haers heylichdoms, en{de} hi en heeft niet ontfermt die ionghelinghen, noch die maechden, noch den ouden, noch den ghenen, die cromde van ouderdom, Maer alle ghaf hise in zijn hant.
Ende alle die vaten des huys Gods so wel die groote als die cleyne, die schatte{n} des te{m}pels, ende die schatten des Conincs en{de} zijnder vorste{n}, voerde hi al ouer in Babilonien,
En{de} die viande{n} verbernde{n} dat huys Gods, ende braken die muere{n} te Ierusalem af, ende alle haere torrens verbranden si met viere, ende alle die costelike iuweelen hebben si verdorue{n}.
Ende wie vande{n} sweerde ouerbleue{n} was, dien voerde hi wech tot Babilonien, ende werden sine ende zijnder sonen knechten, tot dat die Coninc va{n} Persen regeerde,
en{de} dat dwoort des HEREN veruult soude worden, door den mont Ieremie, tot dat dat lant zijn Sabbathen vieren soude, Want den geheelen tijt der verstooringhe hieldt Sabboth, tot dat tseuentich iaer veruult werden.
Maer inden eersten iaer Cyri des Conincs van Persen, op dat dat woort des HEREN veruult soude worde{n}, door den mont Ieremie ghesproken, so verwecte die HEERE den gheest Cyri des Conincks van Persen, Dat hi dede wtroepen door zijn geheel conincrijck, oock door schrift ende segghen,
Also spreect Cyrus die Coninc van Persen, Die HEERE die God vanden hemel heeft mi alle conincrijcken van aertrijcke ghegheuen, ende heeft mi beuolen he{m} een huys te timmeren te Ierusalem in Iuda, Wie nv onder v van sinen volcke is, met dien si die HERE zijn God, ende trecke oppe.
HEERE Almachtich God onser vadere{n}, Abraha{m}s, Isaacs en{de} Iacobs, ende haere{n} rechtuaerdigen zade,
die hemel en{de} aerde met alderhande vercieringen, hebt gemaect,
die de zee metten woorde ws gebots gheteekent hebt, die den afgront beslote{n} hebt, en{de} geteekent met uwen veruaerlijcken en{de} loflijcke{n} name,
den welcken si alle ontsien, en{de} beuen va{n} dat aensicht uwer cracht,
en{de} die gra{m}scap uwer dreyginge ouer die sondaers is o{n}uerdrachghelijck,
maer die ontfermherticheyt uwer beloften, is onghemeten, ongrondeerlijc,
Wa{n}t ghi zijt die alderhoochste HERE die God, ouer alle aertrijc, lancmoedich en{de} zeer ontfermhertich, en{de} berou bewisende ouer die boosheyt der menschen. Maer ghi HERE, na uwer goetheyt, hebdi beloeft berou in vergiffenisse der sonde{n},
En{de} ghi God der rechtueerdigher, en hebt gee{n} berou geset de{n} rechtueerdige{n} Abraha{m}, Isaac en{de} Iacob, desen die v n{iet} gesondicht en hebben,
Want ic gesondicht hebbe, bouen dat ghetal des zandts der zee, mijn ongherechticheden zijn vermenichfuldicht,
Ic ben ghecromt met eene{n} groote{n} bant des ysers, ende ick en hebbe geen verhalinghe mijns adems, Want ic heb uwe gra{m}scap verwect, en{de} ic heb quaet voor v gedaen, settende afgriselicheden, en{de} vermenichfuldigende die vertoorningen.
En{de} nv buyge ic die knyen mijns herten, biddende tot uwer goetheyt HERE,
Ic heb ghesondicht, HEERE, ic heb gesondicht, en{de} ic bekenne mijn ongerechticheyt,
Ic beghere, biddende v HEERE, Vergeuet mi vergeuet mi, en{de} en wilt mi niet tesame{n} met mijn ongerechticheden verdoeme{n}, noch en hout mi mijn quaet niet na, inder eewicheyt
Wa{n}t ghi sult mi, die onweerdich be{n}, behoude{n}, na uwe groote o{n}tfermherticheyt,
En{de} ic sal v altijt louen, alle die daghen mijns leuens, Want alle crachten der hemelen loue{n} v, ende v is eere inder eewicheyt Amen.
INde{n} eersten iaer Cyri des Conincs van Persen, op dat des HEEREN woort, wt den mont Ieremie veruult soude worde{n}, so verwecte die HEERE de{n} geest Cyri, des conincs van Persen, dat hy liet wt roepen door alle zijn conincrijc, oock door scriften, en{de} seggen,
Soo spreect Cyrus dye coninck van Persen, Die HEERE die Godt vanden hemel, heuet mi alle conincrijcken des aertrijcs gegeuen, ende heeft my beuolen hem een huys te timmeren te Ierusalem in Iuda,
Wie nv onder v van sinen volck is, met dien si dye HEERE zijn God, ende trecke op te Ierusalem in Iuda, ende timmere thuys des HEREN des Gods Israel, Hi is die God die te Iherusalem is,
Ende die noch ouer ghebleuen is, in allen plaetsen daer hi woont ouer al, dyen sullen helpen dye luyden van zijnder plaetsen met siluere ende gout, goet, ende beesten, wt ghenomen tghene dat si offeren vriwillich totte{n} huise Gods, dwelc is in Ierusalem,
Doen zijn op gestae{n} die ouerste der vaderen van Iuda ende BenIamin, en{de} die priesters en{de} leuite{n}, ende alle diens geest God verwecte op te trecken, dat si opreysen souden om dat huys des HEEREN te timmere{n} te Ierusalem,
en{de} alle dye rontsomme he{n} ware{n}, reycte{n} haer hande{n} met silueren ende gulde{n} vaten, met goet ende vee, ende cleynodien, behalue{n} dat si vriwillichlijc gauen.
Ende die coninc Cyrus bracht wt die vate{n} des huys des HEEREN, die Nabuchodonosor wt Ierusalem ghenomen, ende in zijn Gods huys gheset had.
Maer Cyrus die coninc va{n} Persen brachtse wt door mithridatis de{n} soon va{n} Gasabar, ende hi teldese ouer Sasbasar de ouerste va{n}
Iuda, en{de} dit is huer getal .xxx. gulde{n} schalen, ende duysent silueren schalen, neghen ende .xx. messen,
dertich gulde{n} croesens, ende die andere siluere{n} croesens .cccc. ende .x. ende ander vate{n}. m.
Also dat alle die vate{n}, beyde gulden ende siluere{n} ware{n} vijf duysent, ende vier ende .c. Alsoo brachse al Sasbasar op met die{n} die wt de ouereysinge va{n} Babilonie{n} op trocke{n} te Ierusalem
DIt zijn die kinderen des lantscaps dye op trocken wt der gheuangenisse, die welcke Nabuchodonosor die coninc van Babilonie{n} ouer hadde geuoert te Babilonien, ende weder te Ierusalem en{de} in Iuda quame{n} elc in zijn stat,
en{de} quame{n} met Zorobabel Iesua, Nehemia, Saraia, Rahelia mardochai Belsan, Mespar, Bigauai, Rehu{m}, Baena. Dit is nv dat getal der manne{n} des volcs Israel,
die kindere{n} Phareas, twee duysent, hondert ende .lxxij, die sonen Arethi, seue{n} hondert, ende vijf ende .lxx. die kindere{n} Gersaphatia, drie hondert ende .lxxv.
die kinderen Saphatia .ccc. ende .lxxij.
die kinderen Areah .vij.c.lxxv.
Die kinderen Pahath, Moab, ende die kindere{n} Iosue .viij.c. ende Ioab twee .m.viij. hondert ende .xij.
die kindere{n} Elam .m.cc. ende .liiij.
die kinderen Zethua .ix hondert ende .xlv.
Die kinderen Sachai .vij. hondert en{de} .lx.
die kindere{n} Bani .vi.c.xlij.
die kindere{n} Bebai .vi.c.xxiij.
die kindere{n} Azgad, duisent .ij.c. ende .xxij.
die kindere{n} Adonikam vi.c. ende. lxvi.
die kinderen Biguai .ij.m. ende .lvi.
dye kinderen Adin .cccc. ende .liiij.
dye kinderen Ater die waren wt Ezechia. xcviij.
die kinderen Basai .iij.c. ende. xxiij.
die kinderen Iorah .c. ende .xij.
die kinderen Hasom .cc. ende. xxiij.
die kinderen Gibbar .ix.c.v.
Die kindere{n} Bethleem .c. en{de} .xxiij.
Die ma{n}nen Nethophe .lvi.
Dye mannen van Anathot .c. en{de} .xxviij.
die kinderen Asmaueth .xlij
Dye kinderen van Cariat Iarim, Cephira, ende Beeroth .vij.c. en{de} .xliij.
Die kindere{n} va{n} Rama en{de} Gaba .vi.c. en{de} .xxi.
Die manne{n} va{n} Machmas .c. en{de} .xxij.
Die manne{n} van Bethel en{de} Hai .cc. en{de} .xxiij.
Die kinderen Nebo .lij.
Die manne{n} va{n} Magbis .c. ende .lvi.
Die kindere{n} des anderen Elam .m.cc. ende .liiij.
Dye kindere{n} Harim .ccc. ende .xx.
Die kindere{n} Lohaddin ende Ono .vij.c. ende .xxv.
Die kindere{n} Iericho .ccc. ende .xlv.
Die kinderen Senaha drie duysent .vi. hondert, ende dertich.
Dye priestere{n} die kinderen Iadaia, inden huyse Iosue .ix.c. en{de} .lxxiij.
Die kinderen Emmer .m. ende .lij.
Dye kinderen Phashur duysent .cc. ende .xlvij.
Die kinderen Harim duysent ende seuenthien.
Die Leuite{n}, die kinderen Iesue, ende Kadmiel, vanden kinderen Hodouie .lxxiiij.
Die sanghers, die kinderen Asaph .c. ende xxviij.
Die kinderen der poortiers, die kinderen Sellum, die kinderen Ater, die kinderen Talmo{n}. Die kindere{n} Ackub, Die kindere{n} Hatita, en{de} die kindere{n} Sobai, al te same{n} .c.xxix.
Die Nathumei, die kindere{n} Siha, die kinderen Hasupa, die kindere{n} Tebaoth,
die kinderen Eros, die kinderen Sia, die kinderen Phadon,
die kinderen Lebana, die kinderen Hagaba, die kinderen Achub,
dye kinderen Hagab, die kinderen Samlai, dye kinderen Hanan,
dye kinderen Gadel, dye kinderen Hahar, die kinderen Reaia,
die kindere{n} Nazin, die kinderen Nechoda, die kinderen Gasam,
die kinderen Vsa, die kinderen Paeach die kinderen Besai,
die kindere{n} Asna, die kinderen Meunim, dye kinderen Nephussim,
die kindere{n} Bacbuc, die kinderen Hakupha die kinderen Harhur,
die kinderen Besluth die kinderen Mehira, dye kinderen Harsa,
die kinderen Berkom, die kinderen Sisera, die kinderen Thamah,
die kinderen Naziah die kinderen Hatipha.
Die kinderen der knechten Salomonis, die kindere{n} Sotai, die kinderen Sophereth, die kinderen Pharuda,
die kinderen Iaela, die kinderen Darkon, der kinderen Giddel,
die kinderen Saphatia, die kindere{n} Hattil, die kinderen Pochereth, van Sebaim, dye kinderen Ami,
Alle die Nathunim ende kinderen der knechten Salomonis waren te samen, drie hondert, ende tweentnegentich.
En{de} dese trocke{n} ooc mede op Mithel Mesa, Thel, Harsa, Cherub, Addo{n}, en{de} Emmer, maer si en conste{n} haers vaders huys niet gethoone{n}, noch haer zaet oft si wt Israel ware{n}
Die kinderen Dalaia, die kindere{n} Tobia, en{de} dye kindere{n} Necoda ware{n} .vi.c. en{de} .xlij.
Ende vanden priestere{n} waren, die kinderen Habaia, die kinderen Ackoz, dye kinderen Bersillai, die wt den dochteren Bersillai des Galeaditers ee{n} wijf nam, en{de} wert der seluer name genoe{m}t,
Dese sochte{n} hare gheboorte register, en{de} doe{n} si het niet en vonde{n}, werde{n} si wt gheworpe{n} vander priesterschap,
en{de} Ahersatha sprac tot he{n}, Dat si va{n}der spijsen der sancta sanctoru{m} niet en soude{n} eten, tot dat ee{n} priester op stonde geleert ende onderwesen.
Der geheelder ghemeynten als een man was .xlij.m.vi.c. ende .lx.
wt genomen haere knechten ende maerten, dier waren .vij.m.ccc. ende .xxxvij. ende hadden onder he{n} .ij.c, en{de} xlv. sangers, ende sangersen.
.vi.c.xxxvij.m. peerden .cc. ende .xlv. muylen
.cccc. ende .xxxv. kamelen .vi.m.vij.c. ende .xx. ezelen.
Ende sommige der ouerster vadere{n} doe{n} si quame{n} totte{n} tempel des HEEREN te Ierusalem, hebben geoffert willichlijc totten huyse Godts, datment soude timmeren op zijn plaetse,
ende gaue{n} na haere{n} vermoghen totten schat aent werc .lxi.m. guldens, ende vijf .m. pont siluers, ende .c. priesters rocke{n}.
Also hebbe{n} gewoont die priesters ende dye Leuite{n}, en{de} sommige des volcs, ende die sangers ende die poortiers, ende die Nathinnee{n} in hare stede{n}, ende alle Israel in sine{n} steden.
NV dye seuenste maent gecomen was, ende dye kinderen van Israhel waren nv in haeren steden, Soo quam dat volck te samen, als een man te Iherusalem,
Ende Iosue die sone van Iosedech is op gestaen, en{de} zijn broeders die priestere{n}, en{de} Zorobabel die sone van Salathiel, en{de} sine broeders en{de} timmerden outaer des Godts Israhel, om brantoffer daer op te offeren, soo het gescreue{n} staet in die wet Mosi des ma{n}s Gods
Ende si stelde{n} de{n} outaer op zijn fundame{n}ten, want daer was een veruaernisse onder hen vanden volcken des landts, ende offerden den HEERE brandtoffer daer op, des morghens ende des auonts.
Ende si hielde{n} der tabernaculen ee{n} feeste so het gescreue{n} staet, ende deden brantoffer alle dage, na ordinancie so he{n} geboden was, het werc Gods op sinen dach,
Daer na oock die dagelicse brantoffers en{de} der kalende{n} nieuwer maenden, ende alle der feest dage{n} des HEREN die gheheylicht waren, ende in alle daghe{n} in welcke vriwillighe offeranden den HEERE ghiften geoffert werden.
Inden eersten dach der seuenster maent begonsten si den HEERE brantoffer te doen Maer dat fundament des tempels des HEREN en was noch niet gheleyt,
Maer si gauen gelt den timmerluyden en{de} metsers, en{de} spijse ende dranc, en{de} olie dien tot Zido en{de} te Tyro, dat si cederen hout va{n} Libanon op die zee tot Ioppen souden brengen na den beuele Cyri, des Conincs van Persen aen hen.
Inden anderen iare haerder toecoemste totten huyse Gods te Ierusalem der tweder maent, begonst Zorobabel die sone Salathiel, ende Iosue die sone Iosedech, en{de} die ander mede van haeren broeders priesters en{de} leuiten, en{de} alle die vander geuangenisse ghecomen waren te Ierusalem, en{de} stelden de leuiten van twintich iaer ende daer ouer, om te driuen dat werc aen den huyse des HEEREN,
en{de} Iosue stont met sinen sonen ende broederen, en{de} Kadmiel met sinen sonen, en{de} die kinderen Iuda, als een man om te diene{n} die arbeyders aen den huyse Gods, te wete{n} die kinderen Henadad met haeren kinderen ende broederen die leuiten.
Ende doen die metsers dat fundame{n}t leyden aen den tempel des HEEREN, so stonden die priesters gegaruwet <parens>oft gecleet</parens> metten trompetten, ende die leuiten die kindere{n} Asaph met cymbalen, om den HERE te louen, met den ghedichte Dauid des Conincs Israels.
Ende songhen deen na dander met louen ende dancken den HERE, dat hi goet is, ende dat zijn ontfermherticheit eewelick duert ouer Israel, ende allet volc riep luyde met den HERE te louen, om dat dat fundament aen den tempel des HEERN geleyt was.
Maer veel der ouder priesteren, ende Leuiten, ende die ouerste der ouder vaders, die dat voorleden huys gesien hadde{n} in zijn fundament, ende dit huys voor haeren ooge{n} was, weenden si met luyder stemme{n}.
Veel riepe{n} met bliscappe{n}, dat dat gecrijsch hooch clanc, Also dat dat volc niet onderkenne{n} en conste, dat geluyt met bliscappen, voor dat ghecrijsche des weenens int volc, Want dat volc riep luyde, also datmen dat ghecrijsch verde hoorde.
MAer doen die viande{n} Iuda ende Be{n}Iamin hoorden dat die kinderen des gheuangenissen den HERE, den God Israhel den tempel timmerden,
quamen si tot Zorobabel, en{de} totten ouersten vaderen, ende seyde{n} tot hen. Laet ons met v timmere{n}, Wa{n}t wi soecken uwen God, gelijc als ghi. Ende wy en hebbe{n} niet geoffert sint ter tijt, Assar Hadon die coninc van Assur, dye ons hier heeft gebrocht,
Maer Zorobabel ende Iosue, en{de} die andere ouerste der vadere{n} onder Israel, antwoorden hen. Het en betaemt ons ende v niet dat huys des Gods te timmeren, maer wi sullen alleene timmere{n} den HERE den God Israhel, soo ons Cyrus die Coninc van Persen geboden heeft.
Doen belette dat volc des lants die handen des volcs Iuda, en{de} verstoorden daer af int timmeren,
en{de} huerden raet geuers tegen hen, ende beletten haeren raet, also langhe als Cyrus die Coninc van Persen leefde totten coninrijc Dari des Conincs van Persen,
Maer inden tiden des Conincs Assweri <parens>dye ooc genoemt was Artarxerzes</parens> int beghinsel zijns conincrijcs, screue{n} si een besculdinge tegen die van Iuda ende Ierusalem.
Ende inden tiden Artharxerzes screef Bisella mithridatis en{de} Thabeel, en{de} die andere haers raets tot Arthaxerxzen den Coninc va{n} Persen. Dat scrift des briefs was in Sirischer talen ghescreuen, ende wert in Siriscer wtgeleyt,
Rehum beelteem en{de} Samsai die scriuer, screuen desen brief te Ierusalem tot Artharxerzes de{n} Coninc in deser maniere{n}.
Wi Reum Beelteem en{de} Samsai de scriuer, ende die andere des raets Dinai en{de} Arphasatee{n}, Terpharleem, Arphaseen, Hercuee{n}, Babilonie{n}, susanechanee{n}, dyei, en{de} elamite{n},
en{de} dat ander volc, dwelc die groote ende eerweerdichste Asenaphar ouerbracht en{de} hadse geset in die stede{n} Samaria, en{de} andere aen dese side des waters, ende in Canae{n}.
En{de} dit is dat inhout des briefs, dien si sonde{n} Artharxersi den coninck. Vwe knechten die mannen aen dees side des waters scriuen gruet en{de} salicheit,
De{n} coninc si kenlic, dat die Iode{n} die van v tot ons opgeclomme{n} zijn, gecome{n} zijn te Ierusalem, in die opruerighe boose stat, en{de} timmere{n} die selue, ende maken haer muere{n}, ende timmeren haer huysweghen.
Hier om si nv de{n} Coninc kenlic, ist dat dese stat getimmert wort ende die mueren weder gemaect, so sullen si v schot, tolle, en{de} iaerlike renten <parens>oft chijsen</parens> niet gheuen. Ende dese schade sal totten coninghen comen,
hierom wi ghedachtich des souts, dat wi geten hebben in dat palays ende om dat wi die quetsinghe des Conincs seer onbehoorlijcke ende onredelijcke soude achten. Daeromme seynden wi, ende late{n} den Coninck dye wete doen.
Dat ghy ouer soect inden historien uwer vaders, soo suldy vinden inder seluer registeren der cancelrie{n} en{de} beuinde{n} dat dese stat oploopich, ende scadelic is den coninge{n} en{de} lande{n}, en{de} dat daer zijn verwect oorloghen van outs. Daer om die stat ooc verdoruen is.
Daerom laete{n} wy de{n} coninc weten, dat ist dat dese stat ghetimmert wort, en{de} haere muere{n} weder ghemaect so en suldi voor haer n{iet} behoude{n} op dese side des waters.
Doen seynde die coninc een antwoort tot Rehum Beeltee{m}, en{de} Simsai den scriuer, en{de} den anderen haers raets die in Samaria woonden, en{de} den anderen ouer gheen side des waters. Vrede en{de} gruete.
Die besculdighen die ghi ons ghesonden hebt is opentlijck voor my ghelesen,
ende het is van my beuolen, datmen soecken soude, ende men heeft gheuonden dat dese stadt van outs teghen die coninghen op staet, en{de} oplopen en{de} afuallinge daer inne geschiet,
Want seer machtige en{de} stercke coninge{n} zijn te Ierusalem geweest, die heerscappie gehadt hebbe{n} ouer al dat aen ghene side des waters is, en{de} dat hen tolle, schotte, iaerlike rente{n} gegeue{n} werde{n},
So hoort nv na dit beuel, Verbiet de{n} selue{n} ma{n}ne{n} dat die stat niet getimmert en worde, tot dat ter auontueren van mi dat beuel ghegheuen wordt,
Dus siet nv toe, dat ghi niet onachtsaem hier in en zijt, op dat allenskens het quaet niet meerder en worde tegen den Coninc.
Hierom is dit wtscrift des mandaments vanden coninc Artaxerzes gelesen voor Rehum Beelteem, en{de} Samsai de{n} scriuer, ende haere{n} raetsluyde{n}, en{de} si trocke{n} haestelic op te Ierusalem totte{n} Iode{n}, en{de} si belette{n}t hen mette{n} arme en{de} gewelt.
Doe{n} is achter gelate{n} dat werc des huys des HEREN in Ierusalem, en{de} en wert niet ghemaect tot int tweede iaer Dari des Conincs van Persen.
DIe propheet Aggeus en{de} Sacharias de sone Addo propheteerde{n} totten Ioden die in Iuda en{de} Ierusalem waren, inden name des Gods Israel.
Doen stonden op Sorobabel die sone Salathiel, en{de} Iosue die sone Iosedech, en{de} begonsten te timmeren dat huys Gods te Ierusalem, ende met hen die propheten Gods diese holpen.
In dien tijt qua{m} tot hen Thathinnai, die president op dese side des waters, en{de} Sthar Buzanai, ende haere{n} raet, en{de} sprake{n} also tot hen. Wie heeft v macht gegeuen dit huys te timmere{n}, ende sine muere{n} te vernieuwen.
Doen seyden wy hen, hoe die manne{n} hiete{n} die dit te timmere{n} deden.
Maer die ooge haers Gods quam op die ouders der Ioden, also dat si dat niet en hebbe{n} moghen verbiede{n}. Ende het heeft behaecht datme{n} dese saec soude de{n} Coninc Dario bootscappen ende dan souden si genoech doen, teghen die besculdinghe.
Dit is dat inhout des briefs, dien Thathanai die president dees side des waters, ende Sthar van bosen en{de} haere{n} raet van Apharsach die ae{n} dees side des waters ware{n} aen de{n} coninc Darius.
En{de} die woorde{n} die si tot hem screue{n}, luyde{n} also. Den Coninck Dario alle vrede,
Het si kenlic de{n} coninc dat wi int ioetsche lant gecome{n} zijn totte{n} huyse des groten Gods, welc me{n} timmert met ongeeffende steene{n} en{de} balcke{n} leytme{n} in die wande{n}, en{de} dat werc gaet naerstelijc voort onder haer hant
maer wi hebbe{n} de{n} ouders geuraecht, en{de} tot hen also geseyt. Wie heeft v macht gegeue{n} dit huys te timmeren en{de} sine mueren te vermake{n},
Ooc so vraechde{n} wi hen hoese hieten, op dat wise v cont soude{n} doen, en{de} wi hebbe{n} die name{n} der ouerster manne{n} ghescreuen.
Si gaue{n} ons sulcke woorde{n} tot antwoorde ende sprake{n}. Wy zijn knechte{n} des Gods des hemels en{de} der aerde{n}, en{de} timmere{n} de{n} tempel die te vore{n} voor veel iare{n} ghetimmert was, dat een grote coninc van Israel getimmert heeft, ende opgerecht,
maer doe{n} onse vadere{n} den God vande{n} hemel vertoornde{n}, so gaf hise in die hant va{n} Nabuchodonosor des conincs van Babilonie{n}, een coninc der Caldee{n} die brac dit huys, ende voerde dat volc wech tot Babel.
Maer int eerste iaer Cyri des conincs van Babel, beual die selue coninc Cyrus, dit huys Gods te timmeren,
Want die gulde{n} ende siluere{n} vate{n} des huys Gods, die Nabuchodonosor wt den tempel te Ierusalem na{m}, ende brochtse inde{n} tempel te Babel, na{m} ooc die coninck Cyrus wt de{n} tempel te babel, en{de} hi gafse Sasbazar genaemt, dien hy tot eene{n} president sette,
en{de} sprac tot hem. Nemet dese vate{n}, trect wech, en{de} brengtse inden te{m}pel die te Ierusalem is, ende laet dat huis Gods timmere{n} op sine plaetse,
doen quam die selue Sasbazar, en{de} leyde dat fundame{n}t aent huys Gods te Ierusalem, sint dier tijt timmerde men, en{de} en is noch niet voleyndt.
Nv dan duncket den Coninc goet, so laet hem soecke{n} in die liberie des conincs die tot Babel is, oft vande{n} coninck Cyrus beuolen si dat huys Gods te Ierusalem te timmere{n} en{de} sent tot ons des coni{n}cs meyninge hier op
DOe{n} beual die coninc Darius, en{de} men sochte in die camer der boecken, die te vore{n} was in Babilonie{n}
doe{n} va{n}tme{n} in Egbathanis slot, dat in Mede{n} leget, een boeck, ende daer stont also in een gede{n}ckenisse gescreuen,
Int eerste iaer des conincs Cyri, beual die coninc Cyrus dat huys Gods te Iherusalem te timmere{n} in die plaetse daerme{n} offert offerande, ende dat fundame{n}t legge{n}, dragende dye hoochte tsestich ellen, ende ter breetheyt ooc tsestich ellen,
ende drie va{n} ongeeffende{n} steene{n}, ende so ordene{n} va{n} nieuwe{n} houte{n}, ende de{n} cost sal vande{n} huyse des conincs gegeue{n} worde{n},
Daer toe die gulde{n} ende siluere{n} vate{n} des huys Gods, die Nabuchodonosor wt de{n} te{m}pel te Ierusalem ghenome{n}, ende tot Babel gebrocht hadde, laet weder geue{n}, dat weder gebrocht worde inde{n} tempel te Ierusalem op haer plaetse inde{n} tempel Gods
Dus maect v nv verre van hen ghi Thathanai president dees side des waters, ende Sthar Busanai, ende haere{n} raet van Apharsach ghi die ae{n} gene side des waters zijt
Laetse arbeyde{n} aen de{n} huyse Gods, dat der iode{n} president ende huer ouders dat huys Gods timmere{n} op zijn stede,
Oock ist va{n} mi beuolen, watme{n} de{n} ouders va{n} Iuda doen sal, om te timmere{n} dat huys Gods, te wete{n}, datme{n} wt des conincs goede{n} vande{n} rente{n} aen ghee{n} side des waters met neersticheit opheffe, ende geeftse de{n} liede{n} datme{n} hen niet en belette
Ende oft si behoeue{n} caluere{n} lammere{n} of ionge boecxke{n}s totte{n} bra{n}toffer de{n} Gode vanden hemel, taruwe, soute, wijn, ende olie nader costume{n} des priesters te Ierusalem salme{n} he{n} dagelicx geue{n} sine behoorte, om dat gheen clachte en geschiede in eenige dinge{n},
en{de} dat si moge{n} offere{n} offerande{n} de{n} Godt va{n}de{n} hemel, en{de} bidde{n} voor des conincs leue{n}, en{de} zijnd{er} kindere{n},
Va{n} mi is sulcke{n} beuel gesciet, En{de} welc me{n}sche dese gebode{n} verandert va{n} dies huis salme{n} eene{n} balck neme{n}, en{de} oprechte{n} en{de} he{m} daer aenhange{n}, en{de} zijn huys sal vercocht worde{n} om dier daet wille.
En{de} God die sine{n} nae{m} daer heeft doe{n} woone{n} doe te niet en{de} bederue alle conincrike en{de} tvolc d{at} sine ha{n}t wt steect om te rebellere{n}, en{de} te breke{n} dat huse Gods in Iherusalem, Ic Darius heb dit beuole{n}, dattet met neersticheit gedae{n} worde.
Doe{n} dede{n} met neerste Thathanai die preside{n}t ae{n} gene side des waters en{de} Star Busanai met hare{n} raet na dat he{n} die coninc Darius beuolen hadde,
En{de} dye ouders der Iode{n} timmerde{n}, en{de} het gelucte door die prophecie des prophete{n} Aggei ende Sacharie des soo{n}s Addo, ende timmerde{n}t, ende rechtent op nae dat beuel des Gods Israel, ende na dbeuel Cyrij, Darij, Artharxexzes, der coninge{n} van Persen,
Ende volbrachte{n} dat huys tot aenden derde{n} dach der mae{n}t Adar, dat was dat seste iaer des conincrijcs des conincs Darij.
En{de} die kindere{n} Israel die priesters, die leuite{n}, en{de} die ander kindere{n} der geua{n}genissen hielden in wijdinge des huys Gods met bliscape{n},
en{de} offerde{n} op die wijdinghe des huys Godts .c. caluers .cc. ramme{n} .cccc. la{m}mere{n}, en{de} voor die sonde van geheel Israel .xij. bocke{n} na dat getal der stamme{n} Israel,
ende stelde{n} die priesters in huer ordine, ende die leuiten in huer behoorte ouer die wercken Gods in Ierusalem, soot ghescreuen staet in Moysi
Ende die kindere{n} va{n} Israel die weder come{n} ware{n} in die ouerreysinge va{n} Babilonie{n} hebbe{n} hehoude{n} thoochtijt va{n} paessche{n} inde{n} xij. dage der eerster mae{n}t,
Wa{n}t die priesters ende Leuite{n} hadde{n} he{n} gereynicht, dat si alle reyn ware{n}, als een ma{n}, o{m} te offere{n} dat paeschlam voor alle die kindere{n} der geua{n}genissen ende voor huer broeders die priestere{n}, ende voor he{n} selue{n},
Ende die kindere{n} Israel die wt tgeua{n}genisse ware{n} weder gecome{n}, en{de} al die he{n} afgesceyde{n} hadde{n} va{n}der onreynicheit der heyde{n} des lants, om de{n} HEERE Godt Israel te soecke{n} aten
en{de} hielde{n} de feeste der ongedesemder broode{n} seue{n} dage{n} met bliscape{n} Wa{n}t die HEERE hadse vrolic gemaect, en{de} dat herte des conincs te Assur, tot he{n} waerts gekeert, dat hi huer hande{n} helpen soude int werck aent huys Gods, die Godt Israel is.
NAe dese geschiedenisse int conincrijcke Artharxerxis des conincs va{n} Persen, troc op va{n} Babel, Esdras die sone Saraia, die sone Asaria, die sone Helcia,
die sone Selum, die sone Zadoch, die sone Achitob,
die sone Amaria, dye sone Asaria, die sone Maraioth,
die sone Sarahia, dye sone Osi, dye sone Bocci,
die sone Abisue, de sone Phineeas, die sone Eleazar, die sone Aaro{n}, des ouerste priesters,
welcke ee{n} bequae{m} scrift geleerde in die wet Moysi was, dat dye HEERE die God Israel gegeuen hadde, Ende die coninc gaft he{m} al wat hi eyschte, na die ha{n}t des HEEREN zijns Gods ouer hem.
Ende het trocke{n} op sommige der kindere{n} Israel, ende der priestere{n} en{de} der leuiten, der sangers, der portiers, ende der Nathinneen tot Ierusalem, int seue{n}ste iaer Artharxerxis des conincs,
Ende si quame{n} te Ierusalem inder vijfster mae{n}t, dat is dat seue{n}ste iaer des conincs,
want inde{n} eersten dach der eerster mae{n}t began hy op te trecke{n} va{n} Babel, ende inde{n} eersten dage der vijfster maent qua{m} hy te Ierusale{m}, na der goeder hant Gods ouer hem,
Want Esdras had bereyt zijn herte te soeckene die wet des HEEREN en{de} te doen ende leeren in Israel zeden en{de} recht oordeel.
En{de} dit is dat inhout des briefs die{n} die coninc Artharxexes gaf Esdre den priester, de{n} scriftgeleerde{n} die een leeraer was inde{n} woorde{n} des HEEREN, en{de} zijnder zeden ouer Israel,
Arthaxerxes coninc alre coningen, Esdre den priester en{de} scriftgeleerde inder wet, des Gods vande{n} hemel, vrede ende gruete,
Va{n} mi ist geordineert dat alle die dat behaget in mine{n} rijcke vande{n} volc Israel, en{de} der priestere{n} en{de} der leuite{n} te Iherusalem te trecke{n}, dat die met v trecke{n},
want ghi vande{n} Coninc, en{de} vande{n} seue{n} zijn raetsheere{n} gheseynt zijt te bosecke{n} Iuda en{de} Ierusale{m}, na die wedt Gods die in uwe hant is,
ende dat ghi mede draget siluer en{de} gout, dwelc die coninc ende raetsliede{n} vriwillichlike{n} wt he{n} selue{n} gheoffert hebbe{n} de{n} God va{n} Israel, wie{n}s tabernakel in Iherusale{m} is,
en{de} al tsiluer en{de} gout dat ghi geuinden cont int geheele lantscap Babel, met die{n} dat dat volc en{de} die priesters vriwillich wt he{n} selue{n} geuen totte{n} huyse huers Gods te Ierusalem,
Alle dat selue nee{m}t vrylic en{de} coopet met neerste vande{n} selue{n} gelde, caluere{n} ra{m}me{n}, en{de} lammere{n}, en{de} spijsoffer, en{de} dancoffer, en{de} offert dye opten outaer des te{m}pels ws Gods te Ierusalem,
Daer toe wat v en{de} uwe{n} broeders met de{n} ouerschotene{n} gelde belieft te doene, dat doet, nade{n} wille ws Gods,
ende die vate{n} die v gegeue{n} zijn totten diensten inde{n} huysen ws Gods, leuert ouer voor Gods ae{n}sichte te Ierusalem.
Ooc wat meer va{n} noode zijn sal totte{n} huyse ws Gods ooc hoe veel dattet va{n} noode is dat ghi hebt wt te geue{n}, dat suldy geue{n} wt die scat camer en{de} geltkiste des conincs en{de} va{n} mi,
Ic coninc Arthaxerxes heb dyt beuolen de{n} schatmeestere{n} ouer gee{n} side des waters, d{at} so wat Esdras va{n} v eysche{n} sal, die priester en{de} scrift geleerde inder wet Godts vanden hemel, dat ghi dat neerstelic doet, sonder toeuen,
tot .c. pont siluers toe, en{de} tot .c. Coros tarwen toe, ende tot .c. Bat wijns, ende tot .c. Bat olijs, ende souts sond{er} mate,
Al wat totter wet Gods vande{n} hemel behoort, salme{n} dat selue neerstelic doe{n}, totten huyse Gods vande{n} hemel, op dat gheen gramschap en come ouer des conincs rijcke ende sine kinderen.
Ende v si cont dat ghi ghee{n} macht en hebt tzijns, tol, ende iaerlicse rente{n} te legge{n} op eenighe{n} priester Leuite, Sanger, Portier, Nathinnee{m}, en dienare{n} des huys Gods,
Maer ghi Esdra na der wijsheyt ws Gods die onder uwe ha{n}t is, stelt rechters en{de} presidente{n}, die allet volc oordeelen, dat ouer gene side des waters is, en{de} alle die die wet ws Gods wete{n}, en{de} die het niet en wete{n}, die{n} leeret vrilic
En{de} alle die niet met neersticheit die wet ws Gods, en{de} die wet des conincs doe{n} en sal, die sal zijn oordeel om dyer daet wille hebben, het si totter doot, oft in dye verbanninghe, oft ter boeten aen goet, oft in die gheuangenisse, Ende Esdras dye scrift geleerde seyde.
Gebenedijt si die HEERE onser vadere{n} Godt, die dat de{n} coninc in heeft gegeue{n}, dat hi dat huys Godts te Ierusale{m} soude verciere{n},
Ende heeft tot mi ontfermherticheyt geneycht voor de{n} coninc, en{de} sine{n} raethere{n} ende alle prince{n} ende machtige{n} des conincs. En{de} ic wert getroost nader ha{n}t des HEREE mijns Gods, die in mi was, ende ic vergaderde die prince{n} va{n} Israel die met mi op geclo{m}me{n} zijn
DIt zijn die prince{n} der familien en{de} huer geslachte{n} die met mi op geclomme{n} zij{n} va{n} Babilonie{n}, inde{n} rijcke Artharxerxis des conincs,
Va{n}de{n} kindere{n} Phinehes, Gersom, Vande{n} kinderen Ithamar, Daniel, Vanden kindere{n} Dauid, Hattus,
Vande{n} kindere{n} Sechania en{de} de kindere{n} pharos Sacharia, met he{m} ma{n}s persone{n} gereke{n}t .c. en{de} .l.
Vande{n} kindere{n} Pahath, Moab, Elioenai die sone Sarahia, en{de} met he{m} .cc. ma{n}s persone{n}.
Vande{n} kindere{n} Sechania, de sone Iehasiel, en{de} met he{m} .ccc ma{n}s persone{n},
Vande{n} kindere{n} Adin, Abed, de sone Ionathan, en{de} met he{m} .l. ma{n}s persoonen
Va{n}de{n} kindere{n} Elam, Esaia, die sone Athalia, ende met he{m} .lxx. ma{n}s persone{n}
Van de{n} kindere{n} Saphatia, Sabadia, die sone Michael ende met hem .lxxx. ma{n}s persone{n},
Va{n}de{n} kinderen Ioab Obadia, die sone Iehiel, en{de} met he{m} .cc. en{de} .xviij. ma{n}s persone{n},
Vande{n} kindere{n} Selomith die sone Ophie, en{de} met he{m} .c. ende lx. ma{n}s persone{n},
Vande{n} kindere{n} Bebai, Sacharias, die sone Bebai, ende met he{m} .xxviij. ma{n}s persone{n},
Vande{n} kindere{n} Azad, Iohana{n}, die sone Cata{n}, ende met he{m} .c. en{de} .x. ma{n}s persone{n},
Vande{n} laetste{n} kindere{n} Adonika{m}, en{de} hiete{n} also, Elipheleth, Ieiel, ende Samarias, en{de} met he{n} .lx. ma{n}s persoone{n},
Vande{n} kindere{n} Biguai, Vthai, en{de} Sabud, en{de} met he{m} .lxx. ma{n}s persone{n},
Ende ic vergaderde dese ae{n}t water d{at} tot Aheua neder vloeyt, en{de} wi bleue{n} aldaer drie dagen, En{de} doen ic acht hadde opt volc, en{de} die priesters, so en vondt ic aldaer ghene{n} Leuite.
Doen so sandt ick Elieser, Ariel, Semaia, Elnathan, Iarib, en{de} den andere{n} Elnathan, Nathan, Sacharia{m}, en{de} Mosollam die ouersten, en{de} Ioiarib, en{de} Elnathan, die wijse leeraers,
en{de} seyndese wt tot Eddo de{n} ouerste{n} va{n} Caspia. En{de} ic heb gestelt die woorde{n} dye si spreke{n} soude{n} tot Eddo en{de} sine{n} broeders Denathinneen in Caspia, in haere{n} monde{n} dat si ons dienaers des huyse ons Gods soude{n} halen.
Ende si brochte{n} ons nader goeder handt Gods ouer ons eene{n} alte geleerde{n} ma{n}, wt de{n} kindere{n} Moholi, des soo{n}s Leui, des soo{n}s Israel. Sarabia{m} met sine{n} sone{n} en{de} broedere{n} achtien.
En{de} Hasabia{m} en{de} met he{m} Esaia{m} vande{n} kindere{n} Merari met sine{n} broedere{n} en{de} zijn sonen xx.
En{de} vande{n} Nathinneen, die Dauid en{de} dye vorsten gaue{n} te diene{n} de{n} Leuite{n} twee .c. en{de} .xx. alle met namen ghenoemt.
Ende ic liete aldaer aent water bi Ahaua een vaste{n} wt roepe{n}, dat wi ons soude{n} verootmoedige{n} voor onsen God, ende begeere{n} van he{m} eene{n} rechte{n} wech, voor ons ende onse kindere{n}, en{de} alle onse haue,
Want ic scaemde mi va{n}de{n} coninc, geleye en{de} ruiters te eysche{n}, die ons tege{n} die viande{n} soude{n} helpe{n} opte{n} wege, Wa{n}t wi hadde{n} den Coninc gheseyt. Dye hant ons Gods is totte{n} beste{n} ouer al die he{m} soecke{n}, en{de} sine stercheit en{de} toornicheit ouer alle die he{m} verlate{n}.
Also vastede{n} wi en{de} wy bade{n} dat aen onse God, en{de} tis ons geluckelijc vergaen
Ende ic sceyder .xij. wt de{n} ouersten priestere{n}, Sarabia{m}, en{de} Hasabia{m}, ende met he{n} haerder broeders .x.
ende woech he{n} ouer dat siluer ende gout, ende die geheylichde vate{n} ter heffe de{n} huise ons Gods, welcke die coninc ende sine raetshere{n} ende vorste{n}, ende geheele Israel der geender die geuonde{n} ware{n} gegeue{n} hadde{n},
en{de} woech he{n} ouer onder haer ha{n}t .vi.c. ende .l. ponde{n} siluers, en{de} siluere{n} vate{n} .c. en{de} .c. po{n}t gouts,
en{de} .xx. gulde{n} coppe{n}, die hadde{n} .m. gulde{n}, twee goede metalen costelike vate{n} blincke{n}de als gout,
ende ic sprack tot hen. Ghi zijt heylich de{n} HERE, ende die vate{n} zijn ooc heilich, daer toe dat vry gegeue{n} siluer en{de} gout, de{n} HERE onser vadere{n} God,
Dus waect ende bewaert tot dat ghijt ouer weget voor de opporste{n} priestere{n} ende leuite{n}, ende opperste{n} vaderen onder Israel te Ierusalem in die kisten des huys des HEERN,
doe{n} namen die priesters ende leuiten dat gewegen siluer ende gout, ende vate{n}, dat si dat soude{n} brenge{n} te Ierusalem totten huyse ons Gods.
Also brake{n} wi op vande{n} water Ahaua, inde{n} twaelfsten dage der eerster mae{n}t dat wy te Ierusalem trecke{n} soude{n}, ende die hant ons Gods was ouer ons, ende verlost ons vander hant onser viande{n}, ende vande{n} gestelde{n} lage{n} opte{n} wege,
Ende quamen te Ierusalem ende bleue{n} aldaer drie dage{n},
Maer opte{n} vierden dach wert dat siluer ende gout, ende vate{n} int huys ons Gods gewege{n} onder die ha{n}t Remmoth des soo{n}s Vrie des priesters, ende met he{m} Eleazar de{n} sone Phinehes, ende met he{m} Iosabad den sone Iosue, ende Noadia de{n} sone Benui, den Leuite
na dat getal ende gewichte eens yegelics. En{de} dat gewichte wert op die tijt al ghescreuen.
Ende die kindere{n} der gheuangenissen, die wt die ouerreysinge wederom gecomen waren, offerden brantoffer den Gode van Israel .xij. caluere{n} voor geheel Israel .vi. en{de} .xc. ra{m}men, en{de} .lxxvij. lammere{n}, twaelf bocke{n} totten sontoffere, alle totten brantoffer de{n} HERE,
Ende si gauen des conincks beuel ouer den drossaten des conincs, ende den vorsten ouer dese side des waters. Ende si verhieue{n} dat volc, ende dat huys Gods.
DOe{n} dat al was geschiet, quame{n} tot my die ouerste, seggende. Dat volc Israel en{de} die priesters en{de} leuiten en zijn niet afghescheyden vande{n} volcken des lants, na haere{n} afgriselicheden, te wetene, der Cananite{n}, Hethiten, Pheresiten, Iebusiten, Ammoniten, Moabiten, Egipteners, en{de} Amoriten,
Want si hebbe{n} der seluer dochteren genomen tot huysurouwen voor haer en{de} haeren sonen, en{de} dat heylighe zaet ghemeyn ghemaect metten volcken van dien landen. Ende die hant der ouerster ende wethouders was die pricipaelste in deser misdaet.
Doen ic dat hoorde, heb ic ontstucken gesneden minen mantel ende minen rock, en{de} ic trac mijns hoofts ende baerts haer wt, ende sat al droeuich.
En{de} tot mi zijn ghecomen alle die des HEEREN woort des Gods Israel vreesden, om der groter ouertredingen wille der gheender dye vander geuangenisse gecomen waren, en{de} ic sat al droeuich ae{n} dat auontoffer.
Ende alsmen dat auontoffer offerde, stont ic op van mijnder allendicheyt, ende schoerde mijn mantel, ende minen rock ende viel op mijn knien, ende recte mijn handen wt totten HEERE minen God,
en{de} sprac Mijn God ick schame mi en{de} ontsie mi mine ae{n}sicht op te heffen tot v, Wa{n}t onse misdaet is ouer ons hooft ghemenichfuldicht, en{de} onse schult is ghewassen tot inden hemel.
Van dier tijt onser vadere{n} aen. Maer daer en bouen hebbe{n} wi ooc swaerlic gesondicht tot op desen dach, en{de} om onser misdaet wille zij{n} wi en{de} onse coninge{n} en{de} onse priestere{n} gegeuen in die hant der coninge{n} der lande{n}, int swaert, in die geuangenisse, inde{n} roof, en{de} in de scaemte des ae{n}sichts, gelijc dat hede{n} toe gaet.
Maer nv is een luttel, en{de} eene{n} ogenblic ons gebet voor den HERE onsen God gesciet, d{at} ons noch wat ouer bleue{n} is te ontgae{n}, dat hi ons soude geuen eene{n} vredeliken vrede ae{n} zijnder heyliger plaetsen, dat onse God onse oogen soude verlichte{n}, en{de} geuen ons een luttel leuens in onse gedienstelicheit,
Wa{n}t wi zijn knechten, en{de} onse God en heeft ons niet verlaten al zijn wi knechte{n}, en{de} heeft ontfermherticheit tot ons geneycht voor den Coninc va{n} Persen, dat hi ons soude geuen tleue{n} en{de} verheffen thuys ons Gods, ende dat hi op timmeren soude die woeste verlaten plaetsen, en{de} geue{n} ons een hope in Iuda en{de} Ierusale{m}
En{de} nv wat sullen wi segge{n} onse God na desen? wa{n}t wi uwe gebode{n} verlaten hebbe{n},
die ghi door die hant uwer knechte{n} die prophete{n} gebode{n} hebt en{de} geseyt, dat lant daer ghy in gaet om te beerue{n}, is ee{n} onreyn lant, door die onreynicheit des volcs des lants in hare{n} afgriselicheden, daer mede si dat va{n} mo{n}de tot monde vol onreynicheden gemaect hebben in haer besmettenis
So en suldi nv v dochteren niet geue{n} haere{n} sonen, ende haere dochteren en suldi niet neme{n} uwe{n} sonen, en{de} en soect haere{n} vrede noch weluaert niet inder eewicheit, op dat ghi machtich wort, en{de} etet tgoet des lants, ende dat ghijt uwe{n} kinderen beerue{n} moecht tot inder eewicheit.
Ende na allen dien dat ouer ons gecomen is, om onser booser wercke{n} en{de} groter scult wille, hebt ghi onse God ons verlost va{n} onse misdaet, en{de} hebt ons ee{n} behoudenisse gegeue{n}, soot nv hede{n} is,
om d{at} wi ons niet omkeere{n} en soude{n} en{de} uwe gebode{n} late{n} vare{n}, dat wi ons met de{n} volcke{n} deser afgriselichede{n} gee{n} houweliken make{n} en soude{n}. Sidi da{n} nv op ons gra{m}, tot d{at} het gheheelic met ons wt si, datter niet ouer en bliue, noch gee{n} behoudinge en si?
HERE god Israel ghi zijt gerechtich, wa{n}t wi zij{n} ouer gebleue{n} tot een behoudinge, soot hede{n} desen daghe toe gaet. Siet wi zijn voor v in onser scult, want om dies wille en ist niet te staen voor v.
ENde doe{n} Esdras also bat en{de} God ae{n}riep en{de} wee{n}de, en{de} voor de{n} huyse Gods lach, so vergaderde eenen seer grooten hoop van manne{n}, wiue{n} en{de} kindere{n} wt Israel tot he{m}, en{de} dat volc weende seer.
En{de} Sechanias die sone Iehiel wt de{n} kinderen Elam antwoorde, en{de} sprac tot Esdra, wi hebbe{n} tege{n} onsen God ouer getreden, dat wi vremde vrouwe{n} wt de{n} volcke{n} des lants genomen hebbe{n}. Nv dan isser eenich berou in Israel ouer ditte,
so laet nv ons een verbondt maken met onsen God, dat wi alle die vrouwen ende die van hen geboren zijn, wech doe{n}, na den wille des HEERN, ende der geender die de geboden ons Gods onderhouden, datmen doe na die wette.
Dus staet op, want het behoort v toe wi sullen met v zijn, Sijt sterc ende doetet.
Doen stont Esdras op, en{de} hi beswoer dye ouerste priesteren ende leuiten, en{de} gheheele Israel, dat si na dese woorde{n} doen soude{n}. En{de} si swoeren.
Ende Esdras stont op voor dat huys Gods, en{de} ginc in die camer Iohanan, des soons Eliasib, en{de} doe{n} hi daer qua{m}, en adt hi geen broot, en{de} en dranc gee{n} water, wa{n}t hy bescreyde om die ouertredinge der geender die wter geuangenisse quame{n}.
En{de} si liete{n} wtroepe{n} door Iuda ende Ierusale{m} tot allen kindere{n} der ouerreysinge, dat si te Ierusale{m} soude{n} vergadere{n}.
En{de} die welcke niet en quamen binne{n} drie dage{n} na de{n} raet der ouerster ende ouders, diens goet soude al verbanne{n} en{de} verbuert zijn, en{de} hi soude afgesceyde{n} zijn va{n}der gemeynten der geuangene{n}.
Doen vergaderden alle die mannen van Iuda ende Beniamin te Ierusalem binne{n} drie dage{n}, dat is inde{n} twintichsten dage der neghender maent, ende allet volc sat op die strate voor de{n} huyse Gods, ende beefde{n} om der sonde{n} wille, en{de} vande{n} rege{n},
en{de} Esdras die priester stont op, ende sprac tot he{n}. Ghi hebt ouergetrede{n} ende ghi hebt vremde wiue{n} genome{n}, dat ghi dye scult Israel noch meer soudt make{n}.
Dus belijdt nv de{n} HERE uwer vadere{n} Godt, ende doet zijn welbehage{n}, ende sceydet v vanden volcke des lants, ende vande{n} vremde{n} wiue{n}.
Doen antwoorde die geheele ghemeynte en{de} sprac met luyder ste{m}me{n}. Het geschiede so ghi ons geseyt hebt,
maer wa{n}t des volcs is vele, en{de} regenachtich weder, wi en ko{n}ne{n} niet buyte{n} gestaen, ooc so en ist niet eens oft tweeder dage{n} werc, wa{n}t wi hebbe{n} seer grotelijck gesondicht in dit woort,
laet ons onse ouerste bestellen inder geheelder gemeynte{n}, dat alle die in onsen steden vremde wiuen genomen hebben, tot ghesetten tiden comen, ende de ouders van elcker stat en{de} haere rechters mede, tot dat van ons ghekeert worde dye gramscap ons Gods, om deser sonde{n} wille,
Doe{n} werde{n} gestelt Ionatha{n} die sone Asahel en{de} Iehasia de sone thecur ouer dese sake En{de} Mosolla{m} en{de} Sebathai dye leuite{n} holpe{n} hen,
En{de} die kindere{n} der geua{n}genissen deden also, en{de} die priester Esdras en{de} die prince{n} des huysgesins onder haers vadere{n} huys, en{de} alle die genoe{m}de sate{n} opte{n} eerste{n} dach der thie{n}ster mae{n}t, om dese sake te ondersoecke{n}
En{de} si zijn voltelt alle ma{n}ne{n} die vre{m}de wiue{n} ghenome{n} hadde{n} totte{n} eerste{n} dach der eerster mae{n}t
En{de} onder die kindere{n} der priestere{n} werden geuonde{n}, die vre{m}de wiue{n} genome{n} hadden, te wete{n} onder die kinderen Iosue, des soo{n}s Iosedech en{de} sine{n} broeder Maaseia, Elieser, Iarib en{de} Godalia,
En{de} si ghaue{n} haer hant daer op, dat si die wiue{n} wilde{n} wt stoote{n}, ende haere{n} offer eene{n} ra{m}me voor haer scult,
Onder de kindere{n} Emmer Hanani ende Sebadia.
Onder die kindere{n} Iarim, maaseia, elia, semaia Iehiel, en{de} Vsias,
onder die kindere{n} Pashur, Elioenai, Maaseia Ismael, Nathanael, Iosabed en{de} Eleasa,
Onder die leuite{n} kindere{n} Iosabad, Simei en{de} Celaia, hi is die Calitha Parthahia, Iuda en{de} Eliezer.
Onder die sangers Eliasib. Onder die poortiers Sellum Tele{m} en{de} Vri,
Va{n} Israel ond{er} die kindere{n} Pharos, Reimeia, Ezia, Melchia Miamin Eleazar, Melchia, en{de} Banaia,
Ond{er} die kinderen Ela{m}, Mathania, Sacharias, Iehiel, Abdi, Ieremoth, en{de} Elia,
Onder die kindere{n} Sethua Elioenai, Eliasib, mathania, ieremot, Sabad, en{de} Asisa,
Onder die kindere{n} Bebai Iohana{n}, en{de} Hanania, en{de} Sebai, en{de} Athlai,
Onder die kindere{n} Benni, Masollam, malluch, Adaia, Iasub, Seal, en{de} Ieramoth,
Onder die kindere{n} Pahath, Moab, Adna, Chalal, Banaias, Maaseia, Mathenias, Bezeleel, Benni ende Manasse,
Onder die kinderen Harim, Eliesar, Iesia, Melchia, Semaia, Simeo{n},
Ben Iamin, Malluch ende Samaia,
Onder die kindere{n} Hasum, Mathnai, Maretha, Sabad, Elipheleth, Ieremi Manasse, en{de} Semei,
Onder die kinderen Bani, Maadai, Amra{m}, Huel,
Benaias, en{de} Bedaia en{de} Chelui,
Naia, Meremoth, Eliasib,
Mathanias, Mathenai, Iaesan,
Bani, Be{n}nui, Simei,
Salemia, Natha{n}, Adaia,
Mechnadbai, Sasai, Sarari,
Asareel, Selemiahu, en{de} Samaria,
Sellum, Amaria en{de} Ioseph,
Onder die kinderen Nebo, Iaiel, Mathathias, Sabad, Sabina, Iaddai Ioel, en{de} Banai
Dese hadde{n} alle vremde wiuen genome{n}, Ende daer waren sommige onder die selue wiue{n}, die kinderen ghebaert hadden.
DIt zijn die geschiedenissen Nehemie des soons Helchie. Het geschiede inder maent Casleu des .xx. iaers, ende ick was tot Susis opt slot,
ende tot mi qua{m} Hanani een van mijn broeders, met sommighe mannen wt Iuda, ende ic vraechde hen, hoe dat den Ioden ghinge, die behouden ende ouergebleuen waren vander gheuangenissen, En{de} hoe het te Ierusalem ginc,
En{de} si sprake{n} tot mi, Die ouergebleuene va{n}der geuanghenissen zijn aldaer inde{n} lande in groot verdriet en{de} laster Die muere{n} va{n} Ierusalem zijn gebroke{n}, ende haer poorte{n} met vier verbernt,
Doe{n} ic sulcke woorde{n} hoorde, sat ic en{de} wee{n}de, en{de} bedreef rouwe veel dage{n} ende vaste, en{de} badt voor dat ae{n}sichte Gods des hemels,
en{de} sprac. Ic bid v HERE va{n}de{n} hemel sterc, grote ende veruaerlike God, die daer hout dat verbo{n}t en{de} ontfermhertich{eyt} de{n} ghene{n} die v beminne{n}, ende uwe gebode{n} beware{n}
Laet doch uwe oore{n} toe luystere{n}, ende uwe ooge{n} ope{n} zijn, dat ghi dat gebet ws knechts hooret, dat ic nv voor v bidde dach en{de} nacht voor die kindere{n} Israhel v knechte{n}, ende beke{n}ne die sonde{n} der kindere{n} va{n} Israel, dye si tege{n} v gedae{n} hebbe{n}, Ende ic ende mijns vaders huis hebbe{n} ooc gesondicht,
Wi zijn verleyt geworde{n} va{n}der ydelheit, ende en hebbe{n} niet ghehouden v geboden, zeden, ende rechten, die ghi gebode{n} hebt uwen knecht Moysi,
Maer ghedenct doch des woorts dat ghi uwen knecht Moysi gheboot ende spraect, Als ghi ouerghetreden sult hebben, soo wil ic v onder dat volc stroeyen,
Maer ist dat ghi v bekeert tot mi, ende houdet mine ghebode{n}, ende doetse, ende al waert ghi verstoten tot aen dat eynde des hemels, so sal ic v nochtans van daer vergaderen, ende wil v brengen totter plaetsen die ic vercoren hebbe, dat mijnen naem aldaer soude woonen,
Het zijn doch immer uwe knechten, ende v volc die ghi verlost hebt, door uwe groote crachte ende machtige hant,
Och HEERE ic bidde v, laet uwe ooren aenmercken dat ghebet dijns knechts, ende dat gebet uwer knechten, dye daer begheeren uwe{n} naem te vreesen, ende latet uwen knecht huyden ghelucke{n}, ende geeft he{m} ontfermherticheyt voor desen man, Wa{n}t ic was des conincs scincker
ENde het is geschiet inder mae{n}t Nissan, des .xx. iaers des conincks Artarxexis, dat den wijn voor he{m} stont, en{de} ic hief de{n} wijn op, en{de} gaft de{n} coninc, en{de} ic was als een sieck me{n}sche voor zijn aenschijn,
Doe{n} sprac die coninc tot mi, Waero{m} is v gedae{n}te droeflic, ae{n}gesien, dat ic v niet siec en sie, dat en is niet sonder sake, maer ick en weet niet wat quaet dat in v herte verborgen is, Ic vreesde zeer,
ende sprac totte{n} coninc, Die coninc leue eewelic, waero{m} en soude ic niet droeflic sie{n}? want die stat daer dat huys der begrauinge mijnder vaders is, leyt woest en{de} haer poorte{n} zijn met vier verbernt,
Doe{n} sprac die coninc tot mi, om wat dinc bidt ghi? doe{n} badt ic god va{n}de{n} hemel,
en{de} sprac totte{n} coninc. Duncket den coninc goet, en{de} behaget uwe knechte voor v aensicht, dat ghi mi seyndet in Iuda, tot der stadt der begrauinge mijns vaders, ende ic salse timmere{n}.
En{de} die coninc sprac tot mi, en{de} die coninginne die neffens he{m} sat, hoe lange sal v reyse duere{n}? en{de} wa{n}neer sult ghi weder come{n}? Ende ic was behaechlijc voor des conincs ae{n}sicht, ende hi sant mi, ende ic sette he{m} eene{n} gesette{n} tijt,
ende sprac totte{n} coninc, Behaget de{n} coninc, so geue hy brieue{n} totte{n} princen ouer gee{n} side des waters, dat si mi ouer leyde{n}, tot dat ic int Iuetsche lant come,
Ende eene{n} brief ae{n} Assaph de{n} bewaerder des conicx wara{n}de, dat si my hout geuen tot balcke{n} die poorte{n} des tempels te decken, en{de} die torens die aende huysen ende aen der stadt muere{n} zijn, en{de} totte{n} huyse daer ic intrecke{n} sal, en{de} die coninc gaf mi na die goede hant mijns gods ouer mi,
En{de} ic qua{m} totte{n} prince{n} aen gene side des waters, ende ic gaf he{n} des conincs brief, wa{n}t die coninc seynde met mi, die hooftliede{n} ende ruyters,
En{de} dit hoorde Sanaballat, die Horonite, ende Tobias der Amonite{n} knecht, ende bedroefde{n} he{n} seer, dat een mensch gecomen ware die goet sochte voor dye kindere{n} va{n} Israel,
en{de} doe{n} ic te Ierusalem qua{m}, en{de} .iij dage{n} daer geweest was,
stont ic des nachts op, ende luttel manne{n} met mi, wa{n}t ic en seyt gheene{n} mensche, wat mi God in mijn herte gegeue{n} hadde te doen aen Ierusalem, ende daer en was gheen dier met mi dan daer ick op reet,
Ende ic reet wt door die dalpoort bi der nacht, en{de} voor die draecfonteyne, en{de} aen de mestpoorte, en{de} ic ae{n}mercte die muere{n} Ierusalem, dye gescoort ware{n}, ende die poorte{n} met vier verbernt,
en{de} ginc ouer totter fonteyn poorte, en{de} tot des conincs waterga{n}c en{de} daer en was gee{n} ruymte mine{n} diere daer ic op sadt dat conste doorgae{n},
doe{n} troc ic bider nacht door die beke, en{de} besach die muere{n} en{de} keerde om, ende qua{m} ter dalpoorten weder thuys,
En{de} die wet houders en wiste{n} n{iet} werwaerts ic ginc, oft wat ic maecte, want ic en hadt tot dier tijt toe de{n} iode{n} en{de} de{n} priesteren de{n} raetshere{n} en{de} de{n} andere{n} die ae{n}t werc arbeyde{n} niet geseyt,
ende sprac tot he{n}, Ghi siet dat ongeluc daer wi in zijn, dat Ierusale{m} woest leyt, en{de} haer poorte{n} zijn met vier verbernt, Coe{m}t laet o{n}s die muere{n} timmere{n}, op d{at} wi n{iet} meer eenen lachter en zijn,
en{de} ic vercondichde he{n} die ha{n}t mijns Gods die goet ouer my was, daer toe die woorde{n} des conincs die hy mi gesproke{n} hadde, En{de} si sprake{n}, so laet ons op zijn, en{de} wi timmerde{n}, en{de} haer hande{n} werde{n} gesterct int goet.
Maer doent Sanaballath die Horonite, en{de} Tobia der Ammonite{n} knecht, en{de} gosen die Araber hoorde{n}, bespotte{n} si ons, ende verachtede{n} o{n}s, en{de} sprake{n}, wat dinc is dit dat ghi doet? Wilt ghi wederspannich de{n} coninc afuallen?
Doe{n} antwoorde ic, ende sprac tot he{n}, God vanden hemel helpt ons, en{de} wi zijn knechte{n} laet ons opstae{n} ende timmeren, maer ghy en hebt gheen deele, noch recht, noch gede{n}ckenisse in Ierusalem.
ENde Eliasib die ouerste priester stont op met sine{n} broedere{n} de{n} priestere{n}, ende timmerde{n} die cudde{n} poorte, si heylichdense, en{de} sette{n} haer duere{n} in, en{de} heylichdense tot ae{n} de{n} tore{n} va{n} .c. cubitus te wete{n} tot ae{n} de{n} toren Hanael,
neffens he{m} timmerde{n} die ma{n}ne{n} va{n} Iericho, Ooc timmerden neffens he{m} Sachur die sone Amri,
Maer dye vischpoorte timmerde{n} die kindere{n} Asnaa, si decte{n}se, ende sette{n} haer duere{n} in slote{n} ende grendelen, neffens he{n} timmerde Meremoth, die sone Vrie des soons Hakoz,
neffens he{n} timmerde Mosollam, die sone Barachie, des soons Mesesabeel, neffens he{n} timmerde Zadoch, die sone Baana,
neffens he{n} timmerden die van Thecaa, Maer haer opperste en hebbe{n} niet ondergeset haere{n} hals totten dienste haers heere{n} God.
Ende die oude poorte timmerde{n} Ioiada die sone Passeah, ende Mosolla{m} die sone Besodia, si decte{n}se ende sette{n} haer dueren in ende sloten, ende gre{n}delen,
Neffens he{n} timmerde Molatias va{n} Gabeon, ende Iadin va{n} Mereno, ma{n}ne{n} va{n} Gabao{n} en{de} Maspha, voor de{n} vorst die was ae{n} dese side des waters,
neffens he{m} timmerde Vsiel, dye sone Harhaia die goutsmit, neffens hem timmerde Hanania die sone des apotekers, ende si hebbe{n} Ierusale{m} geholpe{n} tot aender breder strate{n} muere{n},
neffens hem timmerde Raphaia die sone Hur, die ouerste des wijcs te Ierusalem,
neffens he{n} timmerde Iedaia, de sone Harmaph, tege{n} zijn huys ouer, neffens hem timmerde Hattus, die sone Hasebonia
Maer Melchias die sone Harim, en{de} Hasub die sone Pahath Moab, timmerde dat halue deel vande{n} wijck, en{de} den toorn bide{n} ouen
neffens hem timmerde Sellum die sone Alohes die ouerste des halue{n} wijcks te Ierusalem hi en{de} zijn kinderen.
Die dalpoorte timmerde Hanun, en{de} dye borgers van Sanoc, si timmerden en{de} setten in haer duere{n}, slote{n}, en{de} gre{n}delen, en{de} .m. ellen aen die muere{n}, tot ae{n} die mestpoorte.
Maer die mestpoorte timmerde Melchias die sone Rechab die ouerste des wijcs betachara{m} Hi timmerdese en{de} sette in, haer duere{n}, slote{n}, en{de} grendelen.
Die fonteyn poorte timmerde Sellum die sone Chal Hosa, dye prince des dorps Maspha. Hi timmerdese ende sette in haer duere{n} sloten en{de} grendelen, daer toe die muere{n} aen die piscine Syloe, inden hof des Conincs, tot ae{n} die trappe{n} die va{n}der stat Dauid neder gae{n},
na he{m} timmerde Nehemias de sone Asboc, die ouerste des halue{n} wijcs deel te Bethzur, tot teghe{n} dat graf Dauids ouer tot ae{n} die piscine die met groot werc getimmert is, en{de} tot aen dat huys der stercken.
Na he{m} timmerde{n} die Leuite{n} Rehum die sone Bani, neffe{n}s he{m} ti{m}merde Asabia die ouerste des halue{n} wijcs deel, te Ceila in sine{n} wike
na he{m} timmerde{n} haer broeders Bauai die sone Henadad, die ouerste des halue{n} wijcs dele te Ceila.
Neffens he{m} timmerde Ezer die sone Iosue, die ouerste te Maspha, twee deele{n} tege{n} de{n} opganc des alderstercste{n} hoec,
na he{m} opte{n} berch timmerde Baruch dye sone Sebai, twee deelen vande{n} hoec tot aen die huispoorte Eliasib des hoghe{n} priesters,
na hem ti{m}merde Meremoth, die sone Vrie, des soo{n}s Accoz, die tweede mate vander poorten des huys Eliasib, tot aen dat eynde des huys Eliasib.
Na he{m} timmerde{n} die priesters die mannen wt de{n} omliggende landen der velde{n} vander Iordanen,
na dien timmerde Beniamin, en{de} Hasub tege{n} haer huys ouer, na die{n} timmerde Azarias dye sone Maosie des soons Ananie neffens zijn huys,
na hem timmerde Benui, die sone Henadad ter tweeder mate{n} vanden huyse Azaria tot aen den egghe, en{de} tot ae{n} de{n} hoec
Palal die sone Vsai timmerde tege{n} den egge en{de} de{n} hooge{n} toorn dye va{n} sconincs huyse wt siet, biden hof des kerckers, na he{m} Phadaia die sone pharos,
maer die Nathinneen woonden aen Ophel, tot tege{n} die waterpoorte oostwaert, daer de{n} toorn wt kijct,
nae dien timmerde{n} die va{n} Thecur die mate{n} der twee deelen tege{n} de{n} groten toorn die wtsiet, en{de} tot aen die mueren des tempels.
Maer bouen vander paertpoorte aen, timmerden die priesters, elc tege{n} zijn huys,
na dien timmerde Zadoch de sone Emmer tege{n} zijn huise, na hem timmerde Semaja die soone Zechania die poortier der oostpoorte{n},
na hem timmerde Hanania die sone Zelenia en{de} Hanun die sone Zalaph die seste twee stucken na he{m} timmerde Mosollam die sone Barachia tege{n} zijn offerkiste, na he{m} ti{m}merde Melchias die sone des goutsmits tot ae{n} d{at} huys Nathinieen, en{de} die creemers die scilden vercochte{n} tege{n} die raetspoorte, en{de} tot ae{n} die zael des hoecx.
En{de} tussce{n} die zael aenden hoec totter scaeps poorte timmerde{n} die goutsmeden en{de} die creemers.
ENde het is geschiet doen Sanaballath hoorde dat wi die mueren timmerden, wert hi toornich, en{de} seer ongestelt wesende bespotte hi die Iode{n},
en{de} sprac voor zijn broeders en{de} die vergaderinge der Samaritane{n}, Wat make{n} die crancke iode{n}? sullense die heydenen met vrede{n} late{n} geworde{n}? sullen si offeren? en{de} sullen zijt in eene{n} dage voleynde{n}? sullen si die steene{n} make{n} va{n} die stofhoope{n} die verbernt zijn?
Maer Tobias de Ammonite neffe{n}s he{m} sprac. Laetse maer timmere{n} waert dat vossen optrocke{n}, die soude{n} haer steenen muere{n} wel ouer springe{n}.
Hoort ons god wa{n}t wi zijn veracht, keert hare{n} versmaetheit op haer hooft, en{de} geeftse in verachtinge inde{n} la{n}de haerder geuangenissen.
En{de} en bedect haere misdaet niet, en{de} haer sonde en wist niet wt voor v, wa{n}t si hebbe{n} die ti{m}merluyde{n} begect,
maer wi timmerde{n} die muere{n} en{de} voechdense geheelic te same{n} tot ae{n} dat halue deel en{de} dat herte des volcs was verwect om te wercke{n}.
Doe{n} Sanaballath en{de} Tobias en{de} de arabers en{de} Ammonite{n} en{de} die va{n} azote{n} hoorde{n} dat die muere{n} te Ierusale{m} toe ware{n}, en{de} dat scaert bego{n}st hadde{n} te sluyte{n}, werden si seer toornich,
en{de} maecte{n} alte same{n} ee{n} verbont, dat si soude{n} come{n} en{de} stride{n} teghen Ierusalem, en{de} dat si daer lage{n} soude{n} legghen,
en{de} wi baden onsen God, en{de} stelde{n} hoedinge ouer hen dach ende nacht teghe{n} hen.
En{de} Iudas sprac, die crachte der dragers is te cranc en{de} des stofs is te vele, wi en sullen n{iet} ko{n}ne{n} die muere{n} gebouwe{n}.
Onse weder partiders seyde{n}, en laetet he{n} niet wete{n} noch sien, tot dat wy midde{n} onder hen come{n}, en{de} doodense, ende dat wy doe{n} ophoude{n} haer werc.
Maer doe{n} de Iode{n} die neffens hen woo{n}de{n} quame{n} en{de} seident ons wel .x. werf, wt alle plaetsen daer si tot ons quame{n}
Doen stelde ic onder aen die plaetse achter die muere{n} in die grachte{n}, dat volck na haer ordinancie, met haere{n} swaerde{n}, spiesen, ende boge{n}.
Ende ic besacht en{de} stont op ende sprac totte{n} raetshere{n} ende ouerste, en{de} tot dat ander volc. En wilt niet vreesen haer ae{n}sichte. Gedenct des grote{n} veruaerlike{n} HEREN, ende strijdet voor uwe broeders, sone{n}, dochteren, wiue{n} en{de} huysen.
Maer het is geschiet doe{n} onse via{n}de{n} hoorde{n} dat ons kenlijc was geworde{n} dede God haere{n} raet te niete, en{de} wi keerde{n} alle weder ter muere{n}, elc tot sine{n} arbeyt.
Ende het geschiede voort aen na dien dage dat die iongelingen die helft dede{n} den arbeyt, Die ander helft was bereyt te stride{n}, en{de} hielden spiesen, scilde{n}, boge{n}, ende pansiere{n}, ende dye ouerste stonde{n} achter de{n} geheelen huyse Iuda,
die daer timmerde{n} aen de muere, en{de} droegen laste van die{n} die hen oploeden. Metter eender hant dede{n} si de{n} arbeyt, en{de} metter ander hielde{n} si dat swaert.
Ende elck die daer timmerde, hadde zijn sweert ae{n} zijn lendene{n} gegort, ende si timmerden, ende sloeghe{n} metter trompetten neffens my.
En{de} ic sprac totten raetsheren ende ouerste{n} en{de} tot dat ander volc. Dat werc is groot ende wijt, en{de} wi zijn verstroyt op die muere{n}, verre van malcandere{n}.
In welcke de plaetse d{at} ghi die tro{m}pette hoort luyde{n}, derwaerts vergadert v tot ons. Onse God sal voor ons strijde{n},
laet ons het werc doen. Die helft va{n} ons sal houde{n} die glauie{n}, vande{n} opghanc der dageraet, tot dat die sterren voorcomen.
Ooc sprac ic tot dier tijt totte{n} volc. Elc bliue met sine{n} knape int midde{n} te Ierusale{m}, en{de} ghi sult bi behoorte{n} des nachts ende daechs wercke{n},
maer ic en{de} mijn broeders ende mijn knapen, en{de} die manne{n} der hoede{n} achter my, wi en trocke{n} onse cleederen niet wt een yegelijc va{n} ons wert alleen bloot ghemaect om hem te suyueren.
ENde daer verhief een groot gecrijssche des volcs en{de} haerder wiue{n}, tegen haer broeders die iode{n}.
En{de} daer ware{n}der sommige die daer seiden, onse sonen ende dochtere{n} zijn te veel, laet ons tarwe nemen om tgelt, va{n} haere{n} prijs en{de} ete{n}, dat wi leue{n}.
Maer sommige sprake{n}. Laet ons onse ackers, wijnberge{n}, huysen versette{n}, en{de} coren neme{n} in de dierte.
So{m}mige seyden. Laet ons gelt ontleenen, op die tzijnsen des Conincs op onse ackers, en{de} wijngaerden,
Want onse broeders lijf is als ons lijf, en{de} haer kinderen als onse kinderen. Siet wi onderworpen onse sone{n} en{de} dochteren in eygendom, en{de} dus geringe zijn zo{m}mige van onse dochtere{n} dienstmaerte{n} en{de} wi en hebbe{n} niet waer mede si verlost moge{n} worden, en{de} ons ackere{n} en{de} wijnberge{n} besitte{n} andere,
ende ic be{n} wtermate{n} toornich geworde{n} doe{n} ic gehoort hadde haer geroep ende gecrijsch na dese woorde{n},
en{de} mij{n} herte heeft ouerdacht ende ic strafte die ouerste ende wethouders ende seyde tot hen. Wilt ghi deen aen de{n} anderen woecker bedriue{n}? Ende ic vergaderde ee{n} grote schaer tege{n} hen,
ende sprac tot hen. Wi <parens>so ghi weet</parens> hebbe{n} onse broeders de iode{n} gelost die den heydene{n} vercocht ware{n} nae ons vermoge{n}. En{de} ghi sult uwe broeders ooc vercoopen en{de} wi sullense verlossen? Doen swegen si, en{de} si en vonde{n} niet te antwoorden.
En{de} ic seide tot haer, Te{n} is niet goet dat ghi doet, waero{m} en wandelt ghi niet in de vreese gods, op dat ons vande{n} heidene{n} onse viande{n} niet verwete{n} en worde?
Ic en{de} mijn broeders en{de} knape{n} hebbe{n} hen ooc gelt gedaen en{de} core{n}, maer laet ons dat achter late{n} int gemeyn en{de} die scult dieme{n} onsculdich is laet ons noch borge{n}.
Dus geeft hen nv weder haer ackere{n} wijnberge{n}, olijfhoue{n} en{de} huisen, maer ooc d{at} honderste deel va{n}den gelde, wijn, tarwe, en{de} olie dat ghi pleecht te eyschen va{n} hen, geeft dat voor he{n},
doe{n} seiden si, wi sullent al weder geue{n}, en{de} en willen va{n} hen niet eysce{n}, en{de} willen doe{n} so ghi geseit hebt, en{de} ic riep die priesters en{de} ic beswoerse, dat si also doen soude{n} na dat ic ghesproke{n} hadde,
ooc scudde ic mine{n} scoot wt, en{de} sprac. Also scudde God wt elcke{n} ma{n} va{n} sine{n} huyse, en{de} va{n} sinen arbeit die dit woort niet en onderhout, dat hi wt si gescuddet en{de} ydel, en{de} die geheele gemeynte sprack Amen, en{de} loefde den HERE, en{de} dat volc dede also alst gesproke{n} was.
Ooc van dier tijt aen doe{n} mi die coninc had beuolen ee{n} prince te zijn inde{n} lande Iuda, te wete{n}, va{n}de{n} .xx. iaer tot in d{at} .xxxij. iaer des conincx Artaxerxis, d{at} zijn .xij. iare{n}, so en voede ic mi en{de} mijn broed{er}s niet va{n} des prince{n} coste,
wa{n}t de voorlede{n} pri{n}cen die voor mi geweest ware{n} hadde{n} d{at} volc beswaert, ende hadden van hen ghenomen broot ende wijn, daer toe ooc alle daghe .xl. sikulen siluers, Oock hadden haer knapen met gewelt dat volck verdruct, maer ick en dede also niet, om der vreesen Gods wille.
Ooc arbeyde ic aende{n} arbeyt der muere{n}, en{de} en cocht geene{n} acker, En{de} alle mijn knechte{n} moeste{n} aldaer ae{n} die{n} arbeyt te same{n} come{n}
Daer toe ware{n} der iode{n} en{de} ouerste{n} .c. en{de} .l. ae{n} mijn tafel en{de} ooc die tot mi gecome{n} ware{n} wt de{n} heydene{n}, die ro{n}ts om ons zijn,
en{de} me{n} bereide mi sdaech eene{n} osch en{de} .vi. wtghecore{n} ramme{n}, behalue{n} die vogelen, En{de} binne{n} .x. dage{n} alderhande wijns planteyt, en{de} ic scanc noch veel ander ghifte{n}, Nochta{n}s en eyschte ic der lant graue{n} cost niet, Wa{n}t dat volc was seer arm en{de} bijster,
Gede{n}cket mijns mijn god te{n} beste{n}, alle dat ic desen volcke gedae{n} hebbe.
ENde het is gesciet doe{n} Sanaballath tobias en{de} Gosem die Arabite, en{de} onse ander viande{n} vername{n} dat ic die muere{n} getimmert hadde, en{de} datter ghee{n} scaert meer aen en ware, hoe wel dat ic die duere{n} tot dier tijt noch niet geha{n}ge{n} en hadde in die poorte{n}
seynde Sanaballath en{de} Gosem tot my, en{de} liete{n} mi segge{n}, Coe{m}t laet ons te same{n} comen, inde{n} dorpe in eene plaetse, Maer si dachten my quaet te doen,
Maer ic seynde bode{n} tot hen, ende liet hen segghen, Ick hebbe een groot werc te beschicke{n}, ic en can niet af come{n}, Dat werck mocht achter bliue{n}, waert dat eck die hant af dede, ende tot v af trocke,
Si seynde{n} wel viermael op dese maniere, Ende ic antwoorde hen op die eerste maniere.
Doen seynde Sanaballat te{n} vijftenmael tot mi sine{n} knape nader voorlede{n} reden met eene{n} brief in zijn ha{n}t, daer in was gescreuen,
Het is voor die heyde{n} come{n} in deser maniere{n}, dat ghi en{de} die Iode{n} denct wederspannich te zijn, daer om timmerdi die muere{n}, en{de} ghy wilt v verheffen om haer coninc te zijn, om dese saken
hebt ghi v prophete{n} gestelt, die va{n} v wt roepe{n} soude{n} te Ierusalem, en{de} segge{n} Int Iuetsche lant is een coninck, Nv sal die coninc dese woorde{n} hoore{n}, so coe{m}t nv, en{de} laet ons met malcandere{n} raet houwen,
Maer ic seynde tot he{m}, ende liet he{m} segghe{n}, en{de} Gosem heuet geseit, en{de} te{n} is niet gesciet na die woorde{n} die ghi segt, Ghi hebbet wt uwer herten versiert,
Wa{n}t si alle woude{n} ons veruere{n} en{de} dachte{n}, Wi soude{n} dye ha{n}t af doe{n} vande{n} werc en{de} ruste{n}, mer ic stercte mijn ha{n}t dieste meer
Ende ic qua{m} in dat huys Samaia des zoo{n}s Dalaia, des soons Mehetabeel heymelick en{de} sprac, Laet ons te same{n} come{n} in dat huys Gods midde{n} inde{n} te{m}pel, ende die duere{n} des te{m}pels toe sluyte{n}, Wa{n}t si sulle{n} come{n} om v te doode{n}, ende te nacht sulle{n} si come{n} o{m} v te verslae{n},
Ic sprac, Soude een sulcke{n} ma{n} vluchte{n}? Soude een sulcke{n} ma{n} vluchte{n} als ic ben, inde{n} te{m}pel gae{n} d{at} hi leue{n}de bleue? Ic en wilder niet ingae{n},
Wa{n}t ic mercte dat he{m} god niet gesonde{n} en hadde, Want als hi propheterende sprac tot mi, maer Tobia ende Sanaballath hadde{n} he{m} gehuert,
wa{n}t hi had gelt genomen op d{at} ic mi veruaere{n} soude, en{de} also doe{n} ende sondige{n} dat si eene{n} quaede{n} roep soude{n} hebbe{n}, daer mede si mi verwijte{n} mochte{n},
Gedenct mijn God om Tobia ende Sanaballath na dese zijn wercke{n}, ooc des propheets Noadia, ende der andere prophete{n} die mi veruaerde{n}.
Ende die muere is volmaect inde{n} vijfentwintichste{n} dage der mae{n}t Leelul in tweenvijftich dage{n},
Ende doe{n} alle onse viande{n} dat hoorde{n} vreesde{n} alle heyde{n}, die rontsom ons ware{n}, ende de{n} moet ontuiele he{n}, wa{n}t si mercte{n} dat dit werc va{n} God was,
Ooc inde{n} selue{n} tijde{n} ware{n} vele ouerste in Iuda, wie{n}s brieue{n} ginge{n} tot Tobia{m}, ende va{n} Tobia tot he{n},
Wa{n}t daer wasser veel in Iuda, die he{m} ghesworen ware{n}, wa{n}t hi was een swager Sechania des soo{n}s Arah, ende sine sone Ioha{n}nan hadde die dochter va{n} Mosollan des soons Barachie
ende seyde{n} goet va{n} he{m} voor mi, ende droegen mijn woorden ouer tot he{m}, So sandt dan Tobia brieuen om mi te veruaren.
MAer na dat nv die mueren getimmert ware{n}, hingick die duere{n}, en{de} ic heb ouer telt die poortwachters ende sangers, ende Leuite{n},
Ende ic geboot mine{n} broeder Hanani en{de} Hanania des palleys ouerste te Ierusalem <parens>wa{n}t hy scheen te wesen een getrouwe man, ende goduruchtich meer dan die ander</parens>
ende sprac tot he{n}, me{n} en sal die poorte{n} va{n} Ierusalem niet open doe{n}, tot dat die sonne heet worde, Ende alsme{n} noch arbeyt, salme{n} dye duere{n} toe slae{n} ende grendelen, Ende ic hebbe bewaerders gestelt wt de{n} borgerern te Ierusalem, elc op zijn behoorte ende tege{n} zijn huys
Die stadt was te zeer wijt van ruymte, ende groot, maer luttel volcs daer inne, ende die huysen en waren niet getimmert.
Ende mijn God gaf mi int herte, dat ic de raetsheere{n} vergaderde, en{de} die ouerste en{de} d{at} volc om te telle{n}, en{de} ic va{n}t tregister haerder tellinge,
Dit zijn die ki{n}dere{n} d{er} prouincie{n} die te vore{n} op gecome{n} ware{n} wter gheuangenissen die Nabuchodonosor die coninck te Babel, wech hadde geuoert, en{de} te Ierusalem woonde{n}, en{de} in Iuda elc in zijn stadt,
en{de} ware{n} ghecome{n} met Sorobabal, Iosue, Nehemias, Asarias, Raamia, Nahemani, Mardoche{us}, Balsan, Maerath, Beggoui, Nahu{m}, en{de} Baana. Dit is dat getal der manne{n} vande{n} volck va{n} Israel,
Der kindere{n} Phares ware{n} .ij.m.c. en{de} .lxxij.
Der kindere{n} Saphatia .ccc. en{de} .lxxij
Der kindere{n} Arah .vi.c. en{de} .lij.
Der kinderen Pahath, Moab, onder die kindere{n} Iosue en{de} Ioab, twee duysent, achthondert, en{de} .xviij.
Der kindere{n} Elam .m.viij.c. en{de} .liiij.
Der kindere{n} Sathua .viij.c. en{de} .xlv.
Der kindere{n} Sathai .vij.c. en{de} .lx.
Der kindere{n} Bennui .vi.c. en{de} .xlviij.
Der kindere{n} Bebai .vi.c. ende .xxviij.
Der kindere{n} Asgad .ij.m.iij.c. ende .xxij.
Der kindere{n} Adonikam .vi.c. ende .lxvij.
Der kindere{n} Begguoi .ij.m. ende .lxvij.
Der kindere{n} Adin .vi.c. ende .lv.
Der kinderen Ater van Ezechia .ix.c.viij.
der kindere{n} Hasum .iij.c. ende .xxviij.
Der kindere{n} Bozai .iij.c. ende .xxiiij
Der kinderen Hariph .c. ende .xij.
Der kindere{n} Gabaon .xcv.
Der mannen va{n} Bethlee{m} ende Nethopha .c. ende .lxxxviij
Der manne{n} va{n} Anathoth .c. ende .xxviij.
Der manne{n} va{n} BethSamoth .xlij,
der mannen va{n} Kariath Iarim, Cephira ende Beeroth, .vij.c, ende .xliij.
der manne{n} van Rama ende Gaba .vi.c. ende .xxi,
der manne{n} va{n} Machmas .c. ende .xxij,
der manne{n} va{n} Bethel, ende Hai .cc. ende .xxiij,
der mannen va{n} Nebo des anders .lij,
der kindere{n} des andere{n} Elam .m.cc. ende .liiij,
der kindere{n} Harim .ccc. ende .xx,
der kinderen Iericho .ccc.xlv,
Der kinderen Lodhadin ende Ono .vij.c. en{de} .xxi,
der kinderen Senaa .iij.m.ix.c. ende .xxx.
Die priesters, Der kindere{n} Iadaia vande{n} huyse Iosue .ix.c. ende .drye ende tseuentich,
Der kindere{n} Emmer duysent ende twee ende tvijftich,
Der Kinderen Phashur .m.ij.c.xlvij,
der kinderen Harim .m. ende .xvij.
Die leuite{n} der kindere{n} Iosue ende va{n} Kadmiel,
onder dye kinderen Hodue .lxxiiij. dye sanghers,
der kindere{n} Asaph .c. ende .xlviij,
die poortwachters waren, die kindere{n} Sellum, dye kindere{n} Ater, dye kinderen Telmo{n}, die kinderen Ackub, die kinderen Hathitha, die kinderen Sobai, altesamen hondert ende achtendertich.
Die Nathinneien, die kinderen Siha, die kinderen Hasupa, die kinderen Tebaoth,
die kinderen Ceros, die kinderen Siaa, die kindere{n} Phado{n}, die kinderen Libana, dye kindere{n} Hagaba, die kinderen Salmai,
dye kindere{n} Hanan, die kindere{n} Giddel, die kindere{n} Gahar,
die kinderen Raaia, die kinderen Rasin dye kinderen Necoda,
dye kinderen Gesem, die kinderen Vsa, dye kinderen Phasea,
dye kinderen Bessai, die kindere{n} Menunim, die kindere{n} Nephusim,
die kindere{n} Bague, die kinderen Hakupha, die kindere{n} Harhur,
de kindere{n} baslith, die kindere{n} Mahida, die kindere{n} Harsa,
die kindere{n} Berkos, die kindere{n} Sisara, die kinderen Thamath,
dye kindere{n} Neziah, die kindere{n} Hatipha,
die kindere{n} der knechte{n} Salomons ware{n}, die kindere{n} Sotai die kindere{n} Sophereth, die kindere{n} Perida,
die kinderen Iahala, die kinderen Darkon, dye kinderen Giddel,
dye kinderen Saphatia, die kindere{n} Hatil, dye kindere{n} Pocereth, van Sabaim, die kindere{n} Ammon,
Alle der Nathineen ende kinderen der knechten Salomons, waren .ccc. ende .xcij.
En{de} dese trocke{n} ooc mede op Mithel, Mela, Thel, Harsa, Cherub, Addo{n}, en{de} Emmer, maer si en conste{n} haers vaders huis niet gethoone{n}, noch haer zaet oft si wt Israel ware{n}
Die kindere{n} Dalaia, die kindere{n} Tobia, ende die kindere{n} Necoda ware{n} .vi.c. ende .xlij.
Ende va{n}de{n} priestere{n} ware{n}, die kindere{n} Habaia, die kinderen Ackoz, die kinderen Bersillai, die wt den dochteren Bersillai des Galeaditers een wijf nam, ende wert der seluer name genoe{m}t,
Dese sochte{n} haer geboorteregister, ende doen si het niet en vonde{n}, werden si wtgeworpe{n} vander priesterscap,
en{de} Ahersatha sprac tot he{n}, Dat si vander spijsen der sancta sanctoru{m} niet en soude{n} ete{n}, tot dat een priester op stonde geleert ende onderwesen.
Der geheelder gemeynten als een man was .xlij.m.vi.c. ende .lx.
wt genomen haere knechte{n} ende maerten, dier ware{n} .vij.m.ccc. ende .xxxvij. ende hadden onder hen .cc. ende .xlv. sangers ende sangerssen
.vi.c.xxxvij.m peerde{n} .cc. ende .xlv. muylen
.cccc. ende .xxxv. kamelen .vi.m.vij.c. ende twintich ezelen.
En{de} sommige der ouerste{n} huysgesinne{n} gaue{n} totte{n} werc, Acchersatha gaf totte{n} schat .m gulde{n} .l. schalen, priesters rocke{n} .ccccc. en{de} .xxx
Ende sommige ouerste vadere{n} gaue{n} totten schat aen dat werc .xx.m. gulde{n}, ende .ij.m. ende .cc. ponden siluers,
Ende dat ander volck gaf .xx.m. gulde{n}, en{de} .ij.m. po{n}t siluers, en{de} .vij ende .lx. priesters rocke{n},
En{de} die priesters ende leuite{n}, die poortwachters, die sangers, ende andere des volcs, ende dye Nathinneen, ende geheele Israel woonden in haer stede{n}.
DIe seuende maent was comen, en{de} dye kindere{n} va{n} Israel ware{n} in haer steden so vergaderde he{m} tgeheele volc als een ma{n}, op die brede strate, voor die waterpoorte en{de} sprake{n} tot Esdra de{n} scriftgeleerde{n}, dat hi dat wet boec Moysi soude halen, dat die HEERE Israel gheboden hadde.
En{de} Esdras die priester bracht die wet voor die ghemeynte beyde ma{n}nen en{de} vrouwen, en{de} alle diet verstaen conste{n}, inde{n} eerste{n} dage der seuender mae{n}t,
en{de} las daer int openbaer in die brede strate, die voor die poorte was, va{n} smorgens vroech totte{n} middach toe, voor ma{n}, en{de} wijf, en{de} voor die wise, en{de} des geheelen volcx ooren waren totte{n} wetboec ghekeert.
En{de} Esdras die scrift geleerde stont op eene{n} hooge{n} houte{n} trap die{n} si gemaect hadden, om daer op te predike{n}, en{de} neffens hem stont Mathathias, Sema, Anania, Vria, Helchia, Maasia tot zijnder rechter handt, en{de} tot zijnder slincker ha{n}t Phadaia, Misael, Misael, Melchia hasum, haseba, dana, sacharia, en{de} Mosolla{m}
En{de} Esdras dede dat boec ope{n} voor tgheheel volc, want hi stac wt ouer alle tvolc, en{de} doe{n} hijt ope{n} dede, so stont alle tvolc.
En{de} Esdras loofde de{n} HERE den God met luyder ste{m}me{n} En{de} allet volc antwoorde Ame{n}, met haeren hande{n} opwaerts, en{de} neychde{n} en{de} ae{n}bade{n} de{n} HERE mette{n} aensichte ter aerde{n}.
En{de} Iosue Baani, serabia, Iamin, Akub, Sebthai Odia, Masia, Klita, Asarias, Iosabith, Hanam, Phalaia. En{de} die Leuite{n} deden stilte make{n} onder dat volc om die wet te aenmercken en{de} dat volc stont op zijn stede{n},
en{de} si lasen in dat wet boec Gods claerlic en{de} verstandelic datment verstont doe{n} ment las.
En{de} Nehemias die daer is Athersata, ende Esdras die priester die scrift geleerde en{de} dye leuiten die dat volc bedieden, spraken tot alle dat volc. Desen dach is heylich de{n} HEERE uwe{n} God, daerom en zijt niet droeue en{de} en weent niet. Want alle tvolc weende, doe{n} si die woorde{n} der wet hoorden,
daerom sprac hi tot he{n}. Gaet henen en{de} etet dat vette ende drinct dat soete en{de} seyndet de{n} gene{n} ooc deele{n} die voor hen selue{n} niet bereit en hebbe{n} Wa{n}t desen dach is heylich onsen HEERE, daer om en becommert v niet. Wa{n}t dye blischap aen de{n} HERE is uwe stercheit.
En{de} die leuiten stilde{n} allet volc en{de} sprake{n}, zijt stelle wa{n}t den dach is heylich, en bedroeft v niet.
En{de} alle tvolc ginc wech dattet soude ete{n} en{de} drincke{n} ende deelen seynde{n}, ende ee{n} grote bliscap maken, Want si hadden die woorde{n} verstae{n} diemen hen vercondicht hadde.
En{de} des anderen daechs vergaderde{n} hen die ouerste der huysgesinne{n} onder dat gheheele volc, en{de} die priesters en{de} leuiten tot Esdram de{n} scriftgeleerden, dat hi hen de woorden der wet soude bedieden.
En{de} si vonde{n} gescreue{n} in die wet dat die HERE door Moysen gebode{n} hadde de{n} kinderen van Israel in loueren tenten te woonen op die feeste in de seuende mae{n}t.
En{de} si liete{n}t vercondige{n} en{de} wtroepe{n} in alle haer stede{n}, en{de} te Ierusalem, en{de} segge{n}. Gaet wt op die berghe{n} en{de} haelt olijftacke{n}, en{de} tacke{n} des alderscoo{n}ste{n} hout mirre{n} tacken, palmen tacken, en{de} tacken va{n} dichte{n} boomen, datme{n} loueren tenten make, so het bescreuen staet.
En{de} d{at} volc ginc wt en{de} haelde{n} en{de} maecte{n} he{n} louere{n} tente{n}, elc op zijn dac, en{de} haer salen en{de} inde{n} houe{n} aent huys Gods, ende op die breede strate ae{n} die waterpoorte, en{de} op die breede strate ae{n} die poorte Ephraim.
En{de} die gheheele vergaderinge der gene{n} die wt der geuangenissen weder ware{n} ghecome{n}, maecten hutte{n} van meyen en{de} woonde{n} daer in, wa{n}t de kindere{n} Israel en hadden sint der tijt Iosue de{n} sone Nun tot desen dach toe niet also gedae{n}, en{de} twas een seer groote bliscap.
Ende Esdras las alle dage int wet boec Gods va{n}de{n} eerste{n} dach ae{n} totte{n} leste{n} toe, Ende hielde{n} die feeste seue{n} dage{n}, en{de} opte{n} achtste{n} dach de vergaderinge der gifte{n} alsoot behoort.
INde{n} .xxiiij. dage deser mae{n}t quamen de kindere{n} Israel te same{n} met vaste{n} en{de} sacke{n} en{de} aerde op he{n},
en{de} tzaet Israel wert va{n} alle vre{m}de kindere{n} afgesceide{n} en{de} sto{n}de{n} en{de} beke{n}de{n} haer sonde{n} en{de} haerder vaders misdaet,
en{de} sto{n}de{n} op haer plaetse, en{de} me{n} las int wet boec des HEEREN haers Gods viermael des daechs.
Ende die leuite{n} sto{n}de{n} op die trappe{n}, te wete{n}, Iosue, Bani, Kadmiel, sabania, bu{n}ni, sarebias, bani, en{de} Chanani, en{de} si riepe{n} lude totte{n} HERE haere{n} god,
En{de} die leuite{n} Iosue, Kadmiel, Bani, hasabnia, serebia, odia Sebania, patatia sprake{n}. Staet op gebenedijt de{n} HEERE uwe{n} God va{n} eewicheit tot eewicheit, en{de} me{n} loue de{n} name uwer heerlicheit die verheuen is met alle segeninghe en{de} loue Ende Esdras seyde
HERE, ghi zijt het alleene, ghi hebt den hemel ghemaect en{de} alder hemelen hemele met alle haeren heyr, die aerde ende al wat daer in is, die zee ende al watter inne is, ghy maket al leuende, ende dat hemelsche heyr aenbiddet v.
Ghi zijt dye HEERE Godt, ghi die Abra{m} vercoren hebt, en{de} he{m} va{n} Hur in caldee{n} wt geleit en{de} Abraha{m} genoe{m}t,
en{de} zij{n} herte getrou voor v geuonde{n}, en{de} ee{n} verbo{n}t m{et} he{m} gemaect, he{m} te geue{n} dat lant der Cananiten, Hethithe{n}, Amoriten, Pheresite{n}, Iebusite{n}, en{de} Gersonite{n}, ende hebt v woort gehoude{n} wa{n}t ghi zijt recht,
ende hebt aengesien die allendicheit onser vadere{n} in Egipte{n}, ende haer roepen verhoort aen die roode zee,
ende teekene{n} ende wonderlichede{n} gedaen aen Pharao, ende alle zij{n} knechte{n}, en{de} alle ae{n} tvolc zijns la{n}ts Wa{n}t ghi bekendet dat si houeerdelijc tegen hen leefde{n}, en{de} hebt v eene{n} name gemaect, so het hede{n} toe gaet,
En{de} hebt die zee voor he{n} gedeelt, d{at} si midde{n} in die zee drooch daer door ghinge{n}, en{de} haer veruolgers geworpe{n} in dye diepte gelijc steene{n}, in machtige{n} watere{n},
ende hebtse sdaechs in eend{er} wolc calomne geleyt, en{de} snachts in een vier calomne, om hen te lichte{n} opte{n} wech de{n} welcke{n} si trocke{n}.
Ende zijt neder gedaelt opte{n} berch Sinai, en{de} hebt met hen vande{n} hemel gesproke{n} ende gegeue{n} oprechte rechte{n}, getrouwe wet, goede gebode{n} en{de} zede{n},
ende uwe{n} heylige{n} sabboth co{n}dich gemaect, ende gebode{n}, zede{n}, ende wetten, hen gebode{n} door uwe{n} knecht Moyse,
Ende hen broot vande{n} hemel gegeue{n} doen hen hongerde, en{de} water wte{n} stee{n} late{n} gae{n}, doen hen dorstede, ende hen gesproke{n} datsi in soude{n} gaen ende dat landt in nemen, daer ouer ghi uwe hant hieft hen te leueren.
Maer onse vaders dede{n} houeerdelijc, en{de} werd{en} hertneckich, dat si uwe gebode{n} n{iet} en hoorde{n},
en{de} weygerde{n} hen te hoore{n}, ende en gedachten uwe wonderlichede{n} ooc niet, die ghi aen hen deet, Maer si werde{n} hertneckich, en{de} wierpe{n} een hoop op, dat si hen soude{n} keeren tot haere{n} dienste in haere ongehoorsaemh{eyt}, Maer ghi mijn God vergauet ende wert genadich o{n}tfermhertich verduldich en{de} va{n} groter ontfermherticheit, ende en verlietse niet
En{de} hoe wel si een gegote{n} kalf maecten, spraken, dat is v God, die v wt de{n} lande Egipti geleit heeft, ende deden grote blasphemie,
noch en verliet ghise niet inder woestine{n} na uwer groter ontfermherticheit, en{de} die wolc calomne en weke niet van hen des daechs, hen te leyden op den wech, noch die vier colomne des nachts hen te lichten op de{n} wech dien si trocken.
Ende ghi gaeft hen uwen goede{n} geest, he{n} te onderwisen ende v Ma{n}na en verboot ghi niet van haere{n} monde, en{de} ghaeft hen water doen hen dorstede.
Veertich iaer besorchde ghise inder woestine{n}, dat hen niet en gebrac haer cleedere{n} en verouden niet, en{de} haer voeten en bleynden niet,
Ende gaeft hen conincrijcke{n} ende volcke{n}, ende ghi hebt met geualle gedeyst, en{de} si namen in dat lant Sion des conincs te Hesbon, ende dat lant Og des conincks te Basan,
ende vermenichfuldichde haer kindere{n} als die sterre{n} ae{n}de{n} hemel, ende brochtse int landt dat ghi haere{n} vaderen beloeft hadt, dat si in trecke{n} ende inneme{n} soude{n}
Ende die kindere{n} trocke{n} daer in, ende name{n} dat lant in, En{de} ghy verootmoedichde voor hem die inwoonders des lants, die Cananiten, ende gaeftse in haer hande{n}, ende haer coninge{n} ende tvolc inden lande dat si met hen na haeren wille souden doen.
En{de} si wonne{n} vaste stede{n} ende een vette la{n}t ende besaten huysen vol alderhande goede{n}, wtgehoude{n} putte{n}, wijnberge{n}, olijfgarde{n}, ende boomen daerme{n} af etet, oueruloedelijc, ende ate{n} en{de} werde{n} sat en{de} vet, en{de} leefde{n} in welluste{n} door v grote goetheit,
Maer si hebbe{n} v verwect tot gra{m}scap ende zijn va{n} v gesceyden, ende werpe{n} uwe wet achter hen te rugge, en{de} doode{n} v propheten die he{n} getuychden dat si hen tot v soude{n} keere{n} ende deden groote blasphemie,
daerom ghaeft ghise in dye hant haerder viande{n} diese quelden. Ende inder tijt haerder tribulacie{n} riepe{n} si tot v en{de} ghi verhoordese vanden hemel, ende door uwe grote ontfermherticheit gaeft ghi salichmakers, diese wt haerder viande{n} hant holpen.
Maer als si tot ruste quame{n} zijnse weder om gekeert om quaet te doen voor v, so verliet ghise in haerder viande{n} handt, dat si tot eygendom besate{n}. So bekeerden si hen dan ende riepen tot v, en{de} ghi verhoordese vande{n} hemel ende verlostese na uwer groter ontfermherticheit menichwerf,
ende liet he{n} getuyghen dat si bekeere{n} soude{n} tot uwer wet, maer si hebbe{n} houaerdelic gedaen, ende en hoorde{n} uwe gebode{n} niet, ende sondichde{n} aen v ordeelen, Die welcke ist datse een me{n}sche doet, daer inne sal leuen, ende si keerde{n} haer scoudere{n} wech en{de} werde{n} hertneckich, ende en hoorde{n} niet,
en{de} ghi vertrecte vele iaere{n} ouer hen, en{de} liet hen getuyge{n} door uwe{n} geest inde hande{n} van uwen propheten, maersi en hoordender niet na, daerom hebt ghise gegeuen in die hande{n} des volcs der versceyde{n} aerde{n}.
Maer na uwer groter ontfermherticheit en hebt ghi niet geheelic haer laten vernielen, noch verlaten, Want ghi zijt een ghenadich ende ontfermhertich God.
Nv onse God, ghi grote God, machtich, en{de} veruaerlic, ghi die dat verbont houdt en{de} die ontfermherticheyt en keert van uwen aensicht niet allen den arbeyt die ons beuonden heeft en{de} onse coninge{n}, prince{n}, priestere{n}, propheten, vaders, en{de} v geheele volck, vander tijt der coninge{n} tot Assur aen, tot op desen dach,
ghi zijt gerechtich in al dat ons ouercomen is Want ghi hebt recht gedaen Maer wi zijn ongodlic geweest,
en{de} onse coninge{n}, prince{n}, priestere{n}, en{de} vaders en hebbe{n} niet gedae{n} naer uwe wet, ende gheen acht ghehadt op uwe gheboden ende getuyghenissen, die ghi hen hebt laten vermane{n} met getuygen,
en{de} si en hebben v niet gedient in haeren conincrijcke, en{de} in uwen groote{n} goeden die ghi hen ghaeft, en{de} inden breede{n}, ende vetten lande, dat ghi hen ouergheleuert hadt in haeren aensiene, en{de} en hebben hen niet bekeert van haeren quaden nersticheyden in onduechdeliken wercken.
Siet, wi zijn huyde{n} ten dage seluer knechten, en{de} daerde die ghi onsen vaderen gegeuen hebt, te etene haer broot ende goeden siet, daer zijn wi selue knechten inne,
En{de} die vruchten des lants worden vermeerdert de{n} coningen, die ghi ouer ons gheset hebt, om onser sonden wille, ende si hebben ghebot ouer onse lichamen, en{de} vee naer haeren wille, ende wi zijn in grooter noot,
ende in allen desen maken wi een vast verbont ende scriuent, ende latent onsen princen, priesteren ende Leuiten beseghelen.
DIe besegheleers waren Nehemias, Athersatha, die sone Hachalia, en{de} Zedechias,
Saraias, Azarias Ieremias,
Phashur, Amarias, Malchias,
Hattus, Sebania, Malluch,
Harim, Meremoth, Obadia,
Daniel, Ginthun, Baruch,
Mosollam Abia, Meiamin,
Maasga, Bilgi, ende Semaia, dat waren die priesters.
Die Leuiten waren Iosue die sone Asarie Bennui onder den kindere{n} Henadad, Kadmiel,
ende haer broeders, Sechania, Hodia Klita, Palaia, Hanan,
Micha, Rehob, Hasabia,
Sachur, Serebia, Sebania,
Hodia, Bani ende Bennui.
Die hoofden int volck waren, Phareos Pahath, Moab, Elam, Sathu, Bani,
Buni, Asgad, Bebai,
Adonia, Biguai, Adni,
Ater, Ezechias, Azur,
Hodia, Hasum. Besai,
Hariph, Anathoth, Neubai,
Magpias, Mesulla{m}, Hesir,
Mesesabeel, Zadok, Iaddua,
phalatia, Hanan, anaia,
Hosea, Hanania, Hasub,
Holohes, Pilha, Sobek,
Rehu{m}, Hasabna, Maaseia,
Ahia, Hanan, Anan,
Malluch, Harim, en{de} Baena,
Ende dat ander volck, priesters, Leuite{n}, poortwachters, Sanghers, Nethinneen, ende alle die hen vanden volck des landts ghescheyden hadden, totter wet Gods, met haren wiuen, sonen, ende dochteren,
alle diet verstaen consten, ende haer machtige nament aen voor haer broeders. Ende si quamen, dat si souden sweren, en{de} hen met eede verbinden te wandelen inder wet Goods, die door Moysen den knechte Gods hande{n} gegeuen is, dat si houde{n} ende doen wilden naer alle geboden, rechten, en{de} zede{n} des HEEREN ons Gods,
en{de} dat wi den volcke{n} des landts onse dochtere{n} niet en wilden gheuen, noch haer dochteren onsen sonen nemen,
Oock als die volcken des lants op Sabbaths daghen brengen, ware ende alderhande voetsele te vercoopen, dat wijt niet nemen van hen en wilden opten Sabboth, ende heylighe daghen, Ende dat wi ten seuenste iare, alderhande bezwaringhe vry laten wilden,
Ende legghen een gebodt, op ons, dat wi iaerlics, een derdendeel eens Sikels souden gheuen totten dienste des huys ons Gods, te wetene,
totten toonbroot, tot dagelicsche spijsoffer, tot dagelixsche brantoffer, des Sabboths, der nieuwer maende{n} en{de} feestdage{n}, en{de} tot de{n} geheylichde{n} en{de} tot sondoffer, daer Israel mede versoent worde, en{de} tot allen besinge inde{n} huise Gods
Ende wi werpen dat lot onder den priesteren, Leuiten, en{de} den volcken, om den offere des houts, datmen totten huyse ons Gods brenge{n} soude iaerlix naer den huysen onser vaderen, op gesette tijden te brande{n} opten outaer des HEEREN ons Gods, soot in die wet Moysi geschreuen staet,
Ende iaerlix te brenghen deerste vruchten ons lants ende deerstelinghen alre vruchten van alle boomen, totten huyse des HEEREN,
Ende die eerstelinghen onser sonen, ende ons vees, soo dat in die wet Moysi geschreuen staet, ende die eerstelinghen onser rundere{n} ende onser schape{n}, dat wi dat al tottten huyse ons Gods brenghen souden, den priesteren die inden huyse ons Gods dienen,
Ooc sullen wi brenghen die eerstelinghen onser vijuers, en{de} onser heffe, en{de} die vruchte{n} alder hander boome{n}, most, en{de} olie, den priesteren in de kiste{n} aende{n} huise ons Gods. En{de} die tie{n}den ons lants, den Leuite{n}, dat die Leuite{n} die tiende{n} hebbe{n} in allen stede{n} ons ackerwercs.
Ende die priester die sone Aaron sal met den Leuiten oock aen die tiende der Leuiten hebben, also dat die Leuiten die tiende haerder tiende{n} opbrenge{n} totte{n} huyse ons Gods in die offerkiste, int huys des schats,
Want die kinderen van Israel en{de} die kinderen Leui sullen die heffe des graens, mosts, en{de} olijs in die kiste opbrengen, aldaer zijn die vaten des heylichdoms, En{de} die priesters die daer dienen, ende die portiers, en{de} sanghers, dat wi dat huys Gods niet en verlaten.
ENde die ouerste des volcs woonden te Ierusalem, Maer dander volck wierp dat lodt daeromme, dat onder thienen, een deel te Ierusalem in die heylighe stede soude trecken te woonen, ende negen deelen in die steden,
Ende dat volc ghebenedide, alle die mannen die vrywillich waren te Ierusalem te woonen.
Dit zijn die hoofden des lantscaps, die te Ierusalem woonden, En{de} inden steden Iuda, en{de} en yegelic heeft gewoont in zijn besittinge in haeren stede{n} van Israel die priesters, Leuiten, Nethinnee{n}, ende die kindere{n} der knechte{n} Salomonis,
En{de} tot Ierusalem woonden sommighe der kinderen Iuda, en{de} Ben iamin. Vanden kinderen Iuda, Athaias die sone Vsia des soons Sacharie, des soo{n}s Amarie, des soons Sephatie, des soo{n}s Mahalaleel, wt den kinderen Pharez,
ende Maasia die sone Baruch, des soons Cholhoze des soons Hazaia, des soons Adaia, des soons Ioiarib, des soons Sacharia, des soons Solonite,
Al die kinderen Phares die te Ierusaiem woonden, ware{n} vierhondert ende acht ende tsestich vrome mannen.
Dit zijn die kinderen Ben iamin, Sallu die sone Mosolla{m}, des soons Ioed, des soo{n}s Phadaia, des soons Kolaie, des soons Maasia, des soons Ithiel, des soons Esaia,
En{de} na hem, Gabai, Sallai, neghen hondert en{de} xxviij.
Ende Iohel die sone Sichri, die was prouoost, ende Iudas die sone Senua, was ouer dat tweede deel der stadt.
Vanden Priesteren woonden Iedaia die sone Ioiarib, Iachin,
Saraia, die sone Helchie, des soons Mosollam, des soo{n}s Zadok des soons Meraioth, des soons Achitob, was ouerste inden huise Gods,
En{de} zijn broeders die inden tempel wrochten, die waren achthondert en{de} .xxij. Ende Adaia die sone Ieroham, des soons Palalie, des soo{n}s Ahazai des soons Sacharie, des soo{n}s Phesur, des soons Melchie,
en{de} zijn broedere{n} die ouerste onder den vaderen, ware{n} twee hondert en{de} tweenueertich, Ende Amassai die sone Azareel des soons Ahasai, des soons Mosillemoth, des soons Emmer,
ende zijn broeders zeer machtige luyden, waren hondert ende achtentwintich, Ende haer prouoost, was Sabdiel, die sone der machtighen.
Vanden Leuite{n} Semaias die sone Hasub des soons Asarikam, des soons Asabie, des soons Bonui,
ende Sabtai, ende Iosadab, wt der Leuiten ouersten, aende{n} buyte{n} wercke inden huyse Gods,
Ende Mathania die sone Micha, des soons Sabdi, des soons Asaph, die ouerste was, om Gode te louen en{de} dancbaerheyt te beghinnen totten ghebede En{de} Bacbucia, die tweede onder sinen broederen, Ende Abda die sone Samma, des soons Galal, des soons Idithu{n},
Alle die Leuiten die in die heylighe stadt waren, twee hondert en{de} .lxxxiiij.
Ende die poortwachters Akub ende Thalmon, ende haer broederen die die dueren bewaerden, waren hondert, ende .lxxij.
Maer dat ander deel van Israel Priesteren ende Leuiten, waren in allen de steden van Iuda, elck in zijn erfdeel.
Ende die Nathinneen woonde{n} in Ophel en{de} Siha, en{de} Gaspha behoorden tot den Nathinneen,
Die Bischop die ouer de Leuite{n} te Ierusalem was, Vsi die sone Bani, des soons Hasabie, des soons Mathania, des soons Micha. Wt den kinderen Asaph waren sanghers inden dienst des huys Gods
Want het was des conincs ghebot ouer he{n} dat die sanghers ghetrouwelijck handelen souden, elcken dach in zijn behoorte.
Ende Pathahia die sone Mesesabeel, wt den kinderen Sarah des soons Iuda, die was neffens den coninck, tot allen wercken
naer die woorden des volcs in haren huysen, door alle haer lantschappen en{de} die kinderen van Iuda woonde{n} te Cariatharbe, ende in haeren dochteren, ende te Dibon, en{de} in haeren dochteren, ende te Kabseel, en{de} in haeren dorpen,
en{de} te Iesua, Molada, Bethphalet,
Hazarsual, Bersebea, ende haeren dochteren,
ende te Sicelech, ende Mochona, ende haeren dochteren,
Ende te Enremmon, Zarega, Ieremuth,
Senoah, Odollam, ende haeren dorpe{n}, Te Lachis, ende op haeren velde{n}, Te Aseka, ende in haere{n} dochteren, ende si legherde{n} hen van Bersabea aen, tot aen dat dan Ennon.
Maer die kinderen Ben iamin van Gaba, woonden te Machmas, Hai, Bethel, en{de} haere dochteren,
Ende te Anatoth, Nob Anania
Hazor, Rama, Gethaim,
Hadid, Zeboim, Neballat, Lod,
Ono, en{de} int Timmerdal,
En{de} sommighe Leuiten, die deel in Iuda hadden, woonden onder Ben iamin.
DIt zijn die Priesters ende Leuiten die met Sorobabel de{n} sone Salathiel, en{de} Iesue optrocken, Saraias, Ieremias, Esdras,
Amarias, Melluch, Hattus,
Sechanias, Rheum, Meremuth,
Addo, Genthoi, Abias,
Miamin, Maadias, Belga,
Semaias, Ioiarib, Iadaias, Sallu, Amok, Elchias,
en{de} Iadaia, Dit waren die ouerste onder die priesteren, ende haeren broederen, inden tiden Iesue,
Maer die Leuiten ware{n} dese, Iesua, Bennui, Kadmiel, Sarebias, Iudas, en{de} Mathanias, ouer den da{n}c dienst si en{de} haer broeders
Bacbucia, en{de} Vnni haer broeders, waren in haeren dienst.
Iesua bracht voort Ioiakim, Ioiakim brachte voort Eliasib, Eliasib wan Ioiada,
Ioiada bracht voort Ionathan, Ionathan wan Iaddua,
En{de} inden tijt Ioiakim, waren dese priestere{n} ouerste der huysgesinne{n}, te weten va{n} Saraia was Meraie, va{n} Ieremie was Hanaias,
va{n} Esdra was Mosollam, va{n} Amaria, Iohanna{n},
Van Mulluch was Ionatha{n}, Va{n} Sabania, was Ioseph,
Va{n} Harim was Adna, Van Merari was Helkai,
Van Adie was Sacharias, Va{n} Ginton was Mosollam,
Van Abie was Sichri, Van Meiamin, Moadia, die was Piltai,
Van Bilga was Sammua, Va{n} Semaia was Ionatha{n}
Van Ioriarib was Mathanai, Van Iadia was Vsi,
Van Sallai was Iallai Van Amok was Eber,
Van Helchie was Hasabia Van Iedaia was Nathaneel.
Ende inden tijden Eliasib, Ioiada, Iohanan ende Iaddue, werden die ouersten der huysgesinnen onder die Leuiten en{de} die priesteren beschreuen, onder den conincrijcke Darij van Persen,
Die kindere{n} Leui die ouerste der gesinnen, werde{n} beschreue{n} in die Cronike, totter tijt Ionatha{n} des soons Eliasib toe,
Ende dit waren die ouerste onder die Leuiten, Hasabias, Serebias, en{de} Iesua die sone Kadmiel, ende haer broederen neffens hen bi haer behoorte, te louen ende te dancken, alsoot Dauid die man Gods gheboden had, Deene hoede neffens die ander.
Mathania, Bakbukia, Obadia, Mosolla{m}, Talmo{n}, en{de} Akub ware{n} portiers aen de hoede, aen den dorpel in die poorte{n},
Dese ware{n} inde{n} tide{n} Ioiakim des soo{n}s Iosue, des soo{n}s Iozad, en{de} ten tiden Nehemie des hertoochs en{de} des priesters Esdras des scriftgeleerden
Ende inder widinghen der mueren tot Ierusalem, sochtmen die Leuiten wt allen haere{n} plaetsen, datmense, te Ierusalem soude brenghen, om in blijschappen wijdinghe te houden, met dancken, met singhen, cymbalen, psalteren, en{de} harpen,
En{de} die kinderen der sanghers zijn vergadert, en{de} vande{n} omligghenden landen om Ierusalem, ende vanden houen Nethophati,
ende vanden huysen Galgal, en{de} vanden ackeren te Gibea en{de} Asmaueth, Want die sanghers hadden hen houen ende lanthuysen getimmert rontsom Ierusalem,
Ende die priesters ende die Leuiten reynichden hen, en{de} si reynichden dat volck, die poorten en{de} die mueren.
En{de} ic dede die vorste{n} va{n} Iuda boue{n} op de mueren climmen, en{de} ick stelde twee groote danc kooren, die ghingen henen ter rechter siden bouen op die mueren ter mestpoorten waert,
en{de} hen ginc na Hosaias, die helft der vorste{n} va{n} Iuda,
ende Asarias, Esdras, Mosollam, Iudas, Ben iamin, Semaias, ende Ieremias,
en{de} sommighe der priesters kinderen met trompetten, te weten, Sacharias, die sone Ionathan, des soons Semaia des soons Mathania, des soons Michaia, des soons Sechur, des soons Asaph,
zijne broeders Semaia, Asareel, Malali, Galalai, Maai, Nathaneel, ende Iuda, Hanani, metten Musijck spelen Dauids des mans Gods. En{de} Esdras die sriftgeleerde voor he{n} ter fonteynpoorten waerts,
ende ghinghen neffen hem op die trappen tot der stadt Dauid die mueren op, totten huise Dauids toe tot aen die waterpoorte teghent oosten.
Den anderen danc koor, ghinck teghen hen ouer, ende ick na hen, Ende die helft des volcs aen die mueren, op die ouens poorte, tot aen die breede mueren,
en{de} tot op die poorte Ephraim, ende tot die oude poorte, en{de} tot die vischporte, ende totten torren Hananeel, ende totte{n} torre{n} Hemath, totaen die schaepspoorte, ende bleuen in die kerckerpoorte,
ende die twee danc kooren stonden alsoo inden huyse Gods, ende ick, en{de} die helft der wethouders met mi,
ende die priesters, te weten El Iakim, Maesias, Min, Iamin, Michaia, Elioenai, Sacharias, Hananias, met trompetten,
en{de} Maesias, Semaias, Eleazar, Vsi, Iohanan, Melchia, Elam, ende Ezer. Ende die sanghers songhen luyde, ende Iesrahias was die prouoost,
En{de} inde{n} seluen daghe, werden groote offerhande{n} geoffert en{de} si waren vrolijck, Want God hadde hen een groote blijschap ghemaect, also dat hen beyde wiue{n} en{de} kinderen verblide{n}, En{de} men hoorde die blijschap van Ierusalem verre.
En{de} si wt telden in dien daghe mannen op die kisten des schats, tot den vochtigen offerhande{n}, ende totten eersten vruchten ende tienden, op dat die ouerste vander stadt souden in brenghen in schoonhede, die da{n}cbaerheden die priesteren, ende die Leuiten Want Iuda hadde een blijschappe, aen die Priesteren ende die Leuiten, dat si stonden
ende bewaerde{n} die bewaringe haers Gods ende die bewaringhe der reyninghen, Ende die sanghers ende poortwachters stonden naer den ghebode Dauids, ende zijns soons Salomons,
Want inden tijden Dauids en{de} Asaphs so werden die ouerste sanghers ghesticht, ende lofliedekens, louende ende belidende God.
Ende gheheel Israel ghaf den sanghers en{de} den poortwachters, deelen, inden tijden Sorobabel, ende Nehemia, elcken dach zijn deel, ende si heylichde{n} die Leuiten, Ende die Leuiten heylichden voort die kinderen Aaron.
ENde in dier tijt wert dat boeck Moysi ghelesen voor die ooren des volcs, ende daer in vantmen gescreuen, dat die Ammoniten ende Moabiten nimmermeer in die ghemeynte Gods en souden comen,
om dat si den kinderen van Israel niet te gemoete en quame{n} met broot ende water, ende huerden tegen hen Balaam, dat hise vermaledien soude, Maer onse God, die keerde die vermaledijnghe, in een ghebenedijnghe,
Doe{n} si nv dese wet hoorde{n}, schiede{n} si alle ander volc van Israel.
En{de} boue{n} dese sake was gestelt Eliasib, die een prouoost was der offerkiste des huys ons Gods, en{de} die naeste Tobie,
Hierom heeft hi he{m} daer een groote kiste gemaect, en{de} daer hadden si te voren geset ghiften en{de} wierooc, gereeschap en{de} tienden vande{n} grane, most ende olie, die deelen der Leuiten, Sangers, ende poortiers, daer toe oock die eerste vruchten der priesters.
Maer in allen desen en was ic te Ierusalem niet, Want inde{n} .xxxij. iaer van Artharxerxes des conincs tot Babel, quam ic totte{n} coninc, ende na sommighe daghen badt ick den coninck,
so dat ic te Ierusalem troc, En{de} ic mercte dat quaet was, dat Eliasib aen Tobia gedae{n} hadde, dat hi he{m} een kiste maecte inden portael des huys Gods,
en{de} het dochte mi zeer quaet te wesen, en{de} ick wierp alle die vaten vanden huyse Tobia wt, die kiste,
en{de} hiet datmen die kiste soude reynigen, Ende ic brocht aldaer weder die ghereeschap des huys Gods, den spijsoffer ende wieroock.
Ende ic vernam, dat der Leuiten deelen he{n} niet gegeue{n} en waren, om welcker saken wille, die Leuiten ende sanghers gheuloden waren, elc tot sine{n} acker te arbeyden,
Doen heb ick beclaecht teghen die wethouders, ende sprack, Waerom hebben wi verlaten dat huys Gods? Maer ic vergaderdese, ende stelde elck in zijn plaetse,
Doe{n} brocht geheel Iuda die tienden vanden grane, most, ende olie totte{n} schat,
Ende ic settede ouer die schatten, Selemeia den priester, ende Zadok den scriftgeleerden, ende wt den Leuiten, Phadaiam, ende onder haer handt Hanan, den sone Sachur, des soons Mathanie Want si werden ghetrou gheuonden, ende hen wert beuolen, haere{n} broeders wt te deelen.
Mijn God ghedenct mijns daer aen, en{de} en wisschet niet wt mijn ontfermherticheyt, die ick aen mijns Gods huys, ende aen sine{n} godsdienst gedaen hebbe.
Ter seluer tijt sach ick in Iuda perssen treden opten sabboth, ende schooue{n} in brenghen, Ende ezels gheladen met wijndruyuen, vijghen, ende alderley laste te Ierusalem brenghen, opten Sabboth dach, Ende ic betuychdese op dien dach, in eene{n} geoorlofden dach datsi voetsel vercochten,
Daer woonde{n} oock sommige va{n} Tirien inne, die brochten visch, en{de} alderhande ware, en{de} vercochtense opten Sabboth, de{n} kindere{n} va{n} Iuda en{de} Ierusalem.
Doe{n} berispte ick die ouerste va{n} Iuda, en{de} seyde tot he{n}, Wat is dat quade dinc dat ghi doet, en{de} ontheylicht den Sabboth dach?
En{de} en dede{n} onse vadere{n} also niet en{de} onse God brocht, al dit quaet en{de} plaghen ouer ons, ende ouer dese stadt? ende ghi vermeerdert noch meer die gramschap op Israel, dat ghi den Sabboth breect.
Ende doen die poorten te Ierusalem op ghetrocken waren voor den Sabboth, hiet ick die poorten sluyten, ende beual datmense niet open doen en soude, tot na den Sabboth, en{de} ic stelde sommighe mijnder knape{n} aen die poorten, datmen gheenen last daer in brengen en soude, op Sabboths daghen.
Doe{n} bleuen die kremers ende vercoopers met alderhande ware, ouer nacht daer buyten voor Ierusalem, eens ofte tweeweruen
Doen betuychde ic hen, segghende, Waerom blijfdy ouer nacht, om die muere{n}? Doet ghi dat noch eenmael, soo sal ick die handt aen v slaen, Van dier tijt en quamen si des Sabboths niet meer,
En{de} ic sprac totten Leuiten, dat si hen suyueren soude{n}, en{de} come{n} die poorten wachten, omme den Sabboth dach te heylighen, Mijn God, Gedenct mi dies ooc, ende spaert mi naer uwer grooter ontfermherticheyt.
Ick sach tot dier tijt oock Ioden, die wijfs namen van Azoten, Ammon, ende Moab,
ende haer kinderen spraken half Azoots, ende en consten niet Ioetsch spreke{n}, maer naer die tale elx volx,
en{de} ick bescheldese, en{de} sloech sommighe mannen, ende vloectese, en{de} pluctese ende ick beswoerse bi God dat si haer dochteren niet en souden gheuen haeren sonen, noch haere dochteren nemen haeren sonen, noch henseluen.
En heeft niet Salomo{n} die coninck van Israel, daer aen ghesondighet? ende daer en was nochtans onder vele heydenen gheen coninc, zijns ghelijx niet, en{de} hi was sinen Gode bemint, en{de} God sette hem coninck ouer gheheel Israel, nochtans brochten hem die buytenlantsche wiuen tot sonden,
Sullen wi onghehoorsame menschen, dan sulcke groot quaet doen om van onsen God te ontgaen, met buytenlantsche vrouwen te trouwen.
Ende een wt den kinderen Ioiada des soons Eliasib des hoogen Priesters, hadde ghetrout die dochter Sanaballat des Heronyte, den welcken ick iaechde van mi.
Gedenct teghen hen, mijne God, die dat Priesterschap besmet hebben, ende dat verbont des Priesterschap, ende der Leuiten,
Hierom reynichde icse, van allen buytenlantsce vrouwen, ende stelde die hoede der Priesteren ende der Leuiten, elcken tot sinen dienste,
ende dat hout te offeren, op ghesette tijden, ende die eerste vruchten. Ghedenct mijnder, mijn God ten besten.
ENde Iosias vierde den HERE een hoochtijt van paesschen te Ierusalem, en{de} offerde tpaeschlam, in die veertienste mane der eerster maent,
stellende die priesters bi gebuerte{n} der dage{n}, met priester cleederes ghecleedt, in den Tempel des HEEREN,
ende seyde den Leuiten den gheheylichden knechte{n} Israels, dat si hen de{n} HEERE souden heylighen, in die settinghe der heyligher Arcken des HEEREN int huys dat Salomon Dauids sone die coninck timmerde,
Ghi en sultse niet op uwe schoudere{n} draghen. Ende nv dient uwen HEERE, en{de} draecht sorghe voor zijn volc Israel wt den deele naer uwe dorp, en{de} uwe geslachte{n}
naer die scriftuere Dauids des conincs Israel, en{de} naer die heerlike mildicheyt Salomo{n}s zijns soons alle inden tempel, en{de} naer uwe vaderlike deelen der heerschappien, der ghenen die int aenschouwen der broederen der kinderen van Israel staen,
Offert tpaeschlam, ende bereyt uwen broederen offerhanden, ende doet naer dat ghebot des HEEREN dwelcke Moysi gegheuen is,
Ende Iosias ghaf int volck, dat beuonden is der schapen lammeren, ende bocken, ende gheyten, dertich duysent, ende drie duysent kalueren.
Dese zijn vanden conincliken goeden gegeuen, den volcke nae die belofte ende den Priesteren, totten hoochtijt van paesschen, twee duysent schapen int ghetal, ende hondert caluere{n},
Ende Iechonias en{de} Semeias en{de} Nathanael ghebroeders, en{de} Sabias, en{de} Ochiel, en{de} Ioram, offerden totten hoochtide van paesschen, vijf duysent schapen, en{de} vijf hondert kalueren,
Ende als dese dinghen heerlijcken gheschieden, soo stonde{n} die priesters en{de} Leuiten, ongheheeft broot hebbende bi gheslachten,
Ende naer die deelen der prinschap der vaders int aenschouwen des volx offerde{n} si de{n} HEERE naer tghene dat in Moyses boeck gheschreuen is,
en{de} si brieden tpaeslam met viere, alsoot behoorde, en{de} si coocten die offerhanden in kopere{n} potten ende in andere potten met goetwillicheyt,
en{de} brochtense, allen den ghenen die wt den volck waren, ende daer na bereyden si voor henseluen, ende den priesters,
Wa{n}t die priesters offerden rueck, tot dat die vre gheeyndet was, Ende die Leuiten bereyden hen ende haeren broederen den kinderen Aarons
Ende die heylighe sanghers die kinderen Asaph waren staende bi behoorte{n} naer Dauids ghebot. Ende Asaph ende Zacharias en{de} Ieddinus die naest den coninc was,
ende die duerwachters bi elcke duere, alsoo dat een yeghelijck die sine niet ouer en tradt, want haer broeders bereydent hen,
Ende alle die dinghen die tot des HEEREN offerhande behoorden zijn voleynt.
In dien daghe hielden si dat hoochtijt van paeschen, ende offerde{n} offerhanden ouer des HEEREN spijsoffer, naer tgebot des conincs Iosie,
En{de} die kindere{n} va{n} Israel die in dien tijde gheuonden zijn, hielden thoochtijt van paeschen, ende den hoochtijdeliken dach der ongeheefder brooden seuen dagen,
Ende daer en is alsulcken paesdach niet geuonden in Israel, van des propheten Samuels tijden aen,
en{de} alle die coningen van Israel en hielde{n} alsulcken scoonen feeste van paescen niet, als Iosias hielt ende die priesters ende die Leuite{n}, ende die Ioden, en{de} alle Israel, die in die wooninghe te Ierusalem geuonden zijn,
Int achtienste iaer, als Iosias regneerde, is dat paeschen gehouden,
Ende die wercken Iosie zijn wel voortgegaen int aenschouwen zijns HEEREN in een volle ontsiende herte
ende die bi hem geschreuen zijn in voorleden tijden, van hen die gesondicht hebbe{n}, die ongheestelijck hebben geweest, teghen den HEERE, bouen alle volck, ende die die woorde{n} des HEEREN ouer Israel niet ghesocht en hebben,
Ende na alle dese daet Iosie, so ghinck Pharao die coninck van Egypten op, comende in Charchamis vanden weghe Euphraten, ende Iosias ghinck wt he{m} te ghemoete,
En{de} die coninck van Egypten sandt tot Iosiam, segghende, Wat heb ick met v te doen, coninc van Iuda?
Ick en ben vanden HEERE niet ghesonden, dat ick tegen v vechten soude, wa{n}t mijn oorloge is ouer Euphraten, Gaet haestende neder.
Ende Iosias en is niet weder ghekeert opten waghen, maer hi pijnde hem beuechtende te verwinne{n}, niet aenmerckende des propheten woort wt de{n} mont des HEREN
maer hi stelde den strijt tot hem in dat velt Magedo, Ende die princen quamen af tot den coninck Iosiam,
Ende die coninc seyde sinen knapen, Doet mi wech vanden strijt want ic ben alte cranc, En{de} zijn knape{n} deden hem ter stont wech vander bataelgien,
ende hi clam op sinen tweesten waghen, ende als hi te Ierusalem quam, soo sterf hi, en{de} hi wert in zijn vaderlick graf begraue{n},
En{de} si beweenden Iosiam, in alle dat ioetsche lant, ende die ouerste met haere{n} huysfrouwen beclaechde{n} hem tot op desen dach, En{de} tis ghegheuen, dattet soude gheschieden altoos in al tgeslachte van Israel,
Maer dese dinghen zijn voorgheschreuen in dat boeck der hestorien der coninghen van Iuda, en{de} alle dat bedrijf Iosie, en{de} zijn heerlicheyt, en{de} zijn verstant in des HEEREN wet, ende die welcke van gesciet zijn, ende die niet en zijn gheschren int boeck der coninghen van Israel ende van Iuda.
Ende die wt den volck waren, name{n} tot hen Ieconiam, de{n} sone Iosie, ende stelden hem coninck voor Iosia sinen vader, als hi driendertich iaer out was,
En{de} hi regneerde drie maende{n} ouer Israel, En{de} die coninc van Egipten dede hem wech, dat hi in Ierusalem niet regnere{n} en soude,
en{de} hi schatte dat volck, op hondert ponden siluers, en{de} een pont gouts,
Ende die coninc van Egipten maecte sinen broeder coninc van Iuda ende Ierusalem,
ende hi bandt die wethouders Ioachim ende Zaracelem sinen broeder, ende hi ghreepse ende leydese weder in Egypten,
Ioachim was vijf en{de} twintich iaren out, doe{n} hi begonst te regnere{n} int ioetsche lant en{de} Ierusalem, ende hi dede quaet int aenschouwen des HEEREN.
Na desen ghinck Nabuchodonosor op, ende bandt hem met eene{n} metalen bant, en{de} brocht hem tot Babilonien.
En{de} Nabuchodonosor nam die heylige vaten des HEREN ende hi namse ende hi heylichdese in sinen tempel in Babilonien.
Van zijn onreynicheyt en{de} ongheestelicheyt is geschreuen int boeck der tijden der coningen,
En{de} Ioachim zijn sone regneerde voor hem, Ende als hi coninck ghestelt was, was hi .xviij. iaer out
Hi regeerde .iij. maenden, en{de} .x. dagen in Ierusalem, en{de} hi dede quaet in des HEREN aenscouwen,
en{de} na een iaer sandt Nabuchodonosor, en{de} voerde hem ouer in Babilonie{n} te gader metten heyligen vaten des HEEREN,
En{de} hi stelde Sedechiam coninc des Ioedtschen lants ende Ierusalem, als hi .xxi iaer out was, Ende hi regneerde elf iaer,
En{de} hi dede quaet int aenscouwe{n} des HEEREN, ende hi en ontsach hem niet vanden woorden die van Ieremia den propheet geseyt zijn, wte{n} mo{n}de des HEREN,
En{de} ten eede gedwo{n}ge{n} vande{n} coninc nabuchodonosor meyneedelic swere{n}de, is hi wech gegae{n} en{de} sinen neck ende zijn hert verhert zijnde trat hi ouer die wetlichede{n} des HEEREN Gods Israels,
En{de} die leytsluyde{n} des volcs deden veel dinghen onrechtuaerdelijck, en{de} dede{n} ongodlijck, boue{n} alle die onreynicheyt der heydenen, en{de} besmettede{n} des HEREN tempel die heylich was in Ierusalem.
En{de} die God haerder vaderen sant door sinen Engel, om die weder te roepen, en{de} om welcke hijse spare{n} soude, en{de} zijn tabernacule
Maer si schimpteden op zijn Engelen, en{de} in den daghe, in welcke die HERE ghesproken heeft, waren si bespottende zijn Propheten.
Die welcke tot gramschapen toe verwect is ouer zijn volck, om haer ongodlicheyt. En{de} hi gheboot der Chaldee{n} Coningen op te gaen,
Dese dooden haer ionghen met den swaerde, inden omghanck haers heylighen tempels, en{de} si en spaerden de{n} ionghen en{de} den oude{n} niet, noch der maghet, noch de{n} ionghelinck,
maer si zijn al geleuert in haer handen, en{de} alle die heylighe vaten des HEREN, en{de} die coninclijcke tresoren nemende voerden sijse in Babylonien,
en{de} staken des HEEREN huys aen, en{de} bedorue{n} die mueren va{n} Ierusalem, en{de} si staken haer torrens met vyere,
en{de} si verdede{n} alle haer eerlicheden, en{de} dedense te nyet, en{de} die ouer waren bleuen vanden swaerde, leydense in Babylonien,
En{de} het ware{n} zijn knechten, so langhe dat die van Persen regneerde, in die veruulinghe des woorts des HEREN inden mo{n}t Ieremie,
so langhe als dat lant sine vyerdaghe{n} goedertierlijck hielt in alder tijt haerder verwoestheyt, so hielt hi den vyerdach in die tsame{n} voeginghe der .lxxvij. iare{n}
ALs Cyrus Coninck va{n} Persen regneerde in die volbrenghinghe des HEEREN woorts inden mont Ieremie,
so verwecte die HEERE de{n} gheest Cyri der Persen Coninck, en{de} hi vercondichde in alle zijn rijck tsamen door gheschrifte,
seggende. Dit seyt Cyrus der Persen Coninck, Die HEERE Israels die hooghe HEERE heeft mi Coninck va{n} aertrijck gestelt,
en{de} hi heeft mi te kennen ghegheuen, hem een huys te timmere{n} in Ierusalem, welck int Ioetsche lant is,
so wie wt uwe gheslachte is, zijn HERE ga op met he{m} in Ierusalem,
Hierom so veel alser bi die plaetse woonen, helpen he{m} in die selue plaetse, in zijn gout ende in siluer,
in gheuinghe met paerden en{de} beesten, en{de} met den anderen, welcke nader beloften worden bigheset tot dat huys des HEEREN, dat te Ierusalem is,
En{de} die ouerste der gheslachten, der dorpen, en{de} des Ioetsche{n} lants, wten gheslachte BenIamin, en{de} die Priesteren en{de} Leuite{n} die die HERE verwect hadde op te gaen, en{de} te timmeren thuys des HEREN dat in Ierusalem is, En{de} die rontsom he{n} waren,
stonden en{de} hielpen in al haer gout ende siluer, en{de} vee, en{de} veel beloften, vele warender der welcker sin verwect was.
En{de} die Coninck Cyrus brocht voort die heylighe vate{n} des HEREN, die Nabuchodonosor die Coninck tot Babylonien ouer gheuoert hadde wt Ierusalem, en{de} hi heylichdese sine{n} afgode,
en{de} Cyrus Coninck va{n} Persen die voortbrenghende, leuerdese Metridato die ouer zijn schatten was,
En{de} door desen zijnse gheleuert Salmanasaro de{n} stadthouder des Ioetschen lants,
En{de} dit is deser ghetal twee .m. en{de} .cccc. silueren vaten totten vochtighe{n} offer .xxx. silueren coppen .xxx. gulden schalen, oock duysent ende .cccc. silueren schalen, en{de} duysent ander vate{n},
Alle die vaten gulden en{de} silueren zijn vijf duysent, acht hondert ende .lx.
En{de} si zijn ouerghetelt Salmanascaro te same{n} metten dien die wt der Babylonischer gheuanghenisse waren ghecomen tot Ierusalem.
Maer in Artharxerxis des Conincs va{n} Persen tijde{n}, screuen he{m} van desen die in Iudeen en{de} te Ierusalem woonden, Belemus en{de} Mitridatus, en{de} Sabellius, en{de} Rathym{us}, Balthemus, en{de} Samelius scrijuer, en{de} dander die te Samarien woonden, en{de} in ander plaetsen, desen nauolghenden brief de{n} Coninck Artharxerxi,
Heere v knapen Rathymus vanden nyeuwen gheuallende saken, en{de} Sabellius scrijuer, en{de} dander ws hoefs rechters in Celosyria, en{de} Phenice,
En{de} nv si den heere de{n} Coninck kenlijck dat die Iode{n} die va{n} v opghinghen tot ons comende te Ierusale{m} die afuallighe en{de} alderquaetste stadt si timmere{n} haer ouens, en{de} si stellen die mueren op, en{de} maken weder de{n} tempel,
Ist dat dese stadt en{de} die muere{n} voleynt worden, so en sullen si niet allee{n} niet gedoogen tribuyt te betalene, maer si sullen de{n} Coningen ooc wederstaen,
En{de} wa{n}t dit bi den tempel ghedaen wort, so dochten wi dat recht gheacht te worden, dat selue niet te verachten,
maer de{n} here de{n} Coninck dat te kennen te geuen op dat, ist dat de{n} Coninck goet sal duncken, men in haerder vaderen boecken soecke,
en{de} ghi sult in die vermaningen va{n} desen geschriften vinden, en{de} ghi sult weten dat die stadt wederspannich en{de} afuallich heeft gheweest, en{de} die Coninghen en{de} die stede{n} beuechtende,
en{de} die Iode{n} afuallich, en{de} oorloghe{n} in haer te oeffene{n} vander eewicheyt, om welcker sake wille dese stadt woest is verlaten.
Hierom Heer Coninck doen wi v condt, dat, ist dat dese stadt ghetimmert wort, en{de} dat haer mueren opgherecht worden, so en sult ghi gheenen afghanck hebben tot Celosyriam, ende Phenicien,
Doen schreef die Coninck, Rathymo die die nyeuwe tijdinghe schreef, en{de} Balthemo, en{de} Sabellio den schrijuer, ende den anderen ghestelden, en{de} inwoonenden in Syrien, en{de} Phenicien, tghene dat hier na staet,
Ick heb den brief ghelesen, die ghi mi ghesonden hebt, Aldus heb ick beuolen te ondersoecken, en{de} daer is gheuonde{n} dat dese stadt vander eewicheyt den Coninghen wederstaen heeft,
ende die menschen afuallich, en{de} oorloghen daer in makende, en{de} dat daer ware{n} die alder stercste Coninghen in Ierusalem, heerschappende en{de} tribuyt eysschende van Celosyria en{de} Phenicien,
Aldus heb ick nv gheboden desen menschen te verbieden die stadt te timmeren, en{de} oock te verbieden dat niet voort meer yet ghemaect en worde,
maer dat si oock niet in velen voort en gaen, waer wt quaetheden comen moghen, also dat den Coninghen moeylicheyt in worde ghebrocht.
Doen vercondicht zijnde tghene dat vanden Coninck Artharxerxe gheschreue{n} was, Rathymus en{de} Sabellius scriuer, en{de} die met desen ghestelt ware{n}, he{n} daer bi voeghende quame{n} haestelijck te Ierusalem, met vergaderinghe va{n} paerden, en{de} met een schare en{de} hoope,
en{de} si beghonsten die timmerende te verbiede{n}, En{de} si ware{n} ledich vander timmeringhe des tempels in Ierusalem totten .ij. iare des rijcs Darij des Conincs va{n} Persen
DIe Coninck Darius maecte een groot auontmael alle sine{n} dienstboden en{de} allen den wethouders va{n} Meden en{de} Persen,
en{de} allen dien betaemde scharlake{n} te dragen en{de} schouttede{n}, en{de} raetsheeren, en{de} amptmannen onder hem, va{n} Indien tot Moore{n} lant toe .c. en{de} .xxvij. lantschapen,
En{de} als si gheten en{de} ghedroncken hadden, en{de} versaet waren, en{de} weder keerde{n}, doe{n} ghinck Darius die coninck op in zijn slaepcamer, en{de} hi sliep en{de} ontwaecte.
Doen seyde{n} die drie ionghen, des lichae{m}s bewaerdes, die des Conincs lichaem bewaerde{n}, deene totte{n} anderen,
Laet eenen yeghelijcken va{n} ons een reden segghen die te boue{n} gaet, en{de} so wiens redene wijser dan des andere{n} blijct, die{n} sal die Coninck Darius groote ghifte{n} geuen,
met scharlake{n} bedect te worden, en{de} wt goude te drincken, ende op gout te slapen, en{de} eene{n} waghe{n} met eene{n} gulden thoom, en{de} een zyden bonette, en{de} eenen halsbant aende{n} hals,
en{de} hi sal in die tweeste plaetse va{n} Dario sitte{n}, om zijnre wijsheyt wille, en{de} hi sal Darius maech gheheeten worde{n}
Doen schreef elck zijn woort, en{de} seghelden dat toe, en{de} leyde{n} dat onder des Conincs Darij oorcussen,
en{de} seyden, Als die Coninck op staet, so sullen wi he{m} onse ghescrifte geuen, en{de} dwelcke die Coninck wt drien oordeelt, ende die wethouders van Persen, dat sine woort dat wijste is, dien sal die verwinninghe ghegeuen worde{n}, ghelijck ghescreuen is,
Die eene schreef, Den wijn is sterck.
Die andere screef, Die Coninck is stercker.
Die derde schreef, Die vrouwen zijn stercker, maer ouer alle dinghen verwint die waerheyt.
En{de} als die Coninck opghestaen was, so name{n} si haer ghescriften, en{de} gauense hem, en{de} hi lasse,
En{de} hi sant, en{de} dede roepen alle die wethouders van Persen, en{de} va{n} Meden, en{de} die scharlake{n} draghen, en{de} schouteten, en{de} amptmannen,
ende si saten inden raedt, en{de} die gheschriften zijn voor hen ghelesen,
En{de} hi seyde, Roept die ionghelinghe{n}, en{de} si selue sullen haere woorden bedieden, Ende si werden gheroepen, ende si ghinghen in,
En{de} hi seyde dien, Berechtet ons van desen dinghen die gheschreuen zijn. En{de} die eerste beghonste, die va{n} die stercheyt des wijns gheseyt hadde,
ende seyde, O mannen hoe veel vermach de{n} wijn meer dan alle mensche{n} dien drincken, Hi verleyt dat ghedachte,
Item hi maect des Conincs en{de} des weesen ghedachte ydel, Item hi keeret des knechts en{de} des vrijen, des armen, en{de} des rijcken,
en{de} alle ghedachte, in vrijheyt en{de} in vrolicheyt, ende en ghedenct gheene droefheyt ende schult,
en{de} hi maect alle die behertinghen, huesch, eersaem, en{de} en ghedenct niet des Conincs noch meesterschaps en{de} doet alle dinghen by ponden spreken,
En{de} als si dien ghedroncken hebben, so en dencken si, noch na vrientschappe, noch na broederschappe, maer niet langhe daer na, so nemen si die swaerden,
en{de} als si vanden wijn onderghegaen zijn, ende opstaen, so en ghedencken si niet wat si ghedaen hebbe{n},
O mannen en gaet den wijn niet te bouen? Wie denct so te doene? En{de} dat gheseyt hebbende sweech hi.
ENde die andere beghonste te segghen, die vander stercheyt des Conincs gheseyt hadde.
O manne{n} en gaen niet te bouen die menschen, die die aerde en{de} die zee, en{de} alle dat daer inne is behouden,
Maer die Coninck gaet dat al te bouen, ende heeft daer heerschappie ouer, en{de} al wat hi dien seyt, dat doen si,
En{de} ist dat hi die seyndet totten strijtbaren mannen, so gaen si, en{de} vernielen berghen en{de} mueren, en{de} torrens,
Si worden doorsteken, en{de} si kelen andere, en{de} si en gaen des Conincs woort niet voorbi, Want ist dat si verwinnen, so bringhen zijt de{n} Coninck toe, al dat si gherooft hebbe{n},
Desghelijcs oock alle die andere, en{de} hoe vele datter is die niet en strijden noch en vechten, maer dat lant winnen, als si weder mayen, so brenghe{n} si de{n} Coninck tribuyt,
En{de} ist dat hi die een is, alleen seyt, Slaet doot, so slaen si doot, Seyt hi, Vergheeft, so vergheuen si,
Seyt hi slaet, so slaen si, Seyt hi verdrijft, so verdrije{n} si, Seyt hi timmert, so timmeren si,
Seyt hi, hout wte, so houwen si wt, Seyt hi, plantet, so plante{n} si.
En{de} al het volck en{de} crachten zijn hem ghehoorsaem, en{de} daer ouer so sidt hi ter tafelen, en{de} drinct en{de} slaept.
Maer dese bewaren hem rontsom, en{de} si en moghe{n} niet gaen elck, en{de} haer wercken doe{n} maer in een segghe{n}, zijn si hem ghehoorsae{m},
Manne{n} hoe en gaet die Coninc niet te boue{n} die also vermaert wort? En{de} hi sweech.
Die derde die vanden vrouwen hadde gheseyt, en{de} vander waerheyt, dese is Zorobabel, en{de} beghonste te spreke{n}.
Mannen die Coninck en is niet groot, en{de} vele mensche{n}, noch den wijn en gaet niet te bouen, Wie ist dan die die ouerheere is?
En hebbe{n} die vrouwen de{n} Coninck niet ghebaert en{de} alle volck welck heerschapie heeft ouer die zee en{de} aerde,
si zijn wt dien gheboren, en{de} si hebbense opgheuoet, die die wijngaerden plantede{n}, wten welcken den wijn coemt?
En{de} si maken alre menschen cleederen, ende si maken den menschen eere, en{de} die menschen en moghen vande{n} vrouwen niet verscheyde{n} zijn.
Waert dat si gout en{de} siluer en{de} alle schoone dinghen vergadert hadden, en{de} saghen een vrouwe van goeder gheschictheyt, en{de} van goeder ghedaenten,
so verlaten si alle dese dinghen, ende hebben ghemerck op haer, en{de} aenschouwense met openen monde, en{de} si lockense meer tot haer dan gout en{de} siluer, en{de} dan eenich costelijck dinck,
Die mensche verlaet sinen vader die hem opgheuoedet heeft, ende zijn lantschap,
en{de} voeghet hem te samen aen die vrouwe, En{de} metter vrouwe verlaet hi sine ziele, en{de} hi en ghedenct vader noch moeder noch lantschap,
En{de} hier wt moet ghi weten, dat die vrouwen uwe heeren zijn, En ist v niet leet?
En{de} die mensche neemt zijn swaert, en{de} gaet inden wech om diefte te doe{n} ende dootslaghen, en{de} ouer die zee te varen ende die stroomen,
ende hi siet den leeu, ende hi gaet in duysternissen, en{de} als hi diefte ende bedroech en{de} roouen ghedaen heeft, so brengt hijse zijnder beminder,
En{de} weder, die mensche heeft zijn huysvrouwe lieuer dan vader oft moeder,
En{de} vele zijnder dul gheworden, om haere huysvrouwen, en{de} zijn knechten om haer gheworden,
ende daer zijnder vele vergaen, ende zijn den hals afghesteken, ende hebben ghesondicht om der vrouwen wille.
En{de} nv ghelooft mi, die Coninck is groot in zijnder macht, ende alle lantschappen ontsien hem aen te rueren,
Nochtans sach ick Apamen Bartacis des wondermakers dochter des Conincs bislaepster sittende by den Coninck aen zijnder rechter syden,
ende die Croone va{n} sinen hoofde nemende, ende haer seluen opsettende, so sloech si den Conick metter palmen van haerder slincker hant,
En{de} daer bouen sach hijse aen met openen monde, ende ist dat si hem aenlacht, so lacht hi, want ist dat si verbolghen is, so smeect hijse, tot dat hi versoent wort tot ghenaden,
O mannen waeromme en zijn die vrouwe{n} niet sterckere? Die werelt is groot ende den hemele is hooghe, die welcke dit doen.
Ende doen saghen die Coninck, en{de} die ghene die scharlaken draghen op malcanderen. Ende hi beghonste te spreken vander waerheyt,
O mannen en zijn die vrouwen niet sterck? Die aerde is groot, ende den hemele is hooghe, ende den loop der Sonnen is snel, hi keert inden omloop den hemele in zijn plaetse in eenen daghe,
En is hi niet grootdadich die dit alle doet? Ende die waerheyt is groot, ende stercker dan alle,
Alle die aerde aenroept die waerheyt, ende den hemel ghebenedijdese oock, ende alle die wercken worden beroert, ende ontsiense al beuende, Ende met haer en is niet onrechtuaerdich,
Die wijn is onrechtuaerdich, die Coninck is onrechtuaerdich, die vrouwen zijn onrechtuaerdich, Alle der menschen kinderen zijn onrechtuaerdich, en{de} alle haer wercken zijn onrechtuaerdich, en{de} in hen seluen en is gheene waerheyt, En{de} si sullen in haer onrechtuaerdicheyt vergaen,
ende die waerheyt blijft, en{de} heeft die ouerhant, ende si leeft ende vercrijcht va{n} eewicheyt tot eewicheyt,
Noch het en is bi haer niet, die persoonen wt te nemen, noch onderscheyt, maer si doet allen menschen dat rechtuaerdich is, oock den onrechtuaerdighen ende boosen, en{de} si worden alle weldadelijck ghehandelt in haer wercken.
En{de} in haer oordeel en is niet onrechtuaerdich, maer stercheyt, ende dat rijcke, ende macht, ende heerlicheyt alder werelden, Ghebenedijt si God der waerheyt.
Ende hi hielt op te spreken, ende al dat volck riep, en{de} seyde, Groot is die waerheyt, en{de} gaet te boue{n}.
Doen seyde die Coninck, Begheert ist dat ghi yet meer wilt dan die dinghen die gheschreuen zijn, en{de} ick salt v gheuen, na dat ghi wijser gheuonden zijt, dan die naeste, so sult ghi mi naeste sitten, ende ghi sult mijn neue gheheeten worde{n},
Doen seyde hi den Coninck, Sijt uwer beloften ghedachtich, dat ghi belouet hebt Ierusalem te timmeren inden daghe doen ghi dat rijck ontfinghet,
en{de} weder te seyndene alle die vaten die wt Ierusalem ghenomen zijn, welcke Cyrus verscheydede, doen hi Babylonien vernielde, en{de} wildese weder tot daer seynden,
En{de} ghi wildet den tempel timmeren, die die Idumeen aenghesteken hadden, doen Iudea vande{n} Chaldeen vernielt is,
En{de} nv heere dat ist dat ick en eyssche, en{de} dat ick begheere, dat ist, coninclijcke maiesteyt, dat ick van v eyssche, dat ghi die belofte volbrenghet, dien ghi de{n} Coninck des hemels wt uwen monde belouet hebt.
Doen stont die Coninck Darius op en{de} custe hem, en{de} schreef eenen brief tot allen den rentmeesters, en{de} amptmannen, en{de} die ghene die scharlaken droeghen, dat si hem souden leyden, en{de} alle die met hem waren, alle op ghinghen om Ierusalem te timmeren,
En{de} hi schreef brieuen tot allen den amptmannen die in Syrien, en{de} Phenice, en{de} Libano waren, dat si Cederhouten souden trecken va{n} Libano tot in Ierusalem, op dat si de stadt daer mede timmeren mochten,
En{de} hi schreef tot alle den Ioden, die opghinghen va{n} dien rijcke totte{n} Ioetsche{n} lande, om vrijheyt, dat gheene machticheyt, gheen meesterschap, en{de} ghee{n} amptman en soude ouer comen tot haeren dueren,
en{de} alle lantschap dat si vercreghen hadden, hen ontschuldich te sine, en{de} dat die Idumeen der Ioden sloten souden verlate{n} die si inghenomen hadden,
en{de} alle iaer totter timmeringhen des tempels twintich pont gheuen, tot hi ghetimmert ware,
ende ouer die offerhande brantoffer offeren daghelijcx, also zijt ghebot hebben, thien ander ponden offeren alle iaer,
ende door alle die van Babylonien gaen, die stadt te stichten, op dat vrijheyt soude zijn also wel hen als haeren kinderen, en{de} allen den Priesters die voorgaen.
En{de} hi schreef oock die grootheyt en{de} hi dede dat heylighe cleet gheuen, daer si in dienen souden,
En{de} hi schreef den Leuite{n} gheboden te gheuen totten daghe toe, inden welcken dat huys voleyndet sal worden, en{de} Ierusalem opghetimmert,
En{de} allen die die stadt bewarende waren, schreef hi datmen hen deelen en soudyen soude gheuen,
En{de} hi liet alle die vaten, die welcke Cyrus hadde afghescheyden van Babylonien, en{de} alle dat Cyrus seyde, dat gheboot hi te doene ende te seynden tot Ierusalem.
En{de} als die ionghelinck voort was ghegaen, opheffende zijn aensichte in Ierusalem, so ghebenedijde hi den Coninck des hemels,
en{de} seyde, Van v is die verwinninghe, ende van v is die wijsheyt ende claerheyt, Ende ick ben v knecht,
Ghebenedijt zijt ghi die mi wijsheyt hebt ghegheuen, ende ick sal v HEERE belijden, God onser vaderen,
En{de} hi nam die brieuen, ende reysde in Babylonien, Ende hi quam ende bootschapte dat al sinen broeders die in Babylonie{n} waren,
en{de} si ghebenedijden God haerder vaderen, dat hi hen verlatenisse en{de} vercoelinghe heuet ghegeuen,
dat si op soude{n} gaen, en{de} Ierusalem timmeren, ende den tempel daer sinen naem ghenoemt is inden seluen. Ende si verhuechden met musijck spelen ende blijschapen seuen daghen.
NA dese dinghen, zijn die Ouerste der dorpen bi haer huysen ende gheslachten wtghecoren dat si opsouden gaen, ende haer huysvrouwen, ende haer sonen, ende haer dochteren, ende knapen ende maerten ende haer beesten,
Ende Darius die Coninck seynde met hen duysent reysers tot dat sise in Ierusalem gheleyden, met vrede ende musijck spelen, ende met tamboeren, ende fluyten,
ende alle die broeders waren spelende, ende hi dedese opgaen te samen met hen,
Ende dit zijn die namen der mannen, die opgingen in haeren dorpen inden geslachten, ende totten deele haerder heerschappien,
Die priesters, Die sonen Phinees, des soons Aarons, Iesus Iosedechs sone, Ioachim Zorobabels sone des soons Salathiel vanden huyse Dauids, wt den gheslachte phares, vander afcomst van iuda
die gesproken heeft onder Dario coninc van Persen wonderliker redenen, int tweede iaer zijns rijcx, in die eerste maent Nisan,
Maer dese zijnt die opgingen wten Ioedschen lande vander geuangenisse der ouerreysinge, die Nabuchodonosor die coninck van Babilonien oueruoerde in Babilonien, ende zijn wederghekeert in Ierusalem,
Ende hi verliet een deel des ioodtschen volcx, een yeghelijck in zijn stat, die daer quamen, met zorobabel ende met Iesu Neemias, Arreores, Elimeo, Emmanio, Mardocheo, Beelsuro, Mechspatothor, Olioro, Ebonia een van haeren ouersten,
ende het ghetal van haeren volcke wt haeren ouersten, Die sonen Phares twee duysent, ende hondert, ende tween tseuentich
Die sonen Ares drieduysent, hondert, seuen ende tvijftich,
Die sonen phemo, hondert ende twee ende veertich, Inden sonen Iesu ende Ioabes duysent, dryehondert, ende twee,
Die sonen Benin tweeduysent, vierhondert, ende tseuentich, Die sonen Choraba tweehondert ende vijf, Die sonen Banica hondert ende acht ende tsestich,
Die sonen Bedech vierhondert, ende drie, Die sonen Archad vierhondert, ende seuen ende twintich,
Die sonen Cham seuen ende dertich, Dye sonen Zoroar tweeduysent, ende seuen ende tsestich, Die sonen Adinu vierhondert ende eene ende tsestich,
Die sonen Adarectis, hondert ende achte, Die sonen Ciaso ende Zelas hondert ende seuen, Die sonen Azorech, vierhondert, ende neghen ende dertich,
Die sonen Iedarbone hondert, twee ende dertich, Dye sonen Ananie, hondert, ende dertich, De sonen Asoni tneghentich,
Die sonen Marsar vierhondert ende twee ende twintich, Die sonen Zabarus vijf ende tneghentich, Die sonen Sepholemum, hondert ende drientwintich,
Dye sonen Nepopas, vijf ende tvijftich, Die sonen Hechanatus, hondert, ende acht ende tvijftich, Die kinderen Cebethamus, hondert ende twee ende dertich,
Die sonen Crearpatros, die Enocadies ende Modie waren vierhondert, ende drientwintich, Dye wt Gramas ende Gabea, hondert ende een ende twintich,
Die wt besselon ende Ceagghe, vijf en tsestich, Die wt bastro, hondert ende twee ende twintich,
Die wt Bechebodes, vijf ende tvijftich, Die sonen Liptis hondert ende vijf ende tvijftich, Die sonen Labonni, drie hondert ende seuen ende tvijftich,
Die sonen Sichen, driehondert ende tseuentich, Dye sonen Swadon ende Elimolis driehondert ende acht ende tseuentich,
Dye sonen Ericus tweeduysent ende hondert ende vijf ende veertich, Die sonen Anaas driehondert, ende tseuentich. Die priesteren.
Die sonen ieddus, Die sonen Euther, die sonen Eliasib, driehondert, ende tweentseuentich, Die sonen Emerus tweehondert ende twee ende tvijftich,
Die sonen phasuri driehondert seuen ende tvijftich, Die sonen Caree tweehondert seuen ende twintich.
Die leuiten. Die sonen Iesu in Caduhel, ende Banus, ende Cerebias ende Edias vier ende tseuentich. Alle dat getal van dat twaelfste iaer, dertich duysent, ende vierhondert ende tweentsestich,
Die sonen ende dochteren, ende huysurouwen, alle die rekeninghe tveertich duysent, ende tweehondert, ende tweenveertich.
Die kinderen der priesteren die daer inden Tempel songhen, Die kinderen Asaph, hondert, acht ende twintich.
Maer die duerwachters, die sonen Esmenni, dye sonen Azer, die sonen Amon, dye sonen Accubatopa, die sonen Tobi, Alle ghader hondert ende neghen ende dertich.
Die priesters dienende inden tempele, die sonen Sel, die sonen Gaspa, die sonen Thobloch, die sonen Carie, die sonen Sub, die sonen Hellu, die sonen Labana, Die sonen Armacha, die sonen Accub, die sonen Vtha die sonen Cetha, die sonen Aggab, Die sonen Obai, die sonen Anani, die sonen Canna, die sonen Geddu,
die sonen An, die sonen Radin, die sonen Desanon, Die sonen Nechoba, die sonen Caseba, die sonen Gaze, die sonen Ozni, die sonen Sinone, Die sonen Attre, dye sonen Hastem, dye sonen Asiana, Die sonen Manei, die sonen Nasisim, dye sonen Accufa, dye sonen Agista, Dye sonen Asui, Dye sonen Fauon, Die sonen Phasalon,
dye sonen Meedda, dye sonen Fusa, die sonen Careth, Die sonen Barcus, die sonen Saree, die sonen Coesi, Die sonen Nasit, die sonen Agisti, die sonen Pedon,
Salomon zijn sonen, die sonen Asophot die sonen Phazida, die sonen Celi, dye sonen Dedon, die sonen Gaddahel, die sonen Zaphegi,
die sonen Aggia, dye sonen Sacharet, die sonen Sabathen, die sonen Saroneth, die sonen Malisith, die sonen Ame, die sonen Sasus, die sonen Addus, die sonen Suba, de sonen Eura, die sonen Rahotis, de sonen Phasphat, die sonen Malman.
Alle den gheheylichden dienende, ende die kinderen Salomons, vierhondert tweeentachtentich.
Dit zijn die kinderen die op gingen van Chelmelat, ende Thelarsa, haer princen Carmelam ende Careth,
ende si en mochten haer steden niet wtsegghen ende haere gheslachten, hoe si wt Israel zijn, die sonen Dalari, die sonen Tuben, dye sonen Nechodaici,
wt den priesteren, die dat priesterschap bedienden, ende en zijn niet gheuonden, die sonen Obia, die sonen Achisos, die sonen Addin die een huysurouwe nam wt den dochteren Phargeleu,
ende zijn met sinen naem gheheeten. Ende deser ghescreuen afcoemst des gheslachts is gesocht ende en is niet gheuonden, ende haer wert verboden dat priesterschap te bedienen,
Ende Nehemias seyde dien ende Astaras, dat si des heylighen niet deelachtich ghemaect en souden worden, tot datter een gheleerde bisschop opstont, tot betooninghe ende waerheyt,
Maer alle Israel wtghenomen die knechten ende dienstmaerten was, twee ende veertich duysent, ende drie hondert, ende veertich,
Deser knechten ende dienstmaerten waren seuenduysent, driehondert ende .xxxvij. Die sangers ende sangersen tweehondert ende lxv.
Vierhondert ende .xxxv. kemelen. Seuen duysent ende .xxxvi. paerden. Twee hondert duysent ende vijf ende veertich muylen, Vijf duysent ende vijf ende twintich lastbaer ezelen
Ende vanden prouoosten selue bi die dorpen, als si inden tempel Godts quamen die te Ierusalem was, om te vernieuwen ende te verwecken den tempel in zijn plaetse na haer crachte,
Ende inden heylighen tempel der schatten der wercken ghegheuen te wordene .xij. ghewichten gouts ende hondert priesterlike cleederen,
Ende die priesters ende Leuiten ende die vanden volcke wt waren gegaen woonden in Ierusalem int lantschap ende die heylighe sangers ende duerwachters, ende alle Israel in haeren lantscapen,
Maer als die seuenste maent aenstaende was, ende alle die kinderen van Israel elcke in in haer dinghen waren, so quamen si eenmoedelijc te gader inden voorhof, den welcke voor de oostensche duere was,
Ende Iesus Iosedechs sone, ende sine broeders die priesters, ende Zorobabel, Salathiels sone, ende zijn broeders stonden ende bereyden den outaer,
op dat si daer brandtoffere op souden offeren, na dat ghescreuen staet inden boec Moysi des menschen Godts,
Ende si quamen daer te ghader wt anderen natien der aerden, ende alle dye luyden der aerden rechteden een heylighe plaetse op in haer plaetsen, ende si offerden den HEERE offerhanden, ende vroeghe brantoffer,
Ende si hielden dat hoochtijt der looueren tenten ende den hoochtijdelijcken dach, ghelijck dat in die wet gheboden is, ende daghelicx spijsoffer alsoo dat van noode was,
ende na inghesette offeranden, ende offeranden der Sabbathen, ende der nieuwer maenden, ende alle der hoochtijdelijcker ende gheheylichder daghen.
Ende alsoo vele alser den HEERE beloofden, vander nieuwer mane der seuender maent aen, begonsten Gode offeranden te offeren, Ende des HEEREN tempel en was noch niet ghetimmert.
Ende si gauen den steenhouwers, ende timmerluyden ghelt, ende dranck, ende spise met blijschappen,
Ende si ghauen carren den Sydonen ende dien van Tyrien datsi van Libano Cederbalcken souden oueruoeren Ende dat si schepen in die hauen van Ioppe souden maken na dat besluyt, het welcke hen ghescreuen was van Cyro den coninc van Persen.
Ende int tweede iaer comende inden tempel Gods in Ierusalem, in die tweeste maent beghonste Zorobabel, Salathiels sone, ende Iesus Iosedechs sone, ende haer broeders, ende priesters, ende Leuiten, ende alle die vander gheuanghenissen in Ierusalem ghecomen waeren,
Ende si fundeerden Godts tempel in die nieuwe mane der tweeder maent, des tweeden iares als si in dat Ioetsche landt ende Ierusalem waren ghecomen,
Ende si stelden Leuiten van twintich iaren voort ouer des HEEREN wercken, Ende Iesus ende zijn sone, ende broeders, alle de Leuiten stonden hen tsamen verbijndende, ende die volbrenghers der wet, doende die wercken in dat huys des HEEREN,
Ende die priesters stonden hebbende langhe cleederen met trompetten ende die Leuiten, die kinderen Asaph, hebbende cymbaelkens
den HEERE tsamen louende, ende ghebenediende nae Dauid den coninck van Israel.
Ende si songhen den HEERE een liedeken, want zijn soeticheyt ende eere is van eewicheyt tot eewicheyt ouer alle Israel.
Ende alle het volck bliesen met trompetten ende riepen met luyder stemmen, den HEERE tsamen louende, in de verweckinge des huys des HEEREN.
Ende uyt den ouden priesters ende Leuiten ende ouersten quamender na haer dorpen die dat eerste huys hadden ghesien
totter timmeringhe des huys met roepinghe ende grooten ghescreye, ende zeer vele met trompetten ende met grooter blischappen
also dat het volck die trompetten nyet en hoorden, om die kerminghe des volcx, want die schare blies heerlijcken met trompetten also dat verre ghehoort werdt,
Ende die vianden des gheslachts Iude ende Beniamins hoordent ende quamen, om te wetene wat die stemme der trompetten ware,
Ende si bekenden, dat die wt der gheuanghenisse quamen, den HEERE God van Israel eenen tempel timmerden,
Ende si ghinghen tot Sorobabel ende Iesum, ende die ouerste der dorpen, ende seyden hen, Wy sullen te gader met v timmeren,
want wy hebben uwen God oock desghelijckx ghehoort, ende wi sullen gaen te gader vanden daghen Abarazeth des conincx van Syrien die ons tot hier heeft ouergheuoert.
Ende Sorobabel seyde hen ende Iesus ende die ouerste der dorpen van Israel,
het en behoort ons ende v niet dat huys ons gods te timmeren, want wi sullen den HEERE van Israel alleen timmeren, na dat ghene dat ons Cyrus der Persen coninck gheboden heeft.
Maer des landts volcken waernemende deser die in Iudeen zijn ende oplichtende dat werck der timmeringhe, ende laghen ende volck daer toe brenghende, verboden hen te timmeren,
ende si belettent die de oploopen oefenden, op dat die timmeringhe niet voleyndet en soude worden in alle der tijt des leuens Cyri des conincks, Ende si vertrocken die timmeringe twee iaren tot Darius rijcke toe.
MAer int tweede iaer des rijcks Darij, propheteerden Aggeus ende Zacharias, Addoos sone, propheten by Iudeen ende in Ierusalem inden naem des Gods van Israel, ouer hen,
Doen stont Sorobabel: Salathiels soon, ende Iesus Iosedechs sone, ende begonsten te timmeren des HEEREN huys, het welcke in Ierusalem is,
als des HEEREN propheten by hen waren ende hen hielpen, In dien tijden quam tot hen Sisennes die onderconinc van Syrien ende Phenicis ende Satrabuzanes, ende zijn ghesellen
ende seyden tot hen, Wt wiens ghebot timmerde ghi dit huys, ende volmaect dit dack, ende alle die andere dingen? ende wie zijn die timmerluyden die dese dinghen timmeren?
Ende die ouders der ioden hadden gracie vanden HEERE, als die besoeckinghe ghedaen was ouer hen, die wt der gheuanghenissen waren,
ende si en zijn nyet belet te timmeren, tot dat Dario van allen desen te kennen ghegeuen was, ende tot dat die antwoorde ontfaen werdt.
Die copie des briefs die si Dario sonden. Sisennes onderconinck Syrie ende Phenicis, ende Satrabuzanes, ende sine gesellen die ouerste in Syrien, ende Phenice wenschen den coninck Dario salicheyt.
Het si den heere den coninck kenlijck, dat doen wij in dat ioodtsche lantschap quamen, ende wi in Ierusalem ingheghaen waren, vonden wijse timmerende dat groote huys Godes,
ende den tempele van wtgehouwen effene steenen, ende groote ende costelijcke materien in de wanden,
ende dit wercken ghestadelijken te gheschieden, ende helpen ende voorspoet te hebben in haeren handen, ende in alder heerlicheyt alderneerstelijckste volmaect te worden.
Doen vraechden wij den ouders seghhende, Wt wiens toelaten timmert ghij dit huys, ende fundeert ghi dese wercken?
Daer om vraechdent wi hen, op dat wijt v condt souden maken die menschen, ende ouerste, ende wij eyschsten van hen dat gheschrifte der namen vanden ouersten.
Maer si antwoordeden segghende, Wi zijn knechten des HEEREN die hemel ende die aerde ghemaect heeft,
ende dit huys wert vore dese vele iaren vanden grooten ende alder stercksten coninck van Israel ghetimmert, ende werdt voleyndet.
Ende want onse vaders verbitterende waren, ende si sondichden teghen den Godt van Israel, so leuerde hise in die handen Nabuchodonosors des conincx van Babilonien der Chaldeen coninck,
ende dit huys verderuende staecken zijt ane, ende leyden dat volck gheuanghen in Babilonien.
In dat eerste iare als Cyrus die coninck van Persen, van Babilonien regneerde, soo schreef Cyrus die coninck dat huys te timmeren:
ende die heylighe ghuldene ende siluere vaten die Nabuchodonosor wt hadde ghedraghen vanden huyse dat te Ierusalem is: ende hij hadse gheheylicht in sinen tempele: soo brachtse die coninc Cyrus weder voort: vanden tempel: die in Babilonien was: ende zijn gheleuert Sorobabel: ende Salmanasaro den onderconinck,
Ende hen is gheboden: dat si dese vaten souden offeren, ende weder setten inden tempel die te Ierusalem was: ende den tempel Godts te timmeren in zijn plaetse.
Doen leyde Salmanasarus die onder fundamenten des huys des HEEREN het welcke in Ierusalem is, ende wert van dier tijt aen tot nv toe ghetimmert, end en heeft die voleyndinghe niet ontfaen.
Aldus dan ist dat van v o coninck wort geoordeelt: so laet in die coninclike librarien Cyri des conincx doorsoecken, die in Babilonien zijn
ende ist dat gheuonden wort dat die timmeringhe des huys dat in Ierusalem is, begonst is door den raet des conincx Cyri, ende dattet vanden heere onsen coninck gheoordeelt wort, so schriue hi ons daer af,
Doen gheboot die coninck Darius ondersocht te worden in de librarien ende in de stadt Egbathanis, de welcke int lantscap van Meden is, ende daer is een plaetse gheuonden in de welcke dese dingen waren gescreuen
Int eerste iaer als Cyrus regneerde ende Cyrus, die coninck gheboot des HEEREN huys het welcke in Ierusalem is, te timmeren, daer si met viere ghestadelijc roocten,
wiens hoocheyt zijn thien ellen, ende de breede tsestich ellen, viercantich met drye ghehouwen effen steenen, ende met een houten bert, des seluen lantscaps, ende niet eenen nieuwen bert, ende die costen ghegeuen te worden vanden huyse Cyri des conincx
ende die heylighe vaten des huys des HEEREN, also wel die guldene als die siluere: de welcke Nabuchodonosor wt heeft ghedragen, int huys des HEEREN, het welcke in Ierusalem is, op dat si gheset worden daer si gheset waren,
ende hi beualt te besorghen Sisennem die onderconinc Syrie: ende Phenicis, ende Satrabuzaneem ende sinen ghesellen ende die in Syrien ende Phenice tot stadthouders ghestelt waren, dat si hen souden onthouden vander seluer plaetsen.
Ende ick gheboot oock al gheheelijck te timmeren, ende ick voorsacht dat si hen helpen souden die wt die gheuanghenisse der ioden zijn, tot dat den tempel des huys des HEEREN voleyndet worde,
ende vanden schatten des tribuyten Celosyrie ende Phenicis neerstelijcken die grootheyt ghegheuen te wordene desen menschen totter offerhanden des HEEREN, Zorobabel amptman zijnde, totten verren, ende rammen, ende lammeren,
maer desghelicx ooc coren ende soute ende wijn, ende olye ghestadelic alle iare, alsooc die priesters die te Ierusalem zijn, dichten dagelicx verdaen te worden, sonder alle vertreck,
op dat den oppersten God spise offeranden worden gheoffert voor den coninck, ende zijn kinderen ende dat si voor haer leuen bidden,
ende dat ment wt roept, dat so wie yet van desen saken die ghescreuen zijn, ouertreden oft versmaden datmen een hout van sinen eyghenen houte sal nemen, ende daer aen gehanghen worden, ende haer ghoeden den coninck toe gheschreuen te worden,
Hieromme soo verdriue die HEERE wiens name daer aen gheroepen is, alle die coninghen ende alle dat volck, die haer handen wtstrecken om te verbieden oft qualijcken te handelen dat huys des HEEREN, dat welcke in Iherusalem is,
Ende ick coninck Darius hebbe besloten neerstelijcken hier na te gheschieden.
DOen waren Sisennus die onderconinck Celosyrie ende Phenicis, ende Satrabuzanes ende sine ghesellen gehoorsaem den dinghen, die van Dario den Coninck besloten waren,
ende waren aen die heylighe wercken naerstich, alder naerstelijckste mede werckende metter Ioden ouders, ende die princen van Syrien,
ende die heilige wercken, zijn voorspoddich gheweest, Als Aggeus ende Zacharias, propheten propheterende waren,
Ende si volbrachtent al te male, door dat ghebot des HEEREN des Gods van Israel, ende wt den raet Cyri ende Darij ende Artaxerxis der Persen coninc
Ende onse huys is voleyndt totten drieentwintichsten daghe der maent Adar, inden sesten iare des conincs Darij.
Ende die kinderen van Israel, ende die priesters ende die Leuiten, ende die andere die wt der gheuanghenisse waren die daer toe geset zijn, deden naer tgene dat in die boecken Moysi ghescreuen is,
Ende si offerden totter wijdinghen des tempels des HEEREN hondert verren, tweehondert rammen, vier hondert lammeren,
ende tweelf ionge bocxkens, voor die sonden des gheheelen Israels, naer tghetal der gheslachten Israels
Ende die priesters ende die Leuiten stonden ghecleet met langhen cleederen, by geslachten, ouer die wercken des HEEREN des Gods van Israel, nae dat boeck Moysi ende die duerewachters by elcke dueren.
Ende Israels kinderen hielden dat hoochtijt van Paeschen, met dien die wt der gheuangenissen ghecomen waren, op dye veerthienste mane der eerster maent, doen die priesters ende Leuiten gheheylicht waren,
Alle die kinderen der gheuanghenissen, en zijn niet ghelijc gheheylicht Want die Leuiten zijn te samen gheheylicht
Ende alle die kinderen der gheuanckenissen, offerden dat Paeschlam haeren broederen den priesteren, ende haer seluen,
Ende Israels kinderen die wt der gheuanckenisse waren al die daer bleuen waren, hebben gheten van alle die verfuwingen der heydenen des lants, soeckende den HEERE,
ende si vierden den hoochtijdelijcken dach der ongheheefder brooden, seuen daghen, brassende in dat aenscouwen des HEEREN
want hi keerde den raet des conincx der Assyrien tot hen, om haer handen te stercken totten wercke des HEEREN Gods Israel.
ENde na dezen als Artaxerxes der persen coninc regneerde, ginck Esdras de soon Asarie, des soons Helchie, des soons Solome,
des soons Sadoch, des soons Achitob, des soons ameri, des soons Azahel, des soons Bocci, des soons Abisue, des soons Phinees, des soons Eleazari, des soons Aaron de eersten priesters.
Dese Esdras ghinc op van Babilonien, als hi scriuer was, ende vol natuerlijcx begrijps, in die wet Moysi die vanden HEERE Israels God ghegeuen is voort te leeren ende te doen,
Ende die coninc gaf hem eere, dat hi gracie hadde gheuonden in alle weerdicheyt ende begeerten, in zijn aenscouwen
Ende si ghinghen tsamen op met hem, ende den kinderen Israels, ende priesters, ende metten Leuiten, ende den heyligen sangers des tempels, ende den duerwachters, ende den knechten des tempels in Ierusalem.
Inden .vij. iare als Artaxerxes regneerde in die vijfste maent dits dat .vij. iaer des rijcx, wtgaende van Babilonien inde nieuwe mane der vijfster maent
quamen si te Ierusalem na zijn ghebot, na die voorspoedicheyt des weghes, hen van haeren god ghegeuen.
In desen vercreech Esdras een groot onderwijs, dat hi der dinghen gheen achter laten en soude, die wt die wet des HEEREN ende gheboden waren. Ende leerende geheel Israel alle rechtueerdicheyt ende oordeel
Maer si opgaende die de scriften des conincx Artaxerxis screuen, leuerden dat gescrift dat van Artaxerxe den coninc gecomen was, tot Esdram den priester ende den leser der wet des HEEREN, wiens copie hier na ghestelt is
Die coninc Artaxerxes wenschet Esdre den priester ende lesere der wet des HEEREN salicheyt.
Ic beleefdeliker oordelende in weldaden heb ic hen geboden, die wt den volcke der ioden begheren van haer seluen, ende wt den priesters ende Leuiten, die in mijn rijc zijn met v te ghane tot Ierusalem.
Aldus ist datter eenige met v begheren te gane, si comen mede ende reysen, alsoot mi behaecht heeft, ende mijnen seuen vrienden mijnen raetsheeren,
op dat si die dinghen besien, die ghedaen worden na Iudeam ende Ierusalem, onderhoudende al so ghi inde wet des HEEREN hebt,
ende laetse den HEERE van Israel gauen draghen welcke ic ende die vrienden Ierusalem beloeft hebbe, ende alle het gout ende siluer dat geuonden is in dat rijck van Babilonien, den HEERE in Ierusalem
met den genen dat gegeuen is voor dat selue volc inden tempel haers HEREN, het welc in Ierusalem is, op dat dat gout vergadert worde ende dat siluer, tot verren rammen, ende lammeren, ende bocken, ende die desen bequaem zijn,
op dat si den HEERE offeranden moghen offeren op den outaer haers HEEREN welck in Ierusalem is.
ende also wat ghi met v broeders wilt doen met gout ende siluer, dat volbrenghet naer uwen wille na dat ghebot des HEEREN ws gods,
ende die heylige vaten die v gegeuen zijn totten wercken des huys des HEEREN ws Godts, het welcke in Ierusalem is,
ende die ander die v dienen totten wercken des tempels ws Godts, sult ghi vander conincliker schatcamer gheuen,
als ghi wilt met uwen broeders doen in gout ende siluere volbrenghet na den wille des HEEREN.
Ende ick <parens>het is waer</parens> coninck Artaxerxes hebbe den bewaerders der schatten van Syrien ende Phenicien gheboden, ende so wat Esdras priester ende leser der wet des HEEREN scrijft, salmen hem neersteliken gheuen, tot hondert pont siluers toe, ende des ghelijcks gout,
ende tot hondert mud corens toe, ende hondert ghelten wijns, ende andere so wat daer oueruloeyt sonder weerderinghe.
Laetse alle na Gods wet, den alderhoochsten God ghescieden, op dat die gramscappe niet op en stae in des conincx rijcke, ende zijns kints ende zijnder kinderen.
Maer v wort gheseyt dat alle die priesters ende Leuiten, ende den heylighen sanghers ende dienaers des tempels, ende den scriuers des tempels,
gheenen tribuyt noch gheen ander oplegginghe aenghedaen en worde, noch nyemant en sal machte hebben hen yet teghen te worpen.
Maer ghi Esdras stelt na die wijsheyt Gods, rechters ende sceydtsmannen, in alle Syrien ende Phenicien ende allen die de wet ws Gods niet en weten, dien leertse,
op dat so vele daer die wet ouertreden neerstelijck ghecastijt worden, het si metter doot oft met pijninghe, oft ooc met schattinghe des ghelts oft wechuoeringhe.
Ende Esdras de scriuer seyde Ghebenedijt si die HEERE onser vaderen, die desen wille in des conincx hert heeft ghegheuen zijn huys te verclaren, welc in Ierusalem is,
ende heeft mi gheeert int aenschouwen des conincx, ende zijnder raetsheeren ende zijnder vrienden, ende zijnder edelen die purpur draghen.
Ende ick ben stantuastich van moede gheworden, nae die helpinghe des HEEREN mijns Gods, ende ic vergaderde mannen wt Israel, dat si tsamen met mi op souden gaen.
Ende dese zijn die ouerste na haren vader landen, ende deelijcke prinschappen der ghenen die met mi opghinghen van Babilonien in Artaxerxis rijcke,
Ende wt den kinderen Phares Gersonus, wt den kinderen Siemarith Amenus. Der kinderen Dauid Acchus cecilie,
wt den kinderen Phares Zacharias, ende met hem zijn weder gekeert hondert ende vijftich mannen,
Wt den kinderen Ductoris moabilionis Zaraei, ende met hen twee hondert ende vijftich mannen,
Wt den kinderen Zachnes, Iechonias, Zechoeli ende met hem twee hondert ende vijftich mannen,
Wt de kinderen Salamaasias gotholie, ende met hem tseuentich mannen,
Wt den kinderen Zaphacie, zarias miheli, ende met hem tachtentich mannen,
Wt den kinderen Iob Abdias Ieheli, ende met hem tweehondert, ende tweelf mannen,
wt Banies kinderen Salimoth, Iosaphie soon, ende met hem hondert ende tsestich mannen,
Wt den kinderen Bear Zacharias, Bebei, ende met hem twee hondert ende acht mannen,
Wt den kinderen Esead Iohannes Ezecham, ende met hem honderd ende thien mannen,
wt den kinderen Adonicam, si die leste zijnde, Ende dit zijn haer namen Eliphalam, die sone Gebels ende Semias, ende met hen tseuentich mannen.
Ende ic vergaderde totter riuieren die Thia heet, ende wy legherden daer drye daghen, ende ick monsterdese,
Ende ick en vant daer niemant wt der priesters ende Leuiten kinderen,
Ende ick seynde tot Eleazarum, ende Eccolom, ende masinam, ende Molobam, ende Enaatha, en de Samea, ende Ioribum, Nathan Ennagam, Sachariam ende Mosollamum, si selue waren leyders ende besochte,
Ende ick seyde hen, dat si tot Loddeum souden comen die bi die plaetse der scatcameren was,
Ende ic geboot hen, dat zijt Loddes ende sinen broederen souden seggen, ende die bi die scatcamer waren, dat si ons deghene souden seynden, die dat priesterscap mochten bedienen in dat huys des HEREN ons Gods,
ende si brochten tot ons na die moghende hant des HEEREN ons Gods geleerde mannen, Wt de kinderen Mooli des soons Leui des soons Israel. Sebebiam ende kinderen ende broeders, der welcker achtien was
Asbiam ende Amin: Wt den kinderen der kinderen Chananei: ende haer kinderen waren twintich mannen:
Ende wt den ghenen die inden tempel dienden: die Dauid hadde ghegheuen ende si selue princen totter verweckingen der Leuiten die den tempel dienende waren tweehondert ende twintich. Alle die namen zijn in die scriften gheteekent.
Ende ic beloefde daer een vasten: den ionghen int aenschouwen Gods, op dat ic eenen goeden wech van hem soude soecken: ende die met ons waren: ende den kinderen ende den beesten: om der laghen wille:
Want ic scaemde mi vanden coninck voetknechten ende reysers te eysschen: tot gheleye opten weghe teghen onse vianden:
Want wi hadden den coninck gheseyt: dat des HEEREN cracht met hen soude zijn: die hem in alder begeerten soecken:
Ende wi baden den HEERE onsen God weder na ditte: den welcken wi ooc genadich hadden, ende wi zijn mede machtich geworden door onse god:
Ende ic verscheyde wt den luyden: wt den ouersten: ende wt den priesteren des tempels: tweelf mannen: ende Sedebiam: ende Adsannam: ende met hen wt haeren broeders thien mannen:
Ende ic woech hen dat gout ende dat siluer ende die priesterlijcke vaten des huys ons HEEREN ons Gods, welcke die coninc gesconcken hadde ende sine raetsheeren ende princen, ende alle Israel
Ende als ict gheweghen hadde, soo leuerde ick .c. ende .l. pont siluers, ende silueren vaten van .c. pont, ende .c. ponts gouts,
ende seuenmael twintich gulden vaten, ende eerene vaten van goeden eerenen wercke blinckende twaelue, gheuende die ghedaente des ghouts,
Ende ic seyde hen, Ende ghi zijt den HEERE heylic, ende die vaten zijn heylich, ende dat gout ende siluer is den HEERE den God onser vaderen belouet,
Waect ende bewaeret tot dat ghijt leuert, wt den volcken, ouersten, den priesteren, ende den Leuiten, ende den ouersten der steden van Israel, in Ierusalem, in die camer des huys ons Gods.
Ende dese priesters ende Leuiten ontfinghen dat gout ende dat siluer, ende die vaten droegen si in Ierusalem, inden tempel des HEEREN,
Ende wi toghen voort vander riuieren Thia, den twaelfsten dach der eerster maent, tot dat wi in Ierusalem gingen,
Ende alst den derden dach was gheworden, so is dat gout ende siluer opten vierden dach gewegen, geleuert in dat huys des HEEREN, ons Gods, Marimoth den sone Iori den priestere,
Ende met hem was Eleazar Phinees soon ende met hen waren Iosabdus die sone Iesu, ende Medias, Ende Bani sone Leuiten, alle tot tgetal, ende tot gewichte,
Ende inder seluer vre, wert haer gewichte geschreuen,
Maer die wt der gheuanckenissen quamen offerden offerhanden den HEERE Israels Gode, twaelf verren voor alle Israel, Ses ende tachtentich rammen
.lxxij. lammeren .xij. bocken, vore die sonde, ende voor die salicheyt .xij. coeyen, altemale tot offerhande des HEEREN
Ende si ouerlasen die geboden des conincs, den conincliken rentmeestere, ende den onderconingen van Celosyrien ende Phenicien, ende si eerden dat volck, ende den tempel des HEEREN,
Ende dese dingen voleynt hebbende, so quamen die prouoosten tot mi seggende. Dat geslachte Israel, ende die priesters, ende die Leuiten,
ende vremdelingen, ende heydenen, ende nacien des lants, en hebben niet afgescheyden van haeren onreynicheyden, vanden Cananeen, ende Etheen, ende Pherezeen, ende Iebuzeen, ende Moabiten, ende Egyptenaers, ende Idumeen,
Want si zijn haeren dochteren toegeuoecht, si selue ende haer sonen, ende dat heylighe zaet, is vermenget met den vremden geborenen heydenen des lants, Ende die prouoosten, ende Wethouders waren deelachtich haerder boosheyt vanden beghinne des rijcs.
Ende terstont als ic dese dingen hoorde, so schoorde ic mijn cleederen, ende den heylighen rock, ende ic troc die haren van mijnen hoofde wt, ende wt mijnen baert, ende ick sadt droeuich wesende, ende truerich,
Ende also vele alser doen beweecht werden inden woorde des HEEREN des Gods Israel, quamen tot mi, die daer weenende was ouer die boosheyt, Ende ick sadt droeue totter auont offerhande toe
Ende opstaende vanden vastene, hebbende gheschoorde cleederen, ende den heylighen rock knielende, ende mijn handen wtstreckende, totten HEERE
seyde ick, HEERE, ick ben beschaemt, ende ontsiende voor uwe aensicht,
Want onse sonden zijn vermenichfuldicht ouer onse hoofden, ende onse boosheden zijn totten hemel toe verhoocht,
Want vanden tijden onser vaderen aen, zijn wi in groote sonden, tot desen dach toe.
Ende om onse, ende om onser vaderen sonden, so zijn wi met onsen broederen, ende met onsen priesteren, den coningen der aerden geleuert totten swaerde ende totter geuanckenisse, ende tot beroouingen met beschaemtheden, tot op den dach van huyden,
Ende nv hoe groot ist dat, dat ons ontfermherticheyt mocht gheschieden van v HEERE God, Ende laet ons achter doch eene wortele, HEERE, Ende eenen naem in die plaetsen uwer heylichmakinge,
onse licht te ontdecken int huys des HEREN ons Gods ons spijse te gheuene inder tijt onser slauernien,
Ende als wi dienden, en waren wi niet verlaten vanden HEERE onsen God, Maer hi stelde ons in ghenaden, settende ons die coninghen van Perssen, te gheuen spijse,
ende te verclaeren den tempele des HEEREN ons Gods, ende die verwoeystheden Syons te timmeren, ons vasticheyt te geuen inden Ioetschen landen ende in Ierusalem.
Ende nv wat sullen wi segghen HEERE, hebbende dese dinghen? Want wi hebben uwe geboden ouer getreden, die welcke ghi ons ghegheuen hebt, inden handen uwer knechten der propheten,
segghende, Want dat lant daer ghi in gegaen zijt, om te besitten zijn erffenisse, dat lant is besmet metten beuleckingen der vremdelingen des lants ende haere onreynicheden hebben si al te mael veruult met haerder onreynicheyt,
Ende nv en sult ghi uwe dochteren niet toeuoeghen haeren sonen, ende ghi en sult haere dochteren uwen sonen niet ontfangen,
Ende ghi en sult in gheender tijt soeken met hen vrede te hebben, op dat ghi sterck wordende, dat alder beste der aerden etet, ende dat ghi uwen kinderen die erffenisse wtdeelt tot inder eewicheyt,
Ende die dinghen die ons gheuallen die gheschieden ons alle, om onser booser wercken wille, ende om onse groote sonden,
Ende ghi hebt ons alsulcken wortel ghegheuen, dat wi zijn weder omgekeert ouer te treden uwe wetlichheyden, also dat wi ghemenget zijn gheworden der onreynicheyt der vremder gheborenen heydenen des lants,
Ende ist niet alsoo, dat ghi op ons gram zijt, om ons te verdoen, alsoo lange, tot dat onse wortele ende onsen name niet ghelaten en worde?
HEERE Israels God, ghi zijt warachtich. Die wortel is ghelaten tot op desen dach van huyden,
Siet, nv zijn wi in uwe aenschouwen in onse ongherechticheyden, Want ten is noch niet te staen voor v in desen.
Ende als Esdras aenbiddende beleedt, weenende, neder ghestrect ter aerden voor den tempele, so is voor hem verghadert wt Ierusalem, een zeer grote schare, mannen ende vrouwen, ionge gesellen, ende ionge meyskens, Want die weeninge was groot in die selue menichte,
Ende als geroepen hadde Ieconias Ieheli wt Israels kinderen, soo seyde hi Esdre, Wi hebben teghen den HEERE ghesondicht, dat wi ons vremde geboren vrouwen wt den heydenen des lants te houwelick ghenomen hebben,
Ende nv zijt ghi ouer alle Israel, Hierom so si in desen eenen gesworen eedt vanden HEERE, alle onse huysfrouwen die wt den vremden geboren zijn, met haeren kinderen wt te driuen,
ghelijct v ingheset is, vanden ouders, naer die wet ons HEEREN, staet op ende rechtet wt,
die sake ghaet v aen, ende wi zijn met v, doet manlijcken,
Ende Esdras stont op, ende hi dwanc ten eede die ouerste der priesteren ende die Leuiten, ende alle Israel, te doene naer dese dinghen, ende si swoeren.
ENde Esdras stont op ende is van voor den voorhof des tempels wech gheghaen, in die camer Ionathe des zoons Nasabi,
ende daer ter herberghen zijnde, en proefde hi broot noch en dranc watere, ouer die ongherechticheyt der menichten,
Ende die vercondinghe is in allen den ioedtschen landen ende Ierusalem gheschiet, allen den ghenen die wtder geuanckenissen te Ierusalem vergadert waren,
op dat alle die ghene die niet en ontmoetede, binnen twee oft drie dagen na dat oordeel der besittender ouderen, haere goeden souden wech ghenomen worden, ende hi soude vremt gheoordeelt worden, vander menichte der geuanckenissen,
Ende si zijn alle verghadert die wt den gheslachte Iuda ende Ben iamin zijn, binnen drie daghen, in Ierusalem, Dese maent is die negenste, den dach der maent, den twintichsten,
Ende alle die menichte sadt inden vloer des tempels beuende, om den tegenwoordigen winter.
Ende Esdras stont op, ende hi seyde tot hen, Ghi hebt onrechtuaerdelijcken gedaen dat ghi v vremde gheborene huysfrouwen te houwelijcke hebt ghenomen, op dat ghi totten sonden van Israel toe soudet doen,
ende nv gheeft belijdinghe, ende grootmakinghe, den HEERE onser vaderen Gode
ende volbrenghet sinen wille, ende scheyt v vanden heydenen der aerden, ende van vremden gheboren huysfrouwen,
Ende alle die menichte riep, ende si seyden met luyder stemmen, Wi sullen doen ghelijc ghi gheseyt hebt,
Maer want die menichte groot is, ende het winter tijt is, ende wi en mogen niet sonder hulpe staen, ende dit werck, en is ons gheen werck van eenen ofte twee daghen, want wi hebben in desen veel ghesondicht,
soo laet die ouerste der menichten staen, ende alle die met ons inwoonen, ende al de vremde gheboren huysfrouwen bi hen hebben,
ende laet daer in gesetter tijt wt allen plaetsen priesters ende rechters bi staen, tot dat si die gramschap des HEEREN in deser saken ontbinden,
Ionathas die sone Ezeli, ende Ozias, ende Thecam, si ontfingen dese dinghen, Ende Bozoramus, ende Leuis, ende Sabbatheus hebben te gader met hen gewrocht
Ende alle die wt der geuanckenissen waren, stonden na alle dese dinghen.
Ende Esdras die priestere vercoos hem mannen groote ouerste van haeren vaderen, naer die namen, ende si saten tsamen in die nieuwe mane der tiender maent, om dese sake te ondersoekene,
Ende daer is gesloten vanden mannen die vremde geboren huysfrouwen hadden totter nyeuwer manen, der eerster maent,
Ende daer zijnder geuonden wt den priesters gemenghet, die vremde gheboren huysfrouwen hadden,
Wt den kinderen Iesu des soons Iosedech, ende sinen broeders, Maseas, ende Elizerus ende Ioribus, ende Ioadeus,
ende si sloeghen die handen aen, dat si haer huysfrouwen souden wt driuen, ende om te offeren ter verbiddinghe, eenen Ramme voor haere onwetentheyt,
Ende wt den kinderen Semmeri, Maseas, ende Esses, ende Ieelech, Azarias,
ende wt den kinderen Fosore, Limosias, Hismaenis, ende Nathanaee, Iussio, Ieddus, ende Talfas.
Ende wt den Leuiten Iosabdus, ende Semeis, ende colius, ende Calitas, ende Facteas, ende Coluas, ende Elionas.
Ende wt den heylighen sanghers Eliarib, Zaccarus,
Ende wt den duerwachters Sallumus, ende Talbanes,
ende wt Israel Ende wt den kinderen Sorozi, ende Remias, ende Geddias, ende Melchias, ende Michelus, ende Eleazarus, ende Iemmebias, ende Bannas.
Ende wt den kinderen Iolaman, Chamas, ende Zacharias, ende Iezrelus, ende Ieddius, ende Erimoth, ende Helias,
Ende wt den kinderen Zatholim, eliadas, ende Liasmus, Zochias, ende Larimoth, ende Sabdis, ende Tebedias
Ende wt den kinderen Zebes, Ioannes, ende Amaias, ende Zabdias, ende Emeus,
Ende wt den kinderen Banni, Olammus, ende Malluchus, ende Ieddeus, ende Iasub, ende Asabus, ende Ierimoth.
Ende wt den kinderen Addin, Naathus, ende Moosias, ende Caleus ende Raanas, ende Maaseas, Mathathias, ende Beseel, ende Bannus ende Manasses,
Ende wt den kinderen Nuae, Noneas, ende Afeas, Melchias, ende Sameas, ende Simon, Beniamin, ende Malchus, ende Marras,
Ende wt den kinderen Asom, Carianeus, Mathathias, ende Bannus, ende Eliphalach, ende Manasses, ende Semei,
wt den kinderen Banni, Ieremias, ende Moadias ende Abramus, Iohel, ende Baneas, ende Pelias, ende Iona, ende Marimoth, ende Eliasib, ende Mathaneus, ende Eliasis, ende Orizas, ende Dielus, ende Semedius, ende Zambris, Iosephus,
ende wt den kinderen Nobei, Idelus, ende Mathathias ende Sabdus, ende Zecheda, Sodini, ende Iessei, Baneas.
Alle dese hadden hen vremde gheboren huysfrouwen toegheuoecht, ende si lietense gaen metten kinderen,
Ende die priesters ende Leuiten, ende die wt Israel waren, woonden in Ierusalem, ende in een heel lantscap, indie niewe mane der .vij. maent, Ende die kinderen van Israel waren in haer wooninghen,
Ende alle die menichte is tesamen verghadert opden vloer, die vanden Oosten der heyliger poorten is,
Ende si seyden Esdre den biscop ende den leser, dat hi den wet Moysi soude halen, die gegeuen is vanden HEERE Israels God,
Ende Esdras die bischop haelde die wet, alle haerder menichten, vanden man totten wiue toe, ende alle den Priesters, om die wet te hooren alst nieuwe mane der .vij. mant was,
Ende hi lasse op den vloer die voor die heylighe poorte des tempels is, vanden eerste lichte totten auont toe, voor die mannen ende vrouwen, Ende si gauen haeren sin alle totter wet,
Ende Esdras die priester ende die leser der wet stont op eenen houtenen rechterstoel, welcke ghetimmert was,
Ende Matathias, ende Samus, Ananias, Azarias, Vrias, Ezechias, ende Balsamus stonden bi hem ter rechter handt,
ende tot zijnder slincker hant, Faldeus, Misael, Malachias, Abustas, Sabus, Nabadias, ende Zacharias,
Ende Esdras nam dat boeck, voor alle die menichte want hi sadt voor, in eere int aenschouwen alre menschen,
Ende als hi die wet had wt ghelesen, soo stonden si alle opggerecht, ende gebenedide den HEERE den alderhoochsten God den almachtighen God den almoghenden,
Ende alle het volck antwoorde, Amen. Ende si hieuen die handen opwaerts ende nedervallende opter aerden, ende aenbaden den HEERE,
Iesus ende Bananeus, ende Sarabias ende Cadimus ende Accubus ende Sabbatheus, ende Calithes, ende Azarias, ende Ioradus, ende Ananias, ende Philias, ende die Leuiten,
die die wet des HEEREN leerden si lasen des HEEREN wet, in die menichte, ende si setteden elck voor die ghene die de lesse verstonden.
Ende Atharathes seyde Esdre den biscop ende lesere ende Leuiten, die de menichte leerden,
segghende, Desen dach is den HERE heylich, ende si weenden alle, als si die wet ghehoort hadden,
Ende Esdras seyde, Aldus gaet henen, ende etet die alderhande vetste dinghen, drincket, dat alderhande soetste, ende seyndet hen ghauen, diet niet en hebben,
Want desen is den heylighen dach des HEEREN, ende en wilt niet truerich wesen, Want die HEERE sal v verclaren
Ende die Leuiten vercondichdent allen int openbaer, seggende, Desen dach is heylich en wilt niet droeue zijn,
Ende si ginghen al wech eten, ende drincken, ende te brassen, ende ghauen te gheuen, den ghenen, diet niet en hadden, op dat si mochten eten, Want si zijn grootelijck verheuen metten woorden, waermede si gheleert waren,
Ende si zijn alle verghadert in Ierusalem, om blijschap te houden, naer dat Testament des HEEREN Gods van Israel.
DAt vierde boeck Esdre des prophete{n}, des soo{n}s Zaraie, des soo{n}s azarie des soo{n}s Helchie, des soons Sallum des soons Sadoch, des soo{n}s Achitobs,
des soons Amarie des soons Azarie, des soo{n}s Marimoth, des soons Sarahie, de soons Vzie, des soons Bocci, des soons Abisue, des soo{n}s Phinees des soons Eleazar,
des zoons Aaron, wt de{n} gheslachte Leui, die geuanghen was inder Mede{n} lantschap, int rijcke Artharxerxis coninck van Persen,
En{de} dat woort des HEEREN is tot mi gheschiet, seggende.
Gaet ende vercondicht minen volcke haer misdaden, ende haeren kinderen, die ongherechticheyden, die si teghen mi gedaen hebben, op dat zijt bootschappen, den kinderen der kinderen,
want die sonden haerder ouders zijn in hen gewassen, want si hebben mijns vergheten, en{de} hebben den vremde{n} gode{n} geoffert,
En heb icse niet wten lande va{n} Egipten geleyt vande{n} diensthuyse? Maer si hebben mi vertoornt, ende si hebbe{n} mijn raden versmaet,
Maer slaet ghi wt die vlecht ws hoofts, ende worpt alle quaet ouer he{n}, want si en hebben mijnre wet niet ghehoorsaem gheweest, Maer het volc is ongheleert, en{de} ongedwonghen,
Hoe langhe sal icse lijden, dien ick soo veel weldaden gegeuen heb?
Ic heb veel coninghen, om haerent wille verdoruen, Pharaonem met sinen knapen, en{de} alle zijn heyr heb ick geslagen,
Ick vernielde alle de heydenen van haere{n} aensichte, en{de} ick verstroyde volcken int oosten van twee lantschapen, te wetene, Tyri ende Sidonis, ende ick sloech alle haer vianden doot.
Spreect ghi tot hen, segghende, Dit seyt die HEERE,
Heb ick v daerom door die zee gheleyt, ende v vant beghin vaste straten ghemaect, Ick ghaf v eenen leytsman, Moysen, ende den priester Aaron,
ic ghaf v licht door die calomne des viers, ende ick dede groote wonderlicheden onder v, Maer ghi hebt mijns vergheten, seyt die HERE.
Dit seyt die almachtighe HEERE, Dat velthoen heeft v tot een teeken geweest, ic ghaf v leghers tot bescherminghe, en{de} daer murmureerde ghi,
en{de} ghi en verblidet niet in minen name, van die verwinninge van uwer vianden, Maer ghi hebt tot noch toe ghemurmureert,
Waer zijn die weldaden, die ick v ghegheuen heb? En riept ghi niet inder woestinen tot mi, doen ghi hongherdet,
seggende, Waer toe hebt ghi ons in dese woestine gebrocht, om ons te doode{n}? Het had ons beter geweest, den Egiptenaers te dienen, dan in dese woestine te steruen,
V suchte{n} smertede mi, en{de} ic gaf v Manna tot spijse, Ghi hebt der engelen broot gheten,
En hiew ick den herden steen niet wt, doen ghi dorstede, en{de} die watere{n} vloeyden tot satheyt? Om die hitte decte ick v metten bladeren der boomen,
Ick deelde v dat vette lant ende ic verwerp die Cananiten, Phereziten ende Philistinen van uwen aensichte, Wat sal ick v noch doen, seyt die HEERE.
Dit seyt die almachtige HEERE, Doen ghi in die woestine dorstende waert, in die riuiere der Amorriten, ende lasterdet mine{n} naem,
Ick en ghaf v gheen vier voor de lasteringe, maer hout int water stekende maecte ic de riuiere soet,
Wat sal ic v doe{n} Iacob? Iuda, ghi en hebt niet ghehoorsaem willen zijn, Ick sal tot andere{n} volcke gaen, en{de} ic sal hen minen naem gheuen, op dat si mijn wetlicheden bewaren,
wa{n}t ghi hebt mi gelaten en{de} ick sal v verlate{n}, En{de} als ghi ontfermherticheyt van mi bidt, so en sal ic v niet ontfermen,
Wanneer ghi mi aenroepen sult, so en sal ic v niet verhooren, wa{n}t ghi hebt v handen met bloet besmet, en{de} uwe voeten en zijn niet traech tot dootslagen te doen,
Niet als oft ghi mi verlate{n} hadt, maer vseluen, seyt die HEERE,
Dit seyt die almachtige HERE, En badt ic v niet als die vader zijn sonen, en{de} die moeder haer dochtere{n}, en{de} als een voester haer cleyn kinderkens,
op dat ghi mijn volc soudt zijn, en{de} ic v God, en{de} ghi mijne kindere{n} soudt zijn, en{de} ic v vader,
Hierom vergaderde ic v, gelijc een hinne haer kiecke{n}s onder haer vlogelen, Maer wat sal ick v nv doe{n}? Ic sal v verworpe{n} va{n} mine{n} aensichte,
Als ghi mi offerhande brengt, soo sal ick mijn aensicht van v afkeeren, Want ic hebbe uwe hoochtidelike dagen en{de} niew maenden, en{de} v besnidinge{n} versmaet, en{de} verworpen,
Ick sandt mijn knapen die prophete{n} tot v, diewelcke ghi naemt en{de} sloechtse doot, en{de} ghi verschoordet haer lichame{n}, der welcker bloet ick versoecken sal, seyt die HEERE.
Dit seyt die almachtighe HEERE, V huys is verwoest, ic sal v verworpen, ghelijck die wint die stoppelen,
en{de} die kinderen en sullen gheen vrucht winnen, wa{n}t si hebben mijn gebot veracht, ende si hebben dat quaet voor mi is, gedaen,
Ick sal uwe huysen leueren den comende volcke die mi niet hoorende, gheloouen, dien ic gheen teekenen en hebbe ghetoont, sullen doen dat ick geboden heb,
Si en hebben gheen propheten ghesien, ende si sullen huerder ongherechticheden ghedencken,
Ick getuyge des toecomende volcs genade, wiens cleyn kinderkens verhuege{n} met blijschapen, mi niet siende met vleeschelike ooghen, maer met den gheest gheloouende tghene dat ic ghesproke{n} hebbe,
En{de} nv broeder, aenschouwet welcke eere{n}, en{de} siet dat volc comende vant Oosten,
de{n} welcken ic sal geue{n} dat hertoochschap Abraham, Ysaac, en{de} Iacob, en{de} Ozeee, en{de} Amos, en{de} Michee, en{de} Iohel, ende Abdias, en{de} Ione,
en{de} Naum, en{de} Abakuck, Sophonie, Aggei, Zacharie, ende Malachie, die oock die Enghel des HEEREN is gheheten.
DIt seyt die HEERE, Ick heb dit volc wtgeleyt vander slauernie, den welcken ic geboden heb gegeuen, door mijn knapen die propheten, die si niet en hebben willen hoore{n}, maer si hebben mine rade{n} te niet gemaect,
Die moeder diese gebaert heeft, seyt hen, Gaet hene{n} kindere{n}, want ick ben weduwe en{de} verlaten,
ic heb v met blijschapen opgheuoedt, en{de} ic heb v verloren met weeninge en{de} droefheyt, want ghi hebt ghesondicht voor den HEERE uwen God, en{de} dat quaet is voor he{m}, hebt ghi gedae{n},
maer wat sal ic v nv doen? Ick ben weduwe ende verlaten, Gaet kinderen, en{de} bidt vanden HERE, ontfermherticheyt,
Maer vader ic aenroepe v tot getuyge ouer die moeder der kindere{n}, die mijn testament niet en wilden houden,
dat ghi hen beschaemtheyt geuet, en{de} haer moeder tot een beroouinghe, op dat haer kinderbaringhe niet en geschiede,
Haer namen moeten onder die heydene{n} verstroyt worden, Si moeten wtghedaen worden vander aerden, wa{n}t si hebben mijn verholentheyt versmaet,
Wee v Assur, die die ongherechticheyt bi v verberget, Ghi quade volc gedenct wat ic Sodoma en{de} Gomorra heb gedaen,
der welcker lant in peckige clotten, ende aschdijcken leet, Alsoo sal icse gheuen, die mi niet gehoort en hebben seyt die almachtighe HEERE.
Dit seyt die HEERE tot Esdram, Bootschapt mijnen volcke, dat ick hen dat rijcke Ierusalem sal geuen, dwelck ick Israel soude hebben ghegheuen,
ende ic sal mi huere eere nemen, en{de} ick sal hen eewige tabernaculen geue{n}, die welcke ick hen bereyt hadde
Dat hout des leuens sal hen in eenen ruec der saluen zijn, ende si en sullen niet arbeyden, noch vermoeyt worden,
Gaet, en{de} ghy sullet ontfaen, Bidt v luttele daghen, dat si verbeyden,
Nv is dat rijcke bereyt, waect Neemt hemel en{de} aerde tot getuygen, want ick heb dat quaet vernieldt, ende ick hebbe tgoet geschapen, want ic leue, seyt die HERE,
Moeder omhelst die kinderen, voeydtse op met blijschapen, vesticht huer voeten gelijc een collumne, want ick hebbe v vercoren, seyt die HERE,
Ende ick sal die doode van hueren plaetsen verwecken, ende ic salse vanden grauen wt leyden, want ic heb minen naem bekent in Israel.
Ghi moeder der kinderen, en wilt niet vreesen, want ick heb v vercoren, seyt die HEERE,
Ick sal v te hulpen seynde{n} mijn kinderen, Esaiam en{de} Ieremiam,, tot welcker raet heb ick geheylicht ende v bereyt tweelf boomen geladen met menigerley vruchten,
en{de} ooc alsoo veel fonteynen, vloeyende melck ende huenich, en{de} .vij. onghemeten berghen, hebbende roosen ende lelien, met welcken ic met blischapen mijn kindere{n} sal veruullen,
Rechtuaerdicht die weduwe, oordeelt den weessen, gheeft den behoeuende,
beschermt dye gheenen vader en heeft, cleedet den naecten, den gebrokenen ende crancken gheneset, den cruepelen en wilt niet belachten, beschermt den lammen, ende den blinden laet toe totten ghesichte mijnder claerheyt,
Behout den ouden ende iongen binnen v mueren,
Als ghi dooden vint, so teekentse, ende begraeftse, en{de} ic sal v die eerste sittinghe in mijn verrissenis geue{n}.
Mijn volc hout stille ende rustet, want v ruste sal comen.
Goede voeyster, voeyt v kinderen, vesticht huer voeten,
Die knechten die ic v gegheuen hebbe, niemant wt dien en sal vergaen, want ic salse van uwen getale eysche{n},
En wilt niet mat worden, want als den dach des ghedrangs ende der benautheyt sal cocomen, so sullen die ander huylen ende droeue zijn, maer ghi sult vrolic ende oueruloedich zijn,
Die heydene{n} sullen beniden, ende en sullen tegen v niet moghen, seyt die HERE,
Mijn handen sullen v decken, op dat uwe kinderen dye helle niet en sien.
Moeder zijt ghenuechclijck met uwen kinderen, want ic sal v verlossen, seyt die HEERE,
Aendencket uwe slapende kinderen, want ic salse wtleyden, vanden siden der aerden, ende ick sal ontfermherticheyt met he{n} doen wa{n}t ic ben ontfermhertich, seyt die almachtige HEERE
Omhelst uwe kindere{n} tot dat ic come, en{de} bewijst hen ontfermherticheyt, wa{n}t mine fonteynen vloeyen ouer, en{de} mijn genade, en sal niet ontbreken.
Ick Esdras ontfinck een ghebot vanden HEERE op de{n} berch Oreb, dat ic tot Israel soude gaen, Als ic tot hen quam, so versmadede{n} si mi, en{de} versmadede{n} des HEREN gebot,
Hierom segghe ic v ghi heydenen, die hoort en{de} verstaet, verwachtet uwen herder, hi sal v die ruste der eewicheyt geuen want hi is naby, die int eynde der werelt sal toecomen,
Weest bereydt totten loone des rijcs, want dat eewighe licht sal v lichten, door die eewicheyt des tijts,
Vliedet die scaduwe deser werelt, ontfanct die vrolicheyt uweer eeren, Ic getuyge minen salichmaker openbaerlic,
Ontfanct die gaue, welc v beuolen is te bewaren, en{de} wordt verurolijct, hem danckende die v totten hemelschen rijcke gheroepen heeft,
Staet op en{de} siet dat getal der gheteykender in dye maeltijt des HEEREN,
die henseluen vander schaduwe der werelt wech hebben ghemaect, dye hebben blinckende rocken vanden HEERE ontfanghen,
Zion ontfanct v getal, en{de} besluyt v verclaerde dye des HEEREN wet veruult hebben,
Dat getal uwer kindere{n} dwelc ghi begeerde, is vol, bit de{n} gebode des HEEREN, op dat v volc gheheylicht worde, dwelcke vant beghin gheroepen is.
Ic Esdras sach opte{n} berch Zion ee{n} groote schare, die ic niet getellen en conste, ende si loefden den HEERE altsamen met liedekens,
Ende int middele van haer was een ionghe, hooch van lengde, wtschinende bouen alle hen, ende hi sette op elcken hoofde van dien troonen, en{de} wert meer verhoocht Maer ic wert met verwonderinge gehoude{n},
Doe{n} vraechde ic de{n} engele, en{de} seyde HERE, wie zijn dese?
Die welcke antwoorde, en{de} seyde mi, Dit zijn die sterffeliken rock af hebben geleet, en{de} hebben den onsterfeliken ghenomen, en{de} hebben den naem Gods beleden, Nv worden si gecroont, en{de} ontfangen die palmen,
En{de} ick seyde den enghele Wie is die ionghe, die hen die croone{n} op set?
En{de} antwoordende, seyde hi mi, Hi is die sone Gods, den welcken si in die werelt beleden hebben, maer ick begonste groot te maken, die sterckelijc voor den naem des HEEREN gestaen hebben,
Doe{n} seyde mi die engel, Gaet, bootscapt mine{n} volcke, hoedanige, en{de} hoe groote wonderlichede{n} des HEEREN ws Gods, ghi ghesien hebt.
INt dertichste iaer dat de stat bederfelic geuallen was, was ick te Babilonien, en{de} ic wert verscrict op mijn bedde, nederliggende, en{de} mijn gedachten clomme{n} op ouer mijn herte,
want ic sach die verwoestinge Sions, en{de} haer oueruloedicheyt die in Babilonien woonde{n},
en{de} mine{n} gheest is altezeer opgescut inde{n} wint, en{de} ic begonste beureest te worde{n} totten alder hoochsten te spreken,
Ende ic seyde, O heerschapper HEERE, ghi hebt geseyt van tbeginne, doen ghi die aerde plantede, ende dat alleene, ende gheboot de{n} volcke,
en{de} gaeft Ada{m} een doot lichae{m} maer dat was ooc dat scepsel uwer handen en{de} ghi inbliest in hem den geest des leuens en{de} hi is leuende gheworden voor v,
en{de} ghy leydet hem int paradijs, dat v rechte hant hadde geplant, eer dat die aerde toequam.
En{de} desen beuaelt ghi uwen wech lief te hebbe{n} en{de} hi ginc die{n} voorbi en{de} terstont insettede ghi die doot in hem, en{de} in zijn geslachte{n} en{de} daer zijn verscheyde{n} mensche{n}, en{de} afcomsten, en{de} volcken, en{de} maechscappen geboren der welcker gheen getal en is,
en{de} elc volc wa{n}delde na sine{n} wille, en{de} si dede{n} wonderlijcke dingen voor v gesichte, en{de} si versmaden v geboden,
maer weder, ghi brocht die diluuie ouer die ghene die de werelt bewoo{n}den en{de} ghi verdeetse,
en{de} in elcken van hen ghesciede, gelijc Adame, dat steruen, also desen die diluuie,
Maer ghi liet achter eenen va{n} desen, Noë met sinen huyse, en{de} wt hem alle rechtueerdighe,
En{de} tis geschiet, doen si begonsten vermenichfuldicht te worde{n} die opter aerden woonde{n}, vermenichfuldichdede{n} si die kinderen, en{de} die volcken, en veel heydenen, en{de} si begonsten weder ongodlicheit te doen, meer dan die eerste,
Ende tis ghesciet, als si boosheyt voor v deden, soo vercoort ghi eenen man wt desen, wiens naem was Abraham,
En{de} ghi hadt hem lief, ende ghi vertoondet hem alleen uwen wille,
en{de} ghi beschicte hem een eewich testament, en{de} ghi seyt hem, dat ghi zijn zaet nimmermeer verlaten en soudt, En{de} ghi gaeft hem Isaac En{de} Isaac gaeft ghi Iacob en{de} Esau,
En{de} ghi sceydet v Iacob, maer Esau verscheydet ghi Ende Iacob is tot een groote menichte geworden,
Ende het is gheschiet, doen ghi zijn zaet wt Egypten leydet, so brocht ghijt opten berch Sina,
Ende ghi neychdet den hemel, ende steldet die aerde, ende ghi beroerdet die aerde, en{de} ghi dedet de afgronde{n} beuen, ende ghi verschrictet die werelt,
en{de} uwe heerlicheyt doorghinc vier poorte{n} des viers, en{de} aertbeuinge en{de} den wint, ende de{n} vorst, op dat ghi Iacobs zade die wet soudt gheuen, ende den gheslachte Israels naersticheyt,
En{de} ghi en naemt dat quade herte niet wech van hen, op dat v wet in hen soude vrucht doen?
Die eerste Adam dragende dat quade herte, ouertrat, en{de} wert verwonnen, ia en{de} oock alle die van he{m} geboren zijn.
Ende daer is een bliuende broosheyt gheworden, ende die wet met des volcs herte, metter boosheyt des wortels, ende dat goet is, dat is wech gegaen, en{de} dat boose is gebleuen,
Ende die tijden zijn door gheghaen, ende die iaren zijn geeyndt, ende ghi verwecte v eenen knecht, geheeten Dauid,
ende ghi seyt he{m}, te timmere{n} die stadt ws naems ende daer te offeren in die selue, wieroock, en{de} offerhande{n},
En{de} dat is veel iare{n} geschiet, ende si misdeden allegader, die die stadt bewoonden,
in allen dinghen doende, ghelijc Adam dede en{de} alle sine leden, Wa{n}t si besichde{n} selue ooc een boos herte,
en{de} ghi leuerdet uwe stadt inde{n} hande{n} uwer viande{n}.
Doe{n} si ooc beter dingen die te Babilonien woonen? Ende daerom sal Syon heerschappen.
Het is gebuert als ic hier quam, en{de} sach die ongodlicheden, der welcker ghee{n} getal en is, en{de} mijn ziele sach veel misdoende, dit dertichste iaer, en{de} mijn herte ghinc wt,
wa{n}t ic sach hoe ghise sondighende lijdt, ende ghi spaerdet die ongodlijck dede{n}, ende ghi verdeet v volck, ende ghi behielt uwe viande{n}, ende ghi en ghaues niet te kenne{n},
ic en ghedencke niet, hoe desen wech gelaten sal worden. Doet Babilon ooc beter dinghen, dan Syon,
oft heeft v ander volc ghekent, dan Israel? Oft welck gheslachte heeft uwen testamenten gelooft gelijck Iacob?
Der welcker loon niet ghecomen en is, noch den arbeyt en heeft gheen vrucht ghedaen, Want doorgaende ghinc ic door in die heydene{n}, en{de} ic sachse oueruloeyende, ende uwer gheboden niet gedenckende,
Nv dan weecht onse ongerechticheyt in een schale, ende der ghenen die inder werelt woonen, ende uwen name en sal niet geuonden worden, dan in Israel,
Oft wanneer en hebben si niet gesondicht die de aerde bewoonen? oft welc volc heeft v geboden also gehouden?
Dese suldy bi namen vinden v geboden gehoude{n} te hebbe{n}, maer die heydene{n} en sult ghi niet vinde{n}.
ENde die engel die tot mi ghesonden is, wiens naem Vriel was, antwoorde mi
en{de} seyde mi, Wtgaende is v herte te buyten zijn verstandt gegaen in deser werelt, en{de} ghi denct des alderhoochsten wech te begripen?
En{de} ic seyde, Ia ic mijn HEERE, En{de} hi antwoorde mi, en{de} seyde, Ic ben gesonden, v te toonen, drie weghen, en{de} drie gelijckenissen voor v te stellen,
van welcken, ist dat ghi mi een van desen vercondicht, so sal ick v den wech ooc thoonen, dien ghi begheert te sien en{de} ic sal v leere{n}, waer af dat boose herte si,
En{de} ic seyde mijn HEERE, spreect, en{de} hi seyde tot mi, gaet en{de} weget mi tgewichte des viers, oft meet die waijnghe des wints, oft roept mi den dach weder, die voorbi is ghegaen,
En{de} ic antwoorde, segghende. Wie der gheborender soudt connen gedoen, ghelijck ghi mi van desen vraecht?
Ende hi seyde tot mi, Vraechde ic v, seggende, Hoe veel wooningen in dat herte dee zee zijn? oft hoe vele aderen int beghin des afgronts zijn? oft hoe veel aderen boue{n} tfirmament zijn? oft welcke die wtghanghen des Paradijs zijn?
Ghi soudt misschien segghen, Ick en ben in den afgront niet ghedaelt, noch in die helle oock niet, noch ic en ben ooc niet inden hemel geclo{m}me{n},
Maer nv en heb ic v niet geuraecht dan vanden viere, en{de} wint, ende vande{n} dage, daer ghi door zijt geghaen, en{de} van welcken ghi niet gescheyden en moecht worde{n}, en{de} ghi en hebt daer niet op geantwoort,
En{de} hi seyde mi, Dat uwe is ende met v opghewassen is, en kont ghi niet ghekennen,
en{de} hoe soude uwe vat, des alderhoochste{n} wech moghen begripen, ende nv van buyten nv die werelt verualst is, verstaen, die openbaerlijcke ghebreckelijcheyt in minen aensichte?
En{de} ic seyde hem, Het waer beter gheweest, dat wi niet en waren, dan noch leuende in ongodlichede{n} leuen, en{de} te liden, en{de} niet te verstaen van wat dinghe.
En{de} hi antwoorde tot mi segghende, Reysende ben ic gereyst totten wout der houte{n} des velts, en{de} si dachten een ghedachte,
ende seyde{n}, Coe{m}t, en{de} laet ons gae{n}, en{de} laet ons aen die zee oorloghe maken, op dat si, voor ons wech gae, en{de} dat wi andere bossche{n} maken,
En{de} des gelijcs die vloede{n} der zee, en{de} si dachtten ooc een gepeys, en{de} seyde{n}, Coemt opclimmende laet ons die bosscagien des velts beoorloge{n}, op dat wi onsselue{n} daer een ander lantschap maken,
En{de} tghepeyse des wouts is ydel geworde{n}, wa{n}t dat vier quam en{de} verslinde dat,
Desgelijcs oock tgepeys der zee vloeden, want tsant stont en{de} verboot hem,
Waert dat ghi deser rechter waert, welcke{n} sout ghi beginne{n} te rechtuaerdige{n}, oft welcken te verdoeme{n}? En{de} ic antwoordede, en{de} seide,
Warachtelic si hebbe{n} een ydel gedachte gepeyst, want daerde is den woude ghegeuen, en{de} der zee, een plaetse haer vloeden te dragen,
En{de} hi antwoorde mi, en{de} seyde, Ghi hebt wel geoordeelt, en{de} waero{m} en hebdi voor v seluen niet geoordeelt,
Want gelijc daerde den woude is gegeuen, en{de} die zee haeren vloeden, alsoo moghen die ghene die opter woonen, alleen verstaen, die dingen die op der aerden zijn, ende die bouen die hemelen zijn, die dingen die bouen die hoocheyt der hemelen zijn.
En{de} ick antwoordede, en{de} seyde, Ick bid v HEERE, dat mi den sin worde gegeue{n}, om te verstaen,
want ick en wil niet vrage{n} va{n} uwe opperste saken, maer van desen die dagelijcs door ons gaen, Waerom dat Israel, den heydenen tot lachter is gegeue{n}, tvolck dat ghi lief hadt is den ongodliken geslachten gegeue{n}, en{de} die wet onser vaderen is tot verderuinge gebrocht, en{de} die gescreue{n} ghesteltenissen en zijn niewers,
en{de} wi zijn door gegae{n} vander werelt gelijc sprinchane{n}, en{de} onse leuen is verbasinge, en{de} scroeminghe, en{de} wi en zijn ooc niet waerdicht ontfermherticheyt te vercrigen,
Maer wat sal hi sinen name doen, die ouer ons aengeroepe{n} is, En{de} va{n} desen vraechde ick,
En{de} hi antwoorde tot mi, segghende, Ist dat ghi vele ondersoect, soo sult ghi dicwilen verwonderen, wa{n}t die werlt haest al haestende, door te gaen,
en{de} si en begrijpt niet te dragen, die dingen die in toecoemende tijde{n} de{n} rechtuaerdige{n} belouet zijn, wa{n}t dese werelt is vol ongerechticheits en{de} brooschede{n},
Maer daer ghi afvraecht sal ic v seggen, Wa{n}t dat quaet is gezaeyt, ende zijn verderuinge en is noch niet ghecomen
Hiero{m} ist dattet niet omgekeert en wort datter gezaeyt is, en{de} die plaetse wech en ghae, daert quaet gezaeyt is, soo en sal niet come{n} daer dat goede gezaeyt is,
Want tgras des quaden zaets, is in Adams herte ghezaeyt, vant beginne, En{de} hoe veel ongodlics heuet ghebaert tot nv toe, ende baert, tot dat den dorschtijt coe{m}t,
Reke{n}t bi v selue{n}, hoe groote vruchte der ongoddelijcheyt, dat gras des quaden zaets ghewonnen heeft,
wanneer die aren gheclouen zijn, der welcker gheen ghetal en is, hoe groote dorschvloeren sullen si beghinnen te maken?
En{de} ic antwoorde, en{de} seyde, Hoe en{de} wanneer sullen dese dinghen geschieden? waer om zijn onse iaren luttel ende quaet,
Ende hi antwoorde mi, segghende, En{de} haest ghi niet bouen den alderhoochsten, Ghi haestet ydelijcken bouen hem te zijn, want uwe ouertredinge is vele,
Hebbe{n} die ziele{n} der rechtuaerdigher oock van desen geuraecht in haeren bereydingen, segghende, Hoe lange hope ic aldus, en{de} wa{n}neer sal die vrucht des dorschtijts ons loons comen?
Ende Hieremiel die opperste enghel, antwoorde tot desen saken seggende, Wanneer dat getal der zaden in v volbrocht is, wa{n}t hi heeft die werlt in een wage gewege{n},
en{de} die tijden heeft hi met een mate gemeten, en{de} met eenen getale heeft hi die tijden ghetelt, en{de} hi en heeft niet beroert noch opgewect, tot dat die voorseyde mate volbrocht worden,
En{de} ick antwoorde en{de} seide O heerscapper HEERE, maer wi zijn ooc alle vol ongdlicheyts,
En{de} misschie{n}, om onsent wille, en worden der rechtuaerdigher dorschvloere{n} niet veruult, om die sonde{n} der der inwoo{n}ders opter aerde{n}.
En{de} hi antwoorde mi, en{de} seyde, Ghaet, ende vraecht die beuruchte, Wanneer si volbracht heeft haer negen maenden, oft haer kinderstede noch mach die vruchte binne{n} haer behoude{n},
En{de} ic seide, HEERE, si en machse da{n} niet houde{n} En{de} hi seyde tot mi, Die scappraye{n} der zielen inder hellen zijnder kinderstede geleke{n},
wa{n}t gelijc, die baert haestet te ontuliede{n}, de{n} noot der baringe{n}, also haestet dese ooc weder te geue{n}, die ghene die haer beuolen zijn,
Va{n}t beghinne sal v va{n} desen die ghi begheert te sie{n} gewesen worde{n},
En{de} ic antwoorde, en{de} seyde, Heb ic genade voor uwe{n} ooge{n} geuonden en{de} ist mogelijc, en{de} ben ic bequae{m},
so wijst mi ofter meer te comen hebbe{n}, dan voorleden is, oft datter meer door zijn gegaen, boue{n} da{n} toecomende is,
Ic wete mat voor bi is ghegae{n}, maer ic en weet niet wat toecome{n}de is.
En{de} hi seyde tot mi, Staet ouer die rechte side, en{de} ic sal v wisen die bediedenis der gelijckenissen,
En{de} ic stont, en{de} ick sach, en{de} siet, eene{n} bernende{n} oue{n}, ghinc door voor mi, Ende het is geschiet, als die vlamme doorginc sach ick, en{de} siet, den rooc ginc te boue{n},
Hier na ghinck een wolcke vol waters door voor mi, en{de} bracht groote{n} reghen met eene{n} storm en{de} doen den storm des reghens door was gegae{n}, so gingen die druppelen daer inne te boue{n},
En{de} hi seyde tot mi Denct bi v, Gelijc den regen meer wasset dan die druppelen, dat vier da{n} den roock, also oueruloede, die mate die voorby is gegae{n}, Maer die druppelen en{de} de{n} roock ginge{n} te boue{n}
En{de} ic badt en{de} seyde Meyndi dat ic leue tot in die{n} dage{n}? Oft wat sal in dien daghen wesen?
Hi antwoorde mi en{de} seyde, Va{n}de{n} teekene{n} daer ghi mi af vraecht, mach ic v eens deels segge{n}, Maer ick en ben niet gesonden, v te segge{n} van uwen leuen, want ic en weets niet.
Maer vande{n} teekene{n}, Siet die dage{n} sullen comen in welcken gegrepen sulle{n} worde{n}, die de aerde bewoonen in veel tzijns en{de} den wech der waerheyt sal verborghen worden, en{de} dat lantschap sal onuruchtbaer zijn van ghelooue,
ende die onrechtueerdicheyt sal vermenichfuldicht worde{n} ouer dit lantschappe dat ghi selue siet, ende ouer die ghi voortijts ghehoort hebt
en{de} tsal de{n} voetstappe ee{n} settinge inde{n} lantscap dat ghi nv siet regnere{n}, ende si sullent woest sien,
Maer ist dat v die alderhoochste geeft te leue{n}, so suldi na die derde tro{m}pet sie{n}, die sonne sal onuersiens weder snachts lichten, en{de} die mane driemael inde{n} daghe,
en{de} vanden houte so sal bloet druppen, en{de} den steen sal zijn ste{m}me gheue{n}, en{de} die volcken sullen beroert worde{n},
en{de} hi sal regnere{n} die{n} si niet en hopen die de aerde bewoonen, en{de} die vogelen sulle{n} tsame{n} ouerreysinge doe{n},
en{de} de Sodomijtsce zee sal haer vissce{n} wech worpen, ende sal snachts een ste{m}me geue{n}, die niet vele mensce{n} bekent en hebbe{n}, Maer si sullen alle zijn ste{m}me hoore{n},
en{de} een beroeringhe sal in veel plaetsen gesciede{n}, en{de} d{at} vier sal dicwils weder gesonde{n} worde{n}, en{de} de wilde beeste{n} sulle{n} ouerreysen, en{de} die mae{n}crancke wijue{n} sulle{n} vre{m}de vruchte{n} baren,
en{de} in soete watere{n} sullen soute watere{n} worde{n} geuo{n}de{n}, en{de} alle die vrienden sulle{n} hen seluen wtuechte{n}, en{de} dan sal de{n} sin verborge{n} worde{n} en{de} dat versta{n}t sal afgesceyde{n} worden in zijn celle,
en{de} sal van vele gesocht worde{n} maer niet geuonde{n} worde{n} Die ongerechticheyt en{de} oncuysheyt sal vermenichfuldicht worde{n} opter aerde{n},
Dat la{n}tscap sal sine{n} naeste{n} vrage{n} en{de} segghe{n}, En is die rechtueerdicheyt niet door v doorgegae{n} die rechtueerdich maect? Ende dat salt loochne{n},
en{de} het sal in dien tijt zijn, dat die me{n}sce{n} sullen hopen, en{de} en sullen niet verwerue{n}, si sullen arbeyden en{de} haer wege{n} en sulle{n} niet geuoorspoet worde{n}.
Mi is toe gelate{n} v dese teekene{n} te segge{n}, en{de} ist dat ghi weder bidt en{de} screyt gelijc ghi nv doet, en{de} vast seue{n} dage{n}, so suldi weder noch meerder dinge{n} hoore{n} da{n} dese,
En{de} ick ontwaecte, en{de} mijn lichae{m} verscricte alte zeer, mijn ziele arbeyde dat si soude ontbreke{n},
en{de} dengel die tot mi come{n} was die in mi sprac, hielt en{de} stercte mi stellende mi op de voete{n}
En{de} het gesciede in den tweeden nacht, dat Salathiel die leytsman des volcs qua{m} tot mi segge{n}de, Waer waert ghi, en{de} waero{m} is v aenscij{n} droeuich?
Oft en weet ghi niet dat v Israel gelooft is, in dat lantscap haerder ouerreysinge
Hiero{m} staet op en{de} smaect broot, en{de} en verlaet ons n{iet} gelijc een herder zijn cudde in de ha{n}de{n} der booser wolue{n},
En{de} ic seyde he{m}, Gaet va{n} mi, en{de} en genaect mi n{iet} Hi hoordet also ict seyde, en{de} hi ginc va{n} mi,
en{de} ic vastede seue{n} dage{n} hule{n}de en{de} screyende, gelijc mi Vriel de engel gebode{n} hadde.
En{de} het ghesciede na seue{n} dage{n}, en{de} die gedachte{n} mijns herte{n} waren mi weder alte moeylijc
en{de} mijn ziele na{m} weder de{n} geest der verstandenisse, en{de} begonst weder redene{n} te spreke{n} voor de{n} alderhoochste{n},
en{de} ic seyde, heerschapper HEERE wt alle bosschagie der aerde{n}, en{de} wt alle hare{n} boome{n} hebdi eenen wijngaert wtuercoren,
en{de} wt alle die aerde{n} der werelt hebdi v eene{n} gracht vercore{n}, en{de} wt alle den bloeme{n} der werelt, hebt ghi v een lelie vercore{n},
en{de} wt allen afgronde{n} der zee hebt ghi v een riuiere veruult, en{de} wt alle getimmerde stede{n} hebt ghi v seluen Sion geheylicht,
en{de} wt allen gescapen gheuogelte{n} hebt ghi v een duyue genoemt en{de} wt allen geschape{n} beesten hebt ghi v een scaep voorsien,
en{de} wt allen vermenichfuldichden volcke, hebt ghi v een volc vercreghen, en{de} een wet van allen ghepresen hebt ghi desen volck, dwelck ghi begheert hebt ghegheuen,
En{de} nv HEERE waerom hebdy eene{n} in vele hande{n} gheleuert, En{de} hebt op een wortele ander bereydt, en{de} hebt uwe{n} eenighe{n} in veel volcke{n} verstroyt,
en{de} si vertrade{n} he{n}, si die tegen uwe belofte{n} seyde{n}, en{de} die uwen testamente niet en gheloofden
En{de} al haddi v volck hatende ghehaet, so betae{m}det met uwe{n} hande{n} gecastijt te moete{n} worde{n},
En{de} het gesciede als ic redene{n} gesproke{n} hadde, so is die engel tot mi gesonde{n}, die den voorledene{n} nacht tot mi gecomen was
ende seyde mi, Hoort mi, ende ic sal v onderwisen, en{de} aenmerct mi, ende ick sal voor v daer toe doen,
En{de} ick seyde, mijn HEERE spreect, En{de} hi seyde tot mi, Ghi zijt alte zeer in uwe ghedachte{n} ouerghetrede{n} om Israel, Oft ghi hem lieuer hebt ghehadt, dan denghenen die hem gemaect heeft?
en{de} ic seyde tot he{m}, Neen ic HEERE, maer smert lidende heb ic ghesproken, wa{n}t mine nieren pinigen mi alle vren, soeckende te begripen de{n} wech des alderhoochsten, en{de} te ondersoecken dat deel zijns oordeels,
En{de} hi seyde tot mi, Ghi en vermoghes niet, En{de} ick seyde, Waerom HEERE? waer toe ben ic gebore{n} oft waerom en werdt die kinderstede mijnder moeder my niet een graf, dat ic Iacobs arbeyt niet en saghe, en{de} die vermoedinghe des geslachts va{n} Israel?
En hi seyde tot mi Telt mi de dinghe{n} die noch niet gecome{n} en zijn, en{de} vergadert mi die verstroyde druppelen, en{de} maect mi die dorre bloeme weder groene,
en{de} doet mi ope{n} de geslote{n} scappraeien, en{de} brenct mi die winde{n} die daer in beslote{n} zijn, Toont mi dat beelt der ste{m}me{n}, en{de} da{n} sal ic v de{n} arbeyt toone{n} die{n} ghi begeert te sie{n}
En{de} ic seyde, heerscapper HEERE, wie ist die dese dingen wete{n} mach, da{n} die mette{n} mensche{n} geen wooninge en heeft,
Maer ic ben onwijs, en{de} hoe soude ic moge{n} segghen daer ghi mi af geuraecht hebt?
En{de} hi seyde tot mi Also ghi niet een en condt gedoe{n}, va{n}de{n} dinge{n} die gheseyt zijn, also en moecht ghi mijn oordeel niet vinde{n}, oft int eynde mijn liefde, die ic mine{n} volc belouet hebbe,
En{de} ic seyde Maer siet, HERE ghi zijt bi de{n} genen die int eynde zijn, en{de} wat sullen si doen, die voor mi geweest zijn? oft wi, oft die gene die na ons sullen zijn?
En{de} hi seyde tot mi, Ic sal mijn oordeel der croone{n} gelike{n}, Gelijc niet der laetster traecheyt, also noch der eerster snelheyt,
Ende ick antwoorde ende seyde, Noch en conste ghi die niet gemake{n}, die gemaect zijn en{de} die zijn, en{de} die toecomende zijn in een, op dat ghi v oordeel te haestelijker toonen mocht?
En{de} hi antwoorde mi segge{n}de Die creatuere en mach niet haeste{n} boue{n} haren schepper, noch die werelt niet gelide{n} die daer inne gescapen sullen worde{n} in een?
En{de} ic seyde, ghelijkerwijs ghi uwe{n} knechte gheseyt hebt, dat ghi leuendich makende, hebt leuendich gemaect, de creatuere van v gescape{n} in een, en{de} die creatuere gedoochde dat, so mach sise nv ooc tege{n}woordich in ee{n} drage{n}
En{de} hi seyde, vraecht der kinderstede des wijfs en{de} ghi sult tot haer segge{n}, En{de} ist dat ghi baret, waero{m} baert ghy bider tijt? Hierom bidt haer dat si thie{n} in een geue
En{de} ic seyde, Si en vermachs niet, da{n} na de{n} tijt.
Ende hi seyde tot mi, en{de} ic heb die kinderstede der aerde{n} ghegeue{n}, die ouer haer ghezaeyt zijn bider tijt,
Wa{n}t ghelijck dat sprakeloos kint niet en baert tgene dat de{n} ouden toebehoort, alsoo heb ic die werelt bestelt, die va{n} mi gescape{n} is,
En{de} ic vragede en{de} seide wa{n}t ghi mi nv de{n} wech hebt gegeue{n}, so sal ic voor v spreke{n} Wa{n}t onse moeder daer ghi mi af gheseyt hebt, is noch ionc, en{de} nv ghenaect si der outheyt,
En{de} hi antwoorde tot mi segge{n}de, vraget haer die baert en{de} si salt v segge{n}
Ghi sult haer segge{n} Waero{m} en zijn si nv niet die ghi ghebaert hebt, gelijc de{n} gene{n} die voor v ware{n} maer minder va{n} le{n}gde{n}?
En{de} si selue sal v ooc seggen, Daer zijn somige die inder cracht der ioncheyt gebore{n} zijn en{de} andere die inder tijt des outheyts, als de kinderstede begonst te ontbreke{n}, gebore{n} zijn
Aldus merct ooc ghi, dat ghi minder va{n} lengde{n} zijt, da{n} die voor v ware{n}, en{de} die na v sullen wesen, va{n} minder da{n} ghi,
als nv out worde{n} de creatuere{n} en{de} die stercheyt der io{n}cheyt voorbi ghaen En{de} ic seyde, HEERE ic bidde, ist dat ic genade voor uwe{n} ooge{n} heb geuonde{n}, vertoont uwen knechte, door de{n} welcken ghi uwe creatuere sult besoecken.
ENde hi seyde tot mi, Int beghinne der aertscher werelt, en{de} eer dat de wtganghen der werelt stonde{n}, en{de} eer dat die tsamencominge der winden waeyde{n},
ende eer dat de stemmen der donderen geluyt gaue{n} ende eer dat die blinckinghe der blixemen scheen, ende eer die fundamente{n} des paradijs beuestiget waere{n},
en{de} eer dat die fraeye bloemen ghesien werden, en{de} eer dat die beweechde crachten beuestighet werden, en{de} eer dat die ontellike heyren der Enghelen verghadert werden,
ende eer die hoocheden der lucht verhoocht werden, en{de} eer dat die maten des firmaments genae{m}t werden en{de} eer die scouwen te Zion heet werden,
en{de} eer dat die teghenwoordighe iaren ondersocht werden, ende eer dat die vonden der ghenen die nv sondighen veruremt werden, en{de} eer dat si beseghelt ware{n} die dat gelooue tot scatten vergaderde{n}
doen gedacht ict, en{de} zijn door mi alleen gemaect, en{de} nyet door eenen anderen,
Ende ick antwoorde, en{de} seyde, Welcke sal die afscheydinghe der tijden zijn? oft wanneer sal dat eynde der eerster zijn, ende, der nauolghender beghinsele?
Ende hi seyde tot mi, Van Abraham tot Isaac, doen Iacob en{de} Esau van hem gheboren zijn, so hielt Iacobs hant vant beginne die hiele Esaus.
Esau is deynde deser werelt, ende Iacob der nacomender,
Des menschen hant tusschen die hiele en{de} de hant Esdra, en wilt anders niet vraghen.
En{de} ic antwoorde en{de} seyde, O heerscapper en{de} HEERE, ist dat ic gracie voor uwe oogen heb vonden,
so bid ick, dat ghi uwe{n} knechte wilt toonen deynde uwer teekenen dewelcke een deel ghi mi den voorgaenden nacht vertoont hebt,
En{de} hy antwoorde en{de} seide tot mi staet op uwe voete{n}, en{de} hoort die alder volste ste{m}me des geluyts,
En{de} tsal gelijc een beroeringe zijn, nochta{n}s die plaetse en sal niet beweecht worde{n} in dewelcke ghi daer ouer staet,
Hiero{m} alst spreect so en verscrict v niet, want dat woort vanden eynde en{de} dat fundame{n}t der aerde{n} wort verstaen
wa{n}t die reden beeft daer af en{de} wort beroert wa{n}t si weet dat haer eynde verwisselt moet worden,
En{de} het is gesciet als ict hoorde, so stont ic op, op mijn voeten, en{de} ic hoorde, en{de} siet een spreke{n}de ste{m}me en{de} haer geluyt als een geluyt van veel wateren,
En{de} seide siet die daghen comen en{de} het sal zijn, als ick sal beghinnen te ghenaken, om te besoeckene die op daerde woonen,
en{de} als ick va{n} he{n} sal beginnen te versoeken die onrechtuaerdelijc gehindert hebbe{n} met haerder ontrechtueerdicheit, en{de} als die vernedertheit Sions veruult sal zijn,
en{de} als die werelt ouer geteeke{n}t sal worde{n} dwelc sal beginne{n} door te gae{n} sal ic dese teekenen doe{n}, Die boecke{n} sullen open gedaen worde{n} voor dat aensichte des firmaments, en{de} si sullen altesamen sien,
en{de} kinderke{n}s van eene{n} iare sullen met haer ste{m}men spreken, en{de} die beuruchte sullen ontijdige kindere{n} bare{n}, va{n} drie oft va{n} vier mae{n}den, En{de} si sullen leue{n} en{de} verwect worde{n}
En{de} die ghezaeyde plaetsen sullen onuerhoets ongezaeyt blike{n}, en{de} volle schappraie{n} sullen onuerhoets ydel geuonden worden,
en{de} die trompet sal met eene{n} gheluyde luyden, die welcke als sise al gehoort sullen hebben, so sullen si onuersiens verscricken, en{de} het sal zijn,
In dien tijde{n} sullen die vriende{n} de vrienden beoorloge{n}, als viande{n}, en{de} dye aerde sal verscroeme{n} met desen, En{de} de adere{n} der fonteyne{n} sullen stae{n} en{de} en sullen niet afloopen in drie vre{n},
en{de} het sal zijn alle die achter ghelaten sal worde{n} wt alle{n} deze{n}, die ic vore{n} geseit heb, die sal behoude{n} worde{n} en{de} sal mijn salicheyt sien, en{de} dat eynde ws tijts,
Ende dye mensche{n} die ontfanghen zijn sullen sien, die de doot niet gesmaect en hebben va{n} haerder geboorten aen, en{de} dat hert der inwoonders sal verandert worde{n}, en{de} tsal in eenen andere{n} sin bekeert worde{n},
want dat quaet sal wtghewischt worden, en{de} dat bedroch sal wtghebluscht worden,
Maer dat ghelooue sal bloeme{n}, en{de} die gheualsctheyt sal verwo{n}nen worde{n}, en{de} die waerheyt die so wter maten vele dagen sonder vrucht gheweest heuet sal vertoont worde{n},
En{de} het gheschiede doen hi tot mi sprac, en{de} siet ic sach allenske{n}s op he{m} voor wien ic stont,
en{de} hy seyde dit tot my, Ic ben ghecome{n} om v te toone{n} den tijt der toecomender nacht,
Hierom ist dat ghi weder bidt, en{de} weder vastet seuen daghen so sal ic v weder grooter saken vercondige{n} dan dese, door den dach, dan als icse ghehoort heb,
wa{n}t v ste{m}me is bide{n} alder hoochste{n} gehoort, wa{n}t de stercke heeft v schickinge gesie{n}, en{de} hi heeft v suyuerheyt gesie{n} die ghi va{n} uwer ioncheyt op hebt ghehadt,
en{de} daero{m} heeft hi mi ghesonde{n} v alle dese dingen te vertoonen en{de} v te seggen, Betrout en{de} en wilt niet vreesen,
en{de} en wilt niet haesten, met de eerste{n} tijde{n} te dencke{n} ydele dinghen, en{de} en haest niet vanden laetste{n} tijden.
En{de} hier na ist geschiet, en{de} ic weende weder, en{de} ic vaste des ghelijcs seuen daghen op dat ick drie weken soude vullen die mij gheseit zijn,
En{de} het geschiede opten achtste{n} nacht, en{de} mijn herte wert weder beroert in mi en{de} ic begonste te spreken voor den alderhoochsten,
Wa{n}t minen gheest wert zeer in mi ontsteke{n}, en{de} mijne ziele werdt beanxt,
en{de} ic seide, O HEERE, sprekende hebt ghi gesproken, va{n}t beghin der creatuere{n} inde{n} eerste{n} dach segghende, Het worde hemel ende aerde, en{de} uwe woort is een volmaect werck
Ende doen was die gheest ende die duysternissen werden omgedrage{n} en{de} dat swighen en{de} dat gheluyt der ste{m}men des menschen en was noch niet va{n} v,
Doe{n} seide ghi dat va{n} uwe{n} scatte{n} dat licht, dat vol lichts was voort gehaelt te worde{n}, mids welcke{n}, v werc soude blijcke{n},
En{de} inde{n} tweede{n} dage schiept ghi den gheest des firmame{n}ts, en{de} ghi geboodt he{m} dat hi soude deele{n}, en{de} dat hi een deelinge soude make{n} tussche{n} de watere{n}, dat het een deel opwaerts soude gaen, en{de} een deel benede{n} soude bliue{n},
En{de} opte{n} derden dach geboot ghi den watere{n} vergadert te worde{n} int .vij. deel der aerde{n}, maer .vi. deelen hebt ghi gedroocht en{de} behoude{n}, op dat wt desen die gezaeit zijn va{n} God, en{de} gebout voor v diene{n}de soude zijn,
wa{n}t v woort gi{n}c voort en{de} tgesciede ter stont,
want onuersiens ginc die vrucht der menichten voort ongemeten, Ende die smaet der begeerlicheyt, en{de} die menigerha{n}de bloeme{n} met onuerandelike verwe, ende ruecken des ongro{n}deliken geruecs, En{de} de dese zijn opten derden dach ghemaect.
Maer opten .iiij. dach geboot ghi te worden tschijnsel der sonnen, en{de} dlicht der manen, en{de} die gesteltenissen der sterren
en{de} ghi geboot he{n}, dat si de{n} toecomende{n} gescapenen mensce soude{n} diene{n},
Op de{n} .v. dage seyt ghi den seuensten deele daer dat water was vergadert, dat voort soude brengen dieren en{de} geuogelten, en{de} visschen, en{de} tgheschiede also,
Dat sto{m}me water dat sonder ziele was maecte die dieren die met Gods wille gheboden werde{n}, op dat die geslachte{n}, daer wt, uwe wonderlichede{n} soude{n} vertellen,
En{de} doe{n} behielt ghi twee ziele{n}, De{n} eenen hiet ghi Enoch, en{de} den andere{n} hiet ghi Leuiathan,
en{de} ghi verschietse va{n} malcandere{n}, wa{n}t dat seuenste deel daer dat water was vergadert en mochtse niet ontfae{n},
En{de} ghi gaeft enoch een deel dat opte{n} .iij. dach gedroocht is, op dat hi daer in woonen soude daer duysent berghe{n} zijn,
maer Leuiathan gaeft ghi dat vij. vochtige deel, en{de} ghi hielt dat, op dattet tot een verslindinge soude worde{n}, den welcken ghi wilt, en{de} als ghi wilt,
Maer opten vi. dach geboot ghi der aerde{n}, dat si voor v soude scheppen vee en{de} beeste{n}, en{de} cruypende diere{n},
en{de} hier ouer Adam dien ghi tot eene{n} hertoge hadt gestelt ouer alle wercken die ghi gemaect hebt, en{de} wt hem worde{n} wi alle gebracht, en{de} welcke volc ghi vercore{n} hebt
Alle dese dingen heb ick HEERE, voor v geseyt, wa{n}t om onsent wille sciept ghi de werelt,
maer die ander heydene{n} va{n} Ada{m} gebore{n} seyde ghi niet te wesen, en{de} wa{n}t si den speecsel geleke{n} zijn, en{de} ghelijc een druppe vande{n} vate hebdy haer oueruloedicheyt ghelijct.
En{de} nv HEERE siet, dese heydenen die voor niet geacht zijn, hebbe{n} ons bego{n}st te verheere{n} en{de} te verslinden,
maer wi uwe volck dwelcke ghi geheete{n} hebt uwe{n} eerstgebore{n} uwen eenigen, uwe{n} neerstighen liefhebber wi zijn in haer handen gheleuert,
En{de} is die werelt om onsent wille geschape{n}, waerom en besitten wi die erffenisse niet metter werelt, Hoe lange sullen dese dinghen zijn?
ENde het geschiede, doe{n} ic dese woorde{n} gheeyndt had te spreke{n}, so is tot mi ghecome{n} die engel, die tot mi gesonde{n} was inde eerste nachte{n},
en{de} seide tot mi, Esdra staet op en{de} hoort die rede{n} die ic tot v ben come{n} spreke{n}
En{de} ic seyde, Mijn God spreket. En{de} hi seyde tot mi, Die zee is geset in een ruym plaetse, op dat si diep en{de} ongemete{n} soude zijn,
maer den inga{n}c sal in een enge plaetse geset zijn op dattet gelijc de{n} stroome soude zijn,
wa{n}t wie soude willens in die zee willen gae{n} en{de} haer sie{n} oft haer te verheere{n}, ist dat hi dat enge niet door en gaet, hoe soude hi moge{n} comen in dat breede?
Ite{m} een ander, Een stadt is getimmert en{de} geset in een blacke plaetse maer si is vol alder goede{n},
wa{n}t de{n} inganc enge is en{de} in eene{n} nederganc geset, op dat ter rechter side{n} vier soude zijn, maer ter slincker side{n} diep water,
maer daer is allee{n} eene{n} padt tusschen hen gheset, dat is tusschen tvier en{de} dwater, also dat de{n} padt niet da{n} allee{n} eens mensche{n} voetstap en begripet,
oft die stadt den mensche tot erffenisse sal worde{n} gegeue{n} ist dat hi dat voorgesette pericule noyt dore en heeft ghegae{n}, hoe sal hi zijn erffenisse ontfaen?
En{de} ic seyde Tis also HEERE. Ende hi seyde tot mi, Also is Israels deel ooc,
want om he{n} heb ic die werelt gemaect en{de} doen Adam mijn insettinghen ouerghetreden hadde, so isser geoordeelt watter geschiet is,
En{de} die inghanghen deser werelt zijn enge geworden en{de} smertte{n}de en{de} arbeydelijc, Maer luttele en{de} quaet, en{de} vol vaers ende zeer met arbeyt ondersedt,
Maer dye inghanghen der meerder werelt, zijn ruym en{de} zeker, en{de} doende vrucht der onsterfffelijcheit,
Ist dan dat die ingaende niet in en zijn gegae{n} die leue{n}, dese enge en{de} ydele dinghen en soude{n} si niet mogen ontfaen die opgeleet zijn?
Nv waerom wort ghi dan ghestoort, daer ghi verganclijc zijt? En{de} wat wort ghi beroert, daer ghi sterflijc zijt?
Ende waerom en nae{m}t ghi niet in uwer herten, tghene dat toecomende is, maer dat tegenwoordich is?
Ic antwoorde en{de} seyde, heerschapper HEERE siet ghi hebbet met uwer wet beschict, wa{n}t die rechtueerdige sullen dese dinge{n} beerue{n}, maer die ongodlike sullen verghaen,
Maer die rechtueerdige sullen benautheiden lide{n}, hopende ruymhede{n}, Want die ongodlijc gedae{n} hebbe{n}, hebbe{n}de benauthede gelede{n}, en sullen daer en bouen die ruymicheden niet sien,
En{de} hi seyde tot mi, Daer en is gheen rechter boue{n} God, noch ghee{n} verstaende ouer de{n} alderopperste{n},
Daer vergae{n} vele tegenwoordige, want die wet Goods die voorghesedt is, die wort veracht,
want God heeft gebiedende gebode{n}, den come{n}de{n} als si quamen, wat si doen soude{n} om te leue{n} en{de} wat si onderhoude{n} souden, om niet gepinicht te worde{n},
Maer desen en ist niet wijs gemaect, en{de} si hebben he{n} wederseyt,
en{de} si stelde{n} hen selue{n} ee{n} gepeynse der ydelheyt, en{de} si sette{n} hen voor die bedriegelichede{n} der misdaden, en{de} si ouerseyden de{n} alderhoochsten niet te zijn, en{de} si en hebbe{n} zijn weghen nyet bekent,
en{de} zijn wet hebben si versmaet, en{de} zijn belofte{n} hebbe{n} si verlooche{n}t, en{de} si en hebbe{n} in zijn wettelichede{n} gee{n} gelooue gehadt en{de} si en hebben zijn wercke{n} niet volbrocht,
Daerom Esdra, sullen die ydele den ydele{n} toebehore{n}, en{de} de volle den vollen,
Siet den tijt sal come{n}, en{de} het sal zijn wanneer die teekene{n} sullen comen, die ic v voorseyt hebbe, en{de} die bruyt sal ope{n}bare{n}, en{de} ope{n}bare{n}de, sal die aerde ghetoont worden, die nv gedect wort,
en{de} alle die va{n}de{n} voorseyde{n} quade{n} verlost is, die sal mijn wo{n}derlichede{n} sien,
Wa{n}t mijn sone Iesus sal gheopenbaert worden, mette{n} ghenen die met hem zijn, en{de} si sullen verblijt worde{n}, die ghelate{n} zijn in .cccc. iaren.
En{de} het sal zijn na dese iare{n}, en{de} mijn sone Christ{us} sal sterue{n}, en{de} alle mensce{n} die huere{n} adem verhalen,
en{de} de werelt sal ghekeert worde{n} in dat oude swigen, seue{n} dage{n} gelijc inde{n} eerste{n} oordele, also datter niema{n}t achter ghelate{n} en sal worden,
en{de} het sal na seue{n} dage{n} zijn, en{de} die werelt die noch niet en waket, sal opgewect worden, en{de} de gheualschste werelt sal sterue{n},
En{de} die aerde salse leueren die in haer slapen, en{de} oock dat stof die daer in swigende woonen, en{de} die graue{n} sullen die zielen leueren die haer beuolen zijn
ende die alderhoochste sal opten stoel des oordeels gheopenbaert worden, ende die kattiuicheden sullen doorgae{n}, ende de lancmoedicheyt sal verghadert worden,
Maer dat oordeel sal alleen bliuen, die waerheyt sal staen, en{de} dat ghelooue sal beghinnen te becomen,
Ende dat werck sal na volghen ende den loon sal ghetoont worden, ende die gherechticheden sullen waken ende de ongherechticheden, en sullen gheen heerscappie hebben.
En{de} ic seyde, Abraham badt eerst om de Sodomiten, ende Moyses voor de vaders die in de woestine sondichde{n},
en{de} die na hem waren voor Israel, in die daghen Achar en{de} Samuels,
en{de} Dauid badt voor die verstooringhe, en{de} Salomon voor die ghene die totter heylichmakinge quamen,
En{de} Elias voor die ghene die den reghen ontfinghen en{de} voor de{n} doode{n}, dat hi leue{n} soude,
En{de} Ezechias voor dat volck in de daghen Sennacherib, en{de} vele voor velen,
Ist dan dat, nv dat verganckelike ghewassen is, en{de} die ongherechticheyt vermenichfuldicht is, en{de} die rechtueerdighe hebben voor die ongodlike ghebeden, waerom en salt nv oock also niet zijn?
En{de} hi antwoorde tot mi seggende, Die teghenwoordige werelt en is dat eynde niet, die heerlicheyt blijft daer ghestadelijck in, daer omme hebben si, voor die onuermogende ghebeden,
Wa{n}t den dach des oordeels sal dat eynde des tijts zijn, ende dat beghinsel des tijts der toecomender onsterffelicheyt, in welcke die verderfelicheyt door is gegae{n},
en{de} die ongete{m}pertheyt is o{n}tbonde{n}, en{de} de ongeloouicheyt is afgesnede{n} maer die gherechticheyt is ghewassen, die waerheyt is opgegae{n},
Dan en sal niemant die{n} moge{n} behoude{n} die vergaen is, noch verdrincke{n} de{n} ghene{n} die he{m} verwonnen heeft.
En{de} ic antwoorde en{de} seyde, Dese mijn reden is deerste en{de} de laetste, dat het was beter Adam dat lant niet te geuen, oft als hijt nv ghegeuen hadde, he{m} te bedwinghe{n} dat hi niet en sondichde,
wa{n}t wat batet den me{n}schen in desen tege{n}woordigen tijt te leue{n} in droefheyt, en{de} die dooden te hopen pininge?
O Adam wat hebdi gedaen? Want al hebt ghi ghesondicht, den val en is ouer v niet allee{n} geweest, maer is ouer ons geworde{n} die wt v ghecome{n} zijn,
Wa{n}t wat batet ons dat ons eene{n} onsterffelijcke{n} tijt is belooft, maer wi hebbe{n} doorlike wercke{n} gedaen?
En{de} om dat ons eewighe hope is voorseyt, maer wi alderquaetste zijn ydel gheworde{n},
En{de} want ons wooningen der gesontheyt, en{de} der vryheyt opgeleet zijn, maer wi hebben qualijc ghewandelt
Ende want die heerlicheyt des alderhoochsten opgheleet is, te bescermen die gene die rechtuerdelic ghewandelt hebbe{n}, maer wi hebbe{n} in die alderquaetste wegen gewa{n}delt,
En{de} wa{n}t dat paradijs getoo{n}t sal worde{n}, wiens vruchte onuerganckelijc blijft, in welcke vryheyt ende medicine is,
maer wi en sullender niet ingaen, want wi hebben in onda{n}cbare plaetsen ghewandelt
En{de} want haer aensichten boue{n} die sterren blincke{n} sullen die ontberinge ghehadt hebbe{n}, maer onse aensichte{n} zijn swert boue{n} die duysternissen,
wa{n}t wi en dachte{n} leue{n}de n{iet} als wi ongherechticheyt deden, dat wi na die doot sullen beghinnen te liden.
En{de} hi antwoorde en{de} seyde, Dat is dat gepeyse des strijdes, welc de me{n}she strijde{n} sal die opter aerde{n} gebore{n} is,
op dat hi lide dat ghi geseyt hebt, ist dat hi verwonnen wort Maer ist dat hi verwint, so sal hi ontfae{n} dat ic segghe,
wa{n}t dat is tleue{n}, welc Moyses geseyt heeft tot de{n} volcke doe{n} hi leefde, segge{n}de, Verkieset v tleue{n}, op dat ghi leeft,
maer si en gheloofde{n} he{m} niet, noch na he{m} den profeten, ia noch mi ooc, die tot he{n} gesproke{n} heb,
wa{n}t daer en is geen droefheyt va{n} haer verdoemenis, ghelijc blijscap sal zijn ouer he{n}, dien de salicheyt wijs is gemaect,
En{de} ic antwoorde en{de} seyde, HEERE ick weet dat die alderhoochste ontfermhertich, is gheheeten daer in, dat hi die ontfermt die noch niet in die werelt toegecomen en zijn,
en{de} dat hi dien ontfermt, die huer leuen hebben in zijn wet,
en{de} hi is is la{n}gmoedich, wa{n}t hi gheeft he{n} langmoedicheyt die gesondicht hebben als huere wercken,
en{de} hi is milde, want hi gheeft na dat die sake{n} heyschen, en{de} van grooter ontfermherticheyt,
want hi vermenichfuldicht meer die ontfermherticheyt desen die tegenwoordich zijn, en{de} die voorbi zijn geghaen en{de} die toecomen sullen,
Want ist dat hi zijn ontfermherticheden niet en vermenichfuldichde, soo en sal die werelt niet leuendich gemaect worde{n} met desen die daer in woone{n},
En{de} hi scencket, wa{n}t en scencte hi niet van zijnder goetheyt, op dat die ghene verlichtet worde{n} die ongerechticheit gedae{n} hebben van haere ongerechticheden so en sout thienste duysenste deel mensche{n} niet leuendich gemaect mogen worde{n},
ende waert dat die rechter niet en vergaue den ghene{n} die met sine{n} woorde genesen zijn en{de} wtwischte die menichte der versmadinghe, daer en soude meschien niet dan zeer weynich gelaten worden in die ontallike menichte.
ENde hi antwoorde tot mi segghende, Dese werelt, heeft die alderhoochste om vele menschen ghemaect, maer die toecomende om luttel
Esdra, ick sal voor v een ghelikenisse segghen, Hoe sult ghi die aerde gheuragen en{de} si sal v seggen want si sal veel meer aerden geuen, daer aerdewerck af sal worden gemaect, maer een cleyne stof waer af dat tgout wort, also is ooc die daet der teghenwoordigher werelt,
want daer zijnder zeer vele ghescapen, maer daer sal der weynich salich worden,
Ende ick antwoorde ende seyde, Aldus ziele zuypt de{n} sin heel op, ende verslindet dat smaect
wa{n}t ghi zijt mede ghecomen willende ghehoor gheuen ende propheteren, want v en{de} is gheen ruymte ghegheuen, dan alleen te leuen,
O HEERE en sult ghi uwen knecht niet toelaten, dat wij omtrent v bidde{n}, en{de} ons zaet ter herten gheuen, ende oeffeninge den sinne, daeraf v vrucht come, waer af leue{n} moghen alle ghescheynde, die des menschen plaetse sal draghen?
Want ghi zijt alleen, ende wi zijn een scheppinghe uwer handen ghelijc ghi ghesproken hebt,
Ende ghelijc dat lichaem in die moeder ghescapen is, ende gheuet leden, v scheppinghe wort in vier ende water behouden ende v schepsele lijdt neghen maenden uwe creatuere die in haer ghescapen is,
maer dat selue dat behout ende behouden wort, sullen beyde behouden worden, ende behouden zijnde gheuet die moeder weder tot eeniger tijt tghene dat in haer ghewassen is,
Wa{n}t ghi hebt wt dien leden gheboden, dat is wt den borsten, der vruchten der borsten melck te gheuene
op dattet geuoeyt worde dat gheschapen is, eenen tijt lanc, en{de} dat ghijt daer nae uwer ontfermharticheyt bestelt,
ghi hebt he{m} gheuoeyt met uwer rechtueerdicheyt, ende ghi hebt he{m} gheleert in uwer wet, ende ghi hebt he{m} berispet met uwen verstande,
ende ghi sult hem dooden als uwe creatuere, ende ghi sult hem leuende make{n} als v werck
Aldus ist dat ghi he{m} te niet doet die met soo vele arbeyden ghescapen is mits uwen beuele, so ist lichtelijc gheoordineert te wordene, dat dat oock dat werc ghemaect behouden soude worden.
En{de} nv HEERE ic sal seggen, va{n} allen me{n}sche weet ghi meer, va{n} uwe{n} volcke daer ic smerte om lide,
en{de} om v erffenisse daer ic om rou draghe, en{de} om Israel, om welcke{n} ic droeuich ben, en{de} om Iacob om welcken ick smertte lide,
hierom sal ic beginne{n} te bidde{n} by v voor mi en{de} he{n}, want ic sie onse vallen, wi die op daerde woonen,
Maer ic heb die snelheyt des rechters gehoort die come{n} sal,
Hierom hoort mijn ste{m}me, en{de} verstaet mine reden, en{de} ic sal voor v spreken.
Dat beghin der woorden Esdre eer hi op genome{n} wert en{de} ic seyde HEERE die in die werelt woo{n}t wiens ooge{n} verheue{n} zijn in die opperste en{de} in de locht,
en{de} wie{n}s throon onschattelijc is en{de} de heerlicheyt onbegripelic de{n} welcke{n} d{at} heyr der engelen bistaet, met beuinge,
der welcker behoudinghe in windt en{de} vier gekeert wort, wiens woordt warachtich is, en{de} gheheeten vrolicheyt,
wiens beuel starck is en{de} ghesteltenisse veruaerlijc wiens aensicht die afgronde{n} verdorret, en{de} verbolge{n}theit die berge{n} doet veruuylen, en{de} die waerheyt ghetuyget,
Verhoort dat ghebet ws knechts, en{de} vernee{m}t metten oore{n} die bedinghe dijns scepsels,
Als ic leue sal ic spreke{n} en{de} als ic smake sal ic antwoorde{n}
Noch en ae{n}siet die misdaden dijns volcs niet, maer dye v inder waerheyt dienen,
Noch en aennmercket der heydene{n} ongodlijcke neersticheden niet, maer die v getuygenissen met smerte{n} bewaert hebbe{n},
noch en aendenct niet die in v aenschouwen valschelijck ghewandelt hebbe{n} maer gedenct, die naer uwe{n} wille die vreese bekent hebbe{n},
Noch en wiltse nyet vernielen die beestelike manieren hebben ghehadt, maer aensietse dye v wet heerlijc gheleert hebben,
Noch en wort hen nyet verbolghen die quader dan de beesten geordeelt zijn, maer hebtse lief die altoos in dijne gherechticheyt en{de} eere betrouwen.
Wa{n}t wi en{de} onse vaders in soodanige siet ten quelen, maer ghi sult om ons sondaers ontfermhertich geheeten worde{n},
Want ist dat ghi begheert, dat ghi onser ontfermt, da{n} so sult ghi ontfermhertich geheete{n} worde{n}, als wi gheen wercke{n} der gherechticheyt en hebbe{n}
Wa{n}t de rechtueerdige, dien vele wercken ghehoopt zijn, die sullen wt haer eygen wercken loon ontfaen,
Want wat is die mensche, dat ghi op hem verbolghet oft dat verganckelicke geslachte, dat ghi van hem so bitter zijt?
Wa{n}t inder waerheit daer en is niemant vanden ghenen die ghebore{n} zijn, die welcke niet ongoddelijck ghedae{n} en heuet, ende vanden belidende{n}, die niet misdaen en heeft,
want daer in sal uwe gerechticheyt vercondicht worden, ende v goetheyt HEERE, als ghi hen luyde{n} ontfermt die welcke dat wesen der goeder wercken niet en hebben.
Ende hi antwoorde tot mi segghende, Ghi hebt sommighe dinghe{n} te recht gesproken, en{de} het sal oock naer uwe redenen gheschiede{n},
Wa{n}t ick niet warachtelic ghedencken en sal, op dat schepsel der ghenen die ghesondicht hebben, voor die doot, voor dat oordeele, voor die verdoemenis,
maer ick sal verblijt worden op der rechtueerdigher schepsel, en{de} ick sal ghedencken der elendicheyt, ende der salichmakinghe en{de} des loons der wederontfanginghe,
Also ic dan ghesproken heb, also ist ooc,
Want ghelijc die ackerman vele zaden op daerde zaeyt, ende plantet plantingen der menichfuldicheyt, maer si en worden niet alle behouden die ghezaeyt zijn, noch si en sullen oock niet alle wortelen die gheplant zijn, also en sullen oock niet alle behouden worden die inder werelt ghezaeyt zijn.
En{de} ic antwoorde en{de} seyde, Ist dat ic ghenade heb geuonden, so sal ic spreken,
Gelijc als dat zaet des ackerma{n}s, ist dat niet op en gaet, oft uwen rege{n} niet en ontfanghet in tijts, oft ist dat verderft mits veelheyt des regens,
also vergatet, en{de} des gelijcs die me{n}sche die met uwen handen ghemaect is, en{de} uwe beelt is hi ghenoemt, want ghi zijt he{m} ghelijc, om den welcken alle dinge{n} gheschapen zijn, en{de} ghi hebt hem ghelijct des ackermans zade,
En zijt op ons niet gram, maer spaert v volc, en{de} ontfermt uwer erffenisse maer ontfermt ghi uwer creatueren,
En{de} hi antwoorde tot mi seggende, Die tege{n}woordighe behooren de{n} tegenwoordigen, en{de} die toecomende, den toecomenden,
Want v is noch veel ouer, dat ghi mijn creatuere boue{n} mi mocht lie hebben, ic heb v en{de} hen dicwils ghenaket, maer den onrechtueerdighe{n} nimmermeer,
Maer daer inne zijt ghi ooc wonderlijc voor den alderhoochste{n},
wa{n}t ghi hebt v verootmoedicht alsoot betae{m}t, en{de} ghi en hebt v niet geoordeelt dat ghi onder de rechtueerdige zeer heerlijc gemaect sout worde{n},
Waero{m} he{n} veel kattiuichede{n} en{de} volle armoede{n}, sulle{n} he{n} worde{n} gemaect, die die werelt bewoonen inde laetste tijde{n}, wa{n}t si in groote hoouerdicheit gewa{n}delt hebbe{n}
maer verstaet ghi voor v en{de} va{n} uwe{n} gelike{n} versoect heerlich{eyt},
wa{n}t dat paradijs is voor v luyde{n} open, de{n} boom des leue{n}s is gepla{n}t den toecomende{n} tijd is bereyt, die oueruloedicheyt is bereyt, die stadt is ghetimmert, die ruste is bewesen, die grootheyt is volmaect, en{de} de wijsheyt is volmaect,
Die wortele der quaetheit is va{n} v geteeke{n}t, cra{n}cheit en{de} de motte is va{n} v verborge{n}, en{de} de verderfenis is in die helle geulucht in verghetinghe,
Die smerte{n} zijn doorgegaen, en{de} de{n} scat der onsterffelicheyt is int eynde ghetoont,
Hier om en wilter niet meer toedoen te ondersoecken vander menichte der ghenen die vergaen,
wa{n}t si ooc ontfange{n}de die vryheyt, hebbe{n} si den alderhoochste{n} versmaet en{de} si hebben zijn wet veracht, en{de} si hebben zijn wegen verlate{n},
maer si hebbe{n} noch, zijn rechtueerdige ooc vertreden,
en{de} si seyde{n} in haer herte datter geen god en was, en{de} nochta{n}s weten dat si steruen,
wa{n}t gelijc v sullen beuaen de dinge{n} die geseyt zijn, also sullen he{n} beuaen dorst en{de} pijninghe die bereyt zijn wa{n}t hi en wilde niet, dat de me{n}sce verloren worde
Maer si ooc die gescape{n} zijn hebben sine{n} nae{m} besmet, diese ghescape{n} heeft, ende zijn he{m} ondancbaer geweest, die he{n} dat leue{n} heeft bereyt,
Waerom mijn oordeel nv naket,
welke ic niet alle{n} maer v en{de} weinige{n} ws gelike{n} hebbe vertoont, En{de} ic antwoorde en{de} seyde
Siet, HEERE nv hebt ghi mi ghetoont die menichte der teekene{n} die ghi inde{n} laesten sult beginnen te doen, maer ghi en hebt mi niet vertoont, in welcken tijt.
ENde hi a{n}twoorde tot mi segge{n}de, Metende metet den tijt in he{m} seluen, en{de} tsal zijn als ghi siet, wa{n}neer ee{n} deel der teekene{n} die voorseyt zijn,
door sal zijn ghegae{n} da{n} sult ghi verstae{n} dat dien selue{n} tijt is in welcken die alderhoochste sal beginne{n} te besoecken de werelt die van he{m} gemaect is,
En{de} alsme{n} in die werelt beroeringe der plaetsen ende verstooringe des volcs, sal sie{n},
dan sult ghi verstae{n} dat dalderhoochste van desen heeft gesproke{n} vande{n} dage{n} die voor v ware{n} van tbeginne,
Want gelijck al dat in de werelt gemaect is, beghin en{de} voleyndinghe te gader heeft, en{de} die voleyndinge is openbaer,
also hebbe{n} des alderhoochste{n} tide{n} ope{n}baer beginne{n} in wonderen en{de} crachte{n}, en{de} de voleyndinge{n} in de daet en{de} teekene{n},
En{de} tsal zijn d{at} alle die salich gemaect sal zijn en{de} die door zijn wercken mach ontulien en{de} door tgelooue in welc ghi ghelooft hebt,
sal verlaten worden vanden voorseyde{n} periculen, ende hi sal sien mijn salichmakinge, in mijn la{n}t, en{de} in mijn palen, want ic heb mi vande{n} beginne geheylicht.
En{de} dan sullen si in allenden zijn die mijn weghen nv misbruyct hebben, en{de} die sullen in pijninge woone{n} dyese hebben verworpen in versmadinge,
want die mi niet ghekent en hebbe{n} leue{n}de, weldade{n} vercregen hebbe{n}de,
en{de} die mijn wet hooueerdelijc versmaet hebbe{n}, doe{n} si noch vryheyt hadde{n}
en{de} doe{n} he{n} noch ruymte ope{n} was om berou te bewijsen, en verstonde{n} si niet, maer versmadent, dese moete{n}t na die doot in pijninghe bekennen.
Hier om en wilt niet meer curioos zijn, hoe de ongodlike gepijnicht sullen worden, maer ondersoect hoe die rechtueerdighe salich sullen worde{n} gemaect en{de} ter welcker werelt, en{de} om welcke die werelt, en{de} wanneer
En{de} ic antwoorde en{de} sprac,
Ic heb te vore{n} gesproke{n} en{de} nv segge ic, en{de} ic sal namaels segge{n}, datter meer zijn die verdoemt zijn da{n} die behouden sullen worden,
ghelijc die vloet vermenichfuldicht wort boue{n} der droppele En{de} hi antwoorde tot mi zeggende,
Also danich de{n} acker is, sodanich zijn die zaden ooc en{de} hoe danich die bloemen zijn so danich zijn die verwinge{n} ooc, en{de} hoe danigen wercker sodanich is ooc dat scepsel, en{de} hoedanich de ackerman, also is ooc de bouwinge, want het was den tijt der werelt,
En{de} nv als ick he{n} was bereydende desen die nv zijn eer de werelt wert, in welcke si woonen soude{n}, so en weder seyde mi niemant
Doe{n} wert elc en{de} nv ghescape{n} in dese werelt die nv bereyt is mits een onbrekelike als oogstmae{n}t, ende een onondersoekelike wet zijn haer zede{n} verdorue{n},
En{de} ic aenmerckte die werelt, ende siet daer was pericule, om de ghedachten, die daer in toe ghecomen zijn,
En{de} ic sacht en{de} ic spaerdese ouer zeer, en{de} ick hielt mi tdruyue{n}kornke{n} vander druyue ende een plantinge va{n} grooter afco{m}st
Aldus verga de menichte die sonder sake geboren is, en{de} mijn druyfkeernke{n} worde behoude{n}, en{de} mijn plantinge wa{n}t ic hebse met groote{n} arbeyt volbracht.
Maer ist dat ghi v noch .vij. ander dagen onder windet, so en sulter ghi niet in vasten
ghi sult int velt der bloeme{n} gae{n}, daer geen huys ghetimmert en is en{de} ghi sult allee{n} va{n}den bloemen des velts eten, en{de} ghi en sult ghee{n} vleesch smake{n}, en{de} ghi en sult gheene{n} wijn drincke{n}, maer allee{n} bloemen,
Bidt de{n} alderhoochsten sonder ophoude{n}, en{de} ic sal come{n} en{de} spreken tot v.
En{de} ic ginc so hi mi seyde int velt gheheete{n} Ardath, en{de} ic sadt daer in de bloeme{n}, En{de} ic adt vanden cruyde{n} des ackers, en{de} haer spise is mi tot satheyt geworde{n},
En{de} tgesciede na seuen dage{n}, dat ic ruste op hoy, ende mijn herte wert weder verstoort, gelijc te voren,
En{de} mine{n} mo{n}t is openghedaen en{de} ic begonste voor de{n} alderhoochsten te spreke{n} en{de} ic seyde,
O HEERE v selue{n} ons vertoone{n}de, so zijt ghi onze{n} vadere{n} vertoont inde woestine, welcke niet betreden en wert en{de} die onuruchtbaer is, doen si wt Egypten gingen en{de} seggende seyt ghi
Ghi Israel hoort mi, en{de} ghi zaet van Iacob ae{n}merct mijn redene{n},
Siet ic saeye mijn wet in v, en{de} si sal in v vruchte doen, en{de} ghi sult daer in heerlijc gemaect worde{n} inder eewicheyt
Wa{n}t onse vadere{n} die wet ontfange{n}de en hebbense niet ghehouden, ende si en bewaerden v wetelijchede{n} niet, en{de} die vrucht der wet en is niet barende geworden, noch en vermocht niet wa{n}t hi was dine
Wa{n}t diese ontfaen hadde{n} verginge{n}, niet beware{n}de dat in he{n} gezaeyt was,
En{de} siet tis de gewoe{n} te dat als daerde dat saet ontfaen heeft, oft die zee het schip, oft een vat spise oft dranck als dat verdorue{n} is daert in ghesaeyt is, oft daert inghelate{n} is,
so worden oec mede verdorue{n} tghene dat gesaeyt, oft dat in ghelate{n} is, oft die dinge{n} die ontfaen zijn, en{de} dye dingen die ontfaen zijn en bliuen by ons nyet.
Maer ons en is so niet gheschiet, Wi die die wet ontfaen hebbe{n}, sondighe{n}de verghinghen wi, en{de} ons hert datse ontfaen had,
wa{n}t die wet en verghinc nyet, maer si bleef in haren arbeyt
En{de} als ic dese dinghe{n} in mijn hert sprac, so sach ic met minen ooghe{n}, ende ic sach een vrouwe ter rechter side{n}, En{de} siet dese droech rouwe en{de} screyde met luyder stemmen, en{de} si leedt grote smerte inde{n} moede, en{de} haer cleedere{n} ware{n} van een geschoort en{de} asschen op haer hooft,
Ende ic liet die ghedachten daer ic in peysde, en{de} ic keerde mi tot haer, en{de} ic seyde haer,
Waer om weent ghy en{de} lijdt smerte inden moet? En{de} si seyde tot my,
Mijn heere, laet my dat ic my bescreye en{de} ic noch smerte daer toe doe, want ick ben zeer bitter van moede, ende ic ben zeer vernedert,
Ende ick seyde haer, Wat hebt ghy gheleden? Segget mi, Ende si seyde tot my
Ic v dienersse was onuruchtbaer, ende en baerde niet, hebbende eenen man .xxx. iare{n}
ende ic bidde den alrehoochsten dese .xxx. iaren nacht ende dach alle vren, ende alle daghe,
Ende het geschiede nae .xxx. iaer dat God my v dienstmaerte verhoorde, ende sach mijn vernedertheyt, en{de} aenmercte minen druck, ende gaf mi eenen sone, ende ick wert zeer ouer hem verblijt, en{de} mijn man ende alle mijn borghers, en{de} wi eerde{n} zeere den stercken,
Ende ick voede hem op met grooten arbeyt,
Ende het gheschiede doen hy op ghewassen was, ende quam om een huysurouwe te nemen, maecte ic eene{n} dach der brassinghen.
ENde het geschiede doen mijn sone in was ghegae{n} in zijn slaepcamer, viel hi en{de} sterf,
en{de} wi keerde{n} alle die lichte{n} om, en{de} alle mijn medeborgers stonde{n} op, om mi te trooste{n}, en{de} ic ruste tot opte{n} andere{n} dach, tot snachts toe,
Ende het is gheschiet doen si alle gherust hadde{n} dat si my soude{n} troosten, dat ic soude rusten, ende ic stont snachts op en{de} vloot, ende quam in dit velt, ghelijc ghy siet,
en{de} ick dencke nv niet weder in die stadt te keere{n}, maer hier te blijuen staen, en{de} niet te ete{n} noch te drincke{n}, maer sonder ophoude{n} te weene{n}, en{de} te vasten, tot dat ick sterue,
En{de} ic liet die redenen daer ic in was, ende ic antwoorde met gramschap tot haer, seggende,
Ghi sotte bouen alle vrouwen, en siet ghy niet onse droefheyt, en{de} die dinghen die ons ghebuere{n}?
Want Syon onse moeder wort met alle droefheyt bedroeft, ende si is mits ootmoedicheit vernedert, en{de} si is alder sterclicste droeuich in rouwe
En{de} nv wa{n}t wi alle weene{n} en droeue zijn, so zijn wi alle mede bedroeft, maer ghi wort alle bedroeft om eene{n} sone,
Vraget die aerde, ende si sal v segghe{n}, dat zijt is die soude beweene{n} den valle van so veelen die boue{n} haer spruyten,
Ende wt haer vant beghin, zijn si alle ghebore{n} ende dander sullen comen, en{de} siet si wandele{n} byna alle in verdoemenis, ende haer menichte wort een verderffenis,
Ende wie sal dan meer weene{n} dan dese, die so groote{n} menichte verlore{n} heeft, meer dan ghi dye om eenen droeue zijt? Maer ist dat ghi my segt
mijn screyinghe en is niet ghelijc der aerden, wa{n}t ic heb die vrucht mijns buycs verlore{n}, den welcke{n} ick met smerten ghebaert heb, ende met smerten ghewonnen heb,
maer daerde na den wech der aerden, ende die tege{n}woordige menichte is in haer wech gegaen, ghelijc si daer wt quam, En{de} ic segghe v,
Ghelijc ghi met arbeyt baerde, also geeft daerde haer vrucht oec den me{n}sche vant begin ter eere{n}, den ghene{n} diese gemaect heeft,
Aldus hout nv v smerte by v seluen, ende draecht sterckelic die gheualle{n} die v ghebuert zijn,
wa{n}t ist dat ghi de{n} tijt die v God oordineert rechtuerdicht, so sult ghi sine{n} raet oec inder tijt ontfae{n}, en{de} in soodanige sult ghi mede gepresen worde{n},
Hier omme gaet in dye stadt tot uwen man En{de} si seyde tot mi,
Ick en sals niet doen, noch ic en sal niet in die stadt gaen, maer ick sal hier sterue{n},
En{de} ic heb mi gestelt noch te spreke{n} tot haer, en{de} seyde,
En wilt dese redenen niet doe{n}, maer zijt gewillich de{n} ghene{n} die v raet, Wa{n}t hoe veel gheualle{n} heeft Syon Wort vertroost om Iherusalems smerte?
Wa{n}t ghi siet dat onse heylichmakinge verwoest is, en{de} dat onsen outaer vernielt is, en{de} dat onsen te{m}pel verdorue{n} is,
en{de} onsen psalter is wernedert, en{de} de{n} lofsanc heeft geswege{n}, en{de} onse verblidinge is ontbonde{n}, en{de} dat licht ons candelaers is wt gebluscht, en{de} die arcke ons testame{n}ts is gerooft, en{de} onse heylige dinge{n} zijn besmet, en{de} de{n} name die ouer ons aengeroepe{n} is, is bi na geheel ontheylicht, en{de} ons kindere{n} hebbe{n} versmaetheyt gelede{n}, en{de} onse priesters zijn verbernt, ende onse leuiten zijn in die gheuanckenisse ghegaen, ende onse maechde{n} zijn gescheynt, ende onse vrouwe{n} zijn vercrachticht, ende onse rechtueerdighe zijn ontrucket, ende onse cleyne kinderkens die zijn verdaen, en{de} ons liede{n} ionghe{n} diende{n}, en{de} onse stercke zijn onmatich gheworden,
En{de} dat alremeeste teeken is Syon, want si is ghescheyde{n} va{n} hare heerlicheyt, want si is gheleuert inde{n} hande{n} der ghene{n} die ons haten,
Hier om schudt v grote droefenisse wt, en{de} legt af die menichte der smerten op dat v die stercke ghenadich si, en{de} die alderhoochste sal v rust maken, rustinghe des arbeyts,
Ende het gheschiede als ic tot haer sprack, haer aensicht blincte onuersiens, en{de} haer ghesichte wert een blinckende ghedaente, alsoo dat ic zeer scroemende wert tot haer, en{de} dat ic dachte wat ic ware,
en{de} siet, onuerhuets gaf si een groot gheluyt der stemme{n} wt, vol vreesen dat daerde beweghet wert va{n} des wijfs geluyt, en{de} ic sach,
en{de} siet, dye vrouwe en was mi nyet meer voor ooghen, maer dye stadt wert ghetimmert, en{de} die plaetse wert ghethoont va{n} groote{n} fundamente{n}, en{de} ic vreesde ende riep met grooter stemme{n}, ende seyde,
Waer is Vriel die Enghel die vant beghin tot mi quam? wa{n}t hi dede mi come{n} in die menichte inden wtganc mijns moets, En{de} mijn eynde is tot verganckelicheyt geworde{n}, en{de} mijn ghebet tot lachter
Ende also ic dit spreke{n}de was, so quam hy tot mi, ende sach mi,
ende siet ic was gestelt als een doode, ende mijn verstant was verureemt, en{de} hi hielt mine rechter handt, ende hy stelde my op mijn voete{n}, Ende hy seyde my,
Wat is v, ende waer om is v verstandt verstoort ende de{n} sin ws herte{n}, ende waer o{m} sidi verstoort? Ende ic seyde
om dat ghi mi verlate{n} hebt, en{de} ic dede na uwe redene{n} ende ghinc wt int velt, ende siet, ic sach en{de} ick sie dwelck ic niet vertelle{n} en can, Ende hi seyde tot mi,
Staet als een man, en{de} ic sal v bewegen, Ende ic seyde,
Mijn HEERE spreect ghi in mi, en wilt mi niet verlaten, op dat ic niet te vergeefs en sterue,
wa{n}t ic sach welc ic niet en wiste, ende ic hoorde, dat ic nyet en weet,
Oft en wort mine{n} sin niet bedroge{n}, en{de} mijn siele is op haer eynde?
Hier o{m} soo bid ic v nv, dat ghi uwe{n} knecht va{n} desen wtganc verthoont, en{de} hi antwoorde tot mi segge{n}de
Hoort mi, en{de} ic sal v leere{n}, en{de} ic sal v seggen va{n} welcke{n} ghi vreest, wa{n}t die alder hoochste heeft v veel verhole{n}thede{n} geope{n}baert,
Hi sach uwe{n} rechte{n} wech, wa{n}t ghi waret sonder ophoude{n} bedroeft voor v volck, en{de} ghy weende ouerzeer om Syon,
Dit is dat verstandt des ghesichts, welc v voor een weynich tijts is ghope{n}baert,
Die ghi weenende saecht die ghi begonst te trooste{n},
maer nv en siet ghi dan die gedaente des wijfs nyet maer v heeft gheopenbaert dat dye stadt ghetimmert wort,
en{de} wa{n}t si v vanden gheualle haers soons vertelde, dit is dontbindinge,
dat wijf die ghi saecht, dese is Syon en{de} want si v seyde welck ghi oec nv sie{n} sult als een ghetymmerde stadt,
en{de} wa{n}t si v seyde datse onuruchtbaer heeft geweest .xxx. iaer, waer om het .xxx. iare{n} ware{n} doe{n} in haer noch ghee{n} offerhande en was geoffert
En{de} het is gheschiet na .xxx. iare{n}, timmerde Salomon die stadt, en{de} offerde offerhande{n}, doe{n} wast dat die onuruchtbaer eenen sone baerde,
En{de} dat si v seyde dat si hem met arbeyt op gheuoet heeft, dat was die wooninghe in Ierusalem,
Ende want si v seyde dat mijn sone comende in zijn slaep camer sterf en{de} hem eenen val gebuerde, dat was Ierusalems val die gheschiet is,
Ende siet ghi hebt haer ghelijckenis ghesien, en{de} want si den sone beweende begonst ghijse te troosten, En{de} dese dinghen ware{n} v te openen va{n}de{n} ghene{n} die gebuert zijn,
En{de} nv siet dye alderhoochste, wa{n}t ghi wt der herte{n} bedroeft zijt, en{de} wa{n}t ghi wt geheelder herte{n} voor haer lijdt, so heeft hi v verthoont dye claerheyt zijnre heerlicheyt, en{de} dye schoonheyt zijnre fraeyheyt,
Daer omme hebbe ic v gheseyt dat ghi in een velt soudt bliuen, daer gheen huys ghetimmert en is,
want ick wiste dat die alre hoochste v dese dinghen begonst te toonen,
daer om seyde ic v, dat ghi inden acker soudt come{n} daer ghee{n} fundament der timmeringhe{n} en is,
Want dat werc der timmeringhe eens mensche{n} en mocht niet onthouden worden in die plaetse daer des alrehoochsten stadt begonst wort verthoont te worden,
Hier o{m}me en wilt niet vreesen, noch v hert en verscricke niet, maer gaet in ende siet dat schijnsel, en{de} die grootheyt der timmeringhen soo veel alst v ontfanckelic is metten ghesichte der ooghe{n} te sien,
en{de} daer nae sult ghi hooren soo veel alst tghehoor uwer ooren ontfancklick is te hooren,
Ghy zijt salich voor veel, ende ghy zijt byde{n} alrehoochste{n} gheroepen, ghelijck oock luttele,
Ghy sult den nacht dye morghen toecoemende is, hier bliuen,
ende dye alrehoochste sal v thoone{n} dese ghesichte{n} der alder ouerster die die alderhoochste{n} doe{n} sal de{n} ghene{n} die opter aerde{n} woone{n} vande{n} wterste{n} dage{n}.
En{de} ic sliep die{n} nacht en{de} de{n} andere{n}, also hi my gheseyt hadde.
ENde ic sach eene{n} droom, en{de} siet vander zee clam eene{n} arent op, die twaelf vloghelen van vedere{n} hadde, en{de} drie hoofden.
En{de} ick sach, en{de} siet hi strecte zijn vloghelen wt ouer alle aertrijcke, en{de} alle dye winden des hemels waeyde{n} op hem, en{de} werde{n} verghadert,
En{de} ick sach, dat van sinen vederen werden teghen vederen gheboren, en{de} si werden tot cleyne en{de} luttel vederke{n}s,
want zijn hoofden ware{n} rustende, en{de} dat halue hooft was meerder dan dander hoofden, maer die arent rustede met hen,
Ende ick sach, en{de} siet, den arent vloech met zijn vederen, ende hy regneerde opter aerden, ende ouer hen, dye daer inne woonen,
Ende ic sach, dat hem alle dinghen onder de{n} hemel onderdanich waren, ende niemant en seyde teghe{n} hem, noch niet een vander creatuere, dye opter aerden is,
Ende ic sach, ende siet, ende die are{n}t stont op zijn clauwen, ende liet een stemme met zijn vederen wtghaen, segghende.
En wilt niet alle tsame{n} wake{n}, slaept elc op zijn plaetse, en{de} waect eenen tijt lanc,
Maer die hoofden laet op dat wterste ghehoude{n} worde{n}.
Ende ic sach, ende siet een stemme en ghinc niet wt van sinen hoofden, maer vander middelt zijns lichaems.
Ende ick telde zijn teghen vederen, ende siet, daer wasser acht,
ende ic sach, ende siet, ter rechter siden stondt een vedere op, ende regneerde ouer alle aertrijck,
Ende het gheschiede doen si regneerde, so quam haer dat eynde, en{de} haer plaetse en blijcte niet, En{de} die nauolghende stont op, en{de} regneerde, ende si hielt veel tijts.
Ende het gheschiede als si regneerde, ende haer eynde quam, dat si niet en souden blijcken ghelijc die eerste.
En{de} siet haer is een stemme wt ghelaten, segghende
Hoort ghi die soo langhen tijt die aerde hebt ghehouden, Dese dinghen vercondighe ick v, eer ghi beghint te verghaen.
Niemant na v en sal uwen tijt houden, noch ooc zijn helfte.
Ende die derde hief op, en{de} hielt dye heerscappie, ghelijc ooc die eerste, ende si en ope{n}baerde selue ooc niet.
Ende also ghebuerdet van allen den anderen elck bysonder heerschappie te voeren, en{de} weder nieuwaerts gesien te wesen,
Ende ic sach, ende siet, in dien, tijt die volghende vederen werden op gherecht, vander rechter siden, dat si ooc soude{n} houde{n} die heerscapie, ende wt desen wasser diese hielden, maer nochtans en begonsten si terstont niet te blijcke{n},
Want sommighe wt hen werden opgherecht, maer si en hielden die heerscappie niet,
Ende ic sach na desen, en{de} siet, dye twaelf vedere{n} en ware{n} nyet voor ooghen, noch die twee vederkens,
ende daer en bleef nyet ouer inde{n} lichame des arens, dan twee rustende hoofde{n}, en{de} .vi. vederkens.
En{de} ic sach, en{de} siet, twee vederkens zijn ghedeylt in. vi. en{de} si bleuen onder thooft dat ter rechter siden was, want die vier bleuen in haer plaetse.
Ende ic sach, en{de} siet, dese pe{n}nen onder den vloghelen dachten hen op te rechtene, en{de} die heerschapie te houdene,
en{de} ic sach, en{de} siet, die eene is opgherecht, maer terstont en was si niet voor oogen,
Ende dye twee snelliker dan die eerste, en waren niet voor ooghen.
En{de} ic sach, en{de} siet, die twee dye douerha{n}t hadden, dachten by hen seluen, dat si selue ooc souden regneren,
en{de} in dien als zijt dachten, siet een der rustender hoofde{n}, het welcke dat middelste was, ontwaectede, want dat was dat meeste der twee hoofde{n}.
Ende ic sach, dat die hoofde{n} met hem veruult waren,
en{de} siet, dat hooft is bekeert met desen, die met hem waren, en{de} adt die twee pennen die onder die vloghels stonde{n}, dye dachten te regneren,
Maer dat hooft veruaerde alle aertrijc, en{de} het heerscapte daer inne, ouer die ghene die die aerde bewoonen met veel arbeyts, en{de} het hielt dye heerschappie des aertrijcs, ouer alle die vlogelen die geweest waren.
En{de} ick sach na desen, en{de} siet, dat middelste hooft onuersie{n}s en was niet voor ooghen, en{de} dat ghelijck die vloghelen,
Maer die twee hoofde{n} ghinghe{n} te bouen, die welcke ooc desghelijcs regneerden ouer daerde, en{de} ouer die ghene die daer in woone{n}.
En{de} ick sach, en{de} siet, dat hooft dat ter rechter siden was, verslijnde tghene datter slincker side{n} was.
En{de} ic hoorde een stemme tot mi segge{n}de. Besiet teghe{n} v, ende ae{n}merct dat ghi siet,
En{de} ic sach, en{de} siet, als een leeuwe gheweckt vander bosschagie briesschende, en{de} ick sach, want hi liet van hem een stemme des mensche{n} totte{n} arent, En{de} hi seyde, segge{n}de,
Hoort ghi en{de} ic sal tot v spreke{n}, en{de} die alderhoochste sal v segghe{n},
En zijt ghi niet die te bouen zijt ghegae{n} vande{n} vier diere{n}, die ic dede regneren in mijne werelt, ende op dat door hen dat eynde haerder tijden souden comen?
Ende die vierde quam, ende verwan alle dye dieren, die door ware{n} gegaen, ende met moghentscap hielt hi tvolck des tijts met veel beue{n}s, en{de} alle die werelt mette{n} alder quaetsten arbeyt, ende hi bewoonde dat aertrijck so veel iare{n} met bedroch,
Ende ghi hebt die aerde geoordeelt, niet metter waerheit,
wa{n}t ghi hebt die saechtmoedige ghequelt, ende ghi hebt die rustende ghequelt, ende ghi hebt dye logenachtige lief gehadt, ende ghi hebt haere wooninge bedorue{n}, die vrucht maecte{n}, ende ghi wierpt die muere{n} neder der gene{n}, die v nyet gedeert en hebben,
Ende uwe versmadinge is totten alderhoochsten opghegaen, ende v houaerdicheit totten stercken,
Ende die alrehoochste heeft aengesien die houaerdige tijden, en{de} siet, si zijn gheeyndet, ende haer sonden zijn veruult.
Hierom en ope{n}baert v ghi arent niet, ende v veruaerlike vlogelen, ende v alderquaetste vederkens, ende v boose hoofden, ende uwe alderquaetste clauwen en{de} alle v ydele lichaem,
op dat alle die aerde vercoelt worde, ende wederkeere, verlost zijnde van uwer cracht, ende hope{n} mach dat oordeel ende ontfermherticheit des ghenen diese ghemaect heeft.
ENde het gesciede, als de{n} leeu dese woorden sprac totte{n} arent, Ende ic sach,
ende siet, dat hooft dat verwonne{n} hadde, ende de vier vloghelen die tot hem waren ghegaen en waren niet voor ooghe{n}, ende si zijn opgherecht, dat si souden regneren, ende haer rijcke was cleyn ende vol beroerte{n},
Ende ic sach ende siet, si en werde{n} niet ghesien, ende alle dat lichaem des are{n}ts wert ontsteke{n}, en{de} dye aerde verscricte zeer, ende ic waecte vanden geruchte ende wtgancs des moets, ende va{n} groter vreesen, Ende ic seyde mine{n} gheeste,
Siet ghi hebt mi dat gegeue{n}, daer inne dat ghi des alderhoochsten weghen ondersoect
Siet, noch ben ic vermoeyt van moede, ende in minen geest ben ic seer onuermogende ende daer is weynich crachten in mi, vander grooter vreesen die ick desen nacht ontsien heb,
Hierom sal ic den alre hoochste{n} bidden, dat hi my totten eynde toe stercke,
Ende ick seyde. Heerschapper HEERE, ist dat ic genade voor uwen ooghen heb gheuonden, ende ben ic by v gherechtuaerdicht bouen vele, ende ist dat mijn ghebet sekerlijck voor uwe aensicht is op gheclommen,
so sterckt mi, vertoont my uwen knechte die bediedinge en{de} ondersceydinge dees veruaerlics ghesichts, op dat ghi mijn siel volcomelic vertroost,
wa{n}t ghi hebt mi weerdich geacht mi de wterste tide{n} te vertoone{n}. Ende hi seide tot mi.
Dit is die bediedinge dees gesichts.
De{n} arent de{n} welcke{n} ghi op hebt sien climmen, vander zee, dat is dat rijck dat Daniel uwen broedere inde{n} ghesichte ghetoont is.
Maer het en is hem niet bediet, daerom bediede ict v nv.
Siet die daghe{n} come{n}, ende daer sal een rijck opstaen opter aerde{n}, ende die vrese sal scerper zijn, dan alder rijcke{n} die voor die geweest zijn,
want daer sullen .xij. coningen in regneren, een na de{n} andere{n},
want die tweede sal beginne{n} te regneren, ende hi sal breederen tijt houden dan die twaelfue.
Dit is die bediedinge der .xij. vloghelen, die ghi saecht
Ende die stemme die ghi ghesien hebt, die sprac, niet van sinen hoofde{n} wtgaende, maer vanden middel zijns lichaems.
Dit is die bediedinghe, Want na desen tijt zijns rijcs, sullen twisten opstaen, die niet cleyn en sullen zijn, ende het sal in pericule van vallen zijn ende ten sal dan niet vallen. Maer het sal weder in zijn beghinsel ghestelt worden.
En{de} want ghi saecht acht onder vloghelen, aenhanghende sinen vlogelen,
Dit is die bediedenisse, Daer inne sullen acht coningen opstaen, der welcker tijde{n} licht en{de} rassche iare{n} sullen zijn, en{de} twee wt he{n} sullen bare{n},
Maer als de{n} middel tijt genaect, sullen die vier inder tijt gehoude{n} worden, als sinen tijt sal beginne{n} te ghenake{n}, op dat hi gheeyndt worde, Maer die twee sullen totten eynde toe ghehouden worden.
Ende wa{n}t ghi die .iij. hoofde{n} hebt sien rusten,
dit is die bediedinghe. In zijn wterste sal die alder hoochste drie rijcke{n} verwecke{n}, en{de} hi salder daer weder veel toeroepen, en{de} si sullen die aerde verheeren,
ende die daer in woonen met veel arbeyts, bouen alle die voor dese gheweest hebben, Daeromme so zijn si hoofden des arents gheheeten,
Want dese sullen zijn, die zijn ongodlicheden sulle{n} verhalen, en{de} die zijn wterste sullen volbre{n}ghen,
En{de} want ghi dat groote hooft gesien hebt, niet openbarende, Dit is zijn bediedenisse, Want een wt hen sal op zijn bedde steruen, en{de} nochtans met pinen,
maer die twee die volherden, sal dat swaert eten,
wa{n}t des eens swaert sal ete{n}, welck met hem is, maer nochtans sal dese inden wtersten mids den swaerde vallen,
Ende want ghi twee onder vloghelen hebt gesien, hen ouer worpende bouen dat hooft, welck ter rechter siden is,
Dit is die bediedenisse, Dit zijnse die die die alderhoochste heeft bewaert tot sinen eynde, dit is dat smal rijck, en{de} vol verstoringhen
Dat ghi ooc de{n} leeu hebt ghesien, dien ghy vanden woude saecht ontwaken, en{de} briessce{n}de, en{de} sprekende totte{n} arent, en{de} hem straffende, en{de} zijn ongerechtichede door alle sine redene, gelijc ghi gehoort hebt.
Dit is de{n} wint die die alderhoochste gehouden heeft totte{n} eynde toe tot hen, en{de} haer ongodlicheden, en{de} hi salse straffen, en{de} hy sal haer verscoringe voor he{n} verhouwe{n},
Want hy salse leuende int oordeel stellen, en{de} het sal zijn, als hise gestraft sal hebbe{n}, dan sal hise castien,
Want mijn ouer gebleue{n} volc sal hi met catiuicheden verlossen, die behoude{n} zijn op mine palen, en{de} hi salse verblide{n}, tot dattet eynde des dachs des oordeels sal comen, daer ic v va{n}t beginne af hebbe gesproke{n}.
Dit is den droome dien ghi gesien hebt, en{de} dese zijn die bediedinghe{n},
Aldus hebt ghi alleen weerdich gheweest dese verborghentheden des alre hoochsten te weten.
Hier omme so scriuet alle dese dinge{n}, die ghy ghesien hebt in eenen boecke, en{de} legtse in een verborge{n} plaetse,
en{de} ghi sultse den wisen van uwe{n} volcke leeren der welcker herten ghi weet, datse moghen begripen, ende behouden dese verborghen dinghen.
Maer verbeyt ghi hier noch seuen ander daghen, op dat v veroont worde, so wat de{n} alder hoochtste{n} goet sal duncke{n} v te vertoonen,
Ende hi ginc van my, En{de} het gheschiede als allet volc hoorde, dat die seuen dage{n} voor by waren, en{de} ic niet weder ghekeert en was in die stadt, en{de} elc vergaderde hem, va{n}den minsten totten meesten, ende si quamen tot mi, en{d} si seyden mi, segghende.
Wat hebben wi v ghesondicht, en{de} wat hebben wi onrechtuaerdelijck teghen v ghedaen, dat ghi ons verlatende in dese plaetse hebt ghesete{n}?
Want ghi zijt ons alleen ouer ghebleuen wt allen volcken, ghelijc die wijndruyue wt de{n} wijngaert, ghelijc een keerse in die duyster plaetse, en{de} ghelijck een hauene den schepe, behouden vanden storme,
Ofte en zijn ons die quaden niet ghenoech dye daer ghebueren?
Hiero{m}me, ist dat ghi ons verlaet, Hoe veel beter haddet ons gheweest, dat wi ooc verbrant waren met Zyons brande?
Want wi en zijn niet beter dan die ghene dye daer ghestoruen zijn, En{de} si schreyden met luyder stemmen, Ende ick antwoorde tot hen, seggende.
Israel, betrout, ende en wilt niet droeue zijn, ghi huys van Iacob,
Want uwe ghedachtenisse is by den alre hoochsten, en{de} die stercke en heeft uwer niet vergeten inder ondersoeckinge,
want ic en hebbe v niet verlaten, noch ic en ben niet van v wt gheghaen, maer ic ben in dese plaetse gecomen, dat ick voor de verlatinge Zyons soude bidden, op dat ic ontfermherticheit soude soecken voor die vernedertheit uwer heylichmakinghe.
En{de} nv gae elck onder v in zijn huys, en{de} ic sal tot v come{n} na desen dagen,
En{de} het volc ginc wech, also ic he{m} seyde in die stat,
maer ic sadt in dat velt, seuen dagen, ghelijc hi mi beuolen hadde, en{de} ic adt alleen vande{n} bloeme{n} des ackers, vanden cruyden is my spijse geworden in dien daghe.
ENde het is gesciet na seuen daghe{n}, en{de} ic droomde snachts eenen droom.
En{de} siet vander zee stont eenen windt op, dat hi alle haer vloeden soude verstooren.
En{de} ic sach, en{de} siet, die mensche wert machtich met den volcken des hemels, ende daer keerde hy zijn aensicht, dat hi soude mercken, ende al dat onder hem ghesien wert, dat beefde,
en{de} soo waer zijn stemme van sinen monde wtghinc, daer branden si alle, die sine stemme hoorden, gelijck die aerde rust alsi dat vier gheuoelt,
Ende ick sach na desen, ende siet, die menichte der menschen, der welcker gene ghetal en was, wert verghadert vanden vier winden des hemels, om dat si den ma{n} souden bestrijden, die op was gheclomme{n} vander zee,
Ende ic sach, ende siet, hy hadde hem seluen eenen grooten berch wt gegrauen, ende hi vloech op dien,
Maer ick socht dat lantschap te sien, ofte die plaetse, waer af dien berch wt ghegrauen was, ende ic en vermocht dat niet,
Ende hier na sach ic, ende siet, alle die tot hem verghadert zijn, dat si hem beuechtende verwinnen souden, ende vreesden seer, nochtans dorsten si vechten,
En{de} siet, als hi tghedruys der comender menichten sach, soo en hief hy zijn hant niet op, noch hi en hielt gheen sweerdt, noch gheen oorlooch ghewere, niet dan <parens>als ick sach</parens>
dat hi van sinen monde wt sandt, ghelijck een blasinghe des viers, ende van sinen lippe{n}, den windt der vlammen, ende van zijnder tongen seynde hi wt voncken, ende stormen ende si zijn al te samen ghemengt, dese blasinghe des viers, ende den windt der vlammen, ende die menichte des storms,
en{de} viel tsamen ouer die menichte int gedruys, welcke bereyt was te vechten, ende verbrandese alle datter onuersiens niet en wert gesie{n}, vander ontellijcker menichten, dan alleen tstof en{de} ruec des roocs en{de} ic sach en{de} verscricte
En{de} hier na sach ic den selue{n} mensche nederdale{n}de vande{n} berge, en{de} die andere vreedsamige menichte tot he{m} roepe{n}de,
ende dat ae{n}schijn veelre mensche{n} ghinc tot he{m}, sommiger verblidende, sommigher bedroeft wesende, sommige aengebonde{n}, sommige bre{n}ge{n}de wt hen die geoffert worde{n}, ende ic was sieck va{n} menichfuldicheyt der verscrominge, ende ic wert gewect ende seyde,
ghi hebt uwen knecht vant beghinne dese wondere{n} verthoont, ende ghi hebt mi weerdich gheacht, dat ghi mijn bedinghe soudt ontfaen,
ende nv vertoont mi noch dye bediedenisse dees drooms,
Also ic vermoede in mine{n} sinne, wee den ghene{n} die achter gelate{n} worden in dien dagen, ende veel meer vande{n} desen die niet achter gelaten en zijn,
Die niet verlaten en zijn die ware{n} droeue,
Nv verstae ic die welcke wech gesedt zijn inde{n} wterste{n} dage, ende si sullen he{n} te gemoete loope{n}, maer ende oec vanden desen die achter ghelaten zijn,
Om dies wille zijn si in groter sorchlicheden, ende in veel noode{n} gecome{n}, gelijc dese droomen betoone{n},
Nochtans ist den ghenen die in sorge{n} is, lichteliker tot desen te comene, dan doer te gaen als een wolcke va{n}der werelt, ende nv te sien die dinge{n} dye inden wtersten gebuere{n}, Ende hy antwoorde tot mi, segge{n}de.
Ic sal v die bediedinge des gesichts oec seggen, ende daer ghi af gesproken hebt, sal ic v open doen,
want va{n} desen hebt ghi gheseyt die achter gelaten zijn, dit is die bediedinge
Die die sorchlicheyt wech neemt inder tijt, dese heeft hem bewaert Die in sorchlichede{n} geuallen zijn, dese zijnt die de wercken hebben, ende dat geloue totten alder stercste{n},
Hier om weet dat si meer ghesalicht worden, dye achter ghelaten zijn boue{n} hen die doot zijn,
Dit zijn die bediedinghen dees ghesichts, Want ghi eenen man hebt sien opclimme{n} va{n} dat herte der zee,
hi selue ist, dien de alderhoochste bewaert vele tijden, die door hem selue{n} zijn creature sal verlossen, ende hi salse bescicken dye achter ghelaten zijn,
Ende want ghi wt sine{n} monde hebt sien wtgaen, als wint ende vier, ende storm,
Ende want hy gheen sweert noch oorloochs gheweer en hielt, want zijn ghedruys scheyde de menichte, die gecome{n} was om he{m} al vechtende te verwinne{n}, Dit is dye bediedenisse des gesichts.
Siet die daghen come{n}, wanneerse die alder hoochste sal beghinnen te verlossen, dye opter aerde zijn,
soo sal hy in een opneminghe des gheest come{n} ouer die ghene, die de aerde bewoone{n},
Ende eenige sullen dye andere dencke{n} te beuechten, die een stadt dander, en{de} die een plaetse dander, en{de} dat volck teghen dat volck, en{de} dat rijck tege{n} dat rijck
Ende het sal zijn als dese dinghen gheschiede{n} ende dye teekene{n}, dye ic v te voren ghetoont hebbe sullen gebueren, ende dan sal mijn sone gheopenbaert worde{n}, den welcke{n} ghy als een man op hebt sien opclimme{n},
Ende het sal zijn, als alle Heydenen zijn stemme sullen hooren, soo sal elck in zijn stadt zijn oorloghe achter laten, dye si tege{n} malcanderen hebbe{n},
ende een ontallike menichte sal in een verghadert worden, ghelijc als willende comen, om hem vechtende te verwinne{n},
Maer hy sal staen op den toppe des berchs Sion,
Maer Sion sal comen ende sal alle{n} mensche{n} bereyt, ende ghetimmert verthoont worden, ghelijc ghy den berghe hebt ghesie{n} wt ghraue{n} sonder hande{n},
Maer mijn sone sal straffen dese huere ongodlicheden, die die Heydenen gheuonde{n} hebbe{n}, dye den storme ghenaect zijn, om hare quaden ghepeysen, ende pininghen, daer si mede sulle{n} begonst ghepinicht te worde{n},
welcke der vlamme{n} gheleken zijn, ende hi salse sonder arbeyt verdoen, doer dye wet, dye den viere gheleke{n} is,
Ende want ghi hebt ghesie{n} dat hy die ander vreedsame menichte tot hem vergaderde
Dese zijn die thien geslachten, dye gheuanghe{n} ghemaect zijn va{n} hare{n} lande{n}, inde{n} dage Ozee des conincs, de{n} welcke{n} Salmanaser coninc va{n} Assyrie{n} geua{ngen} leyde, ende voerdese ouer den stroom, en{de} si zijn ouergeuoert in een ander lant,
Maer si gaue{n} hen selue{n} die{n} raet, dat si die menichte der Heydene{n} soude{n} achter laten, en{de} dat si voort soude{n} reysen, in een voordere lantscap daer noyt me{n}schelike geslacht in gewoont en heeft,
oft ymmer daer hare wetlicheden te houde{n}, die si in haer lantscap niet en hielden,
Si zijn ingegae{n} doer die enge ingangen des strooms Euphraten
Die alderhoochste dede hen doe{n} teekene{n} ende hi dede stae{n} de adere{n} des strooms, tot dat si door waren ghegaen,
Want door dat landtschap was eene{n} groote{n} wech der reysen eens iaers, ende eens halue{n} iaers, Want dat landtschap heet Azareth,
Doen woonde{n} si daer inne, tot inden laetsten tijt, ende nv weder als si beghinne{n} te come{n},
so sal die alderhoochste dye aderen des strooms weder doen stae{n} dat si door moghe{n} gae{n}, Om dese sake hebt ghi die menichte met vrede{n} gesie{n}
Maer ooc die achter ghelate{n} zijn van uwen volcke, dese zijnt die binnen mine palen geuonden worden.
Aldus ist ghesciet wanneer hi die menichte der gheender heydenen, die vergadert zijn, sal beginnen te verdoen, so sal hise bescermen, die dat volc hebben verwonnen,
en{de} dan sal hi hen veel wondere{n} verthoonen.
Ende ick seyde, HEERE heerscapper, dat thoont mi, waerom ic den man sach opclimmen vander herten der zee. En{de} hi seyde mi.
Ghelijck ghi dese dinghe{n} en moecht, noch ondersoecken, noch weten, welcke inde diepte der zee zijn, also en sal elc minen sone niet moghen sien opter aerden, ofte die, dye met hem zijn, dan inden tijt des daechs.
Dit is die bediedenisse des drooms, dien ghi gesien hebt, en{de} om welc ghi hier allee{n} verlicht zijt.
Want ghy hebt uwe wet ghelaten, ende hebt by die mine naersticheyt ghedaen, ende ghesocht,
Ghi hebt uwe leuen in wijsheit beschict, ende uwen sinne hebt ghy moeder gheheeten,
ende daerom heb ick v den loon biden alderhoochsten verthoont. Want het sal zijn nae andere drie daghen, dat ic ander dinghen tot v sal spreke{n}, en{de} ic sal v sware en{de} wonderlike dinge{n} wtlegge{n},
En{de} ic ginc wech en{de} ic ginc door inde{n} velde, den alderhoochste{n} veel louende en{de} grotelic eerende, vande{n} wo{n}derlicheden, die hi door dien tijt dede,
en{de} wa{n}t hi dien regeert, en{de} die inden tijde{n} volbrocht zijn, En{de} ic sadt daer drie daghen.
ENde het gheschiede opten derden dage, ende ick sadt onder die eycke.
Ende siet, die stemme ghinck wt teghen my, vanden doornen bossche, Ende seyde, Esdra, Esdra, Ende ic seyde, Siet ic HEERE, Ende ic sto{n}t op, op mijne voeten, Ende hi seyde tot my.
Openbare{n}de ben ic gheopenbaert ouer den doornen, ende ick sprack Moysi, doen mine volc in Egipten diende,
ende ick seynde hem ende leyde mijn volck wt Egipten, ende ick brocht hem opten berch van Sina, ende ick hielt hem veel daghen by my,
ende ick vertelde hem veel wonderlijcheden, ende ic verthoonde hem dye heymelicheyden der tijden, ende dat eynde, ende ick gheboodt hem segghende,
Dese woorden sult ghy int openbaer doen, ende dese sult ghi verborghen.
Ende nv segghe ick v
dese teekenen, die ick verthoont hebbe, ende die droomen die ghi ghesien hebt, ende die bediedinghe die ghy ghesien hebt in v herte setse op,
want ghy sult van allen ontfaen worden, ghy sult bekeert worden, ouer ghebleuen met mine{n} rade, en{de} met ws gheliken, totter tijt toe, dat die tiden geeynt worden.
Want die werelt heeft haer ioncheit verloren, en{de} die tiden ghenake{n} out te worde{n},
Wa{n}t die werelt is in tweelf deelen gedeylt, en{de} haer thienste,
en{de} die helft des thiensten deels zijn door gegaen, maer zijns sciet daer noch ouer na dat halue des thiensten deels.
Aldus soo beschict v huys nv, en{de} straft v volc, en{de} vertroost haere vernederde en{de} laet varen verderflike manieren,
ende laet van v sterffelijcke ghedachten, ende worpt van v menschelike ghewichten, ende doet v nv wt die broosche natuere, ende sedt wech aen deen side die ghepeysen die v aldaer moeyelicste zijn, ende haest v ouer te reysen va{n} desen tijden,
want si sullen noch argher dinghe{n} doen, dan die quade dingen die ghi nv hebt ghesien,
also veel als die werelt onuermoghender sal worden van outheit, alsoo veel sullen ouer die inwoonders, die quaden worden vermenichfuldicht,
Want die waerheit heuet haer meer verlenghet, ende dye lueghen is ghenaect, Nv haest dat ghesicht te comen, dat ghi gesien hebt.
Ende ic antwoorde, ende seyde voor v HEERE,
Siet, ick sal wech ghaen, ghelijc ghi mi gheboden hebt, ende ic sal dat teghenwoordighe volck straffen, Maer dye weder gheboren sullen zijn, wie salse beweghen?
Daerom is dye werelt in duysternisse gheset, ende die daer in woonen sonder licht,
Want uwe wet is verbrant waer om niemant en weet, welcke van v gemaect zijn, oft welcke wercken si beghinnen sullen,
Ist dat ic ghenade in v hebbe geuonden, seynt den heyligen geest in my, ende ick salt al scriuen dat in die werelt gheschiet is, vant beginne, welcke in uwe wet waren ghescreuen, op dat die menschen den pat moge{n} vinden, ende die inden wtersten leue{n} willen dat si leuen.
En{de} hy antwoorde tot mi, segghende. Gaet vergadert dat volck, en{de} ghi sult tot hen segghen, dat si v binnen veertich daghen nyet en soecken.
Maer vergadert v veel bercken schorssen, en{de} neemt met v Saream, Dabria{m} Selemia{m}, Echanum, en{de} Asiel, dese viue die bereyt zijn om snellick te scriuen.
Ende ghi sult hier comen, ende ic sal in v herte ee{n} licht des verstants ontfuncken, welcke niet wtgedaen en sal worden, tot dat gheeyndt zijn die dinghen, die ghi sult beghinnen te scriuen.
En{de} dan volbrocht zijnde, sult ghi sommige openbaer maken, sommige sult ghi den wisen verborgentlic leueren, Want morghen te deser vren sult ghi beghinnen te scrijuen
En{de} ic ben gereyst also hy mi gheboot, en{de} ic vergaderde allet volck, en{de} seyde,
Hoort Israel dese woorde{n},
Onse vadere{n} zijn in vree{m}den lande{n} gereyst, vant beghin in Egipten en{de} si zijn va{n} daer verlost,
en{de} si ontfinge{n} dye wet des leuens, die si niet bewaert en hebben, die ghi oec na he{n} ouergetrede{n} hebt,
En{de} het lant is v te deelen gegeue{n}, en{de} dat landt Sion, en{de} v vaders en{de} ghi hebt ongerechticheyt gedae{n}, ende ghi en hebt die wegen niet gehoude{n}, die v die alderhoochste heeft gheboden,
Ende want hi een rechtuerdich rechter is, so nam hi weder va{n} v inder tijt dat hi gheschenct hadde,
Ende nv zijt ghi hier ende uwe broeders zijn binne{n} onder v,
Hiero{m} ist dat ghi uwe{n} sinne bedwinct, en{de} v herte onderwijst, leue{n}dich so sult ghi behouden zijn en{de} nae dye doot sult ghi ontfermherticheyt vercrige{n},
Wa{n}t dat oordeel sal na die doot comen, als wi weder leue{n}de sulle{n} worden, ende dan sullen der rechtuerdiger name{n} bliken, en{de} der ongodliker name{n} sulle{n} metter daet getoont worde{n},
Aldus en come nv niemant tot mi, noch en soecke mi tot .xl. dage{n} toe.
En{de} ic nam vijf manne{n}, also hi mi gebode{n} had, en{de} wi ginge{n} int velt, en{de} bleue{n} daer,
En{de} ic ben totte{n} andere{n} dach ghecomen, ende siet een stemme riep mi segghende, Esdra doet uwen mont ope{n}, ende drinct daer ic v mede drencke{n} sal,
En{de} ic dede mine{n} mont ope{n}, ende siet, een volle drincuat wert mi gelanct, dat was vol als watere, ende zijn veruwe was gelijc als vier,
En{de} ic namt en{de} dranct, en{de} als ic daer wt gedro{n}cke{n} hadde, so wert mijn herte met verstandenisse gepijnicht, en{de} in mijn borste groeyde wijsheyt, Want mijne{n} geest wert bewaert mits der ghedachtenisse,
En{de} mine{n} mont wert ope{n} ghedae{n}, ende en is niet meer geslote{n},
Die alder hoochste gaff den vijf manne{n} verstandenisse, en{de} si screue{n} dye wtga{n}ge{n} des nachts, die si niet en wiste{n}, welcke geseyt werde{n}
Snachts ate{n} si broot, maer tsdaechs sprac ic, en{de} snachts en swege ic niet
Ende binne{n} veertich dagen zijn twee hondert ende vier boecken ghescreue{n},
Ende het geschiede, als si .xl. dagen veruult hadden, so sprac die alderhoochste, segge{n}de, Die eerste die ghi ghescreue{n} hebt, die sedt int openbaer, so datse die werdige en{de} onwerdige mogen lesen,
mer die tseue{n}tich laetste suldi beware{n}, op dat ghise de{n} wisen vanden volcke leuert
Wa{n}t in desen is die adere der versta{n}denisse, en{de} dye fonteyne der wijsheyt, ende den stroom der kennissen, En{de} ic dede alsoe.
SIet spreect inde{n} oore{n} mijns volcs, dye redene der prophetie{n}, welke ic in uwen mont sal seynde{n}, seyt die HEERE,
en{de} doet dat si in eene{n} brief gescreue{n} worde{n}, want si zijn ghetrowe en{de} waractich,
En vreest niet va{n}den gedachte{n} tege{n} v, noch die ongelouicheden der seggender, en laet v niet verscricken,
wa{n}t alle ongelouige sal in zijn ongelouicheyt sterue{n},
Siet ic brenge ouer dat aertrijck, seyt die HERE, quade dinge{n}, tsweerde ende honger, ende de doot ende die verderffenisse,
Daerom heeft dye boosheyt ouer beulect alle dye aerde, ende haer scadelike wercke{n} zijn veruult,
daerom seyt die HEERE,
Nv en sal ic niet swigen van huere{n} ongodlichede{n}, welcke si ongeestelic doe{n}, noch ic en sal niet verdraghe{n} in desen, die welcke si ongerechtelic oeffene{n}, Siet dat onsculdighe ende droeue bloet roept tot mi ende der rechtuerdiger siele{n} roepe{n} volherdelic,
Wrekende sal ic die wreke{n}, seyt de HERE, ende ic sal alle onsculdighe bloet wt hen tot my nemen,
Siet mijn volc wort als een cudde totter doodinge geleyt, nv en sal ic niet lijden dattet in Egypte{n} woone,
mer ic salt wtleyden in een machtige hant, en{de} eene{n} hooge{n} arme, ende ic sal metter plage{n} slaen ghelijc te vore{n}, ende ic sal alle zijn landt scheynden,
Egypte{n} sal weene{n}, ende zijn fundame{n}te{n} metter plage{n} geslage{n} en{de} metter castidinge welcke he{m} God sal toe brenge{n},
Die winnaers die dat lant wercke{n} sulle{n} weene{n}, wa{n}t haer zade{n} sullen ontbreke{n} vande{n} brandende{n} winde{n}, ende vande{n} hagel, ende va{n} een veruaerlike gesterre,
Wee der werelt, ende die daer in wonen,
wa{n}t het zweert is genaect, en{de} huer vernielinge, en{de} deen volc sal tege{n} dandere volc opstae{n} totte{n} stride, en{de} een sweerdt in hueren hande{n},
Want die menichte{n} sulle{n} onstantachtich zijn, ende deen den anderen te machtich wordende, en sullen si huere{n} Coninck ende Prince niet achte{n}, die weghen huerder dade{n} in huere moghentheden.
Een mensche sal in die stat begere{n} te gae{n} en{de} en sal niet moge{n},
Wa{n}t om huere houeerdicheyt sullen die stede{n} verstoort worde{n}, die husen sullen verscricket worde{n}, dye mensce{n} sulle{n} vreesen
Die me{n}sce en sal sine{n} naesten niet ontferme{n}, om te vernielen, huere huysen totte{n} zweerde, om te rooue{n} huer goeden, om den honger des broots, en{de} grooten druc
Siet, ic roepe tsame{n} seyt God, alle coninge{n} der aerde{n}, om mi te ontsiene, die vant ooste{n} zijn, en{de} vant zuyden, vanden noorden, ende van Libano om tot hen te bekeeren, en{de} weder te gheuen, welcke si hen ghegheuen hebben,
ghelijck si tot heden toe mine{n} wtuercoren doen, also sal ic doen, ende weder geuen in haeren schoot, Dit seyt die HEERE God
Mine rechter handt en sal nyet sparen ouer die sondaers, noch dat swaert en sal niet ophouden, vande{n} ghenen die onsculdich bloet storten opter aerden,
Het vier is wt gegaen van zijnder gramschappen, ende heeft dye fundamenten der aerden verslint, ende dye sondaers ghelijc ontsteken stroo.
Wee hen die sondighen, ende en houden mijn gheboden niet, seyt die HEERE,
Ick en salse niet sparen, kinderen gaet wech vander macht, En willet mijne heylichmakinghe nyet besmetten,
want die HEERE kentse alle dye teghen hem sondighen, Daerom heeft hyse in die doot gheleuert, ende in die doodinge,
Want nv zijn dye quade dinghen ouer dat aertrijcke ghecomen, ende ghy sult daer in bliuen, Want Godt en sal v niet verlossen, om dat ghi teghen hem ghesondicht hebt.
Siet, een veruaerlijck ghesichte, en{de} dies ae{n}sichte vant oosten,
Ende die gheslachte{n} der draken der Arabien, sullen wtgaen in vele waghenen, ende ghelijck blasinghe werdt haer ghetal opter aerden ghedragen, op dat alle Carmonien rasende in gramschappen vreesen ende beuen, diese hooren,
ende als wilde beeren wt den bosschen, sullen si wtghaen, ende sullen toecome{n} in groter cracht ende si sullen met hen inden strijdt staen, ende si sullen verwoesten dat deel des lants der Assyrien.
En{de} hier na sullen dye draken douerhant nemen, ghedachtich haerder gheboorte{n}, en{de} si sullen hen omkeeren in tsamen verbindinghe, met grooter crachte, om die te veruolghen,
Dese sullen verstoort worden en{de} sullen swijghen, ende si sullen haer voeten ter vlucht keere{n},
en{de} die ondersitter vander Assirien voorlandekens salse beleggen, ende sal een van dien verslinden, en{de} in haer heyr sal vreese ende beuinghe zijn, en{de} stridinge tege{n} haer coninghen,
Siet veel wolcken vanden oosten, en{de} vande{n} noorden, totte{n} zuyden, ende haer aensicht zeer afgriselic, vol gramscappen en{de} onweders,
en{de} si sullen tsamen stoote{n} en{de} si sullen een oueruloedighe ghesterte opter aerden, en{de} haer ghesterte tsamen stoten En{de} dbloet sal zijn vande{n} sweerde totte{n} buyc toe,
en{de} des menschen roocke tot des kemels stroysele, en{de} daer sal groote beuinghe ende vreese opter aerde{n} zijn,
en{de} si sullen vereysen die die gramschap sullen sien, ende beuinge salse beuaen, en{de} oueruloedige dicke wolcken, met reghene,
vanden zuyden en{de} noorde{n} en{de} dat ander deel vant westen,
ende die winden sullen douerhant nemen vanden ooste{n}, en{de} si sullense weder besluyten, en{de} die wolcke die hi in gramscap verwecte, en{de} dat ghesterte, om eene verscrickinghe te make{n}, ten oosten winde, ende ten westen salt gesceynt worden,
en{de} groote en{de} machtige wolcke{n} vol gramscappe{n}, en{de} tgesterte, sullen verhoocht worden, op dat si alle die aerde, en{de} die daer in woonen verscricken, en{de} si sullen instorte{n} ouer alle hoghe, en{de} hooch wtscinende plaetse een eyselijcke ghesterte,
vier en{de} hagel, en{de} vliegende swaerden, ende vele watere{n}, also dat ooc alle velden veruult sullen worden, en{de} alle riuiere{n} met veelheit der watere{n},
ende si sullen steden en{de} muere{n} ende bergen ende houelen, en{de} houte{n} der bossche{n}, en{de} thoy der beemde{n}, ende haer coren bederuen,
Ende si sullen stantachich door gaen tot Babilonien toe, si sullense verscricken,
si sullen tot die selue tsame{n} come{n}, en{de} si sullense omgae{n}, en{de} si sullen tgesterte en{de} alle gra{m}schap ouer haer wtstorte{n}, en{de} tstof ende de{n} rooc sal van onder opgaen, totte{n} hemel toe, en{de} al die ro{n}tsomme ligghe{n}, sullense beweene{n},
ende die onder haer ouer bliue{n}, sullen den ghene{n} diene{n}, diese veruaert hebben.
En{de} ghi Asia eendrachtich inder hopen va{n} Babilonien, en{de} inder eeren haers persoons
Wee v ghi katiuighe, om dat ghi v haer gelijck hebt ghemaect, ende verciert hebt uwe dochteren in oncuysheden, om te behaghen ende te verbliden in v minnaers, dye altijt begeert hebben met v te hoereren.
Ghi zijt die hatelike na geuolcht in allen haer wercken, ende haer vonden, daerom seit God,
Ic sal v quade dinghen inseynden, weduschap armoede, en{de} honger, en{de} tswaert, en{de} die pestilencie, om uwe huysen woest te make{n}, vander scheindinge, en{de} va{n}der doot, en{de} die heerlicheit uwer cracht sal
ghelijck een bloeme verdroocht worden, als die hitte op sal gae{n}, die ouer v gesonden is.
Ghi sult cranck worden, gelijc als een arme vrouken, gheslage{n} ende ghecastijt vanden vrouwen, alsoo dat die machtighe ende minnaers v niet en sullen moghen ontfaen,
Ende en sal ick v also niet wantrouwelijck lief hebben, seydt dye HEERE?
Het en waer dat ghy mijn wtuercorene{n} haddet gedoot in alre tijt, verhooghende die slaginghe der handen, ende gheseit ouer haer doot, als ghi droncken waert,
vercierde ghi die ghedaente ws aenscijns?
Den loon uwer oncuysheyt in uwen schoot, daer om suldy betalinghe ontfaen.
Ghelijc ghi minen wtuercorenen sult doen, seyt dye HEERE, alsoo sal v Godt doen, ende sal v int quaet leueren.
Ende v kinderen sullen van hongher steruen, ende ghi sult midts de{n} swaerde vallen, ende uwe steden sullen vernielt worden, ende alle die uwe sullen midts den swaerde int velt vallen.
Ende die in dye berghen zijn, sullen van hongher steruen, ende sullen haer vleesche eten, ende bloedt drincken, van hongher des broots, ende dorste des waters.
Ghi onsalighe sult door die zeen comen, ende sult weder quade dinghen ontfaen,
Ende inden door ghanc sullen si die ghedoode stadt gheweldelijc teghen een horten, ende si sullen eenich deel ws lants verwinnen, ende dat deel uwer eeren sullen si vernielen, Voort aen dye weder ghekeerde, wederkeerende,
Ende als ghi verdoruen zijt sult ghi hen voor stoppelen wesen, ende si sullen v voor vier wesen,
ende si sullen v verslinden, ende v steden, v lant, ende v berghen, alle uwe bosschagien, ende dat vrucht draghende hout, sullen si met vier verbranden.
Si sullen v sonen gheuanghen leyden, ende si sullen uwen tzijns tot eenen roof hebben, en{de} si sullen die heerlicheit ws aenscijns vernielen.
WEe v Babilonie{n} en{de} Asia, wee v Egipten, en{de} Syrien.
Omgordet v met sacken, en{de} harighe hemden, ende bescreyt v kindere{n}, ende hebt smerte, want uwe vernielinghe is ghenaect,
Het swaert is onder v ghesonden, ende wie is dat diet afkeren sal?
Het vier is in v ghesonden, ende wie ist diet wtblusschen sal?
V zijn quade dinghen toe ghesonden, ende wie ist diese verdriuen sal?
Sal ooc yemant veriaghen den hongerigen leeu int bossche? oft sal wt blusschen dat vier in die stoppele, terstont ast begint te branden?
Sal ooc yemant dat ghescut van eene{n} stercken scutter gheschoten veriaghen?
Die stercke HEERE seynt quaet toe, en{de} wie ist, diet verdriuen sal?
Daer is vier wt zijnder gramschappen ghegaen, en{de} wie ist diet wtblusschen sal?
Hi sal blixemen, ende wie en sal niet vreesen? Hi sal donderen, ende wie en sal niet scroomen?
Die HEERE sal dreyghen, ende wie en sal niet grondelijc te stucken gewreuen worden van sinen aensichte?
Die aerde beefde, ende haer fundamente{n}, die zee vloeyt vander diepten, ende haer vloeden sullen verstoort worden, ende haer visschen vanden aensichte des HEEREN, ende vander heerlicheit zijnre cracht,
want zijn rechte hant is stercke, die den boghe spant, zijn pilen scarp, die van hem gheschoten worden, en sullen niet ontbreken als si beghinnen geschoten te worden in die eynden der aerden,
Siet die quade dinghen worden ghesonden, ende en sullen niet wederkeeren tot datsi op die aerde comen.
Het vier wort ontfunct, ende ten sal niet wtgheblust worden tot dattet die fundamenten der aerden verslindt heeft
Ghelijck als tghescutte gheschoten van eenen vromen schutter nyet weder en keert, alsoo en sullen nyet weder keeren dye quade dinghen die welcke opter aerden ghesonden sullen zijn.
Wee my, wee mi, wie sal my verlossen in dien daghen.
Dat beghinsel der smerten ende veelder suchtinghen, dat beghinsel des honghers ende veels vernielinghens, Dat beghinsel der oorloghen, en{de} die machtighe sullen scroomen, dat beghinsel der quader dinghen,
ende si sullen alle beuen. Wat sal ic in desen doen, als die quade dingen come{n}?
Siet hongher ende plaghe, ende lijden, ende banghicheden ghesonden, zijn geesselen ter beteringhe,
ende in allen desen en sullen si niet bekeeren van haeren ongherechtichede{n} noch si en sullen der gheesselen altoos nyet ghedachtich zijn,
Siet den lijfcost sal goede coop zijn opter aerden, also dat si sullen meynen, dat hen den vrede ghesonden si, en{de} dan sullen die quade dinghen groeyen opter aerden, dat swaert, hongher, en{de} grote bescaemtheyt,
Want daer salder vele die de aerde bewoonen, van hongher verghaen, ende dat swaert sal die andere verdoen die ouer blijuen vanden honghere,
ende die dooden sullen als vuylnisse wech gheworpen worden, en{de} daer en sal niemant zijn diese vertrooste Want die aerde die sal woest gelaten worde{n}
ende haere steden sullen af gheworpen worden, ende daer en sal niemant achter gelaten worde{n} die die aerde winne, oft diese bezaeye
Die houten sullen vruchten gheuen, en{de} wye salse af plucken, ende vergaderen?
Die wijndruyue sal rijpe worden, ende wie sal dien treden? want den plaetsen sal grote verlatinge zijn,
Die mensche sal eenen mensche begheren te sien, oft zijn stemme te hooren,
Want daer salder thien achter ghelaten worde{n} va{n}der stat, en{de} twee vanden acker, die hen gheborghen sullen hebben inde{n} dicken bossche{n}, ende in die splete{n} der herder steene{n},
gelikerwijs als achtergelate{n} worde{n} inde{n} olijfboomgaert, en{de} in elcke{n} boom drie oft vier oliuen,
oft ghelijc inden afgelesene{n} wijngaert, wijndruyue{n} worde{n} gelaten vande{n} ghene{n} die den wijngaert naerstelijc doorsoecke{n},
also sulle{n}der in die daghen drie oft vier gelate{n} worde{n} den gheenen, die haer huysen doorsoecken mettten zweerde.
En{de} die aerde sal woest ghelaten worden, en{de} haer ackers sullen verouden, en{de} haer weghen, en{de} alle haer pade{n} sullen doorne{n} voort brenghen, om datter gheen menschen ouer en sullen gaen.
Die maechden sullen weene{n} gheen bruyghommen hebbende, dye wiue{n} sullen weenen geen mans hebbende, haer dochteren sullen weenen geen hulpe haers bruygoms hebbende,
In die oorloge sullen si verslindt worden, ende haer mans sullen in honger verghaen.
Hieromme hoort dese dinghen, en{de} bekentse ghi knechten des HEREN,
Siet dat woort des HEEREN, ontfanghet dat, op dat ghy den goden nyet en ghelooft, vanden welcken die HERE seyt.
Siet die quade dinghe{n} ghenaken, en{de} en vertraghen niet.
Ghelijck een beuruchte vrouwe als si in die neghenste maent haeren sone baert, als nv dye vre haerder baringen ghenaket, twee ofte drie vren te voren, weedommen haeren buyck omme ghaen, ende als dat kindt voort coemt van haeren buycke, dan niet eenen oogenblic en vertoeuen,
alsoo en sullen dye quade dinghen nyet eenen ooghenblicke verthoeuen om voort te comen ouer dye aerde, ende dye werelt sal suchten, ende weedommen sullense alomme houden.
Hoordt dat woordt mijn volck, bereyt v totten crijghe, ende totten quaden, zijt ghelijck als vremdelinghen opter aerden,
Dye vercoopt si als dye vluchtet, ende die coopt als dye verliesen sal,
Die comenschapt, als die gheen vruchte en ontfanghet, ende dye timmert, als diet niet bewoonen en sal,
Die zaeyet, als dye dat nyet maeyen en sal. Also oock, die den wijnghaert snoeyet, als dyes niet af lesen en sal,
Die trouwen als die ghene kinderen winnen en sullen, ende die nyet en trouwen, so als weduwers,
Waerom die arbeide{n}, die arbeide{n} sonder zake,
Wa{n}t die vre{m}de gheborene sullen haer vruchten maeyen ende sullen haer goet roouen, ende die huysen ommekeeren, ende haer sonen sullen si vanghen, want inder gheuanghenisse, ende in honghere winnen si haer kinderen,
Ende die comenschappen inden rooue, hoe lange vercieren si haer steden, ende haer huysen, ende haer besittinghen, ende haer persone{n},
alsoo vele te meer sal ick hen wantrouwen, de beniden ouer haer sonden, seyt die HEERE,
Ghelijc een hoere wantrouwende benidet een bequame ende zeer goede vrouwe,
alsoo sal dye rechtuaerdicheyt dye onrechtuaerdicheyt wantrouwenende beniden, als si haer verciert, ende beschuldichtse int aensichte, als hy coemt, dye verantwoorden sal den versoeckende alle zonde opter aerden.
Hieromme en wilt dien niet ghelijc worden, noch sinen wercken,
want noch een weinichsken, ende die ongerechticheit sal vander aerden worden ghenomen, ende die gherechticheyt sal in v regneeren,
Die sondaer en segge niet, dat hi niet ghezondicht hebbe, want hi sal colen viers op sine hooft verbranden, die seyt, Ick en hebbe niet ghezondicht voor den HEERE God, ende zijn heerlicheyt,
Siet, dye HEERE sal alle der me{n}schen wercken, ende haere vonden, ende haere herten bekennen,
Want hi seyde, Die aerde worde, ende si is ghemaeckt, Den hemel worde, ende hy is ghemaeckt,
Ende in sinen woorde zijn dye sterren ghefundeert, ende hy weet der sterren ghetal,
Die dye afgronden ende haere schatten ondersoeckt, die die zee ghemeten heeft, ende haer begrijp.
Dye die zee int middel der wateren heeft besloten, ende dye aerde op die wateren ghehanghen met sinen woorde.
Dye den hemel recket als een camere ouer die wateren, hy heeft dien ghefundeert.
Die in dye woestine water fonteynen heuet gheset, ende op dye toppen der berghen cuylen, om dye stroomen wt te laeten, vanden hooch wtschijnenden steene, op dat hy dye aerde nat soude maken.
Die den mensche schiep, ende sette zijn herte int middel des lichaems, ende seynde hem gheest, leuen, ende verstandenisse,
en{de} den ademtocht des almachtighe{n} Gods, die alle dinge{n} ghemaect heeft, en{de} ondersoect alle verborghen dinghen, in die verborgentheden der aerden,
dese weet uwen vont, ende dwelc ghi denct in uwe herten sondighende en{de} willende v sonden verbergen.
Waeromme die HEERE alle uwer wercken ondersoeckende heeft ondersocht, ende hy sal v alle betije{n},
en{de} ghi sult beschamet zijn, als v zo{n}den te voorschijn comen voor die menschen en{de} die ongerechticheden sullent zijn, die als besculdigers sullen staen in dien dage.
Wat sult ghi doen, oft hoe sult ghi v sonden verberge{n} voor God en{de} sine enghelen?
Siet, god is die rechter, vreest he{m}. Laet af van uwe{n} sonden, en{de} verghetet uwe onrechtuaerdicheden die nv te doene inder eewicheit, en{de} God sal v wtleyden, en{de} verlossen van alle lijde{n},
Siet ouer v is ontfunckt die hitte, ghi oueruloedighe scharen, ende si sullender sommige van v wech rucken, ende sullen die ledighe met afgoden spisen,
en{de} die hem consenteren, sullen hen tot spotttinghe, en{de} tot lachter, en{de} tot vertredinge zijn
Want de{n} plaetsen, sal plaetse zijn, en{de} inden biliggenden steden vele opstanighe zijn op die ghene die den HEERE vreesen,
Si sullen zijn als ontsinnighe, niemanden sparende om te beroouen, en{de} te verwoestene die noch den HERE vresende zijn
want si sullen verwoesten en{de} die goede{n} roouen, en{de} si sullense wt haeren huysen worpen
Dan sal die prouinghe mijnder wtuercorender blijcke{n}, gelijck dat gout dat vande{n} viere geproeft wort,
Mijn beminde hoort, seyt die HEERE, Siet, die daghen des lijdens zijn hier na bi, en{de} van dien sal ic v verlossen.
En vreeset, noch en wankelt niet, want Godt is uwe leytsman.
En{de} die mijn gheboden en{de} beuelingen hout, seyt die HERE God, op dat v uwe sonden niet en verwegen, op dat uwe onrechtuaerdicheden hen niet ouer en heffen
Wee den ghenen die van haeren sonden gebonden worden, en{de} worde{n} van haer onrechtuaerdicheden ouerdect, ghelijckerwijs als den acker wort betuynt vande{n} bossche, en{de} sinen padt met doornen wort bedect, ouer welcken gheen mensche en ghaet, ende wort wt ghesloten, en{de} gesonde{n} tot verslindinghe des viers.
TObias vanden gheslachte en{de} stat Nephthalim, die daer is inde{n} ouerste{n} deelen va{n} Galilee{n}, boue{n} naason, nade{n} wech die westwaert leet, hebbe{n}de die stadt Sephet te slincker siden,
Als hi gheuanghen was inden daghen Salmanasar des Conincs van Assyrie{n}. Nochtans in die gheuanghenisse gheset, en heeft den wech der waerheit niet verlaten,
alsoo dat hi alle dat hy hebben mochte, daghelics den mede gheuanghenen broeders, die van sinen gheslachte waren, mede deelde,
Ende hoe wel dat hi die alder ioncste was inde{n} geslachte Nephthalim, so en dede hi nochtans niet kintselijc inde{n} wercke,
Voort meer doen si alle ghingen totten gulden calueren, die Ieroboam die coninc van Israel had gemaect, vluchte dese alleen, dier alre gheselscap
en{de} reysde te Ierusalem totten te{m}pel des HEEREN, en{de} aldaer aenbadt hi den HEERE God van Israel, en{de} offerde getrouwelic alle zijn eerste vruchte{n}, en{de} zijn thienden,
also dat hi int derde iaer alle thiendinge, de{n} nieuwen bekeerden en{de} toecomelinghen diende.
Dese dinghen en{de} deser ghelijck, onderhielt hi na die wet Gods,
doe{n} hi noch ee{n} cleyn kindeken was, Maer doen hi een ma{n} was geworden, so nam hi een huysurouwe Annam van sinen gheslachte, en{de} wan wt haer eene{n} sone, en{de} hiet hem met sinen name,
dien hi van zijnder kintsheit op God leerde vreesen, en{de} hem wachte{n} van alle sonden.
Aldus doen hi mits die gheuanghenis in dye stadt Niniue was ghecomen met zijnder huysurouwe ende met sinen sone, en{de} met alle zijn gheslachte,
ende als si alle vander spijse der heydenen aten, so bewaerde dese zijn siele, ende en wert noyt besmet in haere spijsen.
Ende want hy des HEEREN ghedachtich was in alle zijnder herten, soo ghaf hem God ghenade in die teghenwoordicheit Salmanasar des Conincs
Ende dye ghaf hem macht te ghaen, waer hy wilde, hebbende vryheyt te doene wat hy wilde.
Aldus reysde hy door alle dye in die gheuanghenisse waren, ende ghaf hen luyden vermaninghe der salicheyt.
Ende als hy was ghecomen te Rages in die stadt der Meden, ende hadde thien pondt siluers, van die{n} dinghe{n} daer hy mede vanden Coninc gheeert was,
ende sach met een groote schare zijns gheslachtes Gabelum ghebreck hebbe{n}, die van sine afcoemst was so gaf hy hem dat voorgenoemde gewicht siluers onder een handtscrift,
Na vele tijts doe{n} Salmanasar die coninc doot was, als Sennacherib zijn sone voor hem regneerde en{de} hatede die kindere{n} va{n} Israel in zijn ae{n}scouwen,
so ginc Tobias dagelics door alle zijn maechscap, en{de} troostese, en{de} deylde elcke{n} na dat hi vermochte van sinen goede
Hi spijsde die hongherighe, ende de{n} naecten gaf hi cleedere{n}, en{de} die doode{n} ende verslaghene begroef hi sochfuldelijck,
Daer nae doe{n} die Coninc Sennacherib weder was gekeert vliende van Iudeen dye plaghe, dye God by hem hadde gesonde{n}, om sine gods lasteringhe, ende hi wert toornich ende versloech vele wt den kindere{n} van Israel, soo begroef Tobias haer lichame{n},
Ende doent den Coninc wert ghebootscapt, so hiet hi he{m} doot slaen, ende nam alle zijn goet,
Tobias die vluchte met sinen sone ende met sinen wiue, ende was naect verborghen, want vele hadden hem lief,
Maer na vijf ende veertich daghen, soo dooden den Coninck sine sonen,
ende Tobias is weder om ghekeert tot sinen huyse, ende alle zijn goet wert hem weder ghegheuen
NA dese dinge{n}, alst hoochtidelijck dach des HEEREN was, en{de} daer een goede maeltijt in Tobias huys ghemaect was
seyde hi tot sine{n} sone, Gaet en{de} haelt sommige va{n} onsen geslachte die God vreesen, dat si met ons brassen,
En{de} doe{n} hi wech was gegaen, keerde hi weder en{de} bootscapte he{m} datter een wte{n} kindere{n} va{n} Israel op die strate lage dootgesteke{n}, En{de} ter stont spranc hi va{n}der tafele{n}, ende liet die maeltijt, ende quam nuchtere{n} totten lichae{m},
en{de} hi nam dat op en{de} droecht heymelic tot sine{n} huyse, op dat hijt behendelic soude begraue{n},
als de sonne onder waer gegae{n}, Ende doe{n} hi dat lichae{m} had verborge{n}, so adt hy broot met rouwe ende beuinge,
gede{n}cke{n}de der rede{n} die de HERE door de{n} propheet Amos geseyt had, Die daghe{n} ws hoochtijts sulle{n} verkeert worde{n} in weenen ende in droefheyt
Doe{n} de sonne onder was gegaen, so ghinc hi, ende begroef he{m},
Maer alle zijn naeste strafte{n} he{m} segge{n}de, Ghi zijt onlancs om deser sake{n} wille beuole{n} doot geslage{n} te worde{n} ende en zijt nauwelic dat ghebot des doots ontgae{n}, ende ghi begraeft die doode{n} weder
Maer Tobias God meer vreesende dan de{n} coninc, nam die lichame{n} der verslaghenen wech, ende verberchse in zijn huys, ende begroefse te middernacht,
Ende het geschiede op eene{n} dach, dat hi vermoeyt va{n}der begrauenisse thuys quam, ende he{m} nedergeleyt had bi de{n} wandt, ende ontslape was geworden,
dat warme drecke{n} wt der swalume{n} neste doe{n} hi sliep he{m} op zijn ooge{n} viele{n}, en{de} wert blint,
maer dese becoringe liet he{m} God daer om ouercome{n}, op dat de{n} nacomelinghe{n} een exempel zijnder lijdsaemheyt soude worde{n} gegeue{n}, gelijc oec de{n} heylige{n} Iob,
Wa{n}t hoe wel hi God altijt van zijnder kintsheyt op geureest had, ende zijn gebode{n} bewaert, soe en wert hi niet bedroeft tege{n} God, dat he{m} die plage der blintheyt was ouercomen,
maer hi bleef onbeweghelic in die vreese Gods, God alle die daghe{n} zijns leue{n}s danckende,
Want gelijc die coninge{n} de{n} salighe{n} Iob bespotte{n}, also bespotte{n} desen zijn leue{n}, zijn naeste vriende{n}, ende zijn maghe{n} segge{n}de,
Waer is uwe hope, om die welcke ghi aelmoesen en{de} begrauinghe deet?
Maer Tobias straftese segghe{n}de, En wilt also niet spreke{n},
wa{n}t wi zijn kinderen der heylighen ende wi verwachten dat leuen dwelc God dien sal geuen, dye haer gheloue nymmermeer van hem en veranderen
Anna zijn huysurouwe ginc daghelics totten weefwerck, en bracht den cost die si va{n}den arbeyt haerder hande{n} mochte vercrige{n}
Waer wt het geschiet is, dat si eene{n} gheyte{n}bock nam, en{de} thuys brachte,
Als haer man de stemme des bletedens hoorde, so seyde hi, Siet dattet messchie{n} niet ghestolen en si Geuet sine{n} heere{n} weder om, want het en is ons niet gheoorlooft yet te eten, noch aen te roeren wt dieften,
Sijn wijf toornich zijnde antwoorde hier toe, Dijne hope is openbaerlijc ydel gheworde{n}, ende v aelmoesen zijn nv geopenbaert,
En{de} met dese en{de} deser ghelike woorden verweet si hem
DOen versuchte Tobias, en{de} begonste met trane{n} te bidden,
segghende HEERE ghi zijt rechtuerdich, en{de} alle v oordele{n} zijn warachtich, en{de} alle dijn weghe{n} zijn ontfermherticheyt en{de} waerheyt ende oordeel
En{de} nv HEERE zijt mijns ghedachtich, en nemet ghee{n} wrake van mine{n} sonde{n}, noch en ghedenct mijnre misdade{n}, noch mijnder ouders niet,
Want wi en hebbe{n} dine ghebode{n} niet ghehoorsaem gheweest, daer om zijn wi ouergheleuert in beroouinghe en{de} geua{n}ghenis, en{de} in die doot en{de} in een gheclap, en{de} in een lachteringe alle{n} gheslachte{n}, daer ghi ons onder verstroeit hebt,
En{de} nv HEERE zijn v oordele{n} groot, want wi niet gedaen en hebbe{n} na uwe gheboden, en{de} wij en hebben niet claerlick voor v ghewandelt,
Ende nv HEERE doet met mi na uwen wille, ende ghebiet dat minen gheest in vreden ontfaen worde, want het is mi orbaerliker te sterue{n} dan te leuen.
En{de} het gheuiel opte{n} selue{n} dach, dat Sara die dochtere Raguels in Rages die stadt van Meden, ooc lachteringe hoorde va{n} een vande{n} dienstmaechden haers vaders
dat si seuen mannen was ghegeuen en{de} die duuel Asmodeus gheheete{n} hadse gedoot ter stont als si tot haer waren ingegae{n},
Hier om als si dit meysken berispte om haerder schult wille, antwoorde si haer segghende. Wij en moete{n} voort ghene{n} sone noch dochter wt v sien opter aerden ghy dootster uwer mannen,
Wilt ghi mi oec doode{n}, ghelijc ghi seue{n} mannen hebt ghedoot? Tot deser stemmen ghinc si op die hoochste camer haers huys en{de} en adt noch en dranc in drie daghe{n} noch in drie nachte{n},
maer si bleef int ghebedt, en{de} badt God met trane{n} dat hise va{n} deser lachteringe wilde verlossen.
En{de} het is gheschiet opte{n} derden dach doe{n} si tghebet voleynde, dat si den HERE ghebenedide
segghe{n}de, Vwe{n} name is ghebenedijt, God onser vadere{n}, dye welcke als ghy gram zijt, sult ghi ontfermherticheyt doen ende inder tijt der lijdens vergheeft ghi die sonden den ghenen die v aenroepen
HEERE ic keer mijn ae{n}schijn tot v, ic heffe mijn ooghen op tot v,
HEERE ic bidde dat ghi mi van desen banden des lachters ontbint oft dat ghy mi vander aerden wech neemt
Ghi weet HERE dat ic noyt man begeert en hebbe, en{de} dat ic mijn siel reyn ghehoude{n} heb van alle begheerlicheyt,
Ick en hebbe mi noyt met den spelende{n} gemenget, noch met den ghene{n} die in lichtuerdicheyt wandelen mi deelachtich ghemaect,
Maer ic heb willich gheweest eenen man te nemen met uwer vreesen en{de} niet met mijnre wellusticheyt,
Ende oft ic en was dier niet waerdich oft si en ware{n} meschie{n} mijns niet waerdich wa{n}t ghi hebt mi meschie{n} eene{n} andere{n} man na ghehoude{n},
Want uwen raet en is nyet in des menschen macht.
Maer dit heeft elck sekerlic dye v dient dat is dat zijn leue{n} in proeuinge, so sal hi gecroont worde{n}, maer ist in liden so sal hi verlost worde{n}, en{de} ist dat in misdade{n} is, so sal hy tot uwe barmherticheyt moge{n} come{n},
Want ghi en hebt ghee{n} lust in onse verderffenissen, wa{n}t na onweder maect ghi stilte, en{de} na traninge en{de} weene{n} stort ghi verhueghinge in,
God van Israel dinen name si gebenedijt inder eewicheyt
In dier tijt zijn haerder beyder ghebeden verhoort in dat ae{n}sichte der heerlicheyt des hoochste{n} Gods,
En{de} Raphael die heilige enghel des HEEREN is ghesonde{n}, dat hijse beyde gesont soude make{n}, der welcker ghebede{n} tot eender tijt in die tegenwoordicheyt des HEEREN zijn vertelt.
ALdus doen Tobias meynde dat zijn gebet wert verhoort, dat hi soude moge{n} sterue{n}, so riep hi Tobiam sine{n} sone tot hem
en{de} seyde tot hem, Mijn sone hort die woorden mijns monts en{de} timmert die in v herte als een fundament,
Als God mijn siele tot hem neemt, so begraeft mijn lichaem, ende hebt v moeder in eere{n} alle die dagen haers leuens,
Ghi behoort ghedachtich te wesen, welcke en{de} hoe groote{n} vare si in hare{n} lichae{m} gheleden heuet om v,
Ende als si den tijt haers leuens oock veruult heeft, so graeftse by my
Hebt God alle die{n} tijt ws leuens in dine ghedachte, ende wacht v dat ghi dye sonde nyet tot eenigher tijt toe en laet, ende achter laet die gheboden des HEREN ons Gods
Doet aelmoessen van uwen goede, Ende en wilt v aensichte nyet afkeeren van eenighen armen, Want also salt gheschieden dat het aensicht des HEEREN niet van v en sal worden afghekeert,
Sijt ontfermhertich also ghi vermoecht.
Hebt ghi vele, soo geeft oueruloedelijc, Hebt ghy weynich, so doet naersticheit dat weinich ooc geerne mede te deylen,
want ghi verghadert v dat tot eenen schat, een goet loon inden daghe der noot,
want dye aelmoesse verlost van alle sonden, ende vander doot, ende si en sal dye siele niet in die duysternissen laten gaen.
Die aelmoese sal een groot betrouwen zijn, biden hoochsten God, allen den ghene{n} diese doen,
Mijn sone wacht v van alle oncuisheit, en{de} behaluen v huysurouwe en lijdet ne{m}mermeer eenighe misdaet, te wete{n},
En laet die houaerdicheit nimmermeer in dine{n} sin, noch in dine woorden heerscappie hebben, Want in haer soo heeft alle verdoemenisse tbeghin ghenomen.
Die v yet ghewrocht heeft, die gheeft ter stont sine{n} loon, en{de} den loon dijns huerlincs en bliue in gheender maniere{n} bi v,
Dat ghi haet, v van eenen anderen gedaen te wordene, siet dat ghi dat niet eenen anderen tot eenigher tijt en doet,
Etet v broot met de{n} hongherigen, en{de} met den behoeuenden, ende bedect die naecten van uwen cleederen.
Stelt v broodt en{de} uwen wijn op die begrauinghe des rechtuaerdighen, en{de} en wilt daer niet af eten, ende drincken metten sondaers.
Soect altijt raet vanden wijsen,
Ghebenedijt God altoos, ende eysschet van hem, dat hi v weghen stiere, ende laet alle uwe raden in hem blijuen.
Mijn sone, ic gheue v oock te kennen, dat ick heb ghegheuen thien pont siluers, doen ghi noch een ionck kindeken waert, Gabelo in Rages der Meden stadt, ende ick heb zijn hantscrift bi my,
Aldus ondersoect, hoe ghi tot hem moecht comen, ende dat ghi van he{m} ontfanghen moecht dat voor genoemde gewichte siluers, ende hem sine hantscrift weder gheeft,
Mijn sone en wilt niet vreesen, het is wel waer, wi leue{n} ee{n} arme leue{n}, maer wi sullen vele goeden hebbe{n}, ist dat wi god vreesen, ende van alle sonden scheyden, ende weldoen.
DOen antwoorde Tobias sine{n} vadere, en{de} seyde. Vader alle die dinge{n} die ghi mi geboden hebt, die sal ic doen,
Maer hoe dat ic dit ghelt sal soecken, en weet ic niet, hi en kent mi niet, ende ic en ken hem niet, Wat teeken sal ic hem gheue{n}? noch ick en heb den wech ooc noyt ghewete{n}, door de{n} welcke{n} men derwaerts reyst,
Doe{n} antwoorde he{m} zijn vader en{de} seyde, Ic heb tis waer zijn hantscrift bi mi, dwelcke als ghi hem toont, sal hi terstont weder gheue{n},
Maer gaet nv en{de} soeckt v eenige{n} ghetrouwe{n}n man, die met v gae, behouwelijc sine{n} loon, te wile ic noch leue, op dat ghijt ontfanghet.
Doen ghinc Tobias wt, en{de} vant eene{n} blinckende iongelinc staende ghescort, en{de} als bereyt te wandelen,
Ende niet wetende dat die enghel des HEEREN was, gruete hem en{de} seyde. Van waer zijt ghi goede ionghelinck?
En{de} hi antwoorde, Wt de{n} kindere{n} van Israel En{de} Tobias seyde tot he{m}. Weet ghi den wech die tot der Mede{n} lantscap leyt?
De{n} welcken hi antwoorde, Ic weet die, en{de} ic heb alle zijn wege{n} dicwils gewandelt, en{de} ic heb gewoont bi Gabelum onsen broeder, die daer woont in Rages der Mede{n} stat, die daer leet op de{n} berch Egbathanis.
Tobias sprac tot he{m}, Ic bid v verbeyt mi, tot dat ic mine{n} vader dese selue dinghen vercondighe.
Doen ginc Tobias in, en{de} gaf sinen vader alle dese dinghen te kennen, Ouer dwelcke hem die vader verwonderde, en{de} badt dat hi tot he{m} in soude gaen.
Ingegae{n} zijnde, so gruete hi hem, en{de} seyde. V si altijt bliscap,
En{de} Tobias sprac, Hoedanige bliscap sal ic hebben, die in duysternissen sitte, en{de} tlicht des hemels niet en sie?
Tot welcke{n} die iongelinc sprac, Sijt sterck van moede, het is seer nae bi, dat ghi van Gode ghenesen sult worden
En{de} Tobias sprac tot hem. Soudy mine{n} sone niet moghe{n} brenghen tot Gabelum in Rages der Mede{n} stat? En{de} als ghi weder coemt sal ic v uwen loon geue{n},
En{de} die enghel seyde tot he{m}, Ic sal hem leyde{n}, en{de} weder brenge{n} ghesont tot v.
Den welcke{n} Tobias antwoorde, Ic bid v, geeft mi te kenne{n} va{n} wat huyse oft van wat gheslachte ghi zijt?
Tot welcke{n} denghel Raphael seyde. Soect ghi tgeslachte des huerlincs, oft den huerlinc selue, dye met dinen sone gae?
Maer op dat ic v niet messchien sorchfuldich en make, Ic ben Azarias die sone des groote{n} Ananie,
En{de} Tobias antwoorde. Ghi zijt wt eene{n} grote{n} geslachte, maer ic begheere dat ghi niet gram en wort dat ic v gheslachte heb willen weten.
Dye enghel seyde tot hem, Ic sal dinen sone ghesont leyde{n}, en{de} ic sal he{m} v ghesont weder brenghen.
Tobias antwoorde en{de} seyde. Wandelt wel, en{de} God si in uwe{n} wech, en{de} sine{n} enghel gae met v inden wech.
En{de} doen alle dinge{n} bereyt waren, dieme{n} inden wech soude draghen, so seyde Tobias sinen vader en{de} zijnder moeder, blijft gesont en{de} si wandelde{n} beyde tsame{n}.
En{de} als si ghereyst waren, so begonste zijn moeder te weene{n} en{de} te segghen. Ghi hebt den stock ons ouderdoms wech genome{n}, en{de} hebt hem van ons ghesonden,
Och ofte dat ghelt noyt en ware gheweest, daer ghi hem om ghesonde{n} hebt,
wa{n}t onse armoede hadde ons genoech gheweest, dat wi dat voor rijcdommen hadden gherekent, dat wi onsen sone hadde{n} ghesien.
En{de} Tobias seyde tot haer, En wilt niet weenen, onse sone sal ghesont comen, en{de} sal weluarende weder keeren tot ons, ende uwe ooghen sullen hem sien,
Want ic ghelooue, dat die goede enghel Gods, met hem ouer den wech sal gaen, en{de} dat hi alle dinge{n} wel sal beschicken, die bi hem ghedaen worden, also dat hi weder met vruechden tot ons sal keeren.
Tot dier stemmen hielt zijn moeder op van weenen en{de} sweech.
TObias is ghereyst, en{de} die hont is hem nageuolcht, en{de} bleef inde{n} eerste{n} auont biden stroom Tygris,
En{de} hi ginc wt, dat hy zijn voeten soude wassche{n}, en{de} siet, eene{n} grote{n} visch ginc wt, om hem te verslinde{n}.
Den welcke{n} Tobias ontsach, en{de} riep met groter stemme{n} segge{n}de. HEERE, hi vaert mi toe
En{de} die enghel seyde hem. Grijpt zijn wamme{n}, en{de} trect he{m} tot v. En{de} als hi dat ghedaen had, so trock hi he{m} opt droghe, en{de} hi begonst te spertelen voor zijn voeten.
Doen seyde hem denghel. Doet het ingewant van desen vissche wt, ende bewaert v zijn hert, en{de} galle, en{de} leuer, want dese dinge{n} zijn nootelijck totter medecinen, ende nutte,
Als hi dat gedaen hadde, briedt hi zijn vleesche, ende si droeghent met hen inden wech Dandere souten si, dat hen ghenoech ware opten wech, tot dat si quamen tot Rages de stat der Meden.
Doen vraechde Tobias de{n} enghel, ende seyde hem. Azaria broeder, ick bidde v dat ghy mi segt, wat machten dese dinghen hebben, die ghi vanden vissche beuolen hebt te houden?
En{de} denghel antwoorde, en{de} sprac tot hem. Ist dat ghy een stucske{n} des herten op die kolen ligt, soo verdrijft sinen roock alle aert van duyuelen, het si va{n} man oft van wijf, also dat die voort ae{n} niet meer tot he{m} en comet,
En{de} die galle is nutte, om die ooge{n} te saluen, daer een vlecke in is, ende si worden ghesont.
En{de} Tobias seyde he{m}. Waer wilt ghi dat wi bliue{n}?
Die engel antwoorde ende sprac. Hier is een man genaemt Raguel, die naeste van uwe{n} gheslachte, ende dese heeft een dochter genaemt Sara, ende hi en heeft noch knechtken, noch meysken, anders dan haer,
V behoort alle zijn goet, en{de} ghi moetse tot eender huysurouwe{n} neme{n},
Hierom begeertse van haere{n} vader, ende hi salse v tot eender huysurouwe{n} geuen.
Doen antwoorde Tobias ende seyde, Ic hoore dat si seue{n} manne{n} gegeue{n} is, ende si zijn gestorue{n}, ende dat heb ic ooc ghehoort datse die duuel gedoot heeft,
hierom so vreese ic, dat my dese dinge{n} ooc toe mochte{n} come{n}, ende want ic mine{n} ouders eenich be{n} dat ic haer ouderdom met droefheit ter hellen soude setten.
Doen seyde die enghel Raphael tot hem Hoort mi, ende ic sal v toone{n} wiese zijn, ouer welc die duuel macht mach hebben,
Die gene die dat huwelijck also aenueerden, dat si god van haer en{de} van haere{n} gedachte wtsluyten, ende hen also tot haerder wellusticheit geue{n}, als dat paerdt en{de} de{n} muyl, die gheen verstant en hebbe{n}, ouer die heeft die duuel macht,
Maer als ghise ghenomen hebt, so gaet in v camere, en{de} onthout v drie dage{n} va{n} haer, en{de} ghi en sult niet anders doen, da{n} ghi v tot ghebede{n} sult gheue{n} met haer,
Ende in dier seluer nacht ontsteeckt dye leuere des visschs, ende die duuel sal verdreue{n} worden
Inde{n} andere{n} nacht sult ghi toeghelaten worden in die tsamenuoeginge der heyliger patriarchen,
Ende inde{n} derden nacht suldi dye gebenedijnghe vercrighen, dat gesonde kindere{n} wt v worden gheboren,
Maer de{n} derde{n} nacht ouer zijnde, sult ghy dye maecht nemen, met vreesen des HEEREN, meer wt liefden der kinderen, dan wt wellusticheyt, op dat ghi inden zade Abrahe die gebenedynge inden kinderen vercrigen moecht.
ENde si zijn ingegaen tot Raguel, ende Raguel heeftse met vruechde{n} ontfaen,
En{de} Raguel Tobia{m} aensiende, seyde tot Annam zijn huysfrouwe, Hoe ghelijck is dese iongelinck mijnder suster sone,
En{de} doen hi dit geseyt hadde, sprack hi, Van waer zijt ghi ionghelinghen, onse broeders? Si seyden, Wi zijn wt den gheslachte Nephtalim, wt der gheuanckenisse Niniue,
En{de} Raguel seyde tot hen, Kennet ghi Tobiam mijnen broeder? Si seyden, Wi kennen hem,
Ende als hi veel goets van hem sprack, soo seyde die enghel tot Raguelem, Tobias va{n} welcke{n} ghi vraecht, is deses vader,
En{de} Raguel liet hem neder op sinen hals, en{de} kustede he{m} met tranen, Ende weenende op sinen hals,
heeft hi geseyt, Mijn sone, v si gebenedijnghe, want ghi zijt eens goede{n} en{de} alderbeste{n} mans sone,
En{de} Anna zijn huysfrouwe en{de} Sara zijn dochter weenden.
En{de} na dat si ghesproken hadden, soo gheboot Raguel eenen ram te dooden, en{de} een maeltijt te bereyde{n}, En{de} doen hise vermaende, dat si hen ter tafelen, totter maeltijt souden setten,
soo seyde Tobias, Ic en sal hier huyde{n} niet eten, oft niet drincken, ten si dat ghi mijn begheringhe eerste beuestighet, ende dat ghi mi ghelouet te gheuen Saram v dochtere,
Doen Raguel dat woort hadde ghehoort, verschricte hi, want hi wiste, wat dien seuen mannen was ghecomen, die tot haer waren geghaen, en{de} hi beghonste te vreesen, dat desen ooc messchien desgelijcs soude gebueren, En{de} doe{n} hi wanckelde, ende den begheere{n}de gee{n} antwoort en gaf,
so seide die engel tot he{m}, En wilt niet vreesen he{m} die te geuen, wa{n}t desen God vreesende behoort v dochtere tot eender huysfrouwen, Daero{m} en heeftse ghee{n} ander moge{n} hebben.
Doen seyde Raguel, Ick en twifele niet Godt en heeft mijn gebeden en{de} tranen in sine teghenwoordicheyt toe ghelaten,
En{de} ick gelooue, dat hi v daerom tot mi heeft doen comen, dat dese ooc haere{n} maechschape soude worden toegeuoecht, naer die wet Mosi, en{de} nv en wilt niet twifelen, dat icse v geuen sal,
En{de} hi greep die rechter hant zijnre dochter aen, en{de} leuerdese der rechter ha{n}t Tobie, segghende, God Abraham, en{de} God Isaac, en{de} God Iacob, si met v, en{de} hi voege v te same{n}, en{de} veruulle zijn ghebenedijnge in v,
En{de} nemende eenen brief, hebben si een houwelicse voorwaerde gemaect,
En{de} hier na hebbe{n} si ghebrast, en{de} ghebenediden God,
En{de} Raguel riep Annam zijn huysfrouwe tot hem, en{de} geboot haer, dat si eeij ander slaepcamer soude bereyde{n},
En{de} leyde Saram haer dochter daer inne, En{de} si weende,
en{de} si seyde tot haer, Mijne dochter zijt starck van moet, Die HEERE des hemels geue v vruechde voor dat verdriet, dat ghi gheleden hebt.
NA dat si dauontmael gheten hadden, soo hebben si den iongelinck tot haer ingheleyt,
Tobias gedachtich zijnde der reden des enghels, heeft voortghehaelt, wt zijnder tesschen, een deel der leueren, en{de} hi leydese op leuende kolen,
Doen ghreep die enghel Raphael den Duyuel, en{de} bandt he{m} in die woestine, int hoocste van Egipten,
Doe{n} vermaende Tobias die maghet, en{de} seyde, Sara staet op, en{de} laet ons God bidden, huyden, ende morghen, en{de} ouermorgen, Want dese drie nachten, worden wi Gode toegheuoecht, maer als den derden nacht ouer is, so sullen wi in onse houwelijc zijn,
want wi zijn kinderen der heyligen, en{de} wi en mogen alsoo niet vergaderen, gelijc heydenen, die Godt niet en kennen.
Tsamen opstaende, baden si ghestadelijc beyde te samen, dat hen gesontheyt soude worden gegeuen,
En{de} Tobias seyde, HEERE Godt onser vaderen, hemel ende aerde, ende die zee, en{de} die fonteyne{n}, en{de} stroome{n} ende alle creatueren, die daer inne zijn, moeten v gebenedien,
Ghi hebt Adam vande{n} slime der aerden ghemaect, en{de} ghi hebbet hem Euam tot eenen behulp ghegheuen,
Ende nv HEERE ghi weet, dat ic mijn suster nyet om oncuysheyts wille tot eender huysurouwen, maer alleen wt liefden der nacomelinghen heb genomen, in welcken uwen name gebenedijt moet worden inder eewicheyt,
Ende Sara sprac, Ontfermt onser HEERE ontfermt onser, ende laet ons beyde te gader ghesont out worden.
Ende het is gheschiet ontrent den hane{n}craey, Raguel gheboot zijn knechten te roepene, en{de} si gingen met hem te gader, dat si een graf souden grauen,
want hi seyde dat messchie{n} inder seluer maniere{n} hem gesciet si, als den seuen andere{n} manne{n}, die tot haer inghegaen zijn,
Ende als si een graf bereydet hebben, soo is Raguel weder ghekeert tot zijn huysurouwe, seggende,
Seynt een van uwen dienstmaechden, dat si besie, oft hi doot si, dat ic he{m} begraue eert licht dach worde,
Si sandt een van haere{n} dienstmaechden, Die welcke in die slaepcamer ghinc, en{de} vantse weluarende, en{de} ghesont tsame{n} met malcanderen slapende,
En{de} si keerde weder, en{de} vercondichde een goede bootschap, En{de} si gebenedide{n} den HEERE, te wete{n}, Raguel en{de} Anna zijn huysfrouwe,
ende si seyde{n}, Wi gebenedie{n} v HEERE Israels God, dat ons niet gebuert en is, so wi meynde{n}.
Wa{n}t ghi hebt uwe ontfermherticheyt met ons gedaen, en{de} hebt van ons wtghesloten den via{n}t, die ons veruolgende is,
Ghi hebt der twee eeniger kindere{n} ontfermt, HEERE doetse v volcomelic gebenedie{n}, en{de} v offeren die offerande ws lofs, en{de} haerder ghesontheyt, op dat alle die gemeynheyt der luyde{n} bekenne, dat ghi allee{n} God zijt in alle lande{n}.
En{de} Raguel gheboot sinen knechten terstont, dat si den gracht dien si gemaect hadden met aerden soude{n} vullen, eert licht werde,
Maer hi seyde zijnder huysfrouwe dat si een maeltijt soude maken, en{de} bereyden alle die dinghen, die den reysende{n} ouer wech tot spise van noode waren,
En{de} hi hiet twee vette coeyen, en{de} vier rammen dooden, En{de} maeltijden bereyden, allen sinen gebueren en{de} allen sine{n} vrienden,
En{de} Raguel beswoer Tobyam, dat hi twee weken bi hem soude vertoeuen,
Van al dat Raguel besat gaf hi Tobie die helft, ende hi maecte dit gheschrift, dat die helft die ouerbleef na haer doot, Tobie heerschappie soude toecomen.
DOen riep Tobias den engel tot he{m}, de{n} welcke{n} hi meynde eene{n} mensch te wesen, en{de} seyde hem, Azaria broeder, ic begere dat ghi mijn woorden hoort,
Al ghaue ic mi seluen v tot eenen knecht ouer, ick en soude uwer voorsienicheyt nyet waerdich zijn,
Nochta{n}s bid ic v, dat ghi voor v nee{m}t de dieren oft die diensten, en{de} dat ghi ghaet tot Gabelum in Rages der Meden stadt, en{de} geeft he{m} zijn hantscrift weder, en{de} ontfangt tghelt van hem, en{de} dat ghi he{m} bidt tot mijnder bruiloften te comene,
Wa{n}t ghi weet selue wel, dat mijn vadere die daghen telt, en{de} ist dat ic eenen dach langer vertoeue, soo is zijn ziele bedroeft,
Ende sekerlijc ghi siet, hoe mi Raguel besworen heeft, wiens besweringhe ic niet en mach versmaden.
Doen nam Raphael tot hem vier va{n} Raguels knechten, ende twee kemelen, ende reysde tot Rages der Meden stadt, En{de} Gabelum vindende, gaf hi hem zijn hantscrift, en{de} ontfinc alle dat ghelt,
En{de} hi gaf hem te kennen van Tobia, den sone Tobie, alle die dinghen die ghedaen waren, ende hi dede hem met hem ter bruyloft comen,
En{de} doen hi in was gegaen in Raguels huys, so vant hi Tobiam ter tafelen sitten, ende hi spranc op, ende si custen malcanderen, Ende Gabelus weende, en{de} hi gebenedide God,
en{de} sprac Die HEERE Israels God ghebenedie v, Want ghi zijt een sone des alder besten ende rechtuaerdighen, ende God vreesenden mans, en{de} des die aelmoesen doet,
en{de} die gebenedijnge worde geseyt ouer v huysfrouwe, ende ouer v ouders,
en{de} dat ghi moecht sien v kinderen, en{de} die kinderen uwer kinderen, totter derder en{de} vierder gheboorten toe, en{de} v zaet si gebenedijt van Israels God die regneert inder eewicheyt,
En{de} als si alle Amen hadden gheseyt, soo gingen si totter maeltijt, Maer si oefenden die maeltijt der bruyloft oock metter vreesen Goods.
ENde doen Tobias vertoefde, om der bruyloften wil, soo was zijn vader Tobias sorchfuldich, segghende, Waeromme meynt ghi, dat mijn sone vertoeft, oft waerom is hi daer gehouden?
En meynt ghi niet dat Gabelus doot si, en{de} dat hem niemandt tgelt weder en sal geuen?
En{de} hi selue begonste zeer droeue te worden, en{de} Anna zijn huysurouwe met hem, En{de} si beghonsten beyde tsame{n} te weene{n}, om dat haer sone opte{n} ghesetten dach niet weder en keerde tot hen.
Sijn moeder weende met ontroostelike{n} tranen, ende seyde, Wee mi mijn sone, waerom hebben wi v inden vremden landen laten reysen, ghi licht onser ooghen, en{de} stoc ons ouderdoms, ghi troost ons leuens, ghi hope ons nacomenden gheslachts?
Alle dingen in v eene hebbende, en souden v nyet van ons hebben laten gaen,
Tobias seyde tot haer, Swijcht, en{de} en wilt niet ghestoort worden, onse sone is gesont, Die man is getrou ghenoech, daer wi hem mede ghesonden hebben,
Maer si en mocht in geender manieren ghetroost worden, maer si ghinc daghelijcs wt, ende sach al om, ende omme ginck alle die weghen, waer dore hope des wedercomens was, op dat sy hem <parens>waert moghelijck</parens> van verre mochte sien.
Ende Raguel seyde tot zijnen behouden sone, Blijft hier, ende ic sal eenen bode der weluaert va{n} v tot Tobiam uwen vader seynden,
Tot welcken Tobias sprack, Ick weet dat mijn vader en{de} mijn moeder nv die daghen tellen, ende hueren gheest wort in hen seluen ghedruct,
En{de} als Raguel Tobiam met veel woorde{n} badt, en{de} hi hem gheensins en wilde hooren, so leuerde hi hem Saram ouer, en{de} die helft zijns goets aen knechten, aen dienstmaechden, aen beesten, aen kemelen en{de} coeyen, en{de} veel gelts, en{de} liet hem weluarende, en{de} vrolijck va{n} hem,
seggende Die heylighe Enghel des HEEREN si in uwen wech, en{de} brenghe v ghesont, en{de} dat ghi alle dinghe{n} recht bi v ouders moet vinden, en{de} mijn ooghen moete{n} v kinderen sien, eer ick sterue,
En{de} die ouders grepen haer dochter, en{de} custense, en{de} lietense gaen,
haer vermanende ter eeren haers mans ouders haeren man lief te hebben, haer ghesinne te regeren, dat huys te bestieren, en{de} haer seluen onberispelijck te houden.
ENde als si weder keerden, quamen si opten elfsten dach te Charram, die inden haluen weghe teghe{n} Niniue is,
En{de} die Enghel seyde, Tobia broeder, ghi weet hoe ghi uwen vader ghelaten hebt,
daerom ist dat v behaecht, so laet ons voorgae{n}, en{de} dat ghesinne met uwer huysvrouwen en{de} dyeren, laetse onsen wech met langsame{n} ganck nauolghen,
En{de} doen hem dat behaechde, dat si ghinghen, so seyde Raphael tot Tobiam, Neemt met v vander gallen des vischs, wa{n}t si sal va{n} noode zijn, Tobias nam va{n} dier gallen, en{de} si ghinghen wech,
Maer Anna sadt daghelijcs biden weghe opter hoochten des berghes, daer van si van verre mocht sien,
En{de} als si zijn toecoemst verwachtede vander seluer plaetsen, so sach si va{n} verre, en{de} terstont bekende si haeren sone comende, en{de} si liep, en{de} bootscaptet haeren manne, segghende, Siet v sone comet.
En{de} Raphael seyde tot Tobiam, Als ghi in v huys sult comen, so aenbidt terstont den HEERE uwen God, en{de} hem louende, gaet tot uwe{n} vader, en{de} cust he{m},
en{de} terstont smeert op sinen ooghen vander gallen des vischs, die ghi met v draecht, Want weet dat zijn ooghen terstont open sullen worde{n} gedaen, ende v vader sal dat licht des hemels sien, en{de} hi sal hem in v aensien verblijde{n},
Doen liep den hont voor die mede inde{n} wech was, en{de} als een bode toecomende verblijde hi he{m} metten wispelen zijns steerts,
En{de} zijn blinde vader mede opstaende begonst, zijn voeten stootende te loopen, ende den knape die hant gegeue{n} hebbende, liep hi sine{n} sone te gemoet,
En{de} he{m} ontfangende, heeft hi he{m} gecust met zijnder huysvrouwe{n}, en{de} si begonste{n} te weene{n} va{n} blijscape{n}.
En{de} als si God aenghebedet, en{de} danc geseyt hadde{n}, zijn si geseten.
Doen nam Tobias vander gallen des vischs, en{de} smeerde die oogen zijns vaders,
En{de} hi leet bi na een half vre, en{de} een wit schelleken als het velleken eens eys beghonst va{n} zijn ooghen te gaen,
en{de} terstont ontfinck hi tghesichte,
en{de} si presen God, te weten, hi en{de} zijn huysvrouwe, En{de} alle die hem kende{n},
En{de} Tobias seyde, Ick ghebenedije v HERE Israels God, want ghi hebbet mi ghecastijt, ende ghi hebtmi ghenesen, En{de} siet, ick sie Tobiam minen sone.
En{de} na seuen daghen is Sara zijns soons huysvrouwe oock inghecomen, en{de} alle dat ghesin, en{de} beesten ghesont, en{de} die kemelen, en{de} veel gelts der huysvrouwen, en{de} oock dat gelt dat hi van Gabelo ontfangen hadde,
En{de} hi vertelde zijn ouders alle die weldade{n} Gods, die hi bi hem ghedae{n} hadde door den mensche die he{m} gheleyt hadde,
En{de} Achior, en{de} Nabath Tobie suster sonen, quamen verblijdende tot Tobiam, met hem vrolijck zijnde van allen dien goede{n}, die God bi he{m} ghethoont hadde,
En{de} alle seuen daghe{n} brassende zijn si alle met grooter blijscapen verblijt
DOen riep Tobias sinen sone tot hem, en{de} seyde hem, Wat moghen wi desen heylighe{n} man geuen, die met v is gecome{n}?
Tobias heeft gheantwoort, en{de} sinen vader geseyt, Vader wat loon sullen wi he{m} geuen oft wat soude waerdich moghen zijn, sinen weldaden?
hi heeft mi gheleyt en{de} ghesont weder ghebrocht, en{de} hi heeft het ghelt van Gabelo ontfangen, en{de} hi heeft mi die huysvrouwe doe{n} hebben, en{de} hi heeft de{n} Duyuel va{n} haer ghedwongen, en{de} hi heeft haere{n} ouders blijschap ghedaen, hi heeft mi vander verslindinge des vischs verlost, en{de} hi heeft v dat licht des hemels oock doe{n} sien, en{de} wi zijn met allen goeden door hem veruult, Wat mochten wi hem geuen waerdich tot desen dinghen?
Maer mijn vader ick bid v dat ghi hem bidt, oft hi messchien he{m} wilde ghewaerdigen die helft va{n} alle den goeden die daer zijn ghebrocht, voor hem te nemen.
En{de} he{m} roepende, te wetene, die vader en{de} die sone, namen si hem aen deen syde, en{de} begonsten te bidden, dat hi he{m} wilde ghewaerdighen, die helft va{n} al de{n} dinghen die si ghebrocht hadde{n}, aengenae{m}lijc te ontfaen,
Doe{n} seyde hi he{n} heymelijc, Gebenedijt God des hemels, en{de} belijt hem voor alle leuendighe, wa{n}t hi heeft zijn ontfermherticheyt met v ghedae{n}.
Wa{n}t die verholentheyt des conincs te verberge{n} is goet, maer die werke{n} Gods te openbaren en{de} te belijde{n} is eerlijc,
Dat gebet met vasten en{de} aelmoessen is goet, meer dan schatte{n} gouts op te legghe{n},
wa{n}t die aelmoesse verlost vander doot, en{de} si ist die die sonden suyuert, en{de} doet dat eewighe leuen vinden,
Maer die sonden en{de} ongherechticheyt doen, die zijn vianden haerder zielen.
Hierom openbare ick v die waerheyt, en{de} ic en sal die heymelijke rede{n} niet voor v verbergen,
Doen ghi met tranen baedt, en{de} begroeft die dooden, en{de} liet uwe maeltijt, en{de} borchdet die dooden sdaechs in v huys, en{de} snachts groeft ghijse, brocht ic v ghebet de{n} HEERE,
En{de} wa{n}t ghi Gode aenghename waert, so wast va{n} noode dat die becooringe v proefde.
En{de} nv heeft mi die HERE gesonde{n}, dat ic v gesont soude make{n} en{de} Sara{m} ws soons wijf vande{n} duuele verlossen,
Wa{n}t ic ben Raphael een engel, een va{n} .vij. die voor de{n} HERE staen,
En{de} als si dit hoorde{n}, so verschricten si, en{de} beuende vielen si op haer aensicht ter aerde{n},
En{de} die engel seyde he{n}, V si vrede, En wilt niet vreesen,
wa{n}t doe{n} ic met v was, doen was ic door den wille Gods met v, ghebenedijt he{m}, en{de} singt he{m}.
Tis wel waer, ick schene met v te eten en{de} te drincke{n}, maer ick besighe onsienlijke spijse en{de} dranc, die vande{n} mensche{n} niet gesien en mach worden.
Hierom ist tijt dat ic weder tot he{m} keere die mi ghesonde{n} heeft, maer gebenedijt ghi God, en{de} vertelt alle zijn wonderlicheden,
En{de} als hi dese dinghen gheseyt had, so is hi wech ghenome{n} va{n} haeren aenschouwe{n}, en{de} si en mochte{n} hem niet meer sien.
Doen vielen si plat neder ter aerde{n} op haer aensichte .iij. vren lanck, en{de} gebenedide{n} God, en{de} opstaende vercondichden si alle zijn wonderlichede{n}.
ENde die oude Tobias dede sinen mont open, en{de} gebenedijde de{n} HERE, en{de} seyde, HERE, ghi zijt groot inder eewicheyt, en{de} v rijck is vander eender tijt totten anderen,
wa{n}t ghi geesselt en{de} behout, ghi leyt ter hellen, en{de} leyt daer weder wt, en{de} daer en is niema{n}t die v hant ontulie.
Belijt de{n} HERE ghi kinderen va{n} Israel, en{de} louet he{m} in die teghenwoordicheyt der Heydenen,
daer om heeft hi v verstroeyt onder die heydene{n}, die he{m} niet en kennen, dat ghi sine wonderlijke dade{n} sout vercondigen, en{de} he{n} doe{n} wete{n}, datter ghee{n} ander almachtich God en is, da{n} hi
Hi heeft ons gecastijt om onse ongerechticheden, en{de} hi sal ons behoude{n} om sine ontfermherticheyt,
Daerom aensiet die dinghen, die hi met v ghedae{n} heeft, en{de} belijt he{m} met vreesen, en{de} beuen, en{de} verheft den Coninck der werelde{n} in uwe{n} wercke{n}.
Maer ick sal hem belijden inde{n} lande mijnder geuanckenissen, wa{n}t hi heeft sine grootheyt ghethoont in dat sondighe volck,
Hierom ghi sondaers wort bekeert, en{de} doet rechtuaerdicheyt voor Gode, gheloouende dat hi zijn ontfermherticheyt met v doe{n} sal.
Maer ick en{de} mijn ziele sulle{n} ons in God verblijde{n},
Gebenedijt de{n} HEERE alle zijn wtuercorene, Hout daghen der blijscapen, en{de} belijt hem.
Ierusalem stadt Gods die HERE heeft v ghecastijt inden wercken uwer handen,
Belijdet de{n} HERE in uwen goeden, en{de} gebenedijt God der tijden, op dat hi sine wooninghe weder in v tymmere, en{de} dat hi alle die geuangen weder tot v roepe, en{de} dat ghi muecht verblijde{n} eewelijc en{de} ymmermeer,
Ghi sult met eenen schijnende{n} licht blincke{n} en{de} alle eynde{n} der aerden sullen v aenbeden.
Daer sullen gheslachten va{n} verre tot v comen, en{de} si sullen v gauen brenghen, en{de} sullen den HERE in v aenbeden, En{de} si sullen uwe lant voor heylichmakinge houde{n},
wa{n}t si sullen de{n} groote{n} nae{m} in v aenroepen,
en{de} si sullen vermaledijt zijn die v versmade{n}, en{de} si sullen al verdoemt zijn, die v lachteren, en{de} si sullen gebenedijt zijn die v tymmere{n}.
Maer ghi sult v verblijden in v kinderen, want si sullen al ghebenedijt worden, en{de} totten HERE vergadert worde{n},
Salich zijn si, alle die v liefhebbe{n}, en{de} die he{n} verblijde{n} ouer uwen vrede,
Mijn ziele ghebenedijt den HERE, wa{n}t die HERE onse God heeft Ierusalem zijn stadt van allen haeren drucke verlost,
Ick sal salich zijn, ist dat die ouerblijuingen mijns zaets zijn om te sien die claerheyt va{n} Ierusalem,
Die poorten va{n} Ierusalem sullen va{n} Saphyren en{de} Smaragde{n} worde{n} getymmert, en{de} al de{n} omganck haerder muere{n} va{n} costelijke{n} ghesteente,
Alle haer strate{n} sulle{n} met witte{n} blinckende{n} en{de} reyne{n} steene{n} worden gheplaueyt, en{de} door haer straetkens sal Alleluya gesongen worde{n}.
Ghebenedijt si die HERE diese verheue{n} heeft, dat zijn rijc si eewelijc, en{de} ymmermeer ouer haer, Ame{n}.
ENde die redene{n} Tobie zijn voleynt, En{de} na dat Tobias weder siende was gheworde{n}, leefde hi .xlij. iaer, en{de} hi sach die kinderen der kinderen zijns soons
En{de} doe{n} .c. en{de} .ij. iare{n} veruult ware{n}, is hi eerlic begrauen tot Niniue,
wa{n}thi was .lvi. iaer out, doe{n} hi tlicht zijnder oogen verlore, en{de} tot sinen .lx. iaren ontfinck hijt weder.
Maer den anderen tijt zijns leuens was hi in bliscap, en{de} met goede vorderinge der vreesen Gods, is hi gereyst in vrede,
Maer inder vren zijnder doot, heuet hi Tobia{m} sinen sone tot he{m} geroepen, en{de} vij. iongen, sine sone{n}, zijn neefkens, en{de} hi seyde hen,
Die verderuinge va{n} Niniue is nabi wa{n}t dat woort des HEREN en is niet veruallen, en{de} onse broeders die verstroyt zijn vande{n} lande van Isrsael, die sullen daer weder toecome{n},
En{de} al haer woeste lant sal veruult worde{n}, en{de} thuys Gods dat daer in aen is gesteken sal weder getimmert worde{n}, en{de} daer sullen weder keeren alle die God vreesen,
en{de} die heydene{n} sullen haer afgode{n} verlaten, en{de} si sullen te Ierusalem come{n}, en{de} daer in woonen,
en{de} alle die coningen der aerden sullen hen in haer verblijden, aenbiddende Israels God,
Hierom mijn sone{n}, hoort uwen vader, Dient de{n} HEERE inder waerheyt en{de} ondersoect, dat ghi tgene doet, dat he{m} behagelic is,
beueelt uwe{n} kindre{n}, dat si gerechticheden en{de} aelmoesen doen, dat si Gods gedencken, en{de} he{m} gebenedien in alre tijt, inder waerheyt, en{de} in al haerder cracht,
Nv hier om ghi sonen, hoort mi, en{de} en wilt hier niet bliuen, Maer in sowelcken dage ghi v moeder sult begrauen hebben bi mi in een graf so rechtet v gangen, dat ghi van hier gaet,
Want ic sie, dat haer ongherechticheyt hen een eynde sal geuen.
En{de} tis gheschiet na die doot zijnder moeder, dat Tobias van Niniue is gescheyde{n} met zijn huysfrou, en{de} kinderen, en{de} met zijnder kinder kindere{n},
en{de} keerde weder tot zijns wijfs ouders, en{de} hi vantse gesont in goeden ouderdom, en{de} hi droech haerder sorghe, en{de} hi sloot haer ooghen, en{de} hi ontfinck Raguels erffenisse, ende hi sach dat vijfste geslachte, en{de} die kinderen zijnder kindre{n},
En{de} .xcix. iaer veruult hebbe{n}de inder vreesen des HEEREN, heeft hem alle zijn maechscap met blischapen begrauen,
En{de} al zijn geslacht bleef in goede{n} leue{n}, en{de} in heylighe wandelinge, also dat si also wel Gode, als den mensche{n} aengenaem ware{n}, en{de} allen den ghenen die daer woonde{n} opter aerden.
ARpharat die coninc va{n} Meden, hadde veel volcke{n} zijnder heerlicheyt onderdanich gemaect, en{de} hi timmerde een die aldermachtichste stadt, dye hy Egbathanis hiet,
Hi maecte haer mueren van viercanten en{de} van gehouwen steenen, Inder hoochten .lxx. ellen, en{de} inder wyden .xxx. ellen, Ende haer thornen maecte hi hooghe hondert ellen,
maer haerder beyde viercante side, hielt inder widen xx. voeten, Ende hi sette haer poorten alsoo hooghe als die thorrens,
ende hi verhief hem als een machtige in die machticheyt zijns heyrs, ende in die heerlicheyt zijnder wagenen,
Aldus int .xij. iaer zijns rijcs Nabuchodonosor der Assirie{n} coninck, die in die groote stadt Niniue regneerde, streedt teghen Arpharat, ende verwan hem
in dat groote veldt, dwelcke heet Ragau, bi Euphraten, ende Tygrim, en{de} Iadason, in dat veldt Erioch des conincs van Elicom,
Doen is Nabuchodonosors rijck verheuen, ende zijn hert is verhoouerdicht ende hi sandt tot allen den ghenen die daer woonden in Cilicien ende Damasco, ende Libano,
en{de} totten luyden die daer zijn in Carmelo, ende Cedar, ende die daer bewoonen Galileen, in dat ghroote veldt Esdrelom,
ende ale die daer ware{n} in Samarien, ende door die vloet de Iordane, tot Ierusalem toe ende tot alle den lande Iesse, tot datmen tot den berghen des Mooren lants coemt,
Tot allen desen sandt Nabuchodonosor der Assirien coninc, boden,
die he{m} alle wederseyden met eene{n} moet, en{de} si sondense wederom ydel ende verwierpense sonder eere,
Doen wert coninc Nabuchodonosor verbolghen tege{n} alle dlant, ende hi swoer bi sinen throon ende bi zijn rijck, dat hi hem soude beschermen van allen desen lantschappen.
INden .xiij. iaer Nabuchodonosor des conincs, de{n} .xxij. dach der eerster maent, so isser een woort gheschiet inden huyse Nabuchodonosor des conincs van Assyrien, dat hi hem soude beschermen,
Ende hi riep alle die meeste van ghebuerte, en{de} alle zijn hertoge{n}, ende campuechters, en{de} hi had met hen die verholentheyt zijns raets,
Ende hi seyde, dat zijn gedachte daer inne was, dat hi alle daertrijck onder zijn heerscappie soude brengen,
Doen hi dit geseyt hadde, en{de} het allen behaechde, soo riep Nabuchodonosor die coninc, Holoferne{m} de{n} prince zijns heyrs,
ende hi seyde hem, Gaet wt tegen alle rijck van Westen, ende sonderlinge tegen die gene die mijn gebot versmaet hebbe{n},
V ooge en sal gheen rijck sparen, ende ghi sult mi, alle vaste stadt onder mijn iock brenghen.
Doen riep Holofernes, die princen ende meesterschappen der cracht der Assyrien, ende hi telde die mannen, tot der heyruaert ghelijc he{m} die coninc beuolen hadde, hondert en{de} twintich duysent strijtbaer voetknechten, en{de} twaelf duysent schutters te paerde,
En{de} hi dede alle zijn heyruaert voorghaen in menichte der ontallijcker kemelen met die dinghen die den heyrschare{n} oueruloedelijck genoech waren, ooc kudden der ossen, ende kudden der schape{n}, dier gheen getal en was.
En{de} hi beual tcoren van allen Syrien te bereyden in sinen doorghanc,
En{de} hi nam met hem wter maten veel gouts en{de} siluers, va{n} des conincs huys,
En{de} hi is ghereyst, en{de} alle theyr, met waghenen ende reysers, en{de} schutters, die daenschijn der aerden bedecten als sprinchanen,
En{de} doen hi die eynden van Assyrien door was gegaen, so quam hi totte{n} grooten berghen Ange, die aldaer zijn ter slincker siden van Cilicien, en{de} hi clam op alle haer casteelen, en{de} creech alle vaste besette plaetsen,
En{de} hi brack die alder vernaemste stadt Melothi, en{de} hi beroofde alle die kinderen van Tharsis, en{de} die kindere{n} van Ismael die daer waren teghen dat aenschijn der woestinen, ende zuydtwaerts des lants Cheleon,
En{de} doorghinc Euphraten, ende quam in Mesopotamie{n}, en{de} brac alle hooge steden, die daer waren vander beken Mambre, tot datme{n} coemt totter zee,
ende hi besette haer palen, van Cilicien totten eynden Iaphet, die zuytwaert zijn,
Ende hi leyde wech alle die kinderen Madian, ende hi beroofde alle haer rijcdom, ende alle die hem wederstonden versloech hi mette{n} scerpte{n} des swaerts
En{de} na dese dinge{n} trock hi af, op die velden Damasci, inde{n} tijt des oogsts, en{de} hi aenstac al dat staende coren, en{de} alle boomen, ende hi dede afsnide{n} die wijngaerde{n},
En{de} zijn vreese viel ouer alle die opter aerde{n} woone{n}de ware{n}
DOen sonden die coningen en{de} prince{n} va{n} allen steden en{de} lantscape{n} haer legate{n} te weten, ooc va{n} Syrien en{de} Mesopotamie{n}, en{de} Syriesobal, en{de} Libien, en{de} Cilicie, die welcke tot Holofernem quamen, en{de} seyden,
Laet v verbolgentheyt ophouden tegen ons, want tis beter dan wi de{n} groote{n} coninc Nabuchodonosor leuende dienen, en{de} dat wi v onderdanich zijn, dan dat wi sterue{n} met onser verderuinge, en{de} selue die scade ons diensts lide{n}
Alle onse stadt, ende alle onse besittinge, alle bergen, en{de} houelen, en{de} velden, en{de} die kudde der ossen, en{de} der scapen, en{de} gheyten, en{de} paerden, ende kemelen, al onse ghoet en{de} ghesinnen zijn in uwen aensichte,
Laetse al onder uwe wet zijn,
wi ooc en{de} onse kindere{n} zijn uwe knechten,
Coemt ons een vreedsae{m} heere en{de} besighet onsen dienst, alsoot v behaecht.
Doen troc Holofernes af, vanden berghen metten reysers, met grooter crachte, en{de} nam alle vaste stadt in, en{de} alle dinwoonders des landts,
Ende hi nam hem van allen steden hulpelike stercke mannen, en{de} wtgecoren totter oorloge,
En{de} dien lantschapen viel soo grooten vreese, dat die inwoonders alle dier steden, princen en{de} gheeerde tsamen metten volc wtgingen, den comenden te gemoet,
ontfange{n}de he{m} met croone{n} en{de} tortsen dansende op tamboeren en{de} hoornen,
Nochtans dit doende en mochten si die wreetheyt zijns herten niet versaechten,
Want hi verderf haer steden, en{de} hieu haer boskens af,
Want die coninck Nabuchodonosor hadde hem geboden, dat hi al die goden des lants wt soude worpen, te wetene, op dat hi alleen God soude worden geheeten van dien natien, die midts Holofernis machticheyt mochten onder dat iock ghebrocht worden.
Ende hi doorghaende Syrien Sobal,en{de} alle Appamien, en{de} alle Mesopotamien, quam totte{n} Idumee{n}, int landt Gabaa,
Septopoli, en{de} nam haer steden, en{de} sadt daer .xxx dagen, in den welcken dagen hi geboot alle theyr zijnder cracht verghadert te worden.
DOen die kinderen van Israel die daer woonde{n} inden lande va{n} Iuda, dese dinge{n} hoorde{n}, vreesden si zeer voor zijn aensicht
Haere{n} sinne{n} qua{m} ooc beue{n} en{de} veruaernis ae{n} dat hi dat Ierusalem en{de} de{n} temple des HEREN soude doen, dat hi de{n} andere{n} stede{n} en{de} haere{n} temple{n} had gedae{n},
En{de} si sonde{n} in alle Samarie{n} rontsom tot Iericho toe, en{de} besloegen al die toppen der berge{n},
en{de} si omcingelden haer straetkens met mueren, en{de} si vergaderden coren tot bereydinghe des strijts
Die priester Eliachim schreef ooc tot alle die daer waren teghen Esdrelon, dwelck daer is tegen dat aensicht des groote{n} velts bi Dothaim, en{de} alle den ghenen, door welc den doorghanck des weechs mocht zijn,
op dat si souden moghen vercrigen die opganghen der berghen, door welcke dye wech mocht zijn tot Ierusalem, en{de} dat zijt soude{n} bewaren, daer eenen enghen wech tusschen die berge{n} mocht zijn,
Ende die kindere{n} va{n} Israel deden na dat hen die priester des HEREN Eliachim had geset,
En{de} al tvolc riep met grooter gestadicheyt totten HEERE, en{de} si verootmoedichden haer zielen in vasten en{de} ghebeden, si selue ende haer wiuen
En{de} die priesters deden harige cleedere{n} aen en{de} die sprakeloose kinderkens leyde{n} si plat neder ter aerden teghen dat aensicht des te{m}pels des HEEREN, En{de} den outaer des HEEREN bedecten si met een harighe cleet,
En{de} riepe{n} eenmoedelic totten HERE Israels Godt, dat haer sprakeloose kinderkens niet tot eenen roof en souden worden ghegheuen, noch haer huysurouwen tot een deelinghe, noch haer steden tot een verderuinghe, noch haer heylighe dinghen tot besmettinghe, ende dat si soo den heydenen tot een beschimpinghe werden.
Doen omginc die groote priester des HEREN Eliachim alle Israel en{de} heeftse ae{n}gesproken,
seggende, Weet dat die HEERE v ghebeden sal verhooren, ist dat ghi volherdelic blijft in vasten, en{de} gebeden int aensichte des HEREN,
Sijt gedachtich Moysi des HEEREN knecht, die Amalech betrouwende in zijn cracht en{de} moghentheyt, en{de} in zijn heyr, en{de} in zijn scilden, en{de} in zijn waghenen, ende in zijn reysers nederwierp, niet met yser stridende, maer met heylighe ghebeden biddende.
Alsoo sullen alle Israels vianden zijn, ist dat ghi volhert in dat werc, dat ghi begonst hebt,
Aldus tot dese zijn vermaninge, bleuen si den HERE biddende in dat aenghesicht des HEEREN,
Alsoo dat oock die ghene die den HEERE brantoffer offerden begordet met harighen hemden den HEERE offerhanden offerden, en{de} daer waren asscen op haer hoofden
En{de} si baden alle God wt haerder geheelder herte{n}, dat hi zijn volc Israel wilde besoecke{n}.
ENde het is Holoferni den prince des ruterscaps der Assyriers gebootscapt dat hen die kinderen van Israel bereyden om te wederstaen, ende dat si die weghen der berghen hadden besloten,
En{de} hy wert ontsteken in grooter gramscappen, met veel raserie, en{de} hi riep alle die prince{n} Moab en{de} leytslieden Ammon,
en{de} seyde hen, Segt mi wie dit volc si, die de gheberchte{n} belegget, oft welcke, en{de} hoedanige, en{de} hoe groot haer stede{n} zijn, welcke ooc haer cracht si, oft welc haer menichte si, oft wat coninc haers ruyterschaps si,
en{de} waerom dese meer dan alle die gene die int oosten woone{n}, ons versmaet hebbe{n}, en{de} en zijn ons niet te gemoete wtghegaen dat si ons hadde{n} ontfange{n} met vrede?
Doen antwoorde Achior die hertoge alle der kinderen Ammon, seggende, Mijn heere, ist dat ghi v geweerdicht te hoore{n}, ic sal die waerheyt voor v seggen van desen, volcke, dat in die bergen woont, en{de} daer en sal geen valsch woort wt mine{n} mont gaen,
Dit volck is wt den geslachte der Chaldee{n},
dit heeft eerst in Mesopotamie{n} ghewoont, wa{n}t si niet en hebben willen volgen die goden haerder vaderen, die inden landen der Chaldeen ware{n},
verlatende die zeden haerder vaderen, die in veelheyt der goden waren,
hebben si eenen God des hemels gheoeffent, die hen ooc geboden heeft, dat si va{n} daer souden wtgaen, en{de} woonen in Carra{m}, En{de} als de{n} honger alle dat lant had bedect, so togen si af in Egypten, En{de} daer werde{n} si cccc. iaer alsoo vermenichfuldicht, dat haer heyr niet getelt en mocht worden,
En{de} alsse die coninc van Egypten had beswaert, en{de} hadse onder zijn iock gebrocht in timmeringe zijnre steden in mortel en{de} backsteene{n}, so riepe{n} si tot haere{n} HEERE, en{de} hi sloech alle dlant va{n} Egypten met menigerley plage{n}
En{de} alsse die Egyptiners va{n} hen wt hadden geworpen, en{de} die plage van hen ophielt, en{de} wildense weder vange{n}, en{de} tot haere{n} dienst weder roepen, doen dese vluchten
soo dede God des hemels die zee open, so dat die wateren aen beyde siden vast werde{n} gemaect als eenen muer, en{de} dese droochs voets den gront der zee doorwandelende door gingen
In welcke plaetse als hen een ontellick heyr der Egyptinaers veruolchde, ist also met water bedect, datter nyet een bleef die de daet den nacomelinghen vercondighen mochte,
Doen si ooc wt waren gegaen van die roode zee, so trocke{n} si in die woestine{n} des berchs Sina, in welcke{n} noyt mensch woonen en mocht, noch, sone des menschen en heeft gerust,
Daer zijn hen die bitter fonteynen versoet, om te drincken. Ende si hebbe{n} veertich iaerlicsce spijse vanden hemel vercregen,
En{de} soo waer si inghinghen, sonder gheschutte, ende sonder schilt, ende sweert, streedt haer God voor hen, en{de} verwant,
En{de} daer en was niema{n}t die desen volck hinderde, dan alst afginck vanden dienst des HEEREN zijns Gods,
Maer also dicwil als si behaluen hem hueren God, eenen anderen dienden, so zijn si ghegeuen tot eenen roof, ende den sweerde en{de} tot versmaetheyt
Maer alsoo dicwil alst hen beroude, dat si af waeren gheghaen vanden dienst huers Gods, so heeft hen God des hemels cracht gegeuen te wederstaen,
Daerna wierpe{n} si neder den coninc der Chananee{n}, en{de} Iebusee{n} ende Pherezeen, en{de} Eueen, en{de} Amorreen, ende alle die machtighe in Esebon, en{de} si besaten huer landen ende steden,
En{de} goede dinghen waren met hen, so lange als si niet en sondichde{n} in dat aensicht haers Godts, wa{n}t haer God hatet ongherechticheyt
Wa{n}t oock voor dese iaren als si af waren gegae{n} vanden weghe dien hen God gegeue{n} had, dat si daer in wandele{n} soude{n}, soo zijn si mits striden verdreuen van veel nacien, en{de} haerder menighe werden gheuanghen gheleyt in eens anders lant.
Maer nv onlancs zijn si weder gekeert totten HEERE haeren Godt, wt der verstroyinghe daer si in verstroyt waren, en{de} zijn vereenicht ende clommen op alle dese berghen, en{de} besitte{n} Ierusalem weder, daer dye heylighe dinghen der heylighen zijn,
Hierom mijn heere onderuraecht nv, ofter eenighe ongherechticheyt haerder is in dat aensicht haers Godts, So laet ons opclimmen tot hen, wa{n}t leuerende salse haer God v leuere{n} en{de} si sullen onder tioc uwer moge{n}theyt zijn gebrocht,
Maer en isser geen misdaet des volcs voor haeren God, so en moghen wise niet wederstaen, wa{n}t haer God salse bescerme{n}, en{de} wi sullen alder aerde{n} tot een versmaetheyt zijn,
En{de} tis ghesciet, doen Achior afliet dese woorden te spreke{n}, soo zijn alle die groote heeren Holofernis toornich geworde{n}, en{de} dachten he{m} te dooden, seggende tot malcandere{n},
Wie is dese, die daer seyt, dat die kindere{n} van Israel wederstae{n} soude{n} mogen den coninc Nabuchodonosor, en{de} zijn heyrscare{n}, ongewapende menschen, sonder cracht, en{de} sonder wetentheyt der consten des strijts?
Hierom, op dat Achior bekenne dat hi ons bedriecht, so laet ons op dese gheberchte{n} climme{n}, en{de} als haer machtighe geuangen zijn, da{n} sal hi mette{n} selue{n} doorsteke{n} worde{n} mette{n} sweerde,
op dat alle volc wete dat Nabuchodonosor een god der aerde{n} is, en{de} dat behaluen hem gheen ander en is.
HEt is gesciet doe{n} si ophielde{n} te spreke{n}, dat Holofernes zeer verbolge{n} wert, en{de} seyde tot Achior,
Wa{n}t ghi ons hebt ghepropheteert seggende, dat volc van Israel va{n} sine{n} god wort bescermt, op dat ic v toone datter er geen god en is da{n} Nabuchodonosor,
als wise al geslagen hebbe{n} als eene{n} me{n}sce, dan suldi ooc vergae{n} met he{n} met der Assirie{n} sweert, en{de} alle Israel sal met v vergae{n} metter doot,
en{de} dan sult ghi beuinde{n} dat Nabuchodonosor een heere si der geheelder aerde{n} En{de} da{n} sal tsweert mijnder ruterschap door v side{n} gaen, en{de} ghi sult doorsteke{n} valle{n} onder die gewonde Israels, en{de} ghi en sult niet uwe{n} ade{m} verhale{n}, tot dat ghi met he{n} gedoot wort,
Maer ist dat ghi meynt dat v prophecie warachtich si, so en verualle v aenschijn niet, en{de} die bleech{eyt} die v aensicht heeft vercrege{n} die gae va{n} v, ist dat ghi meynt dat dese mijn woorde{n} niet veruult en mogen worde{n},
Maer op dat ghi weet, dat ghi dese dingen met hen tsamen sult onderuinde{n}, siet, so suldi van deser vren heare{n} volc toegeuoecht worden, op dat als si weerdige peyn mijns sweerts ontfaen, ghi selue mede der wrake{n} onderworpe{n} zijt,
Doen geboot Holofernes zijnen knechten, dat si Achior soude{n} vange{n}, en{de} hem leyden in Bethulien, en{de} hem ouerleuere{n} in die ha{n}de{n} der kindere{n} va{n} Israel,
Die knechte{n} Holofernis name{n} hem, en{de} zijn ghereyst door die velde{n}, maer doen si genaecte{n} totte{n} geberchte{n}, so gingen die slinger worpers tege{n} hen wt.
Maer si keerde{n} af ter side{n} des berchs, en{de} bonde{n} Achior met hande{n} en{de} voete{n} ae{n} eene{n} boo{m}, en{de} liete{n} he{m} also met zeele{n} gebo{n}de{n} en{de} keerde{n} weder tot hare{n} heere
mar die kindere{n} va{n} Israel daelde{n} va{n} bethulie{n} en{de} quame{n} tot he{m}, de{n} welcke{n} si ontbonde{n}, en{de} leyde{n} he{m} tot Bethulie{n}, en{de} hem int middel des volcs stellende, vraechde{n} si he{m}, wat waere, dat die Assyriers he{m} gebo{n}den hadde{n} gelate{n}.
In die{n} dage ware{n} daer die prince{n} Ozias die sone Micha, va{n}de{n} geslachte Simeons Charmim die ooc Gothoniel heet,
Ald{us} seyde Achior int middel vanden ouderen, en{de} in dat aensichte haerder allen, alle die dinghen die hi ghesproke{n} hadde van Holoferne gheuraecht zijnde, ende hoe dat volck Holofernis hem, om dat woort had willen doode{n},
en{de} hoe Holofernes selue gram was en{de} geboden had, datmen he{m}, om dier saken wil, den Israeliten soude leueren, op dat als hi die kinderen van Israel verwonne, dat hi dan ooc Achior selue met verscheyden pinen soude gebieden te verdoe{n}, Daero{m} dat hi geseit had God des hemels is haer bescermer
En{de} doent Achior altemael wt had gheseit soo viel alle tvolck op zijn aensicht den HERE aenbiddende, ende met eender gemeynder claghe ende weeninghe, hebben si den HEERE haer ghebet wtgestort
seggende, HEERE God des hemels ende der aerde{n}, aensiet haer hoouaerdicheyt, ende aenscout onse verootmoedicheyt, ende aenmerct dat aensicht uwer heylige{n}, en{de} betoont, dat ghi niet en verlaet die he{n} beroemen va{n} v, en{de} vernedert die he{n} va{n} he{n}selue{n} beroeme{n} en{de} va{n} haere cracht verblide{n},
Aldus doen dese weeninghe was voleynt, en{de} dat gebet des volcs al de{n} dach door veruult was, so hebbe{n} si Achior getroost
segge{n}de, onser vadere{n} god wie{n}s cracht ghi vercondicht hebt, die selue sal v dese veranderinge geue{n}, dat ghi meer haer vernielinge sult sien,
En{de} als die HEERE onse god zijn knechte{n} dese vriheyt geue{n} sal so si God ooc met v int middel van ons, op dat ghijt alsoot v belieft met allen de{n} uwen met ons co{n}uerseert,
En{de} doe{n} Ozias den raet voleynt had, so ontfinck hi hem in zijn huys en{de} maecte een groot auontmael,
En{de} hi riep alle die priesters te same{n}, na dat die vasten voleynt was, aten si te gader en{de} vermaecte{n} hen,
Ende daerna is alle tvolc te same{n} geroepen, en{de} al den nacht bade{n} si binnen der verghaderinge der gheloouighen begherende hulpe van God van Israel.
DEs ander daechs geboot Holofernes sine{n} heyrschare{n} dat si op soude{n} trecke{n} tege{n} Bethulien,
en{de} der strijtbaer knechten waren .c. duysent en{de} .xx. duysent, en{de} der reysers .xxij. duysent, behaluen die bereydinge der mannen, die geuange{n} hadden gheweest en{de} daer waren gebrocht vande{n} lande{n} en{de} stede{n} der geheelder ioncheyt,
Alle tsame{n} bereyde{n} si hen te{n} stride tege{n} de kindere{n} va{n} Israel en{de} si quame{n} door duyterste des berchs totte{n} toppe toe die daer ouer Dothaim siet vander plaetsen die heet Helma tot Chelmo{n} toe die daer is teghen Esdrelon,
Doen die kinderen van Israel haer groote menichte sagen, so vielen si plat neder ter aerde{n} worpe{n}de assce{n} op haer hoofde{n}, bidde{n}de eenmoedelijc, dat God va{n} Israel zijn barmherticheyt toonen woude, ouer zijn volc,
En{de} nemende tot hen haer oorloochs wapene{n}, sate{n} si op de plaetsen, die daer stiere{n} den pat des engen weechs tussche{n} die geberchte{n}, en{de} si bewaerdense alle den dach en{de} nacht,
Maer doe{n} Holofernes die stadt omghinck vont hi dat die fonteyn, die in haere{n} wtganc vloeyde, van de{n} zuyde{n} deel, buyte{n} der stadt haer rechtede en{de} geboot haere{n} waterga{n}c af te snide{n},
Daer ware{n} nochta{n}s fonteyne{n} niet verre vanden muere{n}, wt welcke{n} si dieflijc schenen water te putten, meer om te laue{n} dan om te drincken
Maer die kindere{n} Ammo{n} en{de} Moab ginge{n} tot Holoferne{m} segge{n}de, Die kindere{n} va{n} Israel en betrouwe{n} noch in glauie, noch in gescutte, maer de berge{n} bescerme{n}se, en{de} die houelen, die daer ghestelt zijn int afuallende, die makense sterc,
Hiero{m} dat ghise sonder beloop des strijts mocht verwinne{n}, so sedt bewaerders der fonteyne{n}, dat si daer niet en moge{n} putte{n}, en{de} ghi sultse sonder swaert dooden, oft vermoeyt zijnde sullen si haer stadt ouerleuere{n}, die si meine{n} dat niet gewonnen en mach worde{n}, inde{n} berge{n} gelege{n},
En{de} dese woorde{n} behaechde{n} voor Holoferne, en{de} voor alle zijn ruyteren, en{de} hi steldeder .c. rontsom, om elc fonteyne,
En{de} doe{n} dese bewaringe .xx dage{n} volbracht was, so gebrake{n} die putten en{de} die vergaderinge der watere{n}, alle{n} de{n} gene{n} die te Betulie{n} woo{n}de{n}, also datter niet in der stat en was, daer si eene{n} dach af versaet mochte{n} worde{n}, Wa{n}t de{n} volc wert dagelijcs bi mate water ghegeuen,
Doen vergaderde{n} tot Ozia{m}, alle die ma{n}ne{n} en{de} vrouwe{n}, en{de} io{n}ge kinderkens, en{de} seyde{n} al te same{n} met eender ste{m}me{n},
God oordeele tussce{n} ons en{de} v wa{n}t ghi hebt quade dinge{n} tege{n} ons gedae{n}, niet willende vredelic spreke{n} mette{n} Assiriers, en{de} daero{m} heeft ons God in haer hande{n} vercoft
en{de} daero{m} en isser niema{n}t die ons verlost als wi vernedert worde{n} voor haer ooge{n} in dorst en{de} groote verderuinge
en{de} nv vergadert al die in tstadt zijn, dat wi ons de{n} volc Holofernis va{n}selfs ouerleuere{n},
Wa{n}t tis ons beter datwi geuange{n} de{n} HERE leue{n}de gebenedien, da{n} wi sterue{n}, en{de} zijn een lachter allen vleesche, als wi onse huysfrouwe{n}, onse io{n}ge kindere{n} voor onse ooge{n} sie{n} sterue{n},
Wi betuyge{n} huyde{n} hemel en{de} aerde, en{de} god onser vadere{n} die ons straft na onse sonde{n}, dat ghi de stadt nv ouer geeft inde ha{n}tder ruyterscap Holofernis, op d{at} ons einde cort si inde scerpte des sweerts dwelc la{n}ger wort inde droochte des dorsts,
en{de} als zijt geseit hadde{n}, isser ee{n} groote weeninge en{de} huylinge geschiet van allen in die vergaderinge, en{de} si riepe{n} vele vre{n} lanc met een stemme totte{n} HEERE, seggende
Wi hebbe{n} met onse vaders gesondicht, wi hebbe{n} onrechtuaerdelijc gedaen, wi heben ongerechtichede{n} gedaen,
Ghi die goedertieren zijt, ontfermt onser, wreect onse onrechtuaerdicheyt in v gheessel, en{de} en wilt die gene die v belide{n} niet ouer leuere{n}, de{n} volcke, dat v niet en kent,
op datme{n} onder die heydene{n} niet en segge, waer is haer god?
En{de} als si vermoeit ware{n}, mits desen roepe{n}, en{de} mits dese weeninge{n}, wat geswege{n} hebbe{n},
so stont Ozias op beghote{n} met trane{n}, en{de} seyde, Sijt wel gemoet mijn broeders, en{de} laet ons dese v. dage{n} ontfermherticheyt vande{n} HEERE verwachte{n},
hi sal misschie{n} zijn verbolge{n}heit afsnide{n}, en{de} sal sine{n} name eere geuen,
Maer ist datter gheen hulpe en coemt als .v. dage{n} voorbi zijn, soo sullen wi dese woorden doen die welcke ghi ghesproken hebt.
ENde het is gheschiet, doen Iudith dese woorden hoorde, die een weduwe was een dochter Merari, des soons Idor, des soons Ioseph, des soons Ozie, des soons Elai, des soons Iamnor, des soons Iedeon, des soons Raphaim, des soons Achitob, des soons Melchie, des soons Enan, des soons Nathanie, des soons Salathiel, des soons Simeon, des soons Ruben,
ende haer man was Manasses, die welcke gestorue{n} is inde{n} daghe{n} des ghersten oosts,
wa{n}t hi stont bide{n} schoouen bijnders, op dat veldt, en{de} die hitte quam op zijn hooft, en{de} hi is gestorue{n}, in Bethulia in zijn stadt, Ende hi is daer begrauen met zijn vaders,
En{de} Iudith was zijn achtergelate{n} weduwe, nv drie iare{n} en{de} ses maende{n}
En{de} int opperste haers huys maecte si haer een heymelike kamere, in welcke si met haeren deerne{n} beslote{n} woonde,
en{de} hebbende op haer leyndenen een hare{n} cleet, vastede si alle haer leefdage{n}, behalue{n} die Sabbathe{n}, en{de} niewmaende{n}, en{de} die hoochtide{n} des huys va{n} Israel,
Si was wter mate{n} schoone te aensie{n} der welcker, haer man, vele rijcdommen hadde achtergelate{n}, en{de} een oueruloedich gesinne, en{de} houen vol kudde{n} der ossen en{de} der schape{n},
En{de} dese was in allen die vermaertste, wa{n}t si vreesde Godt zeere, noch niema{n}t en sprack een quaet woort van haer.
Aldus doen dese hoorde, dat Ozias belouet had, dat hi de{n} Assiriers, die stadt soude ouer leuere{n}, als de{n} vijfste{n} dach voorbi ware, seynde si totten ouders Chambri en{de} Charmin,
En{de} si quame{n} tot haer, en{de} si seyde hen, Welc is dat woort daer Ozias inne gheconsenteert heeft, dat hi die stadt de{n} Assyriers soude leuere{n}, waert dat ons binne{n} vijf daghen gheen hulp en quame?
En{de} wie zijt ghi die den HEERE proeft?
Dit en is gheen redene de o{n}tfermherticheyt mocht verwecke{n} maer die meer gra{m}scape{n} verwecket, en{de} die verbolgentheyt aensteket,
hebt ghi eenen tijt der ontfermherticheyt des HEEREN geset, en{de} ghi hebt hem eenen dach na v goetduncken gestelt?
Maer want die HEERE lijdsaem is, Laet ons hier af berouwe hebben, en{de} laet ons zijn vergheuinghe met wtgestorte{n} trane{n} beghere{n},
Want Godt en sal nyet dreygen als een mensch, noch hi en sal tot gra{m}scape{n} niet ontsteke{n} worde{n}, als eens mensce{n} sone,
En{de} hierom laet o{n}s he{m} onse zielen verootmoedige{n}, en{de} he{m} met eene{n} verootmoedichden verdructen geest dienen,
Laet ons de{n} HEERE, weenende seggen, dat hi naer sine{n} wille also zijn ontfermherticheyt met ons doe, op dat also onse herte ontstelt is in harder hooueerdicheyt, dat wi ooc also van onser vernedertheyt moete{n} verhuege{n}
Want wi niet nageuolcht en hebbe{n}, de sonden onser vaderen, die haeren God verlaten hebben, en{de} hebben ander goden aengebeden,
om welcke misdaet si ghegheue{n} zijn totten sweerde, ende tot eenen roof, en{de} tot bescaemtheyt haerder vianden. Maer wi en kenne{n} geene{n} anderen God da{n} he{m},
Laet ons ootmoedelijck sinen troost verwachten, en{de} hi sal ons bloet versoecke{n} va{n}de{n} mismakinge{n} onser via{n}de{n}, en{de} hi sal alle volcke{n} vernedere{n}, die tege{n} ons opstaen, En{de} die HEERE onse God, sal die sonder eere make{n},
En{de} nv mijn lieue broeders ghy die de ouders zijt inde{n} volcke Gods en{de} ae{n} v hanget haer ziele, Recht haer herte{n} op, tot uwer wtsprake{n}, op dat si gedachtich zijn, d{at} onse vaders geproeft zijn, op dat si gheproeuet soude{n} worde{n}, oft si haere{n} God warachtelijc diende{n},
Si sullen gedachtich zijn, hoe onse vader Abraha{m} geproeft is, en{de} door veel lidens geproeft, is hi Gods vrient gheworde{n},
Also Isaac, Also Iacob, Also Moyses en{de} al die Gode behaeget hebbe{n}, zijn door veel drucks gheghaen getrouwelijc,
Maer die haer proeuinge niet o{n}tfange{n} en hebbe{n} inder vreesen des HEEREN, en{de} haer onlijdsae{m}heyt, en{de} de{n} lachter haerder murmuracie{n} tege{n} de{n} HEERE, voortbrochte{n},
die zijn verdorue{n} va{n}de{n} verderuer en{de} zijn vande{n} serpe{n}tte{n} vernielt,
En{de} hiero{m} en laet ons onsselue{n} n{iet} wreke{n} va{n}de{n} dinge{n} die wi lide{n},
maer scatte{n} dese pijne{n} minder, da{n} onse sonden te wesen, Laet ons gelooue{n} dat ons die geesselen des HEEREN als knechte{n} die gecastijt worde{n} tot beteringe, en{de} niet tot o{n}se verdoemenisse toegecome{n} en zijn,
En{de} Ozias en{de} de priesters sprake{n} tot haer, Alle die dinghe{n} die ghi ghesproke{n} hebt, die zijn warachtich, en{de} in v reden en is gee{n} berispinge,
Nv da{n} so bidt de{n} HEERE voor ons, wa{n}t ghi zijt een heylich wijf god vreesende
En{de} Iudith seyde hen Gelijc ghi beke{n}t, dat het gods is, dat ic heb moge{n} spreke{n},
also ondersoect oft wt God is dat ic heb voorgenome{n} te doe{n}, En{de} bidt dat god mine{n} raet vast make,
Ghi sult desen nacht voor de poorte stae{n}, en{de} ic sal wtgaen met mijnder maerte{n}, En{de} bidt dat de HEERE gelijc ghi geseyt hebt, zijn volc Israel, in .v. dagen ae{n}sie,
Mer ic en wil niet, dat ghi mijn daet ondersoect, En{de} tot ict v bootscappe, en laet niet a{n}ders gesciede{n}, da{n} tgebet voor mi totte{n} HEERE onsen god
En{de} Ozias de prince va{n} Iuda seyde tot haer, Gaet in vrede, en{de} die HEERE si met v tot een wrake onser viande{n}, En{de} wederkeere{n}de zijn si wech gegae{n}.
ALs si wech gingen, so is Iudith in hare bidtcamer gegaen, en{de} heeft een hare{n} he{m}de aengedaen, en{de} asscen op haer hooft gheleyt, En{de} haer den HEERE plat neder strecke{n}de ter aerde{n}, riep si totten HEERE segge{n}de,
HEERE Godt mijns vaders Simeons, die he{m} tsweert gegeuen hebt tot een bescerminge der vremdelingher, die daer verderuers hebbe{n} geweest in haer beuleckinge, en{de} hebbe{n} de dgye der maecht tot sca{n}de{n} ontdect,
en{de} hebt haer wijue{n} tot eene{n} roof gegeue{n}, en{de} haer dochtere{n} in geuangenisse, en{de} alle roof der deelinge{n} uwe{n} knechte{n}, die uwe{n} toorne neerstelijc wrake{n} Ic bid v HEERE mij{n} god, coe{m}t mi weduwe te hulpe,
Wa{n}t ghi hebt de eerste dinge{n} gedae{n}, en{de} gedacht dier die na die zijn, en{de} dat ghi gewilt hebt, dat is gesciet,
Wa{n}t alle uwe wegen zijn bereyt, en{de} ghi hebt v oordelen in uwe voorsienicheyt gheset,
Aensiet nv die heyrleghers der Assiriers, gelijc ghi v doe{n} geweerdicht hebt te sie{n} die heyrlegers der Egypteners doe{n} si gewape{n}t na uwe knechten liepen, betrouwe{n}de in haer wage{n}s en{de} rosuolck, en{de} in die menichte haerder strijtbaerder manne{n}
Maer ghi saecht op haer heyrlegers en{de} die duysternissen maecte{n}se moede,
Die afgro{n}t hielt haer voete{n}, en{de} die watere{n} bedectense.
HEERE, also moeten dese oock worden die in haer menichte betrouwe{n}, en{de} in haer wagenen, en{de} in haer spiessen, en{de} gescutte{n}, en{de} verhuege{n} in haere{n} glauie{n},
en{de} si en weten niet dat ghi selue onse Godt zijt, die doorlogen te niet doet, vant beginne, En{de} uwen naem is HEERE,
Soo rechtet uwen arm op ghelijc vant beghin, en{de} worpt te neder haer cracht door uwe cracht, Haer cracht valle in uwe gra{m}scap, die belouen uwe heylige dinge{n} te sceynde{n}, en{de} de{n} tabernakel ws nae{m}s te besmette{n}, en{de} den horen ws outaers met haere{n} sweerde neder te worpe{n}.
O HEERE, doet dat zijn houeerdicheyt met zijn selues sweert af worde gehouwen,
hi worde geuange{n} mette{n} stricke{n} zijnre ooge{n} in mi, en{de} ghi sult he{m} slae{n} wt den lippe{n} mijnre liefden
Geeft mi sta{n}tachticheyt in mine{n} moet dat ic he{m} versmade en{de} zijn cracht, dat ic he{m} omkeere{n} mach,
Wa{n}t dat sal een gede{n}ckenisse ws nae{m}s zijn, als he{m} die ha{n}t eens vrouwe{n} ter neder heeft geworpe{n},
Wa{n}t HEERE v cracht en is niet in menichte, noch uwe{n} wille en is in die crachte{n} der paerde{n} niet, Noch de hooueerdige en hebbe{n} v va{n}t beghinne niet behaecht, maer der ootmoedigher en{de} saechtmoediger ghebet, heeft v altijt behaecht,
God der hemelen, scepper der wateren, en{de} HEERE alder creatuere{n}, verhoort mi arme bidde{n}de, en{de} va{n} uwer ontfermherticheyt vermetende,
HEERE ghedenct ws testaments, en{de} gheuet dwoort in mine{n} mont, en{de} maect de{n} raet sterc in mijnder herte{n}, op dat uwe huys in heylichmakinge bliue,
en{de} dat alle luyden bekennen, dat ghi God zijt, en{de} datter gheen ander en is dan ghi.
ENde het is gesciet, doe{n} si ophielt te roepe{n} totte{n} HEERE, stont si va{n}der plaetsen op, daer si gestrect lach totte{n} HEERE,
En{de} si riep haer maerte, en{de} daelde af in hare huys, en{de} leyde dat hare{n} he{m}de va{n} haer lichae{m}, en{de} si dede de cleedere{n} haerder weduwelicheyt wt,
en{de} si wiesch haer lichaem, en{de} si salfde haer metter alderbester mirte{n}, en{de} si ontulocht dat haer haers hoofts, en{de} sette een huue op haer hooft, en{de} si dede die cleedere{n} haerder genuechlicheyt aen, en{de} si dede pantoffelen aen haer voete{n}, en{de} nam vercieringe der rechterhant, en{de} lelien, en{de} oorringe{n}, ende vingerlinghen tot haer, Ende si vercierde haer, met allen haeren cieragien,
Die HEERE gaf haer ooc een claerheyt Want alle dese toemakinge en was niet ghedaen wt der wellusticheyt, maer si hinck wt der duecht, en{de} daerom vermeerderde haer die HEERE die scoonheyt, Also dat si sceen allen menscen ooge{n} verciert te weze{n} met o{n}gelooflike scoonheyt,
Aldus leyde si haerder deerne{n} een flesken wijns op, en{de} een vaetke{n} olijs, en{de} gorte, en{de} moes en{de} broot en{de} kese, en{de} si is gereyst,
En{de} als si aender stadt poorte{n} quame{n} so vonde{n} si Oziam verwachte{n}de en{de} de priesters der stat
Als si die sage{n} verbaest zijnde hebbe{n} si hen te vele verwondert va{n} haerder scoonheyt,
Nochta{n}s en vraechde{n} si haer niet, en{de} liete{n}se doorgae{n} segge{n}de, God onser vaderen geue v gracie, ende stercke met zijnder cracht, alle de{n} raet ws herte{n}, en{de} Ierusalem moet ouer v verhuege{n} en{de} uwe{n} naem si int getal der heylige{n} en{de} der gerechtiger,
En{de} alle die daer ware{n} seyde{n} alle met ee{n}der ste{m}me Dat gesciede tgesciede,
Iudith badt de{n} HEERE en{de} ginc door de poorte, si en{de} haer maerte,
En{de} het is gesciet, doe{n} si de{n} berch afdaelde ontre{n}t de{n} opga{n}c des daechs so liepe{n} haer die bespieders van Assirie{n} te gemoete, en{de} hieldense seggende, Van waer comdy, oft waer ghadi?
Si antwoorde, ick ben een dochter der Hebreen, En{de} daerom be{n} ic van haer aenscijn geulode{n}, wa{n}t ic beke{n}de dat toecome{n}de was, dat si v tot ee{n} beroouinge sulle{n} worde{n} gegeue{n}, om dat si v versmadende, he{n} selue{n} niet en hebbe{n} wille{n} ouergeue{n}, dat si ontfermherticheyt in uwe{n} aensichte hadde{n} moge{n} vinde{n},
Om deser saken wille dacht ic bi mi selue{n} segge{n}de, Ic sal totte{n} aensicht des princen Holofernis gaen op dat ic haer heymelike sake{n} te kennen geue en{de} he{m} toone met welcken toega{n}c hise crigen mach, also datter niet een ma{n} va{n} sine{n} heyr en valle,
En{de} als dese ma{n}nen haer woorden gehoort hadde{n}, ae{n}mercte{n} si haer aensicht en{de} in haer ooge{n} was een verbasinge, want si verwo{n}derde{n} hen te vele va{n} haerder scoonheyt,
En{de} si seyde{n} tot haer, Ghi hebt v leuen behoude{n}, om dat ghi alsulcke{n} raet hebt geuo{n}de{n}, dat ghi afquae{m}t tot o{n}sen heere,
maer dat suldi wete{n}, dat wanneer ghi in zijn aenscouwe{n} sult stae{n}, d{at} hi v wel doen sal en{de} sult dalder genaemste in zijnder herte{n} zijn, En{de} si brachtense totter wooninge Holofernis en{de} vercondichde{n}se
En{de} als si ingegaen was voor zijn ae{n}sicht tersto{n}t is Holofernes in zijn ooge{n} geua{n}ge{n},
En{de} zij{n} ruyters seyde{n} tot he{m}, Wie soude der Hebree{n} volc versmaden, dat also fraeye{n} vrouwe{n} heeft, dat wi n{iet} te recht om dese tege{n} he{n} strijden en soude{n}?
Aldus Iudith sie{n}de Holoferne{m} sittende in een costelike decsel welc geweue{n} was va{n} scarlake{n} en{de} side en{de} gout en{de} smaragde, en{de} costelike gestee{n}te
En{de} als si in zijn aensicht sach, ae{n}bat si he{m}, haer streckende op die aerde, En{de} die knechte{n} Holofernis hieue{n}se op, doe{n}t haer heere beual.
DOe{n} seyde haer Holofernes, Sijt wel gemoet, en{de} en wilt niet verzaget zijn in uwer herte{n}, wa{n}t ic en heb noyt man gescadet, die de{n} coninc Nabuchodonosor wilde diene{n},
Waert dat v volc mi niet versmadet en hadde, ick en soude mijn glauie ouer hen niet opgeheue{n} hebben,
Maer nv segt mi, om wat sake{n} sidi van hen gegaen en{de} heuet v behaecht tot ons te come{n}?
En{de} Iudith seyde he{m}, Ontfanct die woorde{n} uwer dienstmaecht, wa{n}t ist dat ghi die woorden uwer die{n}stmaecht volcht, Godt sal een volcomen dinc met v doen,
Wa{n}t Nabuchodonosor coninc der aerden leeft, en{de} zijn cracht die in v is, tot een straffinge alre dwalender zielen die leeft, dat he{m} niet allee{n} de mensce{n}, en sullen diene{n} door v, maer de beeste{n} des ackers zijn he{m} te wille,
Wa{n}t de cloecheyt dijns versta{n}ts wort alle{n} luyde{n} verco{n}dicht en{de} het is alle der werelt ke{n}lic gemaect, dat ghi alleen goet en{de} machtich zijt in alle zijn rijck en{de} v beleeftheyt wort allen lande{n} verco{n}dicht
Noch dat en is niet verborgen dat Achior gesproken heeft, noch dat en is niet ombeke{n}t dat ghi beuolen hebt he{m} toe te come{n},
wa{n}t het is ke{n}lic dat onse god also midts de{n} sonde{n} vertoorent is, dat hi door zijn prophete{n} ontbode{n} heeft totte{n} volcke, dat hise ouer sal leueren om haer sonde{n},
En{de} wa{n}t die kinderen va{n} Israel, wete{n}, dat si haere{n} god vertore{n}t hebbe{n} so is v vreese ouer hen,
Hier en boue{n} heeftse de{n} honger beuae{n}, en{de} vander dorheyt des waters worde{n} si nv onder die dooden getelt
Voort ordineren si dit dat si haer beeste{n} doode{n}, en{de} haer bloet drincken,
En{de} die heylighe dingen des HEEREN haers gods, die hi gebode{n} heeft niet aen te roere{n}, dese dingen hebbe{n} si gedacht te hange{n} aen core{n}, wijn en{de} olie en{de} si willen de dinge{n} vertere{n}, die si met hande{n} ooc niet aen en soude{n} roere{n}, Hierom wa{n}t si dese dingen doe{n}, so ist seker dat si tot verderuinghe sullen worden ghegheuen.
Dwelc ic v dienstmaecht bekennende, ben va{n} hen geulucht, en{de} die HEERE heeft mi gesonde{n} v dese selue dinge{n} te bootscappen,
Want ick uwe dienstmaerte diene mijnen God, oock nv bi v, en{de} v dienstmaerte sal wtgaen, en{de} ick sal God aenbidden,
en{de} hi sal mi segghen, wa{n}neer hi hen haer sonde{n} sal betalen, en{de} ick sal comen en{de} bootscappent v, also dat ick v te midde{n} door Ierusalem sal leyde{n} en{de} ghi sult al dat volck va{n} Israel hebbe{n}, als schapen, die gheenen herder en hebben, en{de} daer en sal niet eenen hont teghe{n} v bassen,
Wa{n}t dese dinge{n} zijn mi geseyt door die voorsienicheyt Gods,
En{de} wa{n}t God op he{n} gram is, so ben ick ghesonde{n}, om dese dinghen v te bootschappen,
En{de} alle dese woorden behaechde{n} voor Holoferne, en{de} voor zijn knape{n} En{de} si verwonderden aen haer wijsheyt, en{de} dee{n} seyde totte{n} andere{n},
Daer en is sulcke{n} vrouwe niet op aerde{n}, int aensien, in scoonheyt, en{de} in sinne der woorde{n}.
En{de} Holofernes seyde tot haer, God heuet wel ghedaen, die v voor dat volc heeft ghesonde{n}, op dat ghi dat in onsen hande{n} sout gheuen,
En{de} wa{n}t v belofte goet is, ist dat mi v God dat doet, so sal hi mijn God ooc zijn, en{de} ghi sult groot in Nabuchodonosors huys zijn, en{de} uwen name sal in alle die werelt ghenaemt worden.
DOen hiet hise ingaen, daer zijn scatte{n} gheset waren, en{de} hi hietse daer blijue{n}, en{de} hi beschicte wat spijse datme{n} haer va{n} zijnder maeltijt soude geuen,
De{n} welcke{n} Iudith antwoorde en{de} seyde, Nv en mach ic niet ete{n} vande{n} ghene{n}, dat ghi mi gebiet te geue{n}, op dat die vertoorninghe op mi niet en come, Maer ick sal va{n} die{n} eten, dat ick met mi gebracht heb,
Holofernes seyde, Ist dat v dese dinghe{n} gebreke{n}, die ghi met v ghebracht hebt, wat sullen wi v dan doen?
En{de} Iudith seyde, Mijn here v ziele leeft,wa{n}t v dienstmaerte al dese dinghen niet verdoe{n} en sal, tot dat God dese dinghe{n} in mijn ha{n}t doe, die ick gedacht heb, En{de} zijn knechte{n} leydense in die woninge daer hijt gebode{n} had.
En{de} doe{n} si daer inginc, begeerde si, dat haer snachts orlof werde gegeue{n} wt te gaen voor de{n} lichte buyte{n} totte{n} gebede, en{de} de{n} HERE te bidde{n}
En{de} hi geboot sine{n} camerlingen, dat si .iij. dage{n} wt en{de} in soude gae{n} om hare{n} god te bidde{n} alsoot haer beliefde,
En{de} snachts ginck si wt totte{n} dale va{n} Bethulien en{de} doopte haer in die waterfonteyne,
En{de} als si opclam, badt si totten HERE den God va{n} Israel, dat hi haere{n} wech wilde stiere{n} totter verlossinghe zijns volcx,
en{de} ingae{n}de bleef si reyn inde woninghe, tot dat si tsauonts haer spijse nam.
En{de} tgheschiede inden .iiij. dach dat Holofernes maecte een auo{n}tmael sine{n} knechte{n}, en{de} seyde tot Vagao sine{n} gesnedene{n} Gaet, en{de} beraet die Hebreeusce vrouwe dat si willichlijc co{n}senteer met mi te woone{n},
Wa{n}t het is vuyl bi die va{n} Assyrie{n}, ist dat een vrouwe eene{n} ma{n} bespottet doende, dat si ontsculdich va{n} he{m} gae,
Doe{n} ginck Vagao in tot Iudith, en{de} seyde, Die goede dochter en ontsie haer niet in te gaen tot mine{n} heere, op dat si gheeert worde voor zijn aensichte, en{de} ete met he{m} en{de} drincke wijn in ghenoechte{n},
Den welcke{n} Iudith antwoorde, Wie ben ick, dat ick minen heere wedersegghen soude,
Al dat voor zijn ooge{n} goet en{de} dalderbeste sal zijn, dat sal ick doe{n}, Wat he{m} behaecht, dat sal mi dalderbeste zijn alle die daghe{n} mijns leue{n}s,
En{de} si stont op, en{de} vercyerde haer met haere{n} cleede, en{de} ingegaen zijnde, stont si voor zijn aensichte.
Ende Holofernes herte wert heel beroert, wa{n}t hi bernde in haer begeerlicheyt,
En{de} Holofernes seyde tot haer, Drinct nv en{de} sidt ter tafelen in ghenoechte{n}, wa{n}t ghi hebt gracie bi mi vonde{n},
En{de} Iudith seyde, Mijn here ick sal drincke{n}, wa{n}t mijn ziele is huyde{n} groot ghemaect voor al die daghen mijns leue{n}s,
En{de} si nam en{de} adt, en{de} dranck voor he{m} het ghene dat haer maerte haer bereyt had
En{de} Holofernes wert vrolijc tot haer, en{de} hi dranck zeer veel wijns, also vele als hi oeyt in sinen leuen ghedroncken hadde.
ENde doent auont was gheworden, so haesten zijn knechten tot haere{n} herberghen, En{de} Vagao sloot die dueren der slaepcameren, en{de} ghinck wech,
Wa{n}t si waren alle vermoeyt vande{n} wijn,
En{de} Iudith was alleen in die camer,
En{de} Holofernes lach int bedde inslape van grooter dronckenschap,
En{de} Iudith seyde tot haer meysen, dat si buten voor die camer soude staen, en{de} hoede draghe{n}.
En{de} Iudith stont voort bedde biddende met tranen, en{de} met rueren der lippen, in stilheyt
segghende, HEERE God va{n} Israel sterct mi, en{de} siet in dese vre totten wercken mijnder hande{n}, op dat, so ghi gelouet hebt Ierusalem v stadt oprechtet, en{de} volbrengen mach tghene dat ick ghedacht hebbe gheloouende, dat door v te moghe{n} gheschiede{n}.
En{de} als si dit geseyt hadde, so ghinck si tot die colomne, die aen thooft zijns beds was, en{de} si ontbant zijn sweert, dat daer aen ghebo{n}den hinck,
En{de} als zijt wter scheyden hadde getrocke{n}, so greep si de{n} cra{n}s zijns hoofts en{de} sprack, Sterct mi HEERE God in deser vren,
en{de} si sloech tweemael in sine{n} neck, en{de} sneet zijn hooft af, en{de} si nam zijn voordecsele af vanden colomnen, en{de} wentelde zijn lichaem den block omme,
En{de} na een luttel tijts ghinck si wt, en{de} gaf dat hooft Holofernis haerder dienstmaerte, en{de} hiet haer in haer male steken.
En{de} si twee ginghen wt na haer ghewoo{n}te als totte{n} ghebede, en{de} si ginghen door die heyrleghers, en{de} omgaende dat dal, quame{n} si totter stadt poorte,
en{de} Iudith seyde de{n} bewaerders der mueren, van verre, Doet die poorte{n} op, wa{n}t God is met ons, die macht in Israel bewesen heeft.
En{de} het gheschiede, doe{n} die mannen haer stemme hoorden, so riepen si die ouders der stadt.
En{de} si liepen alle vande{n} minsten totten meesten tot haer ghemoete, Want si vermoede{n} dat si nv niet come{n} en soude,
En{de} aenstekende die lichtte{n}, vergaderden si alle om haer, Maer si clam op een hooghe plaetse, en{de} hiet datme{n} swijghen soude, En{de} als si alle sweghen,
so heeft Iudith gheseyt, Loeft den HEERE onsen God, die niet verlaten en heeft, die in he{m} hopen,
en{de} heeft zijn barmherticheyt in mi zijn dienstmaecht veruult, die hi de{n} huyse va{n} Israel beloeft heeft, en{de} heeft in mijn hant den viant zijns volcs in dese nacht ghedoot,
En{de} dat hooft Holofernis voortbrenghende wter malen, thoonde zijt dien segghende, Siet dat hooft Holofernis des Princen der ruyterschap va{n} Assyrien, En{de} siet zijn voordecsele daer hi in lach in sine dronckenschap, daer he{m} die HEERE onse God oock door eens wijfs hant versloech
Maer also warachtelijck als die HEERE selue leeft, zijn Engel heeft mi bewaert va{n} hier gaende, en{de} daer vertoeuende, en{de} van daer weder herwaerts keerende, En{de} die HERE en heeft mi zijn dienstmaecht niet beulect late{n} worde{n}, maer sonder alle beuleckinghe der sonde{n}, heeft hi mi v wederghebracht, verblijdende in zijn victorie, in mijn ontcominghe, en{de} in v verlossinghe,
Belijdet hem alle, want hi is goet, want zijn ontfermherticheyt duert inder eewicheyt.
En{de} si aenbade{n} alle den HEERE, en{de} seyden tot haer, Die HERE heeft v in zijnder cracht ghebenedijt, wa{n}t door v heeft hi onse viande{n} vernielt,
En{de} Ozias die prince des volcs Israel, seyde tot haer, Ghi dochter, ghebenedijt zijt ghi vande{n} HEERE den alder hoochsten God, boue{n} alle vrouwe{n} opter aerde{n},
Ghebenedijt si die HEERE, die hemel en{de} aerde heeft gheshcapen, en{de} die v ghestiert heeft, totte{n} wonde{n} des hoofts des princen onser viande{n},
wa{n}t hi uwe{n} name huyde{n} also groot ghemaect heeft, dat uwe{n} lof niet wech en sal gae{n}, vande{n} monde der mensche{n} die des HEEREN macht gedachtich zijn, inder eewicheyt, voor welcke ghi v leuen niet ghespaert en hebt, om die benautheyt en{de} druck ws gheslachts, Maer ghi zijt den valle te hulpen ghecome{n}, voor dat beschouwen ons Gods,
En{de} al tvolck seyde, Het ghesciede, het gesciede,
En{de} doenme{n} Achior riep so qua{m} hi, en{de} Iudith seyde he{m}, God va{n} Israel die{n} ghi getuych hebt ghegheue{n}, dat hi he{m} wreket va{n} zijn viande{n}, hi heeft in dese nacht alder ongeloouiger hooft in mijn ha{n}t afgeslaghen,
En{de} op dat ghi beuinde{n} moecht dattet also is, siet Holofernis hooft, die inder versmadinge zijnder houaerdicheyt de{n} god va{n} Israel versmaet heeft, en{de} dreychde v de doot te sterue{n}, seggende Alst volc va{n} Israel geuangen sal zijn, sal ick v syde{n} doe{n} doorbooren mette{n} swaerde,
En{de} als Achior Holofernis hooft sach, benaut zijnde va{n} scrominghe viel hi op zijn aensicht ter aerde{n}, en{de} zijn ziele was verueert
En{de} na dat hi weder moet ontfangen hadde, en{de} weder become{n} was, so is hi tot haer voete{n} gheuallen, en{de} heeftse aengebede{n}, en{de} geseyt,
Gebenedijt zijt ghi va{n} uwen God, in alle Iacobs wooninge, wa{n}t in alle volck dat uwe{n} naem sal hoore{n}, sal God va{n} Israel ouer v groot ghemaect worden.
ENde Iudith seyde tot alle tvolc, Broeders, hoort mi, Hanct dit hooft op onse mueren,
en{de} het sal wesen als die sonne opcome{n} sal, so neme een yegelijc zijn wapene{n}, en{de} gaet wt met een ghedruysch, niet op dat ghi nederwaerts daelt, maer als eene{n} druyschende{n} oploop makende,
Dan salt va{n} noode zijn, dat die bespieders vlien, om haeren prince op te wecke{n} totte{n} strijde,
En{de} als haere vorsten tsamen loopen tot Holofernis wooninge, en{de} vinden he{m} eenen block in zijn bloet ghewentelt, soo sal die vreese op hen vallen,
En{de} als ghi weet dat si vlie{n}, so gaet hen sonder sorghe na, Want die HEERE salse in stucken wrijuen onder v voeten.
Doe{n} Achior die cracht sach die god va{n} Israel gedaen had, so liet hi de zede{n} des heyde{n}scaps en{de} geloofde God, en{de} besneet tvleesch zijns voorsloefs, en{de} hi wert totte{n} volck van Israel geset, en{de} alle die nacomelinge{n} zijns gheslachts, tot opte{n} dach va{n} hede{n},
Ende terstont doe{n} de{n} dach opstont hebben si Holofernis hooft op de muere{n} gehange{n}, en{de} elc man na{m} zijn wape{n}, en{de} si zijn met groote{n} ghestalpe en{de} huylinge wtgegae{n},
Doe{n} die bespieders dat sage{n} liepen si tot Holofernis wooninge
En{de} die in zijn wooninge waren, quame{n} en{de} stalpende voor de{n} inganck der slaepcamere{n} om he{m} te wecke{n}, so pijnde{n} si hen ongerusticheyt met const te make{n}, op dat Holofernes niet vande{n} wecke{n}, maer geluyt makende ontwake{n} soude,
Wa{n}t niemant en dorste die slaepcamer der machticheyt van Assyrien, cloppende oft ingaende ope{n}doe{n},
Maer doe{n} zijn leydsmannen, hooftmanne{n}, en{de} alle die meeste der Assyrien heyr quame{n}, seyde{n} si de{n} camerlinge{n},
Gaet in en{de} wect he{m} op, Want die muysen wt haer holen gegaen, zijn soo coene dat si ons totten strijdt beroepen.
Doe{n} ginc Vagao in zijn slaepcamer ende stont voor die gordine, en{de} sloech zijn ha{n}de{n} te gader, wa{n}t hi vermoede dat hi met Iudith sliep,
Maer doe{n} hi geen verroeringhe des gene{n} die daer liggende was mette{n} geuoele{n} der oore{n} en verna{m}, so ginc hi nakende totter gordine{n}, en{de} die oplichtende, en{de} Holofernis doode lichaee{m} sonder hooft in zijn bloet beettert sach ligge{n} op daerde, so riep hi wt met luyder ste{m}me{n}, met weeninge, en{de} scoorde zijn cleedere{n}
en{de} ginc in Iudiths wooninge en{de} en va{n}tse niet, En{de} hi spra{n}c wt totte{n} volc
seggende, Een Ebreeusch wijf heeft een bescae{m}th{eyt} int huys des conincx Nabuchodonosors gedae{n}, wa{n}t siet Holofernes leyt op die aerde, en{de} zijn hooft en is niet ae{n} he{m},
Doe{n} de princen der cracht der Assyriers dat hoorde{n} so scoorde{n} si al haer cleedere{n}, en{de} daer viel een onuerdragelike vreese, en{de} beuinge op he{n}, en{de} haer gedachtenissen zijn zeer verbaest,
En{de} daer is een roepinghe int midde{n} haerder heyrleghers gheworden die ontallijck was.
ENde als alle dat heyr Holofernis hoorde, dat Holofernes onthooft was, soo vloot sin en{de} raet va{n} hen, en{de} allee{n} met beuinge en{de} ontsich bedraeyt, namen si tbehulpe der vluchte{n},
also dat niema{n}t met sinen naeste{n} en sprac, maer met neder geneychden hoofde, alle dingen achterlatende, haesten si tontgaen den Ebreen, die si hoorden dat gewapent ouer hen quamen, vliende door die wegen der velden, ende die paden der hueuelen.
En{de} doe{n}se die kindere{n} va{n} Israel sage{n} vlien, so volchde{n} si hen, En{de} si daelden af, blasende met basoene{n}, en{de} huylende achter hen
En{de} wa{n}t de Assyrien n{iet} vereenicht, en vluchtede{n} nederwaerts, en{de} die kindere{n} va{n} Israel met eender scare{n} veruolchde{n}, so vercrancte{n} si alle die si mochte{n} vinde{n},
En{de} Ozias seynde bode{n} door alle de steden en{de} lantschappen va{n} Israel,
En{de} hierom sandt alle tlantschap en{de} elck stadt, haer wtgecore{n} gewape{n}de io{n}cheyt na hen, en{de} veruolchde{n}se mette{n} scerpte{n} des sweerts tot dat si quame{n} totte{n} wterste{n} haerder eynde{n},
Maer die ander die in Bethulie{n} ware{n}, zijn inden heyrlegher der Assiriers gegaen, en{de} den roof die die Assiriers vluchtende achter gelate{n} hadden, dien name{n} si wech, en{de} zijn zeer gelade{n},
En{de} die ghene die den strijdt gewonnen hadde{n}, zijn weder gekeert tot Bethulien, en{de} si nament al wech, dat hen toebehoorde, alsoo datter geen getal en was van beeste{n} en{de} van peerden, en{de} in allen haere{n} hauelike goeden, also dat si alle vande{n} minste{n} totte{n} meesten, rijck werden van haeren beroouinge{n},
Maer Ioachim die ouerste bisschop van Ierusalem quam tot Behulien, met alle zijn priesters dat hi Iudith soude sien,
Die welcke als si tot hem wtgegae{n} was, hebbe{n} sise al gebenedijt, met eender stemme{n} seggende, Ghi zijt die eere van Ierusalem, ghi zijt die blijschap van Israel, ghi zijt die eerlicheyt ons volcs,
want ghi hebt manlijck ghedaen, en{de} v herte is gesterct, om dat ghi die reynicheyt bemint hebt, en{de} dat ghi na uwen man geene{n} andere{n} geweten en hebt, daerom heuet v die hant des HEEREN gesterct, en{de} hierom sult ghi gebenedijt zijn inder eewicheyt,
En{de} allet volck seyde, Dat moet so gheschieden,
En{de} die roouen van Assyrien en zijn nauwelijck, binnen dertich dage{n}, vanden volcke va{n} Israel vergadert,
Maer alle die dingen dieme{n} heeft beuonde{n}, dat Holefernes eygen waren, die hebbe{n} si Iudith gegeuen, in gout en{de} in siluer, en{de} cleederen en{de} costelijcke gesteente{n}, en{de} alle huysraet, en{de} si zijn haer alle ouer gheleuert vande{n} volcke,
En{de} alle dat volc verblide, met vrouwen maechde{n}, en{de} iongelinge{n}, in orgele{n} en{de} herpe{n}
DOen sanck Iudith den HEERE dit liedeke{n} segge{n}de,
Begint de{n} HEERE op tambueren, singet den HEERE in cimbalen, singhet he{m} soetelijc een nieu lof, verhueget en{de} aenroept sine{n} name,
Die HEERE vernielt de oorloghen in stucke{n}, de HERE is sinen name,
Die zijn heyrlegers int midde{n} zijns volcs heeft geset, op dat hi ons van alle onser viande{n} hande{n} soude verlossen,
Assur qua{m} wte{n} berge{n} va{n}de{n} noorden, in menichte zijnder stercheyt Wiens menichte die beke{n} heeft gestopt, en{de} haerluyde{n} peerde{n} die dalen bedect,
Hi heeft gheseyt, dat hy mijn palen soude aensteken, ende mijn ionghelinghen metten swaerde dooden, mijn ionge kinderkens te geuen tot eenen roof, en{de} mijne maechden ter gheuanckenissen.
Maer die almachtighe HEERE heeft he{m} ghelet, en{de} heeft he{m} inder vrouwen hant ouer gheleuert, en{de} heeft he{m} beschae{m}t,
Want haer machtighe en viel niet vande{n} ionghe{n} gesellen, noch der sonne{n} sone{n} en versloeghe{n} he{m} niet, noch die hooge ruesen, en stonde{n} tege{n} he{m} niet op, maer Iudith die dochter Merari, nam he{m} zijn macht, met die ghedaente haers aensichts,
Wa{n}t si dede die cleederen haerder wedulijc staets wt, en{de} dede de cleederen der bliscape{n} aen, in verhueghinghe der kindere{n} Israel,
Si salfde haer aensicht met salue{n} en{de} si ba{n}dt de vlechten huers hars met een huyue, om he{m} te bedriegen,
Haere pantoffelen name{n} sine ooghen wech, haer scoonheyt vinc zijn ziele, Si hieu sine{n} necke met eene{n} sweerde{n} af,
Die Persen ontsaghen haer stantafticheyt, en{de} die Mede{n} haer coenheyt,
Doen huylden die heyrleghers van Assyrien, doen mijn ootmoedige openbaerde verdorrende va{n} dorste,
Die sone{n} der ionger meyskens doorstakense, en{de} si sloeghense doot als vluchtende kindere{n}, Si zijn vergae{n} inde{n} strijt vanden aensichte des HEEREN mijns Gods,
Laet ons den HEERE eene{n} lofsanc singe{n}, Laet ons onsen Godt eene{n} nieuwe{n} lofsanc singe{n}
Adonai HERE ghi zijt groot en{de} heerlijc in crachten, en{de} die niemant verwinnen en mach.
Alle uwe creatuere diene v, want ghy hebbet geseyt, ende si werden gemaect, ghy seyndet uwe{n} geest, en{de} si zijn gescape{n} en{de} daer en is niemant, die uwer stemme{n} wederstae
Die bergen sullen vande{n} fundamente{n} worden geroert mette{n} wateren ende die harde steenen sullen voor v aensicht smilte{n} ghelijc wasch,
Maer die v vreesen, sullen voor v in allen dingen groot wesen,
Wee den volcke dat op staet teghen mijn geslachte, wa{n}t die almachtighe HEERE salt in hen wreken, inden daghe des oordeels sal hise besoecken,
want hi sal vier ende wormen in haer vleesch gheuen, dat si bernen ende geuoelent tot inder eewicheyt.
En{de} het is hier na gheschiet, dat alle tvolc na die victorie te Ierusalem is gecomen, de{n} HEERE te aenbidden, en{de} terstont als si gereynicht zijn, so hebbe{n} si alle brantoffer, en{de} haer begheerte{n}, en{de} haer geloften gheoffert
En{de} Iudith offerde alle de oorloochsche ghereeschap Holofernis, die haer tvolc ghegeuen hadde, ende den throon vanden ghordinen die si wech ghenomen had, tot een vermaledidinghe der verghetentheyt.
En{de} tvolck was ghenoechlijc na dat aensicht der heylighen, ende die blischap deser victorien is drie maenden gheuiert met Iudith,
Maer na dese daghen keerde elck weder totten sinen, ende Iudith is groot ghemaect in Bethulia, ende si was die heerlicste des heelen landts van Israel,
Si was ooc der duecht der reynicheyt toegeuoecht also dat si alle die dagen haers leuens geenen ma{n} en bekende vander tijt dat Manasses haer man sterf,
En{de} in die hoochtidelike daghen ghinck si voort met grooter eeren,
Ende si bleef int huys haers mans ho{n}dert iaer en{de} vijf, en{de} si liet haer dienstmaerte vry, en{de} si sterf, en{de} is begraue{n} met haeren man in Bethulia,
en{de} alle tvolck beweendese seuen daghen,
Binnen alle die tijden haers leuens, en was nyemant dye Israel verstoorde, ende vele iaren na haer doot,
Den dach der victorien deser feestelicheyt wert vanden Ebreen int ghetal der heyligher daghen ontfaen, ende wort vande{n} Iodenn gheuiert van die tijt aen, tot op desen teghenwoordighen dach.
INden dage{n} van Asswerus die regneerde van Indie{n} tot More{n} lant toe, ouer hondert en{de} .xxvij. prouincie{n}
En{de} doen hi op sinen coninclijcke{n} stoel sadt, die stadt Susa is het beghinsel zijns rijcs geweest
Inden derden iaer zijns conincrijcs in zijnder teghenwoordicheyt maecte hi een maeltijdt allen sinen vorsten ende knechten, te weten, den machtigen van Persen ende Meden, de{n} edelsten ende ouersten va{n} sinen landen,
dat hi soude late{n} sien dat heerlicke rijcdom zijns conincrijcs, en{de} dye costelike pronckerie zijnder grootheyt, veel daghen lanc, te wetene, hondert ende tachtentich daghen lanck
Als die dagen der maeltijt voleynt ware{n} soo noode hy al dat volck, datmen in Susa vont, vanden meesten tot den minsten, ende hi beual die maeltijt te bereyde{n} seue{n} dagen lanc inde{n} portale va{n} zijn vrijthof en{de} bosch dat met conincliker ha{n}t en{de} cieraet gewrocht was
ende aen allen siden hinge{n} tentgordine{n} van hemel blaeu roode, ende goubloemen gheelu verwe vast gemaect aen coordekens van witter siden, ende scharlaken getrocke{n}, door yuoren ringhen, welck met marmoren pylernen onderset ware{n}, Ende op tpaueytsele dat geleet was van smaragdus, ende ander versceyde{n} marmor steene{n}: dwelc dat die verscheyde{n} verwen in maniere van wonderlike schilderie vercierde waren silueren en{de} gulde{n} beddekens
Alle die ghenoot waren droncken wt gulden croesens, en{de} dye spijsen werde{n} ingedrage{n} met menigerande vaten Ende men sette den wijn oueruloedelijcken ende seer sonderlinc, alsoot der grooter mogentheyt des conincs betaemde,
Ende daer en was niemandt die de ghene die niet drincken en wilden, bedwanc om te drincke{n} Maer die coninc hadt aldus geoordineert, settende boue{n} die tafelen elcke princen bisonder, dat yegelic nemen soude dat hem beliefde.
Ende die coninginne Vasthi maecte oock een maeltijt voor die vrouwe{n} inde{n} palaeyse, daer die coninck Asswerus te woone{n} plach,
En{de} opte{n} seuensten dach, doe{n} die coninc vrolijc was, ende nae veel drincke{n}s verwarmt, vande{n} wine, hiet hy Mahumam, Bazatha, Harbona, Bagatha, Abagatha, Zathar, en{de} Charcas, die seuen camerlinghen, die voor den coninck Asswerus dienden,
dat si die coninginne Vasthi souden halen voor den coninc, met der conincliker croonen opt hooft gheset, dat hi den volcken ende vorste{n} haer schoonheyt soude thoone{n}, want si was wtermaten schoon
Maer die coninginne Vasthi weygerdet, ende tots conincs ghebot dat hy door zijn camerlinge{n} geboden had, versmade si te comen, waerom dat dye coninck seer gram wert, en{de} ontsteke{n} met grooten toorne,
so sprac hi totten wisen, die nader manieren des conincliker zeden altoos bi hem waren, door wiens raet hi alle dingen dede <parens>want si wisten die wet en{de} lantrechten der ouderen,</parens>
want si waren die eerste ende naeste, Charsena, Setar, Admatha, Tharsis, Mares, Marsana, en{de} Mamuchan, die seuen prince{n} van Persen, ende Meden, die dat aensichte des conincs sagen, en{de} saten bouen aen int conincrijc,
wat recht datme{n} aen die coninghinne Vasthi doen soude, om dat si niet en hadde willen doen nae dat ghebot des conincs, dat hy beuolen hadde door zijn camerlinge{n},
Doen sprac Mamucham voor den coninck, ende vorsten daer zijt hoorden Die coninghinne Vasthi en heeft niet alleen den coninc vermindert, maer ooc allen volcke{n} en{de} princen in allen den landen des conincs Assweri,
Wa{n}t sulcken stuck der coninginne{n}, sal wt come{n} voor allen vrouwen, dat si haer mans sullen verachte{n}, en{de} sullen segge{n}, Die coninc Asswerus hiet der coninginne{n} Vasthi voor hem te come{n}, maer si en wildet niet doen,
Hyer aen een spieghel nemende alle die huysurouwen der princen van Persen en{de} Meden sullen cleyn achten die geboden van huere{n} manne{n}, Waerom die toornicheyt des conincs rechtueerdigen oorspronck heeft,
Ist da{n} v behage{n}, so laet een coninclijc gebot wtgae{n} va{n} uwe{n} aenscijn, en{de} scriuen na der Persen en{de} Mede{n} wet, Die welcke niet en is gheorloft ouer te treden, dat Vasthi niet meer voor de{n} coninc Asswerus en come, mer een andere die beter is, dan si neme haer conincrijc,
En{de} dat desen brief des conincs in sinen geheelen rijck, <parens>dat welc groot is</parens> verbreyt worde, op dat alle vrouwe{n} haer mans in eere{n} houde{n}, beyde onder groot ende cleyn.
Desen raet behaechde den coninc en{de} den princen, ende hi heeft ghedaen na dat onderwijs van Mamucham,
ende sant brieue{n} tot allen prouincien van sinen conincrijcke, dat alle maniere van volcke hooren ende lesen mochte in verscheyden talen, Dat dye manne{n} prince{n} en{de} ouerste in haer huysen te wesen en dit dede hi ouer alderley volc vercondige{n}
NA dese gesciedenisse, doe{n} die verbolge{n}theit des conincs vercoelt was, gedacht hi op Vasthi, wat si gedaen hadde, en{de} wat si daerom gelede{n} hadde.
Doen sprake{n} die knapen des conincks, zijn dienaers. Men soecke den Coninc ionge schoone maechde{n},
ende die Coninc stelle toesie{n}ders in allen lande{n} zijns Conincrijcs, dat si alderhande ionge scoone maechde{n} te samen brengen totter stat Susan en{de} ouerleuerense in dat vrouwen huys onder die hant Egei des Conincs camerlinc die die coninclike vrouwen bewaert, ende geue hen haer cieragie, ende alle ander dinge{n}, die hen van noode zijn te gebruycken,
Ende welcke van hen allen beualt beste in des conincs ooge{n}, die si coninghinne, ende regnere in die plaetse van Vasthi. Dat behagede de{n} Coninc, ende hi dede also als si hem hadden gheraden.
Daer was een ioetsce man inder stat Susan, die hiet Mardocheus, een sone Iair, des soons Semei, des soons Cis, des soons Iemini,
die mede wech geuoert was van Ierusalem, in die{n} tijde{n}, doe{n} Nabuchodonosor dye Coninc van Babilonie{n} ouer voerde Iechoniam de{n} Coninc van Iuda,
En{de} hi was een mo{m}boor van Edissa, welcke met haere{n} anderen naem genoemt wert Hester, zijns broeders dochter, Die beyde haer ouders verlore{n} hadde, en{de} si was wtermate{n} scoon ende suyuerlic van aensicht, En{de} doe{n} haer vader en{de} moeder gestorue{n} waren, namse Mardocheus op tot eender dochter.
Doe{n} nv dat gebot en{de} die wet des conincs vermaert wert, ende veel deernen te hoope gebrocht werde{n} totter stat Susan, onder die hant Egei, so wert Hester ooc ond{er} die maechden hem geleuert, dat si bewaert soude zijn int getal der vrouwe{n},
ende die deerne behagede hem, ende si vant ghenade voor hem, Ende hi gheboot den ghesneden camerlinc dat hi soude haesten met haerd{er} vercieringe dat hi haer deel soude gheuen, ende seue{n} die alderschoonste meyskens van des Conincs huise daer toe, so dat hi haer met haere{n} die{n}stioncfrouwen soude vercieren, ende naerstelijc toe maken,
Ende Hester en wilde he{m} haer volc, ende haer lantschap niet te kennen geuen, Want Mardocheus hadde haer gheboden, dat zijt niet te kennen en soude gheuen.
Ende hi wandelde alle daghe voort portael aent huys daer die wtuercore{n} maechdekens bewaert werde{n}, sorge drage{n}de voor Hesters weluaert, en{de} willende weten wat haer gheschieden soude.
En{de} als nader ordinancien elcker ioncfrouwen tijt ghecomen was, so datsi totte{n} coninc in souden gaen, en{de} si volbrocht hadden alle dingen die totter vrouwen cieraet behoorde{n} so wert volbracht die twaelfste maent, soo datse den tijt van ses maenden besichden olye van myrrhe, ende die andere ses maende{n} sonderlinghe saluen ende welryecke{n}de cruyden,
En{de} als si totten Coninc inghingen, wat si begeerden, hoorende tot vercieringhe, dat namen si na haer behagen, en{de} so ghingen si verciert nae haeren wille vanden vrouwen palleyse, tot in des Conincs slaepcamer.
En{de} die tsauonts in quam, die ginc des morgens van hem, ende wert gheleyt in dat anderde vrouwen huys, dat onder die handt Susagaci des conincs camerlinc der bislaperssen bewaerder was, En{de} si en mochte niet weder totten Coninc comen, het en was dat die Coninc wilde en{de} geboden hadde, datmense met name soude roepen.
En{de} doe{n} de{n} tijt ouerlede{n} was nader behoorten, so quam nakende de{n} dach in welcke{n} Hester die dochter van Abihail, des broeders Mardochei <parens>die welcke hi opgenome{n} en{de} vercoren had tot eender dochter</parens> dat si totten coninc come{n} soude, so en begeerde si geen vrouwen cieraet, dan wat Egeus des conincs camerlinc, der maechde{n} bewaerder haer wilde geue{n}, dat gaf hi haer tot haere cieringe, wa{n}t si was wtermate{n} schoone en{de} begift met ongeloofliker schoonheit, en{de} inden oogen van allen mensche{n} openbaerde si bequaem ende lieflic,
En{de} in deser maniere is si gebrocht inder slaepcamer des conincs Assweri, inde .x. maent, die daer heet Cebeth, int seuenste iare zijns Conincrijcs.
Ende dye Coninc creech Hester lief bouen alle vrouwen, en{de} si vant ghenade en{de} ontfermherticheit voor hem bouen alle vrouwen, en{de} hi sette die coninclijke croone op haer hooft, en{de} maectese coninginne in Vasthi stede,
En{de} die Coninc beual reede te maken een grote maeltijt alle sine{n} princen en{de} knechten, om die vergaderinge ende bruloft van Hester, En{de} hi gaf rust allen sinen lande{n}, en{de} gaf giften na zijn groote princelijcke mildicheit,
Ende doenmen anderwerf maechde{n} socht en{de} vergaderde, so sat Mardocheus in die poorte des Conincs,
En{de} Hester en had noch niet te kenne{n} gegeue{n} haer landt der gheboorte{n}, noch haer volc, ghelijc haer Mardocheus gebode{n} hadde, Wa{n}t Hester dede wat hi geboot, also si gewoonlick was, in dien tide{n} als hise seer cleyn op voede.
Inde{n} selue{n} tijt doen Mardocheus woonde in des conincs poorte, so zijn gram geworde{n} tege{n} de{n} coninc zijn twee camerlinghe{n}, Bagatha{n}, en{de} Thares, die duerbewaerders, welcke woonde{n} inde{n} eersten inganck des palays en{de} si wilde{n} opstaen tege{n} de{n} coninc en{de} he{m} doode{n}.
Dwelc niet verholen en bleef voor Mardocheus, maer hi heuet tersto{n}t gebootscapt der coninghinne Hester, En{de} si heuet voort den coninc te kennen gegeuen, wt den naem van Mardocheus, die tot haer die tijdinghe ghebrocht hadde.
Tis ondersocht en{de} beuonden, ende yeghelijck van hen beyden is aen die galghe gehangen. Ende die coninc heeft gheboden datment int boeck der ghedenckenisse soude scriuen, om dat hi hem voor zijn leuen wat wederom mochte gheuen. Ende het is ghestelt inder historien, ende ouergheleuert den croniken, in des conincks teghenwoordicheyt.
NA dese gesciedenisse verhief die coninc Asswerus Ama{n} de{n} sone Amadathi, die was vanden geslachte Agag, en{de} verhoochde he{m}, en{de} sette he{m} sine{n} stoele boue{n} alle vorsten, die bi hem ware{n},
en{de} alle knechte{n} des conincx die in die poorte des conincs ware{n}, buychde{n} die knien, en{de} aenbaden Aman, Want die Coninc hadt also gheboden, Maer alleen Mardocheus en buychde die knien niet, noch en aenbadt hem niet.
Doen sprake{n} des conincs knechten die inder poorten des palays ware{n} tot Mardocheum. Waerom meer da{n} alle dandere ouertreet ghi des Conincs ghebot?
Ende doen si dit daghelics tot hem sprake{n}, ende hise niet hooren en wilde, soo gauen zijt Aman te kenne, dat si sien souden, oft Mardocheus in zijn voornemen volherden soude wa{n}t hi hadde hen geseyt, dat hi ee{n} iode ware.
En{de} doen Aman hoorde, en{de} met ondersoecken beuonden hadde, dat Mardocheus hem die knien niet en buychde, noch en aenbede, wert hi vol gramscapen,
en{de} achtet voor niet dat hi aen Mardocheum alleen de hant soude slaen, want hi hadde ghehoort dat hi vanden ioetschen volc was, maer hi leyde daer op toe, dat hi alle den ioden die int gheheele conincrijc Assweri ware{n} soude vernielen,
Inde eerster maent, dat is die maent Nisan, int twaerfste iaer des conincs Assweri, wert dat lot geworpen in een cruycke voor Aman, va{n}den dach en{de} vander maent, wanneer het ioetsche volc soude moeten ghedoot worden. Ende int lote{n} quam wt die twaelfste maent diemen noemt Adar.
Ende Aman sprack totten Coninck Asswerum. Daer is een volc verstroyt ende tdeelt hen onder alle volcken, in allen den landen ws conincrijcs, dat onder hen seluen versceiden is, dat nieuwe wetten ghebruyckt. Daer en bouen versmadet des Conincs beuelen, ende ghi weet seer wel, dattet uwen coninckrijcke niet profitelijck en is, ist dat dit volck duerachtich blijft in zijn boosheit door oorlof.
Behaghet v, so scriuet datment verdoe, so sal ic thien duysent ponden ouerwegen onder die handt der bewaerders ws schats.
Doen dede dye Coninck sinen rinck vander hant, ende ghaf dien Aman, den sone Amadath den Agagite, der Ioden viant.
Ende die Coninc sprac tot Aman, dat siluer dat ghi beloeft, si uwe, daer toe met den volc, doet dat v belieft.
Doen riepme{n} die scriuers des conincs inden dertiensten dach der eerster maent, ende twert bescreuen, hoe Aman beual tot die prince{n} des conincs, ende totten prouooste{n} herwaerts en{de} derwaerts inden landen, en{de} totte{n} hooftliede{n} elcs volcs inde{n} lande{n}, herwaerts en{de} derwaerts, na der scrift elcs volcs, en{de} na haerder talen, inde{n} name des conincs Assweri, en{de} met des conincs signet bezegelt.
Ende die brieuen werde{n} geseynt door die loopers in allen landen des conincs om te vernielen te dooden, ende te verdoen alle Ioden, beyde ionck ende out, kinderen ende wiuen, op eenen dach, te weten, op den dertiensten dach der twaelfster mae{n}t, dat is, der maent Adar ende haer goet te roouen.
Alsoo was dat inhout des ghescrifts, dat een ghebot ghegheuen waerin allen landen, allen volcken te openbaren, dat si opten seluen dach bereyt souden zijn.
Ende die boden ghingen haestelijc wt, om des conincs ghebot te voldoen. Ende ter stont in Susan wert een ghebot op gheslaghen, te wijl dat die coninc ende Ama{n} saten, ende maecten goede chiere, ende alle die ioden die in die stadt waren, schreyden ende weenden.
DOen Mardocheus vernam al watter ghesciet was, so schoorde hi zijn cleederen, en{de} dede eenen sack aen, en{de} stortte asschen op zijn hooft, en{de} ginc wt midden in die stadt, en{de} riep luyde, en{de} claechlijc, toonende die bitterheit zijns moets,
en{de} quam voor die poorte des palays, met dusdanige{n} gescreye, Want niemant en mocht tot des conincs zale ingae{n} die eenen sack aen hadde,
En{de} in allen landen en{de} steden tot welcker plaetsen des conincks wreet ghebot qua{m}, was een groot geclach onder die iode{n}, en{de} veel vastens, weene{n}s, rows, en{de} si lage{n} in sacke{n}, en{de} in die assce{n}, inder plaetse der bedde{n}.
Doen quamen in tot Hester haere dienstmaechden, ende haere camerlinge{n}, en{de} ghauent haer te kennen. Doen verscricte die coninghinne seer, als si dit hoorde, en{de} si seynde cleeder datse Mardocheus aen soude doen, en{de} den sack van hem leggen, maer hy en wildese niet nemen.
Doen riep Hester Hathach de{n} camerlinc die haer die coninc tot eene{n} dienaer had ghegeue{n}, en{de} beual he{m} te gaen tot Mardocheum, op dat hi verneme{n} soude, waeromme hy so dede.
Doe{n} ginc Hathach wt tot Mardocheu{m} en{de} vant he{m} staen op die strate der stadt, dye voor die poorte des conincs was.
En{de} Mardocheus seide hem, al wat hem ontmoet ware en{de} die summa des siluers, die Aman geseyt hadde in des conincs camere ouer te wegen, om die iode{n} te vernielen,
en{de} gaf hem dat wtscrift des ghebots, dat te Susan op geslage{n} was hen te vernielen, dat hijt der coninginnen soude thoone{n}, ende haer te kennen geue{n}, en{de} dat hise vermane{n} soude, dat si totte{n} coninc in soude gaen, en{de} doen een bede aen he{m}, voor haer volc.
En{de} Hathach is wederom gegaen ende bootscapte Hester die woorde{n} die Mardocheus ghesproken hadde,
Die coninginne antwoorde he{m}, en{de} geboot dat hi Mardocheo seggen soude.
Alle die knechten des conincs en{de} dat volc inden landen des conincs weten dat so wie totten coninck ingaet, binnen int hof, het si man oft wijf, die niet gheroepe{n} en is, die sal stracx na tgebot steruen, het en si dat die Coninck den gulden scepter tot hem waerts reycke, in een teeken der goedertiere{n}heyt, daer mede hi so leuende blijue En{de} hoe sal ic totte{n} coninck in mogen gaen, die in dertich dagen niet gheroepen en ben tot he{m}?
Als dit Mardocheus gehoort hadde,
heeft hi Hester wederom ontboden. En denct niet dat ghi alleen v leuen verlost, dat ghi int huys des conincs zijt, bouen alle Ioden,
Want ist dat ghi tot deser tijt swijget, So sal de{n} ioden wt een ander oorsake hulpe en{de} verlossinghe opstaen, en{de} ghi en{de} ws vaders huys sult vergaen, Ende wie weet oft ghi om deser saken wille, totten conincrijcke ghecomen zijt? op dat ghi in dusdanighen tijt bereyt sout wesen.
En{de} Hester heeft weder om Mardocheo dese woorden ontboden,
So gaet hene{n}, en{de} vergadert alle die iode{n} die ghi tot Susan vinden moecht, ende bidt voor mi, dat ghi niet en etet noch en drincket in drie daghen, noch dach noch nacht, Ic ende mijn deernen sullen ooc also vasten, en{de} also sal ic totten coninc ingaen, tegen dat ghebot, mi seluen leuerende der doot, en{de} der doot pericule,
Mardocheus ginc en{de} dedet alle, wat hem Hester gheboden hadde.
ENde opte{n} derde{n} dach cleede haer hester met coninclijcke cleedere{n}, en{de} stont in die zale des conincs huys, welc binne{n} was int coninclike palays, En{de} die coninc sat op sine{n} conincliken stoel, in die cancelrie tege{n} die duere des huys,
En{de} doen die coninc Hester sach staen in die zale, heeftse behaecht sine{n} ooge{n} En{de} die coninc recte de{n} gulden scepter die in zijn hant was tot haerwaerts. Doe{n} ginc Hester toe, en{de} custe tsoppe des scepters,
doen sprac die coninc tot haer. Wat wildy Hester coninginne? en{de} wat begeerde ghi? al eyschede ghi ooc dat half deel des conincrijcs, het sal v ghegeuen worde{n}.
En{de} si antwoorde. Ist dat den coninc behaecht, so bidde ic, dat ghi ende Aman heden comet totter maeltijt, die ic bereyt hebbe.
Die coninc sprac, Roept haestelijc Aman, dat hi gehoorsaem si de{n} wille va{n} Hester. Doe{n} quame{n} die coninck en{de} Aman totter maeltijt die hen die coninghinne bereyt hadde,
En{de} na dat die coninc oueruloedelijck wijn ghedroncken hadde, sprack hi tot haer, Wat bidt ghi, datmen v gheue? ende wat sake begeert ghi? ghi sult dat hebbe{n}, ende verweruen, al waert oock dye helfte mijns Conincrijcs,
Doen antwoorde Hester tot hem, Mijn bede ende begheerte is,
heb ic genade geuonden voor den coninc, ende ist dat den coninc behaecht mi te gheue{n} mijn bede, ende mijn begeerte te doen, so come die coninc en{de} Ama{n} totter maeltijt, die ic voor he{n} bereyde{n} wil, so sal ic morge{n} de{n} coninc mine{n} wil opdoe{n},
Doen ginc Aman in die{n} dage wt vrolijc ende goets moets, Ende doe{n} hi sach Mardocheum inder poorte{n} des palays, dat hi niet op en stont, noch he{m} voor hem en verroerde, so wert hi vol gramschappe{n},
Maer zijn gra{m}schap bedeckende, tot dat hy thuys quam, vergaderde hi zijn vrienden, en{de} zijn wijf Zares,
ende vertelde hen die heerlicheyt zijns rijcdoms, ende die menichte zijnder kindere{n}, ende al hoe he{m} die coninc met so groote eere verheue{n} hadde, ende dat hi boue{n} die princen en{de} knechte{n} des conincs verheue{n} waer,
Oock sprac hi na dese, Ende die coninginne Hester en heeft niema{n}t mette{n} coninc totter maeltijt die si bereyt hadde, genoot, dan mi, En{de} morge{n} sal ic ooc bi haer des noenes eten metten coninc,
Ende al hebbe ic al dese dinge{n}, ic achte ende laet mi duncken, dat ic niet met allen en hebbe, also lange als ic sie de{n} Iode Mardocheum voor des conincs poorte sitten
Doe{n} sprack zijn wijf Zares ende alle sine vriende{n} tot he{m}, Gebiet datmen reede make een galghe tvijftich ellen hooghe, ende segt morge{n} vroech de{n} coninc datme{n} Mardocheu{m} daer aen hange, soo sult ghi metten coninck vrolijck ghaen, Den raet beuiel Aman wel, ende beual te bereyden een hooghe galghe.
DEn seluen nacht brocht die coninc sonder slape{n} ouer, en{de} hiet die cronike{n} ende die historie{n} vande{n} voorlede{n} tijden voor he{m} te brengen, Doe{n} die voor de{n} coninc werde{n} gelesen,
so quaemt tot dier plaetsen, daer gescreuen was, hoe Mardocheus hadde aenghebrocht die lage{n} der camerlinge{n} Bagatha en{de} Thares die de{n} coninc Assweru{m} begheerden te vermoorde{n},
Als die coninc dat hoorde, seyde hi, Wat eer ofte loon heeft Mardocheus vercregen om dese trouwe? Doe{n} sprake{n} zijn knechte{n}, en{de} dienaers, Hi en heeft geene{n} loon met allen ontfaen,
Terstont seyde die coni{n}c, Wie is in die zale? <parens>Want Aman was ghecomen in die binnenste zael, om den coninc te raden, dat hy gebode Mardocheum vast te make{n} aen dye galghe, die hy voor he{m} bereyt hadde</parens>
en{de} des conincs knape{n} sprake{n} tot hem. Aman staet in die zale, Dye Coninck sprack, laet hem income{n},
En{de} doe{n} Ama{n} in qua{m}, sprac die coninc tot he{m}, Wat salme{n} den man doen, die{n} die coninc geerne wilde eere{n}? Ama{n} dacht in zijn herte, dat die coninc anders nyemant geen eere en wilde doen, dan hem,
Aman sprac totte{n} coninc, Dien man dien die coninc geerne wilde eeren,
moetme{n} coninclike cleederen aendoen, ende sal gheset worde{n} op een paert, verciert mette{n} sadel, daer die coninck op rijdet, ende ontfangen die coninclike cooone op zijn hooft,
Ende die eerste van des conincs prince{n} en{de} ouerste{n} sal zijn paert houde{n}, ende gae{n}de ouer die strate{n} der stadt sal voor he{m} roepe{n}, ende seggen, So salmen doen dien man, dien dye coninck gheerne eeren wilde.
En{de} die coninck sprac tot he{m}, Haestu, ende nemet dat cleet en{de} peert, so ghi geseyt hebt, en{de} doet alsoo Mardocheo de{n} Iode, die voor die poorte des palays sidt, Siet wel toe ende wachtet v, dat ghi niet va{n} alle dat ghi ghesproke{n} hebt, achter en laet.
Doe{n} na{m} Ama{n} dat cleeet ende peert, en{de} cleedede Mardocheu{m}, en{de} leyde he{m} op der stadt strate{n}, Ende als hi opt peert sat, ginc hi voor he{m}, en{de} riep, deser eere{n} is hi weerdich, soo wien die coninck eere wil aendoen,
Ende Mardocheus qua{m} weder aen die poorte des palays, Maer Aman haeste hem thuyswaerts, droef wesende, ende met bedecten hoofde,
ende vertelde sinen wiue Zares, ende allen sine{n} vriende{n} al wat he{m} ontmoet was, Doe{n} seyde{n} tot he{m} die wijsen die hi met he{m} inde{n} raet had, ende zijn wijf zares, Is Mardocheus vande{n} zaet der Iode{n}, voor die{n} ghi hebt begonst te vallen so en vermoecht ghy niet aen hem te weder staen, maer ghy sult voor hem vallen in zijn aenschouwen,
Doen si noch met hem spraken, so quamen des conincs camerlinge{n} daer bi, ende dwonghen hem geringe totter maeltijt te comen, die die coninghinne bereyt hadde.
ALdus ghinghe{n} die coninc ende Aman in ter maeltijt, dat si metter coninghinne drincken soude{n},
Ende doen sprac die coninck des andere{n} daechs, als hi vanden wijn verwermt was, Wat is v begheerte Hester? op datment v geue, ende wat eyscht ghi? al waret oock mijn halue conincrijc ghi sullet verwerue{n},
Tot welcke{n} si antwoorde, ende sprac, Heb ic genade voor v gheuonde{n}, O coninck, ende behaget v, so geuet my mijn leuen om mijnder bede{n} wil, en{de} mijn volck daer ic om bidde,
Wa{n}t ic en{de} mijn volc zijn geleuert dat wi ontwee gewreue{n}, bedorue{n}, gedoot, en{de} vernielt soude{n} worde{n}, En{de} oft God wilde, dat wi tot knechte{n} en{de} maerte{n} werden vercocht, soo waert quaet datme{n} verdraghe{n} mochte, en{de} al suchte{n}de wilde ic swige{n}, maer nv isser een onse via{n}t, wie{n}s wreeth{eyt} wed{er}uloeyt totte{n} coninc toe.
Die Coninc Asswerus antwoorde, ende sprac, wie is die? oft va{n} wat machte is hi, dat hi dese dinge{n} derre doe{n}?
Hester sprac, de via{n}t en{de} wederpaertijder is dese boose Ama{n}, Ama{n} dese woorde{n} hoorende, versloech hi he{m} voor de{n} coninc en{de} voor die coninginne, ende en dorste haer gra{m}lic ae{n}sicht niet verdrage{n},
En{de} die coninc stont op vander maeltijt, ende va{n}de{n} wijn in zijnder verbolge{n}theyt, en{de} ginc inde{n} hof die met boome{n} besedt was Ende Ama{n} stont ooc op, om te bidde{n} die coninginne Hester, om zijn leue{n}, Want hi sach dat he{m} nv een ongheluc vande{n} coninc bereyt was.
En{de} doe{n} die coninck weder keerde wt den boomgaert die met boomen omsedt was inder camere der maeltijt, heeft hi beuonde{n} dat Ama{n} geuallen was opt bedde daer Hester op lach en{de} hi sprac, wilt ghi ooc die coninginne vercrachte{n} in mijnder tege{n}woordicheyt. Dat woort en was nauwelic wt des conincs monde gegaen, si en bedecte{n} ter stont Ama{n}s aensicht,
en{de} Arbona een vande{n} camerlinge{n}, die in sconincs dienst stont sprac. Siet daer staet eene{n} boome inde{n} huyse Ama{n} .l. elle{n} hooch, voor Mardocheo bereyt <parens>die goet voor de{n} coninc ghesproke{n} heeft</parens> Die coninck sprac, Hanct he{m} daer aen.
Also is Aman ghehangen aen die galge die hi Mardocheo bereyt hadde, Doen lach sconincs gramschap
OP dien dach gaf die coninc Asswerus der coninghinne Hester Amans huys des Ioden viants, ende Mardocheus quam voor sconincs gesichte, Wa{n}t Hester gaft he{m} te kenne{n}, hoe dat hi haer vaderlic oom was,
En{de} die coninc dede af sine{n} vingerlinc, die{n} hi va{n} Ama{n} wedero{m} had gebode{n} te neme{n}, en{de} gaf die{n} Mardocheo, Ende Hester sette Mardocheu{m} ouer haer huys,
En{de} hyer nyet mede te vrede{n} wesende, sprac voort voor den coninc, en{de} viel he{m} te voete, ende weende, he{m} biddende, dat hi weder roepen soude dye boosheyt Ama{n}s des Agagite{n}, ende sine scalcke voorneme{n}, d{at} hi tege{n} die iode{n} verdacht hadde, en{de} gebiede{n} te niete te doe{n},
En{de} die coninc stack den gulden cepter tot Hester met zijnder handt, in welc bewesen wert een teyke{n} der goedertiere{n}heyt Doe{n} stontse op,
en{de} stont voor den coninc, en{de} sprac, Behaget de{n} coninc, en{de} heb ic genade geuo{n}de{n} voor sine{n} ooge{n}, en{de} mijn bede de{n} coninc niet en schijne co{n}trarie te wesen, so bid ic, datme{n} met nieuwe{n} brieue{n} verbetere die oude brieue{n} va{n} Ama{n} des verraders ende via{n}ts der Ioden, die hi gescreue{n} heeft, om die Iode{n} te verdoe{n} in allen lande{n} des conincs,
Want hoe sal ic connen dye doot ende vermoordinghe mijns volcs ghelijden?
Doe{n} antwoorde die coninck Asswerus totter coninginne Hester, ende tot Mardocheu{m} de{n} Iode, Siet, ic heb Hester dat huys Aman gegeue{n}, en{de} ic heb gebode{n} he{m} ae{n} eene{n} boom te hange{n}, om dat hi zijn ha{n}t aen dye Iode{n} heeft derre{n} slae{n},
So scrijft voor die Iode{n}, so het v behaecht in sconincs nae{m}, ende besegelt dat met mine{n} rinc, Wa{n}t het was die gewoo{n}te, d{at} die scrifte{n} die in sconincs nae{m} ghescreue{n}, ende met des conincs ringe beslote{n} werde{n}, en dorste niema{n}t tege{n} segge{n},
Doe{n} werden sconincs scriuers gheroepen, in dier tijt, inder derder maent, dat is die maent Siba{n}, inde{n} .xxiij. dage, ende werde{n} gescreue{n}, so Mardocheus geboot, tot de{n} Iode{n}, en{de} totte{n} prince{n}, lantgraue{n}, ende hooftliede{n} inde{n} lande{n} va{n} Indie{n} aen, tot More{n} lant toe, te wete{n} .c. ende .xxvij. landen, elcken lande na sinen scrifte, elcken volcke, na zijnder talen, ende de{n} Iode{n} na huer scrift, ende tale dat zijt mochte{n} hoore{n} en{de} verstae{n}
En{de} die brieue{n} dieme{n} wt sconincs nae{m} screef ware{n} geteeke{n}t met sine vingerlinc, En{de} men santse met poste{n}, die tot allen prouincie{n} loope{n} soude{n}, en{de} datse voorcome{n} soude{n} die execucie der ouder brieue{n} met de{n} nieuwen,
daer inne dat die coninc de{n} Iode{n} beual, so waer dat si in stede{n} waren, he{n} te vergadere{n} en{de} te stae{n} voor huer leue{n}, ende te vernielen, te dooden, en{de} te verdoen, alle huer viande{n}, met den kindere{n} en{de} wiue{n},
ende daer is geoordineert eene{n} sekeren dach, om wrake te neme{n} in allen lande{n} des conincs, te wete{n}, inde{n} .xiij. daghe der twaelfster mae{n}t, dat is die mae{n}t Adar,
Dat inhout des scrifts was, dat een gebot gegeuen waer in allen landen te vercondigen allen volcken, dat die Ioden op dien dach bereet soude{n} zijn, hen selue te wreken aen haer vianden,
Ende die rijdende boden reden snellijck, ende haestelic haer bootschap doe{n}de, Ende dat ghebot des conincs wert in Susan op ghesleghen
En{de} Mardocheus ginc vande{n} palayse en{de} va{n} des conincs ae{n}sicht blincke{n}de in coninclike cleedere{n} va{n} hemelsblaeu en{de} goubloeme{n} verwe, en{de} droech een gouden croone op zijn hooft, gecleet met eene{n} side{n} purpure{n} ma{n}tel. En{de} alle die stat was verblijt en{de} verhuecht.
Maer de{n} Iode{n} was een nieuwe licht gesien opstaen ende openbare{n} blijscap, en{de} iolijt, en{de} eere
En{de} in alle{n} lande{n} en{de} stede{n} in welcke plaetse des conincs woort en{de} gheboden quamen, daer was blijscap en{de} iolijt onder die Ioden, maeltijde{n}, en{de} vierdaghe{n}, Alsoo dat veel der volcke{n} vremde geslachten, en{de} secte{n} he{n} voechden tot der Iode{n} religie, en{de} maniere{n} om god te diene{n}, want grote vreese des ioetsche{n} nae{m}s hadse beuanghen.
INder twaelfster maent, dat is die mae{n}t die wi nv te vore{n} Adar genoemt hebbe{n}, inde{n} dertienste{n} dage dien des conincs woort en{de} gebot, gestelt hadde, datme{n}t iuyst opten selue{n} dach, doen die viande{n} die Iode{n} gedoot soude{n} hebbe{n}, en{de} daer toe reetscap maecte{n}, en{de} haer viande{n} verlangden om bloet te storte{n}, keerde dat omme, dat die iode{n} haere viande{n} verweldichden.
Doen vergaderden hen die iode{n} in haer stede{n}, in allen lande{n} des conincs Assweri, dat si die handen souden slaen aen die gene die hen quaet wilden, en{de} niemant en dorste hen weder staen. Wa{n}t die vreese haerder grootheit was ouer allen volcke{n} ghecomen.
Ooc alle douerste des lants, ende princen, ende prouoosten, en{de} officiers des conincx verhieue{n} die iode{n}, om die vreese Mardochei
want si wiste{n} dat hi prince des pallays was en{de} veel vermochte, ende zijn fame van sine{n} naem wies alle dage, en{de} maecte gheruchte, vlieghende door die monde{n} van allen mensche{n}.
Also sloege{n} die iode{n} aen allen haere{n} vianden, met des swaerts slach, ende doodense, en{de} vernieldense, en{de} geuende he{n} wederom dat si he{n} toe ghescict hadden te doen,
soo dat si te Susan dooden, ende verdede{n} die Ioden ccccc. manne{n},
behalue{n} Pharasandatha, Delpho{n}, espatha,
phorata, Adalia, Aridata,
phermestha, Arisai, Aridai, Vaiezaha, die .x. sone{n} Aman des Agagiten, der iode{n} viandt.
Maer als si dese ghedoot hadden, aen haer goede{n} en sloeghen si die handen niet, om te roouen
Ter seluer tijt quam dat ghetal der ghedooder tot Susan voor den coninck.
Ende de coninc sprac totter coninghinnen. Die iode{n} hebben tot Susan .ccccc. mannen ghedoot, ende verdaen, en{de} ooc die thien sonen Aman, Wat meendy hoe grooten dootslagen si doen inden andere{n} landen? Wat bidt ghi datme{n} v geue? ende wat eyscht ghi meer, dat ict ghebiede te ghesciedene?
En{de} Hester sprac tot he{m}. Behaget de{n} coninc so laet die ioden morge{n} tot Susan ooc doen, na dat gebot van hede{n}, en{de} dat si die thie{n} sone{n} Aman doen aen galgen hange{n}.
En{de} die coninc hiet also doe{n}, en{de} dat gebot wert terstont tot Susan opgeslagen, en{de} die .x. sone{n} Aman werde{n} gehange{n}.
En{de} die iode{n} vergaderde{n} hen tot Susan, opte{n} .xiiij. dach der maent Adar, en{de} verdede{n} op eene{n} dach tot Susan .ccc. manne{n}, maer aen haere{n} goede{n} en sloege{n} si die hande{n} niet.
Maer die ander Ioden inden lande{n} des conincs quame{n} tsame{n}, en{de} stonden voor haer leuen, ende sloegen haer vianden, en{de} doode{n} van haere{n} veruolgers vijfentseuentich duysent, maer aen haer goeden en sloegen si die hant niet.
Dat ghesciede opten dertiensten dach der maent Adar, en{de} sie liete{n} af van dootslaen opte{n} veertiensten dach der seluer maent, dien maecteme{n} tot eene{n} feestdach, datme{n} voortae{n} allen tijden in dien dach becommeren soude met brassingen, blijscappe{n}, ende maeltijden.
Maer die ioden tot Susan waren tsame{n} gecomen beyde opten dertiensten en{de} viertiensten dage, en{de} ware{n} onleech in dootslaen, en{de} hielden opten vijftiensten dach, en{de} dien dage maecte{n} si tot eene{n} dach der brassinghe{n} en{de} der blijscappe{n}.
Daerom maecte{n} die iode{n} die opten dorpen en{de} onbemuerde stede{n} woonde{n} den veerthiensten dach der maent Adar, tot eenen dage des brassens, en{de} der blijscappe{n}, en{de} deen seynde den andere{n} gifte{n} vande{n} maeltijden ende spijsen.
En{de} Mardocheus bescreef dese gesciedenisse, en{de} seynde die brieue{n} tot alle de{n} iode{n}, die in allen de{n} landen des conincs woonachtich ware{n}, beyde die na en{de} verre waren,
dat si de{n} veertiensten en{de} vijftiensten dach der mae{n}t Adar souden ontfaen, en{de} houde{n} iaerliken tot feestdaghen, met feestliker eeren,
Want in desen wraken hen die iode{n} van haere viande{n} en{de} haer smerte in bliscap, en{de} haer leet in goede dage{n} verkeert was, dat si die selue soude{n} houde{n} voor dage{n} des brassens en{de} vruechde{n}, en{de} der blijscappe{n}, en{de} dat deen den andere{n} gerechten van spijsen soude{n} seynde{n}, en{de} de{n} arme{n} mede deylen haer giften.
En{de} die iode{n} ontfingent tot een feestelike gewoonte dat si hadde{n} begonst te doen, en{de} dat Mardocheus tot he{n} screef met brieue{n} gebiedende.
Wa{n}t Ama{n} die sone Amadati, die Agagite, alre iode{n} viant gedacht hadde, al die ioden te vernielen, En{de} dat lot laten worpe{n} om hen te veruaren en{de} ooc te vernielen,
En{de} hoe Hester daer na totten coninc gheghaen was bidde{n}de, dat door brieue{n} sine scalcke voorneminge{n} te niet gedaen soude{n} worde{n}, en{de} tquaet dat hi teghe{n} die iode{n} gedachte, op zijn hooft gekeert soude worde{n}. En{de} hoeme{n} he{m} ende sine sone{n} aen galge{n} vast gemaect hadde.
Daer af si voortaen va{n} dien tijt af die dage{n} Phurim noemde{n}, nae den name des lots dat inder cruycke{n} geworpe{n} was na allen de{n} woorden des briefs, ende wat si selue gesien hadde, en{de} wat hen ouercomen was.
Ende die iode{n} rechtent op, ende name{n}t op hen, ende op haere zaet, en{de} op alle die he{n} tot deser mensce{n} leue{n} wilde{n} voeghen, datsi niet voorbi en moge{n} gae{n}, iaerlicx dese .ij. dage{n} te houde{n}, gelijc si bescreue{n} ende gestelt werde{n},
Dat dese dage{n} niet te vergete{n}, maer te houde{n} zijn, bi kints kinderen, bi allen geslachten in allen lande{n} ende stede{n}. Het zijn die dagen Phurim, die welcke niet voorby gegaen en sullen worde{n} vande{n} iode{n}, ende haer gedachtenisse niet vergaen bi haere{n} zade dat tot desen vierte{n} verbonde{n} zijn.
En{de} die coninginne Hester die dochter Abihahil, en{de} Mardocheus die iode screue{n} met gheheelder macht te viere{n} dese daghe{n} in toecomende{n} tijden desen andere{n} brief va{n} Phurim,
en{de} seynde{n} die brieue{n} tot allen iode{n}, in .c. ende .xxvij. lande{n} des conincrijcs Assweri met vrie{n}delike{n} ende getrouwe{n} woorde{n},
dat si dese dage{n} Phurim soude{n} beuestige{n} op haere{n} ghesetten tijt, so Mardocheus ende Hester ouer he{n} beuestighet hadden. Also hebbe{n} si op haer sielen ende haer zaet beuestiget, die gesciedenisse der vasten en{de} haers roepens ende dye dage{n} des lots,
ende die gesciedenissen deser Phurim te beuestige{n} al dat in desen boec <parens>die Hester heet</parens> ghescreuen is.
ENde die coninc Asswerus leide tzijns opt lant, ende op die eylande{n} der zee,
Maer allet werc zijnder gewelt ende macht, en{de} die grote heerlicheit Mardochei, die hem de coninc gaf, siet, dat is gescreue{n} in de Cronijcke der coninge{n} van Mede{n} en{de} van Persen.
Wa{n}t Mardocheus die iode, was die tweede na de{n} coninc Asswerus, ende groot onder die iode{n}, ende aengenaem onder die menichte zijnder broedere{n}, die voor zijn volc goet sochte, ende sprac dat beste voor alle zijn zaet.
En{de} Mardocheus seyde, dese dinge{n} zijn van Gode gedaen,
Ic hebbe dies drooms gedacht, dien ic sach, die dit selue betekende, noch daer en is niet af voor bi gegaen,
Die cleyne fonteyne is ghewassen in een riuiere, en{de} is verandert in licht, en{de} in die sonne, ende ouer geuloet in veel wateren, dat is Hester, die welc die coninc tot een huysurouwe nam, ende woude, dat si een coninghinne soude zijn.
Die twee draken, ben ick ende Aman,
maer die lieden die daer vergadert waren, zijn die gene, die arbeyde{n} om der ioden name wt te doe{n}.
Maer mijn volck is Israel, die totten HERE riepe{n} ende die HERE behielt zijn volck, en{de} verloste ons van allen quaden, ende hi dede grote teekene{n} ende wonderlicheden ouer die heydene{n}
En{de} hi beual twee lote{n} te gesciede, dat ee{n} den volcke Gods, en{de} dat andere allen heidene{n}.
Ende beyde die loten quamen tot een insettinge, van dier tijt aen, voor Gode, en{de} allen heydenen,
ende die HERE gedacht zijns volcs, ende ontfermde zijnder erffenissen.
Ende dese daghen sullen onderhouden worden, in die maent Adar, opte{n} .xiiij. en{de} .xv. dach der seluer maent, met alle naersticheit ende blijscapen, alst volc vergadert is, in een vergaderinge, hier na in allen gheslachten des volcs van Israel.
INde{n} vierde{n} iaer doe{n} Ptholomeus en{de} cleopatra regneerde{n}, brochten Dositheus <parens>die seyde dat hi priester waer, en{de} van Leuijs gheslachte</parens> en{de} Ptholomeus zijn sone, desen brief Phurim, welcke{n} si seide{n} d{at} Lisimachus Ptholomei sone, die te Ierusalem was, ouer geset hadde. En{de} dit was ooc tbeghinne, in die gemeyn tra{n}slatie, welc noch int hebreeusche, noch bi eenige{n} bekenden gheuonden en wordt.
Int tweede iaer als die aldermeeste Artharxerxes regneerde, opten eersten dage der maent Nisan, so sach Mardocheus Iairis sone, Semei soons, des soons Cis, vande{n} stamme BenIamin,
een ioedts man, eenen droome, die welc in die stat Susis woonde, een groot ma{n}, en{de} hooch, onder die eerste des conincliken hoofs.
En{de} hi was van die{n} getale der geuangene{n}, die Nabuchodonosor die coninc van Babilonie{n} oueruoerde va{n} Ierusalem, met Ieconia de{n} coninc van Iudee{n}.
Ende dit was sine{n} droo{m}. Het openbaerde{n} ste{m}me{n} en{de} oploope{n}, do{n}dere{n} en{de} aertbeuinge, en{de} verstoornisse opter aerden,
ende siet, twee groote draken, tege{n} malcandere{n} bereyt totten strijt,
en{de} totter seluer roepinge zijn alle gheslachten beroert, op dat si tege{n} trechtueerdich volck soude{n} vechte{n},
En{de} die{n} dach was der donckerhede{n} en{de} wtgesceyde{n}, en{de} des drucs en{de} bangicheyts, en{de} daer was groote{n} anxt opter aerde{n},
Ende der gerechtiger volc is verstoort, die haer quaet vreesde{n}, ende die bereyt ware{n} totter doot,
En{de} si riepe{n} tot Godt, en{de} als si riepe{n} so wies die cleyne fonteyne tot een zeer groote riuiere, ende vloeyde in veel wateren dat licht,
ende die sonne ginc op, ende die ootmoedige zijn verheue{n}, ende verslonden die heerlike,
Als Mardocheus dit gesie{n} hadde, ende va{n} zijn bedde op gestae{n} was so dachte hi wat god doe{n} wilde, en{de} hi hadt vast in sine{n} moet en{de} begeerde te wete{n} wat die droo{m} beteeke{n}de.
ENde hi woonde op die tijt in des conincs zale met Bagatha ende Thares des conincs camerlinghen, die duerwachters des pallays ware{n},
En{de} als hi haer gedachte{n} verstont, en{de} haer sorchfuldichede{n} neerstelijc ondersochte, mercte hi dat si arbeyde{n} haer ha{n}de{n} aen de{n} coninc Artaxerxen te slae{n}, en{de} hi ontboot dat de{n} coninc,
En{de} als hijt va{n} beyde{n} ondersocht hadde, en{de} als si belede{n} hadden, dede hise ter doot wt leyde{n},
Ende die coninc hiet inde cronike{n} scriue{n} datter geschiet was, En{de} Mardocheus bescreef die gede{n}ckenisse deser sake{n} ooc.
En{de} die coninc beual he{m} dat hi inde zale des palays bliue{n} soude, en{de} gaf he{m} gifte{n}, om die ae{n}bre{n}ginge,
Maer Ama{n} die sone Amadathi, Hagite, was heerlic voor den coninck, en{de} hi wilde Mardocheo en{de} zijn volc deere{n}, om die .ij. camerlinge{n} des conincs die gedoot ware{n}.
DIe grote coninc Artarxerxes, allen zijn prince{n} en{de} hertoge{n} va{n} Indie{n} tot Morenlant toe va{n} .c. en{de} .xxvij. prouincie{n}, die sine{n} gebode onderworpe{n} zijn, wenscht hi salicheyt,
Als ic veel volcx regeerde, en{de} alle die werlt onder mijn heerschappie gebracht hadde, en wilde ick gheenssins dye grootheyt mijnder moge{n}theyt misbruyke{n}, maer die onderdanige met goedertierenh{eyt} en{de} saechtheyt regere{n} op dat si haer leue{n}, sonder allen vare in stillich{eyt}, ouerbre{n}gende, vrede soude{n} gebruyken, die allen mensche{n} begeerlic is,
Maer als ic van minen raetsheere{n} vraechde hoe dit veruult mocht worde{n}, ee{n} die in wijsh{eyt}, ende trouwe die andere te boue{n} ginc, en{de} was die tweede na de{n} coninc Ama{n} genae{m}t,
heeft mi te ke{n}ne{n} gegeue{n} dat inde gheheel werelt een volc is verspreyt, dwelck nieuwe wette{n} ghebruyct, ende versmaet des conincs ghebot, doe{n}de tege{n} die gewoonte va{n} alle volc, en{de} breect dye ee{n}drachtich{eyt} va{n} alle volcke{n},
m{et} zijnder twist dwelc als wi onderuraecht hadde{n}, hebben wi gesie{n} ee{n} maniere va{n} volc rebel tege{n} alle tme{n}scelijc geslachte gebruyke{n} quade wette{n}, en{de} gae{n} tege{n} ons gebode{n} en{de} verstore{n} de{n} vrede en{de} ee{n}drachtich{eyt} va{n} onse onderdanige{n} lande{n},
hiero{m} hebbe{n} wi gebode{n}, d{at} alle die gene die Ama{n} <parens>die ouerste is va{n} alle die lantscape{n}, en{de} die .ij. in eere{n} naest de{n} coninc die{n} wi voor eene{n} vader eere{n}</parens> wisen sal met haer huysurouwe{n} en{de} kindere{n} vernielt sullen worde{n} va{n} haeren viande{n}, en{de} niema{n}t en ontferme haerder den xiiij. dach der .xij. mae{n}t Adar des tegenwoordichs iaers,
op dat die boose me{n}sche{n} in eene{n} dach nederdalende ter hellen, wederom gheue{n} onsen rijcke, de{n} vrede, den welcken si verstoort hebbe{n}
Mardocheus badt den HERE, gedachtich alle zijnder wercke{n},
ende hi seyde, HEERE almachtich coninc, wa{n}t in uwer onderdanicheyt zijn alle dingen gestelt, ende daer en is niemant, die uwe{n} wille wederstae{n} mach, ist dat ghi voor v genome{n} hebt Israhel te behoude{n},
Wa{n}t ghi hebt hemel ende aerde ghemaect, en{de} so wat met de{n} omga{n}c des hemels beuae{n} is,
Ghi zijt heere va{n} allen dinge{n}, noch daer en is niema{n}t die uwer maiesteyt wederstae,
Ghi kent alle dinge{n}, en{de} ghi weet, dat ic niet wt hooueerdich{eyt} en{de} versmaetheit en{de} wt eenige begeerlich{eyt} der eere{n} d{at} gedae{n} en hebbe dat ic de{n} alderhoueerdichste{n} Ama{n} niet en ae{n}badt,
wa{n}t ic soude ooc gheerne bereet zijn geweest, om Israels salicheyt die voetstappe{n} zijnder voeten te cussen,
Maer ic vreesde dat ic die eere mijns gods, tot eene{n} me{n}sce soude ouerdrage{n}, en{de} dat ic niema{n}t aenbidden en soude, wtgenome{n} mine{n} God,
En{de} nv HEERE coninc Abraha{m}s god, ontfermt ws volcx wa{n}t o{n}s viande{n} willen ons verdoe{n}, en{de} v erffenisse wt doe{n},
En versmaet v deel niet, welck ghi wt Egipte{n} verlost hebt,
Verhoort mijn gebet, en{de} zijt genadich uwe{n} deele, ende uwer maten, ende verkeert onsen drucke in blijschapen, op dat wy HEERE uwen name leuende leue{n}, en{de} en sluyt de{n} mont der gheender niet die v lof singhe{n},
En{de} alle Israel riep oock met gheliker herte{n}, en{de} biddinge totten HEERE, om dat he{n} een seker doot aen qua{m}.
HEster die coninginne vloot ooc totten HEERE, ontsiende den anxt die aenstae{n}de was,
En{de} als si die coninclike cleedere{n} wtgedae{n} hadde, soo dede si cleedere{n} aen, die der weeninghe en{de} rouwe bequae{m} ware{n}, ende voor menigherley salue veruulde si haere hooft met assche{n} en{de} dreck, en{de} si verootmoedichde haer lichae{m} met vaste{n}, ende alle dye plaetsen, daer si te vore{n} plach te verbliden, veruulde si met pluckinge haers hars,
En{de} si badt de{n} HERE Israels God, segghende, Mijn HERE, dye ons Coninck alleen zijt, helpt my dye alleen verlaten ben, ende dye anders gheene{n} hulper en heeft dan v,
Mine{n} vare is in mijn handen,
Ick heb van minen vader gehoort, dat ghi Israel va{n} alle volck hadt genome{n}, en{de} onse vaders, wt allen voorbarighe{n} die hier te vore{n} waren, op dat ghise tot een eewighe erffenisse sout besitte{n}, ende ghi hebt he{n} gedae{n} also ghi hebt gesproken,
Wi hebbe{n} gesondicht in v aenscouwe{n}, ende daero{m} hebdi ons geleuert inde handen onser viande{n},
Wa{n}t wi diende{n} haren gode{n}, HERE ghi zijt rechtueerdich,
En{de} nv en ist hem niet genoech, dat si ons metter alder hertste slauernie verdrucken, maer die starcheyt haerder hande{n}, schicke{n} si der moghe{n}theyt der afgode{n} toe,
en{de} willen v belofte{n} verandere{n}, en{de} v erffenisse wt doe{n}, en{de} die monde{n} der gee{n}der die v loue{n} sluyten, en{de} die eere des tempels, en{de} ws outaers wtdoe{n},
op dat si dye monden der heydene{n} open doe{n}, en{de} loue{n} der afgoden stercheyt, en{de} vercondige{n} eene{n} vleescheliken coninck inder eewicheyt,
HERE en leuert uwe{n} cepter de{n} ghene{n} niet, die nyet en zijn, op dat si niet en lacchen, tot onsen valle, Maer keert haeren raet ouer hen, en{de} vernielt hem die begonst heeft wredelijc tege{n} ons te doen
HERE ghedenct, en{de} thoont ons v seluen inden tijt ons drucs, ende geeft mi betrouwen, HERE coninc der gode{n}, en{de} der gheheelder macht,
geeft een besette rede{n} in mijne{n} mont, in dat ae{n}scouwe{n} des leeus, en{de} sedt zijn herte ouer, totten hate ons viants, op dat hi vergae, en{de} die gene die he{n} co{n}sentere{n},
Maer ons verlost met uwer ha{n}t, en{de} helpt mi v dienstmaerte, die gee{n} ander hulpe en heeft, da{n} v, HERE die de ke{n}nisse alre dinge{n} hebt,
ende ghi weet, dat ic der onrechtueerdigher eere hate, en{de} dat ic der ombesnede{n}der ende vremder geborene{n} bedde veronwaerde,
ghi weet mine{n} noot, dat ic vereyse dat teeken der hoouaerdicheyt, en{de} mijnder eere{n}, dwelc op mijn hooft is, inden dage mijnder vertooninghe, ende dat ic dat hate, als eene{n} doeck der mae{n} cra{n}cker vrouwe{n}, en{de} dat ic dat niet en drage, inde{n} dach mijns swige{n}s,
en{de} dat ic niet geghete{n} en hebbe aen die tafel Ama{n}s noch dat mi des conincs maeltijt niet en behaechde, ende dat ic geene{n} wijn die de{n} afgode{n} geoffert was gedro{n}cke{n} heb,
en{de} dat v dienstmaert haer niet en heeft verblijt va{n}der tijt, dat ick hier ouergebracht ben, tot desen tegenwoordige{n} dage toe, dan in v HERE Abrahams God,
Stercke Godt, boue{n} alle, verhoort haer ste{m}me die ghee{n} ander hope en hebbe{n}, ende verlost ons vander ha{n}t der onrechtueerdiger, ende verlost mi van mijnder vreesen Dit vant ic ooc in die ghemeyne translatie
ENde hi geboot haer <parens>sonder twifel Mardocheus Hestere{n}</parens> dat si totte{n} coninck in gae{n} soude, en{de} voor haer volc, ende voor haer vaderlant bidde{n},
Gedenct <parens>sprac hi</parens> der dage{n} uwer ootmoedicheyt, hoe ghi in mijn handt opgeuoet zijt want Aman die tweetste naest den coninc heeft tegen ons ghesproken tot die doot,
ende aenroept ghi den HERE, ende spreect den coninc voor ons, ende verlost ons vander doot Ende tgene dat hier nae volcht, vont ic ooc in die gemeyne tra{n}slacie
Opte{n} derde{n} dach leyde si die cleederen haerder vercieringe af, en{de} si dede haer eere aen,
En{de} si blincte met de{n} coninclike gewade, en{de} si de{n} regeerder en{de} behouder god va{n} al aengeroepe{n} hadde, so na{m} si twe maerte{n},
en{de} op die een stuende si, als va{n} weelde{n} en{de} grote tederh{eyt} hare{n} lichae{m} niet moge{n}de drage{n},
maer dander maerte volchde der vrouwe{n} en{de} die sleype{n}de cleedere{n}, hielt si op,
maer met rode{n} rooseliker verwe{n} ouergote int aensichte, en{de} met ae{n}gename{n} en{de} blincke{n}de ooge{n} bedecte si haere droeuich ghesicht, welck met seer groote vreese beuaen was,
Als si aldus alle die dore{n}, dee{n} na de{n} andere{n} ingegae{n} was, stont si tege{n} de{n} coninc, daer hi op zijns rijcs stoel sadt, gecleet met coninclike cleedere{n}, en{de} blinckende met gout en{de} costelike gestee{n}te{n}, en{de} hi was veruaerlijc aen te sie{n},
En{de} doe{n} hi zijn aensicht opgeheue{n} hadde, en{de} die verbolge{n}theyt zijns herte{n} met barnende{n} ooghe{n} te kenne{n} gegeuen hadde, so viel die coninginne, ende haer verwe wert in bleecheyt verandert, en{de} si neychde haer mette{n} hooft op haer dienstmaechdeke{n},
Ende god bekeerde de{n} geest des conincs, in saechtmoedicheit, en{de} haeste{n}de en{de} vreesende, spra{n}c hi van sine{n} stoele, en{de} hy onderhieltse met sine{n} arme{n}, tot datsi tot haer selue{n} qua{m} en{de} smeectese met desen woorde{n}.
Wat hebdy Hester? Ic ben v broeder, en wilt niet vreeze{n}
Ghi en sult niet sterue{n}, Want dese wet en is niet ingeset om uwent wille, maer voor alle dander,
daero{m} coemt herwaerts, en{de} roert de{n} scepter aen.
En{de} als si sweech, so na{m} hi die gulde{n} roede, ende leydese op haere{n} hals, ende hi custese en{de} sprac. Waero{m} en spreect ghi my niet toe?
Si antwoorde. Ick sach v heere, als gods engel, en{de} mijn herte was verscrict van vreesen uwer eere{n},
Wa{n}t here ghi zijt alte wo{n}derlijc, ende v aensicht is vol gracie{n}.
En{de} als si sprac, viel si weder, en{de} was bi na doot.
En{de} die coninc verscricte, ende alle zijn dienaers troostede{n} he{m} Dit is dwtscrift des briefs des conincs Artaxerxis, welcke{n} hi voor die Iode{n} tot alle de{n} prouincie{n} zijns rijcs seinde, dwelc ooc int Ebreeusch boec niet en staet.
DIe grote coninc Artaxerxes ontbiet de{n} prince{n} en{de} hertoge{n} va{n} .c. en{de} .xxvij. prouincien, van Indie{n} tot morenlant, die onsen beuele gehoorsaem zijn, salicheit.
Veel hebbe{n} der prince{n} goetheit en{de} der eere{n}, die he{n} gedae{n} is, misbruyct tot houeerdicheit,
en{de} en pijnen hen niet allee{n} die de{n} coninge{n} onderdanich zij{n} te verdrucke{n}, maer die eere die hen gegeuen is niet verdragende, legge{n} lage{n} de{n}gene{n} diese gegeue{n} hebbe{n},
Noch si en zijn n{iet} vernoecht, dat si voor die weldade{n} niet en dancke{n}, ende datsi die rechte{n} der beleeftheit in hen selue{n} sceynde{n}, maer si meyne{n} ooc dat si gods vonnisse, die alle dinge{n} siet, sullen moge{n} o{n}tulie{n},
En{de} si come{n} tot sulcker dulheyt, datsi die gene die dye officie{n} die he{n} gelooft zijn, naerstelic waerneme{n}, en{de} die alle dinge{n} also doe{n}, dat si alder mensce{n} lof waerdich zijn, arbeyde{n} te verderue{n} met bedectheit der luegene{n},
als si die simpele oore{n} der princen, en{de} wt haerder natuere{n} die ander scattende, met behendiger loosheit bedriegen.
Welcke sake wtte{n} ouden historien bewesen wort, en{de} wte{n} dinge{n} die dagelics gesciede{n}, hoe der coninge{n} naersticheden mits sommiger quader ingheuinge{n} verdorue{n} worde{n},
Waer wt tot de{n} vrede alre lantscapen voorsienlic te wachten is,
Noch ghy en moet niet meyne{n} al, gebiede{n} wi versceyde{n} dinge{n}, dattet wt ons ghemoets lichtuaerdicheit come, maer na ghelegentheit en{de} nootsakelicheit der tijden, na dat tghemeyn profijt tvonnis eyscht,
En{de} op dat ghi tgene dat wy segge{n}, openbaerliker verstaet. Ama{n} die sone Amadathi, va{n} gemoede en{de} vande{n} volck van Macedonie{n}, en{de} va{n}der Persen bloede vremt en{de} ons goedertierenheit met zijn wreeth{eyt} besmettende, was vremt va{n} ons ontfaen,
en{de} al sulcke beleeftheit onderuonde{n} hebbe{n}de in he{m} dat hi ons vader wert geheete{n}, en{de} wert van allen aengebede{n}, die tweeste na den coninck
Wert also seer met opgeblasenheit der vermetentheit verheue{n}, dat hi he{m} pijnde ons va{n}de{n} rijcke en{de} va{n}de{n} leue{n} te berooue{n},
wa{n}t hi pijnde Mardocheu{m}, met wie{n}s trouwe en{de} weldade{n} wi leue{n}, en{de} die ghesellinne ons rijcs Hester, met al haer volc, mits nieuwe en{de} onbehoorde listichede{n} ter doot te brenge{n}.
En{de} dit dacht hi, op dat als hi die gedoodet hadde, onser eenicheit lage{n} legge{n} soude, en{de} dat rijck van Persen ouer bre{n}ge{n} totte{n} Macedonissce{n}.
Maer wi en hebbe{n} die iode{n}, die vande{n} alder quaetsten der me{n}sce{n} ter doot gescict ware{n}, in geen scult met allen geuonde{n}, maer int contrarie, datsi rechtuaerdige wette{n} houde{n},
en{de} si zijn kindere{n} des alderhoochste{n} en{de} grootste{n} Gods, die altoos leeft, midts wiens weldaet, dat rijck onsen vadere{n} en{de} ons gegeue{n} is, en{de} tot heden toe bewaert wort.
Waero{m} dat ghi wete{n} sult, dat die brieue{n} die hi onder onsen name gheseynt hadde, wederroepe{n} zijn,
En{de} om dier misdaet wille, so hangt hi die he{m} dies gepijnt hadde, en{de} alle zijn maechscap aen galghe{n}, voor die poorte{n} deser stadt, dat is te Susan, Niet dat wijt he{m} betaelt hebbe{n} dat hi verdient hadde maer God.
Maer dit gebot dat wi nv seynde{n}, salmen voor alle stede{n} slaen, op dat die ioden haer wetten moghen gebruycken,
Den welcke{n} ghi hulp sult wesen dat si dye ghene die he{n} bereyt hadde{n} tot haerder doot, selue mogen dooden, opte{n} .xiij. dach der .xij. maent die Adar heet,
want die almachtige God heuet hen desen dach des truerens en{de} weene{n}s in blijschap verandert,
En{de} daerom suldi desen dach ooc onder die ander feestdage{n} houden, en{de} viere{n} dien met alder blijschappe{n}, op datme{n} ooc hier namaels wete{n} mach,
dat alle die ghene die de{n} Persen getrouwelijc gehoorsaem zijn, weerdich loon voor die trouwe ontfae{n},
maer die gene die haere{n} rijcke lagen legge{n} vergae{n} om die misdaet. Alle lant en{de} stat die deser feeste{n} n{iet} deelachtich en wil zijn, die worde verdaen mette{n} swaert en{de} vier en{de} si worde also verdorue{n}, dat si niet allee{n} de{n} me{n}sce{n}, maer ooc de{n} beeste{n} ongebaent si inder eewicheit voor een exempel der versmadinge en{de} der ongehoorsaemheit.
DAer was een man inden lande Hus dye Iob hiet, dese selue was slecht, en{de} recht, god vreesende, ende mide dat quaet
ende wont seuen sonen, en{de} drie dochteren,
ende zijn goet dat hi besadt, was seuen duysent schapen, drie duysent kemelen, vijf hondert paer runderen, ende vijf hondert ezelen, ende seer veel ghesins, ende hi was machtigher dan alle die oostwaerts woonden.
En{de} zijn sone{n} gingen en{de} hielden maeltijden elc in zijn huys op sinen dach, en{de} seynden en{de} nooden haer drie susteren, om met hen te ete{n} ende te drincken.
Ende als die dagen om geghegaen waren vander brassinge, so seynde Iob en{de} heylichdese, en{de} sto{n}t smorge{n}s vroech op en{de} offerde brantoffer na haerder alder getal, Want hi dachte, mijn sone{n} mochten ghesondicht hebben, ende de{n} HERE gebenedijt hebbe{n} in haer herte{n}. Also dede Iob alle dage,
Maer het geuiel op eene{n} dach, doe{n} die kindere{n} Gods voor den HERE quamen, so stont die Satan ooc onder hen.
Die HERE sprac tot Satan. Van waer coemdi? Satan antwoorde den HERE, ende sprac. Ic heb al om int lant getrocke{n}, en{de} bender door gewandelt.
Die HEERE sprac tot Satan. En hebdi gheen achte gehadt op minen knecht Iob? Want zijns ghelijck en is inden lande niet, slecht, ende recht, ende God vreesende, ende hi schout dat quaet.
Satan antwoorde den HEERE. Meynt ghi dat Iob God om niet vreest?
En hebt ghi doch zijn huys ende al wat hi heeft niet rontsomme bewaert? Ghi hebt die wercken zijnder handen gebenedijt ende zijn goet is vermeerdert opt aertrijck,
Maer steeckt v handt wt, ende tastet al aen wat hi heeft, wat geldet hi sal v int aensichte ghebenedijen?
Die HEERE sprack tot Satan. Siet, al wat hi heeft, si in uwer hant sonder alleen aen hem seluen en slaet v ha{n}t niet. Doen ghinck Satan wt van des HEEREN aensichte.
Opten dach doen sine sone{n} ende dochteren aten ende droncken wijn, in haers eersten gheboren broeders huyse,
soo quam een bode tot Iob ende sprack. Die runders ploechden, ende die eselinnen ghinghen daer neffens in die weyde,
doen vielen dye van Saba daer in, ende namense al, ende sloeghen dye knapen metter scarpten des zwaerts, ende ic ben alleen ontgaen, dat ickt v bootschappen soude.
Doen dye noch sprac, so quam een ander en{de} seyde. Dat vier Gods viel vanden hemel, ende verbernde schapen ende knapen, ende verslindese, ende ic ben alleen ontghaen, dat ict v soude bootschappen.
Doen die noch sprac quam een ende seyde, Die Caldeen maecten drie slach ordinen, ende oueruielen die kemelen, en{de} sloeghen oock die knapen, metter scarpten des swaerts, ende ick ben alleen ontloopen dat ict v bootscappen soude.
Doe{n} die noch sprac so quam een binnen en{de} seyde. V sonen ende dochteren aten ende droncken in haers eerste gheboren broeders huys,
ende terstont quam eene{n} groten wint wt dat lantscap der woestijnen, en{de} stiet op dye vier hoecken des huys, en{de} vallende verdructet v kinderen, en{de} storuen, en{de} ic ben alleen ontulucht, dat ict v soude bootscappen.
Doen stont Iob op, en{de} scoorde zijn cleederen, en{de} scoer zijn hooft, en{de} viel op dye aerde, en{de} aenbadt
ende sprac. Ic ben naect va{n} mijnder moeder lichae{m} gecome{n}, ende ic sal weder naect derwaerts vare{n}, Die HEERE heuet gegeue{n}, die HERE heuet genomen, den nae{m} des HEREN si gebenedijt.
In alle{n} desen en sondichde Iob niet in zijn lippen, en{de} en seyde niet sottelijcs teghen God.
ENde het geuiel inden dage doen die kinderen Gods quame{n} en{de} stonde{n} voor den HERE, dat Satan oock onder he{n} qua{m}, ende voor des HEEREN aensichte stont,
Doen sprac die HEERE tot Sata{n}, Va{n} waer coemdi? Satan antwoorde den HERE, en{de} sprack, Ic heb al dat aertrijc ronts om getrocke{n}, en{de} bender doorgegae{n}.
Die HERE sprac tot Satan, En hebdi gheen achte op minen knecht Iob gehadt? Wa{n}t zijns gelijcs en is inde{n} lande niet, slecht en{de} recht wt, God vreesende, en{de} schouwende dat quaet, ende hout noch aen zijnder onnooselheyt? Maer ghi hebt mi beruert, dat ic he{m} sonder oorsake ghequelt heb.
Satan antwoorde den HERE, ende sprac, Vel om vel, ende al wat een man heeft, sal hi gheue{n} voor zijn leue{n},
Maer steect v hant, en{de} noopt zijn gebeente en{de} vleesche aen, dan suldi sien, dat hi v sal int ae{n}sichte gebenedien
Die HERE sprac tot Satan, Siet daer hi si in uwer handt, nochtans so behout zijn leuen,
Doen voer Satan wech vanden HERE, en{de} sloech Iob met dalder booste swere{n} vande{n} hole zijns voets, totte{n} opperste{n} zijns hoofts toe,
En{de} hi nam een scerf, en{de} scrabde die roouen, ende sadt in dye meshoopen,
En{de} zijn wijf sprac tot he{m}, Hout ghi noch aen uwe slechtheyt? ghebenedijt god, en{de} sterft,
Hij sprac tot haer, Ghi spreect gelijc een vanden sotte{n} wiue{n}, Hebbe{n} wi goet ontfaen va{n} gods hant, waero{m} en souden wi dat quaet niet verdragen? In allen desen en besondichde hem Iob niet met sine{n} lippe{n}
Maer doe{n} Iobs drie vrienden hoorde{n} alle dat ongheluc dat ouer hem gecome{n} was, quamen si elck wt zijnder plaetsen, Eliphas va{n} Theman, Baldad va{n} Suith, ende Sophar van Naamath, want si hadde{n} ouerdrage{n} en{de} malcanderen toe geseyt dat si souden come{n} om he{m} te besoecken en{de} trooste{n},
en{de} doe{n} si haer ooge{n} va{n} verre op sloege{n}, so en kende{n} si he{m} niet, en{de} hieue{n} haer ste{m}me{n} op, en{de} weende{n}, en{de} elc schoorde zijn cleet, ende sprengde{n} aerde op haer hooft ten hemel,
en{de} saten met he{m} opter aerden .vij. dagen, en{de} .vij. nachte{n}, en{de} niema{n}t en sprac een woort met he{m}, want si saghen dat die smerte zeer groot was.
DAer na dede Iob sine{n} mont op, en{de} veruloecte sine{n} dach,
en{de} sprac,
Dien dach moet verlore{n} worde{n}, daer ic in geboren ben, en{de} dien nacht doeme{n} seyde, Daer is een manneke{n} ontfanghe{n},
Den seluen dach moet verkeeren in duysternissen, en{de} God van bouen en moet den dach niet eyschen, en{de} dien dach en worde niet verclaert met lichte,
Donckerhede{n} en{de} schaduwe der doot moeten he{m} verduysteren Omuanghe{n} moet hi worde{n} vander duysternissen, ende bewonde{n} met bitterheyt,
Den nacht besitte een doncker druyssich onweder, ende en moet niet onder die dage{n} des iaers gerekent worde{n}, noch int getal der maenden comen,
Dien nacht moet allee{n} bliue{n}, en{de} geen lofs weerdich,
Die veruloeckers des daechs moeten dien veruloecken, en{de} die daer bereyt zijn te verwecken den Leuiathan,
Sijn sterre{n} moete{n} duyster worden in zijnder scemeringe, Hi verwachte tlicht en{de} noch des gelijcs en moet hi niet sie{n} de{n} opganc der dageraet,
Dat hy niet besloten en heeft die dore des lichae{m}s die mi gedraghen heeft, en{de} niet wech gehaelt dat ongeluc van mijn ooge{n},
Waerom en ben ic niet gestoruen inder moeder? waerom en ben ic niet vergae{n} ter stont, doen ic wt den lichaem qua{m}?
Waeromme hebbe{n} si mi op den schoot genomen? waerom ben ic met borsten ghesoocht?
Dan soude ic nv slapende stille swigen, en{de} in minen slape hebbe{n} ruste
mette{n} coningen ende raetsheere{n} der aerde{n}, die dat woeste timmeren
oft met den prince{n} die gout hebben, ende haer huysen vol siluers vullen,
oft als een ontijdelike geboorte, en{de} niet en ware, als die ontfangen zijn, en{de} dat licht niet ghesien en hebben,
Aldaer hebben die ongoddelike dophouden van beroerten, Al daer rusten doch die vele moeyten gehadt hebben van sterchede{n},
daer hebbe{n} doch die geuangenen vrede met malca{n}dere{n} sonder quellinghe, en{de} en hooren die stemme des drenghers niet,
daer zijn cleyn ende groot, te samen knecht, ende die van sinen heere vry is.
Waeromme is den katiuighen dat lichte gegeue{n}, ende dat leuen den bedroefden van herten?
<parens>die dye doot verwachten, en{de} en coe{m}t niet, Als die eene{n} schat wt grauen,
ende verblijde{n} wtermate{n} seer als si een graf hebben vonde{n},</parens>
en{de} den man wiens wech verborgen is, en{de} God heeften omuangen met duysternisse?
Want mijn suchten coemt eer dan ick ete, mijn huylen vallet daer wt stormende, als water,
Want dat ic geureest hebbe, dat is ouer my ghecomen, ende dat ick sorchde, heeft my geraect.
En hebbe ic niet gedoochsaem gheweest? en was ick niet stille? en hadde ic niet goede ruste? ende die onweerdighe gramschap is op mi gecomen.
DOen antwoorde Eliphas va{n} Thema, en{de} sprac,
Ghi en hebbet messchie{n} niet geerne ist datme{n} met v pijnt te spreke{n}, maer wie mach verdraghen die rede{n} die ghi voor nee{m}t?
Siet, ghi hebter veel onderwesen, ende vermoeyde ha{n}de{n} ghesterct,
uwe reden heeft die vallende opgerecht, en{de} die beue{n}de knie{n} hebdi ghesterct,
Maer nv is die plaghe op v gecome{n}, en{de} ghi zijt verslaghe{n}, ende nvse v noopt, sidy verstoort,
Waer is uwe vreese? waer is v stercheit? waer is v lijdtsaemheit? waer is die volmaectheyt dijnre wege{n}?
Ick bid v vrage{n}de, waer is een onsculdighe vergae{n}? oft waer zijn dye gerechtighe verlaten?
Maer ic heb meer gesie{n} die quaetdoenders, die zaeyde{n} pijne{n} en{de} oochstense oock in,
dat si door de{n} ade{m} gods zijn vergae{n}, en{de} va{n}de{n} geest zijnder gra{m}scappe{n}, verteert worde{n},
Dat briesce{n} der leeuwe{n} en{de} de ste{m}me der leeuwinne{n} en{de} die ta{n}der der io{n}ger leeuwe{n} zijn gebroke{n},
dye leeuwe is verghaen, om dat hi niet meer en roofde, en{de} die ionge leeuwe{n} zijn verstroeyt,
Want sekerlijc tot mi is een heymelic woort gecome{n}, ende mijn oore heeft heymelijck die adere{n} zijns rumoers ontfaen,
in die veruaernisse vande{n} nacht gesichte als den slaep op die lieden valt,
quam mi vreese ende beuen aen, ende alle mijn gebeente{n} verscricte{n},
ende doe{n} de{n} geest voor bi mi ghinc, soo stonde{n} mi die haren te berge ae{n} mijn lichae{m},
Doe{n} stont een wie{n}s aensicht ic niet en kende, een beelt voor mijn ooge{n}, en{de} ic hoorde een stemme als een saecht windeke{n},
Mach oock die mensche bi gode geleke{n} gerechtueerdicht worden? oft een man reynder zijn, da{n} die he{m} ghemaect heuet?
Siet dye he{m} diene{n} en zijn niet stantaftich en{de} in zijn engelen heeft hi quaeth{eyt} geuonden,
hoe veel meer die in leeme{n} huysen woone{n} en{de} die welcke op daerde gefu{n}deert zijn sullen alle verslint worde{n} als va{n}de{n} motte{n},
Va{n} smorgens totte{n} auont sullen si af gehouwe{n} worde{n}, en{de} oock dat niema{n}t en verstaet inder eewicheyt sullen si vergaen,
Maer die ouer bliue{n} van he{n} sullen wech ghehaelt worden, si sullen steruen, ende niet in wijsheden.
ROept da{n}, offer iema{n}t is die v antwoorde? ende keert v tot eenige{n} vande{n} heyligen,
Maer eene{n} dullen doodet die gra{m}schap wel, ende den cleyne{n} die nijdicheyt,
Ick sach eene{n} dullen vast gewortelt, ende ic vloecte haestelijc zijn schoonheit,
Sijn kinderen sullen verre zijn va{n}der salicheyt, en{de} sullen verslaghe{n} worde{n} inder poorte{n}, daer en sal gheen verlosser zijn,
Die hongerige sal sine{n} oogst eten, en{de} die gewape{n}de sullen die{n} neme{n}, ende die dorstige sullen zijn goet wt suype{n},
Inder aerde{n} en geschiet niet sonder sake, en{de} wt der aerde{n} en groeyt gheen smertte,
Maer die me{n}sche wort totte{n} arbeyt gebore{n}, ghelijc die vogels vliegen,
Hierom sal ic den HERE bidde{n}, ende ic sal mijn wtsprake tot God voege{n}, ende va{n} he{m} tractere{n}
die groote dinge{n} doet, die niet te ondersoecken en zijn, ende wonderlichede{n} die niet te tellen en zijn,
Die de{n} regen opt lant geeft, ende maect alle dinck vochtich met wateren,
Dye dye nedere stelt int hooghe, ende den verdructen op waerts helpet met ghesontheyt,
Hi doet te niet, die ghepeysen der quaetlistiger, dat het haer hant niet voluoere{n} en can dat si begonst hadden,
Hi vaet die wisen in haerder listicheyt, ende maect der quaden raet te niet,
dat si des dages in die duysternisse sullen loope{n}, ende tasten inde{n} middach als inder nacht,
Hi sal behoude{n} de{n} arme{n} va{n}de{n} sweerde, ende va{n} haere{n} mo{n}de, en{de} va{n}d{er} ouerweldiger ha{n}t des machtige{n},
en{de} hi sal zijn des arme{n} hope, wa{n}t die boosheyt haere{n} mont sal moeten toe houden,
Salich is die me{n}sche die va{n} God gestraft wort, daerom en veracht v der castijnge der HEREN niet,
Wa{n}t hi quetst en{de} gheneest, hi slaget, en{de} zijn hande{n} sullent heelen,
Wt ses tribulatie{n} sal hi v verlossen, en{de} in die seuenste en sal v ghee{n} quaet rake{n},
Inde{n} dieren tijt sal hi v va{n}der doot verlossen, ende in die oorloge va{n} des sweerts hant,
Ghi sult worde{n} verborgen voor die geessele der tongen, ghi en sult dye armoede nyet ontsien als si coemt,
Int verderue{n} en{de} hongher sult ghi lacche{n}, en{de} voor die wilde diere{n} inde{n} lande niet vreesen,
Maer v verbont sal zijn mette{n} steene{n} opten velde, en{de} die wilde diere{n} opt lant sullen vrede met v houde{n},
ende sult beuinde{n} dat uwen wooninge vrede heeft, ende ghi sult v ghelijckenis besoecke{n} ende niet sondige{n},
en{de} ghy sult onderuinde{n} dat ws zaets veel sal worde{n}: ende uwe nacomelinge{n}, gelijc dat gras der aerde{n},
ende sult inde{n} ouderdom ten graue come{n}, ghelijc eenen hoop tarwen ingheuoert wort tot zijnder tijt,
Siet, dat hebben wi ondersocht, ende tis alsoo, Nv ghelijc ghijt gehoort hebt, ouerlegghet in v gedachten.
IOb antwoorde, en{de} sprac,
Och oft waer datme{n} mijn sonde{n} daer ic mede verdie{n}t hebbe die gra{m}scap, woege, en{de} mijn lide{n} te same{n} in een waghe leyde,
so soude mijn allendicheyt swaerder zijn boue{n} die sonde{n} als tza{n}t der zee. Daer om zijn mijn woorde{n} vol drucs
wa{n}t die pilen des almachtighe{n} steke{n} in mi, der seluer verbolgentheit, drincket wt al mine{n} geest, en{de} die veruaernissen gods, striden op mi.
Sal ooc die wilde ezele briessce{n} als hi gras heeft, oft die osse loeyen als hi voor de volle cribbe staet,
canmen ooc geete{n} dat ongesouten is? ofte dat niet met sout gesprengt en is? sal ooc yema{n}t proeue{n} dat alst geproeft is die doot aenbrengt? want eender hongeriger sielen duncke{n} bitter dinge{n} soet wesen.
Wat mijn siele te vore{n} niet ae{n} en wilde taste{n} dat is nv mijn spise van allendicheit.
O wie mocht geue{n}, dat mijn biddinghe geschiede, en{de} dat mi God gaue dat ic verwachte,
dat dye begonst heeft mi bederue, En{de} ontbinde zijn hant en{de} houde mi af,
en{de} dit moet mine{n} troost wesen, dat hi mi quellende met pijne{n} niet en spare, ic en sal niet verlochene{n} die rede{n} des heylige{n},
Wat is mijn crachte dat ic soude mogen volherde{n}? ende welc is mijn eynde dat ic verduldich soude zijn
Mine cracht en is doch niet steene{n}, mijn vleesche en is niet metalen
Siet, geen hulpe en is in mi, en{de} mijn nootsakelike vriende{n} zijn van mi wech gegae{n},
Wie wech neemt die bermherticheyt van sinen vrient, die verlaet des almachtighe{n} vreese,
Mijn broeders zijn gegaen voorbi mi als ee{n} beke die haestelijc nederuloeyt in die dellinge der berge{n},
Nochtans die voor den rijme scrome{n}, ouer dien sal die sneeu vallen,
Inder tijt alse verstroyt zijn sullen so sullen si vergaen, en{de} alst heet wort sullen si versmelten van haerder plaetsen,
haere{n} wech is o{n}two{n}de{n} si terde{n} opt ongebae{n}de en{de} sulle{n} vergae{n}.
Ae{n}merct die voetpade{n} va{n} Thema{n}, die wege{n} va{n} Saba, en{de} verwacht een weynich,
Si zijn bescaemt om dat ic hoepte, si zijn ghecomen tot mi en{de} zijn ouerdect met scae{m}te,
ghy zijt nv tot mi gecome{n}, en{de} om d{at} ghi mijn plage siet vreest ghi ooc.
Heb ic ooc geseyt, brengt my yet en{de} besce{n}ct my va{n} uwer haue{n},
oft verlost mi vander hant des via{n}ts, en{de} nee{m}t mi wt die hant der stercker?
Leert mi en{de} ic sal swigen, en{de} oft ic yet dole dat ic niet en weet, dat onderwijst mi,
Waero{m} hebdi gelachtert dye woorde{n} der waerheit? aengesien datter niema{n}t en is onder v, die mi soude konnen ghestraffen
Ghi brengt allee{n} tsame{n} v rede{n} om te straffe{n} en{de} v woorde{n} segdi inden wint.
Ghi ouerualt ouer een vreese, en{de} ghi arbeit om uwe{n} vrient omme te keeren,
maer volbrengt dat ghi begonst hebt. Geeft hier v oore, en{de} besiet of ic liege,
Ic bid v dat ghi antwoort sonder kiuinge, en{de} sprekende oordeelt dat rechtuaerdich is,
en{de} ghi sult in mijn tonge gee{n} onrechtueerdicheit vinde{n}, noch in mijn kinnebacke{n} en sal gheen sotheit luyen.
DEs mensce{n} leue{n} is eene{n} strijt opter aerden, en{de} zijn daghe{n} zijn als eens daechs huerlincs.
Gelijc een herte verlanct na de scaduwe, en{de} ee{n}s dachs huerlinc dat sinen arbeyt wt si,
Also heb ic wel geheele mae{n}de{n} te vergeefs gearbeyt, en{de} allendige nachte{n} heb ic mi veel getelt,
Als ic soude slape{n}, wa{n}neer sal ic opstaen seyde ic, ende wederom sal ick wachte{n} de{n} auont ende sal veruult worde{n} va{n} smerte{n}, tot dat duyster wort,
Mijn vleesche is alomme gecleet met rooth{eyt}, en{de} veruuylt Mijn huyt is vercrompe{n} en{de} verdorret.
Mijn dage{n} zijn lichter wech geuloge{n} dan eens weuers webbe af gesnede{n} wort ende zijn vergaen sonder eenighe hope.
Gedenct dat mijn leue{n} eene{n} wint is, en{de} d{at} mijn ooge niet weder en sal come{n} te sien dat goede,
en{de} geen gesichte des mensce{n} en sal mi meer sien, Dine oogen sien teghe{n} mi, ende ic en sal niet geduere{n}.
Gelijckerwijs een wolcke wort te niet en{de} gaet voorbi,
Also wie inder hellen onder vaert, die en sal niet weder opwaerts come{n}, noch niet weder op in zijn huis en{de} zijn plaetse en sal he{m} niet meer ke{n}ne{n}.
Daerom en sal ic mine{n} mont niet spare{n}, Ic sal spreken vander benautheit mijns gemoets, ende ic sal kallen met die bitterheit mijnder siele{n}
Ben ic dan een zee, oft walvisch, wa{n}t ghi my omuangen hebt met eenen kercker?
Segge ic, mijn bedde sal my troosten, ende ic sal verlicht worden,
als ic met my seluen spreke op mijn bedde, so suldi veruare{n} met droome{n} ende ghi sult door anxtelike ghesichten my met veruaernisse bestoote{n},
daerom wenscet mijn siele verhangen te zijn, en{de} mijn gebeente den doot,
ic hebbe mistroostich geweest, ic en sal niet meer leuen. HEERE spaert mi want mijn daghen zijn niet.
Wat is een mensche dat ghi hem groot maect? oft waero{m} becommert ghi v herte tegen hem?
ghi besoect he{m} vroech inder morge{n}stont, maer ghi proeft hem ter stont.
Hoe lange en spaerdi mi niet, ende en laet mi niet toe dat ic mijn speecsel in swilge?
Ic heb gesondicht, wat sal ic doen, o ghi menscen bewaerder? Waerom hebdi mi gestelt dat ic v contrarie ben, en{de} be{n} mi selue{n} swaer geworde{n}?
waerom en neemdi n{iet} wech mijn sonde{n}? en{de} waero{m} en haeldi mijn onrechtuaerdicheit niet af? Siet nv sal ic int stof der aerde{n} slapen, en{de} ist dat ghi my des morgens soect, ic en sal dan niet wesen.
DOen antwoorde Baldad van Suith en{de} sprac.
Hoe lange suldi dusdanige dingen spreke{n}? en{de} die geest der redene{n} ws mo{n}ts menichfuldich wesen?
Meynt ghi dat God trechtueerdelic oordeel onder die vote{n} treet, oft dat die almachtige d{at} recht is, verkeert?
Al waert ooc so dat uwe sone{n} hadde{n} tege{n} he{m} gesondicht, dat hise inde handen van haere misdaet ghelaten hadde.
Stady nochtans vroech op tot God, en{de} de{n} almachtighe{n} bidt,
en{de} ist dat ghi reyn en{de} oprecht voortgaet, ter stont sal hi ontwake{n} tot v, ende sal vredelic make{n} de wooninge uwer gerechticheit,
also al waert dat v eerste cleyn waren, so sullen v leste seer veel gemenichfuldicht worden,
Want vraecht de{n} voorgaende{n} geslachte, en{de} ondersoect neerstelijc haer vaders ghedenckenisse, want wi zijn van ghisteren, ende en wete{n} niet,
onse leue{n} is een scaduwe opter aerden.
Si sullen v leeren ende v segge{n}, en{de} haer wtsprake wt haer herte voort brenghe{n}.
Kan die biese ooc opgroeyen sonder vochticheit? ofte een lis wassen sonder water?
anders alst noch inden bloetsele is, eert noch af gepluct wort metter hant, verdorret eer, da{n} alle cruyden.
So is den wech van allen de{n} ghene{n}, die Gods vergeten, en{de} die hope des hypocrijts sal verloren zijn,
want zijn wetentheit en sal hem niet behaghen, en{de} zijn hope is, als een spinnen webbe.
Hi sal hem verlaten op zijn huys, ende en sal nochtans niet staende bliuen. Hi salt onder setten nochtans en salt niet oprijsen.
Men siet die vochticheyt eer dan die sonne coemt, en{de} in haer opgae{n} so sullen haer spruyte{n} op rijsen.
Op eenen hoop steene{n} sullen haer wortele{n} dick worde{n} ende sullen bliue{n} tussce{n} die steene{n}
Maer als hi hem verslinc van zijnder plaetsen, so sal hi zijns lochene{n} ende segghe{n}, Ic en hebbe v niet ghekent.
Want dit is die blijschap zijns wechs, op datter ander wte{n} stof spruite{n}.
God en sal de{n} simpelen niet verworpe{n}, en{de} en onderhout die hant der booser niet,
tot dat uwe{n} mont vol lache{n}s worde, ende v lippe{n} vol iolijts,
maer die v hate{n} sullen te scande worde{n}, ende der ongodliker wooninghe, en sal niet staende bliuen.
ENde Iob a{n}twoorde en{de} sprac.
Ic weet warachtelic, dat also is, dat een me{n}sce niet rechtuaerdich gemaect en wort tege{n} God geleken,
wil hi met hem kiue{n}, hi en sal niet vermoge{n} hem op duysent een te antwoorde{n}.
Hy is wijs van herte{n} en{de} sterc van crachte{n}, wie heeft hem wederstae{n}, en{de} heeft vrede gehadt?
Hi heeft die berge{n} verset, ende si en hebbe{n}s niet ghewete{n}, die hi omwerp in zijnder toornicheit,
Die de aerde beruert va{n} haerd{er} plaetsen, ende haer pilerne{n} worde{n} te gader gescudt
Die die sonne gebiet en{de} si en gaet niet op, en{de} sluyt die sterre{n} als onder een bezegelt teeke{n}
Hi breydet de{n} hemel wt alleen, ende gaet op die baren der zee,
die maect de{n} wage{n} aenden hemel en{de} oriona ende die seue{n} sterre{n}, en{de} die sterre{n} zuytwaerts,
die doet grote dinge{n}, ende ombegrijpelicke ende wonderlicheden, dier gheen getal en is.
Ist dat hi tot mi coe{m}t ic en sal he{m} niet sie{n}, gaet hi wech, ic en sals n{iet} verstaen,
vraecht hi haestelijc, wie sal he{m} antwoorden? oft wie mach tot he{m} segge{n}, waero{m} maect ghijt aldus.
Hy is God, wiens gramscap en ca{n} niema{n}t wederstaen onder he{m} moete{n} hen die de werelt drage{n} buyge{n},
hoe groot ben ic dan, dat ic he{m} antwoorde{n} soude, ende dat ic met mine{n} woorden tege{n} hem soude spreken,
Al waert ooc dat ick yet rechts hadde, ick en sal niet antwoorden, maer ic sal mine{n} rechter bidden.
Als ic he{m} al aenroepe en{de} hi mi verhoort, so en gelooue ic nochtans niet, dat hi mijn stemme heeft gehoort,
want hi sal mi in eene{n} stormende ghedruysche onstucke{n} wriue{n}, en{de} vermenichfuldigen mijn wonde{n} sonder oorsake.
Hi en verleent mine{n} geest gee{n} ruste, en{de} hi veruult my met bitterheden,
Soectme{n} stercheit, hi is de alder stercste, Soectmen rechtuaerdicheyt des oordeels, niema{n}t en derre voor my ghetuygenis seggen:
Wil ic mi seluen rechtuaerdich make{n}, mine{n} mo{n}t sal mi verdoeme{n}. Thoo{n} ic mi selue{n} onnoosel, hi sal mi bewisen quaet te zijn,
ende ooc al ben ic simpel, dat selue en sal mijn siele niet weten, en{de} mijns leuens sal mi verdrieten,
Een dinc ist dat ic gheseit hebbe, hi verdoet beyde den onnooselen ende ongodlijcken,
oft hi gheesselt so laet hem eens dootslaen ende en lache niet van dye pijnen der onnoselen,
Dat landt wordt ghegheuen onder die hant des ongodliken, hi verdruckt dat aensichte des rechters. En is hijt niet? wie ist dan?
Mijn dagen zijn snelder geweest dan een looper, si zijn gheulucht en{de} en hebben niet goets gesien.
Si zijn door gegaen als scepen, die appelen vueren, ghelijck eene{n} aerne, die totter spijsen vliecht.
Als ic segghe, ic en sal also niet meer spreke{n}, soo verander ick mijn aensicht, ende worde gepijnt met droefheden
Ic scroemde mi in alle{n} mine wercke{n}, wetende dat ghi den sondighe{n} niet en spaert,
Ben ic dan so ongodlike, waer om heb ic dan te vergeefs ghearbeyt?
Al waer ic gewassche{n} als met snee watere, en{de} al blincte{n} mijn handen oftse suyuer ware{n},
so soudt ghi mi nochtans in die stinckende vuylheyt doppe{n}, ende mine cleederen sullen mi veronwerdige{n}
Want ic en sal niet antwoorde{n} eene{n} man die mi gelijc is, noch die int gelijc int rechte mach gehoort worde{n}
Wa{n}t niema{n}t en is dye ons beyde straffen mach, ende zijn handt tusschen ons beyde setten,
Doe zijn roede wech van mi, en{de} sinen anxt en moet mi niet verueren, Ic sal spreke{n}, ende hem niet vreesen,
Want als ic ontsie, en mach ic nyet antwoorden.
MIinder sielen verdriet mijns leuens, Ic sal mine clage{n} laten gae{n} tege{n} mi
en{de} sal spreke{n} in bitterheyt mijnder siele{n}, en{de} tot Gode segghen, En wilt mi nyet verdoeme{n} Gheeft mi te kenne{n} waer om dat ghi mi aldus oordeelt?
Dunct v goet wesen, dat ghy mi dese quellinghe aendoet, en{de} verdruct mi dwerck uwer handen? en{de} helpt der ongodliker me{n}sche{n} raet?
hebt ghi dan oec vleeschelike ooghe{n}, oft sult ghi sien ghelijc een mensche siet?
Oft zijn uwe daghe{n} als eens menschen dagen? oft uwe iaren als des mensche{n} tijden,
dat ghi nae mijn onrecht vraecht, ende doorsoect mine sonden,
dat ghi weet hoe dat ick nyet ongodlics ghedaen en hebbe, Soo doch nyema{n}t en is, diet wt uwer handt verlossen mach
Vwe handen hebben mi ghescapen, ende ghemaect, gheheele inde{n} omganc, ende verworpt mi dus gheringe onuersiens va{n} bouen ter neder?
Ghedenct doch dat ghi mi wt leem gemaect hebt, ende sult my weder tot aerde maken,
en hebt ghi mi niet als melck ghemolcken, en{de} als keese laten rinnen?
ghy hebt mi vel ende vleesch aenghedaen, met beenen ende aderen hebt ghi mi te same{n} geuoecht,
leue{n} ende barmherticheyt hebt ghi mi ghegeuen, ende v besoecken heeft bewaert minen gheest
En{de} hoe wel ghi dat in uwer herten verbercht, soo weet ic nochtans dat ghi alle dinghen ghedenct,
Heb ic ghesondicht, ende ghi hebt mi een vre gespaert, waer om en laet ghy mi niet suyuer bliue{n} van mijnder ongodlicheyt?
Ende ben ick ongodlick, soo is my wee, ende ben ick rechtueerdich, soo en sal ick nochtans mijn hooft niet opheffen, om d{at} ic vol versmaetheyts ben, en{de} allende,
En{de} ghelijc om der houerdicheyt suldi my vanghe{n}, als een leeuwinne, en{de} als ghy weder om ghecome{n} zijt, pinichde ghi mi wonderlic,
Ghi verniewet uwe ghetuyge{n} teghe{n} mi, en{de} vermenichfuldicht uwe gramscappe teghe{n} mi, En{de} die pine{n} stride{n} teghe{n} mi,
Waer om brochte ghy mi wt mijn moeders vroulicheyt? Och oft ic gestorue{n} en{de} verteert waer, dat my ghee{n} ooghe en saghe,
Soo hadde ic geweest als oft ic noyt gheweest en ware va{n} moeders lichaem totte{n} graue ghebrocht,
En sal die luttelheyt mijnder dage{n} dan nyet cortelic een eynde hebben? Laet mi daer om dat ic mijn droefheyt een weynich bescreyen mach
eer dan ick wech gae, en{de} en come niet weder int landt der duysternissen, en{de} ouerdect metter donckerheyt der doot,
een lant van catiuicheden en{de} duysternissen, daer die scaeye der doot, en{de} ghee{n} ordina{n}cie en is, maer daer eewelike veruaernisse binnen woont.
DOen antwoorde Zophar van Naamach, en{de} sprac,
Sal niet een dye veel spreect ooc hoore{n}? oft sal een man van veel woorde{n} gherechtuerdicht worde{n}?
Sulle{n} dye lieden v allee{n} verswige{n}, en{de} als ghi alle dander bespot, en suldi va{n} niemant beschaemt worden?
wa{n}t ghi hebt geseyt, mine leeringe is reyne, en{de} ic ben suyuer in dinen aenscouwen,
En{de} och oft God met v sprake, en{de} dede sine lippen open,
en{de} verthoonde v die heymelicheyt der wijsheyt. en{de} dat zijn wet menichfuldich is, ende ghi soudet dan verstae{n} dat v veel min gheeyscht wort va{n} hem dan v boosheyt verdient,
ter auontueren suldy Gods voetstappen begripen, ende ghi sult totter volmaectheyt de{n} almachticheyt vinden?
Hy is hoogher dan de{n} hemel, wat wilt ghi doen? dieper dan die helle, waer va{n} sult ghi hem beke{n}nen?
langher dan dye aerde is zijn mate en{de} breeder dan die zee,
Ist dat hijt al omme keert, oft in eene{n} hoope benauwe, wie sal teghe{n} hem steken, oft wie sal he{m} moghe{n} segghe{n}, waer om doedi alsoo?
Want hy kent die ydelheyt der lieden, Hy siet dye onduecht, en{de} en mercket hi niet?
Een ydel man verheft hem in houerdien, en{de} hi meynt dat hi vri gheboren is, als een volen van eene{n} wilden ezele.
Maer ghi hebt v herte beuesticht, ende uwe handen tot hem wt ghestrect,
waert dat ghi die onduechde die in uwer handt is verre van v had gedae{n}, en{de} dat in uwen wooninghe ghee{n} ongherechticheyt en bleue,
so mocht ghi v aensicht op heffen sonder smette en{de} soudt vast zijn, en{de} v niet vreesen,
Ende dan sout ghi der armoede{n} verghete{n}, en{de} dye niet ghedencke{n}, als des waters, dat voorbi ghegae{n} is,
En{de} hi sal v tsauonts opstae{n}, als smiddaechs claerheyt, En{de} als ghi meynen sult dat ghi al verteert zijt, suldi op gae{n} als die morge{n} sterre,
en{de} ghi sult betrouwe{n} hebben als v die hope te vore{n} geleet is, en{de} als ghi begraue{n} sult wesen,
suldi vrijlic slapen en{de} ghi sult ruste{n}, en{de} daer en sal niema{n}t zijn die v sal veruaren, en{de} veel liede{n} sulle{n} v ae{n}sicht bidden,
Maer die ooghe{n} der ongodliker sullen vergae{n}, en{de} alle toeulucht sal va{n} hem vergaen, Want haer hope is der siele{n} onweerdich.
DOen antwoorde Iob en{de} sprack,
so dan zijt ghi alleen menschen, en{de} met v sal die wijsheyt sterue{n}?
Ic heb alsoe wel een herte als ghi, en{de} en ben niet neerdere da{n} ghi en{de} wie ist, die dat nyet en weet, dat ghi wetet.
Wie van sine{n} vrient bespot wort als ick die sal God aenroepe{n}, die sal hem verhooren, Wa{n}t die slechtheyt des rechtueerdichs wordet bespot,
en{de} is een lampe den rijcken, verachtet in huerder herten, maer bereyt tot eenen ghescicte{n} tijt
die wooninghen der roouers zijn, vol van oueruloedicheyt, ende si verwecken God stoutelijc tot gramscappen, al ist dat God alle dinghe{n} in haer handen heeft ghegeuen.
Vraecht doch den vee, dat salt v leeren, en{de} die voghele{n} des hemels sullent v segge{n}
oft spreect metter aerde{n}, die sal v antwoorden, en{de} die vissche{n} inder zee sullent v vertellen,
Wie en weet dat niet, dat des HEREN hant al dit gemaect heeft?
in zijnder hant is die siele, en{de} al datter leeft, en{de} die geest van allen vleesche des mensche{n}?
En proeft dye oore die rede{n} niet, en{de} die kake{n} des eters den smake der spijsen?
Inde{n} oudere{n} is wijsheyt en{de} voorsichticheyt in veeltijdighe,
By hem is wijsheyt en{de} machticheyt, hy heeft raet en{de} verstant,
als hi breect soo en is nyema{n}t diet timmert, als hi yema{n}de{n} besluyt, soe en isser nyemant diet open doet,
Siet als hy dwater ophout, soo wordet alle dinck drooghe, en{de} als hijt wtlaet, so sulle{n}se daertrijc omkeeren,
bi hem is stercheyt en{de} wijsheyt, hi kent den ghenen die bedriecht, ende hem dye bedroghen wort.
Hy leyt die raetgeuers tot eenen dwasen eynde, en{de} die rechters tot verwonderinghe
Hi ontbint der coninge{n} gordele, ende gordet hare lendene{n} met eene{n} zeele,
Hi leyt die priesters als in oneere{n}, en{de} die edelen treet hi onder zijn voete{n},
Hi keert wech die lippen der warachtiger, en{de} neemt die leeringe der ouders wech,
Hi stort verachtinge op die princen, en{de} dye verdruct ware{n} heft hy weder om op
Hi ope{n}baert die diephede{n} va{n} de{n} duysternissen, en{de} brenget wt dye scaduwe der doot int licht,
Hi vermenichfuldicht dat volck, en{de} vernieltse, en{de} dye bedorue{n} ware{n} sedt hy inde{n} eerste{n} state,
hi verandert dat herte der prince{n} des volcs des landts, en{de} bedriechtse, dat si moete{n} wandele{n} op eene{n} onwech, daer ghenen wech en is,
Si sullen taste{n} gelijc in duysterhede{n} en{de} sonder licht, en{de} salse doe{n} dolen als droncken lieden.
SIet, mijn ooghe heeft alle dese dingen ghesien en{de} mijn oore ghehoort, ende ick hebt elck bisonder verstaen,
Na uwer verstandenisse weet ict ooc, en{de} en ben niet neerdere dan ghi,
Nochta{n}s sal ic tot de{n} almachtige{n} spreke{n}, en{de} ic begeere met God te disputeren,
maer eerst sal ic bewisen dat ghi smeden der lueghene{n} en{de} oeffenaers va{n} verkeerder leeringe{n} zijt,
en{de} och oft ghi doch sweecht so sout ghi wijse worde{n} gheacht,
Hoort doch mine straffinge, en{de} aenmerct dat ordeel va{n} mine{n} lippe{n},
Heeft God uwe lueghene{n} ghebreck, dat ghi loosheit voor he{m} moet spreke{n}?
En neemde ghi niet zijn aensicht, en{de} arbeyt voor God te ordeele{n}? oft salt hem behagen daer niet voor verborghe{n} en mach zijn?
Oft sal hi bedroge{n} worde{n} als een me{n}sche met uwer scalcheyt en{de} boeuerie?
Hi sal v straffen wa{n}t ghi neemt zijn aensicht int heymelick,
en{de} ter stont als hi he{m} om sal roeren sal hy v verstoore{n}, en{de} sine vreese sal ouer v vallen,
uwe gedachtenisse sal der assche{n} gelijc worden, en{de} uwe necke{n} sulle{n} in eene{n} leem hoope verkeert worden,
Swighet een weynich, op dat ick spreke, dat mijn ghedachte my ingheeft,
waer om schoore ic mijn vleesch met mijne{n} tande{n}, en{de} draghe mine siele in mine{n} handen?
Al waert ooc dat hi mi doode, ic sal in hem hope{n}, nochta{n}s wil ic mine wege{n} voor he{m} straffen,
en{de} hi sal ymmer mijn salichmaker zijn, wa{n}t daer en sal ghee{n} hypocrite voor sine{n} aensichte comen,
hoort mine rede{n} en{de} mine wtlegghinge ontfanget met uwen ooren,
Ist dat ic geoordeelt worde, Ic weet dat ic oprecht sal zijn geuonden,
wie is die met mi sal worde{n} gheoordeelt, Waerom wort ic al swigende verteert Laet hem comen.
Tweederhande dinghe{n} alleen en doet mi niet, so en sal ic voor v nyet verborghe{n} zijn,
Doet v hant verre va{n} my zijn, en{de} uwe{n} anxt en veruare my niet.
Roept my, ic wil v antwoorden, oft certeynlick ick sal spreken, antwoort ghi mi.
Hoe veel is mijn misdaet ende mine sonden? en{de} vertoont my mijn ouertredinge en{de} sonden,
waerom verbercht ghy v aensichte, en{de} hout mi voor uwen viant,
tege{n} een blat, dat mette{n} winde op ghenome{n} wort toondy v macht, en{de} veruolcht ee{n} dorre stoppele,
want ghi scrijft teghen mi bitterheden en{de} wilt mi verdoen, om der sonde{n} wille mijnder ioncheit.
Ghi hebt minen voet inde{n} stoc gheset, en{de} hebt achte op alle mine paden, en{de} hebt ghemerct die voetstappen mijnre voeten,
Ic die verteert sal worden als vuyle ettere, en{de} als een cleet dat van dye motten gegheten wort.
DIe mensche vande{n} wiue ghebore{n}, leeft corten tijt, ende wort veruult met veel katiuicheden,
hi gaet op als een bloeme, en{de} wort versleten, hi vluchtet als een scaduwe en{de} en blijft nimmermeer in eene{n} staet,
Ende ghi acht weerdich op sulcken onstantaftige{n} dinc uwe ooghen op te doen, en{de} met v te leyden int ordeel.
Wie mach hem suyuer make{n} die van onreyne{n} zade ontfanghe{n} is, en doede ghi dat niet die alleen zijt?
Des menscen daghen zijn corte, dat ghetal zijnder maende{n} is by v, Ghi hebt hem een eynde geset, datme{n} niet ouerliden en mach,
gaet dan een luttelken van hem, dat hi rsut hebbe, tot dat sine daghen comen, die hy als een dachhuerlinc verwacht.
Eene{n} boom heeft hope, al is hi al af ghehouwen, het schiet weder, ende zijn taxkens spruyten,
al ist dat sine wortel in dye aerde veroudet, ende sine{n} struycke in dat stof versterft,
so groeyt hi nochtans weder vanden ruecke des waters, en{de} maect eene{n} crans, oft eerst gheplant ware,
Maer een mensch als hi doot, en{de} ontclect, en{de} verteert is, ic bidde v segt my, waer is hi,
gelijc ee{n} water wtloopt wt der zee, en{de} ghelijc eenen stroom versijpt en{de} verdroocht,
so is een mensch als hi slaept en{de} en sal niet weder op staen, en{de} en sal nyet ontwaken, also langhe als den hemel nyet versleten en is, noch van sinen slape en sal hi niet opstaen.
Wie gheeft mi dat, dat ghi mi in die helle bedect, en{de} verberget, tot dat uwe gramscap voorbi gheghaen sal zijn, ende settet my eenen tijt, in welcke{n} ghi mijns gedenct.
Meynt ghy dat een doode mensche weder leuende worde? Ick verbeyde daghelics, te wile dat ic stride, tot dat mine veranderinghe come.
Ghi sult mi roepen, en{de} ic v antwoorden, ghi sult v rechterhant reycken den werck uwer handen,
Want ghi hebt mijn ghanghen emmertoes ghetelt, maer spaert mijn sonden,
Ghi hebt mine ouertredinge als in een buydelken bezeghelt, en{de} mine misdaet genesen,
Eene{n} berch verualt doch en{de} vergaet, en{de} eene{n} stee{n} wort van zijnder plaetsen verset,
water hoelt die steene{n}, en{de} die droppelen vlote{n} die aerde wech allenske{n}, daerom suldi die menschen ooc so bederuen,
Want ghy hebt hem ghesterct een weynich dat hy inder eewicheit vergaen soude, Ghi sult verandere{n} zijn wesen, en{de} laet hem varen,
Sijn sine kinderen in eeren dat en weet hi niet, ofte al zijn si onedele, des en wort hi niet gewaer,
Nochtans als zijn vleesche leeft, so moet hi smerte hebben, ende zijn siele sal op haer seluen droeuich wesen.
DOe{n} antwoorde Eliphas van Thema{n} en{de} sprack,
Sal een wise man antwoorden als inden wint sprekende, en{de} sine mage met hitte vullen.
Ghi straft met woorde{n} die niet ws ghelijcke{n} is en{de} ghi spreect dat niet orberlic en is.
Alsoo verre alst in v is hebdy ydel ghemaect die vreese, en{de} hebt voor den HEERE die gebeden wech ghenome{n},
Wa{n}t uwe misdaet leeret uwen mont also, en{de} ghy volcht na die tonghe der blasphemeerders
Vwen mont sal v verdoeme{n}, en{de} niet ic, uwe lippen sullen v antwoorde{n},
Sijt ghi die eerste mensche gebore{n}, en{de} voor alle hueuelen gemaect,
Hebt ghi Gods heymelike{n} raet gehoort, en{de} is zijn wijsheit mind{er} da{n} ghy
wat weet ghi dat wy niet en weten, wat verstaet ghi dat wi niet en konnen verstae{n}.
Daer zijn grisen en{de} oude{n} onder ons, die langer geleeft hebben dan uwe vaders.
Ist niet een groote sake dat v God trooste, maer uwe quade woorde{n} verbieden dat
waerom verheft v herte, ende ghi hebt verwaende ooghen, recht oft ghi groote dingen dachtet,
Wat is die sake dat uwen geest opgeblasen is tegen God, om dat ghi wt uwen mont voortbrengt alsulcke redenen,
Wat is een mensce, dat hi suyuer soude zijn, en{de} dat hi oprecht soude zijn, die van eene{n} wiue gheboren is?
Siet onder sinen heylighen is nyemant sonder veranderinge, en{de} die hemelen en zijn niet suyuer voor sinen aenschouwen
hoe veel meer die mensche die afgriselijck en{de} onnut is, die onrechtuaerdicheit drinckt, als watere?
Ic wil v thoonen, hoort na my, en{de} wilt v vertellen, wat ic ghesien hebbe,
Die wise belident, en{de} haere vaderen en houden si niet verholen,
den welcken dat landt alleen ghegheuen is, en{de} gheen vremde en sal door hen gaen.
Die ongodlike is hooueerdich alle zijn leuen lanc, en{de} tghetal zijnder iaren is onseker van zijnder tyrannesie,
tgeluyt van veruaernisse is altoos in sinen ooren, endeal ist al vrede, nochtans heeft hi sorghe voor verraderie.
Hi en ghelooft niet dat hi vander duysternisse mach comen totten lichte, rontsom alle plaetsen siende, na tswaert.
Als hi hem ruert om broot te soeckene, so kent hi dat de{n} dach der duysternissen bereyt is,
bangich{eyt} veruaert he{m}, en{de} druc omuanct hem, als een coninck bereyt om te striden,
want hy heeft zijn hant tegen God ghestrect, en{de} hem tege{n} den almachtigen gesterct,
Hy loopt met de{n} wtgherecten hals tege{n} hem, en{de} is gewapent met eenen vetten necke,
die vetheit zijn aensicht ouerdecte, en{de} tsmeer hangt neder van zijn side,
Maer hi sal woonen in verstoorde steden, daer gheen huysen en zijn, die in grauen verandert zijn,
Hi en sal niet rijc worden en{de} zijn goet en sal nyet dueren, en{de} en sal zijn wortelen niet schieten inden lande,
hy en sal niet wech ghaen vander duysternisse, Dye vlamme sal sine tacken verdorren, en{de} van hem sal afgenomen worden den adem zijns monts,
Hi is so bedroeghen dat hi niet en gelooft dat hi met eenighen prijs oft goede sal moghen verlost worden.
Hi sal een eynde nemen, eer zijn daghen veruult zijn, en{de} zijn handen sullen verdorren,
Hy sal ghequetst worden als inden eersten bloeysel die wijndruyue, oft ghelijc eene{n} olijfboom zijn bloeysel af worpt,
Want die vergaderinge der hypocriten is onuruchtbaer, ende dat vier sal die wooninghe verslinden der gheender die ghiften nemen,
Hy heeft droefheyt ontfanghen, en{de} quaetheit ghebaert, en{de} sinen buyc heeft bedroch bereyt.
MAer Iob antwoorde doen en{de} sprac,
Ick heb sulcke woorden dicwils ghehoort ghi zijt alte male lastighe vertroosters,
En sullen die windinge woorden gheen eyndinge hebben, oft ist v moeyelic dat ghi spreect
Ic soude ooc wel moghe{n} spreken ghelijckerwijs als ghi, Ende och oft uwe siele in mijnder sielen stede ware,
Ic soude ooc met woorden v troosten, ende mijn hooft alsoo ouer v scudden,
ic soude v stercken mette{n} mont, en{de} mijn lippen soude ic roeren v spare{n}de,
maer wat sal ic doen? Ist dat ic spreke, mijn smerte en sal niet rusten, ende al swighe ick, si en sal va{n} my niet wech gaen,
nv heeft mi mijn pyne verdruct, en{de} alle mijn leden zijn te niet verdwijnt,
Mijn rompelen segge{n} getuygenis tegen mi, en{de} daer is verwect een valsch sprekende teghe{n} mijn aensicht weder segge{n}de,
Sine verbolgentheit heeft hi vergadert teghen mi te samen, en{de} dreyghende knerset hi met sinen tanden ouer my, Mine viandt heeft mi met vreeseliken ooge{n} aengesien
Si hebben haeren mont open gesperret tegen my, en{de} hebben mi scimpelic op mine kinnebacken gheslagen, Si hebbe{n} haer verzadet met minen pinen,
God heeft mi besloten bi de{n} ongerechtighen, en{de} heeft mi inder ongodliker handen geleuert,
Ic die ma{n}, die in voorleden tiden so rijc was, ben haestelic ontwee ghewreuen, Hi heeft my biden hals ghenomen en{de} ghebroken, ende hi heeft mi hem tot eenen schiet teeken op gherechtet,
Hy heeft mi omringet met sinen speren, Hi heeft mine lendenen ghesplit, ende nyet ghespaert. En{de} hi heeft mijn inghewant op die aerde gescuddet,
Hi heeft mi deen wonde op dander gheslagen, Hi is tot mi in geloopen, als een ruese,
Ick hebbe eenen sack om mijn vel ghenaeyt, en{de} heb mine vleesch met assce{n} ouerdect,
Mijn aensicht is geswollen van weene{n} ende mijn oochschelen zijn verduystert,
Dit heb ic gheleden, al en is gheen boosheyt in mine handt, doen ic hadde tot Gode suyuer ghebeden,
Och aerde en bedect mijn bloet niet, noch mijn geroepe en vinde geen ruymte, om in v te schuylen,
Want, siet mijn ghetuyghe is inden hemel, ende dye my kennet, is inder hoochten,
Mijn vrienden zijn clapachtich vol van woorden, maer mijn ooghe traent tot Godt,
Och oft waer dat een man met Gode mochte gheoordeelt worden int rechte, als eens menschen kint met sine{n} mede geselle,
Want siet die corte iaren gaen, en{de} ic wandel eenen pat, daer ic niet door weder om en sal comen.
MIne{n} gheest des adems sal dunne worden, en{de} mijn daghen vercort, en{de} alleen blijft mi tgraf ouer,
Ic en heb nyet ghesondicht, en{de} mijn ooghe woont in bitterheden,
Verlost mi, en{de} sedt mi neuen v, ende wiens handt dat v belieft, laet teghen mi vechte{n},
Ghi hebt huere herte verre gedaen va{n}der leeringhe, daer om en sullen si niet worden verheue{n},
Hi belouet sine{n} gheselle{n} de{n} buete wel, maer zijnder kindere{n} ooghe{n} sullen ghebreke{n},
Hi heeft mi ghestelt in een ghemeyn byspreke{n} des volcs, en{de} ic ben voor huer een exempel,
Mijn ooghe is duyster gheworde{n} van gramscappe{n}, en{de} mijn lede{n} zijn by na te niete,
Daer ouer sullen die gherechtige verwondere{n}, en{de} die onsculdige sal verwect worden teghe{n} den hypocryte,
Dye gherechtige sal sine{n} wech behoude{n}, en{de} die va{n} suyueren hande{n} sal hi stercheyt gheuen
Daer omme keert v alle herwaerts, ende coemt, en{de} ic en sal ghene{n} wisen onder v vinden
Mine daghe{n} zijn vergae{n}, mijne gepeysen zijn verstroeyt, en{de} hebbe{n} mijn herte ghepijnicht,
en{de} hebbe{n} den nacht inde{n} dach gekeert en{de} weder o{m} hope ic nader duysternisse licht
Al ist dat is al verbeyde, so is doch dye helle mijn huys, en{de} in duysternisse heb ic mijn bedde ghemaect,
Ic heb geseyt den vuylen ettere ghi zijt mijn vader, en{de} den worme{n} ghi zijt mine moeder, ende mine suster,
Waer is dan mijn verwachtinge en{de} wie merct mijn lijdsaemheyt,
Alle dinge{n} die mi toe behore{n} sullen neder dalen in dalder diepste helle, waendi dat mi daer eenige ruste sal wesen?
DOe{n} antwoorde Baldad va{n} Suith en{de} sprac,
Hoe lange suldi v met woorden beroeme{n}? Merct doch te voren, daer na sullen wi spreke{n},
Waer omme worden wi voor v gheacht als beesten, en{de} zijn onreyn voor uwe ooghen?
Waer om verdoedy v siele in uwen toorne? Meynt ghi dat dye aerde om uwent wille sal verlate{n} worde{n}, en{de} sulle{n} dye berghe{n} van haer plaetsen versedt worden?
Ooc sal dat licht der ongodliken wtgedae{n} worde{n}, en{de} en sal die vla{m}me zijns vyers niet lichte{n}?
Dat licht sal duyster worden in zijnder tenten, en{de} sine licht dat boue{n} is sal wtgedaen worde{n},
Dye ganghen zijnder crachten sullen benaut worde{n}, en{de} sine{n} raet sal he{m} ter neder worpe{n},
hy heeft sine voete{n} int net ghesteke{n}, en{de} wandelt in zijn smette{n},
Eene{n} strick sal zijn voete{n} houde{n}, en{de} die dorstighe sal teghe{n} hem verhitte{n},
Sine{n} stric is verborghe{n} in die aerde, en{de} sinen valle op sine{n} padt,
Al om en{de} o{m}me sal he{m} onuersiene vreese veruaren, en{de} si sulle{n} zijn voete{n} omwinden.
Honger moet zijn vromicheyt verdunne{n} en{de} armoede moet zijn ribben vermaghere{n}
deerste ghebore{n} der doot moet verslinden die schoonheyt zijns vels, en{de} zijn arme{n} verteren,
Sine hope moet wt zijnder tente{n} gheroeyt worde{n}, ende die verderffenisse moet op hem trede{n} als een coninc,
In sinen palayse moete{n} woone{n} die geselle{n} des ghene{n} die niet en is, in zijn wooninghe moet solphur ghestroyt worde{n},
Va{n} onder moete{n} sine wortele{n} verdorre{n}, ende laet sine{n} ooste va{n} boue{n} afgetrede{n} worde{n},
Sijn ghedachtenisse moet vergae{n} inde{n} lande, en{de} en sal ghene{n} naem hebbe{n} opter strate{n},
Hi sal hem vande{n} licht tot dye duysternisse verdriue{n}, ende vande{n} aertrike sal hi he{m} veriaghe{n},
Sijn saet en sal niet wesen onder zijn volck, en{de} daer en sal niemant ouerbliue{n} in sine lande{n},
Va{n} sine{n} dage sulle{n} hen die leste verwondere{n}, en{de} dye eerste sal anxt ouerualle{n},
Dat is die woninge des ongherechtighen, ende dit is dye plaetse des ghee{n}s die God niet en kennet
IOb antwoorde en{de} sprac,
Hoe lange tijt quelt ghi doch mijn siele en{de} verslijt mi met woorde{n}?
Siet, ghi hebt mi tienwerf bescimpt, en{de} en scaemt v niet, dat ghi mi also ouerualt,
Wa{n}t heb ic onwetende gheweest, soo sal mijn onwetentheyt met my wesen,
Maer ghi verheft v waerlic teghe{n} mi, ende scheldet my met mijnre verwite,
Mercket doch nv dat mi god niet met rechte{n} ordeel en quelt en{de} heeft mi met sine{n} geessele{n} omuaen
Siet, ic sal roepe{n}, lide{n}de gewelt, ende niema{n}t en salt verhoore{n}, Ic sal roepe{n}, en{de} daer en is ghee{n} die recht ordeelt,
Hi heeft mijne{n} wech betuynt, dat icker nyet door en mach gaen, en{de} heeft duysternisse op mine{n} pat ghestelt,
Hi heeft mi va{n} mine eere berooft, ende dye croone van minen hoofde genomen,
Hi heuet mi al omme en{de} omme bedorue{n}, en{de} ic verga, en{de} hi heeft wech genome{n} mijn hope als eene{n} boome die wtgeworpen is.
Sine gramscap is ouer mi verbolge{n}, ende hi heeft mi gheacht als sine{n} viant,
Sine moordenaers zijn tsame{n} ghecome{n}, en{de} hebbe{n} hare{n} wech ouer mi gemaect, en{de} hebbe{n} hem rontomme mine tenten beleyt,
Hi heeft mine broeders verre va{n} mi ghedae{n}, en{de} mijn bekende{n} zijn als vremde{n} va{n} mi gegaen,
Mine naesten hebben mi gelate{n} en{de} die my kende{n} hebben mijns verghete{n},
Mine huysgenooten en{de} mine dienstmaerten achtede{n} mi als eene{n} vremde{n}, Ic was gelijc een vreemt me{n}sche voor haren ooghe{n},
Ic riep mine{n} knecht en{de} hi en antwoorde mi niet, Ick badt he{m} self met minen eyghene{n} monde,
Mijn wijf vereysde minen adem, Ic badt die kinderen va{n} mine{n} lijf,
Ooc verachtede{n} my dye sotten, en{de} als ic wech va{n} hen ghinc, so sprake{n} si quaet va{n} mi,
Alle die mine raetsliede{n} te voren waren hebben mi onweerdeliken versmaedt, en{de} dien ic zeer lief hadde, heeft hem teghen mi ghekeert.
Mine gebeente <parens>nv tvleesch verteert is</parens> hanghet aen mine vel, en{de} ontrent mine{n} tanden zijn allee{n} mijn lippe{n} ghelate{n},
Ontfermt v mijns, ontfermt v mijns doch, ghi mine vrienden, Want die handt Gods heeft my gheraect,
Waer om veruolcht ghimi alsoe als God, ende wort versadet va{n} mine{n} vleesche?
Wie sal mi verlene{n} dat mine redenen moge{n} gescreue{n} worde{n}, Wie mach mij geuen dat si gescreue{n} worde{n} in eene{n} boeck
met een ysere{n} graffie, oft in een plaete loots oft datmense houwe met eene{n} beytel in eene{n} steen
Ic weet dat mine verlosser leeft, en{de} dat ick ten wterste{n} dage sal wt der aerde{n} verrisen
en{de} sal weder om met mijne{n} vel omuae{n} worde{n}, en{de} sal in mine{n} vleesch god sie{n},
De{n} welcke{n} ic sal selue sien, en{de} mine ooghe{n} sulle{n} he{m} aenschouwen, en{de} ghene andere,
Dese mine hope is opgeleet in minen schoot. Waer o{m} segt ghi dan, laet ons he{m} veruolghe{n}, en{de} laet ons een wortel van woorde{n} tege{n} he{m} vinde{n}?
Vliet daer om va{n} daensichts der sweerts, Want tsweert is die wraker ouer die misdaet, ende weet datter een oordeel si.
DOen antwoorde Sophar va{n} Naama en{de} sprac,
Daer om volge{n} menigerley mine gedachte{n} deen na dander, en{de} mijn ghepeyse valt op menigherha{n}de dinc,
Ic sal horen die leeringhe, daer ghi mi mede berispt en{de} den gheest va{n} mijnder verstandenissen sal mi antwoorden,
Ic weet dat vanden beghinne, sint dat de mensche opter aerde{n} geset is,
dattet lof der ongodliker cort is, en{de} die blijscap des hypocrijts duert als eenen oogenblick,
Al waert dat zijn houerdicheyt ooc inden hemel clomme, en{de} zijn hooft aen die wolcken raecte,
soo sal hy nochtans ten laetsten vergaen als eenen dreck, dat die{n} te vore{n} aengesien hebbe{n}, sulle{n} segghen, waer is hi?
Gelijc eene{n} droom wechulieghet, soo en sal hi niet geuonde{n} worde{n}, en{de} ghelijc een gesichte inder nacht sal hi wech gae{n},
Welck ooghe he{m} gesie{n} heeft, en sal he{m} niet meer sie{n} en{de} sine plaetse en sal he{m} niet meer beschouwen,
Sine kindere{n} sulle{n} van behoeffenisse verderue{n}, en{de} zijn hant sal he{m} moeyte te loon gheue{n},
Sijn gebee{n}te{n} sulle{n} met tquaet met zijnder ioncheit veruult worde{n}, en{de} sulle{n} met hem in die aerde slapen.
Maer want die boosheyt in sinen monde soet heeft geweest, so sal hise onder zijn tonge verborge{n},
Hi sal dat quaet sparen, en{de} en sals niet late{n} neder gae{n}, en{de} salt verborge{n} in zijn kele,
Sijn broot binne{n} inde{n} liue sal hem verandere{n} in adere{n} galle,
De{n} rijcdom die hy verslonde{n} heeft, moet hi weder wt braken, en{de} God salse wt sine{n} buycke trecken,
Hi sal der adere{n} hooft suyge{n}, en{de} die tonge der slangen sal hem doode{n},
Hi en moete niet sie{n} die stroome{n}, noch die waterbeken, die met huenich en{de} botere{n} vloeyen,
Hy salt al betalen dat hi heeft ghedae{n}, nochtans en sal hi niet ten eynde comen, Nae der menichte zijnder vonde{n} so sal hi lide{n},
Wa{n}t breke{n}de onstucke{n}, heeft hi bloot gemaect des arme{n} huys, hy heuet berooft, en{de} niet weder gesticht,
en{de} sinen buyck en is niet verzadet, en{de} als hi ghehadt heeft dat hy begheerde en mochte hy dat niet besitte{n},
Va{n} zijnder spijsen en is niet ouer gebleue{n}, daer o{m} en sal va{n} zijn goet niet ouerbliue{n},
Als hi verzaedt sal zijn soo sal hi crimpen, hi sal verhitte{n}, en{de} alderha{n}de droefheyt sal ouer he{m} vallen.
Och oft sinen buyck veruult werde, soo dat hi wtstorte teghen hem zijn toornicheyt ende liet op hem zijn oorloghe reghenen,
Hi sal vlieden voor dat yseren harnasch, en{de} sal loopen in eenen metale{n} boghe,
Een sweert is wtghetrocken gaende wt zijnder scheyde{n} blinckende in bitterheyt zijnder zielen, Die vreeselike sullen gaen en{de} op hem come{n},
Alle duysternissen zijn verborghe{n} in zijn heymelicheden, Een vier sal hem verslinden, dat nyet op gheblasen en is, ende wie ouerbleuen is in zijn wooninghe, die sal gequelt worden,
Den hemel sal sine misdaet ontdecken, ende die aerde sal teghen hem opstaen
Dat groeyende zaet van sine{n} huyse sal ope{n} ghedaen worde{n} ende neder geworpe{n} worde{n} inden dach der toornicheyt Goods,
Dat is dat deel eens ongodliken menschs van Gode, ende die erffenisse zijnder reden vanden HEERE.
IOb antwoorde en{de} sprac,
Hoort doch bid ick v na mine rede{n}, en{de} bewijst berouwe
verdraecht mi, dat ic ooc mach spreken, ende bespottet <parens>du{n}cket v goet</parens> daer na mine woorden,
Is mijn disputacie met eenen mensche, dat ic met recht mi niet en hoore te bedroeue{n}
Hoort na mi, en{de} zijt verwondert, en{de} legt den vinger op uwen mont,
en{de} als ic daer op de{n}cke, so verscric ic, en{de} beuinge scudt mijn vleesche,
Waerom leuen dan dongodlike, si zijn verheue{n} en{de} zijn versterct met rijchede{n}?
Haer zaet blijft ontrent he{n}, haer naeste{n} ende neue{n} scare, is in haeren aenscouwe{n},
Haer huysen zijn vry sonder sorghe{n} in vreden, en{de} die roede Gods en coemt op hen niet,
haeren os heeftmen toe ghelaten, ende en misrijdt niet, Sijn koe calft, en{de} en is nyet berooft van haerder dracht,
haer ionge kinderen gaen wt als een cudde, en{de} haer ionghe kinderen verhueghe{n} met spelen,
Si houde{n} tamboere{n} ende harpe{n} en{de} zijn vrolic met des orghelen gheluyt.
Si leyden haer leue{n} in goede{n} dage{n}, En{de} in eenen ooghenblic dalen si neder ter hellen,
die tot Gode segge{n}, Gaet van ons, wi en willen die kennisse uwer wege{n} niet,
Wie is die almachtige dat wi he{m} diene{n} soude{n}? oft wat batet ons ist dat wi hem bidden?
Maer want haer goet niet en is in haeren handen, daerom moet der ongodlicker raet verre van mi zijn.
Hoe dicwils sal tlicht der ongodliker wtgebluscht worden en{de} dat oueruloeyen sal ouer he{n} come{n}? En{de} hi sal hert rouwe wt deelen van zijnder gramscap,
Si sullen zijn als caf voor den windt, ende als een veesken, dat dat onweder wech voert
God behoudt de{n} kindere{n} dat leet des vaders, als hijt hem loone{n} sal so sullen zijt weete{n},
Sine ooghen sullen zijn doodinge sien, en{de} vander gramscappe{n} des almachtige{n} sal hi drincke{n},
wa{n}t wat behoort he{m} toe va{n} sine{n} huyse na he{m}? en{de} dat ghetal zijnder mae{n}de{n} en sal nauwelic half bliue{n},
Wie sal god leere{n} conste, die ooc die hooghe oordeelt?
Dese sterft fraey ende gesont in alle rijcdom en{de} salich,
zijn ingewa{n}de is vol smeers, en{de} sine gebeente{n} worde{n} veruerscht met march,
Maer die andere sterft in bitterheyt zijnder sielen, sonder eenighe rijcdom,
nochtans sullen si tsamen slapen, in stof der aerde{n}, die wormen sullense ouerdecken,
Sekerlic ic kenne uwe gedachte{n} wel en{de} uwe onrechte vonnissen teghe{n} my.
Want ghi segt, waer is dat huys des princen, ende waer zijn die wooninge{n} vande{n} ongodliken?
Vraget yemant vande{n} reysende{n} volcke dye ghi wilt, en{de} ghi sult bekennen dat hi dit wete,
Wa{n}t die boose wort totte{n} dach des verderuens behoude{n}, en{de} totte{n} dach der verbolge{n}theit sal hi gheleyt worde{n},
Wie sal voor he{m} sine{n} wech berispe{n}? ende dat hi ghedaen heeft, wie salt he{m} vergelde{n}?
maer hi wort totte{n} graue getrocke{n}, ende hi sal wake{n} bide{n} hoope der doode{n}.
Hi was de{n} slijme vander helle vloet soet, ende alle mensche{n} sal hi na he{m} trecken, ende dier die voor he{m} geweest zijn, en is geen getal,
Hoe troost ghi mi so te vergeefs? ende uwe antwoort wort beuonde{n} te zijn tege{n} dye waerheit vechtende.
DOe{n} antwoorde Eliphas van Thema{n}, en{de} sprac,
Meynt ghi dat ee{n} ma{n} Gode gelijc si, al waer hi ooc volmaect va{n} conste{n}?
Wat batet Gode dat ghi rechtuaerdich zijt, oft wat gheeft ghi hem dat uwe leue{n} al sonder vlecke is?
Meynt ghi dat hi sal vreesen v te straffen, en{de} met v voor tgerechte te comen,
Ende uwe boosheit is oock vele, ende uwer misdaet en is gheen eynde,
ghy hebt voortijts uwen broeder een pant ghenome{n}, sonder sake, Ghi hebt den naecten die cleederen wt getrocken,
Ghi en hebt die vermoeyde niet ghelaeft met water, en{de} hebt den hongerigen dbroot ontrocke{n},
Ghi hebt in uwer arme{n} gewelt tlant besete{n}, ende ghi die alder machtichste hebtse ingehouden,
Die weduwe{n} hebt ghi ydel laten ghaen, en{de} die armen der weesen hebt ghi gebroken,
Daerom zijt ghi met stricken omuaen, en{de} vreese heeft v onuerhoets verscrickt,
En{de} ghi meyndet die duysternis niet te sie{n}, en{de} met die water vloet niet bedect te worden.
Meynt ghy om dat God hoogher is dan den hemel, en{de} siet den toppe des hoofts der sterren hooge,
Wilt ghi daerom segge{n}, wat weetet God? En{de} oordeelet hi dwelc in duysternis is?
Die wolcke{n} zijn sine scuylcamer, en{de} en siet niet onse dinge{n} aen, en{de} wandelt inden omghanck des hemels.
Wilt ghi der werelt loop achten dien die onrechtuaerdighe ghetreden hebben?
die vergaen zijn eer dan het tijt was, ende dye vloet heeft haer fundamenten om gheworpen,
Die tot Gode seyden, Gaet van ons, ende si achten den almachtighen recht oft hi niet doen en mochte
daer hi nochtans haer huysen met goede{n} veruult hadde, Maer der ongodliker raedt si verre van my,
Die gherechtighe sullen sien ende hen verbliden, ende die onschuldighe salse bespotte{n},
Is haer opboringe nyet afgehouwen, ende haer ouerblijfsel heeft dat vier verslonden?
Dus vereenicht v nv met hem, en{de} hebt vrede, en{de} door dese dinghen suldi die beste vruchten hebben.
Neemt die wet van sinen monde, ende stelt sine redenen in v herte.
Bekeert ghi v wederom totten alder machtichsten, so sult ghy ghesticht worden, ende ghi sult die onduecht verre van uwer wooninghen doen,
So sal hi voor aerde steenen gheuen, ende voor die steenen guldene beken,
Ende die almachtighe sal teghen uwe vianden zijn, ende tsiluer sal v toe gehoopt worde{n},
Dan sult ghi oueruloeyen va{n} wellusticheit, tot den almachtighen, ende v aensicht tot Gode opheffen,
So suldi hem bidden, en{de} hi sal v verhooren, ende sult uwe gelofte betalen,
Wat ghi voor sult nemen dat sal v soo gheschieden, ende dat licht sal op uwen weghe schijnen,
want die verootmoedighet is, sal zijn in eere, ende wie sine oogen neder slaet, dye sal ghenesen worden,
die onschuldighe sal behouden worden. Maer hy sal behouden worden om zijnder hande{n} reynicheits wille.
IOb antwoorde ende sprac,
Mine redene is nv ooc noch in bitterheit, ende die hant van mijnder plaghen is verswaert op mijn suchten,
Och wie sal my verleene{n}, dat ick hem bekenne, ende vinden mach, ende tot sinen stoele come{n} mochte?
dat recht oordeel soude ic by hem stellen, ende den mont vol straffinghen vullen,
op dat ick mochte weten die redene, die hi my antwoorden soude, en{de} verstaen, wat hi mi segghe{n} soude,
Ick en wil niet dat hi met grote stercte met mi dinghe, noch mi drucke met zijnder grootheden swaerheit,
maer legge mi de gelijcheit voor so sal mijn vonnis verwinnen,
Maer gae ic ten oosten, so en is hi niet daer, gae ic ten westen, so en sal ic hem niet verstae{n},
verbercht hi hem ter slincker hant, wat sal ic doen? Ic en sals niet gripen.
Maer hi kent minen wech wel, en{de} sal my proeuen, als dat gout dat door tvier gaet.
Minen voet heeft zijn voetstappen na gheuolcht, ende sinen wech hebbe ick bewaert, ende ic en ben daer niet af gheweken.
En{de} va{n}den ghebode zijnder lippen en ben ic niet getrede{n}, en{de} die rede{n} zijns monts heb ic in mine{n} scoot verborge{n},
Hi ist alleene, en{de} niema{n}t en mach die gepeysen van he{m} afkeeren, en{de} zijn siele heeft al gedae{n} datsi gewilt heeft,
Ende als hi sine{n} wil in mi volbrocht sal hebbe{n}, so zijnder veel dinge{n} desgelijc he{m} bereyt.
Daer om verscricke ic van zijnder gedaente des ae{n}sichts, en{de} als ic he{m} aensie, be{n} ic sorchfnldich met vreese.
God heeft mijn herte vermorwet, en{de} die almachtighe heeft mi veruaert,
Want ic en ben niet verdoruen om die aencomende duysternissen, noch scemeringhe en heeft mijn aensicht niet ouerdect.
UAnden almachtighen en zijn dye tiden niet verborghen, en{de} die hem kenne{n} en verstaen sine daghen niet,
Dander hebben ouergheset die palen, si roouen die cudden, ende weydense,
si dryuen der weesen ezelen wech, en{de} nemen der weduwen ossen te pande,
Der armen wech keerden si omme, ende verdructen die saechtmoedighe des landts
Dander gaen wt tot haere{n} arbeyt, gelijc die wilde ezelen inder woestinen plege{n}, vroech ten rooue, wakende bereyden si haere{n} kinderen dat broot.
Si maeyen af den acker dye haere niet en is, en{de} lesen den wijngaert van den ghenen die si verdrucht hebbe{n},
Die naecte laten si ligghen, en{de} nemen haer cleederen wech, die welcke gheen decsel inder couden en hebben,
als eene{n} plasrege{n} vande{n} berghe{n} op hen giet, om datse ghee{n} decsel en hebben om helsen si die steenen.
Si hebben gewelt gedaen roouende dye weesen, en{de} het ghemeyne arme volc beroofden si ooc,
den ghene{n} die naect waren en{de} sonder cleederen gingen, en{de} hongher leden, namen si haer schoouen van coren,
Si hebbe{n} noenmaeltijden ghegheten onder die hoope{n} vanden gheenen die dorste hadden, als die wijnpersse ghetreden is,
Si maecten die lieden inder stat suchtende, ende die sielen der ghewonder roepende, Ende God en laetet niet onghewroken wech ghaen.
Si hebben den licht wederspannich gheweest, ende en kenden sinen wech niet, ende en keeren nyet weder tot zijnder strate{n},
By den lichte staet dye moordenaer op, ende vermoort den armen, ende nootdorstighen, ende des nachts is hi ghelijck een dief,
Dye ooghe des ouerspeelders heeft achte op die schemeringhe, ende seyt, My en sal gheen ooghe sien, ende bedect zijn aensicht,
Inder duysternissen breect hi totten huysen in, ghelijc si sdaechs malcanderen toe gheseydt hadden, ende en weeten nyet vanden lichte.
Want ist dat hen dye dagheraet haestelijcke coemt, soo achten si dye, als een schaduwe des doots, ende also wandelen si in duysternissen, als inden lichte,
Hy is licht boue{n} opt aenschijn der wateren, Sijn deel moet vermalendijt zijn op daensichte der aerden, en{de} en wandele nyet door den wech der wijngaerden,
Hy sal ouerghaen vanden sneeuwateren tot alle dye groote hitte, ende zijn sonde totter hellen
Die ontfermherticheyt moet zijns vergeten, En{de} zijn soeticheyt worme{n} worde{n}, Sijns en worde nyet meer ghedacht, maer worde ghebroke{n} ghelijc eene{n} onuruchtbare{n} boom
hi heeft die onuruchtbaer en{de} die niet en baret, gheuoet, en{de} en heeft der weduwe{n} gheen goet ghedaen,
Hy heeft dye machtighe onder hem ghetrocke{n} met zijnder crachte, Als hi staet en sal hi sine{n} leuene nyet ghelouen,
God heeft hem ghegheuen plaetse om berouwe te doen, ende hi misbruycket tot houerdien, want zijn ooghe{n} zijn in zijn weghen
Si zijn eenen cleynen tijt verheuen, en{de} sullen te niet ende verdrucket worden, ende een eynde nemen ghelijc alle dinck, ende gelijc der coren aren toppen sullen si ontstucken ghewreuen worde{n},
En ist also niet, wie wil mi lueghen straffen en{de} mine redene setten voor God.
DOen antwoorde Baldad va{n} Suith en{de} sprack,
Dye heerscappie en{de} vreese is by hem, dye den vrede maect onder sinen hoochsten,
Isser oock eenich ghetal va{n} sine mannen van oorloghe? ende ouer wien en gaet zijn licht niet op?
en{de} hoe mach een mensche rechtuerdich zijn by Gode gheleke{n}, en{de} hoe mach hi suyuer schine{n}, die va{n} een vrouwe ghebore{n} is?
Siet die mane en schijnt oec niet, ende die sterre{n} en zijn noch niet suyuer voor sine{n} ooge{n},
hoe veel meer een mensche die vuyl etter is, en{de} eens mensche{n} kindt die eenen worm is?
IOb antwoorde ende sprack,
Wiens hulper zijt ghy? dien dye ghene crachte en heeft? ondersedt ghi den arme vanden ghenen die niet sterc en is?
Wien geeft ghi raet? dien messchie{n} die gheene wijsheyt en heeft ende thoont v groote voorsienicheit?
Wien hebdy willen leeren? den ghenen dye den adem gemaect heeft?
Siet de ruesen suchten onder de wateren, ende die by hen woonen,
Dye helle is naect voor hem, ende dat verderuen en heeft gheen decsele.
Hy breyt wt dat noorde{n} op ydelheyt, en{de} hanghet dye aerde aen niet,
Hi bindet dat water te samen in zijn wolcken, dat si nyet te samen nederwaerts wt en schoren,
Hi hout dat aensichte van sine{n} stoele, ende breydet sine{n} neuele daer ouer,
Hy heeft om dat water een perc ghesedt, tot dattet lichte metten duysternissen gheeyndet worden,
Dye pilaren des hemels beuen, en{de} si ontsien hen va{n} sine schelden,
Van zijnder crachte wort die zee onuerhuets beroert, en{de} van sine{n} verstande, heeft hy den houerdighe{n} gheslaghen,
Sine{n} geest heeft dye hemelen verciert, ende door dye hulpe der opheffinghe zijnder handt is dat cromme serpent wtghecomen,
Siet dit is een deel gheseyt van sine weghen, Ende als wi nauwe ghehoort en hebben een cleyne dropken van sinen sermoon, wie sal moghen sien den donder slach van zijnder grootheyt?
ENde Iob nam hier toe en{de} hi hief zijn gelijckenisse op, en{de} seyde,
Soo warachtelick als God leeft, dye my mijn recht heeft wech ghenomen, ende die almachtighe die mijn siele tot bitterheit heeft gebrocht,
wa{n}t alsoo langhe als minen adem in my is, ende den asem van Godt, in mijnder nuesen is,
en sullen mijn lippen nyet onrechts spreken, ende mijn tonghe en sal gheen loghenen versieren,
Dat si verre van mi, dat ick v recht soude gheuen, tot dat mijn eynde coemt, en wil ick van mijnder onnoselheyt nyet wijcken,
Mijn rechtuaerdicheyt dye ick hebbe beghonnen te houden, en wil ick nyet verlaten, Mijn herte en straffet my niet, van mijns gheheels leuens weghen
Maer mijn vyandt si ghelijck den ongodliken, ende dye hem teghen mi oprechtet, een onrechtuerdighe,
Want wat is dye hope des gheueynsden, dat hi soo ghierichliken rooft, ende God nochtans zijn siele nyet en verlosset?
Meynt ghi dat God zijn crijsschen hooren sal, als dye benautheyt ouer hem coemet?
Hoe kan hy aenden almachtighen luste ghehebben, Ende God in allen tijden aengheroepen?
Ick sal v leeren door dye handt van God, ende wat dye almachtighe heeft en sal ick nyet verswighen,
Siet ghy kennet alle dinghen, waer om spreecte ghy dan sodanighen ydele woorden sonder redene?
want dit ist deel des ongodlike{n} me{n}sches by Gode, en{de} dye erffenisse der tyranne{n}, dat si vande{n} almachtighe{n} ontfanghe{n} sulle{n}
Sal hy vele kinderen hebben, soo sullen si des sweerts zijn, en{de} zijn nacomelinghen en sulle{n} niet broodts sadt hebben,
zijn ouerbleuene sullen inde doot begrauen worde{n}, ende zijn weduwen en sullen niet beweenen,
Als hy ghelt te samen brenghet ghelijc aerde, ende bereyt cleeder als slijck, soo sal hijt wel bereyden,
maer dye gherechtige salt aentrecken, en{de} dye ontschuldighe sal dat ghelt wtdeylen,
Hi heeft ghetymmert zijn huys als een motte ende ghelijck een wachter een hutte maect.
Als die rijcke slape{n} sal, en sal hijs met he{m} niet neme{n}, hi sal zijn ooghen op doe{n}, ende en salt niet vinden
Armoede sal he{m} oueruallen als water, snachts sal hem dat onweder verdrucken,
den oosten wint sal hem wech voeren, ende als een onweder salt hem va{n} zijnder plaetsen drijuen,
Hy sal soodanighe dinghen ouer hem brenghen, en{de} en sal hem niet sparen, Hy sal moeten vlieden, al vliedende va{n} zijnder hant,
Hi sal ouer hem met zijn handen drucke{n}, en{de} ouer he{m} tisschen, aensiende zijn plaetse
DAt siluer heeft dbeghin zijnder adere{n} en{de} dat gout zijn plaetse daert groeyt
yser brengtmen wter aerden, en{de} den steen smiltende van hitten verwandelt in coper,
Den duysternissen heeft hi een eynde ghesedt, en{de} hy merct het eynde van allen desen Den steen der scheemeringhe en{de} schaduwe der doot
dye scheyt die vloet vande{n} vreemden volcke, dye des armen volcs voet verghete{n} heeft en{de} die verdoelde,
Daerde daer bouen broot opwies in sine plaetse is met den vier bedoruen,
der saphyren plaetsen is haer steen, ende haer leem is gout,
Den padt en heeft gheen voghel bekendt, ende ghee{n}s ghiers ooghe en heeften ghesie{n},
Die cooplieden kindere{n} en hebben daer nyet op ghetrede{n}, ende daer en is gheen leeuwinne ouerghegaen,
Ooc slaet hy zijn handt aen, den steen, en{de} graeft dye berghe{n} omme van ondere die wortelen,
hi snijdet riuieren inde steene{n}, en{de} al wat costelic is heeft zijn ooghe ghesien,
Hy heeft doorsocht dye diepte der vloeden en{de} brocht dat veborghe{n}, dat daer inne is, aent licht
Maer waer vintmen die wijsheyt, ende waer is dye plaetse des versta{n}ts?
Nyema{n}t en weet haer weerde, noch si en wort in dye landen daerme{n} soetelic leeft, niet geuonden
Den afgront seyt, si en is in mi niet, En{de} dye zee seyt, Si en is met mi niet,
Men en salder gheen ghefineert gout om gheue{n}, noch siluer ouer gheweghe{n} om die te coope{n},
Men salse niet rekenen teghen dye gheuerwede verwen wt Indien, noch den aldercostelicsten steene Sardonico, en{de} den Saphyre en salse niet gheleken worden,
By haer en salmen niet rekenen gout ofte glas, ende inder comenscappen en salmen voor haer niet betalen hooghe ghulden vaten,
En{de} si en sullen nyet eens ghenoemt zijn in haerder gelijckenisse, Want die wijsheyt trectmen wt den verborghen
Wandt Topasius wt Moorren landt en sal by haer niet ghelijck wesen, En{de} men en salse nyet weerderen teghen costelijcke ende suyuer gheuerwede lakenen.
Van waer coemt dan dye wijsheyt? ende welcke is die plaetse des verstandts?
Si is verborghe{n} voor die ooghen van allen leue{n}den, oock verborghen den voghelen onder den hemel,
Die verdoemenisse en{de} die doot segghen, Wi hebben met onsen ooren haer fame gehoort,
God weet de{n} wech daer toe, en{de} hy kent haer plaetsen,
Want hi siet dye eynden der aerden, en{de} bescout al dat onder den hemel is,
hy heeft den winde zijn ghewichte ghemaect, en{de} dat water gheweecht in maten,
Doen hy den reghen een wet stelde, ende den donder ende blixem den wech,
doen sach hijse, ende verteldese, bereydese, ende vantse,
ende sprack totten mensche. Siet die vreese des HEEREN, die is wijsheyt, ende dat quaet te schouwe{n}, dat is verstandt.
ENde Iob nam daer noch toe, ende seyde zijn ghelijckenisse segghende,
Wie sal my gheuen dat ic waer als in dye voorleden maenden, ende inde daghen doen my God bewaerde,
Doen zijn licht ouer mijn hooft scheen, ende ick by zijn lichte in duysternisse ghinc wandelen,
ghelijck ick was inder tijt mijnder ioncheyt, doen Gods verholentheyt binnen mijn wooninghe was,
doen die almachtighe met mi was, en{de} mijn knapen rontsom mi,
doen ic mijn voeten in boter wiesch, ende den steen my olieuloet goot,
Doen ick wt ghinck totter poorten der stadt, ende men bereyde mi eenen setel opter straten,
Doen my die ionghe ghesellen saghen, en{de} hen verstake{n}, ende dye oude voor mi opstonden,
Doen die prince{n} ophielden te spreken, ende setten haeren vinghere op haeren mont,
Doen die stemme der princen haer inhielt, ende haer tonghe cleefde aent gehemelte haers monts,
Want wiens oore dat my hoorde, die prees mi salich, ende wiens ooghe dat mi sagh, die getuychde va{n} my,
Want ick verloste den armen vanden ghecrijsche, ende den weese die ghenen hulper en hadde.
Die benedictie der gheender die verghaen souden quam ouer my, ende ic trooste dat herte der weduwen,
Rechtuaerdicheit was mijn cleet dat ic aen troc, ghelijc eenen rock, ende mijn oordeel was mi gelijc een croone,
Ic was des blinden ooghe, ende des lammen voet,
Ic was een vader der armer, ende wiens sake dat ic niet en wist, dye ondersocht ick,
Ic brack die kinnebac tande{n} des ongherechten, en{de} troc den roof wt sine{n} tanden,
Ic seyde,Ic sal in minen nest sterue{n} en{de} mijn daghen vermenichfuldighen gelijc eenen palm boom
Mijn wortel ghinc op omtrent den watere, ende den dauwe bleef ouer mine{n} oogste,
Mijn heerlicheit vernieude haer altoos, en{de} minen boghe veranderde hem in mijn hant,
Die my hoorde{n}, verwachten mijn vonnisse, en{de} naerstelic merckende <parens>sweghen si</parens> na minen raet,
Tot minen woorden en dorste nyemant meer toe doen, ende mijn reden druypte op hen,
Sy wachten op mi ghelijc na de{n} reghe{n}, en{de} sparde{n} haere{n} mo{n}t open als na den auont reghen,
Als icse aenlachte, si en gheloofdent niet, ende dat licht mijn aensichts en viel niet op der aerden,
Als ic tot haere{n} saken wilde comen, so moest ick bouen sitten, ende als ic was sittende, gelijck een coninck, ende het heyr rontsom my stont, nochtans was ic een trooster der bedroefden.
MAer nv bespotten my, die iongher zijn van tijde dan ick, der welcker vaders ic verachtede te stellen onder mijn schaepscudden honde{n},
Der welcker vermoghender handen ick voor niet hielt, ende men achtese niet weerdich te leuen,
Die van hongher ende co{m}mer onuruchtbaer, in vereenlick plaetsen vloden, verdwijnden van armoede ende allendicheyt,
dye daer cruyden, ende scorse van boomen crabden, en{de} Ieneuer wortelen was haer spijse.
En{de} als si die wt trocken inden dalen, als zijt ooc namen liepen sier toe met roepen,
Aen die grouwelijcke beke{n} woo{n}den si, in die holen der aerde{n}, ende steenspleten
ende tusschen dese dingen waren si vrolick, ende rekendent voor weelde, onder dye doornen te wesen,
Si waren der sotten ende onedelen kinderen, ende en schenen int lant niet gheacht te zijn.
Nv ben ic verandert in haer liedeken, ende ben hen gheworden haere ghemeyne bysprake.
Sy hebben eenen grouwel van mi, ende vlieden verre va{n} my ende en ontsien hen nyet, mijn aensichte te bespouwen.
Want hi heeft sinen pijlcoker op ghedae{n}, en{de} mi ghequelt, en{de} heeft my eenen breydel inden mont gheleydt,
Inde rechte side daer ic groeyde, zijn ter stont opghestaen mijn katiuicheden, si hebbe{n} mijn voeten auerrecht om ghekeert, en{de} verdruct met haere{n} paden, als met den baren,
Si hebben mijn weghe{n} verstroyt, Si hebben mi laghe{n} gheleyt, en{de} zijn mi te machtich gheweest, en{de} daer en is niemant gheweest die mi holpe,
Si hebbe{n} op mi gheuallen, als door eenen gespletene{n} muere, en{de} opene duere, en{de} si zijn ghewentelt tot mijn katiuicheden,
Ic ben ghecomen te niet, Hi heeft als eenen wint mijn begheerte wech ghenomen, ende ghelijck een wolcke is mijn salicheyt ouerlede{n}.
Maer nv verdrooghet mijn siele in mi seluen, ende die dage{n} der allendicheit besitten my,
Des nachts wort mijn ghebeente doorboort met pinen, ende dye my eten, en slapen niet,
ende door haer menichte wort mijn cleet verteert, ende si hebben my ghegort als eenen caproen vanden rock,
Ick ben gherekent als slijcke, ende ick ben ghelijck voncken ende asschen gheworden.
Ic roepe tot v en{de} ghi en hoort mi nyet, Ic stae, ende ghy en siet my nyet,
Ghy zijt my verandert in eenen vreedeliken heere, ende in dye hertheyt uwer handen sidy teghen my,
Ghi hebt my opgheheuen, ende als oft ghy my op den wint ghestelt hadt, wierpte ghy my crachtelick om.
Want ick weet dat ghi my der doot sult ouer leueren, daer dat ghesette huys is alder leuender,
Nochtans en suldy die hant nyet wt strecken tot haerder bederffenisse, ende ist dat si vallen, ghy sultse behouden,
Ic schreyde inden voorleden tijt op dye allendighe, ende mijnder sielen iammerde der armer,
Ick verwachtede dat goet, ende dat quade quam tot my. Ick hoepte op dat lichte, ende dye duysternisse quam wte.
Mine inghewanden sieden sonder eenighe ruste, den allendighen tijdt heuet my oueruallen.
Ick ghinck bedroeft, sonder toorne opstaende, riep ick inde scare,
Ic heb geweest een broeder der draken, en{de} een gheselle der struycen,
Mijn vel is ouer mi swert geworde{n}, en{de} mijn gebeente{n} zijn verdorret van hitte,
Mijn herpe is verandert in weenen, en{de} mijn orghele in een stemme der schreyinghe.
EEn verbont heb ic gemaect met mine{n} oogen, dat ic niet en soude dencke{n} op ee{n} maecht,
want wat deel soude God van boue{n} in mi hebbe{n}, en{de} wat erffenisse de almachtige vande{n} hoochste{n}?
En hoort de{n} onrechuerdigen niet toe verlies? en{de} die veruremtheit den ghene{n} die onrechtueerdicheit doen?
En siet hi mijn weghe{n} niet, ende tellet alle mijn gange{n}?
Heb ic gewandelt in ydelheit, oft heuet mine{n} voet ghehaest tot bedroch?
So weghet mi op een rechte wage, op dat God beuinde mijn simpelheit,
Heeft mine{n} ganc geweken wten weghe, ende mijn herte mijn ooghe{n} na geuolcht, en{de} is eenich vlecke in mijn hande{n} becleeft,
So moet ic zaeyen, en{de} een ander ete dat, ende mijn gheslacht moet wt gewortelt worden.
Is mijn herte bedroge{n} van eenighe vrouwe, en{de} hebbe ic aen mijns vrients duer lage{n} gheleit,
soo moet mijn huysurouwe eens anders hoere zijn, en{de} andere moete{n} he{n} op haer buygen,
Want dat is ongheoorlooft quaet, en{de} dalder grootste onrechtuaerdicheit,
ende een vier dat totten verderuen toe verslindt, ende alle spruyten wtwortelende,
Hebbe ic veracht dat recht mijns knechts, ofte mijnder maerten, als si teghen my keuen.
Wat sal ic doen als God opstaet te oordelen, oft wat sal ic antwoorde{n}, als hi vraecht?
En heuet hi die hem maecte, my niet ghemaect in mijns moeders lichaem? en{de} en formeerde hi die een is, mi niet in die moeder?
Oft heb ick den armen haere begheerte ontseet, en{de} dye ooghen der weduwen laten verwachten?
Heb ic minen bete alleen gheten, ende en heuet die weese daer ooc niet af ghegete{n},
Wa{n}t medelide{n} is van mijnder ioncheit op met mi gewassen, en{de} van mijnder moeder lichaem is si met mi wt ghegaen.
Heb ic yemanden die voor by ghinc versmaet, om dat hi gheen cleet en hadde, ende den armen sonder decsel laeten ghaen?
En hebben my sine siden niet ghebenedijt, doe{n} hi vanden vellen mijnder scape{n} verwermt wert,
Hebbe ic mine handt aen dye weesen gheslaghen, als ick my sach inder poorten, machte te hebben,
so valle mijn schoudere vander oxelen, ende minen arme breke met sinen pijpen,
Want ick vreesde altoos God als op swillende vloede{n} ouer mi, ende en conste sinen laste niet verdraghen,
Heb ick dat gout voor mijn cracht ghehouden, ende totten ghesmeerden gout clompen gheseit, ghi zijt mijn betrouwen?
Hebbe ic mi verblijdt dat ic groote goet hadde, ende dat mijn hant veel verworuen hadde?
Hebbe ick die sonne aenghesien, als si scheen, ende dye mane als si claerlick voort ghinc,
ende heeft hem mijn herte int heymelick verblijdt? Ende custe ick mijn hant, met minen monde?
Het welcke dat alder grootste quaet is, ende een verloochenisse teghen den alder hoochsten God.
Hebbe ic my verblijt vanden valle des gheens die mi hatede? ende hebbe ic mi verheuen, dat hem dat quaet betrapt hadde?
Want ic en ghaf mine kele niet, om te sondighen, dat ic zijnder sielen eenen vloec wenschte,
En hebben die mannen van mijnder wooninghen niet moeten segghen? O wie sal gheuen van sinen vleesche, op dat wy versadet worden.
Die vreemde pelgrim en bleef nyet buyten, maer mine duere was voor den wandelaer open.
Hebbe ick mijn sonde als een mensche bedect, dat ic heymelic mine misdaet verborghe in minen scoot?
Hebbe ick my ontsien voor dye groote menichte, ende dye verachtinghe der maechschappen my veruaert heeft? Ende ic nyet meer stille en sweeghe, ende en ghinck nyet ter dueren wt.
Wie gheeft my eenen verhoorder, dat die almachtighe mijn begheerte verhoore? Ende hi selue een boeck scriue, die oordeelt
dat ict op mine schouderen mochte nemen, ende my ghelijck een croone omme doen?
Op elcken padt mijns voort ghancs sal icken wtleesen, ende sallen hem offeren, als eenen prince.
Ist dat mijn landt teghen my roept, ende sine voren met malcanderen weenen.
Hebbe ick sine vruchten ghegheten, sonder ghelt te gheuen, ende der acker luyden siele seer vermoeyet,
soo wasse my dijstelen voor tarwe, ende doornen vore gharste.
DOen hielden die drie mannen op Iob te antwoorden, om dat hi hem seluen dochte rechtuaerdich te wesen,
Ende Heliu die sone va{n} Baracheel die Busitere vande{n} gheslachte van Ram, is gram geweest ende veronweerdicht van toorne, wa{n}t hi was gram tege{n} Iob, om dat hi seyde dat hi voor God rechtuerdich was,
En{de} hy was veronweerdicht van toorne teghen zijn vrienden om dat si ghee{n} redelike antwoorde gheuonden en hadden, maer hadden allee{n} Iob veroordeelt ende verdoemt,
Daer om verbeyde Heliu Iob, doen hy sprack om dat si ouder waren die spraken dan hi,
Maer als hi sach dat die drie niet en mochten antwoorden, wert hi seer toornich,
En{de} also antwoorde Heliu die sone Baracheel dye Busitere ende sprack. Ic ben iongher van iaren, ende ghi zijt ouder, daer omme hebbe ick mijn hooft laten neder hanghen, ende ontsach v mijn gheuoelen te segghen,
want ick hoopte dat dye langste ouderdom spreken soude, ende dat die menichte der iaren wijsheyt leeren soude,
Maer soo ick sie, die gheest is in die me{n}schen, ende des almachtighen inblasen geuet verstandenisse,
Dye langhe leue{n} en zijn niet wijs noch die ouden en verstaen dat ordeel niet,
Daer omme sal ick spreken, hoort na mi, Ic sal v mine wijsheyt ooc thoonen,
want ic hebbe ghebeyt nae uwe redene, Ic hebbe uwe wijsheyt ghehoort, tot dat ghi der redene disputerende een eynde maectet,
en{de} hebbe achte ghehadt op v, so lange als ic meynde dat ghi yet sout seggen, Maer so ick mercke daer en is ghee{n} onder v die Iob straffen mach, oft zijnder reden antwoorde gheuen.
Dat ghi messchie{n} niet en segt, wi hebben die wijsheyt gheuonden, dat God hem verstooten heeft, ende gheen mensche
die en heuet mi niet met allen gheseyt, en{de} ic en sal he{m} niet na uwer reden antwoorden,
Si zijn verzaecht, si en hebbe{n} niet meer gheantwoort, si deden dye sprake wech van hem.
Want ick dan verbeyt hebbe, Ende si en hebben niet ghesproken, soo staen si stille, ende en antwoorden niet meer,
soo sal ick oock mijn deel antwoorden, ende sal mijn conste bewijsen,
Want ick ben der reden soo vol, ende de{n} adem in minen buyck benauwet mi,
Siet minen buyck is als den most sonder adem ghate, dye de nyeuwe flessen schoort,
Ic sal spreken ende een weynich den adem verhalen, Ic sal mine lippe{n} ope{n} doe{n} ende antwoorden,
Ic en sal nyemants persoon wtnemen, ende en sal God by ghenen mensche gheliken,
want ic en weet nyet hoe langhe dat ic sal leuen, en{de} oft mi mijn schepper na eenen corten tijt halen sal.
HIer om Iob hoort doch mine rede{n}, en{de} aenmerct alle mine woorden,
Siet ick heb minen mont open ghedae{n}, en{de} mine tonghe sal spreken binnen minen monde,
Mine woorden sullen wt simpelder herten wesen, en{de} mijn lippen sulle{n} dat recht verstant segghen,
Den gheest Gods heeft my ghemaect, en{de} den adem des almachtighen heuet mi dat leuen ghegheue{n},
Ist dat ghi moghet so antwoort mi, en{de} staet tege{n} mijn aensicht,
Siet God heeft mi ooc ghemaect also wel als v, en{de} ic ben vande{n} seluen slijck ghemaect,
Nochtans en veruaere v niet mijn wonderlicheyt noch mijn wtsprake en si v niet swaer.
Wa{n}t ghi hebt ghesproke{n} in mijn oore{n}, ic hebbe die stemme uwer rede{n} ghehoort,
Ic ben suyuer en{de} sonder misdaet onbesmet, en{de} in mi en is ghee{n} sonde,
Wa{n}t hi heeft ee{n} clachte teghe{n} mi geuonde{n}, daer omme achtet hy mi voor sine{n} vyant,
hi heeft mijn voeten inden stoc gesedt, en{de} heeft alle mine wege{n} bewaert,
Dit is dan die rede{n} waer om dat ghi niet rechtuerdich ghemaect en zijt, Ic sal v antwoorde{n}, wa{n}t god is meerder dan een me{n}sche,
Ghi strijt tege{n} he{m} om dat hi v niet gheantwoort en heeft op elck woordt,
God dye spreect eens, en{de} hi en sal dat selue nyet noch eens verhalen.
Inden droome in des nachts visioene, als den slape op die luyden valt, als si opt bedde slape{n},
dan opent hi de ooren der mannen, en{de} haer leerende onderwijstse met leeringhe,
dat hi de{n} mensche{n} va{n} die dinge{n} dye hi heeft gedae{n} soude keren, en{de} verlossen he{m} va{n}der houerdie,
en{de} bescerme{n} zijn siele voor de verderuinge, en{de} zijn leue{n}, dat het niet int sweert en valle,
Hi straft he{m} ooc met smerte op zijn bedde, en{de} alle zijn gebeente doet hi verdrooge{n},
Dbroot wort hem grouwelic in zijn leue{n}, en{de} zijnder siele{n} spise die hi te voren begeerde,
Sijn vleesch sal verdwine{n}, en{de} zijn beene{n} die bedect ware{n} sulle{n} naect ghebloot worden,
Sine siele sal totter verderuinghe ghenaken, en{de} zijn leue{n} totten sterffelijcken dinghen.
Waert dat dan een Enghel voor hem sprake, een wt duysenden, om des mensche{n} rechtueerdicheyt te vercondighen,
soo sal hi hem ghenadich zijn en{de} segghen, verlost he{m} dat hi niet nederwaert en vare inde verganckelicheyt, Wa{n}t ic hebbe een versoeninge gheuonde{n} daer ic hem goedertiere{n} in sal wesen,
Sijn vleesch is verteert van pinen, laet hem weder come{n} totte{n} dage{n} zijnder ioncheyt,
hi sal God bidde{n}, die sal hem ghenade thone{n}, ende sal zijn aensichte laten sien met vruechde{n} die haer door de stemme wtwendelic verthoont, en{de} sal den me{n}sche zijn rechtuerdicheyt betale{n},
Hi sal de luyde{n} aensie{n} en{de} segghen, Ic hebbe ghesondicht, en{de} waerlic misdaen, ende en heb nyet ontfanghen soo ick weerdich was,
Hy heeft zijn siele verlost datse nyet reysen en soude inder verdoemenisse, maer datse leuende soude dat licht sien.
Siet alle dit werct God driewerf aen eenen yeghelike{n},
dat hy haer sielen weder om soude roepen vander ghebreckelicheyt der sonde{n}, en{de} verlichten soude met den licht der leuender,
Aenmerct Iob en{de} hoort toe na mi en{de} swijcht te wile dat ic spreke, Maer hebdy yet dat ghi spreken moecht, so antwoort mi, Segget op, ic wil dat ghi openbaerlick rechtuerdich schijnt,
Maer en hebdi niet, so hoort toe nae mi ende swijcht, ick sal v dye wijsheyt leeren.
ENde Heliu sprac ooc voort en{de} seyde dit
Ghi wise hoort mijn redene, en{de} ghi gheleerde hoort na mi,
Wa{n}t die oore proeft dye redene, en{de} die kele onderscheyt die spijse naden smake,
Laet ons een oordeel verkiesen ende laet ons sien onder ons, dwelck het beste is,
Wa{n}t Iob heeft gheseyt, Ic ben rechtuerdich, en{de} God heeft omgekeert mijn oordeel,
wa{n}t in mi te ordelen, is logene, en{de} mijn gescutte is geweldich gewelt doe{n}de sonder eenige sonde,
Wie is een alsulcken man als Iob, die de spotterie drinct als water,
en{de} opten wech gaet met den ghene{n} die quaet doe{n}, dat hi wandelt mette{n} ongodlike{n} luyde{n},
Wa{n}t hi heeft geseyt, Een man en sal God niet behaghen, al waert ooc dat hi met hem liep,
Hier om hoort na mi toe ghi wise en{de} versta{n}dighe mannen. Verre moet van God alle boosheyt zijn en{de} vande{n} almachtighen onrechtuerdicheyt
want si sal loone{n} den mensche na sine{n} wercke, en{de} sal elcken na zijn weghen verghelde{n}
waerlic God en sal te vergeefs niet verdoemen, ende die almachtighe en sal dat rechte niet verkeeren,
Wie heeft hy anders opter aerden gheordineert, ende wien heeft hy opt geheele aertrijc ghesedt dat hy ghetimmert heeft,
waert dat hy zijn herte tot hem waert oprechte ende scicte soo sal hi tot hem waerts trecke{n} sine{n} geest en{de} sine{n} adem,
Alle vleesch sal tsame{n} vergae{n}, en{de} die me{n}sche sal weder asschen worden.
Hebt ghi nv verstant soo hoort datmen seyt, ende aenmerct die stemme mijnder wtsprake{n}
Mach hi die doordeel nyet lief en heeft ghenesen worden? En{de} hoe verdoemde ghi soo zeer den ghene{n} die rechtuerdich is?
Die totten Coninc segghe, een versakere ende die vorsten ongodlike noemt,
die nochtans niet wt en neemt den persone der princen, ende en kennet den tyran niet doe{n} hi int recht street teghen den armen, want si zijn alle dwerck zijnder handen,
haestelic sulle{n} die luyden steruen, ende te middernacht sullen die volcken verscricken ende wech gae{n}, ende sullen den ouerlaster wech neme{n} sonder hant,
want zijn ooghen zijn op des menschen weghe{n}, en{de} hy aenschouwet alle haer gange{n},
Daer en is ghee{n} duysternisse, noch scaduwe der doot, daer hen die misdadighe mochten verberghen,
want het en is in des menschen macht voort meer niet, dat hi tot God int oordeel come,
Hy salder veel ende ontallic ontstucken wriuen, ende sal ander voor haer doen staen,
want hy bekent alle haer wercken, ende daer om sal hijse inden nacht brenghende leyden en{de} sullen ontwee ghebroken worden,
Hy sloechse als ongodlike in dye plaetse der gheender diet saghe{n}
die van hem ghegae{n} zijn rechte als wt versinne, ende en wilden niet verstaen alle sine weghen,
dat hy dat crijsschen der behoeuender tot hem soude doen comen, en{de} hi dat crijsschen der armer soude hoore{n},
Als hi vrede gheeft, wie ist dien mach verdoemen? ende als hy dat aensichte verberghet, wie ist dye hem mach aenschouwe{n}? ende ouer dye Heydenen, ende ouer alle dye mensche{n},
Hy doet regneren eene{n} ypocrijt om des volcs sonden.
Want ic dan tot God ghesproken hebbe soo en sal ic v ooc nyet verbieden,
Hebbe ic ghedwaelt? soo leert ghy my, hebbe ic onrecht ghesproken? ic en salder niet meer toe doen,
Sal God dye quaetheyt ooc van v eysschen om datse v nyet en ghenoechde? want ghy hebt begonst te spreken, ende ic niet, oft weete ghy wat beters, soo segghet
verstandighe mannen spreke{n} tot mi, en{de} een wise man hoort na mi,
want Iob heeft sotteliken ghesproken, ende sine woorde{n} en verluyden nae gheen leeringhe,
Mine vader, latet Iob geproeft worden, totten eynde toe En laet niet af vanden mensche der boosh{eyt}
die bouen zijn sonde{n} daer toe noch blasphemie doet, daeromme laet hem tusschen ons benauwet worden, en{de} daer laet he{m} God met sinen redene{n} ten oordeel beroepen.
ENde noch sprac Heliu dese redene{n} voort
Achtet ghi uwe ghedachten rechtuaerdich dat ghi segghet, Ic ben rechtuaerdiger dan God?
Want ghi hebt gheseyt, V en behaecht nyet dat rechtuaerdich is, ofte wat salt v baten ist dat ic sondighe?
Hieromme soo sal ick dan antwoorden uwen woorden, ende uwen vrienden met v,
Siet opwaerts, ten hemel, ende aenmercket, ende aenschouwet dye wolcken dat hi hoogher dan ghi is
Sondicht ghi, wat suldi hem letten? ende ist dat uwe boosheden vermenichfuldicht zijn wat sulde ghi teghen hem doen?
Ende ofte ghy rechtuaerdelijck doet, wat suldy hem gheuen, ofte wat sal hy van uwen handen nemen?
Eenen mensche ghelijck als ghy zijt, dyen sal v boosheyt letten, ende eens menschen kinde sal uwe rechtuaerdicheyt helpen.
Dye selue sullen roepen ende crijsschen, om die menichte der ouerdadiger clappers ende roepen ouer dat gewelt der armen va{n}den tyrannen,
Ende hy en seyde niet, Waer is God mijn schepper, die den sanck gaf inder nacht,
die ons leerde bouen dat vee opter aerden, ende onderwijst ons, bouen dye voghelen des hemels,
Sy sullen daer roepen, ende hi en salse niet verhooren, om dye houaerdicheit der booser,
Want God en sal te vergeefs niet verhooren, ende die almachtighe en sal nyet aensien dye saken van een yeghelijcken.
Ooc als ghi segget, hi en merckes niet, laet v oordeelen in zijn teghenwoordicheit, en{de} verwacht hem,
Want nv en brenghet hy zijn toornighe gramschap nyet toe, noch hi en wreect niet seer dye groote sonde,
daeromme doet Iob sine{n} mont te vergeefs op, ende vermenichfuldicht dye woorden, sonder conste.
ENde Heliu noch toe doende, heeft dese redene ghesproken,
Verbeyt my noch een luttel, en{de} ic salt v te kennen gheuen, Wa{n}t ic hebbe noch dat ic voor Gode mach segge{n}
Ic sal mijn conste verhalen van dat beginne, ende mine{n} scepper bewisen, dat hi rechtuaerdich si,
Mine woorden zijn warachtelic sonder loghene, ende die volmaecte wijsheit sal v ghethoont worden,
Godt en verworpt die machtighe niet, want hi is ooc machtich
maer dye ongodlijcke en behoudt hy nyet, Ende hy sal den armen rechtuaerdich oordeel gheuen.
Hi en keert sine ooghen nyet vanden oprechten, ende die coninghen stelt hy altoos op dye stoelen, ende daer worden si verheuen,
Ende oft si gheuanghen in ketenen ligghen, ende ghebonden met coorden der armoeden,
Soo vercondicht hi hen wat si ghedaen hebben, en{de} haer onduecht, dat si met gewelt omme ghegaen hebben,
en{de} sal opene{n} hen die oore totter castijende onderwisinghe, en{de} sal seggen hen, dat si vanden onrechte hen souden bekeeren.
Ist dat si daer na hooren, ende dat onder houden, soo sullen si in goede daghen oudt worden, ende veruullen haere iaren in eere,
Maer en hooren si niet, soo sullen si doort swaert loopen, ende verteert worden in sotheyt.
Die gheueynsde ende doortrocken boose menschen verwecken Gods gramschap, si en sullen nyet roepen, als si ghebonden zijn,
Haere siele sal steruen in tempeeste ende haer leuen onder die wijfachtige.
Den armen sal hi wt zijnder allenden verlossen, ende die oore open doen inder tribulatien.
Hieromme sal hi v behouden mildelijc, wt den kaken der benautheit, ende die ghenen grondt en heuet, Ende v tafele sal ruste hebben vol alle vetheden,
Dijn sake is gheoordeelt als des onduechdelijcks, ghy sult sake ende rechte vonnisse ontfaen.
Hieromme en laet v vander gramschap niet verwinnen, dat ghy yema{n}t verdrucket, en{de} dye menichte der ghiften en buyghe dy nyet,
stelt af uwe grootheyt sonder druck, ende alle dye vroome van stercheyt,
Ende en verlenghet den nacht niet, om dat die luyden voor haer niet op en climmen.
Wacht v dat ghi niet en keert totter onrechtuaerdicheyt, want dese hebt ghi begonst te volghen nae uwe katiuicheit.
Siet god is hooge in zijnder cracht, en{de} niemant en is he{m} ghelijc onder die wetgheuers
Wie sal moge{n} sine{n} wech ouer soecke{n}, en{de} wie derre tot hem segghen, ghi hebt quaetheyt ghedaen?
Ghedenct dat ghi zijn werck niet en weet, daer af die mannen te voren gesonghen hebben.
Alle menschen sien hem, Ende een yeghelijck merct aen van verre,
Siet Godt is groot, ende verwindt onse conste. En{de} tghetal zijnder iare{n} is niet te rekene{n}
dye wech haelt die druppelen des rege{n}s ende stort wt de{n} slachrege{n} in die maniere va{n} eene{n} stroom, en{de} ouerdeckent,
die wt die wolcken vloeyen al van boue{n},
Wil hi die wolcke{n} wt breyden als zijn tente,
en{de} blixemen met sine{n} lichte van boue{n}, So sal hi ooc ouerdecke{n} die herren vander zee,
Door dese dinghen oordeelt hi dat volc, ende gheeft veel sterffelike creatueren spijse,
Hi borghet dat licht in zijn handen, ende heuet hem geboden dattet wederom come,
Hi bootscapt sinen vriendt daer af dat zijn besittinge is, en{de} dat hi daer toe mach opclimmen.
HIer af is mijn herte veruaert, en{de} is beroert van zijnder plaetsen,
hi sal hoore{n} de hooren inden anxte zijnder stemmen gheluyt, en{de} die sprake die van sinen monde wtgaet
Hi aenmerct bouen alle hemelen, ende zijn licht schinet op die eynden der aerden.
Na hem sal een gheluyt briesschen, en{de} hi sal donderen met een stemme zijnder grootheit alsme{n} sine stemme gehoort heeft, en salme{n}se niet doorgronden,
God sal donderen met sine ste{m}me wonderlic die groote dinge{n} doet en{de} onbegripelijc,
Hi ghebiet den snee dat hi nedercome opter aerden, En{de} totten reghe{n} des winters, en{de} den plasregen van zijnder stercte
Diet beteekent in die handen van allen menschen, op dat elckerlijc bisonder zijn wercken bekennen souden.
Dat wilt diere gaet in die holen, en{de} sal woonen in zijn plaetse,
Vant binnenste sal comen onweder, ende van noorden coude,
Als God waeyet, soo wast die vorste te samen, en{de} wederom worden die wateren alder breedste ghestort.
Die tarwe begheert die wolcken, ende dye wolcken spreyden wt haer licht,
dat alle dinghen rontsom gaet, doormercken daerse de{n} wille des regeerders hebben wil, dat zijt beschicken, al wat hi hen ghebiet op daertrijcke,
het si ouer een geslachte, oft in haer lant oft in wat stede zijnder ontfermherticheyt, hi ghebiet datse gheuonden souden worden.
Iob hoort hier na, staet ende merct die wonderlicheden Gods,
weet ghi wanneer Godt den reghen beual dat hi verthoonen soude dlicht van sinen wolcken?
weet ghy ooc dye groote papen der wolcken? ende kendy dye volcomen consten?
En zijn v cleederen nyet heet als het aertrijc bewaeyet is vande{n} zuyden wint?
Ghi hebt ter auontuere{n} met hem die hemelen getimmert, die alderuaste zijn recht oftse van metaele gheghoten waren,
Thoont ons wat wi hem seggen sullen, wa{n}t wy worden beuonden in duysternisse,
Wie sal hem vertellen dat ic spreke? Ist ooc dat yemant spreket, die sal worden verslonden,
Maer nv en sien si dat lichte niet. Haestelijck sal die locht verandert worden in wolcken, ende eenen doorghaenden windt salse veriaghen,
Van noorden coemt het gout, ende van God vreesachtighe louinghe
wa{n}t wi en moghen hem niet weerdelike vinden Hy is groote van stercheit, ende in oordeel ende rechtueerdicheit, ende hi en mach hem nyet wt sprekende vertellen.
Daer omme sullen hem dye mannen vreesen, ende alle dye hen seluen laeten duncken, dat si wijs zijn, en sullen hem nyet dorre{n} aenscouwen.
ENde dye HEERE antwoorde Iob wt een storme, en{de} seyde,
Wie is dese, die de sententien omwindet met ongheleerde ende onwise redenen?
Gordet uwe lendenen als een man, Ic sal v vrage{n}, antwoort mi,
Waer waerdy doen ic dye fundamenten der aerde{n} leyde? segget my hebdy verstant?
Weet ghi wie die mate heeft geset, ofte daer een recht snoer ouer getrocke{n} heeft?
oft waer op stae{n} haer pilaren vaste ghemaect? ofte wie heuet haer eenen hoecsteen gheleyt?
doen my die morghen sterren te samen loofden, ende alle kinderen Gods verbliden,
Wie heeft die zee met haeren dueren besloten? alsse wt brac, ghelijck wt des moeders lichaem,
Doen ic haer die wolcken gaf tot eenen cleede, ende wontse met duysternisse, als met kinders wendelen,
Ick hebse omset met minen eynden, ende stelde haere grendelen ende dueren,
ende sprac. Tot hier toe suldy comen, ende niet voorder, hier suldi uwe stoute baren breken.
Hebdy na uwer gheboorten der morgen stont gheboden, ende der dagheraet haere plaetse ghewesen?
Hebdy dye hoecken der aerden gheuaet al schuddende, ende dye ongodlike daer wt ghedreuen?
Den zeghel sal wederom ghestelt worden als slijck, en{de} sal staen als een cleedt,
ende den ongodlijcken sal haer licht ghenomen worden, ende den hooghen arm sal ghebroken worden,
Hebdy in die diepte der zee gheghaen, en{de} hebdy inden wtersten des afgronts ghewandelt?
hebben v des doots poorten oyt open ghedaen gheweest? oft hebdy gesien die poorte{n} der duysternissen?
Hebt ghy aenghemerct hoe breet die aerde si, Gheuet my te kenne{n} oft ghijt weet,
Welck is den wech daer dat licht woont, en{de} welcke dye plaetse der duysternissen si?
dat ghi sine palen moecht afnemen, ende mercke{n} den padt tot sinen huyse?
wist ghi hoe dat ghi doe{n} gebore{n} sout worde{n}, en{de} hoe vele tgetal uwer daghen zijn soude?
Sijt ghy gegaen inde schatcamer vande{n} sneeu, oft hebt ghi gesien die tresooren van den haghel,
die ic hebbe ghehouden totten tijt des via{n}ts toe, en{de} totte{n} dage des strijts en{de} oorloochs toe?
Door welcken wech spreyt he{m} dat licht? en{de} deelt haer dye hitte opter aerden?
Wye heeft den plasreeghen sinen loop gegeuen, ende den wech den luydende{n} donder,
dat hy reghent opt landt, daer nyemant en is, inder woestine{n} daer gheen sterflijck mensche en woont,
dat het die vereenlike ende onwa{n}delbaer plaetsen veruullet, om dat hy voort brenghen soude groeyende groen cruyden?
Wie is des reghens vader? oft wie heeft die druppelen des daus voortghebrocht?
wt wiens lijf is dat ijs ghegaen? ende wie heeft den vorst vanden hemel gewonne{n}?
dattet water wort hart ghemaect in een ghelijckenisse van steenen, ende dat bouenste vanden afgront verstijft te gadere,
Cont ghy den bandt der blinckender seuen sterren te samen ghebijnden? ofte den omloop arcturi verscheyden?
Brenct ghi die morghen sterre voort tot haerder tijt, oft die auont sterre doedi die opgaen op die eynde{n} der werelt?
Weet ghi ooc die ordinancie des hemels? ende suldy dye redenen daer af int aertrijck voorstellen?
Sult ghy uwe stemme inden neuele hooge op heffen, oft sal v dye menichte des waters bedecke{n}?
Sult ghi die blixeme{n} wt laten, en{de} sullen die dan gaen, en{de} wederom comen, sullense seggen, hier zijn wi,
Wie heeft die wijsheyt int binnenste des menschen geleyt? ofte wie heeft den haen verstant gegeuen?
Ofte wie sal vertellen de redenen der hemelen, en{de} wie sal doen slapen deendrachtich geluyt des hemels?
Oft wanneer wert dat stof ghefundeert inder aerden, ende die clotten leems werden te samen cleuende.
SVlt ghi der leeuwinnen haere{n} roof ooc nemen? ende der leeuwinnen welpen leue{n} veruullen,
als si in haer holen neder ligghen, ende rusten in dye speluncke om lage{n} te legghen?
Wye bereyt der raue die spijse, als zijn ionghen tot Gode roepen, ende crijschen, om dat si gheen spijsen teten en hebben?
Hebt ghi oock oyt ghekent den tijt, wa{n}neer dye wilde gheyten in dye steenroetsen baren? Ofte hebt ghy ghemerct die hinden als si baren?
Hebt ghi ghetelt haer maende{n} als si ontfinghen? oft weet ghi den tijdt van haerder dracht?
Sy buyghen hen op haer ionghen, ende si baren, ende laten wt groote steninge,
Haer kinderen worden versceyden, ende reysen ter weyden, ende ghaen wt, ende en comen niet weder tot hen,
Wie heeft den wilden ezel soo vry laten ghaen? Wie heuet zijn banden ontlost?
dien ick die wildernisse tot een huys ghegheuen hebbe, ende zijn wooninghen in een pekelzoutlandt,
Hy versmaet die menichte der stadt, dat roepe{n} des driuers en hoort hi niet,
Hi aenscout die berghen daer zijn weyde is, ende soect al dat groene is.
Meynt ghi dat den eenhoren v sal diene{n} ende sal aen v cribbe blijuen?
Sult ghi den eenhoren konnen ghebinden met uwe{n} strenghen om te eeren? Oft sal hy die clotten der dalen achter v breken?
Moecht ghi v op he{m} verlaten op sine stercheyt, ende sult hem laten uwen arbeyt?
Moecht ghi hem gheloouen, dat hi v uwe zaet weder brenghe, ende in uwe schuere verghadere.
Die vederen des struys zijn ghelijck dye vloghelen des hauics oft valcs
als hi zijn eyeren in die aerde laet, sult ghise ter auontueren int stof verwermen?
Hi vergetet datse vertrede{n} mochte{n} worden met voeten, ofte datse een wilt dier brake,
Hy wort soo hardt tegen sine ionghen, als oft si zijn niet en waren, Te vergheefs heeft hi ghearbeyt, ombedwonghen van eenigher vreesen,
Want God heeft hem die wijsheyt ghenomen, ende en heeft hem gheen verstant ghegeuen,
Alst tijt is verheft hi zijn vloghelen hooge, ende bespot beyde paert ende man, die daer op rijt,
Sult ghi den paerde cracht gheuen, ofte om sinen hals tgheney doen?
sult ghy dat verwecken ghelijck dye sprinchanen? Dye eere zijnder nuesgaten is veruaerlickheyt,
ende het graeft daerde om met sinen clauwen het sprinct wt blijschappen stoutelic, ende trect wt den geharnasten te gemoete,
Het versmadet die vreese, ende en verscricket niet, en{de} en vlucht niet voor tsweert.
Op hem sal luyden den pijlkoker, ende blicken beyde spiesse en{de} schilt,
Rasende van hittige gramschap, grimmende opslijndet daerde, ende en acht niet dat die trompetten luyden
ende alst hoort, dat die trompette clincket, spreket, Huy, ende riect den strijt van verre dat vermanen der vorsten ende tghehuyle des heyrs.
Crijcht oock door dijn wijsheyt die hauic, pluymen wt streckende zijn vluegelen ten westen?
Oft sal den arent tot uwe beuele opulieghen, ende sine{n} neste int hooge stellen?
In steenen woont hi, ende blijft op die kippen aen steene{n}, ende in vaste plaetsen, daermen niet en mach comen,
Van daer siet hy na die spijse, ende zijn ooghen sien van verre,
Sijn ionghen suypen bloet, en{de} waer een aes is, daer is hi terstont teghenwoordich
Ende die HEERE deder noch toe, ende seyde tot Iob,
Die met Gode kiuet, swijcht hy oock soo lichtelike{n} stille? Certeynlijcken het behoort, dat die God berispt dat hi hem moet antwoorden,
Iob antwoorde den HERE, ende sprack,
Wat mach ic antwoorden, die lichtueerdeliken ghesproken hebbe, Ic sal mijn hant op minen mont legghen,
Ick hebbe een dinck ghesproken, och oft ic dat niet gheseyt en hadde, ende een andere en sal ick voort meer niet daer toe doen.
ENde dye HEERE antwoorde Iob wt eene{n} gedruysche, en{de} sprac,
Gordet v lendenen als een man, ick sal v vraghen, antwoort mi,
Sult ghi mijn oordeel te niete doe{n} ende mi verdoemen, om v seluen rechtueerdich te maken?
Ende al hebt ghy eenen arm als God, ende met ghelijcker stemmen donderste als hi doet,
Omhanct v met schoonheyt, ende wort verheuen int hooghe, ende zijt heerlick, ende doet aen schoon cleederen,
Verstroyt die hooueerdige in dine verbolghen toornicheyt, ende beschaemtse, En{de} als ghi die hoomoedighe vermetelijc siet, wiltse vernederen,
Aenschout alle die hooueerdighe ende beschaemtse, ende wrijft die ongoddelijcke in stucken in huerder plaetsen,
Verberchtse tsamen in dat stof der aerden, ende versinct haer aensichte inden grafte,
Ende soo sal ick v ooc beliden dat uwe rechter hant v mach behouden.
Siet den Vehemoth, dien ick by v ghemaect hebbe, sal hoy eten als een os,
Sijn stercheyt is in zijn lendenen, ende zijn cracht inde{n} nauel zijns buycs,
Sinen steert stremt hi gelijc eene{n} cederboom, die zenuen zijnder manlicheyt zijn verwert,
Sijne beenderen zijn als metalen pipen, Sijn morwe beenderen zijn als yseren platen.
Hi is dat beginsel der weghen Gods, die hem gemaect heeft, die ghaet hem aen met sinen sweerde,
Dye bergen drage{n} hem cruyden, ende alle wilde dieren sullen spelen aldaer,
Hi slaept onder dye schaduwe int heymelicste des riets, in vochtige plaetsen,
Die schaduwe bedecket sine scaduwe, ende die beeck willige{n} sullen om hem ront omme staen,
Siet hi sal eene{n} vloeyende stroom op suypen, en{de} sal niet verwondere{n}, en{de} hi heeft betrouwen dat die Iordane in sinen mondt vloeyen sal,
In sinen oogen sal hi hem vangen, als met eene{n} anghel, ende sal zijn nuesgaten met elsene{n} doorbooren,
Moecht ghi den Leuiathan wt trecken met den anghel, ende suldy zijn tonghe met een coorde binden,
Sult ghi hem eenen rinck in die nuesgaten doen, ende suldi met een pinsoen hem die kinnebacken doorbooren?
Meynt ghi dat hi tot v sal gebeden menichfuldighen, oft dat hi v saechtelijcke{n} sal spreken?
Meyndi een verbont met he{m} te maken, dat ghi hem altoos tot eene{n} knecht sout moghen hebben?
Sult ghi met hem spelen als met eenen voghel? oft hem met uwen maerten binden?
Gheurienden sullen hem in stucken houden, ende dye cooplieden sullen hem deelen,
Sult ghi dat nette veruullen met sinen vel, ende die viscorue{n} met zijn hooft?
Suldi dijn hant op hem legghen, soo ghedenct den strijt, en{de} en doeter niet meer toe te spreken
Siet, zijn hope sal hem faelgeren, ende sal opelijc worden ter neder gheworpen, daert alle creaturen sullen sien.
ICk en sal hem niet verwecken, ofte ick wreet waer, want wie mach minen aensichte weder staen?
Ende wie heeft mi te voren yet gegeuen, dat ict hem weder verghelden mach? Het is mine, wat onder af den hemel is,
Ic en sal hem niet sparen door machtige woorden, die versiert zijn om te bidden
Wye sal dat aensicht zijns cleets ontdecke{n}? en{de} wie sal ingae{n} int middel va{n} sinen mont?
Wye sal dye poorten zijns aensichts open doen? Inde omghaende rondicheyt zijnder tanden is vreese,
Sijn lichaem is als ghegoten schilden te samen geuoecht met schulpe{n} die drucken,
Die eene handt vast aen die andere, datter niet een wijndeken door en gaet
Deene sal vast aen da{n}dere geuoecht worde{n}, en{de} houdende he{n} te same{n}, en sullen si in ghee{n}der maniere{n} va{n} malca{n}dere{n} gescheyde{n} worde{n}
Sijn niesen is gelijc een claerheit des viers Sijn ooge{n} zijn ghelijc die oochscelen der dageraet,
wt sine{n} mont vare{n} lampe{n} gelijc tortsen, van berne{n}de vier,
wt sine{n} nuesgate{n} rooc ghelijc wten heeten potten,
Sine{n} adem doet coude colen berne{n}, ende wt sine{n} monde gaen vlamme{n}.
In sine{n} hals sal stercheit gheduerlic woone{n}, en{de} behoeffelike armoede sal voor zijn ae{n}sicht gae{n}.
Die lidtmate{n} zijns vleeschs hangen aen malcandere{n}, hi sal teghen hem blixemen seynden, en{de} si en sullen in geen ander plaetse geuoert worden.
Sijn herte sal worde{n} verhart als eene{n} steen ende verhardet ghelijc eens smits aenbildt.
Als hi hem sal verheffen, sullen die enghelen vreesen, ende die veruaert zijn sullen suyuer gemaect worde{n}.
Als hem dat swaert beuanct, so en sal hi dat niet moge{n} verdragen, noch ooc lancie, noch borst ghetuych,
Want hi sal dat yser achten als caf, en{de} het metael als verrot hout,
Een scutter en sal hem niet veriagen, Die steenen der slingere{n} zijn hem verandert in stoppelen.
Hi sal den hamer achten als stoppelen, ende sal den gheenen die de glauie roert bespotten.
Onder hem sullen wesen die stralen vander sonnen, hy sal dat gout onder hem spreyen als slijc,
Hi sal die diepte der zee doen vallen als eenen pot, ende salse stellen ghelijck alsmen dye saluen menget.
Achter hem sal den pat licht schinen, Ende hi sal den afgront achten, als eene{n} die oudt wort.
Daer en is gheen macht op aerden die by hem gheleken mach worden, want hi is ghemaect dat hi niemant en sal ontsien.
Alle hooghe dinck siet hy. Hi is een Coninck ouer alle kinderen der houaerdicheyt.
ENde Iob antwoorde den HERE, ende sprac,
Ic weet wel dat ghi alle dinghen vermoecht, en{de} geen ghedachte en is voor v verborge{n}.
Wie is dese die sine{n} raet heelt sonder konste? Daerom heb ic onwijsliken ghesproke{n}, dinge{n} die boue{n} mate mijn co{n}ste te bouen gaen.
Hoort en{de} ic sal spreke{n}, Ic sal v vraghen, antwoort mi.
Metten hooren mijnder ooren heb ic v gehoort, maer nv siet v mijn ooghe,
Hierom straf ic mi seluen, en{de} doe penitentie in voncken en{de} asschen.
Na dien als nv die HERE dese woorden tot Iob gesproken hadde, so sprac hi tot Eliphas van Thema{n}, Mijn gramscap is teghe{n} v verbolge{n}, en{de} tege{n} uwe twee vriende{n}. Wa{n}t ghi en hebt niet recht voor my ghesproken, ghelijck mijn knechte Iob.
Daeromme neemt met v seuen varren, ende seuen rammen, ende ghaet heenen tot minen knechte Iob, ende offert brantoffert voor v, ende mine knecht Iob sal voor v bidden, Ick sal zijn aenschijn ontfangen, so dat dese dwaesheyt v niet en verwite in sculde geschict en worde Want ghi en hebt nyet voor minen ooghen gherechtelicke{n} gesproken, ghelijc Iob mijn knecht.
Aldus ghingen wech Eliphas van Theman, ende Baldath van Suith, ende Saphar van Naamath, ende hebben ghedaen ghelijckerwise als God tot hen ghesproken hadde, ende die HEERE ontfinc Iobs aenschijn,
Ende die HEERE keerde hem tot Iobs penite{n}cie, als hi voor zijn vriende{n} badt Ende die HERE gaf Iob tweefout also veel als hi ghehadt hadde.
Ende alle sine broeders, ende alle zijn susters, ende alle die hem te voren kenden, quamen tot hem, ende aten met hem broot in zijn huys, ende keerden dat hooft tot hem, ende troosten hem, ouer alle dat quaet, dat die HERE ouer he{m} hadde laten comen, ende elck ghaf hem een schaep, ende een gulden oorrinck.
Ende dye HERE ghebenedide Iobs eynde meer dan den beghinne, Alsoo dat hi vercreech veerthien duysent schapen, ende ses duysent kemelen, ende duysent iock runders, ende duysent ezelinnen,
Ende hi creech seuen sonen, ende drie dochteren,
Ende hiet die eerste Iemina, die andere Kezia, ende dye derde Kerenhapuh,
ende soo schoonen vrouwen en werden niet gheuonden in allen den landen, als dye dochteren Iob, Ende haer vader gaf hen haer erfdeel onder haeren broederen,
Ende Iob leefde na desen hondert en{de} .xl. iaer dat hi sach zijn kindere{n}, en{de} kints kindere{n}, tot in dat vierde lidt en{de} Iob sterf, out en{de} vol van daghen.
SAlich is die ma{n} die niet gegae{n} en is inde{n} raet der ongodliker en{de} niet en sto{n}t inde{n} wech der sondaren, noch en sat inde{n} stoel der pestilentie{n}.
Maer sine{n} wille is in de wet des HEREN, en{de} oeffe{n}t he{m} met gedachte{n} in zijnder wet, dach en{de} nacht.
En{de} hi sal zijn als eenen boom geplantet aen die nederloopende vloet der wateren, dye zijn vrucht brenct tot zijnder tijt, En{de} zijn blat en sal niet afuallen, en{de} al dat hi doet sal hem ghelucken.
Maer also n{iet} de{n} ongodlike{n}, also niet, Maer ghelijc dat stof dat die windt worpt van dat aensicht der aerden.
Daerom en stae{n} die ongodlike in dat oordeel niet weder op, noch die sondaers inden raedt der rechtuaerdigher.
Wa{n}t die HERE kent de{n} wech der gherechtiger, En{de} der ongodliker wech sal vergaen.
WAer omme hebben die heydene{n} ghegrimt, en{de} die liede{n} ydelheit in haer gedachten voor genome{n}.
Die coninge{n} des aertrijcs stonden by malcanderen, en{de} die prince{n} quamen te gader tegen den HERE, ende sinen ghesalfden.
Laet ons haer banden in stucken breke{n}, ende haer iocken van ons worpen.
Die inden hemel woont salse begecke{n}, ende die HERE salse bespotten.
Dan sal hi tot hen spreken in zijnder gra{m}scap ende met zijnder verbolghentheyt sal hyse verstooren.
Want ic ben van hem ghestelt een coninc ouer Sion, sinen heyligen berch predikende zijn ghebot.
Die HERE heeft tot mi geseyt ghi zijt mijn sone, ic heb v heden gewonnen.
Eyscht van mi, en{de} ic sal v die heydene{n} tot ee{n} erffenisse gheuen, en{de} der werelt eynden tot een besittinghe.
Ghi sultse met die yseren roede regeere{n}, ende ghelijc een potbackers vat sult ghise in stucken smiten.
En{de} nv ghi coningen verstaet en{de} wort onderwesen ghi diet aertrijc oordeelt.
Dient den HERE in vreesen, en{de} verblijt v in hem met beuinghe.
Ontfanct die leeringhe op dat die HERE niet gram en worde, en{de} ghi vergaet vanden rechtuaerdighen weghe.
Als in corter stont sine{n} toorne ontsteke{n} wort, salich zijn si die in hem betrouwen.
HEERE, waer toe zijn si vermenichfuldicht die mi quellen? Veel staender op teghen mi.
Veel seggen tot mijnder sielen, Haer en is gheen salicheyt in haeren God.
Maer HERE ghi zijt mijn ontfanger mij{n} eere, en{de} mijn hooft verheffende.
Ic hebbe met mijnder ste{m}me{n} tot den HERE geroepen, en{de} hi heeft my verhoort, van sine{n} heylighen berghe.
Ic sliep, en{de} ben sluymerende geworde{n}, ende ben opgestaen, want die HERE ontfinc mi
Ic en sal niet vreesen voor duysenden volcs die mi rontsomme beuanghen.
Staet op HERE en{de} maect mi gesont, mine God, want ghi hebt geslagen alle die tegen mi waren sonder sake, en{de} ghi hebt gebroken die tanden der ongodliken.
Den HERE behoort dye salicheit toe, en{de} v benedictie is ouer v volck.
ALs ic aenriep, heeft hi mi verhoort, die God va{n} mijnder rechtuaerdicheit in mine{n} druc hebdi mi verbreyt, Sijt mi bermhertich, en{de} verhoort mijn ghebet.
Ghi kindere{n} der menschen hoe lange suldy zijn swaer van herten? Waerom bemint ghi ydelheit, ende soect lueghenen?
Weet doch dat dye HERE sinen heyligen wonderlick ghemaect heeft, die HERE sal mi verhooren, als ic hem aenroepe.
Wort gram, ende en wilt niet sondighen, die segget in uwer herten, ende wort in uwe slaepcamer ontfunct van deuocie
Offert offerhande der rechtuaerdicheyt, ende hopet inden HERE. Veel segghen, Wie sal ons die goede dinghen verthoonen
HERE dat licht ws aensichts is op ons geteekent, ghi hebt blijschap gegeuen in mijnder herten.
Si zijn vermenichfuldicht van die vruchte{n} der terwen des wijns, ende v olie.
In vrede in dat selue sal ic slapen en{de} rusten
want ghy HERE hebt my sonderlinghe in hope ghestelt.
HEERE verneemt mijn woorden, met uwen ooren, verstaet mijn roepen.
Hebt achtinghe op die stemme mijns ghebets, mine coninc ende mijn God
Want ic sal tot v beden, HERE smorgens suldi mine stemme verhooren,
des morge{n}s sal ic bistaen ende aenschouwen, Want ghi en zijt niet een God, dien boosheit behaecht
Noch gheen quade mensche en sal bi v woonen, Noch gheen onrechtueerdige en sullen blijuen voor uwen ooghen.
Ghi haet alle die ghene die quaetheit wercken. Ghy sult verdoen alle die lueghenen spreken. Die HERE sal verachten den bloetghierigen ende bedriechliken man.
Maer ick sal in v huys ghaen in menichfuldicheyt van dijn bermherticheyt, ende sal aenbeden tot uwen heylighen tempel in uwer vreesen.
HERE leyt mi in uwe gherechticheyt, om mijnder vianden wille, schicket rechte uwe{n} wech voor minen ghesichte.
Want in hueren mont en is gheen waerh{eyt}, huere herte is ydel,
huere kele is een open graf, met hueren tonghen deden si bedroch God oordeeltse, si moeten vallen van hueren voornemen, stoetse wt om huerder menichte der boosheyt wille, wa{n}t si v tot gramschappen verwect hebben HERE
Laetse hen verblijden alle dye in v hopen, inder eewicheit sullen si vrolijc wesen, ende ghi sult in hen woonen. Ende si sullen al in v glorieren die uwen name lief hebbe{n},
Want ghi sult den rechtueerdighen ghebenedien. HERE ghi hebt ons ghecroont, als met de{n} schilt dijns goeden wille.
HERE en straft mi niet in uwer toornicheyt, en{de} en castijt mi niet in uwer gra{m}schappe.
HERE zijt mi ghenadich, want ic ben sieck HERE maect my ghesont, want alle mijn gebeenten zijn verstoort,
ende mijne ziele is zeer verscrict, ende ghi HERE hoe langhe?
Keert v omme HERE, ende verlost mine siele, Maect mi gesont om uwer barmherticheyts wille.
Want inder doot, en is niemant die ws ghedenct, Wie sal di inder hellen belijden?
Ick hebbe gearbeyt in minen suchte{n}, Ic sal mijn bedde allen bisonder nachten wasscen en{de} make{n} mine{n} leger met mij{n} trane{n} vochtich.
Mijn ooghe is vander toornicheyt beroert, Ic be{n} out geworde{n} int middel mijnre viande{n}
Wiket va{n} mi alle quaetdoenders, Want die HEERE heeft die stemme mijns weenens ghehoort.
Die HERE heeft mijn ghebeden verhoort. Die HERE heeft mijn ghebet ontfangen,
Laet mijn viande{n} he{n} schame{n} ende veruaert worden herteliken seer, Si moeten seer haestelic he{n} omkeere{n}, en{de} onuerhuets schamen.
HERE mijn God in v heb ic gehopet, maect mi ghesont van alle mine{n} veruolghers, ende verlosset mi.
Dat hy nyet als eenen leeuwe mijn ziele en gripe in eenigen tijt, om datter niemant en is die verlost noch salich maect.
HEERE mijn God, ist dat ick dit ghedaen heb, ende is onrecht in minen handen.
Heb ic quaet geloo{n}t die mi quaet wederom gheuen, laet mi na mijnen verdiensten ydel van minen vianden vallen.
So veruolghe mijn viant mine siele, ende grijpse, ende vertrede mijn leuen in die aerde, ende legghe mine eere in dat stof, Sela.
Staet op HERE in uwer gramschap, verheft v in die eynden mijnre vianden. Ende staet op HERE mijn God int gebot, dat ghi gheboden hebt,
Ende die synagoge des volcs sal rontsom v staen, ende coe{m}t om der seluer wille weder int hooghe
Die HERE oordeelt dat volck, Oordeelt mi HERE na mijnder gherechticheyt, ende na mijn onnooselheyt ouer my.
Die schalcheyt der sondaren vergae, en{de} ghi sult de{n} rechtueerdige{n} voort bescicken, ghy Godt die die herten ende nieren ondersoect.
Mine rechtueerdige hulpe is vanden HERE, die de{n} oprechtigen va{n} herte{n} salichmaket,
God is een rechtueerdich rechter, sterc en{de} lijdsae{m}, sal hi alle dage niet gram worde{n},
Ten si sake dat ghi bekeert, soo heeft hi zijn sweert opgeheuen, ende sinen boge gespannen, ende dien bereet.
Ende heeft daer op bereyt dootlic vaten sine pijlen heeft hi bereyt om te bernen.
Siet, hi draecht onrechtueerdicheit, hi heeft ontfanghen rouwe, ende heeft quaetheyde{n} ghebaert.
Hi heeft eenen cuyl wtgegrauen, ende dien opghedaen, ende is in dat gadt geuallen dat hi ghemaect heeft.
Sijn smerte sal weder op zijn hooft comen, en{de} zijn boosheit op zijn sine{n} cop neder valle{n}.
Ick sal belijden den HERE na zijnder gerechticheyt, ende sal louen den name des alderhoochsten HERE.
HERE hoe wonderlic is uwen naem in alle dat gheheele aertrijck, Want v grote mildicheit is verheue{n} boue{n} die hemelen
Wt de{n} monde der iongher kinderen, en{de} suygelinghen hebt ghi v lof volmaect, om uwer vianden wille, op dat ghi sout verderuen den viant, ende wraeckgierigen
Want ic sal sien die hemelen uwer vingheren wercken, Die mane ende sterre{n}, die ghy ghemaect hebt
Wat is die mensch dat ghi zijns gedenct, en{de} des menschen sone, dat hi hem besuect?
Ghi hebt hem ee{n} weynich minder gemaect da{n} die engelen, met vercierheyt en{de} eere hebdi hem ghecroont,
ende hebt he{m} gestelt ouer dijnre handen wercken,
ghi hebbet al onder sine voeten gheworpen. Schapen ende osschen altemale, Daer toe oock die dieren des velts.
Die vogelen des hemels, ende die visschen der zee, dye doorwandelen die wege{n} der zee.
HERE onse HEERE, hoe wonderlijc is uwen name in allen landen.
ICk sal v HERE belijde{n} wt alle mijn herte{n}, en{de} sal alle uwe wondere{n} vertelle{n}
Ick sal my verbliden ende vrolick zijn in v, en{de} louen uwen name o ghi alderhoochste.
Dat ghy o{m}keert mine viande{n} achterwaerts. Si sullen ghecrenct worden ende verghaen voor v aensicht.
Want ghi hebt mijn recht en{de} sake voluoert Ghy hebt gheseten op den stoel, dye dye rechtueerdicheyt oordeelt.
Ghi hebt die heydene{n} berispt, en{de} die ongodlike verdaen, ghi hebt haren name wtghedaen altoos ende eewelijck, ende van ouderdoms des tijts tot die eewen.
Die sweerden des viants hebben een eynde. Die steden hebt ghi verdorue{n}, haer gedachtenisse is verghaen met den gheluyt
Maer die HERE blijft eewelic, Hi heeft sinen stoel bereyt totten oordeele.
En{de} hi sal daertrijc in gerechticheyt oordele{n}, en{de} die liede{n} sal hi oordelen in rechtueerdich{eyt}
En{de} die HERE is des armen toeulucht geworden, een hulper in nootsakelicheden, en{de} in bedructen tijt.
Daeromme laetse in v hopen die uwen name kennen, want ghi en verlaet niet, dye v HERE soecken.
Looft met sange den HEERE die in Sion woo{n}t, Vercondicht onder die luyde{n} zijn doe{n}.
Wa{n}t hi eyschende huer bloet is des gedachtich geweest, Hi en heeft niet vergeten dat roepen der armen.
Sijt mi HERE barmhertich, Aensiet mine vernedertheyt onder mijn vianden,
Ghi die mi verheft wt die poorten des doots. Op dat ick vertelle allen uwen prijs in die poorten der dochteren Sion,
ick sal vrolijc zijn in uwe salicheyt. Die heydene{n} zijn versoncken in die verderffenisse die si gemaect hebben, hueren voet is geuange{n} inde{n} stric die{n} si verborge{n} hadde{n}.
Die HERE sal bekent zijn dat hi recht oordeel doet, die sondaer is gheuanghen inden wercken zijnder handen.
Laet die sondaren in die helle ghekeert worden, alle heydenen die Gods vergheten,
Want datmen den armen vergetet, en sal niet dueren totten eynde, die lijdtsaemheyt der armer en sal ten eynde niet verghaen,
HERE staet op, laet die me{n}sche{n} in v niet verstercke{n}: laet alle heydenen voor v aenschijn gheoordeelt worden
HERE settet ouer he{n} eene{n} rechter der wedt, dat die heydene{n} bekenne{n} dat si mensche{n} zijn
HEERE waer omme zijt ghy soo verre wech ghegaen? ghy versmaet ons in bequame nootdruft ende in druck,
Als dye ongodlike hem verhoueerdicht, so wort dye arme aengesteke{n}, si worde{n} beuonde{n} in die rade{n} de si dencken.
Want die sondaer wort ghepresen in die begeerlichede{n} zijnder herten, ende die quade wort ghebenedijt,
Die sondaer heuet den HEERE tot suerheyt verwect, ende en sal niet vraghen na dye menichte zijnder gramscappe{n},
Ghee{n} God en isser in zijn aensien, zijn weghen zijn in allen tijden besmet. V oordeelen worden afghenome{n} van sine{n} ae{n}sicht, hi sal heerschappie hebben ouer alle zijn vianden.
Want hi heeft gesproken in zijnder herten ic en sal van gheslachte tot ghebuerte niet beroert worden, sonder quaet.
Sine{n} mont is vol vloeckens, bitterheits ende bedrochs, onder zijn tonge is arbeyt ende smerte.
Hi sidt in die lage{n} met de{n} rijcke{n} int heymelic op dat hi den onnooselen soude dooden
zijn ooghen aensien den armen. Hi leet lage{n} int verborghen, gelijc eene{n} leeuwe in zijn hol, Hi leet lage{n} dat hi den armen soude vaen, ende vaen hem als hi hem nae hem trect.
In sinen stricke sal hi hem verootmoedige{n}, hi sal hem seluen buygen, en{de} sal vallen, als hi die arme verheert.
Hi heeft geseyt in zijnder herten, God heuet vergete{n}, hi heeft zijn aensicht afgekeert, op dat hijt int eynde niet en soude sien.
Staet op HEERE God, verheft v hant, op dat ghi niet en vergetet der armen.
Waeromme heeft die ongodlike God verwect tot toorn? wa{n}t hi heeft geseyt in zijn herte, hi en salt niet eysschen.
Ghi siet immer <parens>want ghi aenscout dien arbeyt en{de} die pijne</parens> op dat ghise sout leuere{n} in uwe{n} hande{n}, Die arme mensche is v gelaten ghi sult der weesen hulper wesen.
Breket den arm des sondaers, en{de} des quaetwillige{n} zijn sonde sal gesocht worden, en{de} niet gheuonden.
Die HERE regneert altoos en{de} ind{er} eewich{eyt} der tijden, ghi heydenen sult van sinen lande vergaen.
Die HERE hoort dat verlange{n} der armen haer herte{n} bereyde{n} heeft v oore ghehoort.
Dat ghi recht doet den weesen en{de} ootmoedige{n}, Dat die mensche niet meer en pijne hem seluen groot te maken opter aerden.
IC betrouwe inden HERE, hoe segt ghi dan tot mijnder sielen, vliecht ouer, en{de} reyst ouer inden berch als een musche
Want siet, die sondaren hebben gespa{n}ne{n} de{n} boge, ende hebbe{n} bereyt haer ghescutte in haer pijlkokers om te schiete{n} int do{n}cker, op die gene die oprecht zijn van herten.
Want ghene dat ghi volmaect hebt, hebbe{n} si verdoruen, Maer wat heeft die rechtuaerdighe ghedaen?
Die HERE is inde{n} heilighe{n} te{m}pel, des HEREN stoel is in sine{n} hemel Sijn ooge{n} sie{n} op die arme, zijn oochschelen onderuragen der menschen kinderen.
Die HERE ondersoect den gherechtigen en{de} ongodlijcken, maer die quaetheit lief heeft, die haet zijn siele.
Hi sal ouer die ongodlike laten regene{n}, stricken, vier, sulphur, en{de} wint des onweders is dat deel haers croesens.
Die HERE is rechueerdich, en{de} bemint rechtuaerdicheit, en{de} zijn aensicht heeft die rechtuaerdicheit aenghesien.
HERE maect mi gesont, wa{n}t die heilige is opgehoude{n}, wa{n}t die waerhede{n} zijn vermindert vande{n} kindere{n} der menschen.
Si hebbe{n} yeghelijc tot sine{n} naeste{n} ydelheit gesproke{n}, die bedriechlike lippe{n} inder herte{n} en{de} herten sprake{n} tsamen.
Die HERE sal wtroyen alle die bedriechlike lippen, en{de} die groot beroemende tongen.
Die geseit hebbe{n}, wi sullen onse to{n}ge grootmaken, onse lippen zijn van ons seluen, wie is onse heere?
Om der allendicheit der behoeue{n}der, ende der armer suchte{n} sal ic nv opstaen, seyt die HERE, Ic sal stellen een salicheit, en{de} ic sal in hem ghetrouwelijc doen.
Die wtsproke{n} Gods zijn eerbaer wtsprake{n}, en{de} suyuerlijc, Siluer doorsocht en{de} geproeft en{de} seue{n} werue{n} gereynicht vander aerden.
Ghi HERE sult ons behoude{n}, ende ons behoeden voor dit gheslachte eewelijck.
Die ongodlike wandelen inden omganc na uwer hoocheit hebdi vermenichfuldicht de kinderen der menschen.
HERE hoe langhe vergetet ghi mijns, tot int eynde, hoe lange keert ghi v ae{n}sicht van mi.
Hoe lange sal ic raet sette{n} in mijnder sielen? en{de} rouwe drage{n} door de{n} dach in mijnder herte{n}?
hoe lange sal hem die viant ouer mi verheffen?
Aenscout doch en{de} verhoort mi HERE mijn God, verlicht mijn ooge{n}, dat ic ne{m}mermeer inden doot en ontslape.
Op dat mijn viant hem niet en beroeme in eenigen tijt, ic heb teghen hem vermoghen. Die mi quellen sullen vrolijc wesen, ist dat ic beroert worde
Maer ic heb hope gehadt in v bermherticheit, mijn herte sal he{m} verblijden van uwe salicheit. Ic sal den HERE singen, die mi goede dingen geeft, en{de} sal met sange louen den name des alderhoochsten HERE.
DIe ongodlike heeft gesproke{n} in zijnder herte{n}, daer en is geen God, si zijn verdoruen en{de} afgriselic geworde{n} in haere{n} benersten, daer en is ghene die goet doet.
Die HERE sach vanden hemel op die kindere{n} der me{n}sche{n}, dat hi sien soude, oft yema{n}t verstandich ware, oft na God vraechde.
Maer si ware{n} wtgeweke{n}, en{de} zijn alle tsame{n} onnutte geworde{n}, Daer en is ghene die goet doet, ooc niet eene.
Haer kele is een ope{n} graf, met haeren tonge{n} deden si bedriechlike{n}, het venijn der aderslangen is onder haer lippen.
Welcker mo{n}t is vol van veruloecke{n}, en{de} bitterheit, haer voeten zijn snel om bloet wt te storte{n}.
Onstucke{n} wriuinge en{de} onsalicheit is in haere{n} wege{n}, en{de} si en hebbe{n} niet bekent de{n} wech des vredes, die vreese Gods en is niet voor haeren ooghen
En sullen die quaetdoenders dan niet beke{n}nen die mijn volc verslinden, als een spijse broots,
Si en hebbe{n} God niet ae{n}geroepe{n} Si hebbe{n} ghind{er} gebeeft va{n} vreesen daer gee{n} vreese en was.
Wa{n}t God is inde{n} gheslachte der rechtuaerdigher, Ghy hebt des armen raet bescimt, want God sine toeuerlaet is.
Wie sal die salicheit van Israel wt Sion geuen? Als die HERE zijns volcs geuangenisse afkeert, so sal Iacob vrolic zijn, en{de} Israel hem verbliden.
HERE wie sal in uwe{n} tabernacule woonen? wie sal op uwen heyligen berghe rusten?
Wie sonder smette ingaet, ende doet rechtuaerdicheit,
die die waerheit spreect in zijn herte, en{de} die geen bedroch gedaen en heuet in zijnder tonge{n}, noch die sine{n} naeste{n} gee{n} leet en heeft gedaen, en{de} tegen sine{n} naeste{n} gene laster en heeft ghenomen.
Die quaetwillighe is in sine{n} aensien te niete gebrocht, Maer hi eeret die de{n} HERE vreesen. Die daer sine{n} naeste{n} sweeret, ende en bedrieges niet.
Wie zijn gelt niet op woeker gegeue{n} en heeft, en{de} en nemet geen gescencken ouer de{n} onsculdige{n} Wie dese dinge{n} doet, de en sal inder eewicheit niet beroert worden.
HERE behout mi, wa{n}t ic in v hebbe gehoept.
Ic heb totte{n} HERE geseyt, ghi zijt mijn God, want ghi en behoeft mijn goeden niet.
Den heyligen die in sine{n} lande zijn daer onder is mine{n} wille wo{n}derlic gemaect
Haer crancheden zijn vermenichfuldicht na dien haeste{n} si, Ic en sal haere versamelinge{n} niet vergaderen vanden bloedigen sonden, noch ic sal haer name{n} niet gedencke{n} door mijn lippen.
Die HERE is mijn deel van mijnder erffenisse, en{de} mij{n}s kelcs, ghi zijt die mi mijn erffenisse sult wederom geue{n}.
Die coorden zijn geuallen in zeer vernoe{m}de plaetsen tot minen profijte, want mijn erffenisse is mi seer wel vernaemt.
Ic sal den HERE loue{n}, die mi verstant gegeue{n} heeft, Daerenboue{n} hebben mi mine nieren berispt tot de{n} nacht toe.
Ic hebbe den HERE altoos voor oogen, Wa{n}t hi is mi ter rechter hant, op dat ic niet beroert en soude worden.
Daerom heuet hem verblijdt mijn herte, en{de} mijn tonge is vrolick geweest, daerenboue{n} sal mijn vleesch rusten in hope.
Want ghi en sult mijn siele niet inder hellen laten, en{de} niet toelaten dat v heylige die verganckelicheit sie Ghi hebt mi kenlic gemaect des weghe{n} ws leuens, en{de} ghi sult mi veruullen met uwen aensicht met blijscape{n}, die wellusticheden zijn in v rechter hant ten eynde toe.
HERE hoort mijn gerechticheit, merct op mine bedinge, Ontfanct mijn ghebet met uwen ooren, niet in bedriechlike lippen.
Laet mijn oordeel van uwen ae{n}schijn voortgaen, Laet uwe ooghen sien wat recht is.
Ghi hebt mijn herte geproeft, en{de} snachts besocht, en{de} hebt mi ondersocht met de{n} viere en{de} daer en is geen onrechtuaerdicheit in mi geuonden.
Ic heb harde wege{n} bewaert, om die woorden uwer lippen, om dat mine{n} mo{n}t niet seggen en soude der menschen wercken
Volmaect minen ghanc in uwe voetpaden, dat mine voetstappen niet en slipperen,
Ic heb gheroepen, want God ghi hebt mi verhoort, Neycht uwe ooren tot mi, en{de} verhoort mine woorden.
Maect v bermherticheden wonderlic, ghi die salich maect die gene die in v hopen.
Vanden ghenen die dijn rechter hant wederspannich zijn. Bewaert mi ghelijc die ooghen eenen oochappel, beschermt mi onder die scaduwe dijnre vlogelen.
Voor die ongodlike die mi hebben leet ghedaen, mine vianden, die hebbe{n} al omme mine siele omringhet.
Si hebben haere vetheyt besloten, haeren mont heeft houaerdie gesproken.
Die mi wechworpen, hebben mi omringhet. Si hebben opset gehadt haer ooge{n} neder te slaen ter aerde{n}.
Si hebben mi ontfangen als een leeu die ten roof bereyt is, ende als een welpke{n} der leeuwe{n} dat woo{n}t in verborge{n} holen.
HERE staet op, voorcoemt he{m} en{de} tredet hem onder die voete{n}, verlost mijn siele vanden ongoddelijcken,
ende uwe sweert van dijnre vianden hant HERE scheytse af van een luttel mensche{n}, vander aerde{n} binne{n} haer leue{n}, va{n} uwen verborghen dingen is haeren buyck veruult, Si zijn versadet van kindere{n}, en{de} hebbe{n} haere{n} cleyne{n} kindere{n} gelate{n} dat haer ouer bleef
Maer ic sal in rechtueerdicheyt mi vertoonen dijnen aenschijn, en{de} ic sal versadet worden als haer dijn eere openbaert
HERE die mijn stercheyt zijt, ic sal v beminnen,
die HEERE is mijn vastich{eyt}, mijn toeulucht, ende mijn verlosser. Mijn God, mijn hulper, ende ick sal in hem hopen, Mijn beschermer ende hoorne mijnder salicheyt, ende mijn ontfangher.
Ic sal den HERE aenroepen met louen, ende ick sal va{n} mine{n} vianden verlost worden.
Want dye pijnen des doots omuingen mi, en{de} die beken der quaetheyt veruaerden mi.
Die pijne{n} der hellen omuingen mi, ende die stricken des doots verrasten mi,
In minen druc riep ic de{n} HERE ae{n}, ende ic heb geroepe{n} tot minen God, En{de} hi heeft verhoort mine ste{m}me va{n} sine{n} heilige{n} te{m}pel, en{de} mine{n} roep is gecome{n} voor he{m} tot sinen ooren,
Die aerde beefde, en{de} wert beweecht, en{de} die fundamenten der berge{n} zijn veruaert en{de} beroert, wa{n}t hi toornich was op he{n},
Do{m}pe ginc op in zijnder gra{m}scap, en{de} tvier is ontsteke{n} va{n} sine{n} aensichte, ende die colen zijn ontfunct van hem
Hi neychde den hemel en{de} daelde daer af ende schemeringhe was onder zijn voeten.
Ende hi clom op den Cherubim, en{de} vlooch Ende hi vlooch op die vedere{n} des wints.
Hi sette die duysternisse zijn schuylhol ende teender tente{n} rontom hem, ende die doncker wateren in die wolcken der lucht
Sijn wolcken vergingen van sine{n} schijnsel in sinen aensien, hagel ende vier colen
En{de} die HERE donderde vande{n} hemele, en{de} de hoochste liet wt zijn ste{m}me hagel en{de} vier colen,
En{de} hi scoot zijn pilen wt, en{de} verstroydese, hi vermenichfuldichde de{n} blixe{m} en{de} veruaerdese,
Doe{n} sachme{n} die waterfonteynen en{de} die fundamente{n} des aertrijcs werde{n} ontdect. HERE va{n} uwe{n} berispe{n} is dit geschiet, vande{n} inblasen des gheests van uwer gra{m}scape{n},
Hi seynde wt va{n}der hoochte{n} en{de} haelde mi, ende nam mi wt veel wateren,
Hi verloste mi van mijnen alderstercsten vianden, ende vanden ghenen die mi haetten, want si waren bouen mi versterct,
Sy hebben my voorcome{n} inden dach mijnder quellingen, ende die HERE is mijn hulper geworden,
En{de} hi leyde mi wt in dat ruyme, hy behielt mi, wa{n}t hy wilde mi,
En{de} dye HERE sal my lone{n} na mijn rechtueerdicheyt, hi sal mi betalen na dye reynicheyt mijnder handen.
Wa{n}t ic hebbe die weghen des HEREN bewaert, en{de} en heb niet ongodlijc gedae{n} tegen mine{n} God.
Wa{n}t alle zijn oordeelen zijn voor mijn aenschijn, ende zijn rechtueerdicheyden en verworpe ic niet va{n} mi,
ende ic sal sonder vlecke bi he{m} zijn, ende sal mi behoede{n} va{n} mine sonde{n},
Ende die HERE sal mi vergelde{n} na mijn rechtueerdicheit, en{de} na die reynich{eyt} mijnder hande{n} int aensie{n} van sinen oogen,
Met de{n} heylige{n} suldi heylich zijn, ende met den onnooselen onnoosel,
En{de} metten wtuercore{n} suldi wtuercoren zijn, ende met den verkeerden suldi verkeert zijn,
Want ghy sult dat ootmoedige volc salich maken, ende de ooghen der hooueerdiger vernederen.
Wa{n}t ghi verlicht mijn keerse, HERE mijn God wilt verlichten mine duysternisse.
Wa{n}t met v sal ic va{n} becoringhe verlost worde{n}, en{de} met mine{n} God sal ic ouer de{n} muere ghae{n}.
Mijn God sine{n} wech is onbeulect, die wtsprake{n} des HEREN zijn met vier ondersocht hi is een beschermer met allen die in he{m} hope{n},
Want wie is God sonder die HERE? oft wie is God sonder onse Godt?
God die mi heeft omgordet met cracht, ende heeft myne weghen ombeulect gheset.
Hi volmaecte mijn voete{n} gelijc den hinden, en{de} stellet mi op die hoocheyt,
Hi leert mijn hant strijden, ende heeft minen arm gestelt als eenen stalen boge,
Ende ghi hebt mi gegeuen beschermenisse van uwer salicheyt, ende uwe rechte hant ontfinck mi. En{de} v leeringe heeft mi berispt tot int eynde, ende uwe leeringe sal mi seluer leeren,
Ghi hebt mijn ganghe{n} onder mi verbreyt, en{de} mine voetstappen en zijn niet cranck geweest.
Ic sal mijn viande{n} veruolgen, en{de} ae{n}gripe{n}se en{de} niet omme keere{n} tot dat si gebreke{n},
Ic salse ontwee breke{n}, en{de} si en sulle{n} n{iet} moge{n} stae{n}, si sullen onder mijn voete{n} valle{n},
Ghy hebt mi opghescort met stercte totte{n} strijt, en{de} ghi hebt onder mijn voete{n} gheworpe{n}, die hen tege{n} mi sette{n},
Ghi hebt mi mijn viande{n} tot eene{n} rugge gegeue{n}, en{de} die mi haten hebdi verstroyt,
Si riepe{n} totte{n} HERE, maer daer en was gheen diese ghesont maecte, noch hi en verhoordese niet,
Ic salse tot stucke{n} stote{n} gelijc stof voort ae{n}sicht vande{n} wint, ic salse te niet doen gelijck dat slijc opter straten,
Ghi sult mi va{n}der wedersegginge des volcs verlossen, en{de} tot een hooft onder die heyde{n} sette{n}
Een volck dat ick niet en kende, heeft mi gedient. Int hooren der ooren ist my ghehoorsaem gheweest,
Maer die vremde kindere{n} hebben mi gheloghen. Die vremde kinderen zijn veroudet, en{de} hebben manck gheghaen in haer paden.
Die HEERE leeft, en{de} mijn God si gelooft ende die God mijnder salicheyt moet verheuen worden.
God ghi die mi wrake geeft, ende maect die volcke{n} onderdanich, ghi zijt mijn verlosser, van minen toornigen vianden.
Ende ghi sult mi verhoogen vande{n} ghenen die hen teghen mi setten, Ghy sult my van den quaden man verlossen.
Daero{m} sal ic v belijde{n} HEERE onder die heydene{n}, en{de} in dine{n} nae{m} sal ic ee{n} psalm segge{n}
Die groot maect die salichyt van sinen Coninc, en{de} ontfermherticheyt doet aen sine{n} gesalfde{n} Dauid, en{de} sine{n} zade tot inder eewich{eyt}.
DIe hemelen vertellen die eere Gods, ende dat firmament vercondicht zijnder handen werck..
Eene{n} dach seget de{n} andere{n} dwoort voort en{de} de{n} eene{n} nacht onderwijst de{n} andere{n} de co{n}ste
Het en zijn ghee{n} sprake{n} noch redene{n}, daerme{n} haer stemme{n} niet en hoort
Haer geluyt is wt ghegae{n} in allen lande{n}, ende haer woorden in die eynden der rontheit des aertrijcs
Hi heeft zijn wooninge inder sonne{n} gesedt, Ende hi is ghelijc een bruydegom voortgae{n}de van zijnder slaepcameren. Hi heeft hem verblijt als een ruese om den wech te loopen,
Van dat opperste des hemels is sinen wtganc Ende sinen toe loop is totten oppersten des hemels, ende niemant en isser die hem selue{n} verborcht va{n} zijnder hitten.
Des HEREN wech is onbeulect, en{de} bekeert die zielen, dat getuygenisse des HEEREN is getrou, geue{n}de de{n} cleyne{n} wijsheyt,
Die rechtueerdicheyde{n} des HEEREN zijn recht ende verbliden die herten, dat gebot des HEREN is licht, en{de} verlichtet de ooge{n}
Die heylighe vreese des HEREN blijft va{n} eewe tot eewe, dye oordelen des HEREN zijn warachtich gerechtueerdicht in hen seluen.
Si zijn weert begeert te worde{n} boue{n} gout ende veel costelike gesteente, ende zijn soet bouen honich ende honichraten.
Wa{n}t v knecht die bewaert die, in haer te bewaren is veel weder gheuens.
Wie verstaet die versumelijcke sonden? maket mi reyn van minen heymelijcken sonde{n},
ende spaert uwen knecht van vremde sonde{n}. Ist dat si niet ouer my en regneren, so sal ic ombeulect zijn, ende sal ghereynicht worde{n} vander alder grootste misdaet
Ende die redeue{n} mijns monts sullen wesen dat si behaechlijc sullen zijn, ende dye offeninge der ghedachten mijns herten. HEERE altijt in uwen aengesichte, ghi zijt mijn hulper ende mijn verlosser.
DIe HERE verhoore v inde{n} dach des drucx, den naem des Gods Iacobs beschudde v.
Hy seynde v hulpe vanden heylichdom, ende bescherme v van Sion.
Hi moet gedencke{n} alle ws spijsoffers, ende uwen brantoffer moet vet worden.
Hi geue v na dijnder hertten begeerte, ende alle uwen raet moet hi beuestigen,
Wi sullen in uwe salicheyt verblijden, ende inden nae{m} ons Gods sullen wi groot gemaect worde{n},
Die HEERE veruulle alle uwe begeerten. Nv mercke ick, dat dye HEERE sinen ghesalfden heeft ghesont ghemaect Hi sal he{m} verhoore{n} va{n} sine{n} Heylige{n} hemel, die salicheyt zijnder rechter hant is gheweldige macht,
Die gene verlate{n} he{n} op wage{n}s, en{de} die sommige op paerde{n}, Maer wi sullen aenroepe{n} inde{n} nae{m} des HEREN ons Gods,
Si zijn verbonden ende neder geuallen, wy zijn opghestaen, ende recht opgeheuen.
HEERE maect de{n} coninc gesont, ende verhoort ons inden dach als wi v aenroepen.
HEERE die coninck sal hem verblijden van uwer cracht, ende sal seer vrolijck wesen van uwer salicheyt.
Ghi hebt he{m} zijns hertten wensch gegeuen, en{de} ghi en hebt hem niet berooft vande{n} wille zijnder lippen.
Wa{n}t ghi hebt he{m} voorcome{n} in gebenedidinghe der soetheyt, Ghy hebt een croone van costelijcke ghesteenten op zijn hooft gheset
Hi heeft v gebede{n} om dat leue{n}, en{de} ghy hebt he{m} lanc leue{n} gegeue{n}, en{de} eewelic immermeer
Sijn eere is groote in v salicheyt, Ghy sult lof ende groote schoonheyt op hem stellen.
Want ghi sult he{m} tot een benedictie geue{n} va{n} tijden tot tijden, Ghi sult hem verbliden in blijschappen met uwen aensichte.
Want die coninc hopet inde{n} HEERE, ende en sal in die barmherticheit des alderhoochsten niet beruert worden.
V ha{n}t moet geuonde{n} worde{n} va{n} alle uwe via{n}de{n}, uwe rechte hant moet vinde{n} al die v hate{n}
Ghi sultse make{n} gelijc eene{n} vier oue{n}, ter tijt ws aensichts, die HERE salse verscricke{n} in zijnder toornich{eyt}, en{de} dat vier salse verslinde{n}.
Haer vrucht suldi vernielen vande{n} lande en{de} haer saet van die kinderen der menschen.
Wa{n}t si keerde{n} tquaet tege{n} v, en{de} versierde{n} raden die si niet en mochte{n} vastmake{n}.
Want ghi sultse tot een rugge stellen In uwer ouerbliuinge suldi haer ae{n}sichte{n} bereyden
HERE verheft v in uwer cracht, wi sullen singe{n} en{de} met sange louen uwe crachten.
MIne god mijn god siet mi aen waero{m} hebdi mi verlate{n}? die woorde{n} va{n} mine{n} sonde{n} zijn verre van mijnder salicheit.
Mijn god ic sal roepe{n} door de{n} dach, en{de} ghy en sult niet verhooren, en{de} snachts en{de} niet tot mijnder onwijsheit
Maer ghi woont int heilige lof van Israel,
Onse vaders hoepte{n} op v, si hoepte{n} en{de} ghi hebtse verlost.
Tot v hebben si geroepe{n} en{de} si zijn gesont gheworde{n}, si hebbe{n} in v gehoept en{de} en zijn niet bescaemt geweest.
Maer ic be{n} een worm en{de} geen mensche, een verwite der mensce{n}, en{de} verworpinge des volcs.
Alle die mi saghe{n} bespotte{n} mi si sprake{n} mette{n} lippe{n} en{de} scudde{n} dat hooft.
Hi heeft inde{n} HERE gehoept late{n} he{m} nv verlossen, make{n} nv gesont, want hi wil hem.
Want ghi zijt die mi getrocke{n} hebt wte{n} buycke, mijn hope van mij{n}s moeders borste{n}.
Op v ben ic geworpen vanden lichaem, ghi zijt mijn God van mijnder moeder lichae{m} ae{n},
en gaet niet van mi. Wa{n}t die quellinge is na bi en{de} niemant en is die mi helpt.
Veel caluere{n} hebbe{n} mi omringt, vette stiere{n} hebbe{n} mi besete{n}.
Haer kaken sperre{n} si op tege{n} mi, ghelijc een briessce{n}de en{de} gripe{n}de leeuwe.
Ic ben wtgestort als water, alle mijn gebeente{n} zijn verspreyt, Mijn herte is int midden mijns buycs geworde{n} ghelijck ghesmolte{n} wasch.
Mijn cracht is verdroocht ghelijc een scerf, en{de} mijn tonge cleeft aen tghehemelte mij{n}s monts, ende ghi hebt mi geleet in des doots stof.
Want veel honde{n} hebben mi omuaen, en{de} die vergaderinghe der boosen heeft my beseten. Si hebbe{n} mijn hande{n} en{de} voete{n} door graue{n}
en{de} alle mijn beendere{n} hebbe{n} si ghetelt. Si hebbe{n} waerlick aengemerct, en{de} mi ae{n}gesien,
en{de} deylde{n} mijn cleedere{n} voor haer seluen, en{de} op mijn cleet hebben si dat lot geworpen.
Maer ghi HERE en veruremt v hulpe niet verre van mi, en{de} siet tot mijnder bescerminge.
Verlost mijn siele va{n} tswaert vander hant der honde{n} mijn eenige.
Behout mi vande{n} mont des leeuwe{n}, en{de} mijn ootmoedicheit va{n} die hoornen der eenhoornen.
Ic sal uwe{n} naem mine{n} broedere{n} vertellen, ic sal v loue{n} int middel der vergaderinge der geloouige{n}.
Louet de{n} HERE ghi die he{m} vreeset, alle tsaet Iacobs eere he{m},
en{de} vreese he{m} al tsaet Israel. Want hi en heeft niet veracht, noch versmaet die bedinge{n} des armen. En{de} zijn aenschijn en heeft hi niet gekeert va{n} mi, en{de} doen ic tot he{m} riep verhoorde hi mi.
Bi v is mij{n} lof inde grote vergaderinge der geloouiger, Ic sal int aenschijn der geender die god vreesen mijn belofte{n} betalen.
Die arme sullen ete{n} en{de} sadt worde{n}, en{de} si sullen den HERE loue{n} die he{m} soecke{n}, en{de} haer herte{n} sullen eewelick leue{n}.
Alle der werelt eynde{n} sullent gedencke{n}, en{de} totten HERE bekeert worde{n}, en{de} alle geslachte{n} der heydene{n} sullen aenbede{n} in zijn aenscijn.
Wa{n}t dat rijcke behoort de{n} HERE, en{de} hi sal heerscappie hebbe{n} ouer die heydene{n}.
Die vette der aerde{n} hebbe{n} gheten, en{de} aenbede{n} In sinen aensien sullen vallen alle die nederdalen inder aerde{n}.
En{de} mijn siele sal hem leue{n}, en{de} mijn saet sal hem diene{n}.
Den HERE sal worde{n} ghebootscapt die toecome{n}de geboorte, en{de} dye hemelen sullen zijn rechtuaerdicheit bootscappen de{n} volcke dat gebore{n} sal worden, dwelcke die HERE ghemaect heeft.
DIe HERE regeert mi,
en{de} inde plaetse der weyde{n} daer heeft hi mi gestelt mi en sal niet ghebreken. Hi heeft mi opgeuoet op die watere{n} der vermakinge,
hi heeft mijn siele bekeert. Hi heeft mi gheleyt op die paden der rechtuaerdicheit, om zijns naems wille.
En{de} al wandelde ic al int midde{n} der scaduwe der doot, ic en sal geen quaet vreesen, Want ghi zijt met mi. V roede en{de} uwe{n} staf die hebbe{n} mi vertroost
Ghi hebt bereit in mijn aensien een tafel, teghen die ghene die mi quellen. Ghi hebt mijn hooft vet gemaect in olie, en{de} mine{n} kelc droncke{n} makende, is seer vernae{m}t
En{de} uwe bermherticheit sal mi nauolge{n} alle die daghen mijns leuens. En{de} ic sal woonen int huys des HEREN in lancheden der daghen.
DIe aerde is des HEREN, en{de} haer volheyt, Dat aertrijcke en{de} alle gader dye daer inne woonen.
Want hi heeft he{m} boue{n} dat aertrijc en{de} boue{n} die zee, gefundeert, en{de} die watere{n} bereyt.
Wie sal in des HEREN berch opclimmen oft wie sal in zijn heilige plaetse staen?
Die onsculdige hande{n} heeft, en{de} reyn va{n} herte{n} is, die zijn siele niet te vergeefs en heeft ontfange{n} noch sine{n} naeste{n} in valsch bedroch niet en heeft gesworen.
Die sal die benedictie va{n}de{n} HERE ontfaen en{de} ontfermherticheit va{n} god sine salicheyt.
Dit is dat geslachte der geender die he{m} soecke{n}, die soecke{n} het aensicht van Iacobs god.
Ghi prince{n} doet op v poorte{n} en{de} ghi poorte{n} der eewich{eyt} wort verheue{n}, en{de} die coninc der eeren salder ingaen.
Wie is dese coninc der eere{n}? Het is de HERE sterc en{de} machtich, die HERE, machtich inden strijdt.
Ghi prince{n} doet op v poorte{n} en{de} ghi poorte{n} der eewich{eyt} wort verheue{n}, en{de} die coninc der eeren sal daer ingaen.
Wie is dese coninc der eeren? die HERE der crachten, hi is selue coninc der eeren.
HERE tot v heb ic mijn siele opgeheue{n}
Mijn God, ic heb mijn betrouwe{n} op v en laet mi niet bescaemt worden.
Noch en laet mijn viande{n} mi niet bespotten Want alle dye v beliden en sullen nyet bescaemt worden.
Laetse bescaemt worden alle gader die boosheit doen in ydelheden. HERE wijst mi uwe weghen, ende leert mi uwe paden.
Leyt mi gescictelijc in uwe waerheit, en{de} leert mi, want ghi zijt die God mijn salichmaker en{de} ic heb v den geheelen dach verwacht.
HERE gedenct op v ontfermherticheit, en{de} op uwe ontfermherticheden, dye van des werelts beginne geweest zijn.
Der sonde{n} mijnre ioncheit noch mine onwetenthede{n} en wilt niet ghedencken. Maer gedenct mijns ghi na uwer ontfermherticheit om uwe goetheits wil HERE
Die HERE is goet en{de} recht, daero{m} sal hi de sondaers een wet gheuen inden wech.
Hi sal die verduldige te recht bescicke{n} int ordeel, en{de} sal die sachtmoedige zijn wege{n} leere{n}
Alle die weghe{n} des HEREN zijn bermherticheit en{de} warachticheit de{n} gene{n} die sine verbont en{de} getuygenisse verwaren.
Om ws naems wil Here suldi wesen genadich mijnder misdaet, wa{n}t mijn sonde{n} zij{n} vele
Wie is die me{n}sche die den HERE vreest? hi heeft he{m} geordineert een wet inde{n} wech dien hi vercoos.
Sijn siele sal woonen in goeden, en{de} zijn zaet sal dat lant besitten in erffenissen.
Die HERE is een vasticheit dien die he{m} vresen, op dat hem zijn verbont openbaer soude worden ghemaect.
Mijn oogen zijn altoos totte{n} HERE, want hi sal mijn voete{n} wt den stric trecken.
Siet op mi ende zijt mi genadich, want ick ben eenich en{de} arme.
Den druc mijns herte{n} is vermenichfuldicht wt minen nooden verlost mi.
Aensiet mijn vernederinge en{de} mine{n} arbeyt en{de} vergeeft mi alle mijn sonden.
Siet aen mijn viande{n} wa{n}t si vermenichfuldicht zijn, en{de} met onrechte{n} hate hate{n} si mi.
Bewaert mijn siele en{de} verlost mi, Ic en sal mi niet scame{n} want ic heb in v ghehoept.
Die onsculdige en{de} rechtuaerdige hebbe{n} met mi aengehange{n}, om dat ic v verbeit heb.
O God verlost Israel wt alle sinen druck.
HERE oordeelt mi wa{n}t ic be{n} voort gegaen in mijn onnoselheyt. En{de} want ic hope inden HERE, en sal ic niet cranc worden.
Proeft mi HERE en{de} ondersoect mi, o{n}tfunct mijn nieren, en{de} mijn herte.
Wa{n}t uwe bermherticheit is voor mijn ooge{n} en{de} ic heb een behage{n} in uwe waerh{eyt} gehadt
Ic en heb niet gesete{n} inde{n} raet der ydelheyt, en{de} ic en sal niet ingae{n} metten quaetdoenders
Ic hate die vergaderinge der boosachtiger en{de} ic en sal niet sitten bi die ongodlike.
Ic sal mijn hande{n} wassche{n} onder die onnosele, en{de} sal HERE omgaen uwen outaer.
Op dat ic hoore die ste{m}me des loues, en{de} vertellen mach alle uwe wonderlicheden. Ic hate die vergaderinge der boosachtiger, en{de} en wil niet sitte{n} bi die ongodlike.
HERE ic heb lief ghehadt die cieragie ws huys, en{de} die plaetse daer uwe eere woont.
En verderft mijn siele niet mette{n} sondaeren, noch mijn leuen met de{n} sondigen manne{n}.
In welcker hant zijn onrechte{n}, en{de} haer rechter hant is vol giften.
Maer ic ben ingegaen in mijn onnoselheyt verlost mi en{de} zijt mi ghenadich.
Wa{n}t mine{n} voet sto{n}t inde{n} rechte{n} wech, ic wil v loue{n} HERE in die heilige vergaderinge.
DIe HERE is mijn licht, en{de} mijn salicheit, wien soude ic vreesen? Die HERE is mijns leuens beschermer voor wien soude mi grouwelen?
Als die boose comen ouer mi, om mijn vleesche te eten. Mijn vianden die mi quellen, si zijn cranck gheworden ende gheuallen.
Al ist dat he{m} tege{n} mi een heyr leet, soo en sal nochta{n}s mijn herte niet vreesen, Al verhief he{m} eene{n} strijt teghen mi, daer in sal ic hopen
Een dinc heb ic gebede{n} vanden HERE, dat sal ic eysschen, dat ic inden huyse des HEEREN, mach woone{n} al die daghen mijns leueue{n}s, Om dat ic soude sien de{n} wille des HEREN, en{de} dat ic sinen tempel besoecke.
Want hi heeft mi geborghen in zijn wooninge, inde{n} dach der boosheyde{n}, en{de} hi bescermde mi int verborgen va{n} zijnder wooninghe.
Hi verheffet mi op eenen steen, en{de} nv heeft hi mijn hooft verheuen ouer mijn vianden Ic heb omgegae{n} en{de} geoffert in zijn wooninge een offerande des roepens, ic sal singen, ende sal den HERE een psalmlof segghen
HERE verhoort mijn stemme, daer ic mede tot v hebbe geroepen, Sijt my genadich ende verhoort mi.
Mijn herte heeft tot v geseyt, mijn ae{n}schijn heeft v gesocht, HEERE ic sal v aenschijn versoecken.
En keert v ae{n}sicht niet va{n} mi en{de} en gaet niet wech van uwen knecht in gramschappen. Sijt mijn hulper, en verlaet my nyet, noch en versmaet mi niet, god mijn salichmaker
Wa{n}t mijn vader en{de} mijn moeder hebbe{n} mi verlaten, maer dye HEERE heeft my opghenomen.
HERE sedt mi een wedt in uwe{n} wech, ende schict mi in eene{n} effen sipat, om mijnder via{n}den wille,
En leuert mi niet inde sielen der ghee{n}der die mi quellen, Wa{n}t daer zijn valsche getuyghe{n} teghe{n} mi opgestae{n}, en{de} die onrechtueerdicheyt heeft haer selue{n} gelogen.
Ic gelooue ymmer dat ic sien sal die goede{n} des HEEREN inde{n} lande der leuendiger.
Verwacht den HERE, ende werct manlicken, ende laet v herte verstercken, ende verbeydet den HERE.
HEERE tot v sal ick roepen, mijn God en swijcht niet va{n} mi, op dat ick niet in ghee{n}der tijt als ghi swijcht va{n} mi, geleke{n} en worde de{n} ghene{n} dye inde{n} cuyle neder dalen.
Verhoort dye stemme mijns ghebets, als ic tot v bidde, als ic mijn hande{n} op heffe tot uwen heylighen tempel.
En leuert mi niet te samen ouer met den ongodliken, ende en verdoemt my niet met de{n} werckers der quaetheyt. Die vrede met haeren naesten spreke{n}, maer die quaet hebben in haer herten.
Gheeft hen na haerder daet, en{de} na die scalcheyt haerder beuindinge. Gheeft hen loon na den wercke{n} haerder ha{n}den, betaelt hen met haer betalinghe.
Want si en verstonde{n} niet die wercken des HEREN, ende die wercken zijnder handen, Ghi sultse bederuen, ende en sultse niet weder op timmeren.
Ghelouet si die HERE, want hi heeft verhoort die stemme mijns ghebets
Die HERE is mijn hulper en{de} mijn bescermer, op hem hoepte mijn herte, ende ic ben gheholpen. En{de} mijn vleesch is wederom iuechdelick geworde{n} en{de} wt mine{n} wil sal ic he{m} beliden.
Die HEERE is die stercte van sinen volcke, ende die beschermer der salicheden van sinen ghesalfden.
HERE maect dijn volck ghesont, ende ghebenedijt dijn erffenisse, ende regeertse, ende verhefse tot inder eewicheyt.
GHy kinderen Gods brenget totten HERE, brenghet totten HERE kinderen vanden rammen.
Brenghet totten HEERE glorie ende eere, brenghet tot sinen naem glorie, Aenbidt de{n} HERE in zijn heylige plaetse.
Die stemme des HEREN gaet op die wateren, die God der maiesteyt heeft ghedondert, dye HERE op veel wateren.
Die stemme des HEREN gaet met machte, die stemme des HEREN gaet in groot machticheyt.
Die stemme des HEREN brekende die cederboomen, ende die HERE sal breken die cederboomen van Libano.
Ende hi salse ontwee wriuen ghelijck een calf van Libano, ende die liefste als kinderen des eenhorens.
Die stemme des HEREN doorsnidende in onderscheyt, die vlamme des viers.
Die stemme des HEREN slaende die woestine, Die HERE sal berueren dye woestine Kades.
Die stemme des HEREN bereydende die hinde{n}, en{de} hi sal openbare{n} die wilde plaetsen en{de} in sine{n} te{m}pel sulle{n} alle me{n}sche{n} eere segge{n},
Die HERE doet inwoone{n} die diluuie, ende die HERE sal sitte{n} een coninc inder eewich{eyt}
Die HEERE sal zijn volc cracht gheue{n}, die HERE sal zijn volc gebenedien met vrede.
ICk sal v verheffen HEERE, wa{n}t ghy hebt mi ontfanghen ende ghi en hebt mijn viande{n} niet ouer mi verblijt in wellusten
HERE mijn God, ic heb gheroepe{n} tot v, ende ghi maecte mi gesont.
HEERE, ghy hebt mijn siele wter hellen gheleyt, ghi hebt mi behouden vanden ghenen die neder daelden inden cuyle.
Alle ghi heylige{n} singet den HERE lof, en{de} belijt tot een ghedachtenis zijnder heylich{eyt}
Want gramschap is in zijn onuerwaerdicheyt ende het leuen is in sinen wille. Dat weenen sal dueren tot den auondt toe, ende die blijschap totten morghen toe.
Want ik sprack doent mi wel ghinck, Ic en sal inder eewicheyt niet beroert worden.
HEERE in uwen wille hebdi minen cieraet stercheyt gegheuen, want ghy hebt v aensichte van mi afgekeert, ende ic ben verscrict gheworden.
HEERE ick sal tot v roepen, ende tot mijnen God sal ic bidden.
Wat isser orboors in minen bloede, als ic inde verganclike vuylheit soude nederdalen? Sal dat stof v ooc belijden oft uwe waerheyt vercondighen?
Die HERE heuet ghehoort ende ontfermde hem ouer mi, ende die HERE is mijn hulper gheworden.
Ghi hebt mi mijne kermen verandert in vruechden, ghi hebt minen sack ontstucken ghesneden, ende mi met blischapen ghegordet,
Op dat v lof singe mijn eere, ende niet ghestilt en worde, HERE mijn God ic sal v dancken inder eewicheyt.
HERE ic heb in v gehopet, en laet my niet beschamen inder eewicheyt, verlost mi met uwe rechtueerdicheyt.
Neyghet uwe ooren tot mi, coemt haestelijc om mi te verlossen, Weest mi Godt tot een beschermer, ende in een huys der toeulucht op dat ghi mi behouden maect.
Wa{n}t ghi zijt mijn stercte, en{de} mijn toeulucht: en{de} om uwe{n} nae{m} suldi mi leyde{n} en{de} opuoeden.
Ghi sult mi wten stricke leyde{n} die{n} si mi verborge{n} hebbe{n}, wa{n}t ghi zijt mijn beschermer.
In uwe{n} hande{n} beuele ick mine{n} gheest, Ghy hebt mi verlost HERE God der waerheit
Ghi hatet die daer houden ydelheyt sonder profite. Maer ic hebbe ghehoept inden HERE,
ick sal mi verblide{n} ende vrolic zijn in uwe barmherticheyt. Om dat ghi mijn vernederinghe hebt aenghesien, ende hebt mijn siele verlost van nootsakelicheden
Ende en hebt mi niet besloten in die hande{n} des viants, ghi hebt mijn voeten gestelt in een breede plaetse.
HERE zijt mi genadich, want ick worde gequelt, mijn ooghe is verstoort van toornicheyt, daer toe mijn siele ende minen buyck.
Want mijn leuen is vergaen in droeffenisse, ende mijn iaren in suchten. Mijn crachte is cranck geworden in armoeden, ende mijn beenen zijn verstoort.
Ick ben bouen alle mijn vianden mine{n} gebueren een seer lasterlic verwijt geworde{n}, ende een vrese minen bekenden. Die mi van buyten saghen, vloden va{n} my,
ic ben der vergetentheyt gegeuen, als een doode vander herten, Ick ben geworden als een bedoruen vadt,
Wa{n}t ick hebbe gehoort den laster van vele, die inden ommeganck woonen. Als si, in dien te samen quamen teghen mi, hielden si raet om mijn siele te nemen.
Maer ic HERE heb in v ghehoept ende geseyt, ghi zijt mijn God,
Mijn auontueren zijn in uwe handen. Verlost mi vander hant mijnder vianden, ende van dien die mi veruolghen.
Laet v aenschijn lichten ouer uwen knechte behout mi door uwe barmherticheyt.
HERE en laet my niet beschaemt worden, want ic aenroepe v. Die ongodlike moeten beschaemt worden, ende gheleyt in die helle.
Valsche lippe{n} moete{n} verstomme{n} die spreke{n} teghen den gherechtighen, onrechtueerdicheyt in houerdie ende misbruykinge.
HERE hoe groot is de menichte uwer soetheyt die ghi verborge{n} hebt, die{n} die v vreeze{n}. Ende ghi hebt int aensien der kinderen der mensche{n} volmaect de{n} ghene{n} dye in v hope{n}.
Ghi sultse verberghen int verborghenste dijns ae{n}sichts, va{n} die verstoorth{eyt} der mensche{n}, en{de} sultse bescherme{n} in uwe wooninge, van die teghensprekinge der tongen.
Gebenedijt si die HERE, want hi heeft mi zijn barmherticheyt wonderlick gemaect in eender vaster stadt.
Maer ick sprack int opclimmen mijns ghedachts, Ic ben va{n} uwe{n} aensichte verworpe{n} Daer omme hebdi die stemme mijns ghebets gehoort, doen ic tot v riepe.
Bemint de{n} HERE alle zijn heylighe{n}, want die HERE sal die waerheyt vereyschen en{de} salt de{n} ghene{n} die houaerdicheit doe{n} oueruloedelijc verghelden.
Ghi alle die inde{n} HERE hoept werct manlijc, en{de} laet v herte gesterct worden.
SAlich zijn si die{n} haer misdade{n} vergeuen zijn, en{de} die haer sonde{n} bedect zijn.
Salich is die ma{n} de{n} welcke{n} die HERE gee{n} sonde toe gerekent en heeft tot schulde, noch in sine{n} geeste geen bedroch en is.
Wa{n}t doe{n} ic sweech zijn al mijn beendere{n} veroudert, doe{n} ic den heelen nacht door riepe.
Wa{n}t uwe hant is dach en{de} nacht verswaert op mi, Ic ben omgekeert in mijn alendicheit alst ruggebeen doornagelt wert.
Mijn misdaet heb ic v te kenne{n} gegeue{n}, ende mijn onrechtueerdich{eyt} en heb ic n{iet} verborge{n} Ic seide, Ic sal de{n} HERE teghe{n} mi beliden, mijn onrechtueerdicheit, en{de} de boosh{eyt} mijnder sonden hebdi mi vergheuen.
Voor dese sal alle heylige tot v bidde{n}, inden bequamen tijt. Maer nochtans in die diluuie va{n} oueruloet van vele wateren, en sullen si tot hem niet ghenaken.
Ghi zijt mijn toeulucht vander quellinghe die mi omuanghe{n} heeft, mijn vruechde verlost mi vanden ghene{n} die mi omuanghen.
Ic sal v verstant gheue{n} en{de} onderwisen v inde{n} wech daer ghi door sult gaen, Ic sal mijn ooghen op v vestighen.
En wilt niet worde{n} gelijc een peert oft muyle, inde{n} welcke{n} geen verstandenisse en is. Met den thoome en{de} met tgebidt benaut he{n} haer kinnebacke{n}, die tot v niet en ghenaken.
Vele geesselen behoore{n} den sondaer, Maer die inde{n} HERE hoept, sal de bermhertich{eyt} omuanghen.
Ghi rechtuaerdighe verhuecht v inde{n} HERE en{de} weest vrolic, en{de} alle die oprecht van herten zijt glorieert.
UErhuecht inde{n} HERE ghi rechtueerdige, de{n} oprechte{n} betaemt die louinge.
Belijdet de{n} HERE metter harpe{n}, en{de} lof singet hem opte{n} psalter van thien snaren.
Singet hem een nieuwe liedt, singt wel lofsange tot hem in roepinge.
Want des HEREN woort is recht, en{de} alle zijn wercken ghetrouwe.
Hi bemint bermherticheit, en{de} oordeel Daerde is vol van bermherticheit des HEREN
Die hemelen zijn doort woort des HEREN vast gemaect, en{de} alle haer crachte door den geest zijns monts.
Hi vergadert dat water in die zee ghelijc in een flesse, en{de} legt die diepte{n} inde scatcamere{n}
Alle die werelt vreese de{n} HERE, en{de} van he{m} beruere{n} he{n} alle die op dat aertrijck woonen
Wa{n}t hi heeft gesproke{n} en{de} tis gesciet, hi heeft geboden en{de} si zijn ghescapen.
Die HERE doet te niet den raet der heydene{n}, en{de} veracht die gedachten der volcke{n} en{de} verworpt die raden der princen.
Maer den raet des HEREN blijft eewelijc Sijns herten ghedachten van geslachte tot gheslachten.
Salich is dat volc den welcken die HERE haer God is, Dat volck dat hi tot erffenisse vercoren heeft.
Die HERE heeft neder gesie{n} vande{n} hemel en{de} heeft ghesien alle kindere{n} der menschen
Van zijnder bereyder wooninge heeft hi neder gesien die opter aerden woonen.
Hi heeft geset haerder alder herte{n} elc bisonder, hi verstaet alle haer wercken.
Ee{n} coninc en wort niet behoude{n} door zijn grote macht, Een ruese en sal niet behoude{n} worden in menichfuldicheit zijnder crachten.
Een peert is bedriechlic totter behoudenisse ten sal niet behoude{n} worde{n} in oueruloedich{eyt} zijnder crachten.
Siet des HEREN ooghe siet op die ghene die hem vreesen, en{de} op hen die hope{n} op zijnder bermherticheit.
Op dat hi haer sielen verlosse vander doot en{de} voetse inden tijt des hongers.
Onse siele verbeydet de{n} HERE, want hi is onse hulper en{de} bescudder.
Want onse herte sal verblide{n} in hem, en{de} wi sullen hopen in sinen heyligen name.
V bermherticheit HERE si ouer ons, also wi in v hebben ghehoept.
ICk sal den HEERE ghebenedijen in alle tijt, Sijnen lof is altoos in mijnen monde.
Mijn siele sal inde{n} HERE gelouet worden laet dat die sachtmoedighe hooren ende hen verblijden.
Prijset grootelijc met mi den HEERE, en{de} laet ons sinen name met malcanderen verheffen.
Ic heb den HERE ghesocht en{de} hi verhoorde mi, en{de} verloste mi wt alle mijnder quellinghen.
Gaet tot hem ende wort verlicht, ende uwe aensichte{n} en sullen niet bescaemt worden.
Dese arme riep en{de} die HERE verhoorde he{m} en{de} behielt hem wt alle sine{n} druck.
Die engel des HEREN sal zijn rontsom die ghene die he{m} vreesen, en{de} salse verlossen.
Smaect en{de} siet want die HERE is soete, salich is die man die in hem hoept.
Vreest de{n} HERE ghi alle sine heylige{n}, wa{n}t die hem vreesen en hebben gheen gebreck.
Die rijcke hebbe{n} behoeft en{de} ghehongert, maer die de{n} HERE soecke{n} en sullen niet vermindert worden aen eenich goet.
Coemt herwaerts kindere{n}, hoort mi, Ic sal v die vreese des HEREN leeren.
Wie is die mensche die wil leue{n}? en{de} bemint goede daghen te sien.
Verbiet uwe tonghe vant quaet, en{de} uwe lippe{n} dat si geen bedroch en spreken.
Keert vande{n} quade ende doet het goet, soect vrede en{de} gaet daer na volherdelick.
Die oogen des HEREN sien op die gerechtige, en{de} zijn ooren zijn in haer ghebeden
Maer dat aensicht des HEREN staet ouer die, die quaet doen, op dat hi haer gedachtenisse wtroeye vanden lande.
Die gerechtige hebbe{n} gheroepe{n}, en{de} die HERE verhoordese, en{de} verlostese wt alle haeren drucke.
Die HEERE is bi die gheene die bedruckt van herte{n} zijn, en{de} die eene{n} ootmoedige{n} geest hebben sal hi gesont maken.
Veel drucs hebbe{n} die rechtuaerdige, maer die HERE salse wt allen dien verlossen
Die HERE bewaert alle haer ghebeenten dat dier niet een gebroken en sal worden.
Die doot der sondaren en is die alderquaetste ende die den rechtuaerdigen haten, dye misdoen.
Die HERE sal verlossen die sielen zijnder knechten, en{de} alle die in hem hoepen, en sullen niet misdoen.
HERE oordeelt die ghene die mi schaden en{de} beuecht die ghene die teghe{n} mi vechten.
Aengrijpt die wapenen en{de} den scilt, en{de} staet op mi tot een hulpe.
Rupt wt dat swaert, en{de} besluyt teghe{n} mijn veruolgers, Spreect tot mijnder sielen, Ick ben v salicheit.
Bescaemt moetensi worde{n}, en{de} met laster bescimpt die mijn siele soecken. Achterwaert moete{n} si gekeert worden, en{de} bescaemt, die mi quaet wenschen.
Si moeten worde{n} gelijc stof voor daensichte des wints, en{de} die enghel des HEEREN moetse ontstucken wriuen.
Haer wegen moete{n} duystere en{de} slipperachtich worden, ende die enghel des HEREN veruolchse.
Want sonder reden hebbe{n} si verborge{n} voor mi die doot des strics, en{de} te vergeefs hebbe{n} si mijn siele veruloect.
Laet he{m} come{n} eene{n} stric die hi niet en bekent en{de} die gheuangenis die hi verborch moet hem begripen, ende inden seluen stric moet hi vallen.
Maer mijn siele sal haer inden HERE verbliden, en{de} vrolic zijn op zijn salicheit.
Alle mijn ghebeente{n} sullen segghe{n}, HERE wie is ws ghelijcke? Ghi die den allendige{n} verlost van dien die hem te sterck is, en{de} den behoeflike{n} en{de} arme{n} van sinen rooueren.
Die valsche getuyge{n} opstaende vraechden mi dinghen die ic niet en wiste.
Si verghelden mi quaet voor goet, mijnder sielen onuruchtbaerheit.
Maer als si mi moeylick ware{n}, werdick gecleet met eenen haeren cleet. Ic verootmoedichde mijn siele met vasten en{de} mijn gebet sal wederom in minen schoot gekeert worden.
Als ware{n}t onse naeste en{de} broeders so was ic behaechlick, en{de} als een weene{n}de en{de} bedroefde werde ic verootmoedicht.
En{de} si zijn blide geweest tege{n} mi, en{de} te gader gecomen, die gheesselen zijn vergadert ouer mi, en{de} ic en wists niet.
Si zijn verstroyet en{de} en hebbe{n} gheen berouwe gehadt, si hebbe{n} mi bespot met scheuen woorden en{de} scortnuesen, en{de} hebbe{n} ghegrimt op mi met haeren tanden.
HERE wa{n}neer suldijt aensien? Stelt doch mijn siele weder wt haer quaetheit, en{de} mijn eenighe vanden leeuwen.
Ic sal v belijde{n} inder grooter kercke{n} en{de} in veel volcs sal ic v louen.
En laet hen niet ouer mi verblide{n} die mi viant zijn booslijcke, die sonder sake mi haten en{de} wencken metten ooghen.
Want sekerlijc si sprake{n} mi vredelike{n} aen, en{de} inde toornicheit der aerde{n} spreke{n}de dachten si bedroch.
En{de} si dede{n} haere{n} mont wyde open teghe{n} my ende seyden, vry, vry, onse ooghen hebbent ghesien.
HERE ghi hebbet gesien, en swijghet nyet HERE en gaet niet van mi.
Staet op ende merckt aen tot mijnen rechte mijn God, en{de} tot mijnder saken mijn HEERE
HEERE mijn Godt oordeelt mi na uwer gherechticheyt, ende laetse ouer my nyet verblijden.
En laetse niet segge{n} in huer herten, vry soo, vry so, onsen sielen, en laet hen niet segghen, wi sullen hem verslinden.
Si moeten hen schame{n}, en{de} te same{n} vreesen, alle die he{n} mijns quaets verblide{n}, Si moeten met scanden ende scaemte{n} gecleet worden, die van mi quaet seggen.
Sy moeten verhuegen ende hen verblide{n} die mijn gherechticheyt willen, en{de} altoos seggen, Die HEERE moet grootelijc gheloeft zijn, die willen den vrede zijns knechts
Ende mijn tonghe sal haer oeffenen te segghen van uwer gherechticheyt, ende den gheheelen dach uwen lof.
DIe onrechtueerdighe heeft in zijn seluen gesproken, om dat hi soude sondigen, Geen vreese Gods is voor sine{n} oogen.
Want hi heeft bedriechlijc gedaen in sinen aensien, om dat sine misdaet soude tot den hate gheuonden worden.
Die woorden zijns monts zijn onrecht ende bedroch, hy en heeft nyet willen verstaen om wel te doen.
Hi versiert onrecht in zijn slaepcamer Hi heuet gestae{n} in allenwech, die n{iet} goet en was en{de} die quaetheyt en heeft hi nyet ghehaet.
HEERE uwe bermherticheyt is inden hemel, en{de} uwe waerheyt tot aen die wolcken,
Vwe gerechticheyt is gelijc Gods bergen, Vwe oordeelen zijn vele diepe afgronden, HEERE ghi sult beyde, mensce{n} en{de} vee behoude{n},
en{de} inder maniere{n} gelijc ghi v groote machte vermenicfuldicht hebbet maer der menschen kinderen sullen onder dat decsel uwer vlogelen hopen.
Sy sullen droncken worden vander vruchtbaerheyt ws huys, en{de} ghy sultse drencken met dat water der bekender wellusten.
Want bi v is die fonteyne des leuens, ende in uwen lichte sullen wy dat lcht sien.
Breydet wt uwe goetheyt voor den genen die v kennen, ende uwe gerechticheyt den ghenen die van herten oprecht zijn.
En laet mi niet come{n} den voet der hooueerdicheyt, ende die hant des sondaers en verroere my niet.
Aldaer vielen si die quaet doen, Si zijn wtgestoote{n} en{de} en consten niet gebliue{n} staende
EN wilt nyet benyden den quaetwilligen, en{de} en wilt niet wt boose minne nauolghen die wercken der quaetdoenders.
Wa{n}t gelijc dat hoy sullen si haest verdorret worden, ende gelijc dat verslenst moescruyt sullen si gheringhe afvallen.
Hoept inden HEERE en{de} doet goet, blijft woonen int lantschap, ende ghi sult geuoet worden in zijn rijcdom.
Hebt uwen lust inden HEERE, en{de} die sal v gheuen, so wat v herte wenschet.
Openbaert den HEERE uwen wech, en{de} hopet in hem, ende hi salt doen.
En{de} hy sal uwe ghrechticheyt te voorschijn brengen, gelijc dat licht, ende v recht ghelijck den middach.
Weest den HEERE onderdanich, en{de} bidt hem, En{de} den man die{n} het wel gaet, en wilt niet met onweerdicheyt beniden he{m} die in sine{n} wegen, den mensce die onrechtueerdicheyden werct.
Gaet af vander toornicheyt, ende laet die verbolgentheyt, en wilt nyet onweerdelijc beniden dat ghi oock quaet doet.
Want die quaetwillighe sullen worden wtgedaen te nyete, Maer dye den HEERE in lijdsaemheyt verbeyden, sullen dat lant beeruen.
Het is noch eenen cleynen tijt, en{de} dan en sal die sondaer niet meer wesen, en{de} ghi suldt sine plaetse soecken, en{de} sultse niet vinden.
Maer die saechtmoedighe sullen dat landt beeruen, ende sullen wellustighe blijschap hebbe{n} in vermenichfuldicheyt des vredes
Die sondaer sal lagen leggen den gerechtigen, en{de} sal crijselen met sinen tanden te samen ouer hem.
Maer die HEERE sal hem bespotte{n}, wa{n}t hi voorsiet dat sinen dach coemt.
Die sondaren hebben dat sweert wtgetrocken, en{de} spande{n} haere{n} boge, op dat si den allendigen en{de} armen souden bedriegen, ende pijnen die recht van herten zijn.
Haer swaert sal in haer herte gaen, en{de} hueren boghe moet breken.
Dat weynich is beter den rechtueerdigen bouen vele rijcdommen der sondigen.
Want die armen der ongoddelijcker sullen worde{n} gebroke{n}, maer die HEERE maect stantaftich die gherechtighe.
Die HEERE kent die dage{n} der onbesmetter, en{de} haer erffenisse sal eewelijck bliuen.
Si en sullen niet beschae{m}t worde{n} inder booser tijt, ende inden dagen des hongers sullen si versadet worden.
Wa{n}t die ongodlijke sullen vergaen, Maer certeynlijc die viande{n} des HEREN als si gheeert zijn en{de} verheuen, sullen si ghebreken, ghelijck den roocke ghebreket.
Die ongodlijcke sal ontleenen, en{de} niet betalen, Maer die rechtuaerdighe is ontfermhertich, ende gheeft weder.
Wa{n}t die hem ghebenedien sullen beeruen dat lant, maer die hem veruloecken, sullen verstroeyt worden.
Van Gode worde{n} des mans ganghen gheuordert, ende sal willen sinen wech.
Als hi vallet, so en sal hi niet ghequetst worden, want die HEERE onderset zijn hant.
Ic ben ionck geweest, en{de} ben out gheworde{n} en{de} en heb noch noyt ghesien, den gherechtighen verlaten, oft zijn zaet om broot gaen.
Alle den dach is hi ontfermhertich, en{de} leenet, en{de} zijn zaet sal zijn in ghebenedijnghe.
Wijct vanden quade, ende doet dat goet, en{de} blijft daer inder eewicheyt.
Want die HERE bemint dat recht, en{de} en sal zijn heylighen niet verlaten, eewelijck sullen si bewaert worden, donrechtuaerdighe sullen ghepijnicht worden, en{de} dat zaet der onduechdelijcker sal vergaen.
Die rechtuaerdighe sullen beerue{n} dat lant ende blijuen eewelijck daer in woonen.
Den mont des rechtuaerdighen sal zijn ghedachten oeffenen in die wijsheyt, en{de} zijn tonghe sal spreken vanden oordeele.
Die wet zijns Gods is zijn herte, en{de} zijn ganghe{n} en sullen niet worden onderghetreden.
Die ongodlijcke siet op den rechtuaerdighe{n} en{de} soect maniere om hem te dooden.
Maer die HEERE en sal hem niet in sinen handen laten, ende en sal hem niet verdoemen, als hi gheoordeelt wort.
Verwacht den HEERE, en{de} bewaert sinen wech, en{de} hi sal v verheffen, op dat ghi dat lant beeruet, als die sondaren vergaen sullen, sult ghi sien.
Ick sach eenen ongodlijcken zeer verheuen ende opgheuoert, ghelijck een Cederboom in Libano.
Ende ick ghinck voorbi, ende siet, doen en was hi niet. En{de} ick heb hem ghesocht, ende zijn plaetse en is niet gheuonden.
Bewaert die onnooselheyt, en{de} aensiet die recheuaerdicheyt, want si zijn den vreetsamelijcken menschen een ouerblijf.
Maer die onrechtuaerdighe sullen te same{n} worden verstroeyt, ende die ongodlijcke ouerblijfselen sullen te samen vergaen.
Maer die salicheyt der rechtuaerdigher is vanden HERE, ende die is haer beschermer inden tijt der verdruckinghe.
En{de} die HERE salse helpen en{de} verlossen, en{de} salse verlossen vanden sondighen menschen, ende salse salich maken, want si hebben in hem ghehoept.
HEERE en straft mi niet in uwe toornicheyt, ende en berispt mi niet in uwe verbolghentheyt.
Want uwe pijlen zijn ghesteken in mi, en{de} uwe hant hebdy op mi gheuesticht.
Daer en is ghee{n} ghesontheyt in mijn vlees vanden aensichte dijnre gramschappen, ende daer en is gheenen vrede minen ghebeenten, vanden aensicht mijnder sonden.
Want mijn misdaden zijn ouer mijn hooft ghegaen, en{de} ghelijck eenen swaren last zijn si op mi te swaer gheworden.
Mijn wonden zijn stinckende en{de} vuyl gheworden van mijnder dwaesheyt.
Ick ben catijuich gheworden, ende ben ghecrommet te veel zeer, den gheheelen dach ghinck ick droeflijck henen.
Want mijn lendenen zijn veruult met bespottinghen, ende daer en is gheen ghesontheyt in mijn vleesch.
Ic ben ouerzeer ghequelt en{de} vernedert, ick riep luyde vanden suchten mijns herten.
HEERE, voor v is alle mijn begheerte, en{de} mijn suchten en is va{n} v niet verborghe{n}.
Mijn herte is veruaert, mijn cracht heeft mi verlaten, en{de} dat licht mijnder ooghe{n} en is niet bi mi,
Mijn vrienden en{de} mijn naesten zijn ghenaect teghen mi en{de} stonden. En{de} die mi bi waren zijn verde gaen staen
en{de} die mijn ziele sochten, deden ghewelt. Ende die quaet sochten, spraken teghen mi ydelheyt, ende ouerdachten den gheheelen dach valsche bedriechlicheden.
Maer ick was ghelijck een dooue, ende en hoordes niet, en{de} ghelijck een stomme die sinen mont niet open en doet.
En{de} ben gheworden ghelijck een mensche, die niet en hoort, en{de} die gheen wedersprake in sinen mont en heeft.
Want HEERE ick hoepte in v, ghi HEERE mijn God sult mi verhooren.
Want ick seyde, mijn vianden en moeten in gheender tijt bouen mi verblijden, en{de} als mijn voeten wanckelen, hebbe{n} si groote dinghen ghesproke{n}.
Wa{n}t ick ben tot die geesselen bereyt, ende mijn smerte is altijt voor mijn aenschijn.
Want ick sal mijn misdaet bootschappe{n}, en{de} sal dencke{n} voor mijn sonde.
Maer mijn vianden leuen en{de} zijn vastghemaect op mi, en{de} die mi booseliken hate{n}, zijn vermenichfuldicht,
En{de} die goet met quaet betalen, deden achterclap van mi, om dat ick tgoede nauolchde.
En verlaet mi niet, HEERE mijn God, en gaet niet wech va{n} mi,
Merct aen tot mijnder hulpen, HERE God mijns salicheyts.
ICk sprac ic sal mijn weghe{n} verware{n}, op dat ic niet en sondige met mijnder tonge{n} Ick sette minen monde een bewaringe als de sondaer teghen mi stont.
Ick ben stom en{de} vernedert gheworden, en{de} swigende vanden goede, ende mijn pine is vernieuwet.
Mijn herte is verwermt in mi, en{de} in mijne{n} ouerdencken wert dat vier bernende.
Ic hebbe gesproken door mijn tonge, HEERE, maect mi mijn eynde bekent, en{de} dat getal mijnder dagen, op dat ic mach bekennen wat mi ghebreect.
Siet, ghi hebt mijn daghen om te mete{n} gestelt, ende mijne substancie wesen, is als niet voor v, Nochtans zijn alle dingen ydelheyt, alle leuende mensche.
Ia, elck mensche gaet voorbi gelijc een beelt en{de} wort te vergheefs gestort, hi vergadert scatte{n}, en{de} weet niet, wien hijt vergadere{n} sal.
Ende nv wat is mine verbeydinge, ist niet die HEERE? en{de} mijn wesen is bi v.
Verlost mi van allen mijnen boosheyden, ghi hebt mi den onwisen tot eenen verwijt ghegheuen.
Ic ben stom gheworden, en{de} en dede mijnen mont niet open, Want ghi hebbet ghdaen
doet van mi wech uwe plaghen.
Va{n}der stercheyt uwer hant ben ic gebreckelic gheworden in die berispinghe, om der onrechtuaerdicheyt hebdy den mensch ghestraft, ende doet verteeren zijn ziele ghelijck een spinne, nochtans worden allen mensche{n} ydelijck verstoort.
Verhoort mijn ghebet HEERE, ende verneemt mijn bedinghe met uwe ooren, ende en swiget niet tot mine tranen, Wa{n}t ic ben een vremdelinck bi v, ende een pelghrim, ghelijck alle mine vaders.
Laet mi los dat ic vercoelt worde eer ic wech ga, en{de} ick en sal voortaen niet meer wesen.
AL beydende heb ick den HEERE verwacht, ende hi heeft op mi ghemerct,
En{de} hi heeft mijn ghebet verhoort, en{de} leyde mi wt den kuyle der armoeden, ende wt den slijme des vuylheyts. En{de} hi heeft mijn voeten geset op eene{n} steen ende gheschict mijn ghanghen.
Ende heeft mi een nieu liet in minen mont gesonden, eenen nieuwen sanc, onsen Gode veel menschen sullent sien, ende vreesen, en{de} in den HEERE hopen.
Salich is die man, wiens hope is den naem Gods, en{de} en heeft niet aenghesien in ydelheyden, ende valsche raserijen.
HEERE mijn God, ghi hebt veel wonderlicheden ghedaen, ende uwe ghedachten op ons, en is niemant die v ghelijck is. Ick hebt vercondicht en{de} ghesproken, si zijn vermenichfuldicht bouen ghetale.
Ghi en hebt niet ghewilt offerhande, noch spijsoffer, maer die ooren hebt ghi mi volmaect Ghi en eyschte noch brantoffer noch voor die sonde.
Doen sprac ic, Siet ic come, int beghin van den boeck is van mi gheschreuen.
Om uwen wille te doen, mijn God, ic hebt gewilt, en{de} uwe wet is int midden mijnder herten.
Ick heb die rechtuaerdicheyt gebootscapt, inder grooter ghemeynten, Siet, ick en sal mine lippen niet verbieden, HEERE ghi wetet.
Ick en heb uwe rechtueerdicheyt niet verborghen in mijn herte, want uwe waerheyt en{de} salicheyt heb ic gesproken, Ic en heb niet verborghen uwe barmherticheyt en{de} waerheyt van veel raets.
Maer ghi HEREE, en wilt uwe ontfermherticheyden niet verre van mi doen, uwe bermherticheyt ende uwe waerachticheyt hebben mi altoos ontfanghen.
Want mi hebben vele quade dinghen omuaen, dier gheen getal en is, Mijn misdade{n} hebben mi begrepen, dat ick niet ghesien en conste, Si zijn vermenichfuldicht meer dan dat har mijns hoofts, ende mijn herte heeft mi verlaten.
HEERE, latet v behaghen, dat ghi mi verlost, siet om mi te helpen.
Beschaemt moeten si worden, en{de} weder hen te same{n} schamen, die mijn ziele soecken, dat si, die wech souden nemen. Laetse achterwaerts gekeert worden, ende hen schamen die mi quade dingen ghonnen.
Ter stont moeten si huer schaemte dragen, die tot mi segghen, vry so, vry so.
Alle die v soecken, moeten hen verblide{n} ende vrolijck zijn, ende moeten altijt segghen, die uwe salicheyt beminnen, Die HEERE si hoochlijck ghelouet.
Want ick ben een bedelaer ende arm, die HERE besorcht my, Ghi zijt mijn hulper, en{de} bescermer, mijn God en vertoeuet niet.
SAlich is hi die verstaet op den behoeuende{n} en{de} den armen, Dien sal die HERE verlossen inden boosen dach.
Die HEERE sal hem verwaren en{de} leuende maken, en{de} salich maken opter aerden, en{de} en leueren hem niet zijnder vianden wille.
Die HEERE brenghe hem hulpe, op dat bedde zijns droefheden, zijn geheele slaepcamer ommekeerde ghi in zijnder crancheyt.
Ick sprack, HEERE zijt mi genadich, geneset mijn ziele, want ick heb aen v gesondicht
Mijn vianden spraken quaet tege{n} mi, Wanneer sal hi sterue{n}, en{de} sine{n} naem verghaen?
Al wast dat hi in quam, dat hi soude sien, so sprack hi ydel woorden, en{de} zijn herte vergaderde hem boosheyt, hi ghinc buyten wt ende sprack tselue te samen.
Alle mijn vianden oorbliesen tesame{n} tegen mi, ende dachten quaet teghen mi.
Si hebben een quaet woort tege{n} mi geset, Sal hi die slaept noch toedoe{n}, dat hi wederom opstae?
Want ooc die man mijns vredes, daer ic in hoepte die mijn brooden adt, die heeft zijn ondertredinghe groot ghemaect ouer mi.
Maer HEERE, zijt ghi mi ghenadich, en{de} verwect mi, en{de} ick salt hen betalen.
Daer bi mercke ick, dat ghi mi hebben wilt wa{n}t mijn viant en sal ouer mi niet verblide{n}
Maer mi hebt ghi, om mijnder onnoselheit wille onthouden, en{de} hebt mi gestelt voor uwe aensichte eewelijck.
Ghebenedijt si God die HEERE vander eewicheyt tot inder eewicheyt, Dat geschiede alsoo, dat gheschiede alsoo.
GHelijck dat Herte begheerte heeft tot die waterfonteynen, So heeft mijn ziele begheert, God tot v.
Mijn ziele heeft dorst gehadt tot God de leuende fonteyne wanneer sal ick comen, en{de} openbaren voor Gods aenschijn?
Mijn tranen zijn mijn broot dach en{de} nacht geweest, alsmen tot mi alle daghen bisondere seyt, Waer is uwe God?
Dit heb ic ouerdacht, en{de} storte mijn ziele wt tegen mi, wa{n}t ic sal voorbi gaen in die stede des wonderlijcken wooninghe totten huyse Gods, in die stemme des verhueghens, ende belijdens is dat gheluyt des brassens ende houerens.
Waerom sidy bedroeft, mijn ziele, en{de} waerom maect ghi mi verbaest, hoept in Godt, ic sal hem noch beliden, die salicheit mijns aensichts
is mijn God. Mijn ziele is bedroeft tot mi seluen daerom sal ic ws gedencke{n} vander aerde{n} der Iordane, ende Hermonim aenden cleynen berge.
Den eenen afgront roept aen, den anderen afgront, in dat geruysche van uwe{n} sluysen alle uwe Waterwaghen, ende Baren, zijn ouer mi ghegaen.
Die HEERE heeft des daechs zijn barmherticheyt beuolen, en{de} snachts sinen sanck bi mi, dat ghebet tot God mijns leuens.
Ic sal seggen tot God, ghi zijt mijn ontfangher Waerom hebt ghi mijns vergheten, waeromme gha ick droeuich voort, als mi mijn viant verdruct?
Als mijn beenderen worden gebroken verwiten si mi, mijn vianden die mi quellen. Als si tot mi spreken door alle dagen, waer is uwe God?
Waerom sidy droeuich, mijn ziele? en{de} waerom maect ghi mi verbaest? Hopet in God, want ick sal hem noch belide{n} die salicheyt mijns aensichts, is mijn God.
OOrdeelt mi HEERE, en{de} onderscheyt mi mine sake, van dat onheylige volc en{de} verlost mi vanden valschen, en{de} bedriecheliken mensche.
Waut ghi God zijt mijn starcheyt, waeromme gha ic droeuich voort, als mi mijn viant verdruct?
Seyndt uwe licht ende waerheyt, dat si leyden mi wt, en{de} brengt mi leydende tot uwen heylighen berch, ende tot uwe wooninghe.
En{de} ick sal ingaen tot Gods outaer, tot God die mijn ioncheyt verblijt. Ic sal v God, opter herpe{n} belide{n} mijn God
Waerom sidy droeuich, mijn ziele, en{de} maect mi verbaest? Hopet in God, want ic sal hem noch belide{n} die salicheyt mijns aensichts, is mijn God.
GOd wi hebbent met onsen ooren ghehoort, onse vaders hebbe{n}t ons vercondicht, dwerck dat ghi ghedaen hebt in haeren daghen in die oude daghen.
Vwe handt heeft die heydenen verdreuen, en{de} ghy hebter hen in gheplant, ghi hebt dat volck gheslaghen ende verdreuen.
Want si en hebben dat lant niet ingenome{n} door haer sweert, ende haere{n} arm en heeftse niet behouden. Maer uwe rechter hant, uwen arm, en{de} dat licht ws aensichts, wa{n}t ghi hadt een goet behagen aen hen.
Ghi zijt selue mijn coninck ende mijn God, ghi die ghebiet Iacobs salicheyden.
Door v sullen wi onse vianden omweynde{n} met den hoorn, ende in dijnen naem sullen wi versmaden, die hen tegen ons setten.
Want ick en sal mi niet verlaten op mijnen boge, en{de} mijn sweert en sal mi niet behoude{n}
Want ghi hebt ons behoet va{n} die ons quellen, en{de} die ons haten, hebdi beschaemt.
Wi sullen gepresen worden de{n} gheheelen dach in God, en{de} uwe{n} nae{m} belide{n} eewelic,
Maer in v hebdi ons verworpe{n} en{de} bescae{m}t, ende ghi God en sult niet wtghaen in onse heyrcrachten.
Ghi hebt ons omghekeert na onse vianden, ende die ons haten, beroofden ons tot hueren profite.
Ghi hebt ons gegeuen als schape{n} tot spise, en{de} hebt ons verstroyt onder die heydenen,
Ghi hebt v volck vercocht sonder prijs, ende daer en was gheen menichte in huerder wisselinghe.
Ghi hebt ons onsen ghebueren tot eenen verwijt ghestelt, een schimpe, en{de} bespottinghen den genen die rontsom ons woonachtich zijn.
Ghi hebt ons tot een gelikenisse ghestelt den heydenen, ende onder die volcken een hooftschuddinghe.
Alle den dach is mijn schaemte teghen mi, en{de} die sca{n}de mijns ae{n}sichts heeft mi bedect.
Vander stemmen des verwiters en{de} lasteraers, vande{n} aensicht des viants en{de} veruolghers
Dit alle is ouer ons ghecomen, ende wi en hebben ws nochtans niet vergeten, en{de} wi en hebben niet booslick ghedaen in uwen testamente.
Ende onse herte en is niet achter waert gegaen, ende ghi hebt onse paden af doen keeren van uwen wech.
Want ghi hebt ons vernedert in die plaetse der quellinge{n} en{de} die schaduwe der doot heeft ons bedect.
Waert dat wi vergaten den name ons Godes, ende hieuen onse handen op tot eenen vremden God,
En soude God dat niet eyschen, want hi ke{n}net die verborgentheyt des herts. Want wi worden daghelics om uwe{n}t wille gedoot, en{de} zijn geacht als slachscapen.
Staet op HERE, waeromme slaept ghi? staet op, ende en verstoot ons niet ten eynde toe.
Waeromme keert ghi v aenschijn af, vergetet ghi onser armoede en{de} verdruckinge?
Want onse ziele is vernedert tot in dat stof onsen buyc cleeft aen dat aertrijck.
HEERE staet op, en{de} helpt ons, ende verlost ons, om ws naems wille.
MIin herte heeft wtgesproken een goet woort, ic segge de{n} coninc mijn wercke{n} Mijn tonge is een veder des scriuers, die snellic scrijft.
Ghi zijt schoonder van ghedaenten bouen die sonen der menscen, die gracie is gestort in dijnen lippen, daeromme heeft v God inder eewicheyt gebenedijt.
Wort gegort met dijn sweert op dijn dgie, ghi aldermachtichste,
In dijnre ghedaente en{de} schoonheyt voorneemt, en{de} gaet gheluckelijken voort ende regneert. Om der warachticheyt sachtmoedicheyt, ende rechtueerdicheyt, en{de} v rechter handt sal v wonderlic leyden.
Scerp zijn uwe pijlen, die volcken sullen onder v vallen, in die herten der vianden des conincs.
Godt uwen stoel blijft altoos ende eewelick, dat ceptrum ws rijcs is een cepter der rechtueerdicheyt.
Ghi hebt bemint die rechtueerdicheyt, en{de} gehatet die boosheyt, Daeromme heeft v God, uwe God gesaluet, met olye der blijschappen, meer dan uwe gesellen.
Myrrhe, wieroock, cassiaphistelen hange{n} aen uwen cleederen, vanden yuore{n} huysen wt der welcken v verblijt hebben der coninghen dochteren in uwer eeren.
Die coninginne stont aen v rechter side, in vergulde gewaden omhangen met veelderhande veranderinge van verwen.
Hoort dochter, ende siet, ende neyget uwe oore, vergeet ws volcs en{de} ws vaders huys,
Ende die coninck sal begheren v schoonheyt, want hi is v HEERE, en{de} uwe God, en{de} si sullen hem aenbeden.
Ende die dochteren Tyri sullen bidden dijn aensichte met giften, ende alle die rijcke{n} des volcs.
Alle huer glorie zijn die dochteren des conincs van binne{n} in vergulde lijsten
omhanghen met gesticte cleederen van menigerhande verwen. Die maechdekens sullen tot den coninc na huer ingheleyt worden, Huer naesten sullen tot v ghebrocht worden.
Sy sullen worden gebrocht in blijschappen ende verhueginghe, ende sullen inden tempel des conincs geleyt worden.
In stede uwer vaderen hebt ghi kinderen ghecreghen, Die sult ghi tot princen stellen bouen allen landen.
Ick sal ws naems gedencken van geslachte tot gheslachten. Daeromme sullen v die volcken beliden eewelick ende immermeer.
GOdt is onse toeulucht en{de} stercte, Een hulper inden grooten nooden, die ons nv hebben zeer veel geuonden.
Daeromme en sullen wi niet vreesen, als die aerde beuen sal, ende die bergen midde{n} in die zee veruoert worden.
Huer wateren hebben gheluyt ghegeuen, ende zijn beroert, Die bergen beueden van zijnder stercheyt.
Die loopende stroom der riuieren verblijt die stadt Gods, die alderhoochste heeft zijne woninghe gheheylicht.
God en sal midde{n} in huer niet beroert worde{n}, God salse vroech inder dageraet helpe{n},
Die heydenen zijn verbaest, en{de} die conincrijcken zijn gebuycht, hi heeft zijn stemme laten hooren, ende die aerde heeft geschudt gheweest.
Die HEERE der heyrscaren is met ons, Iacobs God is onse ontfangher.
Coemt herwaerts ende aensiet die wercke{n} des HEEREN, wat wonderlijke vremde dingen hi opter aerden geset heeft.
Hi heeft die strijden wechgenomen tot aender werelt eynde, Hi sal te niet doen de{n} boghe, ende breken die wapenen en{de} die schilden sal hi met viere verbernen.
Weest ledich, en{de} besiet dat ic God be{n}, Ick sal verheuen zijn onder die heydenen, Ick sal verheuen zijn opter aerden.
Die HEERE der heyrcrachte is met ons, Iacobs God is onse ontfanger.
LOuet Godt metten handen, alle volcken, en{de} roept blijdelijc Gode met een vrolijcke stemme der blijschappen.
Want die HEERE die alderhoochste, is veruaerlijck, Een groote coninck op dat geheele aertrijck.
Hi heeft ons die volcken onderdanich ghemaect, ende luyden onder onse voeten.
Hi heeft ons vercoren tot sinen erfdeel, die heerlike gedaente Iacob dien hi beminnet.
God is opgeuaren met vroliken sange, En{de} die HEERE met een stemme der basoene{n}.
Singt lof onsen Gode, singet lof, singt lof onsen coninc, singt lof.
Want God coninck is va{n} alle aertrijc, daeromme singet lof wijseliken.
God sal regneren ouer die heydene{n}, Godt sittet op sinen heyligen stoel.
Die princen der volcken zijn vergadert tot den Gode Abraha{m}, want die stercke Gode{n} der aerden zijn te zeer verheuen.
GRoot is die HEERE, ende zeer weerdich te louen in die stadt ons Gods op sinen heylighen berch.
Den berch van Syon wort gefundeert met blijschap van gheheel aertrijck, die siden va{n} noorde{n} zijn een stat des groote{n} conincs,
God sal in hueren palleysen bekent worde{n}, als hise sal ontfangen hebben.
Want siet die coninghen zijn vergadert, en{de} tsamen bi een ghecomen.
Si hebben hen verwondert doen si dit sagen, si hebben beroert, en{de} zijn verbaest geworden,
die beuinghe heeftse beuanghen. Daer zijn smerten geweest als eender vrouwen die in arbeyt gaet.
Door eenen haestigen wint suldi intstucke{n} stooten die scepen van Tharsen.
Alsoo wi ghehoort hebben, soo saghen wijt inder stadt des HEEREN der heyrcrachten in die stadt ons Gods, die HERE heeftse gefundeert inder eewicheyt.
God wi ontfangen uwe barmherticheyt int midden van uwen tempel.
God ghelijck uwen name, soo is oock uwe lof totten eynde der werelt toe, Vwe rechter hant is vol rechtueerdicheyts.
De{n} berch Syon verblide hem, en{de} die dochteren Iuda moeten vrolijck zijn, om uwer oordeelen wille.
Omgaet Syon rontsomme, ende omuanctse, vertellet in haere torens.
Settet uwe herten in huer crachten, en{de} deelt huer huysen datme{n}t int ander gheslachte mach vertellen.
Want dit is onse God van tijde tot int eynde der werelt, hi sal ons inder eewicheyt regeren.
HOort toe alle volcken tot dese dinghen, ontfanghet met den ooren alle die dat aertrijck bewoonen.
Alle die wter aerden gheboren zijt, en{de} kinderen der menschen beyde te samen rijck ende arm.
Minen mont sal wijsheyt spreken, en{de} mijn herte sal ouerdencken voorsienicheyt.
Ic sal mijn oore tot ghelijckenisse buyghen, en{de} mijn woorden opdoen inden psalter.
Waeromme soude ick vreesen inden quaden dach, als die misdaet mijnder vreesen sal mi omuanghen?
Die in haer eyghen crachten betrouwen, en{de} beroemen hoouaerdelijken in die menichfuldicheyt haerder rijcdommen.
Die broeder en verlost niet, sal die mensche verlossen? hi en sal God niet gheuen zijn versoeninghe.
En{de} den lofprijs der verlossinghe zijnder zielen, hi sal arbeyden inder eewicheyt,
en{de} sal noch leuen ten eynde toe.
Hi en sal niet sien den doot, als hi die wijse siet steruen, die onwijse ende sotte sullen te samen vergaen. Ende si sullen den vremden haer rijcdom laten, ende haer grauen zijn haer huysen inder eewicheyt.
Haer wooninghen zijn van gheslachte tot gheslachte blijuende, si hebben haer namen op der aerden ghenoemt.
Ende die mensche als hi inder eeren was, en heues niet verstaen, Hi is gheleken den onwijsen beesten, ende is hen ghelijck gheworden.
Desen haeren wech is haer een valsche schandalizatie, naemaels sullen si in haeren mont behaghen hebben.
Si zijn inder hellen als schapen ghestelt, die doot salse afweyden en{de} die rechtuaerdighe sullen ouer hen vroech heerschappie hebben, en{de} haer hulpe sal verouden in die helle van haerder glorie.
Maer God sal mijn ziele verlossen wt die hant der hellen, als hi mi ontfangt.
En vreest niet als die mensche rijck gheworden is, ende die heerlicheyt zijns huys vermenichfuldicht wort.
Want hi en sal des gheen in sinen steruen mede nemen, ende sine heerlicheyt en sal met hem niet neder dalen.
Want zijn ziele sal in zijn leuen ghebenedijt worden, Hi sal v belijden met dancke, als ghi hem voldoet.
Hi sal ingaen totten gheslachten zijnder vaderen, ende en sal inder eewicheyt gheen licht sien.
Die mensche als hi inder waerdicheyt was en verstont niet, hi is den onwijsen beesten gheleken, en{de} dien ghelijck gheworden.
GOd die HERE der Goden heeft ghesproken, en{de} heuet dat aertrijck bi een gheroepen vanden opghanck der Sonnen totten neder ghanck toe.
Wt Syon schijnt die ghedaente zijnder schoonheyt
God sal openbaer comen. Onse God sal comen en{de} niet swijghen, Het vyer sal in zijn ooghen beghinnen te bernen en{de} rontsom hem een groot onweder.
Hi heeft de{n} hemel va{n} boue{n} geroepen, en{de} die aerde om zijn volck te onderscheyden.
Vergadert hem sine heylighen, die zijn testament oordineren bouen offerhande.
En{de} die hemelen sullen zijn rechtuaerdicheyt vercondighen, Wa{n}t God is een rechter.
Hoort mijn volck, en{de} ick sal spreken, Israel ende ick sal v ghetuyghen, want ick God, ben uwe God.
Van ws offers weghen en sal ick v niet straffen, Vwe brantoffers zijn toch altoos voor minen ooghen.
Ick en sal va{n} uwen huyse ghee{n} kalueren nemen, noch bocken van uwen cudden.
Wa{n}t alle ghedyerten des wouts zijn mijn, en{de} vee op die berghen, en{de} die ossen.
Ick kenne alle gheuoghelte der hemelen, en{de} die schoonheyt des ackers is met mi.
Ist dat mi honghert, ick en salt v niet segghen, Want den omganck der aerden is mijn, en{de} alle zijn volheyt.
Meynt ghi dat ick vleesch eten wil vanden ossen, oft bloet drincken vanden bocken?
Offert Gode een offerande des loues, en{de} betaelt den alderhoochsten uwe gheloften.
En{de} aenroept mi inder tijt der noot, en{de} ick sal v verlossen, so sult ghi mi eeren.
Maer totte{n} ongodlijke{n} heeft God gesproke{n} Waerom verteldy mijn rechtuaerdichede{n}, en{de} nemet mijn testament in uwen monde?
Daer ghi nochtans onderwijsinghe haet, en{de} worpt mijn woorden achter v.
Als ghi eene{n} dief saghet, so liept ghi met he{m} en{de} v deel steldet ghi metten ouerspeelders.
Vwen mont oueruloeyde van boosheyt, en{de} v tonghe brocht bedriechlichede{n} tsamen.
Ghi saedt, en{de} spraect teghen uwen broeder en{de} teghen de{n} sone uwer moeder steldet ghi lachteringhe in erghernissen.
Dat hebt ghi ghedaen, en{de} ick sweech, doen meyndet ghi booslijcken dat ick zijn soude, ghelijck als ghi, Maer ick sal v straffen, en{de} voor uwe ooghen stellen.
Merct doch dit, ghi die Gods verghetet, dat hi in eenighen tijt niet eens wech en neme, en{de} daer en si gheen verlosser.
Den offer des loues sal mi eeren, en{de} daer is den wech, waer henen ick hem thoonen sal, die salicheyt Gods.
GOd zijt mi ghenadich na uwer grooter barmherticheyt, Ende na die menichfuldicheyt uwer ontfermherticheden, wisschet wt mijn ongherechticheyt.
Wasschet mi noch meer van mijnder misdaet, en{de} reynicht mi van mijnder sonde.
Want ick bekenne mijn quaetheyt en{de} mine sonde is altoos teghen mi.
Ick heb v allee{n} ghesondicht, en{de} quaet voor v ghedaen, om dat ghi rechtuaerdich ghemaect sout worde{n} in uwen woorden, en{de} verwinnen als ghi gheoordeelt wort.
Wa{n}t siet, ick ben in onduechde{n} ontfanghen en{de} mijn moeder heeft mi in sonde{n} ontfaen.
Want siet, ghi hebt liefghehadt die waerheyt, Ghi hebt mi gheopenbaert die onseker en{de} verborghenthede{n} va{n} uwer wijsheyt.
Ghi sult mi bespreyden met Ysope, en{de} ick sal suyuer worden, Ghi sult mi wasschen, en{de} ick sal bouen die snee ghewit worden.
Ghi sult minen ghehoor gheuen vruechde ende ghenuechte, en{de} die verootmoedichde beenderen sullen hen verblijden.
Keert af v aenschijn van minen sonden, en{de} doet alle mijn misdaden wt.
Schept in mi God een reyn herte, en{de} vernyeut in minen inghewande eenen oprechten gheest.
En verworpt mi niet van uwen aensichte, ende en neemt uwen heylighen gheest niet van mi wech.
Gheeft mi wederom die vruechde va{n} uwer salicheyt, en{de} maect mi sterck met den alder ouersten gheest.
Ick sal den quaden menschen uwe weghen leeren, en{de} die sondaers sullen tot v bekeert worden.
Verlost mi vanden bloedighen sonde{n}, God ghi die mijns salicheyts God zijt, en{de} mijn tonghe sal verblijdende louen uwe gherechticheyt.
HERE ghi sult mijn lippen open doe{n}, en{de} mine{n} mo{n}t sal uwe lof vercondighe{n}.
Wa{n}t haddy ghewilt, ick hadde certeyn een offerande ghegheue{n}, ghi en sult v niet verblijde{n} inde{n} offer die gheheel verbrant wort
Die offerande tot God, is eenen bedructen gheest, een vermorwet ende vernedert herte en suldy God niet verachten.
HEERE doet Sion goedertierlijck in uwen goeden wille, op dat die mueren tot Ierusalem ghetimmert worden.
Dan sult ghi in danck nemen die offerande der rechtuaerdicheyt, heel offeren ende offer die heel verbrant worden, dan sullen si kalueren op uwen outaer setten.
WAt glorieerdy beroemende in quaetheyt? Ghi die machtich zijt inder boosheyt.
Alle den gheheelen dach heeft v tonghe ouerdacht onrechtuaerdicheyt, gelijck een scherp schaers hebdy bedroch ghedaen.
Ghi hebt bemint die quaetheyt bouen die goedertierenheyt, en{de} meer bemint onrecht te spreken dan dat oprecht is.
Ghi hebt liefghehadt alle die haestighe nederstortende woorde{n} in bedriechlijke tongen
Daerom sal v God verderuen in dat eynde en{de} sal v wttrecken, ende doen v verhuysen wt v wooninghe, ende uwe wortel wt die aerde der leuendigher.
En{de} die gherechtighe sullent sien ende vreesen, en{de} sullen ouer hem lachen, en{de} segghen,
siet, dit is die man, die God niet en stelde sinen hulper, maer verliet hem op sine menichte der rijcdommen, en{de} was machtich in zijnder ydelheyt.
Maer ick ghelijck eene{n} groenen vruchtdraghende Olijfboo{m}, inde{n} huyse Gods, ick heb ghehoept in Gods barmherticheyt altijt en{de} eewelijc.
Ic sal v eewelijc belijde{n} wa{n}t ghijt hebt ghedae{n}, en{de} sal uwe{n} nae{m} verwachte{n} wa{n}t hi goet is int aenschijn va{n} uwen heylighen.
DIe onwijse dacht, segghende in zijn herte, daer en is gheen God,
Si zijn vergaen, en{de} gruwelijck gheworden in haer boosheyt, daer en is gheene die goet doet.
God aenscouwede vande{n} hemel opter menschen kinderen, Dat hi sien soude, ofter yemant verstandich waer, oft God sochte.
Maer si ware{n} alle afgheweken, en{de} tsamen zijn si onnut geworde{n}, daer en is niema{n}t die goet doet, niemant en isser, oock niet eene.
Sullen zijt niet alle bekenne{n} die quaet doen die mijn volc verslinde{n} als een spijse broots
Si en hebben God niet aengheroepen, en{de} si hebben ghinder van vreese ghebeeft, daer niet te vreesen en was. Wa{n}t God heeft verstroeyt die ghebeenten vande{n} ghene{n} die die mensche{n} behaghen, si zijn beschaemt, wa{n}t God heeftse versmaet
Wie sal Israel behoudenisse wt Sion gheuen? als die HEREE die gheuanghenisse zijns volcs afneemt, so sal hem Iacob verblijden, en{de} Israel vrolijck zijn.
MAect mi ghesont O God in uwe{n} nae{m} en{de} oordeelt mi in uwe machticheyt.
God verhoort mijn ghebet, verneemt die woorden mijns monts met uwen ooren.
Want vremde zijn teghen mi opghestaen, en{de} die stercke hebben mijn ziele ghesocht, ende si en hebben God niet voor haer aenschijn gheset.
Want siet God helpet mi, en{de} die HEERE is een ontfangher mijnder zielen.
Keert va{n} mi dat quaet tot minen vianden waert, verspreytse in uwer waerheyt.
Ick sal v willichlijck offerande doen, en{de} sal belijden uwen name, wa{n}t hi goet is.
Want ghi hebt mi verlost wt allen drucke, ende mijn ooghe heeft ouer alle mijn vianden versmadet.
GOd verhoort mijn ghebet, en{de} en versmaet niet mijn bedinghe,
merct op mi, en{de} verhoort mi. Ick ben bedroeft in mijnder oeffeninghe, ende verbaest
van die stemme des viants en{de} quellinghe des sondaers. Wa{n}t si hebbe{n} teghe{n} mi ghekeert booshede{n}, en{de} inder gra{m}scap zijn si mi ouerlast geweest.
Mijn herte is verbaest in mi, en{de} des doots vreese is op mi gheuallen.
Vreese en{de} beuinghe is ouer mi ghecomen, en{de} die duysternissen hebben mi bedect.
En{de} ic seyde wie sal mi geue{n} vedere{n} gelijck de{n} duyfkens, en{de} ick soude vliegen en{de} rusten
Siet ick ben al vlieghende verre ghereyst en{de} bleef woonende in een eenighe woestijne.
Ick verwachte den ghenen die mi ghesont heeft ghemaect, van cleynmoedicheyt des gheests, en{de} van onweder.
HERE worptse haestelijken neder, en{de} splijt haer tonghe{n}, Wa{n}t ick sach onrechtuaerdicheyt, en{de} teghensprekinghe in die stadt.
Dach en{de} nacht salse omuanghen die boosheyt, en{de} te midden in haer is arbeyt en{de} onrechtuaerdicheyt.
En{de} van haeren straten en heeft niet ghebroken woecker noch bedroch.
Want waert dat mijn viant mi veruloect hadde, dat soude ick sekerlijc ghelede{n} hebbe{n} En{de} oft die mi haetede goede dinghen van mi gheseyt hadde, ick soude mi messchien van hem verborghen hebben.
Maer ghi zijt een mensche van eenen moede mijn leytsman ende mijn bekende.
Die met mi te samen spijse nuttede die soet was, wi hebbe{n} inden huyse Gods met eendrachticheyt gewandelt.
De doot come ouer die, en{de} si moeten leuende in die helle dalen. Wa{n}t boosheyt is int middel va{n} hen in haer wooninghen.
Maer ick heb tot God gheroepen, en{de} die HEERE sal mi behouden.
Des auonts, des morghens ende des middaechs sal ict vertellen en{de} bootschapen, en{de} hi sal mijn stemme hooren.
Hi sal mijn ziele in vrede verlossen va{n} die gene die mi ghenaken, wa{n}t si waren onder veel teghen mi.
God salt verhooren, en{de} vernederense, die is voor der werelt tijden. Wa{n}t si en hebbe{n} ghee{n} veranderinghe, en{de} si en hebbe{n} God niet gheureest,
si hebbe{n} haer handen wtghestrect in betalinghe. Si hebben besmet zijn verbont,
si zijn verstroeyt vander gramscapen zijns aensichts en{de} zijn herte is ghenaect. Sijn redenen zijn morwer gheworden dan olye, en{de} si zijn gheschutten.
Worpt uwe sorghe inden HEERE, die sal v besorghen, en{de} hi en sal de{n} rechtuaerdighe{n} niet geue{n} inder eewicheyt onuolstandighe twijfelinghe.
Maer God ghi sultse leyden inden put des verderuens. Die bloedighe sondaers en{de} bedrieghers en sullen haer leuen niet brenghen ter helft, maer HEERE ick sal in v hopen.
GOd ontfermt v mijnder, wa{n}t die mensche heeft mi vertrede{n}, al den gheheelen dach beuechtende heeft hi mi ghequelt.
Mine vianden vertreden mi alle den gheheelen dach door, Want vele isser strijdende tegen mi stoutelijck.
Vander hoocheyt des daghes sal ick vreesen, maer ick sal in v hopen.
In Gode sal ick mine redene prijsen, ick hebbe in Gode ghehopet. Ick en sal niet vreesen, wat mi dat vleesch soude doen.
Den gheheelen dach verachten si met vloecken, mijn woorden, alle haer ghedachten zijn teghen mi int quaet.
Si sullen inwoonen en{de} verberghen si sullen selue op mijn versenen wachten, Ghelijck si mijn zeele ghewacht hebbe{n}
Ghi sultse om niet ghesont maken inden toorne suldy tvolck ontstucken breken.
God mijn leue{n} heb ick v ghebootschapt, ghi sette mijn tranen in uwe aenschijn. En{de} ghelijck in uwer gheloften,
dan sullen mijn viande{n} achterwaert ghekeert worde{n}. In wat dach dat ick v aenroepe, Siet ick bekenne dan dat ghi mijn God zijt.
In Gode sal ick prijsen dat woort, Inden HEERE sal ick die redenen louen, ick heb in God ghehoept, en{de} en sal niet vreesen wat mi die mensche doet.
In mi o God zijn v gheloften, die ick v tot dancklof wederom sal gheuen.
Want ghi hebt mijn ziele vander doot verlost, mijn voeten vanden valle, op dat ick behaechlijck worden soude voor God int licht der leuender.
SIit mi ghenadich God, Sijt mi ghenadich, want op v betrout mijn ziele. En onder die schaduwe uwer vloghelen sal ick hopen, tot dat die schalcheyt voorbi gae.
Ick sal roepen tot God den alderhoochsten, tot God die mi wel ghedaen heeft.
Hi seynde vanden hemel en{de} verloste mi, hi ghaf tot eenen verwijte die mi vertreden. God seynde zijn barmherticheyt en{de} waerheyt,
hi heeft verlost mijn ziele wten middel der welpen der leeuwe{n}, ick sliep verscrict zijnde. Der kinderen der menschen tanden zijn wapenen en{de} pijlen, en{de} haer tonghe is een scherp swaert.
God verheft v boue{n} die hemelen, en{de} uwe eere ouer alle dat aertrijck.
Si hebben minen voeten stricken bereyt en{de} mijn ziele nederghedruct. Si hebben voor mijn aensichte eenen cuyl ghegrauen, en{de} si zijnder selue ingheuallen.
Mijn herte is bereyt, God mijn herte is bereyt, Ick sal singhen, ende God den HEERE eenen lofsanck segghen.
Staet op mijn eere, en{de} staet op psalter en{de} harpe, vroech in die dagheraet sal ick verrijsen.
HEERE ick sal v belijde{n} onder die volcken, en{de} ick sal v eenen lofsanck segghen onder die luyde{n}.
Wa{n}t uwe barmherticheyt is groot tot aende{n} hemel, en{de} uwe waerheyt tot die wolcken.
Verheft v God boue{n} die hemelen, en{de} uwe eere si ouer alle dat aertrijck.
ISt sekerlijck so dat ghi rechtuaerdicheyt spreket? Ghi kinderen der menschen, so oordeelt dan rechtuaerdelijcken.
Want inder herten doedy waerlijck, inder aerden onrechtuaerdelijck, en{de} uwe handen bedrijuen onrechtuaerdicheden.
Die ongodlijcke zijn veruremt van haers moeders lichaem aen, si doelden vanden buycke, si hebben valscheyt ghesproken.
Haer raserije is ghelijck nae eender slanghen, ghelijck die dooue adere die haer ooren toe stopt.
Dat si niet en soude hooren die stemme des tooueraers, des besweerders, die wel besweeren kan.
God sal breken haer tanden ontstucken in haeren mont, Die HEERE sal ontstucken breken die kaectanden der leeuwen.
Si sullen vergaen te nyete ghelijck watere dat wech vloeyt. Hi heeft sinen boghe ghespannen tot dat si cranck worden.
Ghelijck vloeyende wasch sullen si wech worde{n} ghenome{n}, het vyer isser op gheuallen, en{de} si en hebbe{n} die Sonne niet ghesien.
Eermen uwe doornen mercte aenden doornen struycke, ghelijck die leuende so sal hijse in toornicheyt opsuypen.
Die rechtuaerdighe sal hem verblijde{n} als hi sulcke wrake siet, en{de} sal zijn handen baden inder sondaren bloet.
En{de} die mensche sal segghe{n}, is de{n} recetuaerdighen sekerlijck vruchte, so is sekerlijck God diese oordeelt int aertrijck.
UErlost mi, mijn God, va{n} minen vianden, ende beschut mi voor die ghene die teghen mi opstaen.
Verlost mi vanden quaetdoenders, en{de} behout mi vanden bloet dorstighen sondaren.
Want siet, si hebben mijn ziele gheuanghen, die stercke oueruielen mi.
O HEERE noch die quaetheyt noch die sonde en heb ick, sonder quaetheyt hebbe ict gheloopen ende beschict.
Staet op om mi te ghemoete te comen, en{de} siet toe, En{de} ghi HEERE der heyrcrachten God van Israel. Aendenct om te besoecke{n} alle Heydene{n}, En zijt niema{n}t ghenadich die quaet hanteert.
Des auonts sullen si bekeert worden, ende honghere lijden, ghelijck als die honden, en{de} die stadt rontsomme ghaen.
Siet, si sullen spreken in haeren monde, tsweert is in haere lippen, want wie heuet ghehoort?
Maer ghi HEERE, sultse beghecken, en{de} te niet brenghen alle heydenen.
Mijn stercte sal ick tot v bewaren, Want God, ghi zijt mijn ontfangher.
Mijn God, zijn barmherticheyt sal mi voorcomen
God heeft mi vertoont ouer mijne viande{n}. En dootse niet, op dat het mijn volck niet en verghete in gheender tijt. Verdrijftse in uwer macht, en{de} setse af, HEERE, mijn beschermer.
Die sonde haers monts, die reden haerder lippen, en{de} laetse begrepen worden in haer hoouaerdie, En{de} vander vloekinge en{de} logenen sullen si zijn in die volbrenginge aenghebracht worden,
in den toorne der volbrenghinghe, ende si en sullen niet wesen Ende si sullen weten, dat God heerschapie sal hebben ouer Iacob, ende ouer die eynden des aertrijcs.
Des auonts sullen si ghekert worden, ende hongher lijden ghelijck als honden ende alomme die stadt ghaen.
Si sullen verspreyt worden om te eten, ende ist dat si dan niet sat en worden, so sullen si murmureren.
Maer ick sal van uwer macht singhen, ende sal des morghens uwe bermherticheyt met lofsanck verheffen. Wa{n}t ghi zijt mine ontfanger en{de} toeulucht geworden, inden dach van mijnder quellinghen.
Mijn hulper ick sal v een lof singhen Want ghi zijt God mijn ontfangher, mijn God, mijn barmherticheyt.
GOd ghi ghebt ons verstooten en{de} verdoruen, ghi zijt gram gheweest, ende hebt onser ontfermt.
Ghi hebt die aerde beweecht ende gestoort heelt haer brueken, want si beweecht is.
Want ghi vercondet, uwen volcke, harde saken, Ghi drencket ons met wijn des berouwes
Ghi hebt een teeken ghegheuen, den ghenen die v vreesen, dat si soude{n} vlieden vanden aensichte des boghes,
Op dat uwe vrienden verlost souden worde{n}, maect mi ghesont, met uwer rechter handt, ende verhoort mi.
God heeft ghesproken, in zijn heylige plaetse, ick sal mi verblijden, ende sal deelen Sichem, en{de} afmeten dat dal der tabernakulen.
Galaad is mijn, mijn is Manasses, Ephraim is die machte mijns hoofts, Iuda is mijn coninck.
Moab is die waschpot van mijnder hopen. Ick sal minen schoen wtstrecken teghen dat landt van Edom, Die vremden zijn mi onderdaen gheworden.
Wie sal mi leyden in die vaste stadt? wie sal mi gheleyden tot in Edom toe?
En sult ghijt neet doen Godt, Ghi die ons hebt verstooten, ende ghi Godt en sult niet wtreysen in onse heyrcrachten.
Gheeft ons bistant inder noot, Want des menschen salicheyt, is ydel en{de} onnut.
In Godt sullen wi doen crachte, ende hi sal alle onse vianden te niet brenghen.
GOd verhoort mijn bedinghe, en{de} aenmerct mijn ghebet.
Vanden eynden der aerden hebbe ick tot v gheroepen, als mijn herte, in benautheyt was, Ghi hebt mi verheuen, opten steen. Ghi hebt mi gheleyt,
want ghi zijt mijne toeuerlaet gheworden, Eenen stercken thoren voor mijnder vianden aensichte.
Ick sal inder eewicheyt, in uwe wooninghe woonen, en{de} sal beschermt worden, int decksel van uwen vloghelen.
Wa{n}t ghi mijn God hebt verhoort mijn gebet, ghi hebt erffenisse ghegheuen, den ghenen die uwen naem vreesen.
Ghi sult toeworpen daghen, op des conincs daghen, ende zijn iaren van gheboorte{n} tot gheboorten.
Hi blijft inder eewicheyt, in Gods aenscijn Wie sal eysschen, zijn barmherticheyt, en{de} zijn waerheyt.
So sal ick uwen name eenen lofsanc segge{n} inder eewicheyt, op dat ick mijn ghelofte betalen soude, van daghe tot daghe.
EN sal mijn ziele nyet Gode onderdanich wesen, Want van hem coemt mijne salicheyt.
Want hi is mijn God ende mijn salicheyt, mijn ontfangher, daeromme en sal ick niet meer beroert worden
Hoe langhe ouerualt ghi den mensche, ende ghi alle slaet hem doot, als een hangende wandt, ende instucken gestooten muer?
Maer si dachten minen loon te verstoote{n} ick liep inden dorste si gebenediden mette{n} monde, maer va{n} binne{n} metter hertte{n} vermaleyde{n} si,
Maer mijn ziele, weest gode onderdanich, want mijn lijdsaemheyt is va{n} he{m}.
Want hi selue is mijn God en{de} salichmaker mijn hulper, ick en sal niet verhuysen
In God is mijn salicheyt, en{de} mijn eere mijnder hulpen en{de} mijn hope is in God.
Hopet in hem alle ghi verghaderinge der volcken, schuddet uwe herte voor hem wt, God is onse hulpe inder eewicheyt.
Maer nochtans, zijn ydel die kinderen der menschen, Loghenachtich zijn die kinderen der menschen in haer wagen, op dat si selue in ydelheyt, inder seluer maniere{n} bedrieghen souden
En wilt niet hopen in onrechtueerdicheit, En{de} en wilt gheenen roof begheren, ist dat v rijcdom toeuloeyt, en stelter v herte niet gheheel toe.
God heeft eens ghesproken, dese twee dinghen heb ick ghehoordt, Dat die machte behoort Gode toe,
en{de} HEERE, uwe is die bermherticheyt, Want ghi sult elckerlijck betalen naer zijn wercken.
O God mijn God ic wake tot v vande{n} lichte, Mijn ziele heeft dorst ghehadt tot v, en{de} mijn vleesch in veelderhande maniere,
In een woeste lant sonder wegen en{de} sonder water, en{de} so heb ick v gheopenbaert gheweest, in die heylighe plaetse, op dat ick sien soude, uwe cracht en{de} uwe eere.
Want uwe barmherticheit is beter, dan dat leuen, mijn lippen sullen v louen.
Aldus sal ick v louen, in minen leuen, en{de} ic sal mijn handen in uwen name opheffen.
Laet mijne ziele vol worde{n}, ghelijc met smeer ende vette, ende minen mont sal met vrolijcken lippen louen.
Aldus ghedachte ick ws, op mijn bedde, inden morghenstont oeffende ick mijn gedachten in v,
Want ghi zijt mijn hulper gheweest. Ende onder die schaduwe uwer vloghelen sal ick vrolijck wesen,
mijn ziele is gheuesticht aen v, uwe rechter hant heeft mi ontfanghen.
Maer si sochten mijn siele te vergheefs, Si sullen in dat nederste der aerde{n} ingaen
Si sullen in die hant des sweerts gheleuert worden, ende der vossen deelen wesen.
Maer die coninck sal hem in God verblijden, si sullen alle ghepresen worden, die in hem sweren. Want den mont der ghenen die valsch spreken, is ghestopt.
GOd, verhoort mijn ghebet, als ick bidde, verlost mijn ziele voor die vreese des viants.
Ghi hebt mi beschermt voor die vergaderinghe der quader, en{de} vander menichte der ghenen die boosheyt wercken.
Want si maecten haer tonghen scherp ghelijc een sweert, si hebben haer boghen gespannen die een bitter dinck zijn,
om dat si den onbeuleckten, int verborghen souden schieten.
Onuerhoets sullen si hem schiete{n} ende niet vreesen, si hebben een schalcke reden, voor hem vastghemaect. Si vertelden, hoe dat si stricken legghen souden, ende seyden, wie salse sien?
Si hebben ondersocht boosheden, en{de} als si ondersochten, zijn si in ghebreckelijcheden gheuallen, met haerder ondersoeckinghe. Die mensche sal ghaen tot een hooghe herte
ende God sal verheuen worden. Die gheschutten der cleynder kinderen zijn haer plaghen gheworden,
ende haer tongen zijn teghen haer kranck geworden, Si zijn alle verbaest gheweest diese saghen,
ende alle mensche vreesde. Ende si hebben vercondicht Godts wercken, ende verstonden sine daden.
Die rectueerdighe sal verblijden inden HEERE, ende hopen in hem, ende alle die ghene die oprecht van herten zijn, sullen ghepresen worden.
GOd, v betaemt lofsanck in Sion,ende die ghelofte sal v betaelt worden, in Ierusalem.
Verhoort mijn gebet, tot v sal allle vleesch comen.
Die woorden der ongodlijcker menschen waren machtich, ouer ons gheworden, ende ghi sult goedertieren worden, ouer onse sonden.
Salich is hi dien ghi vercoren hebt ende opghenomen, hi sal woonen, in uwe vrijthouen. Wi sullen veruult worden in die ghoeden ws huys, uwen tempel is heilich,
ende wonderlijck inder rechtueerdicheyt. Verhoordt ons God, onse salichmaker, hope van allen eynden der werelt, ende diepte inder zee.
Die die berghen bereyt in uwer cracht, omgordet met machticheyt,
die verstoort die diepte der zee, en{de} tgeluyt van haere{n} vloede{n} Die volcken sullen verbaest zijn,
en{de} si sullen vreesen van uwen teekene{n} die inde eynden woonen, Ghi sult die wtgange{n} des morghens en{de} des auonts vrolijck maken.
Ghi hebt daertrijc besocht en{de} gheuult met watere, ghi hebt dat menichfuldelijck rijck ghemaect. De vloet Godts is veruult met wateren, Ghi hebt haer spise bereyt, wa{n}t also is haer bereydinghe.
Maect oueruloedelic vol zijn riuere{n} vermenichfuldicht zijn vrucht, in zijn druppelen sal dat vruchtbarige verbliden.
Ghi sult ghebenedien die croone des iaers uwer goedertierenheyt, ende uwe velden sullen veruult worden met oueruloedighe vruchtbaerheyt.
De scoonste plaetsen der woestinen sullen vet worden, en{de} die houelen sullen omuaen worden met vrolicheyt.
De wedere{n} scape{n} zijn gecleet met wolle ende die dalen sullen veruult worden met grane, Si sullen roepen ende segghen den lofsanck.
IVbileert Gode alle aertrijc, segt eenen lofsanc ter eeren zijns naems, gheeft sinen loue de heerlicheyt.
Segt tot God, hoe veruaerlijck zijn uwe wercken inder menichte uwer crachte{n} sullen v uwe vianden lieghen.
Alle landt aenbede v, en{de} lofsinghe v, Segt eenen lofsanck ter eeren uwen naeme.
Coemt herwaerts, en{de} aensiet die wercken Gods die soo grouwelijck is in zijn raden van die kinderen der menschen.
Hi heeft verandert die zee int drooge, si sullen te voete ouer dat water gaen, daer sullen wi ons in hem verblijden.
Hi die heerscappie heeft in zijn crachte eewelijcken, zijn ooghen sien op die volcken, die hem verwiten en sullen in hem seluen niet verheuen worden.
Ghi heydenen ghebenedijt onsen God, en{de} doet datmen hoore die stemme zijns lofs.
Die mijn ziele int leuen ghestelt heeft, en{de} en ghaf mijn voeten niet tot beroeringhe.
Want God ghi hebt ons gheproeft, en{de} hebt ons metten viere ondersocht, ghelijck dat siluer ondersocht wort.
Ghi hebt ons gebracht in eenen strick, Ghi hebt op onse rugghen liden gheleyt.
Ghi hebt mensche{n} ouer ons hoofde{n} gestelt, Wi zijn door vier en{de} water gecomen, maer ghi hebt ons gheleyt, in die vercoelinghe.
Ick sal met offerhanden dieme{n} branden sal in v huys gaen, en{de} sal betalen v die gelofte{n}
die mijn lippen onderscheyden hebben. Ende minen mont heeft ghesproken in mijnen druck,
Ick sal v offeren ghemerchde offerhande om heel te verbranden metten aengesteken offer van wederen, Ick sal v offeren ossen en{de} bocken.
Coemt herwaerts, hooret toe, ghi alle die God vreest, Ick salt vertellen, dwelcke hy mijnder zielen ghedaen heeft.
Tot hem riep ic met minen monde, en{de} ick ben verhuecht geweest onder mijn tonge
Ist dat ick donrecht aensie met mijnder herten, So en sal die HEERE niet hooren.
Daeromme verhoordt mi Godt, ende aenmerct die stemme mijns biddens.
Geloeft si God die mijn gebet niet afgekeeret en heeft, noch zijn barmherticheit va{n} mi.
GOd si onser ghenadich en{de} ghebenedie ons, hi late zijn aenschijn lichte{n} op ons ende ontferme onser.
Dat wi opter aerden bekennen, sinen wech onder alle heydenen, zijn salicheyt.
God, laet die volcken v beliden, alle volcke{n} moeten v beliden.
Die volcken moeten verbliden en{de} vrolijck zijn, dat ghi luyden oordeelt in rechtueerdicheden, en{de} schict die luyden opter aerden.
God, laet die volcken v beliden, alle volcken belijden v,
onse aertrijc heeft zijn vruchte ghegheuen.
God moet ons ghebenedien onse god, god ghebenedie ons, ende alle die eynden des aertrijcs moeten hem vreesen.
GOd stae op, ende zijn vianden moeten verstroyt worden, ende die hem haten voor hem vluchten.
Ghelijck den roock verghaet, so laetse verghaen, ghelijck dat wasch versmilt vanden viere, So moeten die ongodlicke verghaen voor gods aensichte.
Maer die gherechtighe moeten hen verbliden, ende vrolick zijn voor gods aenschijn, ende in vruechden ghenoechte hebben.
Singet gode, singet sinen naeme eenen lofsanc, maect die bane, dien die daer opclimt boue{n} der sonne{n} onderganc, sine{n} naem is die HERE, Verblijt v in zijn aenscij{n},
die een vader der weesen is, en{de} een rechter der wedwe{n} Hi is god in zijn heylige wooninge,
god die doet deendrachtige tsamen in huis woonen. Die die geuangen wt leyt in zijnder crachten des gelijcken die verwiters die woone{n} in die grauen
God, doen ghi voor ws volcs aenschijn wt troct, doen ghi voor bi ginct inder woestine{n}
Doen beefde die aerde, en{de} die hemelen dropen vanden aensichte des Gods Sinai, va{n}den aensichte van God die Israels God is.
Godt uwer erffenisse hebdi eenen ghewillighen reghen afghesneden, si is cranc gheworden, maer ghi hebtse volmaect.
Dine diere{n} sullen daer in woone{n}, God ghi hebt den armen in uwe soeticheyt bereydet
Die HERE sal dat woort geue{n}, met groote crachten den gene{n} diet euangelie leere{n}.
Die coninghen der heyrscharen sullen onder malcanderen geurienden zijn, ende de vercieringe des huys sal de{n} roof wtdeelen
Ist dat ghi slaept tusschen die palen, soo sullen die vedere{n} der duyue{n} versiluert zijn en{de} haer achterste in bleecke gout verwe,
Als de almachtige ouer haer die coninge{n} sal in Selmon ondersceyde{n}, so salsi sneewit zijn
Den berch Godts is eenen vetten berch, Eene{n} gehoeuelden berch, eene{n} vette{n} berch.
Waeromme huppelt ghi ouer den ghehoeuelden berch? Godt heeft lust op desen berch te woonen, en{de} de HEERE sal daer eewelic totten eynde woonen.
Der waghens Gods is veel duysentmael thien duysent, die HEERE is onder hen inden heylighen Sinai.
Ghi zijt in die hoochte gheclommen, ende hebt die gheuanghenisse geuanghen, Ghi hebt gauen ontfangen voor die menschen, Ooc en hebbe{n} si daerenbouen niet gelooft, dat God die HEERE daer woont.
Gelouet si de HEERE dagelics, die god onser salicheyt sal onze{n} wech geluckich make{n},
Onse god is een god om salich te make{n}, en{de} den wtganc des doots is des HEEREN des HEEREN.
Nochta{n}s sal God die hoofden zijnder vianden in stucken breken, die toppen des hars der ghenen, die wandelen in haer sculden.
De HEERE heeft geseyt, Ic sal Basan bekeere{n}, inder diepte{n} der zee sal icke{n} bekeere{n}.
Op dat uwe voet int bloet uwer vianden geuerwet worde, en{de} die tonghe uwer honden, vanden seluen.
God, si hebben gesien uwe voorgange{n}, die voortgangen mijns gods ende conincs, die in die heylige plaetse is.
De prince{n} zijn voorcome{n} vergadert met de{n} sanghers int midden der maechdekens die op tamboeren speelden.
Gebenedijt god den EEREN inder heyligher kercken vanden fonteynen van Israel,
daer was Beniamin die iongelinc inden ouerghanck des gheests. Die princen van Iuda zijn haer leytsmanne{n} die vorsten van Sabulon en{de} va{n} Neptalim.
God ghebiet uwer crachte, maect stantachtich god, dwelcke ghi in ons gewrocht hebt.
Om uwe{n} tempel, die in Ierusalem is, sullen v die coninghen ghiften offeren.
Berispt de wilde beesten des riets, die verghaderinge der stieren, onder die koeyen des volcs, dat si met ghelde souden wtsluyten, die gheproeft zijn. Vernielt die heydenen, die oorloghe willen hebben,
die boden sullen comen wt Egipten dat Moorenlant sal met zijn handen tot Gode voorcomen.
Singhet den HEERE, ghi conincrijck der aerden lof
die geclommen is boue{n} den hemel der hemelen totten oosten. Siet, hi sal zijnder ste{m}men geue{n} een ste{m}me va{n} crachte,
geeft Gode eere, ouer Israel is zijn groote heerlicheit, en{de} zijn cracht inde{n} wolcke{n}
God is wonderlijck in sine heyligen, God van Israel sal zijn volck stercheyt en{de} crachten gheuen, ghebenedijt si God.
GOd, maect mi ghesont, want die wateren zijn gecomen tot aen die ziele.
Ic ben versoncken int slijm der diepte{n}, daer gheenen bodem en is. Ick ben in die diepte der zee ghecomen, en{de} die storm heeft mi verdroncken.
Ic ben moede geworden met roepen, mijne wanghen zijn van binnen heesch gheworden, mijn ooghen zijn ghebreckelijck geworden, doen ick verhoepte in minen God
Die mi haten sonder sake, zijn vermenichfuldicht bouen die haren mijns hoofts. Die mi tonrechte vianden zijn, en{de} mi veruolchden, zijn machtich geworden, ick moet betalen, dat ick niet gherooft en hebbe.
God, ghi weet mijn onwijsheyt, ende mijn schulden en zijn voor v niet verborghen.
En laetse niet bescae{m}t aen mi worden die ws verwachte{n} HERE HERE der heyrcrachte{n} En laetse niet root va{n} bescae{m}theyt ouer mi worden, die v soecken God van Israel.
Want om uwen wille heb ick versmaetheit gheleden, sca{n}de heeft mijn aensichte bedect.
Ick ben vremt gewroden minen broederen en{de} ombekent mijnder moeder kinderen.
Want die naerstighe liefde ws huys, heeft mi geten, en{de} die versmaethede{n} der geender die v verwitenisse aendoe{n}, zijn op mi geuallen
En{de} ic heb bedect mijn ziele inde{n} vaste{n}, en{de} dat is mi tot eenen verwijt gheworden.
Ic dede een hayre{n} hemde voor een cleet aen, en{de} ben haer geworde{n} tot eene{n} bispelclappe.
Teghen mi spraken die in die poorte saten, en{de} teghen mi songhen die wijndranckers.
Maer ick HEERE badt tot v mijn ghebet, tis eene{n} aenghename{n} tijt God in die menichte uwer barmhertichede verhoort mi, in die warachticheyt va{n} uwer salicheyt.
Trect mi wt den slijcke, dat ick niet en versincke, verlost mi van minen benijders, en{de} wt die diepten der wateren.
Dat mi die wateruloet niet en verdrincke, en{de} die diepte niet en verslinde, en{de} dat gadt des puts ouer mi niet te samen en sluyte.
Verhoort mi HEERE, want uwe barmherticheyt is lieflijck, Siet mi aen na die menichte dijnder ontfermherticheden.
En{de} en verbercht v aensicht niet voor mi dinen knechte, verhoort mi haestelijck, want ick verdruct worde.
Siet tot mijnder zielen ende verlostse, verlost mi, om mijnder vianden wille.
Ghi weet mijn versmaetheyt en{de} bescaemtheyt, ende mijn verwijtenisse.
Voor v aenschijn zijn si die mi verdrucken, mijn herte heeft verwacht verwijt en{de} armoede, Ick verwachte, ofter yema{n}t waer, die mede bedroeft waer, en{de} niema{n}t en wasser, ofter een trooster waer, en{de} ick en vants niet.
Si gauen mi galle tot spijse, en{d}e edick te drincken, doen mi dorstede.
Haer tafele moet voor hen tot eenen strick worde{n}, ter vergeldinge en{de} tot eenen valle.
Haer ooghen moeten duyster worden, op dat si niet en sien, en{de} haeren rugghe maect altoos cromme.
Ghiet op hen uwe onghenade, en{de} uwe verbolghen toornicheyt begrijpse.
Haer wooninghe moet woest worden, ende daer en si niema{n}t die in haer tenten woone.
Want si veruolchden dien ghi gheslaghen hebt, en{de} hebben ouer uwe wonden der smerten noch meer ghemaect.
Legghet hen die eene misdaet ouer die andere, ende en laetse niet comen tot uwer rechtuaerdicheyt.
Schrabtse wt den boeck der leuende{n}, ende en laetse metten rechtuaerdighen niet gheschreuen worden.
Maer ick ben arme ende mi is wee, God uwe salicheyt heeft mi ontfanghen.
Ick sal den name Gods loue{n} met een liedeken, en{de} sal he{m} hoochlijck eeren met danclof.
Dat sal den HEERE meer behaghen, dan een ionck calf, dwelck hoornen en{de} clauwen voortbrengt.
Die arme moetent sien, en{de} he{n} verblijden, Soect God, en{de} v ziele sal leuen.
Want die HEERE verhoorde die armen, en{de} en veracht zijn gheuanghen niet.
Hemel, aerde, zee, ende alle dat hem daer inne beroert, loue hem.
Want God sal Sion ghesont maken, en{de} die Ioetsche stede{n} sullen ghetymmert worden, en{de} si sullen daer in woonen, en{de} sullense vercrijghen in erffenisse.
En{de} dat zaet zijnder knechte{n}, sal die besitten, en{de} die sinen name beminnen, sullen daer in blijuen woonen.
GOd denct tot mijnder hulpe, HERE haestet om mi te helpen.
Si moeten beschae{m}t worden, en{de} si moete{n} hen schamen, die mijn ziele soecken.
Te rugghe moete{n} si ghekeert worden, en{de} he{n} scame{n} die mi quaet willen. Terstont moete{n} si al scamende afghekeert worde{n}, die tot mi seggen, vrij so, vrij so
Verblijden en{de} vrolijck moeten zijn in v alle, die v soecken, en{de} altoos segghen, hooch gheloeft si God, die v salicheyt beminnen.
Maer ick ben ellendich ende arm, God helpet mi, Want ghi zijt mijn hulper en{de} verlosser, HEERE en vertoeft niet.
HEERE ick heb ghehoept op v, en laet mi nymmermeer beschaemt worden.
Verlost mi door uwe rechtuaerdicheyt, en{de} helpet mi wt, Neycht uwe ooren tot mi, en{de} maect mi salich.
Weest mi tot een God die beschermer, en{de} in een vaste plaetse, dat ghi mi ghesont maect Want ghi zijt mijn vasticheyt ende mijn toeulucht.
Mijn God verlost mi wt der hant des sondaers, en{de} wt der hant des onrechtuaerdighen, en{de} die teghe{n} die wet doet
Wa{n}t ghi zijt mijn lijtsaemheyt HEERE, HERE mijn hope va{n} mijnder ioncheyt aen
Ick ben in v gheuesticht wten buyck va{n} mijns moeders lichaem sidy mijn beschermer. In v is altoos minen sanck,
ick ben velen gheworden als een vremt wondere, ende ghi zijt een sterck helper.
Laet minen mont veruult worden met lof, op dat ick singhe uwe eere, ende den heelen dach uwe grootheyt.
En verworpt mi niet inder tijt mijns ouderdoms, En verlaet mi niet als mijn crachte af neemt.
Want mijn vianden spraken tot mi, ende die op mine ziele wachten, berieden hen met malcanderen.
En{de} seggen God heeft he{m} verlate{n}, veruolget en{de} grijpt he{m}, wa{n}t daer en is ghee{n} verlosser.
God en zijt niet verre van mi, Mijne God siet om, haest mi te helpen.
Si moeten hen schamen, en{de} ontbreken, die mijnder zielen teghen zijn, met achterclappe, met versmaetheyt en{de} schimpe moeten si ouerdect worde{n}, die mijn ongheluck soecke{n}.
Maer ick sal altoos hopen, ende sal altoos tot uwen loue meer toe doen.
Minen mo{n}t sal vercondighe{n} uwe rechtueerdicheyt, daghelicx v salicheyt. Wa{n}t ick niet ghekent en hebbe die rekeninghe.
So sal ick gaen in die warachticheden Gods, HEERE ick sal alleene uwe rechtueerdicheyt ghedencken.
God, ghi hebt mi va{n} mijnder iuecht op gheleert, en{de} ick sal tot noch toe vercondighen uwe wonderen.
Oock en verlaet mi niet God, int ouderdom, als ick grijsch worde. Tot dat ick uwen arm vercondighe alle de{n} gheslachten die noch comen sullen. Vwe machticheyt
en{de} uwe rechtueerdicheyt God, en{de} grote wercke{n} die ghi ghedae{n} hebt tot int hoochste, God wie is ws ghelijck?
Hoe veel drucs en{de} zeer quaet hebdy mi verthoont? en{de} omghekeert hebdy mi leuende ghemaect, en{de} wt den afgronden der aerden hebdy mi wederom gheleyt.
Ghi hebt v groote mildicheyt vermenichfuldicht, en{de} v o{m}keerende hebdi mi vertroost
Want ick sal v oock belijden inden psalter God uwe waerheyt, Ick sal v lof singhen opter herpen, ghi heylighe Israel.
Mijn lippen sullen verblijde{n}, als ic v lof sal singen, en{de} mijn ziele die ghi verlost hebt
Oock sal mijn tonghe in ghedachten oeffenen uwe rechtueerdicheyt, als si beschae{m}t sullen wesen, ende hen wederom schamen, die mi quaet soecken.
GOd gheeft v oordeel, de{n} coninck, en{de} uwe rechtuaerdicheyt des conincx sone. Hi sal v volck oordeelen in rechtuaerdicheyt, ende uwe armen inden oordeele.
Laet die berghen de{n} vrede ontfangen, den volcke, en{de} die houelen die rechtuaerdicheyt
Hi sal oordeelen die arme des volcs, en{de} sal der armer kinderen salich maken, en{de} vernederen den beclapper.
En{de} sal dueren met die zonne, en{de} voor die mane van gheboorte tot gheboorte.
Hi sal neder dalen ghelijck de{n} regen op dat vlies, gelijck die druppels die dat lant vochtighen.
In zijn daghen sal die rechtuaerdicheyt opgaen, en{de} oueruloedicheyt des vredes, tot dat die mane wech genome{n} wort.
En{de} hi sal heerschappen vander eender zee tot aen dander, ende vanden water aen, totter werelts eynde toe.
Voor hem sullen nederuallen die Moorianen, ende sine vianden sullen stof lecken.
Die coninghen van Tharsen, ende vanden eylanden sullen ghiften offeren, Die coninghen van dat rijck van Arabien ende Saba sullen gauen brenghen.
En{de} alle coninghen sullen hem aenbeden, Alle manieren va{n} volcke sullen hem diene{n}.
Want hi sal den armen verlossen vanden machtighen, ende den ellendighen die gheenen hulper en heeft.
Hi sal sparen de{n} ellendighen en{de} den armen, en{de} die zielen der armer sal hi ghesont make{n}
Hi sal haer zielen wt den woecker, ende onrechtuaerdicheyt verlossen, en{de} haeren name is eerlijck voor hem.
Hi sal leuen, ende men sal hem gheue{n} vanden goude wten rijck va{n} Arabien, en{de} voor dien sullen si altoos bidden den gheheelen dach, daer salmen hem louen.
Het sal op aerde{n} een vasticheyt zijn boue{n} op die berghen, Sijn vrucht sal verheuen worden bouen Libanum, en{de} sal groeyen in die steden ghelijck tgarsch opter aerden.
Sinen naeme moet eewelijck ghebenedijt zijn, voor die zonne blijft sinen name. Alle die gheslachten des aertrijcs sullen in hem ghebenedijt worden, alle manieren va{n} volcke sullen hem grootelijck louen.
Ghebenedijt si die HEERE, die God van Israel, die alleen wonderlijke dinghe{n} doet.
Ende ghebenedijt si den name zijnder moghentheyt inder eewicheyt, ende alle landen sullen zijnder veruult worden met zijnder moghentheyt, Dat gheschiede also, Dat gheschiede also.
Die ghebeden Dauids des soons Isai eynden.
HOe goet is die God va{n} Israel, de{n} ghenen die oprecht van herten zijn.
Maer mijn voeten zijn bina beroert, ende mijn ghanghen bina wtghestort.
Want met naerste verwonderde ick op die boose, doen ick sach der sondaren vrede.
Want daer en is gheen aenghemercke in huer luyder doot, ende in huer plaghe is vasticheyt.
Si en zijn niet in arbeyt der menschen, en{de} Si en sullen niet metten anderen menschen gheplaecht worden.
Daerom heeftse haer hoouaerdie vast ghehouden, en{de} si zijn ghedect met haer quaetheyt en{de} ongodlicheyt.
Als wt ruece, gheuet wt haer quaetheyt, en{de} si zijn in die begeerlicheden huerder herten ouer gheghaen.
Si hebben ouerdacht, en{de} spraken schalcheyt, onrecht hebben si int hooge gesproe{n}.
Si stelden haeren mont inden hemel, ende haer tonghe quam tot inder aerden.
Daerom sal mijn volck hier bekeert worden, ende in hen sullen volle daghen geuonden worden.
Ende si seyden, hoe wetet God? is daer oock kennisse bi den hoochsten?
Siet, dat zijn die ongodlijcke, ende die oueruloeyende in die werelt, en{de} behouden den rijcdom.
En{de} ick seyde, so heb ick dan te vergheefs mijn herte gerechtueerdicht en{de} mine hande{n} onder de{n} onschuldige{n} gewassche{n}?
En{de} ben ghegheesselt gheweest den gheheelen dach door, en{de} mijn castijnge was vroech in die morghenstonde.
Oft ick dachte, ick salt alsoo vertellen, Siet soo verworp ic dat geslachte uwer kindere{n}.
Ick meynde dat ic dat bekenne{n} soude, maer dat was moeyte voor mi.
Tot dat ich ghinck in die heylighe plaetse Gods, en{de} sal verstaen haer wterste.
Maer om die bedriechlicheden hebdijt hen gheset ghi hebtse neder gheworpen, doen si hen verhieuen.
Hoe zijn si haestelijc soo woeste gheworden, terstont ghebraken si, si zijn verghaen om haerder ongerechticheyt.
Ghelijck eenen droom der ghenen die wten slaep ontwaken, So sult ghi HEERE haer beelden in uwe stadt te niet doen.
Want mijn herte is aengesteken, ende mine niere{n} zijn verandert,
Ende ick ben te niet ghedaen, en{de} en wistes niet
Een dier ben ick by v gheworden. Ende ick ben altoos by v,
ghi hebt vast gehouden mijn rechter hant. En{de} ghi leidet mi na uwen wille en{de} hebt mi wederomme met eere ontfanghen.
Want wat heb ick inden hemel? ende opter aerden, wat wilde ick anders van v.
Mijn vleesch ende mijn herte is gebreckelick gheworden, God mijns herten, en{de} deel inder eewicheyt.
Want siet, die hen van v veruerren, sullen verghaen, ghi hebt vernielt alle die ghene die in oncuyscheyt van v scheyden.
Maer het is mi goet, dat ic in God gheuesticht bliue, en{de} mijn toeuerlaet sette, op den HEREE, dat ic vercondige alle uwe groote loue{n} inder poorte{n} der dochtere{n} va{n} Sion.
GOd, waeromme hebt ghi ons verstooten tot int eynde, en{de} uwe toornicheyt is vergra{m}t geweest op de schape{n} uwer weyde{n}
Gedenct uwer verghaderinge, die ghi beseten hebt van den beginne, Ghi hebt verlost die roede ws erffenisse, den berch Sio{n}, daer ghi in woont.
Heft op v handen, tegen haer hoouaerdicheden tot in dat eynde, hoe veel quaetwillicheden heeft die viant bedreuen in die heylighe plaetse.
En{de} die v haten hebben teghen v geglorieert int midden va{n} uwen feestdagen, Si hebben haersselfs teekenen gestelt tot teekene{n}
en{de} si en hebbens niet bekent, als inden wtganc opt hoochste Ghelijck in eenen houtbosch,
hebben si die dueren met bijlen wtgehouwen int selue, Door bijle ende aexe, hebben sise neder geworpen.
Si hebben v Sanctuarie metten vier aengesteken, totter aerden hebben si den Tabernakel ws naems besmettet.
Si hebben in haer herten gheseyt haer geheel maesschap te samen, laet ons doen rusten alle die feestdagen Gods in desen lande
Onse teekenen, en sagen wi niet, en{de} daer en is gheen propheet meer en{de} hi en sal ons niet meer kenne{n}
God, hoe lange sal die viant verwite{n}? Hoe lange verwect hi uwen naem ten eynde tot gramschappen?
Waerom keert ghi v hant af, en{de} uwe rechter hant, vant midden van uwen schoot, tot int eynde?
Maer God onse coninc voor den beghinne des tijts heeft onse salicheyt gewrocht, int midden des aertrijcs.
Ghi hebt die zee vast gemaect door v cracht, en{de} breket in stucken die hoofden der draken in die wateren
Ghi braect in stucken die hoofde{n} der draken ende gheeft hem ter spijsen den volcke der Morianen.
Ghi hebt in stucken gheschoort fonteynen ende beken, ghi hebt verdroocht die stroomen Ethan.
Den dach behoort v, en{de} ooc den nacht, Ghi hebt gemaect die dageraet, ende die Sonne.
Ghi hebt ghemaect alle die eynden der werelt, Somer en{de} winter hebdy ghemaect,
So ghedenct doch dies, dat die viant heeft den HEERE verweten, en{de} een sot volc heuet uwen naem tot gramschapen verwect
En wilt die ziele de welcke v belijt de{n} diere{n} niet leuere{n}, en verghetet der zielen uwer armer menschen niet tot int eynde.
Aenschouwet v testament, want si zijn veruult die vander aerden verduystert zijn in die huysen der quaetheyt.
En laet den ootmoedigen niet achterwaert gekeert worden, als hi beschaemt geworde{n} is, Die arme en{de} allendige, sullen uwe{n} naem louen.
God staet op, en{de} oordeelt uwe sake, ghedenct uwe verwitinghen, die v, alle daghe, vanden onwisen gheschieden.
En verghetet die stemme uwer viande{n} niet, die hoouaerdie der ghenen die v haten, climt altijt opwaert.
WI sullen v beliden God, wi sullen beliden en{de} aenroepen uwen naem. Wi sullen vertellen uwe wonderlike dinge{n}
Als ick den tijt hebbe ghenomen, soo sal ick rechtuaerdicheyden oordeelen.
Dat aertrijcke is weeck geworden, en{de} alle die daer in woonen, Ick heb zijn calumnen gheuesticht,
Ick sprack totten quaden, En wilt niet quaet doen, ende totten ongodlijcken, en wilt den hore{n} niet verheffen.
En wilt uwen horen niet opwaerts int hooge verheffen, en spreect niet ongerechticheyt teghen God
Wa{n}t verhooginge en coemt noch va{n}t oosten noch vant westen, noch vande{n} verlaten berghen.
Want Godt is die rechter, Die desen vernedert, ende desen verheft.
Want inder hant des HEEREN is eenen kelck, vol van suyueren wijn gemenghet. En{de} hi heeft genijcht al gietende van desen inden ghenen, Maer waerlijck sinen ghist en is niet verdwenen, daer af sullen drincken alle sondaren der aerden.
Maer ic, sal inder eewicheyt vercondigen ende loeue singhen, Iacobs Gode.
En{de} ic sal alle hoornen der ongodliken in stucken breken, ende die hoornen der gherechtighen sullen verheuen worden.
GOd is int Ioetsche lant bekent, in Israel is sinen naem groot.
En{de} zijn plaetse is in den vrede ghemaect ende zijn wooninghe tot Sion.
Aldaer brac hi crachten in stucken, die pilen des boochs, schilt, sweert, en{de} strijdt.
Ghi zijt wonderlike verlichtende van de eewighe bergen,
alle die onwise van herte, zijn verbaest geworden Si sliepen haeren slaep en{de} alle mannen en hebben niet vanden rijcdo{m}men in haer handen geuonden
Van uwen scheldene God Iacob sluymerden si die op de paerde{n} clomme{n}
Ghi zijt veruaerlic, wie sal v wederstaen, van dien tijt sal uwe gra{m}schap openbaer zijn?
Ghi hebt dat oordeel laten hooren vanden hemel, Dat aertrijc beefde, en{de} wert stille,
Doen God opstont totten oordeele, dat hi soude salich maken, alle die saechtmoedige.
Wa{n}t tmenschelike geslachte sal v beliden, en{de} dat ouerblijf der gedachten sal v eenen feestdach vieren
Gelouet, en{de} betaelt den HEERE uwe{n} God, Alle ghi die rontsom hem ghifte{n} brenct. Den vreeseliken,
die wech haelt de{n} geest der prince{n}, de{n} vreeseliken, bi den coninghen des aertrijcs.
MEt mijnder stemme{n} heb ick totte{n} HERE geroepen,
met mijnder stemmen tot God, en{de} hi heeft op mi ghemerct.
In den dagen mijnder noot, sochte ic den HEERE met minen wtgerecten hande{n} des nachts tegen hem, en{de} ic en ben niet bedrogen want mijn ziele weygerde haer te laten troosten.
Ic heb op God ghedacht en{de} daer in wellustich geweest en{de} minen geest wert ommachtich.
Mine ooge{n} voorquamen dat waken ic ben verbaest, en{de} ic en sprac niet.
Ic heb gedacht der ouder dage{n}, en{de} die eewighe iaren heb ic in mijn ouerdencken ghehadt.
En{de} ic gedacht snachts met mijnder herten ende ic wert gheoeffent, ende keerde minen gheest
Sal dan oock die HEERE eewelijck verworpen oft en sal hi daer niet toedoen dat hi noch behaechlicker si?
Oft sal hi zijn barmherticheyt int eynde afsniden, van gheslachte tot gheslachte?
Oft sal Godt vergheten te ontferme{n}, oft sal hi zijn barmherticheyden bi hem houden in gramscap.
En{de} ic seide, nv heb ic beghonst dat is die veranderinghe der rechter hant des hoochsten.
Ick heb gedachtich geweest der wercken des HEREN, want ic sal van den beghinsel uwer wercken gedachtich wesen.
En{de} ick sal ghedachtich zijn in allen uwen wercken, ende in uwe vonden sal ick geoeffent worden
God uwen wech is inder heylicheyt, Wie is soo groote God, als onse God?
Ghi zijt die Godt die wonderen doet, ghi hebt uwe macht bekent ghemaect onder den volkcen.
Ghi hebt v volck verlost, door uwen arm, Die kinderen Iacobs ende Iosephs, Sela.
Die wateren sagen v God, die wateren saghen v, ende vreesdeden, en{de} die diepte{n} zijn verschrict gheweest.
Die menichte des geluyts, der wateren, die wolcken ghauen stemme{n} want uwe pijlen ghinghen voorbi.
Die stemme ws donders is aent radt , uwe blixemen lichten opten rinck des aertrijcs, Dat aertrijc roert hem ende beuet daer af.
Vwen wech is in die zee, ende uwen pat in veel wateren, ende men en sal uwe voetstappen niet bekennen.
Ghi leydet v volc, gelijck een cudde scape{n}, door Moysi ende Aarons hant.
MIin volck merct neerstelick op mijn wet, Neyget uwe ooren totter redene mijns monts.
Ick sal minen mont open doen in ghelikenissen, Ick sal spreken woorden vanden beghinne.
Hoe groot si waren, hebbe{n} wi gehoort, en{de} wete{n}t, en{de} onse vaders hebbe{n}t ons vertelt.
Ende si en zijn niet verholen haeren kinderen inder anderen gheboorte vertellende die loue{n} Gods ende zijn crachte{n}, en{de} zijn wonderlicheden die hi gedaen heeft.
Hi verwecte ee{n} getuygenis op in Iacob, ende gaf een wet in Israel, Hoe veel heeft hi onsen vaderen gheboden, dat si die haere{n} kinderen souden bekent maken,
op dat die ander geboorten ooc souden kennen. Die kinderen die gheboren sullen worden ende opstaen, sullent hueren kinderen vertellen.
Dat si haer hope op Godt setten, Ende niet en vergeten der wercken Gods ende sine geboden souden ondersoecken
Ende niet en souden worden gelijck huere vaders, een quaet ende vertoornende gheslachte, dwelc zijn herte niet recht en schickede, ende diens gheest niet rechtuoort en was int ghelooue aen Godt.
Die kinderen Ephraim spanden en{de} schote{n} af den boghe, Si zijn omghekeert inden daghe des strijts.
Si en hielden dat verbont Gods niet, ende en wilden niet in sine wet wandelen.
Ende verghaten sine weldaden, en{de} zijnder wonderlicheden die hi hen hadde vertoont.
Voor haere vadere{n} dede hi wonderlichede{n} in Egypten lant, int velt Taneos.
Hi deelde die zee, en{de} leydese daer door wech Ende stelde dat water ghelijck een muere.
En{de} hi leydese wt met ee{n} wolcke des daechs, en{de} de{n} geheelen nacht met een verlichtinge des viers.
Hi splitede die steenrootsen inder woestinen, en{de} gaf hen te drincken als van eene{n} diepen afgront,
Hi bracht water wt de{n} steen, ende dede vloeyen die watere{n} gelijck vloeyende stroomen.
Noch sondichden si voorder tegen hem, Ende si verwecten den hoochsten in een plaetse sonder water tot gramschappen,
Ende si tenteerden God in haere herte{n}, om dat si spijse eyschten voor haere zielen.
Ende spraken qualiken van God, en{de} seide{n}, Soude God wel connen een tafel bereyde{n} mogen inder woestinen?
Want siet hi heeft den steene geslagen, en{de} die wateren vloeyden en{de} de beken liepen ouer. Sal hi oock moeghen broot gheuen? en{de} een tafel bereyden sine volcke?
Daerom hoorde die HERE dat en{de} settet wt, en{de} tvier is ontsteke{n} in Iacob, en{de} die gramscap Gods qua{m} ouer Israel.
Dat si niet en geloofden in Godt, noch en hoepten niet in sine salicheyt.
En{de} hi geboot den wolcken daer bouen, ende dede open die dueren des hemels.
Ende liet op hen regenen manna om te etene, ende gaf hen hemels broot.
Die mensce adt der engelen broot, hi seynde hen spijse in oueruloedicheyt.
Hi liet waeyen den oosten wint onder den hemel, en{de} bracht door sine stercte den zuyde{n} wint wt aphriken.
En{de} liet vleesch op hen regenen ghelijck stof, en{de} geuederde gheuoghelte ghelijck sant der zee.
En{de} si vielen int midden van haere{n} leghers, alomme haere tenten.
Ende si hebben ghegeten, en{de} zijn tezeer versaeyt, Hi heeft hen haer begheerte volbrocht,
si en zijn niet gemist van haeren luste. Noch was die spijse in hueren mont
ende die toorn Godts quam ouer hen, en{de} hi doodede die vette van hen, en{de} belette die wtuercorene van Israel.
Maer bouen alle dat, sondichden si noch meer, ende en gheloofden niet in zijn wonderlicheden.
Daeromme vergingen haere dage{n} in ydelheyt, en{de} haere iaren met haesticheden.
Als hise doode, sochten si hem, en{de} keerden hen wederom, en{de} inder morghenstont quamen si tot Godt.
Ende gedachten, dat Godt haer hulper is, ende Godt die hoochste haere verlosser is.
Ende si beminde{n} hem in haere{n} monde, en{de} louede{n} hem in haerder tonge{n},
maer haer herte en was niet recht met he{m}, Noch si en waren niet getrouwe geuonde{n} in zijn testament
Maer hi is ontfermhertich, en{de} sal goedertieren zijn ouer haere sonden, en{de} en salse niet verstroyen, En{de} hi is oueruloedich geweest dat hi zijn gramscap af soude keeren ende hi en heeft al sinen toorne niet ontfunct.
Want hi gedacht dat si vleesch zijn, eenen gheest die daer henen vaert, en{de} en coemt niet weder.
Hoe dicwils verwecten si he{m} tot gramscap inder woestinen, en{de} in die plaetse sonder watere beroerden si hem tot toornicheyt?
Ende si zijn omgekeert en{de} tenteerden God, en{de} verwecten den heyligen in Israel tot bitter gramscap.
Si en ghedachten zijnder hant niet, des daghes doe{n} hise verloste vander hant des verdruckers.
Hoe hi sine teekenen in Egypten ghedaen hadde, ende zijn wonderlicheden inden velde Taneos.
En{de} hi veranderde haer watere in bloet, en{de} haer regene{n} dat si niet en soude{n} drincke{n}.
Hi sandt quade worme{n} onder hen, diese ate{n} ende vorsschen, ende verstroydese.
Ende ghaf haer gewassen vruchte{n} den rupsenen, en{de} wat si gearbeyt hadde{n}, de{n} sprinchanen.
Ende hi versloech haere{n} wijngaert met hagel, en{de} moerbesiboome{n} met de{n} rijm.
Ende hi leuerde haer vee den haghel, ende haere haue den vier
Hi sant in he{n} die verbolghentheyt zijnder veronweerdicheyt, veronweerdicheyt, gramschap, lijden, ende inuallen der quader enghelen.
Hi maecte zijnder gramschappen padt eene{n} wech, Ende hi en spaerde niet vander doot haer zielen, ende haer dieren besloot hi inder doot.
Ende hi versloech alle eerstgheborenen in Egypten, die eerste vruchte{n} va{n} allen haere{n} arbeyt in die wooninge{n} Cha{m}.
Ende hi nam zijn volc wech, als schapen, en{de} leydese in die woestine als een cudde.
Ende hi leydese wt in hope en{de} si en vreesden niet, en{de} die zee bedecte haere vianden.
En{de} hi brachtse inde{n} berch zijnder heylichmakinge tot den berch die sine rechte hant verworuen heeft. Ende verdreef van haeren aensicht die heydenen, en{de} met den lote heeft hi huer die aerde ghegheuen,
ende dede inder ghenen wooningen die stammen van Israel woonen.
Ende si tenteerden, ende verwecte{n} den hooghen God tot bitteren toorne, Ende en hielden sine ghetuygenisse niet.
Ende si hebben hen afghekeert en{de} en hielden dat verbont niet, ghelijc huere vaders zijn si verkeert in eenen valschen boghe.
Si verwecten hem tot gramschap in huere hueuelen, ende in huer gesneden afgode{n} verwecten si hem tot neerstighe gramscap.
God heeft dat ghehoort en{de} versmaet, en{de} heuet Israel zeer te niet ghebracht.
Ende hi verwierp den tabernakel va{n} Silo zijn tente{n} daer hi onder die mensce{n} woonde.
En{de} gaf haere stercheyt in die geua{n}ckenisse En{de} haer scoonheyt in die handen des via{n}ts.
En{de} besloot zijn volck int sweert, En{de} sine erffenisse heeft hi versmaet.
Haer ionghe mans persoone{n} verslinde dat vier, En{de} haer maechden en werden niet beclaecht.
Haer priesters vielen int sweert en{de} haere weduwen en werden niet bewee{n}t.
Ende die HERE is ontwaect, ghelijc een slapende, ghelijck een stercke die vanden wijn droncken is
En{de} hi sloech sine vianden int achterste, ende ghaf hen een eewich schande.
Ende verachtede die tente Iosephs, En{de} en vercoos de{n} stamme Ephraim niet.
Maer vercoos den stamme Iuda, den berch Sion, den welcken hi beminde.
Ende timmerde zijn heylighe plaetse als een eenhorene in dat lant dat hi ghefundeert heeft inder eewicheyt.
Ende vercoos sinen knecht Dauid en{de} nam hem vanden cudden der scapen, Vanden vruchbare{n} schape{n} haelde hi hem,
dat hi zijn knecht Iacob weyden soude, ende sine erffenisse Israel.
En{de} hi weydese in onnooselheyt zijnder herte{n}, en{de} leydese in versta{n}denisse zijnder hande{n}
GOd daer zijn heydenen in uwe erffenisse gecomen, si hebben uwen heyligen tempele veronreynicht, Ende hebben Ierusalem tot bewaernisse der fruytboomen gemaect,
Si hebbe{n} die doode lichame{n} uwer knechten den vogelen des hemels tot spijse ghegheuen, Ende dat vleesch uwer heyligen, den beesten der aerden.
Si hebbe{n} huer bloet wtgestort rontsomme Ierusalem, gelijck water, En{de} daer en was niemant diese begroef.
Wi zijn onsen gebueren tot eenen verwijt geworden, Eene{n} spot en{de} scimpe den genen die omme ons zijn
HEERE, hoe langhe sult ghi tot den eynde zeer gram zijn? ende v toornige liefde als vier ontfuncken?
Schudt uwe verbolgentheyt wt op die heydenen, die v niet en kennen, En{de} op die conincrijcken, die uwen name niet aen en hebben gheroepen.
Want si hebben Iacob opgegeten, ende sine plaetse verwoestet.
En ghedenct onser voorledender misdaet niet, laet uwe ontfermherticheyt terstont ons voorcomen. Want wi zijn te male arme geworden.
Helpet ons Godt onse salicheyt, ende om ws naems eere wille, verlost ons, ende weest genadich, onsen sonden, om ws naems wille.
Dat ter auentueren die heydenen niet en seggen, Waer is nv haer God? Ende onder die geslachte{n}, laetet voor onsen oogen bekent worde{n}, Die wrake des bloets uwer knechten, dat ghestort is.
Laet voor v comen, dat suchten der gheuanghenen. Na die grootheyt van uwen arme besidt die kinderen der ghedooder menschen.
En{de} vergeldet onsen nagebueren seuenuoudich in haeren schoot, haeren lachter, daer mede si v HEERE ghelastert hebben.
Maer wi v volc, en{de} schapen uwer weyden sullen v inder eewicheyt beliden, Van geslachte tot gheslachte sullen wi uwen lof vercondighen.
GHi die Israel regeert, merct aen, die Ioseph leydet ghelijck als een schaep. Ghi die zijt bouen Cherubim, openbaert
voor Ephraim, Ben iamin, ende Manasse. Verwect v machticheyt, en{de} coemt dat ghi ons ghesont maect.
God bekeert ons, vertoont ons v aensicht, en{de} wi sullen salich wesen.
HEERE God der heyrcrachte{n}, hoe lange suldy toornich zijn, ouer dat ghebet ws knechts?,
Ghi hebt ons ghespijst met tranen broot, en{de} ghi hebt ons met tranen ghedrenct in maten
Ghi hebt ons tot eene{n} twiste gheset, onsen nagebueren, Ende onse vianden bespotten ons.
God der heyrcrachten, bekeert ons, vertoonet uwe aenschijn, en{de} wi sullen salich wesen
Ghi hebt eenen wijngaert wt Egipten veruoert, ende, hebt verdreuen die heydenen, ende den seluen gheplant.
Ghi hebt zijns weechs leytsman, in sinen aensichte gheweest, ende hebt geplant zijn wortelen, ende hi heeft dat lant veruult.
Die berghen zijn met sine{n} schaduwe gedect en{de} met sinen rancke{n} die cederboome{n} Gods
Hi heeft sine spruyten wtgelaten, tot aen de zee, en{de} sine schueten tot aent watere.
Waeromme hebt ghi dan sine tuynen ghebroke{n} dat van hem wijnlesen, alle die voorbi den wech ghaen?
Die beer wten bosch heeften wtgeroeyt, en{de} een sonderlike beeste heeft he{m} afgeknaghet.
God der heyrcrachten, keert v doch omme aenschouwet vanden hemel, ende siet aene, ende besoect desen wijnghaert.
Ende volmaect dien, die uwe rechter handt gheplant heeft, ende ouer den sone dien ghi voor v ghesterct hebt.
Wat verbrant is met viere en{de} wtgegroeyt dat sal verghaen vanden berispen ws aensichts.
Laet uwe hant zijn ouer den man uwer rechter handt, ende op des menschen sone, dien ghi voor v ghesterct hebt.
Ende wi en ghaen niet van v, ghi sult ons leuende maken, ende uwen naem sullen wi aenroepen.
HEERE God der heyrcrachte{n}, bekeert ons vertoo{n}t v aenscijn, en{de} wi sullen salich wesen.
SInget vrolic Gode onsen hulpere, roept van blischappen Iacobs Gode.
Neemt die psalmen, ende gheeft herwaerts die tamboeren, den ghenoechliken Psalter met die harpe.
Blaeset in die nieuwe maenden met die Basoene, Inden grooten wtnemenden dach ws hoochtijts.
Want dat is een gheboth in Israel, ende een rechte des Gods Iacobs.
Dat heeft hi tot eene{n} getuygenisse geset onder Ioseph, doen hi wt troc in Egipten lant, die tonghe die hi niet en conste verstaen, hoorde hi.
Hi keerde sinen rugghe af vanden lasten, Sine handen dienden inden korf.
Inder noot aenriept ghi mi, ende ick verloste v, ende verhoorde v, in die verborgentheyt des onweders, Ende ic proefde v aent water der werderspraken.
Hoort mijn volck, ende ick sal v ghetuyghen Israel. Ist dat ghi mi hoort Israel,
soo en sal gheen nieuwe God onder v zijn, noch ghi en sult gheenen vremden God aenbidden,
Want ick ben die HEERE v God, die v, wt Egipten lant geleydt hebbe, doet uwen mont wide open, ende ick sal hem vullen.
Maer mine volc en heeft mijn stemme niet ghehoort, En{de} Israel en mercte op mi niet.
En{de} ic hebse gelaten na haers herte{n} begeerte, si sullen wandelen in haer nieuwe vonde{n}
Hadde mijn volck mi gehoore ghegheuen, Ende Israel in mine weghen ghewandelt,
Ick hadde misscien haer vianden om niet verootmoediget, Ende mine hant soude ick ouer haer verdruckers ghesonden hebben.
Die vianden des HEEREN hebben hem geloghen, en{de} haeren tijt sal eewelic dueren.
Ende hi heftse ghespijst met die bloemen vanden tarwen, ende heeftse vanden steene met honich versaedet.
GOd stont in die synagoge der Goden maer int middel veroordeelt hi die goden.
Hoe langhe sult ghi oordeelen onrecht? en{de} nemet aen die aensichten des sondaers?
Oordeelt den behoefliken en{de} die weese, en{de} doet recht den ootmoedighen en{de} den armen.
Verlost den armen en{de} den behoefliken, verlost hem wt des sondaers hant.
Si en wistens niet, noch en verstondens niet, Si wandelden in duysternissen, die fundamenten des landts sullen beroert worden.
Ick hebbe geseyt, ghi zijt goden, Ende altemale kindere{n} des alder hoochsten
Nochtans sult ghi oock sterue{n}, als mensche{n} ende vallen ghelijck eene vanden princen.
God staet op, ende vonnist tlant, Want ghi sult beeruen onder die heydenen.
GOd wie sal ws ghelijcke zijn, en swiget niet, en{de} God, en laet v niet bedwinghen.
Want siet, uwe vianden hebbe{n} geluyt ghemaect, en{de} die v haten, hieuen haer hooft op.
Si hebben raet begheert, tegen v volck, en{de} hebben gedacht tegen v heylighen
Si spraken, Coemt herwaerts, laetse ons verstroyen vanden volcke, en{de} en laet gheen vermae{n} meer doen van Israels nae{m}.
Want si hebben hen bedacht, eendrachtelick tegen v, en{de} maecten met malcanderen een verbont.
Die wooningen der Idumiten ende Ismaëliten, Moabiten en{de} Agarenen,
Gebalieten, en{de} Ammoniten, en{de} Amalechiten, die vremde luyden met den ghenen die in Tyro woonen.
Want Assur is oock met hem ghecomen, si zijn in hulpe geworden den kinderen van Loth.
Doet hen ghelijck den Madianiten en{de} Sisare, gelijc Iabin aen die beke Cyson.
Die verdaen zijn te Endor, ende zijn geworden als dreck der aerden.
Stelt haer vorsten ghelijc Oreb, ende Seb ende gelijck Sebee, en{de} Salmana, alle haer princen,
die gheseyt hebben, laet ons besitten in erffenisse die heylighe plaetse Gods,
Mijn God, steltse gelijc een rat, ghelijc een stoppel voor des wints aensicht.
Ghelijck een vier dat eenen bosch verbrandet, ende gelijck een vlamme die de bergen verbrandt,
Alsoo suldise veruolghen in onwedere, en{de} in uwen toorne suldise verbaest maken,
Maect haer aensicht vol schanden, ende dan sullen si uwen naem soecken.
Laetse hen schame{n} ende verbaest wesen va{n} ouderdom tot ouderdom, en{de} laetse beschae{m}t worden en{de} verghaen.
En{de} laetse bekennen, dat uwen naem is, die HEERE, dat ghi zijt alleen die alderhoochste bouen dat alle aertrijcke.
HOoe lieflijck zijn uwe wooningen HERE der heyrcrachten.
Mine ziele verlanget, en{de} ic ben ontbroken na den voorhoue{n} des HEEREN, Mijn herte ende mijn vleesch hebben hen verblijdt in den leuenden Godt.
Want die Mussche heeft voor haerseluen een huys geuonde{n}, en{de} die tortelduyue haeren nest, daer si haer ionghen henen leyt, te wetene, uwe altaren HEERE der heyrcrachten, Mijn coninck en{de} mijn God.
Salich zijn si, die in uwen huyse woonen, die sullen v louen in den tijt der eewicheyt.
Salich is die man wiens hulpe van v is,
hi heeft geuoecht die opclimmingen in zijn herte int dal der tranen, in die plaetse die hi sette.
Want die wetgeuer sal die gebenedijnghe gheuen, Si sullen gaen van duechde in duechden, Die God der Goden sal in Sion ghesien worden.
HEERE God der heyrcrachten, hoort mijn ghebet, Verneemt metten ooren, Iacobs God.
Aenschouwet God onse beschermer Aensiet dat aenghesicht ws ghesalfden.
Want eenen dach in uwen voorhoue{n}, is beter, dan duysent, Ick heb vercoren verworpen te wesen in mijns Gods huyse, dan langhe te woonen in den wooninghen der ongodlijcken.
Want Godt bemint warachticheyt, ende waerheyt die HEERE sal gheuen ghenade ende eere,
Den ghene{n} die in onnooselheit leuen, en sal hi niet beroouen van goeden.
HEERE der heyrcrachte{n}, salich is die mensche die hem op v verlaet.
HEERE, ghi hebt ghebenedijt uwen lande En{de} hebt afgekeert, die geuanckenisse van Iacob.
Ghi hebt vergheuen die misdaet ws volcs Ende hebt bedect alle haer sonden.
Ghi hebt alle uwe gramscap met saechtmoedicheyt ghestilt, Ende hebt v afgekeert va{n}der verbolgentheyt uwer toornicheyt.
Bekeert ons God, onse salicheyt, en{de} keert af uwe toornicheyt van ons.
Sult ghi eewelijck op ons gram zijn? Oft suldy uwe grmschap wtstrecken van gheslachte tot gheslachte?
God als ghi omgekeert zijt suldi ons leue{n}de maken, en{de} v volc sal hen in v verbliden.
HEERE, toont ons uwe bermherticheyt, Ende gheeft ons uwe salicheyt.
Ick sal hooren, wat God die heere in mi sal spreken, want hi sal vrede spreken, tot sinen volcke, en{de} ouer sinen heylighen en{de} tot den ghenen, die bekeert worden ter herten.
Nochtans is zijn salicheyt na, den ghene{n} die he{m} vreesen, op dat in onsen lande, eere woone.
Barmherticheyt ende waerheyt ghinghen te ghemoet malcanderen, Rechtueerdicheyt ende vrede hebben malcandere{n} ghekust.
Die waerheyt is opghesproten wter aerden, ende die rechtuaerdicheit sach neder vanden hemel.
Want die HEERE sal goedertierenheyt gheuen, En{de} onse lant sal sine vruchten geue{n}
Gherechticheyt sal voor hem wandelen, en{de} sine treden op den wech setten.
HEERE, neyghet uwe oore, ende verhoort mi, Want ick ben allendich ende arm.
Bewaert mine ziele, want ick ben heylich, Mijn God, maect uwen knecht gesont die op v hopet.
HEERE, weest mi genadich, want ick riep tot v den gheheelen dach door.
Verblijt die ziele ws knechts, Want HEERE, tot v hief ick mijn ziele.
Wa{n}t ghi HEERE zijt soete en{de} saechtmoedich En{de} zeer saechtmoedich, allen den ghenen die v aenroepen.
HEERE, verneemt mijn gebet met uwen ooren, en{de} aenmerct die stemme mijns bede{n}s
Inden dach des noots aenroepe ic v, Want ghi verhoort mi.
HEERE, ws en is gheen gelijcke onder die goden, ende daer en is niemant na uwen wercken.
Alle die heydenen die ghi gemaect hebt, sullen comen, ende voor v aenbeden, HERE, ende uwen naem eeren.
Want ghi soo groot zijt, ende wonder doet, Ghi zijt God alleene.
Leydet mi HEERE, in uwen wech, dat ick inghae in uwer waerheyt, ende mijn herte moet he{m} verblijde{n}, om te vreesen uwe{n} naem
Ick sal v belijde{n}, HEERE mijn Godt, in mijnder gheheelder herten, en{de} louen uwen naem inder eewicheyt.
Want uwe ontfermherticheit is groot ouer mi, Ende ghi hebt mijn ziele verlost wt der onderster hellen.
God, die onduechdelike zijn opgestae{n} tegen mi, Ende die vergaderinge der machtiger heeft gesocht mijn ziele, Ende en stelden v niet voor haeren oogen.
Ende ghi HEERE Godt, zijt ontfermhertich en{de} genadich, Lancmoedich van grooter ontfermherticheyt, en{de} waerachtich.
Siet op mi, ende zijt mi genadich, gheeft uwen knechte uwe gebot En{de} maect gesont, den sone uwer dienstmaerte.
Doet een teeken met mi int goede dat zijt sien, die{n} mi haten, en{de} beschaemt worden. Dat ghi mi hebt geholpen, HERE ende mi vertroost.
HAer fundamenten zijn op die heylige berghen,
Die HERRE beminnet die poorten Sion, boue{n} alle Iacobs wooninge{n}.
Heerlike dinghen worden van v geseit, ghi stadt Gods.
Ick sal gedencken Raab, en{de} Babel, die mi kennen, Siet, die vremdelingen ende Tyrus, ende tvolc der Mooren, si hebben aldaer gheweest.
Sal oock Sion seggen een man, en{de} een mensche is in haer geboren die alderhoochste heeftse selue gefundeert.
Die HEERE salt vertellen in den scriften der volcken en{de} deser princen die in haer geweest zijn.
Gelijc alle die verblijt zijn, also is der mensce{n} wooninge in v.
HEERE, Godt mijnder salicheyt, Ick riep dach en{de} nacht voor v.
Laet mijn ghebet voor v aensichte comen, Neycht uwe ooren tot mijnder beden.
Want mijn ziele is veruult met quade{n}, En{de} mijn leuen is na bi der hellen genaect.
Ick ben geacht met den ghenen die in den put neder dalen, Ick ben ghelijck een man sonder hulpe,
onder die dooden vry. Ghelijc die verslagene die inden graue slapen, Dier ghi niet meer en gedenct, en{de} van uwer hant verworpen zijn.
Si hebbe{n} mi in de{n} ondersten kuyl geleet In die duyster plaetsen, en{de} in die schaduwe des doots.
Vwe verbolgentheyt is gheuesticht ouer mi, Ende ghi hebt ouer mi gheleyt alle uwe vloeden.
Mine bekende, hebt ghi verre van mi gedaen, si hebbe{n} mi he{m} tot een afgriselicheit gestelt Ick ben gheleuert, ende en ghinck niet wt.
Mine ooghen zijn siec gheweest van allendicheyt, HEERE, ic roepe tot v, Ick stack mijn handen wt tot v, den geheelen dach door.
Sult ghi oock den dooden, wonderlicheden doen? oft sullense die medicinen verwecke{n} ende si v beliden?
Sal oock yemant in den graue vertellen, uwe bermherticheyt, ende uwe waerachticheyt in die verderuinghe?
Sullen oock dan uwe wonderlicheden in duysternisse bekent worden? Oft uwe rechtueerdicheit inde{n} lande der verghetentheyt?
Ende ick riep tot v HERE, ende mijn ghebet sal v vroech voorcomen.
Waeromme verstoot, ghi HEERE, mijn ghebet En{de} verberghet v aenschijn voor mi?
Ick ben arm en{de} in arbeyt van mijnder ioncheyt, maer doen ick verheuen was, be{n} ick vernedert en{de} verstoort.
Vwe gramschappen zijn ouer mi wtgegae{n} en{de} veruaertheden hebben mi verbaest ghemaect.
Si omringden mi den geheelen dach als water, En{de} si omsinghelden mi tesamen
Ghi hebt minen vrient ende naesten verre van mi gedaen, Ende mijne bekende vander katiuicheyt.
ICk sal die barmherticheden Gods singen inder eewicheyt, Van geboorte tot gheboorte sal ick uwe waerheyt met minen mont vercondighen.
Want ghi hebt gheseyt die barmherticheit sal inder eewicheit ghetimmert worden, in die hemelen, uwe waerheyt sal in hen bereyt worden.
Ick hebbe een verbont gemaect met minen wtuercorene, Ick hebbe Dauid mine{n} knechte ghesworen,
Ick sal v zaet bereyden, tot in der eewicheyt, Ende uwen stoel sal ick timmeren, van gheslachte tot gheslachte.
Ende die hemelen sullen, HEERE, uwe wonderlicheyden belijden, Ende uwe waerheyt, in der verghaderinghe der heylighen
Want wie sal, den HEERE gheleken worden inder wolcken? Ende ghelijck zijn, den HEERE, onder den kinderen Gods.
God die zeer groot verheue{n} wort in de{n} raet der heylighen, Hi is groot en{de} veruaerlijck bouen alle die omtrent hem zijn.
HEERE Godt der heyrcrachten, wie is gelijck als ghi, ghi HEERE zijt machtich, en{de} uwe waerheyt is rontsom omtrent v.
Ghi heerschapt ouer die machte der zee, Ghi stillet haere Baren, als si hen verheffen.
Ghi hebt vernedert, den hooueerdigen, als eenen gewonden, mette{n} arm uwer crachten hebdy verstroyt uwe vianden.
V behoore{n} toe de hemelen, die aerde is uwe Ghi hebt ghefundeert die rontheyt der aerden met haer volheyt.
Noorden ende dat zuyden hebt ghi geschapen, Thabor ende Hermon sullen hen verhueghen i in uwen naem.
Ghi hebt eenen geweldigen arm. Laet uwe handt gheuesticht worden, en{de} uwe rechter hant verheffe, rechtueerdicheyt, en{de} doordeel is de bereydinghe ws stoels,
Barmherticheyt ende waerheyt sullen ghaen voor uwe aensicht,
Salich ist volck dat Iubileren kan. HERE, si sullen int licht ws aensichts wandelen,
ende in uwen naem sullen si hen den gheelen dach verbliden, ende in uwe rechtueerdicheyt sullen si verheuen worden.
Want ghi zijt die glorie van haerder crachte, ende door uwe gunste, sal verheuen worden onsen horen.
Want des HEEREN is onse opneminge ende des heylighe Israel onse conincs.
Doen ter tijt spraect ghi int ghesichte tot uwen heylighen, ende seyt, Ick hebbe hulpe ghestelt op eenen machtighen, Ende ic hebbe verheuen eenen wtuercorenen van mijnen volcke.
Ick hebbe gheuonden mijnen knecht Dauid, Ick hebbe hem ghesalft met mine heylige olie.
Want mijn hant sal hem helpen, en{de} minen arm sal hem vast maken.
Die viant en sal gheenen voorspoet tegen hem hebben, en{de} die sone der boosheyt en sal niet toe setten, om hem te schaden.
Ende ick sal sine vianden slaen van sinen aensichte, ende die hem haten, sal ick doen keeren tot vluchte.
Ende mijn waerheyt ende mijn barmherticheyt sal bi hem zijn, ende sinen horen sal in minen naem verheuen worden.
En{de} ic sal zijn handt in die zee stellen, ende sine rechterhant, in die vloeyende stroomen,
Hi sal mi aenroepen, ghi zijt mijn vader, mine God, ende een stercte mijnder salicheyt.
Ende ick sal hem tot eenen eersten geboren sone stellen, den alderhoochsten voor die coninghen der aerden.
Ick sal hem eewelijck behouden, mijn barmherticheyt, ende mijn verbont sal hem ghetrouwe bliuen.
Ick sal zijn zaet setten inder eewicheyt, en{de} sinen stoel ghelijck die daghen des hemels,
Maer ist dat zijn kinderen, mijn wet verlaten, ende in mijn rechten niet en wandelen.
Ist dat si mijn zeden ontheylighen, ende nijn gheboden niet en houden.
So sal ick haer misdaden metter roeden besoecken, en{de} met slaghen haere sonden.
Maer mijn ontfermherticheyt en sal ick niet van hem doen, en{de} ick en sal hem gheen schade doen in mijnder waerheyt.
Ic en sal ooc mijn verbont niet ontheylige{n}, en{de} so wat wt mijn lippen is gegae{n}, en sal ic niet te niet doe{n}.
Ic heb ee{n}s geswore{n} in mine heylighe Ic en sal Dauiden niet lieghe{n},
Sijn zaet sal bliuen inder eewicheyt.
Ende sinen stoel is voor mijn aensichte, als die sonne, En{de} als een volmaecte mane inder eewicheyt, en{de} een ghetrouwe ghetuyghe aenden hemelen.
Maer ghi verstootet, en{de} veracht en{de} verstroyt uwen ghesalfden.
Ghi hebt afgekeert tverbont ws knechts, en{de} ontheylighet opter aerden zijn heylichdom.
Ghi hebt verdoruen alle zijn tuyne{n}, en{de} ghi hebt anxt geset zijn vasticheyt
Alle die voorbi den wech gingen, trocke{n} he{m} ontstucken, hi is sinen gebuere{n} een verwijt gheworden.
Ghi verhieft de rechter hant der ghene{n} die hem verdructen, en{de} verblijdet alle sine vianden.
Oock hebt ghi die hulpe zijns sweerts afghekeert, en{de} inden strijt en hebdi hem niet gheholpen.
Ghi hebt hem verdoruen va{n} sine reynicheyt, en{de} worpet sinen stoel daer neder inder aerden intwee.
Ghi hebt vermindert die daghen zijns tijts en{de} hebt he{m} ouergote{n} met bescae{m}theyt,
HEERE, hoe lange keert ghi v af totten eynde toe? en{de} hoe langhe sal uwe verbolghentheyt ghelijck vier bernen?
Gedenct toch welcke mine substancie is, hebdi oock te vergheefs ghestelt die kinderen der menschen?
Wie is die mensche die leeft, en{de} en sal den doot niet sien? die zijn ziele sal verlossen, wt die hant der hellen?
HEERE, waer zijn v oude barmherticheden, die ghi ghesworen hebt Dauid in dijnder waerheyt.
HEERE, ghedenct des verwijts uwer knechten, dat ick hielt in minen schoot van vele volcken.
Die welcke HEERE uwe vianden verweten hebben, Daer mede si lachtere{n} de veranderinghe ws ghesalfden.
Ghelouet si die HEERE eewelijck, Dat moet gheschieden dat moet geschieden.
HEERE ghi zijt onse toeulucht geworden van gheboorte tot gheboorte.
Eer dan die berghen ghemaect waren, en{de} dat lant, en{de} dat aertrijck bereyt wert, Sijt ghi God van eewicheyt tot eewicheyt.
en keert niet af den mensce inder verootmoedicheyt, en{de} ghi hebt gheseyt, wort bekeert o kinderen der menschen.
Want duysent iaren zijn voor v als eenen dach, die ghisteren voorbi gegaen is. En{de} gelijc een nachtwake,
en{de} die voor niet gheacht worden, sullen haer iaren zijn.
Des morgens vroech laet he{m} voorbi gaen als gras, des morgens vroech laet he{m} bloeyen en{de} voorbi gae{n}, Des auonts laet he{m} nederuallen, hart worden en{de} verdorren.
Want wi zijn vergaen in uwe gramscap, en{de} voor uwe verbolge{n}theyt zijn wi verbaest.
Ghi sette onse misdaet voor v ae{n}sicht, onsen loopende tijt int verlichte{n} va{n} uwe{n} aensichte.
Wa{n}t alle onse daghen ghebraken, en{de} wi ghebraken in uwer gramschap. Onse iaren sullen hem oeffenen in gedachten als een spinne
Die daghen onser iaren zijn in hen seluen tseuentich iaren. Maer ist dat ten hoochste{n} coe{m}t is .lxxx. iare{n}, en{de} voort meer is zijn leuen arbeyt en{de} pijne.
Wa{n}t die saechtmoedicheyt is boue{n} come{n}, en{de} wi sullen berispt worden.
Wie heeft bekent de macht uwer gra{m}scap? en{de} wie heeft voor de vreese weten te tellen dijnen toorne?
Maect also bekent dine rechte hant, en{de} die gheleerde van herte{n} in wijsheyt.
HEERE, keert v, hoe langhe? ende laet v verbidden van uwen knechten.
Wi zijn des morgens vroech veruult met uwe barmherticheyt, wi zijn vrolijck gheweest, en{de} wellustich in alle onsen daghen,
Wi zijn verblijt voor die dagen, inde welcke ghi ons hebt verootmoedicht voor die iaren, in de welcke wi quade dinghen ghesien hebbe{n}.
Thoont uwe{n} knechte{n} uwe werc en{de} uwe vercieringe ouer haer kinderen.
En{de} het schijnsel des HEEREN ons godts si ouer ons, en{de} bescict ghereckelijc de wercken onser handen bouen ons, en{de} dat werck onser handen beschict ghereckelijck.
WIe dat woont in die hulpe des alderhoochsten, die sal woonen in die bescermenisse des God des hemels.
Hi sal segghen den HEERE, ghi zijt mijn ontfangher, en{de} mijn toeulucht, ende mijn God, ic sal in hem hopen.
Want hi heeft mi verlost vanden stricke der iaghers, ende van dat scerpe woort.
Hi sal v beschaduwen met sinen vloghelen, en{de} ghi sult hopen onder zijn vloghelen.
Sijn waerheyt sal v omghripen met den scilt, Ghi en sult niet vreesen voor de{n} grouwel des nachts.
Vanden ghescutte dat des daghes vliecht, van een hinderlicke bootscap inder duysternisse wandelende, vanden aenloop en{de} middaechschen duyuel.
Aen uwer siden salder duysent nederuallen, en{de} thienduysent van uwer rechter side, maer tot v en salt niet ghenaken.
Maer nochtans suldi met ooghe{n} ae{n}mercke{n} en ghi sult sie{n} de betalinge der ongodlike{n}.
Want HEERE ghi zijt mijn hope, ghi ghi hebt dijn toeulucht opt alderhoochste gestelt.
Tot v en sal geen quaet come{n}, en{de} geen plaghe en sal uwer wooninghe ghenaken,
Want hi heeft sinen enghelen beuolen van v, dat si v in alle uwe wege{n} souden beware{n}
Si sullen v in die handen dragen, dat ghi uwen voet aen gheen steenen messcien en verstuyct.
Op die slanghe en{de} Basilisscus sult ghi gaen, en{de} trede{n} opte{n} leeuwe en{de} drake.
Want hi in mi ghehoept heeft, sal ic hem wt helpen, ic sal hem bescudden, want hi kennet minen naem.
Hi heeft mi aengeroepen en{de} ic sal hem verhooren, ic ben bi hem inder noot, ick salder hem wttrecken, en{de} hem eeren.
Ick sal hem versaden met lange leuen, en{de} wil hem toonen mijn salicheyt.
HEt is goet den HEERE te belide{n}, en{de} lof te singe{n} dijne{n} nae{m} ghi alderhoochste.
Om vroech uwe bermherticheyt te vercondige{n}, en{de} uwe waerheyt des nachts.
Op den psalter en{de} thiensnare, met een liedeken op der harpen.
Want HEERE ghi hebt mi verblijdt in uwer sceppinghe, en{de} ic sal vrolijck zijn van dat maecsele uwer handen.
HEERE, hoe groot zijn uwe wercken, Vwe ghedachten zijn te zeer diep geworden.
Een onwijs man en salt niet bekennen, en{de} een sot en sals niet verstaen.
Als die ongodlike op zijn gegaen als groen gras, en{de} he{n} veropenbare{n} alle quaetdoenders. Op dat si inder eewicheyt souden sonder eynde vergaen.
Maer HERE ghi zijt die hoochste inder eewichet.
Want, siet, uwe viande{n}, HERE, siet, uwe vianden sullen vergaen en{de} alle quaetdoenders sullen verstroyet worden.
Maer minen horen sal verhoocht worden ghelijck eens eenhorens, En{de} mijn ouderdom in vruchtbarighe barmherticheyt.
En{de} mijn ooge heeft versmaet mijn vianden, en{de} mine oore sal haere{n} lust hooren aen de boosachtighe die tegen mi opstaen.
Die rechtueerdighe sal bloemen ghelijck eenen palmboom, Hi sal, ghelijck een cederboo{m} des berchs Libani vermenichfuldicht worden.
Die gheplant zijn inden huyse des HEEREN, sullen inden voorhouen ons Gods bloemen.
En{de} sullen oock noch vermenichfuldicht worden in vruchtbaer ouderdom, en{de} si sullen wel lijdsaem zijn
om te vercondighen. Dat die HEERE onse Godt is oprecht, en{de} dat gheen onrecht aen hem en is.
DIe HEERE heeft gheregneert, ende is gecleet met schoonheyt Hi is ghecleeet met stercheyt, en{de} heeft he{m} opgeschort. Want dat gheheele aertrijck heeft hi vast ghemaect, dat niet verroert en sal worden.
Van daer aen is bereyt uwe{n} stoel, ghi zijt vander eewicheyt.
HEERE, die waterstroomen verhieuen hen, Die waterstroomen verhieuen haer pruyschen. Die waterstroomen verhieuen opwaerts haer vloeden,
vandem stemmen van vele wateren. Die verheffinghen der zee zijn wonderlijc, Die HEERE is wonderlijc inder hoochte{n}.
Vwe ghetuygenissen zijn zeer gelooflijck gheworden, uwen huyse HEERE betae{m}t heylicheyt in lancheyt der daghen.
GOd is die HEERE des wraken, Die HEERE des wraken heeft vrylijck gedaen.
Verheft v ghi die de aerde oordeelt, Vergelt de{n} hoouaerdige{n} na haerder daet.
HEERE, hoe lange sullen die ongodlike, Hoe lange sullen die ongodlike he{n} verhuegen?
Si sullen wtspreken, die onrechtueerdicheyt wercken en{de} alle die quaetheyt wercken, sullen spreken.
HEERE, si hebben v volc vernedert, en{de} uwe erffenisse gequelt.
Weduwen ende vre{m}delinge{n} hebben si verslagen, en{de} dooden die weesen.
En{de} si seyden, die HERE en sals niet sien, ende Iacobs god, en salt niet verstaen.
Merct doch ghi sotten onder tvolc, en{de} ghi dwasen verstaet in sommige{n} tijt.
En sal hi niet hoore{n}, die de oore gheplant heeft? die die ooghe gemaect heeft, en merct hijs niet?
Die de heydene{n} castijt, en soude die niet straffen? Die de menschen leert die conste?
Die HEERE weet dye ghedachten der menschen, dat si ydel zijn.
Salich is die man, die{n} ghi HEERE castije{n}de onderwijst, En{de} leert hem, door uwe wet,
Dat ghi hem versoet met verduldicheyt, vanden quaden daghen, Tot dat den ongodlike den put worde gegrauen.
Want de HEERE en sal zijn volc niet verstooten, noch zijn erffenisse niet verlaten.
Totter tijt toe, dat die rechtuaerdicheyt verkeert wort int oordeel, ende wie zijn by haer? alle die oprecht van herten zijn.
Wie sal bi mi staen, tegen die boosachtige? Wie sal tot mi treden teghen die quaetdoenders.
Ten waer dat die HEERE mijn hulper ware, So waer mijn ziele scier in die helle ghebleuen woonen.
Als ick sprack, minen voet heeft ghestruyckelt, HEERE, uwe barmherticheyt sal mi helpen.
Nader menichten mijnder bedroeffenissen in mijnder herten, so stercte uwe troostinghe mijn ziele.
Aenhangt oock aen v, den stoel der boosheit ghi die maect arbeyt int ghebot?
Si sullen gripen na die ziele des rechtuaerghen, en{de} verdoemen donschuldich bloet.
En{de} de HEERE is mi tot eender toeulucht gheworden, en{de} mijn God tot eender hulpen mijns toeuerlaets.
En{de} hi sal hen haer onrechte vergelden, en{de} salse in haer boosheyt verstooren,
Die HEERE onse Godt salse verstooren.
COemt herwaerts, laet ons den HEERE verhueghen, ende iubileren den Gode onse salicheyt.
Laet ons met dancbaerheyt, voor zijn aensicht comen, en{de} hem wet Psalmen iubileren
Want die HEERE is een groot God, ende een groot coninck ouer alle Goden.
Want in zijnder handt zijn die eynden der aerde{n}, en{de} die hoochte{n} der berge{n} zijn ooc sine.
Want die zee is sine, en{de} hi heeftse gemaect, en{de} zijn handen hebben dat drooge bereydt.
Coemt, laet ons aenbidden, en{de} nedervallen en{de} schreyen voor den HEERE die ons ghemaect heeft.
Want hi is onse God, ende wi dat volck zijnder weyden, en{de} schape{n} zijnder handen.
Huyden, ist dat ghi zijn stemme hoort, en wilt uwe herten niet verharde{n}
gelijc als inder vertoorninghe naer den dach der becooringhe inder woestinen. Daer mi uwe vaders temteerden, si proefden en{de} saghen oock mine wercken.
Daer ick veertich iaer verstoort was, ouer dat geslachte, en{de} sprack, Dese dwalen van herten.
En{de} dese en bekenden mijn wegen niet, den welcken ick swoer in mijnder gra{m}schappen, Si en sullen niet tot mijnder rusten comen.
SInghet den HEERE een nieuwe liedt Singhet den HEERE, alle aertrijck.
Singhet den HEERE en{de} gebenedijt sinen naem, Prediket den eenen dach aen den anderen, sine salicheyt.
Vertelt onder die heydenen zijn eere, onder alle volcken, sine wonderlicheden.
Want die HEERE is groot, en{de} zeer hooch loeflijck, en{de} vreeselijck bouen alle Goden.
Want alle gode{n} der volcken zijn duyuelen Maer die HEERE heeft die hemelen ghemaect.
Belijdinge en{de} schoonheit is in zijn aensichte, heylicheyt ende groote miltheyt in zijn heylichmakinghe.
Ghi gheslachten des volcks, brenghet herwaerts, brenget den HEERE, eere en{de} stercte.
Brenghet den HERE, eere tot sine{n} nae{m} Neemt offerande, en{de} coemt in sinen voorhoue.
Aenbidt den HEERE in sinen heyligen voorhof Alle daertrijc moet beroert worde{n} van sinen aensichte.
Segget onder de heidenen, dat die HEERE heeft gheregneert. Want die HEERE heeft vastgemaect dat geheele aertrijc dat niet boeroert en sal worden hi sal de volcken oordeelen in rechtueerdicheyt.
Die hemelen moeten hen verbliden en{de} die aerde si vrolijck, Die zee pruyssche, en{de} alle haer volheyt.
Die velde{n} sullen verbliden en{de} alle wat daer op is, Dan sullen alle boomen inden woude vrolijc zijn
vande{n} aensichte des HEEREN, dat hi ghecomen is, om dat aertrijck te oordeelen. Hi sal die gheheele werelt oordeelen, met rechtuaerdicheyt, ende die volcken, metter waerheyt.
DIie HEERE heeft geregneert, dies verblijde hem dat aertrijcke, en{de} vele eylanden moeten vrolijck zijn.
Wolcken met schemeringhe, is rontsomme hem, rechtuaerdicheyt ende oordeel is zijns stoels bereydinghe.
Het vier sal voor hem gaen, ende aensteke{n} ronts omme sine vianden.
Sine blixemen lichten op dat aertrijcke, Dat aertrijcke sach dat aen, ende beefde.
Die berghen versmilteden ghelijc als was vanden aenschijn des HEEREN, Vanden aenschijne des HEEREN des gheheelen aertrijcks.
Die hemelen vercondichden zijn rechtueerdicheyt, En{de} alle volcken saghen zijn eere.
Beschaemt moeten si worde{n} alle die beelde{n} aenbidden, en{de} die hen beroemen van haer afgoden, Aenbedet hem alle zijn enghelen
Sion heuet ghehoort en{de} is blide, Ende die dochteren van Iuda zijn vrolijck, HERE, om uwer oordeelen wille.
Want ghi HEERE, zijt die alder hoochste in allen landen, ghi zijt zeer verhooget bouen alle Goden.
Ghi die den HEERE beminnet, hatet dat arghe, Die HEERE bewaert die zielen zijnder heyligen, vander hant der ongodliker, sal hise verlossen.
Den rechtuaerdigen, is een licht opgegaen en{de} blijschap den oprechtighen van herte.
Ghi rechtuaerdige verblijdet v, inden HERE, ende belijdet die gedachtenisse zijnder heylichmakinghe.
SInghet den HEERE, een nieu liedt, want hi wonderlicheden gedaen heeft. Sijn rechter hant heeft voor hem ghesont ghemaect en{de} sinen heylighen arm.
Die HEERE heeft sine salicheyt kenlijck ghemaect, Voor des volcs aenschijn heeft hi gheopenbaert sine rechtueerdicheyt.
Hi heeft ghedacht zijnder barmherticheyt en{de} warachticheyt, den huyse van Israel, Alder werelt eynden sagen, die salicheyt ons Gods,
Iubileert den HEERE alle aertrijc singhet, verblijt v en{de} singhet lof.
Louet den HEERE met Harpen, met Harpen en{de} claeren Psalmen.
Met Trompetten en{de} in die stemme der horen Basoenen, Iubileert int aenschijn des conincs des HEEREN.
Die zee pruyssche en{de} haer volheyt, der aerden rinck, en{de} alle die daer in woonen.
Die waterstroome{n} moeten die handen van blijschapen te samen slaen, en{de} die berghen sullen tesamen vrolijck zijn
vanden aenschijn des HEEREN. Om dat hi coemt dat aertrijck te oordeelen, Hi sal dat gheheele aertrijck oordeelen met rechtuaerdicheyt, en{de} tvolck in ghelijcheyt.
DIe HEERE heeft gheregneert, laet vry die volcken gram wesen, Ghi die op Cherubim sidt, latet aertrijck beuen.
Die HEERE is groot in Sion, en{de} hooghe bouen alle volcken.
Laetse belijden uwen grooten naem, want hi vreeselijck is en{de} heylich,
ende die eere des conincs bemint dat oordeel. Ghi hebt bereit die beschickinge{n} ghi hebt in Iacob ghedaen oordeel, en{de} rechtuaerdicheyt.
Verheft den HEERE onsen God, en{de} aenbedet zijn voetbanck, want tis heylich.
Moyses en{de} Aaron onder zijn priesteren, ende Samuel onder die ghene die sinen naem aenroepen. Die riepen aenden HERE, ende hi verhoordese.
Hi sprack tot hen door een wolck calumne, Si hielden zijn ghetuyghenissen, en{de} tghebot dat hi hen ghaf.
HEERE, ghi zijt onse God, ghi verhoordese, Ghi God waert hen genadich, en{de} wraect alle haer nieuwe vonden.
Verheft den HEERE onsen God, en{de} aenbedet op sinen heylighen berghe, want die HEERE onse God is heylich.
IVbileert den HEERE alle aertrijck, Dienet den HEERE in blijschappen, Coemt inwaerts voor zijn aensicht, in verhueghinghe.
En{de} bekennet dat, dat hi selue Godt is, Hi heeft ons ghemaect, ende niet wi selue, zijn volck en{de} schapen zijnder weyden.
Ghaet tot zijnder poorten in met dancke, tot sinen voorhouen met lofdancken, belijdet he{m} en{de} louet sinen naem.
Want die HEERE is soete en{de} zijn bermherticheit duert eewelijc, ende zijn waerheit van gheslachte tot gheslachte.
HEERE, ick sal v singhen barmherticheyt en{de} oordeel,
Ick sal singhen ende verstaen inden onbeulecten wech, wanneer sult ghi tot mi comen? Ick wandelde in onnooselheyt mijnder herten, int middel van minen huyse.
Ick en sette gheen onrechtuaerdighe sake voor mijn ooghen, Ic hatede die ghene die ouertredinghe deden.
Mi en cleefde oock niet aen een quaet herte, ende ick en kende die quaden niet die va{n} mi wijcten.
Die sinen naesten heymelijcken lachtert, die{n} veruolchde ic, Ick en adt niet met den hoouaerdighen van ooghen, en{de} die onuersadelijck van herten is.
Mijn oogen sien na die ghetrouwe des landts, dat si bi mi souden woonen, en{de} die in eenen onbesmetten wech wandelt, die sal mi dienen.
Die hoouaerdelike{n} spreect, en sal niet woonen int middel mijns huys, die bedriechlijck spreect, en vordert niet int aenscijn mijnder ooge{n}
Vroech vernielde ic alle sondare{n} vant lant, dat ick alle quaetdoenders soude wtroeden wt der stadt des HEEREN.
HEERE verhoort mijn ghebet, en{de} laet mijn roepen tot v comen.
En keert v aenschijn niet van mi, ter tijt der noot neycht v oore tot mi, In wat dach dat ick v aenroepe so verhoort mi haestelijck.
Want mine daghen zijn vergaen ghelijck eenen roock, en{de} mijn gebeenten zijn verdorret ghelijc eenen brant.
Ick ben gheslaghen als hoy, en{de} mijn herte is verdorret, Want ick hebbe vergete{n} mijn broot te ete{n}.
Mijn ghebeente cleeft aen mine{n} vleesche, Vander stemmen mijns suchtens.
Ic ben ghelijc een pellicaen inder woestine{n}. Ic ben gelijc een nachtuoghele int huys.
Ick hebbe ghewaect, en{de} ben gelijck geworden eender eensame musse inden dake.
Daghelijcx lachterden mi mine vianden, en{de} die mi bespotteden, swoeren teghen mi.
Want ick adt asschen ghelijck broot, ende mengde minen dranck met weenen.
Vanden aensichte uwer gramschap dijnder ongenaden dat ghi mi hebt opghenomen en{de} wech gheworpen.
Mijn daghen zijn gheweken ghelijck een scaduwe, en{de} ick werde dorre ghelijck hoy
Maer ghi HEERE blijft inder eewicheyt en{de} uwe gedachtenisse va{n} geslachte tot gheslachte.
Ghi sult opstaen en{de} ouer Sion ontfermen, want het is tijt dat ghi haer genadich zijt, ende die vre is ghecomen.
Want haer steene{n} behage{n} uwen knechten en{de} si sullen haerder aerden ontfermen.
En{de} die heydenen sullen uwe{n} naem vreesen en{de} alle coninghen opter aerden uwe eere.
Wa{n}t die HEERE heeft Sion ghetimmert en{de} sal ghesien worden in zijn eere.
Hi heeft neder ghesien totten ghebet der ootmoediger en{de} en versmaet haer gebet niet.
Dat worde gheschreuen op die nacomelinghen, en{de} dat volck dat ghescapen sal worden sal den HEERE louen.
Want hi aenschouwet van zijnder heyliger hoochten, ende die HEERE siet vanden hemel opter aerden.
Op dat hi dat suchte{n} der geuangene{n} soude hooren, en{de} verlossen die kindere{n} der gene{n} die ghedoot zijn.
Op dat si te Sion predike{n} sinen name, en{de} sine{n} lof te Ierusalem.
Als die volcken te samen come{n}, En{de} de coninghen om den HEERE te dienen.
Hi heeft hem geantwoort opten wech zijnder cracht, bootscapt mi die cleynheyt mijnder dage{n}.
En neemt mi niet wech inder helft mijnder daghen, uwe iaren dueren van gheslachte tot gheslachte.
Ghi hebt vanden beghinne die aerde ghefundeert, en{de} die hemelen zijn uwer handen werc.
Si sullen vergaen, maer ghi blijft, si sullen alle verouden ghelijc een cleet. En{de} als ghise ghelijck een ghewaedt verandert, sullen si verandert worden.
Maer ghi zijt die selue, en{de} uwe iaren en nemen gheen eynde.
Die kinderen uwer knechten sullen bliue{n}, en{de} haer zaet sal voor haer staende bliuen.
LOuet de{n} HEERE, mijn ziele, en{de} alle mijn binne{n}ste sinen heylighen name.
Louet de{n} HERE mijn ziele, en{de} en vergetet niet wat hi mi weder goets ghedaen heeft.
Die alle uwer misdaet ghenadich is, ende heelet alle uwe crancheden.
Die v leuen verlost vande{n} kuyle, die v croonet met goetheyt en{de} ontfermherticheden.
Die uwe begheerten versaedet met goede, uwe ioncheyt sal vernieut worden, ghelijck eene{n} Aerne.
Die HEERE doet bermherticheden en{de} oordeel, allen die onrecht lijden,
Hi heeft sine weghen Moysi laten weten, den kinderen van Israel sinen wille.
Ontfermhertich en{de} ghenadich is die HEERE, Lancmoedich en{de} zeer barmhertich.
Hi en sal niet inder eewicheit gram wesen, noch inder eewicheyt en{de} altoos dreyghen,
Hi en heeft niet met ons ghedaen na onsen sonden, En{de} en heeft ons niet vergouden na onse misdaden.
Want inder hoocheyt des hemels vander aerden heeft hi gheuesticht zijn bermherticheyt, ouer die ghene die hem vreesen.
Also verre als dat oosten vanden westen is, heeft hi onse ouertredinghen van ons ghedaen,
Gelijc hem een vader ouer die kinderen ontfermt, also ontfermt he{m} die HEERE ouer de gene die he{m} vreesen,
Want hi kent wat maecsele dat wi zijn, Hi gedenct dat wi stof zijn,
een mensche is ghelijck hoy, zijn dagen sullen wtbloeme{n} als een bloeme des ackers.
Want den gheest sal voorbi ghae{n} in hem, en{de} hi en sal niet bliuen, ende en sal niet meer zijn plaetse bekennen.
Maer die ontfermherticheyt des HEEREN duert van eewicheyt to eewicheyt, ouer die ghene die hem vreesen, Ende sine rechtueerdicheyt tot kinders kinderen.
Bi de ghene die zijn verbont onderhoude{n}, en{de} gedencke{n} zijnder geboden, dat si daer na doe{n} soude{n}.
Die HEERE heeft sine{n} stoel inde{n} hemel bereyt, en{de} zijn conincrijck sal ouer alle heerscape{n}.
Ghebenedijt den HERE ghi zijn enghelen machtich van crachte{n}, ghy die zijn woort doet, datmen hoore die ste{m}me zijnder redene{n}.
Gebenedijt de{n} HERE alle zijn heyrscare{n}, Sijn dienaers ghi die zijn welbehage{n} doet
Gebenedijt den HERE alle zijn wercke{n} in alle plaetsen zijnder heerscapie{n}, gebenedijt de{n} HERE mijn ziele.
GHebenedijt den HERE mijn ziele, HEERE mijn God, ghi zijt zeer heerlijck gheworden, Belijdinge en{de} vercieringe hebt ghi aenghedaen.
Ghi dect v met licht gelijc met eene{n} cleede, Ghi recket wt de{n} hemel, gelijck een vel.
Ghi weluet zijn ouerste met watere, Ghy maect v de wolcke{n} tot uwe opclimminge en{de} gaet op die vederen des wints.
Ghi maect uwe engelen gheeste{n}, en{de} uwe dienaers als berne{n}de vier.
Ghi die dat aertrijc fundeerde op sine{n} bodem, dattet niet en sal inder eewicheyt veruoert worden.
Den afgro{n}t der diepte{n} is haer decsel als ee{n} cleet, die watere{n} sullen op die berge{n} staen,
Maer van uwe scelde{n} sullen si vliede{n}, Va{n}der stemmen ws donders sullen si vreesen.
Die berge{n} climmen, en{de} die beemden dalen totter plaetsen die ghi hen ghefundeert hebt.
Ghi hebt eene{n} pale gheset, daer si niet voorbi gaen en sullen, en{de} en sullen niet weder comen, om dat aertrijck te bedecken.
Ghi laet fonteyne{n} springe{n} inde{n} leege{n} dalen die watere{n} sullen tussce{n} die berge{n} hene{n} gae{n}.
Alle diere{n} des velts sullen drincken, En{de} die wilde ezels sullen verwachten in haere{n} dorste.
Op he{n} sullen woonen die vogelen des hemels, en{de} laten haer ste{m}me{n} hoore{n} wt middel der stee{n}roetsen.
Ghi maect de bergen vochtich van uwe{n} hoochste{n}, van de vruchte dijnre wercke{n} salt aertrijc versaedet worde{n}.
Ghi laet hoy wassen voor die beesten, en{de} cruyt voor den arbeyt der menscen, Dat ghi broot wt der aerden brengen soudt.
En{de} dat de{n} wijn des menscen herte verblide, en{de} zijn gedae{n}te blincke va{n} olie, en{de} dat broot des mensce{n} herte stercke,
Die boome{n} der velde{n} sullen versaedet worde{n}, die cederboome{n} Libani die hi geplant heeft.
Aldaer sullen de vogelen nestelen thuys des hauicx haer leytsma{n}
De hooge berge{n} zij{n} toeulucht den herten, die steenroetse de{n} eghelen.
Ghi maecte die mane datme{n} die tijden daer mede kenne{n} soude, de sonne weet haeren onderga{n}c,
Ghi steldet duysternisse en{de} het werde nacht, in haer sullen voorbigaen alle beeste{n} des wouts.
De io{n}ge leeuwe{n} die daer briessche{n} na den roof, en{de} haer spise soecken va{n} gode.
Die sonne is opgegae{n} en{de} si zijn vergadert, si sullen in haer slaepholen geleet worde{n}.
Die me{n}sce sal wtgae{n} tot sine{n} arbeyt en{de} tot sine{n} wercke ten auont toe.
HEERE hoe zijn uwe wercken so menigherley, ghi hebtse alle wijslijck ghemaect, en{de} die aerde is vol uwer besittinge
Deze zee die so grote en{de} wijdt is, daer zijn cruype{n}de dieren sonder getal, Beyde groote en{de} cleyne diere{n},
aldaer sullen doorgaen die scepe{n}. Desen drake die{n} ghi ghemaect hebt om he{m} te bespotten.
Si wachten alle na v, dat ghi he{n} spijse soudt geue{n} tot zijnder tijt,
Als ghijt he{n} geeft so vergadere{n} zijt, als ghi doet uwe hant open so worden si met goede versaedet.
Verbercht ghi v aensicht, so verscricke{n} si, Ghi neemt wech haere{n} adem, so vergae{n} si, en{de} sullen weder verkeeren in haeren stof.
Laet wt, uwe{n} geeste so worden si gescape{n}, En{de} verniewet dat aensiene der aerden.
Die eere des HEEREN si eewich, De HERE sal hem verblijden in zijn wercken.
Die die aerde aenschouwet en{de} doetse beue{n}, die aentast die berghen, so roocken si.
Ic sal den HERE singe{n} in mijn leue{n}, en{de} mine{n} God lof singen also lange als ic ben.
Mijn redene moet hem wel beualle{n}, maer ic sal mi inden HEERE verblijden.
Der sondaeren moet een eynde worden opter aerden, en{de} der ongodliker tot dat si niet meer, daer en zijn, Ghebenedijt den HERE mijn ziele, Alleluya.
BElijdet den HERE en{de} aenroept sinen name, Maect kenlijc zijn wercken onder den volcken.
Singhet hem ende louet hem, vertelt va{n} alle sine wonderlicheden.
Wort louende in sinen heylighen name, Dat herte der genen die den HEERE soecken, verblijde hem.
Soect den HEERE, ende wordet gheuesticht Soecket zijn aensichte in alle tijden,
Gedenct zijnder wonderlicker wercken die hi ghedaen heeft, zijnder wonderlicheden ende oordelen zijns monts.
Ghi saet Abrahams zijn knechts, Ghy kinderen Iacobs zijns wtuercorene.
Hi is die HEERE onse God, Sine oordeelen zijn in allen landen.
Hi sal inder eewicheyt zijns verbonts ghedencken, diens woort dat hi geboden heeft op duysent lede{n},
Dat hi gemaect heeft met Abraham, en{de} sinen eedt met Isaac.
En{de} stelde dat selue Iacob tot eenen rechte En{de} Israel tot eenen eewighen verbont.
En{de} sprack, V sal ick dat lant Canaan gheuen, dat snoer ws erffenisse.
Doen si een zeer cleyn volck waren int ghetal, ende vremdelinghen daer inne.
En{de} si trocken van volc tot volc, vanden eenen conincrijc totten anderen volcke.
Hi en liet gheenen mensche hen leedt doen, en{de} strafte coninghen om haeren wille.
En wilt mine ghesalfde niet aentasten, en{de} en wilt niet qualijc handele{n} mijn prophete{n},
En{de} hi liet eene dierte int lant comen, ende onttrac alle voorraet des broots.
Hi sandt eenen man voor he{m} wech, Ioseph wert tot eenen knecht vercocht.
Si dwonghen sine voeten inden stock, ysere ghinck door sine ziele.
Totter tijt toe dat sine woort qua{m}, en{de} die redene des HEEREN doorulamde hem.
Doen sandt die coninc, en{de} liet he{m} los geue{n}, die heere ouer tvolc, hiet hem wtlaten.
Hi sette he{m} tot eenen heere ouer zijn huys, tot een heerscap ouer alle zijn besittinge.
Dat hi sine vorste{n} soude castiende onderwisen na sinen wille, en{de} sine ouderen voorsichtelijck wijsheyt leeren.
En{de} Israel track in Egipten, en{de} Iacob wert een vremdelinc inden lande Cham.
En{de} hi liet zijn volck zeer vruchtbaer zijn, En{de} maectese zeer machtiger da{n} haer via{n}de{n}.
Hi veranderde der ghenen herte, dat si, zijn volck hateden, en{de} bedriechelijck doen souden, teghen sinen knechten.
Hi sandt sinen knechte Moysen en{de} Aaron dien hi hadde vercoren.
Hi stelde in hen die woorden zijnder teekenen En{de} zijn wonderen inden lande Cham.
Hi sandt duysternisse, ende maectet duyster, ende en waren niet onghehoorsaem sinen woorden.
Hi veranderde haer water in bloet, Ende doodede haer visschen.
Haer lant wrimelde vorsschen wt, inde cameren haerder coninghen.
Hi sprack, doen quamen quade wormen, Luysen in alle haer palen.
Hi ghaf hen haghel tot reghen, viervlammen in haeren lande.
Ende versloech haer wijnstocken ende vijgeboomen, en{de} brack die boomen instucken in haere palen.
Hi sprack, doen quamen sprinchanen, ende keppers, en{de} der seluer en was geen getal,
En{de} die aten alle thoy in haren lande, ende adt die vruchten van haeren velde.
En{de} sloech alle eerstgheboren in haeren lande, Alle eerstelinghe haers vermoeghens,
En{de} leydese wt met siluer en{de} gout, en{de} daer en was ghee{n} siecke onder haer geslachten.
Egypten wert blide dat si wt trocke{n}, Want haer vreese was op hen gheuallen.
Hi breyde een wolcke wt, tot eenen decsele, En{de} vier des nachts om te lichten.
Si bade{n}, doen quame{n} velthoendere{n}, En{de} hi hi verzaedese met hemels broot.
Hi opende den steen, daer vloten wateren wt, Also dat die beke in die dorre woestine liep.
Want ghi ghedachtet zijns heylichs woorts, dat hi hadde tot Abraham sinen knechte ghesproken.
Also leyde hi zijn volc wt, met blijschapen, ende met ghenoechten sine wtuercorene.
En{de} ghaf hen die landen der heydenen, en{de} si besaten die arbeyden des volcx.
Op dat si sine zeden souden houden, en{de} zijn wetten bewaren Alleluya.
BElijdet den HEERE, want hi goet is, want zijn bermherticheyt is inder eewicheyt.
Wie sal die machticheden des HEEREN wtspreken? Ende verhoort maken alle sine louen?
Salich zijn si die dat oordeel bewaren, En{de} doen rechtueerdicheyt in alle tijt.
HEERE ghedenct onser, na uwen goede{n} wille, dien ghi tot uwen volck hebt, Besoeckt ons, met uwe salicheyt.
Dat wi beschouwen, dat goet uwer wtuercorene{n}, en{de} ons verblijden, in die blijschappe ws volcs, En{de} mi verhueghen, met uwen erfdeele.
Wi hebben gesondicht met onsen vaderen, Wi hebben onrechtueerdeliken ghedaen en{de} boosheyt volbracht.
Onse vaderen in Egypten, en verstonden uwe wonderen niet, Si en ghedachten niet die menichten uwer ontfermherticheden. En{de} waren verweckende uwen toorne opclimmende in die zee te wetene, aen de roode zee.
Maer hi behieltse om zijns nae{m}s wille dat hi sine machticheyt bekent soude maken.
Ende hi berispte die roode zee, doen wert si drooge, Ende hi leydese door die diepten gelijck in die woestine.
Ende hi halpse vander hant, des ghenen diese haette, ende hi verlostese vander ha{n}t des viants.
En{de} hi bedecte haer wederpartijders met water, datter niet een ouer en bleef te liue.
Doen gheloofden si, aen sine woorden, ende songhen sinen lof.
Maer si vergaten terstond zijnder wercke{n}, si en behielde{n} sine{n} raet niet.
En{de} si werden belust inder woestinen, ende temteerden God, in die plaetse sonder water,
En{de} hi gaf hen haer bede, En{de} seyndede versaetheyt in haere zielen.
En{de} si verwecten Moysen inden leger, Aaron den heylighen des HEEREN.
Die aerde dede haer open en{de} verslont Dathan, en{de} bedecte die vergaderinge Abiron.
En{de} vier wert in haer synagoge aengesteke{n}, Die vlamme verbrande de ongodlike.
En{de} si maecten een calf in Oreb, En{de} aenbaden eenen ghehouwen afgod
En{de} veranderde{n} haer eere, In een ghelikenisse eens calfs dat hoy etet.
Si vergaten Gods haers salichmakers, Die so groote dingen in Egypten gedaen hadde,
Wonderlichede{n} inden lande Cham, en{de} veruaerlijcke wercke{n} aen die roode zee.
En{de} hi sprack, Dat hise vernielen soude, En hadde Moyses zijn wtuercorene niet ghestaen uoor hen, teghen den brueke, Dat hi sine verbolghentheyt af soude keeren, op dat hise niet verstroyen en soude.
En{de} si achteden voor niet, dat lant het welck weert was, begheert te worden. Si en gheloofden sinen woorde niet,
ende murmureerden in haer tenten, Si en gaue{n} der stemme{n} des HEEREN geen gehoore.
En{de} hi hief sine hant op teghen hen, Dat hise neder soude slaen, inder woestinen.
En{de} haer saet onder die heydene{n} soude worpen en{de} verstroyense in die landen.
En{de} si hebbe{n} ghewijt geweest Beelphegor en{de} aten vander offeranden der dooden.
En{de} vertoornden he{m} met haeren doene, Doe{n} vermenichfuldichden die plaghen oock onder hen.
Phinees stont, ende slichte die sake, Doen wert die plage gheweret.
En{de} het wert hem gherekent tot rechtueerdicheyt, van gheslachte tot gheslachte, tot inder eeuwicheyt.
En{de} si vertoornden he{m} ae{n} tgeschilwater, En{de} Moyses is ghequelt om haere{n} wille,
Want si sine{n} geest tot gra{m}scap verwecte{n} En{de} hi ondersceydet met sinen lippen,
Si en hebben niet vernielt die volcken, Daer af hen die HEERE gheseyt hadde.
En{de} si mengde{n} hen onder die heydene{n}, En{de} leerden haer wercken,
En{de} dienden haeren afgoden, Die ware{n} he{n} tot verargeringhe.
En{de} si offerden haer sonen, ende haer dochteren den duuelen.
Ende stortteden ontschuldich bloet, dat bloet haerder sonen en{de} haerder dochteren die si offerden den afgoden van Chanaan. En{de} dat lant is beulect met bloedige sonde{n},
En{de} dat aertrijc is besmet met haer wercke{n} En{de} in haer nieuwe vonden, nhebben si van god met afgoden gheboeleert.
Doen verbolch die toornicheyt des HEEREN, ende creech een afgriselicheyt aen sinen erfdeele.
En{de} gafse in die handen der heydenen, Dat ouer hen heerschapten, diese haten.
Ende haer vianden queldense zeere, ende werden verootmoedicht onder haere handen,
hi verlostese dicwils. Maer si verwecten hem tot stuerheyt met haeren voorneme{n}, Ende werde{n} vernedert door haer misdaet.
Ende si sach haere{n} noot aen, doe{n} si gequelt werden, en{de} hi verhoorde haere ghebeden,
Ende ghedacht voor hen op zijn verbont, Ende het berouwede hem na sine menichfuldicheden der barmherticheyt.
Ende gafse tot ontfermherticheyt, Voor alle diese gheuanghen hadden.
Maect ons salich HEERE onse Godt, En{de} brenct ons tesamen wt den heydenen. Dat wi belijden uwe{n} heyligen name, en{de} glorieren in uwen loue.
Ghebenedijt si die HEERE die God van Israel van eewicheyt tot eewicheyt, Ende alle tvolc segghe, dat moet so gheschieden dat moet so gheschieden.
BElijdet de{n} HEERE wa{n}t hi is goet, want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Segghet ghi, die verlost zijt vanden HEERE, Die hi van des viants hant verlost heeft,
En{de} die hi wt den landen tesamen ghebracht heeft, Van der sonnen opganck tot daer si ondergaet, vanden noorden, ende vander zee.
Si ghinghen dolen in die woestine inden onghebaenden wech, en{de} en vonden gheene stadt, die bequaem was om te bewoonen.
Hongherich en{de} dorstich, en{de} haer ziele wert mat in haer seluen.
En{de} si riepe{n} totte{n} HEERE, in haerder noot En{de} hi verlostese wt haeren benautheden.
En{de} leydese eenen rechten wech, dat si soude{n} ghaen totter stadt daer si woonen.
Die barmhertichede{n} Gods moete{n} de{n} HERE beliden, En{de} zijn wonderlichede{n} de{n} kinderen der menschen.
Want hi versadet die ydele siele, En{de} veruulde die hongerige siele met goede.
Die daer sitten in die duysternisse en{de} schaduwe des doots, geuange{n} in allendicheyt en{de} ysere.
Daeromme dat si die redene{n} Gods tot gra{m}scap verwect hebbe{n}, En{de} de{n} raet des alderhoochste{n} hebben si te niet ghedaen.
En{de} haer herte is vernedert in arbeyden zijn cranck geworden, en{de} niema{n}t en isser gheweest diese holpe.
En{de} si riepen totten HEERE in haerder noot, En{de} hi hielpse wt haeren benautheden.
En{de} leidese wt den duystere en{de} schaduwe des doots, en{de} schoerde haer banden.
Die barmhertichede{n} des HEEREN moeten he{m} beliden, en{de} zijn wonderlichede{n}, de{n} kinderen der menschen.
Want hi heeft in stucken gestooten die metalen porten, en{de} brack in stucken ysere grendelen.
Hi heeftse ontfangen vanden wech haerder boosheyt, om haer onrechtuaerdichede{n} zijn si verootmoedicht.
Haer ziele walgede van alle spise, en{de} si naecte{n} vast aen die poorten des doots.
En{de} si riepen totte{n} HEERE in haerder noot en{de} hi hielp hen wt haeren benautheden.
Hi sondt zijn woort en{de} maectese ghesont, en{de} verlostese van haeren verderuen.
Die barmherticheden des HEREN belijden he{m}, en{de} zijn wonderlicheden, den kinderen der mensce{n}.
En{de} offerde{n} dancoffer, en{de} vertelden zijn wercken met vrolicheden.
Die met schepen opt zee varen, en{de} bedriue{n} haer hanteringe in groote wateren.
Die selue sagen des HEEREN wercken, en{de} zijn wonderlichede{n} int diepe.
Hi spreect, da{n} gaet ligge{n} den wint des onweders, en{de} zijn bare{n} verheffen he{n},
Si climmen op totte{n} hemel, en{de} dalen neder tot in den afgront, haer ziele wert in ongeualle verzaecht.
Si tumelen en{de} wagghelen gelijck eenen dronckene, en{de} alle haer wijsheyt is verslonden.
En{de} si roepen totten HEERE in haerder noot, ende hi leytse wt haer benautheden.
Hi sette haer onweder in den lochte en{de} haer baren sweghen.
Doen werde{n} si blide dat stille geworde{n} is, en{de} leydedaer si wilden.
Die barmherticheden des HEEREN moeten he{m} beliden, en{de} zijn wonderlicheden, den kinderen der menschen.
En{de} verheffen he{m} onder die gemeinte des geloouende volcs, en{de} louen he{m} opten settel der ouders.
Hi stelde riuieren tot eender woestinen, en{de} die water aderen tot dorste.
Een vruchtbaer lant in een soutpekel lant Om der boosheyt wille der ghenen die daerinne woonen.
Hi maecte van eender woestine{n}, een staende water, En{de} een dorre lant tot water aderen.
En{de} sette die hongerige daerinne, En{de} si maecten een stadt toe, om te woonen.
En{de} si bezaeyden die ackeren, en{de} planten wijngaerden, en{de} maecten vruchten der geboorten.
En{de} hi gebenedidese en{de} vermenichfuldichdese te male zeere, Ende en liet haers vees niet luttel zijn.
Maer haerder wert weyniger, en{de} werden neder gedruct. Vande{n} drucke{n} der quader en{de} smerte.
En{de} den twist is wtgestort, op die princen, en{de} dedese dolen op den onwech daer gheen bane en is.
En{de} beschuddet den armen van allendicheit en{de} hi stelde die huysgesinne{n} als die scape{n}.
Die oprechtige sullen haeren lust sien, en{de} he{n} verbliden, en{de} alle onrecht sal sinen mont toe moeten houden.
Wie is wijs en{de} sal dese dinghen bewaren? en{de} sal verstaen die barmherticheden des HEEREN.
GOd, mijn herte is bereit mijn herte is bereit, Ick sal singen, ende dichten in mijn eere.
Staet op souter ende Harpe Ick sal opstaen inder dagheraert.
Ick sal v beliden HEERE, onder die volcken, Ick sal uwe{n} lof singen in die geslachten der heydene{n}.
Want uwe ontfermherticheit is groot tot bouen den hemel, En{de} uwe waerheit tot aen die wolcken.
O God verheft v bouen die hemelen, en{de} uwe eere bouen alle dat aertrijck.
Op dat uwe lieue vrienden verlost worde{n}, maect gesont met uwer rechter hant, en{de} verhoort mi.
God heeft ghesproken in zijn heylicheyt, Ic sal blide{n} zijn en{de} wtdeelen Siche{m}, en{de} ic sal afmeten dat dal der tabernakulen.
Galaad is mijn, Manasses is ooc mijn, en{de} Ephraim is die stercheyt mijns hoofts, Iuda is mijn coninck,
Moab is mijnder hopen coperen pot. Ic sal minen schoen ouer Edom wtstrecken die vremdelinge{n} zijn mijn vriende{n} geworde{n}
Wie sal mi voeren in die vaste stadt? wie sal mi leyde{n} in Edom?
Suldijt niet doen o God die ons hebt verstooten, en{de} en trect niet wt God, met onsen heyrcrachten.
Doet ons bistant inder noot, Wa{n}t mensche{n} hulpe is ydel
In God willen wi stercheyt bewisen, Hi sal onse vianden te niet doen.
GOd mine{n} lof en swiget niet Wa{n}t die mont des ongodlike{n}, en{de} die mo{n}t des bedriechliken hebben he{n} ouer mi open gedaen
En{de} si spraken tegen mi met valsche{n} tongen En{de} omuingen mi met hatige{n} woorde{n} in alle plaetsen. En{de} streden tege{n} mi, sonder oorsake
Daer voor dat si me liefhebbe{n} soude{n}, lasterden si mi, Maer ick badt.
Si stelde{n} tege{n} mi quaet voor goet, en{de} haet, voor mijn liefde.
Selt den sondaer ouer hen, en{de} die duyuel moet tot zijnder rechter hant staen.
Als hi gheuonnist wort, moet hi verdoe{m}t wt gaen, En{de} zijn gebet moet he{m} tot sonde zijn geacht.
Sijnder dagen moeten weynich worden, en{de} zijn bisdom moet een ander ontfaen.
Sijn kinderen moete{n} weesen worde{n}, en{de} zijn wijf een weduwe.
Sijn kindere{n} moete{n} ongestadich zijn, en{de} broot bidden, En{de} wtgeworpe{n} worden wt haer huysinge.
Die woekenaer moet doorsoecken alle zijn erffenisse, ende die vremde moeten sinen arbeyt beroouen.
En{de} daer en moet niema{n}t zijn die hem helpe en{de} niema{n}t en ontferme hem zijnder weesen
Sijn gheboren kinderen moeten te niet gedaen worde{n}, Sinen naem moet in een gheboorte wtgedaen worden.
Sijnder vaderen misdaet moet gedacht worde{n} voor des HEREN aensichte, en{de} zijnder moeder sonde en moet niet wtgebluscht worden.
Si moeten tegen den HEERE zijn altoos, en{de} haer gedenckenisse moet wtgeroeyt worden opter aerden.
Daeromme dat hi niet en gedachte dat hi barmherticheyt bewesen hadde,
En{de} veruolchde den allendigen en{de} den bedelaer, en{de} die{n} met bedroefder herten, dat hi he{m} doode{n} soude.
Ende hi beminde maledictie en{de} si sal he{m} comen, Hi en wilde ghee{n} gebenedijnge, si sal ooc verre genoech van he{m} bliue{n} En{de} hi trac aen die vermaledijnge, gelijc een cleet, en{de} is in zijn inwendicheit gegaen, gelijc water, en{de} ghelijc olie, in zijn ghebeenten.
So worde si hem gelijc een cleet daer hi mede bedect wort, en{de} als een gordel daer hi he{m} altoos mede gordet.
Dit is dwerck den genen, die mi achterclappen, bi de{n} HERE en{de} spreke{n} quaet tege{n} mijn ziele.
Maer ghi HERE, HERE, doet met mi, om ws nae{m}s wille, Want uwe barmherticheit is soete, Verlost mi,
Wa{n}t ic ben arm en{de} allendich, en{de} mijn herte is verbaest in mi.
Ick ben wech genomen, ghelijc een schaduwe daer henen vaert, En{de} worde wtgestoote{n} gelijc de sprinchanen.
Mijn knyen zijn onsterck van vaste{n} en{de} mijn vleesch verandert, om der olie{n} wille.
En{de} ick ben gheworden haer verwijt als si mi saghen, schudden si haer hooft.
Staet mi bi, HEERE mijn God, maect mi ghesont naer uwe barmherticheyt.
En{de} si sullen wete{n}, dat dit uwe hant is, ende dat ghi HEERE, dit ghedaen hebt.
Si sullen vermaledijen, en{de} ghi sult gebenedien, Laet beschaemt wesen, die tege{n} mi op staen, Maer uwe knecht sal he{m} verbliden.
Die van mi achterclap spreken, moete{n} met beschae{m}theit aengedae{n} worden, en{de} met haerder scande{n} gecleet worde{n} als met een wambaes.
HERE, ic sal v naerstelijc beliden met minen monde, en{de} v prisen onder vele.
Wa{n}t hi stont de{n} arme{n} ter rechter hant, dat hi zijn ziele soude behouden vanden veruolghers.
DIe HEERE sprack tot mine{n} HERE sittet tot mijnder rechter hant, Tot dat ic v uwe viande{n}, tot eender voetba{n}cke uwer voete{n} legge.
Die HERE sal die roede uwer stercte{n} seynde{n} wt Sion, Heerschappet onder uwe vianden.
Met v is dat beghinne, inde{n} dach uwer cracht, inder heyligen schijnsel, wt den buyc heb ic v voortgebracht voor die morghensterre.
Die HEERE heuet gesworen en{de} ten sal he{m} niet berouwen, Ghi zijt een priester inder eewicheyt, naer die wijse Melchisedech.
Die HERE tot uwer rechter hant, heeft die coninge{n} in de{n} dage zijnder gra{m}schape{n} in stucke{n} gebroke{n}
Hi sal oordeelen onder de heidene{n}, hi salt vol dooder lichamen maken, Hi sal die hoofden in veel lants instucken smiten.
Hi sal drincken vander beken opden wech, Daeromme sal hi dat hooft opwaerts heffen.
HEERE, ick sal v beliden, wt mijnder geheelder herten, Inden raet der oprechtigher, ende inder ghemeynten.
Groot zijn de wercke{n} des HEEREN, tot allen sinen wille wtghesocht.
Belijdinge en{de} heerlicheyt is zijn werck, En{de} zijn gerechticheyt blijft vander eewicheyt totter eewicheyt.
Hi heeft een gedenckenis gemaect va{n} sine{n} wonderlichede{n}, Die genadige en{de} ontfermhertige HEERE.
Hi heeft spise gegeuen den ghenen die hem vreesen. Hi sal gedencken zijns testaments tot inder eewicheyt.
Hi sal die cracht zijnder wercken sinen volcken te kennen gheuen,
Op dat hi hen die erffenisse der heydenen soude geue{n} Die wercken zijnder handen zijn waerheyt en{de} oordeel,
Alle zijn geboden zijn getrouwe Si worden vast gemaect altoos ende eewelijcken, Ende ghemaect in warachticheden, en{de} rechtuaerdicheden.
Hi heeft een verlossinghe ghesonden sinen volcke, zijn verbont gheboden eewelijck. Heylichlijc en{de} veruaerlijcken is sine{n} naem
Die vreese des HEREN is d{at} beginsel der wijsheyt. Sijn verstant hebbe{n} alle die daer na doe{n}, Sijn lof blijft inder eewicheyt.
SAlich is die man die de{n} HERE vreest Hi sal zeer veel willen in zijn gheboden.
Diens saet sal machtich zijn opter aerden, dat geslachte der oprechtigher sal ghebenedijt worde{n}.
Ere en{de} rijcdomme{n} sulle{n} in zijn huys zijn, en{de} zijn gerechticheyt blijft inder eewicheyt.
Den oprechten ghinck dat licht op in duysternisse , Bermhertich is hi goedertiere{n} en{de} rechtuerdich
Genoechlic is die me{n}sche die ontfermet en{de} leendt, hi sal bescicke{n} zijn redene{n} inde{n} ordeel
Want hy en sal inder eewicheyt niet beroert worden.
In eewiger gedenckenisse sal die rechtuaerdige zijn, want hi en sal nyet vreesen vande{n} quaden gheruchte, Sijn herte is bereyt op den HEERE te hopen.
Sijn herte is gheuesticht en{de} en sal niet beroert worde{n} tot dat hi versmaet zijn viande{n},
Hi deylde wt en{de} gaeft den arme{n}, zijn gerechticheyt blijft eewelic, Sine{n} hoorn sal verheuen worde{n} met eeren.
Die sondaer salt sien en{de} sal gram worden, Sijn tande{n} sal hi te same{n} biten, ende sal verdwine{n}, Wa{n}t die begheerte der sondaren sal vergaen.
LOuet ghi kindere{n} den HEERE Louet den name des HEEREN
Ghebenedijt si den name des HEEREN, Van nv aen tot inder eewicheyt.
Vanden opganc der Sonne{n} tot hare{n} nederganc toe, is priselick den name des HEEREN.
Die HERE is verheuen ouer alle heydene{n} ende zijn eere is bouen die hemelen.
Wie is ghelijck die HERE onsen God? dye int hoochste woont.
Ende hier benede{n} siet in hemel en{de} in aerde?
Die den armen oprechtet wt dye aerden en{de} verhooget den armen wt den dreck.
Dat hi he{m} late woonen bi den prince{n}, By die prince{n} des volcs
Die die onuruchtbaer inden huyse woonen doet, Dat si een vrolike kinder moeder is. Alleluya.
DOen Israel wt Egypte{n} troc, dat huis Iacob wt den volcke der barbaren.
Doe{n} wert Iuda zijn heylichdom, Israel zijn heerscappie.
Die zee sacht ende vloot, die Iordane keerde haer terugghe.
Dye berge{n} huppelden gelijc die rammen, De hueuele{n} gelijc der scapen lammeren.
Wat was v ghi zee, dat ghi vloot? en{de} ghi Iordae{n} dat ghi terugge keerdet?
Ghi bergen dat ghy op sprongt gelijc die ramme{n}? Ghi hueuele{n} gelijc der scapen lammeren?
Voor des HEEREN aensicht beuet dye aerde, Voor Iacobs Gods aensichte.
Die den keye veranderde in een staende water, en{de} dye steene{n} in water fonteynen.
Niet ons HEERE niet ons, maer uwe{n} name geeft die eere,
Va{n} uwer barmherticheyt en{de} waerheit, Op dat die heydene{n} niet en segghen in eenigher tijt Waer is nv haer god?
Maer onse God is inde{n} hemel Hi heeft gedae{n}, so wat he{m} belieft heuet.
Der heydene{n} godeke{n}s zijn siluer en{de} gout, Wercke{n} der mensche{n} handen.
Si hebbe{n} monde{n} en{de} en sullen nyet spreken, Si hebbe{n} ooghe{n} ende en sulle{n} niet sien.
Si hebbe{n} ooren ende en sullen nyet hooren. Si hebbe{n} nuesen ende en sulle{n} niet riecken.
Si hebbe{n} handen en{de} en sullen niet tasten Voeten hebbe{n} si ende en sulle{n} niet wandele{n} ende en sullen nyet roepe{n} door haer kelen.
Die alsulcke make{n} moeten ooc also worden ende alle die daer op betrouwe{n}.
Maer Israel hoopte op de{n} HERE, Dye is haer hulper en{de} beschermer,
Aarons huys hoopte op den HEERE, Dye is haer hulper en{de} beschermer
Die den HERE vreesen, hoopen ooc opten HERE, Dye is haer hulper en{de} beschermer
Die HERE gedacht onser, en{de} heeft ons gebenedijt. Hi ghebenedide Israels huys, Hy ghebenedide Aarons huys.
Hi ghebenedidese alle die den HERE vreesen, si zijn cleyne ofte groot.
Die HERE sals meer toe doen ouer v, Ouer v ende ouer uwe kinderen.
Ghi zijt ghebenedijt vanden HERE, Dye hemel en{de} aerde ghemaect heeft.
De{n} hemel alder hemele{n} is des HEREN, Maer die aerde heeft hi de{n} kindere{n} der mensce{n} gegeue{n}
Die dode{n} en sulle{n} v HERE niet loue{n}, noch die onderwaerts vare{n} in die helle
Maer wij die leue{n} louen de{n} HERE, Va{n} nv aen tot inder eewicheyt. Alleluya.
ICk hebbe bemint, want die HERE heuet die ste{m}me mijns biddens verhoort
Want hi zijn oore tot mi buyget, en{de} ic sal in minen daghen aenroepen.
Die smerte{n} des doots hebben mi omuanghe{n}, en{de} benautheden der hellen hebben mi gheuonden. Noot ende pijne vant ick
En{de} ic aenriep den name des HEREN. O HERE verlost mijn siele,
Ghi ghenadige HERE, en{de} gherechtighe, ende onse God die ontfermet.
Die HERE bewaert die cleyne Ic ben verootmoedicht gheweest, en{de} hi heeft mi verlost.
Keert v weder om mijn siele tot uwer rusten, Want die HEERE heeft v wel gedaen.
Want hi heeft mijn siele wt die doot verlost, Mijn ooghen vande{n} tranen mijne{n} voet vanden slipperen.
Ic sal behaghe{n} den HEERE, inde{n} lande der leuender.
IC hebbe gelooft, daer omme hebbe ic gesproke{n}, Maer ic ben zeer verootmoedicht.
Ic sprack in minen buyten ganck Alle mensche{n} zijn lueghenachtich
Wat sal ic den HEERE verghelden, voor alle dat hi mi gegeuen heeft?
Ic sal den kelck der salicheyt nemen, Ende des HEEREN naem aenroepen.
Ic sal mijn gheloften den HERE betalen, Voor alle zijn volc..
Dye doot van sinen heylighen is costelick, voor dat aensichte des HEREN.
O HERE ic ben v knecht Ick ben v knecht uwer maerten sone. Ghi hebt mijn bande{n} ontlost.
V sal ic dancoffer des lofs offeren, ende des HEEREN naem aenroepen.
Ick sal mijn gheloften den HEERE betalen, Voor alle zijns volcs aensichte.
In dye voorhouen des huys des HEREN, te midden in v Ierusalem. Alleluya.
LOuet den HERE alle heydenen, prijset hem alle volcken.
Wa{n}t zijn barmherticheyt is ouer ons geuesticht en{de} dye warachticheyt des HEREN blijft geduerich tot inder eewich{eyt}. Alleluya
BElidet den HERE, dat hy is soo goet, en{de} d{at} zijn barmhertich{eyt} eewelic duert.
Israel segge nv, d{at} hi goet is, wa{n}t zijn barmherticheyt eewelic duert.
Aarons huys segge nv, Dat zijn barmherticheyt eewelic duert.
Die den HERE vreesen seggen nv, dat zijn barmherticheit eewelick dueret.
In mijnen drucke ae{n}riepe ick den HERE, en{de} die HERE verhoorde mi inder ruymte.
Die HERE is mijn hulper, Ick en sal nyet vreesen, wat mi een mensche doet.
Die HERE is mijn hulper, en{de} ic sal versmaden alle mijn vianden.
Het is beter in den HERE te betrouwen, Dan hem te betrouwe{n} op die mensche{n}.
Het is beter inden HERE te betrouwe{n}, Dan te hopen op prince{n}.
Alle heydene{n} hebbe{n} mi omuae{n}, en{de} inde{n} name des HEREN heb ic my teghe{n} hen gewroke{n}.
Si hebbe{n} mi omuange{n}de al om en{de} omme omuae{n}, Maer inde{n} name des HEREN heb ic mi teghe{n} hen ghewroken.
Si hebbe{n} mi omringhelt ghelijc byen, si hebbe{n} zeer ghebernt ghelijc dat vier inden doorne{n}, Maer inden name des HEEREN heb ic mi teghe{n} hen ghewroken.
Ic ben gestooten ende omghekeert, dat ick vallen soude, Maer die HERE heeft mi ontfangen
Die HERE is mijn stercheyt ende minen lof, en{de} is mi mijn salicheyt gheworden.
Daer is een stemme van blijschappen ende salicheyts inden tenten der rechtuaerdigher.
Die rechte handt des HEREN heeft gedaen stercheyt, Die rechte hant des HEREN heuet mi verheue{n}, Die rechte handt des HEREN heeft stercheyt ghedaen.
Ick en sal niet steruen, maer leuen, ende vertellen dat werck des HEREN.
Dye HERE castijende heuet mi ghecastijt, Maer hi en heeft my der doot niet ouer gheleuert.
Doet mi open die poorten der rechtuerdicheyt, en{de} als ic daer ingegaen ben, sal ic den HEERE belijden.
Dat is die poorte des HEREN, Dye rechtuaerdighe sullen daer ingaen.
Ick sal v belijde{n} dat ghi my verhoort hebt, ende zijt my mijne salicheyt gheworden.
Den steen die die tymmerlieden verwerpen, is tot eene{n} hoecksteen geworden.
Dat is vanden HEERE gheschiet, en{de} het is een wonderlic dinc voor onse ooghen.
Dit is den dach, dien die HERE ghemaect heeft, Laet ons verblide{n} ende vrolic daer inne zijn.
O HERE helpt en{de} maect mi gesont en{de} salich, O HERE latet wel ghelucken.
Gebenedijt is hi die daer coemt inde{n} name des HEREN, Wi hebbe{n} v gebenedijt vanden huyse des HEREN
Die HERE is God, ende hi heeft ons verlicht. Sedt den vierdach in die dicke boomen tot aen die hoorne{n} des outaers.
Ghi zijt mijn God, en{de} ic sal v belide{n}, Mijn God sidy, en{de} ic sal v verheffen. Ic sal v belide{n} wa{n}t ghi mi verhoort en{de} zijt my geworde{n} tot een salich{eyt}.
Belidet de{n} HERE, wa{n}t hi goet is en{de} zijn barmherticheyt duert eewelijc.
SAlich zijn die ghene, dye onbesmet zijn opten wech, Dye in des HEREN wet wandelen.
Salich zijn die ghene die zijn getuygenissen ondersoecke{n} die he{m} va{n} geheelder herte{n} soecke{n},
Wa{n}t die quaet doe{n}ders, en wandelen niet op zijn wege{n}.
Ghi hebt geboden naerstelic te houde{n}, so wat ghi geboden hebt.
Och oft mijn wege{n} recht gescict werde{n} om te beware{n} uwe rechtuerdichmakingen
Dan en sal ic niet beschaemt worden, als ic alle uwe gheboden aenschouwe.
Ick sal v beliden met oprechter herten, dat ghi mi gheleert hebt, die oordeelen uwer rechtueerdicheyt.
Vwe rechtueerdichmakingen sal ick bewaren, En verlaet mi niet alsoo algheheel.
WAer mede sal ee{n} iongelinc sine{n} wech betere{n} Als hi bewaert uwe gebode{n}
Ick hebbe v gesocht wt geheelder mijnder herten, en verstoot mi niet van uwen gheboden.
Ick hebbe uwe redenen in mijnder herten verborgen, Op dat ic niet tegen v en sondighe.
Gebenedijt zijt ghi HEERE, Leert mi uwe rechtueerdicheden.
Ic heb dit met minen lippe{n} vertelt, alle die oordeelen ws monts.
Ick verblide mi inden wech uwer ghetuyghenissen, Als in alderhande rijcdom.
Ick sal mi oeffenen in uwe geboden, Ende aenschouwen op uwe paden.
Ick sal ouerpeynsen om mi te oeffenen in uwe rechtueerdichmakinghe, ende ic en sal niet vergheten uwer woorden.
GHeeft uwen knechte wederom zijn loon, maect mi leuendich, ende ick sal dijn woorden bewaren.
Opent mi die oogen, en{de} ic sal sien, die wonderlicheden in uwe wet.
Ic ben een inwoonder opter aerden, En verbercht uwe geboden niet voor mi.
Mijn ziele heeft begeert uwe rechtuaerdicheden in allen tijden.
Ghi strafte die hoouaerdighe, vermaledijt zijn si die wech gaen van uwen gebode{n}.
Keert va{n} mi versmaetheit en{de} verachtinge, Wa{n}t ic begheerde uwe ghetuyghenissen.
Wa{n}t sekerlijck die princen saten oock, ende sprake{n} tegen mi, Maer uwe knecht oeffende hem in uwen rechtuaerdichmakingen.
Want uwe ghetuyghenissen zijn ooc mijn ouerpeynsinghen, ende uwe rechtuaerdichmakinghen zijn minen raet
MIne ziele heeft gecleeft aen tplaueytsel Maect mi leue{n}de na uwe{n} woorde,
Ick hebbe mine weghen vertelt, ende ghi verhoordet mi, Leert mi uwe rechten.
Onderwijst mi den wech door den welcken ghi rechtuaerdich maect, so sal ic mi oeffenen in uwe wonderen.
Mijn ziele heeft gesluymert van verdriete vesticht mi in uwe woorde{n}.
Doet va{n} mi wech den valschen wech der onrechueerdicheyt, en{de} va{n} uwe wet ontfermt mi.
Ick heb eene{n} sekere{n} wech der waerheyt vercoren, uwe oordeelen en heb ic niet vergheten.
Ick hinc aen uwe ghetuygenissen, HEERE en wilt mi niet bescamen.
Ick liepe den wech uwer gheboden, Als ghi mijn herte verbreydet.
HERE stelt mi een wet de{n} wech uwer rechte{n}, en{de} ic salse eewelic o{n}dersoecke{n}
Gheeft mi verstant, en{de} ic sal doorsoecke{n} uwe wet, ende ick salse houden in gheheele mijnder herten.
Leyt mi opten pat uwer geboden, want ic heb lust daer toe gehadt.
Neycht mine herte, tot uwe ghetuygenissen, ende niet tot ghiericheit.
Keert af mine oogen, dat si dat ydel niet en sien, maect mi leuende op uwen wech.
Maect stantuastich uwe redene, uwe{n} knechte in uwe vreese.
Keert va{n} mi wech de versmaetheit die ic vermoede, wa{n}t v oordelen zijn lieflijc.
Siet, ic begeerde wat ghi beuolen hebbet, maect mi leuende door uwe gerechticheyt.
HERE laet uwe bermherticheyt ouer mi comen, Vwe salicheyt nae uwer redene.
En{de} ick sal antwoorden een woort minen lasteraers, Want ick verliet mi op uwe woort.
Ende en neemt niet van minen monde, dat woort der waerheyt so geheelic, wa{n}t ic verhoepte op uwe oordeelen
En{de} ick sal uwe wet altoos bewaren, immermeer en{de} eewelijck.
En{de} ick wandelde in wider ruymte, want ic sochte uwe gebode{n}.
En{de} ic sprac van uwen getuygenissen, voor dat aensicht der coningen, en{de} ic en schaemde mi niet.
En{de} ic oeffende mi in uwen gheboden, die ic beminde.
En{de} ic hief mine handen op tot uwen geboden, die ic beminnede, En{de} ic sal mi oeffenen in uwen rechte{n}.
GHedenct aen v woort uwen knechte, op dwelcke ghi mi hope hebt gegeue{n}.
Dat heeft mi vertroost in mijnder ootmoedicheyt, Want uwe wtspraken maecte{n} my leuende.
Die hoouaerdige deden onrechtuaerdelijc tot allen tijden Maer ic en wijcte niet van uwer wet.
HEERE, ic gedachte uwer oordeelen, die va{n}der werelt ane zijn, en{de} werde getroostet.
Die verlatinge heeft mi omuangen voor die sondaren Die uwe wet verlaten.
Vwe rechten waren mine liedekens, inden huyse mijnder wooninghen.
HEERE ic gedacht snachts op uwen nae{m}, ende ic bewaerde uwe wet.
Dat is mijn gheworden, dat ick bewaerde uwe gheboden.
ICk hebbe geseyt, HEERE, mijn deel ist, dat ick uwe wet houde.
Ic bede uwe aensicht van mijnder gheheelder herten, ontfermt v mijnder na uwe redene.
Ick ouerdachte mine wegen, en{de} ick keerde mine voete{n}, om tot uwen getuygenissen.
Ic ben bereyt en{de} niet verstoort om uwe gheboden te onderhouden.
Der sondaren zeelen hebben mi geknoopt al omme, maer ic en vergat uwer wet niet,
Te middernacht sto{n}t ic op, om v te dancke{n}, Ouer die oordeelen uwer gerechticheyt.
Ick ben mede deelachtich alle der gheender die v vreesen, die v gebode{n} o{n}derhoude{n},
HERE die aerde is vol van uwer ontfermherticheyt, leert mi uwe rechten.
GHi hebt goet met uwen knechte ghedaen, HEERE na uwe{n} woorde.
Leert mi goetheyt, leeringhe, ende conste, Want ick ghelooft hebbe uwen gheboden,
Eer ic verootmoedicht wert, dwaelde ick, Daerom heb ic uwe redene{n} onderhoude{n},
Ghi zijt goet ende vriendelijck, leert mi uwe rechten in uwe goetheyt.
Die onrechtueerdicheyt der hoouaerdigher is vermenichfuldicht ouer mi, Maer ick sal ondersoecken wt mijnder gheheelder herten uwe gheboden.
Haer herte is gheronnen ghelijck melck Maer ic hebbe uwe wet ouerdacht.
Het is mi goet, dat ghi mi verootmoedicht hebt, op dat ic uwe rechten mach leeren.
Die wet ws monts is mi beter, dan veel duysentstucken gouts ende siluers.
UWe handen hebben mi ghemaect ende bereyt, gheeft mi verstant, dat ick uwe geboden leere.
Die v vreesen, die sullen mi sien, ende hen verbliden, Wa{n}t ic hebbe ghehoept op uwe woorden.
HEERE ick bekent dat uwe oordeelen rechtueerdicheyt zijn, Ende ghi hebt mi verootmoedicht in uwer waerheit.
Vwe barmherticheyt moete mi troosten, Na uwe redene laet uwe{n} knechte gesciede{n}.
Laet uwe ontfermherticheden tot mi come{n} dat ic leue, want mijn oeffeninge ende ghepeys is uwe wet.
Laet die hoouaerdige beschaemt worde{n}, Want si onrechtuaerdelike boosheyt tege{n} mi ghedaen hebben Maer ic sal geoeffent worden in uwen gheboden.
Die v vreesen, en{de} uwe getuyghenisse kennen, moeten hen tot mi keeren.
Laet mijn herte onbesmet worden in uwe rechtueerdichmakingen, op dat ic niet beschaemt en worde.
MIin ziele is verghaen van haer seluen in uwe salicheyt, Ende ick hebbe hope gehadt op uwe woort.
Mijn oogen zijn verghaen na uwer spraken, en{de} segghen Wanneer sult ghi mi troosten?
Want ick ben ghelijc een wijnflessche inden rijm, Vwe rechten en heb ic niet vergeten,
Hoe vele zijn der dagen ws knechts? Wanneer wildi oordeel houden, ouer mine veruolgers.
Die boose menschen hebben mi clapperije vertelt die niet en zijn als uwe wet.
Alle uwe geboden zijn rechtueerdicheyt, Die boose menschen hebben mi veruolcht, helpt mi.
Si hebben mi bi na verteert opter aerden, Maer ic en hebbe uwe geboden niet achter gelaten.
Maect mi leue{n}de na uwe barmherticheyt, en{de} ic sal die ghetuyghenissen ws monts bewaren.
HEERE v woort, blijft eewelijc staende inden hemel.
Vwe waerheyt duert va{n} geslachte tot geslachte, ghi hebt die aerde gefundeert, en{de} si blijft staen.
Na v oordinancie blijuen die dagen volherdich, Want alle dingen dienen v.
Ten waer dat uwe wet mijn oeffeninghe en waere, ick waer messchien verghaen in mijn ootmoedicheyt.
Ic en sal nimmermeer vergeten dat ghi beuolen hebt, wa{n}t ghi maect mi daer mede leuende.
Ic ben uwe, maect mi ghesont, want ic sochte uwe gheboden.
Die sondare{n} wachte{n} op mi, dat si mi verdoen soude{n}, Maer ic verstont uwe getuyghenissen.
Ic hebbe alle verghanckelics dincs een eynde gesie{n}, V gebot is zeer breet.
HOe hebbe ic uwe wet so lief ghehadt, Dagelics is dat mijn ouerde{n}ckenisse,
Ghi hebt mi met uwen geboden wiser gemaect, bouen mine vianden, want het is eewelijc mijn.
Ick heb meer verstaen bouen alle mine leeraers, want uwe ghetuyghenissen zijn mine ouerpeynsinghen.
Ick hebbe meer verstaen dan die ouden, Want ic hebbe uwe gheboden ghesocht
Ick hebbe bewaert mijn voeten van allen quaden weghen, op dat ic uwe woorde{n} soude bewaren.
Ic en ben niet getreden va{n} uwen oordeelen, want ghi hebbet mi een wet gestelt.
Hoe soet zijn uwen redene{n} minen kinnebacke{n} Meer dan huenich mine{n} monde.
Ic hebbe van uwen gebode{n} verstaen daerom hate ic allen valschen wech.
UWe woort is mijns voets licht, ende een licht op minen padt.
Ic swoere en{de} houde voor mi dat, Dat ic die oordeelen uwer gerechticheyt bewaren sal,
Ick ben zeer verootmoedicht, HEERE maect mi leuende na uwen woorde.
Laet v behaghen HEERE die vrywillighe offerande mijns monts, ende leert mi uwe oordeelen.
Mine ziele is altoos in mine handen, Ende ic en hebbe niet vergeten uwe wet.
Die sondaren leyden mi stricken, maer ic en dwaelde niet van uwen gheboden.
Vwe ghetuyghenissen hebbe ic tot een erffenisse vercrege{n} tot inder eewicheyt, Wa{n}t si zijn mijns herten genoechte.
Ick hebbe mijn herte na uwe recthuaerdichmakinghe te doen, gheneycht eewelijc om des loons wille.
IC hebbe die boose menschen gehaet, ende beminnede uwe wet.
Ghi zijt mijn hulper en{de} beschermer en{de} ick hebbe op uwe woort gehoept.
Wijct van mi ghi boosachtige, En{de} ic sal die gheboden mijns Gods ondersoecke{n}
Ontfanct mi door uwe redene, en{de} ick sal leuen, en{de} en laet mi niet beschae{m}t worde{n} van mijnder hope.
Helpt mi, en{de} ic sal gesont worden, so sal ick met ouerde{n}cke{n} mi oeffene{n} in uwe rechte{n}
Ghi versmaet alle die va{n} uwe rechtuaerdicheden wech gaen, Want haer ghedachte is onrechtuaerdich.
Ick heb alle die sondaren der aerden gheacht als ouertreders daeromme beminde ic uwe ghetuygenissen.
Maect vast mijn vleesch met dine vreese want ic heb mi ontsien van uwe{n} oordeelen.
ICk hebbe ghedaen oordeel en{de} gherechticheyt, en gheeft mi niet ouer, den ghenen die mi verdrucken.
Ontfanct uwen knecht ten besten, dat mi die hoouaerdige niet en verdrucken.
Mijne oogen gebraken na uwe salicheyt, ende nae die redene uwer gherechticheyt.
Doet met uwen knechte na uwer ontfermherticheyt, ende leert mi uwe rechten.
Ic ben uwe knecht, onderwijst mi, en{de} geeft mi verstant, dat ic bekenne uwe getuyghenissen.
Het is tijt dat ghi die HEERE daer toe doet, Si hebben uwe wet gebroke{n}
Daeromme beminde ic uwe gheboden, bouen gout, en{de} bouen costelike Topasion.
Daeromme schicte ic mi tot alle uwe geboden, en{de} ic hatede alle boose weghen.
UWe getuyghenissen zijn wonderlijc, Daeromme doorsochtse mine ziele,
Die wtlegghinge van uwen redene{n} verlicht en{de} geeft den cleynen kindere{n} versta{n}t.
Ic dede minen mont open, ende haelde ade{m}, Want ic begeerde uwe gheboden.
Siet op mi, en{de} zijt mi genadich, na dat oordeel der ghenen die uwen naem beminne{n}.
Rechtet mine ghanghen na uwe redenen, ende en laet gheen onrechte ouer mi heerschappie hebben.
Verlost mi vander me{n}schen onrecht, Op dat ic mach houden dat ghy beuolen hebt.
Verlicht v aenschijn ouer uwen knecht, en{de} leert mi uwe rechte{n}.
Wateruloeden gingen van minen oogen, om dat si uwe wet niet en bewaerden.
HEERE ghi zijt rechtueerdich, ende uwe oordeel is recht.
Ghi hebt gheboden die rechtueerdicheyt ws ghetuyghenissen, en{de} uwe waerheyt zeer te houden.
Mine toornige liefde heeft mi doen beginnen te verrotte{n} om dat mine wederpartiders uwer woorden vergheten hebben.
Vwe sprake is wtermaten vierich, en{de} v knecht heeft die bemint.
Ick ben een cleyn ionghelinck, en{de} veracht, ic en hebbe niet vergeten uwe rechtuaerdichmakinghen.
Vwe gherechticheyt is een eewighe gherechticheyt, ende uwe wet is die waerachticheyt.
Benautheyt ende druck hebben mi gheuonden, V geboden zijn mijn ouerpeynsingen om te oeffenen.
Die gerechticheden zijn uwe ghetuyghenissen inder eewicheyt, Gheeft mi verstant ende ic sal leuen.
ICk riep in gheheelder wijnder herten verhoort mi HEERE Ic sal uwe rechten versoecken.
Ic riep tot v, maect mi ghesont, Op dat ick uwe gheboden beware.
Ic voorquam inder schemeringhe vanden daghe, ende riep, want op uwe woorden hadde ick hope.
Mine ooghen voorquamen tot v inder dagheraet, dat ick uwe redenen soude hanteren.
Hoort mine stemme nae uwer barmherticheyt, HEERE maect mi leuende na uwen oordeele.
Mijn veruolghers ghenaecten totter onrechtueerdicheyt ende zijn verre va{n} uwer wet gheworden.
HEERE, ghi zijt na bi, ende alle uwe weghen zijn die waerachticheyt.
Ick wiste te voren vanden beghinne van uwe ghetuyghenisse, Dat ghise eewelijck ghefundeert hebt.
SIet mijne vernedertheyt, ende verlost mi, helpt mi wt, Want ic en heb uwer wet niet vergheten.
Oordeelt mine vonnisse ende verlost mi, Maect mi leuende om uwer redene.
Die salicheyt is verre vanden sondige{n} Want si uwe rechte{n} niet ghesocht en hebben.
HEERE, uwe ontfermherticheden zijn vele, Maect mi leue{n}de nae uwen oordeele.
Mijnder veruolghers en{de} die mi bedroeuen zijn vele, maer ic en wijcte niet van uwen ghetuygenissen.
Ick sach die ouertreders, en{de} ic begonste te verdwine{n} dat si uwe redene niet en hielden.
Siet, ick beminde uwe gheboden, HEERE, maect mi leue{n}de nae uwe barmherticheyt.
Dat beghinne va{n} uwen woorden is die waerachticheyt, Alle oordeelen uwer rechtueerdicheyt dueren tot inder eewicheyt.
DIe princen veruolchden mi sonder sake, Ende mijn herte vreesde voor uwe woorden.
Ick sal mi verbliden van ouer uwe redene, Ghelijc eenen die eenen grooten roof gheuonden heeft.
Die boosheyt hebbe ic gehaet, en{de} afgriselijcken versmaet, Maer uwe wet hebbe ic lief gehadt.
Ic seyde v des daechs seuenwerf lofsanck, van die oordeelen uwer gherechticheyt.
Grooten vrede hebben si, die uwe wet beminnen, ende en hebbe{n} geene verargheringhe.
HEERE ick verwachtede uwe salicheyt, ende hebbe uwe geboden beminnet
Mijn ziele bewaerde uwe getuygenissen, Ende heeftse wtermaten zeer liefgehadt.
Ick hebbe onderhouden uwe gheboden, ende uwe ghetuyghenissen, Want alle mine wege{n} zijn voor uwe aensicht.
HEERE, laet mine bedinge voor uwen oogen genaken, Gheeft mi verstant na uwer wtsprake.
Laet mine smeeken voor uwe ooghen comen, Verlost mi na uwer redene.
Mijn lippen sullen lof wtspreken, Als ghi mi uwe rechten leert.
Mijn tonghe sal voortsegghe{n} uwe wtsprake, want alle uwe gheboden zijn rechtuaerdicheyt.
Laet uwe hant mi bistaen, op dat si mi behoede, want ic hebbe vercoren uwe gebode{n}.
HEERE, ick begheerde uwe salicheyt, en{de} uwe wet is mijn ouerpeynsinge
Mijn ziele sal leuen ende v louen, ende uwe oordeelen sullen mi helpen.
Ic dwaelde ghelijc een verloren schaep soect uwen knecht, Want ick en verghete uwer gheboden niet.
ICk riep tot den HEERE, als ick ghequelt werdt, ende hi verhoorde mi.
HEERE, verlost mijn ziele vanden quade{n} lippen, ende van die valsche tonge.
Wat wort v gegeue{n} tot een bedriechlijcke tonghe.
Die pijlen des machtighen zijn scherp met den verwoestende{n} colen.
Wee mi dat mijn pelgrimagie verlengt is, Ick hebbe ghewoont met die inwoonders va{n} Cedar.
Mijn ziele heeft lange een vremdelinc geweest,
Bi die ghene die den vrede haten was ic vreedtsamich Maer als ic sprac tot hen, soo beuochten si mi sonder sake.
MIne oogen hief ic op totten berghen, Van waer sal mi hulpe comen?
Mijn hulpe coemt vanden HEERE, die hemel ende aerde gemaect heeft.
Hi en moet uwen voet niet gheuen tot slipperen, ende die v bewaert en sal niet slape{n}.
Siet die Israel bewaert, en sal niet slapen, noch sluymeren.
Die HEERE bewaert v, die HEERE is uwe beschermenisse, ouer uwe rechte hant.
Dat die Sonne en sal v des daechs niet steken, Noch die mane des nachts.
Die HEERE beware v voor alle quaet, Die HEERE beware v ziele.
Die HEERE beware uwen wtghanck en{de} inghanck, Van nv ane tot inder eewicheyt.
ICk verblide mi in dien, dat mi gheseyt is, Dat wi in dat huys des HEEREN sullen ghaen.
Onse voeten sullen staen in uwe voorhouen Ierusalem.
Ierusalem die ghetimmert wort, als een stad, wiens mede delinghe, is in haer seluen.
Want aldaer hebben die gheslachten opgheclommen, te wetene, die gheslachten des HEEREN, te ghetuyghen Israel, om den naem des HEEREN te beliden.
Want aldaer sitten die stoelen totten oordeele, Stoelen ouer Dauids huys.
Bidt dat tot den vrede si van Ierusalem, ende latet gheschieden oueruloedelijck den ghenen die v lief hebben.
Het moete vrede zijn door uwe macht ende oueruloedicheyt in uwen thorrens.
Om mijnder broeders ende naesten vrienden wille, sprac ick vrede ouer v.
Om des huys des HEEREN ons Gods wille, so sochte ic goet tot uwen profite.
MIne ooghen hief ick op tot v, ghi die in den hemel woont.
Siet, ghelijck die ooghen der knechten, op die handen haerder heeren sien. Ghelijck die ooghen der maerten, op die handen haerder vrouwen, sien. Also sien onse ooghen, op den HEERE onsen God, tot dat hi ons ghenadich worde.
Weest ons genadich HEERE, zijt ons ghenadich, Want wi zijn zeer veruult met versmadenisse.
Want onse ziele is zeer veruult, en{de} is een verwijt geworden, den oueruloedighen rijcken, ende een versmadenisse, den hoouaerdighen.
WAert dat die HEERE niet in ons en ware, Israel segghe alsoo.
Waert dat die HEERE niet in ons en ware, Als die menschen hen teghen ons setten.
Soo souden si ons, messchien leuende veerslonden hebben, Als haer toornicheyt ouer ons verbolcht.
Soo soude messchien ons dat water verdroncken hebben,
Waterstroomen is onse ziele doorgegaen. Ter auentueren onse ziele soude doorgegaen hebben een onuerdrachlijck water.
Gebenedijt si die HEERE, dat hi ons niet tot eenen roof, in haer tanden ghegeuen en heeft.
Onse ziele is verlost ghelijck een mussche den stricke des vogelaers, Den strick is gebroken, ende wi zijn los gheworden.
Onse hulpe staet in den naem des HEEREN, die den hemel ende daerde gemaect heeft.
DIe opten HEERE hopen gelijck den berch Sion, en sal inder eewicheyt, niet beroert worde{n} die in Ierusalem woont
Rontsomme Ierusalem zijn berghen, ende die HEERE is rontsomme zijn volck, van nv aen tot inder eewicheyt.
Want die HEERE en sal niet laten die roede der sondaren ouer dat lot der gherechtiger, op dat die gerechtige haer hande{n} niet wt en steken tot ongherechticheyt.
HEERE, doet wel, den goeden en{de} oprechtighen van herten.
Maer die tot verbindinghen afwijcken sal die HEERE, metten quaetdoenders leyden, Maer vrede si ouer Israel.
ALs die HEERE die gheuanghenisse van Sion keeren sal, soo worden wi ghelijck die vertroost zijn.
Dan was onsen mont vol van blijscappe{n} ende onse tonghe vol beroemens. Dan sullen si onder die heydenen segghen, die HEERE heeft groote dinghen met hen gedaen.
Die HEERE heeft ooc groote dinghen aen ons ghedaen, dies zijn wi vrolijck gheworden.
HEERE, keert onse geuanghenisse, ghelijck die beke int zuyden.
Die in tranen zaeyen, sullen in verhueghinghe maeyen.
Si ghingen henen ende weenden, en{de} zaeyden haere zaden, maer si sullen comen, met verhueghinge, en{de} brengen haer schoouen.
WAert dat die HEERE dat huys niet en timmerde, So arbeyden si te vergheefs die daer aen timmeren. Waert dat die HEERE die stadt niet en bewaerde, Soo waket die wachter te vergheefs diese verwaert.
Het is te vergheefs, dat ghi vroech opstaet ende staet op na dat ghi geseten hebt, die etet dat broot der droefheyden, Als hi den ghenen die hi lief heeft, den slaep sal geue{n}
Siet, die erffenisse des HEEREN den loon, die sonen, die vruchte des lichaems.
Ghelijck die pijlen in die hant des machtighen, Alsoo zijn die kinderen der ioncheyt.
Salich is die man die zijn begheerte wt he{m} volbracht heeft die en sal niet beschaemt worden, als hi zijn vianden spreken sal inder poorten.
SAlich zijn si alle die den HEERE vreesen, ende die op sine weghen wandelen.
Want ghi sult eten van uwer handen arbeyt, So sidy dan salich, ende v sal wel wesen.
V wijf sal zijn ghelijc een vruchtbaer wijnstock aen den wanden in v huys. Vwe kinderen ghelijck die nieuwe planten van die olijftacken rontsomme uwe tafele.
Siet alsoo sal die man gebenedijt worden, die den HEERE vreest.
Die HEERE sal v gebenedijen wt Sion, dat ghi siet, dat goet va{n} Ierusalem, alle die dage{n} ws leuens
ende siet uwer kinderen kinderen, Vrede ouer Israel.
SI hebben mi dicwils beuochten, van mijnder ioncheyt op, Israel segghe nv alsoo.
Si hebben mi dicwils beuochten, van mijnder ioncheyt op, maer si en hebben mijns niet machtich gheweest.
Die sondaren hebben op minen rugge gesmeet Si hebben verlenghet haere boosheyden.
Die rechtueerdige HEERE sal te samen die halsen der sondaren afsniden,
Si moeten beschaemt ende te rugghe gekeert worden, alle die Sion haten.
Si moeten zijn gelijc dat hoy de op daken, dat welck verdorret eerment wtpluct.
Van den welcke{n} die maeyere zijn hant niet en vullet, Noch die schoofbinder sinen scoot
Ende die voorbi ghinghen, en seyden niet, Die gebenedijnghe des HEEREN si ouer v, wi gebenedien v in de nae{m} des HEEREN.
WT der diepten, heb ick HEERE, tot v geroepen.
HEERE verhoort mijn stemme, laet uwe ooren merckende worden op die stemme mijn verbiddens.
Ist dat ghi acht wilt hebben, op die misdaden, HEERE, wie salt konnen verdragen?
Want bi v is versoeninghe, Ende om ws wets wille, HEERE, hebbe ic v verdraghen Mijn ziele heeft verdraghen in zijn woort.
Mijn ziele heeft ghehoept inden HEERE,
Vanden morghen waectede ic tot den nacht toe, Alsoo moet Israel inden HEERE hopen.
Want bi den HEERE is ontfermherticheit, ende zeer vele verlossinghe is bi hem.
Ende hi sal Israel verlossen, wt alle zijnder misdaet.
HEERE, mijn herte en is niet verheue{n} ende mine ooghen en zijn niet verheuen, ende ick en wandelde niet in grooten dinghen, ende wonderlichheden bouen mi.
Gheuoelde ick niet ootmoedelijck, maer verhief ick mijn ziele, Gelijck een die ghespeent is van zijnder moeder lichaem, alsoo moet vergheldinghe zijn in mijn ziele.
Israel hope op den HEERE, van nv aen tot inder eewicheyt.
GHedenct HEERE, Dauids, ende alle zijnder saectmoedicheyt.
Als hi swoer den HEERE, ende beloefde Iacobs Gode een belofte.
Ic en sal niet in die tente mijns huys gaen, Noch op den legher mijns beds ligghen.
Ick en sal minen ooghen gheenen slaep gheuen, noch mijnen ooghen sluymeren.
Tot dat ic een plaetse vinde, voor den HERE, tot wooninghe Iacobs Gode.
Siet wi hebben van haer ghehoort in Ephrata, Wi hebben gheuonden opten velde des wouts.
Wi sullen in sine wooninghe ghaen, ende aenbeden in die plaetse daer zijn voeten gestaen hebben.
HERRE staet op tot uwer rusten, ghi ende die arcke uwer heylichmakinghe.
Laet uwer priesters hen cleeden met gherechticheyt, ende laet uwe heylighen hen verblijden.
En keert niet af dat aensicht ws gesalfden om Dauid ws knechts wille.
Die HEERE heeft Dauid ghesworen die waerheyt, en{de} hi en sal hem niet bedriege{n}, Ick sal op uwen stoele setten, die vruchte ws lichaems.
Ist dat uwe kinderen mijn verbont houde{n}, ende mijn ghetuyghenisse, dat ick hen leeren sal, Soo sullen haere kinderen ooc op uwen stoel sitten tot inder eewicheyt.
Want die HEERE heeft Sion vercoren, en{de} heeftse vercoren voor hem seluen, om aldaer inne te woonen.
Dit is mijn ruste tot inder eewicheyt, hier sal ic woonen, wa{n}t ic hebbe haer vercoren
Ic sal ghebenediende haer weduwen gebenedien, ende haeren armen met broot versaden.
Haere priesters sal ic met salicheyt cleeden, ende haere heyligen sullen vrolijck zijn met blijschappen.
Aldaer sal ic op doen gaen Dauids horen. Ick hebbe minen ghesalfden een lateerne bereyt.
Sine vianden sal ic met schanden cleeden, maer ouer hen sal mine heylichmakinghe bloeyen.
SIet, hoe goet en{de} ghenoechlijck ist, Dat broeders met malcaderen woonen.
Als die goede salue op den hoofde, dat afvloeyede vanden baerde in Aarons baert, die af vloeyde in de wterste lijste zijnder cleederen.
Ghelijck den daw Hermon die nederualt op den berch Sion, Want aldaer gebiet die HEERE de ghebenedijnghe en{de} leuen altoos ende eewelijck.
SIet, ghebenedijt nv den HEERE, alle knechte{n} des HEEREN, Ghi die staet int huys des HEEREN, in die voorhoue{n} des huys ons Gods.
Des nachts heft uwe handen op int heilige Ende louet den HEERE.
Die HEERE gebenedie v wt Sion, die hemel en{de} aerde ghemaect heeft.
LOeft den naem des HEEREN, Loeft ghi knechten den HEERE.
Ghi die in den huyse des HEEREN staet In den voorhouen des huys ons Gods.
Louet den HEERE, want die HEERE is goet, Lofsinget sine{n} name, want hi is soete
Want die HEERE heeft hem Iacob vercoren, Israel tot zijnder besittinge.
Want ic kenne, dat die HEERE groot is, Ende onse HEERE voor alle goden.
Alle wat hi wilt dat heeft hi gedaen, Inden hemel ende opter aerden, in die zee, ende in allen diepten.
Die die wolcken laet opgaen vanden eynde der aerden, die den blixem tot regen maect Die die winden, wt sinen verborgene schatte{n} voortbrengt.
Die die eerste gheboorte sloech in Egipten, beyde vanden menschen tot des vees.
Ende liet sine teekenen ende wonderlicheyden comen, te midden onder v Egipten lant Ouer Pharao en{de} alle zijn knechten.
Die vele volcken versloech, Ende doodede machtighe coninghen.
Seon der Amoriten coninck, Ende Og den coninck van Basan, ende alle die conincrijc in Canaan.
Ende ghaf haer lant, tot een erffenisse, tot een erffenisse sinen volcke van Israel.
HEERE, uwen naem duert eewelijc, Vwe gedachtenisse HEERE, duert van geslachte tot gheslachte.
Want die HEERE sal zijn volck oordeelen ende he{m} ouer sine knechten laten versoenen
Der heydenen afgoykens zijn, siluer ende gout, Der menschen handen wercken.
Si hebben monden, ende en sullen niet spreken, Si hebben oogen, en{de} en sullen niet sien
Si hebben ooren, ende en sullen niet hooren Ooc so en is gheene{n} adem in haeren monde
Die dese maken moeten den seluen ooc ghelijck worden, Ende alle die op hen hopen.
O ghi huys van Israel gebenedijt de{n} HERE, Louet den HEERE, ghi va{n} Aro{n}s huis
Ghi vanden huyse Leui, louet den HERE. Ghi die den HEERE vreeset, louet den HEERE.
Gebenedijt si die HEERE wt Sion, die tot Ierusalem woont, Alleluya.
BElidet den HEERE, want hi is goet, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Belidet den Godt alder gode{n}, Wa{n}t zijn barmherticheit duert eewelijck.
Belidet den HEERE alder heeren, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die groote wonderen doet alleene, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die die hemelen wijslijck door dat verstant gemaect heeft, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die die aerde op die wateren vast gemaect heeft, Wa{n}t zijn barmherticheit duert altijt.
Die die groote lichte{n} gemaect heeft, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die Sonne tot die macht des daechs, Wa{n}t zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die mane en{de} sterren tot die macht snachts Want zijn barmherticheit duert eewelijck.
Die de Egiptenaers sloech met haere{n} eerstgheborten, Want zijn barmherticheit duert eewelijck.
Ende leyde Israel wt den midden van hen Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Door een machtighe hant ende wtgerecten arm, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die die roode zee deeldet in twee deelen, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Ende leyde Israel aldaer doort midden van haer, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die Pharao ende zijn macht neder sloech in die roode zee, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die zijn volc leydet door die woestine, Wa{n}t zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die groote coninghen versloech, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Ende doodede machtighe coningen, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Seon der Amoriten coninck, Want sine barmherticheyt duert eewelijck.
Ende Og den coninck van Basan, Want sine barmherticheyt duert eewelijck.
Ende ghaf haer lant tot eender erffenissen Want sine barmherticheyt duert eewelijck.
Tot een erffenisse sinen volcke van Israel, Want sine barmherticheyt duert eewelijck.
Want hi gedacht onser, doen wi vernedert waren, Wa{n}t zijn barmherticheit duert altijt
En{de} hi heeft ons verlost van onsen vianden, Want zijn barmherticheyt duert eewelijck.
Die allen vleesche spijse gheeft, Want sine barmherticheit duert eewelijck.
Belijdet God des hemels, Want sine barmherticheyt duert eewelijck.
BOuen op die wateren van Babilonien, saten wi ende weenden oock, Doe{n} wi om v Sion ghedachten.
Aen die willighen die int midden van haer waren, hinghen wi onse musijck spelen.
Want aldaer vraechde{n} ons, die ons geuanghen geleyt hadden, woorden van sanghen. En{de} die ons wech geleyt hadden, Singt ons eenen vrolijcken lofsanc vanden liedekens Sion
Hoe souden wi des HEEREN liedt gesingen, in vremden landen?
Verghete ick ws Ierusalem, Soo worde mijnder rechter hant vergheten.
Mijn tonge moet aen dat gehemelte mijns monts cleuen, ist dat ick ws niet en ghedencke, Ist dat ick Ierusalem niet voor en stelle int beghinsel mijnder blijschappen,
HEERE, ghedenct Edoms kinderen, in Ierusalems daghe, Die daer seggen, Maect ydel, maect ydel, tot in haeren fundamente toe.
Ghi allendighe dochter van Babilonien, salich is hi diet v verghelde{n} sal, metter vergheldinghe die ghi ghedaen hebt.
Salich is hi, die sine ionghe kinderen grijpt, ende smijtse tot stucken, aen den steen.
ICk sal v beliden wt geheelder mijnder herte{n} wa{n}t ghi hebt gehoort die woorde{n} mijns monts, Voor der Engelen aensicht sal ick v lof singhen.
Ick sal aenbeden tot uwen heylighen Tempel, Ende uwen naem beliden van uwen barmherticheyt en{de} waerheyt, want ghi hebt uwen heylighen naem oueral heerlijck ghemaect.
In wat daghe, dat ick v aenroepe, soo verhoort mi, Ghi sult vermenichfuldighen die starcheyt, in mijnder zielen.
Alle coninge{n} opter aerden moeten v beliden, want si hooren die redene ws monts.
En{de} moeten singen opten wech des HEEREN, want die eere des HEREN is groot.
Want die HEERE is hooch en{de} aenschouwet dat nedere, en{de} kennet dat hooch is, van verre.
Al wandelde ick midden inden druck, so sult ghi mi nochtans leuende behoude{n}, En{de} ouer die toornicheit mijnder vianden hebdy uwe hant wtgestrect, en{de} uwe rechter hant heeft mi ghesont ghemaect.
Die HEERE salt voor mi betalen, HERRE, uwe barmherticheyt is inder eewicheyt, En wilt dwerck uwer handen niet versmaden.
HEERE, ghi hebt mi ondersocht, en{de} gekennet. Ghi kennnede mijne sitten en{de} opstaen,
ghi verstaet mijne ghedachten, van verre. Mijn padekens ende mijn erfdeel hebdy door gheghrondeert,
ende alle mijn weghen bespiedet. Want daer en is gheen woort op mijnder tonghen,
Siet, HEERE, ghi hebbet al ghekent, het laetste en{de} nieuste, Ghi hebt mi ghemaect, en{de} v hant op mi gheleyt.
Vwe conste en{de} wetentheyt is wonderlijck, geworde{n} wt mi, si is ghesterct, en{de} ick en sal niet vermogen tot haer gereyke{n}.
Waer sal ick henen ghaen voor uwen gheest? en{de} waer sal ick vlieden voor uwe aensichte.
Ist dat ic ten hemele opclimme, soo zijt ghi daer Daele ic neder in die helle, so zijt ghi oock daer.
Name ick mijn vloghelen inder dageraet, en{de} bliue woonen aent wterste der zee.
Soo sal nochtans uwe hant, mi aldaer leyden, ende uwer rechter hant, mi houden.
Segge ic, duysternisse sullen mi misschien vertrede{n} So is de{n} nacht ooc lichte om mi.
Want die duysternisse en sal van v niet duyster worden, En{de} die nacht sal licht worden, gelijc den dach, Ghelijc duysternissen zijn, soo sal dat licht zijn.
Want ghi hebt mijn nieren in uwer macht beseten, Ghi hebt mi ontfanghen van, mijns moeders lichaem.
Ick sal v beliden, want ghi veruaerlike groot verheuen zijt, wonderlijck zijn uw wercken, En{de} dat sal mijn ziele wel bekennen.
Mijn gebeente en was v niet verholen, dwelcke ghi int heymelike gemaect hebt , en{de} mijn substancie is daer af onder int binnenste der aerden.
Vwe ooge{n} sage{n} mi, doe{n} ic onuolmaect was, en{de} alle sullen si in uwen boecke gescreuen worden, Die daghen sullen ghemaect worden, ende niemant in hen.
V vrienden HERE zijn mi al te zeer gheeert, Haer heerlicheyt is seer versterct geworde{n}
Ic salse telle{n} en{de} si sullen vermenichfuldicht zijn, boue{n} tsant der zee, Ic be{n} opgestae{n}, ende noch be{n} ic met v.
Och God oft ghi die sondare{n} doodede Ghi bloetgierige ma{n}ne{n} wijct van mi.
Want ghi segt in uwe gedachten, Laetse haer stede{n} inneme{n} in ydelheyt.
En hate ic ymmer niet HERE, die v haten, en{de} ic verrottede ouer uwe vianden.
Ic hatese met volcome{n} hate, Daerom zijn si mijn viande{n} geworde{n}.
Ondersoect mi HERE, en{de} onderkent mijn herte, Vraecht mi en{de} onderkent mijn paden.
En{de} siet of eenen wech der booshede{n} in mi is, en{de} leydt mi opte{n} eewighen wech.
UErlost mi HERE vande{n} quade{n} me{n}sce Verlost mi vande{n} ongerechtige{n} man.
Die quaetheit dencke{n} in haerder herte{n}, en{de} daghelics strijdt berocken.
Si scerpe{n} haere tonge{n} als slanghe{n}, Adere{n} fenijn is onder haer lippe{n}.
Bewaert mi HERE voor die hant des sondaers, Verlost mi vande{n} onrechtuaerdighe manne{n}, Dye mijn gangen dachte{n} onder te terden.
Die houaerdige borge{n} voor mi stricke{n}, Ende breyde{n} mi zeelen wt tot eene{n} stricke en{de} stelleden mi vallen aenden wech.
Maer ic seide totte{n} HERE, ghi zijt mijn god HERE verhoort die ste{m}me mijns hertelijcs gebets.
HERE HERE, ghi cracht mijnder salicheit, Ghi bedecte mij{n} hooft inde{n} tijt des oorloochs.
HERE en leuert mi niet ouer den sondaer va{n} mijnder begeerte, si hebben tegen mi ghedacht, en verlaet mi niet dat si ter auontuere{n} he{n} niet en verheffen.
Tbeginsele va{n} haere{n} omloopende{n} arbeit haerder lippe{n} salse oueruallen.
Die colen sullen ouer he{n} vallen Ghi sultse int vier worpe{n} en{de} si en sullen niet bliue{n} staende in catiuicheden.
Een clappaert en wort niet geuordert opter aerde{n}, dat quaet sal eene{n} ongerechtige{n} en{de} quade ma{n} vangen tot inder doot.
Ic weet dat die HERE des allendigen sake sal oordeelen, en{de} der armer sake sal hi wreke{n}.
Maer ooc sullen die rechtuaerdige uwe{n} nae{m} belide{n}, en{de} die oprechtighe sullen voor uwe aensicht bliue{n} woonen.
HERE ick riep v Verhoort mi, Merct aen mijn stemme als ic v aenroepe.
Mijn gebet moet tot v ae{n}sichte gestiert worde{n}, als eene{n} roocke va{n} wierooc, Mijn opheffen der handen si als een auont offerande.
HERE set mine{n} monde een bewaringe en{de} een duere rontsomme om mijn lippen.
En neycht mij{n} herte niet tot woorde{n} der boosh{eyt}, te ontsculdige{n} ontsculdichede{n} in die sonde{n}, Met de{n} mensche{n} die quade boosheit doe{n}, en{de} ick en sal niet mede deelen met haere{n} wtueruercoren spijse
Die rechtuaerdige sal my castien in bermhertichede{n} en{de} straffen mi, Maer de olie des sondare{n} en salue mij{n} hooft niet Wa{n}t mijn gebet gaet noch in haer behaghe{n}
Haer rechters zijn opghesope{n} daer si ware{n} geuoecht ontrent den steen Si sulle{n} hooren mijn redene{n}, want si vermochtent.
Ghelijc die dicte der aerde{n} wtgeborste{n} is opter aerden, Onse beene{n} zijn bedoruen ontre{n}t der hellen.
Want tot v HERE, HERE sien mijn ooge{n}, Ick betroude op v, en neemt mijn siele nyet wech.
Bewaert mi voor den stricke, dyen si voor mi gheleyt hebbe{n}, en{de} voor de{n} valle der quaetdoenders.
Die ongodlike sullen in zijn netteken vallen, ic ben bisonderlinc alleen, tot dat ic voorby gae.
IC riep totte{n} HERE met mijnder ste{m}me{n}, Ic badt hertelijcke{n} tot den HERE met mijnder ste{m}me{n}.
Ic scudde mijn gebet voor zijn aensicht wt, en{de} gheue mine{n} noot voor he{m} te kenne{n}.
Als mine{n} geest in mi vergaende is, so kendy mijn toepade{n}, Si hebbe{n} mi eene{n} stric verborgen op desen wech daer ic wandelde.
Ic mercte ter rechter side{n} en{de} sach daer en was niema{n}t die mi kende, Wa{n}t mijn vluchte{n} is vergaen van mi, Niema{n}t en soect mijn siele.
HERE tot v riepe ic en{de} seide, ghi zijt mijn toeuerlaet, Mijn deel inde{n} lande der leuendiger.
Aenmerct mijn clage, wa{n}t ic be{n} seer vernedert, Verlost mi van mijn veruolgers, Wa{n}t si gaen mi te boue{n} in sterchede{n}.
Leyt mijn siele wten kercker dat si uwen name belijde, Die gerechtige verwachte{n} my tot dat ghi mi wederloon gheeft.
HEERE verhoort mijn gebet, vernee{m}t mijn clage{n}de bidde{n} met uwe{n} oore{n}, inder waerheyt Verhoort mi om uwer gerechticheit wille.
En{de} en gaet niet int oordeel met uwe{n} knechte, Wa{n}t voor v aensicht en sal gee{n} leuendighe rechtuaerdich gemaect worden.
Wa{n}t die via{n}t heeft veruolcht mijn siele, en{de} heeft vernedert mijn leue{n} ter aerde{n}, Hi heeft mi gestelt in een duyster plaetse, ghelijc die doode{n} opter werelt.
En{de} mine{n} gheest is in mi benaut, mijn herte is in mij{n} lichae{m} verstoort
Ic gedachte der ouder dage{n}, Ic ouerdachte oeffende mi in alle uwe wercke{n}, en{de} ic sprack vanden maecselen uwer handen.
Ic reckede mijn handen wt tot v, Mijn siele dorstet na v als aerde sonder watere
HERE verhoort mi haestelike{n}, Mine{n} geest is vergae{n}, En verbercht v aenschijn niet va{n} mi en{de} ick sal ghelijc worden de{n} ghenen die inden cuyle neder dalen.
Laet mi vroech hooren uwe bermhertichheyt, Want ick hope op v. Maect mi bekent den wech daer ick in wandelen sal, Want ic hief mijn siele op tot v.
HEERE, verlost mi van minen viande{n}, tot v hebbe ick toeulucht.
Leert mi doen na uwen wille, Want ghy zijt mijn God, Vwen goede{n} geest sal mi leyden op effene lant.
HERE ghi sult mi leuende maken in uwe rechtuaerdicheyt, om ws naems wille. Ghi sult mijn siele leyde{n} wt die quellinghe
En{de} door uwer bermhertich{eyt} suldi verstroye{n} alle mijn viande{n}, En{de} ghi sultse verdoe{n} alle die mijn siele benauwe{n}, Wa{n}t ic be{n} v knecht
GHebenedijt si die HERE mijn God, Die mijn handen leert strijde{n}, en{de} mine vingheren oorloghen.
Mijn bermherticheit ende mijn toeuluchte mijn ontfanger en{de} mijn verlosser, Mijn beschermer, en{de} op den welcke{n} ic mi betrouwe Die mi mijn volc onderdanich ghemaect heuet.
HERE wat is die mensche dat ghi v hem so te kennen gheeft? En{de} des menschen kint dat ghi hem so achtet.
Die mensche is der ydelheit ghelijc gheworde{n}, Sijn dagen gaen daer henen ghelijc een scaduwe.
HERE buycht uwe hemelen en{de} daelt daer af, Tast die berge{n} aen en{de} si sulle{n} roocken.
Blixemt met weerlichte, en{de} ghy sultse verstroyen, Schiet wt uwe pijlen, en{de} ghi sultse verbaest maken.
Seynt uwe hant vander hoochte{n}, en{de} verlost mi, En{de} ontrect mi va{n} vele grote watere{n}, en{de} va{n}der ha{n}t der vremder kindere{n}.
Der welcker mont onnutte dinghen spreect, En{de} haer rechte hant, is een valsche rechter hant.
God ick sal v een nieuwe liet singen, Ic sal v opter harpen van thien snaren spelen.
Ghi die den coninghen salicheyt geeft, ende hebt verlost uwe{n} knecht Dauid vande{n} quaden swaerde.
Verlost mi, en{de} neemt mi wt va{n}der hant der vremder kinderen, der welcker mont onnutte dingen spreect, En{de} haer rechte hant, is een valsche rechte hant.
Haer kinderen zijn gelijc die nieuwe plant in haer ioncheyt, En{de} haer dochtere{n} zijn verciert en{de} rontsom verciert als een gelikenisse des tempelen.
En{de} haer scaprayen zijn al vol, die wtgeue{n} prouisie tot weder prouisie, Haer schape{n} zijn vruchtbaer oueruloedende in haer wtgange{n}
Haer rundere{n} zijn vette Daer en is ghene{n} val der wande{n}, noch doorganc, noch roep in haer strate{n}.
Si hebbe{n} geseyt Salich ist volc, dient also gaet, Maer salich ist volc dies die HERE zijn God is.
IC sal v verheffen mijn God ghi die zijt een coninc, En{de} uwen naem loue{n} altoos, en{de} van eewe tot eewe.
Ic sal v dagelics gebenedijen, en{de} uwen naem louen altijt, en{de} va{n} eewe tot eewen.
Die HERE is groot ende seer loeflic, en{de} zijn grootheit en is niet begripelick.
Kints kinderen sullen uwe wercke{n} prijsen, en{de} van uwer macht seggen.
Si sullen spreke{n} die moge{n}theit der eerlicheit uwer heerlicheit, en{de} vertellen uwe wo{n}derlichede{n}.
En{de} si sullen spreke{n} vander stercte{n} uwer wondere{n}, en{de} si sullen vertellen uwe grootheit.
Si sullen wtspreke{n} die gedachtenisse vander oueruloedicheit uwer soeth{eyt} En{de} van uwe rechtuaerdicheit hen verblide{n}.
Die HERE is genadich en{de} ontfermhertich lancmoedich, en{de} van groter bermherticheit
Die HERE is allen menschen vriendelijck En{de} zijn ontfermhertichheden bouen alle zijn wercken.
HERE alle uwe wercken moeten v dancke{n} En{de} uwe heylige{n} moete{n} v louen.
Si sullen segge{n} vander eere{n} ws conincrijcs, en{de} spreke{n} van uwer macht.
Op dat si uwe macht de{n} kindere{n} der mensce{n} kenlijc make{n}, En{de} die eerlijcke der mogentheit ws conincrijcs.
V rijck is een rijc tot allen tide{n}, En{de} uwe heerscappie duert van geslachte tot geslachte.
Die HERE onderhout alle die daer vallen En{de} rechtet op alle die nedergeslagen zijn.
Alder ooge{n} verhope{n} op v, En{de} ghy geeft hen hen spijse tot zijnder bequamer tijt.
Ghi doet uwe hant open, ende veruullet al wat leeft met uwe ghebenedijnge.
Die HERE is rechtuaerdich in alle sine{n} wegen, En{de} heylich in alle zijn wercken.
Die HERE is bi alle die he{m} aenroepen, alle die hem inder warachticheit aenroepen.
Hy sal doe{n} dat welbehage{n} der ghene{n} die he{m} vreesen, En{de} hi sal haer gebede{n} verhoore{n}, en{de} salse ghesont maken.
Die HERE bewaert alle die he{m} beminnen, En{de} sal alle ongodlike vernielen.
Minen mont sal des HEREN lof segghen Ende alle vleesch loue sinen heylighen name altoos en{de} eewelijck.
LOuet den HEERE, mijne ziele, Ic sal den HEERE louen in mijn leuen, Ende minen gode lof singhen, alsoo lange als ick hier sal wesen. En verlaet v niet op princen,
Op der menschen kinderen, Inden welcken gheenen troost en is.
Want sinen geest sal wt varen, ende weder tot zijnder aerden comen, In dien daghe sullen alle zijn ghepeysen, verloren zijn.
Hi is salich, wiens hulpe Iacobs Godt is, Wiens hope op den HEERE sinen Godt staet,
die hemel, aerde, zee, en{de} alle wat daer inne is, gemaect heeft.
Die inder eewicheyt bewaert die waerheyt. Die recht doet dien die onrecht lijdet, Die den hongerige{n} spijse te eten gheeft, Die HEERE ontbindet die geuangenen,
Die HEERE maket die blinde siende. Die HERE recht op die neder gheslagen zijn, Die HEERE beminnet die rechtuaerdighe.
Die HEERE bewaert die vremdelinge{n} ende weesen, hi sal ontfanghen die weduwe{n}, En{de} sal verstroyen die wegen der sondare{n}
Die HEERE sal regeren inder eewicheyt, Dijn God Sion van gheboorte aen tot geboorte. Alleluya.
LOuet den HEERE, wa{n}t den psalm is goet, Onsen Gode si een genoechlike ende suyuerlijcke lofsanck.
Die HEERE sal Ierusalem timmeren, en{de} te samen brengen die verstroyde va{n} Israel.
Hi heelet die ontwee ghewreuen van herte{n} zijn, Ende verbindet haer wriuinghe.
Hi ist die tellet der sterren menichte, ende noemtse alle met haeren name.
Onse HERE is groot, en{de} groot is zij{n} cracht Sijnder wijsheyt en is gheen ghetal.
Die HERE ontfanct die saechtmoedige, Maer hi verootmoedicht die sondare{n} totter aerden toe.
Singet deen na den andere{n} den HEERE met belijdinge, ende louet onsen God met harpen.
Die den hemel met wolcken bedect, en{de} bereyt regen opter aerden, Die hoy op bergen laet wassen, totte{n} dienst der mensche{n}.
Die den vee zijn voeder gheeft, en{de} den ionge{n} der rauen die he{m} aenroepen.
Hi en heeft gheenen lust aen die stercte des paerts, Noch behaghen aen yemants beenen.
Die HEERE heeft behaghen aen die ghene die hem vreesen, en{de} ae{n} die ghene die op zijn barmherticheit hope{n}
LOuet o Ierusalem den HEERE, Syon loeft uwen God.
Want hi sterck gemaect heeft die sloten uwer poorten, ende gebenedijt uwe kindere{n} daer in v.
Hi stelde uwen palen vrede, en{de} versadet v met der bester tarwe{n} bloeme{n}
Hi seyndet zijn reden opter aerde{n}, zijn wort loopt snel.
Hi geeft sneeu gelijc wolle, Hi stroyt neuele gelijc asschen.
Hi worpt zijn ijsschollen ghelijck beten, Wie can berdragen te bliuen staen voor dat ae{n}sichte zijnder vorste?
Hi sal seynden zijn woort en{de} versmeltense, Hi sal sinen gheest laten blasen so sullen vloeyen die watere{n}.
Hi vercondicht Iacob zijn woort, ende Israel zijn zeden ende rechten.
Also en doet hi niet allen nacien van volcken, Noch en laetse niet weten haer rechten. Alleluya.
LOuet ghi vanden hemelen den HEERE, Louet hem inden hoochten.
Louet hem alle zijn engelen, Loeft hem alle zijn heyrcrachte.
Loeft hem Sonne ende Mane, Louet hem alle sterren ende licht.
Louet hem ghi hemelen alder hemelen, Ende die wateren die bouen ouer die hemelen zijn,
Die louen den naem des HEEREN. Want hi heeft gesproken ende si zijn ghemaect, Hi heeft geboden, ende si zijn gescepen.
Hi heeft gheoordineert inder eewicheyt ende in eewe der eewe{n}, Hi heeft een ghebot ghestelt, ende ten sal niet voorbi ghaen.
Louet den HERE opter aerden, Ghi draken ende alle diepten.
Vier, haghel, sneeu, en{de} ijs Wijndt des onweders, die zijn woort doen.
Bergen ende alle hueuelen vruchtbare boomen ende alle cederen.
Beesten ende alderhande vee slange{n} ende gheuoghelte met vederen.
Ghi Coninghen der aerden ende alle luyden, Princen ende alle rechters der aerden.
Iongelinghen ende maechden, Oude metten ionghen. Moeten den name des HEEREN louen,
Want sinen naem alleen is verheuen,
Ouer hemel ende aerde is zijn belidenis En{de} hi heeft verheuen den hoorn zijns volcs Lofsanck hebben alle sine heylighen, die kinderen van Israel, dat volc dat tot hem ghenaket. Alleluya.
SInghet den HERE een nieuwe liedt, zijn lof is, in die verghaderinghe der heylighen.
Israel verblide hem in dien, die hem ghemaect heeft, Die kinderen van Sion moete{n} vrolijc zijn ouer haeren coninck.
Si moeten sine{n} naem louen inde{n} reye, Met ta{m}boere{n} en{de} psalter moeten si hem spelen.
Want die HEERE heeft een wel behage{n} aen zijn volck, ende hi verhief die saechtmoedighe tot salicheyt.
Die heylighen sullen vrolijck zijn in eeren, Ende verblijden in haer slaepcameren.
Die verblijdingen Gods zijn in haer kelen. Ende swaerden aen beyde side{n} snidende, zijn in haeren handen.
Dat si wrake doen souden onder die heydenen, Straffinghe onder den volcke.
Om haer coningen te binden met ketenen, en{de} haer edelen met yseren hantboeyen.
Op dat si aen hen doen dat oordeel, daer af gheschreuen is, Alsulcken eere hebben alle zijn heylighen, Alleluya.
LOuet den HEERE in sinen heyligen, Louet hem inder vasticheyt zijnder stercten.
Louet hem in zijnder macht, Louet hem nae die menichte zijnder heerlicheyt.
Louet hem met basoenen gheclanck, Louet hem met psalteren ende herpen.
Louet hem met tamboeren ende reyen, Louet hem met snaren ende orgelspelen.
Louet hem met claeren cymbalen die wel luyden, Louet hem met cimbalen der opspringhelijcker blijschappen,
Alle geest loue den HEERE.
DIt zijn Salomons des conincs va{n} Israel Dauids soo{n}s bisprake{n},
om te wete{n} wijsh{eyt} en{de} onderwijsinge
om te verstaen die woorden der voorsichticheyt, en{de} om te ontfangen onderwijs der leeringe, rechtuaerdicheyt, oordeel en{de} gelijcke redelicheyt,
op dat de{n} cleyne{n} kindere{n} cloech{eyt} gegeue{n} worde, en{de} de{n} iongelinc conste en{de} versta{n}t.
Als die wijse toehoort, sal hi wijser worde{n}, En{de} die versta{n}dige sal dat regime{n}t besitte{n},
Hi sal ae{n}mercke{n} die bisprake{n} en{de} haer beduydenissen, die woorden der wijsen ende haer raetsels.
Die vreese des HEEREN, is een beginsel der wijsheyt, Die dwasen verachte{n} die wijsheit ende die onderwisinghe.
Mijn kint, geeft gehoor der o{n}derwisinge ws vaders, en{de} en verlaet ws moeders wet niet.
Op dat tot uwen hoofde beuallicheyt gedaen worde, en{de} eenen halsbant aen uwe{n} halse.
Mijn kint, ist dat v die sondaers locken, soo en consenteert hen niet.
Als si seggen ghaet met ons, laet ons den bloede laghen legghen, en{de} tegen den onschuldighen sonder oorsake stricke{n} verbergen.
Laet ons he{m} verslinden gelijc die helle, leuende, en{de} de{n} geheelen, als die inde{n} cuyle nederdaelt
en{de} wi sullen alle costelijc goet vinden, wi sullen onse huysen, met roouen veruullen.
Worpet lot met ons, Onser alder laet een borse zijn.
Mijn kint, en wa{n}delt de{n} wech niet met hen, Weret uwen voet van haere{n} paden,
Wa{n}t haer voete{n} loopen totte{n} quade, en{de} haesten om bloet te storten,
Want het is te vergeefs, dat nette wt te worpe{n}, voor die oogen der vogelen,
Ooc leggen si malcanderen laghen tegen haer eygen bloet, ende deene staet door bedroch den anderen tegen die ziele.
Also zijn die paden alre ghieriger, Si roouen die zielen der ghenen die rijckdom besitten.
Die wijsheyt vercondicht daer buyte{n}, en{de} laet haer ste{m}me hooren op die strate{n},
Si roept int beginne der schare{n} in die duere{n} der poorte{n}, Vander stat brenct si haer woorde{n} voort, seggende,
Hoe lange hebdi ghi cleyn kindere{n} die kinsheyt lief? ende hoe langhe sullen die sotten begeren dinghen die hen scadelijc zijn en{de} die o{n}wijse die ke{n}nisse hate{n}?
Keert v tot mijnder straffinge, Siet, ic sal v minen geest wt seggen, en{de} v mijn woorden verthoonen.
Wa{n}t ic da{n} riepe, en{de} ghi weygerdet v, Ic strecte mijn hant wt, en{de} niemant en wasser die daer op sach
En{de} ghi versmade alle mine{n} raet, en{de} versuymde mijn straffinge,
So sal ic ooc lache{n} in uwe verganckenisse, en{de} v bespotten, alst v ouercome{n} sal dat ghi vreest,
Als ouer v coe{m}t, gelijc eene{n} storm een haeste o{n}uersichtige cattiuicheyt en{de} uwe doot v ouerualt, gelijc ee{n} onweder, Als ouer v benautheyt en{de} bangicheyt coemt,
Dan sullen si mi aenroepen, maer ic en sal niet hoore{n}, Si sullen vroech opstaen, ende mi niet vinden,
Om dat si die onderwijsinge haetede{n}, ende des HEEREN vreese niet en ontfinghen,
noch si en wilden mijns raets niet, ende lasterden alle mijn straffinghe.
Soo sullen si eten vanden vruchten haers weechs, en{de} sullen van haeren raet sat worde{n}
Der cleynder kindere{n} afkeeringe salse doode{n}, En{de} der sotte{n} geluc sal die bederuen,
Maer wie mi gehoor gheeft, sal sonder veruaertheyt ruste{n}, en{de} sal oueruloedicheyt gebruycke{n}, sonder vreese des quaets.
MIne kint, ist dat ghi mijn reden aen nemet, ende mijn geboden bi v verborget
dat uwe oore hoore die wijsheyt, so buyget v herte, om die voorsichticheyt te verstaen,
Want ist dat ghi die wijsheyt aenroept, ende v herte neycht nader voorsichticheyt,
Ist dat ghi haer soect gelijc gelt ende wtgraeftse ghelijc die schatten,
als dan suldi die vreese des HEREN verstaen, ende Gods kennisse vinden
Want die HERE geeft wijsheyt, ende wt sinen monde coemt kennis ende verstant,
Hi sal bewaren der oprechten salicheyt, ende sal beschermen die ghene die simpelijck wandelen,
ende bewaren die paden des oordeels ende bewaert den wech der heyligen,
Dan suldi verstaen rechtueerdicheyt ende oordeel, ende oprechticheyt, ende allen goeden wech
Ist dat die wijsheyt v ter herten gaet, ende die kennis uwer zielen behaecht,
so sal v den reat bewaren, ende voorsichtige wijsheyt sal v behoeden,
op dat ghi wtgetrocken sout worden, vanden quaden wege, ende vanden mensce die verkeerde dingen spreect,
die daer verlaten die rechte bane, ende gaen door die duyster wegen,
Die hen verblijden als si quaet ghedaen hebben, ende zijn vrolijc in die alderbooste dinghen,
Der welcker wegen verkeert zijn haer ghanghen van quaden geruchte.
Op dat ghi verlost wort vander vremder vrouwen, ende die van buyten is, die smeekende woorden gheeft,
ende verlaet den meester haerder vruchtbaerheyt,
ende heeft vergeten dat verbont haers Gods, Want haer huys neyget hem totter doot, ende haer gangen totter hellen
Alle die tot haer ingaen en sullen niet weder comen, ende en sullen den wech des leuens niet begripen.
Op dat ghi wandelt opten goeden wech, ende bewaert die paden der gherechtiger,
Want die oprechtige sullen inden lande woonen, ende de onnoosele sullen daer inne bliuen,
Maer die ongodlijcke sullen wt den lande geroeyt worden, ende die quaet doen, sullen daer wt ghenomen worden.
MIne kint, en vergetet mine wet niet, ende v herte beware mijn geboden,
Want si sullen v lancheyt der dagen, ende iaren des leuens ende vrede toe brengen,
barmherticheit ende waerheyt en sullen v niet laten, Hanctse aen uwen hals, ende scrijftse in die tafel ws herten,
so suldi ionste ende onderwisinge vinden voor God ende die menschen.
Verlaet v opten HEERE van geheelder herten, ende en verlaet v niet op uwe voorsichticheyt,
Maer ghedenct hem in alle uwe wegen, so sal hi uwe gangen spoedighen,
En weest niet wijs bi v seluen, Maer vreest den HEERE ende wijcket vanden quade,
Want dat sal uwen nauele gesontheyt zijn, ende uwe gebeente veruerschen.
Eert den HEERE van uwen goede, ende vanden eerstvruchten al ws incomens deylt den armen,
so sullen uwe schueren vol worden ende uwe wijnperssen met most ouerloopen.
Mijn kint, en verworpt die castijnge des HEEREN niet, ende en zijt niet onuerduldich als ghi van hem berispt wort.
Den welcken die HEERE bemint, dien straft hi, ende heeft welbehagen aen hem, gelijc een vader tot sinen sone.
Salich is die mensche die wijsheit vindet, ende die mensche, dien verstandenisse toe vloeyt,
Want haer vercieringhe is beter, dan die comenscap van siluer ende gout, ende haer vruchten zijn die eerste ende aldersuyuerste,
Die wijsheyt is costelijcker dan alle rijcdommen, ende al datmen wenschen mach, en is haer niet te gelijcken.
Langhe leuen is tot haerder rechter hant, Tot haerder slincker hant is rijcdom ende eere.
Haer weghen zijn schoone weghen, ende alle haer paden zijn vredelijc.
Si is eenen boom des leuens alle den genen diese gripen, ende salich zijn si diese houden,
Want die HERE heeft die aerde door die wijsheyt gefundeert, ende door de verstandenis die hemelen vastgemaect,
Door zijn wijsheyt zijn die afgronden wtgeborsten ende die wolcken met dauwe druypende tesamen gewassen.
Mijn kint, en laet dese niet van uwen ooghen wijcken, Bewaert mijn wet ende minen raet,
die sullen uwer zielen leuen zijn, ende uwen mont sal gracieus zijn.
Dan suldi sekerlijck wandelen op uwen wech, ende uwen voet en sal hem niet stooten,
Slaept ghi, so en suldi niet vreesen, ghi sult rusten ende uwen slaep sal soet zijn,
En vreest niet van bottelike veruaernisse, noch voor den storm der ongodliker als si ouer v vallen,
Want die HEERE sal wesen aen v side ende sal behoeden uwen voet, dat ghi niet geuangen en wort.
En wilt niet verbieden den genen diet vermach goet te doen, Ist dat ghi moget, doet ooc selue goet
En segt niet tot uwen vrient, gaet henen ende coemt weder, morgen sal ickt v gheuen, als ghijt terstont moecht geuen.
En pijnt niet quaets tegen uwen vrient Als hi zijn trouwe op v gestelt heeft,
En kijft met niemant zonder oorsake, als hi v geen leet gedaen en heeft.
En volcht niet na met liefden, eenen onrechten mensche, ende en volghet zijn wege nniet.
Want alle bespotter is den HEERE een grouwel, ende zijn spraken zijn metten eenuoudigen.
Int huys der onghodlijcker is ghebreck vanden HEERE Maer die wooningen der rechtueerdigen sullen ghebenedijt worden.
Hi sal selue die bespotters bespotten, maer den saechtmoedighen sal hi ghenade gheuen,
Die wijse sullen eere beeruen, Maer der sotter verhooghinghe is schande.
HOort mijn kinderen, die onderwisinge ws vaders, ende merct, op dat ghi die verstandenisse bekennet,
Want ic sal v geuen een goede gifte en verlaet mijn wet niet.
Want ic was mijns vaders sone, een teedere, ende een eenige geboren voor mijn moeder,
ende hi leerde mi ende sprac, Laet v herte mijn woorden op nemen, ende houdt mijn geboden, so suldi leuen.
Besidt wijsheyt, Besit verstandenisse en vergetet niet, ende en wijct niet vander redene mijns monts.
En verlaetse niet, so sal si v behouden, bemintse, so sal si v onderhouden,
Dat beginne der wijsheyt is, Besittet die wijsheyt, ende vercrijcht die verstandenisse in alle uwe besittinge,
Neemtse tot v so sal si v verheffen, ende als ghise omuangen hebt, so sal si v heerlijc maken.
Si sal uwen hoofde geuen vermeerderinge van beuallicheden, ende sal v ouerdecken met een edele croone.
Hoor mijn kint, ende ontfanct mijn redenen op dat uwer iaren vele worden.
Ic sal v den wech der wijsheyt wizen. Ende ic sal v door die padekens der rechtueerdicheyt leyden,
die welcke als ghi ingaet, so en sal uwen ganc niet benaut worden, ende als ghi loopt, en suldi v niet stooten.
Vaet die onderwisinge, en laetse niet, bewaertse, want si is v leuen.
En verlusticht niet op der ongodlijcker padt, ende en laet v niet behagen den wech der boosen,
Vliet daer af, ende en gaet daer niet dore. Wijct van hem, ende laetten varen,
Want si en slapen niet, si en hebben quaet gedaen, ende si en rusten niet, ten si dat si verdruckinge hebben ghedaen,
Want si eten dat broot der ongodlijcheyt, ende drincken vanden wijn des ongherechticheyts.
Maer der rechtueerdigher padt blinct ghelijck een licht, dat daer voort gaet, ende lichtet totten vollen dach toe,
Maer der ongodlijcker wech is doncker, ende en weten niet, waer si vallen sullen.
Mijn sone, aenmrct mijn woorden, ende buyget v oore tot mijnder redene,
En laetse niet van uwen oogen varen, bewaertse te midden in uwer herten.
Want si zijn dat leuen den genen diese vinden, ende gesontheyt haeren geheelen lijue.
Bewaert v herte met alder naersticheyt, Want daer wt gaet dat leuen,
Doet van v den verkeerden mont, ende laet die achterclappende lippen verre van v zijn,
Laet uwe oogen stracs voor hen sien, ende uwe oochscelen recht voor v gangen gaen,
Schict eenen pat uwen voeten, ende alle uwe weghen sullen geuesticht worden,
En wanckelt niet ter rechter noch ter slincker siden. Keert af uwen voet vanden quade. Want die HERE kent die wegen die ter rechter hant zijn, maer die ter slincker siden zijn, zijn verkeert, Want hi sal v gangen recht maken, ende uwe reysen sullen met vrede verlenghet worden.
MIne kint, aenmerct mijn wijsheit, buyget uwe oore tot mijn voorsichticheit,
op dat ghi bewaert die gedachten, ende uwe lippen die leeringe bewaren, Ende aendenct niet der vrouwen valscheyt
Want die lippen der hoeren zijn een huenichseem, ende haer kele is blinckender dan olie,
Maer haer laetste eynden zijn bitter gelijc alsene, ende haer tonge is scharp gelijc een swaert aen beyde siden snidende,
Haer voeten loopen totter doot nederwaerts, ende haer gangen gaen door tot in die helle.
Si en gaet niet recht door die paden des leuens, haer treden zijn ongestadich, dat si niet en weet waer si gaet.
Aldus hoort mi nv mijn kinderen, ende en wijct niet vanden woorden mijns monts,
Maect uwe wegen verre van haer, ende en ghenaket niet totter dueren haers huys,
op dat ghi den anderen uwe eere niet en gheeft, ende uwe iaren wreeden,
dat messchien die vremde niet en souden van uwen vermogen veruult worden, ende uwen arbeyt niet en si in eens anders huys,
Ende moet namaels int eynde suchten, als ghi v lichaem ende vleesch verteert hebt, ende seggen
Och waeromme hebbe ic die castiende onderwisinge gehaet? ende mijn herte der straffingen niet consent ghegeuen?
Noch ick en hebbe niet gehoort die stemme mijnder leeraers, ende mijn oore niet geneycht totten meesters die mi leerden?
Ick ben schier in alle quaet geweest te midden inder kercken ende synagogen.
Drinct water wt uwen bornputte, ende vloeden wt uwen putte.
Laet uwe fonteynen vloeyen, ende die waterbeken deylt op die straten,
Maer hebt ghise alleene, ende geen vremde en si deelachtich met v.
V fonteyne si gebenedijt, ende verblijdt met den wiue uwer ioncheyt,
Lieflijck is die hijnde, vrienthoudt dat ree, Laet v haer borstkens altoos verzaden, ende vermaect v met wellusticheyt altoos in haerder liefden.
Mijn kint, waeromme wordy verleyt van die vremde vrouwe ende waeromme wordi inden schoot van eender ander verwermt
Want die HEERE aensiet den wech des menschen, ende hi aenmerct alle zijn ghanghen.
Die misdat des ongodlijcken sal hem vangen, ende hi sal metten stric zijnder sonden gehouden worden,
Hi sal steruen, want hi en hadde geen onderwisinge, ende door die menichte zijnder dwaesheyt sal hi bedroghen worden.
MIne kint, ist dat ghi borghe wort voor uwen naesten, soo hebdi uwe hant bi eenen vremden vastelijck ghestelt,
Ghi zijt verknoopt metten woorden ws monts, ende geuangen met uwen eeygen redenen
So doet doch, mijn kint also, so ic v segghe, ende verlost v, want ghi zijt uwen naesten in die hant geuallen, Loopt, haest v, ende wecket uwen naesten,
En gheeft uwen ooghen gheenen slaep, noch uwe oogenschele niet sluymeren,
Verlost v als een reecalf, vander hant, ende ghelijck een voghel wt der laghen des voghelaers.
Ghaet henen tot die Miere, ghi traghe, ende aenmerct haer weghen, ende leert wijsheyt,
Hoe wel si gheenen prince, noch meester, noch heere en heeft,
bereydt si nochtans haer spijse inden somer, ende vergadert haere eedtwerck inden oogst.
Hoe langhe sult ghi trage slapen? wanneer suldi opstaen van uwen slape?
Ia ghi sult noch een weynich slapen ende sluymeren, ende een weynich die handen in malcanderen slaen, om een weynich te slapen,
So sal v die armoede comen gelijc een wandelaer, ende dat gebreck ghelijc een ghewapent man.
Een mensche afgekeert van duechden, een onnut man, gaet met verkeerden monde,
hi wencket metten oogen, hi wrijft metten voeten, Hi spreect metten vingeren,
hi leyt altijt op quaet toe met een valsche herte, ende verwect in alle tijden twist,
Daeromme sal hem zijn ongheluc bottelijck comen, ende sal snellijc tot stucken gewreuen worden, als datter gheen hulpe zijn en sal voort aen van gesontmakinge.
Daer zijn ses stucken die hatet die HEERE, ende tseuenste versmaet hi heel,
Hooge oogen, Een logenachige tonge, Handen die ontsculdich bloet storten,
Een herte dat met quade listicheit omme gaet, Voeten die snelle zijn scade te doen,
Die stoutelijc luegen voort brenct, een valsche getuyge, Ende die twist tusscen broeders zaeyt.
Mijn kint, bewaert die geboden ws vaders, ende en laet ws moeders wet niet varen,
Bijndtse te samen op v herte altijt, ende hangse aen uwen hals,
Als ghi ghaet, dat v gheleyden, Als ghi slapen sult, dat si v dan bewaren, Als ghi ontwaect, dat ghi dan met hen spreket,
Want dat gebot is een bernende keerse, ende die wet een licht, ende die straffinge der onderwijsingen is eenen wech des leuens
op dat si v bewaren van eenen quaden wijue, ende voor die smeekende tonge der vremder.
En laet v herte haerder scoonheyt niet begeren, Ende en wilt niet geuanghen worden metten wencken haerder oogen,
want die waerde eender hoeren, en is nauwelijc eenen prijs van eenen broode weert Maer eens mans wijf vanghet dedele ziele,
Can oock yemant een vier inden boesem verborgen, dat zijn cleederen niet en bernen?
oft soude yemant op colen moghen ghaen, dat zijn voeten niet verbernt en souden worden?
Also ghaet dat, wie tot zijns naesten wijf ingaet, Hi en sal niet suyuer wesen als hise aengetast sal hebben.
Ten is gheen groote schult, als yemant ghestolen heeft, want hi steelt om zijn hongerighe ziele te verzaden, als hem honghert.
Ende ist dat hi beuonden wort, so geeft hijt seuenuout weder, ende geeft daer en bouen alle dat goet zijns huis, ende sal hem seluen verlossen
Maer die met eenen wiue ouerspel doet, om die ghebreclicheit zijnder herten hi sal zijn ziele verliesen,
Daer toe vergadert hi hem seluen leelicheyt ende schanden, ende zijn scande en sal niet wt ghedaen worden.
Want die verbolgentheyt des mans wort met toorniger liefden beroert, ende en sal niet sparen ter tijt der wraken,
ende en sal niet doen na die beden van eenigen mensche, ende en sal ooc niet voor verlossinge groote gauen ontfangen.
MIne kint, bewaert mijn redenen, ende verbercht mijn geboden bi v Mijn sone, eert den HEERE, ende ghi sult weluaren, ende behaluen hem en vreest gheenen vremden
Houdt mijn gheboden, so suldi leuen, ende mijn wet, gelijc uwen ooghen appel.
Bintse aen uwe vingeren, Schrijftse op die tafele ws herten.
Segget totter wijsheyt, ghi zijt mijn suster, ende noemt die voorsichticheyt uwe vriendinne,
Op dat ghi bewaert wort van haer voor dat vremde wijf, voor een andere die haer woorden soet maect.
Want door die venster mijns huys, sach ic door die tralien eenen iongelinc,
ende sach cleyne kinderen, ende ic wert ghewaer onder die kinderen eens sotten ionghelincks,
die ghinck opter straten aen eenen hoeck, ende ghinc opten wech aen haeren huyse,
inder schemeringe aenden auont des daechs, doent nacht wert ende doncker was.
Ende siet, daer gemoette hem een wijf in lichter vrouwen cieringe, bereyt om zielen te bedriegen clapachtich, wilt ende ongebonden,
dat haer voeten in haeren huysen niet gebliuen en konden,
nv is si buyten, nv op die straten, ende leget lagen in allen hoecken,
Ende als si den iongelinc gegrepen hadde, custe si hem, ombeschaemt, ende sprack tot hem,
Ick hebbe huyden offerhande voor mi betaelt voor mijn gelofte,
Daeromme ben ic wtgheghaen, om v te ghemoeten, begerende v te sien, ende hebbe v gheuonden,
Ick hebbe mijn bedde in een geuoecht met coordekens ende ouerdect met ghebeelde tapisserie wt Egypten,
Ic hebbe minen legher met myrren, Aloes en caneel bespreyt,
Coemt, laet ons vanden borsten droncken worden, ende ghebruycken die omhelsingen die wi begeert hebben tot dat den dach verlichtet,
Want die man en is niet thuys, hi is eenen zeer verren wech getrocken,
Hi heeft den ghelt sack met hem genomen, Inden dach der volder Manen sal hi wederomme thuys comen,
Si stricter hem toe met veel woorden, ende track hem daer inne met haeren smeekende lippen,
Hi volchde haer ter stont nae, ghelijc eenen osse ter vleeschbanck gheleydt wort, ende gelijc een verweent lam, ende hi en weet niet, dat die sot totten boeyen geleydt wort,
tot dat hem den pijl die leuere splijtet, Ghelijck een voghel totten stricke haestet, ende en weet niet dattet hem dat leuen gheldet.
So hoort mi nv, mijn kinderen, ende aenmerct die woorden mijns monts.
En laet v herte niet wtghetoghen worden op haeren wech, ende en laet v niet verleyden op haerder banen,
Want si heefter vele ghewont ende neder geworpen, ende alderley machtige zijn van haer vermoort,
Haer huysen zijn helsche wegen, daermen onderwaeerts varet in des doots camere.
EN roepet die wijsheyt niet? ende die verstandenisse laet haer stemme hooren?
In die alderhoochste hueuelen, staet si openbaerlijc, aenden wege, ende aen die straten,
ende omtrent der stadt poorten in die dueren spreect si, seggende
O ghi mannen, ic roepe tot v, ende mijn stemme tot den kinderen der menscen.
Verstaet ghi cleyne kinderen cloecheyt, ende ghi onwise, nemet ter herten.
Hooret, want ick sal van grooten dinghen spreken, ende mine lippen sullen opghedaen worden, om rechte dingen te spreken,
Want mine kele sal die waerheyt wtspreken, ende mine lippen sullen den ongodliken verachten.
Alle die redenen mijns monts zijn recht, Daer en is niet verkeerts noch valschs in.
Si zijn alle recht wt, den ghenen diese verstaen, ende oprecht, den genen die kennis vinden.
Ontfanct mine castiende onderwisinge, ende niet siluer, ende verkiest die leeringe meer dan costelijc gout,
Want wijsheyt is beter dan alle costelike rijcdommen ende allet datmen wenschen mach, en can haer niet ghelijcken.
Ic wijsheyt woone inden raet, ende ick ben in die geleerde ghedachten,
Die vreese des HEEREN hatet die arghe, die hoouaerdicheyt, den hoochmoet, ende den quaden wech, ende den mont met twee tongen verachte ic.
Den raet is mine, ende die rechtuaerdicheyt, ende die voorsichticheyt is mine, ende die starcheyt is mine,
Door mi regeren die coningen, ende die wetsetters oordeelen dat recht is
Door mi gebieden die princen ende die machtige ondersceiden de rechtuaerdicheyt
Ick beminne die mi beminnen, Ende die tot mi vroech waken sullen mi vinden,
Rijcdom ende heerlike eere is bi mi, rijcdom van bouen ende gherechticheyt.
Mine vrucht is beter dan gout ende costelike steenen Ende mine spruyten beter dan wtgecoren siluer,
Ic wandele op die wegen der rechtuaerdicheyt Opter straten des oordeels,
Dat ick rijc maken soude, die mi beminnen, ende haere schatten vol soude maken.
Die HERE heeft mi beseten int beghinsel zijnder wegen, Eer hi yet maecte van tbeginne,
Ic ben ingeset vander eewicheyt, ende vanden ouden tijden, eer die aerde gemaect wert,
Die diepten en waren noch niet, doen was ic gereedt, Noch die fonteynen en waren niet wtghespronghen,
noch die bergen en waren niet vast staende, door swaer gewichten voor die hueuelen was ick gereedt,
Hy en hadde daerde noch niet gemaect, noch die riuieren, noch de harren des aertrijcs,
Doen hi die hemelen bereyde, doen was ick aldaer. Doen hi die diepten met sinen perc beuinck,
Doen hi de lochte bouen vast hechtede, Doen hi lostede die fonteynen der wateren,
Doen hi der zee, tperc stelde, ende de wateren een wet settede, dat si niet en souden ouer gaen haer palen. Doen hi dat fundament der aerden leyde,
was ic bi hem, ende spoedichde dat, Ende hadde minen wellust daghelics, ende speelde voor hem alle tijt,
Ende speelde op sinen aertbodem, ende mijn wellust is, met den kinderen der menschen te wesen.
Also hoort dan mi nv, mine kinderen, Salich zijn die ghene, die mijn wegen bewaren,
Hoort die castiende onderwisinge, ende wort wijs, ende en wiltse niet verworpen.
Salich is die mensche, die mi hoort, ende waket aen mijnder dueren dagelics, ende met eere waernemet aen die stijlen mijnder dueren.
Wie mi vindt, die vindt dat leuen, ende sal salicheyt vanden HEERE scheppen.
Maer die tegen mi sondicht, die quetst sine ziele, Alle die mi haten beminnen die doot.
DIe wijsheyt timmerde haer huys, ende hieuw seuen calomnen,
ende si dede haere offerhanden ende mengde den wijn ende bereyde haere tafele,
Ende sandt haere deernen wt, om te nooden op dat pallays, ende die vesten der stadt,
Wie een cleyn kint is, die come herwaerts tot mi, Ende totten onwisen sprac si,
Coemt, etet van minen broode, ende drincket vanden wijn, dien ic v gemengt hebbe.
Verlaet die kijntsheyt, ende leuet, ende gaet door den wech der voorsinnicheyt.
Wie den spotter castiende onderwiset, die doet hem seluen schande, Ende wie den ongodliken straft, die wint voor hem seluen een smette,
En wilt niet straffen den spotter, op dat hi v niet en hate, Straft den wisen, ende die sal v beminnen,
Gheeft den wijsen een oorsake, soo sal hi noch wijser worden, Leert den oprechten, ende hi sal haesten om te ontfanghen.
Der wijsheyt beginsel, is die vreese des HEREN, Ende die verstandenisse is die kennisse der heiliger dingen,
want door mi sullen uwe dagen vermenichfuldicht worden, ende die iaren ws leuens sullen vele worden.
Sijt ghi wijs, so zijt ghi v seluen wijs. Sijt ghi een spotter, so sult ghi alleene dat quaet ongeluc dragen.
Een dwaesachtich roepende onrustich wijf, vol vleeschelike wellusticheyt, en weet niet,
die sidt in die duere haers huys opten stoel, in een hooge plaetse van die stadt,
om te nooden alle die voorbi den wech gaen, ende die haeren wech wandelen,
Wie is cleyn ende onwijs, die come tot mi herwaerts, Ende totten sotte spreect si,
Die ghestolen wateren, zijn veel soeter, Ende dat verborghen broot, is vele ghenoechliker.
Maer hi en weet niet dat daer ruesen zijn ende haere gasten in die diepte der hellen. Want die met haer tsamen geuoecht wordet, sal neder dalen ter hellen, Want die van haer wech ghaet, sal behouden worden.
DIt zijn Salomons Dauids sone conincs van Ierusalem ghelijckenissen Een wijse sone maect den vader vrolijc, Maer een sotachtighen sone is znder moeder bedructheyt.
Des ongodlicheyts schatten en zijn niet orborlic, Maer die oprechte verlost vander doot.
Die HEERE en sal niet quellen die ziele des rechten met honger te lijden, Maer sal der ongodlijcker lagen omworpen,
Een ledige hant maect arm, Maer der naerstiger hant bereydt rijcdom. Die hem tot luegen keert, arbeyt te vergeefs, ende volget die vliegende vogelen.
Wie inden oost vergadert, die is een vroet sone, Maer wie inden oost slaept, die wort een sone der scanden.
Die gebenedijnghe is bouen opt hooft des rechtuaerdighen, Maer den mont der ongodliker ouerdect die ongherechticheyt.
Die ghedenckenisse der rechtuaerdiger is met loefsaemheyt Maer den naem der ongodliker sal verrotten.
Die wijs van herten is die ontfaet die geboden, Maer die eenen sotten mont heeft, wort gheslaghen.
Wie onberispelijck wandelt, die wandelt seker, Maer wie verkeert is op sine wegen, die sal openbaer worden.
Wie metten ooghen wincket, die sal moeyte berocken, Ende die sot van lippen is, die sal geslaghen worden.
Die mont des oprechtighen is een des leuens water adere, Maer den mont der ongodliker ouerdect die boosheyt.
Haet verwect twist, Maer liefde bedect alle sonden.
Inden lippen des wijsen, vintmen wijsheyt, maer op den rugghe des sotten behoort een roede.
Die wijse verborghen die kennisse, maer der sotter mont is na bi die beschaemtheyt nakende.
Dat goet des rijcken is sine vaste stat, Maer die armoede maect die armen blode.
Die oprechte, arbeyt totten leuen, maer die ongodlijcke ghebruyct zijn vruchten totter sonde.
Die bewaringe der castiender onderwijsinghe, is den wech totten leuen, maer wie die straffinge verlaet, die blijft dwalende.
Valsche lippen bedecken haeren haet, ende wie schande voorbrenct, dat is een sot.
Waer vele woorden zijn, daer en sal gheen sonde ghebreck zijn, Maer wie sine lippen wel regeert, die is die aldervroetste.
Die tonghe des oprechtighen is costelijc wtuercoren siluer, Maer dat herte der ongodlijcker is voor niet gheacht.
Die lippen des oprechtighen onderwijsender vele, maer die ongheleert zijn, sullen in ghebreckelicheyt der herten steruen.
Die gebenedijnghe des HEEREN maket rijcke luyden, ende gheen moetheyt en sal haer gheuoecht worden.
Die sot bedrijft sonde als spot, Maer die voorsichticheyt is den man wijsheyt.
Wat die ongodlijcke vreest, dat sal hem ouercomen, ende den rechtueerdigen wort gegheuen, so wat si begheren.
Die ongoddelijcke sal zijn ghelijc een onwedere dat voorbi ghaet ende niet meer en is, Maer die gerechtighe blijft staende gelijck een eewich fundament.
Also azijn den tanden, ende den rooc den ooghen doet, alsoo doet die luye den ghenen die hem seynden.
Die vreese des HEREN vermeerdert die dagen, ende die iaren der ongodlijcker sullen worden vercortet.
Dat verwachten der oprechtiger sal blijschap worden, maer die hope der ongoddelijcker sal verloren zijn.
Die wech des HEEREN is des simpelen vromicheyt, maer den quaetdoenders hoort toe die blootheyt.
Die rechtueerdighe en sal nimmermeer beweecht worden, maer die ongoddelike en sullen niet inden lande blijuen woonen.
De mont des rechtuaerdighen sal wijsheyt baren, Maer die tonge der verkeerder sal vergaen.
Die lippen der oprechtigen mercken wat wel behaecht, Maer der ongodliker mont verkeert quade dinghen.
EEn valsche waghe is by den HERE een afgriselicheyt, ende een volle ghewichte is zijn welbehaghen.
Waer hoouaerdicheyt is, daer is oock laster, waer wijsheyt is, daer is die ootmoedicheyt.
Die simpelheyt der rechtuaerdiger salse schicken maer dat ondertreden der verkeerden salse verwoesten.
Die rijcdommen en sullen niet baten inden dage der wraken, maer die gerechticheyt verlost vander doot.
Die rechtueerdicheyt des eenuuldigen stiert sinen wech, maer die ongoddelijcke sal vallen, door zijn ongodlijc wesen.
Die rechtueerdicheyt der oprechtigher salse verlossen, Ende die onrechtuaerdige sullen worden gheuanghen in haere laghen.
Als die ongoddelijcke mensche gestoruen is, soo en sal daer voort aen gheen hope wesen, Ende dat verwachten der sorchfuldigen sal verghaen.
Die rechtueerdighe is wt der bangicheyt verlost, Ende die ongoddelijcke sal in sine plaetse geleuert worden.
Die geueysde bedriecht door den mont sinen vrient, Maer door kennisse worden die rechtuaerdige verlost.
Een stadt sal worden verheuen alst den rechtueerdigen wel ghaet, ende als die ongoddelijcke vergaen soo sal daer lof zijn.
Door die ghebenedijnghe der rechtuaerdiger, sal een stadt verheuen worden, Maer door den mont der ongoddelijcker, wort si in stucken ghebroken.
Wie sinen naesten veracht, is onwijs, Maer een verstandich man sal swijghen.
Die bedriechlijck wandelt, die ontdect al wat hi heymelijck weet, Maer wie van getrouwer herten is, verbercht den raet des vrients.
Waer geen regeerder en is, daer sal dat volck vallen, Maer waer veel raetgheuers zijn, daer is veel salicheyts.
Wie voor eenen vremden borch wort, die sal met quaet ongheual ghequelt worden, Maer die hem voor den stricken wacht, sal vry sonder sorghe zijn.
Een gracieus wijf die sal eere vinden, ende die starcke van lichaem sullen die rijcdommen hebben.
Een barmhertich man doet wel zijnder zielen, Maer een die wreet is, verworpt ooc sine vrienden.
Die ongodlijcke doet een onghestadich werck, Maer die rechtuaerdicheyt zaeyt, die sal een gestadich loon hebben.
Goedertierenheyt bereyt dat leuen, Maer den quade na volghen, bereyt die doot.
Die HEERE heeft afgriselicheyt aen een verkeert herte, ende zijn welbehaghen tot die ghene die simpelijck wandelen.
Deen hant in die ander hant, die quade en sal niet onschuldich zijn Maer der rechtuaerdigher zaet sal behouden worden.
Een schoon wijf ende die sot is gelijck een gulden rinc in die nuese des sueghen.
Die begheerte der rechtuaerdigher is alle goet, Maer die verwachtinghe der ongodlijcker is gramschap.
Die sommige deylen haer eygen goet wt, ende worden altoos rijcker, Die andere roouen dat hen niet toe en behoort, ende zijn altoos in armoede.
Die ziele die gebenedijt, sal vet worden, Ende wie droncken maect die sal oock droncken worden.
Wie coren verbercht, die sal onder dat volc vermaledijt worden, maer ghebenedijnge coemt ouer hem diet vercoopt.
Wie daer goet soect, die staet wel vroech op inder dagheraet, Maer wie een ondersoecker van quaden dingen is, salder af verdruct worden.
Wie hem op zijn rijcdom verlaet, die sal vallen, Maer die rechtuaerdige sullen vruchtten voortbrenghen als een groen groeyende blat.
Wie zijn eygen huys verstoort, die sal windt tot erfdeel hebben, Ende een sot sal den wijsen dienen.
Die vrucht des rechtueerdigen is eenen boom des leuens, ende het is een wijs man die die zielen ontfanct.
Ist dat den rechtuaerdigen opter aerden vergouden wort, hoe veel te meer den ongodlike ende sondaere?
WIe castiende onderwisinge bemint, die heeft die kennisse lief Maer so wie straffinghe haet die is onwijs.
Wie goet is, die schept wel behaghen aen den HERE, maer die betrout in sinen gedachten, die doet ongodlijck.
Een mensche en sal wt onduechdelicheyt niet ghestarct worden, ende die wortel der rechtueerdiger sal bliuen onberoert.
Een redelijc wijf, is een croone haers mans. Maer die schandelijcke dingen doet, is een etter in sinen gebeente.
Die ghedachten der rechtueerdigher, zijn oordeelen, Maer die raden der ongodliker zijn vol bedrochs.
Die woorden der ongodlijcker legghen laghen den bloede, Maer der rechtueerdigher mont, salse verlossen,
Die ongoddelijcke keert omme, ende si en sullen niet meer zijn, maer dat huys der rechtuaerdigher sal bliuen staen.
Een man wort gekent door zijn leeringe maer wie onrechtuaerdich is, die wordet veracht.
Beter is een arme die hem seluen ghenoech heeft, dan een gheacht man die broot behoeft.
Die rechtuaerdige kent die ziele zijns vees. Maer dat ingewant der ongoddelijcker is wreet.
Wie zijn landt bouwet, die sal broots planteyt hebben, maer die ledich gaet, die is die aldersotste.
Die begeerte der ongodliker is een vermaninge der alderquaetster maer die wortel der rechtuaerdigher sal vrucht voortbrenghen.
Den quaden ghenaect eenen val door die sonden der lippen, maer die rechtuaerdighe ontuliet die benautheyt.
Van vele goets sal een yeghelijck verzayt worden, door die vruchte des monts, ende den mensche sal vergouden worden, na dwerc van sinen handen.
Des sotten wech is oprecht in sinen oogen, maer die hoort na den raet, die is wijs.
Een sot gheeft sine gramschap terstont te kennen, maer wie het onrecht veynst niet te weten, die is loos.
Wie spreect dat hi weet, is een rechter der rechtueerdicheyt, maer wie dat liecht, is een bedriechlijck ghetuyge.
Daer isser een die geloeft, ende hi wort gesteken als metten swaerde der consciencien, maer die tonge der wisen is heylsaem tot, inder eewicheyt.
Warachtighe lippen sullen zijn stantachtich, maer die een haestich ghetuych is, voecht tesamen een tonghe der lueghenen.
Bedroch is den ghenen die quaet dencken inder herten, maer die vrede spreken, hebben blijschap.
Ten sal den rechtueerdighen niet bedroeuen wat dinck dat hen geschiet, maer die ongodlike sullen vol quaets onghelucs zijn.
Valsche lippen zijn den HERE een afgriselicheyt, maer die ghetrouwelijc doen, die behaghen hem.
Een schalc man verbercht die kennisse, Maer dat herte der sotten prijst die sotheyt,
Der starcker naerstiger hant, sal heerscappen, maer die traech is sal tzijns moeten geuen.
Droefheyt inder herten des menschen sal hem verootmoedigen, maer in een vriendelijck woort sal hi verblijt worden.
Die zijn schade om eens vrients wille verghetet, die is rechtuaerdich Maer der ongodlijcker wech salse bedrieghen.
Een bedriechlijc mensche en sal gheen winninge vinden, ende een rijcdom des menschen, sal zijn die werderinghe van tgout.
In die paden der rechtuaerdicheyt is tleuen, maer den dwaelwech leydt ter doot.
EEn wijs sone is die leeringhe des vaders maer die een spotter is, en hoort daer niet na als hi berispt wort.
Een man wort verzaeyt met goet vander vrucht des monts, Maer die ziele der onduechdeliker is onrechtuaerdich.
Wie sinen mont bewaert, die bewaert zijn ziele, Maer wie onbedacht is om te spreken, die sal quaet gheuoelen.
Die luye wil, ende en wil niet, Maer die ziele der neerstigher wercluyden sal vet worden.
Die rechtuaerdighe sal verachten lueghenachtige woorden, Maer die ongodlijcke beschaemt, ende sal beschaemt worden.
Die rechtueerdicheyt behoet den wech des onnooselen, Maer dongodlijck wesen terdet den sondaer onder die voeten.
Daer is een alleleens recht of hi rijc waer die niet en heeft, ende daer is een recht oft hy arme waer, die nochtans in vele rijcdommen gestelt is.
Die rijcdommen zijn den manne die verlossinghe zijnder zielen, Maer die arme en verdraecht gheen berispinghe.
Dat licht der rechtuaerdigher maect vrolijc, Maer die lanterne der ongodliker sal wtghebluscht worden.
Onder den hoouaerdigen is altoos twist, maer die met raet alle dingen doen, die woorden met wijsheyt gheregeert.
Die haesten rijcdomme sal gemindert worden, Maer die allenskens metter hant verghadert wort, sal vermenichfuldicht worden.
Die hope die wtghestelt wort, benaut die ziele, maer eene begheerte die daer coemt, is eenen boom des leuens.
Wie dat eenich dinck lastert, verbindt hem seluen in toecomenden tijden, Maer wie dat ghebot vreest, die sal vrede hebben. Die bedriechlike zielen dwalen in sonden, Maer die rechtueerdige zijn barmhertich ende ontfermen.
Die wet des wijsen is een leuende fonteyne, om die stricken des doots te miden.
Een goede leeringhe geeft ghonste, Maer inden wech des versmaders is een verslijndende grippe
Een loos mensche doet alle dinc met raet, Maer die een sot is, doet open die sotheyt.
Een ongodlike bode sal vallen int quaet ongeluc, maer een getrouwe legaet is heylsaem.
Wie castiende onderwisinghe laet varen, dien behoort armoede ende schande toe, maer wie die straffinghe bewaert, sal ter eeren comen.
Als een begeerte coemt, die doet der zielen saecht, Maer die sotten verachten hem die dat quaet mijdet.
Wie metten wijsen omme gaet, die sal wijs worden, maer so wie der sotten vrient is, die sal hen gelijc worden.
Ongeluc veruolcht die sondaers, maer den rechtuaerdighen sal goet worden vergouden,
De goede laet erfgenamen achter zijn kinderen ende kints kinderen, maer des sondaers goet, wort den rechtuaerdigen voor ghespaert.
Vele spise, is in der landen der vaderen, maer den sommigen wordense verghadert, sonder oordeel.
Wie zijn roede spaert, die hatet sinen sone, Maer wie hem lief heeft, die onderwijst hem naerstelic
Die rechtuaerdighe etet, ende veruult zijn ziele maer der ongodlijcker buyc, is altoos onuersadelijck.
EEn wijse vrouwe, timmert haers selfs huys, maer die onwise sottinne, sal ooc een huys dat getimmert is, metten handen in stucken breken.
Wie God vreest, die gaet op die rechte bane die wort van hem versmaet die in eene{n} oneerliken wech gaet
In den mont des sotten, is die roede der hoouaerdicheit, maer die lippen der wijsen bewarense.
Waer gheen ossen en zijn, daer is die kribbe ydel, Maer waer veel koren zaets is, daer is openbaer die starcheyt des ossen.
Een ghetrouwe ghetuyghe, en liecht niet, maer een valsche geuyghe die brengt loghenen voort.
Die spotter soect wijsheyt en{de} en vintse niet, Maer der verstandighen leeringhe, is licht.
Ghaet teghen eenen sotten man, ende hi en kent niet die lippen des voorsichticheyts.
Dat is des cloecken mans wijsheyt, dat hi op sinen wegh merct, ende der sotten onwijsheyt is dwalende.
Die sotte sal bespotten die sonde, en{de} die gracie sal woonen onder die rechtuaerdighe.
Een herte dat zijnder zielen bedroeffenisse weet, onder des seluen blijschap, en sal hem gheen ander mengen.
Dat huys der ongodliker wort vernielt, maer die tenten der oprechtigher sullen vrucht voortbrenghen.
Eenen wech isser die den mensche rechtuaerdich dunct te wesen, maer zijn laetste, leydt totter doot.
Dat herte heeft oock smerte in lachen, En{de} dat eynde der bliscappen is droefheyt.
Die sotte sal van sinen wege veruult worden, maer een goet man sal ouer he{m} zijn.
Een onnoosel ghelooft allen woorden, maer een verstandighe mercket op sinen ghanck.
Een wijse vreest, ende schouwet al dat arch is, maer een sot vaerter stoutelijc door.
Eeen onuerduldige sal sotheyt doen, maer een voordachtighe hatet dat.
Die cleyne kinderen sullen besitten sotheyt, maer die verstandighe sullen die kennisse verwachten.
Die quade sullen ligghen voor die goede, Ende die ongodlijcke, voor die poorten des rechtuaerdighen.
Een arme sal ooc hatelijck zijn sinen naesten, maer der rijcker vrie{n}den zijnder vele.
Die sinen naesten veracht, doet sonde, maer die der allendigher ontfermt, die sal salich wesen.
Die ghelooft inden HEERE, heeft die barmherticheyt lief, maer sekerlijc si dwaelden die quaet doen, die ontfermherticheit en{de} waerheit, bereide{n} tgoet
Waermen goeden arbeyt doet, daer is ghenoech, Maer waermen met veel woorden omme gaet, daer is ghemeynlijck gebreck.
Den wijsen, is haer rijcdom een kroone, maer die dwaesheyt der sotten, is doch onuoorsichticheyt.
Een ghetrouwe ghetuyghe verlost die zielen, Maer die met allen winden hem omme keert, die brengt luegenen voort.
In der vreesen des HEEREN is betrouwen der starcheit, En{de} zijn kindere{n} sullen oock troost hebben.
Die vreese des HEEREN, is een fonteyn adere des leuens, op datmen schouwe die stricken des doots.
Die waerdicheyt des conincs, is in die menichte des volcs, ende in die luttelheyt des gemeyn volcs, is die schande van eene{n} prin
Wie verduldich is, die wort geregeert van grooter wijsheit, Maer die onuerduldich is die verheft sine sotheyt.
Een ghesont herte, is des lichaems leuen, maer nidicheyt is etter den ghebeenten.
Wie den behoeflijcken armen leedt doet, die verwijt dat, des seluen scheppere, maer so wie des armens ontfermt, die eert hem.
Die ongodlike sal door zijn boosheyt verworpen worde, Maer die rechtuaerdige hoept oock in zijnder doot.
In dat herte des verstandigen rust wijsheit en{de} hi sal allen ongeleerden onderwijsen
Rechtuaerdicheyt verhooget tvolck, maer die sonde maect dat volck arm.
Een kloeck knecht, is den coninck bequaem Maer een onnut knecht, sal sinen toorn verdraghen.
EEn saechte antwoorde, stillet die gramschap, Maer een hardt woort verwect gramschap.
Die tonghe der wisen verciert die kennisse, Der sotten mont schuymet altoos sotheyt wt.
Die ooghen des HEEREN aenschouwen alle plaetsen, beyde die quade ende ghoede.
Een vreedsame tonghe, is eenen boom des leuens, Maer een ongemanierde, bedroeft den gheest.
Die sotte bespot, die castiende onderwisinge zijns vaders, Maer die straffinge behout, sal verstandiger worden. In oueruloedighe rechtuaerdicheyt, is die alder meeste duecht, Maer die ghedachten des ongodliken sullen wtgewortelt worde{n}
Thuys des rechtuaerdige{n}, heeft dat groote goet, maer in die vruchten des ongodliken is verstooringe.
Die lippe{n} der wijsen sullen wtstroyen kennisse. Maer der sotten herte en is niet also,
Des ongodliken offerande is de{n} HERE een afgriselicheit, Maer de gelofte der rechtuaerdiger, is zijn welbehage{n}
Des ongodlike{n} wech, is den HEERE, een afgriselicheyt, maer soo wie die rechtuaerdicheyt na volcht, die sal van hem bemindt worden.
Het is een quade onderwisinge der ghenen die den padt des leuens verlaten, Ende so wie die berispinghen hatet, die sal steruen.
Helle en verderffenisse, is voor den HERE, Hoe veel te meer, der kindere{n} der menschen herte?
Die quaetdoender en bemint den ghenen niet die hem straft, En{de} en gaet niet totten wisen.
Een vrolijck herte maect een vrolijc aengesichte, Maer in die bedroeffenisse des herten, wort die gheest nedergeworpen.
Eens wijs herte, soect geleertheyt, Den mont des sotten, wort gheuoet met gheleertheyt.
Alle die dagen des allendighen, zijn quaet, Maer eenen vrien goeden moet, is ghelijck een daghelijcs welleuen.
Het is beter een weynich metter vreesen des HEEREN, dan eenen grooten schat, daer onruste in is.
Het is beter genoot te wesen, tot wermoes met liefden, dan tot eenen ghemesten kalue met hate.
Een toornich man, beroct twist, Maer een verduldige stillet den twist dier verwect is.
Die wech der traghen, is als doornachtich ghetuynte, Maer den wech der rechtuaerdigher, is wel ghebaent.
Een wijs sone, verblidet den vader, En{de} een sotachtich mensche, versmaet zijn moedere.
Den sotten, is die sotheyt een bliscap, maer een verstandich man rechtet sinen ghanck.
Die gepeynsen worden te niete, waer gheenen raet en is, Maer waer vele raetgheuers zijn, worden si stantuastich ghemaect.
Die mensche verblijt hem, in die redene zijns monts, Ende een woort tot zijnder tijt is dat alder beste.
Die wech des leuens gaet opwaerts tot den geleerden, Op dat hi schouwe die alder nederste helle.
Die HEERE sal dat huys des hoouaerdigen in stucken breken, En{de} sal vastmaken die palen der weduwen.
Die quade ghedachten zijn den HEERE een afgriselicheyt, Maer een suyuer redene sal van he{m} gheuesticht worden.
Die die ghiericheyt na volcht, verwert zijn eyghen huys, Maer so wie gheschencke hatet, die sal leuen. Door barmherticheyt en{de} trouwe, worden die sonden gesuyuert, Maer door die vreese des HEEREN wijct een yeghelijck van tquaet.
Dat herte des rechtuaerdighen sal ouerdencken ghehoorsaemheyt Maer die mont der ongodliker schuymt quaet wt.
Die HEERE is verre vanden ongodliken, Ende hi sal verhooren der rechtuaerdigher gehebeden.
Het licht der ooghen verblijt dat herte, Een goede fame, maect dat ghebeente vet.
Die oore die daer hoort die straffinghe des leuens, sal midde{n} onder die wijsen woonen.
Wie castiende onderwisinghe laet varen, versmaet zijn eyghen ziele, Maer so wie na die straffinghe hoort, is een besitter des herten
Die vreese des HEEREN, is castiende onderwisinge der wijsheyt, En{de} vernederinge gaet voor eere.
HEt behoort den mensche toe, zijn ziele te bereyden, en{de} den HEERE die tonge te regeren.
Alle die weghen des menschen zijn , sine{n} ooghen openbaer, Maer die HEERE is die wegher der gheesten.
Ontdect den HEERE, uwe wercken, So sullen uwe opsetten voort gaen.
Die HEERE heeft alle dinghen ghemaect, om zijns selfs wille, Ooc den ongodliken, totten quaeden daghe.
Een stout herte, is den HEERE een agriselicheyt, En{de} en sal niet onschuldich zijn, al dedemen alle die handen te samen.
Door barmherticheyt en{de} waerheyt, wort die misdaet versoent, Ende door die vreese des HEEREN, schouwetmen dat quaet.
Als yemants weghen den HEERE wel behaghen, Soo sal hi ooc sine vianden totte{n} vrede bekeeren.
Het is beter weynich met rechtuaerdicheit, da{n} vele vruchten met boose onrechtuaerdicheyt.
Des menschen herte oordineert sinen wech, Maer het behoort den HEERE, te vorderen sinen ghanck.
Wanneer prophecie int herte des conincs is, so en sal sinen mo{n}t int oordeel niet faelgeren.
Wage en{de} gewichte zijn die oordeelen des HEEREN, En{de} alle steene{n} der werelt zijn sine wercken.
Die onduechdelijcke wercken doen, zijn den coninck afgriselic Wa{n}t door rechtuaerdicheit wort de{n} throon gheuesticht.
Rechtuaerdige lippen zijn der coninghen welbehaghen, En{de} so wie oprechtelic spreect, die sal gheschicteliken gheuordert worden.
Die verbolgentheyt des conincs, is een dootlijck bode, Maer een wijs man sal hem versoenen.
In die vrolicheit des conincs aensichts is tleuen. En{de} zijn goedertierenheit is ghelijck een auontregene
Besidt die wijsheyt, Want si is beter, dan gout, En{de} verwerft verstandighe voorsichticheyt, want si is edelder, dan siluer.
Der oprechtigher wech schouwet dat arghe en{de} wie sinen wech bewaert, die behoudt zijn leuen.
Hoouaerdicheit ghaet voor dat verderuen hene{n}, En{de} voor den val sal den gheest verheuen zijn.
Het is beter vernedert te wesen met den saechtmoedighen, dan roof wt te deelen met den hoouaerdighen.
Die geleert is int woort die sal goede dinghen vinden, en{de} die is salich, die in den HEERE hopet.
Die wijs is van herten, sal voorsichtich genoemt worden, en{de} die soet is van wtsprake sal meerder dinghen vinden.
Die onderwijsende leeringhe, is den besittere een fonteyne des leuens, Maer die leeringhe der sotten, is sotheyt.
Des wijsen herte, sal onderwijsende, sinen mont leeren, en{de} sal toe doen bequaem beuallicheit, sinen lippen.
Welghestelde woorden zijn honichraten, Soeticheyt der zielen, en{de} ghesontheyt der ghebeenten.
Daer is eenen wech, die den mensche recht dunct te wesen, Maer zijn laetste eynden leyden ter doot.
Een siele des arbeyders arbeit voor haer seluen Want daer toe heeft haer haeren mont gedwonghen.
Een ongodlijc man grauet na quaet, en{de} in sinen lippen bernet vier.
Een verkeerde mensche verwect twist, ende een aenbrengher maect princen oneens.
Een onrechtuaerdich mensch suycht in quaet sinen vrient, en{de} en leyt hem op gheenen goeden wech.
Wie dat met verbaesden ooge{n} quaet dencket, bijtende op zijn lippen, sal hijt quaet volbrenghen.
Die ouderdom is een croone der eerwaerdicheit, Die in der rechtuerdicheits weghen sal geuonden worden.
Een verduldige, is beter, dan een starcke man, En{de} die zijns moets heere is, dan die steden winnet.
Tlot wort inden schoot gheworpen, Maer vanden HEERE, worden si gheeyndet.
EEnen drooghen bete, is beter met ghenuechte, dan een huys vol gheslaghender beesten, met twiste.
Een voorsienich wijs knecht, sal regeren, ouer sotte kinderen, En{de} sal onder den broeren, die erue wt deelen.
Ghelijck metten vier, dat siluer, en{de} inden ouen dat gout gheproeft wort, Alsoo proeft die HEERE, die herten.
Een quade is onderdanich, der quader tongen, En{de} een bedriechlijck mensche, is onderdanich, den logenachtigen lippen.
Wie den behoeuenden bespottet, die verwijt dat, des seluen scheppere, en{de} wie he{m} van eens anders valle verblijt, en sal niet onghepnicht zijn.
Der ouders croone, zijn kints kinderen, Ende der kinderen eere, zijn haere vaderen.
Den sotte, en betamen gheen kostelike woorden, noch eenen prince, die loghenachtighe lippen.
Dat verwachten des verwachters, is een aengenaem costelijck steen Waerwaerts hi hem keert, verstaet hi voorsienlijck.
Wie die sonde bedect, die soect vrientschappe, Maer wie die sake ander ende andermael verhaelt, die scheydt die vereenichde met verbont.
Schelden veruaert meer, aen den verstandighen, Dan hondert slaghen, aen den sotten.
Die boose soect altoos twistighe dinghen, maer daer sal een wreede Enghele teghen hem ghesonden worden.
Het is beter eenen bere te gemoeten dien die ionghen berooft zijn, dan eenen sotten, die in zijnder sotheyt betrouwen heeft.
Wie goet met quaet loont, Van des huyse en sal tquaet niet ghaen.
Dat beghinsel des gekijfs, is hi die een water wt laet loopen, En{de} eer hi soude liden schande, verlaet hi dat oordeel.
So wie den ongodlijcken rechtuaerdich seyt te wesen, Ende den rechtuaerdighen verdoemt, die zijn alle beyde, bi den HEERE een afgrijselicheyt.
Wat batet den sotten, dat hi rijcdom heeft, als hi gheene wijsheyt en kan ghecoopen. Die zijn huys hooch maect, die soect de{n} val en{de} die schout onderwesen te worden, sal in quade ongeluck vallen.
Een die een vrient is, bemint altoos, Ende een broeder wort inder noot beuonden.
Een sot sal blischap met de hande{n} te slaen thoonen, als hi borge gheworden is voor sinen vrient.
Wie twist ouerleyt, die bemint sonde, En{de} so wie sinen mont verheft die soect den val.
Een die verkeert van herten is, en vindet niet goets, Ende die va{n} verkeerder tongen is, sal in ongeluc vallen
Een sot is geboren, tot zijns selfs schande Ende eens sotten vader, en sal ooc hem niet verblijden.
Een vrolijck herte maect dat leuen lustich, Maer eenen bedroefde{n} gheest verdrooghet dat gehebeente.
Die ongodlike neemt gheschencke wt den schoot, Om die paden des oordeels te verkeeren.
Wijsheyt is lichtende wt des verstandigen aensichte, Maer des sotten ooge{n} sien op die eynden der aerden.
Een sotte sone, is zijns vaders gramscap ende een bedroeffenisse zijnder moeder, die die hem ghebaert heeft.
Het en is niet goet, schade den rechtuaerdighen te doene, Noch den prince te slaen, die rechtuaerdich oordeelt.
Die zijn reden met mate regeert, is geleert en{de} voorsichtich, En{de} een onderwesen doorsocht man, heeft eenen edelen dierbaren gheest.
Waert dat een sot sweech, soo worde hi oock wijs gerekent, En{de} verstandich, waert dat hi sine lippen te samen dructe.
HI soect oorsake die van sinen vrient scheyde{n} wille, Hi ist waerdich, datme{n}t hem altijt verwijte.
Een sot en ontfanct gheen woorden van wijsheyt, ten si dat ghi segt dinghen, die in zijn herte verkeerende zijn.
Als die ongodlijcke comet in die diepte der sonden, versmaet hijt, Maer hem volcht na verwijt ende schande.
Die woorden in eens mans mont, zijn ghelijck diepe wateren, Ende die fonteyne der wijsheyt, is een ouerloopende beke.
Het en is niet goet, den persoon des ongodliken wt te nemen inden recht, dat ghi daer om af sout ghaen van die waerheyt.
Die lippen des sotten menghen hen in den twist, en{de} sinen mont brengt kiuinge voort.
Den mont des sotten, is zijn vernielinghe, En{de} sine lippen zijn den val van sine eygene ziele.
Die woorde{n} des ghene{n} die met twee tonghen spreket zijn, oft si simpel waren, ende si varen tot in die camere des buycs.
Die vreese worpt den traghe{n} neder, Maer die zielen der wijfachtigher mannen sullen hongher lijden. Wie saecht, ende slap is in sinen arbeyt, die is een broeder dies die zijn eyghen wercken verderft.
Die naem des HEEREN is een vaste thorren, Die gherechtighe sal derwaerts vlieden, ende behouden, ende behouden worden.
Dat goet des rijcken, is een vaste stadt zijnder starcheyt, ende gelijc een hooghe muer rontsomme hem.
Eens menschen herte verheft hem eer het te samen ghewreuen wort, Ende wort vernedert, eert met eere verheuen wort.
Wie antwoort, eer hijt hoort, die bewijst dat hi sot is, ende wort bescaemt.
Des menschen gheest onderhout sine crancheyt, Maer wie kan eenen gheest verdraghen die lichtelijcken tot gramschappen gheneycht is.
Een herte des wijsen sal kennisse besitten, en{de} die oore des wijsen soect gheleertheyt.
Dat gheschencke des menschen maect hem den wech ruym, ende maect hem plaetse, om te ghaen voor den princen.
Die rechtuaerdighe is zijns eygens beschuldiger, ten eersten, Coe{m}t zijn vrient, soo sal hi hem ondersoecken.
Dat lot stillet den twist, En{de} sceydet tusschen die machtighen oock.
Een broeder die sinen broedere met hulpe bistaet, is ghelijc een vaste stadt, Ende die oordeelen ghelijc grendelen aen die steden.
Eenen man wort sinen buyck vol vander vruchten zijns mondts, En{de} die spruyten zijnder lippen, sullen he{m} versaden.
Doot en{de} leue{n} staet inder hant der tongen, Wiese bemint, die sal van haerder vrucht eten.
Wie een goet wijf vindet, die vint wat goets, En{de} sal scheppen vrolicheit vanden HEERE. Wie dat een goede vrouwe wt iaecht, verdriuet tghoet, Maer wie een ouerspeeldersse houdt, is sot en{de} onwijs
Een arme spreect met smeecken, Een rijcke antwoort stoutelijck.
Een vriendelijck man tot gheselschap, sal vriendelijcker wesen, dan een broeder.
EEn arme die in sine simpelheyt wandelt, is beter, dan een verkeerde met sinen lippen, en{de} sot is.
Waer ooc gheen kennisse der zielen en is, daer en is gheen goet ende die snel van voeten is, die stooot hem.
Die dwaesheit des memsche{n} vertredet zijn gange{n} onder die voete{n} Ende zijn herte is toornich teghen den HEERE.
Rijcdom maect vrienden, Maer vanden arme{n} worden zijn vrienden afgescheyden, die hi oock te voren hadde.
Een valsch ghetuyghe en blijft niet ongestraft, En{de} die vrilick lueghenen spreect, die en sal niet ontghaen.
Vele eeren te doen den persone des machtighen, En{de} zijn alle vrienden, den ghenen die geschenck gheeft.
Den armen mensche haten alle zijn broeders, Ia ooc zijn vrienden ghinge{n} verre van hem, En{de} wie he{m} op woorden verlaet, die en sal niet hebben.
Maer die zijn verstandenisse besittet, die heeft zijn ziele lief, En{de} die bewaerder der wijser voorsienicheyt, sal goede dingen vinden.
Een valsche ghetuyghe, en blijft niet ongestraft, En{de} so wie vri loghen spreect, sal vergaen.
Den sotten en betamen niet rijdo{m}men, Noch eenen knechte, te heerschappe{n}, ouer princen.
Eens mans leeringe wort gekent, door lijdtsaemheit, en{de} zijn eere is ongelijcheit voor bi gaen.
Die verbolgentheyt des conincs, is gelijc dat briessche{n} eens leeuwen, Maer zijn genoechlike vrolicheyt, is ghelijck daw op dat gras.
Een sotte sone is een pijne zijns vaders, Ende een kijfachtich wijf, is gelijck die daken die altoos druipen.
Huys en{de} goet worden gegeuen van die ouders, Maer een verstandich wijf coe{m}t van den HEERE.
Luyheyt brengt slapen, En{de} een ledige ziele, sal honger liden.
Wie dat gebot verwaert, die verwaert zijn ziele Maer wie sinen wech versuymt, sal sterue{n}.
Wie he{m} des arme{n} ontfermt, die woeckert de{n} HEERE, en{de} die sal hem weder verghelde{n} sinen loon.
Castijt uwen sone en{de} en wanhopet niet, maer en laet uwe ziele niet beweecht worden hem te dooden.
Wa{n}t die onlijdtsaem is, sal schade lijde{n}, En{de} als hi gerooft heeft sal hijer ander bilegge{n}
Hoort den raet en{de} aenueert die castijende onderwisinghe, op dat ghi namaels wijs zijt, in uwen wterste.
Daer zijn vele gepeysen in eens mans herte, Maer den wille des HEEREN blijft staende, inder eewicheyt.
Een mensche die gebrec heeft die is barmhertich En{de} een arm rechtueerdich, is beter dan een loghenaer.
Die vreese des HEEREN brenget totten leuen, Ende sal sat bliuen woonen in die volheyt, sonder besoecken des alder quaetsten.
Die luyde steect zijn hant onder zijn ocselen ende en brengtse niet weder, totten monde
Als die boose gegheeselt wort, sal die sotte wijser wesen, Maer berispt ghi eenen wisen hi sal wijsheyt verstaen.
Wie sine{n} vader verstoort en{de} zijn moeder ontuliet, die sal oneerlijck wesen en{de} onsalich.
Mijn sone, en hout niet op te hooren die onderwisinghe, Noch en zijt niet onwetende, die woorden der kennissen.
Een onrecht getuige bespottet dat oordeel En{de} die mont der ongodliker verslindet dat onrecht.
Den bespotters, zijn oordeelen bereyt, en{de} slaende hameren, op der sotte{n} liuen.
DIe wijn is een oueruloedich oncuysch dinck, Ende dronckenschap twist, wie daer lust toe heeft, en sal nimmermeer wijs wesen.
Dat veruaeren des conincs, is ghelijck dat brisschen eens leews Wie hem vertoornt, die sondicht teghen zijn ziele.
Het is den man een eere, die hemselue{n} van den twiste scheyt, Maer alle sotten, menge{n} hen met kiuinghe.
Om der kouden wille en wilde die trage niet ploegen, So sal hi dan inden somer broot bidden, ende men en sal hem niet gheuen.
Den raet in eens mans herte, is gelijc diep water, Maer een verstandich man sal die{n} wtputten.
Vele menschen worden ghenoemt ontfermhertich te wesen, Maer wie sal vinde{n} eene{n} ghetrouwen man?
Een rechtuaerdige, die in zijnder eenuoudiger simpelheit wandelt, Die sal salighe kinderen na hem laten.
Een coninc die opten stoel sidt te oordeelen, verstroyt alle arghe met sinen aensiene.
Wie mach segghen, mijn herte is reyn, en{de} ic ben suyuer van sonde?
Menigherhande gewichte en{de} mate, is beyde vereysinghe bi den HEERE.
Ooc kentmen een knechtken aen zijn doen, oft zijn wercken reyn en{de} oprecht zijn.
Een hoorende oore, en{de} siende ooghe, die heuet die HEERE beyde ghemaect.
En bemint den slaep niet, dat v niet en verdrucke die armoede, Doet op uwe ooghen, en{de} wort verzadet van broode.
Quaet ist, quaet ist seyt alle cooper ende alst wech ghegaen is, soo beroemtmen dies dan.
Daer is gout en{de} veel perlen, Maer bescheyden lippen der konsten, zijn een costelijc vat
Neemt die{n} zijn cleet die voor eene{n} vremden borghe wort, en{de} pandet hem, om des onbekenden wille.
Dat valsche broot der logenen, is den mensche soet, Maer namaels sal hem den mont vol keselinghen worden.
Gedachten worden met raet gesterct, En{de} oorloghe salmen met regiment voeen.
En menghet v niet metten ghenen die heymelijcke dinghen openbaert, en{de} die bedriechlijck wandelt, en{de} verbreyt zijn lippen.
Wie zijn vader ende zijn moeder vloect, dies licht sal wtgedaen worden midde{n} in die duysternisse.
Die erffenisse daermen toe hast inden beghinsel, sal int eynde gebenedijnge deruen.
En segghet niet, ick wil quaet loonen met quaet, Maer verbeit den HEERE, ende die sal v verlossen.
Menigherley gewichte is bi den HEERE, een vereysen, En{de} een valsche waghe, en is niet ghoet.
Al der menschen ghanghen worden vanden HEERE geschict, Maer wie vanden menschen sal moghen verstaen sinen wech?
Het is den mensche eene{n} val, den heyligen verlouen, en{de} daer na die geloften te wederroepen.
Een wijs coninck verstroyt die ongodlijcke , En{de} buycht daer ouer den gewelfden boghe der triumphen.
Dat licht des HEEREN, is des menschen adem, Die welcke ondersoect alle heymelicheden des buycs.
Barmherticheyt en{de} waerheyt bewaren den coninc, en{de} sinen stoel wort met goedertierenheyt gheuesticht.
Der iongelingen verblidinghe is haer cracht, Ende grijs har is der ouders eerweerdicheyt.
De blauwicheit der wo{n}de{n} wijst af dat quade, en{de} slage{n} zijn int hemelike des lichaems.
DEs conincs herte is alsoo in die handt des HEREN, gelijc die deylingen der wateren, en{de} hi salt neygen waerwaerts hi wilt.
Elcken mensche dunct sinen wech recht zijn, maer die HEERE weget die herten.
Doen ontfermherticheit en{de} oordeel is den HEERE lieuer, dan offerhande.
Verheffinge der ooghen en{de} verbreydinge der herten en{de} die laterne der ongodliker is sonde.
Die opsette{n} des stercken zijn altoos in oueruloedecheit, maer alle trage is in gebreck.
Die schatten vergaert metter logenen tongen, die is ydel en{de} sonder herte, en{de} sal ghestooten worden, tot die stricken des doots.
Die roouen der ongodlijcker sullense nedertrecke{n}, want si en wilden geen oordeel doen.
Eenen verkeerden wech des mans is veruremt, Maer wie reyn is dies werck is recht.
Het is beter te sitte{n} inde{n} hoecke des huys, dan bi een kijfachtige vrouwe in een gemeyn huys.
Die ziele des ongodlijcken, wenschet arch, En{de} en sal den naesten niet barmhertich wesen.
Als die quade gestraft woort, so sal die cleyne wijser wesen, En{de} volcht hi die wijsen na, so sal hi kennisse ontfanghen.
Die rechtuaerdige denct vande{n} huyse des ongoddelijcken, Op dat hi die ongodlijcke af soude trecken vanden quade
Die zijn oore verstoppet voor dat crijschen der arme{n}, die sal oock roepen en{de} niet verhoort worde{n},
Ee{n} heymelijcke gaue stillet die gramscap, en{de} een geschencke inden schoot die meeste verbolgentheyt.
Het is den rechtuaerdigen een blijscap, te doen rechtuaerdich oordeel, Maer een vreese den quaetdoenders.
Een mensche die vande{n} wech der leeringe{n} dwaelt, die sal bliue{n} woone{n} in die scare der ruesen.
Wie lecker spijse bemint, die sal ghebreck lijden, En{de} wie wijn en{de} vettichede{n} bemint, en sal niet rijck worden.
Die ongodlijcke moet voor den oprechten gegheuen worden, en{de} die boose voor die oprechte.
Het is beter woone{n} in woeste{n} lande, Da{n} bi een kijfachtige en{de} toornige vrouwe.
Inden huyse des wijsen is eenen begeerlijcke{n} scat en{de} olye, Maer ee{n} sot slaet die onnuttelijcke{n} door.
Wie der rechtuerdicheyt en{de} barmherticheyt volcht, Die vint dat leue{n} gerechticheyt en{de} eere.
Een wise beclam die stat der machtiger, En{de} zij{n} betrouwe{n} bederf de vromicheyt.
Wie sinen mont en{de} tonge bewaert, Die bewaert zij{n} ziele va{n} benautheit.
Die stout en{de} vermete{n} is, heet ongeleert, Die in toornich{eyt} houaerdige wercke{n} doet.
Dat wenschen des luyen doodet hem, wa{n}t zijn handen en wilden niet met allen doen.
Hi wenschet wel dagelijcs, Maer die rechtuaerdich is, sal geuen ende niet behouden.
Der ongodlijcken offerhande is een vereysen, Want si worden in sonden gheoffert.
Een logenachtighe ghetuyge sal vergae{n}, Maer een gehoorsaem man sal van victorien spreken.
Die ongodlijcke vaertter metten hartneckighen hoofde door, Maer wie oprecht is, die betert zijn weghen.
Het en helpt gheen wijsheyt, geen versta{n}t, gheenen raet teghen den HEERE.
Die paerden worden wel totten strijdt daghe bereydt, Maer Godt moet die salicheyt gheuen.
EEnen goeden naem is kostelijcker, dan veel groote rijcdommen, Ende een gracelike ionste beter, dan siluer ende gout.
Rijcke en{de} arme zijn malcanderen gemoet Ende die HEERE heeftse alle beyde ghemaect.
Die loose siet, dat ongeluck en{de} verbercht hem, Die onnoosel ghinc voorbi, en{de} is ghequelt.
Dat eynde der zedicheit is des HEEREN vreese, daer is rijcdom, eere, en{de} leue{n}.
Wapene{n} en{de} swaerden zijn inde{n} wech des hoouaerdigen Maer wie zijn ziele verwaert, sal verre van dien gaen
Het is een ghemeyn segwoort, Een iongelinck bi sine{n} wech ghestelt, en sal daer ooc niet af ghaen als hi out wort.
Die rijcke gebiet ouer die arme{n}, En{de} so wie ontleenet, die is des woeckenaers knecht.
Die onrecht zaeyt, die sal moeyte maeye{n}, Ende sal door die roede zijnder plagen verteert worde{n}.
Een die geneycht is tot barmherticheyt sal gebenedijt worde{n} want hi heeft den armen van sinen broode gheuen.
Drijft den spotter wt, so gaet den twist met hem wech, So sullen clagen ende spitighe woorden ophouden.
Wie reynichet der herte{n} lief heeft, om die gracieusheyt zijnder lippen, sal hi den coninck te vriende hebben.
Die oogen des HEEREN verwaren die konste, En{de} die woorden des boosen worden onder die voeten getreden.
Die trage seyt, daer buyten is een leew, Ick sal gedoot worden te midden opter straten.
Der vremder vrouwe{n} mont, is eenen diepe{n} put, Op wien die HEERE verbolghen is die sal daer inne vallen.
Dwaesheyt is de{n} kinde te same{n} gebonde{n} int herte, Maer die roede der castijnge salse verre van he{m} driue{n}
Wie de{n} arme{n} valschelijc beliecht, om dat hi zijn goet soude vermeerderen, Die salt selue ooc eenen rijckeren gheue{n}, en{de} gebrec hebben.
Mijn kint, neycht uwe ooren, en{de} hoort die woorden der wijsen, Stelt v herte na mine leeringe{n},
Die v schoo{n} wesen sal, als ghise sult behouden in uwen buick, en{de} tsal oueruloeden in uwe lippen.
Op dat uwe hope si opten HEERE,
Hierom heb icse v huyden gethoont. Siet, ick hebse v in driederhande manieren beschreuen, in gedachten, ende konste.
Op dat ick v soude thoonen die vasticheit ende die wtspraken, der waerheyt, dat ghi hier wt sout antwoorden, den ghenen die v ghesonden hebben.
En doet den armen gheenen ouerlast, om dat hi arm is, Ende en verdruct den behoeuenden niet, inder poorten.
Want die HEERE sal zijn sake oordeelen, en{de} sal doorbooren die ghene, die zijn ziele doorboordt hebben.
En wilt gheen vrient wesen, den toornigen man, ende en wandelt ooc niet met eenen rasenden man.
Op dat ghi messchien zijn wegen niet en leert, ende uwer zielen verargeringhe ontfaet.
En wilt niet zijn met die ghene die haer handen vestigen, ende voor schult borghe te worden hen ouergheuen.
Want ist dat ghijt niet en hebt te betalen, wat saken ist, datmen v decsel van uwen bedde wt v slaepcamer wech neme?
En gaet niet ouer die oude palen, die uwe vaders ghestelt hebben.
Siet ghi, eenen man rasch in sinen wercke, die sal voor die coningen staen, ende en sal niet voor die onedele staen.
ALs ghi sidt, om te eten met den princen So merct daer naerstelijcken op, wat voor v aensichte gheset wort.
En stellet een messe in v kele, Ist nochtans bi alsoo, dat ghi v ziele in uwer macht hebbet.
En wenschet v niet van zijnder spisen, in dewelcke is der loghenen broot.
En wilt niet arbeyden, om rijck te worden, Maer stelt uwer voorsichtigher wijsheyt maniere.
En laet uwe ooge{n} niet derwaerts vlieghen tot rijcdomme die ghi niet hebben en moecht, want si sullen maken voor hen seluen vlogelen, gelijc eenen Arent, en{de} vliegen ten hemel.
En etet gheen broot bi eenen nidige{n}, en{de} en wenschet v niet van zijnder spisen
Want inder gelikenis eens waerseggers en{de} ghuychelaers oordeelt hi, dat hi niet en weet, Hi sal seggen eet en{de} drinct, En{de} zijn herte en is nochta{n}s niet met v.
Vwe bete{n} die ghi ghete{n} hebt moet ghi wtbraken, En{de} sult uwe lieflike woorden verliesen.
En spreect niet voor der onwijser oore{n}, wa{n}t si sullen verachten die leeringe uwer reden.
En raect der cleynder palen niet En{de} en ghaet niet opter weesen acker,
want haer naeste vrient is machtich, en{de} die sal haer sake tege{n} v oordeelen.
Laet uwe herte gaen totter leeringe, en{de} uwe ooren totten woorden der konsten.
En wilt niet onttrecke{n} den iongelinc, die onderwisinge, Wa{n}t al slaet ghi hem metter roeden hi en sal daer niet af steruen.
Ghi sult hem slaen metter roede, Ende ghi sult zijn ziele vander hellen verlossen.
Mijn sone, ist dat uwen moet wijs is, so sal mijn herte met v vrolijck zijn.
Ende mijn nieren sullen van blijschappen opspringhen, Als uwe lippen spreken, dat recht is.
V herte en volghe niet na in liefden, die sondaers, Maer weest daghelics in der vreesen des HEEREN,
Want ghi sult int eynde die hope hebbe{n}, En{de} uwe verwachten, en sal niet wech ghenomen worden.
Mijn sone, hoort en{de} zijt wijs, En{de} schict v herte wel opten wech.
En wilt niet zijn in die maeltijden der dronckaerden, Noch in die houeringe{n} der ghene{n} die vleesch om te eten gheuen.
Want die hen tot droncken drincken gheuen, en die ghelaghen te voren gheuen, sullen verteert worden en{de} die slapinghe sal met doecken ghecleet worden.
Hoort uwen vader, die v gewonnen heeft, en{de} en veracht uwe moeder niet, als si out geworden is.
Coopt waerheyt, ende en wilt niet vercoopen wijsheyt, leeringe en{de} versta{n}denisse.
Een vader des rechtuaerdigen verblijt hem met blijschappen, En{de} wie eene{n} wisen gewonnen heeft, sal hem daer in verblijden.
Laet hen uwe vader ende moeder verbliden, En{de} vrolijck zijn die v gebaert heeft.
Gheeft mi, mijn sone, v herte, en{de} laet uwe ooghen mijn wegen wel verwaren.
Want een hoere is een diepe gracht, en{de} die vremde vrouwe is eenen enghen put.
Si leet oock inden wech ghelijc een moordenaer, En{de} die si onachtsaem vint die doot si.
Wie heeft wee? Wie{n}s vader is wee? Wie heeft twist? Wie heeft kuylen? Wie heeft wonden sonder oorsake? Wie heeft roode ooghen?
En zijnt niet die ghne, die inden wijn woonen, ende doen naersticheyt, om potten wt te drincken?
En siet den wijn niet aen, als hi rootachtich is, en{de} als in tgelas zijn verwe blincket, Hi ghaet saechte inne.
Maer ten laesten sal hi biten ghelijc een slanghe, En{de} zijn fenijn wtstortten, ghelijck een Basiliscus.
Vwe oogen sullen vremde wiuen sien, En{de} v herte sal verkeerde dingen spreken,
En{de} sult zijn gelijc een die midden in die zee slaept, En{de} gelijc een stierman die slaepdroncken is, en{de} heeft de{n} boom des roers verloren,
ende ghi sult segghen Si slaen mi, maer ten doet mi niet zeer, Si trocken mi, maer ick en gheuoelde dat niet. Wanneer sal ick ontwaken, en{de} wederomme wijn vinden.
EN zijt niet nauolgende wt liefde{n} die quade luyde{n}, En{de} en wenschet niet bi hen te sine.
Want haer herte denct na roof ende haer lippen spreken van bedroch.
Door wijsheyt wort een huis getimmert, en{de} door verstant salt gesterct worden.
Door leeringe sulle{n} die kelderen veruult worden met alderande costelicke en{de} zeer scoone rijcdommen.
Een wijs man is sterc, En{de} een geleert man is sterck en{de} machtich van crachten.
Want met raet moetmen oorloge voeren, En{de} waer vele raetgheuers zijn, daer sal zijn die behoudenisse.
Die wijsheyt is den sotte te hooch, Hi en sal sinen mont, inder poorte{n} niet dorre{n} open doe{n}.
Wie quaet voorneemt, sal een sot gheheeten worden.
Des sotten dichten, is sonde, En{de} die achterclapper, is een vereysen voor die luyden.
Ist dat ghi wanhoept als ghi zijt geuallen, in den dach der banghicheyt, so sal v cracht verminderen.
Verlostse die ter doot geleyt worden, En{de} dieme{n} ter doot trect, en wilt niet ophouwen te lossen.
Segt ghi, Onse crachten ontbreken ons, Die de herte{n} van benne{n} siende is, merct dat, en{de} die die sielen behout bekennet dat, en{de} sal vergedlen, de{n} mensche na sinen wercken.
Mijn sone, eet honich want tis goet, Ende honichseem, is soete in uwe kele..
Also is die leeringhe der wijsheyt uwer zielen, Als ghise vindt, so suldy ten laetsten daghe hope hebben. Ende uwe hope en sal niet vergaen,
Legt gheen lagen noch en soect gheen ongodlicheyt int huys des rechtuaerdighen, Noch en verwoestet zijn ruste niet.
Want een rechtuaerdige sal inden dach seuenmael vallen, ende wederomme opstaen, Maer die ongodlike sullen in ongeluck vallen.
En verblijt v niet als uwe viant geuallen is, En{de} v herte en si niet vrolijc in zijn ongeluc,
Op dat messcien die HERE dat sage, en{de} het he{m} mishaechde En{de} sinen toorn van hem wech neme.
En kijft niet metten boosen, en{de} en benijt de{n} ongodliken niet.
Want die quade en hebben geen hope van toecomende dingen. En{de} die keerse inder laterne der ongodliker, sal worden wtghebluscht.
Mijn kint, vreest den HEERE en{de} den coninc, En{de} en menget v niet met die muytmakers en{de} achterclappers.
Want haer ongheual sal bottelijck opstaen, En{de} wie weet haerder beyder val?
Dit behoort oock toe den wisen, dat daensien der persone{n} inden oordeel niet goet en is
Wie totten ongodliken spreect, ghi zijt rechtuaerdich, dien sullen vloecke{n} die luyden, en{de} dien sullen haten die gheslachten.
Maer die he{m} straffen, sullen geloeft worde{n}, En{de} daer coe{m}t een gebenedijnge ouer hen.
Hi sal cussen metten lippen, Soo wie rechte woorden antwoort.
Beschicket v werc daer buyten, en{de} bearbeit naerstelijc uwe{n} acker, Daer na timmert v huys.
En zijt gheen getuyge sonder oorsake tege{n} uwen naeste{n}, En{de} en bedriecht al suyge{n}de niet met uwen lippen.
En segt niet ghelijcmen mi doet, soo wil ick weder doen, En{de} eenen yegelijcken na zijn werc verghelden.
Ick ghinc voor den acker des luyen, Ende voor den wijnberch des sotten mans.
Ende siet, doen was hi al met netelen veruult, En{de} die doornen hadden dien ouerdect ouer al, en{de} die muer was ingheuallen.
Doen ic dat sach, doen nam ict ter herte{n}, En{de} mi daer aen spiegelende na{m} onderwijs daer wt. Ghi trage, hoe langhe suldi slapen, hoe langhe salt wesen en{de} ghi sult van uwen droome opstaen?
Ghi sult een weynich slapen, en{de} een weynich sluymere{n}, en{de} ee{n} weynich die hande{n} tesame{n} doen, dat ghi rustet,
Maer uwe armoede sal v comen gelijc een wandelaer, en{de} v nootsaeck om te bidden, gelijc een gewapent man.
DIt zijn oock Salomons bispraken, die welcke ouergeset hebben die manne{n} Ezechie des conincs va{n} Iuda.
Het is gods eere een heymelijc dinc te verberge{n}, Maer der coningen eere ist een dinc te ondersoecken.
Den hemel is hooch ende die aerde diep, maer der coninge{n} herte is ongro{n}deerlijck.
Doet den roeste wech vanden siluer, Soo sal een reyn vat daer wt comen.
Doet wech dat ongodlijc wesen van des Conincs aensichte, So wort sinen throon met gherechticheyt geuesticht.
En verthoont v niet heerlijc voor den coninck, En{de} en staet niet in die plaetse der grooter.
Wa{n}t het is v beter datme{n} tot v segge, Coe{m}t herwaerts op, dan dat ghi voor den prince vernedert wort.
Dat uwe ooghen gesien hebben en brengt niet volliken wt in twistachtighe kijuagie, dat ghi bi auontuere{n} namaels niet en moecht beteren als ghi uwe{n} vrient onteert hebt.
Handelt v sake met uwen vrient, Ende en openbaert eenen vre{m}de{n} uwe verholentheyt niet,
Op dat hijt v niet en verwijte als hijt gehoort heeft, en{de} dat hi niet op en houde van v te verspreke{n}, Genade en{de} vrientscap die verlossen, die welcke ghi v behoudet, dat ghi niet versmadelijc en wordet
Een woort gesproke{n} tot zijnder tijt, is gelijc gulde{n} appelen in siluere{n} bedde{n}.
Wie eene{n} wisen straft die hem hoort, die is ghelijck eenen gulden oorrinck en{de} blinckende peerle.
Ghelijck die coude des sneeus ter tijt des oofts, Soo is een getrou bode dien die hem gesonden heuet, ende zijns Heeren ziele doet hi rusten.
Een beroemelijck ghelouende man, en{de} die niet en geeft, Die is ghelijck wolcken ende windt sonder reghen.
Door verduldicheyt sal een prince versoent worde{n}, En{de} een saechte tonghe sal breken die hardicheyt.
Vindi hoenich, so eedt dies so vele dattet v ghenoech si, dat ghi niet, als ghi te sadt wordet, wt en braket.
Ontrect uwen voet va{n}de{n} huyse ws naeste{n}, Op dat hi in eenich tijt als hi sat is, v niet en hate.
Wie tege{n} sinen naesten valsche getuygenisse spreect, Die is een spiesse, swaert en{de} scherpe pijl.
Die zijn hope stelt op eenen ongetrouwen inden dach der bangicheyt, die is gelijc eenen verrotte{n} tant, en{de} eene{n} slipperende{n} voet die moede is, en{de} sal sinen mantel verliesen inden dach der coude{n}.
Wie eene{n} boosen, herte liedeke{n}s singt, dat is ghelijck edic op vol aerde. Gelijc een motte de{n} cleede en{de} ee{n} worm de{n} houte, also let droefheyt des ma{n}s herte.
Hongert uwen viant, so spiset he{m} met broode, Dorstet he{m}, so drencket he{m} met water.
Want ghi sult colen, op zijn hooft vergadere{n}, En{de} die HEERE salt v vergelden.
Den noorden windt verdrijft den reghen, En{de} een suere aensicht, die achterclappende tonge.
Het is beter inde{n} hoecke vande{n} huyse te sitten, Dan bi een kijfachtighe vrouwe in een ghemeyn huys.
Een goet geruchte wt verren lande is gelijc cout water eender dorstiger zielen.
Een rechtueerdige die voor eene{n} o{n}godlike{n} valt, is gelijc een fonteyne metten voeten omgeroert, en{de} een veruuylde water adere.
Gelijc als die te vele honichs etet, hem dat niet goet en is So die ee{n} ondersoecker der maiesteyt is, sal va{n}der eere{n} verdruct worde{n}.
Een man die sine{n} geest int spreke{n} niet gehouden en can, is gelijck een open stadt sonder mueren.
GHelijck sneeu inden somer, en{de} regen inden oogst, Also en betaemt de{n} sotte die eere niet.
Ghelijck een voghel daer hene{n} om hooge vaert, en{de} een mussche ouer vlieghet, Also en quetst eenen onuerdiende{n} vloeck niet.
Den paerde een gheessele, en{de} den ezele eenen thoom, En{de} den sotte een roede op den rugghe.
En antwoort den sotte niet na zijnder sotheyt, Op dat ghi hem ooc niet ghelijc en wort.
Maer antwoort den sotte{n} na zijnder sotheyt, Dat hi hem niet en late duncken dat hi wijs si.
Wie zijn sake door eene{n} sotten bode bescict, Die is ghelijck een lamme aen die voeten en{de} die die boosheyt drinct.
Ghelijck die cruepele te vergheefs schoone beenen heeft, Soo is onbetamelijck die bisprake in des sotten mont.
Wie eene{n} sotte eere aendoet, is als die eenen steen op eene{n} hoop steene{n} leet.
Een bisprake in eens sotten mont, is ghelijck eenen doorne, die in eens dronckens hant geboren wort.
Dat oordeel voleyndet die saken, En{de} die eenen sotte beueelt te swighen, die stillet die gramschappen.
Ghelijc eenen hont zijn wtgebraecte weder etet, Also is die sotte die zijn sotheyt weder bedrijft.
Ist dat ghi eenen siet dien dunct dat hi wijs is, Daer is aen eenen sotte meer hoeps dan aen hem.
Die traghe seyt, Daer is eene{n} ionghen leeu opten wech, En{de} een leeuwinne opter straten.
Een luye keert hem in dat bedde, ghelijck die duere in die harre.
Die luye steect zijn hant onder zijn ocselen, En{de} het wort hem suer dat hise weder totten monde brenghet.
Eenen sotte dunct dat hi wijser is, dan seuen manne{n} die redene{n} wt spreken.
Wie met onlijdtsaemheyt voorbi ghaet, en{de} hem menghet in vremde{n} gheschille, die is ghelijck eenen die den hont bi die ooren luert.
Ghelijc die schadelijck is, die met geschut en{de} pijlen schiet om te dooden,
Also doet een valsch mensche met sine{n} vrient, en{de} spreect daer na als hi beuonde{n} is, ick hebt al boerdende ghedaen.
Als daer ghee{n} hout meer en is, so gaet dat vier wt, Ende als die oorblaser wech is, so houdt den twist op.
Ghelijck die colen tot gloeyende colen, en{de} hout tot een vier, also maect een kijfachtich man twist.
Die woorden des oorblasers zijn ghelijck oft si simpel ware{n} en{de} si gae{n} int binnenste des buycs.
Recht oft ghi eenen aerde{n} pot wout vercieren met vuylen schuyme va{n} silner, So zijn swillende lippen gheuoecht met eenen boosen herte.
Die viant wort bekent bi zijn redene{n}, als hi in zijn herte met valsheyt omme ghaet.
Als hi zijn stemme vrienthout maect, soo en ghelooft hem niet, Want daer zijn seue{n} boeuerien in zijn herte.
Wie de{n} haet bedriechlijck verbercht, op dat hi schade doe, Dies boosheyt sal voor den raet gheopenbaert worden.
Wie eenen cuyl maect, die sal daer inne vallen, En{de} die eenen steen we{n}telt op dien sal hi comen.
Een bedriechlijcke tonge, en bemint die waerheyt niet En{de} eenen mont die oneerbaer van spraken is wercket vallen.
EN beroemt v vande{n} dach van morge{n} niet, Want ghi en weet niet wat de{n} toecomenden dach voortbrengen sal.
Laet v eene{n} andere{n} louen, en{de} niet uwe{n} mo{n}t, Een vremde en{de} niet v eygen lippen.
Steen is swaer en{de} sant is lastich, maer des sotten toornicheyt is swaerder dan die beyde.
Toornicheyt en heeft ghee{n} weemoedighe ontfermherticheyt, noch wtberste{n}de verbolghentheyt, En{de} wie sal moghen verdraghen dat bestormen van eenen gheest, die tot toornicheyt verwect is?
Opentlijc straffinge is beter, dan verborghen liefde.
Beter zijn die wonde{n} des liefhebbers, dan bedriechlijcke cussen des hate{n}de.
Een verzaeyde ziele sal treden op honichraten, Maer een hongherighe ziele sal oock dat bitter innemen, voor dat soete.
Ghelijck eenen voghele is, die wt sinen neste wijct, Also is die ma{n} die van zijnder plaetsen wijct.
Dat herte verblijdet hem va{n}der saluen en{de} verscheyde{n} ruecwerc, Maer ee{n} ziele sal versoete{n} in goede{n} raet des vrie{n}ts,
Vwen vrient en{de} ws vaders vrie{n}t en verlaet niet, en{de} en ghaet niet in ws broeders huys, alst v qualijck ghaet, Een ghebuer is beter na bi, dan een broeder verre.
Studeert wijsheyt mijn sone, en{de} verblijdet mijn herte Op dat ghi moecht de{n} scimper een reden antwoorden.
Als een subtijle siet dat ongeluck, is hi verborghen gheweest, Maer die cleyne voorbighaende leden schade.
Neemt die{n} zijn cleet, die voor eenen anderen borge wort, En{de} pandet hem om des vremden wille.
Wie sinen naesten met luyder stemmen ghebenedijt, ende des nachts vroech opstaet, die sal den vloecker ghelijck zijn.
Daken alle den dach door druypende inde{n} couden dach, en{de} een kijfachtich wijf, worden wel bi malcanderen ghelijct.
Wiese op hout, die is als een die den wint hout, Ende die ydelt zijn handt vander olie.
Deen mes wort scherp ghemaect met den anderen, Ende een mensche maect scherp zijns vrients aensicht.
Wie sinen vijchboom bewaert, die etet vruchten daer af, Ende wie sinen heere bewaert sal gheeert worden.
Ghelijck die aenschijnen der sienden weder schijnen inde{n} watere, also zijn der menschen herten openbaer den wijsen voorsichtige{n}
Die helle en{de} die verderffenisse en worden nimmermeer vol, Ende der menschen ooghen zijn oock onuersadelijc.
Een man wort door den mont des louers gheproeft, Gelijck dat siluer in die teyle, ende dat gout inden ouen. Dat herte des boosen soect quaet, maer een oprecht herte soect wijsheyt.
Al waert dat ghi den sotte inden mortier ghelijc rijs in stucken stiet metten stamper Soo en neemptmen nochtans sine sotheyt niet van hem.
Op uwe scapen hebt naerstelijc achte, Ende merct v uwer cudde{n} aen
Want ghi en sult niet eewelijc macht hebbe{n}, Maer die croone sal v ghegeue{n} worde{n} van gheslachte tot geboorte.
Die beemden zijn opgegaen, ende verthoonen daer dat gras, Ende dat hooy wort van die bergen vergadert.
Die lammeren zijn om v te cleeden, ende die bocken zijn v tot dat acker ghelt.
Laet v ghenoech wesen dat geyten melck tot uwer spijsen, ende tot nootsakelicheyden dijns huys, ende tot coste dijnre dienstmaerten.
DIe ongodlijcke vlucht als he{m} niema{n}t en iaecht. Maer die rechtuaerdige sal ghelijck eenen leeuwe betrouwende ende moedich zijn.
Om des lants sonden wille moet het vele princen hebbe{n}, en{de} om des menschen wijsheyts wille, en{de} die conste der dinghen diemen seyt sal tleuen des hertogen verlengt worden.
Een arm man die de{n} armen leedt doet, is gelijc eenen stofregen door den welcken dieren tijt coemt.
Die die wet verlaten, loue{n} den ongoddeliken, Maer diese bewaeren, worden gram tegens hem.
Quade luyden en mercken niet op dat oordeel, Maer die na den HEERE vraghen, mercken op alle.
Een arme dye in die simpelheyt voortgaet, is beter dan een rijcke die in verkeerden weghen ghaet.
Wie die wet bewaert is een verstandich kint, Maer so wie sluymers voet, beschaemt sinen vader.
Wye sine goet vermenichfuldicht met woecker, en{de} ouersettinghe, die vergaderet tot profite der armer.
Wie zijn oore afkeert die wet te hooren, diens gebet sal een afgriselijck vereysen zijn.
Wie die rechtuaerdige verleyt op eenen quaden wech, Dye sal in sine{n} doot vallen, maer die eenuoudige sullen goet beeruen.
Een rijcke duncket dat hi wijs is, Maer een arme verstandige ondersoect hem.
Inder blijschappen der rechtuaerdigher, is veel beroemens, Maer als die ongodlike regeren, vallen die menschen.
Wie sine misdaet verberget, dien en salt niet gelucken, Maer wiese belijdet en{de} laet, die sal ontfermherticheyt vercrighen.
Salich is die mensche die altoos vreest, maer wie hartmoedich is, sal in ongeluc vallen.
Een ongoddelike prince die ouer een arm volc regeert, dat is eenen briesschenden leeu, en{de} ghierigen beyr.
Een prince sonder verstant salder vele met valschen belieghen oueruallen, Maer so wie die ghiericheyt haet, die sal lange leue{n}
Een mensche die aent bloet eender zielen onrecht doet, die en wort niet onderhoude{n}, al waert dat hi oock tot inder helle vloot.
Die simpelijc henen ghaet, die sal salich zijn, Maer wie van verkeerden weghe is die sal eens veruallen.
Wie sinen acker bouwet, die sal broots ghenoech hebben. Maer wie na ledich gaen ghaet, sal met armoeden veruult worden.
Een ghetrouwe man sal zeer ghepresen worden, Maer wie haestet rijck te worden, die en sal niet ontschuldich bliuen
Die int oordeel persoonen kent, en doet niet wel Want dese laet die waerheyt achter, om een bete broots.
Wie tot rijcdom haestet, en{de} is nidich ouer dandere, Die en weet niet dat he{m} armoede ontmoete{n} sal.
Wie eene{n} mensche straft, die sal naemaels ghonste vinden, Meer dan dye hem bedriecht, doort smeeken der tongen.
Wie sinen vadere oft moedere heymelic yet nee{m}t, en{de} seit, Het en is geen sonde Die is des dootslagers mede deelachtich.
Die hem seluen beroemt, verwect gekijf, Maer wie hem opten HEERE verlaet, sal behoude{n} worde{n}
Wie he{m} op zijn herte verlaet, is een sot, Maer wie met wijsheyt gaet, sal gepresen worde{n},
Wie den arme geeft, die{n} en sal niet gebreke{n}. Maer wie zijn ooghen afkeert, die sal ghebreck lijden.
Als die ongodlijcke op comen, so verbergen hen die luyden, Maer als si vergaen soo worden dye rechtuaerdighe vermenichfuldicht.
EEn ma{n} die met harde{n} necke versmaet den ghenen die hem berispt, dyen sal ouercomen een haestighe doot, ende die ghesontheyt en sal hem niet nauolghen.
Wanneer der rechtuaerdigher vele is, so verblidet hem dat volck, Maer als die ongodlike die heerlicheyt aennemen, so suchtet dat volck.
Wie wijsheyt bemint, die verblidet sinen vader, Maer so wie een hoere op voet, sal worden zijns ghelts quijt
Een rechtuaerdich coninc recht dat lant op, door dat oordeel, Maer een gierich ma{n} sal dat verderuen.
Wie met sinen naeste{n} flatteert met smeeckende geueysde{n} woorde{n} die bereyt een net tot sinen voetstappen.
Als een quade sondicht, soo sal hem die strick vanghen, Maer een rechtuaerdige sal hem verblijden, ende genoechte hebben
Dye rechtuaerdighe bekennet dye sake der armen, Maer die ongodlike en achtet gheene besceydentheyt.
Die quade boose menscen verstroeyen die stadt, Maer die wijse stillen die toornicheyt.
Ist dat een wijse met eenen sotte ten oordele coe{m}t, Hi si gram oft lache, soo en sal hy gheene ruste vinden.
Die bloetgierige haten den vromen, maer dye rechtuaerdighe soecken sine ziele.
Een sot stort sinen gheest altemael wt, Maer dye wijse houdt hem inne en{de} settet wt, tot naemaels.
Een prince die lust tot lueghenen te hoore{n} heeft, dies dienaers zijn alle ongodlijck.
Een arme, ende die hem gheleent heeft gemoeten malcandere{n}, Alder beyder verlihter is die HEERE.
Een coninck die den armen getrouwelic oordeelt in waerheyden, Dies throon sal eewelijc staende bliuen.
Een roede en{de} straffinghe gheeft wijsheyt, Maer een kint dat hem seluen ghelaten is om sinen wille te gebruyken, beschaemt zijn moeder.
Waer die ongodlike vermenichfuldicht zijn, daer sullen vemenichfuldighen dye sonden, maer die rechtuaerdige sullen haeren valle sien.
Castiende onderwijst uwe{n} sone, ende hi sal v vermaken, En{de} sal uwer zielen wellusticheyt gheuen.
Als die prophecie ontbreect, soo sal dat volck verstroeyt worde{n}, Maer die die wet vast hout, is salich.
Eene{n} knecht en machmen met woorden niet castien, Wa{n}t hi verstaet dat gene dat ghi segt, en{de} versmaet te antwoorden.
Siet ghi eenen snel om te spreken, Daer is meer te hopen sotheyt dan sine beternisse.
Wie dat sine{n} knecht leckerlijck van ioncs op voet, die sal he{m} naemaels wederspannich geuoelen.
Een toornich man beroct kijfuagie{n}, En{de} die licht is tot verbolghentheyt, sal te gheneychder tot sonden zijn.
Den hoouaerdige{n} volcht vernederinghe na, maer de ootmoedighe van geest sullen eere ontfaen.
Wie met dieuen een deel heeft, hatet sine ziele, Hy hoort hem sweeren, en{de} en gheeft dat niet te kennen.
Die de{n} mensche vreest, sal gheringe vallen, Maer wie he{m} op de{n} HERE verlaet, die sal op gheheuen worden.
Vele soecken dat aensicht eens princen, Maer elcs oordeel coemt vanden HERE.
Die rechtuaerdighe vereysen de{n} ongodliken man, ende dye ongodlijcke vereysen die die inden rechten weghe zijn.
DIt zijn die woorde{n} des soons die verghadert ende wtbraket, Dyt is dat visioen dwelc gheseyt heeft dye man daer God mede is, en{de} die sprac gesterct als Godt met he{m} woo{n}de
Ic be{n} die alder sotste va{n} alle{n} ma{n}ne{n}, en{de} der mensce{n} wijsheyt en is niet met mi.
Ic en hebbe gheen wijsheyt gheleert en{de} die kennisse der heylige{n} heb ic niet ghekent
Wie clam op ten hemele, en{de} daelde daer daer af? Wie vaet den wint in zijn handen? Wie bant tsame{n} die watere{n} als in een cleet Wie heeft alle eynde{n} der werelt ghesticht? Hoe heet sine{n} naem? en{de} hoe heet sine sone? weet ghi dat?
Alle die woorde{n} Gods zijn geloeyende vanden vier, en{de} zijn eenen schilt den ghene{n} die daer op betrouwen,
En doet niet tot sine{n} woorde{n}, op dat hi v niet en straffe, en{de} wordet luegenachticht beuonden.
Twee dinghen bad ic van v, die en wilt mi niet weygeren eer dat ic sterue.
Ydelheyt ende lueghenen doet verre va{n} mi. Armoede ende rijcdommen en geeft mi niet. Maer gheeft my alleene daer my van noode is af te leuene,
Op dat ic ter auontueren als ic verzaeyt be{n}, v niet en verloochene, ende segghe, Wie is die HEERE? Oft waert dat ic van armoede bedwongen werde, mochte ic stelen, ende mi aen den naem mijns Gods ontghaen.
En beschuldicht de{n} knecht niet tegen sine{n} heere, Hy moecht v ter auontueren vloecken, ende ghi v besondighet.
Daer is eenen aert die sinen vader vloect, ende haere moeder niet en ghebenedijt.
Eenen aert die hem reyn dunct, ende is nochtans van sinen dreck niet gewasschen
Eenen aert die sine oogen hooch draecht, ende zijn oochschelen opwaerts hout.
Eenen aert die swaerde{n}, voor tanden heuet, Die met haeren kaectanden eedt, om te verslinden die allendighe vanden lande, ende die arme wt die luyden.
Die echel heeft twee dochteren, segge{n}de Brenget herwaerts, Brenget herwaerts Drie dingen en zijn niet te verzaden, ende dat vierde en seyt nimmermeer, het is ghenoech.
Die helle, Der vrouwen buyc, Die aerde en wort niet waters sadt, Ende dat vier en seyt niet, Het is ghenoech.
Een ooghe die den vader bespottet, ende veracht zijns moeders vruchten te hooren, die moeten die rauens aen die beken wt picken, ende die ionghe aernen eten.
Drie dinghen zijn mi te wonderlijck, en{de} dat vierde en weet ick niet eenichsins,
Des aerns wech inden hemel, der slangen wech op eenen steen, Des schips wech midden in die zee, en{de} eens mans wech, inder iuecht
Alsoo is ooc den wech der ouerspeeldersse, die verslindt, ende wischt haeren mont, en{de} seyt, Ick en hebbe gheen quaet ghedaen.
Een landt wort door drie dinghen onrustich, en{de} dat vierde en macht niet lijde{n}
Door een knecht, ist dat hi coninc wort, door eene{n} sot als hi te sadt broots is,
Door een hatelike vrouwe, als si ghetrout wort, ende een maerte als si haerder vrouwen erfgenaem wort.
Vier zijn die cleynste dingen opter aerden, ende die zijn voorsieniger dan die wise,
Die myere een amachtich volck, Nochtans bereyden si haere spijse inden zoemer,
Een haesken een onstarc volc. Maer tstelt zijn huys in steenrootsen,
Sprinchanen en hebben gheenen coninck, Si trecken nochtans wt geheelijck met hoopen,
Die spincne hethtet haer met haeren handen, ende woont inder coninghen palleysen.
Drie dinghen hebben eenen finen ganc, Ende dat vierde gaet fier ende salichlijck.
Die leeuwe is die machtichste onder die dieren, En{de} en sal niet vreesen voor yemanden die hem ghemoet.
Eenen haen opgeschort van goeden lendenen, ende eenen ramme, Ende daer en is gheen coninc, die he{m} daer tegen derre sette{n}
En{de} die sot scheen te wesen, na dat hi verheuen was in die hooge plaetse, waert dat hijt verstaen hadde, hi soude die hant op sinen mont gheleyt hebben.
Wie die borsten starckelijc druct, omme melck wt trecken, dructer boter wt. En{de} wie die nuesen te zeer snut, die locket daer bloet wt. Ende wie die toornicheyt verwect, die brenct twist voort.
DIt zijn die woorde{n} des conincs Lamuel die visioen die he{m} zijn moeder leerde
Wat ist, och mijn alderliefste wtuercorene? Wat ist ghi die liefste mijns lichae{m}s? Wat ist och mine liefste va{n} mine{n} begeerte{n}?
En gheeft den vrouwen v goeden niet, noch uwen rijcdommen om die coninge{n} te verdoene.
En wilt niet den coningen o Lamuel, en wilt niet geuen den coningen wijn te drincken Want daer en is niet heymelijc daer dronckenscap regeert,
Op dat si ter auontueren niet en drincke{n}, ende der rechte{n} vergheten, ende veranderen eenighe sake der allendigher kinderen.
Gheeft starcken drancke, den ghene{n} die bedruct zijn, en{de} den wijn den ghenen die bitter van moede zijn,
op dat si drinckende haerder armoeden vergheten, en{de} haers bedroeffenis niet meer en ghedencken.
Doet uwen mont open voor die stomme en{de} voor die sake alder kinderen die verlate{n} zijn.
Doet uwen mont open, ende oordeelt dat rechtuaerdich is, ende wreect den aellendighen ende den armen.
Aleph WIe sal een starcke vrouwe vinden? Haeren prijs is verre, ende vande{n} laetsten palen.
Beth. Haers mans herte verlaet hem op haer en{de} hi en sal geen roouen behoeue{n}
Gimel Si doet hem goet en{de} gheen quaet, zijn leuen lanck.
Daleth. Si ghaet met wolle en{de} vlas om, En{de} arbeydet gheerne met haere{n} hande{n}.
He. Si is ghelijc een coopmans schip, Dat sine broot van verre brengt.
Vau. Si stont snachts op, en{de} ghaf de{n} roof haeren huysghesinne, En{de} spijse haere{n} deerne{n}.
Zain. Si mercte na eenen acker, ende cochte dyen, Ende plantede eenen wijnberch vanden vruchten haerder handen.
Cheth. Si gorde haere lendene{n} met starcheyt ende starcte haere armen.
Thet. Si geuoelde dat haer hanteringe goet is, haere laterne en sal des nachts niet wt ghedaen worden.
Iod. Si strecte haer handen wt tot starcke dinghen, ende haere vingeren aenueerden die spille.
Caph Si dede open haere hande{n} totten arme{n} Ende reykede haere hant tot den behoeue{n}den wt.
Lamed. Si en vreest haeren huyse niet voor die couwe vanden sneeu, Want haere geheele huysgesinne heeft tweeder hande cleedere{n}.
Mem. Si maecte haer selue{n} een vercieringe, Witte side en{de} purpure{n} is haer cleedt.
Nun. Haer man is edel vermaert inder poorten, Als hi sidt bi die raetsheeren des lants
Samech. Si maecte eenen lijnen rock, ende vercocht dien, ende den gordel gaf si den Cananeo.
Ain. Starcheyt en{de} vercieringe is haer cleet, en{de} si sal lache{n} ten laetste{n} dage.
Phe. Si dede haeren mont der wijsheyt open Ende op haere tonghe is die wet der goedertierenheyt.
Zadich. Si mercte op die ganghen haers huys, En{de} en adt haer broot niet met lediecheyt.
Cuph. Haere sonen stonden op, ende presense zeer salich te zijn, Ende haer man loefdese oock.
Res. Vele dochteren verghaderden rijcdom tsamen, Maer ghi gaetse alle te boue{n}.
Sin Ghonste is valsch, ende schoonheyt is ydel, Een wijf die den HEERE vreest, die selue sal ghepresen worden.
Thau. Gheeft haer vanden vruchten haerder handen, Op datse haere wercken louen in die poorten.
DIt zijn die woorden Ecclesiastis Dauids sone des conincs van Ierusalem,
Het is alle gheheelijck ydelheyt bouen ydelheyt, sprac Ecclesiastes. Het is alle ydelheyt bouen ydelheyt, ende alle dinghen zijn ydelheyt.
Wat heeft die mensche meer van alle sinen arbeyt daer mede hi omme gaet onder der sonnen?
Dat een gheslachte vergaet, dat ander coemt, maer die aerde blijft eewelijck staende.
Die sonne ghaet op, ende gaet weder onder, en{de} gaet weder tot haere plaetse, en{de} daer wort si wederom gebore{n}
ghaende rontsomme door tzuyden, en{de} wort wederom ghebrocht totten noorden. Den wint ghaet alle dingen ouersien inden ommeghanc, ende coemt wederomme tot die plaetse daer hi begonste.
Alle watere{n} loope{n} in die zee, nochta{n}s en loopt die zee niet ouer Tot die plaetse daer van die riuyeren wt vloeyen, vloeyen si weder derwaerts, op dat si wederom souden vloeyen.
Alle dinge{n} zijn waer, Niemant en cant met redenen wt ghespreken, Die ooghe en siet haer nimmermeer sat, En{de} die oore en hoort haer nimmermeer sadt.
Wat ist dat gheweest is? Effen dat noch zijn sal. Wat ist dat gemaect is? Effen datmen noch make{n} sal.
En{de} daer en is niet nieus onder der sonnen. Noch niemant en can gheseggen, siet, dat is nieuwe? Want het al voor gheweest is in voorledene tijde{n}, die voor ons geweest zijn.
Men en gedenct des voorledenen niet meer, Alsoo ooc des dat namaels come{n} sal, en salmen niet ghedencken, bi den ghenen die namaels zijn sullen.
Ick Ecclesiastes was coninck ouer Israel in Ierusalem,
en{de} begaf mijn herte te soecke{n} en{de} te ondersoecken wijslijc, alle wat onder die sonne gheschiet. Alsulcken onsalighen moeyte heeft Godt den kinderen der menschen gegeuen, dat si hen daer mede souden becommeren.
Ic aensach allet doen dat onde der sonnen gheschiet, ende siet, het was ydelheyt en{de} ia{m}mer
Die verkeerde worden seer qualijc verbetert door berispinghe, en{de} der sotten ghetal is sonder eynde.
Ic sprac in mijnder herten seggende, siet Ic ben heerlijck geworden, en{de} hebbe meer wijsheyden dan alle die voor mi gheweest zijn te Ierusalem, En{de} mijn verstant had vele dingen wijslijc ouerdacht, en{de} ick hebse gheleert.
En{de} ghaf mijn herte ooc daer toe, dat ick soude bekennen wijsheyt en{de} voorsienicheyt, en{de} oock dwaesheyt. Maer ick wert gewaer, dat daer ooc moeyte inne is,
Wa{n}t waer vele wijsheyden is, daer is vele ommoets. Ende wie vermeerdert die conste, die vermeerdert ooc dat lijden.
ICk sprac hierom in mijnder herten, Ic sal ghaen en{de} oueruloeden van wellustich leuen, en{de} goede daghen hebben, en{de} ic sach dat oock ydelheyt was.
Ic achte lachen dwalinghe te wesen, en{de} sprac totter blijscap Waerom wordy te vergheefs bedroghen?
Doen dacht ic in mijn herte, mijn vleesch vanden wijn te trecke{n}, om mijn herte ouer te setten tot wijsheyt, en{de} dat ic sien soude die sotheyt, totter tijt toe dat ic sien soude wat nut waer den kinderen der menschen, ende wat hen van noode waer te doen onder die sonne alle die dage{n} haers leue{n}s.
Ic maecte mijn wercken groote, Ic timmerde voor mi huysen, Ic plantede wijnberghen,
Ick maecte mi houen ende lust houen, en{de} plantede alderhande vruchtbaer boomen daer inne,
en{de} ic maecte mi waterpoelen, om daer wt dat wout der groeyender boome{n} te wateren,
Ic had knechte{n} en{de} maerten en{de} groot huysghesinne, Ic had oock een groote haue aen rundere{n} en{de} scape{n}, meer da{n} alle die voor mi te Ierusalem gheweest ware{n},
Ic vergaderde mi ooc siluer en{de} gout, en{de} vande{n} coninghen en{de} lande{n} eene{n} schat, Ic maecte mi sanghers en{de} sangherssen, en{de} weelde der kinderen vanden menschen, ende oock schalen croesens en{de} vate{n} om wijne{n} inde{n} dienst te storten
en{de} ic ginc in rijcdomme{n} te boue{n} alle die voor mi te Ierusalem gheweest waren Ooc bleef wijsheyt ghestadich bi mi,
En{de} allet wat mijne oogen wenschten, dat en weygerde ic he{n} niet, en{de} en verboot mijnder herten gheen vruechde te gebruycken, dat het vrolijc zijn soude in allen dinghen die ic bereyt hadde, Ende dat achte ick voor mijn deel, waert dat ick ghebruycte mijnen arbeyt.
Maer doen ic aensach, ende mi keerde tot alle mine wercken die mijne handen gedae{n} hadden, ende arbeyden, inde{n} welcke{n} ic te vergeefs gesweet hadde, so sach ic in allen dinge{n} ydelheyt en{de} quellinge des moets en{de} gheen dinc bliuen onder die sonne.
Doe{n} keerde ic mi om, te sien die wijsheyt ooc dwalinge en{de} dwaesheit, en{de} ic seide, wie is die mensche, op dat hy nauolghen soude moge{n} de{n} coninc die he{m} gemaect heeft?
Doen sach ic, dat die wijsheyt, die dwaesheyt also vele te boue{n} ginc, gelijck dat licht, die duysternisse.
Dat eens wisen ooge{n} in sine{n} hooft staen. Maer een sot in duysternisse wa{n}delt Ic leerde ooc mercke{n}, dat een verganckenisse haer beyden ouerghinck.
Doe{n} dachte ic, seggende in mijnder herten, Salt een doot wesen, den sotte{n} ende mi wat batet my dan, dat ick te meer naersticheyt gedaen hebbe, om wijsheyt te vercrige{n}, Doe{n} sprac ic in mijn herte, en{de} aenmercte dat dat ooc ydelheit was.
Want men en ghedenct des wijsen niet eewelijc, effen ghelijc des sotte{n}. En{de} die toecoemende tijden sullen alle dinc ouerdecken met verghetentheyt. Die geleerde sterft alleleens ghelijc die ongeleerde,
Daerom verdroot mi te leue{n}, doe{n} ic sach alle dat quaet so wat onder der sonne{n} geschiede, dattet so gheheelijc ydelheyt ende moeyte des gheest was.
Wederom heb ic veracht alle mijn voorsichticheyt, door die welcke ick zeer cloeckelijc gearbeyt hebbe onder die Sonne, en{de} ic sal eene{n} erfgenae{m} na mi hebbe{n},
die ic niet en wete, oft hi sot oft wijs wesen sal, en{de} hi sal heerscappie hebben in mijn arbeyden, inde{n} welcken ic met sweetighen arbeyt sorchfuldich geweest ben, Is ooc eenich dinc so ydel?
Daerom so heb ic af ghelate{n}, en{de} mijn herte heeft vertegen voortmeer te arbeyden onder de Sonne,
Wa{n}t als een ander arbeyt in wijsheyt, leeringhe, en{de} sorchfuldicheyt, soo laet hi eenen leghe{n} mensche, dinghen die hi vercreghen heeft, En{de} dat is oock ydelheyt en{de} groot quaet,
wa{n}t wat salt de{n} mensche baten van alle sinen arbeyt en{de} quellinge des gheests, daer hi voor gepinicht is onder de Sonne?
Alle zijn daghen zijn vol smerten en{de} arbeyts, en{de} armoeden, door de{n} nacht en is hi niet gerust va{n} herte{n}, En is dat oordeel niet ydelheyt?
En ist da{n} de{n} mensche niet beter, te ete{n} en{de} te drincke{n}, en{de} zijnder ziele goet te vertoone{n} va{n} sine{n} arbeyt, En{de} dat is ooc vander hant Gods,
Wa{n}t wie sal meer eten, en{de} oueruloede{n} va{n} wellustichede{n} als ic?
wa{n}t die{n} mensche die goet is in sine{n} aensicht, gheeft God wijsheyt, kennisse, en{de} vruechde, maer de{n} sondare gheeft hi quellinghe, en{de} oueruloedige sorchfuldicheyt, op dat hi toedoen en{de} vergadere{n} soude, en{de} nochta{n}s die{n} ghene{n} die Gode behaecht, Maer dat is ooc ydelheyt en{de} sorchfuldicheyt der herten, die te vergheefs is.
ALle dinc heeft sine{n} tijt, en{de} alle dinc gaet voor bi dat onder den hemel is na sine maten,
Tis tijt, om gebore{n} te worde{n}, tijt, om te sterue{n}, Tis tijt, om te plante{n}, tijt, om wt te trecken dat geplant is,
Tis tijt, om doot te slaen, tijt, om te genesen, Tis tijt, om te verderue{n}, en{de} tijt, om te timmere{n},
Tis tijt, om te schreyen, en{de} tijt, om te lachen, Tis tijt, om te beclagen met weene{n}, en{de} tijt, om te danssen.
Tis tijt, om steenen te spreyen, ende tijt, om te vergaderen, Tis tijt, om te omhelsen, ende tijt, om verre van omhelsen te worden
Tis eenen tijt, om te vercrijghen, ende tijt, om te verliesen, Tis tijt, om te bewaren, ende tijt, om wech te worpen,
Tis tijt, om in tween te sniden, ende tijt, om te naeyen, Tis tijt, om te swighen, ende tijt, om te spreken,
Tis tijt, om lief te hebben, en{de} tijt, om te hate{n} Tis tijt des oorloochs, ende tijt des vredes.
Wat heeft een mensche meer van sinen arbeyt
Ick sach die moeyte en{de} quellinghe die God heeft der menschen kindere{n} gegeuen om dat si daer in wtgebreyt souden worden
En{de} hi heeft alle dinck goet gemaect in sinen tijt, en{de} heeft die werelt in haer herte ghegeue{n}, om die waerheyt te ondersoecke{n} op dat die mensche niet en vinde dwerc dwelc god gewrocht heeft, vant beginne totten eynde
Daerom mercte ick, dat niet beters daer in en is, Dan vrolijc zijn, en{de} wel doen in zijn leuen,
Wa{n}t eenyegelic mensche die daer etet en{de} drincket, en{de} siet goet va{n} alle sinen arbeyt, dat is een ghaue Gods.
Ic hebbe geleert dat alle die wercke{n} Gods, inder eewicheyt volherden, en{de} wi en connen daer niet toegedoen noch afdoen, En{de} dat doet God, om datme{n} he{m} vreesen soude,
Wat geweest is, dat is noch, En{de} wat worde{n} sal, is al geweest, ende God vernieut dat wech gheghaen was.
Voort sach ick onder der Sonne{n} in die plaetse des oordeels, daer was ongodlicheyt, en{de} in die stadt der rechtuaerdiger, was boosheyt
En{de} doen dacht ic, seggende in mijnder herten, God sal oordeelen den rechtuaerdigen, en{de} ongodlike{n}, en{de} dan salt wesen den tijt van allen dinge{n}.
Ic sprac en mijnder herten vande{n} wesen der mensche{n}, datse God proeuen soude, en{de} thoonen dat si de{n} beesten ghelijc zijn,
Hierom is een verghanckelijcheyt en{de} doot den mensche gelijc den vee, Ghelijc die mensche sterft, so sterft ooc dat vee, en{de} hebben alle eenderley adem, En{de} die mensche en heeft niet meer, dan die beeste{n}, Wa{n}t het is al ydelheyt.
Het vaert al tot eender plaetsen, Tis al van aerde ghemaect, ende tsal weder in aerde verkeeren,
Wie weet oft de{n} geest der kindere{n} va{n} Ada{m} opwaerts vare, en{de} de{n} geest des vees onderwaerts onder der aerde{n} vare?
En{de} ic beuant dat niet beters en is, dan dat die mensche vrolijc si, in sine{n} arbeyt, En{de} dat dit is zijn deel, Want wie sal hem daer toe brenghen, dat hi sie, wat na hem gheschieden sal?
ICk heb mi tot andere{n} dingen gekeert, en{de} ic sach, dat onrechte oueruallinghen met luegene{n} die onder die Sonne gesciede{n} en{de} die tranen der onnooselen, ende gheenen trooster hebbende en{de} datmen niet en mochte wederstae{n}, den ouerlaste dieme{n} hen dede die berooft waren van die hulpe alder menschen,
Doen prees ic die doode meer, dan die leuende,
En{de} ick heb hem saliger geoordeelt te wesen, dan alle beyde, die noch niet geboren is, noch en heeft niet ghesien, die quade dinge{n}, die onder die Sonne gesciede{n}.
Ic heb noch voort aen va{n} boue{n} aengemerct, op de{n} arbeyt der menschen, en{de} ic beuant merckende, dat die naersticheit was ope{n}gedae{n} totte{n} nijt des naesten, En{de} hierom is daer in oock ydelheyt en{de} moeyte,
Want een sodt slaet die vingere{n} in malcandere{n}, en{de} etet zijn vleesch, segge{n}de.
Tis beter een ha{n}t vol met ruste{n}, da{n} beyde die vuyste{n} vol met arbeyt, en{de} moeyte
Ic merkende, vandt noch een ander ydelheyt onder der sonnen,
Daer is een eenighe ende niet zijn andere, ende en hadde noch kint noch broeders, nochtans en hielt hy niet op van te arbeyden, ende sine ooghen en werden niet sadt va{n} rijcdom, wien arbeyde ic doch, ende ontrecke mijnder sielen dat goet? Dat is immer ooc ydelheyt ende een quade moeyte,
So ist immer beter te same{n} te zijn twee dan een, want si ghenieten doch haers gheselscaps,
Vallet haerder eene so helpet hem zijn gheselle op, Wee dien die alleene is, Want als hi valt, soo en heeft hi geenen andere{n} die he{m} ophelpe,
Ooc als twee bi malcanderen slapen, verwarmen si malcanderen, hoe sal een alleen warm gheworden?
Ende al mach een verwinnen teghen een, twee moghen hem wederstaen, want een drieuoudich snoer en breket niet lichtelijck in twee.
Een arm kint dat wijs is, is beter dan een oude coninck, die sot is, die niet en weet te voorsien.
Het gheschiet in toecomenden tijden, dat een wt den kercker coemt totte{n} coninck, Ende een ander die int conincrijcke gheboren is, vergaet van armoede,
En{de} ick sach dat alle leuende dye onder der sonnen wandelden met den tweeden iongelinc, die voor hem op sal staen,
het getal der ghenen dye voor hem gheweest zijn, is ontallijck, ende si en sullen hen in hem niet verblijden die na hem wesen sullen, Dat is immer ooc ydelheyt, ende quellinghe des gheests.
Bewaert uwen voet als ghi totten huyse Gods gaet, ende coemt, op dat ghi hooret, want die gehoorsaemheyt is veel beter dan der sotten offer, dye niet en weten wat si quaets doen.
EN wilt niet wt beroemen spreken beroemelijck En{de} en laet v herte niet haesten yet te spreken voor Godt, want God is inden hemel, ende ghi opter aerden, Daer om laet uwer woorden weynich zijn,
want waer vele sorghe is, aldaer volghen vele droomen na, ende in vele woorden salmen sotheyt vinden.
Ist dat ghi gode een geloofte doet, soo en vertrecse niet te betalen, Want hi en heeft gheen behagen aen die sotte en{de} onghetrouwe ghelofte, Maer wat ghi gheloeft, dat betaelt,
Het is vele beter niet te gelouen, dan na die ghelofte, datter geloeft is niet te betalen.
En gheeft uwen mont daer niet toe, dat ghi v vleesch doet sondigen, Ende en spreect niet, voor den Enghelen is gheen voorsienicheyt, op dat messchien God niet toornich en worde teghen uwe redenen en{de} verderue al de wercken uwer handen.
Waer vele droomen zijn, daer is vele ydelheyt, ende ontallike vele woorden, Maer vreeset ghi Godt.
Siet ghi den armen valschelijc beliegen, ende oordeel ende rechtuaerdicheyt inden lande omme keeren, en verwondert v dies voornemens niet, Want daer is noch een hoogher hoedere ouer den hooghen, ende daer zijn noch hooghere ouer die beyde,
En{de} hier bouen is een coninck die ghebot heeft ouer dat gheheele lant dat hen dient.
Die ghierige en sal nimmermeer ghelts sadt worden, En{de} wie rijcdom bemint, en sal geen profijt daer af hebben, Dat is ooc ydel
want waer vele goets is, daer zijnder vele diet eten, En{de} wat batet de{n} besitter, dan dat hi die rijcdommen met ooghen aensiet?
Wie arbeyt dien is den slaep soete, hi hebbe weynich oft veel gegeten, Maer die volheyt des rijcken en laet hem niet slapen.
Het is een boose plaghe dye ick sach onder der sonnen, rijcdom behouden ter scaden, dies heeren diet heeft,
want rijcdom vergaet met grooten iammer, En{de} ist dat hi eenen sone gewonnen heeft, die sal zijn in groote armoede en{de} behoeffenisse,
Ghelijc hi naect van zijnder moeder lichaem is ghecomen, so sal hi weder wech varen, en{de} en sal niet met hem nemen, van sinen arbeyt
Dat is een boose plaghe, dat hi wech vaert also hi ghecomen is, Wat helpet hem dan dat hi inden wint gearbeyt heeft?
Sijn leue{n} lanck heeft hi int duyster ghegheten, ende in grooten onmoet, en{de} crancheyt, en{de} droeffenisse.
Hierom heeft dat goet te wesen gedocht, dat yema{n}t ete en{de} drincke en{de} gebruycke blijschap wt sinen arbeyt, Die eene doet onder der sonnen zijn leuen lanck, dat hem Godt ghegeuen heeft, wa{n}t dat is zijn deel,
want welcken mensche God rijcdom ende goeden en{de} macht gheeft, dat hi daer af etet en{de} drinket voor zijn deel, en{de} vrolijck is van sinen arbeyt, dat is een gaue Godts,
want hi en sal niet genoech ouerdencken die daghen zijns leuens, om dat Godt zijn herte met vruechden veruult.
EEn ander quaet isser dat ick sach onder der sonnen, en{de} tis ghemeyn bi den menschen,
Een man dyen Godt rijcdom, goeden en{de} eere ghegeuen heeft, en{de} hem en gebreect geens, dat zijn herte begheert, en{de} God hem nochtans gheen macht en geeft, des seluen te genieten, maer een ander salt verslinden, Dat is oock ydelheyt ende een groote kattiuicheyt
Al waert dat yemant ooc hondert kinderen wonne, en{de} leefde veel iaren, en{de} hadde veel dagen van ouderdom en{de} zijn ziele en gebruycte niet van den goede haerder rijcdommen, ende bleef sonder graf, Van dien spreke ick, dat een verworpelinck beter si dan hy,
Want te vergheefs coemt hi, en{de} tot duysternisse vaert hi daer henen, en{de} sinen naem sal vergeten worde{n},
Hi en sach die sonne niet, en{de} en wiste geen ondersceyt tussce{n} goet en{de} quaet
al waert dat hi ooc tweeduysent iaer leefde, ende en heeft noyt met welluste zijn goet gebruyct En comet niet al tot eender plaetsen?
Alle arbeyden des menschen zijn in sine{n} mont, Maer die ziele en sal nyet veruult worden,
wa{n}t wat heeft een wijse meer dan een sotte? en{de} wat heeft die arme, da{n} dat hi ghinder reyst daer tleuen is,
Tis beter te sien dat ghi begheert, dan te wenschen dat ghi niet en kent, Maer dat is ooc ydelheyt en{de} beroemenisse des gheests.
Die noch wesen sal, dies naem is nv genoemt, en{de} bekennet, dat een mensche is en{de} en mach niet twisten int rechte, tegen dien die hem te machtich is,
Daer zijn vele woorde{n} hebbende vele ydelheyts.
WAt ist den mensche van noode dinge{n} te soecken die boue{n} hem zijn, aengesien, dat hi niet en weet in sinen leue{n} int getal der daghen zijnder pelgrimagien, ende den tijt die ghelijck der schaduwe voorbi ghaet, wat hem profitelijc is, oft wie sal he{m} moghen segghen, Wat na hem onder die sonne ghescieden sal?
Een goede{n} naem is beter dan goede salue, ende den dach des doots, dan den dach der geboorten,
Het is beter in een lijchuys te ghaen, dan in dat huys des brassens. Want int ghene wort vermaent dat eynde alder menschen, en{de} die leuende nemet ter herten, en{de} ouerdenct wat gheschieden sal,
Die gramscap is beter dant lachen, wa{n}t doort trueren des aensichts wort, dat herte des misdadige{n} verbetert,
Dat herte der wisen is daer droefheyt is En{de} dat herte der sotten int huys daer blijschap is.
Het is beter te ontfaen dat schelden des wisen, dan door het pluymstriken en{de} smeeken der sotten bedroghen te worden,
Want dat lachen der sotten is ghelijck dat craken der berne{n} der doornen onder den potte, En{de} dat is ooc ydelheyt.
Luegenachtighe beclappinge verstoort den wijsen, en{de} vernielt die crachte zijnder herte{n}.
Dat eynde des gebets is beter dan zijn beginsel. Een verduldige is beter dan een beroemende.
En zijt niet snel van moede om toornich te worden. Want toornicheyt rust inden scoot eens sotten.
En segget niet wat sake ist, dat die voorledene tijden beter waren dan dese nv zijn? Want sulcke vrage is sottelijc luydende.
Die wijsheyt met rijcdomme is profiteliker en{de} baet te meer den ghene{n} die die sonne sien,
want ghelijc wijsheyt beschermet, alsoo beschermt oock ghelt, maer dat hebben meer die onderwijsende leeringhe ende wijsheyt, dat si tleuen gheuen den ghenen diese besitten.
Aensiet die wercke{n} Godts dat nyemant die{n} beter ghemaken en can, ende onderwijsen dien hi versmaet heeft,
Inden goede{n} dage gebruyket goet, en{de} schout doch ende wacht v voorden quaden dach, Wa{n}t desen maecte God ghelijc als dien, Daerom, op dat die mensche niet en soude vinden teghen hem rechtueerdighe clachten.
Dese dinghen hebbe ic ooc gesien ter tijt va{n} mine ydelheyt, Een rechtueerdich vergaet in zijnder rechtueerdicheyt, Ende een ongodlijcke leeft langhe tijt in zijnder boosheyt
En wilt niet te vele rechtueerdich zijn en{de} en smaect niet meer dan van noode en is
En zijt niet verbaest, op dat ghi niet vele onduechdelijck en doet, en{de} en wilt niet sot zijn, op dat ghi in uwen ontijt niet en sterft,
het is goet dat ghi den rechtueerdighen onderhout, en{de} en ontrect v hant van he{m} niet, want die God vreest en versuymt niet.
Die wijsheyt sterct den wijsen meer da{n} thien machtighe princen der stadt,
Want al daer en is gheen mensce rechtueerdich opter aerden, die goet doet ende niet en sondiget,
En{de} en neemt ooc niet ter herten al watmen seyt, op dat ghi messchien niet en hoort uwen knechte v vloecken,
wa{n}t v consciencie weet dat ghi ooc ander dicwils geuloect hebt.
Alle dinghen hebbe ick in wijsheyden ondersocht, Ick dachte seggende, Ick sal wijs zijn, Maer si ghinc verder van m
En{de} meer da{n} si te vore{n} was, Diep is die diepte, Wie salse vinden?
Ick hebbe in minen moet alle dinghen doormerct, op dat ick weten soude, en{de} aenmercke{n} en{de} ondersoecke{n} de wijsheyt en{de} rede{n} en{de} dat ick onderkennen soude die ongodlicheyt des sotte{n} en{de} dwalinge der onwisen,
En{de} ic vant een vrouwe bitterder, dan die doot die eenen strick des iagers is, En{de} haer herte is een nette, En{de} haer handen zijn banden Wie God behaget, die sal haer ontloopen, Maer die sondaer sal worden door haer handen gheuangen.
Siet, dat heb ick beuonde{n}, seyt Ecclesiastes Deen na de{n} andere{n}, dat ick die redene soude onderuinde{n},
Die mine siele nacht soeket, en{de} ic en hebs niet geuonden, Onder duysent hebbe ick eenen man geuonden, Maer ick en hebbe onder allen niet een wijf geuonden.
Alleen hbbe ick dat gheuonden, dat God, den mensche oprecht ghemaect heeft, Maer hi heeft hemseluen onderwonden met ontallike vele vraghen, Wie is soodanige als die wijse, ende wie bekent dat ontbijnsele des woorts.
DIe wijsheyt des mensche{n} scijnt in zijn aensichte, ende die alder machtichste sal zijn ghedaente veranderen viantlijck,
Ic neme des conincs mont waer, en{de} die gheboden des eedts Godts,
En haest niet van sinen aenschijn te ghaen, en{de} en blijft niet in een quaet werc, Want hi sal doen wat hem gelust,
Ende zijn woort is vol van macht, en{de} niemant en mach tot hem seggen, Waer om doet ghi alsoo?
Wie dat ghebot onderhout, die en sal niet quaets onderuinden. Eens wisen herte verstaet tijt ende antwoort,
Want eenyegelijc voornemen heeft sinen tijt ende bequame oorsake, Want die quellinghe des menschen, is vele by hem,
Want hi en weet niet wat gheweest is, ende toecomende dinghe{n} en mach hi door geenen bode kennen
Ten is in des menschen machte niet den gheest te verbieden, noch hi en heeft gheen macht ter tijt des steruens Ende en wort niet rustende ghelaten inden toecomenden strijdt, ende dat ongoddelijck wesen en sal den ongodlijcken niet behouden.
Alle dese dingen heb ic ouermerct en{de} gesien, ende gaf mijn herte, op alle die wercken, die onder der Sonnen geschieden. Een mensche heerschapt somtijde{n} ouer eenen anderen tot zijn ongheluck,
En{de} ick sach die ongoddelijcke die begrauen waren, Die doen si noch leefden, ware{n} in die heylige plaetse en{de} waren gepresen inder stadt, als oft si van heylige wercken geweest waren, dat is ooc ydelheyt.
Wa{n}t om dat niet ter stont een oordeel en geschiet ouer die quade daer door doen die kindere{n} der menschen boose wercken sonder eenighe vreese,
Al ist nochtans dat een sondaer hondert mael quaet doet, en{de} nochtans door lijdsaemheyt langhe verdragen wort, So weet ic nochtans, dat het wel gaen sal den ghenen die God vreesen, die zijn aensicht vreesen,
Den ongodliken en geschiede gheen goet, noch zijn dage{n} en moeten niet verlengt worde{n}, maer si moete{n} voor bighaen gelijc een schaduwe, die God niet en vreesen.
Daer is oock een ydelheyt die opter aerde{n} gesciet, Daer zijn rechtuaerdige die{n} veel dinge{n} ouercome{n} als oft si wercken der ongodliker hadde{n} gedaen, en{de} daer zijn ongodlike, die also vry sonder sorge zijn als oft si wercke{n} der rechtuaerdiger hadde{n} Maer ic oordele dat, dalder ydelste te wesen
Daerom loefde ic die vruechde, dat die mensche niet beters en heeft onder der Sonnen da{n} dat hi ete en{de} drincke, en{de} vrolic si, en{de} dat allee{n} sal hi met hem wech drage{n} vande{n} arbeyt zijn leuen lanc, dat he{m} God gheeft onder der Sonne{n}.
En{de} ic gaf mijn herte, om te wete{n} de wijsheyt, ende om te aenschouwen die tweedrachticheyt die opter aerde{n} geschiet, Daer is ooc een mensce, die noch dach noch nacht den slaep en vaet met sinen ooge{n},
En{de} ic verstont dat van al de{n} wercke{n} Gods, die onder der Sonne{n} geschieden, die mensche gheen redene{n} en conste{n} onderuinde{n}, En{de} so die mensche meer arbeyt, om te soecken, so sal hise te min vinde{n}, Al ist ooc dat die wise seyt, dat hijt wete, hi en salt nochtans niet moghen vinde{n},
Dese dinge{n} heb ic al ouerleit in mijnder herte{n}, om dat ict naerstelijc soude vinde{n}
REchtuaerdighe zijnder en{de} wijse, ende haer wercke{n} zijn in Gods hant nochtans so en weet die mensche niet, oft hi des torens, oft der liefde{n} waerdich is
Maer alle dinge{n} worde{n} onseker gehoude{n}, tot int toe comende, om dat alle dinghen den eenen ghelijck den anderen geschieden, den rechtuaerdighen ende den ongodliken, den goeden en{de} den quade{n}, reyne{n} gelijc den onreyne{n} den offerende, gelijc die{n} die offerhande{n} versmaet, Gelijct den goede{n} gaet, also ghaetet den sondare oock, Ghelijc den meyneedighen ghaet, alsoo ghaetet ooc dien die den warachtige{n} eedt sweert
Dat is een boos dinck onder alle dat onder der Sonnen geschiet, want allen menschen, alle dinck alleleens geschiet, Daer af dat herte der menschen ooc vol archs wort en{de} versmadenisse in haeren leuen, ende na desen sullen si ter hellen neder geleyt worde{n}.
Niemant en isser die eewelijck leeft, en{de} die van desen dingen betrouwen heeft, Een leuende hont is beter dan een doode Leew,
Want die leuende weten, dat si steruen sullen, Maer die doode, en wete{n} niet, Maer noch, en hebben si ooc voort niet meer loons. Want haer gedachtenisse, is vergheten
ende die liefde, nijt ende haet, zijn te samen verghaen, ende en hebben gheen deel meer op deser werelt, in alle den wercke, dat onder der Sonnen gheschiet.
Alsoo ghaet henen, ende etet v broot met blijschappen, drinct uwe{n} wijn met vrolicheyt Want uwe wercken behaghen Gode.
Laet uwe cleederen altoos wit zijn, Ende en laet van uwen hoofde gheen salue ghebreken.
Ghebruyct des leuens met uwen wiue, de welcke ghi bemint, Alle die daghen ws onstadichs leuens die v onder der Sonnen gegheuen zijn, al den tijt uwer ydelheyt, want dat is uwe deel inden leuen ende in uwen arbeyt, metten welcken ghi onder die Sonne arbeyt,
Alle wat v hant vermach te doene, dat doet naerstelijck, Want inder hellen daerwaerdts ghi vaert, en is noch werck, noch kennisse, noch wijsheyt.
Ick keerde mi tot een ander, en{de} sach onder der Sonnen, dat den loop, den snellen niet toe en behoorde, noch die oorloghe den starcken, noch dat die wijse gheen broot en hadden, noch die geleerde, die rijcdommen, noch die constelike meesters, die beuallijcheyt, Maer den tijt ende tgheual zijn in allen dinghen,
Oock en weet die mensche zijn eynde niet, maer ghelijck die visschen gheuanghen worden met een anghel, ende gelijck die vogelen met eenen stricke geuanghen worden, alsoo worden die menschen oock wech gheruct, ter quader tijt, als die hen onuerhoets ouer coemt.
Ick hebbe dese wijsheyt oock ghesien onder der Sonnen, die mi die grootste dochte
Dat een cleyne stadt was, ende luttel luyiden daer inne, Ende daer quam een groot coninc, ende belegerdese, en{de} timmerde groote bolwerck daer rontsomme,
Ende daer inne wert gheuonden, een arme wijse man die die selue stad, door zijn wijsheyt verloste, En{de} gheene mensche en ghedachte des seluen armen mans,
Doen sprack ick, Wijsheyt is immer beter dan starcheyt, Hoe wort dan des armen wijsheyt veracht, en{de} sinen woorden gheen ghehoor ghegheuen, dat doet,
Der wijser woorden gelden meer bi den stillen, dan des heeren roepen bi den sotten,
want wijsheyt is beter dan harnas om te oorlogen, Ende die in eene sake sondighet sal veel goets verliesen.
DIe steruende vlieghen verderuen die soetheyt der saluen, Die sotheyt is costelijcker dan wijsheyt ende eere in zijnder tijt,
Want des wijsen herte is tot zijnder rechter siden, Maer des sotten herte is tot zijnder slincker siden.
Maer oock die sotte wandelende in sine weghen, al is hi oock selue sotachtich, nochtans hout hy alle menschen voor sotten.
Ist dat die gheeste van een die macht heeft, opclimt bouen v, en laet v plaetse niet, Want sorghe dragen sal op doen houden die aldergrootste sonden.
Daer is ooc quaet, dat ic sach onder der sonnen, als door dwalinge comende va{n}den aensichte des princen,
Dat een sotte sittet in grooter waerdicheyt, ende die rijcke{n} beneden sitten,
Ic sach knechten op rijpaerden, en{de} princen opter aerden te voet gaen, gelijck knechten,
Wye eenen cuyle maect, die sal selfs daer inne vallen, Ende wie den tuyn breect, dien sal een slange bijten.
Wie steenen wech, wentelt, die sal daer moeyte mede hebben, Ende wie hout clieft, die sal daer af ghequetst worden,
Ist dat een ysere plomp wort, ende niet en is ghelijck te vore{n} maer aen die wate ongeslepen blijft, alsoo moetment met grooten arbeyt wederomme scherpen, Alsoo volcht oock wijsheyt der naersticheyt.
Ist dat een slange in stilte bijdt, niet min en heeft hi, die heymelick achterclap doet.
Die woorde{n} wt den monde eens wijsen zijn gracieus, Ende des sotten lippen, sullen de{n} seluen neder worpen,
Dat beginsel zijnder woorde{n} is sotheyt En{de} dat eynde zijns monts is die alderquaetste dwalinge
Ee{n} sot maect veel woorden, Dye mensche en wetet niet wat voor hem gheweest is, Ende wie sal he{m} seggen connen, wat na hem zijn zal?
Den arbeyt der sotten wort hem suer, Die niet en weten in die stadt te ghaen.
Wee v landt, dies coninc een kint is, en{de} dies princen vroech ete{n},
Salich is dat lant, wiens coninc edel is, en{de} dies prince{n} terrechter tijt eten, tot starcheyt en{de} niet tot oueruloedicheyt
Door luyheyt sincken die balcken, en{de} door crancke handen sal dat huys doordruypende worde{n},
Si maken broot tot eenen lachen, en{de} den wijn om dat die dronckaerdts brassen souden, En{de} den ghelde zijn alle dinghen onderdanich.
En lastert den coninc niet in v begeerte, ende en vloect de{n} rijcke{n} niet in v slaepcamer, Want die voghelen des hemels voeren die stemme, ende die vederen hebben, verbootschappen dat vonnisse.
LAet v broot seynde{n} door die gene die ouer dat water ghaen, want alsoo suldijt vinden na vele tijts,
Deelt wt seuen en{de} oock acht deelen, want ghi en weet niet wat ongheluc opter aerden comen sal,
Als die wolcken vol sullen zijn, soo sullen si regen op die aerde wtstorten. Ende wanneer den boom valt, hy valle zuytwaerts, ofte noortwaerts, op welcke plaetse hi valt, al daer sal hi liggen.
Wie op den wint achtet, die en zaeyt niet, ende wie op dye wolcken siet, die en maeyt nimmermeer.
Gelijck als ghy den wech des gheest niet en weet, ende hoe die gebeenten in des moeders lichaem tesamen gheuoecht worden, alsoo en cont ghi Godts wercken oock niet gheweten, die een timmerman is van allen dinghen.
Zaeyt v zaet vroech, ende uwe hant en late tsauonts niet af, want ghi en weet niet oft dit oft dat wel geraken sal, Ende oft beide wel gheraect, so wort des te beter,
Dat lichte is soete, en{de} het is den ooghen lustich, die sonne te aensien.
Al ist dat een mensche vele iaren leeft, ende is vrolijc in allen desen dinge{n}, so moet hi doch alleen der quader daghen, dat haerder soo vele is, ghedencken, want alle dat hem ghemoet is, dat is ydel.
Alsoo verblijt v dan ionghelinc in uwer ioncheyt, ende laet v herte int ghoede zijn in uwer ioncheyt. Ende wandelt inden wegen ws herten, ende na dat ghesichte uwer ooghen, ende weet dat v God, om alle dese dinghen voor dat oordeele sal leyden.
Doet die gramschap wech, wt uwer herten, ende dat quaet van uwen lichame, want kintsheyt ende wellusticheyt, is ydelheyt.
GHedenct ws scheppers, in die daghen uwer ioncheyt, eer die daghen uwer quellinghen come{n}, ende die iaren genake{n}, daer ghi sult segghen, Si en behaghen mi niet,
Eer da{n} die sonne en{de} dat licht, mane en{de} sterren duyster worden, en{de} die wolcken weder comen na den regen,
Ter tijt als die bewaerders int huys sullen beuen, ende die starcke hen crommen, en{de} die muelenaers ledich staen dat haerder ghetal weynich geworde{n} is, en{de} die sienders voor die gate{n} duyster sullen worde{n},
en{de} si die dueren opter straten sullen sluyten, malende in een nedere stemme, ende sullen staen tot der stemme{n} des voghele sancs, en{de} sullen doof worde{n} al die dochteren des sangs,
dat oock die hooghe vreesen en{de} ontsien op de{n} wege, als de amandelboom sal bloyen, en{de} die sprinchaen vet sal worden, en{de} dat verdorue{n} sulle{n} worden die capperen wa{n}t die mensche sal varen derwaerts int huys, daer hi eewelic blijft, en{de} die claghers sullen omme gaen op die strate,
Eer dan die siluere{n} coorde onstucken getrocken worde, en{de} de gulde{n} huyue verloope, en{de} den eemer onstucke{n} gestoote{n} worde aen die fonteyne, en{de} dat dat rat breke aen de{n} putte.
En{de} de{n} stof weder totter aerde{n} come daer hi af geweest is, en{de} die gheest weder tot Gode die hem ghegeuen heeft.
Het is al gheheelic ydel, sprac Ecclesiastes en{de} alle dinck is ydelheyt,
En{de} doe{n} Ecclesiastes die dalder wijste was, leerde hi tvolc en{de} vertelde, wat hi gedaen hadde, en{de} ondersocht, ende stelde veel byspraken. Hi socht dat hi aengenae{m} worden soude vinde{n}, ende schreef die rechte woorden vol van waerheyt.
Die woorden des wijsen zijn als prickelen en{de} nagelen vast gemaect in die hooghe plaetsen,
die door die meesters des ghemeynen raets, en{de} va{n} eene{n} herdere gegeue{n} zijn,
Mijn sone en eyscht niet meer dan dit. Wa{n}t vele boecken te make{n} en is gheen eynde, en{de} dicwils te ouerpeysen, is quellinghe des vleeschs.
Laet ons alle te ghader hooren dat eynde des prekens, Vreest Godt, en{de} houdt sine geboden, wa{n}t tbehoort allen menschen toe,
Wa{n}t God sal alle wercken die gesciede{n} voor dat oordeel brengen, dat verborghen is, het si goet ofte quaet.
HI kusse mi metten kusse zijns monts, Want uwe borsten zijn lieflijcker dan wijn,
rieckende naer goede salue, Vwe{n} naem is een wtgestortte salue, Daeromme beminden v die meyskens.
Trect mi na v, so sullen wi loopen inde{n} rueck van uwer saluen.
Die coninck leyde mi in sine kelderen, Wi sullen ons verblijden ende vrolijck zijn, van v gedenckende uwer borstkens bouen den wijn, Die oprechte hebben v lief.
Ick ben swart, maer schoon van gedaente, ghi dochteren van Ierusalem, gelijc die tenten Cedar, gelijck die vellen van Salomon,
En wilt niet aenmercke{n}, dat ic bruyn ben, Want die Sonne heeft mi verbrant.
Mijnder moeder kinderen vochten teghen mi, si hebben mi tot eender bewaerderssen inden wijnberghen gheset, Maer mine{n} wijnberch en heb ick niet verwaert.
Gheeft mi te kennen, ghi die mijn ziele bemint, waer ghi weydet, waer ghi rustet inden middaghe, op dat ick niet herwaerts ende derwaerts ghaen en moet bi uwer gesellen kudden.
En kent ghi v niet, ghi schoonste onder die vrouwen, so gaet wt, ende volcht na die voetstappen der kudden, En{de} weydet uwe bocken bi der herderen wooninghen.
Ick hebbe v gheleken, mijn reysinghe te paerde in die wagens van Pharao, mijn vriendinne,
Vwe wangen zijn schoone als wanghen van eender Tortelduyen uwen hals ghelijck halsbanden.
Wi sullen v gulden spanselen maken, met silueren puckelkens.
Doen die coninc in zijn ruste was ghaf mine Nardus haeren rueck,
Mijn vrient is mi een busselken Myrren, Hi sal tusschen mine borstkens woonen
Mijn vrient is mi een druyue van Cypers inden wijngaerden te Engaddi.
Siet, ghi zijt schoone, mijn vriendinne, siet, ghi zijt schoone, Vwe ooghen zijn ghelijck duyuen ooghen.
Siet, ghi zijt schoone, mijn vrient, en{de} eersaem, Onse bedde is bloemich,
onser huysen balcken zijn Cedren, onse Latten zijn Cypressen.
ICk ben een{en} bloem des veldts, en{de} een lelie inden dalen,
Ghelijc een lelie onder den doornen, soo is mine vriendinne onder die dochteren.
Ghelijck een appelboom midden onder die wilde boomen, alsoo is mine vrient onder den sonen, Ende hebben gheseten onder die schaduwe, dien ick begheerde, ende zijn vrucht is mijnder kelen soete.
Die coninck leyde mi inden wijnkelder, ende hi heeft liefde in mi gheoordineert,
Verciert mi met bloemen, ende laeft mi met appelen, want ick ben cranck van liefden,
Sine slincker hant leydt onder mijn hooft, ende sine rechter hant sal mi omhelsen.
Ick beswere v dochteren van Ierusalem biden rhee oft hinden des velts, dat ghi mine vriendinne niet op en wect, noch en doet waken, tot dattet haer selue behaecht.
Dat is die stemme mijns vrients, Siet, hi coemt en{de} huppelt op die berghen, ende springhet ouer die hueuelen,
Mijn vriendt is ghelijc eenen rhee oft ionghe hindt, Siet hi staet achter onsen wandt, en{de} siet door die venstere, ende kijcket van verre door die tralien.
Siet, mijn vrient preect tot mi, Staet op ende genaect mijn vriendinne, mijn duyue mijn schoone, en{de} coemt herwaerts
Want die wintere is nv voorleden, Den reghen is wech ende daer henen,
Die bloemen zijn verthoont in onse landen. Den tijt, om wijnghaerdts te sniden, is toeghecomen. Ende die tortelduyue laet haer hooren, in onsen lande,
Den vijchboom heeft zijn vighen voortghebracht. Die bloemende wijngaerden hebben haeren rueck gegheuen. Staet op, ende ghenaect mine vriendinne, ende coemt, mijne schoone, coemt hier,
Mijn duyue in die holen der steenroetsen, in die scoeren der weeghen. Toont mi uwe aensicht, Laet uwe stemme luyden in mijne ooren, want uwe stemme is soete, ende uwe aensicht eersamelijck.
Vanghet ons, die cleyne vossen die die wijnghaerden verderuen, Want onse wijngaerden hebben ghebloemt.
Mine vrient is mine, ende ick ben sine, die onder die lielien weydet,
tot dat den dach koel worde, en{de} die schaduwe wijcke. Coemt weder, mijn lief, ende weest gheleken eenen rhee, ende eenen hijndeken vanden herten, op die berghen van Bethel.
ICk sochte des nachts in mijn bedde, die{n} mine ziele bemint, Ick socht, maer ic en vandt hem niet,
Ick sal opstaen, ende in die stadt omme ghaen, door die straten ende straetkens, ende soecken dien die mijn ziele bemindt. Ick sochte hem, maer ick en vandt hem niet.
Die wachters die die stadt verwaren, die vonden mi.
Doen ick een luttel voor bi hen geghaen was, doen vant ick dien mijn ziele beminnet. Ick hielt hem vast, ende en sal hem niet laten, tot dat ick he{m} brengen sal in mijnder moeder huys, in mijnder moeder slaepcamere.
Ick beswere v, ghi dochteren van Ierusalem, biden rheen en{de} hinden des velts, dat ghi mine vriendinne niet op en wect, noch en doet waken, tot dat si seluer wille.
Wie is dese, die opclimt door der woestinen, gelijc een roeyken des roocs, wt welrieckende cruyden ghemaect van Myrren, ende ghelijck roock, ende alderley puluere eens apotekers.
Siet, rontsomme Salomons bedde gaen tsestich starcke wt den alder starcsten van Israel,
Si houden alle swaerden, ende zijn wel geleert totten strijde. Eenyeghelick heeft zijn swaert op zijn dgie, om der vreesen wille vander nacht.
Die coninc Salomon heeft gemaect eene{n} Rosbaer va{n} hout wt Libano,
der seluer collomnen waren silueren, dat leensel ghulden, dat op climmen purpueren, die vloer midden in, was lieflijc geplaueyt, omme der dochteren van Ierusalems wille.
Ghaet wt, ende aenscouwet, ghi dochteren van Sion, den coninck Salomon in die croone, daer mede hem sine moeder gecroont heeft, inden daghe zijnder bruyloft, en{de} inden dage der blijschappe{n} zijns herten.
HOe scoone sidy mijn vrie{n}dinne hoe scoone sidy? uwe ooge{n} zijn gelijc duyue{n} oogen, behaluen dat daer binnen verborghen is Vwe har is ghelijck die geyte{n} cudden, die opclimmen vanden berch Galaad
Vwe tanden zijn gelijc die cudde der gheschoren schapen, die wt dat wasschen come{n} die altemale twee vruchten draghen, en{de} onder hen en is gheene onuruchtbaer.
Vwe lipppen zijn gelijck een huyue van roode side, ende uwe redenen zijn soete, Vwe wanghen zijn ghelijc die schale aenden granaetappele, behaluen dat daer binnen verborghen is
Vwen hals is gelijck Dauids toorne, die ghetimmert is met tinnen, om wt te vechten, daer wt duysent schilden hanghen ende alderhande wapenen der starcken.
Vwe twee borsten zijn ghelijck twee ionghe rehen twee vruchten, die in die lelien weyden,
tot dat den dach koel worde, ende die schaduwe wijcke.
Ick sal totten myrren berch ghaen, ende totten wieroocs houele.
Ghi zijt in alder manieren schoone, mijne vriendinne, ende daer en is gheen vlecke aen v.
Coemt mijne bruyt van Libano, coemt van Libano, coemt inne, ghi sult ghecroont worden vander hoochten Amana, vander hoochten Sanir ende Hermon, va{n}der wooninghen der leeuwen, vanden berghen der leopaerden.
Ghi hebt mijn herte hequetst, mine suster ende bruyt met uwer ooghen eene, en{de} door uwer halshare{n} eene.
Hoe fraey zijn uwe borsten, mine suster, lieue bruyt? Vwe borsten zijn schoonder, da{n} wijn, ende den rueck uwer saluen, ghaet te bouen alle welrieckende cruyden.
Vwe lippen, mijn bruyt, zijn ghelijck druypende honichraten, honich ende melck, is onder uwe tonghe, ende uwer cleederen rueck is ghelijck den wieroocs rueck.
Ghi zijt eenen besloten hof, mijn sustere ende bruyt, eenen besloten hof sidy, een geteykende fonteyne,
Vwe spruytkens zijn gelijck een Paradijs van Granaet appelen, met edelen vruchten der boomen, Cyperen, met Narden,
Narde{n} met Soffraen, Cassiafistel ende Caneel, met alderley boomen van Lybano, Myre ende Aloes, met allen besten wel ruykenden cruyden,
Een fonteyne, een put der leuender wateren, die met eene{n} starcke{n} doorganc va{n} Libano vloeyen
Staet op Noortwint, ende coemt zuydtwint, ende wayt door minen hof, op dat sine welruyckende cruyden druypen.
MIne vrient come in sine{n} hof, om dat hi ete van sine vruchte{n} der appelboome{n}.
Coemt mine suster, lieue bruyt, in mnen hof. Ick hebbe mine Myrre met minen welruyckende cruyden afgemaeyt, Ick hebbe mine{n} rate met minen honich gegeten, Ic heb minen wijn met minen melcke ghedroncken
Etet mine beminden, ende drinct, mijne vrienden, ende wordet droncken.
Ick slape en{de} mijn herte waket, Daer is die stemme mijns vrie{n}ts die clopt, Doet mi open, lieue vriendinne, mine suster, mine duyue, mijne onbesmette, Want mijn hooft is vol daws, en{de} mine vlechte{n} zijn vol nacht druppelen.
Ick hebbe minen rock wtgetrocken, hoe sal ick hem weder aengetrecken? Ick hebbe mine voeten ghewasschen, hoe sal icse weder vuyl ghemaken?
Mijn vrient stack zijn hant door tghat, en{de} minen buyc beefde van sinen aentasten
Doen stont ic op, dat ic minen vriende open soude doen, Mine handen dropen Myrren ende mine vingeren zijn vol van die alder besochtste Myre,
Ick hebbe die clincke van mijnder dueren, minen lief open ghedaen, ende hi was afgheweken ende voorbi gheghaen. Mijn siele is gesmolten gheweest, doen mijn lief sprack ick socht he{m}, maer ic en vant hem niet, Ick riep, maer hi en antwoorde mi niet.
Die bewaerders die in die stadt omme gaen, vonden mi, Die sloegen mi en{de} wondeden mi, Die bewaerders der muere{n}, namen minen mantel.
Ick beswere v, ghi dochteren van Ierusalem, vindet ghi mijnen vrient, soo bootschapt hem, dat ick van liefden cranck ligghe.
Hoedanich is uwe lief wt die lieuen? O ghi schoonste onder die vrouwen? Hoedanich is uwe lief wt den lieue{n}? dat ghi ons alsoo besworen hebt?
Mijn vrient is wit ende root, wtgecoren onder veel duysenden,
Sijn hooft is tfijnste gout, Sijn vlechten zijn ghelijc tacken va{n} palmen swart als een raue,
Sijn ooghen, zijn ghelijc Duyuen oogen aen die waterbeken, die met melck gewasschen zijn, en{de} sate{n} aen die vloeden die zeer vol zijn.
Sijn kinnebacken zijn ghelijck die wassende wel ruyckede cruytsgerdekens der Apotekers. Sijn lippen zijn Lelien druypende die alderbeste Myrre,
Sijn handen zijn ghelijck ghuldene ringhen vol Hiacincten, Sinen buyck is gelijc reyn yuoren met Zaphiren ouertrocken.
Sijn beenen zijn Marmor calomnen, die ghefundeert zijn op ghulden stuenselen Sijn gedaente is ghelijc Libanus, wtuercoren ghelijck Cedren.
Sijn kele is zeer soete, ende is gheheel lieflijck, Een soodanighen is mijn lief, ende hi is mijn vrient, ghi dochteren van Ierusalem.
Werwaerts is v lief wech gegaen, ghi schoonste onder alle vrouwen? Waer henen is v lief gheweken? ende wi sullen hem met v soecken?
MIin lief is nedergeghaen in sinen hof, tot den welruyckenden cruydts voorhoefken, dat hi hem in die houen soude weyden, ende Lelien plucken
Ic behoore mijnen lief toe, ende mijn lief mi, hi die onder die Lelien gheuoet wort.
Ghi zijt schoone mijn vriendinne, soet en{de} eersaem lieflijc gelijc Ierusalem veruaerlijc ghelijc een heyrs ordinancie gestelt met den vlueghelen inden leghere.
Keert uwe oogen van mi, want si dede{n} mi wech vliegen Vwe haren zijn gelijc een cudde gheyten, die opten berch Galaad openbaerde{n}
Vwe tanden zijn gelijc een cudde schapen, die wt den wassce come{n}, die altemale twee vruchten draghen, ende daer en is gheene onuruchtbare onder hen.
Vwe wangen zijn gelijc een schelle van eenen Granaet appele, behaluen dat va{n} binnen verborghe{n} is.
Tsestich is der coninghinnen, en{de} tachtentich der bislaperssen, ende der iongher meyskens en is gheen ghetal.
Maer eene is mijn Duyue mine volmaecte, Een is haerder moeder die liefste, ende die wtuercorene haerder moeder, Die dochtere{n} van Sion hebbense ghesien, ende hebbense wtgheroepen, die alder salichste te wesen, Die coninghinnen ende bislaperssen loefdense.
Wie is dese die voortcoemt, ghelijck die dagheraet, schoone ghelijck die Mane, Wtuercoren ghelijck die Sonne, Veruaerlijck ghelijck als die heyrlegheren in haer gheschicte ordinancie.
Ick ben neder ghegaen inden notenhof, om te beschouwen die struyxkens aen die beke, om te beschouwen, oft den wijnstock bloemet, oft die granaetappelen groenden.
Ick en hebts niet geweten, Mijn ziele is verstoort en{de} verbaest gheweest, om die waghenen Aminadab.
Keert weder, Keert weder, O Sunamithe Keert weder, Keert weder, dat wi v aenschouwen.
WAt siet ghi aen die Sunamithinne dan reyen der heyrlegheren.
Hoe huebsch is uwen ghanc in den schoenen, ghi Princen dochter, Vwe dgien stae{n} gelijc aen malcandere{n}, gelijc twee halsbanden, die door eens meesters handt ghesmeet zijn.
Vwen nauel is gelijc eenen ronde{n} Nap die{n} nimmermeer dranc en ontbreect Vwen buyck is gelijc eenen tarwen hoop, met Lelien omset.
Vwe twee borsten zijn gelijck twee ionghe hindekens tsamen van een rhee ghecomen,
Vwen hals is ghelijck eenen yuoren thorren. Vwe ooghen zijn gelijc die poelen tot Hesebon die aen die poorte zijn vander dochteren der menichte Vwe nuese is ghelijck den torren op Libano, die teghen Damascon siet,
Vwe hooft staet op v, ghelijck Carmelus. Die crans van uwen hoofde, is gelijck den purpuer des conincs, in ployen ghebonden.
Hoe schoone en{de} hoe lieflijck zijt ghi, ghi die zeere beminde inder welluste{n}.
Vwe lengde, is ghelijck eenen palmboom, ende uwe borsten den wijndruyuen.
Ic sprack, Ick sal opten palmboom climmen ende sine ruchte aengrijpen.
Ende uwe borsten zijn ghelijck druyuen aenden wijnstock, en{de} ws monts rueck gelijck rueck der appelen,
ende uwe kele gelijc zeer ghoeden wijn.
Die is waerdich minen lief, om te drincken, ende sinen lippen ende tanden, om te erkauwen.
Ick behoore minen lief toe, en{de} tot mi is zijn bekeeringhe.
Coemt mijn lief, Laet ons wtgaen inden acker, ende in die lanthuysen woonen,
ende vroech opstaen totten wijnberghen, dat wi sien oft den wijnstock bloemet, oft die bloemen vruchten voortbrengen, Oft die Granaetappelboome{n} gebloemt hebben, Aldaer sal ick v mijn borsten gheuen.
Die Mandragoren hebben haeren rueck gegeuen in onsen poorten, Mijn lief, ic hebbe v gehouden alle appelen, beyde oude ende nieuwe.
WIe mocht v mi gheuen, mijn broeder ghi die mijnder moeder borsten suyghet, dat ic v daer buyten vinde, en{de} v cussen mochte, en{de} dat niemant mi nv en versmade
Ic sal v aengripe{n}, en{de} v leyde{n} in mijnder moeder huys, en{de} in die slaepcamer van mijnder moeder, daer sult ghi mi leeren, ende ic sal v dranc geuen van gemaecten wijn ende den Most mijnder Granaetappelen,
Sine slincke hant leyt onder mijn hooft, ende sine rechte hant sal mi omhelsen.
Ick beswere v, ghi dochteren van Ierusalem, dat ghi mine beminde niet op en wecket, noch en maectse niet wacker, tot dat si selue wille.
Wie is dese die daer opuaert vander woestinen, oueruloeyende van wellusticheden ende leent op haeren vrient?
Onder den appelboom wecte ick v, daer heeft uwe moeder haeren maechdom verloren, ende daer is ghekrenct die v ghewonnen heeft.
Settet mi ghelijck eenen seghel op v herte, en{de} ghelijck eenen seghel op uwen arm, Want liefde is starc ghelijck die doot, ende toornighe liefde is hart ghelijck die helle, Haer lampen zijn als lampe des viers en{de} der vlammen,
veel wateren en mochten die liefde niet wtblusschen, noch die stroomen en hebben die niet verdroncken. Al gaue een man alle den rijcdom zijns huys voor die liefde, hi salse versmaden als niet.
Onse suster is cleyne en{de} en heeft gheene borsten, Wat sullen wi onser sustere doe{n}, opten dach alsmense nv sal aenspreken?
Is si een muer, soo laet ons silueren bolwercken daer op timmere{n}, Is si een duere, so sullen wise vestigen met cederen tafelen
Ick ben een muer, ende mijn borsten zijn ghelijc eenen thorren, na dat ick ben geworden voor he{m} als die ghene die vrede vint.
Die vreedsame heeft eenen wijngaert in die plaetse, die volc heeft Hi ghaf den wijnberch den bewaerders, dat elck man voor sine vruchten bracht duysent silueren penninghen.
Mijne{n} wijnberch is voor mi, V behoort duysent toe ghi vreedtmaker, ende twee hondert de{n} ghene{n} die sine vruchte{n} bewaren
Ghi die in die houen woont, die vriende{n} mercke{n} op v, laet mi uwe stemme hooren.
Vliedt mine vrient, ende zijt gelijc eenen rhee oft iognhe hirt op der welruykender cruyden berghen.
HEbt lief die rechtuaerdicheyt, ghi die die aerde oordeelt. Geuoelt vande{n} HEERE in goetheyde, ende soect he{m} in eenuoudicheyt des herten.
Want hy wort gheuonden vanden ghenen die he{m} niet en temtere{n}, ende hi openbaert he{m} den ghenen die geloof in he{m} hebben.
Wa{n}t verkeerde gedachte{n} verscheyde{n} van Gode, maer geproefde duecht bererispt die onwise
Want die wijsheyt en sal niet inghaen in een quaetwillige siele, noch si en sal niet in een lichae{m} woone{n} dat der sonden onderdanich is.
Want die heylige gheest der onderwijsinge, sal den geueysde{n} vlien, en{de} hi sal he{m}seluen wech neme{n} vande{n} gedachten die sonder verstant zijn, en{de} sal berispt worden vander ouer comender onrechtuaerdicheyt.
Want die gheest der wijsheyt is goedertieren, ende hy en sal den vermaledide{n} van sine{n} lippen niet verlossen, want Godt is zijnder nyeren ghetuych, ende een waerachtighe ondersoeckere zijns herte{n}, en{de} een hoorder zijnder tonge{n},
wa{n}t de{n} gheest des HEEREN heeft den omga{n}c der aerden veruult, en{de} dat alle dinghen onthoudt, heeft die kennisse der stemmen.
Daerom, die ongerechte dingen spreect, en mach niet verborghe{n} bliuen, noch dat berispende oordeel en sal he{m} niet voorbi ghaen.
Want in des ongoddelijke{n} gedachten sal die vraghinge zijn, en{de} die hooringhe zijnder reden sal tot Godt come{n}, en{de} tot die berispinge va{n} zijn onrechtuaerdicheyt.
Want die oore des zeloesen hoort alle dinghen, en{de} dat gherucht der murmuracien, en sal niet verborgen worden
Hierom wacht v van murmureringe die niet en vordert, en{de} spaert uwer tonghen van achterclap,
Want een duyster reden en sal niet te vergheefs gaen, maer eenen mont die liecht, doot die siele.
En wilt die doot niet beneersten, in dolinghe ws leuens, noch en beiaecht dat verlies inden wercken uwer handen nyet.
Want Godt en heeft die doot nyet gemaect, noch hi en verblijt hem niet in dat verlies der leuendiger.
Want hi schiep alle dinghen, om dat si wesen souden, en{de} hi heeft alle geslachten der aerde{n} geneselijc gemaect ende in he{n} en is ghee{n} medicine der verderffenisse, noch der hellen rijc inder aerden,
want die rechtuaerdicheyt is eewich en{de} onsterffelijc,
Maer onrechtuaerdicheyt is die vercrijginghe der doot, Maer die ongodlijcke hebbense doen comen, met handen ende woorde{n} ende die achtende een vriendinne, zijn si afgeuloeyt, ende si setten belouinghen aen haer, want si zijn die doot waerdich, die wt haeren partie zijn.
DIe ongoddelijcke seyde{n}, nyet oprechtelijc bi he{n} seluen denckende, De{n} tijt ons leuens is cleyne, en{de} met verdriet, en{de} daer en is gheen vercoelinge in dat eynde des menschen, en{de} daer en is niema{n}t die bekent is die weder gekeert is vander hellen,
wa{n}t wi zijn wt niet geboren, en{de} hier na sullen wi wesen, als oft wi niet en ware{n} geweest, wa{n}t rooc en{de} gheblaes is in onsen nuesgaten, en{de} die reden der voncke{n}, om onse herte te beweghen,
wa{n}t onse lichaem sal wtgedaen assche zijn, en{de} die gheest sal wtgestort worden, als een saechte lucht,
En{de} onse leue{n} sal doorgae{n} als die spuere der wolcken, en{de} sal ontbonden worde{n}, als eenen neuel, die vander sonne{n} stralen verdreuen is, en{de} van haerder hitte{n} beswaert. Ende onsen naem sal byder tijt vergeten worden, ende niema{n}t en sal gedachtenisse onser wercken hebben.
Want onsen tijt is eene{n} doorga{n}c des schaduwe, ende daer en is gheen wederkeeringhe ons eynds, want het is beseghelt, en{de} niemant en coemt weder.
Hier om coemt ende laet ons die goeden ghebruycken die zijn, ende laet ons die creatuere besighen snellijc als in onser ioncheyt.
Laet ons, ons met costelijcken wijn en{de} salue veruullen, ende en laet ons die bloeme des tijts niet voor by ghaen,
Laet ons, ons met roosen croonen, eer si verslensen,
daer en si gheenen beemt, dien onse oueruloedige wellusticheyt niet door en ghae, Nyemandt van v en si van onser wellust wtghesloten, Laet ons in allen plaetsen teekene{n} en{de} blischappe{n} laten, want dit is ons deel, en{de} dit is onse lot.
Laet ons den rechtuaerdigen armen verdrucken, en{de} en laet ons die weduwe niet sparen, noch den ouden, noch den grijsen van veel tijts, met ontsich eere{n},
Maer onse stercheyt si die wet der onrechtuaerdicheyt, wa{n}t dat onsterc is, dat wort onnut beuonde{n},
Hier om laet ons den rechtuaerdigen bedriegen, want hi is ons onnutte, ende contrarie onsen wercke{n}, en{de} hi verwijt ons die sonde{n} der wet, en{de} hi beruchtet teghen ons, die sonden onser leeringe{n},
Hi beroe{m}t he{m} Gods kennisse te hebben, en{de} hi noemt he{m} selue{n}, een sone Gods,
Hi is ons tot een voortbrenginge onser gedachten gheworden, Hi is ons ooc swaer om sien,
want zijn leuen is anderen onghelijck, en{de} zijn weghen zijn verandert,
wi zijn als lueghenachtighe, van hem gheacht, ende hi onthout hem van onsen weghen, als van onreynicheyden, ende hi prijst voor onse leuen deynde der rechtuaerdigen, ende hi beroemt hem dat hi Godt tot eenen vader heeft.
Hierom laet ons sien, oft zijn woorden warachtich zijn, ende laet ons ondersoecken, die dinghen die hem comen sullen, en{de} so sullen wi weten, dwelck zijn wterste sullen zijn
Want is hi die waerachtighe sone Godts, so sal hi hem ontfangen, en{de} hi sal he{m} verlossen, vanden handen der ghenen die hem teghen zijn,
Laet ons he{m} schandelijcke versmaetheyt en{de} pijne{n} vrage{n}, op dat wi zijn eerweerdicheit weten, en{de} zijn lijdtsaemheit prouen.
Laet ons hem met die alder leelicste doot verdoeme{n} want dat aenschouwe{n} sal zijn na zijn woorde{n}
Dese dinghen dachten si ende doolden, wa{n}t haer quaetheyt heeftse verblindt,
En{de} si en wisten Gods verholenthede{n} niet, noch si en hoepte{n} gheene{n} loon der gerechticheyt, noch si en oordeelden die eere der heyliger sielen niet,
Want Godt schiep den mensche onuerderffelijc, en{de} hi maecten nae dat beelt zijnre gelijckenisse,
Maer midts des duyuels nydicheyt is die doot op die aerde gecomen,
En{de} si volghen he{m} nae die van zijnder partie zijn.
DEr rechtuaerdigher sielen, zijn in Godes handt, en{de} die pijne der doot en salse niet aenroeren.
Si schijnden den ooghen der onwijsen te steruen,
en{de} haeren wtghanc wert quellinghe geacht, En{de} vanden rechten wech ghinghen si in den doot, en{de} dat va{n} ons den wech des doots is, maer si zijn in vrede.
En{de} al ist dat si voor die mensche{n} pijnlichede{n} gelede{n} hebbe{n}, haer hope is vol onsterffelicheyts,
In luttel zijn si gequelt, In velen sullen si wel beschict worde{n}, want God heeftse ondersocht, en{de} heeftse zijns waerdich geuonden,
Hi proefdese als gout int forneys, ende hi ontfincse, als een offerhande des brantoffers, en{de} inder tijt sal haer aenmerckinge zijn
Die rechtuaerdige sullen blincken, en{de} als voncke{n} in dat riet loope{n},
Si sullen die nacien oordeelen, en{de} si sullen ouer tvolck heerschappie hebbe{n}, en{de} haer HERE sal inder eewicheyt regeren,
die in hem betrouwen, die sullen die waerheyt verstaen, en{de} die gheloouige inder liefden, sullen hem ghehoorsaem zijn, want zijn wtuercorene hebben een gaue en{de} vrede,
Maer die ongoddelijcke sullen berispinghe hebben, na dat si gedacht hebben die den rechtuaerdighen veracht hebben, en{de} zijn vanden HEERE gegaen,
Want wie wijsheyt en{de} onderwisinghe van hem worpt, die is onsalich, ende haer hope is ydele, ende haer arbeyden sonder vruchten, ende haere wercken zijn onnut.
Haer wiue{n} zijn wtsinnich, en{de} haer kinderen zijn die quaetste schalcken, Haer creatuer is veruloect,
Want salich is die onuruchtbare, ende die onbesmette, die gheen bedde en wiste in misdade, Si sal hebbe{n} vrucht in dat aenschouwen der heyligher sielen,
Ende een besnedene, die gheen ongherechticheyt door zijn handen en heeft ghewrocht, noch die alder schalcste dinghen nyet teghen Godt en heeft ghedacht, want dien sal die wtuercore{n} ghaue des gheloofs gegeuen worden, en{de} een bequame lot inden tempel Goodts,
Want die vruchte der ghoeder arbeyden, is glorioos, ende dye wortele der wijsheyt die nyet en veruallet.
Maer die kinderen der ouerspeelders sullen in die verderffenisse zijn, ende dat zaet sal vanden ongherechten bedde verdoruen worden,
En{de} al ist dat si van langen leue{n} sullen wesen, si sullen te niet worden gherekent en{de} haere laetste outheyt sal sonder eere zijn,
En{de} ist dat si haestelijc steruen, soo en sullen si gheen hope hebben, noch toesprekinghe, inden dage der kennissen.
Wa{n}t die ongerechtighe natien zijn van wreeder voleyndinge.
O Hoe schoon is ee{n} suyuer geslachte met liefde Want haer gedachtenis is onsterfelic, wa{n}t si is bi Gode en{de} bide{n} mensche{n} bekent.
Als si teghenwoordich is, so volge{n} sise na, en{de} si begherense, als si haer wtleydet, en{de} si triumpheert gecroont inder eewicheyt, verwinne{n}de der onbeulecter strijden loon.
Maer die vele gewonne{n} menichte der ongoddelijcker en sal niet nut zijn, en{de} de bastaerde plante{n} en sullen ghee{n} diepe wortele{n} gheue{n}, noch si en sullen geen staende vasticheyt legge{n}.
Ende ist dat si inde tacke{n} inder tijt groeye{n} niet vaste gestelt, sullen si va{n}de{n} winde beroert worden, en{de} van ouerlast der winden sullen si wt ghewortelt worden.
Wa{n}t de onuolmaecte tacke{n} sullen gebroke{n} worde{n}, en{de} haer vruchte{n} sullen onnut zijn en{de} bitter om eten, en{de} nerge{n}s toe bequae{m}.
Want alle de kindere{n} die va{n}de{n} ongerechtige{n} worden geboren, zijn getuygen der schalcheyt, tege{n} haer ouders, in huer vraginge,
Maer ist d{at} die rechtueerdige, metter doot voorcomen wort, so salt hem een vercoelinge zijn,
wa{n}t de outheyt is eerlijck, niet lange geduerich, noch mette{n} getale der iaren getelt.
De sinnen des menschen zijn gryse, ende de{n} tijt des outheyts is een onbesmet leue{n}.
Die Gode behaecht, die is liefgetal gemaect, en{de} leuende onder de sondare{n}, is hi ouer geuoertt
Hi is wech genome{n} op dat de quaethiet zijn verstant niet veranderen en soude, oft dat de veysinge zijn ziele niet bedrieghen en soude,
Want de tooueringhe der lueghenachticheyt verdo{n}ckert goede dinge{n}, en{de} de onsta{n}tachticheit der quader begeerlicheit, keert om de{n} sin sonder quaetheyt,
Voleynt in cortter tijt, heeft hi vele tijden veruult,
Sijn ziele was Gode behaechlijck, daerom haeste hy hem dien wt te leyden, van dat midden der ongherechticheden. Maer tvolck en siet noch en verstaet dit niet, noch en neemt sulcke dinghen niet ter herten,
dat Goodts ghenade en{de} barmherticheyt is tot sinen heylighen, en{de} zijn aenschouwen ouer zijn wtuercorene,
want dye rechtueerdighe doode, verdoemt die onrechtueerdighe leuende, ende die ioncheyt snellick voleyndt, verdoemt dat langhe leuen des onrechtueerdighen.
Want si sullen dat eynde des wisen sien, en{de} si en sullen niet verstae{n} wat God van dien ghedacht heeft, ende waerom datten die HEERE vermindert heeft,
want si sullen hem sien en{de} versmaden, maer Godt salse bespotten, Ende na dese dingen sullen si afuallen sonder eere, en{de} in versmaetheit onder de doode{n} inder eewicheyt.
Want hi sal die opgeblasene, sonder stemme verschoeren, en{de} hy salse beweghen vanden fundamente{n}, en{de} si sullen totten ouersten toe verlaten worden, en{de} si sullen suchte{n}de zijn, en{de} haer gedachtenisse sal vergae{n},
Si sullen beureest, in die ghedachte{n} haerder sonde{n} come{n}, en{de} haer sonde{n} sullense dweers wroege{n} tege{n} he{n} selue{n}.
DAn sullen die rechtueerdige in grooter volstandicheyt staen tegen de ghene diese benaut hebben, en{de} die huer arbeyden wech genomen hebben,
Siende dit, sullen si met eyscheliker vreesen verscrict worden, en{de} si sullen verwondere{n} in die snelheyt der ongehoepter salicheyt,
suchtende van benautheyt des gheests segghende by hen seluen, berou bewisende, ende van bangicheyt des geests suchtende,
Dese zijnt die wi somtijts in spot gehadt hebben, en{de} in gelijckenisse der lachteringen,
wi wtsinnige me{n}schen achteden huer leue{n}, raserije te wesen, en{de} haer eynde sonder eere, Siet, hoe zijn si, onder die kinderen Goodts gherekent, en{de} huer lot is onder die heylighen.
Daeromme hebben wi ghedwaelt vanden wege der waerheyt, ende dat licht der rechtueerdicheyt en heeft ons niet geschene{n} en{de} die sonne des verstandenissen en is ons niet op gheghaen,
wi zijn moede gheworde{n} inde{n} wech der ongherechticheyt, en{de} der verdoemenissen, en{de} wi hebben sware weghen gewandelt, maer den wech des HEEREN en hebben wi niet geweten,
wat heeft ons houerdije ghebaet? oft wat heeft ons beroeminghe der rijcdommen gegeuen?
Alle die dinghen zijn door gheghaen als een schaduwe, en{de} als een voorloope{n}de bode,
en{de} als een schip, dwelck door tvloeyende water ghaet, wiens spuer niet te vinden en is, alst voorbi geghaen is, noch den wech des bodems des schips inde stroomen,
Oft eenen voghel die de lucht door vliecht wie{n}s teeke{n} des weechs niet te vinden en is, dan alleen tgeluyt der vlogelen slaende den lichte{n} wint, en{de} snidende door cracht de locht des weechs, ruerende de vloghelen is dore gheuloghen, en{de} daer na en vintmen gheen teeken zijns weechs.
Oft gelijc een geschutte, dat wt gheschoten is tot een gesette plaetse, die ghedeylde lucht terstont in haer seluen ghesloten is, datmen haeren doorganck niet en bekent.
Alsoo als wi gheboren waren, lieten wi ter stont af te zijne, en{de} wy en consten voorwaer gheen teeken der duecht gethoonen, maer wi zijn in onse quaetheyt verteert.
Aldusdanighe dinghen seyden si inder hellen, die ghesondicht hadden,
want de hope des ongoddelijcken, is als een dorre dijstelbloeme die vande{n} winde wech wort geuoert, en{de} als een dunne schuym, dat vanden waterbare{n} wort verspreyt, en{de} als eenen roock die vanden winde ghescheyden is,
en{de} als die ghedachtenisse eens voorby ghaenden ghasts van eenen daghe.
Maer de rechtueerdighe sullen inder eewicheyt leuen, ende hueren loon is biden HEERE, en{de} huer gedachte is biden alderoppersten,
Hierom sullen si dat rijcke der schoonheyt, ende die croone des hopen vander hant des HEEREN ontfanghen, wa{n}t hi salse met zij{n}der rechter ha{n}t bedecke{n}, en{de} hi salse met sinen heylighen arm bescermen,
ende zijn neersticheyt sal die wapinghe nemen, ende hy sal die creatuere wapenen, tot wrake der vianden,
Hi sal voor den yseren halsberch, dye gherechticheyt aendoen, ende hi sal voor den helm, een seker oordeel nemen,
Hy sal den onuerwinliken schilt der gherechticheyt nemen,
en{de} hi sal die wreede gramschap scherpe{n} tot een spere ende de gheheele werelt sal met hem tege{n} die wtsinnige vechte{n},
Die wtsendinge{n} der blixemen sullen recht ghaen, ende als van eenen wel ghecromde{n} boge der wolcken sullen si worden verdoruen, ende si sullen tot eender seker plaetsen inspringhen,
Ende vander steenachtigher gramschape sullen volle haghelsteenen worden ghesonden, ende dwater der zee, sal daer tegen opclimmen, ende die stroome{n} sullen hardelijck tsamen loope{n},
Die gheest des crachts sal teghen hen staen, ende salse verscheyden als een ghedruysch des wyndts, ende hi sal alle dat landt huerder ongherechticheyt totter wildernissen bre{n}ge{n}, en{de} die quaetheyt, sal der machtige{n} stoelen omkeeren.
WIisheyt is beter, dan crachte, en{de} een voorsichtich man, dan een stercke,
Hierom ghi coninghen hoort, en{de} verstaet ghi rechters der eynden der aerden leerdt,
Gheeft gehoor ghi die de menichte in handen houdt, ende v seluen behaecht in dye scharen der nacien,
dat v macht is ghegheuen vanden HEERE, ende cracht vande{n} alderhoochsten, die nae v wercken sal vraghen, ende hi sal al die ghedachten ondersoecke{n},
wa{n}t als ghi dienaers zijns rijcks waert soo en oordeelde ghi niet rechtuaerdelijck, noch ghi en bewaerde die wet niet, noch ghi en wandeldet niet na sinen wille,
Hi sal v haestelijck ende vereyselijck openbaren, want daer sal een dat alderhartste oordeel gheschieden, op de gene die de ouerste zijn,
want den cleynen wort ontfermherticheyt verleent, maer die machtighe sullen machtighe pine liden,
Want Godt die HEERE van alle dinck is, en sal nyemants persoon wtnemen, noch hy en sal nyemants grootheyt ontsien, want hi heeft den cleynen en{de} den grooten selue gemaect, ende hi draecht van allen sorghe euen ghelijck,
Maer den sterckeren, staet stercker pininghe aen.
Hierom o ghi coninghen, tot v zijn dese mijn redenen, op dat ghi muecht leere{n} wijsheyt, ende dat ghi niet en valt,
want die de rechtueerdicheyt bewaren, die sullen rechtueerdelijck gheoordeelt worden, ende die rechtueerdighe dingen geleert hebbe{n}, die sullen vinden, wat si antwoorden moghe{n},
Hierom begheert mijn woorden, ende hebt die lief, ende soo suldi onderwisinghe hebben,
Die wijsheyt is claer, en{de} si en verdonckert nimmermeer, ende si wort lichtelijck ghesien vanden ghenen diese lief hebben,
Si voorcoemt die ghene diese begheren, dat si haer hen eerst soude verthoonen,
Die vanden lichte tot haer waect, die en sal niet arbeyden, want hi salse voor zijn duere vinden sitten,
Daerom ist eenen volcomen sin van haer te dencken, ende die om huerent wille waect, die sal haest seker zijn,
want si ghaet al om soeckende die ghene die haers weerdich zijn, en{de} in haer weghen salsi haer seluen dien vrolick verthoonen, ende si sal dien in alle voorsienicheyt te ghemoete loopen,
want haer beghin is begheerte der alder warachtichster onderwisinghen,
Hyerom so is de liefde die sorghe der onderwisinghen, ende die liefde is die bewaringe haerder wetten, ende die bewaringe der wetten is die volbrenghinghe der onghebreckelijcheyt,
ende die onghebreckelijcheyt doet, Gode aldernaest zijn.
Aldus brenct die begeerlicheyt der wijsheyt totte{n} eewige{n} rijcke,
Hiero{m} o ghi coninghen des volcs, ist dat ghi luste hebt in setelen ende ceptere{n}, so bemint de wijsheyt, op dat ghi inder eewicheit regnere{n} muecht,
Ghi alle die de ouerste des volcks zijt ghestelt, hebt lief dat licht der wijsheyt,
Maer wat wijsheyt is, ende hoe si ghemaect is sal ick v vertellen, en{de} ick en sal v de verholentheden Gods niet verberghen, maer ick salse van tbegin der gheboorte{n} ondersoecken, en{de} ic sal haer kennisse int licht setten, en{de} ick en sal die waerheyt niet voor bi gaen,
noch ick en sal niet met die verterende nijdicheyt ouer den wech gaen, want alsulcke{n} mensch en sal der wijsh{eyt} niet deelachtich zijn,
maer die menichte der wijsen is een gesonth{eyt} des eertrijcs, En{de} een wijs Coninck, is des volcs vasticheyt,
Daerom ontfanct onderwijsinghe, door mijn redenen, ende tsal v baten.
TIs wel waer, ic ben oock een sterflijck mensch, allen menschen ghelijck, ende wt den eertschen gheslachte gheboren des ghenen dye eerst ghemaect is,
ende in mijnder moeder buyck ben ick vleesch ghebeeldet, Inden tijt van thien maenden ben ick te gader geronnen in bloet van des mensche{n} zade, ende mits bequame{n} luste des slaeps.
Ende als ick geboren was, ontfinghe ic die ghemeyn luchte, ende des ghelijck viel ick neder op die ghemaecte aerde, ende ic liet wt die eerste stemme ghelijck allen mensche{n}, weenende,
Ick ben in dye wijndelen en{de} met grooter sorghen opgeuoeyt,
Want nyema{n}t vanden coninghen en heeft een ander begin der gheboorten ghehat,
Hier omme so hebben alle menschen eenen inghanc tot den leuen, ende eenen ghelijcken wtghanck.
Daerom begheerde ick, en{de} mi werde{n} sinnen ghegheuen, ende ick aenriep, ende dye gheest der wijsheyt quam in my,
Ende ick voorsettese den rijcken ende den stoelen, en{de} ick seyde, dat die rijcdommen niet en waren by haer te ghelijcken,
Noch ick en ghelijcte haer gheenen costelijcken steen, want alle gout is bi haer ghelijck een cleyn sandeken, ende siluer sal in haer aenschouwe{n}, als slijc gheacht zijn.
Bouen salicheyt ende ghedaente, beminde ickse, ende ick nam dye voor mi voor een licht te hebben, wa{n}t haer licht is onwtblusschelijck,
ende my quamen alle ghoede dinghen tsamen met haer, ende een ontallijcke eersaemheyt door haren handen,
en{de} ick ben in allen verblijt, want dese wijsheyt ghinc voor mi, ende ick en wist niet, dat si een moeder is van alle goede dinge{n},
Die welc ic sonder gheueynstheit gheleert hebbe, ende sonder nijdicheyt deelde ickse mede, ende haer eersaemheyt en verborghe ick nyet,
Want si is den menschen eene{n} oneyndelijcke{n} schat ende die ghene dien gheorbert hebben, die zijn der vrientschappen Godts deelachtich gheworden, ghepresen om dye ghauen der onderwisingen,
Want Godt heuet my ghegheuen te segghen wt der meyninghe, ende te vermeten weerdighe dinghen deser, dye welcke my ghegheuen werden, want hy is een leyder der wijsheyt, ende der wijser verbetere,
Want wy ende onse redenen, zijn in zijnder hant, ende alle wijsheyt, ende die onderwijsinghe der wercken der kennissen
Hi heeft mi waerachtige kennisse der dinghen die zijn ghegheuen, op dat ick die gheschictheit des aertrijcs sal moghen weten, ende die crachten der elementen, dat beginsel, die voleyndinghe,
ende dat middele der tijden, dye veranderinghe der gheboorten, ende die voleyndinghe der tijden,
des iaers loop, ende die geschictheden der sterre{n},
dye natueren der dieren, ende die gramschappe{n} der beesten, die crachten der winden, en{de} der menschen ghedachten, dye onderscheydenheden der spruyten, en{de} die crachten der wortelen,
ende ick leerde alle dinghen dye verborghen ende onuersien zijn, Want die constighe maker alder dinghen, heeft my gheleert wijsheyt,
In haer is die heylige gheest der verstandenissen, eenich, menichfoudich subtijl wel sprekende seech, onbesmet, seker soet, beminnende dat goede, scherp die nyet en verbiet wel te doene, vriendelijc,
goedertieren, ghestadich, zeker, vry, hebbende alle duecht, alle dinghen voorsiende, ende dye alle verstandige gheesten ontfaet reyn subtijl,
Want wijsheyt is beroerlijcker dan alle beroerlijcke dinghen, Sy reycket ouer al om haer reynicheyt.
Sy is een wasem der cracht Godts, ende een sonderlinghe wtuloeyinghe der claerh{eyt} des almoghenden Godts, ende si is sonder smet suyuer, daer omme en coempt niet dat besmet is in haer,
Want si is een schijnsel des eewighen lichts, ende een spieghel sonder vlecke der maiesteyten Gods, ende dat beelt zijnder goetheyt,
Ende al is si een, si vermach alle dinghen, ende in haer seluen blijuende verniewet si alle dinghen, ende si draecht haer ouer door dye gheslachten in die heylighe sielen, Sy heeft Gods vrienden ende die propheten ghestelt,
Want god en heeft nyemant lief, dan den ghenen dye metter wijsheyt in woont,
wa{n}t dese is scoonder dan die sonne, ende si is bouen alle ghescictheyt der sterren, den lichte gelijct wort si die eerste gheuonden,
Den lichte volget den nacht, maer dye quaetheyt en verwint die wijsheyt niet.
ALdus reycte die wijsheyt sterckelic va{n}den eenen eynde totten anderen, ende si beschict alle dinghen soetelic,
Dese heb ick ghemint en{de} wtgesocht van mijnder iuecht, ende ic sochtse mi tot eender bruyt te nemen, en{de} ic wert een minnare haerder schoonheyt
die met Godt woonende is, prijst en{de} glorificeert haer edelheyt der gebuerte, ende daer en bouen die HEERE van alle dinge{n} heeftse oock lief ghehadt,
want si is een leerersse der onderwisinghe Godts, ende een wtuerkiester zijnder wercken,
Ende ist dat die rijcdommen inden leuen begheert worden, wat mach rijckere ghezijn dan die wijsheyt, dye alle dinghen werct,
Ende ist dat het geuoelen werct, wie is meerder co{n}stenaer der dinghen dye zijn, dan die,
Ende ist dat yemant die rechtueerdicheyt lief heeft, ende deser arbeyden hebben groote duechden. Want si leert soberheyt ende voorsichticheyt, en{de} rechtueerdicheyt, ende duechde, en{de} niet en is den menschen orbaerliker int leue{n}
En{de} ist dat yemant menichte van conste{n} begeert, dan die drie dinge{n}, so weet si die voorlede{n} dinghe{n}, en{de} si schattet va{n} die toecome{n}de, si weet die loosheyt der redene{n}, ende die ontbindinge der argumenten, si weet teekenen, en{de} monstre{n} eer si geschiede{n}, ende die geschiedenissen der tijde{n} en{de} der weerelden.
Hier om na{m} ic voor mi dese tot mi te brenge{n}, om daer mede te leuen, wete{n}de dat si met my deelen sal vande{n} goede{n}, en{de} si sal toesprekinge mijnder ghedachten, ende mijns verdriets zijn.
Ick sal om harent wille claerheyt totten scharen hebben, ende eere bi die ouders,
Ic sal ionc ende scharp worden gheuonden int oordeel, ende ic sal wonderlic zijn in dat aensien der machtigher, ende der princen aensichten sullen my verwonderen,
Sy sullen mi swighende ontbeyden, ende si sullen my sprekende aenschouwen, en{de} als ic vele redenen sal vertrecken, soo sullen si die handen op haren mont leggen,
Hier en bouen sal ic door dese ontsterffelicheyt hebben, en{de} ic sal een eewige gedachtenisse achter late{n} de{n} ghenen die na mi comen sullen,
Ick sal die volcken beschicken, en{de} die gheslachten sullen mi onderdanich zijn,
Veruaerlike coningen sullen vreesen, als si mi hooren, ende in die menichte sal ic goet schijne{n}, en{de} sterc int oorloge
Inghaende in mijn huys sal ick met haer rusten, want haer bywesen en heeft gheen bitterheyt, noch met haer te leuen en heeft gheen verdriet, maer blijschap ende vruechde,
Dese dinghen bi my seluen peysende, en{de} haerder ghedachtich wesende in mijn herte dat onsterffelicheyt is int gedachte der wijsheyt,
ende haer vrientschap is een goede genuechte, ende inden wercken haerder hande{n} is eersaemheyt sonder ontbrekinghe, ende die strijdinghe haerder spraken wijsheit, en{de} heerlicheyt in ghemeensckap haerder redene, ghinc ic al om soeckende, dat ic mi die tot mi soude nemen,
Ic was een kint vol natuerlicx begrijps, ende ick vercreech een goede siele,
En{de} als ic meer goet was, quam ick totten onbesmetten lichame,
En{de} doen ic wiste dat ick mi niet anders suyuer en mochte onthoude{n}, ten ware dat God gaue, en{de} dat selue was die hoochste wijsh{eyt} te wete{n}, wie{n}s gaue dese was, ginc ic totte{n} HERE, en{de} ick badt he{m} en{de} sprac wt alle mijnder herte{n}.
GOdt mijnder vaderen, ende HEERE der ontfermherticheyt, die alle dingen met uwen woorde hebt ghemaet,
ende den mensche midts v wijsheyt hebt gestelt, dat hi die creatuere soude regeren in heerscapie die van v gemaect is,
op dat hy dat aertrijc soude beschicken in gelijcheyt, en{de} rechtueerdicheyt, ende dat hi in stueringhe des herte{n} dat oordeel soude oordeelen,
gheeft my dye wijsheyt, die een bistae{n}ster uwer setelen is, en{de} en wilt mi niet versteken van uwen kinderen,
want ic ben v knecht, en{de} dye sone uwer dienstdeerne{n}, een onsterc mensch van corter tijt, ende cleyndere totten verstande des oordeels en{de} der wetten,
En{de} so wie volmaect sal zijn onder der me{n}sce{n} sone{n}, ist dat uwe wijsh{eyt} van he{m} is, hi sal voor niet worden gherekent
Maer ghi hebt my tot eenen coninck dynen volck vercoren, ende eenen rechter uwer sonen ende dochteren,
Ende ghi seyt mi eene{n} tempel te timmeren in uwen heylige{n} berch ende eenen outaer in die stadt uwer wooninghe, een ghelijckenisse ws heylighen tabernakels, welck ghy van tbegin bereyt hebt,
ende v wijsheit met v, die welcke uwe wercken weet, die welcke doen daer oock bi was doen ghi dat aertrijc maecte, ende wiste dat uwen ooghen behaechlijck was, ende wat oprecht was in uwen gheboden,
Seynt dye van uwen heylighen hemelen, ende van de{n} stoel dijnre grootheyt, op dat si met my si, ende met mi arbeyde, op dat ic mach weten, wat by v aenghenaem si,
want die weet, en{de} verstaet alle dinge{n}, en{de} si sal mi soberlic seyde{n} in mijn wercke{n}, en{de} si sal mi beware{n} in hare macht,
en{de} mijn wercke{n} sulle{n} aengenaem zijn, en{de} ic sal v volc rechtueerdelijc bescicke{n}, en{de} ic sal weerdich zijn mijns vaders setelen.
Want wat mensche mach de{n} raet Gods weten, oft wie mach dencken wat God wil.
Want die gedachte{n} der sterfliker mensche{n} zijn vol vreesen, en{de} onse voorsienichede{n} zijn onseker,
Want dat lichaem dat vergaet, beswaert die siele, ende aertsche inwooninghe druct den sin neder, die veel denckende is
En{de} wi werderen zwaerlijc die dinghen, die inder aerden zijn, ende die int aenschouwen zijn, vinden wy met arbeyt, Maer wie sal die dinghen ondersoeken die inden hemel zijn?
Wie sal uwen sinne wete{n}, het en si dat ghi wijsheyt gheeft, ende het en sy dat ghy uwen heylighen gheest seyndt vanden alre hoochste{n},
en{de} ten si dat die paden der ghenen die inder aerde{n} zijn, gebetert zijn, en{de} die menschen die dingen geleert hebben, die v behagen, Wa{n}t door die wijsheyt zijn si ghenesen, die v HEERE behaget vanden beghinne.
DEse wijsheyt bewaerde dien die erste van God ghemaect is een vader des aertrijcs, als hi alleene was geschapen, en{de} brocht hem wt van zijnder misdaet,
Ende hi brocht hem wt vanden slijme der aerden en{de} hi ghaf hem crachte alle dinghen te onderhoudene,
als die onrechtuaerdige wech ghinc van deser in zijnder gramschappen, die broederlicheyt veghinc, door die gramschappe des dootslaechs.
Om welcke doen dwater dlandt verdorf, soo heeft die wijsheit wederomme genesen, den rechtuaerdigen, door een versmadelijck hout den rechtuaerdighen regerende.
Dese wijsheyt, als hen die natien in volginge der hoouaerdichheyt hadden verheue{n}, so kenden si de{n} rechtueerdighen, en{de} si behielt hem Gode sonder claginge, ende hi heeft in den kinderen een stercke bermherticheyt bewaert.
Dese verloste den rechtueerdigen vliende vanden vergaende{n} ongodlike{n}, alst vier neder viel inden vijf steden,
den welcke{n} tot eenen ghetuygenisse, dat woeyste lant roocachtich blijft, ende boomen in onsekere tijt vrucht hebbende, ende eenen souts steene staende tot een gedachtenisse der ongeloouigher zielen,
Want die die wijsheyt voorbi ghingen, die en vielen niet alleen daer inne dat si die goede{n} niet en wisten, maer si liete{n} den menschen een ghedachtenisse haerder onwijsheyt achter, alsoo dat si oock niet verborghen en mochten bliue{n} inden dinge{n} daer si in sondichde{n},
Maer die wijsheyt verlostese van smerten, die haerder waer nemen.
Dese beleyde den rechtuaerdighen vooruluchtighen der gramschapen zijns broeders, door rechte weghen, en{de} hi toonde hem trijcke Gods, ende hi ghaf hem der heyliger kennisse, hi maecte hem eerlijck in den arbeyden, en{de} hi veruulde zijn arbeyden.
Int bedroch der ghenen die hem bedrogen, was si bi hem, en{de} maecte hem eersae{m},
Si bewaerde hem vanden vianden, en{de} beschermde he{m} vanden verleysters, Ende si ghaf hem eenen starken strijt, op dat hi verwinnen soude, en{de} weten dat die wijsheyt machtigher is dan alle dinck.
Dese en heeft den vercochten rechtuaerdighen niet verlaten, maer si verloste hem vanden sondaers, en{de} si daelde met hem neder in den cuyle,
en{de} si en verliet hem niet in den banden, tot dat si hem dat ceptrum des rijcs toe brochte, en{de} machticheyt teghen die ghene die hem verdructen, ende si toondese lueghenachtich te wesen, die hem besmetten, ende si ghaf hem eewighe claerheyt.
Dese verloste dat rechtueerdighe volck, en{de} dat zaet sonder claginge verlostede si va{n}den geslachten, die hem verdructen,
Si ginc in die ziele des knechts Gods, ende stont teghen veruaerlijcke coninghen, in wondere{n} ende teekene{n},
Ende si wederghaf den rechtuaerdighen, loon van haeren arbeyde, en{de} si beleyde die in eenen wonderlijcken wech, en{de} si was dien, in een bedecsel des daechs, ende snachts in een licht der sterren.
Ende si droechse door die roode zee, ende si voerdese door een zeer groot water.
Maer dijer vianden verdrencte si in die zee, ende si leydese wt der diepte der hellen,
Hierom namen die rechtuaerdighe der booser menschen roof wech, en{de} si songhen, HEERE, uwen naem is heylich, ende si loefden te gader die verwinnersse uwe handt,
Want die wijsheyt dede der stommer mont open, en{de} si maecte die tonghen der onsprekender kinderen, wel sprekende.
ENde si bestierde haer wercken in die handen des heyligen prophete,
Si reysden door die woestine, die niet bewoont en wert, ende inden woesten plaetsen maecten si hutten,
Si stonden teghen die vianden, ende si wraken hen vanden vianden,
Si dorsteden ende riepen v aen, ende hen wert water gegheuen vanden alderhoochsten steen, ende ruste des dorsts vanden harden steen,
door welcke haer vianden pijne doochden, van ghebreck haers drancks, als die kinderen van Israel oueruloeyden, soo verbliden si in hen. Door dese dingen, als hen gebrack, so ghesciede hen wel,
Want voor die fonteyne der eewigher vloet gaeft ghi den onrechtueerdighen menschelic bloet,
Die welcke als si vermindert werden in ouerbrenginge der ghedooder kinderen, ghaeft ghi hen onuerhuets oueruloedich water,
toonende door den dorste die doen was, hoe ghi die uwe verhoochde, ende haer weder spannighe vianden doode,
Want als si getemteert werden, ende onderwisinghe met ontfermherticheyt ontfaende, wisten si hoe die bose menschen als si met gramscappen geoordeelt waren pijnen doochden.
Dese proefde ghy voorwaer als een vader vermanende, maer die verdoemde ghi onderuragende als een wreet coninc,
Want die niet teghenwoordich en waren, ende die teghenwoordich waren, werden ghelijc ghepinicht.
Want dubbel verdriet hadse beuaen, ende suchtinghe met ghedachtenisse der voorledender dinghen,
Want als si hoorden door haere pijnen, dat wel met hen ghedaen wert, soo hebben si des HEEREN ghedacht,
verwonderende int eynde des wtgancs, want den welcken si in arger wtsettinghe wtgheworpen, bespotten, verwonderende int eynde des ghesciedenissen, Des ghelijc en dede hi den gherechtighen niet,
maer voor die ontsinnighe ghedachten waren haer quaetheyden. Dat sommighe den stommen serpenten dienden, ende den onnutte beesten, seyndende ghi onder hen menichte van stommen dieren, tot een wrake,
dat si souden weten, dat so waer yemant door sondicht, door die selue dinghen ooc ghepijnicht wort,
Want v almachtighe hant die dat aertrijc ghescapen heeft wt ongesiender materien, en was niet onmoghelic onder dien te seynden menichte der beeren, oft stoute leeuwen,
oft ombekende beesten van nieuwer aert, vol gramscappen, oft vierighen waseme blasende oft ruec des roocs voortbrengende oft die veruaerlike voncken scoten van haren ooghen,
der welcker quetsinge die niet alleen en mocht te niet doen: maer dat aensien mochte ooc door vreese dooden,
Want ooc sonder dese hadden si met eenen winde moghen worden gedoot, veruolghinge geleden hebbende van haers selfs wercken, ende verstroyt door den geest uwer cracht, Maer ghi hebt alle dingen in mate ende in getal ende in gewichte bescict
Want v schoot ouer alleen altijt veel te vermoghen, ende wie sal der cracht ws arms wederstaen?
Want ghelijc die tonge der waghen, also is dat aertrijc voor v, ende als een druppel morghendaus, die neder daelt op die aerde
Ende ghy ontfermt alre menschen, want ghi vermuecht alle dinghen, ende ghi siet metter menschen sonden door die vingher, om dat bewijsen des berous,
Want ghy hebt lief alle dinghen die zijn, ende ghi en hatet der dinghen gheen die ghi maecte. Want hatende en hebt ghi niet ghestelt noch ghemaect,
Hoe soude yet moghen blijuen, ten waer dat ghijt wildet, oft hoe soude yet onthouden moghen worden, dat van v niet ghenoemt en ware,
Maer ghi spaert alle dinghen, want si zijn v HERE, die de ziele bemint.
O HEERE hoe goet ende soet is uwen gheest in allen,
hier om so straft ghyse eens deels, die ghene die dwalen, ende ghi vermaentse van dien, daer si mede sondigen, ende ghi spreectse aen, op dat si haer quaetheit souden laten, ende in v HEERE gheloouen,
want die oude inwoonders ws heylighen landts, die ghi veronweerdeste,
want si deden wercken die v hatelic waren, door medecijnen ende onrechtueerdighe offerhanden,
ende waren dooders haerder kinderen sonder ontfermherticheyt, ende eters der menschen inghewants, ende bloet verslijnders,
ende die ouders voortbrenghers der ongheholpender zielen: verdoen vanden midden uwer verholentheyt, door die handen onser vaderen,
op dat si weerdighe wandelinghe in vreemden landen der kinderen Gods souden ontfaen, dat lant dat v weerdigher is dan alle landen.
Maer desen hebt ghi ooc als menschen gespaert, ende ghi seynder voorghangers ws heyrs wespen, dat si die allenskens verdriuen souden,
Niet dat ghi onmachtich waert, die ongodlike, den rechtueerdigen onder te worpen inden oorloghe, oft den wreede beesten, oft met eenen harden woorde tsamen wt te driuen,
maer bi deele oordeelende gaeft ghi plaetse den berouwe, wel wetende dat haer gheslachte onrechtueerdich is, ende haer quaetheyt natuerlic, ende want haer ghedacht inder eewicheyt niet verandert en mocht worden,
Want het was een vermaledijt gheslachte vant beghinne. Noch niemanden vreesende, gaeft ghi ghenade haren sonden,
want wie sal v segghen, wat hebt ghi ghedaen, oft wie sal teghen v oordeel staen, oft wie sal comen in v aenschouwen, wraker, der ongherechtigher menschen, Oft wie salt v wijten, ist dat die gheslachten vergaen die ghi ghemaect hebt.
Want daer en is gheen ander God dan ghi, die welcke sorghe draecht voor alle dinghen, op dat ghi toonen sout, dat ghi dat vonnisse niet onrechtueerdelic en ordeelt,
Noch coninc, noch tyranne en sullen vraghen vanden ghenen die ghi verdoemt hebt.
Want ghy dan rechtueerdich zijt, soo bescict ghi alle dinghen rechtueerdelic, ende ghi verdoemt dien seluen ooc, die niet schuldich en is ghepijnicht te worden, ende ghi acht hem vreemt van uwer cracht,
Want v cracht is een begin der rechtueerdicheyt, ende om dat ghi de HEERE alre dinghen zijt, so doet ghi v alle dinghen sparen,
Ghi toont cracht die niet ghelooft en wort volmaect te zijn inder cracht, ende die ghene die v niet en kennen, leuert ghi ouer in stoutheyt.
Maer ghi heere der cracht, oordeelt met ghestadicheyt, ende ghi bescict ons met groter eerweerdicheyt, Want het vermoghen is v tonder als ghi wilt,
Ghi hebt v volc door sulcken wercken gheleert, datmen rechtueerdich ende vriendelic moet zijn, ende ghi maecte v kinderen van goeder hopen, Want oordeelende gheeft ghi inden sonden plaetse des berous,
Ist dat ghy uwer knechten, vianden, ende die der doot schuldich waren, met soo grooter aenmerckinghe pijnichde, ende verlostese, geuende tijt ende plaetse, door welcken si verandert mochten worden van quaetheyt,
met hoe groote neersticheyt oordeelde ghy v kinderen dan, der welcker ouders ghi eeden ende voorwaerden der goeder beloften ghegeuen hebt.
Hier om als ghi ons castiende onderwijst, so gheesselde ghi onse vianden menichfoudelic, op dat wi v goetheyt sullen dencken oordeelende, ende als van ons gheoordeelt wort, uwe ontfermherticheyt moghen hopen,
Waer wt, ghi den ghenen die in haren leuen ontsinnichlic ende onrechtueerdelic leefden, gaeft ghi die opperste pijnen, door die dinghen dien si ghedient hebben,
Want si doolden ooc langher inden wech der dolinge, achtende die dinghen, die in die beesten onnutte zijn, goden te wesen, leuende na die castume der ontsinnigher kinderen.
Om des wil hebt ghi hen dat oordeel gegheuen tot bespottinghe, als ontsinnige kinderen,
Maer die niet midts bespottinghen ende berispinghen ghebetert en zijn, die hebben Gods weerdighe oordeel onderuonden,
Want in dien dinghen die si leden verdroeghen si moeyelic, in welcken si onlijdsaem zijnde verbolghen waren, Door dese dinghen, welcke si meynden goden te wesen in hen, als si te niete ghedaen werden, siende dien, welcken si voortijts hen loochenden te kennen, bekenden si den warachtighen God, Om wiens wille sal ooc dat eynde haerder verdoemenisse, ouer hen comen.
MAer alle menschen in de welck die kennisse, Gods niet en is, die zijn ydel, ende van desen die niet goet en schinen, en mochten si hem niet bekennen, die is, noch die wercken aenmerckende, en hebben si niet bekent wie die constenaer waer,
maer oft vyer oft wint, oft die haestende lucht, oft den omloope der sterren, oft te vele groote water, oft die sonne ende mane regeerders des aertrijcs meynden si goden te wesen,
Ende oft si meynden die goden ghenuechte te hebben in deser ghedaente, so sullen si weten dat die heere van desen veel schoonder is, want die scepper der ghedaenten heeft alle dese dinghen ghestelt,
Ende oft si haer cracht ende wercken verwonderen, so laetse oock verstaen van dien dat die ghene die dese dingen ghemaket heeft, stercker is dan die.
Want van die grootheyt der ghedaenten ende der creatueren, mach die schepper deser dinghen kenlick ghesien worden,
Maer nochtans is in desen minder clachte, Want dese dolen messchien, God soeckende ende willende vijnden,
Want ooc als si in sinen wercken conuerseren, soo ondersoecken si ende houden dat vaste, dat die dinghen goet zijn diemen siet,
Ende weder omme, en salmen desen oock niet vergheuen,
want ist dat si so vele weten mochten, dat si die werelt mochten doormercken, hoe en vonden si der werelt heere niet lichteliker,
Want si zijn onsalich ende haer hope is onder die dooden, die ghene die die wercken der menschen handen, goden hebben geheeten, gout ende siluer, vijndinghe der const, ende die gelijckenisse der dieren, of eenen onnutten steen, welc dat werc eender ouder hant is.
Oft ist dat eenich constenaer die een timmerman is, rechthout vanden bossche hieu, ende alle die scale des houts gheleerdelick afscaefde, ende zijn conste neerstelic gebesiget hebbende, een onnut vat make tot orboringe zijns leuens
ende misbruyck die ouerbliuende spaenderen des wercs, tot bereydinghe der spijsen,
ende dat hi die ander van desen dat hi niet en beseghede een cromme hout vol weeren, neerstelic wt groeue door zijn ydelheyt, ende hy dat beelde door wetenisse inder conste, make dat ghelijck eens menschen beelde,
oft dat eenighen dieren gelijck make ende hijt dan bestrijke met rooder varwen, ende dat hijt roodtachtich make zijn verwe, met vernisse ende blancketsel, ende alle vlecke die daer inne is ouerstrijkende.
Ende hi sal hem een weerdighe woonninghe maken, ende aen die want settende, ende met yser vast makende,
op dat messchien niet en valle, hem voorsiende, wetende dat hem seluen niet helpen en mach, Want het is een beelt, ende hem is een hulpe van noode,
ende ghelofte doende van sinen goede, van sinen kinderen, ende vanden bruyloften, onderuraecht hijt van dien beelde, Hi en schaemt hem niet te spreken metten ghenen die sonder ziele is,
ende hi bidt den crancken, om ghesontheyt, ende den dooden, bidt hi om dat leuen, ende hi aenroepten tot een hulpe, die seluer onnut is,
ende hi bidt om den wech, van hem die niet wandelen en mach, ende van vercrijghinghe ende van wercken, ende van alder dinghen gheschiedenisse, bidt hi van hem, die in allen dinghen onnut is.
WEderom een ander denckende te schepe te varen, beghinnende te reysen door die wreede stroomen, so aenroept hi een veel broosscher hout, dan dat hem draecht,
Want dat verdachte die begheerlicheyt te vercrijghen, ende die constenaer timmerdet midts zijnder const,
Maer vader, uwe voorsichticheyt regeert alle dinghen van tbeghinne, want ghi hebt eenen wech in die zee ghegheuen, ende tusschen die vloeden, den alder vasten wech thoonende,
want ghi zijt machtich van allen te ghenesen, al ghinck oock yemant sonder scip ter zee.
Maer op dat die wercken uwer wijsheyt niet ydel en souden wesen om dies wille gheloouen die menschen haer zielen oock eenen cleynen houte, ende die zee oueruarende, met eenen scepe worden si verlost
Maer oock van tbeghin als die hoouaerdighe Ruesen verghinghen, die hope des aertrijcs totten schepen vliende, seyndet der werelt weder, zaet der gheboorten, dat welcke schip door uwe hant ghestiert was,
Want dat hout is ghebenedijt, daer door dat rechtuaerdicheyt gheschiet.
Maer den afgod die met handen ghemaect wort, is selue vermaledijt, ende dien ghemaect heeft, want tis wel waer, die heeft gewracht, maer dbeelt, al wast broosch, twert God ghenaemt,
God haetse, den ongodlijken ende zijn ongodlicheyt,
Want datter ghemaect is, sal pijn lijden metten ghenen diet ghemaect heeft,
Om dies wille en sal gheen aenschouwen inden afgoden der natien zijn, want die creatueren Gods zijn tot hate gemaect, ende tot tentacie der menschen zielen, ende der onwijsen voeten tot eenen valstricke,
Want tbeghin des ouerspeels, is dat versoecken der afgoden, ende haer vindinghe is verkeeringhe des leuens,
Want si en waren van tbeghin, noch si en sullen niet eewelijck zijn,
Want groote ydelheyt der menschen heeftse vonden int aertrijcke, Ende daerom is haer eynde cort gheuonden,
Want die vader rouwich zijnde met bittere weeninghe, maecte hi haestelijc zijns ontnomen kindts beelt, ende die doen als een doot mensche was dien begonste hi nv te dienen als God, ende hi bestelde onder zijn cnechten, heiligen ende offeranden
Hier na als eenen tijt hier tusschen verliep, ende die oude ghewoonte die ouerhandt nemende, soo is dese dolinghe als een wet bewaert, ende men eerde die ghemaecte beelden midts der tyrannen gebot,
Dese die de menschen niet int openbaer en mochten eeren om dat si verre waren, also is haer figuere van verre gehaelt, ende maecten des conincs ghelijcke beeldt, dien si eeren wilden, op dat si dien als tegenwoordich die daer niet tegenwoordich en was, souden dienen midts haerder sorchfuldicheyt,
Ende die sonderlinghe naersticheyt des constenaers, brachtse tot deser dienst, dese diet niet en wisten,
Want hi willende meer behagen den ghenen die hem tot hem genomen heeft, daerom arbeyde hi met zijnder konste, dat die ghelijckenisse beter soude conterfeyten,
Maer die menichte der menschen af geleyt, door die ghedaente des wercs, hem die voortijts, als een mensche gheeert was, hebben si nv God geacht,
Ende dit was des menscheliken leuens bedrieginghe, Want die menschen der gheneychtheyden, oft den coninghen dienende, insetteden si den steenen ende den houte eenen onghemeensameliken naem,
Ende het en was henluyden niet genoech, dat si gedoolt hadden in Gods kennisse, maer leuende in soo grooten oorloge der onwetentheyt, heten si alsoo vele ende alsoo grooten quaden, vrede.
Oft haer kinderen offerende, oft duystere offerhande doende, oft hebbende wakinghe vol raserijen,
en bewaren si nv noch leuen, noch reynen houwelijck, maer deene slaet doot den anderen, door nidicheyt, oft bedroeuet hem, ouerspel doende,
ende alle dingen zijn daer onder gemenget, bloet, dootslach, diefte geueynstheyt, scheyndinghe, ende onghetrouwichyt, verstooringhe, ende meyneedicheyt, oploop,
vergetentheyt der goeden Gods, besmettinge der zielen, veranderinghe der gheboorten, onghestadicheyt des houwelijcs, ongeoordineertheyt des ouerspels, ende der onsuyuerheyt,
Want den dienst der onsprekender afgoden, is die sake alles quaets, ende tbeginsele ende deynde,
Want oft si rasen als si verbliden, oft si voorsegghen valsche dingen, oft si leuen onrechtueerdelic, oft si zweeren haestelick valsche eeden,
want als si betrouwen in afgoden die sonder verstant ende sonder siele zijn, quadelic swerende en hopen si niet dat hen letten soude,
daer om ouer comet hen weerdelijck alle beyde, want si geuoelden qualic van Gode, aenmerckende de afgoden, ende si zwoeren onrechtueerdelic byden afgod, versmadende die rechtueerdicheit. Want
daer en is gheen cracht in die zwerende, maer die pine der sondigender, door wandelt altoos der onrechtueerdiger ouertredinghe.
MAer ghi onse God zijt soete ende warachtich, ende lijdsaem, alle saken in ontfermherticheyt beschickende.
Want al ist dat wy sondighen, wy zijn uwe, wetende uwe grootheyt, ende ist dat wi niet en sondigen, so weten wi dat wi by v ghetelt zijn.
Want v te kennen is volmaecte gherechticheit, ende te weten v gerechticheit ende cracht, is een wortel der onsterflicheit,
Want die versieringe der quader consten der menschen, en brocht ons in gheen dwalinghe, noch die schadue der scilderie, dwelc eenen arbeyt sonder vruchte is, ende een beelt gestoffeert met menigherley verwe,
wiens aenscouwen den onwisen begeerlicheit geeft, ende hi heeft lief de gelijckenisse eens dooden beelts sonder siele.
Beminnaers der quader dingen zijn der doot weert, die hope in sodanige hebben, ende die dye maken, ende diese lief hebben, ende diese dienen.
Maer een potbacker druckende die moruwe aerde, arbeydelick schept hy elck vadt tot onsen orboore, ende vanden seluen slijcke maecte hi vaten die reyn zijn tot orbor ende des gelijcs die desen contrarye zijn, ende die potbacker is rechter, welc dat tgebruyc deser vaten is.
Ende hi scept eenen god met onnutten arbeyt vanden seluen slijc, die gene die een luttel te voren van aerde gemaect was, ende een luttel daer na, brengt hi hem weder daer hi af gecomen is, alsmen hem eyscht die schult der sielen die hi hadde.
Maer hy heeft sorge niet om dat hi arbeyden sal, noch om dat hi een cort leuen heeft, maer hi strijdet metten goutsmeden ende metten siluersmeden, ende hi volcht ooc die coperwerckers ende hi thoont heerlicheit, om dat hy al ten ydele dinghen schept.
Sijn herte is asschen, ende zijn hope is alte ydele eerde, ende zijn leuen is snoder dan slijc
want hi en weet niet wie hem gemaect heeft ende wie hem de siele ingeblasen heeft die daer werct, ende wie hem den leuendigen geest inblies
Maer si achten ons leuen ooc een spel te wesen, ende die conuersatie des leuens toeghemaect tot ghewinne, ende datmen dat ooc allesins wt den quade vercrigen moet.
Want dese weet dat hi bouen al misdoet, die wt materie der eerden, broosch vaten, ende gesteken afgoden maect,
want alle onwise ende onsalige, bouen maten der sielen houeerdich zijn ws volcks vianden, hebbende gebot ouer hem.
Want si achten alre nacien afgoden goden te wesen, die noch gesichte der oogen en hebben om te sien, noch nuesen om wint te vernemen, noch ooren om te hooren, noch vingeren, noch handen om te tasten, ende huer voeten zijn oock traech om te wandelen.
Want een mensche heeftse ghemaect, ende die den gheest ontleendt heeft die conterfeytse, want gheen mensche en mach eenen God versieren hem gelijc.
Om dat hi sterflic is, so schept hi eenen dooden met ongerechten handen. Hy is selue beter dan die gene dien hi dient. Want hi leefde doch al was hi sterflic, maer de en leefde niet,
maer si die dye alder catiuichste zijn, hebben si ooc geeert als goden, die creaturen, nochtans sonder sin, hier by gelegen zijn argher dan die dieren,
nochtans en can niemant metten gesichte wt desen dieren yet goets gemercken, want si ontlopen zijn gods lof, ende benedictie.
OM dese dingen ende deser gelijc, so hebben si wel verdiende pijne geleden, ende si zijn door menichte der beesten vernielt
Voor welcke pinen ghi v volck wel beschict hebt, den welcken ghi begeerlicheit hebt gegeuen van leckerder spijsen, nieuwen smake, bereydende hen velthoenderen,
op dat si die spijse begheerende, om die dingen die hen ghetoont ende gesonden waren, ooc vander nootdruftiger begheerlicheit, af ghekeert souden worden. Maer dese in corter tijt arm gheworden, hebben nieuwe spise gesmaect,
Want het was van noode dat hen sonder onsculdinge die doot ouerquam, die tyransscap oeffenden, maer desen moestmen alleen toonen, hoe haer vianden vernielt werden,
Want als hen die wreede gramschap der beesten ouer quam, so werden si met den beten der wreeder slangen vernielt
Maer uwe gramschape en bleef niet eewelijc, maer si werden eenen corten tijt gestoort tot haer berispinge, hebbende een teeken der salicheit, tot ghedenckenisse des gebots uwer wet,
Want die bekeert was en wert niet ghesont ghemaect door dat gheene dat hi sach, maer door v salichmaker alre creaturen.
In dit thoonde ghi uwen vianden, dat ghi die ghene zijt die van allen quaden verlost,
want die beten der sprinchanen, ende der vliegen dooden die, ende daer en is gheen ghesontheit haerder sielen geuonden, want si waren weerdich van dusdanighen vernielt te worden,
Maer noch der draken, noch der venijndiger dieren tanden en hebben v kinderen niet verwonnen, maer uwe ontfermherticheit nakende hen, maectse ghesont,
Si werden in die gedenckenis uwer redenen verdreuen, ende si werden haestelic gesont gemaect, op dat si niet in een diepe verghetentheyt vallende, uwer hulpen niet en souden moghen gebruyeken,
Want cruyt noch plaester en ghenasse oock niet, maer HEERE uwe woort, dat alle dingen ghesont maect.
HEERE ghi zijt die de macht des doots ende des leuens hebt, ende ghy leyt totter poorten des doots toe, ende leyt wederom.
Het is wel waer, die mensce doot zijn siele door zijn boesheit, ende als die geest wt is gegaen, soo en keert hi niet weder, noch hy en sal die siele niet weder roepen die ontfaen is
Maer het is onmogelic v hant te ontulien,
Want die ongodlike die v loochende te kennen zijn door de stercheit uwer hant gegeesselt, si doochden veruolghinge met niewen wateren, ende haghel steenen, ende regene, ende doort viere zijn si verteert,
Want dat wonderlijc was, dat viere vermocht meer int water, dat alle dinghen wt blust. Want die werelt is der gherechtiger wrake,
Dat viere wert op eenen tijt ghestilt, dat die dieren niet en souden worden verbrant, die totten boosen menschen gesonden waren, maer op dat si dat siende souden weten, dat si mids Gods oordeele veruolginghe lijden.
Ende op een tijt brande dat vier int water aen allen siden: bouen crachte, op dattet die ongherechtige geslachten der aerden soude te niet doen.
Voor welcke ghi v volc voeydet met bereyde spise der engelen, ende ghi verleendet hen broot vanden hemel, sonder arbeyt, dat alle welluste in hem hadde, ende alle soeticheyt van allen smake.
Want uwe rijcdom ende soeticheit die ghy tot den kinderen hebt, betoonde ghi, ende het was dienende eens yeghelijcs wille, ende waer toe elc wilde, daer toe werdet hi bekeert,
Snee ende ijs gedoochden des viers cracht, ende si en versmolten niet, op dat si souden weten dat dat viere der vianden vruchten bederf, bernende in hagel, ende weerlichtende inden regen.
Dat vier verghat ooc weder zijnder cracht, op dat die gherechtige souden worden geuoet.
Want die creature v haren scepper dienende, onsteect tot pijnen teghen die onrechtueerdige, ende het wert saechter om voor die gene wel te doen die in v betrouwen,
Om dyes wille alle dinghen getransfigureert zijnde dienden si der voeyster van allen uwer genaden totten wille der dingen die van v begeert werden
op dat v kinderen die ghi HERE lief hadt, weten souden dat der geboorten vruchten die menscen niet en voeden. Maer v woort behout die gene die in v geloouen,
Want dat vanden viere niet vernielt en mocht worden, dat wert ter stont van een clynder sonne verwermt, ende versmilte,
op dat allen menschen kenlic soude zijn, datmen voor die sonne tot uwer benedictien moet comen, ende v ten opganc des lichts aenbidden,
Want die hope des ondancbaren versmilt als herfts ijs, ende sal verghaen als onnut water.
HEERE uwe oordeelen zijn goet, ende uwe woorden zijn onuertellick om des wille doolden die ongemanierde sielen.
Want als die ongerechte wanen dat si uwe heilige gheslachte moghen verheeren, gheboeyt zijnde met den banden der duysternissen, ende der langer nacht, besloten onder den daken, vluchtich der eewigher voorsienicheyt saghen si.
Ende als si wanen te schuylen inden donckeren sonden, so zijn si mids den duysteren bedecsele der vergetentheit verstroyt, veruaerlic scroemende, ende verstoort met zeer groote verwonderinge,
Want noch die speluncke diese onthielt, en bewaerdese niet zonder vreese, want dat nedercomende gheluyt verstoordese, ende droeuighe personen hen openbarende, ghauen hen scroeminge.
Ende gheene cracht des viers en mochten hen licht gheuen, noch die blinckende vlammen der sterren en mochten die yselijcke macht niet verlichten.
Maer hen openbaerde een onuerhuets vier, vol vreesen, ende sloech met vreesen dies aensichts dat niet ghesien en wert, achteden si argher te wesen die dinghen diemen sach,
ende dye bespottinghen der swerter const waren daer toe gheset, ende die glorie der wijsheyt is berispinghe met scaemten,
Want die ghene die beloofden vreesden, ende verstoringhen vander quellender sielen te verdriuen, dese queelden vol vresen met bespottinghe,
Want hoe wel si hen niet van seltsamen dingen en verstoorden, si werden nochtans beweecht, ende beuende vergingen si mids den doorganc der dieren, ende blasinge der serpenten, ende si loochende dat si die lucht saghen, die niemant met eeniger redene ontulien en mach,
Want die alderquaetste dingen voorcomen dicwil mits wroeghinghe der conscientien,
Want om dat die scalcheyt vreesachtich is, so heuet si getuych der verdoemenissen, Want een verstoorde conscientie, neemt altoos wreede dinghen voor. Want vreese en is niet dan een behulp der vermetentheyt, ende een verliesinge der gheslachten der hulpen,
Ende als de ontbeydinge minder is van binnen, rekent si meerder macht der saken, daer de pyne af voorstaet,
Maer die inden grouwelijcken nacht quamen, ende vanden nedersten ende vanden hoochsten ouercomende, sliepen si den seluen slaep,
somtiden werden si mits vreese der seltsamer dingen gequelt altemet ontbraken die zielen mits ouerbrenghinghe, want hen ouerquam een onuersien ende ongehoepte vreese,
daer na, wast dat yemant van hen daer neder was geuallen, die wert in die geuangkenisse bewaert sonder yseren besloten,
Want was yemant een dorpman oft een herder, oft dat die ackerman veronledicht was, so ghedoochde hi noot die hi niet ontulien en conste,
Want si waren altesamen met eender ketene der duysternisse tsamenghebonden, Weder dattet eenen blasenden gheest was, oft tusschen dicke tacken der boomen soete gheluyt der voghelen, oft cracht des waters dat zeer neder liep,
oft groot geluyt van afgheworpen steenen, oft hateliken loope, der spelender dieren, oft een stercke stemme der loeyender beesten, oft ee wederluydender galm vanden alderhoochsten berghen, dedese ontbreken van vreesen,
Want alle dat aertrijck wert verlicht met blinckenden lichte, ende wert met ombeletten wercken onthouden,
Maer ouer die alleen was eenen swaren nacht gheset, een beeldt der duysternissen, die ouer hen comen soude, Aldus waren si hen seluen die swaerste duisternissen.
MAer uwen heylighen, was dat aldermeeste licht, ende die vianden hoorden dese stemme, maer si en saghen die gedaente niet. Ende om dat si die selue dinghen niet geleden en hadden, so maecten si v groot,
ende die te voren gequetst waren, om dat si niet gequetst en werden, so dancten si v, ende op datter onderscheyt soude zijn, so baden si v God,
om wiens wille si een bernende calomne des viers tot eenen leyder des onbekenden wech hadden, ende ghi verleendet hen die sonne sonder quetsinge der goeder herberghen,
Die waren weerdich dat licht te deruen, ende den kercker der duysternisse te lijden, die v heylige kinderen besloten bewaerden, door welcke dat onbedoruen licht des wets der werlt begonst gegeuen te worden
Ende als si der rechtueerdigher onsprekende kinderen dachten te dooden, ende als een kint wt gheset was tot eenen vondelinck ende verlost wesende tot huerder verlossinghen, so hebdi die menichte der kinderen wech genomen, ende ghi verdeetse te gader in een groot water,
Want dien nacht was te voren bekent van onsen vaderen, om dat si warachtelic wetende, welcken eeden si gheloofden, bet gemoet souden zijn,
Maer der gerechtigher gesontheyt is van uwe volc ontfaen, ende vanden ongerechtigen die verderuinge,
want gelijc ghi onse vianden hebt gequetst, also ons verweckende maecte ghi ons groot,
Die rechtueerdighe kinderen der goeder offerden verborgelic ende si bescicten die wet der gerechticheyt tot eendrachticheyt, des gelijcs dat die gerechtige goet ende quaet ontfaen soude, den vader alder menschen lof singhende,
Daer weder luyde een onbequame stemme der vianden, ende daer wert een weenlic gescrey der bescreyender kinderen gehoort,
Die knecht wert metten heere met ghelijcker pijnen mismaect, ende die ghemeyne mensche leet ghelijc den coninck.
Aldus so hadden si ooc alle in eenen naem der doot, ontallike dooden, Noch die leuende en waren niet genoech, om die dooden te begrauen, want haer heerlicste gheslachte sterf in eenen ooghenblick,
Want van allen dinghen niet geloouende, om die weldaden, doen die verderffenisse der eerste gheborender alder eerst was, so beloofden si hen Gods volck te zijn,
Want als die dinghen in rustelike stilheyt waren, ende den nacht in sinen loop den haluen wech hadde,
heer soo springede v almachtige woort wt den hemel, ende quam vanden conincliken gestoelte, een harde beuechter, int midden van dat lant der verderffenisse
viel een scarp sweert brenghende v ongheueysde ghebot, ende staende veruulde hy alle dingen metter doot, ende staende op die aerde, reycte hi totten hemel toe,
Doen verstoordese terstont dat ghesichte der quader droomen, ende die vreesen ouerquamen hen onghehoept,
ende een ander elders halfleuende wech geworpen, vertoonde hi die sake der doot, om welcke hi sterf,
Die gesichten diese verstoorden vermaenden hen dese dingen te voren, om dat si niet vergaen en souden onwetende waeromme si dat quaet leden.
Maer doen raecte die tentacie des doots, die rechtueerdige oock, ende inder woestinen gheschiede een beroeringe des menichten, maer uwe gramschap en bleef niet langhe,
Want daer lyep een mensche haestende, sonder clachte, om te bidden voor tvolck voortbrengende tgebet, den schilt zijns diensts ende met wieroock te bernen, bracht hi de bedinge bi, ende wederstont der gramscape, ende maecte der noot een eynde, bethoonende, dat hi uwe knecht is.
Want hy verwan de scharen niet met cracht des lichaems, noch met wapinghe der macht, maer hi werp den genen onder die hem quelde, metten woorde, gedenckende der vaderen eeden ende des testaments,
Want als si nv by hoopen op malcanderen doot waren geuallen, soo stont hy daer tusschen, ende hiew tghestorm af, ende scheyde den wech die tot den leuende leyde,
Want in een Priesterlijc cleet, dat hi hadde, was tgeheele eerdtrijc, ende die groote daden der ouders waren in vier rijen der steenen gheghroeft ende uwe grootmakinghe was in die croone zijns hoofts gheschreuen,
Desen dingen wijcte die ghene die vernielde, ende ontsach dese dingen, want dat was een tentacie der gramschapen ghenoegende.
GRamscap sonder ontfermherticheit ouerquam den ongoddelijcken totten laetsten toe, Want hi wiste oock te voren haer toecoemende dinghen wel,
want als si weder ghekeert waren, ende toe gelaten hadden dat si hen seluen wtleiden souden, ende si die met grooter sorchfuldicheyt voor hadden gesonden, soo volchden hen wercken des berous nae,
Want doen si noch die weeninghe onder handen hadden, ende weenden aen de grauen der dooden, soo namen si een ander gedachte der onwetentheyt aen, ende die si biddende verworpen hadden, die veruolchdense als vluchtighe,
Want die verdienden noot, brachtse tot desen eynde, ende si verloren de ghedachtenisse der dinghen die ghebuert waren,
op dat pyninge soude veruullen tghene dat den plagen ghebrac, ende om dat v volck wonderlijc door soude ghaen, maer dat si een nieuwe doot souden beuinden.
Want alle creatuere wert als van tbegin ghestelt tot zijnder aert, dienende uwen geboden, op dat v kinderen ongequest souden bewaert worden,
Want dye wolcke om scadude haer heyrlegers, ende die drooge aerde openbaerde wt den watere dat daer voor was ende in die roode zee eenen wech sonder belette, ende een groeyende velt van die zeer groote diepte
door welck alle dat geslachte door ginc die met uwer hant bedect wert, siende uwe wonderlike dingen ende vremde dieren,
want si weyden de spise af als paerden, ende si verhuechden hen als lammeren, HERE v grootelic louende, diese verlost hebt,
want si noch waren gedachtich der dingen die geschiet waren int lant huerder vremtheyt, ghelijc als die aerde vliegen voort brachte voor die nacie der dyeren, ende die riuiere bracht voort een menichte van vorschen voor de visschen.
Maer ten laetsten saghen si een nieuwe schepsel der voghelen, doen si verleyt zijn door begeerlicheyt, begeerden spise der wellustiger brassingen,
Want na de aensprake des begheerten, quamen hen vander zee velthoenderen op, ende den sondaers ouerquamen quellingen, niet sonder teekenen die te voren hen gheschiet waren, door de cracht der vloeden, want si leden te rechte nae huer lieden schalcheden,
want si setten oock een mishagelijcke ongasturiheyt in, Sommige en ontfinghen gheen onbekende toecomelingen, maer sommighe brachten ghoede ghasten tot slauernije,
ende niet alleen dese dinghen, maer het hadde een ander aensien, want si ontfingen die buyten lieden ongewillichlijc,
Maer die dese met blyscapen ontfinghen, die dese insettinghen ghebruyct hadden, dye mismaecten si met die alderwreetste smerten.
Maer si zijn met blintheyt gheslagen, ghelijck die, in des rechtueerdighen dueren, als si met onuersienlike duysternissen waren bedect een yegelick socht den doorganc zijnder doren,
want als de elementen in hen seluen bekeert werden ghelijc tgeluyt verandert wort, in die orglen der verscheydenheyt, waer bi men dat wten sekeren gesichte selue schatten mach,
want die ackerachtige werden in warachtige verandert, ende alle dye swemmende waren, gingen ouer, in de eerde.
Dat vier was machtich int water bouen zijn cracht, ende dwater verghat die wtblusschende natuere,
Wederom die vlamme en quelde tvleesch der verderffelijcker dyeren nyet, die met hen wandelden, noch si en smelte die goede spijse nyet lichtelijck, ghelijck ijs wort ghesmolten, In allen dingen maecte ghij HEERE v volck groot, ende ghi eerdet ende en versmades niet, in alder tijt ende in alle plaetse bystaende.
ALle wijsheyt is vanden HERe God, ende si heeft altoos met hem gheweest, ende is voor alle tijt,
Wie heuet dat sandt der zee, ende die druppelen des reghens en{de} die daghen der werelt ghetelt? Wie heeft die hoocheyt des hemels, en{de} dye breedtheyt der aerden, ende die diepte des afgronts gemeten?
Wie heeft dye hoocheyt Godts, dye voor alle dinghen ghaet, ghegrondeert.
Die wijsheyt is eer ghescapen dan alle dinghen, ende dat verstant der voorsichticheyt voor alle tijt,
Gods woordt inden hoochsten is die fonteyne der wijsheyt, ende haeren inghanc eewighe gheboden?
Wien is dye wortel der wijsheyt gheopenbaert, ende wie heeft haer behendicheyt bekent?
Wien is die onderwijsinge der wijsheyt ontdect, ende geope{n}baert, ende wie heeft die vermenichfuldinge haers ingancs verstaen?
Een is die hoochste scepper alre dinghen almachtich, en{de} een almachtich coninck, seer te ontsiene, sittende opter wijsheyt throone, ende een heerscappende God,
Hy schiep dye door den heyligen gheest, Hy heeftse gesien en{de} getelt, en{de} gemeten,
en{de} stortese wt, ouer alle zijn wercken, en{de} ouer alle vleesch, nae zijn gaue geeft hise den ghenen die he{m} lief hebbe{n}
Dye vreese des HEEREN is glorie en{de} glorieringe, en{de} blijschap, en{de} een croone der verhueghinghe.
Die vreese des HEEREN sal therte verhueghen, ende sal blijschap, ende vruechde in lancheyt der dagen geuen,
Den ghenen dye den HERE vreest, dien sal wel zijn al inden wterste, en{de} hi sal inden dage zijnder doot ghebenedijt worde{n},
Den welcken si openbaert inden gesichte,
dye hebbense lief inde{n} visioen, en{de} die kennisse haerder grooter dade{n}, die liefde Gods, is eerlijke wijsheyt.
Des HEREN vreese ist beghin der wijsheyt, si is mette{n} geloouigen in des moeders lichaem mede ghescapen, ende si sal metten rechtuaerdighen, ende geloouighen bekent worden,
Dye vreese des HEEREN is gheestelicheyt der kennissen,
Dye gheestelicheyt sal bewaren en{de} rechtuaerdich maken therte ende sal ghenuechte ende blijschap gheuen,
Den ghenen die den HERE vreest, salt wel vergaen, ende in den daghe zijnder vertroostinge sal hy gebenedijt worden,
Volheyt der wijsheyt, is God vreesen, ende dye volheyt is van haeren vruchten,
ende si sal alle zijn huys veruullen van geslachte{n}, ende die ontfanckelijcke vaten van haeren schatten,
dye vreese des HEEREN is die croone der wijsheyt, veruullende des vrede en{de} dye vruchte der salicheyt,
ende hi sachse ende teldese, Wa{n}t het zijn beyde Gods gauen,
Die wijsheyt sal ghelijck deylen kennisse ende verstant der voorsichticheyt, ende si verhuecht die glorie der gheenre diese hout,
Die wortel der wijsheyt is, den HEERE vreesen, ende haer tacken zijn lanckliuich,
In die schatten der wijsheyt is verstandenisse, ende gheestelicheyt, der kennissen maer dye wijsheyt is den sondaers een versmaetheyt.
Die vreese des HEEREN, veriaecht dye sonde,
want die sonder vreese is, die en mach niet rechtuaerdich ghemaect worden, want dye gramschap zijnder stoutmoedicheyt is zijn verderffenisse,
Die lijdtsamighe sal verdragen tot inder tijt, en{de} naemaels sal dye wedergeldinghe der vrolicheyt zijn,
Eenen goeden sin, sal zijn woorden verberghen, tot inder tijt, en{de} veel der menschen lippen sullen sinen sin vertellen,
In die schatten der wijsheyt is die beteykeninge der onderwijsinge,
Maer Gods dienst is den sondaer een verachtinghe,
Sone begheerende wijsheyt, bewaert die gherechticheyt, ende God salse v gheuen,
want dye vreese des HEEREN, is wijsheyt, ende onderwijsinge,
ende dat hem behaechlijc is, dat is dat ghelooue en{de} saechtmoedicheyt, en{de} sal zijn schatten veruulen,
en weest niet hoouaerdelijc versmadende, noch ongeloouich des HEEREN vreese, ende en gaet tot hem nyet met dubbelder herten,
en zijt gheen hypocrijt inder menschen aenscouwen, en wort niet gheschandalizeert in uwen lippen,
Aenmerct in dien dat ghy messchien niet en valt, en{de} dat ghi uwer sielen oneerlicheyt toebrengt,
en{de} God uwe verborgentheyden ontdecte, en{de} dat hi v neder stoote int midden der Sinagogen,
om dat ghi qualijc totte{n} HEERE ghinct, en{de} v herte is vol bedrochs ende bedriechlicheyts.
MIin sone ghaende totten dyenste Godes, staet in rechtuaerdicheyt, ende in vreesen, ende bereyt v siele tot temptacien,
Druct v herte neder en{de} lijt, en{de} neyget v oore en{de} ontfanget woorden der verstandenissen, en{de} en haest niet inder tijt der ouerdeckinghe
Ghedoecht Gods onderhoudinghen, wort God toegeuoecht, op dat v leuen int wterste wassen mach,
Alle dat v toegheschict wort, ontfangt, en{de} ghedoocht in smerte, ende hebt lijdsaemheit in uwer vernederinge,
want inden viere wort gout en{de} siluer geproeft, maer ontfanckelijcke mensche{n} int forneys der vernederinge,
Ghelooft Gode ende hi sal v vermaken, ende rechtet uwen wech, ende hoept in he{m}, Hout sine vreese, en{de} wort daer inne out
Ghi die den HERE vreest, ontbeyt zijn ontfermherticheyt, ende en wijct niet van he{m}, op dat ghi niet en valt.
Ghy die den HEERE vreest, ghelooft he{m}, ende v loon en sal nyet ydel worden ghemaect,
ghi die den HEERE vreest, hoept in hem, en{de} die ontfermherticheyt sal v tot vrolicheit comen,
Ghi die den HEERE vreest, hebt he{m} lief, en{de} v herten sullen verlicht worden,
Kinderen, beschouwet dye gheslachten der menscen, en{de} weet dat nyemant beschae{m}t gheworden en is, die inden HEERE hoepte
Ende wie heeft in sinen geboden ghebleuen en{de} is verlaten? Oft wie heeft hem aengeroeroepen, dien hy versmade?
Want Godt is goedertieren en{de} ontfermhertich, ende inden dage des drucs vergeeft hy die sonden, ende hi is een beschermer allen den ghene{n} dye he{m} inder waerheyt soecken.
Wee hem die dubbel van herte is, den sondighen lippen, ende den quaetdoenden handen, ende den sondaer die dat lant ingaet met tween weghen,
Wee den ongebondene van herten, die Gode niet en geloouen, ende daer omme en sulle{n} si va{n} hem niet beschermt worde{n},
Wee den ghenen die de ghedoochsaemheit verloren hebben, ende die de gerechte wegen verlaten hebbe{n}, ende zijn afgekeert in cromme{n} wegen,
Ende wat sullen si doen, als die HEERE beghint te ouerbesien.
Die den HEERE vreesen, die en sullen sinen woorde niet ongeloouich zijn, ende dye hem liefhebbe{n}, sullen zijn woort onderhouden,
Die den HERE vreesen, sullen die dingen ondersoecken die hem behaechlijck zijn, ende die hem lief hebben, sullen met zijnder wet veruult worde{n},
Die den HEERE vreesen, sullen haer herten bereyden, en{de} si sullen haer sielen in zijn aenschouwen heylighen,
Die den HEERE vreesen, beware{n} zijn gheboden, si sullen lijdsaemheyt hebben tot sinen aenschouwe{n},
seggende, Ist dat wi gheen wercken des berous en doen, so sullen wy inden handen des HEEREN vallen, ende niet inden handen der menschen,
Want nae zijn grootheyt, also is ooc zijn ontfermherticheyt met hem.
KInderen der wijsheyt zijn die vergaderinge der rechtueerdigen, ende haer nacie is gehoorsaemheyt ende liefde.
Beminde kindere{n}, hoort des vaders oordeel, en{de} doet also, dat ghi salich muecht zijn.
Wa{n}t god heeft den vader in die kinderen gheeert, en{de} dat oordeel des moeders ondersoecke{n}de heuet vast gemaect inden kinderen,
Dye God lief heeft die sal voor die sonden bidden, en{de} hy sal hem daer af onthouden, ende hi sal in dat ghebet dier dagen worden verhoort,
ende gelijc den ghenen die schatten vergadert, also is ooc de ghene, die zijn moeder eert.
Dye sinen vader eert, die sal in zijn kinderen verblijt worden, en{de} hi sal inden dage zijns ghebets verhoort worden,
Die sinen vader eert, die sal langhe leuen, ende die sinen vader ghehoorsaem is, sal zijn moeder vercoelen.
Dye den HEERE vreest, die eert zijn ouders, ende als heeren sal hy dienen den ghenen die he{m} voortgebrocht hebbe{n},
in wercken en{de} woorden, en{de} in alle lijdtsaemheyt, Eert uwen vader,
op dat dye benedictie van Gode ouer v come, en{de} zijn benedictie blijft inde{n} wterste,
Des vaders benedictie maeckt der kindere{n} huysen vast, maer der moeder vloekinghe wtwortelt die fundamenten,
En glorieert niet in ws vaders versmaetheyt, wa{n}t het en is uwe eere nyet, maer uwe schande,
Want smensche{n} eere is zijns vaders eere, ende een vader sonder eere, is des kints scande,
Kint ontfanct ws vaders oudtheyt, en{de} en bedroeft hem nyet in zijn leuen,
ende ist dat hy ontbreeckt van sinne, gheuet hem ghenade, ende en versmaet hem nyet in uwer duecht, Wa{n}t des vaders aelmoesen en sal niet vergete{n} worde{n}.
Wa{n}t voor des moeders sonde, sal v goet weder gegeue{n} worde{n},
en{de} het sal v in gherechticheyt worden gestelt, ende men sal ws gedencken inden dach des lijde{n}s, Ende v sonden sullen smilten, gelijc ijs in schoon weder,
Van hoe quade geruchte is hi dye sine{n} vader verlaet, ende hi is veruloect van Gode, dye zijn moeder vertorent.
Mijn kint, volbrenct v wercken in saechtmoedicheyt, en{de} ghi sult bouen der menschen heerlicheyt worden bemint,
Alsoo veel als ghi meerder zijt, vernedert v in allen, en{de} ghy sult genade voor gode vinden,
Wa{n}t die groote macht is Gods alleen, en{de} hy wort gheeert vanden ootmoedighen,
En soect gheen hoogher dinghen dan ghy en zijt, ende en ondersoect gheen dingen die stercker zijn dan ghy, maer ghedencket altoos dye dinghen dye v God gheboden heeft, ende en weest niet curioes in vele sine wercken,
Wa{n}t v en is van gheenen noode dye verborghene dingen te siene met uwen oogen,
In ouertollighe dinghen, en wilt niet menichfuldichlijc ondersoecken, ende ghy en sult nyet in vele sinen wercken curioos zijn,
Want vele dinge{n} zijn v ghethoont, bouen des menschen sinne,
Want dat vermoeden dier dingen, heefter vele onder die voeten getreden, ende behielt haer sinnen in ydelheyt
Eenen harden herte, salt qualic ghaen inden wtersten, ende dye dat perikel bemint, die sal daer inne verghaen,
Een herte dat twee weghen inghaet, en sal gheenen voortghanck hebben, ende die verkeert va{n} herte{n} is, dye sal daer in verarghert worden,
Een schalck herte sal beswaert worden in smerten, ende die sondaer salder toe doen om te sondighen.
Der hooueerdigher vergaderinghe, en heeft gheen ghesontheyt, want dye schuete der sonden sal in dien wt worden gewortelt, ende het en sal niet verstae{n} worden.
Dat herte des wijsen wort verstaen in wijsheyt, ende een ghoede oore, sal met alder begeerten wijsheyt hooren,
Een wijs verstandich herte, sal hem onthouden van sonden, ende sal voorghanc hebben in die wercken der gherechticheyt,
Dwater bluscht berne{n}de vier wt, en{de} die aelmoese, wederstaet den sonden,
ende godt is haer aenschouwer, diese loonen sal, met zijnder gratie, Hi ghedincket int nacomende, ende inde{n} tijt zijns vals sal hi een vasticheyt vinden.
MIin kindt, en ontrect noch en vermindert die aelmoese des armen niet, ende en keert v ooghen niet omme, vande{n} arme,
En versmaet die hongerige siele niet, noch en spreect de{n} arme{n} niet spijtelic toe in sine{n} gebreke,
En quelt des armen herte nyet, en{de} en vertrect den benaude{n} die gifte{n} niet,
En verworpt die bede des ghequelden niet, ende en keert v aensicht niet af vanden behoeuende{n}
En keert v ooge{n} niet va{n} de arme o{m} die gramschap en laet niet die v va{n} achter soecken te vloecke{n},
Wa{n}t tgebet des gene{n} die vloeckende is mids bitterh{eyt} zijnder siele{n} sal worde{n} verhoort, wa{n}t die he{m} gemaect heeft, die sal hem verhoore{n},
Maect v gespreecsae{m}, der verghaderinge der armen, en{de} verootmoedicht den oudere v siele, en{de} den eersamen neycht uwe hooft,
Neycht neder v oore de{n} arme, sonder droefheit, en{de} bethaelt v schult, en{de} antwoort hem vrie{n}delijc in saechtmoedicheit,
Verlost hem die onrecht lijdt van des hooueerdichs ha{n}t, en{de} en nemes niet suerlijc in uwer sielen
Int oordeelen weest den weesen ontfermhertich, als een vader, ende weest haerder moeder voor een man,
ende ghi sult gehoorsaem wesen, als des alderhoochsten sone, ende hi sal uwer meer ontferme{n}, dan v moeder,
Die wijsheyt instortet haren kinderen, dat leuen, ende si ontfanctse die haer versoeken,
ende si sal voorgaen inden wech der gerechticheyt, Ende wiese bemint, die bemint dat leuen, En{de} die tot haer waert waken, die sullen haer behaghen omhelsen,
Dyese behoude{n}, dye sulle{n} dleue{n} beerue{n}, en{de} waer si in sal gae{n}, daer salt Godt gebenedie{n},
Die haer dienen, die sullen den heylighe dienen, ende diese bemint die bemint Godt,
Dyese hoort die sal die heydenen oordeelen, en{de} diese aenschout, die sal betrouwende bliuen,
Ist dat hi haer ghelooft, so sal hise beeruen, en{de} huere creatueren sullen in beuestinge zijn,
Wa{n}t inder becooringhe wandelt si met hem, ende si verkiest he{m} inden eersten,
Vreese, en{de} anxt en{de} proeuinghe, sal si op he{m} brenghen, ende si sal hem pijnige{n}, in den druck haerder leeringhen, totter tijt toe, dat si hem gheproeft heuet, in sinen gedachte{n}, en{de} dat si zijnre sielen gelooue,
Si sal he{m} vastmake{n} en{de} si sal he{m} totte{n} rechte{n} wech brenge{n}, ende si sal he{m} verblide{n}
ende si sal hem haer verborghentheden ontdecken, en{de} sal tot eenen schat vergaderen op hem kennisse, en{de} verstandenisse der gerechticheyt,
Maer ist dat hi doelt, soo sal si hem verlaten, en{de} sal he{m} in zijns viants hant leueren,
Mijn kint, onderhout den tijt, en{de} schouwet dat quaet,
En scaemt v niet waer te seggen voor v siele,
Want daer is een beschae{m}theyt die sonde in brengt, ende daer is een beschaemtheyt die heerlicheit ende gratie toe brengt,
En ontfanct gheen aengesicht tege{n} v aensicht, noch lueghen teghen v siele
En ontsiet uwen naesten niet in sinen valle,
noch en verhout dat woort niet, inder tijt der salicheyt, En verbercht v wijsheyt nyet in haerder schoonheyt,
Want men bekent die wijsheyt in die tonge, en{de} sin, en{de} kennisse, en{de} leeringhe, en{de} in dat woort des verstandige{n}, ende die vasticheyt in die wercke{n} der gerechticheyt,
En segt in gheender manieren tegen dat woort der waerheyt, en{de} wordet beschaemt vander lueghen uwer ongheleertheyt,
En schaemt v niet v sonden te beliden, ende en onderworpt v niet alle menscen om der sonden wille,
En wilt nyet wederstaen teghen des machtighen aensichte, noch en arbeyt nyet teghen den blixem,
Strijdt om die gerechticheyt voor uwe siele, ende strijt ter doot toe, voor dye gherechticheyt, ende God sal uwe vianden voor v vechtende verwinne{n},
En wilt niet haestich zijn in uwe tonghe, ende onnutte, en{de} slap in uwen wercken
En wilt nyet zijn in v huys als eenen leeu, omkeerende v huysghesin, en{de} verdrucke{n}de die v onderworpen zijn,
Dijn hant en si niet wtghestrect om ghiften te ontfanghen, ende ghesloten om te gheuen
EN wilt niet staen na ongerechtighe besittingen, en{de} en segt niet, Ic heb noch leue{n}s genoech, Want het en sal niet vorderen, inder tijt der wraken en{de} der ouertreckinghe,
En volcht die begheerlijcheden ws herten niet, in uwer stercheit,
noch en segt niet Hoe mocht ick, oft wye sal my onderworpen om mijnder wercken wille? Want God sal wrekende wreken,
En segt nyet, ick heb ghesondicht, ende wat is my droeflijcs ghebuert? Want die alderhoochste is een lijdtsamighe loonder,
Vanden vergheuenden sonden en wilt niet sonder vreese zijn, noch en doet ooc deen sonde op die ander niet,
Ende en seght niet, Die ontfermherticheyt des HEREN is groot, Hi sal der menichfuldicheyt mijnder sonden ontfermen,
Wa{n}t die ontfermherticheyt ende dye gramschap naken haestelic van hem, en{de} zijn gramschap siet teghen die sondaers,
En vertraecht niet totte{n} HEERE te keeren, ende en vertreckes niet va{n} daghe tot daghe,
Want zijn gramschap sal onuersiens comen, ende hy sal v inder tijt der wraken vernielen,
En wilt niet te seer begeerich zijn na onrechtueerdighe rijcdommen, want si en sullen v niet baten, inde{n} dach der ouertreckinghen ende wraecs,
En weyfelt v niet in allen wint, ende en ghaet niet in alle weghen, want alsoo wort alle sondaer gheproeft, in die dubbel thongye,
Weest vast inden wech des HEEREN, ende in waerheyt ws sins, ende kennisse, ende dat woort des vredes, ende der gerechticheyt volghet na,
Weest saechtmoedich om Godts woort te hooren, op dat ghijt muecht verstaen, ende met wijsheyt suldi waerachtige antwoorde voor brenghen.
Ist dat ghy verstant hebt, soo antwoort uwen naesten, Maer is dat nyet, soo si uwe hant op uwen mont, op dat ghi niet gheuangen en wort in een ongeleert woort, ende wordet beschae{m}t,
Eere en{de} heerlicheyt is in eens wijschs redene, Maer die tonghe der onuersichtigens is zijn verderffenisse,
En wordet gheen oorblaser geheeten in uwen leuen, en{de} en wort niet gheuaen midts uwer tonghen, en{de} wordet beschaemt,
Want van eenen dief is beschaemtheyt ende berou, ende ouer de{n} twee tongighen is dye alderquaetste merckinghe, Maer den oorblasere is hate, ende viantschap, ende versmaetheyt,
Rechtueerdicht den cleynen ende den grooten ghelijck
OM ws vrie{n}ts wille, en wilt ws naeste{n} viant niet worden, Want die quade sal lachter ende versmaetheit beeruen, ende alle sondaer is nijdich ende tweetonghich,
En verheft v niet inder gedachten uwer sielen, ghelijck een stier, op dat v cracht nyet neder en worde ghestooten door sotheyt,
ende ete uwe bladeren, ende verdoe v vruchten, ende dat ghy wort verlaten als een dorre hout in der woestinen,
Want een schalcke siele sal hem verliesen die haer heeft, ende si gheeft dien, den vianden tot blijsschappen, ende si brengt hem totter ongodliker lodt,
Een soet woort vermenichfuldicht die vrienden, Het vermorut die vianden, ende een welbesette gracieuse tonghe sal oueruloedich zijn in eenen goeden mensche,
ghy sult veel vredelike vrienden hebben, ende ghi sult eene{n} raetsman van dusenden hebben,
Ist dat ghy eenen vrient besit, soo besit hem inder tentacie ende en ghelooft hem v seluen niet lichtelic
Want daer is een vrient nae sinen tijt, ende hi en sal niet blijuen inden daghe der tribulacien,
ende daer is een vrient, die keert hem tot viantschap, ende daer is een dye haet en{de} ghekijf, ende lachter sal ontdecken.
En daer is een vrient die een geselle der tafele{n} is, en{de} hi en sal niet blijue{n} inder tijt des noots,
Ist dat een vrie{n}t vast geduert, soo sal hi v zijn, als v gelijc, en{de} hi sal getrouwelick doe{n} aen v huysghesinne,
Ist dat ghi he{m} verootmoedicht tege{n} v, en{de} he{m} va{n} uwe{n} aensichte verbercht, so suldi goede eenmoedige vrie{n}tschap hebbe{n},
Wort gescheyde{n} va{n} uwen via{n}de{n}, en{de} wacht v van uwe{n} vriende{n}
Een getrouwe vrie{n}t, is een stercke bescerminghe, en{de} die die{n} vint, die vint eene{n} schat,
Bi eene{n} getrouwe{n} vrie{n}t en is geen gelikenis, en{de} gee{n} gewichte gouts en{de} siluers en is weerdich tegen die goetheyt zijn geloofs,
Een getrouwe vrie{n}t is ee{n} medicine des leue{n}s, en{de} der onsterflich{eyt} en{de} die de{n} HERE vreesen sulle{n} he{m} vinde{n}
Die God vreest, dye sal eue{n} wel goede vrie{n}tscap hebbe{n}, want na dat hi is, sal zijn vrient zijn
Mijn kint ontfanct leeringe van ioncs op ende in uwe oude grijsheyt suldise vinden,
ghaet tot haer als dye ploecht ende zaeyt, ende ontbeyt haer goede vruchten,
Want ghy sult in haer werck een weynich arbeyden, ende haest sult ghi van haren vruchten eten,
Hoe seer scherp is die wijsheyt den geleerden menschen, ende in haer en sal niet blijuen dye onwetende,
Die proeuinghe sal in dien zijn, als die cracht des steens ende si en sullen niet vertoeuen die wech te worpe{n}
Want die leeringhe der wijsheyt is na hare{n} name, ende si en is niet vele menschen openbaer, Maer den welcken si bekendt is, dye blijft tot Gods aenschouwinghe toe,
Hoort sone, ende ontfangt den raet des verstandenisse, ende en worpt minen raet nyet van v,
Steect uwen voet in haer boeyen, ende uwe{n} hals in haeren halsbant,
Buycht v schoudere daer onder, ende draechtse, ende en wort niet traech van haren banden,
In alle uwen ghemoede gaet tot haer, ende hout haer wege{n} in alle uwe crachten.
Ondersoectse, en{de} si sal v geope{n}baert worden, en{de} als ghi die hebt, so en verlaetse niet, Inden wtersten sult ghi rust in haer vinde{n},
en{de} si sal v worden ghekeert tot ghenuechte, en{de} haer boeyen sullen v worden tot een bescherminghe der starcheyt,
ende stuen voete{n} der cracht, en{de} hare{n} halsbant sal wesen tot een schoon cleet der glorien,
Wa{n}t die schoonheyt des leuens is in haer, en{de} haer banden zijn een aenbijndinge der salich{eyt},
Ghi sultse cleeden met eene{n} costelijcken cleede der glorie{n}, ende ghi sult v die croone der mede verblijdinghe op setten,
Mijne kint is dat ghy my aenmerct, ghy sultse leeren, ende ist dat ghi v ghemoet daer toe gheeft, soo sult ghi wijs zijn,
Ist dat ghi v oor neder buycht, ghi sult leeringhe ontfaen, ende ist dat ghy bemi{n}t te hoore{n}, so sult ghi wijs zijn,
Staet in de menichte der voorsichtiger ouders, en{de} wort wt der herte{n} haerder wijsheyt toe geuoecht op dat ghi alle gods vertellinge moecht horen, ende dat die bispraken des loofs van v niet en ontulien,
Ende ist dat ghi eenen wijsen siet, ontwaect tot hem, ende uwe voet betrede die trappen zijnder dueren,
Hebt uwe ghedachten in Gods gheboden, ende zijt aldermeest ghestadich in sine beuelen, ende hi sal v een hert gheuen, ende die begheerlicheyt der wijsheyt sal v ghegheuen worden.
EN wilt gheen quade dinghen doen, en{de} si en sullen v niet beuaen,
Ghaet wech vanden ongerechten, en{de} die quade dinghen sullen van v ghebreken,
Mijn kint en zaeyt gheen quade dinghen inden voren der gherechticheyt, ende ghy en sultse niet weder seuenuoudich mayen,
En wilt ghee{n} hertoochdom vanden mensche soecken, noch vande{n} coninck den setel der eeren,
En rechtueerdicht v niet voor God, want hi is die bekenner des herten, en{de} bi den coninc en wilt niet wijs gheacht worden,
En wilt nyet soecken rechter te worden, Het en sy dat ghy met cracht der ongherechticheyden vermoecht te breken, op dat ghi niet messchie{n} des machtighen aensicht en ontsiet, ende dat ghy arghernisse sedt in uwer rasheyt,
En sondicht niet in die menichte der stadt, noch en worpt v niet int volc,
noch ghi en sult niet dubbel sonden te samen bijnden, want ghy en sult nyet in een sonde ontschuldich zijn.
En wilt niet cleynmoedich zijn in uwen gemoede,
En versmaet niet te bidden ende aelmoesen te doen,
En segt nyet, Godt sal aenscouwen in de menichte mijnder gauen, ende als ic den alderhoochste{n} God sal offere{n}, soo sal hi mine ghiften ontfaen.
En bespot ghene{n} mensce in die bitterheit zijns moets, Want God die al omme scouwet, is die vernedert, ende verhoocht,
En wilt die luegen teghen uwen broeder niet beminnen, noch en doet teghen den vrient des ghelijcs oock niet.
En wilt niet willen lieghen eenighe lueghene, want haer ghewoonte en is nyet goet.
En wilt nyet veele woorden hebben by dye menichte der ouderen, ende en verhaelt uwe woorden niet in dijne redenen.
En versmaet gheen arbeydelijcke wercken ende dat ackerwerck dat vande{n} alderhoochsten gheschapen is.
En acht v nyet in dye menichte der onghemanierder.
Ghedenct der gramschappen, Want si en sal niet vertoeuen,
verootmoedicht uwen gheest seer, Want dye wrake des vleeschs des ongoddelijcken is viere, ende ghewormte.
En wilt niet ouertreden teghens den vriendt, dye het ghelt vertrect, noch en versmaet uwen alder liefsten broeder niet, om gouts wille.
En wilt niet wech ghaen van een wijse, ende goede vrouwe, dye v te deele is gheuallen inder vreesen des HEEREN, want die gratie haerder scaemten is bouen gout.
En quest den knecht niet werckende inder waerheyt, noch den huerlinck gheuende zijn siele.
Een wel ghesinde knecht si van v bemint als v siele, en{de} en ontrect hem die vrijheyt nyet, noch en laet hem nyet arm,
Hebt ghi beesten, hebt daer ghemerck op, ende zijn si orborlic, so laetse by v volherde{n},
Hebt ghi sonen, so onderwijtse, en{de} buychse van haerder kintsheyt op,
Hebt ghi dochteren, bewaert haer lichame, ende en thoont v aensicht nyet vrolick te haer waerts,
Besteedt v dochter, ende ghy hebt een groot werck gedaen, en{de} gheeftse eenen verstandige{n} ma{n}ne,
Hebt ghi een wijf na v ziele en verworptse niet, ende en ghelooft v der hateliker niet, in alle uwer herten,
Eeret uwen vader, ende en vergheet uwer moeder suchtinge{n} niet,
ende ghedenct dat ghi niet en waert, en waert ghi niet door die geboren? ende geuet hen weder, soo si v hebben ghedaen.
Vreest God wt alle uwer zielen, ende heylighet zijn priesters,
Hebt hem lief, in alle uwe cracht, dye v ghemaect heeft, ende en verlaet zijn dienaers niet,
eert Godt wt alle uwer zielen, ende eert die priesters, en{de} reynicht v metten armen,
Geeft dien het deel der eerster vruchten, ende der suyueringe, ghelijck v gheboden is, ende van uwer versumenisse suyuert v met luttelen,
Ghy sult den HEERE offere{n} die gaue uwer armen, en{de} die offerande{n} der heylichmakinghe, tot eenen beginne der heyligen,
en{de} den armen reyct v hant, op dat dye versoeninghe ende v benedictie volbracht worde,
ende die genade der gheuinghe is int aenschouwen alles leuendens, en{de} den doode{n} en verbiet die ghenade niet,
En verlaet den schreyenden niet, in troostingen en{de} wandelt mette{n} roudragenden,
En laet v niet verdrieten den crancken te besoecken, want wt desen suldi in die liefde vast ghemaect worde{n},
In alle uwe wercken gedenct uwer wterster, ende ghi en sult inder eewicheyt niet sondighen.
EN kijft niet teghen eenen machtighen mensch, op dat ghi messchien niet in sinen handen en valt,
En strijdet niet teghen eenen rijcke{n} man, op dat hi v messchien niet daer weder teghen een ghedinghe en make,
Want dat gout en{de} dat siluer heeft vele me{n}schen bedoruen, en{de} heeft hem wtghestrect totter coninghen herte toe, ende keerde dat omme,
En kijft nyet met eenen ghetongden mensche, ende en stoket in zijn viere gheen houten,
En hebt gheen ghemeynschap met eenen ongeleerden me{n}sche, dat hi niet quaet spreke van uwen geslachte,
En versmadet den mensch niet die hem af keert va{n}der sonde, noch en verwijtse hem niet, maer gede{n}ct dat wy alle in ghebrekelicheyt zijn,
En versmaet den mensche nyet in zijnder outheyt, wantse oock wt ons out worden.
En wilt niet verblijden van uwen doode{n} viant, weteude dat wi alle sterue{n}, en{de} wi willen in dye blijschap comen,
En versmadet niet die vertellinge der wijser ouderen, ende verkeert in hare bedecte woorden,
want va{n} hen sult ghi leeren wijsheyt ende leeringhe der verstandenisse, ende te dienen den grooten van state, sonder clachte,
Die vertellinghe der ouderen en sal v niet voorby gaen, want si hebbense van hare{n} vaders geleert,
Wa{n}t va{n} he{n} sult ghi verstandenisse leere{n}, en{de} inder tijt der noot sult ghi antwoort gheuen.
En ontsteect die colen der sondaren niet, hen berispende, op dat ghi niet en wort ontsteken metter vyer vlammen haerder sonden,
En staet nyet teghen dat aensicht des gheens die versmaetheyt doende is, op dat hy uwen monde niet en sitte, als een dye laghen leyt,
En wilt nyet te woecker leenen, eene{n} mensche, die starcker is dan ghi, maer ist dat ghi hem te woeckere leent, so houdet als verloren,
En gelouet niet boue{n} v crachte, maer ist dat ghi belouet, so de{n}ct al dat te betalen,
Ghi en sult niet oordeelen tegen de{n} rechtere, want hy oordeelt nae dat recht is,
Metten stouten en gaet nyet ouer wech, op dat hy messchien zijn quaet niet en versware teghen v, Want hy ghaet na sinen wille, ende ghi sult tsamen met zijnder sotheyt vergaen,
met den toornige{n} en maect gheen gheschil, ende met eenen stouten en gaet niet in die woestine, wa{n}t dat bloet is voor hen als niet, ende daer gheen hulp en is, daer sal hy v daer neder stooten.
Metten sotten en hebt gheenen raet, wa{n}t si en mogen niet lief hebben, dan die dinge{n} die hen behaghen,
Voor eenen van buyten en maect gheenen raet, wa{n}t ghi en weet niet wat hi voort brengen sal,
En openbaert elcken me{n}sche v herte niet, op dat hy v messcie{n} gheenen valschen danck en doe, ende v dan verwite.
EN benijt den wiue ws schoots nyet, op dat si ouer v niet en tone die quaetheit der schalcker leeringhe,
En gheeft den wiue die macht ws leuens niet, op dat si in v cracht niet en come, ende dat ghi dan beschamet wordet,
En aensiet niet en wijf die van veel wils is, op dat ghy messchien nyet en valt in hare stricken,
En zijt nyet ghemeynsaem met eender danserse, noch en hoortse nyet, op dat ghy messchien niet en verghaet in haerder crachtighe bedriechlicheyt,
En aenscout ghee{n} maecht, op dat ghy messchie{n} niet verargert en wort in haerder schoonh{eyt}
En gheeft den oncuysschen v ziele niet in eenighe dinghen, op dat ghi v seluen niet en verliest ende uwe erffenisse.
En wilt niet al omsien in die straetkens der stadt, noch en gaet niet al om dwalende in haeren strate{n},
Keert v aensicht af va{n} een vercyert wijf, en{de} en besiet ghee{n} vremde ghedaente,
Veel zijnder vergaen in die ghedae{n}te des wijfs, en{de} daer wt ontsteect die begeerlicheyt als een vyer,
Alle wijf die oneerbaer van leuen is, die sal van allen voorbighanghers vertreden worden inden weghe als dreck,
Veel mensche{n} die des vremden wijfs ghedaente verwondert hebben, zijn veracht gheworden, want haer aensprake ontsteect als een vyer,
En sidt in gheender manieren met een vremt wijf, noch en ligt met haer niet opt bedde,
ende en strijt met haer niet inden wijn, op dat v herte messchie{n} tot haer niet en neyghe, en{de} dat ghi met uwen bloede niet in die verdoemenisse en valt.
En verlaet den ouden vrient niet, Want die nyeuwe en sal zijns ghelijcs niet zijn,
Nyeuwen wijn, nyeuwe vrient, Hi sal oudt worden, en{de} ghi sult he{m} met soeticheyt drincken,
En bemint niet heetelijck die heerlicheyt en{de} rijcheden des sondaers, wa{n}t ghi en weet niet, welcke zijn toecomende verderffenisse sal zijn,
Der onrechtuaerdigher onrecht, en laet v niet behaghen, wetende dat een ongoddelijcke totter hellen toe niet behaghen en sal.
Sijt verre vande{n} menschen, die macht heuet te dooden, en{de} ghi en sult die vreese des doots niet vermoeden,
En{de} ist dat ghi tot he{m} gaet, en wilt niet bedriue{n}, op dat hi messchien v leuen niet wech en neme.
Weet die ghemeynschap der doot, want ghi sult ingaen int midden der stricken, en{de} ghi sult op der smert lijdender wapenen wa{n}delen.
Na v cracht wacht v va{n} uwe{n} naesten en{de} hebt te doe{n} mette{n} wijsen en{de} voorsichtigen
Gherechtighe mannen sullen v gasten zijn, en{de} v glorieringhe sal inder vreesen Gods zijn,
en{de} Gods ghedenckenisse sal v inde{n} sinne zijn, en{de} alle uwe vertellinghe inden gheboden des alderhoochsten,
Die wercken sullen worden ghepresen inder hant der constenaren, en{de} die princen des volcs, in die wijsheyt haerder reden. Maer dat woort des ouders inden sinne,
Een ghetongt mensch is veruaerlijc in sine stadt, en{de} een stout vermetende mensch sal hatelijck zijn in zijn woort.
EEn wijs rechter sal zijn volck oordeelen en{de} die heerschappie eens verstandelijcken sal blijuen staende,
Na den rechter des volcs, zijn oock zijn dienaers, en{de} alsodanich als die regeerder der stadt is, alsodanich zijn oock die inwoonders,
een onwijs coninc sal zijn volc verderuen, en{de} die stede{n} sullen bewoont worden door den sinne der voorsichtigher,
Die macht des lants is inder hant Gods, en{de} alle ongherechticheyt des volcs is te versmaden,
Des mensche{n} macht is in Gods hant, en{de} ouer dat aensicht des schrijuers sal hi zijn eer setten,
En ghede{n}ct ghee{n}s onrechts ws naesten, en{de} en doet niet in die wercken des onrechts,
Hoouaerdicheyt is hatelijck voor God en{de} den menschen, en{de} alle ongherechticheyt der Heydenen versmadelijck,
Dat rijck wort vanden eenen volck totten anderen ouergheuoert, om die onrechtuaerdicheden en{de} onrechten en{de} versmaetheden, en{de} om verscheyden bedroch.
Maer niet en is sondigher, dan een ghierighe, Wat verhoouaerdicht ghi v, aerde en{de} asschen?
Gheen dinck en is ongherechtigher dan ghelt beminnen, want dese heeft oock zijn ziele te coope, Wa{n}t hi heeft zijn binnenste in sinen leuen verworpen,
Alle ouerheyt is een cort leuen,
Een langhe quale beswaret den medecijn meester, Die medecijn meester snijt een corte quale af, Also is een Coninck huyden oock, en{de} morghe{n} sterft hi,
Wa{n}t als een mensche sal sterue{n}, so sal hi serpenten en{de} beesten en{de} wormen beeruen.
Dat beghin der hoouaerdicheyt des mensche{n} is gheheel afkeeren va{n} God,
wa{n}t zijn herte is wechghegaen vanden ghenen die hem ghemaect heeft, want het beghin alder sonden is hoouaerdicheyt, Diese hout sal veruult worde{n} met vloecken, en{de} si sal hem auerecht keeren int eynde,
Daerom heeft die HEERE die vergaderinghe der quade{n} onteert, en{de} heeftse totten eynde toe verdoruen.
God heeft die stoelen der hoouaerdigher hertoghe{n} verdorue{n}, en{de} hi heeft de sachtmoedige voor hen doe{n} sitten,
God heeft die wortelen der houaerdigher Heydene{n} dorre ghemaect,
en{de} hi heeft die ootmoedighe wt dien seluen Heydenen gheplant, God heeft die lande{n} der Heydenen omghekeert, en{de} heeftse vernielt totten fundamenten toe.
Hi verdroochdese wt dien, en{de} hi vernieldese, en{de} hi dede haer ghedenckenisse ophouden vander aerden,
God heeft der hoouaerdigher ghedenckenisse verdoruen, en{de} hi heeft ghelaten die ghedenckenisse der ootmoedigher va{n} sinne,
Die hoouaerdicheyt en is de{n} menschen niet gheschapen, noch die gramschap den gheslachte der vrouwen.
Der mensche{n} zaet dat God vreest, sal gheeert worden, Maer zaet dat des HEEREN gheboden voor bi gaet, dat sal onteert worde{n},
Int midden der broederen sal haer regeerder in eeren zijn, en{de} die den HEERE vreesen, sullen in sinen ooghen zijn,
Die eere der rijcker eerlijcken, ende der armer is God vreesen,
En wilt den rechtuaerdigen arme{n} mensch niet versmaden, en{de} en wilt den rijcke{n} man die een sondaer is, niet groot maken.
Die rechter is groot, en{de} is machtich in eeren, en{de} daer en is gheen grooter dan die God ontsiet,
Die vrije sullen de{n} welghesinde knechte diene{n}, en{de} een voorsichtich en{de} een welghemaniert man en sal niet murmureren als hi berispt is, en{de} een onwetende en sal niet gheeert worde{n},
en wilt v niet verheffen in v werck te doen, en{de} en wilt niet twijfelen inder tijt der banghicheyt,
Hi is beter die arbeyt, en{de} oueruloeyt in allen, dan die hem verhuecht, en{de} heeft broots ghebreck,
Mijn kint, hout v ziele in sachtmoedicheyt, en{de} gheuet haer eere na haer verdienste,
Wie sal he{m} rechtuaerdighen, die teghen zijn ziele sondicht? en{de} wie sal dien eeren, die zijn eyghen ziele onteert.
Die arme verhuecht door zijn onderwijsinghe en{de} door zijn vreese, en{de} daer is een mensch die om zijns goets wille gheeert wort,
Maer die in zij{n} armoede he{m} beroe{m}t hoe veel meer in zijn goet, En{de} die in goet glorieret, die ontsie armoede.
DIe wijsheyt des ootmoedighen sal zijn hooft verheffen, en{de} hi sal hem int midden der grooter va{n} staet doe{n} sitten,
En prijst den man niet in zijn ghedaente, noch en versmaet den mensche niet in sinen ghesichte,
Die bye is cleyne onder den voghelen, en{de} haer vruchte heeft tbeghin der soeticheyt,
En beroemt nymmermeer in cleedinghen, noch en verheffet v niet inden dach uwer eeren, Wa{n}t die wercken des alderhoochste alleen zijn wonderlijck, en{de} zijn wercken zijn eerwaerdich, en{de} verborghen, en{de} onsienlijck.
Veel Tyrannen saten inden throon, en{de} die onuermoedelijcke droech die croone,
Veel machtige zijn zeer verdruct geweest, en{de} die eerwaerdighe zijn inder andere{n} hande{n} gheleuert,
Eer ghi vraecht, so en lastert niema{n}den, en{de} als ghi gheuraecht hebt, so berispt rechtuaerdelijck,
En antwoort ghee{n} woort, eer ghijt hoort, en{de} int midden der ouders en stelt v niet te spreken,
Van dier saken die v niet en moeyt, en strijt niet, en{de} en staet niet mede inden oordeele der sondaren.
Mijn kint, en laet v wercken niet in veel dinghen zijn, en{de} ist dat ghi rijck zijt, ghi en sult niet ontschuldich zijn vander misdaet, Want ist dat ghi nauolcht, so en suldijs niet achterhalen, en{de} ist dat ghi voorloopt, ghi en sulles niet ontulien,
Daer is een mensch arbeydende ende haestende, en{de} een ongodlijcke smerte hebbende, en{de} also veel te meer en sal hi niet oueruloeyen,
Daer is een dorre mensch behoeuende verhalinghe meer ontbrekende van crachte, ende oueruloeyende van armoede,
en{de} Gods ooghe aenschoude dien int goede, en{de} rechtet dien op van zijnder nederheyt, ende hi verhief zijn hooft, en{de} veel verwonderden in hem, ende eerden God,
Goet en{de} quaet, doot en{de} leue{n}, armoede en{de} eerlicheyt zijn va{n} Gode,
Wijsheyt en{de} onderwijsinge en{de} kennisse der wet zijn bi God, liefde ende der goeder weghen zijn bi hem,
Dolinghe en{de} duysternissen zijn metten sondaren gheschapen, en{de} die hen verhueghen int quaet, die verouden mede int quaet.
Gods gheuinge blijft de{n} gherechtighen, en{de} zijn profijt sal voortganck hebben inder eewicheyt,
Daer is een, die rijck wort, spaerlijck doende, en{de} dit is dat deel zijns loons
in dien dat hi seyt, Ick heb mi ruste gheuonden, en{de} nv sal ick alleen van minen goeden eten,
en{de} en weet niet dat hem de{n} tijt voor bi gaet, en{de} dat die doot naect, en{de} dat hijt altemale den anderen laet, en{de} sterft,
Staet in v testament, en{de} spreect mede daer in, en{de} veroudt in dat werck uwer gheboden,
En{de} en blijft inde{n} sondaers wercken niet, Maer betrout in Gode, en{de} blijft in v plaetse,
wa{n}t het is licht in Gods ooghen den armen onuerhuets eerlijck te maken,
Die ghebenedijnghe Gods haest haer tot des gherechtighen loon, en{de} si maect sine{n} voortganck vruchtbare in snelder eeren,
En segt niet, wat is mi va{n} node, en{de} wat goeden sullen mi daer af comen,
En segt niet, Ick ben mi selue{n} genoech en{de} wat sal ick hier af worden ghepijnicht.
Inden daghe der goeden en zijt niet onghedachtich der quaden, en{de} inde{n} daghe der quaden, en zijt niet onghedachtich der goeden,
Want het is licht voor Gode, eenen yeghelijcken inder doot na zijn weghe{n} te verghelden,
Dat quade va{n} eender vren, maect vergetenheyt va{n} groter oncuyscheyt, en{de} in des mensche{n} eynde is ontdeckinge zijnder wercken,
En prijst gheene{n} mensch voor zijn doot wa{n}t een ma{n} wort in sine{n} kindere{n} bekent,
En leyt niet elcken mensch in v huys, wa{n}t daer zijn veel laghe{n} des bedrieghende{n} mensche,
Want ghelijck die binnenste des herten der stinckender oprispen, ende ghelijck een velthoen wordt ingheleyt in die keuye, en{de} als die wilde gheyte inden stricke, also is oock der houaerdigher herte, en{de} ghelijck een besiender, siende den val zijns naesten,
Want dat goet int quaet verkeerende, leyt hi laghen en{de} in die wtuercorene sal hi een vlecke insetten,
wa{n}t va{n} eender voncken, wort dat vyer vermeerdert, en{de} va{n} eene{n} bedriechlijcke{n} mensche wort dat bloet vermeerdert, maer een mensch die een sondaer is, leghet den bloet laghen,
Wacht v vanden quaetdoenden, wa{n}t hi smedet quade dinghe{n}, op dat hi niet messchien beschimpinghe ouer v en brenghe inder eewicheyt,
Laet eenen vremdelinc tot v comen, en{de} hi sal v verderuen in eenen storm, en{de} hi sal v veruremden va{n} uwen eyghen weghen.
ISt dat ghi weldoet, so weet wien dat ghijt doet, en{de} daer sal veel da{n}cs in uwe{n} goeden zijn,
Doet den gherechtighen wel, ende ghi sult een groote wedergheldinghe vinden, en{de} en ist niet va{n} hem, warachtelijck so suldyse vanden HEERE ontfaen,
want hem en is niet wel die ghestadich inden quaden is, en{de} gheen aelmoesse en gheeft, want die alderhoochste hatet die sondaers, en{de} hi heeft ontfermt den ghenen die berou is hebbende,
Gheeft de{n} ontfermhertighen, en{de} en ontfangt den sondare niet, en{de} ghi sult den ongodlijcken ende den sondaers die wrake betalen, en{de} beswarense tot dien daghe der wraken,
Gheeft den goeden, en{de} en ontfanghet den sondaer niet,
Doet den ootmoedighen wel, en{de} en gheeft den ongodlijcken niet, Verbiet hem dat broot te geuen, op dat hi in dien niet machtigher en si dan ghi,
wa{n}t ghi sult dobbele quaden vinden in allen den goeden die ghi hem doet, wa{n}t die alderhoochste haet die sondaers oock, en{de} den ongodlijcken sal hi wrake verghelden.
Een vrient en sal niet bekent worden inden goeden dinghen, en{de} een viant en sal inden quaden niet verborghe{n} worde{n},
In eens mans goeden zijn sine vianden bekent, In zijn droefheyt ende in zijn quaetheyt is zijn vrient bekent,
En ghelooft uwe{n} viant niet inder eewicheyt, want zijn schalcheyt verroest als yser,
en{de} ist dat hi verootmoedicht, crom gaet, worpter uwen moet af, en{de} wacht v van hem,
Ghi en sult hem niet neffens v stellen, noch en laet hem niet sitten tot uwer rechter hant, op dat hi hem niet omme en keere, en{de} sta in v plaetse, op dat hi messchien uwen zetel niet en soecke, als hi omghekeeret is in uwe plaetse, en{de} dat ghi inde{n} wterste mijn woorde{n} bekent, en{de} wort in minen redenen ghesteke{n},
Wie sal des tooueraers ontfermen die va{n} eenen serpent ghesteken is, en{de} allen die de{n} beesten ghenaken, Also oock die versellet is inde{n} wech, met eenen ongherechtigen man, en{de} is bewonden in sine sonden
Een vre sal hi met v blijuen, Maer ist dat ghi afneycht, hi en sal v niet verdragen
Een viant versoetet in sinen lippen, en{de} hi leyt laghen in zijn herte, op dat hi v omme soude worpen inde{n} gracht,
Die viant screyt in sinen ooghen, en{de} ist dat hi tijt vint, hi en sal niet van bloede versaet worden,
En{de} ist dat v quade dinghen toe loopen, so sult ghi hem daer eerst vinden,
en{de} als helpende sal hi v voeten onder door grauen,
Hi sal zijn hooft schudden, en{de} metter hant slaen van blijschapen, en{de} veel binnen smonts sprekende, sal hi die ghesteltenisse zijns aensichts veranderen.
DIe dat peck raect, die salder af besmet worden, en{de} die ghemeynschap heeft metten hoouaerdighen, sal hoouaerdicheyt aendoen,
Hi neemt eenen last op hem, die ghemeynschap heeft met eenen eerlijcker dan hi, En zijt gheen gheselle, eenen die rijcker is dan ghi,
Wat sal die ketel ghemeynschap hebben totten pot? wa{n}t als si tsamen stooten, sullen si ghebroken worde{n},
Die rijcke heeft onrechtuaerdelijck ghedaen, en{de} sal grimmen, maer die arme sal swijghen als hi ghequetst is,
ist dat ghi gheeft, so sal hi v tot hem nemen,
en{de} ist dat ghi niet en hebt, so sal hi v verlaten, ist dat ghi hebt, so sal hi met v brassen, en{de} sal v wt teeren, en{de} hi en sal ouer v niet droeue zijn,
Ist dat ghi hem nootsakelijc zijt, so sal hi v vertreden en{de} heymelijc spottende, sal hi v hope geuen, vertellende v alle goede dinge{n}, en{de} segge{n}de Wat is v va{n} node,
en{de} hi sal v bescame{n} in v spijse, tot dat hi v tweemael en{de} driemael ydel maect, en{de} inden wtersten sal hi v bespotte{n} daer na, siende dat ghi niet en hebt, sal hi v verlaten, en{de} zijn hooft van v beweghen.
Wort Gode verootmoedicht en{de} verwacht zijn hande{n},
Aenmerct dat ghi niet verleyt, in sotheyt vernedert en wort,
en wilt niet ootmoedich zijn in uwe wijsheyt, op dat ghi v vernederende in sotheyt, niet verleydet en wort,
als ghi tot eenen machtighen gheroepen zijt, so gaet wech, wa{n}t daer wt sal hi v te meer tot hem roepen,
En zijt niet onschamel, op dat ghi niet en wort verstooten, en{de} en zijt niet verre va{n} he{m}, op dat ghi niet vergheten en wort,
En hout v niet gheheelijck wt met he{m} te spreken, noch en ghelooft sine{n} vele woorde{n} niet, Wa{n}t hi sal v wt veel spraken proeuen, en{de} heymelijc lachende sal hi v vragen va{n} uwe{n} verborgenthede{n}.
Sine{n} wreeden moet sal v worde{n} onthoude{n}, en{de} hi en sal niet sparen va{n} quaetheden en{de} va{n} banden.
Wacht v, en{de} aenmerct naerstelijck uwe hooringhe, want ghi wandelt in vare uwer omworpinghe,
Maer die dinghe{n} hoorende, siet als in eenen droom, en{de} ghi sult waken.
Hebt God lief alle v leefdaghen, en{de} aenroepet he{m} tot uwer salicheyt.
Alle dyer heeft lief zijns ghelijcke, also oock alle mensche hebbe lief sine{n} naesten.
Alle vleesch sal tot zijn ghelijck tsamen gheuoecht worden, en{de} alle mensche sal ghesellet worde{n} met zijns ghelijcke.
Ghelijck de{n} wolf ghemeynschap sal hebben mette{n} lam tot eeniger tijt, so sal die sondaer mette{n} rechtuaerdighe{n}.
Wat ghemeynschap heeft die heylighe mensche metten hont, oft wat goede deel sal die rijcke metten armen hebben?
Des leeus iacht is die wilde ezel, inder woestijnen, also zijn die arme der rijcker weyden.
En{de} ghelijck die ootmoedighe den hoouaerdighe{n} een onuerwaerdinge is, also is die arme oock des rijcken versmadinghe
Als die rijcke gram wort, so wort hi gheuesticht va{n} sine{n} vriende{n}, Maer als die ootmoedighe valt, so wort hi oock va{n} sine{n} bekenden wtghedreuen.
Een rijck man die bedroghen is, heeft veel verhaelders, Hi sprac houaerdighe woorden, en{de} si rechtuaerdichde{n} hem.
Die ootmoedighe is bedrooghen, en{de} wort hier boue{n} ooc berispt. Hi sprac wijselijc en{de} he{m} en is ghee{n} plaetse ghegeuen,
die rijcke sprac en{de} si sweghe{n} alle, en{de} si sullen zijn woorde{n} totten wolcken toe brenghen.
Die arme sprack en{de} si segghen, Wie is dese. En{de} ist dat hi misdoet, so sullen si hem omworpen.
Dat goet is goet de{n} ghene{n} die ghee{n} sonde inder conscientien en heeft, en{de} die armoede is alderquaetste inde{n} mont des ongodlijckens.
Des mensche{n} herte verandert zijn aensicht, oft int goede oft int quade.
Dat spuer eens goets herte{n} en{de} eens goet aensichts sult ghi zwaerlijck vinden, en{de} met arbeyt.
SAlich is die man, die niet gheuallen is in die woorden van sinen monde, en{de} en is niet ghesteke{n} met droefheyt der misdaet,
Salich is hi, die ghee{n} droefheyt zijns moets en heeft ghehadt, en{de} die niet gheuallen en is va{n} zijn hope.
Een begheerlijck, en{de} vreck man heeft dat goet sonder redene, en{de} waer toe heeft die nijdighe mensche dat gout?
Die wt sinen moede te gader hoopt onrechtuaerdelijck, die vergadert den anderen, En{de} een ander sal in zijn goet oueruloedicheyt bedrijuen.
Die hem seluen schalck is, wien sal hi anders goet zijn? Ende hi en sal niet verblijt worden in zijn goet,
daer en is niet schalcker dan die hem seluen benijt, en{de} dat is die vergheldinghe zijnder quaetheyt
En{de} ist dat hi wel doet, dat doet hi onwetende, en{de} niet ghewillich, en{de} int wterste so openbaert hi zijn quaetheyt.
Des nijdighen ooghe is quaet, en{de} af keerende zijn aensicht, ende zijn ziele versmadende. ziele versmadende.
Des begheerlijcken ooghe is onuersadelijck int deel der ongherechticheyt. Hi en sal niet versadet worden worden, totter tijt toe dat hi verdorrende zijn ziele hebbe verteert.
Die quade ooghe is totten quaden, en{de} en sal niet versadet worde{n} behoeuende broot, en{de} hi sal in droefheyt ouer zijn tafel zijn.
Mijn kint ist dat ghi hebt, so doet wel met v, en{de} offert God waerdighe offerande.
Weest ghedachtich dat die doot niet en vertoeft en{de} dat testament der hellen, want het v ghewesen is, Want dat testament deser werelt sal metter doot sterue{n}.
Doet uwen vrient wel voor die doot, en{de} na uwe crachte{n} wtreyckende geeft den armen.
En{de} en wordet niet bedroghen vanden goeden daghen, en{de} dat deelken des goeden daechs en gae v niet voorbi,
en sult ghi niet den anderen v smerten en{de} v arbeyden laten? In die deelinghe des lots
gheeft en{de} neemt, en{de} die rechtuaerdicht v ziele.
Werct gherechticheyt voor v doot, wa{n}t inder helle{n} en is ghee{n} spijse te vinde{n},
alle vlees verdort als hoy, en{de} een blat dat vrucht maket in eene{n} groene{n} boom.
Somige groeyen, en{de} somighe worde{n} afgheworpen, also is die gheboorte des vleeschs en{de} bloets, die eene wordet gheeyndet, dander wort gheboren.
Alle verganckelijck werck sal int eynde ghebreken, ende die dat werct, die sal met hem gaen,
En{de} alle wtuercore{n} werck sal gherechtuaerdicht worden, En{de} die dat werct, die sal daer inne gheeert worden,
Salich is die ma{n} die in die wijsheyt blijuen sal, en{de} die in zijn gherechticheyt peynsen sal, en{de} inden sinne sal hi die voorsichticheyt Gods dencken.
Die goede weghen verdenct in zijn herte en{de} die in zijn verborghentheden verstaende is, gaende na haer, als een ondersoecker ende in haeren weghen blijft hi staende,
Die door haer vensteren siet, en{de} in haeren dueren hoorende.
Die bi haer huys rustet, en{de} in haere{n} mueren, de{n} staet vesticht, Hi sal zijn hutken stellen tot haeren handen, en{de} in zijn hutken sullen goede dinghen rusten inder eewicheyt,
Hi sal zijn kinderen onder haer decsel stellen, en{de} sal onder haer tacken woonen,
Hi sal onder haer decsele worden beschermt vander hitten, en{de} hi sal in haer heerlicheyt rusten.
DIe God ontsiet, sal goet doen, en{de} die die gherechticheyt onderhoudende is salse vercrijghen,
en{de} sal hem te ghemoete comen als een gheeerde moeder, en{de} hi sal hem ontfaen, als een vrouwe van haeren maechdom,
En{de} si sal dien spijsen mette{n} broode des leuens ende der verstandenisse, en{de} si sal hem metten water der salicheyt drencken, En{de} si sal in dien vast ghemaect worde{n}, en{de} en sal niet ghebuyht worden,
ende si sal hem onthouden, en{de} hi en sal niet beschaemt worden, en{de} si sal hem verheffen bi sinen naesten,
en{de} si sal sinen mont int midden der vergaderinghe open doen, ende si sal dien metten gheest der wijsheyt ende der verstandenisse veruullen,
en{de} si sal hem metten cleede der heerlicheyt cleeden, ende si sal ghenoechlicheyt en{de} verhueghinghe op hem tot eenen schat vergaderen, en{de} si sal hem met eenen eewighen name beeruen.
Sotte menschen en sullense niet begrijpen, en{de} wel ghesinde menschen sullen haer te ghemoete gaen, Sotte menschen en sullense niet sien, Wa{n}t si is verre af va{n} houaerdicheyt en{de} bedroch,
Lueghenachtighe mannen en sullen haerder niet ghedachtich zijn, ende warachtighe mannen sullen in haer worden gheuonden, en{de} si sullen voortganck hebben totter aenschouwinghe Gods toe.
Den lof en is niet schoon in des sondaers mont,
Wa{n}t hi en is vanden HEERE niet ghesonden, Want van Gode is volmaecte wijsheyt, ende den lof sal bi Gods wijsheyt staen, en{de} sal oueruloeyen in eenen ghetrouwen mont, en{de} die ouerheerschap salse hem gheuen,
en segt niet bi Gode, si is va{n} hier, En doet niet dat hi hatet,
en segt niet, Hi heuet mi in dolinge gebrocht, wa{n}t ongodlijcke mensche{n} en zijn he{m} va{n} gheene{n} node,
God hatet alle onwaerdicheyt der dolinghe, en{de} si en sal niet minlijc zijn de{n} ghene{n} die God vreesen
God heeft den mensche va{n} tbeghin ghestelt, en{de} heeft dien inder hant zijns raets ghelaten,
Hi heefter zijn gheboden en{de} beuelen toe ghedaen,
Ist dat ghi die gheboden wilt houden, so sullen si v behouden, ende inder eewicheyt behaechlijcke trouwe houden,
Hi heeft v water ende vyer voorgheset, tot welck dat ghi wilt steect v hant wt,
voor de{n} mensche is leuen ende doot, goet en{de} quaet, welck hem behaecht, sal hem ghegheuen worden,
want die wijsheyt Gods is veel, en{de} sterck inder macht siende alle menschen sonder ophouden,
Die ooghen des HEEREN zijn totten ghenen die hem vreesen, en{de} hi bekent alle des mensche{n} naersticheyt,
Hi en heeft niemanden ghebode{n} ongodlijck te doen, en{de} hi en heeft niemanden termijnen ghegheuen te sondighen,
Hi en begheert gheen menichte der onghetrouwer en{de} onnutter kinderen.
EN hebt ghee{n} ghenoechte in boosen kinderen, ist dat si vermenichfuldicht worden, noch en verblijt v niet ouer hen, ist dat die vreese Gods niet in hen en is,
En ghelooft haeren leue{n} niet, noch en aenschouwet haer arbeyden niet,
want beter is een die God vreest, da{n} duysent ongodlijcke kinderen,
En{de} het is beter sonder kindere{n} steruen, dan ongodlijcke kinderen achter te laten,
Van eenen wijsen sal dat lant bewoont worden, en{de} va{n} drien ongodlijcke{n} salt woest ghelaten worden,
Mijn ooghe heeft veel sodanighe dinghen ghesien, en{de} mijn oore heeft stercker ghehoort dan dese,
Inder sondaren synagoge salt vyer ontsteken, en{de} die gramschap sal in een ongheloouich volck ontsteken,
Die oude ruesen en hebben voor haer sonden niet ghebeden, die verdoruen zijn, betrouwende haerder crachten,
ende hi en spaerde haerder pelgrimagie niet, maer hi sloechse,, en{de} hi versmadese om die hoouaerdicheyt haers woorts.
Hi en ontfermde haerder niet, maer hi verderf alle dat volck, en{de} alle die hen verheffen in sonden,
Ende ghelijck ses hondert duysent voetknechten, die vergadert zijn in die hartheyt haers herte{n}, ende hadder een hartneckich gheweest, so waert wonder hadde hi vrij gheweest.
Ontfermherticheyt ende gramschap is met hem, Machtich is verbiddinghe en{de} wtstortende die gramschap
na sine ontfermherticheyt, also is oock zijn berispinghe, Hi oordeelt den mensche na sine wercken,
Die sondaer en sal inden roof niet ontulien, en{de} die verdrachlicheyt is des gheens, die die ontfermherticheyt doet, en{de} en sal niet vertraghen,
Alle ontfermherticheyt sal elcke{n} plaetse maken na die verdienste zijnder wercke{n}, ende na die verstandenissen zijnder pelgrimagien,
En segt niet, Ick sal van Gode verborghen worden, en{de} wie sal mijns ghedencken vande{n} hoochsten,
Ick en sal niet gekent worden int groot volck, Wat is mijn ziele in soo ongemetene creatuere?
Siet den hemel en{de} die hemelen der hemelen, den afgront der aerde{n}, en{de} die in hen zijn, sullen beroert worden in zijn aenschouwe{n},
die berge{n} tsamen, en{de} die hueuelen, en{de} die fundamente{n} der aerden, en{de} als God dese sal aenschouwe{n} so sullen si midts beuingen tsame{n} worde{n} gescuddet,
en{de} in allen desen is therte wtsinnich en{de} alle herte wort va{n} hem verstaen,
en{de} wie werstaet sine weghen? Ende die waterbare dewelcke smenschen ooge oock niet sien en sal?
want vele zijn wercke{n} zijn in verborge{n}theden, maer wie sal die wercken zijnder gerechticheyt vercondigen? oft wie salse lijde{n}? want dat testament verre van sommighe, en{de} der menschen onderuraginghe is in die voleyndinge.
Die vermindert wort van herten, denct ydelheden en{de} een onuoorsichtich en{de} dolende man denct sotte dinghen.
Mijn sone hoort mi, en{de} leert onderwisinghe des sins, en{de} aenmerct in uwer herten in mine woorde{n},
en{de} ick sal, in rechtuaerdicheit een goet onderwijs seggen, en{de} ick sal ondersoecke{n} wijsheit te vertellen, en{de} in mijn woorden aenmerct in uwe herte, en{de} ick segghe in gerechticheyt des geests, duechde{n} die Godt geset heeft in zijn wercken, vant beghinne, en{de} ick vercondighe zijn konste inder waerheyt,
In Gods oordeele zijn sine wercke{n} va{n}t beghinne, en{de} vander insettinghe der mensche{n} ondersceide ic haer deele{n} en{de} haer beginnen in zijn volcken.
Hi heeft inder eewicheit haer wercken verciert, noch si en hebbe{n} geenen honger gehadt noch gearbeyt, en{de} si en lieten niet af van haeren wercken.
Een yegelijck en sal sinen naesten niet quellen tot in der eewicheyt.
En zijt sinen woorden niet ongeloouich.
Na dese dingen sach God op die aerde, ende veruulde die met sinen goeden.
Die ziele van elcken leuende heeft gebootschapt voor zijn aenschijn, en{de} in die, is weder haer wederkeeringhe.
GOd schiep den mensche vander aerde{n}, en{de} hi maecte hem naer sinen beelde.
En{de} hi keerde hem weder in die selue, en{de} na hem selue{n} cleede hi hem met duechde.
Dat getal der daghen ghaf hi hem, en{de} tijt, en{de} ghaf he{m} macht der dinghen die op der aerden zijn.
Hi settede zijn vreese, ouer alle vleesch, ende hi heerschapte ouer die beesten, ende alle vlieghende dyeren.
Hi schiep wt hem een hulpe hem ghelijck, en{de} hi ghaf den raet en{de} tonghe, en{de} ooghen, en{de} ooren, en{de} herte te dencke{n} en{de} hi veruuldese met onderwijsinge der verstandenissen,
Hi schiep die{n} oock kennis des gheests, en{de} hi veruulde haer herte met sinne, en{de} thoonde hem goet ende quaet,
hi sette haer ooghe ouer haer herte{n}, om he{n} te thoonen die groote dade{n} zijnder wercken,
en{de} dat si tsamen souden louen den name der heylichmakinghe, en{de} te glorieren in zijn wonderlicheden, op dat si die groote daden zijnder wercken souden vertellen.
Hi dede he{m} leeringhe, en{de} hi beerfde hem die wet des leuens,
en{de} hi maecte een eewich testame{n}t met hem, ende zijn gherechticheyt en{de} oordeelen thoonde hi hem,
En{de} haer ooge sach die groote daden zijnder eeren, en{de} haer oore hoorde die eere der stemmen, en{de} hi seyde hem, Wacht v van dat onrecht is.
En{de} hi gheboot die{n} eene{n} yeghelijken va{n} sinen naesten.
Haer weghen zijn altijt voor hem, en{de} si en zijn niet verborghen van sinen ooghen.
Hi stelde in elcken volcke eenen regeerder,
ende dat deel des Gods Israel is openbaer ghemaect,
En{de} al haer wercken zijn als die zonne, int aenschouwe{n} Gods, en{de} zijn oogen zijn sonder ophoude{n} aenscouwende op haer weghen.
Die testamente{n} en zijn niet verborghen, om haer ongherechticheyt. En{de} alle ongherechticheden zijn inde{n} aenscouwe{n} Gods
Die aelmoesse des mans is als een borse met hem, en{de} si sal des mensche{n} gracie behouden als de{n} appel zijnder oogen,
en{de} namaels sal hi weder opstae{n}, en{de} sal die{n} haere{n} loon wedergheuen, elcken in haer hooft, en{de} salse tsamen keere{n} in die onderste deelen der aerde{n},
Maer de{n} ghenen die berou hebben, heeft hi de{n} wech der gherechticheyt ghegeuen, en{de} hi beuestichde tot lijde{n} die onbreke{n}de en{de} hi scicte die{n} dat lot der waerheyt toe,
Bekeert v totte{n} HERE, en{de} laet v sonde{n},
bidt voor dat aensicht des HEREN, en{de} mindert die argernissen,
keert weder totte{n} HERE en{de} wort bekeert va{n} uwer ongerechticheyt, en{de} hatet te vele zeer, die vloeckinge,
en{de} beke{n}t die gerechtichede{n}, en{de} die oordeelen Gods, en{de} staet in dat lot der voorsettinge, en{de} des ghebets des alder hoochsten Gods,
Gaet in die deelen der heyligher werelt, mette{n} leuendigen en{de} den ghenen die God belijdinghe gheuen
En vertoeft niet in die dwalinghe der ongodlijcker, belijt v sonde{n}, voor die doot, Die belijdinghe vergaet als niet vande{n} doode,
Ghi sult leuende belijde{n}, leuendich en{de} ghesont sult ghi belijden, en{de} sult God loue{n}, ende ghi sult in zijn ontfermhertichede{n} gloriere{n},
Hoe groot is die ontfermherticheyt des HEREN, en{de} zijn ghenade den ghenen die tot hem bekeeren.
Want alle dinghen en moghen niet inden menschen zijn, wa{n}t des menschen sone en is niet onsterflijck, en{de} si hebbe{n} behaghe{n} ghehadt in die ydelheyt der quaetheyt.
Wat is claerder dan die zonne? en{de} si sal ghebreke{n}. Oft wat is scalcker da{n} dat vleesch en{de} bloet heuet verdacht? En{de} dat sal gestraft worden.
En{de} die macht des hemels hoocheyt ouersiet hi, ende alle menschen zijn aerde ende asschen.
DIe inder eewicheyt leeft, schiep alle die dinghen te gader. God sal alleen gherechtuaerdicht worde{n}, en{de} blijft een onuerwo{n}nen coninc inder eewicheyt
Wie sal genoech zijn om zijn wercke{n} te vertellen?
Wie sal zijn groote dade{n} ondersoecke{n}?
Maer wie sal die cracht zijnder grootheyt vercondighen? oft wie sal daer boue{n} toedoe{n} zijn ontfermherticheyt te vercondigen?
Het en is niet te minderen, oft toe te doe{n}, noch ten is niet te vinden die groote dade{n} Gods.
Als die mensche voleynt sal hebbe{n}, da{n} sal hi beghinnen, en{de} als hi gerust sal hebbe{n}, da{n} sal hi wercke{n}.
Wat is die mensche, en{de} welck is zijn gracie, oft wat is zij{n} goet, oft wat is zijn scalcheyt?
Dat getal der mensche{n} daghe{n} is ten meesten hondert iaer, si zijn geacht als water druppelen inder zee, En{de} gelijck dat keselinxke{n} des zants, also zijn cleyn die iare{n} teghen daghe{n} des eewicheyts
Daerom is die HEERE lijtsaem in dien en{de} hi sal zijn ontfermherticheyt ouer hen wt storten.
Hi sach die vermetentheyt haerder herten, dat si quaet is, en{de} hi bekende haer verkeeringe, dat si scalc is.
Daerom veruulde hi zijn ghenadicheyt in dien, en{de} thoonde hen de{n} wech der gherechticheyt.
Des menschen ontferminghe is tot sinen naesten, maer die ontfermherticheyt Gods is ouer alle vleesch.
Die ontfermherticheyt heeft, die leert, ende onderwijst als een herder zijn cudde.
Hi ontfermt ontfanghende die leeringhe der ontferminge, en{de} dien die na sine oordeelen haest.
Mijn kint, in goede dinghe{n} en claecht niet, en{de} in alle ghifte{n} en geeft gheen droefheyt des quade{n} woorts.
En sal den dauwe die hitte niet vercoelen? Also sal oock een woort bat da{n} die ghifte.
Siet en is dat woort niet boue{n} die goede gaue? Maer beyde zijn si met eenen gherechtuaerdighen mensche.
Een sot sal scherpelijck verwijten, en{de} die ghaue eens onbeleefde{n} mensche doet die ooghe{n} etteren.
Voor dat oordeel bereyt v gherechticheyt, en{de} eer dat ghi spreect, so leeret.
Voor die quale, doet medecijne daer toe, en{de} voor dat oordeel vraecht v seluen, en{de} in dat aenschouwen Gods sult ghi ghenadicheyt vinden.
Voor die quale verootmoedicht v, en{de} inde{n} tijt der crancheyt thoo{n}t v wandelinghe, hoe ghi verkeert hebt,
En wort niet belet altoos te bidden, en{de} en ontsiet v niet totter doot toe gerechtuaerdicht te worde{n}, wa{n}t Gods loon blijft inder eewicheyt.
Voor dat ghebet, bereyt v ziele, en{de} en wilt niet wesen als een mensche die God temteert.
Gedenct der gramscapen inde{n} daghe der voleyndinge, en{de} ghi sult de{n} tijt der betalinge make{n} inder verkeeringe.
Inde{n} tijt der oueruloedich{eyt} so ghede{n}ct der armoeden, en{de} de{n} noot der armoede{n} inde{n} dage der rijcdo{m}me{n}.
Va{n} smorge{n}s totte{n} auo{n}t sal de{n} tijt vera{n}dert worde{n}, en{de} al dese dingen zij{n} snel voortgaende in gods ooge{n}.
Een wijs mensche vreest in allen dinghen en{de} in die daghe{n} der misdade{n} sal hi he{m} wachte{n} van traecheyt.
Alle cloecke bekent wijsheyt, en{de} diese vindet sal hi bekenninghe gheuen,
Die wijsen in woorde{n} hebben oock selue wijselijck ghedaen, en{de} si hebben die waerheyt, en{de} die gherechticheyt bekent, en{de} si hebben die bispraken ende oordeelen ondersocht.
En gaet niet na uwe begheerlicheden, en{de} keert v va{n} uwe{n} wille.
Ist dat ghi uwer zielen haer begheerlichede{n} geeft, so sal si v maken in uwer viande{n} blijscap.
En verlusticht v niet inden scharen, noch inde{n} weynighen. Wa{n}t haer misdoeninge is gestadich.
En zijt niet middelbaer inde{n} kijuen wt de{n} woecker, en{de} niet is v niet in die werelt, want ghi sult anders uwer zielen nijdich zijn.
EEn werckman die een dronckaert is, en sal niet rijck worden, ende die cleyne dinghen versmaet, die sal alleskens af vallen.
Wijn en{de} vrouwen doe{n} die wijse gheheel dwalen, en{de} si berispen die wel ghesinde,
en{de} die hem bi die oneerbaer vrouwen voecht, sal een schalck zijn, vuylicheyt en{de} wormen sullen die beeruen, en{de} hi sal tot een meerder exempel worden ghenomen, en{de} zijn ziele sal vande{n} ghetale worde{n} ghenome{n}.
Die haestelijck ghelooft, die is licht van herten, en{de} sal ghemindert worden, en{de} die teghen zijn ziele misdoet, sal daer bouen ghehaet worden.
Die om die ongherechticheyt verblijt, sal ghemerct worden, en{de} die straffinghe hatet, dien sal zijn leue{n} worden vermindert, en{de} die ghene die clappinghe hatet, die blusschet boosheyt wte.
Die teghen zijn ziele sondicht, dat sal hem berouwen, en{de} die ghenoechte heeft in quaetheyt, dat sal ghemerct worde{n}.
En verhaelt een schalc en{de} eeen hart woort niet, en{de} ghi en sult niet vermindert worden
Den vrient en{de} de{n} viant, en wilt uwe{n} sin niet vertelle{n}, en{de} hebt ghi misdaet, en wiltse niet ontdecke{n},
Wa{n}t hi sal v hoore{n}, en{de} beware{n}de als die sonde bescermende, sal hi v hate{n}, en{de} also sal hi v altijt bizijn,
Hebt ghi een woort tege{n} uwe{n} naeste{n} gehoort, latet in v steruen betrouwe{n}de dattet v niet score{n} en sal.
Vande{n} aensicht des woorts sal de sot int bare{n} arbeide{n}, gelijc tsuchte{n} des kintsbare{n},
Een gescut gescote{n} in de dgie des honts, also is dwoort int herte der sotte{n}.
Berispt de{n} vrie{n}t, oft hijs misscie{n} niet verstae{n} en had, en{de} segge, Ic en hebs niet gedaen, oft heeft hijt gedae{n}, dat hijt niet meer en doe.
Straft de{n} naesten, dat hijt misscie{n} niet en segge, en{de} heeft hijt geseit dat hijt misschien niet wederom en doe.
Berispt de{n} vrient, wa{n}t dicwil gesciet misdoeninge,
en{de} en gelooft niet elcken woorde, wa{n}t daer is een die valt met zijnder tongen maer niet wt de{n} gemoede,
wa{n}t wie is die niet en heeft misdae{n} in zijnder tonge{n}? Berispt de{n} naeste{n}, eer ghi dreyget,
en{de} geeft plaetse der vreeze{n} des alder hoochste{n}, wa{n}t alle wijsheit is gods vreese, en{de} daer in God te vreesen, en{de} in alle wijsheyt is die bescickinge des wets.
En{de} die leeringe der scalcheyt, en is gee{n} wijsheyt. En{de} die voorsichticheyt der sondare{n} en is ghee{n} goede denckinge.
Daer is scalcheyt der voorsichticheyt, en{de} in haer is versmadinge,
Beter is een mensce die vermindert wordet va{n} wijsheyt en{de} ontbrekende va{n} sinne in Gods vreese, dan die oueruloyt van sinne, en{de} ouertredet die wet des alderhoochsten.
Daer is een zeker behendicheyt, en{de} die is ongherecht,
Ende daer is een die een zeker woort wt seynt vertellende die waerheyt, En{de} daer is een die he{m} scalckelic verootmoedicht en{de} zijn binnenste zijn vol bedrochs.
En{de} daer is een rechtuaerdige die he{m} te vele tonder geeft, va{n} vele ootmoedicheyt. En{de} daer is een rechtuaerdige die zijn aensicht neder neycht en{de} veynst he{m} niet te sien, dat he{m} niet onbekent en is,
En{de} ist dat he{m} va{n} crancheyt der cracht verbode{n} wort te sondigen, ist dat hi tijt vint va{n} quaet te doen, hi sal qualic doe{n}
Wt dat sien wort die ma{n} bekent, en{de} die wise wort beke{n}t va{n} te gemoete come{n} des ae{n}sichts
Die vercieringe des lichae{m}s, en{de} dat lachen der tanden, en{de} de{n} inga{n}c des mensce{n}, vercondige{n} va{n} he{m}.
In des versmadeliken gra{m}scap, is een logenachtige berispinge, en{de} daer is ee{n} oordeel, dat geproeft wort niet goet te zijn en{de} daer is ee{n} swige{n}de, en{de} hi is voorsichtich.
HOe veel beter ist te straffen, dan gram te zijn, en{de} die belijdet inden ghebede niet te belette{n}?
Die begheerlicheyt des ghesnedenen ontmaechdomde een ioncmeyske{n},
also is hi die bi crachte een ongherecht vonnis doet.
Hoe goet ist de{n} berispte{n}, berouwe te openbare{n}, wa{n}t so sult ghi willighe sonde ontulien. Daer is een swijghende die wijs wort gheuonden,
en{de} daer is een hatelijcke die oueruloedich is tot spreken,
Maer daer is een swijghende niet hebbende de{n} sin der spraken, en{de} daer is een swijghende, wetende de{n} tijt des bequame{n} tijts.
Een wijs mensche sal swijghe{n} totter tijt toe, maer een wulpsch en{de} onuersichtich en sal gheenen tijt houden.
Die vele woorden besighet, die sal zijn ziele quetsen, en{de} die onrechtuaerdelijck macht aenneemt, sal ghehaet worden.
Een ongheleert man heeft voortganc int quade, en{de} het is een vindinghe tot verlies.
Daer is een ghifte die niet nut en is, en{de} daer is een ghifte wiens betalinghe dobbel is.
Daer is een verminderinghe om glorie, en{de} daer is een, diet hooft der ootmoedicheyt sal opheffen,
Daer is een die vele lost met luttel prijs, en{de} dat wederkeerende seue{n}uout.
Die wijse maket he{m} selue{n} minlijck inde{n} woorde{n}, maer der sotter weluoeghe{n} sullen wt worde{n} ghestort.
Die gifte des onwijsen en sal v niet nut zijn wa{n}t zijn ooghe{n} zijn seuenuoudich.
Hi sal weynich geuen, en{de} veel verwijten, en{de} die opendoeninghe zijns monts is een aenstekinge.
Huyden leent hi yema{n}t tot woecker, en{de} morghe{n} eyscht hijt weder, en{de} sodanighe mensch is hatelijck.
Een sot en sal gheene{n} vrient hebben, en{de} in zijn goede{n} en sal gheen aenghenamicheyt wesen.
Die zijn broot eten zijn van valscher tonghen. Hoe dicwille en{de} hoe vele sullen he{m} bespotten?
Want datmen hebben soude, en deelde hi niet rechtsinnich wt, en{de} des ghelijcs ooc datme{n} niet hebbe{n} en soude,
Den val der valscher tonghen is ghelijck als die opt plaueytsel valt, also sullen der quader menschen vallen haestelijck comen.
Een ondanckelijck mensch is als een ydel fabule, en{de} si sal inder ongheleerder mont altoos zijn.
Die bisprake wt eens sotten mont, sal wederleyt worde{n}, wa{n}t hi en seitse niet tot haerder tijt.
Daer is een die{n} verbode{n} wort te sondige{n} va{n} armoede, en{de} hi sal in zijn ruste geprickelt worde{n}.
Daer is een die zij{n} ziel bederft mits scae{m}te en{de} va{n} eene{n} onuerstandige{n} persone sal hise bederue{n}, maer mits wtneminge des persoons sal hi he{m} selue{n} verderue{n}.
Daer is een die sine{n} vrient va{n} scae{m}te belouet, en{de} hi heeft he{m} tot eene viant te vergeefs gewo{n}ne{n}.
Wa{n}t die luegene is een scalcke lachter inde{n} mensche, en{de} si sal gestadelic inde{n} mont der ongeleerder zijn.
Een dief is beter da{n} gestadicheit eens luegenachtighen mans, maer beyde sullen si die bederfnisse beerue{n}.
Der luegenachitiger me{n}sche{n} zeden zijn sonder eere, en{de} haer bescaemtheit is met hen sonder ophoude{n}.
Ee{n} wijs me{n}sche sal he{m} selue{n} voortbrenge{n} inde{n} woorde{n}, en{de} een voorsichtich me{n}sche sal den groten van state behaghen.
Die zijn lant werct, die sal den hoop der vruchte{n} verhooge{n}, en{de} die gerechtich{eyt} werct die sal verheue{n} worde{n}, mer die de{n} grote{n} va{n} state behaecht, die sal de ongerechtich{eyt} ontulien.
Hantgifte{n} en{de} scinckinge{n}, verblide{n} der rechter ooge{n}, en{de} hi afkeert haer straffinge, als een stomme inde{n} mont.
Verborge{n} wijsh{eyt} en{de} ongesiene{n} scat, wat orbaerlicheit is in beiden?
Hi is beter de zijn onwijsheit heelt, dan een mensche die zijn wijsheyt verbercht.
SOne hebdi gesondicht, so en doeter n{iet} weder toe, maer bidt ooc va{n}de{n} voorledene{n} dat si v vergeue{n} worde{n}.
Vliet va{n} die zo{n}den als va{n}der slange{n} aensicht, en{de} ist dat ghi tot die gaet, si sullen v ontfae{n}.
Haer tanden zijn leeuwen tanden, dodende der mensche{n} siele.
Des me{n}sce{n} ongerechticheit is als een zweert aen beyde siden scarp, haerder wonden en is geen ghesontheit,
kiuingen en{de} onrechten sullen dat goet vernielen, ende dat huys dat te veel rijc is, sal te niet worden gebracht mids houeerdicheit, also sal des houeerdigen goet wtgewortelt worde{n}.
Die biddinge des armen sal wt den monde totte{n} ooren toecomen, ende dat oordeel sal hem haestelic toecomen.
Die de berespinghe haet, is een voetstap ee{n}s sondaers, en{de} die God vreest sal tot zijnder herte{n} worde{n} bekeert.
Een die machtich is in eender stouter tonge is verre beke{n}t, en{de} ee{n} wise weet dat hi va{n} he{m} valt.
Die zijn huis timmert met ander liede{n} cost, die is als die steen vergadert inden winter.
Die vergaderinghe der sondaren is als vergaderde esteren, en{de} haer voleyndinge is een vla{m}me des viers.
Den wech der sondaren is beset met steenen, ende haer eynden zijn der hellen duysternissen, ende in pinen.
Die de gerechticheit bewaert, sal haren sinne behouden,
dye voleyndinge des vreesen Gods, is wijsheit ende sinne.
Die niet wijs en is int goet, die en sal niet gheleert worden.
Maer het is onwijsheit die oueruloeyt int quade ende daer bitterheit is, en is gheenen sinne.
Die kennisse des wisen sal oueruloeyen als een oueruloedinge, en{de} sinen raet is als een fonteyne des leuens.
Dat herte des sotten, is als een gebroken vat, ende en sal gheene wijsheyt houden.
Soo wat wise woort een wetende hoort, sal hy prijsen, ende hi salt tot hemwaerts worpen. Die oncuysce heuet ghehoort, ende het sal hem mishagen, ende hi salt achter sine{n} rugghe worpen.
Des sottens vertellinghe is als een pac inden wech, maer in eens wijsen lippe wort gratie gheuonde{n},
de{n} mo{n}t des voorsichtige{n} wort inder vergaderinge der geloouige{n} gesocht, en{de} si sullen zijn woorde{n} in haren herten dencke{n}.
Ghelijc een verdoruen huys, also is den sotte{n} die wijsheit, ende die kennisse des ontsinnigen zijn onuertellike woorden.
Die leeringe is den sotte{n} als boyen aen zijn voeten, en{de} als bande{n} der ha{n}den, aen de rechter hant.
Een sot verhoocht zijn ste{m}me int lacchen, maer een wijs ma{n} en sal nauwelic stillic lacchen.
Die leeringhe is den voorsichtighe{n} een gulden cieragie, en{de} als een arm vercieringe in sine{n} rechten arme.
Des sotten voet is lichtelijc in zijns naesten huys, en{de} een besocht mensche sal bescaemt worde{n} van des machtigen persone.
Een sot siet van die vijnstere in huys, maer een geleerde sal buyte{n} staen
Eens menschen sotheit is te luysteren door die duere, en{de} die voorsichtige sal beswaert worden met versmaetheit.
Die lippe{n} der onuersichtiger sullen sotte dingen vertellen, maer des voorsichtigen woorde{n} sullen geweghen worden in een waghe.
Inder sotter mont is haer herte, ende inder wijser herte, is haeren mont.
Als dye ongodlike den duuel vloect, so vloect hy zijn siele.
Een oorblaser sal zijn siele besmette{n}, en{de} sal in allen gehaet worden, en{de} diet blijft, sal hatelic zijn Een swighende ende een welgesinde, sal geeert worden.
DIe trage is die wert met eene{n} slijkige{n} steene gesteent, ende si sullen alle op sine veronweerdinghe spreken.
Die traghe is met osschen drecke ghesteent, ende alle die hem roert, die sal zijn handen scudden.
Dye beschaminghe des vaders is van eenen onghedwonghen sone, maer mids een sotte dochtere sal hy in verminderinghe worden.
Een voorsichtighe dochter, dye is haren man een erffenisse, wa{n}t die bescaemt dye wort tot een versmaetheit des vaders.
Een stoute beschaemt vader en{de} man, ende en sal vanden ongodliken niet ghemindert worde{n}, maer van beyden sal si onteert worden,
Sanc in veeni{n}ge is een ontamelike vertellinghe, gheesselen ende leeringhe zijn in alder tijt wijsheit.
Die den sotte leert, is als die ghene die een scerf tsamen voecht.
Dye dat woort vertelt dies niet en hoort, dye is als die eenen slapende van eenen zware{n} slape weckt,
Hi spreect met eenen slapende, die den sotte{n} wijsheit vertelt, ende int eynde der vertellinghe seyt hy, Wye is dese?
Weenet ouer den dooden, want zijn licht ontbreeckt ende weent ouer den sotte, want hi ontbrect van sinne.
Weent een luttel ouer den dooden, want hy heeft gherustet,
des alderschalcsten alder schalckste leuen, is bouen eens sottens doot.
Doet gheween des doode{n} seue{n} daghen maer des sotten ende ongodliken beweeninghe is alle die dage{n} haers leue{n}s.
En spreect niet veel metten sotten, ende metten onsinnighen en gaet niet wech,
Wacht v van hen op dat ghi gheen moeylicheyt en hebt, ende ghi en sult in zijn sonde niet besmet worden,
Wijckt van hen ende ghi sult ruste vinden ende ghy en sult niet vertraecht worden in sine sotheit
Wat sal bouen loot bezwaert worden, ende wat name heeft hi anders, da{n} sot?
Het is lichter sant ende sout, ende eenen clomp ysers te draghen, dan eenen onuoorsichtighen, ende dwasen, ende ongodlijcken
Ghelijck een houten stakettinghe tsamen ghebonden aent fundament des timmeringhen, niet ontbonden en sal worden, alsoo ooc dat herte dat beuesticht is int ghedachte des raets,
Die denckinghe des wijsen, en sal in gheender tijt, noch door vreesen worden verarghert.
Ghelijck als kaf inden hooghen, ende calckmortel sonder aenhancksel ghesedt tegen dat aensichte des wijnts, niet duerende en bliuen,
alsoo oock dat beureesde herte in des sotten ghedachte, en sal nyet wederstaen teghen die storme der vreesen,
Ghelijck een sandighe vercieringhe in een witte want, alsoo en sal ooc dat beuende herte int ghedachte des dwasen niet vreesen in alder tijt, en{de} so is hi ooc die in die gheboden Gods altoos blijft.
Die de ooghe{n} nopet die bre{n}gt tranen wt, ende die dat herte nopet, brengt den sinne voort.
Die den steen onder die voghelen worpt, die salse af worpen, also ooc die den vriende schande spreect, breect dye vrientschap.
Al ist dat ghi dat zweert totten vrient voort brengt, ghi en sult niet mishopen, want daer is een weder comen tot een vrient,
Ist dat hi eenen droeuen mont open doet, en vreest niet, want daer is ee{n} eendrachticheit, wtghenomen dat scantspreke{n}, en{de} dat verwijte, en{de} die houeerdicheit, en{de} die openbaringe der verholenth{eyt}, en{de} die bedriechlike wo{n}de. In allen desen sal die vrie{n}t ontulie{n}
Besit trouwe mette{n} vrient in zijn armoede, op dat ghi oock in sinen goeden moecht verbliden.
Inder tijt zijnder tribulatien blyuet hem ghetrouwe, op dat ghi oock in zijn erffenisse mede erfghename zijt.
Voor dat vier des forneys sal die waseme en{de} de{n} rooc des viers opghaen, also ooc voor dat bloet sullen opgaen vloeckinge{n} en{de} versmaetheit en{de} dreyginge,
En scaemt v niet den vrient te grueten, En verbercht v niet van sinen aensichte, en{de} ist dat v quaet toecoemt, ghedooghet door hem.
Alle diet hoort, salder he{m} af wachten,
Wie sal minen mont een bewaringhe gheuen, en{de} op mine{n} lippen eene{n} sekeren seghel op dat ic in hen niet en valle, ende mijn tonge mi also verderue.
HEERE vader en{de} heerschappe mijns leuens, en verlaet mi niet in haer de{n}ckinghe, ende in haren raet, noch en laet my niet vallen in die verwitinghe.
Wie sal dye gheeselen in mijn denckinghe oplegghen, ende in mijnder herte{n} die leeringe der wijsheyt, dat si mi niet en sparen in haren onwetentheden, ende haer misdaden niet en blijcken,
ende dat mijn onwetenthede{n} niet toe en wassen, ende mijn misdaden vermenichfuldicht worden, ende mijn sonden oueruloeye{n}, ende dat ic valle int aenscouwe{n} mijnder via{n}den, en{de} mijn viant hem verblide.
HEERE vader en{de} God mijns leuens, en verlaet mi niet in haer denckinge.
En geeft mi niet verheffinge mijnder ooghen, ende keert alle begeerte van mi.
Neemt van mi die begheerlicheden des buycs, ende die begeerlichede{n} des byslapens en moeten mi niet beuaen, en{de} en leuert mi niet eender ontscamelen, en{de} onbescheyden sinne.
Mijn kinderen, hoort dye leeringhe des monts, en{de} die de bewaert, die en sal mits sine{n} lippen niet verghaen, noch hi en sal niet verargert worde{n}, in die alder scalcste{n} wercken.
Die sondaer wort beuaen in zijnder ydelheit, en{de} die houeerdighe, en{de} die veruloecte sal daer inne verarghert worden.
En wennet uwen mont niet te zweren, wa{n}t daer zijn veel valle{n} in.
Die noeminge Gods en si niet ghestadelijc in uwen mont, noch en wordet niet toe gemenget met der heiliger namen wa{n}t ghi en sult niet onsculdich zijn van hen
Wa{n}t gelijc een knecht geuraecht gestadelic van stramen niet gemindert en wort, alsoo en sal alle zwerende en{de} noeme{n}de niet geheelijc van sonden ghesuuert worden.
Een man die veel zweert, de sal met ongerechticheit veruult worden, en{de} die plage en sal van sinen huyse niet wech ghaen.
Ende ist dat hi sinen broeder bedriecht, so sal zijn misdaet op hem zijn, ende ist dat hijt veinst so sondicht hi tweeuoudelijc.
En{de} ist dat hy ydelic zweert, soo en sal hi niet gherechueerdicht worden, wa{n}t zijn huys sal met vergeldinge veruult worden.
Daer is ooc noch een ander sprake co{n}trarie der doot, en laetse niet geuonden worden in Iacobs erffenisse,
wa{n}t vanden ontfermhertigen sullen ooc alle dese dinghen worden wech genomen, en{de} si en sullen in de misdaden niet wentelen.
Vwen mont en wenne hem niet tot ongemanierde sprake, want in die is dat woort der sonden.
Ghedenct ws vaders en{de} ws moeders, wa{n}t ghi zijt int midden der grooter van state, op dat v misschien God niet en vergete in haer aenscouwe{n}, en{de} ghi mids uwer gestadicheyt verdwaest,
lachter lijdet, en{de} dat ghi lieuer hadt niet geboren te wesen, en{de} ghi den dach uwer geboorten vermaledidet.
Een mensche die gewoon is inde{n} woorde des lachters, en sal in alle de dagen zijns leuens niet geleert worden.
Twee arden oueruloeyen in sonden, en{de} de derde brengt gramscap en{de} verdoemenis toe.
Een herte siele is gelijc een bernende vier, si en sal n{iet} geblust worden, tot dat si yet inslict,
en{de} een scalc me{n}sche inde{n} mont zijns vleeschs, en sal niet ophoude{n} tot dat hi een vier aensteke.
Eene{n} oncuyssche{n} me{n}sche is alle broot soete, hi en sal niet vermoet worden ouertredende tot den eynde toe.
Alle mensche die zijn bedde ouerschrijdt versmadende tegen zijn siele segge{n}de. Wie siet my,
die duysternissen omuaen mi, en{de} die wande{n} decken mi, en{de} niemant en siet mi, wien ontsie ic, die alderhoochste en sal mijnder misdaet niet gedencke{n}?
En{de} hi en verstont niet dat zijn ooghe{n} alle dinghe{n} sien want aldusdanige vreese des mensche{n} verdrijft van hem die vreese Gods, en{de} die ooge{n} der menschen, hem vreesende,
ende hi en bekent niet, dat dye ooghen des HEEREN veel claerder zijn bouen dye sonne, rontomme, aenscouwende alle die weghen der me{n}schen, ende die diepte des afgronts, en{de} dye herten der menschen, aenscouwende in dye verborghen plaetsen.
Den HEERE God zijn alle dinghen bekent eer si ghescapen werden, alsoo aensiet hi ooc na tvolmaect alle dinghen.
Dese sal inden straten der stadt ghewroken worden, ende hi sal geiaecht worden als een merien vuelen, ende daer hijs niet en hoepte, sal hi ghegrepen worden,
Ende hy sal alle menschen schande zijn, om dat hi die vreese des HEEREN niet verstae{n} en heeft,
Also oock alle wijf latende haren man, ende stellende erffenisse wt vremden houwelijck,
Want te{n} eersten was si ongeloouich inder wet der alderhoochsten, ende ten tweeden heeft sy haren man ghelaten, ten derden heeft si gehoereert in ouerspele, ende heeft tot haren behoefkinderen van eenen anderen man gestelt.
Dese sal in die vergaderinghe worden ghebracht, ende in haer kinderen worden beschout.
Haer kinderen en sullen gheen wortelen leueren, en{de} haer tacken en sullen ghee{n} vruchte geuen.
Si sullen haer ghedachtenis achter laten tot eene{n} vloeke, ende haer schande en sal niet wt ghedaen worden.
Ende die achter ghelaten zijn, sullen bekenne{n}, dat gheen dinck beter en is, dan dye vreese Gods, ende niet soeters, dan in des HEEREN geboden te schouwen.
Het is een grote glorie den HEERE te volgen, wa{n}t lancheit der daghen sal van he{m} ontfaen worden.
DIe wijsheit sal haer siele louen, ende sal in Gode geeert worde{n}, en{de} si sal int midde{n} haer volcs glorieren,
en{de} si sal haren mont in die vergaderinge{n} des alder hoochsten open doen, ende si sal glorieren in dat aenschouwen haerder cracht,
ende si sal int midden haers volcs verheuen worden, ende si sal in heiliger volheit verwondert worden,
en{de} si sal lof hebben in die menichte der wtuercorender, en{de} si sal onder die ghebenedide ghebenedijt worden, segghende.
Ic be{n} voort ghecomen wt den monde des alderhoochste eerst geborene voor alle creature
Ic dede inden hemelen dat een onghebrekelijck licht op soude ghaen, ende ic decte alle die aerde als eenen neuel,
Ick heb gewoont inden hoochsten, ende minen throone is in dye colomne der wolcken,
Ic heb den omganc des hemels alleen omghaen, ende ick heb die diepte des afgronts doorgaen, ende ick heb in die vloeden der zee ghewandelt,
ende in alle het aertrijck heb ic gestaen,
En{de} ic heb heerscappie ghehadt in alle volcke{n}, en{de} in alle liede{n},
en{de} ic hebbe met cracht alder hooger en{de} leegher herten vertreden. En{de} in allen desen heb ic ruste ghesocht, en{de} ic sal in die erffenisse des HEEREN wonen.
Doen geboot en{de} seyde my de schepper alre dinghen, ende die my ghescapen heeft, rustede in minen tabernacule,
ende hi seide mi. Woont in Iacob, en{de} wordet geerft in Israel, en{de} schiet wortelen in mijn wtuercorene
Ic ben van tbeghin en{de} voor die werelt ghescapen, ende ic en sal niet aflaten, totter toecomender werelt toe, en{de} ic heb voor hem in die heilige wooninge ghedient.
En{de} also ben ic in Sion geuesticht, en{de} in die gheheilichde stadt heb ic des ghelijcs gerust, en{de} in Ierusalem is mijn macht.
En{de} ic wortelde in dat geersaemde wolc, en{de} die deele{n} mijns Gods is haer erffenisse, en{de} in die volheit der heylighen is mijn onthoudinge.
Als den ceder boom ben ic verhoocht in Libano, en{de} als cypresse inden berch Sion,
als den palm boo{m} ben ic verhoocht in Cades, en{de} als die plantinge der roosen in Iericho,
Als die schoone olijfboom inden velde be{n} ic verhoghet, als die pladerboom bi twater in die straten.
Gelijc caneel en{de} balsame wel rieckende, heb ic rueck ghegeuen, als wtuercoren myrre ghaf ic soeticheyt des ruecks,
ende als resine ende galigaen. ende nagele, en{de} dropen, ende als een ongehouwen Libanus bewasemde ic mijn wooninghe, en{de} mynen rueck is als een ongemengde Balsame,
Ende als eenen termentijn boom, heb ic mijn tacken wtghestrect, ende mijn tacken zijn vruchten der eeren ende der gratien.
Gelijc den wijn ghaert heb ic vrucht gemaect, soetheyt des ruecs, ende mijn bloemen zijn vruchten der eeren en{de} der eersaemheit.
Ic ben een moeder der scoonder liefden, en{de} der vreesen, ende der kennissen, en{de} des heiligen hopen.
In my is gracie al des leuens ende waerheyt, in my is alle hope des leue{n}s, en{de} des duechs
Ghaet door tot my alle die my begeert, en{de} wordet veruult van mijnen gheslachten,
want minen gheest is soete bouen huenich ende mijn erffenisse is bouen huenichraten
mijn gedachtenisse is inde{n} geslachte der eewicheit.
Die my eten, sullen noch hongeren ende die my drincken, sullen noch dorsten,
Die my hoort die en sal niet bescaemt worden, ende die in mi wercken, en sullen niet zo{n}dighen.
Die my verlichten, sullen dat eewighe leuen hebben.
Alle dit is dat boeck des leue{n}s, en{de} dat testame{n}t des alderhoocsten, ende dye kennis der waerheyt.
Moses beual die wet in dye gerechticheden, ende die erffenisse den huyse Iacobs, en{de} die beloofte{n} Israels.
Hi heeft Dauid sine{n} knecht gheset, eenen alderstercsten coninc wt hem te verwecken, en{de} inden throne der eeren, sittende inder eewicheyt,
Die de wijsheit veruult als Phison en{de} als Tigris, inden daghen der niewer vruchten
Dye den sinne veruult als Euphrates. Die vermenichfuldicht als dye Iordane inden tijt des oogsts.
Die onderwisinghe seyndet als licht, ende bystaende als Gion inden daghen alsmen den wijngaert leest,
Diet eerste volbrengt datmense kent, ende een onstercker en salse niet ondersoecken,
wa{n}t zijn ghedachte sal oueruloeyen vander zee, ende sinen raet inden grooten afgront.
Ic wijsh{eyt} hebbe die stroomen wtghegoten.
Ick ben als eene{n} wech des onghemeten waters wt den riuieren, Ic ben als die riuiere Dorix, en{de} als eenen waterganc ben ic wt den paradise ghegaen.
Ic heb gheseyt, Ic sal minen hof der plantinghen nat maken, en{de} sal dye vrucht mijnder gheboorten droncke{n} maken
Ende my is eenen oueruloeyende{n} wech gemaect, en{de} mijn riuier genaecte totter zee toe
Want ic verlichte alle menschen die leeringhe als die dagheraet, en{de} ic sal die vertelle{n} tot verre toe.
Ic sal dooruare{n} alle die onderste deelen der aerden, en{de} ic sal alle slapende aensien, en{de} ic salse alle verlichten die inden HEERE hopen,
Noch sal ic die leeringhe wtgieten als een prophetie, en{de} ic salse laten de{n} ghene{n} die wijsheit soecke{n}, en{de} ic en sal niet eynde{n} in hare{n} gheslachten, tot in die heilige eewicheyt toe.
Siet dat ic mi selue{n} niet allee{n} ghearbeyt heb, maer allen de{n} ghene{n} die de waerheit soecken.
IN drien dinghen heeft mine{n} gheest behaghen ghehadt, die voor Gode en{de} den menschen ghepresen zijn.
Eendrachticheyt der broederen, en{de} die liefde des naesten, en{de} man en{de} wijf wel ouer een draghende.
Drie ghedaenten hatet mijn siele, en{de} ic worde seer beswaert haerder sielen.
Eenen houeerdigen arme, en{de} eenen lueghenachtighe rijcke ende eenen dwasen ende ontsinnighen oude
Dat ghy in v ioncheyt nyet verghadert en hebt, hoe suldy dat in v outheit vinde{n}?
Hoe schoon is dat oordeel der ouder grijsheyt, en{de} den ouders den raet te kennen.
Hoe scoone is die wijsheyt der seer ouden, en{de} die verstandenisse, en{de} den raet glorioes.
Die croone der ouder groote wijsheit en{de} haer glorie is die vreese Gods.
Neghen onuermoedelike dinge{n} des herte{n} maecte ic groot, ende dat thienste sal ic de{n} me{n}sche metter tonge{n} segge{n}
Een mensch die he{m} verblijt in zijn kinderen leue{n}de en{de} siende die bederuinghe zijnder vianden.
Salich is die met een welgesinde{n} wiue woo{n}t en{de} die in zijn to{n}ge niet geualle{n} en is en{de} die niet en heeft gedient den ghenen die zijnder niet weerdich en zijn.
Salich is hi die eenen warachtighen vrient vint, en{de} die gherechticheit den hoorenden oore vertelt.
Hoe groot is hi die wijsheyt en{de} ke{n}nis vint maer daer en is gheen bouen den genen die de{n} HEERE vreest,
Die vreese Gods heeft haer bouen alle dinc geset.
Salich is die me{n}sche dien gegeue{n} is die vreese Gods te hebbene. Wyen salmen dien ghelijcken dyese hout?
Die vreese Gods is tbegin zijnder liefden, maer dat beghin des gheloofs is haer aen te cleuen.
Droefheit des herten is alderhande plaghe, ende der vrouwen scalcheyt is alle quaetheyt,
Ende hi sal sien alle plaghe, ende gheen plaghe des herten,
ende alle scalcheyt, ende niet die scalcheit der vrouwen,
ende alle verdruckinge, ende niet verdruckinghe der hatender,
ende alle wrake, ende niet wrake der vianden.
Daer en is gee{n} scalcker hooft dan dat hooft der slanghen,
ende daer en is gheen gramscap bouen dye gramscap der vrouwen. Het is genoechlicker te woonen met eenen leeuwe ofte draec, dan te woonen met eender scalcker vrouwe{n}
Des vrouwen scalcheyt verandert haer ae{n}sicht, ende si sal haer aensicht bedecken gelijck eenen beere, ende als eenen sack sal si dat toonen int midden der naeste{n},
Haer ma{n} versuchtede, ende hoorende suchtede si een luttel.
Cort is alle quaetheyt boue{n} der vrouwen quaetheyt, dat lot der sondaren moet vallen ouer haer.
Ghelijc eenen sandighen opganc inden voeten des seer oude{n} me{n}schs, also is een clapachtich wijf eenen rustelicke{n} man.
En aensiet dye schoonheyt der vrouwen niet, ende en begheert gheen vrouwe nae dye ghedaente.
Eens vrouwen gramscap is oneersaemheyt, en{de} groote bescaemtheyt.
Ist dat een vrouwe heerscapye heeft, soo is si haren man contrarye.
Een ootmoedich herte, ende een droef aensicht ende een plage der doot is een scalcke vrouwe,
crancke hande onghebonden knien is een vrouwe dye haren man nyet en salicht.
Vander vrouwen is dat beghin der sonden gheworden, en{de} door die steruen wi alle.
En geeft uwe watere gheenen wtghanck, oock niet en weynich, noch eender scalcker vrouwen oorlof int voorschijn te gaen,
Ist dat si niet aen v hant en wandelt, soo sal si v bescamen int aenscouwen uwer vianden.
Snijtse af van uwe{n} vleesche, op dat si v niet altoos en misbruycke.
SAlich is eens ghoeden vrouwen man, want dat getal haerder iare{n} is dubbel
Een stercke vrouwe verlusticht haren ma{n}, en{de} si sal die iare{n} zijns leue{n}s in vrede veruullen.
Een goet wijf is een goet deel, In eenen goede{n} deele der godureesender, sal si worde{n} gegeue{n} eene{n} ma{n} voor goede dade{n},
maer dat goede herte des rijcke{n} en{de} des armen, in alle tijt is haer aenschijn vrolic.
Van drie{n} dingen vreesde mijn herte, ende int vierde vreesde mijn aensicht
Die verradenisse eender stadt en{de} vergaderi{n}ge des volcx,
en{de} een logenachtige besculdi{n}ge en{de} si alle zijn zwaer boue{n} die doot.
Een wantrouwich wijf is smerte des herte{n} en{de} weene{n}.
In een wa{n}trouwige vrouwe is een geessel der tonge{n}, haer alle me{n}sche{n} gemeyn makende.
Ghelijc dat ioc der osschen d{at} geruert wort, also is ooc een scalcke vrouwe, Diese hout is als een dye een scorpioen ae{n}grijpt.
Een droncachtich wijf is grote gra{m}scap en{de} versmaetheyt, ende haer vulheit en sal niet bedect worden.
Dat leuen va{n} een oncuysche vrouwe is in haerder ooghe{n} verheffinge, ende si sal in hare{n} wijnbrauwen beke{n}t worden.
In een dochter die haer niet af en keert beuesticht die hoede, op d{at} si geen oorsaec en vinde, ende haer misbruycke.
Wacht v va{n} alle oneersaemheit haerder ooghe{n}, en{de} en verwondert v niet ist dat si vergetet.
Gelijc een dorstich ganger totter fonteynen de{n} mont open sal doen, en{de} sal van alle de{n} naesten water drincken en{de} sal teghen elcken stake sitten, ende sal tegen elc ghescut de{n} koker open doen, tot dat si ghebreect.
Eens neerstichs wijfs gratie sal haren man verhueghen, ende si sal zijn beene{n} vermaken.
Haer sedicheyt is een ghaue Gods.
Een wijs ende swijgende vrouwe en is geen veranderinghe der gheleerder sielen.
Een heylige ende scamel vrouwe is gratie boue{n} gratie.
Alle ghewichte en is niet weerdich eender cuyscher sielen.
Ghelijck dye sonne der werelt op ghaende in dat alder hoochste Gods, alsoo is dye schoonheyt van een goede vrouwe tot vercieringhe haers huys
Een keerse lichtende op den heylighen candelare ende een ghedaente des aensichts op stantachtich ouderdom.
Gouden columnen op silueren voeten, en{de} vaste voeten op dye platte voeten eender vast staender vrouwe{n}
Eewige fundamenten op eene{n} vaste{n} stee{n} so zijn die geboden gods in dat herte va{n} een heylige vrouwe.
In twee dinge{n} is mijn herte bedroeft en{de} int derde is mijn gramscap ae{n} ghecomen.
Een crijschman gebrekende va{n} armoede, Ende een wijs man versmaet zijnde,
en{de} die ouertreet va{n} gerechticheyt tot sonden Godt heeft hem totten swaerde bereyt,
Twee gedaenten dochten mi swaer en{de} sorgelic zijn. Een die comenscap doet wort swaerlic wtghetoghen van versumenisse, en{de} een herbergier en sal niet gerechtuaerdicht worden vanden sonden der lippen.
UEle hebben misdaen omder armoede{n} wille, ende die soect rijc te worden, die keert zijn ooghe af.
Gelijc int midden der tsame{n} voeginge der steene{n} eene{n} stake wort geuesticht, also salme{n} tusschen dat middel des vercoopens ende coopens benaudt worden met sonden.
Die misdaet sal metten misdoe{n}der in stucken gewreuen worde{n}.
Ist dat ghi v niet bolherdelijck in die vreese Godts en hout, soo sal v huys haest auerechts om geworpe{n} worde{n}.
Gelijc dat stof int slae{n} der sifte{n} blijft, also zijn die wercke{n} des mensche{n} in zijn gedachte{n}.
Den houe{n} proeft die vate{n} des potbackers ende die becooringe des lijdens proeft den gherechtighen mensche.
Gelijc die hanteringhe des houts zijn vrucht toont also gaet dat woort wt dye ghedachten des herten des menschen.
Voor die redene en prijst den man niet, wa{n}t dit is der mensche{n} proeuinghe.
Ist dat ghi die gerechtich{eyt} volcht, so sult ghise vercrijgen, ende sultse aendoen als aen stadich cleet der eeren, en{de} ghi sult met haer inwoonen, en{de} si sal v beschermen inder eewicheyt ende inden dach der kennissen, sult ghy vasticheyt vinden.
Die vogelen comen tsame{n} tot haers gelijcke ende die waerheyt sal weder keeren totten ghenen diese wercken.
De{n} leeuwe leyt laghen altoos der iachte, also doen die sonde{n} den ghene{n} die boosheit wercken.
Een wijs mensche blijft in die wijsheyt gelijc die sonne, maer die sotte verandert gelijc die mane.
Int midden der onwijser hout dat woort tot zijnder tijt maer weest ghestadich int midden der genen die gods wet ghedencken.
Die vertellinge der sondaren die is hatelic, en{de} haer lacche{n} in die misdaet der sonden.
Een sprake die veel zweert die doet dat hare des hoofs opstaen van vare, ende haer oneersaemheyt is verstoppi{n}ge der ooren,
Wtstortinge des bloets is in ghescille der hoouerdigher, ende haer vloeckinge is een swaer hooringe.
Die des vrients verholentheyden ontdect, verliest dat ghelooue, ende hi en sal gheenen vrient vinden na sine{n} moet.
Hebt den naesten lief, ende wort mits ghelooue met hem toegheuoecht.
Maer ist dat ghi zijn verholentheyden ontdect, soo en suldi niet na hem achteruolgen.
Ghelijck een mensche die sinen vrient verliest, alsoo is hi die zijns naesten vrientscap verliest.
En{de} ghelijck die den vogel van zijn handt laet, alsoo zijt ghy dye uwen naesten verlaten hebt, en{de} ghi en sult hem niet vaen.
En volcht hem niet, want hi is verre wech want hi ontulucht als een ree wt de{n} stricken Want zijn siele is ghewont.
Want ghi en sullet niet meer na dien tijt mogen tsamen binden, en{de} daer is eendrachticheit des veruloecten.
Des vrients verholentheden ontdecken is mishopinghe der onsaligher sielen.
Die mette{n} ooge{n} wenct, die smedet ongherechtige dinge{n}, en{de} niemant en sal hem verworpe{n}.
Int aenscouwe{n} uwer ooge{n} sal hi sine{n} mondt versetten, ende op uwe redene sal hy verwonderen Maer ten laesten sal hi sinen mont verkeeren, ende in uwe woorde{n} sal hy argernisse geuen.
Ic heb veel gehoort, ende ic en gelijcks he{m} niet, en{de} god sal hem haten.
Die eene{n} steen om hooch worpt die{n} sal hi op zijn hooft vallen, en{de} een bedriechlijcke wonde sal die wonden des bedriechliken deelen
En{de} die eenen gracht graeft, hi sal daer inne vallen. Ende die sinen naesten eenen steen set die sal he{m} daer an stoote{n}, en{de} die eene{n} andere{n} een stric leet, die sal daer in vergaen.
Die de{n} scalcke{n} raet maect, die sal ouer hem worde{n} gewentelt, en{de} en sal niet wete{n} va{n} waer hi hem toecoemt.
Der hooueerdigher bespottinge en{de} lachter, en{de} die wrake sal he{m} laghen legge{n} als een leeuwe.
Si sullen mette{n} stricke vergae{n} die hem verblijden vande{n} valle der rechtueerdigher, maer dye smerte salse vertere{n} eer si sterue{n} sullen.
Gra{m}schap en{de} raserie zijn beyde versmadelic en{de} een man die ee{n} sondaer is salse onthoude{n}.
DIe gewroke{n} wil worde{n}, sal wrake vanden HERE vinde{n}, en{de} houdende sal hi zijn sonde{n} houde{n}.
Verlaet uwe{n} naesten, die v deerende is, en{de} da{n} biddende sullen v die sonden vergheue{n} worde{n}.
Die mensche bewaert den mensche gramscap, en{de} hi soect van gode remedie.
Hi en heeft gee{n} ontfermhertich{eyt} tot eene{n} me{n}sche zijns gelijcs en{de} hi bidt ouer zijn sonden.
Al is hi vleesch, hy behoudt zijn gra{m}scap, en{de} hi eyscht versoeninge van Gode Vvie sal bidden voor zijn sonden?
Ghedenct der wtersten, en{de} laet af viantscap te dragen
Wa{n}t veretteringe en{de} die doot zijn ae{n}stae{n}de in sine geboden
gede{n}ct der vreesen Gods ende en wort niet gram op uwen naesten.
Gedinct des testaments des alderhoochsten, en{de} veracht ws naeste{n}s onwetentheyt
Onthout v va{n} gekijf en{de} ghi sult die sonden minderen,
Want een toornich mensche ontsteect tgekijf, ende een man die een sondaer is, sal die vrienden verstooren, en{de} sal viantschap inbringen int midden der geender die vrede hebben,
wa{n}t na die houte{n} des boschs so ontsteect dat vier, en{de} na der mensce{n} crachte{n} sal zijn gramscap wesen, en{de} na sine{n} goede{n} sal sy gramscap verheffen.
Gehaeste{n} strijt ontsteect dat vier ende haeste{n}de gekijf stort dat bloet, ende een getuyghende tonghe sal die doot toe brenge{n}
Ist dat ghi toeblaest so sal hi bernen als vier, en{de} spouwet ghi daer op soo salse gheblusschet worden. Beyde come{n} si wt de{n} monde.
Een oorblaser ende dubbel van tonghe{n} is vermaledijt, wa{n}t si heeftter veel verstoort die vrede hebbbe{n}de ware{n}.
Die derde tonghe heefter veel beroert, ende verstroyde die vanden eenen volck int ander.
Si heeft bemuerde stede{n} der rijcker bedoruen, ende heeft dye huysen der machtigher lieden van stade wt ghegrauen,
Si heuet der volcken crachten in tween ghehouwen, ende heeft stercke lieden ghescheyden.
Dye derde tonghe heeft vrouwen dye mans hadden wt verdoruen, en{de} heeftse berooft van haren arbeyde{n}.
Die die aenscout die en sal gee{n} ruste hebbe{n}, noch hi en sal geene{n} vrie{n}t hebbe{n} daer hi in rusten mocht.
Der gheesselen slach maect blau strame{n}, maer der tonge{n} slach sal die beenen breken.
Daer zijnder veel gheuallen in dye scherpte des zweerts, maer niet also als de door haer tonge vergae{n} zijn.
Salich is hi die bedect is va{n} een schalcke tonge, die in haer gra{m}scap niet doorgegae{n} en is en{de} die haer ioc niet tot haer getrocke{n} en heeft, en{de} en is in hare{n} bande{n} niet gebonde{n}.
Want haer ioc is een yseren ioc, ende haren bant is eenen cooperen bant
Haer doot is die alderquaeste doot, ende die helle is meer nut dan si.
Haer volherdicheyt en sal niet blijuen, Maer si sal der ontrechtuaerdigher wesen vercrighen in haer vlamme, ende si sal die rechtuaerdige niet verbrande{n}.
Die den HEERE verlaten, sullen daer inne vallen, ende sal in die{n} zeer bernen, ende en sal niet wtghebluscht worden, ende si sal in dien worden gesonden, als een leeuwe, ende si salse quetsen als ee{n} lupaert.
Omtuynt v ooren met doorne{n}, ende en wilt gheen schalcke tonghe hooren, maect uwen monde dueren, ende uwen ooren sloten.
Smelt v gout ende v siluer en{de} maket uwe{n} woorden een waghe, ende uwen monde rechte thoomen,
ende wacht v dat ghi messchien niet en valt in v tonghe, dat ghi alsoo valt int aenschouwen der vianden die v laghen legghen, ende uwen val si ongheneselic totter doot.
DIe ontfermherticheyt doet, die woeckert sinen naesten, ende die vermach in die handt, die hout die gheboden.
Leekert uwen naesten inder tijt zijnder noot, ende geuet den naesten weder in zijnder tijt.
Beuesticht dat woort ende doet ghetrouwelijck met hem, ende ghi sult in alle tijt vinde{n} dat v van noode is.
Vele hebben woecker voor een vindinge gheschat, ende hebben den ghenen moeylicheyt ghedaen, die hen holpen.
Sij cussen dye handt des gheuers, tot dat sijt ontfaen, ende in die beloften verootmoedighen si haer stemme.
Ende inden tijt des wedergheuens sal hy tijt eysschen, ende sal woorden des verdriets ende der murmuratien spreken, ende den tijt beclaghen.
Ist dat hy mach, soo sal hy contrarie vallen te betalen. Hy sal nauwelijck eenen haluen schellinck wedergheuen, ende hi sal dat als een vont rekenen
Is des niet soo sal hi hem zijn ghelt onthouden. Ende sal hem te vergheefs tot eenen viant houden,
ende hy sal hem schande sprekinghe ende vloecken weder gheuen, ende voor eere ende weldaet sal hi versmaetheit wedergheuen.
Vele en hebhe{n} hen niet om schalcheyt niet geleet, maer si vreesden te vergheefs bedroge{n} te worden
Maer nochtans ouer den ootmoedighen weest stercker van gedachten, en{de} en trect he{m} om die aelmoesse niet.
Om des gebots wil neemt den armen tot v, ende om zijn armoede soo en laet hem nyet ydel ghaen.
Verlieset gelt om den broeder ende vrient, ende en berghet dat niet onder den steen tot verliesinghe.
Sedt uwen schadt in dye gheboden des alderhoochste{n}, en{de} het sal v meer vorderen meer da{n} gout.
Sluit die aelmosse in dat herte des arme{n}, en{de} dese sal voor v verbidde{n} va{n} alle{n} quade
Die aelmoesse des ma{n}s is als een borse met he{m},
en{de} si sal des me{n}sche{n} gracie beware{n} als de{n} oochappel, en{de} namaels sal si opstae{n} en{de} betalen huer loon elcken op huer hooft.
Si sal tege{n} uwen viant vechten boue{n} eens machtichs schilt, en{de} bouen zijn glauie
Een goet man doet sinen naesten trouwe ende diese verliest, sal hem beschaemtheyt achter laten.
En vergetet die ionste des borgen niet, want hi heeft zijn siele voor v ghegheuen.
Die sondaer ende die onreyne vliet den belouer.
Die sondaer scrijft hem seluen toe die goeden des belouers, ende die onda{n}cbare van sinne verlaet denghenen die hem verlost.
Een man belooft van sine{n} naesten en{de} als hi die eerwaerdicheyt heeft verlore{n}, so sal hi van hem verlate{n} worde{n}.
Dye alder scalcste belofte heeft veel liefhebbende bedoruen, ende heeftse beroert als dye vloedt der zee.
Machtighe mannen al om drayende heeft si doen verhuysen, ende si dwaelden onder die vre{m}de lieden.
Een sondaer ouertredende des HEEREN gebot sal in een scalcke belofte vallen, ende die hem pijndt vele te doen, die sal in dat oordeel vallen.
Helpet uwen naesten na uwer macht. Ende wacht v dat ghi niet en valt in die schult.
Dat beghin des leuens des menschen, is water, en{de} broot, ende cleedt, ende een huys, bedeckende zijn scamelheyt.
Eens arms lijf cost onder dat decsel der berderen, is beter dan lecker moorseelen va{n} plaetse tot plaetse in vremden lande, sonder huys.
Dat alder minste sal v voor dat groote behaghen en{de} ghi en sult dat verwijt uwer onstadicheit nyet hooren.
Het is een schalck leuen te herberghen van huyse tot huise, ende daer hy gheherbercht wort en sal hi nyet trouwelic doe{n}, noch en sal de{n} mont niet op doen.
Hi sal herberge{n}, en{de} spijsen, en{de} lijden die ondancbare, en{de} sal noch bitterhede{n} hooren.
Ghaet dore ghast, ende bereyt die tafel, ende dat ghi in die handt hebt, daer mede spijst die andere,
Gaet wt vande{n} aensicht mijnre vriende{n}, mits nootsakelicheyt mijns huys, mits herberge sidi mijn broeder gheworde{n}.
Dese dinge{n} zijn swaer eene{n} mensche die sinne heeft, berispinge des huys en{de} verwijt des lee{n}ders
DIe zijn kind lief heeft die gheue he{m} dicwils dye roede, op dat in zijn wterste mach verblijden,
ende dat het nyet en taste zijnder naesten duere{n}. Die zijn kind leert, sal gepresen worde{n} in hem, en{de} hi sal int midden zijns huysghesins in hem verblijden.
Dye zijn kint leert, die doet sine{n} viant in benijdinge, en{de} int midden der vremden sal hi daer inne verblijde{n}.
Sijn vader is doot, ende is als niet doot, want hi heeft hem zijns ghelijcke{n} achter ghelaten,
In zijn leuen sach hi hem, ende hi verblijde in hem, in zijn doot en is hi niet bedroeft, noch hy en is nyet beschaemt voor die vianden,
want hi heeft eene{n} bescermer des huys achter ghelaten, teghen zijn vianden, ende die den vrienden dancken sal
Voor der kinderen sielen sal hi zijn wonden tsamen binden ende zijn inghewant sal worden verschrict bouen alle stemme
Een onghetemt peert sal hardt gaen, ende eenen slappen sone sal wulpsch worden,
smeect uwen sone, ende hi sal v scrommende maken, speelt met he{m}, en{de} hy sal v bedroeue{n},
En lacht niet met hem, op dat ghy niet met hem smerte en lijdt, op dat v tanden inden wterste niet slee en worden.
En gheeft hem gheen macht in zijnder ioncheit, ende en versmaet zijn ghedachten niet.
Buyghet sinen hals in zijnder ioncheyt, ende stoot zijn side{n} als hi een kint is, op dat hi messchien niet en verharde, ende v niet en ghelooue, ende ghi sult smerte der sielen hebben.
Leert v kint, ende werct daer inne, op dat ghi in zijn vuylheyt nyet en misdoet.
Beter is een ghesont arme dye starck van crachten is, dan een cranc rijcke, en{de} ghegheesselt met quaetheyt.
Der sielen salicheyt is in heylicheyt der gherechticheyt, ende is beter dan alle gout en{de} siluer, en{de} een vroom lichaem dan een ongemeten schat.
Daer en is gheenen schat bouen den schat des lichaems salicheyt, ende daer en is gheen ghenuechte bouen der herten blijschap.
Die doot is beter dan een bitter leuen, ende eewighe ruste dan volherde{n}de quale,
Goede dinghen verborghen in eenen beslotenen mont zijn als gerechten der spijsen, rontsomme dat ghraf gestelt,
Wat batet eenen afgode spijsofferhande? Want hi en sal eten noch rieken.
Also is een die va{n}den HEERE wtgheiaecht wort, ende draghende die loonen der ongherechticheden.
Siende metten ooghen, ende versuchtende ghelijck een ghelubde, omhelsende een maghet, ende versuchtende, also is hi die in gewelt oordeel doet.
En gheeft uwer sielen gheen droefheyt, ende en quelt v seluen niet in uwen rade.
Genoechlicheyt des herten is des mensche{n} leuen, ende eenen schat sonder ontbrekinge der heylicheyt, ende die verhueginghe des mans is lanck leuen
Ontfermt uwer sielen Gode behaghende, ende onthout, ende verghadert v herte in zijn heylicheyt. En{de} drijft wt die droefheyt verre van v.
Vvant droefheyt heeft veel menschen ghedoodet, ende daer en is gheen nutticheyt inne,
benijdinge en{de} gramscap sullen die dage{n} verminderen, ende die denckinge sal voor den tijt, outheit toe brenghen,
Een goet herte is blinckende in maeltijden, want zijn maeltijden ghescieden naerstelijck.
DIe wakinge der eersaemheyt, sal dat vleesche verteeren, en{de} zijn ghepyns sal den slaep wech nemen,
Dat ghedachte der voorwetentheyt keert den sin af, en{de} een zwaer siecte, maect een sober siele.
Die rijcke heeft ghearbeyt in die verghaderinghe des goets, ende in zijn ruste sal hy met sinen goeden worden veruult,
Die arme heeft gearbeyt in die verminderinge zijnder lijftohten, ende int eynde wort hy arme.
Diet gout lief heeft, dye en sal nyet gherechtueerdicht worden, ende die verteeringhe nauolghet, die sal daer af veruult worden.
Daer zijnder vele ghegheuen totten valle des gouts, ende haer verderffenisse is in zijn gedaente geschiet.
Dat gout der gheender dye sacrificie doen is een hout der verstooringhe, wee de{n} ghenen die dien nauolgen, ende alle onuersichtighe sal daer inne verghaen.
Salich is die rijcke die sonder smette gheuonden is, ende niet na tghout gheghaen en is, noch en heeft niet ghehoept in tghelt, ende in schatten.
Wie is dese, ende wi sullen he{m} louen? Want hy heeft wonder in zijn leuen ghedaen.
Dye daer inne gheproeft is, en{de} is volmaect geuonden, ende hi sal eewige eere hebben. Dye ouer mocht treden, ende en is niet ouergetreden, ende quaet doen, ende en heuet niet gedaen.
Daeromme zijn sine goeden vast staende ghemaect inden HEERE ende alle dye ghemeynte der heylighen sal zijn aelmose vertellen.
Sidt ghy tot eender grooter tafelen, ende doet v kake daer ouer niet eerst open.
En seght niet, ofter vele dinghen zijn die daer op zijn.
Ghedenct dat een schalck ooghe quaet is,
Wat is schalcker geschapen, dan die ooghe? Hier omme sal hi van alle sinen aensicht weenen als hijt siet,
En steect v hant nyet eerst wt, ende besmet zijnde met nijdicheyt, v niet en scamet,
noch en wort niet verdruct in die maeltijden met wijn.
Verstaet wt v seluen welcke dijn naesten zijn.
Gebruyct als een ralic me{n}sche die dinghe{n} die voor v worde{n} gheset, op dat ghi niet ghehaet en wort, als ghi vele etet,
Laet eerst af om die beleeftheyt, ende en wilt niet te vele zijn, op dat ghi messchie{n} niet en misdoet.
Ende ist dat ghy int midden van veel sittet, en steect v hant nyet eerst wt dan si, noch en eyscht niet eerst te drincken.
Hoe veel ghenoech is eenen gheleerden mensche weynich wijns, ende int slapen en sult ghi daer niet af arbeyden, en{de} ghi en sult gheen smerte gheuoelen,
Een ombesceyde{n} mensche heeft wakinge, verwarmt beronnen bloet en{de} steecte.
Den slape der ghesontheyt is in eenen spaerachtighe{n} mensche. Hy sal tot smorghe{n}s toe slapen, en{de} zijn siele sal haer met hem genoechte hebbe{n},
En{de} ist dat ghi bedwonge{n} wort in veel te eten, staet op wt den midden, en{de} spuwet wt, ende het sal v vercoelen, en{de} ghi en sult uwen lichae{m} gheen siecte toebrengen,
Mijn kint hoort mi, ende en versmaet mi niet, en{de} inden wtersten sult ghy mijn woorden vinden,
In allen uwen wercken zijt snel, en{de} v en sal gheen siecte gemoeten,
Veelre menschen lippen sullen gebenedijen den blinckenden in brooden, ende dat ghetuych zijnder waerheyt is ghetrouwe.
Die stadt sal inden alderscalcsten broode murmureren, ende dat ghetuyghenisse zijnder salicheyt is warachtich.
Dye neerstighe inden wijn, en wilt nyet verwecke{n}, wa{n}t die wijn heefter veel verdoruen,
Dat vier proeft dat harde yser, also sal den wijn in dronckenschap gedroncken, der hooueerdiger herten straffen,
Wijn in soberheyt gedroncken is den menschen een effen leue{n}, Ist dat ghi dien matelic drinct, so sult ghi sober zijn,
Welc is dat leuen, dwelc met wijn gemindert wort?
Wat vermindert dat leuen? Die doot,
Wijn is tot vrolicheyt ghescape{n} va{n} tbeginne, en{de} niet tot droncke{n}schap
Vvijn matelic gedroncken, is verhueginge der sielen en{de} des lichaems,
Soberen drancke is gesontheit der siele{n} en{de} ooc des lichae{m}s.
Vvijn veel gedroncken maect creytinge en{de} gramschap, en{de} veel vallen.
Vvijn veel gedroncken is bitterheyt der sielen.
Die moedicheyt der dronke{n}scap, is die aenstootinge des onuersichtighens verminderende dye cracht, ende makende wonden,
En berispet uwen naesten niet inder maeltijt des wijns ende en veracht hem niet in zijn vrolicheyt.
En segt hem gheen woorden der verwijtinghe, ende en druct hem niet int verhalen.
HEbben si v eenen regheerder gestelt, en wilt v niet verheffen, weest onder he{n} als ee{n} wt he{n},
Draecht haerder sorge, ende alsoo aenmerct, ende als v sorghe voleynt is, soo sit ter tafelen,
op dat ghi om hen moghet verbliden, en{de} ontfanct die cieragie der gracien tot eender croonen, ende dat ghi die gheweerdinghe der vergaderinge muecht vercrige{n},
Ghi ouderen va{n} geboorte spreect wa{n}t het betaemt v
Dat eerste woort den genen die kennisse lief heeft, ende en belettet den sanck nyet,
Daer gheen ghehoor en is, daer en stortet gheen reden wt, ende en wilt niet ontijdelic worden verheue{n} in uwe wijsheyt,
Dat knopke{n} des carbunckel steens in vercieringhe des gouts, ende dye ouer eendracht der sanghers in dye maeltijden des wijns,
Ghelijc in die smedinghe des gouts dat teeken smaragdi is, alsoo ist ghetal der sangers in genoechliken en{de} matighen wijn.
Hoort swigende, en{de} voor die eerwaerdicheyt sal v goede gracie toecomen,
Ionghelinck spreect in uwe sake nauwelic alst van noode is,
Ist dat ghi tweemael gheuraecht wort, soo hebbe v antwoorde een begin,
In veel dinghen zijt als een onwetende, ende hooret swighende, ende mede oock vraghende,
En vermetet v nyet te spreken, int midden der grooter van state, en{de} en spreect niet vele, daer ouder zijn,
Voor haghel sal blixem voorgaen, ende voor schamelheit sal gracie voorghaen, ende voor eerweerdicheyt sal v goede gracie voorcome{n},
ende inder vren des opstae{n}s en vlecht dijn haer n{iet}, Maer voorloopt eerst in v huys, ende wort daer toe geroepen, ende speelt daer,
Ende doet v voorneminghen, ende nyet in misdaden, noch in den hooueerdighen woorde.
Ouer alle dese dinghen ghebenedijt den HEERE die v ghemaect heeft, ende die v oueruloedich maect van allen sinen goeden
Die god vreest, die sal zijn leeringhe ontfae{n} en{de} die tot haer waken, sullen dye benedictie vinde{n},
Die de wet soect, sal daer af veruult worden, en{de} die verradelic doet, sal van haer ghearghert worden,
Die Godt vreesen, sullen een rechtueerdich oordeel vinden, ende si sullen die gherechticheyden als een licht ontsteken,
Een mensch dye een sondaer is, sal die straffinghe schouwen, ende na sinen wille sal hi een ghelijckenisse vinden.
Een man des raets en sal die verstandenisse niet verstroyen, een vremde ende hooueerdighe en sal de vreese niet ontsien.
Ooc na dat hi met hem sonder raet heeft gedaen ende hi sal midts sinen nauolghinghen ghestraft worden,
Mijn kint en doet niet sonder raet, ende na dat gedaen is, en salt v niet berouwen,
En gaet inden wech des vals niet, ende ghi en sult v aen dye steenen niet stooten, noch en gelooft v den arbeydelijcken wech niet, ende en sedt uwer sielen gheen arghernisse,
Ende wacht v van uwen kindere{n}, Ende van uwen huysgesinne, hoedet v
In alle uwen werck ghelooft wt den ghelooue uwer sielen, want dat is donderhouden der gheboden,
Die Gode gelooft, die aenmerct den gheboden, ende dye in hem betrout, en sal niet vermindert zijn.
DEn Godt vreesenden en sullen gheen quaden gemoeten, maer Godt sal he{m} in die becooringhe onderhouden, en{de} sal hem vanden quaden verlossen,
Dye wijse en hatet die gheboden ende gherechticheden niet ende hi en sal niet onder gestooten worden, als dat schip in die waterbare,
Een wel ghesint mensch gelooft der wet Gods, ende die wet is hem ghetrouwe,
Die de vraghinghe openbaert, sal dat woort bereyden, ende alsoo gebeden hebbende, sal hi verhoort worden, ende hi sal die onderwisinge bewaren, ende dan sal hi antwoorden,
Dye binnenste des herten eens sotten, zijn, als een kerren radt, en{de} zijn ghedachten zijn als een drayende asse,
Ghelijck een starck snel paert briescet onder elcken die daer op sittet, alsoo is ooc een vrient die een beschimper is,
Waer om ghaet den dach den anderen dach te bouen ende weder, dat licht, de{n} lichte, ende dat iaer den iare vander sonne{n}?
Si zijn vander gods kennisse versceyden, als die sonne gemaect was, ende dat ghebot hebbende, door dye wijsheyt Gods, worden si ghedeelt.
Ende hi veranderde die tijden ende haer hoochtijdelijcke dagen, ende in dien vierde{n} si, die hoochtijdelike daghen eenen sekeren tijt lanck,
Wt dien verhief ende grootmaecte Godt, ende wt dien sette hi tot een getal der daghen, ende alle menschen vanden gronde, ende wt der aerden, daer Adam af gescapen is,
In die menichte der onderwisinghe des HEEREN heeft hise van een ghesceyden, ende heeft haer weghen verandert,
Ende wt hen ghebenedide ende verhief hi, ende wt hen heylichde hi, ende schictese tot hem, ende wt hen veruloecte ende vernederde hi ende hi bekeerde die van haerder verscheydinghe,
Ghelijck dat slijck des potbackers in zijn hant, dat te scheppen ende te beschicken,
Alle zijn weghen zijn na sine bescickinghe, alsoo is die mensche in dies handt, die hem gemaect heeft, ende hy sal hem weder gheuen nae zijn oordeele,
Teghent quaet is tgoet, ende die doot tegent leuen, also is die sondaer ooc tegen den rechtuaerdigen man, en{de} also aenscout in alle die wercke{n} des alderouersten, Twee tegen twee, en{de} een tege{n} een.
Ende ick die alderlaetste ontwaecte, ende als die gene die wijn besien verghadert na die lesers des wijngaerts,
Ic selue hoepte ooc in die gebenedijnge Gods, en{de} ick veruulde die wijnpersse, als die de{n} wijnghaert leset,
Aensiet dat ic voor mi selue{n} niet allee{n} gearbeyt en hebbe, maer ooc allen den gene{n} die de onderwisinge soecke{n},
Hoort mi ghi groote van state, en{de} alle volcken, en{de} ghi regeerdes der verghaderinghe der gheloouighen vernemet met den ooren,
En gheeft uwen kinde, noch uwen wiue, noch uwen broeder en{de} vrient, gheen macht ouer v in v leuen, ende en gheeft den anderen v goeden niet, op dat v misschien niet en berouwe, en{de} hen dan af moetet bidde{n},
Also lange als ghi leuende blijft, en{de} verasemt, so en verandere v gheen vleesch,
Het is beter dat die kinderen v bidden, dan dat ghi op die hande{n} uwer kinderen siet,
Vvest voorbarich in allen uwen wercken,
En gheeft gheen smette in uwe eere. Inder tijt der voleyndinghe der daghen ws leuens, en{de} inden tijt ws wtghancs, so deelt v erffenisse wt,
Voeder en{de} die roede en{de} den laste de{n} ezele, broot ende strenge onderwisinghe en{de} werc, den knechte,
Hi werct inder onderwisinge, ende hi soect te rusten, verslapt hem die handen, en{de} hi sal vryheyt soecken.
Dat iock en{de} den toom cromme{n} eene{n} harden hals, ende den knechte buyghen gestadighe werckinghen
Eenen quaetwillige{n} knechte, pijninghe ende voetboeyen Seynt hem te wercke, dat hi niet ledich en si.
Wa{n}t ledicheyt heeft groote quaetheyt gheleert,
Stelt hem te wercke, want alsoo betamet hem, Maer ist dat hi niet ghehoorsaem en is, soo crommet hem met voetboeyen, ende en verbreydet niet ouer alle vleesch, maer sonder oordeele en doet niet swaers.
Hebt ghi eenen ghetrouwen knecht, dye si v als v siele, Handelt hem als uwe{n} broeder, wa{n}t ghi hebt he{m} int bloet dijnder sielen ghecocht,
Ist dat ghi hem onrechtueerdelic quetst, so sal hi gaen loope{n},
en{de} ist dat hi verheffende wech gaet, wie{n} ghi soecke{n} sult, ende in welcken wech ghi hem soecke{n} sult, en wetet ghi niet.
DIe hope is ydel ende lueghen, den onwisen ma{n}ne, en{de} die droome{n} verheffen die onuoorsichtige
Als een die de scauduwe aengrijpt, ende veruolcht den wijndt, alsoo is hi ooc die ghesiene lueghenen aenmerct,
Na dien is ooc dat ghesichte der droomen, Voor smenschen aensicht, is dye ghelijckenisse eens anderen menschen,
Wat sal vanden onreynen ghereynicht worden? En{de} wat sal vanden lueghenachtighen waer worden gheseyt?
Waersegghinghe der dolinghe, en{de} lueghenachtige toouerien, en{de} dye droomen der quaetdoenders is ydelheyt.
En{de} v herte lijdt fantasien, gelijc der vrouwen die in arbeyt va{n} kinde is, het en si dat die besoeckinghe vanden alderouersten si wt ghesonden en gheeft v herte niet daer in,
Die droomen hebben veel lieden doen dolen, ende die dare in hoepten zijn wt gheuallen.
Dat woort des wedts sal sonder lueghen voleynt worden, ende die wijsheyt sal inden mont des geloouigen geplant worden,
Wat weet hi die niet getempteert en is, Een man die veel dingen beproeft heeft, sal veel dinghen dencken, ende die veel gheleert heeft sal die verstandenisse vertellen
Die niet besocht en heeft, die bekent luttel, maer die in veel dinghen sot is vermenichtfuldicht die boosheyt,
Hoedanighe dinghen weet hi die niet getempteert en is, Die bedroge{n} is sal oueruloeyen van schalcheyt,
Vertellende heb ic veel ghesien, ende veel ghewoonten der woorden,
Ick heb somtijden om deser saken wil totter doot toe in vare gheweest, en{de} ick ben verlost mits die ghenade Gods,
De{n} gheest der godt vreesender wert ghesocht, ende in sinen aenschouwen sal hy ghebenedijt worden,
Want hare hope is totten ghenen, diese salich maect, ende die oogen gods zijn op die ghene die hem lief hebben,
Die den HEERE vreest, die en sal niet beuen, noch schroemen, want hy is zijn hope,
Sijn siel is salich die den HEERE vreeset,
Wien aenschouwet hi? ende wie is in zijn stercheyt,
Die ooghen des HEEREN zijn ouer den ghene{n} die hem vreesen, een bescermer der moghentheyt, een vasticheyt des crachts, bedecsel des hitten, en{de} een scaduwe des middaechs,
ee{n} afbiddinge der misdaet, ende een hulpe des vals, verheffende dye siele, ende verlichtende die ooghen, gheue{n}de ghesontheyt en{de} leuen, en{de} ghebenedijnge.
Des gheens offerande die wten ongherechtighe{n} goede offert is besmet, en{de} die beschimpinghen der onrechtueerdigher en zijn niet wel behaechlic,
Die HEERE is alleen des ghenen die zijns ontbeyden inden wech der waerheyt ende der rechtueerdicheyt.
Die alderhoochste en prijst der ongerechtigher ghauen niet, noch hi en siet op der ongerechtiger offerhanden niet, noch hi en sal haren sonden niet ghenadich zijn in die menichte haerder offeranden,
Die offerhande offert vander armen goede, die is als die gene die den sone doodet int aenscouwen zijns vaders,
dat broot des ghebrecs, is dat leue{n} der armen, ende die he{n} dat met bedroch onthoudt, is een mensche des bloets,
Dye dat broot wech neemt inden zweete ghewonnen is als die ghene die sinen naesten doot,
Die bloet wtstort, ende dye de{n} huerlinc bedroch doet, dat zijn gebroeders,
Een timmerende en{de} een brekende, wat batet hen, dan arbeyt?
Een biddende, en{de} een vermaledidende, des wiens stemme sal God hooren?
Die gewasschen wort om dat hi tdoode gheraect heeft, en{de} raect tdoode wederom, wat baet zijn wasschinghe?
Alsoo is een mensche die in sonde{n} vast, ende dye selue wederdoende, wat vordert hi hem seluen verootmoedighe{n}de, Wie sal zijn ghebet verhooren?
DIe die we hout, vermenichfuldighet dat ghebet
Het is een salighe offerha{n}de, die gheboden aen te mercken, ende wech te ghaen van alle ongherechticheyt,
en{de} versoeninghe offeren mits offerhande ouer ongerechticheden,
ende biddende voor die sonden, wech te ghaen van ongherechticheden Hi sal ghenade geuen, die bloeme van mele offert, ende dye ontfermherticheyt doet, die offert offerande,
Het is den HERE welbehaechlijck wech te ghaen vander ongherechticheyt, en{de} vander onrechtueerdicheyt te ghaen is bidden voor die sonden.
Ghi en sult niet ydel openbaren voor dat aenscouwen des HEEREN,
Alle dese dinghen gheschieden om die gheboden Gods,
Des rechtueerdighen offerande maect vet den outare, ende si is eenen ruecke der soeticheyt in des alderhoochsten aenschouwen,
Des rechtueerdighen offerande is aenghenaem, ende die HEERE en sal huer gedachtenisse niet vergheten,
Met goeden moede gheeft God eere, ende en vermindert die eerste vruchten uwer handen niet,
Maect v ae{n}sicht vrolick in alle ghifte, ende heylicht v thienden in verhueghinghe.
Gheeft den alre hoochsten na sine ghifte, ende eene goede ooghe maect die vindinghe uwer handen,
want die HEERE is weder gheuende, ende hi sal v seuenwerf alsoo veel weder gheuen,
En wilt gheen snoode ghauen offeren, want hy en sal die niet ontfaen,
Ende en wilt een onrechtueerdighe offerande niet aenschouwen, want die HEERE is een wraker, ende bi hem en is gheen eere des persoons,
Die HEERE en sal den persoon niet ontfaen, teghen den armen, en{de} hi sal dat ghebet des gequetsten verhoore{n},
Hy en sal die ghebeden der weesen niet versmaden, noch die weduwe, ist dat si die sprake des suchtens wt stort,
En dalen die trane{n} der weduwen niet neder tot die wange, ende haer wtroepinghe ouer den genen diese verdruct, en{de} die trane{n} wt leyt,
Want si vare{n} va{n}der wangen op, totten hemel, en{de} die HEERE die een verhoorder is, en salder nyet in verhueghen,
Die Godt aenbedet, die sal in ghenoechlicheden ontfangen worden, ende zijn ghebet sal totten wolcken toe ghenake{n}.
Dat gebet des ghenen die he{m} verootmoedicht, sal die wolcken dooruaren ende en sal nyet vertroost worden tot dat het genaket, en{de} en sal niet wech ghaen tot datse die alderhoochste ae{n}siet,
En{de} die HEERE en sal niet wijcken, maer hi sal die rechtueerdighe oordeelen, ende sal oordeel doen, ende die alderstercste en sal in die{n} geen lijdsaemheyt hebben, op dat hy haren rugghe in stucken sla,
en{de} den heydene{n} sal hi wrake gheuen, tot dat hi die volheyt der hooueerdigher wech neme, en{de} die sceptren der ongherechtigher in stucken breke,
tot dat hi den mensche weder gheue na huer daden, ende na Adams wercke{n} en{de} na zijn vermetenth{eyt},
tot dat hi dat oordeel zijns volcs oordeele, en{de} hy sal die rechtueerdige met zijnder ontfermherticheit verhuege{n},
Gods ontfermherticheyt is schoon, inden tijt des drucs, ghelijck reghen wolcke{n} inden tijt der droefheyt.
ONtfermt onser God alre dingen en{de} ae{n}siet ons, en{de} too{n}t ons dat licht uwer ontfermhertichede{n},
ende seynt uwe vrese ouer die heydene{n} die v niet en hebbe{n} gesocht, op dat si bekennen datter geen Godt en si dan ghi, op dat si v grootdadicheden vertellen,
Heft op uwe handt ouer die vremde lieden, dat si v macht sien,
Want gelijc ghi in haer aenschouwe{n} geheylicht zijt in ons, also sult ghi in onsen aenschouwen groot ghemaect worden in hen,
op dat si v ooc bekennen, gelijc wi v bekent hebben,
Vernieut die teekenen, en{de} verandert de wonderlichede{n}
Maect heerlic v hant en{de} uwen rechtere{n} arme,
Verwect die verborgentheyt, ende stort wt die gra{m}scap,
Verheft dye wederpartie, en{de} quelt den viant,
Haeste tijt, en{de} gedenct eynde, op dat si uwe wonderen vertellen,
Hy moet in die gramscap der vlammen verslijnt worden, die behouden wort, en{de} die v volck mishandelen, moeten verdoemenisse vinden,
Wrijft dat hooft der prince{n} in stucken, ende der vianden die segge{n}, daer en is geen ander da{n} wi.
Vergadert alle de geslachte{n} Iacobs, en{de} si moete{n} bekenne{n} datter geen ander God en is dan ghi, op dat si v groote dade{n} vertellen en{de} ghi sultse eruen gelijc vant beginne.
Ontfermt ws volcs, ouer welcke uwen name aengeroepen is, ende Israels die{n} ghi uwen eerst gheboren sone ghelijc hebt ghemaect.
Ontfermt der stadt uwer heilichmakinge Ierusalem der stadt uwer ruste{n}.
Veruult Sion in uwe onuertellike crachten, en{de} v volc met uwe eeren.
Gheeft getugenisse wa{n}t si zijn va{n}t begin uwe creaturen, en{de} verwect die bedingen, die de eerste propheten in uwe{n} name hebbe{n} gesproke{n}.
Gheeft loon de{n} gene{n} die v ontbeyde{n}, op dat v propheten getrou geuonde{n} worde{n}, en{de} verhoort die gebede{n} uwer knechte{n}.
Geeft uwe{n} volc na die benedijnge Aaron, en{de} stiert ons inde{n} wech der gerechticheit, op dat si alle die de aerde bewoone{n} moge{n} wete{n} dat ghi God zijt, aenscouwer der werelden.
De{n} buyc sal alle spise ete{n} en{de} die een spise is beter dan die andere.
Die kinnebacken raken die spise aen, en{de} een onwijs herte die luegenachtige woorden.
Een sceef herte sal droefheyt gheuen, en{de} een geleert mensce sal dien wederstae{n}.
Een wijf begeert altoos een knechtke{n} te baren, en{de} een dochter is beter da{n} ee{n} soon.
Ee{n}s wijfs schoo{n}heit verurolict haers ma{n}s ae{n}sichte en{de} si sal ouer leyden die begeerte boue{n} alle begeerlicheit des mensche{n}.
Ist een tonghe der ghenesinghe, so ist ooc een tonghe der versaechtinghe, ende der ontfermherticheyt, haer man en is nyet na die kinderen der me{n}schen.
Wie een goede vrouwe besidt, die beghint die besittinge, si is een hulpe na hem en{de} een colomne als een ruste,
daer ghenen tuyn en is, daer sal die besittinge ontrooft worden, en{de} daer gheen wijf en is, daer versucht die behoeuende.
Wien ghelooft hi die ghenen neste en heeft, en{de} die afbuyghende is so waer dat doncker wort, als een opgheschort moordenaer, wtspringhende vander eender stadt in dandere.
ALle vryent sal segghen, ende ick hebbe vrientscap vergadert, Maer daer is een vrient, alleen metten name een vrie{n}t. En isser die droefheit niet in totter doot toe?
Maer een gheselle, ende een vryent sullen worden ghekeert tot viantschap.
O alderscalcste vermetenheyt, waer af zijt ghi ghescape{n} te ouerdecke{n} die dorre quaeth{eyt}, en{de} hare bedriechlicheit.
Ee{n} geselle sal mette{n} vrie{n}t vrolijc zijn in ghenuechten, en{de} inden tijt des verdriets sal hi teghenpartie zijn.
Die gheselle heeft medeliden metten vrient om des buycx wille, en{de} teghe{n} de{n} viant sal hy eenen schilt nemen.
En verghetet ws vrients niet in v gemoet, en{de} en zijt zijns niet onghedachtich in uwe wercke{n}.
En wilt niet te rade gae{n} met ws wijfs vader, en{de} vanden ghenen dye v beniden verbercht den raet.
Alle raetsma{n} brenget den raet wt, want het is ee{n} raetsma{n} in hem seluen.
Bewaert v siele van de{n} raetsman. Weet eerst, welc sinen noot si, en{de} wat hi in sinen moede sal dencke{n}.
Op dat hi messchien niet eenen stake in die aerde en sla, en{de} segghe v.
Vwen wech is goet ende stae tege{n} ouer te sie{n}, wat v toecomen sal.
Met eenen ongheesteliken ma{n} tracteert van heylicheit, ende metten onrechtueerdighen van rechtueerdicheit, en{de} metten wiue van dien dat si veruolcht. Metten blooden vanden ooorloghe, en{de} metten coepman va{n}der ouersettinghe. Metten cooper van vercoopinghe, metten nijdighe{n} va{n} te dancken.
Metten ongodliken van godsdiensticheyt. Metten oneersamen van eersaemheit Metten ackerman van alle werck.
Metten iaerliken werckman vander voleyndinghe des iaers, met eenen traghen knecht, van vele werckinghe. En aenmerct desen niet in allen rade,
maer zijt ghestadich met eenen heilighen man, den welcken ghi weet, dat dye vreese Gods hout,
wiens ziele na v siele is. Soe wie in duysternisse struyckelt, en sal met v gheen medeliden hebben,
en{de} set met v ee{n} herte des goets raets. Wa{n}t ghi en hebt niet meer dan dat.
Een siele des heylichs ma{n}s vercondicht somtijden warachticheden, meer dan seuen wachters, sittende int hooghe om te ae{n}scouwen.
En{de} in allen desen bidt de{n} alderouerste{n} dat hy uwen wech inder waerheyt stiere.
Voor alle wercken voor gae v een warachtich woort, ende voor alle werc, eenen vaststaenden raet
Een scalck woort sal dat herte veranderen, waer wt vier deelen opstaen, goet ende quaet, leuen ende doot, ende dyer heerscappersse is een gheduerighe clappende tonghe.
Een besocht man heefter veele gheleert, ende is zijnder sielen soet.
Die bedriechlic spreect, dye is hatelijc, in alle dinghen sal hi bedroghen worden,
want vande{n} HEERE en is hem gheen gratie ghegheuen, Want hi is van alle wijsheyt berooft.
Een wise is zijnder sielen wijs, en{de} die vruchte zijns sins is prijselijc.
Een wijs ma{n} onderwijst sijn volck, ende die vruchten zijns sins zijn ghetrouwe.
Een wijs man sal met ghebenedijngen veruult worden, en{de} dien sien sullen hem prijsen.
Dat leuen des mans is in getal der dage{n}, maer die daghen Israels zijn ontellick.
Die wise sal int volck eere beeruen, en{de} sine{n} name sal leuende zijn inder eewicheit.
Mijn kint proeuet v siele in uwen leuen, en{de} ist dat si scalck is, so en gheeft haer gheen macht.
Want alle dinghen en zijn allen menschen nyet nutte, en{de} elcker sielen en behaecht niet alle art
En wilt niet ghierich zijn in alle maeltijden en{de} en stort v niet wt ouer alle spijse.
Want in vele spisen sal crancheyt zijn, ende die begheerlicheit sal die gheelsiecte toe naken.
Om gulsicheit zijn veel menschen ghestoruen, maer dies matich is, sal zijn leuen verlanghen.
EErt den medecijn meester om de{n} noot, wa{n}t die alderhoochste heeft dien oock gescapen.
Wa{n}t van Gode is alle remedie, en{de} vanden coninc sal hi scinkinge ontfaen.
Die leeringhe des medicijns meesters sal sijn hooft verheffen, ende hi sal int aenscouwen der groter van state ghepresen worden.
Die alderhoochste heeft die medicine va{n}der aerden ghescapen, en{de} een voorsichtich man en sal hem daer niet af veruaren.
En is dat bitter water niet versoet vanden houte?
Haer cracht is totter menschen kennisse En{de} die alder hoochste heeft den menschen kennisse ghegeuen, gheeert te worden in zijn wonderlicheden.
In desen genesende sal hi de smerte versaechten, en{de} een Apoteecmaker sal pillen der soeticheyt maken, en{de} hi sal saluinge{n} der gesontheit maken, en{de} zijn wercke{n} en sullen niet voleyndt worden,
Want die vreede Gods is ouer dat aensicht der aerden.
Mijn kint, en versmaet v seluen niet in uwer crancheyt, maer bidt den HEERE, en{de} hi sal v ghenesen,
keert af va{n}der misdaet En{de} bestieret v handen, En{de} reynighet v herte van alder misdaet.
Gheeft soeticheyt, ende ghedachtenisse der bloemen des meels, en{de} maect die offerande vet, ende gheeft den medecijn meester plaetse.
Want die HEERE heeft hem ooc gescapen, en{de} laet he{m} niet van v gaen, want zijn wercken zijn van noode.
Want daer is eenen tijt dat ghy in haren handen sult vallen,
en{de} si sullen de{n} HERE bidden dat hy haer ruste tot ghesontheyt stiere om haerder conuersatien wille.
Dye misdoet int aenscouwen des gheens dye he{m} ghemaect heeft, dye sal in die handen des medecijn meesters vallen.
Mijn kint laet tranen ouer den doode{n}, ende beghint te screyen als wreetheden gheleden hebbende, ende bedeckt zijn lichaem na oordeele, ende en veracht zijn begrauinghe niet.
Om die opsprake draecht bitterlic rouwe ouer hem eene{n} dach lanc, en{de} wordet vertroost om die droefheit,
ende draghet rouwe na zijn verdiente eene{n} dach oft twee, om die achterclappinghe.
Want van droefheit haest die doot, en{de} ouerdect die cracht, ende droefheit des herten buycht de{n} necke.
In de afleidinge blijft droefheit, ende dat goet des armen is na zijn herte.
En geeft v herte niet in droefheyt, maer verdrijft die van v, ende ghedenct der wtersten,
en wiltse niet vergeten, want daer en is gheen wederkeeringhe ende ghi en sult desen niet baten, en{de} ghi sult v seluen verargheren.
Sijt mijns oordeels ghedachtich, want also sal dat uwe ooc zijn Mi ghisteren ende v heden.
In des dooden ruste, doet zijn ghedachtenisse rusten, ende vertroost hem inden wtganc zijns gheests.
Scrijft wijsheyt inden tijt der ledicheyt, Ende die ghemindert wort in sine daet, sal wijsheyt vernemen, want hy sal met wijsheyt veruult worden:
Die den ploech hout en{de} die he{m} verhuecht in gescutte, die drijft de ossen metten prickel, en{de} hy co{n}uerseert in hare wercken, ende zijn vertellinghe is in dye kinderen der stieren,
Hi sal zijn herte geuen om die voren om te keeren, ende sine wakinge is inder coyen vetheit.
Also is alle smidt en{de} oppermeester, die de{n} nacht als de{n} dach ouer brenghet, die ghegroeueerde teekenen wtgroeft, ende zijn neersticheyt verandert die scilderie. Hi sal zijn herte tot ghelijcheit der scilderien gheuen, ende hi volbrenghet dat werc mids sine wakinge.
Also doet dye yser smidt, sittende by sinen aenbylt, ende aenmerckende dat werck des ysers. Die waseme des viers bernt zijn handt, ende hi arbeyt inder hitten des forneys.
Dat gheluyt des hamers vernieut zijn oore, ende zijn ooghe is teghen dye ghelijckenisse des vaets.
Hi sal zijn herte gheuen tot voleyndinghe des wercks, dat onuolmaect is, sal hy met zijn wakinghe vercieren.
Alsoo een potbacker sittende by zijn werck, dat rat met sinen voeten omkeerende, ende altoos in sorchfuldicheyt is ghestelt om zijns wercs wille ende alle zijn werckinghe is ontallic.
In sinen arm sal hi dat slijck sceppen, ende voor zijn voeten sal hi zijn cracht crommen,
hi sal zijn herte gheuen op dat hi die bestrijkinge veruulle, en{de} dat forneys sal hi mids zijn wakinghe reynighen.
Alle dese hebben in haren handen ghehoept, en{de} een yeghelijc is in zijnder consten wijs.
Sonder alle dese en wort een stadt niet ghetimmert,
en{de} si en sullender niet in woonen, noch in wandelen, ende si en sullen niet ouerspringhen in die ghemeynte.
Si en sullen op des rechters stoel niet sitten, en{de} si en sullen dat testame{n}t des ordeels niet verstae{n} noch si en sullen dat oordeel, en{de} die discipline niet int openbaer maken, ende si en sullen in die by spraken nyet gheuonden worden,
maer si sullen de creatuere des ouderdoms vast maken, ende haer ghebet is in die werckinge der const, haer sielen daer toe scicke{n}de, en{de} ondersoeckende in dye wet des alderhoochsten.
DIe wijse sal ondersoecken alle der oudere{n} wijsheit, en{de} hy sal hem in die propheten veronledighen.
Hi sal die vertellinge der vernaemder mannen onthouden, en{de} hi sal mede inghaen in die listicheyt der byspraken.
Hi sal die verborghentheden der byspraken ondersoecke{n}, en{de} hi sal in die verborghenthede{n} der ghelijckenissen conuerseren.
Hi sal int midde{n} der groter van state dienen, en{de} hi sal in dat ae{n}scouwen des rechters openbare{n},
hi sal doorgae{n} totte{n} lande der vre{m}der heidene{n}. Want hi sal goet en{de} quaet proeue{n}.
Hi sal zijn herte gheuen, om inden dageraet te wake{n} totten HEERE die hem ghemaect heeft, en{de} hi sal int aenscouwe{n} des alder hoochsten bidden.
Hi sal sine{n} mont ope{n} doen in dat ghebet, en{de} hi sal voor sine sonde{n} bidde{n},
Want ist dat die groote HERE wilt so sal hi he{m} mette{n} geest der versta{n}denissen veruullen,
en{de} hi sal dye wtspraken zijnder wijsheit wtseynden als slachreghen, en{de} hy sal den HEERE in zijn gebet beliden.
Ende hi sal sine{n} raet en{de} onderwisinge stieren, en{de} in sine verborgenthede{n} sal hi hem beraden.
Hi sal die onderwisinge zijnder leeringe openbaer make{n}, en{de} hy sal in die wet des testaments des HEEREN verhuege{n}.
Vele mensche{n} sullen sine wijsheit te gader loue{n}, hi en{de} en sal inder eewicheyt niet wt ghewist worden.
Sine gedachtenisse en sal niet wech gae{n}, en{de} sine{n} naem sal van geslachte tot gheslachte versocht worde{n}.
Die heydene{n} sullen zijn wijsheit vertellen, ende die vergaderinghe der gheloouighen sal sinen lof vercondighen.
Ist dat sinen naem blijft, soo sal hi daer meer dan duysent achterlaten, ende ist dat hi rust, so salt hem baten.
Noch sal ick beraden worden, dat ict vercondige, wa{n}t als met raserie ben ic veruult.
En{de} in die ste{m}me seyt hi, Gheeft my gehoore godlike vruchten, en{de} als een roose gheplant op die riuieren der wateren so maect vrucht.
Hebt ruecke der soeticheyt als Libanus.
Bloeyt ghy bloemen als die lelye, en{de} gheeft ruecke, en{de} brenct bladeren tot dancbaerheyt, en{de} prijst te gader dat liedeken, ende ghebenedijt den HEERE in sine wercken.
Gheeft sinen name grootmakinge, ende belijdt hem in dye stemme uwer lippen, ende in liedekens der lippen, en{de} herpen, en{de} aldus sult ghi seggen inder belidinghe.
Alle die wercke{n} des HEEREN zijn zeer ghoet.
Want in sinen woorde stondt dat water, als eenen hoop steenen, en{de} in die redene zijns monts als in eenen watereemere,
wa{n}t in sinen ghebode wert versoeninghe, ende in zijn salicheit en is gheen verminderinge,
de wercken van allen vleesche zijn voor he{m}, en{de} daer en is niet verborge{n} va{n} sinen ooghe{n}
Hi aenscouwet vanden eene{n} tijt totten anderen, ende in zijn aenscouwen en is niet wonderlic.
Ten is niet te segghen, wat is dat? oft wat is dit? want alle dinghen sullen in haerder tijt gesocht worden.
Sijn ghebenedidinge sal oueruloeyen als eenen stroom,
ende ghelijck een diluuie die drooghe aerde veruulde, alsoo sal zijn gramschap die heydenen die hem niet versocht en hebben beeruen.
Ghelijc hi die wateren in droocheit heuet ghekeert, en{de} die aerde is verdroocht, ende sine weghen zijn met haren wegen beleit also zijn den sondaren aenstotinghen in zijn gramschap.
Den goeden zijn die goede ghescapen vant beghinne, alsoo zijn den alderscalcste{n}, goede en{de} quade dinge{n} gescape{n}.
Dat beginne des nootdruftige{n} dincx des leuens der me{n}sce{n}, is water, viere, en{de} yser, sout, melc en{de} wittebroot, en{de} huenich en{de} wijndruue{n}, en{de} olie, en{de} cleederen.
Alle dese geworde{n} de{n} heylighen int goede, also sullen si den ongodliken, en{de} sondaren in quaet worden ghekeert.
Daer zijn gheesten die tot wraken gescape{n} zijn, en{de} in haerder raserie hebben si haer tormenten beuesticht.
En{de} inder tijt der voleyndinghe sullen si wt storten die cracht, en{de} zijn raserie des gheens diese gemaect heeft, sullen si bescame{n}.
Vier. hagel, honger en{de} doot alle dese zijn tot wrake gescapen.
Tande{n} der beeste{n} en{de} scorpioene{n} en{de} serpe{n}te{n}, en{de} dat sweert wrekende die ongodlike tot vernielinge.
Si sullen brassen in zijn gheboden, ende opter aerden sullen si inder noot bereyt worden, ende in haren tijden en sullen si dat woort niet voor bi gaen.
Hieromme ben ick vant beginne beuesticht, en{de} ben berade{n}, en{de} ic hebbe ghedacht, en{de} ghescreue{n} ghelaten.
Alle die wercken des HEEREN zijn goet, en{de} alle werck sal in zijnder vren dienst doe{n}.
Het en is niet te segghen, dit is scalcker dan dat, Wa{n}t alle dingen sullen tot haerder tijt mede gheproeft worden.
En{de} nv looft tsame{n} ende ghebenedijt den name des HEEREN in alle herten ende monden.
ALlen de{n} menschen is grote becommerheyt geschape{n}, en{de} een swaer iock op Adams kindere{n}, va{n}de{n} daghe des wtgancs va{n} haers moeders lichae{m} totten daghe der begrauinghen in alder creature{n} moeder.
Haer gedachten, en{de} die vreesen des herte{n}, die vindingen der ontbeydinge, ende den dach der eyndinge,
vanden ghene{n} die voorsidt opten eerliken stoele, tot den vernederden totter aerden en{de} asscen toe,
va{n} dien die side{n} gewaet besighet en{de} draecht een croon, tot die{n} toe die met rou linen laken wert bedect. Raserye, nydicheit, gerucht, wa{n}ckelbaricheit, en{de} vreese der doot, volherdende gra{m}scap en{de} kiuinge,
en{de} den slaep des nachts op dat bedde inder tijt der voedinge, verandert zijn kennisse.
Weynich als niet en ruste{n}, en{de} he{m} gemoet eene{n} scijn inde{n} slape, recht als inden daghe.
Hi is verstoort int ghesichte zijns herte{n}, als die ontgaen is inden dage des oorlogen. Inden dage zijnder salicheit is hi op gestae{n}, en{de} verwonderende tot gheender vreesen,
met alle vleesch, vanden mensche totte{n} vee toe op die sondaers seue{n}uoudich.
Tot desen, die doot, bloet, twist, ende dat scerp sweert verdruckingen, honger, en{de} in stucken wriuinge ende gheesselen.
Alle dese zijn ouer die ongerechtige ghescapen, en{de} om die diluuie gesciet.
Want alle dinghe{n} die vander aerde{n} zijn die sullen weder totter aerden keeren, en{de} alle watere{n} sullen totter zee weder keeren.
Alle gifte en{de} ongerechticheit sal worden wtghedaen, en{de} dat ghelooue sal inder eewicheit staen.
Der onrechtueerdiger goeden sullen worden verdroocht als een riuiere, en{de} sullen door luyde{n} als eene{n} grooten donderslach inden reghen
Int open doen sijnder hande{n}, sal hy verbliden, en{de} die ouertreders sullen alsoo dye voleyndinghe veretteren.
Der ongodliker neuen en sullen haer tacke{n} niet vermenichfuldighe{n}, en{de} onsuuere wortele{n} craken, opde{n} toppe des harden steens.
Ouer alle water is groenheyt, en{de} aen die ca{n}te des riuiers sal alle hoy wt ghepluct worde{n}.
Gratie is ghelijck dat paradijs in benedictien, en{de} die ontfermherticheit blijft inder eewicheyt.
Dat leue{n} des wercmans die he{m} seluen ghenoech is, sal versoet worden, en{de} daer in suldy eene{n} scat vinden
Sone die timmeringe der stadt sal de{n} name beuestighen, en{de} daer boue{n} sal een onbesmet wijf gherekent worden.
Wijn en{de} sanc verbliden dat herte, en{de} boue{n} beyde is die liefde der wijsheyt.
Die fluyte{n} en{de} psalteren maken een soete melodie, en{de} boue{n} beyde, is een soete tonghe.
V ooghe sal gratie, en{de} schoonheit begheren, en{de} bouen dese zijn groene ghesayde vruchten.
Een vrient en{de} een gheselle inder tijt vergadert, en{de} bouen beyde een wijf met eenen man.
Broeders tot een behulp inder tijt des lydens, ende bouen hen, sal ontfermherticheyt verlossen.
Gout ende siluer, en{de} die stellinge der voeten, ende bouen beide is eenen welbehagenden raet,
goet en{de} crachten, verheffen dat herte, en{de} bouen dese is des HEREN vreese.
In die vreese des HEEREN en is gheen verminderinge, en{de} in hem en is gheen hulpe te soecke{n}.
Des HEEREN vrese is als een paradijs der gebenedidinghen en{de} bouen alle eere hebbense hem bedeckt.
Mijn kint inden tijt ws leuens en hebt gee{n} ghebreck. Wa{n}t het is beter sterue{n}, dan ghebreck hebben.
Een ma{n} die op eens vreemde{n} tafel siet, zijn leuen en is niet in dat gepeynse der lijftochten. Wa{n}t hi voet zijn siele met vremde spisen.
Maer een beleeft ende gheleert man sal hem wachten. In eens onuersichtichs menschen mont, sal dye armoede vertreden worden, en{de} in sine{n} buyck sal een viere bernen.
O Doot, hoe bitter is v ghedenckenisse den mensche die vreede in zijn goet heuet,
den gherusten man, en{de} wiens weghen wel gheschict zijn in allen, en{de} die noch spijse mach ontfae{n}.
O doot uwe oordeel is goet den behoeuenden mensche, en{de} die ghemindert wort van crachten,
en{de} ghebrekende va{n} outheyt, en{de} die van allen sorghe heeft, ende den ongeloouelijken, die de wijsheyt verliest.
En wilt dat oordeel der doot nyet ontsien. Gedenct de welcke voor v geweest zijn en{de} welcke v toecomen sullen, dat oordeel is va{n}den HEERE allen vleesche,
en{de} welcke v ouercomen sullen na den welbehaghen des alderhoochsten, oft dattet thien oft hondert oft duysent iaren zijn.
Want inder hellen en is gheen beschuldinghe des leuens.
Die kinderen der vereysingen, worden kindere{n} der sondaren, en{de} die bi den huysen der ongodliker conuerseren.
Dye erffenisse der sondaren kinderen sal verghaen, en{de} met haren zade een gheduericheyt des lachters,
Vanden ongodliken vader claghen die kindere{n}, want om dien, zijn si in lachter.
Wee v ghy boose ma{n}ne{n} die de wet des alderhoochste{n} HEEREN verlate{n} hebt.
En{de} ist dat ghi gheboren wort, so sult ghi in vermaledidinghe gebore{n} worde{n}, ist dat ghi sterft, so sal v deel in veruloeckinge zijn.
Alle dinghe{n} die va{n}der aerden zijn, sullen weder totter aerde{n} gekeert worden, also die ongodlike vander veruloeckinghe in die verdoemenisse.
Der mensche{n} weninge is in hare{n} lichame, maer der ongodliker name sal wtgedaen worden
Hebt sorghe van eene{n} goede{n} name, want dien sal v meer bliue{n}, dan duysent costelike ende groote schatten.
Des goeden leuens is een ghetal va{n} daghen, maer eene{n} goede{n} name sal eewelic bliuen.
Mijn kinderen onderhout dye onderwisinghe in vrede, want verborghen wijsheyt, ende eenen onghesiene schat, wat nutticheyt is in beyden?
Een me{n}sche die zijn sotheyt verbercht, is beter, dan een mensche dye zijn wijsheyt verbercht.
Maer nochtans comt weder om tot die{n} dat wt minen monde gaet,
want het is niet goet alle oneersaemheit te onderhouden, en{de} alle dinghen en behaghen allen menschen niet wel int ghelooue.
Schaemt v voor v vader ende moeder: va{n}der oncuyheyt, en{de} vande{n} voocht, en{de} vande{n} machtighe{n} vanden lueghene,
en{de} voor de{n} prince en{de} voor den rechter vander misdaet, voor die vergaderinghe, en{de} voor dat volck van ongerechticheit,
voor de vergaderinge en{de} vrient vander onrechtueerdicheyt, en{de} va{n} der plaetsen daer ghi inne woont,
van diefte, vander waerheit Gods, en{de} testamente, van ter tafelen te sitte{n} bide{n} broode, en{de} va{n}der verdonckeringhe des wt gheuens, en{de} ontfanghens,
van die groetende va{n} swighinge vande{n} aenschouwen eens hoereerderschen wijfs, en{de} vande{n} afkeere{n} des aenschijns des maechs.
En afkeert v aensicht niet va{n} uwe{n} naesten, en{de} va{n} dat deel wech te nemen, en{de} niet weder te keere{n}.
En aensiet eens anders mans wijf niet, en{de} en ondersoect zijn dienstmaecht niet, noch staet aen haer bedde niet
Wacht v vanden vrienden, vanden redene{n} des verwijts, en{de} als ghi gheeft, soo en verwijt niet.
EN dubbelt die redene des gehoors niet vander openbaringhe der verborghe{n}der reden, ende ghi sult warachtelic sonder beschaemtheyt zijn, ende ghi sult ghenade vinden int aenscouwen alre menschen, op dat ghi voor alle dese niet bescaemt en wort ende en ontfanct gheenen persoon, dat ghy sondicht,
van des alderhoochsten wet, ende testament, ende vanden oordeelen de{n} ongodliken rechtueerdich te maken,
vande{n} woorde der ghesellen, ende des wandelers ouer den wech, ende vander gheuinghe der erffenisse der vrienden,
vander ghelijcheit der waghen ende ghewichten, vander vercrighinghe der veelre, ende der luttelre,
ende vander verderffeliker bedrieginge des vercoopens ende der cooplieden, ende va{n} veel castijdender onderwijsinghe der kinderen, ende van den alre quaetsten knechte die side te bebloeden.
Ouer een scalc wijf is goet een teeken.
Daer veel handen zijn, daer sluyt toe. En{de} so wat dat ghi gheuen sult, dat telt, en{de} weghet, ende bescrijft alle wtgheuen ende ontfaen.
Van des onsinnighen en{de} dwasens onderwisinghe, en{de} vanden oudere, die vande{n} ionghelinghe{n} gheoordeelt worde{n}, ende ghy sult geleert zijn in allen, en{de} prijselic int aenschouwen alre manne{n}.
Die dochter des vaders is verborghen wakinge, en{de} zijn sorchfuldicheit voor haer neemt sine{n} slaep wech op dat si niet messchien een ouerspeeldersse in haer iuecht en worde, en{de} met den ma{n} woonende, hatelick worde, op dat si niet eenich tijt ontreynicht en worde in haer maechdelicheit,
en{de} dat si in haer vaders huys niet beurucht geuonde{n} en worde, op dat si niet messchien mette{n} ma{n} woonende niet ouer en trede, oft immer onuruchtbaer worde,
ouer ee{n} oncuysche dochter beuesticht die hoede, op dat si v den viande{n} niet in lachter en doe comen, in achterclappinge inder ghemeynte{n}, en{de} bescame v in die ghemeynte des volcs.
En wilt alle mensche niet aenmercke{n} in die ghedaente, en{de} en wilt niet int midden onder die wiuen woonen.
Want vanden cleederen coemt die motte voort, en{de} des ma{n}s ongherechticheyt vanden wiue.
Want des ma{n}s ongherechticheit is beter dan eens weldoe{n}de wijfs, ende een wijf beschaeme{n}de in lachtere.
Hier om sal ick der wercken des HEEREN ghedachtich zijn, ende zijn wercken die ick ghesien hebbe, sal ick vercondighen inden redenen des HEEREN.
Dye verlichtende sonne, heeft door alle dinghen gesien, ende vander eere des HEEREN is alle zijn werc vol.
En dede die HEERE de heiligen niet vertellen alle zijn wonderen welcke die almachtige HEERE vast stae{n}de in zijn eere, vast ghemaect heeft?
Hy heuet de{n} afgront en{de} der mensche{n} herte ondersocht, en{de} hi heeft huer loosheit verdacht.
Wa{n}t die HEERE bekende alle kennisse, en{de} hy aensach int teeken der eewicheyt, boetscappende die dinghen, die voorby zijn ghegaen, en{de} die ouercome{n} sullen, openbarende die spueren der heymelicheden.
Hem en gaet gheen gedacht voorby, ende gheen redene en verbercht haer van he{m}.
Hy heeft die groote daden zijnder wijsheyt verciert, die voor die werlt is, en{de} totter eewicheyt toe noch daer en is niet toe gheworpen,
noch en sal niet worden vermindert, en{de} hy en behoeft niemants raet.
Hoe begeerlic zijn alle zijn wercken, en{de} als een voncke die te aenmercken is.
Alle dese dingen leuen en{de} bliue{n} inder eewicheyt, en{de} in alle noot zijn he{m} alle dinghen gehoorsaem.
Alle dinghe{n} zijn dubbel een teghen een, en{de} hi deder niet gebreke{n}
Hi sal eens yeghelics goede{n} beuestigen, en{de} wie sal versaet worden siende sine eere?
DAt firmame{n}t der hoocheit is zijn scoonheyt, die gedaente des hemels in dat ghesichte der heerlicheyt.
Die sonne int ae{n}schouwen vercondighende inden wtganck, een wonderlic vat des alderhoochste{n} werc
Inden middaghe verbernt si die aerde, en{de} wie soude int aenschouwen haerder hitte{n} he{m} moghe{n} onthouden? bewarende dat forneys inde{n} wercke{n} der hitte{n},
die sonne drieuoudelic die berghen verberne{n}de, wtblasende vierige stralen, en{de} blinckende met hare{n} stralen verblint si die ooghe{n}.
Groot is die HERE diese ghemaect heeft, en{de} in sine redene{n} haestede hi de{n} wech.
En{de} die mane is in allen in haerder tijt, een tooninghe des tijts, en{de} een teeken des tijts der werelt.
Vander manen is dat teeken des hoochtidelike{n} daechs, dat licht dat ghemindert wort in die voleyndinge.
Die maent na haren name is wonderlic wassende tot haerder volheyt toe.
Een vat der heyrleghers inder hoochste{n} lichte{n}de glorioselic inden firmame{n}te des hemels
die gedaente des hemels is die eere der sterre{n}, die HERE verlichte{n}de die werelt inder hoochsten.
In des heylighen woorden sullen si te{n} oordeele staen, ende si en sullen niet ghebreken in hueren wakinghen.
Siet den boghe, ende ghebenedijt hem die die{n} gemaect heeft. Hi is alte schoon in sine schijnsele.
Hi omringde den hemel inden omganc zijnder heeerlicheit, die hande{n} des hoghen deden he{m} open.
Mids sinen gebode dede hi de{n} snee haestelic come{n}, en{de} hi haestet wt te seynden die blixemen zijns oordeels.
Daerom zijn die scatten open gedae{n}, en{de} dye neuelen zijn wt geulogen gelijc voghelen,
In zijn grootheyt heeft hi die wolcken ghestelt, en{de} die haghelsteenen zijn ghebroken.
Die berghen sullen in zijn aenscouwe{n} beweghet worden, ende in sinen wille so waeyt de zuyden wint,
die ste{m}me zijns donders sloech die aerde dat onwedere des noordens, en{de} de vergaderinge der winden,
en{de} gelijc eene{n} voghel, afdoende om te sitte{n}, stroeyt hi de{n} snee en{de} als eene{n} nederdalende sprinchaen, is zijn nedercoemst.
Die ooghe sal die schoonheyt zijnder blinckender witheyt verwonderen, en{de} dat herte sal verscricken ouer sine{n} slachreghe{n}.
Hi sal vorst opter aerde{n} wt storte{n}, als soute, en{de} alst beuroere{n} ist, so salt worde{n} als dijstel toppen.
Den coude{n} noortwint waeyde, ende vanden watere beuroers cristalle. Hi sal op alle verghaderinghe der wateren rusten, ende hy sal hem met watere{n} als met eenen pansier cleeden.
Ende hy sal dye berghen verslynden, ende hy sal dye woestine verbernen, ende hy sal dat groene wt doen, als viere.
Die medicine alre dinghen, is in die haestinghe des neuels, ende eenen ghemoetende die dauwe, comende vander hitten, sal hem neder maken.
In zijn redene sweech den wint, ende met sinen ghepeynse sal hy den afgront versachten, ende dye HEERE Iesus plantede dien.
Die ouer zee scheepen vertellen huer periculen, en{de} hoorende met onsen ooren sullen wi verwonderen.
Daer zijn heerlijcke ende wonderlijcke wercken, verscheyden arden der beesten, en{de} van alle vlees en{de} dye creaturen der zee verwonderen.
Om he{m} is dat eynde des weghes vast ghemaect, ende in sine redene zijn alle dinghen tsamen gheset.
Wy segghen veel dinghen, en{de} wij gebreken inden woorden, maer hy is dye veruullinghe der wercken.
In allen beroemende waer toe sullen wy dueghen? Want hy is almachtich ouer sine wercken.
Die HEERE is veruaerlic ende seer goet, en{de} zijn moge{n}theit is wonderlic.
Al sidy de{n} HEERE grotelick louende, also vele als ghy muecht, soo sal hy noch daer bouen vermoeghen, ende zijn grootmakinghe is wonderlic.
Den HERE ghebenedidende verheft he{m} also veel als ghi vermoecht, wa{n}t hy is meerder dan alle lof.
He{m} verheffende wort veruult met duecht. En arbeyt niet, want ghi en sulles niet begripen.
Wie sal he{m} sien en{de} dat vertellen? en{de} wie sal he{m} grootmake{n}, gelijc hi va{n} beginne heeft gheweest.
Daer zijn veel meerder dinghe{n} verborge{n} da{n} dese. Wa{n}t wi hebbe{n} weynich zijnder wercke{n} ghesien.
Maer die HEERE heuet alle dinghe{n} ghemaect, ende die duechdelick leuen heeft hy wijsheyt gegheue{n}.
LAet o{n}s die eerweerdige ma{n}ne{n} loue{n}, en{de} onse ouderen in haer gheslachte
dye HERE heeft veel eere{n} gemaect, zijn grootdadicheyt is vander eewicheyt.
Menschen groot va{n} crachte{n} en{de} verciert met haer voorsichticheit, heerscapende in hare moghenthede{n}, vercondige{n}de inde{n} prophete{n} die weerdicheyt der prophete{n},
en{de} gebiedende de{n} volcke inden teghenwoordighe{n} tijt, en{de} mids die crachte der voorsichticheyt, den lieden, dye alderheylichste woorden vercondighende.
In haer kintsheit versoecke{n}de die mate{n} des zancs, en{de} vertellende der scrifture{n} liedeke{n}s:
ryke mensche{n} inder duecht meersticheit der schoonheyt hebbende, vreed maken in hare{n} huysen.
Alle dese hebben eere inde{n} geslachte haers volcs vercreghe{n}, en{de} in hare{n} daghe{n} werde{n} si in prisinge ghehoude{n},
die van hen gebore{n} zijn hebben de{n} name des vertellens haerder prisinge ghelaten.
En{de} daer zijnder daer gheen gedachtenisse af en is, si zijn vergaen als die niet en ware{n}, en{de} si zijn geboren als niet ghebore{n}, en{de} haer kinderen met hen.
Maer dat zijn ma{n}ne{n} der ontfermherticheit der welcker goddienstichede{n} niet en gebrake{n}
met hueren geslachte{n} bliuen goede dinghe{n},
huer neuen zijn een heylighe erffenisse. En{de} huer zaet heeft gestaen in dat testamente.
Ende huerder kindere{n} zaet blijft om huerrent wil tot inder eewicheyt. Haer zaet ende haer eere en sal niet worden verlaten.
Haer lichamen zijn in vrede begrauen, ende hare{n} nae{m} sal va{n} geslachte tot geslachte leue{n}.
Die volcke{n} moete{n} haer wijsheyt vertellen, ende die vergaderinge der gheloouiger moet haren prijs vercondige{n}.
Enoch behaechde Gode, en{de} hi is ouergeuoert int paradijs, op dat hi den heydenen wijsheit gheue.
Noe is een volmaecte rechtueerdige geuonden, ende inder tijt der gra{m}scapen is hy die versoeninge gemaect,
daerom is hi dat ouerblijfsel der aerden ghemaect, als die diluuie ghesciede
Die testamente{n} der werelt zijn bi he{m} gheset op dat alle vleesche mids der diluuien niet en soude moghe{n} worde{n} wtghedaen.
Abraha{m} een groot vader der menichte der heydenen en{de} zijns ghelijke{n} en is niet gheuonden inder eere{n}. Die de wet des hoochsten heeft onderhouden, en{de} was inder beloften met hem.
In zijn vleesch dede hi dat testament staen, en{de} hy is ghetrou gheuonden inder temtatien.
Hier om ghaf hi he{m} met ghesworen eede in sinen volcke, he{m} te wassen als eenen hoop eerden,
en{de} zijn zaet als sterren te verheffen, en{de} te beeruen vander zee totter zee, vanden stroome totten eynde des aertrijcs toe.
Die HEERE heeft hem die gebenedidinge alder heidene{n} gegeue{n}, en{de} hi heeft zijn testame{n}t vast gemaect op Iacobs hooft.
Hi bekende he{m} in sine{n} gebenedijnge, en{de} hi gaf hem erffenisse, en{de} deelde hem dat deele in tweelf gheslachten,
en{de} hi behielt he{m} die me{n}sche{n} der ontfermherticheyt, vindende ghenade inden ooghen al des vleeschs.
MOses va{n} Gode en{de} de{n} mensche{n} bemint wie{n}s gedachtenisse in gebenedijnghe is.
Hi maecte hem gelijc inder heylige{n} eeren en{de} hi maecte he{m} groot in de vreese der viande{n}, en{de} in sine{n} woorde{n} versaechte hi die wonderlichede{n}.
Hi maecte he{m} heerlick in dat aenscouwe{n} der coninge{n}, en{de} hi geboot he{m} voor sine{n} volcke, en{de} hi toonde he{m} zijn eeren.
In zijn gelooue en{de} sachtmoedicheit maecte hi hem heylich, en{de} vercoos he{m} wt alle vleesch.
Hy hoorde he{m} en{de} zijn ste{m}me, en{de} hi leyde he{m} in die wolcke.
En{de} hi gaf he{m} een herte totte{n} gebode{n} en{de} die wet des leue{n}s en{de} der onderwisingen Iacob zijn testament te leren, en{de} Israel zijn oordelen..
Hi maecte Aaron sinen broeder hooch ende hem ghelijc vanden gheslachte Leui.
Hi stelde he{m} eem eewighe testame{n}t, en{de} hy gaf he{m} die priesterscap des volcs, en{de} hi maecte he{m} salich inde eere,
en{de} omgorde he{m} mette{n} gordel der gerechticheit, en{de} hi dede he{m} tcleet der eere{n} ae{n}, en{de} hy cleede he{m} mette{n} vaten der duecht,
behaegelike nedercleedere{n}, en{de} den lijfrock maecte hi he{m}. En{de} gorde he{m} met veel gulde{n} bellekens al om,
om te verluyden in sine{n} ganc, tgeluyt te doe{n} hoore{n} inde{n} te{m}pel, de{n} kindere{n} zijns volcs tot een gedachtenis.
Hy gaf he{m} een cleet eens wisen mans, gewrocht werck van goude, en{de} gheel side ende scharlaken,
het werc eens constenaers, van roode side ghewrocht, met costelike paerlen in goude ghegraeft, het werck eens steenmeesters tot een ghedachtenisse, na den gheslachten der kinderen van Israel.
Een gulden croone op sinen miter, wt ghedruct met eenen teeken der heylicheit, en{de} die glorie der eere{n}, en{de} dat werck der cracht, verciert wt der begeerte{n} der ooghe{n}.
Alsodanighe schoone dinghe{n} en hebben voor he{m} niet gheweest, totten oosten toe,
Gheen vreemdelinc en heeft die aen ghedae{n}, maer alleen sine sone{n}, en{de} sine neuen alle den tijt door.
Sijn offeranden zijn daghelics met den viere voleyndt,
Moses vulde zijn handen ende hi salfde hem met heylighe olye,
Het is hem tot eenen eewighen testament ghemaect, ende sinen zade als dye daghen des hemels, die priesterscap te bedienen, ende lof te hebben, ende zijn volck heerlic te maken sinen name.
Hi heeft hem vercoren va{n} alle leuende, Gode te offeren offerande bernende, wierooc, ende goeden ruecke, tot ghedachtenisse te versoenen voor dat volck.
Ende hi ghaf hem in sine gheboden macht in die testamenten der oordeelen. Iacob die ghetuygenissen te leren, en{de} Israel een licht te gheuen in zijn wet,
Want teghen dien sto{n}den die vreemde, ende om de benidinghen omringden hem menschen inder woestinen die met Dathan ende Abiron waren, ende die vergaderinghe Chore inder gramscappen,
Die HEERE God sach dat, ende het en behaechde hem niet, ende si zijn vernielt in die duysterheyt der gramschappen.
Hy maecte hen wonderen, ende vernieldese in die vlamme des viers,
Ende hi deder Aaro{n} eere toe, en{de} gaf hem erffenisse, en{de} die eerste vruchten des corens der aerden deylde hy hem,
Hy bereyde zijn broot inde{n} eersten tot satheyt, Want si sullen des HEEREN offeranden eten, die hi hem en{de} sinen zade gaf.
Voort meer, en sal hi onder dat gemeijn niet eruen, ende hi en heuet gheen deele int volcke, Want hi selue is zijn deele ende zijn erffenisse,
Phinees die sone Eleazari die derde inder glorien hem naeuolghende inder vreesen des HEEREN
ende te staen in die eerweerdicheyt des volcs, in goetheit ende vlijticheyt zijnder sielen behaechde Gode Israels.
Daer om stelde hy he{m} dat testame{n}t des vreets, ende eenen prince der heylighe{n}, ende zijns volcs, op dat die weerdicheit des priesterschaps, hem ende sinen zade sy inder eewicheyt,
Ende hy maecte den coninck Dauid, den sone Iesse, vanden gheslachte Iuda, een testamente, een erffenisse hem ende sinen sade, op dat hi wijsheyt in onse herte soude gheuen, zijn volcke te oordeelen in gherechticheyt, ende dat haer goeden niet afghedaen en souden worden, ende hi maecte haer glorie eewich in haren volcke.
IEsus Naue, Moses nacomer in die propheten was stercke inden oorloge, dye groot was na sine{n} name
daldergrootste totter salicheit der wtuercorender Gods, te verwinnen die teghen opstaende vianden, op dat hi die erffenisse Israels soude vercrige{n}
Welcke eere hy vercreech zijn handen opheffende, ende te worpen gheschutte teghen die stadt,
Wie heeft voor hem also wederstaen? Want hi noch die HEERE selue versloech die vianden,
die sonne en is in zijnder gramschapen niet belet, ende eenen dach is gheworde{n} als twee.
Hi heeft de{n} alder hoochsten aengheroepen machtich in te beuechten, in alle siden, ende die groote ende heylighe God hoorde hem in haghel stenen der alder stercster cracht
Hi maecte eene{n} storm teghen dat viantlike volc, ende inden nederganc verdede hi die vianden,
op dat die heide{nen} zijn moghentheit soude{n} bekennen, want het en is niet licht teghen God te vechte{n}, en{de} hi volchde die machtighe va{n} achter rugghe
Ende inden daghen Mosi dede hi en{de} Caleph die sone Iephone ontfermhertich{eyt} in te staen teghen den viandt, ende dat volck van sonden te verbieden, ende die murmuratie der quaetheyt te doorbreken.
Ende sy twee ghestelde werden verlost vanden ghetal seshondert duysent voetknechten, die in te leyden tot die erffenisse totten lande dat melc ende huenich vloet.
Ende die HEERE ghaf dien Caleph stercheit, en{de} tot in die outheyt bleef he{m} cracht, op dat hi soude opghaen in een hooghe plaetse der aerden, en{de} zijn zaet vercreech die erffenisse.
Ende alle die kinderen Israels saghen dat het goet is den heylighen God ghehoorsaem te zijn.
Ende elcke vanden rechters bysonder met hueren name der welcker herte niet bedoruen en is, die niet af ghekeert en zijn vanden HEERE,
op dat haer memorie inder gebenedidinge si. Ende huer beenen groeye{n} van huerder plaetsen,
ende hueren name blijft eewelick, die glorie dier heyligher mannen duerende tot hueren kinderen.
Samuel des HEEREN prophete bemi{n}net van sinen HEERE God, vernieuwende dat rijcke, ende hi salfde die princen in sinen volcke.
Hy oordeelde die verghaderinghe in die wet des HEEREN, ende hy sach Iacobs God, ende in sinen ghelooue is hy een propheet gheproeft te wesen.
Ende hy is in sinen woorden getrouwe gheuonde{n}, wa{n}t hi sach den Godt des lichts,
En{de} hi aenriep den almachtigen HEERE int beuechten die vianden, die aen alle zyden rontsom stonden tot een offerhande eens onbesmetten ma{n}s,
Ende die HEERE donderde va{n}de{n} hemel, ende hi heeft zijn stemme doe{n} hooren met groot geluyt,
ende hi vernielde de princen van Tyro, ende alle die hertoghen der philistinen,
Ende voor den tijt des eynde zijns leuens, ende der werelt, ghaf hi getuygenisse, int aenscouwe{n} des HEEREN ende des gesalfdens, Hi en ontfinc gheen ghelt noch niet totten schoene{n} toe, va{n} gheenen vleesche, En{de} ghee{n} mensche en besculdichde he{m},
Ende hier na sliep hi, ende hi dedet den coninge kondt, ende hi thoonde he{m} dat eynde zijns leuens, ende hi verhief zijn stemme vander aerden, inder prophetien, om des volcs sonden wt te wisschen.
NA desen, so stont Nathan op die Propheet, in Dauids daghen,
Ende als smeer verscheyden vande{n} vleessche, also is Dauid vanden kinderen van Israel verscheyden,
Hi speelde metten leeuwen, als die met lammeren, ende metten beyren dede hi gelijc metten lammeren der schapen,
En sloech hi in zijnder ioncheyt, den ruese niet doot? ende nam de{n} lachter wech vande{n} volcke,
Int opheffen van zijnder ha{n}t, werp hi die verhueginge Godelie af, met eenen steen des slingers,
daer hi den almachtige{n} God aenriep, Ende hi ghaf in zijnder rechter hant eene{n} starcke{n} man inde{n} crijch wech te doen, ende den hore{n} zijns volcs te verheffen,
also heerlijc maecte hi hem in thien duisenden, Ende loefde hem in die gebenedijnge des HEEREN, in dien dat hi hem die croone der heerlijcheyt ghaf,
Want hi vernielde die viande{n} aen alle zyden, ende hi wt wortelde die Philistinen, die wedersakers tot opten dach van huyde{n}. Hi wreef haeren horen in stucken tot inder eewicheyt,
In alle werck ghaf hi belijdinge, den heylige, ende hooge, inde woorden der eeren.
Hi loefde den HEERE van alle zijnder herten, ende hi beminde hem, die hem ghemaect heeft, ende ghaf hem macht tege{n} die viande{n}
Ende hi dede die sangers stae{n} tegen den outaer, ende in haeren gheluyt maecte hi soeten sanck,
Ende hi ghaf eere inde{n} vieringen, ende hi vercierde die tijden totter voleyndinghe zijns leuens toe, op dat si den heylighen naem des HEEREN soude{n} loue{n}, ende dat si vroech Gods heylicheyt souden verbreyden
Christus heeft zijn sonden gesuyuert, ende heeft sine{n} horen verhoocht inder eewicheyt, Ende hi heeft hem dat testament des rijcs gegeuen ende den stoel der heerlijcheyt in Israel.
Na hem stont op een wijs sone, ende om die{n} werp hi alle machticheyt der viande{n} neder.
Salomon regeerde inden dage{n} des vreden den welcken Godt alle die vianden onderwerp, op dat hi een huys in sinen naem soude stichten, en{de} soude heylicheyt bereyden, inder eewicheyt, Also hi geleert was in zijnder ioncheyt.
Ende hi is met wijsheyt veruult als een riuiere, ende zijn siele ontdecte dat lant.
Ende ghi hebt veruult die raetselen in ghelijckenissen, en{de} uwe{n} naem is verre totten eylanden vermaert, en{de} ghi waert bemint in uwen vrede.
Die landen zijn verwondert in die liedekens ende byspraken in die gelijckenissen, en{de} wtlegginge{n},
en{de} inde{n} naem des HEEREN Gods, wiens toenaem is Israels God.
Ghi hebt gout vergadert als latoen, ende ghy veruuldet dat siluer als loot.
En{de} ghi neychdet uwe dgyen neder tot den vrouwen. Ghi hebt macht in uwe lichaem gehadt.
Ghi ghaeft een smette in uwer heerlijcheyt, en{de} ghy ontheylichdet v zaet, om gramschap te brenghen op uwen kinderen, ende inden anderen v sotheyt,
op dat ghy dat conincrijck in tween ghedeelt soudt maken, ende wt Ephraim te ghebieden een hart ghebot.
Maer God en sal zijn ontfermherticheit niet verlaten, en{de} hi en sal niet schuere{n} noch wtwisschen zijn wercken, noch hi en sal die neuen zijns wtuercorens niet verliesen va{n}der stamme, Ende hi en sal niet laten vergaen dat zaet des ghenen die de{n} HEERE lief heeft,
Maer hi dede Iacob en{de} Dauid een ouerblijfsel vanden seluen gheslachte,
Ende Salomon hadde een eynde met sinen vaders.
En{de} hi liet na hem achter van sine{n} zade des volcs sotheyt,
ende Roboam vermindert van zijnder voorsichticheyt, die dat volck ouermits sinen raet afkeerde,
en{de} Ieroboam den sone Nabath, die Israel dede sondigen, ende ghaf Ephraim den wech te sondighen, ende vele haerder sonden oueruloeyen,
Want si keerdense af ouer zee van haeren lande,
En{de} hi sochte alle schalcheden tot dat die beschermenisse tot hen quam, En{de} die HEERE verlostese van alle haeren sonden.
ENde die propheet Helias stont op als een vyer, en{de} zijn woort barnde als een fackel,
Die den hongher onder hen bracht, ende die hem veruolchden met haerder nijdicheyt, zijn luttel gheworden. Want si en mochten die geboden des HEEREN niet verdraghen,
midts des HEEREN woort hielt hi den hemel, ende hi werp dat vyer der aerden van he{m}.
Also is Helias verbreet in sinen wonderlicheden, En{de} wie mach gelijc als ghi gloriere{n}?
Die mette{n} woorde des HEEREN Gods, den dooden weder deet comen vander hellen, vanden lote des doots
die die coningen nederwerpt totter verderfenisse, ghi braect haer macht lichtelijck, en{de} die heerlijcke van haeren bedde,
die in Sina dat oordeel hoordet, ende in Oreb die oordeelen der bescherminge.
Ghi die die coningen tot penitencie saluet, en{de} maect die propheten nacomers na v,
die ghenomen zijt in den storm des viers, in den wage{n} der vieriger paerden,
die ingheschreuen zijt in den oordeele der tijden, die gramschap des HEEREN te versaechte{n} des vaders herte te versoenen totten sone, en{de} weder te stellen Iacobs geslachte,
Salich zijn si die v sage{n} en{de} in uwer vrientschapen verciert zijn,
wa{n}t wi leuen alleen dit leuen, maer na der doot en sal onsen naem alsoo niet zijn.
Helias die mette{n} onweder bedect is, en{de} in Helizeo is sinen gheest veruult, In sinen daghen en heeft hy dye princen nyet ontsien, ende niemant en verwan hem met machte
noch gheen woort en ghinck hem te bouen ende zijn doode lichaem propheteerde,
In sine leuen maecte hi wondere, ende in sine doot wracht hi wonderlijcheden.
In allen desen en bewees dat volck ghee{n} berou, en{de} en ghinck niet af van sinen sonde{n}, tot dat si va{n} haeren lande verworpen zijn, ende zijn verstroeyt in allen landen,
en{de} daer is zeer luttel volcs gelaten, en{de} een prince in Dauids huys,
Sommighe van hen deden dat Gode behaechde, maer die andere deden vele sonden.
Ezechias bewaerde die stadt, ende leydede dat water tot midde{n} in die stat, en{de} groef die roetse met yser, en{de} timmerde eenen put aent water,
In sinen dagen ghinck Sennacherib op, en{de} sandt Rapsacen, en{de} hi hief zijn hant op, tegen hen, ende stack zijn handt wt op Sion, ende hi is hoouaerdich gheworde{n} ouermidts zijn macht.
Doen zijn haer herte{n} ende haer handen beweecht, ende si hadden smertte als barende vrouwe{n},
En{de} si aenriepen de{n} ontfermhertige{n} HEERE, En{de} haer handen wtstreckende hieuen sise op, en{de} die heylige HEERE Godt hoorde haestelijck haer stemme,
Hi en gedachte haerder sonden niet, noch hi en ghafse den viande{n} niet maer hi suyuerdese in die handen des heylighen propheten Esaie,
Hi werp die heyrleghers der Assiriers neder, en{de} die Enghel des HEEREN vernieldese,
Wa{n}t Ezechias dede dat Gode behaechde, en{de}hi ginc sterckelijc inden wech Dauids zijns vaders, den welcken hen beual Esaias die groote Propheet ende ghetrouwe in Gods aenschouwen,
In sinen daghen ghinck dye Sonne achterwaerts, en{de} verlengde den coninc zijn leuen,
In eenen grooten gheeste sach hi die laetste, en{de} hi vertroostede die roudragende in Sion, tot inder eewicheyt toe.
Hi thoonde dat toecomende, en{de} heymelijcke dingen eer si gheschieden.
IOsias ghedachtenisse is gheuonden in die tsamenmenginghe des ruecs ghemaect, eens apotekers werck,
Sijn gedachtenisse sal in allen mont worde{n} versoet als huenich ende als soeten sanck in die maeltijt des wijns,
Hi was ghestiert van Gode tot penitentien des volcs, en{de} hy dede wech die vereysingen der ongoddelijcheit,
En{de} hi stierde zijn herte totten HEERE, en{de} inden daghen der sonden, stercte hi die goddiensticheyt.
Alle coninghen behaluen Dauid, ende Ezechiam, ende Iosiam hebben sonde ghedaen.
Want die coninge{n} va{n} Iuda hebbe{n} des alderhoochsten wet verlaten, en{de} si hebben Gods vreese versmaet,
Want si hebbe{n} haer rijck den anderen gegheuen, en{de} haer heerlijcheyt vremden gheboorne volcke,
si aenstaken die wtuercoren stadt der heylicheyt, ende si maecten zijn weghen woest in Ieremias handt,
want si handelden hem qualike{n}, die va{n} tsmoeders buyck een propheet gheheylicht wert, wt te keere{n}, om te trecken en{de} te verdoen, en{de} weder te timmeren, en{de} te vernieuwen.
Ezechiel die dat aenschouwen der heylicheyt sach, dwelcke hy hem thoonde, inden waghen Cherubim.
Want hi ghedachte der vianden inden reghen, de{n} ghenen wel te doen, die rechte weghen thoonden.
Ende der twaelf prophete{n} beenen spruyten va{n} haerder plaetsen, Wa{n}t si stercten Iacob, ende si verlosten hen door tghelooue haerder cracht.
Hoe sullen wy Zorobabel grootelijck gheprisen, Want hi is oock als een teeken in dye rechte handt, van Israel,
En{de} Iesum Iosedechs sone, die in haeren daghen dat huys stichteden, en{de} verhoochden, den tempel die den HEERE gheheylicht was, bereyt tot eewigher heerlicheyt,
En{de} Neemias is in die ghedachtenisse veel tijts, die ons oprechtede die omgeworpen mueren, ende dede die poorten en{de} die sloten staen, die onse huysen oprechtede.
Niemant en is gheboren opter aerden ghelijc Enoch, Want hi is oock opghenomen vander aerden.
Ende Ioseph die een mensce gheboren is, een Prince der broederen, een vasticheit des volcs, een regeerder der broederen, een vastmakinghe des volcks,
ende zijn beenen zijn besocht, en{de} si propheteerden na die doot.
Seth ende Sem hebben eere bi die menschen vercreghen, ende bouen alle zielen in Adams oorspronck.
SImon Onias sone, die groote priester, die dat huys in sinen leuen ondersettede, ende in sinen daghen stercte hi den tempel,
Die hoocheyt des tempels is oock van hem ghesticht, die dubbele timmeringe, en{de} die hooghe wanden des tempels,
In sinen daghen wtuloeyden die putte{n} der wateren ende werden veruult als die zee bouen maten,
Die zijn volck besorchde, ene verlostese vander verderffenisse,
Die vermocht de stadt te wijdene, die eere vercreech in des volcs wandelinghe, ende hi wijdede den inghanck des huys ende des vrijthofs,
Ghelijck die morghensterre, int middel des neuels, ende als een volle Mane in haeren daghen lichtet,
Ende als een blinckende Sonne, alsoo blinckede hi in den tempels Gods
Als die blinckende boghe onder die neuelen der heerlicheyt, en{de} als een roose bloeme in den Mey daghen, ende ghelijck die Lelien die inden doorghanck des ackers zijn, ende als welryeckende wierooc inden dagen des Somers,
Ghelijck blinckende vier, ende gelijck eenen wieroock brandende met viere,
Ghelijc een dicht ghulden vat verciert met alderhande costelijcke ghesteenten,
Gelijck een wtspruytende oliue, ende eenen Cypressenboom, hem in die hoocheyt verheffende In dien dat hi dat cleet des heerlicheyts ontfinck, ende gecleet wert met volmaectheyt der duecht
inden opghanck des heylighen altaers, soo ghaf hi glorie, den mantel der heylicheyt,
Maer in te ontfaen die deelen van der Priesters handt, soo stont hi neffens den altaer, Omtrent hem was die croone der broeders, ende ghelijck die plantinge des Cederbooms inden berch Libano,
also stonden si om hem als palmtacke{n}, ende alle Aarons kinderen in haer heerlicheyt.
Maer die offerande des HEEREN was in haeren handen, voor alle die vergaderinghe van Israel, ende gebenedide in die voleyndinghe opten outaer, om te vermenichfuldighen des hooghen conincs offerhande
stack hi zijn handt voort in dat spijsoffer ende schente vanden wijndruyuen bloede,
Hi wt storttede op dat fundament des altaers, goddelijcken rueck, den hoogen prince,
Doe{n} riepen Aarons kinderen wt, ende si luydeden metten ghesleghenen Basoenen, ende si deden een groote stemme hooren, tot ghedachtenisse voor Godt,
Doen haestede alle dat volc te gader, ende si vielen op haer aensichte ter aerden, den HEERE haeren God te aebiddene, ende ghebeden te gheuene de{n} almachtighen hooghen Gode,
Ende si vermenichfuldichden, singhende met haeren stemmen, ende in dat groote huys, is een gheluyt vol soeticheyts gemaect,
Ende dat volck badt den hoogen HEERE inden gebede, tot dat die eere des HEEREN was volbracht, ende si volmaecteden haer offerhande,
Doe{n} nedercomende, stac hi zijn handen wt tot alle die verghaderinghe der kinderen van Israel, Gode eere te gheuen van haeren lippen, ende in sinen name te beroemen.
Ende hi dede anderwerf zijn gebet, willende thoonen die cracht Gods,
en{de} daer na badt hi weder, den God alder creatueren, die groote dinghen in alle aertrijc ghedaen heeft, die onse daghen, van onser moeder buyck vermenichfuldichde, ende heeft met ons na zijn ontfermherticheyt ghedaen,
Hi gheue ons vrolicheyt des herten, ende vrede te worden in onsen dagen in Israel, door eewige dagen,
Israel te gelooue{n}, dat Gods ontfermherticheyt met ons is, dat hi ons verlosse in sinen daghen.
Mijn ziele hatet twee volcken, maer dat derde en is gheen volck dat ick hate,
Die sittende zijn op den berch Seyr ende Philistine{n}, ende dat sotte volck dat in Sichimis woont.
Die leeringe der wijsheyt ende der onderwijsinge in desen boeck, heeft geschreuen Iesus Syrachs sone, een borger geboren te Ierusalem, die die wijsheyt zijnder herten heeft vernieut,
Salich is hi die in desen goede{n} omgaet, Diese in zijnder herte{n} set, sal altoos wijs zijn,
Ist dat hi dese dinge{n} doet, so sal hi tot allen dinge{n} nut zijn, wa{n}t Gods licht is sine{n} voetstap.
ICk sal v beliden HEERE Coninck, ende ick sal v te samen louen Godt mijnen salichmaker,
ick sal uwe{n} naem belijden, Want ghi zijt my, een hulper ende beschermer gheworden,
ende ghi verlostet mijn lichaem vander verderffenisse, vanden stricke der onrechtigher tonghen, Ende vanden lippen werckende lueghene, ende ghi zijt mi een hulpe gheworden, int aenschouwen der bistaenders.
En{de} ghi hebt mi verlost, naer die menichfuldicheyt der ontfermherticheit ws naems, vanden briesschenden die bereyt waren tot spijsen,
ende vanden handen der ghenen die mijn ziele sochten, ende vanden poorten des drucs die mi omuaen hebben,
ende vanden verdrucke der vlammen, die mi omuaen heeft, ende int midden des viers, en ben ick niet verbrant,
Vander diepten der hellen buyck, ende vander besmetter tonghen, ende vanden woorde der luegenen, ende van de{n} onrechtuaerdighen coninck, ende van die onrechtuaerdighe tonghe.
Mijn ziele sal den HEERE louen totter doot toe,
ende mijn leuen was nakende nederwaerts totter hellen,
Si hebben mi van allen siden omringt, ende daer en was nyemant die mi mocht helpe{n}. Ic was siende tot der mensche{n} hulpe, en{de} daer en was gheene
HEERE, ick ghedachte uwer ontfermherticheyt ende uwer wederwerckinghen, die vant beginne zijn,
want HEERE ghi verlost die ghene die v ontbeyden, ende verlostse van der heydenen handen,
Ghi hebbet mijn wooninghe, opter aerden verhoocht, ende ic badt voor die afuloeyende doot.
Ick aenriep de{n} HERE den vader mijns HEEREN, dat hi mi sonder hulpe niet en soude verlaten, in den daghe der bedructheyt, en{de} in den tijt der hoouaerdigher,
Ick sal uwen naem altoos louen, ende ick sal dien mede louen in der belijdinghe, ende mijn ghebet is verhoort.
Ende ghi hebt mi verlost, van der bederffenisse, Ende ghi verlostede my van den onrechtuaerdighen tijt,
Daeromme sal ick beliden, ende ick sal v lof seggen ende ick sal des HEEREN naem ghebenedien.
Als ick noch ionck ben, eer dat ick verdwaelde, socht ick wijsheyt openbaerlick in mijn ghebet.
Voor den tijt heyschede ick om haer, ende ick salse soecken tot int wterste, en{de} sal bloeysemen, als druyuen, die vroechtijdich zijn.
Mijn herte verblijde in haer, mine{n} voet wandelde eenen rechten wech, van mijnder ioncheyt ondersocht icse,
Ick buychde mijn oore een weynich, ende ic ontfincse.
Ick hebbe in mi seluen vele wijsheyts gheuonden, ende ick ghinck daer zeere in voort.
Die mi wijsheyt gheeft, dien sal ick eere gheuen,
Want ick ben beraden, dat icse doen soude, Ick hebbe dat goede naerstelijck bemindt, ende ick en sal niet beschaemt worden.
Mijn ziele heeft daer inne geworstelt, ende in haer te doen, ben ick vast ghemaect,
Ick stack mijn handen wt int hooghe, ende in zijn wijsheyt lichtede mijn ziele, ende si verlichtede mijn onwetentheyden.
Ick stierde mijn ziele tot haer waert, ende in kennisse vont icse
Ick besat met haer dat herte vant beginne Daeromme en sal ick niet verlaten worden
Mijnen buyck is verstoort, die soeckende, Daeromme sal ick een goede besittinge besitten.
Wa{n}t die HEERE heeft mi die tonge gegheuen tot minen loue, ende met haer sal ick hem louen.
Ghenaket tot mi, ghi ongheleerde, ende verghadert v in dat huys der onderwisinghe,
Wat vertoeft ghi noch, ende wat segt ghi tot desen? V sielen dorsten anxtelijcke zeere.
Ic dede mijnen mont open, ende sprac Coopt v wijsheyt sonder siluer,
ende worpt uwen hals onder haer iock, ende v ziele ontfanghe onderwijsinghe. Want het is in dat alder naeste haer te vinden.
Siet met uwen ooghen, dat ic een weynich ghearbeyt hebbe, ende ic hebbe mi vele rusten geuonden
Ontfanct die onderwisinghe in vele getals des siluers, ende besidt gouts genoech in haer.
V siele verblijdt in haer ontfermherticheit, en{de} ghi en sult niet beschaemt worden in haeren lof,
Werct v werck voor den tijt, ende hi sal v haeren loon gheuen, in zijnder tijt.
ENde Salomon buichde zijn knie{n} in die teghenwoordicheyt der gheheelder ghemeynten van Israel, ende hi dede zijn handen op totte{n} hemel,
En{de} seyde, HEERE Israels Godt, daer en is gheen ghelijcke God in den hemel bouen, noch opter aerden beneden, ghi die v verbont verwaert, en{de} v ontfermherticheyt uwen knechten die in uwen aenschouwe{n} gaen, in alder herten
die houdet uwen dienaere Dauid, dat ghene dat ghi hem ghesproken hebt, en{de} het gesproken met uwen monde, en{de} met uwer ha{n}t hebt ghijt veruult gelijck desen dach,
Ende nv HEERE Israels Godt, bewaert uwen knechte Dauid mine{n} vadere, dat ghi he{m} gesproken hebt, seggende, V en sal ghee{n} man ghebreken van mijnen aensichte, sittende in den throon van Israel, Maer nochtans ist dat v kinderen mijn wet verwaren, ende in mijn geboden wandelen, gelijck die gheloouighe in mijn aenschouwen hebben ghewandelt.
Ende nv HEERE Israels Godt, is dat woort geloeft, dat ghi uwen dienare Dauid ghesproken hebt,
want ist dat Godt warachtelijc metten menschen opter aerden heeft gewandelt, Ist dat die hemel ende der hemelen hemelen, v niet ghenoech en zijn, hoe vele meer dit huys dat ick ghetimmert hebbe,
Maer siet, totte{n} gebede{n} ws knechts ende zijn afbiddinghe, dat ghi HERE verhoort die versoeninghe des ghebets, dat v kint huyden voor v bidt,
ende uwe ooghen moeten dach ende nacht, ouer dit huys zijn, op die plaetse, in die welcke ghi hebt gheseit uwen naem aen te roepen, Ende verhoordt dat gebet, datwelcke v dienaer huyde{n} bidt in deze plaetse,
ende verhoort dat gebet ws knechts ende ws volcs van Israel, als si bidden, in dese plaetse, ende verhoortse in der plaetsen uwer wooninghen van den hemel ende verhoort ende weest goedertieren, ende genadich,
ist dat eenich man tegen v heeft gesondicht.
DAt ghesichte Esaie Amos sone, dwelck hi sach ouer Iuda en{de} Ierusalem, in die daghen va{n} Ozias Ioatham, Achaz Ezechias der Coninghen va{n} Iuda.
Hoort ghi hemelen, en{de} aerde luystert toe met uwen ooren, wa{n}t die HEERE heeft ghesproken, Ick heb kinderen opgheuoet, en{de} verheuen, Maer si hebben mi versmaet.
Een osse bekent den ghenen die hem besittende was, en{de} die ezel die cribbe zijns meesters, Maer Israel en bekent mi niet, ende mijn volck en verstaet niet.
Wee den sondighen volcke, een volck swaer van ongherechticheyt, den quaden zade, den misdadighe{n} kinderen, Si hebben den HEERE verlaten, si hebben den heylighen van Israel gheblasphemeert, si zijn achterwaerts veruremt.
Waer af sal ic v voortaen meer slaen, ghi die noch toedoet ouertredinghe? Al tgeheele hooft is qualende, en{de} al tgheheele herte is truerich.
Vanden solen des voets aen, totten oppersten toppe vanden hoofde toe, en is in he{m} ghee{n} gesontheyt, Wonde en{de} blauheyt en{de} swillende quetsure, en{de} en is niet verbonden, noch gheheelt met medicijnen, noch met olye gheweeket.
Vwe lant is verwoest, v steden zijn met vyer aenghesteke{n}, die vremde verslinden voor v teghenwoordich, uwe lantschap, en{de} tsal verwoest worde{n} ghelijck met viantlijcke verwoestinghe.
En{de} die dochter va{n} Sion sal verlate{n} bliue{n} ghelijck een hutte inde{n} wijngaert, ghelijck een nachthutte in die kuwoort plaetse, ghelijck een stadt die verdorue{n} is.
Ten ware dat ons die HERE der heyrscharen zaet ghelaten hadde Wi soude{n} als Sodoma gheweest zijn, en{de} wi souden Gomorra ghelijck zijn.
Ghi princen va{n} Sodoma, hoort des HEREN woort, Ghi volck va{n} Gomorra, ontfangt metten ooren die wet ws Gods.
Waer toe dient mi die menichte uwer offerhanden? seyt die HEERE, Ick ben vol brantofferen der rammen, en{de} ruet der vetter beesten, en{de} tbloet der ossen en{de} der lammeren en{de} der bocken en heb ick niet gewilt
Als ghi quaemt voor mijn aensicht, wie heeft dat va{n} uwen handen gheeysschet, dat ghi soudet wandelen in mijn voorhouen?
En offert niet meer te vergheefs offerhanden, Dat ruecwerck te brande{n} is mi een afgrijselicheyt, Die nyeuwe maenden en{de} de{n} Saboth, en{de} ander feestdaghen en sal ick niet lijde{n}, uwe vergaderinghe{n} zijn onrecht.
Mijn ziele heeft ghehatet uwe nyeuwe maenden, en{de} uwe heerlijcke vyerdaghen, Si zijn mi lastich gheworden, Ick hebbe verdraghende ghearbeyt.
En{de} als ghi uwe hande{n} wtstrecken sult, so sal ick mijn ooghen va{n} v afkeeren, en{de} als ghi sult vermenichfuldighe{n} v ghebet, so en sal ick v niet verhooren, wa{n}t uwe handen zijn vol bloets.
Wort ghewasschen, weest suyuer doet wech dat quaet uwer ghedachten va{n} minen ooghen, Rust va{n} quaet te doe{n},
leert weldoe{n}. Soect dat oordeel, coemt te hulpe de{n} verdructen, oordeelt die weese, Beschermt die weduwe,
en{de} coemt en{de} berispt mi, seyt die HEERE, Ist dat uwe sonden als roode zyde zijn, si sullen wit zijn ghelijck die snee, Ist dat si root zijn als purper wormke{n} si sullen ghelijc witte wol zijn.
Ist dat ghi wilt, en{de} na mi hoort, so suldy die goetheyt der aerde{n} eten.
Maer ist dat ghi niet en wilt, ende mi tot gramschappen verwect, so sal v dat swaert verslinden, Wa{n}t den mont des HEEREN heuet ghesproken.
Hoe is die ghetrouwe stadt vol oordeels, een hoere gheworde{n}, die rechtuaerdicheyt woonde in haer, maer nv woonen in haer dootslaghers.
V siluer is verkeert in schuym, uwen wijn is met water ghemenghet.
Vwe princen zijn onghetrouwe, en{de} ghesellen der dieuen, si beminnen alle, die ghiften, en{de} achteruolghen wedergheuinghen, si en oordeelen die weese niet, en{de} die sake der weduwe{n} en coemt niet in tot henluyden.
Hierom seyt die HERE die God der heyrscharen die stercke va{n} Israel, Och ick sal vertroostinghe ontfaen van mijn vianden, en{de} ick sal mi aen mijn viande{n} wreken.
En{de} ick sal mijn hant wederkeeren tot v, en{de} ick sal v roest en{de} schuym wtbranden inden ouen totter suyuerheyt, en{de} ick sal v then wech doen.
En{de} ick sal v rechters weder stellen, so si waren inde{n} beghinne, en{de} uwe raetsheeren ghelijck inden ouden tijden, Na desen, so suldy een stadt der rechtuaerdicheyt, ende een ghetrouwe stadt worden gheheeten.
Zion sal int oordeel verlost worden, en{de} si sullense wederom brenghe{n} in die rechtuaerdicheyt.
En{de} hi sal die misdadighe en{de} sondaren te samen in stucken wrijuen, en{de} die den HEERE verlaten hebben, sullen verteert worde{n}.
Wa{n}t si sullen beschae{m}t worden vande{n} afgoden, den welcken si offerhande ghedae{n} hebben en{de} ghi sult v schame{n} va{n} die houen die ghi vercoren hebt.
Als ghi wesen sult als een eycke daer die bladeren aluallen, en{de} ghelijck eenen hof sonder water.
En{de} uwe stercheyt sal ghelijck een voncke van werckesteren zijn, en{de} v werck ghelijck een voncke, en{de} die sullen alle beyde te samen ontsteken worden, en{de} daer en sal niemant zijn die dat wtblusschen sal.
DAt woort dat welcke Esaias Amos sone sach ouer Iuda, en{de} Ierusalem.
En{de} het sal zijn in dat wterste der daghen, sal bereyt zijn de{n} berch des huys des HEEREN op den top der berghen, en{de} hi sal verheuen worden bouen die hueuelen, en{de} alle Heydenen sullen tot hem vloeyen.
En{de} vele volcken sullen gaen, en{de} sullen segghen, Coemt, laet ons opgaen opten berch des HEREN, en{de} tot dat huys Gods Iacobs, en{de} hi sal ons zijn weghen leeren, so sullen wi in zijn paden wandelen, Want van Sion sal die wet wtgaen, en{de} dat woort des HEEREN van Ierusalem.
En{de} hi sal oordeelen die Heydenen, en{de} hi sal veel volcken straffen, ende si sullen haer swaerden smeden tot ploechyseren, en{de} haer spiessen tot zeysenen, Deen volck en sal teghen dander volck gheen swaert opheffen, noch si en sullen hen voort aen tot gheenen crijch oeffenen.
Ghi Iacobs huys, coemt en{de} laet ons wandelen int licht ons Gods,
wa{n}t ghi hebt v volck Iacobs huys verworpen, Wa{n}t si zijn veruult, als voormaels in voorleden tijden, en{de} hebbe{n} ghehadt wijghelers ghelijck die Philistijnen, en{de} si hebben vremde{n} kinderen aenghehanghen.
En{de} dat lant is veruult met siluer en{de} gout, en{de} haerder schatte{n} en is ghee{n} eynde,
en{de} haer lant is veruult met paerden, en{de} haer waghene{n} zijn ontallijcken vele. En{de} haer lant is veruult met afgoden, en{de} si hebbe{n} dat werck haerder handen aenghebede{n}, dwelck haer vingeren hebben ghemaect.
En{de} die mensche heeft hem seluen nederghebuycht, en{de} die man is vernedert, hierom en vergheues hen niet.
Gaet in die stee{n}rootse, en{de} wort inde{n} gracht onder der aerde verborghen, vanden aensichte der vreesen des HEREN, en{de} vander eere zijnder moghentheyt.
Die hooghe ooghen des menschen zijn vernedert, ende die hoocheyt der mannen sal ghebuycht worde{n} Want die HEERE alleen sal in dien dach verheuen worde{n}.
Wa{n}t den dach des HEREN der heyrschare{n} coe{m}t ouer alle houaerdighe en{de} hooghe, en{de} ouer alle verwaenden mensche, en{de} sal vernedert worden.
En{de} ouer alle Libanus cederboome{n}, die hooch en{de} recht opgheschote{n} zijn, en{de} ouer alle eycken va{n} Basan,
En{de} ouer alle hooghe berghen, en{de} ouer alle verheue{n} hueuelen,
En{de} ouer alle hooghe thorre{n}s, en{de} ouer alle vaste muere,
En{de} ouer alle schepen Tharsis en{de} ouer al dat schoon is om te sien.
En{de} alle hoocheyt der menschen sal neder ghebuycht worden, en{de} der mannen hoocheyt sal vernedert worden, En{de} alleen die HEERE sal in dien daghe verheue{n} worden,
En{de} die afgode{n} sullen gheheelijck vernielt worde{n}.
En{de} si sullen gaen in die cuylen der harder steenen, en{de} in die groote dalen der aerde{n} vande{n} aensichte der vreesen des HEREN, en{de} vander eere zijnder moghe{n}theyt, als hi op sal staen, om dat aertrijck te verslaen.
In dien daghe sal die mensche wech worpen die afgode{n} zijns siluers, en{de} die ghelijckenissen zijns gouts, die welcke hi voor he{m} selue{n} ghemaect hadde, om dat hi die aenbede{n} soude, mollen en{de} vledermuysen,
En{de} hi sal in die stee{n}splete{n} gaen en{de} in die holen der steenrootsen vande{n} aensichte der vreesen des HEREN, en{de} vander eere zijnder moghe{n}theyt, als hi op sal staen om dat aertrijc te verslae{n}.
Hierom rustet va{n} dien mensche, wiens gheest in zijn nuesgaten is, want die selue is hooch gheacht.
WAnt siet, die heerschapper die HEERE der heyrscharen sal wechnemen van Ierusalem en{de} van Iuda den stercken, en{de} den machtighen, alle stercte des broots, en{de} alle stercte des waters,
die stercke ende strijtbaer mannen, den rechter en{de} den Propheet, den waerseggher, en{de} den ouden,
den prince ouer vijftich mannen, en{de} de{n} eerlijken va{n} aensichte, en{de} de{n} raetsman, en{de} den wijsen vanden constelijken wercmeesteren en{de} den voorsienighe{n} om gheestelijke dinghen wijslijck te spreken.
En{de} ick sal hen kinderen tot princen gheuen en{de} verwijfde mannen sullen heerschappie ouer hen hebben.
En{de} dat volck sal te samen vallen, die man totten man, en{de} een yeghelijck tot sinen naesten, En{de} dat kint sal eenen oploop tegen den ouden opsetten, en{de} die onedele teghen den edelen.
Want een man sal sinen broeder zijns vaders huysghesinne grijpen, en{de} segghen, Ghi hebt een cleet, zijt onse vorst? want desen val is onder uwe hant.
En{de} hi sal in dien daghe antwoorden, en{de} segghen, Ick en ben ghee{n} medecijn meester, en{de} in mijn huys en is gheen broot, noch cleet, en wilt mi niet stellen tot eenen prince des volcs.
Wa{n}t Ierusalem is gheuallen, en{de} Iuda is mede gheuallen, want haer tonghe en{de} haer nyeuwe vonde{n} zijn teghen den HEERE, om dat si die ooghen zijnder moghentheyt soude{n} verwecken tot gramschappen.
Die bekennisse haers aensichts sal haer antwoorden en{de} si vercondichden haer sonden, ghelijck Sodoma, noch si en verborghens niet. Maer wee haer zielen, want hen zijn quade dinghen wederghegheuen.
Segt den rechtuaerdighen, dat hem sal wel zijn, want hi sal eten die vruchte{n} zijnder vonden.
Wee den ongodlijcken int quade, wa{n}t he{m} sal wedergheuinghe zijnder handen gheschiede{n}.
Mijn volck is berooft va{n} zijn verschatters en{de} vrouwen hebbe{n} heerschappie daer ouer ghehadt. Mijn volck die v segghen, dat ghi salich zijt, die bedrieghen v, en{de} verderuende verstoore{n} si den wech uwer ghanghen.
Die HEERE sal ten oordeel comen, en{de} hi staet om te oordeelen dat volck.
Die HEERE sal ten oordeel comen metten ouders zijns volcs, en{de} met sinen princen, Wa{n}t ghi hebt minen wijngaert afgeweyt, en{de} den roof des armen is in uwen huyse.
Waerom wrijft ghi mijn volck in stucken, en{de} die aensichten der armen maeldy te samen? seyt die HEERE die God der heyrscharen.
En{de} die HEERE die God seyt, Om dat die dochteren va{n} Zion verheuen zijn, en{de} hebben met wtghestrecten halse ghewandelt, en{de} met den wencken der ooghen ghegaen, en{de} sloeghen die handen om hooch van blijschappen, en{de} wandelden ende ghinghen voort met haeren voeten, met eenen sonderlinghen ghemaecten ghanck.
Die HEERE sal den toppe vande{n} hoofde der dochteren va{n} Zion caluwe maken, en{de} die HEERE sal haer hayr ontdecken.
In dien daghe sal die HEERE wechdoen die cyeringhe{n} der schoenen, en{de} die maenke{n}s
en{de} halsbanden en{de} spansels voor die borste, en{de} armringhen en{de} mytren,
en{de} vlechten des hayrs, Die armcyeringhe{n} die achter neder hanghen, en{de} die gulde{n} ketenen als prixkens en{de} riekerkens, en die ooringhen,
en vingerringen, en{de} die edele gestee{n}te aen tvoorhooft hangende,
en{de} die behaechlike feestelike cleederen, en{de} mantelke{n}s en{de} lijne{n} doecke{n}, en{de} naelden
en{de} spiegelen, en{de} blinckende lijne{n} cleederen, en{de} die huyuen en{de} ransche kerspen kelen
En{de} daer sal voor goede{n} rueck, stanck zijn, en{de} voor den gordele een coordeken, en{de} voor dat crollende hayr caluheyt, ende voor den borstlap een hayren cleet.
En{de} uwe alder schoonste mannen sullen metten swaerde vallen, en{de} uwe stercke mannen inden strijt.
En{de} haer poorte{n} sullen truerich zijn en{de} screye{n} en{de} si sal onghetroost ter aerden sitten.
ENde seuen vrouwen sullen eenen man aengrijpen, segghende, in die daghe, wi sullen onse broot eten, en{de} wi sullen met onse cleederen ouerdect worde{n}, Laet alleen uwen naem ouer ons aenroepen, neemt onse lachter wech.
In dien daghe sal een spruyte des HEEREN in groote moghentheyt en{de} heercliheyt zijn, en{de} die vrucht der aerden sal hooch zijn, en{de} opspringhen va{n} vrolichede{n} de{n} ghenen die behoude{n} zijn sullen va{n} Israel.
En{de} het sal zijn alle die ouerbleuen sal zijn in Zion, en{de} die ouerbleuen sal zijn in Ierusalem, sal heylich gheheeten worden, alle die gheschreuen is inden leuen in Ierusalem.
Als die HEERE die vuylheyt der dochteren va{n} Zion afghewasschen sal hebben, en{de} dat hi dat bloet va{n} Ierusalem gesuyuert sal hebben, wten middele, mette{n} gheest des oordeels, ende metten gheest der hitten.
En{de} die HEERE sal scheppen, ouer die gheheele plaetse des berghes van Zion ende daer hi aengheroepen is, een wolcke des daechs ende roock, en{de} dat gheblincke des vlammende vyers des nachts, Wa{n}t ouer alle glorie is bescherminghe.
En{de} een Tabernacule sal tot een schaduwe zijn, des daechs vander hitten, ende tot een toevluchte, en{de} tot een verberghinghe vanden storm ende vanden reghen.
ICk sal minen lieue, mijns ooms soons liedeken, van sinen wijngaert singhen, Mijn lief heeft eenen wijnghaert, inden hoorn, den sone des olijs.
En{de} hi betuynde dien, en{de} vercoos die steenen daer wt, en{de} heeft gheplant eenen wtuercoren wijngaert, en{de} hi timmerde int midden van hem een thorren, ende oock een wijnpersse timmerde hi daer inne, En{de} hi verwachte dat hi druyue{n} soude voortbrenghe{n}, en{de} hi bracht wilde druyuen voort.
En{de} nv ghi inwoonders van Ierusalem, en{de} ghi mannen van Iuda, oordeelt tusschen mi en{de} minen wijngaert.
Wat ist dat ic meer was schuldich minen wijngaert te doen, en{de} dat ick hem niet ghedae{n} en heb? Ist daerom dat ick verbeyde, dat hi druyue{n} soude voortbrenghen, en{de} bracht wilde druyuen voort?
En{de} nv sal ick v verthoonen, dat ghene, dat ick minen wijngaert doen sal, Ick sal sinen thuyn wech doen, en{de} hi sal tot eender roouinghe zijn ick sal sinen wandt omworpen, ende hi sal tot een vertredinghe zijn,
En{de} ick sal hem verwoest setten, hi en sal niet ghesnoeyt noch ghegrauen worden, en{de} breemen ende doornen sullen in hem opwassen, en{de} ick sal den wolcken ghebieden, dat si op hem niet en reghenen.
Want des HEEREN der heyrscharen wijngaert is dat huys va{n} Israel, en{de} die mannen van Iuda zijn zijn lustighe spruyten. Ick verwachte, dat hi doe{n} soude oordeel, en{de} siet boosheyt, rechtuaerdicheyt, en{de} siet roepinghe.
Wee den ghenen die huys aen huys te samen voeghet, en{de} die de{n} eenen acker aen den anderen acker te samen vergadert, tot aen die palen der plaetsen, Suldy alleen int midden der aerden woonen?
Dese dinghen zijn in minen ooren, seyt die HEERE der heyrscharen, Ist dat niet veel huysen verlaten en{de} verwoest en sullen zijn, groote en{de} schoone sonder bewoonder.
Want thien bunder der wijngaerden sullen een flesken maken, en{de} dertich mudden zaets sullen drie mudden maken.
Wee v die vroech opstaet om dronckenschap na te volghen, en{de} om te drincken totten auont toe, op dat ghi vanden wijn heet sout zijn.
In uwe maeltijden zijn harpen, en{de} lyren, tamboeren en{de} fluyten, ende wijn, Ende des HEEREN werck en siet ghi niet aen, noch ghi en merct niet aen dat werck zijnder handen.
Daerom is mijn volck gheuanghen wech gheleyt, wanttet gheen kennisse en hadde, en{de} haer edele zijn ghestoruen va{n} hongher, en{de} zijn menichte verdorde van dorste.
Daerom heeft die helle haer ziele wtghebreyt, en{de} heeft haeren mont open ghedaen sonder eenighe palen, en{de} zijn stercke sullen neder dalen, en{de} zijn hooghe en{de} heerlijcke tot haer.
En{de} die mensche sal ghebuycht worden, ende die man sal vernedert worde{n}, en{de} die ooghen der hoogher sullen nederghedruct worden.
En{de} die HERE der heyrscharen sal verheuen worden int oordeel, en{de} die heylighe Godt sal gheheylicht worden in rechtuaerdicheyt.
En{de} die lammeren sullen gheweyt worden na haer oordine, ende die toecomelinghen sullen, die woestijne die in vruchtbaerheyt verandert is, eten.
Wee v, die die onrechtuaerdicheyt trect aen coordekens der ydelheyt, en{de} die sonde ghelijck een strenghe des waghens.
Die segghet hi haeste, en{de} zijn werck come haestelijck, op dat wi dat sien, en{de} den raet des heylichs va{n} Israel ghenake ende come, op dat wijt weten.
Wee v die quaet goet segget, en{de} dat goed quaet, die de duysternissen, dat licht, en{de} dat licht die duysternissen settet, die dat bitter tot soet settet, en{de} dat soete tot bitter.
Wee v die wijs zijt in uwen ooghen, en{de} bi v seluen verstandich zijt.
Wee v ghi die machtich zijt om wijn te drincken, en{de} stercke mannen om te menghen die dronckenschap.
Die den ongodlijcken rechtuaerdighet om die gauen, en{de} die rechtuaerdicheyt der rechtuaerdigher van hen wech neemt.
Daerom ghelijck die tonghe des vyers die stoppele etet, en{de} die hitte der vlammen afbrant, so sal haer wortele zijn ghelijck een gheynster, en{de} haer spruyte sal opgaen ghelijck stof, want si hebben die wet des HEEREN der heyrscharen verworpen, en{de} die wtsprake des heylighen Israels hebben si gheblasphemeert.
Hierom is die verbolghentheyt des HEEREN ontsteke{n} tegen zijn volc, en{de} hi heefter zijn hant ouer wtghestrect en{de} sloech, en{de} die bergen zijn verstoort, en{de} haer doode lichaem is gheworden, als eenen dreck int middel der straten, In allen desen en is zijn verbolghen gramschap niet afghekeert, maer zijn hant is noch wtghestrect.
En{de} hi sal een teeken opheffen verre in die gheslachten en{de} hi salt tot hem blasen vanden eynde der aerden, en{de} siet hi sal haestende snellijck come{n}.
In hem en sal gheen matte noch arbeydende wesen, hi en sal niet sluymeren, noch slapen, noch die gordele zijnder lendenen en sal niet ontbonden worden, noch den riem zijnder schoenen en sal niet ghebroken worden.
Want zijn gheschutten zijn scherp, en{de} alle zijn boghen zijn ghespannen, die clauwe{n} zijnder paerden zijn ghelijck eenen harden steen, en{de} zijn raderen ghelijck eenen storm des onweders.
Sijn briesschen ghelijck des leeuws, en{de} hi sal briesschen ghelijck die ionghe leeuwen, en{de} hi sal grimmen, en{de} hi sal den roof houden, en{de} hi sal dien omuanghen, en{de} daer en salt niemant ontnemen.
En{de} hi sal ouer hen gheluyt gheuen in dien daghe, als dat gheluyt der zee, wi sullen ter aerde{n} sien, en{de} siet duysternissen des drucs, en{de} dlicht is doncker gheworden in zijn duysternisse.
INden iare, dat die Coninck Ozias ghestoruen is, sach ick den HEERE sitten opten hooghen en{de} verheuen coninclijcken stoel, en{de} dat huys was vol van zijnder moghentheyt, en{de} die dinghe{n} die onder hem waren veruulden den tempel.
Die Seraphim stonde{n} bouen opten stoel ses vloghelen die eene, en{de} ses vloghelen die andere, met de{n} tween ouerdecten si zijn aensichte, ende met den tween bedecten si zijn voeten, en{de} metten tween vloghen si.
En{de} die een riep totten anderen, en{de} seyde, Heylich, heylich, heylich, is die HERE die God der heyrschare{n}, al die aerde is vol zijnder heerlicheyt.
En{de} die posten boue{n} aen die harren zijn beroert, vander stemme{n} des roependens, en{de} dat huys is veruult met roecke
En{de} ick seyde, wee mi, want ick ghesweghen hebbe, want ick ben een man besmet va{n} lippen, en{de} ick woone int midde{n} des volcs dat besmette lippen heeft, En{de} met mijn ooghen heb ick den Coninck den HERE der heyrscharen ghesien.
En{de} een vanden Seraphim vlooch tot mi, en{de} in zijn hant was een gloeyende kole, die welcke hi met een tanghe vanden outaer hadde ghenomen.
En{de} hi raecte minen mont, ende seyde, Siet, ick heb uwe lippen hier mede geraect en{de} uwe boosheyt sal afghenomen worden, en{de} uwe sonde sal ghesuyuert worden.
En{de} ick hoorde des HEREN stemme, segghende, wien sal ick doch seynden? en{de} wie sal ons gaen? En{de} ick seyde, ic ben hier, seynt mi.
En{de} hi seyde, gaet, en{de} segt desen volcke, Hoort hoorende, en{de} en willes niet verstaen, en{de} siet een ghesichte, en{de} en willes niet bekennen.
Verblint dat herte dees volcs, en{de} verswaert zijn ooren, en{de} sluyt zijn ooghen, op dat meschien met haere{n} ooghen niet sie, en{de} met sinen oore hoore, en{de} met haerder herten verstaen, en{de} worden bekeert, en{de} ick he{m} ghenese.
En{de} ick seyde, Hoe langhe HERE? En{de} hi seyde, Tot dat die steden verwoest worden sonder bewoonder, ende die huysen sonder mensche zijn, en{de} die aerde woest sal worden ghelaten.
En{de} die HEERE sal die mensche{n} verre van malcanderen setten, en{de} si sal worden vermenichfuldicht, die verlaten is int midden der aerden,
En{de} noch sal thiendinghe in haer zijn, en{de} si sal bekeert worde{n}, en{de} sal tot een verthooninghe zijn, ghelijck den Therebinthijn boome, en{de} die eycke zijn telgherkens wtbreydende is, Het sal heylich zaet wesen, dat in haer staen sal.
ENde het gheschiede, in dien daghen va{n} Achas Ioatha{n}s sone, des soo{n}s Ozias des Conincs va{n} Iuda, dat Rasin ghinck op die Coninck va{n} Syrien, en{de} Phacee, Romelias sone die Coninck va{n} Israel tot Ierusale{m} om daer teghen te vechten, en{de} si en constense niet beuechtende verwinnen.
En{de} Dauids huyse verbootschapten si, segghende, Syrien heeft gherust op Ephraim, en{de} zijn herte is beroert, en{de} dat herte zijns volcs, ghelijc die houten des wouts, vande{n} aensichte des wints worden beroert.
En{de} die HEERE seyde tot Esaiam, Gaet wt te ghemoete Achas, Ghi en{de} Iacob v sone die ouerbleue{n} is totten wterste des watergancs, des ouersten poels, aenden wech des volders ackers
En{de} ghi sult tot hem segghen, Siet dat ghi swijcht, En wilt niet vreesen, en{de} v herte en ontsie hem niet van desen twee steerten der roockender branden, in die raserije des gramschaps va{n} Rasin des Conincs va{n} Syrien, en{de} des soons va{n} Romelia,
Om dat Syrien boosen raet teghen v aenghegaen heeft, ende Ephraim ende die sone va{n} Romelia, segghende.
Laet ons optrecken in Iuda, ende laetse ons verwecken, en{de} laetse ons wt trecke{n} tot ons, en{de} laet ons Thabeels sone in zijn middel tot een Coninck stellen.
Dit seyt die HEERE God, Ten sal niet opstaen, en{de} dat en sal niet zijn.
Maer dat hooft van Syrien, is Damascus, en{de} dat hooft van Damascus is Rasin, en{de} noch .lxv. iaren, en{de} Ephraim sal aflaten te wesen een volck,
En{de} dat hooft va{n} Ephraim is Samarien, en{de} dat hooft va{n} Samarien is Romelias sone, Ist dat ghi dat niet en ghelooft, so en sult ghi niet blijuen.
En{de} die HERE sprack voorder tot Achas, segghende,
Begheert v een teeken vanden HEERE uwen God, int diepe der hellen, oft in die hoochte opwaerts.
En{de} Achas seyde, Ick en sal niet eysschen, en{de} ick en sal den HEERE niet temteren.
En{de} hi seyde, Hierom hoort ghi Dauids huys, Ist v luttel dat ghi de{n} mensche{n} moeyelijck zijt, dat ghi oock zijt moeyelijck mijnen Gode?
Daerom sal die HEERE selue v een teeken gheuen, Siet een maecht sal ontfanghen, en{de} baren eenen sone, ende sinen naem sal gheheeten worden Emanuel.
Hi sal boter en{de} honich eten, op dat hi dat quaet weet te wederlegghen, en{de} dat goet te verkiesen.
Want eer dat kint tquaet sal weten te wederlegghen, en{de} dat goet te verkiesen, so sal die aerde die welcke ghi verfuwet, vande{n} aensichte haerder twee Coninghen verlaten worde{n}.
Die HERE sal brenghen ouer v, ende ouer uwe volck, en{de} ouer ws vaders huys, die daghen die niet en zijn ghecomen, vande{n} daghe aen der afdeylinghe, Ephraim van Iuda, metten Coninck va{n} Assyrien.
En{de} het sal zijn, In dien daghe sal die HERE blasen der vlieghe, die welcke int eynde der vloeden van Egypten is, en{de} der byeen, die welcke inden lande va{n} Assyrien is.
En{de} si sullen comen, en{de} si sullen alle rusten in die beken der dalen, ende in die holen der steenrootsen, en{de} in alle doornen, en{de} in alle gaten.
In die{n} daghe sal die HERE met eenen scharpen schaers aen die, die ouer die ryuiere zijn, door den Coninck va{n} Assyrien, dat hooft en{de} die hayren der voeten scheren, en{de} den gheheelen baert.
En{de} het sal zijn in dien daghe, sal een man voeden een koe vande{n} ossen, en{de} twee scapen
En{de} van oueruloedicheyt des melcs, sal hi boter eten, want alle mensche die int midden des lants ouerbleuen is, sal boter en{de} honich eten.
En{de} het sal zijn in dien daghe, dat alle plaetse daer duysent wijnrancke{n} zijn sullen van duysent silueren penninghen, sullen doornen bosschen en{de} breemen zijn.
Men sal derwaerts ingaen metten gheschutten en{de} boghen, wa{n}t op alle die aerde sullen doorne{n} bosschen en{de} breembosschen zijn.
En{de} alle berghen die metter spade{n} ghespadet sullen worden, derwaerts en sal niet comen vreese der doornen bosschen, en{de} breembosschen en{de} si sullen den ossen tot een weyde zijn, en{de} den vee tot een vertredinghe.
ENde die HEERE seyde tot mi, Nemet v een groot boeck, en{de} schrijft daer inne met eens menschen griffie, Trect haestelijck af die roouen, rooft.
En{de} ick nam tot mi ghetrouwe ghetuyghen, Vriam de{n} Priester, en{de} Sachariam Barachias sone.
En{de} ick ghinck totter propheterssen, en{de} si ontfinck, en{de} baerde eenen sone. En{de} die HERE seyde tot mi, Heet sine{n} naem Spoet v, trect af die roouen, haest v om te roouen.
Wa{n}t eert kint sal connen gheweten te roepen mijn vader en{de} mij{n} moeder, sal die macht va{n} Damasco wechghenome{n} worden, en{de} den roof van Samarien, voor den Coninck va{n} Assyrien.
En{de} die HEERE sprack voorder tot mi, segghende.
Om dat dit volck die watere{n} Siloe heeft verworpen, die stillijcken vloeyen, en{de} heeft meer tot tot he{m} ghenomen Rasin en{de} Romelias sone.
Siet daerom sal die HEERE machtighe en{de} stercke water der stroomen ouer he{n} brenghen, den Coninck van Assyrien, en{de} alle zijn glorie, en{de} hi sal ouer alle zijn ryuieren opclimmen, ende hi sal ouer alle zijn oeueren vloeyen.
En{de} sal gaen door Iudam en{de} sal oueruloeyen, en{de} sal doorgaen, en{de} doorgaende sal hi totten necke toe comen, En{de} die wtstreckinghe zijnder vloghele{n} sal zijn veruullende die breetheyt ws lants, O Emanuel.
Ghi volcken wort vergadert, ende wort verwonnen, en{de} luystert tot alle landen van verre, Wort sterckelijck ghemoet, en{de} wort verwonnen, Wort ghehoort om te strijden, en{de} wort verwonnen,
Gaet aen, en{de} hout raet tsal verstroeyt worden, Spreect een woort, en{de} het en sal niet gheschieden, want die HERE is met ons.
Want dese dinghen seyde die HEERE tot mi, ghelijck met een stercke hant onderwees hi mi, op dat ick niet inden weghe deses volcs en soude gaen, segghende.
En segghet niet, Tsamen verbijndinghe, want alle dat dit volck spreect, is tsamen verbijndinghe, en{de} en vreest met zijn vreese niet, en{de} en schroemt niet.
Den HEERE der heyrscharen selue, heylighet, en{de} hi selue si v vreese, en{de} hi selue si v schroeminghe.
En{de} hi sal v tot een heylichmakinghe zijn, Maer tot eenen steen des aenstootens, en{de} tot eenen harde{n} steen des vals den tween huysen van Israel, en{de} den ghenen die te Ierusalem woone{n}, tot eene{n} strick ende val.
En{de} vele van hen sullender hen aenstooten, en{de} si sullen vallen, en{de} in stucken ghewreuen worden, en{de} si sullen ghestrict en{de} gheuanghen worden.
Bijnt dit betuyghenisse, beseghelt die wet, in minen discipulen.
En{de} ick sal den HEERE verbeyde{n} die sine aensicht verbercht heeft va{n} Iacobs huyse, en{de} ick sal hem verwachten.
Siet ick en{de} die kinderen die mi die HEERE ghegheuen heeft tot teekenen en{de} wonderen in Israel, vanden HEERE der heyrscharen, die woonende is opten berch Zion.
En{de} als si tot v segghen, Vraghet vanden wijchelaers en{de} waersegghers, die knersende zijn in haerder touerije{n} En sal tvolck niet van sinen Gode die visione vraghen voor die leuendighe en{de} die dooden.
Maer totter wet en{de} totte{n} ghetuygenisse Ist dat si niet na dit woort en segghen, so en sal hen gheen licht der morghenstonde zijn.
Ende hi sal door tlant gaen, ende vallen, en{de} als hi hongher hebben sal, so sal hi gram zijn, ende hi sal vloecken sinen Coninck, ende God, ende sal opwaerts sien.
En{de} sal die aerde aenschouwen, ende siet, druck ende duysternis, en{de} onbondenheyt ende benautheyt, en{de} schemeringhe veruolghende, en{de} hi en sal niet moghen wech vlieghen van sine banghicheyt.
INden eersten tijt, is ghelicht dat lant Zabulon ende dat lant Nephthalim, en{de} ten laetsten is verswaert gheworden den wech der zee, ouer die Iordane va{n} Galileen der Heydene{n}.
Dat volck dat wandelende was in duysternisse, sach een groot licht, de{n} ghenen die inden lande der schaduwe des doots woonende zijn, hen is dat licht opghegaen.
Ghi hebt tvolck vermenichfuldicht, en{de} ghi en hebt die blijschap niet vermenichfuldicht, si sullen verblijden voor v, ghelijck die hen verblijde{n} inden oogst, ghelijck hen verblijden die victoriose verwinners, wanneer si den buet wtdeelen.
Want dat iock zijns lasts ende die roede zijnder schouderen, en{de} dien schepter zijns verschatters hebt ghi verwonnen, ghelijck inden daghe Madian.
Wa{n}t alle gheweldighe roouinghe is met gheruchte, ende dat bloedighe cleet sal verbrant worden, en{de} een spijse des vyers wesen
Want een cleyn kint is ons gheboren, en{de} een sone is ons ghegheuen, en{de} die heerschappie sal op zijn schouderen zijn, en{de} sinen naem sal, wonderlijck, gheheeten worden, een raetsheere, God, sterck, een vader der toecomender werelt, een prince des vreets.
Sijn heerschappie sal vermenichfuldicht worden, en{de} zijns vreets en sal gheen eynde wesen, op Dauids Conincs stoel, en{de} op zijn rijck, dat hijt vast make, ende dat hi dat sterck make met oordeel ende in rechtuaerdicheyt, va{n} nv tot inder eewicheyt. Die vreeselijcke liefde des HEEREN der heyrscharen sal dit doen.
Die HEERE sant een woort in Iacob, ende het viel in Israel.
En{de} dat gheheel volck va{n} Ephraim salt weten, en{de} die tot Samarien woonen in hoouaerdicheyt, ende in grootheyt des herten, segghende.
Die tichel steenen zijn gheuallen, maer wi sullen met effenen viercanten steenen timmere{n}, die wilde vijchboomen hebben si afghehouwen, en{de} die Cederboomen sullen wi daer stellen.
En{de} die HEERE sal verheffen die vianden Razin ouer hem, en{de} sal zijn vianden in eenen oploopende gherucht ende strijt verkeeren.
Syrien vanden Oosten deele, en{de} die Philistijnen vande{n} Westen, en{de} si sullen Israel met gheheelen monde verslinden. In allen desen en is zijn verbolghen toorne niet afghekeert, maer zijn hant is noch wtghestrect.
En{de} dat volck en is niet wederomme ghekeert, totten ghene{n} diet sloech ende den HEERE der heyrscharen en hebben si niet ghesocht.
En{de} die HERE heeft afghehouwen van Israel, dat hooft en{de} den steert, den buygher en{de} arch quaetmaker beyde op eenen dach.
Die lanck leuende en{de} die eersame, hi selue is dat hooft en{de} die Propheet lueghenen leerende, is de{n} steert.
En{de} die dit volck salich maken sullen, zijn verleyders, en{de} die salich gheseyt worden, zijn van bouen neder ghestooten.
Daerom en sal die HERE ouer zijn ionghelinghen gheen wellusticheyt hebben, en{de} zijnder weesen ende zijnder weduwen en sal hi niet ontfermen, want een yeghelijck va{n} hen is een hypocrijt, en{de} schalck, en{de} metten monde spreect hi sotheyt. In allen desen en is zijn verbolghe{n} toorne niet afghekeert, maer sine hant is noch wtgestrect. En{de} dat volck en is niet wederghekeert totten ghenen diet sloech.
Want die ongodlicheyt is ontsteken ghelijck vyer het sal die bramen ende doornen verslinden, en{de} het sal die dicten der bosschagien aensteken, en{de} sal te samen worden ghewonden in die houaerdicheyt des roocs.
Dat lant sal verstoort worden door die verbolghentheyt des HEEREN der heyrscharen, en{de} dat volck sal worden ghelijck spijse des vyers, Een man en sal sinen broeder niet sparen,
en{de} hi sal wijken tot die rechter hant, en{de} sal hongheren, en{de} eten op die slincker hant, en{de} en sal niet versaet worde{n}, een yegelijck sal dat vleesch zijns arms verslinde{n}. Manasse sal Ephraim verslinden, en{de} Ephraim Manasse, die selue tsamen teghen Iuda,
In allen desen en is sinen verbolghen toorne niet afghekeert, maer zijn hant is noch wtghestrect.
WEe die boose wetten instellen, ende schrijuende hebben gheschreuen onrechtuaerdicheden,
op dat si verdrucke{n} souden die armen inde{n} oordeele, en{de} ghewelt doe{n} souden der saken der ootmoedighen mijns volcs, op dat die weduwen soude{n} zijn haere{n} roof, en{de} dat si die weesen beroouen souden.
Wat wilt ghi doen, inden daghe der besoeckinghe, en{de} der katiuicheyt die va{n} verre comen sal? Tot wiens hulpe sult ghi vlieden, en{de} waer sult ghi v heerlicheyt laten?
Op dat ghi niet ghebuycht en wort onder die banden, en{de} met den verslaghenen niet en valt? Van allen desen en is zijn toornighe verbolghentheyt niet afghekeert, maer zijn hant is noch wtghestrect.
Wee Assur, wa{n}t hi selue is die roede mijnder verbolghentheyt, en{de} den stock, in haere hant is mine veronwaerdicheyt.
Ick sal hem seynden totte{n} bedriechlijcken volcke, ende ick sal hem ghebieden teghen dat volck mijnder gramschappen, dat hi de{n} roof rooue, en{de} die plonderinghe plondere, ende dat hi dat stelle tot een vertredinghe, ghelijck dat slijck der straten.
En{de} hi en sal also niet dencken, ende sine herte en sal also niet wanen, maer zijn herte sal wesen om in twee te wrijuen, en{de} om doot te slaen, niet luttel Heydenen.
Wa{n}t hi sal segghe{n},
En zijn mijn Princen niet alle te samen Coninghe{n}? En is Chalano niet ghelijck Charkamis? is Arpad oock niet ghelijck Hemath? is Damascus oock niet ghelijck Samarien?
Ghelijck mijn hant die Conincrijcke{n} des afgods gheuonde{n} heeft, also sal hi oock vinden die ghelijckenissen der beelden va{n} Ierusalem en{de} Samarien.
En sal ick Ierusalem en{de} haeren gheroofden beelden niet doen, ghelijck ick Samarien en{de} haeren afgoden ghedaen heb?
En{de} het sal zijn wanneer die heere alle zijn werck sal volbracht hebben aenden berch van Sion, en{de} in Ierusalem, also sal ick besoecken ouer die vruchte der grootheyt des herten des Conincs va{n} Assyrien, en{de} ouer die eere der hoocheyt zijnder ooghe{n}.
Wa{n}t hi heeft gheseyt, Door die crachte mijnder hant heb ick dat ghedaen, en{de} in mine wijsheyt heb ict verstaen, en{de} ick nam die palen der volcken wech, en{de} ick beroofde haer princen, en{de} ick trecte die sittende waren int hooch af, als een machtighe.
En{de} mijn hant vont die stercte der volcke{n}, ghelijck eene{n} nest, en{de} ghelijckerwijs die eyeren die verlaten zijn vergadert worden, also heb ick alle dat lant vergadert, en{de} daer en was niet dat den vloghel roerde, en{de} den mont open dede, en{de} die ruynede.
Sal die bijl oock beroemen teghen den ghenen die daer mede houwet? oft sal die saghe oock verheuen worden teghen de{n} ghenen va{n} welcken si ghetrocke{n} wort, Alleleens oft een roede verheuen werde teghen den ghenen diese ophief, en{de} oft verheuen werde den stock, die sekerlijck hout is.
Daerom sal die heerschapper die HERE der heyrschare{n}, magherheyt seynde{n} op zijn vette, en{de} onder zijn heerlicheyt aenghesteken, sal hi verbranden, ghelijck met verbarninghe des vyers.
En{de} Israels licht sal tot vyer zijn, en{de} zijn heylighe totter vlamme, en{de} zijn doornen en{de} bramen sullen ontsteke{n} en{de} verblint worden in eenen daghe.
En{de} die eere zijnder bosschagien en{de} carmeli sal vanden zielen totten vleesche toe verteert worden, en{de} sal zijn vluchtich van veruaerthede{n}.
En{de} die ouerbleuene der boomen zijns wouts, sulle{n} om die luttelheyt ghetelt worden, en{de} een kint salse moghe{n} scrijue{n}.
En{de} het sal in dien daghe zijn, dat douerblijfsel va{n} Israel, en{de} die vluchtighe, en{de} Iacobs huys he{m} niet voorder meer verlate{n} en sal op de{n} ghenen die hem slaet, maer het sal stuenen op den heylighen HEERE va{n} Israel inder waerheyt.
Dat ouerblijfsel sal bekeert worden, dat ouerblijfsel, segghe ick van Iacob, tot God den starcke.
Alwaer v volck o Israel, ghelijck dat zant byder zee, so en sal maer dat ouerblijfsel wederomme keeren wt hen, Die afghecorte volbrenginghe, sal oueruloeyen rechtuaerdicheyt.
Want die heerschapper die HERE der heyrscharen, sal een voleyndinghe en{de} afcortinghe maken, int middel alle der aerden.
Daerom seyt die HEERE die God der heyrschare{n}, en wilt niet vreesen, mijn volck, bewoonder van Sion, va{n} Assyrien. Metter roeden sal hi v slaen, ende hi sal sinen stock ouer v heffen inden wech van Egypten.
Want noch een weynichsken en{de} een weynichsken, En{de} mijn veronwaerdinghe sal voleynt worden, en{de} mijn verbolghen toornicheyt ouer haer misdaden.
En{de} die HEERE der heyrscharen sal die gheessel ouer hen verwecken, ghelijck in die plaghe va{n} Madian, aenden steen Oreb en{de} zijn roede, ouer die zee, en{de} salse heffen inden weghe van Egypten.
En{de} het sal in dien daghe zijn, dat sinen last van uwer schouderen afghenomen sal worden, en{de} zijn iock va{n} uwen necke, en{de} dat iock sal veruuylen van dat aensichte der olijen.
Hi sal comen in Aioth, hi sal doorgaen in Magro{n} bi Machmas sal hi beuelen zijn vaten.
Si doorghinghen haestelijck loopende, Gabaa is onsen stoel, Rhama schroemde, Sauls Gabaath vluchte.
Neyet met uwer stemmen, ghi dochter van Gallim, Aenmerct Laisa, arme wijfken Anathoth.
Mademana is wechghegaen, ghi bewoonders va{n} Gebim wort ghesterct.
Tis noch eenen dach datmen in Nob sal staen, so sal hi zijn hant beweghen tegen den berch der dochteren va{n} Sion, de{n} hueuele van Ierusalem.
Siet, die heerschapper die HEERE der heyrscharen, sal dat flesken breken met veruaertheden, en{de} die hooghe van lengden sullen afghehouwen zijn, en{de} die hooghe sullen vernedert worden.
En{de} die dicten der bosschagien sullen metter bylen wtghehouwen worden, en{de} Libanus metten boghen sal vallen.
ENde daer sal een roede wtgaen va{n} die wortel van Iesse, en{de} een bloem sal op climmen van haerder wortele.
En{de} op hem sal rusten den gheest des HEREN, den gheest der wijsheyt en{de} der verstandenissen, den gheest des raets, en{de} der stercheyts, den gheest der wetentheyt, en{de} goedertierenheyts,
En{de} hem sal veruullen den gheest der vreesen des HEEREN. Hi en sal na dat ghesichte der ooghe{n} niet oordeelen, noch hi en sal na dat hooren der ooren niet straffen.
Maer hi sal die arme oordeelen in rechtuaerdicheyt, en{de} hi sal straffen in ghelijckheyt voor die saechtmoedighe der aerden, ende hi sal die aerde slaen metter roede{n} zijns monts, en{de} mette{n} gheest zijnder lippen, sal hi de{n} ongodlijcken doode{n}.
En{de} rechtuaerdicheyt sal die gordel zijnder lendenen zijn, ende dat ghelooue die gordel zijnder nyeren.
Die wolf sal metten lamme woonen, en{de} die Lupaert sal metten bock rusten, ende dat calf ende den leeuw, en{de} dat schaep sullen te gader woonen, ende een cleyn kint salse drijuen.
En{de} dat calf ende den beyr sullen gheweyt worden, haer ionghen sullen te gader rusten, ende den leeuw sal caf eten ghelijck den osse.
En{de} een ontsprekende kint vander borst sal lust hebben ouer dat gat der slanghen, ende een ghespeent, sal zijn hant ouer dat gat des Conincs der serpenten steken.
Si en sullen niet letten, en{de} si en sullen niet dooden, op minen gheheelen heylighen berch, want die aerde is veruult met die kennisse des HEEREN, ghelijck dat water, die zee bedeckende is.
En{de} het sal zijn in dien daghe, Die wortele van Iesse die tot eenen teeken der volcken staet, die sullen die Heydenen bidden, en{de} zijn graf sal heerlijck zijn.
En{de} het sal zijn in dien daghe, Die HEERE sal zijn hant anderwerf toeworpen, om die ouerbleuene zijns volcs te besitten, die van Assyrien, ouerghelaten sullen zijn, ende van Egypten, en{de} van Phetros, en{de} van Mooren lant, ende van Elam, en{de} va{n} Sennaar, ende van Emath, en{de} vanden eylanden der zee.
En{de} hi sal een teeken opheffen inden Heydenen, en{de} hi sal die vooruluchtighe van Israel vergaderen, ende die verstroeyde van Iuda sal hi vergaderen vanden vier eyden der aerden.
En{de} die vreeselijcke benidinghe van Ephraim, sal wech ghenomen worden, en{de} die vianden van Iuda sullen vergaen, Ephraim en sal Iudam niet beniden, en{de} Iuda en sal teghen Ephraim niet strijden.
En{de} si sullen vlieghen tot die schouderen der Philistijne{n}, ouer die zee, en{de} si sullen te gader beroouen die kinderen des oostens, Edom ende Moab sullen zijn dat ghebot haerder handen, en{de} Ammons kinderen sullen ghehoorsaem zijn.
En{de} die HEERE sal die tonghe der zee van Egypten verwoesten, ende hi sal zijn hant beweghen, ouer de{n} stroom, in die stercte zijns gheests, ende hi sal hem slaen aen seuen ryuieren, so dat die gheschoeyde daer door sullen gaen.
En{de} den ouerbleuenen mijns volcs sal hi eenen wech zijn, die ghelaten sal zijn vanden Assyriers, ghelijck hi Israel was in dien daghe, als hi opclam vanden lande van Epypten.
ENde ghi sult segghen in dien daghe, HEERE ick sal v belijden, want ghi gram op mi waert, v verbolghen gramschap is ghekeert, en{de} ghi hebt mi ghetroost.
Siet, God is mijn salichmaker, ick sal ghetrouwelijck doen, en{de} ick en sal niet vreesen, want God die HEERE is mijn stercheyt, en{de} mijn lof, en{de} hi is mi tot salicheyt geworde{n}.
Ghi sult wateren putten in blijschappen vanden fonteynen des salichmakers.
En{de} ghi sult in dien daghe segghen, Belijdet den HERE en{de} aenroept sinen naem, maect kenlijck inden volcken zijn vonden, gedenct dat sinen naem hooch is.
Loeft den HEERE met sanghe, want hi heerlijck ghedaen heeft, verbootschapt dat in alle dat aertrijck.
Springt op van blijschappen, ende louet ghi wooninghe van Zion, wa{n}t die heylighe van Israel is groot int midden van v.
DEn last van Babylonien, den welcken ghesien heeft Esaias Amos sone.
Verheft dat teeken opten donckeren neuelachtighen berch en{de} verheft die stemme, heft op die hant, en{de} laet ingaen door die poorten die vorsten.
Ick heb gheboden minen gheheylichde{n}, ick heb mijn stercke oock gheroepen tot mijnder gramschap, die hen verhueghen in mijn eere.
Die stemme der menichten is op die berghe{n} ghelijck va{n} veel volcs, en{de} die stemme des gheluyts der coninghen en{de} der vergaderder heydene{n}, die HERE der heyrscare{n} heuet ghebode{n} de{n} ruyterschap des oorloochs,
de{n} ghene{n} die comen va{n} verren lande{n} vande{n} hoochte{n} des hemels die HERE en{de} die vaten zijnder verbolghe{n} gramschappe om te verstroeyen alle lant.
Huylt, want des HEEREN dach is nae bi, hi sal comen ghelijck een woestheyt va{n}den HEERE.
Daerom sullen alle handen ontbonde{n} worde{n}, en{de} alle herte des ma{n}s sal verdwijnen, ende in stucken ghewreuen worden.
En{de} si sullen steecten en{de} smerten houden, si sullen pijne gheuoelen, ghelijck een vrouwe die in arbeyt van kinde is, een yeghelijck sal teghe{n} sinen naesten verwonderen, haer aensichte is een verbernt aensichte.
Siet de{n} dach des HEEREN sal comen, wreet, ende vol veronwaerdinghe, en{de} gramschaps ende toornicheyts, om die aerde tot woestheyt te setten, en{de} die sondaers daer wt te vernielen.
Want die sterren des hemels en{de} haer schijnsel en sullen haer licht niet wtstrecke{n}, Die Sonne is verduystert in haeren opganck, en{de} die Mane en sal in haer licht niet blincken.
En{de} ick sal die boosheyt der werelt besoecken, en{de} tegen die ongodlijcke haer onrechtuaerdicheyt, En{de} ick sal die hoouaerdije der ongheloouigher doe{n} rusten, en{de} ic sal de vermetentheyt der stercken vernederen.
Een man sal costelijcker wesen dan gout, en{de} een mensche dan fijn ghesuyuert gout.
Daerom sal ick den hemel beroeren, en{de} die aerde sal beweecht worden van haerder plaetsen in die veronwaerdicheyt des HEREN der heyrscharen, en{de} om de{n} daghe der gramscappen zijnder toornicheyt.
En{de} tsal zijn ghelijck een gheiaechte vlieende dasken, en{de} ghelijck een schaep, en{de} daer en sal ghee{n} vergaderende zijn, een yeghelijck sal tot sinen volcke keeren, en{de} een yeghelijck sal tot zijn lant vliede{n}.
Alle die gheuonden wort, sal dootgheslaghen worden, en{de} alle die ouercomen sal, sal int swaert vallen.
En{de} haer kinderen sullen gheslaghen worden teghen die aerde voor haeren ooghen, si sullen haer huysen roouen, en{de} haer huysvrouwen sullen ghescheynt worden.
Siet ick verwecke ouer hen die Meden die dat siluer niet soecke{n} en sullen, en{de} tgout niet willen en sulle{n},
maer si sullen die cleyne kinderke{n}s met pijlen dooden, en{de} si en sullen der kinderen, die die borste suyghen niet ontfermen, en{de} haer ooghe en sal ouer die kinderen niet sparen.
En{de} Babylonien die gloriose stadt edel in den Conincrijcke{n} groot, die grootdadicheyt der houaerdicheyt der Chaldee{n}, sal omghekeert zijn, ghelijck die HEERE Sodoma en{de} Gomorra ommekeerde.
Sie en sal niet bewoont worden tot inden eynde, en{de} en sal niet ghefundeert worden va{n} gheslachte tot gheslachte, Noch die Arabier en dal daer gheen tenten slaen, noch die herders en sullen daer niet rusten, Maer die beesten sullen daer rusten,
ende haer huysen sullen veruult worden met draken, en{de} die struycen sullen daer woonen, ende die wilde bocken sullen daer springhen.
En{de} in haer huysen sullen die wlen malcanderen antwoorden, die mereminnen inden tempelen der wellusten.
HEt is bi dat sinen tijt come, en{de} zijn daghen en sullen niet verlengt worden. Wa{n}t die HERE sal Iacobs ontfermen, en{de} hi sal noch verkiesen in Israel, en{de} hi salse op haer aerde doen rusten, en{de} die vremde gheborene sal tot hen ghedaen worden, ende sal hem houdende zijn metten huyse Iacob.
En{de} die volcken sullense houden, en{de} si sullense leyden in haer plaetse, en{de} dat huys va{n} Israel salse besitten op des HEEREN lant tot knechten en{de} dienstmaerten, en{de} sullen va{n}ghers zijn der ghene{n} diese vinghen, en{de} si sullen haer verschatters onderdanich maken.
En{de} het sal zijn inden daghe, inden welcken v die HEERE ruste sal gheuen va{n} uwen arbeyt, en{de} va{n} uwer fortsen en{de} va{n} alle sware slauerije, daer ghi te voren mede ghedie{n}t hebt,
so suldy dese bysprake nemen teghen den Coninck va{n} Babylonien, en{de} ghi sult segghen. Hoe heeft die verschatter opghehouden? den tribuyt heeft gherust?
Die HERE heeft in stucken ghewreuen der ongodlijcker stock, die roede der heyrschapender,
slaende dat volck met veronwaerdicheyt, metter plaghe{n} die ongheneselijck is, die Heydenen onderdanich makende in verbolghentheden wreedelijck veruolghende.
Alle die aerde ruste te samen en{de} sweech, si verblijde haer en{de} was vrolijc.
Oock die abeelen boome{n} zijn ouer v verblijt, en{de} Libanons cederboome{n}, vander tijt aen, dat ghi sliept, en is niet opgeclomme{n} die ons afhouwe{n} sal.
Die helle va{n} onder is verbaest gheweest int ontmoete{n} uwer toecoemst, si heeft v verwect die ruesen, alle die princen der aerde{n} stonden op, va{n} haeren coninclijcke stoelen, alle vorsten der gheboorte{n}.
Si selue sullen alle antwoorden en{de} sullen v segghe{n}, Ghi zijt oock ghewont ghelijck wi, ghi zijt ons ghelijck gheworden.
Vwe houaerdie is neder ghetoghen tot inder hellen, v doot lichae{m} is neder gheuallen, die motte sal onder v ghestroeyt worden, en{de} v decsel sal wormen zijn.
Hoe sidy afgheuallen wten hemel Morghensterre, die inder dagheraet opginct? ghi zijt gheuallen in die aerde, ghi die die Heydenen wonde,
die gheseyt hebt in uwer herten, Ick sal inden hemel opclimmen, bouen die sterren Gods sal ick minen stoel verheffen, en{de} ick sal sitten opten berch des testaments, inden siden des Noordens.
Ick sal opuaren op die hoochte der wolcken, ick sal den alderhoochsten ghelijck worden.
Maer sekerlijck ghi sult neder worden ghetrocke{n} ter hellen, totter diepten der cuylen.
Die v siende zijn, sullen teghen v worden gheneycht, en{de} sullen v van verre sien. En is dit die man niet, die dat aertrijcke verstoorde, en{de} die te samen schudde die Conincrijcken?
Die maecte die werelt tot een woestijne, en{de} hi heeft haer steden bedoruen, sinen gheboeyden, en heeft hi sinen kercker niet opghedaen?
Alle die Coninghen der Heydenen, si alle hebben al in eeren gheslapen, een yeghelijck man in zijn huys.
En{de} ghi, zijt verworpen va{n} uwen graue, ghelijck een onnutte plante, besmet en{de} omwonden met etter, ghelijck metten ghenen, die metten swaerde nederdalen totten fundame{n}te des cuyls, Ghelijc een verrotte prije
en suldy ghee{n} gheselschap hebbe{n}, noch met hen niet gheuoecht worde{n} inder begrauinghe, wa{n}t ghi hebt v lant verdorue{n}, ghi hebt v volck ghedoot, Dat zaet der alder quaetster en sal nymmermeer ghenoemt worde{n}.
Bereyt zijn kinderen ter dootslaginghe, om die onrechtuaerdicheyt haerder vaderen, si en sullen niet opstaen, noch dat lant niet in erffenisse besitte{n}, en{de} dat aensicht der rontheyt der stede{n} en sullen si niet veruullen.
En{de} ick sal ouer hen opstaen, seyt die HEERE der heyrscharen, en{de} ick sal Babylons naem verderuen, en{de} die ouerbleuene, en{de} zijn spruyten ende gheslachten, seyt die HEERE.
En{de} ick sal Babylon sette{n} tot een erffenisse des egels en{de} tot broecke{n} der wateren, en{de} ick salse bekeeren door de{n} besseme wrijuende, seyt die HERE der heyrscharen
Die HEERE der heyrscharen swoer, segghende, Oft niet also en gheschiede, ghelijck ick heb ghedacht, en{de} oft also niet en quame, ghelijck ick met mijn ghedachte ouerleyde,
dat ick die van Assyrien in mijn lant in stucken wrijue, en{de} dat ick hem vertrede op mijn berghen, en{de} zijn iock sal va{n} hem ghenomen worden, en{de} sinen last sal va{n} haeren schouderen wechghenomen worden.
Dit is den raet dien ick bedacht hebbe, ouer alle lant, ende tis die hant die wtghestrect is ouer alle Heydenen.
Want die HERE der heyrscharen heuet gheoordineert, en{de} wie sal crencken? en{de} zijn hant is wtghestrect, en{de} wie salse afkeeren?
Inden iare, int welcke Achas die Coninck sterf, so gheschiede desen last.
En verblijdet niet ghi gheheele Philistijnen, om dat die roede des ghene{n} die v sloech ghebroken is, want vander wortelen der slanghen sal een Basyliscus wtgaen, en{de} zijn zaet is opsuypende den voghel,
En{de} die eerste gheboren der armer sullen gheuoet worden, en{de} die arme sullen met betrouwen rusten, en{de} ick sal v wortele doen doode{n} met hongher, en{de} ick sal uwe ouerbleuene doode{n}.
Ghi poorte huylt, ghi stadt roept, tgheheel lant der Philistijnen is verslaghe{n}, wa{n}t den roock sal vande{n} Noorde{n} comen, en{de} daer en is gheen die zijn schare ontulieden sal.
En{de} wat salmen den boden des volcs antwoorde{n}? dat die HERE Zion sal funderen, en{de} in haer sullen die arme zijns volcs hopen.
DEn last va{n} Moab. Want inder nacht is verwoest Ar Moab, si heeft gesweghen, wa{n}t inder nacht is verwoest die muere, Moab heeft gheswegen.
Dat huys ghinck op, en{de} Dibon tot die hoochten, om te weenen op Nabo, en{de} op Medeba sal Moab huylen, In allen sinen hoofde{n} is caluheyt, alle sinen baert sal gheschoren worden.
In sinen drie wechscheyden, zijn si metten sack ghegordet, op daer daken en{de} in haer strate{n}, sal si alle huylinghe nederdalen met schreyinghe.
Hesebon sal roepen, en{de} Eleale, ende haer stemme sal verhoort worden tot Iasa toe. Op dit stuck sulle{n} die bereyde ter oorloghen van Moab huylen, haer ziele sal haer seluen huylen.
Mijn herte sal tot Moab roepen, haer hantboomen zijn gheulucht tot Segor, dat driemael gheslaghe{n} nedergheuelt calf, Want door de{n} opganck van Luhith in weeninghe salt opgaen, en{de} inden weghe Horonaim, sullen si roepinghe der droeffenissen opheffen.
Want die wateren Nemrim sullen verwoest zijn, wa{n}t dat cruyt is verdorret, en{de} die spruyt is vergaen, en{de} alle dat groene is verstoruen.
Na die grootheyt des wercs is oock haer besoeckinghe, Si sullense leyden tot die beke der willighen,
want den roep sal ommegaen, Die palen van Moab haer huylinghe is tot Gallini, en{de} zijn roepinghe totten putte Helim,
Want die wateren van Dybon zijn veruult metten bloede, Want ick sal stellen toedoen ouer Dybon, de{n} ghenen die vlieden den leeuwe van Moab, en{de} den ouerblijuende des lants.
HEERE seyndet wt dat lam, den heerschapper der aerden, vanden steen der woestijnen totten berch der dochteren van Zion.
En{de} Moab sal zijn als eenen vliedende voghel, en{de} als ionghe voghelkens wten neste vlieghende, also sullen si zijn, die dochteren van Moab inden doorganck van Arnon.
Aengaet den raet, vergadert den raet, settet uwe schaduwe als den nacht, int midden des daechs, verbercht de{n} vooruluchtighen, en melt den dwalende niet.
Mijn vooruluchtighe sullen bi v woonen, Moab zijt ghi zijn verberginghe vanden aensichte des verwoestendes, wa{n}t dat stof is gheeyndet, die katijuighe is verteert en{de} hi is ontbroken die die aerde vertredet.
En{de} een conincklijcke stoel, sal bereyt worden in barmherticheden, en{de} hi sal daer op sitten inder waerheyt, in Dauids tabernacule oordeelende ende soeckende oordeel, en{de} haestelijck loonende dat rechtuaerdich is.
Wi hebben ghehoort die houaerdicheyt va{n} Moab, hi is zeer houaerdich, zijn houaerdicheyt en{de} zijn beroeminghe, en{de} zijn veronwaerdinghe is meerder dan zijn stercheyt.
Daerom sal Moab tot Moab huylen, hi sal altemael huylen, Segghet den ghenen die haer plaghen, die hen verblijden op die mueren van ghebacken steenen.
Want die voorstadt van Hesebon is verwoest, en{de} die wijngaert van Sabama, hebben die der Heydenen afghehouwen, haer gheesselen zijn tot Gazer toe ghecomen, si dwaelden in die woestijne, zijn rancken zijn ghelaten, si zijn door die zee ghegaen.
Daeromme sal ick met weeninghe beschreyen Gazer den wijngaert Sabama, Ick sal v droncken maken met minen tranen, Hesebon en{de} Eleale, want die stemme der tredender is ingheuallen, ouer ws wijngaerts snijdinghe, en{de} ouer uwen oogst.
En{de} die blijschap sal wechghenomen worden, en{de} die verhueghinghe vande{n} Carmele In die wijngaerden en sal hi niet verblijde{n}, noch hi en sal niet ontsprekelijck vrolijck singhen, Die te treden plach en sal in die wijnpersse niet treden, ick hebbe der tredender stemme wechghenome{n}.
Hierom sal minen buyck tot Moab luyden, ghelijck een harpe en{de} mijn inghewant tot den mueren va{n} ghebacken steenen.
En{de} het sal zijn, alst openbaer wesen sal, dat Moab ghearbeyt heeft op zijn hoochten, so sal hi ingaen tot zijn heylige plaetse, dat hi bidde, en{de} hi en sal des niet vermogen.
Dit is dwoort dwelc die HERE gesproken heeft, tot Moab va{n} dien tijt aen.
En{de} nv heeft die HERE ghesproken, seggende, In drie iare{n} ghelijck iare{n} eens huerlings sal die glorie van Moab wechghenomen worden van zeer veel volcs, en{de} in hem sal ghelaten worden een cleyn wijndruyue en{de} luttel, en{de} in gheender manieren vele.
DEn last va{n} Damasco, siet, Damascus sal aflaten een stadt te zijn, Maer si sal zijn inden val als eenen hoop steenen.
Die verlaten steden va{n} Aroer, sullen der cudden zijn, si sullen daer rusten, en{de} daer en sal ghee{n} zijn diese veruaren sal.
En{de} die hulpe sal ophouden van Ephraim, en{de} dat rijck van Damasco, en{de} die ouerghebleuene van Syrien sullen zijn ghelijck die eere der kinderen va{n} Israel, seyt die HERE der heyrscharen.
En{de} het sal zijn in dien daghe Iacobs eere sal verdunt worden, ende die vetheyt zijns vleeschs sal verdwijnen.
En{de} hi sal zijn ghelijck, die vergadert inden oogst datter ouerbleue{n} is, en{de} sinen arm sal aern lesen, en{de} sal zijn ghelijck die vergaderende is aern inden dale Raphaim.
En{de} hi sal ghelaten worden ghelijck een wijndruyue, en{de} gelijc dat wtslaen des olijfs van twee ofte drie olijf vruchten int hoochste des tacs, oft vier oft vijf van zijn vruchten in zijn hoochten, seyt die HEERE Israels God.
In dien daghe sal die mensche ghebuycht worden tot sinen maker, en{de} zijn ooghen sullen totte{n} heylighen va{n} Israel aenschouwen.
En{de} hi en sal niet nederbuyghen totten outare{n} die zijn handen ghemaect hebben, en{de} die zijn vinghere{n} ghewrocht hebbe{n}, hi en sal niet aensien die boschkens en{de} tempelen.
In dien daghe sullen die steden zijn der stercheyt verlate{n} zijn, ghelijck die ploeghen en{de} dat zaet, die achterghelaten zijn vanden aensichte der kinderen va{n} Israel. En{de} ghi sult verwoest zijn,
Wa{n}t ghi hebt Gods ws salichmakers vergheten, en{de} uwe{n} stercke{n} hulper en hebdy niet gheacht, Daerom suldy ghetrouwe plantinghe{n} planten en{de} ghi sult spruyten des vremde{n} wijngaerts zaeyen.
In dien dach uwe plantinghen sal wilden sueren wijngaert zijn, en{de} uwe zaet sal des morghe{n}s vroech bloeye{n} Den oogst is wechghenomen inde{n} daghe der erffenisse, en{de} hi sal hem swaerlijcken bedroeuen.
Wee der menichte der volcken, ghelijck die menichte der zee gheluyt gheuende, en{de} ghelijck dat gheruchte van veel scharen, ghelijck dat gheluyt van veel wateren.
Die volcken sullen gheluyt maken, ghelijck dat gheluyt va{n} ouerloopende wateren en{de} hi sal hem straffen, en{de} hi sal verre vlieden, en{de} sal wechghenomen worden ghelijck dat stof der berghen vanden aensichte des wints, en{de} ghelijck een onweder vanden aensichte des storms.
In den tijt des auonts, en{de} siet verstooringhe, des morgens vroech en sullen si niet staende blijuen. Dit is dat deel der ghenen die ons verwoest hebben, en{de} dat lot der ghenen die ons plonderen.
WEe de{n} lande der cymbalen der vloghelen dat ouer den stroom vander Mooren lant is,
Dat seynt bode{n} op die zee, en{de} in die vaten van papier op die wateren Gaet ghi snelle boden totte{n} tsamen wtghetrocken volcke, en{de} verschoert totte{n} veruaerlijcken volcke, daer gheen ander na en is, tot een volck dat verwachtende is, en{de} te samen vertreden, wiens stroomen bedoruen ende berooft hebben haer aertrijck totten berch des naems des HEEREN der heyrscharen, tot den berch van Zion.
Alle bewoonder der werelt, die opter aerden woo{n}t, als dat teeke{n} verheuen is, op die berghe{n}, suldijt sien, en{de} dat geclanc der trompetten suldy hoore{n}.
Wa{n}t also seyt die HERE der heyrscharen tot mi, Ick sal rusten, ende ick sal mercken in mijnder plaetsen, gelijck des middaechs dat licht claerachtich is, en{de} ghelijck wolcke{n} des daws inden dach des oogsts.
Want voor den oogst is hi veel wtghebloeyt, en{de} die onrijpe volmaectheyt is wtghesproten, en{de} die taxkens sullen mette{n} sickelkens afghehouwen worden, en{de} die verlaten zijn, sullen afghesneden worden, si sullen wtghesmeten
ende te samen ghelaten worden, Die voghelen vanden gheberchten, en{de} den beesten der aerden, en{de} de{n} eewighen somer, sullen si opten wijngaert daer op wesen, ende alle die beesten der aerden sullen daer op winteren.
In dien tijt salmen den HERE der heyrscharen die ghaue brenghen, van dat verschoert wtgheroofde volck, en{de} vanden volcke, dat veruaerlijcken is, na den welcken gheen ander en is, van een verwachtende volck, en{de} dat te samen vertreden is, wiens aerde, die stroomen gherooft hebbe{n}, totter plaetsen des naems des HEEREN der heyrscharen, totten berch Zion.
DEn last van Egypten. Siet die HEERE sal climmen op een lichte wolcke, en{de} comen in tot Egypten, en{de} die afgoden van Egypten sullen wanckelen van sinen aensichte, en{de} dat herte va{n} Egypten sal verdwijnen midden in hem.
Ende ick sal die Egyptenaers teghe{n} die Egyptenaers te gader doen loopen, en{de} een man sal vechten teghe{n} sine{n} broeder, en{de} een man teghe{n} sine{n} naesten, stadt teghen stadt, en{de} rijck teghen rijck
En{de} den gheest van Egypten sal wt gheschoert worden in haer inghewant, en{de} ick sal sinen raet va{n} bouen neder worpen, en{de} si sullen vraghen haer afgoden, en{de} swarte constenaers, die toueraers, en{de} waersegghers.
En{de} ick sal Egypten in die hande{n} der wreeder here{n} ouerleueren, en{de} die stercke coninck sal heerschappen ouer hen, seyt die HERE die God der heyrscharen.
En{de} dat water va{n}der zee sal verdrooghen, en{de} den stroom sal verlaten worden, en{de} sal drooch worden.
En{de} die stroomen sullen ontbreken, en{de} die ryuieren der dijcken sullen dun worden, en{de} verdrooghen,
Den ryetstock, en{de} die biese sal verdorren. Die gront der ryuieren sal worden bloot ghemaect va{n} zijnder fonteynen, en{de} al veruersschet ghezaeyt zaet sal verdroghen, het sal verdorren en{de} niet zijn.
Ende die visschers sullen droeuich zijn, en{de} si sullen trueren, alle die den vischhaeck inde{n} stroom worpen, en{de} die dat net wtstrecken ouer die aensichten der wateren, sullen quelen.
En{de} si sullen beschaemt worden die menigherhande lijnen doeck wercken, en{de} die subtijle dinghen vlechten en{de} weuen.
En{de} haer natte houen sullen verdorren, alle die vischkoruen vlichten, om visschen te vanghen.
Sot zijn die princen van Thaneos, Pharaos wijse raetsheeren hebben onwijsen raet ghegheuen. Hoe suldy tot Pharaonem segghen, Ick ben een sone der wijser, een sone der ouder Coninghen?
Waer zijn doch nv uwe wijse? Laetse v doch vercondighen, en{de} v verbootschappen wat raet die HEERE der heyrscharen ouer Egypten ghedacht heeft.
Die princen van Thaneos zijn sot gheworde{n}, Die princen va{n} Memphis zijn verdorret, si hebben Egypten den hoeck va{n} sinen volcke bedroghen.
Die HERE heeft in haer midden ghemenghet de{n} gheest der swijmelinghen, en{de} si hebben Egypten doen dwalen in alle zijn werck, ghelijck een droncken mensche dwaelt die brakende is.
En{de} Egypten en sal gheen werck hebben, dat daer maket dat hooft en{de} den crommen steert ende ophoudende.
In dien daghe sal Egypten zijn ghelijck vrouwen, en{de} si sullen schroemen en{de} vreesen vanden aensichte der beweginge der ha{n}t des HEREN der heyrscharen, welcke hi ouer die beweecht heeft.
En{de} dat lant va{n} Iuda sal Egypten tot een vreese zijn, en{de} alle die zijns ghede{n}ct, sal hem verschricke{n}, vande{n} aensichte des raets des HEEREN der heyrschare{n}, dwelck hi daer ouer ghedacht heeft.
In dien daghe sullen vijf steden zijn inden lande va{n} Egypten, sprekende metter Chananeetsche tonghe, en{de} swerende bi den HEERE der heyrscharen, die stadt der Sonnen sal die eene worde{n} ghenoemt.
In dien daghe sal den outaer des HEREN zijn int midden des lants van Egypten, en{de} den tijtele des HEEREN bi haer palen,
en{de} het sal tot eene{n} teeken en{de} ghetuyghenisse den HEERE der heyrscharen zijn inden lande va{n} Egypten. Si sullen tot den HEERE roepen vanden aensichte des ghenen diese quelt, en{de} hi sal hen den salichmaker en{de} den vooruechter seynden, en{de} die salse verlossen,
En{de} die HEERE sal va{n} Egypte{n} bekent zijn, En{de} die Egyptenaers sullen de{n} HERE in die{n} daghe bekennen, en{de} si sullen hem eeren met offerhanden, en{de} si sullen den HERE gheloften ghelouen, en{de} sullense betalen.
En{de} die HERE sal Egypten slaen met plaghen, en{de} salse ghenesen. En{de} die Egyptenaers sullen totten HERE wederkeeren, en{de} hi sal hen versoent worden, en{de} hi salse ghesont make{n}.
In dien daghe sal den wech zijn va{n} Egypten tot die va{n} Assyrien, En{de} die va{n} Assyrien sal comen in Egypten, en{de} die Egyptenaers sullen Assyrien dienen.
In dien daghe sal Israel die derde zijn, den Egyptenaer en{de} Assyrier een gebenedijnghe int midden des lants,
dat welcke die HEERE der heyrscharen ghebenedijt heeft, seggende, Ghebenedijt si mijn volck va{n} Egypten, en{de} van Assyrien, dat werck mijnder handen, Maer Israel is mijn erffenisse.
INden iare <parens>in dat welcke</parens> Thartan in Asoten quam, als hem Sargon die Coninck van die van Assyrien sant, en{de} teghen Asoten gheuochten hadde, ende Asoten inne ghenomen hadde.
In dien tijt sprack die HEERE in die hant Esaie Amos sone, segghende. Gaet ende ontbint den sack van uwen lendenen, ende ontschoeyt uwen schoen van uwen voeten. En{de} hi dede also, wandelende naect ende baruoets.
Ende die HEERE seyde, ghelijck mijn knecht Esaie naect en{de} ontschoeyt ghewandelt heeft, drie iaren sal dat een teeken zijn ouer Egypten en{de} ouer dat Mooren lant.
Also sal die Coninck va{n} Assyrien driue{n} die gheuanckenisse va{n} Egypten, en{de} die verhuysinghe van dat Mooren lant, den ionghen en{de} den oude{n}, de{n} naecten en{de} ontschoeyden, en{de} met ontdecte aersbillen, den Egyptenaren tot schande.
En{de} si sullen schroemen en{de} beschaemt worden va{n} dat Mooren lant haer hope, en{de} va{n} Egypten haeren roem.
En{de} die bewoonder des eylants sal in dien daghe segghen, Was dit niet onse hope tot welcken wi vluchteden, om hulpe, op dat si ons souden verlossen vanden aensichte des Conincs van Assyrien, en{de} hoe sullen wi moghen ontulieden?
DEn last des woestijnen der zee, gelijck die storme{n} come{n} wten zuytwesten, also is hi gecome{n} wter woestine{n}, vande{n} vereyselijke{n} lande.
Mi is haer gesichte gebootscapt Die ongelouich is, sal ongetrouwelijke{n} doe{n} ende die een verwoester is, die verwoestet, Gaet op ghi Elam, belegtse ghi Mida, Ick heb alle zijn suchtinghe doen ophouden.
Daerom zijn mijn lendenen veruult met smerte Anxt heeft mi beseten, ghelijc die benauthede{n} die de barende beuae{n}, ic be{n} geuallen als ict hoorde, ic be{n} verbaest als ict sach.
Mijn herte is verdroocht, die duysternisse veruaerden mi, Babylon mijn lief is mi ghestelt tot een wonderlijck mirakel.
Stelt die tafele, merct aen inde{n} waecthoren, men ete, men drincke, ghi princen staet op, grijpt den schilt.
Wa{n}t also seyt die HERE tot mi, Gaet stelt eenen beschouwer, laet hem bootschappen al dat hi sien sal.
En{de} hi sach eenen waghen va{n} twee ruyteren te paerde, een rijder des ezels, een rijdere des kemels, en{de} hi mercte naerstelijcken midts veel aenschouwinghe, veel beschouwende.
En{de} hi riep als een leeuw, Ick ben staende opten wachters thorren des HEEREN altijt den dach door, en{de} ick ben staende op mijn bewaringhe gheheel nachten.
En{de} siet hier qua{m} een man rijdende de{n} waghe{n} der reysers, en{de} hi antwoorde, en{de} seyde, Die stadt Babylon is gheuallen, geuallen, en{de} al haer ghegroefde afgode{n} zijn ontstucke{n} gewreue{n} opter aerde{n}
Mijn dorssinge en{de} de dochter mijns dorschuloers, Dat ic gehoort heb vande{n} HERE der heyrschare{n}, de{n} God va{n} Israel, dat heb ic v vercondicht.
Den last va{n} Duma, Een roept tot mi wt Seir, wachter, wat ist vander nacht, wachter wat ist va{n}der nacht?
Die bewaerder seyde, Die morghenstonde coemt, en{de} oock de{n} nacht, Ist dat ghi vraghet? vraecht, keert v om en{de} coemt.
Den last in Arabien, inden woude suldy tsauo{n}ts slapen, inde{n} wech Dedanim.
Brenct de{n} dorstighe{n} water te ghemoete, ghi woonders des zuyde{n} lants Loopt teghe{n} de{n} vooruluchtigen met broode{n}.
Wa{n}t si zijn geulucht vande{n} aensichte der swaerde{n}, vanden aensichte des toecomende swaerts, en{de} va{n} daensichte des gespannen boochs, en{de} vande{n} aensichte des sware{n} oorloochs.
Wa{n}t dit seyt die HEERE tot mi, Binnen een iaer, gelijc inden iare eens huerlincs, sal alle die eere Cedar wechgenome{n} worde{n}.
En{de} die ouerblijuinghe{n} des getals der stercke{n} schuttere{n} der kindere{n} Cedar sullen ghemindert worde{n}, Wa{n}t die HEERE Israels God heuet ghesproke{n}.
DEn last des dals des ghesichts, Wat is v oock, dat ghi al heel op die daken zijt gheclomme{n}?
Vol roeps, ghestadelijck besette stadt, verhuegende stadt, uwe ghedoode en zijn niet ghedoodet metten swaerde, en{de} uwe verslaghe{n} en zijn niet ghestoruen in die oorloghe.
Alle uwe hooftluyde{n} zijn tsame{n} gheulucht si zijn hardelijc ghebonde{n}, alle die ghebonde{n} zijn, zijn ghebonde{n}, si zijn te samen verre gheulucht.
Hierom seyde ick, Gaet wech va{n} mi, Ick sal bitterlijck weene{n}, en wilt niet daer aen staen, om dat ghi mi troost, ouer die verwoestinghe der dochtere mijns volcs.
Wa{n}t de{n} dach des dootslaechs, en{de} der vertredinghe, en{de} der beschreyinghen des HEEREN des Gods der heyrscharen in dat dal des ghesichts, doorgrauende die mueren, en{de} groot va{n} dade{n} opten berch.
En{de} Elam heeft de{n} pijlkokere ghenomen, en{de} den waghen des mensche{n} die een ruyter te paerde is, en{de} den schilt sal den want bloot maken,
En{de} uwe wtuercore{n} dalen sullen met waghenen veruult wesen, en{de} die reysigers sullen haer stoelen inder poorten setten.
En{de} dat decsel van Iuda sal ontdect worden, ende ghi sult in dien daghe, die wapen camere des huys des wouts sien.
Ende ghi sult die schoeringen der stadt Dauids sien, wa{n}t si vermenichfuldicht zijn, en{de} ghi hebt die wateren der onderster visscherijen vergadert.
En{de} ghi hebt die huysen va{n} Ierusalem getelt en{de} ghi hebt die huysen verdoruen, om die mueren vast te maken.
En{de} ghi hebt eenen cuyl ghemaect tusschen twee mueren, en{de} die wateren der ouder visscherijen, en{de} ghi en hebt niet opwaerts ghesien tot haere{n} maker en{de} haeren wercmeester en hebdy va{n} verre niet ghesien.
En{de} die HEERE die God der heyrschare{n} sal in dien daghe roepen tot weeninghe en{de} schreyinghe, tot caluheyt, en{de} tot begordinghe des sacs.
En{de} siet blijschap en{de} ghenoechte, die caluere{n} te dooden en{de} rammen die kele af te steke{n}, vlees te eten en{de} wijn te drincken, Laet ons eten en{de} drincken, wa{n}t morghen sullen wi steruen,
en{de} die stemme des HEEREN der heyrschare{n} is gheopenbaert in mine{n} ooren, Dese uwe onrechtuaerdicheyt en sal v niet vergheuen worde{n}, tot dat ghi sterft, seyt die HERE die God der heyrscharen.
Dit seyt die HERE die God der heyrscharen, Gaet trect in tot dien die woont inden Tabernacule tot Sobna den prouoost des tempels,
en{de} ghi sult he{m} seggen. Wat hebdy hier te doen? en{de} als wie sidy hier? dat ghi v hier een graf wt hebt ghehouwen? Ghi hebt v ghedenckenisse naerstelijck in die hoochte wtghehouwen, en{de} inden steen, een wooninghe voor v.
Siet die HEERE sal v doen verdraghe{n}, ghelijck een capoen wechghedraghen wort
en{de} ghelijck een ommecleet sal hi v oplichte{n}, Hi sal v croonende croonen met drucke, als eenen bal sal hi v worpe{n} tot een ruymlant, en{de} wijt te wandelen, daer suldy steruen, en{de} daer sal zijn dien waghen uwer eeren, en{de} die oneere des huys des Heeren.
En{de} ick sal v verdrijuen van uwer stacie, en{de} van uwen dienste sal ick v afsetten.
En{de} het sal in dien daghe zijn, en{de} ick sal roepen minen knecht Eliachim Helchie sone.
En{de} ick sal hem uwen rock aendoen, en{de} ick sal hem met uwen gordele stercken, en{de} ick sal v macht in zijn hant gheuen, en{de} hi sal den woonderen va{n} Ierusalem, en{de} den huyse va{n} Iuda tot eenen vader zijn.
En{de} ick sal den sluetel des huys Dauids op zijn schouderen gheuen, en{de} hi sal open doen, en{de} daer en sal ghee{n} sluytende zijn, en{de} hi sal sluyten, en{de} daer en sal gheen opendoende zijn.
En{de} ick sal hem tot eenen staeck in een ghetrouwe plaetse vestighen, En{de} hi sal tot eenen eerlijcken stoel zijns vaders huys zijn.
En{de} ick sal ouer he{m} hanghe{n} alle die eerlicheyt des huys zijns vaders, verscheyden manieren va{n} vaten een cleyn vat vanden vaten der bekers en{de} tot allen den muysijck vaten toe.
In die{n} daghe seyt die HERE der heyrscharen, sal wechghenomen worde{n} den staeck die gheuesticht was inder getrouwer stadt, en{de} sal ghebroke{n} worden, en{de} sal vallen, en{de} die last die welcke daer op is, sal vergaen, Want die HEERE heuet ghesproken.
DEn last Tyri huylt ghi schepen vander zee, Wa{n}t dat huys is verwoest va{n} daer si pleghen te comen, vanden lande Cethim ist hen gheopenbaert.
Swijghet ghi inwoonder des eylants die comenscap van Sidon, die opter zee varen,
hebben v veruult in vele wateren. Dat zaet va{n} die ryuiere Nyli zijn de{n} oost des strooms, zijn vruchte, en{de} si is der Heydenen comenschap gheworden.
Schaemt v Sidon, seyde die zee, die stercheyt der zee segghende, ick en heb niet in arbeyt gheweest, en{de} ick en heb niet ghebaert, wa{n}t ick en heb gheen ionghelinghe{n} opgheuoet, noch ic en heb die maechden niet ghebrocht tot haeren vollen wasse.
Alst in Egypten ghehoort sal worden, so sullen si rouwich zijn, als si va{n} Tyro sullen hooren.
Vaert door die zee huylt ghi die int eylant woont.
En is dese niet die glorieerde vanden ouden daghen, in haer outheyt? haer voeten sullense leyden verre, om te doen pelgrimagie.
Wie heeft dit ghedacht ouer Tyrum, die hier voormaels ghecroont was, wiens coopluyden princen zijn, en{de} haer cramers die edele des la{n}ts?
Die HERE der heyrscharen heeft dat ghedacht, op dat hi nedertrecke{n} soude die hoouaerdie va{n} alder eeren, en{de} op dat hi alle die edelen der aerden tot beschaemtheyt soude brenghen.
Gaet door v lant als een stroom, Ghi dochter der zee V en is gheen gordele voortaen meer.
Hi strecte zijn hant wt ouer die zee, en{de} hi sal verstooren die conincrijcken. Die HERE heeft ghebode{n} teghen Chanaan, dat hi zijn stercke in stucken wrijuen soude.
En{de} hi seyde, Ghi en sult niet toe doe{n}, dat ghi vrolijck weest, valsche beschuldinghe lijdende dochtere van Sidon tot Cethim, staet op, vaert door, daer en sal v oock ghee{n} ruste zijn
Siet dat lant der Chaldeen, dit en was ghee{n} alsulcken volck, Assur heeftse ghefundeert, si hebbe{n} haer stercke ouergheleyt in die gheuanckenisse, si hebbe{n} haer pallaysen ondergraue{n}, si hebbense tot eene{n} val geset.
Huylt ghi schepen der zee wa{n}t uwe stercheyt is verwoest.
En{de} het sal zijn in die{n} dage en{de} ghi Tyre sult tseuentich iaer verghete{n} worden, ghelijck die daghe{n} eens conincs Maer na die tseue{n}tich iare{n} sal der stadt Tyro wesen ghelijck eender hoeren liedeken.
Neemt een harpe, ghaet die stadt omme, ghi vergheten hoere, speelt wel, vermenichfuldicht dat liedt, op datmen ws ghedencke
Ende tsal na die tseuentich iare{n} zijn, dat die HEERE Tyru{m} besoecken sal, en{de} salse tot haeren loone brenghen, en{de} si sal wedero{m} met alle die conincrijcken boeleren, op dat aenschijn der aerden.
Ende haere hanteringhe en{de} haer loonen sullen den HEERE gheheylicht zijn, si en sullen niet wech gheset worde{n}, noch niet verborghen worden, want den ghenen die voor den HEERE woonen, sal haer comenscap toebehoore{n}, op dat si eten tot satheyt, en{de} dat si ghecleedt worden totten ouderdom toe.
SIet, die HEERE sal daertrijc naect maken en{de} verderue{n}, en{de} hi sal haer aensicht quellen en{de} die inwoonders verstroyen.
En{de} gelijck dat volck sal zijn, so sal die priester zijn, Ghelijck die knecht, alsoo oock zijn heere, Gelijc die dienstmaerte, also ooc haer vrouwe, Gelijc die cooper alsoo die vercooper, Gelijck die woeckenaer, also diet gheleent gelt ontfanct, Die maent, also die sculdich is.
Daertrijck sal met verquistinghe verquist worden, en{de} met beroouinge salt berooft worden, Want die HEERE heeft dat woort ghesproken.
Daertrijck heeft ghetruert, en{de} is afgeuallen en{de} is cranck gheworden, die werelt is nedergeuallen, die hoochheyt des volcs der aerden is cranc geworde{n}.
En{de} die aerde is verslagen van haere{n} inwoonders, Wa{n}t si hebbe{n} die wetten ouergetreden, si hebben dat recht verandert, si hebben dat eewighe verbont verstroyt.
Daero{m} sal die vermaledijnghe die aerde verslinden, en{de} die daer in woonende zijn, sullen sondige{n}, Daero{m} sullen daer inwoonders rasen, en{de} daer sullen luttel mensche{n} gelaten worden.
Dat wijngaertsniden is droeuich gheweest, den wijngaert is cranck geworde{n} alle die verblidende van herten, hebben gesucht.
Die blijschap der tamboeren heeft gherust, dat geluyt der verhuege{n}der hielt op, die blischap der harpen, heeft geswegen metten liedeken.
En sullen si den wijn niet drinck? Den dranc sal bitter zijn, den genen die dien drincken?
Die stadt der ydelheit is te samen ghewreuen, alle huys is ghesloten, om datter niemant in en ghaet.
Die roepinge sal ouer den wijn inde{n} straten zijn, alle blijscap is verlate{n}, die blijschap der aerden is wech geuoert.
In die stadt is woesticheyt gelaten, Iammer sal die poorten verdrucken.
Want dese dingen sullen int midden des aertrijcs zijn, int middel der volcken, Gelijck dat een weynich oliue{n}, die ouerbleuen zijn, ghesuyuert worde{n} vanden olie, en{de} wijndruyuen, als die wijnsnidinghe gheyndt is.
Dese sullen opheffen haer stemme, en{de} si sullen louen als die HEERE met eere verheuen sal wesen, sullen si neyen va{n}der zee.
Daero{m} verheft met eeren de{n} HEERE in die leeringhen, in die eylande{n} der zee den nae{m} des HEREN des Gods va{n} Israel.
Vande{n} eynde{n} der aerde{n} hebbe{n} wi gehoort lofsange{n}, te eeren den rechtuaerdige{n}, En{de} ic seide Mijn secrete heimelicheit is mi, mijn secrete heymelicheyt is mi, Wee mi Ouertredende ouertrade{n} si, en{de} si zijn ouergetrede{n} metter ouertredinghe des ouertreders.
Veruaernisse en{de} gracht en{de} stric ouer v die een inwoonder der aerden zijt.
En{de} het sal zijn, Die vander stemme{n} der veruaernisse vliet, sal inden gracht vallen, en{de} die vanden middele des grachts he{m}seluen behelpen sal willen, die sal in den stric geuaen worde{n} wa{n}t die venstren zijn open ghedaen vander hoochten, en{de} die fundamenten des aertrijcs sullen beweecht worden.
Die aerde sal midts brekinge ghebroken worden, die aerde sal met intweewriuinge in twee gewreue{n} worde{n},
Die aerde sal met beweginge beweget worden. Met iaginge sal die aerde geiaecht worde{n}, gelijc een droncke{n}, en{de} sal wech genomen worden, ghelijc een hutteken van eender nacht, en{de} haer onrechtuaerdcheit salse verswaren, en{de} si sal vallen, en{de} en sal niet meer opstaen.
Ende het sal zijn in dien dage dat die HERE besoecken sal, ouer dat heyr des hemels in die hoochte, ende ouer die coninghen der aerden, die welcke opter aerden zijn.
En{de} si sullen verghadert worden gelijc in die vergaderinge eens busselkens in eenen kuyle, en{de} si sullen daer inden kercker worden besloten, en{de} si sullen na veel daghen besocht worden.
En{de} die Mane sal haer schamen, en{de} die Sonne sal beschaemt worden, als die HEERE der heyrcharen sal regeren opten berch van Sion en{de} in Ierusalem, en{de} als hi met eeren sal verheuen worde{n} voor dat aensichte zijnder ouderen.
GHi zijt die HEERE mijn God, ic sal v verheffen, en{de} ic sal uwe{n} naem. belide{n} want ghi hebt wonderlike dingen ghedaen oude gedachte{n} getrouwe, Ame{n}
Wa{n}t ghi hebt geset tot eene{n} oploop die stadt, die vaste stadt tot eene{n} val, dat palleys der vremder, dattet gheen stadt en si, en{de} inder eewicheyt en salt niet getimmert worden.
Daero{m} sal v dat stercke volck louen die stadt der machtiger heydene{n} sal v vreesen.
Want ghi zijt geworden den arme{n}, stercheit, stercheyt den behoeuende{n}, in zijn benautheyt, een toeuerlaet vanden stormme, een scaduwe voor die hitte, want die gheest der stercken, is gelijck den storm den wandt stootende.
Gelijc hitte inde{n} dorste suldy der vremder oploop vernedere{n}, en{de} als die hitte in die scaduwe der welcke{n} suldy die rancke{n} der sterker doen verdorren.
En{de} die HEERE der heyrschare{n} sal allen volcken op desen berch maken een maeltijt der vetter, een maeltijt der wijnghaertsnidinghe der ghemerchder vetten, der wel gheclaerden.
En{de} hi sal in desen berch, van boue{n} neder worpen dat aensicht des bants, te samen gebonde{n} ouer alle volcken, en{de} dwebbe dat hi ghescore{n} heeft ouer alle geslachten der heydene{n}.
En{de} hi sal die doot inder eewicheit nederworpe{n}, En{de} die HEERE God sal alle trane{n} afdroogen van allen aensichte{n}, en{de} de{n} lachter zijns volcs sal hi van allen den lande wechneme{n}, Want die HEERE heuet gesproken.
En{de} si sullen segge{n} in dien dage, Siet dit is onse God wi hebbe{n} hem verwacht, en{de} hi sal ons salich maken, dit is die HEERE, wi hebbe{n} hem verwacht, Wi sullen verhuegen en{de} verblijden in zijn salicheyt,
Want des HEEREN hant sal op desen berch rusten, en{de} Moab sal onder he{m} gedorsschen worden, gelijc kaf gewreuen wort met een wagen.
En{de} hi sal zijn hant wtstrecken onder he{m}, gelijc die swe{m}mende wtstrect, om te swemme{n}, en{de} hi sal zijn heerlicheyt vernedere{n} met tsamen slaen zijnder handen,
En{de} die vasticheyden uwer hoogher mueren sullen te samen nederuallen, en{de} sullen vernedert worden, en{de} nedergetrocken inder aerden totten stof toe.
IN dien daghe sal dit liedeken inden lande van Iuda gesonge{n} worde{n} Sion is die stadt onser sterckheyt, die salichmaker sal daer in gestelt worden, tot eender muere{n}, en{de} een voorborcht.
Doet die poorte open, en{de} laet dat rechtuaerdige volc ingae{n}, bewarende die warachticheyt.
Die oude dwalinghe is wechgegaen, ghi sult vrede houde{n}, want wi hebben in v ghehoept.
Ghi hebt hope ghehadt inden HEERE in die eewighe tijden, inden HEERE den starcke{n} God inder eewigheyt.
Wa{n}t hi sal buygen die inwoonders der hoochte{n}, Die verhoochde stadt sal hi veenedere{n}, hi salse vernederen totter aerden toe, hi salse neder trecken totten stof toe.
Die voet der armen salse vertreden, die gangen der allendiger.
Die pat des rechtuaerdigen is oprecht, die toepadt des rechtuaerdige{n} is recht om te wandelen.
Wi hebben v HEERE inden padt uwer oordeelen verwacht, uwen naem en{de} uwe gedachtenisse is die begheerte der zielen.
Mijn ziele begheerde v inder nacht, maer ooc met minen gheeste in mijn binnenste sal ick vroech tot v wake{n}, Als ghi uwe oordeelen gedaen sult hebbe{n} inde{n} lande, da{n} sullen alle dinwoo{n}ders der werelt rechtuaerdicheyt leeren.
Laet ons de{n} ongodlike{n} ontfermherticheit doen en{de} hi en sal gheen rechtueerdicheit leeren doe{n}, Hi heeft inde{n} lande der heylige{n} boose dingen gedaen, en{de} hi en sal des HEREN heerlicheit niet sie{n}.
HERE laet v hant verheffen, dat si niet en sie{n}, Laetse sie{n} en{de} bescae{m}t worden, dat benidende volc, en{de} laet dat vier verslinden uwe viande{n}.
HEERE ghi sult ons vrede geue{n}, wa{n}t ghi hebt alle onse wercken in ons ghedaen.
HEERE onse God heeren, behalue{n} v, hebbe{n} ons besete{n}, alleen ws en{de} ws naems, willen wi gedencken.
Die doode{n} en sullen niet leue{n}, en{de} die ruesen en sullen niet weder opstaen, Daero{m} hebdise besocht, en{de} hebtse in twee gewreue{n}, en{de} hebt alle haer gedachtenisse laten verghaen.
HEERE, ghi hebt de{n} volcke toegegeuen ghi hebt den volcke toegegeue{n} Sidi niet geglorificeert ghi hebt verlenget alle eynden der aerde{n}.
HEERE, inden druc besochte{n} si v inder quellingen der morringe is hen uwe leeringe.
Gelijc een beuruchte vrouwe die totten bare{n} genaect is, so roepet si smert lijdende in haer pijnen, so zijn wi geworde{n} va{n} uwe{n} aensichte HERE,
Wi hebben ontfange{n} en{de} als in arbeyt gegae{n}, en{de} wi hebben voortgebracht den gheest der salicheyt, Wi en hebbe{n} gheen rechtuaerdichede{n} inde{n} lande daerom en zijn niet geuallen die inwoonders des lants.
Vwe dooden sullen leue{n}, en{de} mijn verslage{n} sullen verrisen, Ontwaect en{de} louet, ghi die woont int stof, want den dam des lichts is uwen dam, en{de} dat lant der ruesen suldy nederworpen.
Ghaet mijn volck in v slaepcamere{n}, en{de} sluit v duere{n} ouer v, zijt verborgen een cleyne stonde tot dat mijn onwaerdicheyt door ghae.
Want siet, die HEERE sal wt zijn heylighe plaetse gaen, dat hi besoecke die onrechtuaerdicheyt des genen die daerde bewoonende is tege{n} he{m}, en{de} die aerde sal haer bloet o{n}tdecke{n}, en{de} en sal niet meer bedecke{n} haer verslage{n}.
IN dien dage sal die HEERE besoecke{n} met zijn harde, groote, stercke swaert ouer Leuiathan dat lange serpent als eenen richel, ende ouer Leuiathan dat cromme serpe{n}t, en{de} sal de{n} waluisch doode{n} die in die zee is.
In dien dage sal he{m} den wijngaert des suyueren wijns, singen.
Ic ben die HEERE die he{m} bewaert, haestelijc sal is he{m} sce{n}cken, op dat messcien niet besocht en worde tege{n} he{m}, ic bewaer hem nacht en{de} dach.
Mi en is gheen verbolgentheit, Wie sal mi geue{n} tot een brame en{de} doorn tot strijdt ic sal ouer haer gae{n}, ic salse te gader verberne{n}.
Oft sal ic lieuer mijn stercheyt houde{n}? hi sal mi vrede make{n}, vrede sal hi mi make{n}.
Die in sal comen met eenen ghedruysche van Iacob en{de} Israel, sal bloeyen en{de} vrucht make{n}, en{de} si sullen dat aensicht des aertrijcs veruullen met zade.
Heeft hi he{m} ooc geslagen na die plage des genen die hem sloech? Oft is hi so verslaghen, so hi doot geslagen heeft zijn dooden
In mate tegen die mate als si verworpen is, soo sal hise oordeelen. Hi heeft gedacht in sinen harde{n} geest, inde{n} dage der hitten.
Daero{m} sal die onrechtuaerdicheyt va{n} Iacobs huys vergeue{n} worde{n}, en{de} dit is alle die vruchte, dat zijn sonde{n} wech genome{n} worde{n}, als hi alle die steene{n} des outaers geset heeft, in stucken ghestooten, gelijc asschen steenen, die boschkens en{de} tempelen en sullen niet staen.
Wa{n}t die vaste stat sal alleen verlate{n} zijn, die scoone sal zijn verlate{n} gelijc die woestine, daer sal d{at} calf weyden, en{de} daer salt ruste{n}, en{de} het sal zijn taxke{n}s af eten.
In die droocheyt haers oofts sullen die vrouwen in stucke{n} gewreuen worde{n}, die come{n}, en{de} haer leeren wa{n}t het volc en is niet wijs, Daero{m} en sal hi zijns niet o{n}tferme{n} die he{m} gemaect heeft, en{de} die he{m} gescepe{n} heeft en sal he{m} gheen genade doen.
En{de} tsal zijn in dien dage, dat die HERE dorssche{n} sal vande{n} loope des strooms, totter beke{n} va{n} Egypte{n}, en{de} ghi Israels kindere{n} sult vergadert worde{n} een en{de} een.
En{de} het sal zijn in dien daghe, dat met ee{n} groote trompet geblasen sal worde{n}, en{de} si sullen come{n} die verloren waren vande{n} lande va{n} Assyrien, en{de} die wt geworpen ware{n} vande{n} lande va{n} Egypten, en{de} si sullen de{n} HERE ae{n}bidde{n} opte{n} heilige{n} berch va{n} Ierusalem.
WEe der croone{n} der hoouaerdich{eyt} der dronckender Ephraim, en{de} die af vallende bloeme der eere{n} zijnder verblidinge, die welcke op dat hooft des alder vetste{n} dals waren dwalende vanden wijn.
Siet, die HEERE is machtich en{de} sterc als die storm des haghels, die brekende stormende wint als dat geruchte va{n} vele oueruloeiende wateren en{de} wtgelaten ouer een wijdt lant.
Si sal metten voete{n} vertreden worde{n}, die croone der hoouaerdicheyt der dronckerder Ephrai{m}.
En{de} die bloeme der eere{n} zijnder verblijdinge, sal afualle{n}de zijn, die daer si opte{n} toppe va{n} dat hooft des dals der vette{n}, gelijc ee{n} o{n}tijdelijc vrucht voor des herfts rijpheit, de welcke vruchte, alse die siende sie{n} sal, ter stont als hijt in zijn hant sal houden, sal hise verslinden.
In dien daghe sal die HERE der heyrscaren een croone der glorie{n} zijn, en{de} een coninclike croone der vrolijcker verblidinge, den ouerblijfsele zijns volcs.
En{de} eenen geest des oordeels, den genen die opten rechters stoel sit, en{de} starcheyt, de{n} wederkeerende vanden oorloge totter poorten.
Maer oock dese, en hebben om des wijns wille niet geweten, en{de} om der dronckenscap wille hebben si gedwaelt, Die priester en{de} die prophete, en hebben va{n} droncke{n}scap niet geweten, si zijn vanden wijn opgesopen, si dwaelde{n} in dronckenscap. si en ke{n}den die siender niet, si en wisten dat oordeel niet
Wa{n}t alle tafele{n} zijn veruult met wtbrakinge en{de} vuylicheyt, so datter gheen plaetse meer en was.
Wien sal hi leere{n} die conste? en{de} wien sal hi die hooringe doen verstaen? die afgespeende vanden melcke, die afgetrocken vander borsten,
Want gebiet, herbiet, gebiet, herbiet, verbiet, hero{n}tuerbeyt ontbeyt, herontbeit, een luttel daer, een luttel daer.
Wa{n}t met die sprake der lippe{n} en{de} met een ander tonge salme{n} tot desen volcke spreke{n},
Totte{n} welcke{n} hi seide, Dit is mijn ruste, Vermaect den vermoeyde{n}, en{de} dit is mij{n} vercoelen, en{de} si en wilde{n} niet hooren.
En{de} dat woort des HEEREN, sal hen zijn gebiet, herbiet, gebiet, herbiet, o{n}tbeit, herontbeit, ontbeyt, herontbeit, een weynich daer, een weynich daer, op d{at} si gae{n}, en{de} vallen achter waerts, en{de} worde{n} in stucke{n} gewreue{n}, en{de} dat si gestrict en{de} geua{n}ge{n} worde{n}.
Daero{m} hoort dat woort des HEREN, ghi bespotters ma{n}nen die heerscappie hebt ouer mijn volc dat in Ierusalem is.
Want ghi hebt gheseyt, wi hebbe{n} een verbont metter doot gemaect en{de} metter hellen hebben wi een co{m}pact gemaect, Die oueruloeye{n}de geessele, wa{n}neer si voor bi sal gaen, si en sal ouer ons niet comen, wa{n}t wi hebben die luegene tot onser hope geset, en{de} wi zijn met die luege{n} bescermet.
Daero{m} seyt die HEERE die God also, Siet, ic sal seynde{n} eenen hoecsteen inden fundame{n}te va{n} Sio{n} de{n} geproefde{n} stee{n} en{de} costelijc int fundame{n}t gefundeert, die gelooft en haeste niet.
En{de} ic sal uwe oordeel inder wagen sette{n}, en{de} die rechtueerdicheyt in die mate, en{de} die hagel sal die hope der leuegene{n} omworpen, en{de} die wateren sullen die beschermingen oueruloeyen.
En{de} uwe verbont metter doot, sal wtgewist worden, en{de} v compacte metter hellen en sal niet stae{n}, als die oueruloeyende geessele voorbi sal gaen, so suldi he{m} dan tot een vertredinge zijn.
Terstont als si door sal ghaen, sal si v wechnemen, want des morgens inden dagheraert sal si doorgae{n} inde{n} dach en{de} nacht, en{de} het sal zijn, alleen quellinge, sal den gehoore verstandenisse geuen.
Wa{n}t dat bedde is benaut, also dat een va{n} tween daer af moet vallen en{de} den corten mantel en machse beyde niet decken.
Wa{n}t die HERE sal staen, gelijc inde{n} berch der deylinge{n} hi sal gra{m} worden, ghelijc int dal Gabaon op dat hi zijn werc doe zijn werc is vremt en{de} op dat hi zijn werck wercke, zijn werc is vremt van hem.
En{de} nv en wilt niet bespotten, op dat uwe banden messcien niet toegebonden en worden, Wa{n}t ic heb vanden heerscapper de{n} HERE der heyrscaren, ouer al die aerde ghehoort, die voleyndinge en{de} afcortinghe.
Luystert mette{n} oore{n}, en{de} hoort mijn ste{m}me, aenmerct, en{de} hoort mijn wtsprake.
En sal die ploegende niet alle den dach ploege{n}, op dat hi zaeye, en{de} tvelt breken en{de} zijn vore{n} maken?
En sal hi niet wicken zaeyen, als hi haer aensichte effen heeft ghemact, en{de} comijn stroyen, en{de} sal tarwe in oordina{n}cie stellen en{de} geteekende gherste, en{de} spelte en{de} vitzen in haer eynden?
En{de} zijn God sal he{m} leeren, en{de} metten oordeel sal hi hem leeren.
Wa{n}t die wicke{n} en sullen niet metter sage{n} gedorsscen worde{n}, en{de} dat rat des wage{n}s en sal niet omgeleyt worden ouer de{n} comijn, maer die wicke{n} sulle{n} metter roede{n} wtgeslage{n} worde{n}, en{de} den comijn metten stoc.
Dat broot sal cleyn gemalen worden, maer die dorsscher en sals niet eewelijck dorsschen, en{de} dat radt des wagens en sal he{m} niet quellen, en{de} met sinen clauwen en sal hijt niet cleyn maken.
Dat is ooc vanden HEERE der heyrscharen wtgegaen, dat hi heeft den raet wo{n}derlijc ghemaect, ende dat hi die rechtueerdicheyt groot soude maken.
WEe Ariel, Ariel die stadt die Dauid verwo{n}ne{n} heeft dat iaer is totte{n} iaer ghedaen, die feestdagen zijn ten eynde ghecomen.
Ende ick sal Ariel belegghen int ronde, ende si sal droef en{de} truerich zijn, ende sal mi zijn gelijc Ariel.
En{de} ic sal v omringe{n} als eenen ronden rinc in uwen omganc, en{de} ic sal teghen v eenen dijck leggen, en{de} ic sal bolwercken opsetten tot uwe{n} belegge.
Ghi sult vernedert worde{n}, vander aerde{n} suldi spreke{n}, en{de} vande{n} slijm der aerde{n} sal v wtspraec gehoort worden, en{de} v ste{m}me sal zijn gelijc ee{n}s waerseggers va{n}der aerde{n}, en{de} v wtsprake sal va{n}de{n} slijm der aerde{n} cleyn geluit geuen.
En{de} die menichte uwer dorsschers sal zijn gelijc dunne stof, en{de} die menichte der ghenen die teghen v macht gehat hebbe{n}, als dooruliegende voncken.
En{de} het sal in eene{n} oogenblic zijn, vande{n} HERE der heyrscare{n} sal si besocht worden, in dondere en{de} in aertbeuinge, en{de} in ee{n} groote ste{m}me des storms en{de} onweders en{de} vlamme des verslinde{n}de viers.
En{de} die menichte der heidene{n} die tegen Ariel gestrede{n} heeft, sal zijn gelijc eene{n} droom des gesichts der nacht, en{de} alle die tegen haer oorloochden, en{de} diese beleyden, en{de} macht tegen haer gebruycten.
En{de} gelijc ee{n} ho{n}gerige droo{m}t dat hi eet, Maer als hi wacker geworde{n} is, so sal zijn ziele ydel weze{n}, en{de} gelijc als een dorste{n}de droomt, dat hi drinct, en{de} na dat hi ontspronge{n} is, so is hi mat en{de} he{m} dorst, en{de} zijn ziele is ydel, also sal zijn die menichte alder heydene{n}, die tege{n} de{n} berch Sio{n} hebben gestrede{n}.
Weest verbaest, en{de} verwo{n}dert twijfelt en{de} wanckelbaert, wort dro{n}cken, en{de} niet va{n} wijn, wort beweecht en{de} niet van dronckenscap.
Wa{n}t die HEERE heuet v gemaect de{n} geest des sluymerens, en{de} hi sal v oogen toe sluyten, en{de} v prophete{n} en{de} princen die visioene{n} sien, sal hi bedecken.
En{de} dat gesichte va{n} allen, sal v zijn gelijc woorde{n} eens geslotens boecs, de{n} welcke{n} als si sullen reycke{n} de{n} gene{n}, die lettere{n} kent, en{de} si sullen seggen tot he{m}, Leest doch desen boec en{de} hi sal segge{n}, Ic en can niet, wa{n}t hi is gesloten.
En{de} men sal dat boec lange{n} den gene{n} die gee{n} lettere{n} en kent, en{de} men sal he{m} segge{n}, Leest, en{de} hi sal segge{n}, ic en ken geen lettere{n}.
En{de} die HEERE seyde, Daerom wa{n}t dit volc genaect mi met sine{n} monde, en{de} met sinen lippe{n} eeret mi, en{de} zijn herte is verre va{n} mi, en{de} metten gebot en{de} leeringe der mensce{n} vreesen si mi,
Daerom siet, so sal ic noch doe{n} dat ic een verwonderinge desen volcke doe{n} sal met ee{n} wonderlijc vre{m}t teeke{n} Wa{n}t die wijsheyt sal vergaen va{n} sine{n} wijsen, en{de} zijnder verstandiger verstandenisse sal verborgen worden.
Wee v die diepe va{n} herte{n} zijt, op dat ghi de{n} raet vande{n} HERE soudt verborge{n}, wie{n}s wercke{n} in duysterheyt zijn, en{de} seggen, Wie siet ons? en{de} wie kent ons.
V gedachte is verkeert, gelijc oft tleem tegen den potbacker dachtede? en{de} oft dwerc sine{n} makere seyde, ghi en maect mi n{iet}, En{de} tschepsel seyde sine{n} backere, ghi en verstaghes niet?
Salt niet in een weynich tijts en{de} corts wesen, dat Libanus sal verkeere{n} in Charmel, en{de} Charmel sal voor ee{n} wara{n}de gheacht worden.
En{de} die dooue sullen in die{n} dage hooren die woorde{n} des boecs, Vander scemeringe en{de} vander duysternisse, sullen die oogen der blinde{n} sien.
En{de} die saechtmoedige sullen blijscap inde{n} HEERE toeworpe{n}, en{de} die arme menscen sullen in Israels heyligen verhuege{n},
Wa{n}t die macht hadde is ontbroke{n}, en{de} die bespotter is voleynt, en{de} si zijn alle wt gehouwe{n}, die op donrechtuaerdicheyt waecten.
Die den mensce dede{n} sondige{n} inde{n} woorde, en{de} terde{n} onder die voete{n} den genen die in die poorte strafte, en{de} va{n}de{n} rechtueerdige{n} weke{n} si te vergeefs.
Hierom seyt die HEERE dit tot Iacobs huis, die Abraha{m} verlost heuet, Iacob en sal nv niet bescae{m}t worde{n}, noch zijn aensicht en sal he{m} nv niet scamen,
Maer als hi zijn kinderen, dat werc mijnder handen, sal sien int midde{n} va{n} he{n}, sal hi mine{n} naem heylige{n}, en{de} si sullen Iacobs heyligen heylich maken, en{de} si sullen Israels Godt vercondigen.
En{de} die dwalende va{n} geeste, sullen verstandenisse wete{n}, en{de} doorblasers sullen die wet leere{n}.
WEe den kinderen die verlaters zijt seit die HERE, dat ghi eene{n} raet make{n}de zijt en{de} niet wt mi, en{de} dat ghi ee{n} webbe scheert en{de} niet door mine{n} geest, dat ghi vergadere{n} sout die een sonde op dander sonde.
Die wa{n}delt, dat ghi neder dalen sout tot Egipte{n}, en{de} ghi en hebbet mine{n} mo{n}t niet geuraecht, hebbende hope van hulpe, va{n} Pharaos stercte, en{de} hebbe{n}de betrouwe{n} in Egyptens scaduwe.
En{de} Pharaos stercte sal v tot scande{n} zijn, en{de} dat betrouwen in Egipte{n}s scadue, tot oneeren.
Wa{n}t in Taphnis ware{n} uwe prince{n}, en{de} uwe bode{n} genaecte{n} tot Chanes toe.
Si zijn alle bescae{m}t geworde{n} ouer d{at} volc, dwelc hen niet baten en mocht, Si en waren niet tot hulpe, noch tot eenige nutticheyt, maer tot scande{n} en{de} verwite{n}.
De{n} last der beeste{n} va{n}t zuyde{n} lant, inde{n} lande der benauth{eyt}, en{de} der noot, de leeu en{de} die leeuwinne daer wt, die Basiliscus, en{de} die vliege{n}de adere, die op die scoudere{n} der vuele{n}s, haer rijcdo{m}me{n} drage{n}, en{de} op der kemele{n} bulte, haere{n} scat, totte{n} volcke dat he{n} niet baten en sal moghen.
Egypten sal te vergeefs en{de} ydelijc helpe{n}, daero{m} riep ic hier op, Het is allee{n} houaerdie, Rust nv, als ghi daer in comen zijt,
so scriuet op buecke{n} hout, en{de} groeuet naerstelijc in eene{n} boec, en{de} tsal totte{n} wterste{n} dage zijn tot ee{n} getuigenisse tot inder eewicheyt.
Wa{n}t d{at} is ee{n} volc tot gra{m}scappe{n} verwecke{n}de, en{de} luege{n}achtige kindere{n}, en{de} kindere{n}, die die wet des HEREN niet en wille{n} hoore{n}.
Si die seyde{n}, den aenscouwers, en wiltse niet aenscouwe{n}, Den siende{n}, en wilt ons ghee{n} rechte dinge{n} sien, Spreect ons behaechlike dinge{n}, siet ons dwalingen,
Haelt va{n} mi de{n} wech, Neyget va{n} mi de{n} pat, Laet ruste{n} va{n} onsen aensichte die heylighe van Israel.
Daero{m} seyt dit die heylige van Israel, om dat ghi hebt verwete{n} dit woort en{de} hebt gehoept in valsce besculdinge{n} en{de} opte{n} oploop, en{de} hebt daer opgestae{n},
Daero{m} sal v dese onrechtuaerdicheyt zij{n}, gelijc die scueringe valle{n}de gesocht inder hooger muere{n}, wa{n}t haer vernielinge sal snellijc onuersie{n}s come{n}, alsment niet en sal hope{n},
En{de} si sal gemindert zijn, gelijc eens potbackers scherf gebroke{n} wort, met een starcke brekinge, en{de} het en sal niet een scerfke{n} geuonde{n} worde{n}, daerme{n} een vierke{n} vande{n} brande in drage oft een weynich waters wt den putte mede scheppe.
Wa{n}t dit seyt die HERE die heylige van Israel, Ist dat ghi wedero{m} coe{m}t, en{de} rustet so suldi salich zij{n}, in swige{n} en{de} in hope sal v starch{eyt} zijn, en{de} ghi en hebt niet gewilt
En{de} ghi seyt, Nee{n}, maer wi sullen totte{n} paerde{n} vluchte{n}, daero{m} suldi vliede{n}, en{de} wi sulle{n} op die snelle climme{n}, daero{m} sullen die v veruolge{n}, snel wesen.
Duysent menscen vant aensichte der veruaertheden eens, en{de} vant aensichte der veruaerthede{n} va{n} viue{n}, suldi vlie{n}, tot dat ghi verlate{n} zijt gelijc eene{n} mastboom des scips, op dopperste des berchs, en{de} gelijc ee{n} teeke{n} op de{n} hueuelen.
En{de} daero{m} verwacht die HERE, dat hi uwer ontferme. En{de} daero{m} sal hi verheue{n} worde{n} v spare{n}de Wa{n}t die HERE is een God des oordeels, salich zijn si alle die he{m} verwachten.
Wa{n}t ghi volc van Sio{n} sult woone{n} in Ierusalem, weene{n}de en suldi niet weene{n}, ontfermende sal hi v ontfermen, totter stemme{n} ws roepens, tersto{n}t als hijt hoort, sal hi v antwoorde{n}.
En{de} die HERE sal v een benaudt broot geue{n}, en{de} een cort water, ende hi en sal uwe{n} leeraer voort meer niet wech doe{n} vliege{n}, en{de} uwe ooge{n} sullen uwe{n} meester sie{n},
En{de} uwe oore{n} sullen dat woort ws vermae{n}ders hoore{n}, achter v segge{n}de, Dit is de{n} wech, gaet daer in, en{de} en keert n{iet} af ter rechter oft ter slincker ha{n}t
En{de} ghi sult besmette{n} die platen der gegroefder afgoden ws siluers, en{de} dat cleet des gegote{n} afgode{n} ws gouts, en{de} ghi sultse verstroyen, gelijc een onsuyuerheyt va{n} een maencra{n}ckige vrouwe Gaet wt, suldi hem segge{n}.
En{de} sal uwen zade regen gegeue{n} worde{n}, waer ghji in die aerde sult zaeyen, en{de} dat broot der vruchten des lants, sal zijn vet en{de} zeer vruchtbaer. In dien dage sal dat lam in uwe erffenisse breede weyde{n} vinde{n}.
En{de} v stiere{n} en{de} vuelens der ezelen bouwe{n}de d{at} la{n}t sullen gemengt voeder eten, va{n} gerste gezijct inde{n} dorschuloer gewannet is.
En{de} op alle hoogen berch, en{de} op alle verheuen hueuel, sullen loopende water riuiere{n} zijn, in de{n} dach des dootslaens va{n} meninghe, gelijc die thorrens vallen.
En{de} dat licht der Mane{n} sal zijn gelijc dat licht der Sonnen, en{de} tlicht der Sonnen sal seuenuoudich zijn, gelijc dat licht der seuen dage{n}, inden dage, inde{n} welcken die HERE, die instucke{n} wriuinge zijns volcs, verbinde{n} sal, en{de} de{n} slach haerder wonde{n} genesen sal.
Siet, den naem des HEREN coe{m}t va{n} verre, zijn verbolgentheyt is berne{n}de, en{de} swaer om te drage{n}, zij{n} lippe{n} zijn veruult met vero{n}waerdinge, en{de} zij{n} to{n}ge is gelijc een verslinde{n}de vier.
En{de} sine{n} geest gelijc een oueruloeyende beke totte{n} midde{n} des hals, om die heydenen te vernielen, en{de} den thoo{n} der dwalinge, die in die wa{n}ge{n} der volcke{n} was.
V sal ee{n} liedeke{n} zijn gelijc een ste{m}me va{n}t geheylichde hoochtijt en{de} die blijscap des herte{n}, gelijc des gene{n} die wa{n}delt met een fluyte, dat hi ingae totte{n} berch des HEREN totte{n} starcke{n} van Israel.
En{de} die HERE sal die heerlicheyt zijnder stemmen doe{n} hoore{n}, en{de} die veruaernisse zijns arms vertoone{n} int dreyge{n} zijns verbolge{n}theyts, en{de} de vlamme des verslinde{n}de viers sal slae{n} in storme{n} en{de} hagel steenen.
Wa{n}t Assur sal verscricke{n} va{n} des HEREN ste{m}me metter roede{n} geslage{n} wesende.
En{de} de{n} doorga{n}c der roede{n} sal vast gefundeert zijn, de{n} welcke{n} die HERE op he{m} sal doe{n} ruste{n}, Met ta{m}boere{n} en{de} met harpen, en{de} sonderlinge oorloge{n} sal hi tegen hen vechte{n}.
Wa{n}t Tophet is van ghistere bereit, va{n}de{n} coninc is si bereit, diepe, en{de} breet, haer voetsel is vier en{de} veel houten, Dat gheblaes des HEEREN ontsteectse ghelijck een zolpher beke.
WEe de{n} gene{n} die neder dale{n} in Egipte{n} om hulpe, hope{n}de op die paerde{n}, en{de} betrouwe{n} op die wagene{n}, wa{n}ter vele is, en{de} op die reysenaers, wa{n}t si zeer machtich zijn, En{de} si en hebbe{n} n{iet} betrout op de{n} heylige{n} va{n} Israel, en{de} de{n} HERE en hebbe{n} si n{iet} gesocht.
Maer hi die wijs is, heeft d{at} quaet toegebracht, en{de} hi en heeft zijn woorde{n} niet wech genome{n}, en{de} hi sal tege{n} der boosen huys opstae{n}, en{de} tegen dat behulp der genen die onrechtueerdich{eyt} doe{n}.
Die Egiptenaer is een me{n}sce, en{de} niet God, en{de} haer paerde{n} vleesch, en{de} niet een geest, en{de} die HERE sal zijn ha{n}t wtrecke{n}, en{de} die hulper sal vallen, en{de} die{n} hulpe ghedaen wort, sal vallen, en{de} si sullen altesame{n} verdorue{n} worde{n}.
Wa{n}t dit seyt die HERE tot mi, gelijc als wa{n}neer de{n} leeu en{de} de{n} iongen leeu ouer sine{n} roof briescht, en{de} al coe{m}t die menichte der harders te gemoet tege{n} he{m}, va{n} haerder ste{m}me{n} n{iet} verscricke{n} en sal, en{de} va{n} haerder menichte n{iet} verscroo{m}t en sal worde{n}, also sal die HERE der heyrscharen nederdalen, op dat hi stride, opte{n} berch Sio{n} en{de} op sine{n} hueuele.
Gelijc vliegende vogelen, also sal die HERE der heyrscare{n} Ierusalem bescerme{n}, bescermende en{de} verlossende, doorgae{n}de, en{de} verlossen.
Wort bekeert also vele als ghi int diepe zijt gedaelt midts afuallinge, ghi kindere{n} va{n} Israel
Wa{n}t in die{n} dage sal een yegelijc verworpe{n} die afgode{n} zijns siluers en{de} dafgode{n} zij{n}s gouts, die welcke uwe ha{n}de{n} v tot sonde{n} hebbe{n} gemaect.
En{de} Assur sal valle{n} mette{n} swaerde, niet des ma{n}s en{de} tswaert niet ee{n}s mensce{n}, sal he{m} verslinde{n}, En{de} hi sal vlieden niet vande{n} aensichte des swaerts, en{de} zijn iongers sulle{n} tzijnsbaer wesen.
En{de} zijn starcheyt sal va{n} veruaernisse doorgae{n} en{de} zijn prince{n} die veruaert zijn, sullen vliede{n}, seyt die HEERE, wiens vier in Sion is, en{de} sinen schoorsteen in Ierusalem.
SIet een Coninc sal inder rechtuaerdicheyt regeren, en{de} die princen sullen zijn voor int oordeel.
En{de} die man sal zijn ghelijck een die verborgen is voor den wint, en{de} die die hem verborcht voor den stormen des onweders ghelijck die beken der wateren inden dorste, gelijc die schaduwe der swaerder steenroetsen die in dat landt sonder watere wt steect,
Ende die ooghen der sienders en sullen niet verduysteren, ende die ooren der hoorender, sullen naerstelijck aenmercken.
Ende dat herte der sotten sal die konste verstaen, ende die tonghe der stamelaers sal haestelijck recht wt spreken.
Die onwijs is, en sal voortmeer gheen prince geheeten worden, ende die bedriechlike en sal niet meer een ouerste heeten.
Want die sot, sal soete dinghen spreken, ende zijn herte sal onrechtuaerdicheyt doen op dat hi geueynstheyt volbrenghen mach ende spreken bedriechlicheyt totten HEERE, ende op dat hi die zielen des hongherengens wtmerghele, ende dat hi die lauinghe den dorstighen ontrecke.
Des bedriechelikens vaten zijn die alder quaetste, Want hi selue sal die ghedachten bi een voeghen, om te verderuen die sachtmoedige, met die redene der luegenen, als hi den armen sprac doordeel,
Maer waerlijc, die prince sal dencken dingen die eenen prince waerdich zijn, en{de} hi sal ouer die hertoghen staen.
Ghi rijcke vrouwen, staet op, en{de} hoordt mijn stemme betrouwende dochteren luystert na mijn wtsprake.
Na den dach en{de} dat iaer suldy verstoort worden betrouwende want dat wijnsniden is ontbroke{n}, die vergaderende en sal voort meer niet comen.
Verwondert ghi rijcke vrouwe{n}, wort verbaest, ghi betrouwende ontcleet v, ende ghi sult beschaemt worden Schort op uwe lendenen op uwe borsten,
schreyt ouer dat begheerlijcke lantschappe, ouer den vruchtbaren wijnghaert.
Ouer die aerde mijns volcs zijn bramen en{de} doornen gesteken, Hoe veel temeer ouer alle huysen der blijschappen der verhuegen der stadt.
Want dat huys is verlaten, die menichte der stadt, is verlaten duysternissen ende castijnghe zijn geworden ouer die speluncken inder eewicheyt, blijschap der wilder Ezels zijn die weyden der kudden.
Tot dat den gheest ouer ons wt worde gestort vander hoochten, En{de} die woestine sal wesen in Chermel, ende Chermel sal tot warandtbossch gherekent worden.
En{de} in de woestine, sal dat oordeel woone{n} En{de} die rechtuaerdicheit sal in Chermel sitte{n}
Ende dat werc der rechtuaerdicheyt sal vrede zijn, ende den dienst der rechtuaerdichey sal zijn, swighen, en{de} vriheit sal zijn inder eewicheyt.
En{de} mijn volck sal in die schoonheyt des vreedts sitten, en{de} in die wooningen der betrouwenisse, en{de} in de rijcke ruste.
Maer den haghel inden nederganck des wouts, en{de} in die vernederinge sal die stadt vernedert zijn.
Salich zijt ghi, die zaeyende zijt, aen alle wateren, daer latende den voet des Os ende Ezels.
WEe v, die rooft, en sult ghi ooc niet berooft worden? En{de} ghi die versmaet sul ghi ooc niet versmaet worden? Als ghi volbracht sult hebben uwe beroouinghe, dan sult ghi oock berooft worden, en{de} als ghi mat wesende, aflaten sult vant versmaden, sult ghi vesmaet worden.
HEERE, ontfermt onser, want v hebben wi verwacht, zijt onsen arm smorghens vroech, oock onse salicheyt inden daghe der bedructheyt.
Vander stemmen des Enghels vloden die volcken, van uwer verhooginge zijn de heydenen verstroeyt.
En{de} uwe roouen sullen vergadert worden gelijcmen vergadert die sprinchanen, gelijck als die grachten van hen veruult zijn.
Die HEERE is groot ghemaect, want hi woonde int hooge Hi heeft Sion veruult met oordeel, ende rechtuaerdicheyt.
Ende tghelooue sal in uwen tijde{n} zijn, rijcdom, salicheit, en{de} wijsheit en{de} konste, die vreese des HEEREN, si is sine{n} schat.
Siet, die sienders sullen daer buyten roepen, die Enghelen des vredes sullen bitterlijck weenen.
Die weghen zijn verwoest, die doorgaende den wech, heeft gherust, Tverbont is ghebroken, hi heeft die steden wech gheworpen, hi en heeft die menschen niet gheacht.
De aerde truerde en{de} is verquolen, Libanus is bescaemt geweest, en{de} is vuyl geworden, Saron, is geworden gelijc een woestine, ende Basan en{de} Carmelus zijn te samen geschuddet.
Nv sal ic opstaen, seyt de HEERE, nv sal ick verhoocht worden, nv sal ick verheuen worden.
Ghi sult ontfanghen die hitte, ghi sult stoppelen baren, uwen gheest sal ghelijck een vier v verslinden.
En{de} die volcken sullen zijn als assche va{n} den brande, die vergaderde doornen sullen metten vier verbrant worden.
Hoort, ghi verre gesetene, wat ic gedaen hebbe, ende ghi ghebueren, bekennet mijn starcheyt.
Die sondaers zijn in Sion veruaert gheworden, Die scroomighe heeft die gheueynsde hypocriten beseten. Wie van v sal met dat verslindende vier moegen woonen? wie wt v sal woone{n} met die eewige hitte?
Die wandelt in rechtuaerdicheden, en{de} spreect die waerheyt, die wech worpt ghiericheyt wt valsche beschuldinge ende wt schuddet zijn handen van allen gauen, stoppende zijn ooren, dat hi gheen bloet en hoore, ende sluytende zijn ooghen toe, dat hi tquaet niet en sie.
Dese sal in die hoochte woonen, die borchten der steenen zijn, zijn hoochte, hem is broot gegeuen, zijn wateren zijn ghetrouwe.
Sijn ooghen sullen den coninck sien in zijn schoonheyt, ende si sullen tlant van verre sien.
V herte sal vreese peynsen Waer is die schriftgheleerde? Waer is die weghende die woorden des wets? Waer is die leeraer der cleynder kinderen?
Ghi en sult dat onwijs volck niet sien, dat volck der dieper redenen, alsoo dat ghi niet en moecht verstaen die behendicheyt zijnder tongen, daer gheene wijsheit inne en is.
Siet op Sion, die stadt onser feesten, v ooghen sullen Ierusalem sien, die rijcke wooninghe, den Tabernakel die niet ouerghedraghen en sal moghen worden, zijn naghelen en sullen inder eewicheyt niet wech ghenomen worden, ende alle zijn koorden en sullen niet gheschoert worden.
Want alleene is daer onse grootdoende HEERE Godt die plaetse der stroomen, die riuieren ruyme, en{de} openbaer, daer door en sal gheen schip des roeyers ghaen, ende gheen geweldich schip en sal niet daer door gaen
Want die HEERE is onse rechter die HEERE is onse wetgheuer, die HEERE onse coninck, hi selue sal comen, en{de} ons salich maken
Vwe koorden zijn wtghespreyt, Maer si en sullen niet machtich zijn, Also sal uwen mastboom zijn, dat ghi dat teeken niet wtstrecken en moecht, Dan sullen wtgedeelt worden, die bueten van vele roouen, die cruepelen sullen den roof wech nemen,
Noch die ghebuere en sal niet seggen Ick ben verquolen, tvolc datter in woont, va{n} he{m} sal de ongerechticheit genome{n} worde{n}.
GHi heydenen coemt, ende hoort, en{de} ghi volcken aenmerct, Laet die aerde hooren, en{de} haer volheyt, dat aertrijck, ende alle zijn spruyten.
Want die toornicheyt des HEEREN is ouer alle heydenen, ende die verbolghentheyt is ouer alle haer heyr, Hi heeftse gedoot, hi heeftse ter verslachtinge ghegheuen.
Ende haer doode lichamen sullen wech geworpen worden, en{de} wt haeren dooden lichamen, sal stanck op gaen, en{de} die bergen sullen smilten van haeren bloede.
Ende alle dat heyr der hemelen, sal veruuylen, en{de} die hemelen sullen te samen geuouden worden, gelijc een boeck, ende haer heyr sal vallen, ghelijck een bladt vanden wijnghaert valt, ende vanden vijchboom.
Want mijn swaert is droncken geworde{n} inden hemele, siet, het sal op Edom nederdalen, ende op dat volc mijnder dootslaghinge totte{n} oordeel.
Dat swaert des HEREN is veruult metten bloede, het is geworden dicke vanden ruete vanden bloede der lammere{n} en{de} der bocken, vande{n} ruete des merghes der rammen, want dat dootoffer des HEEREN in Bozra, en{de} een groote dootslaginge inden lande van Edom,
En{de} die Eenhore{n}s sullen met hen neder dalen, en{de} die stieren mette{n} starcken, En{de} haer aerde sal droncken worden van bloede, en{de} haer stof sal verworde{n} vande{n} ruete der vette{n},
Wa{n}t dit is de{n} dach der wrake{n} des HEREN, dat iaer der wedergeuinge, totten oordeel Sions.
En{de} haer beke{n} sullen verkeert worden in peck, en{de} haer stof in solpher, en{de} haer landt sal zijn barnende peck,
Nacht ende dach en salt niet wtgebluscht worde{n} inder eewicheit sinen roock sal opghaen van geslachte, tot gheslachte, si sal verlaten worden, in eewicheyt der eewicheyden, Daer en sal niemant doorghaende zijn door haer.
En{de} die wle en{de} den Echel sullense beerue{n} en{de} den storck en{de} de{n} rauen sullender in woonen, En{de} daer ouer sal wtghebreyt worden die mate, dat si te niet worde gedaen, en{de} dat meedt koordeken, tot dat steenken der verwoestinge.
Haer edelen en sullen daer niet wesen, maer si sullen meer den coninc aenroepen, en{de} alle haer princen, sullen tot niet zijn.
Ende in haere pallaysen sal opghaen Brame, Netele, en{de} stekeldoorn in haere vesten, ende tsal der draecken wooninghe zijn een weyde der struycen.
Ende die Duyuelen sullen te ghemoete loopen den Ezelkalueren, en{de} dat wilde manneken sal tot sinen geselle roepen Die witurouwe sal daer oock rusten, en{de} heeft haer ruste gheuonden.
Daer heeft den Eghele ghenestelt, en{de} zijn ionghen opgheuoet, ende heeftse omghrauen, ende broede, in haere schaduwe, die ghieren zijn daer ooc vergadert, die andere totten anderen.
Soeckt naerstelijc inden boeck des HEEREN, ende leset, een van dien en isser niet gebroken, deen en heeft den anderen niet geuraecht, want dat van minen mont voortgaet, die heuet gheboden, ende sinen gheest heeftse selue vergadert.
En{de} hi selue wierp hen tlot, en{de} zijn hant deeldet hen totter maten, Tot inder eewicheyt sullen sise beeruen, van gheslachte tot gheslachte sulle si daer inne woonen.
DIe verlaten wildernis ende die onwech sullen verblide{n}, en{de} die woestine sal verhuegen en{de} sal vrucht maken gelijc een lelie.
Vruchtmakende, sal si vrucht maken, en{de} sal verhuegen, ooc met verhueginge, en{de} sal loue{n}, die heerlicheyt Libanon is haer ghegeuen, Carmels ende Sarons schoonheyt, si sullen sien die heerlicheyt des HEREN, die schoonheyt ons Godts.
Starct die slappe handen, ende vestiget die vallende knien.
Segt den cleynmoedigen van herte, wort ghesterct, en{de} en wilt niet vreesen, siet onse God sal toebrengen die wrake der wederlooningen, hi Godt selue sal comen, ende sal ons salich maken.
Dan sullen die oogen der blijnden open gedaen worden, ende die ooren der doouer sullen gheopent worden.
Dan sal die hinckende springen, gelijck een hirte, en{de} des stommens tonge sal ope{n} ghedaen zijn want in die woestine zijn wateren ghedeylt, en{de} beken in die wildernisse.
En{de} die dorre aerde sal een staende water zijn, ende die drooghe fonteyn wateren, in die camere{n} daer te voren die draken woonden, sal opgaen die groenheyt des riets ende der biesen.
Ende daer sal den padt ende de{n} wech zijn ende sal den heyligen wech heeten, Die besmette en sal door he{m} niet gaen, en{de} dit sal v den gheschicten rechten wech zijn, soo dat die sotten daer niet door en dwalen.
Daer en sal gheenen leeuw zijn, en{de} die quade beeste en sal daer niet door neder gae{n}, noch si en sal daer niet geuonde{n} worde{n}, ende si sullen wandelen die verlost sullen wesen,
En{de} die verlost zijn vanden HERE sullen wederkeeren, ende sullen tot Sion met een louinghe comen, ende eewige blijscap sal zijn ouer haer hooft, en{de} si sullen genuchte ende blijschap vercrighen, en{de} smerte ende suchtinghe sullen vlieden.
ENde het geschiede inden veerthienste{n} iaere des conincs Ezechie, dat Sennacherib die coninc van Assyrien opghinc teghen alle die vaste steden van Iuda, ende wantse.
Ende die coninc van Assyrien sandt Rabsacen van Lachis tot Ierusalem, totten coninck Ezechiam met een groot heyr, ende stont aen die waterspuye der ouerster visscherien, in den wech des volders ackers.
Ende Eliachim Helchie sone ghinck tot he{m} wt, die die ouerste des huys was, ende Sobna die scriuer, ende Ioas Asaphs sone cancellier.
Ende Rabsaces seyde tot he{n}, Segt doch tot Ezechiam, Alsoo seyt die groote coninc die coninc van Assyrien, Wat betrouwen is dit, daer ghi mede betrout hebt?
Oft door wat raet, oft door wat stercheyt schicte ghi v wederspannich te zijn, op wie{n} hebdi v verlaten, om dat ghi van mi ghegaen zijt?
Siet, ghi betrout v op desen ghebroken rietstoc, op Egypten, op de{n} welcke{n} dat ee{n} yegelijc die daer op stue{n}t, sal hi he{m} in zijn hant gaen, en{de} salse doorboren, Alsoo is Pharao die coninc van Egypten allen die op hem betrouwen.
Ende ist dat ghi mi antwoort, wi hebbe{n} inden HEERE onsen God onse betrouwe{n} En is hi niet die selue, wie{n}s Ezechias wech ghenomen heeft, sine hoochte{n} en{de} sine altaren, en{de} hi seyde tot Iuda ende Ierusalem, voor desen altaer sult ghi aenbidden?
En{de} leuert ghi v nv, minen heere de{n} coninc van Assyrien, ende ick sal v gheuen twee duysent paerden, en{de} ghi en sult niet mogen wt v volc die opsitters gheuen,
Ende hoe sult ghi connen verdraghen dat aensichte eens van eender plaetsen, vanden minsten knechten mijns heeren? Maer ist dat ghi betrout op Egypten, ende in wagenen ende rosuolck?
Ende nv, ben ic ooc sonder de{n} HERE op gheghaen ouer dit lant, om dat ic dat verderuen soude, Die HEERE seyde tot mi, Ghaet op in dat lant, ende verderuet.
En{de} Eliachim en{de} Sobna, en{de} Ioach, seyde tot Rabsachen, spreect toch tot uwen knechten in Siriersche tale, want wi verstae{n}t, en{de} en spreket niet iootsch tot ons, inden ooren dee volcs, dat op die mueren is.
En{de} Rabsaces seyde, Heeft mi mijn heere ooc gesonden tot uwe{n} heere, ende tot v, dat ic al dese woorden soude spreken? oft niet lieuer totten mannen die op die muere{n} sitten, dat si bi v haeren dreck soude{n} eten, ende dat si die pisse haerder voeten met v drincken souden?
En{de} Rabsaces stondt, en{de} riep met luyder stemmen in Iootscher talen, en{de} seyde, Hoort die woorden des grooten conincs des conincs van Assyrien.
Dese dinge{n} seyt die coninc, En laet v Ezechias niet verleyden, wa{n}t hi en mach v niet verlossen.
En{de} Ezechias en geue v gheen betrouwen inden HEERE, segghende, Verlossende sal ons die HERE verlossen, en{de} dese stat en sal niet geleuert worden, in die hant des conincs van Assyrien.
En wilt niet hooren Ezechia{m}, want dit seyt die coninc va{n} Assyrie{n}, Maect met mi een gebenedijnghe, en{de} coemt wt tot mi, ende etet een yeghelijc va{n} sine{n} wijngaert, en{de} een yegelijc va{n} zijn vigeboo{m}, en{de} een yegelijc drincke dat water zijns puts.
Tot dat ic come en{de} neme v totten lande, gelijc v lant, dat een lant des corens en{de} des mosts, een lant des broots en{de} der wijngaerden is.
En laet v Ezechias niet verstooren, segghende, Die HERE sal ons verlossen, Hebben oock die goden der heydenen, een yeghelijck zijn landt verlost vander handt des conincs van Assyrien.
Waer zijn die goden Hemath? en{de} Arpad? Waer zijn die goden Sepharuaim? hebben si Samarien ooc verlost van mijnder hant,
Wie is onder allen den goden deser landen, die haer hant va{n} mijnder hant verlost hebben, dat die HEERE Ierusalem va{n} mijnder hant verlossen soude?
En{de} si swegen, en{de} en antwoorde{n} hem niet een woort, want die coninc hadde hen beuolen, segghende, en antwoort hem niet.
En{de} Eliachim Helchie sone die welc ouer dat huys was qua{m} in, en{de} Sobna die schriuer en{de} Ioach die Canceliers Asaphs sone tot Ezechiam met gheschoerden cleederen, en{de} bootschapte{n} hem die woorden Rabsace.
ENde het geschiede na dattet die coninc Ezechias gehoort had, dat hi schoerde zijn cleederen, ende is gedect met eene{n} sac, ende quam in des HEEREN huys.
Ende sandt Eliachim die ouer dat huys was, ende Sobna den schriuer, ende die ouders der priesteren, bedect met sacken, tot Esaiam Amos sone den propheet.
Ende si seyden tot hem, Dit seyt Ezechias, desen dach is eene{n} dach des bedructheyts, ende der berispinghen, ende der blasphemien, want die kinderen zijn tot barens toe gecomen, ende daer en is gheen cracht der barender vrouwen.
Och oft die HEERE v God eenichsins de woorden va{n} Rabsaces hoorde, de{n} welcke{n} die coninck van Assyrien zijn heyr sandt om te blasphemeren den leuendigen God, En{de} te beschimpen in redenen, welcke die HERE v Godt gehoort heeft, Heft hierom op dat gebet voor die ouergebleuene die gheuonden zijn.
Ende die knechten des conincs Ezechie ghingen in tot Ezaiam.
Ende Esaias seyde tot he{n}, Aldus sult ghi tot uwen heere seggen, Dit seyt die HEERE, En vreest niet vanden aensichte der woorden die welcke ghi gehoort hebt, met welcken mi die knapen des conincs van Assyrien hebben gheblasphemeert.
Siet, ic sal geuen in hem eenen gheest, en{de} hi sal een geruchte hooren, en{de} hi sal wederkeeren in zijn lant, ende ic sal hem doen vallen midts den swaerde in zijn lant.
Ende Rabsaces is weder gekeert, ende vandt den coninck van Assyrien strijdende teghen Lobna, Want hi hadde gehoort dat hi van Lachis was ghereyst.
Ende hi hadde van Tharaca den coninc van Mooren lant hooren seggen, hi is wtghegaen om teghen v te vechten, ende als hi dat gehoort heeft, sandt hi boden tot Ezechiam, segghende.
Ghi sult dese dinghen segghen tot Ezechiam den coninc van Iuda, segghende, v God en bedriege v niet inden welcke{n} ghi betrout, segghende, Ierusalem en sal niet geleuert worden in die hant des conincs van Assyrien.
Siet, ghi hebt ghehoort, wat die coninghen van Assyrien ghedaen hebben al die landen die si omgheworpen hebben, ende sult ghi verlost moghen worden?
Hebben die goden der heydenen, die ooc verlost, welcke mine vaders omgeworpen hebbe{n}, Gozan, en{de} Haran, en{de} Reseph? ende die sonen Eden, die in Thalassar waren?
Waer is die coninc va{n} Hemath, en{de} die coninc va{n} Arpad, en{de} de coninc der stadt Sepharuaim en{de} Ana, en{de} Aua?
En{de} Ezechias nam die brieuen, vander boden handt, en{de} lasse, en{de} hi ghinc op, in des HEEREN huis, en{de} Ezechias ontdede die voor den HEERE.
En{de} Ezechias badt den HEERE, seggende,
HERE der heyrscharen, Israels God, die sidt op Cherubim, ghi zijt die God alleene, ouer alle conincricke{n} der aerde{n}, ghi hebt de hemelen en{de} die aerde gemaect.
HERE, buycht uwe oore neder en{de} hoort, doet HEERE uwe ooghen open, en{de} siet, En{de} hoort alle Sennacheribs woorde{n}, die welcke hi seyndet, om den leuendige{n} God te blasphemeren,
Voorwaer HERE, Die coninge{n} van Assyrie{n}, hebben alle lande{n} en{de} haer aerde vewoest,
en{de} leuerde{n} haer gode{n} int vier, Wa{n}t si en waren ghee{n} goden, maer wercke{n} der mensche{n} handen, hout en{de} stee{n}, en{de} si hebbense in cleyn stucken gebroken.
En{de} nv HERE onse God, behout ons, van zijnder hant, op dat alle conincrijcken der aerde{n} bekenne{n}, dat ghi die HERE God alleen zijt.
En{de} Esaias Amos sone, sandt tot Ezechiam, seggende, Aldus seit die HERE Israels God, Om dat ghi tot mi ghebeden hebt, ouer Sennacherib, den coninc van Assirien.
So is dit dwoort, dat dye HERE ouer he{m} gesproken heeft, Hi heeft v versmaet, hi heeft v bescimt, maecht dochter van Sion, hi heeft thooft achter v gheschuddet, dochter van Ierusalem.
Wien hebdi doch verwete{n} en{de} beschimt? en{de} wie{n} hebdy geblasphemeeert, en{de} ouer wie{n} hebdy die stemme verheue{n}? en{de} hebt verheue{n} de hoochheit uwer ooge{n}, tege{n} den heylige{n} va{n} Israel
Door uwer knechten hant hebdy den HEERE bescimt? en{de} hebt geseit, met die menichte mijnder wagenen, ben ic opgegaen op de hoocheit der bergen, op die toppe{n} van Libanus, en{de} ic sal afhouwe{n} die hoochte zijnder Cederboomen, zijn wtuercore{n} Abeelboome{n}, en{de} sal income{n} op die hoochte zijns eyndes, in de bosschagie der waeranden van Carmelus.
Ic groef en{de} dronc water, en{de} verdroochde met die solen mijnder gange{n}, alle de riuiere{n} des dijcs.
Oft en hebdy niet gehoort, wat ic he{m} in voorleden tijden gedae{n} hebbe, ic heb dat gemaect, vande{n} oude{n} dage{n}? en{de} nv heb ic dat toegebracht en{de} tis geworden tot een wtwortelinge der te samen vechtender houelen en{de} der vaster steden.
Haer inwoonders met een gecorte hant hebben si geureest, en{de} zijn beschaemt, si zijn geworden als hoy des velts, en{de} groen gras der weyde{n}, en{de} cruyt der dake{n} dat verdorrede, eer dat rijp was geworden.
En{de} uwe wooninge, en{de} uwe{n} wtganc, en{de} uwe{n} inganc wiste ic, en{de} raserie tegen mi, doen ghi verbolgen waert tegen mi.
Vwe hoouaerdicheyt is opgeghaen voor mijn ooren, hier om sal ick eenen rinck in uwe naesgate{n} doe{n} en{de} eenen breydel tusschen uwe lippen, en{de} ic sal v weder leyden door den wech door den welcken ghi quaemt.
Maer dit sal v een teeke{n} zijn, Eet dit iaer dat va{n} selfs wasset en{de} int tweede iaer, eet appelen en{de} int derde iaer zaeyt en{de} maeit, en{de} plantet wijngaerden en{de} eet haer vruchten,
En{de} dat behouden sal wesen vande{n} huyse va{n} Iuda, en{de} dat ouerbleuen is sal wtsciete{n} zijn wortel nederwaerts en{de} tsal zijn vrucht opwaerts maken.
Want van Ierusalem sal die ouerbliuinge wtgaen, en{de} die behoudinge vande{n} berge van Sion, Die vreeselike liefde des HEREN der heyrscharen sal dat doen.
Daeromme seyt de HERE dit vanden coninc van Assirien, Hi en sal in deser stadt niet comen, en{de} hi en sal daer ghee{n} gheschut schiete{n} en{de} gheene{n} schilt en salse beco{m}mere{n} en{de} hi en sal gheenen dijc in haeren omganc maken.
Inden wech, door den welcken hi gecomen is, door den selue{n} sal hi wederkeeren, en{de} hi en sal in deser stadt niet come{n}, seyt die HEERE.
En{de} ic sal dese stadt bescermen, dat icse behoude, om minent wille, en{de} om Dauids mijns knechts wille.
En{de} een enghel des HEREN ghinc wt, en{de} versloech inden heyrleger van Assyrien hondert en{de} vijfentachtentich duysent, En{de} si stonden inden morge{n} op, en{de} siet, si alle ware{n} doode lichamen.
En{de} hi reysde wt, en{de} ghinc wech, en{de} Sennacherib die coninc van Assyrien keerde weder, ende woonde in Niniue.
En{de} het is gesciet, doen hi aenbadt inden tempel Nesrach zijns Gods, dat Adromelech en{de} Sarazar zijn sone{n}, versloeghe{n} he{m} metten swaerde, en{de} si ontginge{n} int lant van Ararat en{de} Asaraddon zijn sone regeerde in zijn stede.
IN dien dagen wert Ezechias cranc totter doot toe, ende Esaias Amos sone die propheet quam tot hem ende seyde tot hem, Dit seyt die HEERE, Beschict uwe huys want ght sult steruen, en{de} niet bliuen leuen.
En{de} Ezechias keerde zijn aensichte totten wandt, ende badt den HEERE. Ende seyde,
O HERE, ic bid v, gedenct doch, dat ic voor v inder waerheit hebbe gewandelt, en{de} met volmaecter herten, en{de} heb dat goet is voor uwe ooge{n}, gedae{n}, En{de} Ezechias wee{n}de met grooter weeninge.
En{de} des HEREN woort gesciede tot Esaiam, seggende
Gaet, en{de} segt tot Ezechia{m}, aldus seyt de HERE Dauids ws vaders God, Ic heb v ghebet gehoort, en{de} ic hebbe v trane{n} gesien, siet, ic sal doen tot uwen dagen, vijfthien iaer.
En{de} vander hant des conincs van Assyrie{n} sal ic v verlossen en{de} dese stadt, en{de} ic salse beschermen.
Want dat sal v een teeke{n} vande{n} HERE wesen, dat woort sal doen, dat hi gesproken heeft.
Siet, ick sal weder om brenge{n} die schaduwe der linie{n} door de welcke si neder is gedaelt inde{n} sonwiser Achaz, inder Sonne{n}, achterwaerts tien lienien. En{de} die Sonne is tie{n} grade{n} wedergekeert, door die graden, door welcke si neder was gedaelt.
Die schriftuere des conincs van Iuda Ezechie, als hi cra{n}c was geweest doen hi was genesen van zijnder crancheyt.
Ic seyde, In dat midden mijnder daghen sal ic binne{n} die poorte{n} der hellen gae{n}, Ic heb ghesocht dat ouerblijfsel mijnder iaren.
Ic seyde, Ic en sal niet sien den HEERE de{n} God inde{n} lande der leuendiger, ic en sal gheenen mensch meer aensien, en{de} de{n} woonder der ruste{n}.
Mijn generacie is afgenome{n} en{de} tesamen geuonde{n} van mi, gelijc een hutte der harderen, Mijn leue{n} is afgesnede{n} als vande{n} weuer, doen ic noch op dat getou geschore{n} werdt, sneedt hi mi af, Vande{n} morge{n} totten ouont toe suldy mi voleynden.
Ick hoepte tot des morghens, gelijc eenen leew, also heeft hi alle mijn beene{n} in stucken gewreuen vande{n} morgenstont totten auont toe, suldy mi voleynden,
Ic sal roepen gelijc een ionge swaluwe, ic sal droeflijck singhen als een duyue, Mijn ooge{n} zijn verdonckert opschouwende int hooghe. HEERE, ic lijde gewelt, Antwoort voor mi,
wat sal ic seggen, oft wat sal hi mi antwoorde{n}, na die{n} dat ict selue gedaen hebbe? Ic sal v wedero{m} ouer dencken alle mijn iare{n}, in bitterheit va{n} mijnder zielen.
HERE, ist datme{n} also leeft, en{de} is in alsulcke{n} dinge{n} dat leue{n} mijns geests, Ghi sult mi berispe{n}, en{de} mi leuendich make{n},
siet, in vrede is mijn alderbitterste bitterheyt. Maer ghi hebt wt treckende verlost mijn ziele, dat si niet en soude vergae{n}, Ghi hebt alle mijn sonde{n} achter uwe{n} rugge wech gheworpe{n}.
Want die helle en sal v niet beliden noch die doot, en sal v niet loue{n}, die nederdalende inden kuyle, en sullen uwe waerheyt niet verwachte{n}.
Die leue{n}de, die leue{n}de dei sal selue v belijde{n}, gelijc ick huiden, Die vader sal sinen kinderen, uwe waerheyt kondich maken.
HEERE, maect mi salich, en{de} onse Psalmen sullen wi singhen, alle die dagen ons leuens in des HEEREN huys.
En{de} Esaias geboot, dat si soude{n} neme{n} eene{n} clomp vige{n}, en{de} dat sise soude{n} plaestere{n} op de{n} sweer en{de} hi soude gesont worde{n}.
Ende Ezechias seyde wat teeken salt wesen, dat ick op sal ghaen int huys des HEEREN?
IN die{n} tijt sant Merodach Baleada{n} Baleadans sone die coninc van Babilonie{n} brieuen en{de} gheschencke tot Ezechia{m}, want hi heeft gehoort, dat hi cranck was gheweest en{de} ghenesen.
En{de} Ezechias verblide hem van dien, ende thoonde hen die camere{n} der ruyckender kruyden, en{de} des siluers ende gouts, en{de} welrieckende specerie en{de} zeer goede salue, en{de} alle thuys zijnder huysraden, en{de} alle dat in zijn schatte{n} wert geuonden, daer en was ghee{n} woort dwelcke Ezechias hen niet en toonde, in zijn huys, en{de} in alle zijnder macht.
Maer Esaias die propheet quam totten coninc Ezechiam, en{de} hi seyde tot hem Wat seyde{n} die manne{n}? en{de} van waer quame{n} si tot v? En{de} Ezechias seyde, Van verren lande zijn si tot mi ghecomen van Babilonien.
En{de} hi seyde, Wat hebben si in v huys gesien, En{de} Ezechias seide, So wat in mijn huys is, hebben si gesien, daer en was ghee{n} dinc dat ic hen niet en thoonde, in mine{n} schatten.
Ende Esaias seyde tot Ezechia{m}, hoort dat woort des HEEREN der heyrscharen.
Siet, die dagen sullen come{n}, dattet sal al dat in v huis is, en{de} dat uwe vaders tot scatten vergadert hebbe{n} tot desen dach toe wech genome{n} worde{n} in Babilonie{n}, daer en sal gee{n} dinck worden gelaten, seyt die HEERE.
En{de} va{n} uwe{n} kindere{n} die wt v sullen come{n} die ghi winnen sult, die sullen si wech neme{n} en{de} si sullen dienende camerlingen wesen, in den pallayse des conincs van Babilonien.
En{de} Ezechias seide tot Esaiam, des HEEREN woort is goet, dat ghi gesproken hebt En{de} hi seyde, Het si doch alleene vrede ende waerheyt in minen daghen.
WOrt getroost, wort getroost mijn volc seyt v God.
Spreect tot Ierusalems herte, en{de} roeptse toe, Wa{n}t haer quaetheit is veruult, wa{n}t haer onrechtuaerdicheyt is vergeuen, Wa{n}t si heeft van des HEREN hant dubbele ontfaen, voor alle haer sonde{n}.
Daer riep een stemme, in die woestine, Bereyt des HEREN wech, maect o{n}s gods paden recht in die woestine.
Alle dal sal verheue{n}, en{de} alle berch en{de} hueuel sullen vernedert worde{n}, en{de} dat cromme sal recht zijn, en{de} die scerpe dingen sullen effen weghen zijn.
En{de} des HEREN heerlich{eyt} sal geope{n}baert worde{n}, en{de} alle vleesch sal te same{n} sie{n}, al wat des HEEREN mont gesproken heeft.
Daer sprac ee{n} ste{m}me, Roept, En{de} ic seyde, Wat sal ic roepe{n}? Alle vleesch is hoy, en{de} alle zijn glorie is gelijc die bloeme des velts.
Dat hoy is verdorret, die bloeme is af geualle{n}, Wa{n}t des HEREN geest blies daer op, warachtelijc tvolc ist hoy.
Thoy is verdorret, die bloeme is afgeualle{n}, Maer des HEREN woort blijft inder eewich{eyt} stae{n}.
Climt opte{n} hooge{n} berch, ghi die eua{n}geliseert, en{de} blide bootscap brengt o Sion, verheft in stercheyt v stemme, ghi die eua{n}geliseert o Ierusale{m}, verheftse, en wilt niet vreesen, Segt den steden va{n} Iuda, Siet, v God.
Siet, die HERE die God sal in die starcheyt come{n} en{de} sine{n} arm sal heerscappen, siet zijn loon is met he{m}, en{de} zijn werc voor hem.
Gelijc een harder sal hi zijn cudde weyde{n}, in sine{n} arm sal hi die la{m}mere{n} vergadere{n}, en{de} in sinen schoot sal hise opheffen die beuruchte sal hi selue dragen.
Wie heuet water metter ha{n}t gemeten? en{de} wie heeft de{n} hemel met der palmen geweghen? en{de} wie heeft die sware grooth{eyt} der aerde{n} met drie vingeren gewegen? en{de} wie heeft inden ghewichte die bergen gewegen, en{de} die hueuelen metter waechscalen?
Wie heeft des HEEREN geest geholpen, en{de} wie is zijn raetsheere geweest, en{de} heuet hem gethoont?
Met wie{n} heeft hi te rade gegaen, en{de} heeft he{m} o{n}derwesen, en{de} heeft he{m} geleert den wech der rechtuaerdicheyt, en{de} heeft he{m} co{n}ste geleert, en{de} heuet he{m} de{n} wech der voorsienicheyt getoont?
Siet die heydene{n} zijn geacht gelijck die druppele eens eemers, en{de} gelijc dat to{n}gesken der wage{n} Siet, die eylande{n} zijn als ee{n} cleyn stof.
En{de} Libanus en sal niet genoech zijn om te ontsteken, en{de} haer beesten en sullen niet genoech tot brantoffer zijn.
Alle heydene{n} zijn also, als oft si n{iet} en ware{n} voor he{m}, en{de} als niet en{de} ydel zijn si va{n} he{m} gereke{n}t.
Hiero{m} wie{n} hebdi God gelijc gemaect? oft wat beelt suldi he{m} stellen?
En heeft de beeltsnijder d{at} beelt niet gemaect, of en heeft die goutsmit niet d{at} vergult met goude, en{de} die siluersmit met siluere{n} plate{n} beslagen?
Een starc en{de} o{n}rottelijc hout heeft die wijse co{n}stenaer vercore{n}, hi ondersoect, hoe dat hi ee{n} gegroeft beelt vast setten mocht, dwelck niet beweecht en worde.
En suldi dat niet weten? oft en suldijt niet hoore{n}? Oft en ist v niet vercondicht va{n}de{n} beginne? Oft en verstaet ghi niet die fundamenten der aerde{n}?
Die op die rontheyt der aerde{n} sit, en{de} haer inwoo{n}ders gelijc sprinchane{n} zij{n}, hi sal die hemelen wt recke{n} als niet en{de} hi breitse wt gelijc een hutteke{n}, om in te woone{n},
Die die o{n}dersoeckers der heymelichede{n} geeft, als oft si niet en waren, Hi heeft die rechters der aerde{n}, gelijc een ijdel dinc ghemaect.
En{de} want oock haeren struyc niet geplant, noch ghezaeyt, noch gee{n} wortel in die aerde en hadde blies hi daer onuersienlijc op, en{de} si verdorreden, en{de} den storm salse wechnemen, ghelijc een stoppel.
En{de} wien hebdi mi gheleken, en{de} gelijc gemaect, seyt die heylige?
Heft v oogen op int hooge, en{de} siet wie dese dinghen geschapen heeft, die haer heyr wtleyt in getale, en{de} die altemale, elck bi name roept, van menichte der crachten en{de} zijnder stercheyt, en{de} der macht, so en bliuet n{iet} een ouer.
Waerom segt ghi o Iacob, en{de} spreect o Israel, Minen wech is vande{n} HERE verborgen, en{de} mijn oordeel sal van minen God voorbighaen?
Oft en weet ghi niet? oft en hebdi niet gehoort? dat God die eewige HEERE die gescapen heeft die palen der aerde{n} niet en sal moede worde{n}, en{de} hi en sal niet aerbeyde{n} Daer en is geen ondersoeckinge zijnder wijsheyt?
Hi gheeft den moede{n} cracht, en{de} hem die niet en zijn, stercheit, en{de} die cracht vermenichtfuldicht hi.
En{de} die kinderen sullen moede worde{n}, en{de} sullen arbeyden, ende die iongelingen sullen in die siecte vallen.
En{de} die inden HEERE hope{n}, sullen die cracht verandere{n}, si sullen vloghelen nemen, gelijc die arenen, si sullen loopen en{de} niet arbeyden, si sullen wandelen, ende si en sullen niet amachtich worden.
LAet die eylanden voor mi swigen, ende die volcke{n} die starcheyt veranderen, Laetse toecomen, dan sullen si spreke{n}, laet ons gelijc totten oordeel genaken.
Wie heeft den rechtueerdige{n} opgewect vanden oosten, hi heeft hem geroepen, dat hi hem souden nauolgen? Hi sal die heydenen in zijn aenschouwen geuen, ende die coningen sal hi behouden, Hi sal gelijck stof zijn swaert gheuen, ghelijc een verworpe{n} stoppel vanden winde ghenomen, sinen boghe.
Hi salse veruolghen, ende inden vrede doorghaen, den padt, en sal onder zijn voeten niet verthoonen.
Wie heeft gewrocht, en{de} gedaen, roepende die geslachten, vant begin aen? Ic die HERE deerste en{de} die laetste ben ick.
Die eylanden hebbent gesien, en{de} geureest, die eynden der aerden hebben verbaest geweest, si zijn genaect en{de} gecomen.
Eenyegelijc sal sinen naesten helpen, en{de} sal sinen broedere segge{n}, Sijt vroom
Die smidt int metael werckende heeft gesterct metten hamer slaende, den ghenen die doe{n} ter tijt smede, seggende, Die tesame{n} voeginge is goet, en{de} hi heuet starc gemaect met naghelen op dattet niet beweecht en soude worden.
En{de} ghi Israel mijn knecht o Iacob, den welcken ic heb vercoren, Abrahams mijns vrients zaet,
inde{n} welcken ic v begrepen hebbe, Want ick heb v vanden eynden der aerden, en{de} van sinen vorsten geroepen en{de} ic siede v, Ghi zijt mijn knecht ic heb v vercore{n}, en{de} ic en heb v niet verworpe{n}
En vreest niet, wa{n}t ic ben met v, en wijct niet af, want ic ben v God, ic heb v gesterct ooc heb ic v geholpen, en{de} v heeft ontfangen die rechter hant va{n} minen rechtuaerdige{n}.
Siet, si sullen bescae{m}t worden, en{de} si sullen hen schame{n}, alle die tegen v strijde{n}, Si sullen zijn gelijc oft si niet en ware{n}, en{de} die mannen die tegen v spreken, sullen vergaen.
Ghi sultse soecken, en{de} ghi en sultse niet vinden, die mannen die tegen v wederspannich waren, en{de} si sullen zijn, ghelijck oft si niet en waren, en{de} gelijc die vernielinge des mans die tegen v vechtende is.
Want ic ben die HERE v God, gripende v hant, en{de} segge{n}de v, En vreest niet, Ick helpe v.
En wilt niet vreesen ghi Iacob wormken die gestorue{n} zijt wt Israel, ic heb v geholpe{n}, seit de HERE, en{de} v verlosser die heylige van Israel.
Ick heb v geset als eenen nieu dorsschenden wage{n} te dorssche{n} hebbende sagende tanden, Ghi sult die bergen dorssche{n} en{de} mindedere{n}, en{de} ghi sult die huelen gelijc stof make{n}.
Ghi sultse wannen, en{de} die wint salse wech neme{n}, en{de} den storm salse verstroeye{n}, En{de} ghi sult inde{n} HERE verhuege{n}, inden heyligen Israels suldy verbliden.
Die arme en{de} behoeuende soecke{n} water, en{de} daer en is gee{n}, haer tonge is vanden dorst verdorret, Maer ick die HEERE salse verhooren, Ick Israels God en salse niet verlate{n},
Ic sal op de opperste hueuelen stroomen open doen, en{de} int midden der velden, fonteynen, ic sal die woestine in staende wateren sette{n}, ende dat wandelbaer lant in riuieren der wateren.
Ick sal inder woestinen gheuen den cederboom, den Doorne, den Galighae{n}boom, en{de} dat hout der oliuen, ic sal in die wildernisse setten den Abeelboom, den Elsenboom, en{de} Bueckenboom tesamen,
Op dat si sien sullen en{de} bekennen, ende si sullen in haer herte setten en{de} te same{n} verstaen, dat die hant des HEEREN heeft dit dinc gedaen, en{de} die heilighe Israels heeft dat dat gheschepen.
Doet v oordeel genaken, seit die HERE en{de} haelt, ist dat ghi messchien yet hebt, seyt Iacobs coninck.
Laetse genaken, en{de} laetse ons vercondigen, al wat toecomende is in toecomende tijden, bootschapt dingen, die die te voren geweest zijn, En{de} wi sullen onse herte stellen, en{de} sullen weten, haer laetste en{de} dinge{n} die toecomende zijn, verbootscapt ons
Bootschapt dingen die comen sullen in soecomende tijden, en{de} wi sullen weten, dat ghi goden zijt. Doet oock wel oft qualijck, ist dat ghijt vermuecht, en{de} laet ons spreke{n} en{de} te samen hooren.
Siet ghi zijt wt niet, en{de} uwe werc wten ghenen dat niet en is, Hi is een vereysinge die v verkiest.
Ic heb eene{n} verwect vande{n} noorden, en{de} hi coemt, vande{n} opganc der Sonnen, hi sal mine{n} naem roepen en{de} hi sal die raetsheeren toebrenge{n} als leem ende als een potbacker dat slijck tredende.
Wie heuet vant beghinne vercondicht, dat wijt sullen bekenne{n}, en{de} vande{n} beginne, dat wi sullen segge{n}, Ghi zijt rechtuaerdich? ooc en isser gheen vercondigende, noch te vore{n} seggende, ooc niet hoorende uwe woorden.
Die eerste sal segghen tot Sion, Siet ick ben hier teghenwoordich, en{de} Ierusalem sal ick eenen Euangelist gheuen.
En{de} ick sach, en{de} daer en was ghee{n} man, en{de} van desen, die raet hielde en{de} die geuraecht, een woort antwoorde.
Siet, si zijn alle onrechtuaerdich en{de} haer wercken zijn ydel, wint en{de} ydelheyt haer ghelijckenisse der afgoden.
SIet, mijn keecht ick sal hem ontfangen Mijn wtuercorene, mijn ziele heeft behage{n} in he{m} gehat, ic heb minen geest op he{m} gegheuen, hi sal den heydenen doordeel voortbrenghen.
Hi en sal niet roepen, en{de} hi en sal gheene{n} persoon wtneme{n} noch zijn stemme en sal buyte{n} niet gehoort worde{n}.
Hi en sal dat gecrooct riet niet in stucke{n} wriue{n} en{de} dat roockende vlas, en sal hi niet wtblusscen, inder waerheyt, sal hi dat oordeel voortbrengen.
Hi en sal niet droeuich noch stuerich zijn, tot dat hi doordeel int aertrijck sette, en{de} die eylanden sullen zijn wet verwachten.
Dit seyt God die HERE va{n} Israel sceppende die hemelen en{de} die wt reckende, vastmakende die aerde, en{de} haer spruyten, die de{n} volcken dat op haer is adem gheeft, en{de} de{n} gheest diese betreden.
Ic die HERE heb v geroepen inder rechtuaerdicheit, en{de} ic greep v hant, en{de} ic behielt v, En{de} gaf v tot een verbont des volcs, en{de} tot een licht der heydene{n}
Om dat ghi opendoen soudt die ooghe{n} der blinder, en{de} dat ghi den gebondene{n} wtleyde{n} soudt vande{n} huise des kerckers, de{n} sittende{n} in duysternisse.
Ick ben die HEERE, dat is mine{n} naem, Ic en sal mijn eere gheenen anderen gheue{n}, en{de} mine{n} lof de{n} gegroefde{n} beelden.
Siet, die eerste dingen zijn gecomen, en{de} ic vercondige oock nieuwe dinghen, eer dat si opgaen, sal icse v doen hooren.
Singet den HERE een niew liet zijn lof is va{n}den palen der aerden, ghi die neder daelt totter zee, en{de} haer volheyt, die eylanden en{de} haer inwoonders.
Si worden verheue{n}, die woestine en{de} haer steden, en{de} Cedar sal in die huysen woonen, Ghi woonders des steens louet, vande{n} hoofde der berge{n} sullen si roepen.
Si sullen den HEERE eere aendoen en{de} sinen lof vercondighen in die eylanden.
Die HEERE sal ghelijc een starke wtghaen, ghelijc een oorloochs man sal hi toornicheyt verwecke{n}, Hi sal geluit gheuen, Hi sal ooc roepe{n}, Hi sal ouer zijn viande{n} gesterct worden.
Ick heb ghesweghen, ic heb altoos stille gheweest, ick heb lijdsaem gheweest, Ic sal spreke{n}, gelijc een die in arbeyt va{n} kinde is, ic sal verscheyde{n} en{de} verslinde{n} te same{n}.
Ic sal die hooge bergen en{de} hueuelen verwoeste{n}, en{de} ic sal alle haer gras verdorre{n}, En{de} ic sal die stroome{n} tot eylande{n} make{n}, en{de} die staende watere{n} sal ic verdrooge{n}.
En{de} ic sal die blinde, inde{n} wech leyde{n}, die{n} si niet en wisten, en{de} ic salse doen wandelen in pade{n}, die si niet en wisten, Ic sal die duysternissen voor hen tot licht setten, en{de} die scheeue, int effene Die woorde{n} dede ic hen, en{de} ic en hebse niet verlaten.
Die zijn achterwaerts geweken, si moete{n} bescae{m}t worde{n} met bescaemtheit, die betrouwe{n} in gegroefde afgode{n}, segghende de{n} geghotene, Ghi zijt onse goden.
Dooue, hoort, en{de} ghi blinde, aensiet om te sien,
Wie is blindt, dan mijn knecht, En{de} doof, dan tot wien ic mijn gebode{n} hebbe gesonde{n}? wie is blint, da{n} die vercocht is? en{de} wie is blint, da{n} die knecht des HEREN?
Ghi die vele siet en suldijs niet verwaren? Ghi die open oore{n} hebt en suldijt niet hooren?
En{de} die HEERE heeft wel gewilt, dat hi he{m} heilige{n} soude en{de} dat hi de wet groot soude make{n} en{de} verheffen,
Maer dat volc selue is gerooft en{de} vertrede{n}, si zijn alle eene{n} stric der iongelinge{n}, en{de} si zijn verborgen in die huysen der kerckers Si zijn gerooft geworde{n}, en{de} daer en was niemant diese verloste, tot eene{n} roof en{de} daer en was gheen segghende, Gheeft weder.
Wie is onder v, die dit sal hoore{n}? die aenmercke en{de} hoore toecoemende dinghe{n}.
Wie heeft Iacob tot een vertredinge gegeue{n}, en{de} Israel, den verwoesters? Ist niet die HEERE? Hi ist selue die{n} si hebbe{n} gesondicht, en{de} si en wilde{n} in zijn wege{n} niet wandelen, en{de} si en hoorde{n} niet zijn wet.
En{de} hi storte wt ouer hen die hitte zijnder gra{m}scappe{n}, en{de} een stercke oorloge, en{de} hi verbrande hen rontsomme en{de} hi en wiste dat niet, en{de} hi aenstack he{n} tot brant, ende hi en verstonts niet.
ENde nv dit seyt die HERE, v scepper Iacob, en{de} v maker Israel, En wilt niet vreesen, wa{n}t ic heb v verlost, en{de} met uwe{n} name riep ic, ghi zijn mijn.
Als ghi door die wateren gaet, met v sal ic zijn, en{de} die stroome{n} en sullen v niet oueruloeyen, Als ghi int vier wandelen sult, ghi en sult niet bernen, en{de} die vlamme en sal in v niet aensteken.
Want die HERE v God, die heylige va{n} Israel, be{n} v salichmaker, ic heb v versoeninge gegeue{n} Egipte{n}, Moore{n}la{n}t en{de} Saba voor v.
Om dat ghi eerlijc voor mijn ooge{n} waert geworde{n} eerwaerdich daero{m} heb ic v liefgehadt, en{de} ick sal die mensche{n} voor v geue{n}, en{de} die volcke{n} voor v ziele.
En wilt niet vreesen want ic ben met v, vant oosten sal ic v zaet toebrengen, en{de} vant westen sal ick v vergaderen.
Ick sal seggen tot den noorde{n} Geeft en{de} den zuyden, En wilt niet verbiede{n}, haelt mijn sone{n} va{n} verre, en{de} mijn dochtere{n} va{n} deynde der aerde{n}.
En{de} alle die mine{n} nae{m} aenroept in mijnder eere{n} heb ic he{n} gescape{n}, ic heb he{n} geformeert, ooc heb ic he{n} gemaect.
Leydt buyten, dat blinde volc, en{de} oogen hebbende, en{de} die dooue en{de} dat oore{n} heeft.
Alle die heydene{n} zijn vergadert, en{de} die geslachte{n} zijn versae{m}t wie dat sal onder v verco{n}dige{n}? en{de} doe{n} v die eerste hoore{n}? laetse haer getuyge{n} geue{n}, en{de} rechtuerdich worde{n} en{de} laetse hoore{n}, en{de} si sullen segge{n}. Warachtich
ghi zijt mijn getuige{n} seyt de HERE en{de} mijn knecht die{n} ic vercore{n} heb, om dat ghi sout wete{n}, en{de} mi gelooue{n}, en{de} verstae{n}, dat ict ben, Voor mi en is gee{n} God gemaect, en{de} na mi en sal geen zijn.
Ic, Ic ben die HERE, en{de} sonder mi en is gee{n} salichmaker.
Ic hebt verco{n}dicht, en{de} heb v geholpen, ic hebt v doen hooren, en{de} onder v en was gee{n} vre{m}de, en{de} ghi zijt des mijn getuyge{n}, seyt die HERE, en{de} d{at} ic God be{n}
En{de} ic ben vande{n} begin selue, en{de} daer en is gee{n} die va{n} mijnder hant verlosset, Ic sal wercken, en{de} wie sal dat keeren?
Aldus seyt die HERE v verlosser, die heylige va{n} Israel, Om uwent wille heb ic in Babilonien ghesonde{n}, en{de} ic hebbe alle grendelen neder getrocken, en{de} die Chaldeen in haer scepen he{n} verblide{n}de.
Ic ben die HEERE v heylighe Israels schepper, v coninck.
Dit seyt die HEERE, die inder zee den wech gaf, en{de} in die beken eene{n} pat.
Die wt leyde den wagen, en{de} dat paert, die schare en{de} den stercke{n} Si zijn te samen intslaep geworde{n}, en{de} si en sullen niet opstaen, si zijn vertreden, gelijc vlas zijn si wt ghebluscht.
En ghedenct der eerster dinge{n} niet, en{de} en siet n{iet} ae{n} die oude dinghen.
Siet, ic make nieuwe dingen, en{de} nv sullen si opgaen, en{de} ghi sultse sekerlijc bekennen, oock sal ic in die woestine eenen wech sette{n}, en{de} stroome{n} in dongebaende
Ende die beeste des ackers sal mi prijsen, die draken en{de} die struyce{n}, om dat ic heb in die woestine water gegeuen, en{de} stroomen in dat ongebae{n}de, op dat ic te drincke{n} soude geuen minen volcke, mijnen wtuercorene.
Dit volck heb ic mi ghemaect, het sal minen lof vertellen.
Iacob ghi en hebt mi n{iet} ae{n}geroepe{n}, noch ghi en arbeyde in mi niet Israel.
Ghi en hebt mi niet geoffert den ram ws brantoffers, en{de} met uwen offerhanden en hebdi mi niet gheeert. Ick en heb v niet doen dienen in offerande, noch ick en heb v geenen arbeyt in wierooc ghegeuen.
Ghi en cocht mi den riet scacht niet om ghelt, en{de} ghi en hebt mi niet droncke{n} gemaect metten ruete uwer offere{n}. Nochtans hebdi mi doen diene{n} in uwe sonde{n}, ghi hebt mi doen arbeyden in uwe onrechtueerdicheden.
Ic bent, ic bent selue die uwe sonde{n} wt doe, om minent wille, en{de} uwer sonden en sal ic niet ghedencken.
Brenct mi wederom int gedencken, en{de} laet ons te samen geoordeelt worden, Vertelt ghi, hebdi yet, op dat ghi gerechtueerdicht wort.
V eerste vader sondichde, en{de} uwe beduyders zijn tegen mi ouergetrede{n}.
En{de} ic heb beulect die heylige princen en{de} ic ghaf Iacob in die doot, en{de} Israel tot blasphemie.
ENde nv hoort, o Iacob mijn knecht, en{de} Israel, de{n} welcke{n} ick vercoren hebbe.
Dit seyt die HEERE v maker en{de} v scepper, vande{n} buyc aen v hulper, Mijn knecht Iacob en wilt niet vreeze{n}, en{de} die alder rechtste dien ic vercoren hebbe.
Wa{n}t ic sal water wtstorten op den dorstende, en{de} die stroomen op die drooge plaetse. Ic sal mine{n} geest wtstorte{n} ouer v zaet, en{de} mijn gebenedijnge ouer v geslachte.
En{de} si sullen groeyen onder die cruyden, ghelijc willigen, ontre{n}t die voor bi vloeyende water riuieren.
Dese sal seggen, des HEEREN ben ick En{de} dese sal roepen in Iacobs nae{m}, En{de} die sal met zijnder hant scriue{n}, des HEEREN, en{de} inden naem va{n} Israel, sal hi toegenae{m}t worden.
Dit seyt die HEERE Israels coninc en{de} zijn verlosser die HEERE der heyrscare{n}, ic ben die eerste, en{de} ic ben die laetste, en{de} behaluen mi en is gheen God.
Wie is mi gelijc, Die roepe en{de} verco{n}dige dat, en{de} legge mi d{at} wt na die oordina{n}ci, Va{n}der tijt ae{n} dat ic v tot ee{n} oudt volc gestelt heb, en{de} laet he{n} hen verbootschappen die toecome{n}de saken, en{de} die gheschieden sullen.
En wilt niet vreesen, noch en wort niet verbaest, wa{n}t lange te vore{n} heb ict v doe{n} hooren, en{de} ic heb v verbootscapt, Ghi zijt mijn ghetuygen, Isser eenich God sonder mi, en{de} een maker, den welcken ic niet en kenne?
Die versierders des afgods zij{n} altemale niet, en{de} haer alderliefste,, en sulle{n} niet vordere{n}, si selue zijn haer getuyge{n}, dat si niet en sien, noch niet en verstae{n}, dat si bescae{m}t moeten worden.
Wie heeft den God gemaect, en{de} heeft dat beelt ghegoten dat nerghens toe nut en is?
Siet, alle zijn mededeylders sulle{n} beschaemt worde{n}, wa{n}t si zijn wercmeesters wten menscen. Si sullen alle te samen comen, en{de} si sullen staen, en{de} vreesen, si sullen tesamen beschaemt worden.
Die smidt, heeft metter vilen gewrocht, en{de} in die colen, en{de} mette{n} hamere{n} heeft hi dat ghemaect, en{de} hi heuet gemaect mette{n} arm zijnder cracht hi sal honger hebben, en{de} sonder crachte{n} amachtich worde{n}, en{de} hi en sal gheen water drincken en{de} sal moede wesen.
Die timmerma{n} des houtwercs, recte die meet coorde wt, en{de} vernieudet met de{n} beytel, en{de} hi maect m{et} die winckelhake{n}, en{de} draydet met eenen passere, en{de} maect een beeldt des mans, ghelijc eenen schoonen mensche die in een huys woont.
Hi hieu af den cederboom, en{de} hi nam den pecboom en{de} eycke, die stont onder die houte{n} der bosscagie{n}, Hi platede de{n} pijnboo{m} die{n} de{n} rege{n} geuoet hadde,
en{de} hi is den mensche{n} tot brant geworde{n}, en{de} hi na{m} daer af, en{de} hi is daer af verwarmt, hi staect aen en{de} biec broot ooc, Maer vande{n} anderen heeft hi eene{n} god gemaect, en{de} dien aengebeden, Hi maecte een gehouwe{n} beelt, en{de} hi is daer voor gebuycht,
Sijn helft verbarnde hi metten viere, ende van zijn helft heeft hi vleesch gesoden, en{de} geghete{n}, hi coocte bri en{de} is verzaet, hi is verwermt, en{de} seyde, Ay, Ay, ick ben verwarmt, ick heb dat vier gesien,
Maer van zijn ouerblijfsele maecte hi eenen god, en{de} voor hemselue{n} eene{n} gegroefde{n} afgod, hi buicht he{m} daer voor die{n} en{de} aenbedet, en{de} hi bidt, seggende, Verlost mi, Wa{n}t ghi zijt mijn god.
Si en wistent en{de} en versto{n}dent niet, en{de} si hebben vergheten, dat haer oogen niet en sien, dat si met haer herte niet en verstae{n}.
Si en ouerdenke{n} in haer gedachten niet, noch si en kennen niet, noch si en geuoelen niet, dat si doch seide{n}, Die helft daer af, heb ic int vier verbrant, en{de} ic heb op zijn kolen broot gebacke{n}, ic heb vlees gecooct en{de} gegete{n}, en{de} va{n} zijn ouerblijfsel sal ic eene{n} afgod maken, Voor den block des houts sal ic neder vallen.
Sijn een stuck is assche{n} een onwijs herte heeft dat aengebeden, en{de} ten heeft zijn ziele niet verlost, en{de} ten sal niet seggen, Messchien lueghene is in mijn rechter hant.
Ghedenct dier o Israel, wa{n}t ghi zijt mijn knecht, ic heb v gemaect, ghi zijt mijn knecht Israel, Ghi en sult mijns niet vergeten.
Ic hebbe gelijc een wolcke uwe onrechtuaerdichede{n} wtgewist, en{de} v sonde{n} gelijc neuele, Keert wedero{m} tot mi, Wa{n}t ic heb v verlost.
Louet ghi hemelen, Want die HERE heeft ontfermherticheit gedae{n}, ghi onderste der aerde{n} verhuecht, ghi berghe{n} maect gheluyt met louinge, die bosscagie{n} en{de} alle haer houte{n} die daer in zijn, Wa{n}t die HERE heeft Iacob verlost en{de} Israel sal worden gheeert.
Dit seyt die HEERE v verlosser, en{de} v scepper va{n} moeders liue, ic ben die HERE die alle dinge{n} doet, die de{n} hemel allee{n} wt recket, vast makende die aerde, en{de} niema{n}t met mi.
Die verstroyt die teekene{n} der waerseggers, en{de} die de tooueraers tot raserije{n} keert, haer wijse achterwaerts keert, en{de} haer co{n}ste{n} sot makende.
Die verwecket zijn knechts woort, en{de} den raet zijnder bode{n} volbrenget Die tot Ierusalem segge, ghi sult bewoont worden, en{de} den stede{n} van Iuda timmeret v en{de} ick sal haer woestheden op rechten.
Die segge der diepten, wort verlate{n}, en{de} ic sal v stroomen verdroogen.
Die segghe tot Cyro, Ghi zijt mijn harder, en{de} ghi sult alle minen wille volbrenghen, Die segghe tot Ierusalem, Timmert v, ende den tempele, Fundeert v.
DIt seyt die HERE tot mine{n} gesalfden coninc Cyro, de{n}welcke{n} ic bi zijn rechter ha{n}t greep, op dat ic die heidene{n} voor zijn aensichte onderworpe, en{de} die rugge{n} der coningen sal ic doe{n} keere{n} En{de} ic sal voor he{n} die dueren open doe{n}, en{de} die poorte{n} en sullen niet gesloten worde{n},
Ick sal voor v gae{n}, en{de} ic sal de gloriose der werelt vernedere{n} ic sal die metalen poorten in stucken wriue{n}, en{de} ic sal die yseren grendelen in twee breke{n}.
En{de} ic sal v die verborge{n} scatte{n} geue{n}, en{de} verborge{n} heymelicheden, om dat ghi wete{n} sult, dat ick die HEERE si, die v roepe met uwe{n} name, Israels God.
Om minen knecht Iocob, en{de} Israel mine{n} wtuercore{n} En{de} ic riep v met uwe{n} name, ic heb v geleke{n}, en{de} ghi en kendet mi niet.
Ick die HEERE, en{de} daer en is gheen meer, buyte{n} mi en is ghee{n} God, Ic heb v gegordet, en{de} ghi en kendet mi niet
Om dat si wete{n} soude{n}, die vande{n} opga{n}c der Sonnen sijn, en{de} die vande{n} onderga{n}c, datter gee{n} god en is, behalue{n}, Ic die HERE, en{de} daer en is gheen meer.
Ick make dat licht en{de} scheppe die duisternissen, en{de} make vrede, en{de} sceppe dat quaet, Ick die HEERE doe alle dese dinghen.
Ghi hemelen laet dauwe van boue{n} vallen en{de} die wolcke{n} de{n} rechtuaerdige{n} reghene{n}, Laet die aerde opengedae{n} worden en{de} si groye de{n} salichmaker, en{de} die rechtuaerdicheyt spruyte te same{n}, Ic die HERE heb he{m} gescape{n},
Wee den ghene{n} die tegen sinen maker seit, dat scarf va{n}der aerde{n} des lants Samos Sal dat slijck sine{n} potbackere oock segge{n}, Wat doedy? en{de} v werc is sonder ha{n}de{n}?
Wee die{n} die sine{n} vader seit, wat windi? en{de} der vrouwee{n}, Wat baerdy?
Also seyt de HERE die heylige van Israel en{de} zijn scepper, Vraget mi die toecomende dinge{n}, ouer mijn kindere{n}, en{de} ouer dat werc mijnder hande{n} gebiet mi,
Ic heb die aerde gemaect, en{de} ic sciep den mensch daer op, Ic, mijn hande{n} hebbe{n} de{n} hemel wtgherect, en{de} ick heb alle sine{n} heyre gheboden.
Ic heb dien verwect tot rechtuaerdicheyt, en{de} alle zijn weghen sal ick schicke{n}, Hi sal mijn stadt timmere{n}, en{de} hi sal mijn gheuanghene wt laten, niet in wisselinghe en{de} niet in gheschencke, seyt die HERE der heyrscharen.
Dit seyt die HEERE, den arbeyt van Egypten, en{de} die coomanschap va{n} Moorenlant, en{de} die hooge manne{n} va{n} Sabaim sullen tot v ouer come{n}, en{de} si sullen uwe zijn Si sullen na v gae{n}, met die hantboeye{n} gebo{n}den sullen si na v reisen, en{de} si sullen v aenbeden, si sullen v verbidde{n}, God is allee{n} in v, en{de} sonder v en is ghee{n} God.
Warachtelijc ghi zijt een verborgen God, God Israels salichmaker.
Si hebbe{n} hen gescaemt, en{de} alle dese zijn ooc beschaemt, die timmerluyde{n} en{de} smeden der dwalingen ginge{n} tsame{n} tot oneere.
Israel ghi zijt behouden inden HEERE midts eewige salicheyt, ghi en sult v niet scamen, noch niet beschae{m}t worde{n} tot in die werelden der eewicheyt.
Wa{n}t dit seyt die HEERE die schepper des hemels, hi God selue, die daerde scheppet en{de} maket, hi die is haer wercker, Hi en schiepse niet te vergeefs hi schiepse, dat si bewoont souden worde{n}, Ic de HERE, en{de} daer en is ghee{n} ander meer.
Ic en heb int verborge{n} niet gesproke{n} in een doncker plaetse der aerde{n}, ic en seide, Iacobs zade niet, Te vergheefs hebdy mi ghesocht, Ic ben die HERE die spreect de rechtuaerdicheyt, vercondigende gerechtichede{n}.
Vergadert v en{de} coe{m}t, en{de} genaect te same{n} ghi die behouden zijt wten heydene{n}, Si en wisten niet, die ophieue{n} dat hout va{n} haere{n} ghehouwen afgod, en{de} bidden den god, die niet salich en maect.
Vercondicht en{de} genaect houdt ooc te gader eene{n} raet, Wie heeft dat doe{n} hoore{n} vande{n} beghinne, va{n} doe{n} aen vercondichde ic dat? En ben ic die HERE niet, en{de} daer en is gee{n} ander God meer behalue{n} mi? een rechtuaerdich God, en{de} salichmake{n}de, en is niet behalue{n} mi,
Keerdt v tot mi en{de} ghi sult salich zijn, alle eynde{n} der aerde{n}, wa{n}t ic ben God, en{de} daer en is ghee{n} ander meer.
Bi miseluen heb ic geswore{n}, wt mine{n} mo{n}de sal een woort der rechtuaerdicheit wtgae{n}, en{de} ten sal niet wederkeere{n}, wa{n}t mi sal alle knie gebuycht worde{n}, en{de} alle tonghe sal sweeren.
Daerom sullen si inden HEERE seggen mi behoort toe rechtuaerdicheyt en{de} heerscappie, Si sullen tot he{m} comen, en{de} si sullen alle beschaemt worde{n}, die hem wederspannich zijn,
Inden HERE sal gerechtuaerdicht, en{de} ghepresen worden alle Israels zaet.
BEl is gebroke{n} Nabo is in twee gewreue{n} haer afgods beelde{n} zijn de{n} dieren en{de} vee geworde{n}, Vwe lasten met swaer gewichte tot vermoeitheit,
Si zijn versmolten en{de} tesame{n} in twee gebroke{n} Si en mochten den dragende{n} niet salichmaken, en{de} haer ziele sal in die gheuanckenisse ghaen.
Hoort ghi mi, Iacobs huys, en{de} alle ouerbleuene, des huys van Israel, die van minen buycke gedrage{n} wort, die gedrage{n} wort va{n} mijnder vrouwelicheyt.
Totten ouderdom toe sal ic selue wesen, en{de} totter grijsheyt va{n} ouderdo{m} sal ic drage{n}, Ic hebt gedae{n}, en{de} ic salt liden, en{de} ic sal draghe{n}, en{de} ic sal salich maken.
Wien hebdy mi gelijc gemaekt en{de} gelijck geacht, en{de} mi geleken, en{de} gelijc gherekent?
ghi die te same{n} brengt dat gout, wter tassce{n} en{de} dat siluer in een wage weecht, den goutsmidt huerende, dat hi eene{n} God make en{de} vallen neder en{de} bidden hem aen.
Si drage{n}t op die scoudere{n}, en{de} si drage{n} hem, en{de} sette{n} he{m} in zijn plaetse, en{de} hi sal daer stae{n}, hi en sal va{n} zijnder plaetsen niet beweecht worde{n}, Maer oock als si roepe{n} sullen tot hem, so en sal hi niet hooren, vanden drucke en sal hise niet verlossen.
Gedenct deses, en{de} wort bescae{m}t ghi ouertreders, keert weder totter herten.
Ghedenct der eerster werelt, want ic ben God, en{de} daer en is gheen God meer, noch daer en is niemant gelijc ic,
vercondigende va{n}t beginne, die laetste en{de} vande{n} beghinne die noch niet en zijn gesciet, seggende, mine{n} raet sal staen, en{de} alle mine{n} wille sal gesciede{n}
Ic roep eenen voghel vande{n} ooste{n}, en{de} den man mijns wils van verren lande, en{de} ic heb ooc gesproke{n}, en{de} ic salt ooc toebrenge{n}, ic hebt geschapen, ic salt ooc doe{n}.
Hoort mi, ghi harde va{n} herte{n}, die verre zijt vander rechtuaerdicheyt.
Ick heb mijn rechtuaerdicheyt na bi gedae{n}, si en sal niet verre zijn, en{de} mijn salicheyt en sal niet verbeyden, Ic sal gheuen in Sion salicheyt, ende in Israel, mijn eere.
DAelt neder en{de} sidt int stof, ghi maghet dochter van Babilonien, sidt in die aerde, Der dochter der Chaldee{n} en is voort meer, gheenen coninclijcken setel bereydt Want ghi en sult voortaen niet meer ghenoemt worden, saecht ende teedere.
Neemt die muelen, ende malet meel, Ontdect uwe schamelheit, ontdect uwe scouderen, maect bloot uwe beenen, Ghaet door die riuieren.
Vwe schamelheyt sal ontdect worden, uwen lachter sal oock ghesien worden, wrake sal ic ontfae{n}, en{de} ghee{n} mensce en sal mi wederstae{n},
Onse verlosser, die HERE der heyrscharen, is sine{n} naem, die heylige van Israel
Sidt swigende, en{de} gaet in die duysternisse dochter der Chaldeen, wa{n}t ghi en sult n{iet} meer die vrouwe der conincrijcken heeten.
Ic ben gram geweest op mijn volc, ic heb mijn erffenisse besmet, en{de} ic hebse in v hant ghegeuen, ghi en hebt geen ontfernhertichede{n} gestelt, op den ouden hebdi v ioc alte zeer beswaert.
En{de} ghi hebt geseyt, inder eewicheyt sal ic een vrouwe zijn, dese dinge{n} en hebdi op v herte niet geset, noch ghi en hebt dijns wtersten niet gedacht.
En{de} nv hoort dese dinge{n}, ghi verleckerde, woonende vrijlijc, die in v herte segt, Ic bent, en{de} behaluen mi en isser geen meer, Ic en sal gee{n} weduwe sitten, en{de} ic en sal geen onuruchtbaerheyt weten.
Dese twee sullen v snellijc in eenen dage come{n}, onuruchtbaerheyt en{de} weduscap, Dese alle gader quamen ouer v, om die menichte uwer touerije{n}, en{de} om die ouergroote hartheyt uwer waerseggers.
En{de} ghi betroudet in v boosheyt, en{de} ghi hebt geseyt, daer en is niemant die mi siet, Dese uwe wijsheyt en{de} uwe conste hebben v bedroge{n}, en{de} ghi hebt in uwer herte{n} geseyt, Ic bent, en{de} behalue{n} mi en isser geen ander.
En{de} een quaet sal ouer v comen, en{de} ghi en sult sinen opganck niet weten, en{de} kattiuicheyt sal ouer v vallen, die ghi n{iet} en sult mogen afsuyueren, en{de} ellendicheyt sal snellijc ouer v come{n}, de welcke ghi n{iet} wete{n} en sult.
Staet met uwe waersegghers, en{de} met die menichte uwer touerije{n} met die welcke ghi gearbeyt hebt va{n} uwer ioncheyt ae{n}, oft ooc mescien yet mocht helpe{n}? oft ghi ooc starcker mocht worden.
Ghi zijt ontbroke{n} in die menichte uwer raden, Laet si staen, die waerseggers des hemels, en{de} v salich make{n} die mercke{n}de op die sterre{n}, tellende die mae{n}den, om dat si v daer wt toecomende dinge{n} soude{n} bootschappen,
Siet, si zijn gheworde{n} gelijc ee{n} stoppele, dat vier heeftse verbra{n}t, en{de} si en sullen haer ziele niet verlossen vander hant der vlamme{n}, daer en zijn geen colen dat si werm werden, noch geen scouwe daer si voor sitten moge{n}.
Also zij{n} si v geworden met de{n} welcke{n} ghi arbeydet, v coopluyde{n} va{n} uwer ionch{eyt}, een yegelijc dwaelde in sine{n} wech, daer en is niema{n}t die v behoudet
HOort dese dinge{n} Iacobs huys, die geheete{n} zijt mette{n} name va{n} Israel, en{de} die va{n}de{n} watere{n} va{n} Iuda wt zijt gegae{n}, die inde{n} name des HEREN sweret, en{de} des Gods va{n} Israel zijt gedachtich, Maer n{iet} inder waerheyt, noch rechtuaerdicheyt.
Wa{n}t si zijn genoe{m}t vander heyligher stadt, en{de} op Israels God zijn si vast gemaect, wie{n}s naem is die HEERE der heyrscaren.
Die eerste van dier tijt heb ic verco{n}dicht, en{de} si zij{n} va{n} mine{n} mo{n}de wtgegae{n}, En{de} ic hebse v doe{n} hoore{n}, ic hebt snellijc gedae{n}, en{de} si quame{n}.
Ic wiste dat ghi hart zijt, en{de} uwe{n} nec een yseren senuwe is, en{de} v voorhooft metalen.
En{de} ic seyt v te vore{n} va{n} dier tijt, eer dat gebuerde, dede ict v hooren, op dat ghi messchien niet en soudet segghen, mijn afgoden hebben dese dinghen gedaen, ende mijn geghroefde, en{de} mijn gegote{n} godekens hebben dese dingen gebode{n}.
Siet, altemale dat hebdi gehoort, maer ghi en hebbet niet verco{n}dicht, Ic heb v va{n} doen voort aen, nieuwe dinge{n} doe{n} hoore{n}, en{de} si zij{n} bewaert die ghi niet en wist.
Nv zijn si gescape{n} en{de} niet va{n} doe{n}, en{de} voor desen dach, en{de} ghi hebtse niet gehoort op dat ghi messcie{n} niet en segt, siet, ic hebse ghekent.
Ooc en hebdise niet gehoort, noch geke{n}t, noch va{n} dier tijt en is v oore niet geopent, Wa{n}t ic wiste dat ghi ouertredende ouertrede{n} sult, en{de} van moeders liue heb ic v ouertreder geheete{n}.
Om mij{n}s nae{m}s wille sal ic mij{n} toornige raserije verre doen en{de} m{et} mine{n} loue sal ic v breydelen, om d{at} ghi niet en sout steruen.
Siet, ic heb v beproeft en{de} niet als siluer, Ic heb v vercoren inden ouen der armoeden.
Om mine{n}t twille, o{m} minent twille sal ic dat doen, dat ic niet gheblasphemeert en worde, en{de} mijn eere en sal ic eenen anderen niet geue{n}.
Hoort mi Iacob en{de} Israel dien ic roepe, ic selue, ic ben die eerste, ick ben oock die laetste.
Ooc heeft mijn hant daertrijc gefundeert, en{de} mijn rechter hant heeft die hemelen gemeten, ic salse roepen, en{de} si sullen tsamen stae{n}.
Ghi alle, wort vergadert, en{de} hoort, wie van hen heeft dese dinge{n} vercondicht? Die HERE beminde he{m} hi sal sine{n} wille doe{n} aen Babilonien, en{de} sine{n} arm aen die Chaldee{n},
Ic ic heb gesproke{n} en{de} he{m} geroepe{n}, ic heb he{m} toegeleyt en{de} sine{n} wech is wijslijc gescict,
Coe{m}t hier tot mi en{de} hoort dese dinge{n}, wa{n}t vande{n} beginne en heb ic n{iet} int verborge{n} gesproke{n}, va{n}der tijt eert gesciede, was ic daer, En{de} nv die HERE die God heeft mi gesonde{n}, en{de} sinen gheest.
Dit seyt die HEERE v verlosser die heylige va{n} Israel, Ic ben die HEERE v God, leerende v orbaerlijcke dinge{n}, regerende v inde{n} wech ouer den welcken ghi wandelt.
Och oft ghi hadt aengemerct mijn geboden, uwen vrede soude als eenen stroom hebben ghemaect gheweest, en{de} uwe rechtuaerdicheyt ghelijck die vloet der zee.
En{de} v zaet soude hebbe{n} geweest gelijc dat sant, en{de} die spruyten ws buycs gelijc zijn steenke{n}s, ten soude niet vergaen zijn, noch sine{n} nae{m} en soude n{iet} in twee gewreuen hebben geweest van minen aensichte.
Gaet wt va{n} Babilonie{n}, vliet vande{n} Chaldeen metter ste{m}men der verhueginge, verco{n}diget, laet dese dinge{n} hooren, bre{n}get dit te voorscijne, totte{n} eynde der aerde{n} toe, segt, die HERE heeft sine{n} knecht Iacob verlost,
Si en hebbe{n} niet gedorst in de woeste plaetse, doen hise wtleyde, hi heeft hen water vanden steen doen vloeyen, en{de} hi sneedt den steen, ende die watere{n} vloeyden.
Die ongoddelijcke en hebbe{n} gheene{n} vrede, seyt die HEERE.
HOort mi ghi eylande{n}, en{de} ghi volcke{n} va{n} verre aenmerct, Die HERE riep mi van moeders lijue, va{n} mijns moeder buycke gedacht hi mijns naems.
En{de} hi sette mine{n} mo{n}t gelijc een scerp swaert, In die scaduwe zijnder ha{n}t bescermde hi mi, En{de} sette mi als ee{n} reyn gescutte, in zij{n} kokere{n} verborch hi mi.
En{de} hi seyde mi, Ghi zijt mijn knecht Israel, om dat ic in v geeerwaerdicht sal worden.
En{de} ic seyde, te vergeefts heb ic gearbeyt, sonder sake en{de} ydelijc heb ic mij{n} cracht verteert, daero{m} is mij{n} oordeel mette{n} HEERE en{de} mijn werc met mine{n} God.
En{de} nv dit seyt die HERE, makende mi vande{n} buycke, he{m} tot eene{n} knechte, op dat ic Iacob tot he{m} soude weder bre{n}ge{n}, en{de} Israel en sal n{iet} vergadert worde{n}, en{de} ic be{n} geeerwaerdicht voor des HEREN oogen, en{de} mijn God was mij{n} starcheyt geworden.
En{de} hi seyde, Het is een weynich, dat ghi mi ee{n} knecht zijt, om te verwecke{n} Iacobs geslachte{n}, en{de} den geest van Israel te bekeere{n}, Siet, ic heb v tot een licht der heydenen gegeue{n}, op dat ghi mijn salicheyt zijn sout totte{n} eynde der aerden toe.
Dit seyt die HEERE Israels verlosser, en{de} zijn heylighe, tot die versmadelijcke ziele, totten vereysen volcke, totte{n} knecht der heeren, Die coninge{n} sullen sie{n}, en{de} die prince{n} sulle{n} opstae{n}, en{de} si sullen ae{n}bede{n} om des HEREN wille, wa{n}t hi getrouwe is, en{de} Israels heylige, die v heeft vercore{n}.
Dit seyt die HERE, inde{n} welbehagelike{n} tijt verhoorde ic v, en{de} inde{n} dach der salicheyt hielp ic v, en{de} ick behoede v, en{de} ghaf v tot een verbont des volcs, op dat ghi daerde sout verwecke{n}, op dat ghi die verwoeste erffenisse soudet beeruen.
Op dat ghi den geuanghenen sout segghen, Gaet wt, en{de} den ghenen die in duysternissen zijn, Verthoont v, Op die weghen sullen si weyde{n}, en{de} in alle effen plaetsen zijn haer weyden.
Si en sullen niet hongeren, en{de} niet dorsten, en{de} die hitte en salse niet slaen, noch die So{n}ne, Wa{n}t haer ontfermer salse regere{n}, en{de} ae{n} die fo{n}teyne{n} der wateren sal hise draghen.
En{de} ick sal alle mijn berge{n} tot eene{n} wech setten, en{de} mijn pade{n} sullen verheue{n} zijn.
Siet, die sullen va{n} verre comen, en{de} siet, die vanden noorde{n} en{de} va{n}der zee, en{de} die va{n}de{n} zuyden lande{n}.
Louet ghi hemel, en{de} verhuecht ghi aerde, die bergen moeten roepen met verhueginge, Want die HEERE heeft zijn volc vertroost, en{de} zijnder armen sal hi ontferme{n}.
En{de} Sio{n} seyde, die HEERE heeft mi verlate{n}, en{de} die HERE heeft mijns vergeten.
Sal een vrouwe haers kindekens ooc vergheten, also dat si de{n} sone haers buycs niet en ontferme? al vergaet zijt oock, ick en sal ws niet vergete{n}.
Siet, in mijn hande{n} heb ic v gescreue{n}, en{de} uwe muere{n} zijn altijt voor mijn oogen.
Vwe timmerluyden zijn gecomen, v bederuende, en{de} die verwoesters sullen va{n} v wt gaen.
Heft uwe ooge{n} ro{n}tsom, en{de} siet, dese alle zijn vergadert, en{de} si zij{n} tot v gecomen, Also waerachtelijck als ic leue, seyt die HEERE, sult ghi met alle dien als met een vercieringhe gecleet worden, en{de} ghi sult om v doen gelijc een bruyt.
Wa{n}t uwe wildernisse en{de} uwe verwoesthede{n}, en{de} uwe verdorue{n} lant, sullen nv benaut worde{n} va{n} wooninge, en{de} die v opsope{n}, sullen verre van v veriaecht worden.
Noch sullen die kindere{n} uwer onuruchtbaerheyt in uwe ooren segge{n}, Ic heb enghe plaetse, maket mi ruymte, op dat ic mach woonen.
En{de} ghi sult in v herte segge{n}, wie heeft mi dese gewonnen? en{de} ic ben onuruchtbaer, en{de} niet bare{n}de, wech geuoert en{de} geua{n}ge{n} geweest, en{de} wie heeft mi die opgeuoeyt? siet, ic was alleen, en{de} verlaten, en{de} waer waren dese?
Dit seyt die HEERE die God, siet, ic heffe mijn hant op totten heydene{n}, ende toeten volcke sal ic mijn teeken verhoogen, en{de} si sullen uwe sonen inden arme brenge{n}, en{de} si sullen uwe dochteren op die schoudere{n} dragen.
En{de} die coningen sullen uwe voester heere{n} zijn, en{de} die coninginne{n} uwe voeysteren, si sullen v aenbede{n}, haer aensichten ter aerde{n} geuesticht hebbe{n}de, en{de} si sullen d{at} stof uwer voete{n} lecke{n}, en{de} ghi sult wete{n},, d{at} ic die HERE ben, ouer wien d{at} si niet bescae{m}t en sullen worden, die hem verwachten.
Mach oock den roof vanden stercken ghenomen worden? oft dat ghenomen is van eenen machtigen, mach dat behoude{n} bliue{n}?
Want dit seyt die HEERE, waerachtelijck die gheuanckenisse, sal vanden stercken wech ghenomen worden, ende dat ghenomen was vanden vromen, sal behouden wesen, maer inder waerheyt ick salse oordeelen, die v gheoordeelt hebben, en{de} uwe kinderen sal ick verlossen.
Ende v vianden sal ick met haers selfs vleesch spijsen, en{de} si sullen met haeren bloede ghelijck met most droncken worden, ende alle vleesch sal weten, dat ick die HEERE ben v salichmakende, ende v verlosser, die stercke Iacobs.
DIt seyt die HERE Wat is dit boeck der afscheydinghe uwer moeder, daer ickse mede verlaten hebbe? oft wie is mijn gelooflijck sculdenaer, dien ick v vercocht hebbe? Siet, in uwe onrechtuaerdicheyden zijt ghi vercocht, ende in uwen sonden heb ick uwe moeder verlaten.
Want ick ben ghecomen, ende daer en was gheen man, Ick riep, en{de} daer en was gheen diet hoorde, Is mijn hant oock afgecort ende cleyn gheworden, dat ick niet verlossen en mach? oft en is in mi gheen cracht om te verlossen? siet in mijnder straffinghe sal ick die zee verwoesten, ick sal die stroomen tot een drooghe plaetse setten, die visschen sullen verrotten sonder water ende sullen steruen in dorste.
Ick sal die hemelen met donckerheyden becleede{n}, ende ick sal den sacke tot haeren decsele setten.
Die HEERE heeft mi ghegheuen een gheleerde tonghe, op dat ick weten soude te onderhouden v metten woorde, die gheuallen is, Hi heft vroech op, vroech op verheft hi mi die oore, dat ick hooren soude als de{n} meester.
Die HEERE God heeft mi die oore opghedaen, ende ick en segghe daer niet teghen, ende ick en hebbe niet achterwaerts ghegaen.
Ick hebbe minen lichaem den slaenders ghegheuen, ende mijn wanghen den cretsenden, Ick en hebbe mijn aensicht niet afghekeert vanden berispenden, ende mi bespouwenden.
Die HEERE God is mijn hulper, daer om en ben ick niet beschaemt, daer om heb ick mijn aensicht gheset, ghelijck eenen zeer harden steen, en{de} ick weet dat ick niet beschaemt en sal worden.
Hi is na bi die mi rechtuaerdich makende is, Wie sal teghen mi spreken? Laet ons te samen staen, Wie is mijn teghenpartie? Hi come tot mi,
Siet die HEERE God is mijn hulper, Wie ist die mi verdoemen mach? siet, si sullen alle ghelijck een cleedt versleten worden, die motte salse eten.
Wie isser van v die den HEERE vreest die de stemme zijns knechts hoort, die wandelde in duysternisse, en{de} he{m} en blincte geen licht, hi betrouwe inden name des HEEREN, ende hi stuene op sinen God.
Siet, ghi alle zijt stokende dat vyer, gheghordet met vlammen, wandelt int licht ws vyers, en{de} inden vlammen die ghi ontsteken hebt, Van mijnder hant is v dat ghedaen, in smerte sult ghi slapen.
HOort mi, die naerstelijck nauolghende zijt, dat rechtuaerdich is, ende soecket den HEERE, Merct totten steen daer ghi wtghehouwen zijt, en{de} totten holle der cuylen, daer ghi wtghesneden zijt.
Merct op Abraham uwen vader, en{de} tot Saram die v ghebaert heeft, Wa{n}t ick heb hem een gheroepen, ende hi ghebenedijde hem, ende ick vermenichfuldichde hem.
Hierom so sal oock die HERE, Sion vertroosten, ende hi sal al haer vallen vertroosten, ende hi sal haer wildernisse setten ghelijck eenen hof der wellusten ende haer woestynen ghelijck de{n} hof des HEREN, blijschap ende ghenuechte sal in haer gheuonden worden, danckbaerheyt ende die stemme des lofs.
Aenmerct tot mi o volck, en{de} o mijn gheslachte, hoort mi, want die wet sal van mi wtgaen, ende mijn oordeel sal rusten tot eenen licht der volcken.
Mijn rechtuaerdighe is bi, mijn salichmaker is wtghegaen, ende mijn armen, sullen die volcken oordeelen, Die eylanden sullen mi verwachten, ende si sullen minen arm verwachten.
Heft uwe ooghen op ten hemel, ende siet nederwaerts ter aerden, wa{n}t die hemelen sullen ghelijck roock smelten, ende die aerde sal verslijten ghelijck een cleedt, en{de} haer inwoonders sullen vergaen ghelijck dese, Maer mijn salicheyt sal inder eewicheyt zijn. En{de} mijn rechtuaerdicheyt en sal niet gebreken.
Hoort ghi mi alle die die rechtuaerdicheyt weet, een volc in wiens herte mijn wet is, en wilt niet vreesen dat verwijt der mensche{n}, en{de} en ontsiet haer blasphemie{n} niet
Want die worm salse eten, ghelijck een cleet, en{de} die motte salse eten ghelijck wolle. Maer mijn salicheyt sal inder eewicheyt zijn, ende mijn rechtuaerdicheyt van gheslachte tot gheslachten.
Staet op, staet op, wordet aenghedae{n} met stercheyt, o ghi arm des HEREN, Staet op gelijck inde{n} oude{n} dagen, in die geboorte{n} der werelde{n}, En sloecht ghi niet de{n} houaerdighen en quetste ghi niet den draeck?
En verdroechde ghi die zee niet, die wateren des grooten afgronts? die settede die diepten der zee tot eenen wech, dat die verloste daer door souden moghen gaen.
En{de} nv die verlost zijn vanden HEERE, sullen weder keeren, en{de} sullen louende in Sion comen En{de} die eewighe blijscap op haer hoofden, blijschap en{de} vruechde sullen si houden en{de} pijne en{de} suchtinghen sullen va{n} hen vlieden
Ick, ick self sal v vertroosten. Wie zijt ghi dat ghi vreest vande{n} sterflijcken menschen, ende van des menschen sone, die ghelijck hoy sal verdorren?
En{de} ghi hebt des HEEREN ws scheppers vergheten, die den hemel wtghestrect heeft, en{de} heeft die aerde ghefundeert, ende ghi hebt altoos gheschromt alle den dach, vanden aensichte der rasender toornicheyt des ghenen diet v quelde, en{de} die bereyt hadde om te vernielen, en{de} waer is nv die rasende toornicheyt des quelders?
Hi sal terstont come{n} gaende om open te doe{n} en{de} hi en sal niet dootslaen tot vernielinghe en{de} zijn broot en sal niet ghebreken.
Maer ick ben die HEERE uwe God, beroerende die zee, en{de} haer baren loopen met ghedruysche op, die HEERE der heyrscharen is minen naem.
En{de} ick heb mijn woorden in uwen mont gheset, en{de} metter schaduwe mijnder hant heb ick v beschermt, dat ghi den hemel plante, en{de} daerde funderen sout, en{de} dat ghi tot Sion seggen sout ghi zijt mijn volck.
Wordet verheuen, wordet verheue{n}, Hierusalem staet op, die ghedroncken hebt vander hant des HEREN, den kelck zijnder gramscap, totten gront des kelcs der slapinge hebt ghi gedroncken en{de} ghi hebt hem wtgedroncke{n} totte{n} ghiste toe.
Daer en is niema{n}t wt alle den kinderen die si ghebaert heeft, diese onderhout, en{de} daer en is ghee{n} die haer hant aengrijpet, wt allen de{n} kinderen die si opgheuoet heeft.
Twee dinghen zijn die v sullen ghemoeten, wie sal ouer v droeuich wesen? verwoestheyt, en{de} tsamen in stucke{n} wrijuinghe, honger, en{de} swaert, wie sal v troosten?
V kinderen zijn wech gheworpen, si sliepen in die hoofden alle der weghen, ghelijck een waterratte bestricket, vol der veronwaerdinghe des HEREN, berispinge dijns Gods.
Hierom hoort doch dit, ghi arm vrouken ende dronckene, niet van wijne.
Dit seyt die heerschapper v HEERE, en{de} v God die voor zijn volc gestrede{n} heeft Siet, ick heb den kelck der sluymeringhe va{n} uwer hant wechghenome{n}, de{n} gront des kelcs, mijnder veronwaerdicheyt, ghi en sult dien voort nymmermeer meer drincke{n}.
En{de} ick sal hem setten in die hant der ghenen die v vernedert hebben, die uwer zielen seyden, Buycht v, op dat wi moghen doorgaen, en{de} ghi hebt uwen lichaem ghestelt ghelijck aerde, ende ghelijck een strate den doorgaenden.
STaet op, staet op, wordet ghecleet met uwer stercheyt o Sion, wort ghecleet metten cleederen uwer grootmakinghe, Hierusalem stadt des heylighen want hi en sal niet meer toelaten, dat die ombesneden en{de} besmette meer door v sal gaen.
Wort wtgheschuddet vanden stof, staet op, en{de} sidt Hierusalem, onbint die banden ws necs, gheuanghene dochter va{n} Sion.
Want dit seyt die HEERE, om niet sidy vercocht, ende sonder siluer suldy verlost worden.
Wa{n}t dit seyt die HEERE God, mijn volck ghinck neder in Egypten vant beghin, om dat daer een woonende ackerman soude wesen, en{de} Assyrien sonder sake heuet hem valschelijck beschuldicht.
En{de} nv wat is mi hier, seyt die HEERE, dat mijn volck te vergeefs is wech gheleyt zijn heerschappers doen booslijck seyt die HEERE, en{de} altoos alle den dach door wort minen naem gheblasphemeert.
Daeromme sal mijn volck minen naem weten in dien daghe, want ick selue die sprack, siet, ick ben hier teghenwoordich.
Hoe schoone zijn op die berghe{n}, die voete{n} des vercondigers, des ghene{n} die vrede predict, des ghene{n} die goet vercondighende is, des ghenen die salicheyt predict, seggende, tot Sion, Vwe God sal regneren.
Die stemme uwer wachters, si hebbe{n} die stemme opgheheue{n}, si sullen te same{n} louen, wa{n}t si sullen va{n} ooghe aen ooghe sien, als die HEERE Sion bekeert sal hebben.
Verblijt en{de} louet te samen, verlatene Ierusalem, wa{n}t die HEERE heeft zijn volck vertroost, hi heeft Ierusalem verlost.
Die HEERE heeft sinen heylighen arm breet ghemaect, voor die ooghen van allen Heydenen, en{de} alle die eynden der aerden sullen sien die salicheyt ons Gods.
Gaet wech, gaet wech, gaet daer wt, en wilt dat besmette niet aentasten, gaet wt va{n} haeren middele, reynicht v die des HEREN vaten draecht.
Wa{n}t ghi en sult niet met gheruchte wt gaen, noch ghi en sult inder vluchte niet wech reysen, want die HEERE wandelt voor v, en{de} Israels God sal v vergaderen.
Siet, mijn knecht salt verstaen, ende hi sal verhoocht worden, en{de} verheuen, en{de} hi sal zeer hooch zijn.
Ghelijck haer vele ouer v hebben verwondert, also sal zijn aensichte sonder heerlicheyt onder die mans zijn, en{de} zijn ghedaente onder die kinderen der menschen.
Dese sal veel Heydenen besprenghen, die Coninghen sullen haeren mont toe houden ouer hem, Want den welcken, va{n} hem niet ghebootschapt en is, die hebbent ghesien, ende diet niet ghehoort en hebben, hebbent aenghemerct.
WIe heeft onsen ghehoore ghelooft? en{de} wien is den arm des HEEREN gheopenbaert?
En{de} tsal opclimmen ghelijck een spruytke{n} voor hem, en{de} ghelijck een wortel van dorre aerde, hi en heeft gheen ghedaente, en{de} gheen schoonheyt, en{de} wi saghen hem, en{de} hi en hadde gheen aenschouwen, en{de} wi begheerden hem.
Versmaet en{de} den laetsten der mannen, een man der smerten, en{de} wetende wat crancheyt is, En{de} gelijck verborghe{n} was zijn aensicht, en{de} hier om en hebben wi hem niet gheacht.
Voorwaer hi heeft onse qualen ghelede{n}, en{de} onse smerten heeft hi selue ghedraghen, en{de} wi hebbe{n} hem gheacht als eenen malaetschen gheslaghen van Gode en{de} vernedert.
Maer hi is ghewo{n}t om onse onrechtuaerdicheyden, en{de} hi is om onse sonden in twee ghewreuen, onse straffinghe des vredes was op hem, met wiens buylen wi ghenesen zijn.
Wi alle hebbe{n} gelijck schapen ghedwaelt, een yeghelijck heeft in sinen wech gheweken, en{de} die HERE heeft onser alder onrechtuaerdicheyt op hem gheleyt.
Hi is gheoffert, wa{n}t hi selue wilde, en{de} hi en dede sinen mont niet open, Ghelijck een schaep sal hi om te doode{n} gheleyt worde{n}, en{de} ghelijck een lam voor den ghenen diet scheeret, sal hi stom zijn, en{de} en sal sine{n} mont niet open doe{n}.
Vander benautheyt en{de} vanden oordeele is hi wech ghenomen, Wie sal sine gheboorte vertellen? want hi is afghesneden vander aerde{n} der leuender, om die sonde mijns volcs, heb ick hem gheslaghen.
En{de} hi sal den ongodlijcken gheuen voor die begrauinghe, en{de} die rijke voor zijn doot om dat hi gheen boosheyt ghedae{n} en heeft, en{de} gheen bedroch in sinen mont gheuonden en is.
En{de} die HEERE wilde hem vernielen in crancheyt, Ist dat hi zijn ziele voor die sonde sedt, so sal hi een zaet sien, van langhe leuen, en{de} den wille des HEEREN sal in zijnder hant voorspoedich zijn gheschickt.
Om dat zijn ziele ghearbeyt heeft, sal hi sien, hi sal verzaet worden, In zijn konste sal mijn rechtuaerdighe knecht vele rechtuaerdich maken, en{de} haer onrechtuaerdicheden sal hi selue draghen,
Daerom sal ick hem veel deelen, en{de} der stercken roouen sal hi deelen, om dat hi zijn ziele totter doot gheleuert heeft, en{de} metten misdadighen is hi gherekent, Ende hi heeft veelre luyden sonden ghedraghen, en{de} voor die ouertreders heeft hi ghebeden.
LOuet ghi onuruchtbare, die niet en baert, Singt lofsanck, ende brieschet die niet en arbeydet int baren, want die verlatenen heeft meer kindere{n}, dan die ghene die den man heeft, seyt die HEERE.
Verbreyt die plaetse uwer tenten, ende breyt wt die vellen uwer wooninghen, en spaert niet, maect lanc v coordeke{n}s en{de} sterct v naghelen,
Wa{n}t ghi sult ter rechter en{de} ter slincker hant doorbreken, en{de} v zaet sal die Heydenen beeruen, en{de} in verlatenen stede{n} sal si woonen.
En wilt niet vreesen, want ghi en sult niet beschaemt worden, en{de} ghi en sult v niet schame{n}, noch het en sal v niet bescame{n}, wa{n}t ghi sult der bescaemtheyt uwer iuecht vergeten, en{de} des lachters uwer weduwelicheyt en sult ghi niet meer ghedencken.
Want hi sal ouer v heerschappie hebbe{n}, die v gemaect heeft, die HEERE der heyrschare{n} is sine{n} naem, en{de} v verlosser die Israels heylighe, Hi sal Godt va{n} alder eerden geheeten worden,
Want die HEERE heeft v gheroepen, als een verlaten wijf en{de} truerende inde{n} gheest, en{de} een huisfrouwe vander ionchede{n} verlaten, seyt v God,
In een cleyne stonde heb ic v verlate{n} en{de} in groote onferminge{n} sal ic v vergadere{n}
In een corte stonde des torens heb ic mijn aensichte een luttel van v verborghen, en{de} nv met eewige ontfermherticheyt heb ick ws ontfermt, seyde uwe verlosser die HEERE.
Gelijck inden daghen van Noë is my dit, dien ick swoer, dat ick die wateren der dyluuie niet meer brenge{n} en soude ouer dat eertrijc, so heb ic gesworen, dat ic niet gram tege{n} v en soude worde{n} en{de} dat ic v niet en soude berispen.
Want die bergen sullen beuen ende die hueuelen sullen beweecht worden Maer mijn ontfermherticheyt en sal va{n} v niet wech ghaen, en{de} dat verbont mijns vredes, en sal niet beweecht worde{n}, seyde uwe ontfermer die HEERE.
Arme wijfke{n} met onweder mismaect, sonder eenige vertroostinge, siet, ic sal uwe steenen plaueyen in oordinancie ende ick sal v met Saphieren funderen.
En{de} ick sal Iaspis steen tot v tinnen stellen en{de} uwe poorten tot gegroefde steenen, en{de} alle uwe palen tot begherlijken steenen,
alle uwe kinderen geleert va{n}den HEERE, en{de} menichte des vredes uwe{n} kinderen.
In rechtueerdicheyt sult ghi ghefundeert worden, Gaet wech verre va{n} valscher bedrieginge, wa{n}t ghi en sult niet vreesen, en{de} vanden anxte, want hy en sal tot v niet genake{n}.
Siet, die bouman des vremde{n} lants, sal comen dye met my nyet en was, Eermaels uwe toecomelinc, sal met v gheuoecht worden.
Siet, ic heb eenen smit gheschape{n}, dat hi blase dien kole int vyer, ende voortbrenge dat vat tot sinen wercke, en{de} ic heb den vernielder geschape{n}, om te vernielen.
Alle vat dat tegen v gemaect is, en sal niet voorspoedich zijn, en{de} ghi sult alle tonge die tegen v op sal staen, int oordeel vonnissen, Dit is die erffenisse der knechten des HEEREN, ende haer gerechticheyt is by my, seyt die HEERE.
GHy alle die dorstende zijt, coemt totten watere, en{de} die gheen siluer en hebben coemt, coopet, en{de} etet, Coemt toch, en{de} coopt sonder siluer, en{de} sonder wisselinghe, wijn en{de} melck.
Waerom weecht ghi siluer, niet om broot, en{de} uwen arbeyt, niet in versadenisse, Hoorende hoort mi, en{de} etet goet, en{de} v ziele sal verlustighet worden in vetticheyt.
Neycht v oore, en{de} coemt tot mi, hoort, en{de} v ziele sal leuen, want ick sal met v een eewich verbont make{n}, die ghetrouwe ontfermhertichede{n} Dauids.
Siet, ick ghaf he{m} de{n} volcke{n} tot eene{n} ghetuyge, tot eene{n} leytsman en{de} ghebieder der Heydene{n}.
Siet het volck welck ghi niet en kendet, dat sult ghi roepen, en{de} die Heydene{n} die v niet en kende{n} sullen tot v loopen, om den HEERE uwen God, en{de} den heylighe{n} Israels, wa{n}t hi heeft v gheeerwaerdicht.
Soect den HERE die wijle dat hi mach gheuonde{n} worde{n}, aenroepet he{m}, die wijle hi bi v is.
Die ongodlijcke verlate sine{n} wech, en{de} elck ongerechtich ma{n} zijn ghedachte{n}, en{de} hi keere weder totte{n} HERE, en{de} hi sal zijns ontfermen, en{de} tot onsen God, wa{n}t hi is vele, om ghenadich te zijn.
Wa{n}t mine ghedachte{n} en zijn niet gelijck uwe ghedachte{n}, en{de} mine weghe{n} en zijn niet, ghelijck uwe weghen, seyt die HEERE.
Wa{n}t ghelijck die hemelen verheuen zijn bouen die aerde, also zijn mine weghen verheuen, van uwe weghen, ende mijn ghedachten, van uwe ghedachten.
En{de} ghelijck wa{n}neer de{n} reghe{n} neder daelt en{de} die snee vanden hemel, en{de} en coemt niet meer wederom, maer hi veruult die aerde, en{de} beghietse, en{de} doetse wtspruyten, en{de} geeft den zaeyende zaet, en{de} de{n} etende broot,
Also sal mijn woort zijn, dat wt sal gaen va{n} mine{n} monde, Het en sal niet ydel tot mi weder keeren, maer het sal doen al dat ick ghewilt heb, en{de} het sal voorspoet hebbe{n} tot tghene, daer ict toeghesonden heb,
Wa{n}t ghi sult in blijschapen wtgaen, en{de} ghi sult in vrede geleyt worde{n}, Die berghen en{de} hueuelen sullen singhe{n} voor v lofsanck en{de} alle houten en{de} velde{n} sullen die hant tsame{n} slaen.
Voor den Wilgenboo{m} sal opgaen de{n} Abeel boom, en{de} voor die Netele, den Myrtus. En{de} die HERE sal ghenae{m}t zijn tot een eewich teeken, dat welck niet wech ghenome{n} en sal worde{n}.
DIt seyt die HERE, bewaert dat oordeel, en{de} doet rechtuaerdicheyt, Want mijn salicheyt is bi ghenaect dat si come, ende mijn rechtuaerdicheyt, dat si gheopenbaert worde.
Salich is die mensche, die dese dinghen doen sal, ende des menschen sone, die in dit aengrijpen sal, die den Sabboth bewaren, dat hi dien niet en ontheylighe, en{de} bewaert zijn hant, dat hi met allen gheen quaet en doe.
En{de} dat die sone des toecomelincs die de{n} HERE aenhangt, niet en segghe, segghende, Afscheydende heeft mi die HEERE afghescheyden van sinen volcke, En{de} dat die ghesneden niet en segghe, siet, ick ben een hout dat verdorret.
Wa{n}t dit seyt die HERE den ghesnedenen, die mijn Sabathen sullen onderhouden, en{de} sullen dat ghene verkiesen dat ick wille, en{de} die onderhouden mijn verbont.
Ick sal hen gheuen in mijn huys, ende in mijn mueren een plaetse en{de} eenen naem, beter dan den sonen en{de} dan den dochteren, ick sal hen eenen eewighen naem gheuen, welcke niet vergaen en sal.
En{de} den kinderen des toecomelincs, die aenhanghen den HEERE, om dat si hem dienen souden, ende op dat si sinen naem lief souden hebben, op dat si hem tot knechten zijn souden, so wie de{n} Saboth bewaert dat hi dien niet en ontheylighe, en{de} mijn verbont onderhoude.
Ick salse leyden totten berghe mijnder heyligher plaetsen, en{de} ick salse verurolijken inden huyse mijns ghebets, haer brantofferhanden, en{de} haer dootofferen sullen mi aenghenaem op mijnen outaer zijn, Want mijn huys sal een bedehuys heeten allen volcken.
Dit seyt die HEERE God vergadert die verstroeyde van Israel, noch sal ick tot hen vergaderen alle zijn vergaderde.
Alle beesten des velts coemt om te verslinden, alle beeste des boschs.
Alle zijn wachters zijn blint, ende en hebben niet gheweten, si alle zijn stomme honden, si en konnen niet bassen, si sien ydelheden, si slapen, ende beminnen den slaep.
En{de} die onschamelste honden en wisten gheene satheyt, En{de} die herders selue en wisten die verstandenisse niet, Si alle zijn afgheweke{n} tot haere{n} weghe{n}, elck tot zijn ghiericheyt, vanden oppersten totten laetsten.
Coemt, laet ons wijn nemen, en{de} laet ons veruult worden van dronckenschap, ende het sal ghelijck huyden oock morghen zijn, ende veel meerder.
DIe rechtuaerdighe vergaet, en{de} daer en is ghen man diet tot zijnder herten neemt, En{de} die mannen der ontfermherticheyt worde{n} vergadert wa{n}t daer en is niemant diet verstaet, dat die rechtuaerdighe vande{n} aensichte der valscheyt vergadert is.
Laet de{n} vrede comen, dat hi in zijn bedde ruste, die wandelde in zijn beschickinghe.
Ende ghi kinderen der tooueraersse, comet herwaerts, ghi zaet des ouerspeelders ende der hoeren.
Ouer welcken hebdy bespot? ouer welcken hebt ghi den mont opghesperret, en{de} die tonghe wtgheworpen? en zijt ghi niet misdadighe kinderen, een lueghenachtich zaet?
Die vertroost wordet inde{n} goden, onder alle groene louerachtich hout ghi dootslaet die kinderen in die beken, onder die hooghe schroeuen der steenen.
Inden deelen der beken, is v deel, dit is v lodt, ghi hebt hen oock wtghestort dat vochtighe offer, ghi hebt hem heylich offer gheoffert, sal ick ouer dese dinghen oock niet vertoornen?
Ghi steldet v bedde op die hooghe en{de} verheuen berghen, daer hebt ghi opgheclommen, dat ghi daer offer sout offeren.
En{de} achter die dueren ende posten, settede ghi v ghedachtenisse, wa{n}t omtrent mi ontdectet ghi, en{de} ontfinct den ouerspeelder Ghi verbreydet v bedde, ende ghi maectet een verbont met hem, Ghi bemindet haer bedde met opender hant,
en{de} ghi vercyerdet v met coninclijcke salue, en{de} ghi vermenichfuldicht v salue, En{de} ghi sondt v boden tot den verre ghesetene toe, en{de} ghi zijt vernedert totter hellen toe.
Met die menichte uwer weghen hebt ghi ghearbeyt, ghi en hebt niet gheseyt, ick sal ophouden dat leuen uwer handen hebt ghi gheuonden, daerom en hebt ghi niet ghebeden.
En{de} voor wien zijt ghi sorchfuldich, en{de} hebt ghi gheureest? om dat ghi gheloghen hebt En{de} mijns en hebt ghi niet ghedacht, noch ghi en hebt in v herte niet ghedacht. Wa{n}t ick ben swijghende, ende als niet siende, En{de} ghi hebt mijns vergheten,
Maer ick sal uwe rechtuaerdicheyt vercondighen, en{de} uwe wercken en sullen v niet vorderen.
Als ghi roept, so laet v, uwe vergaderde v verlossen, en{de} die wint sal die alle wech nemen, die lucht salse wech draghe{n}. Maer die op mi betrouwende is, sal die aerde beerue{n} en{de} sal minen heylighen berch besitten.
En{de} ick sal seggen, Maect de{n} wech, gheeft die reyse, wijct vanden paden, neemt wech die aenstootinghe vande{n} wech mijns volx.
Want aldus seyde die hooghe ende die verheuene, die inder eewicheyt woonet, ende heylich is sinen naem, in die hoochte, en{de} dat heylighe bewoonende, en{de} met den verootmoedichden en{de} nederen va{n} gheeste, op dat hi de{n} gheest der ootmoedighen leuendich make, ende op dat hi dat herte der bedructer leuendich make.
Want ick en sal niet inder eewicheyt kijuen, noch totten eynde gram wesen, wa{n}t een gheest sal van minen aensicht wtgaen, en{de} ick sal eenen adem maken.
Want om die onrechtuaerdicheyt zijnder ghyericheyt, heb ick gram gheweest, en{de} ick heb hem gheslaghen, verberghende mijn aensichte, ende ick was gram, ende hi ghinck dwalende inden wech zijns herten.
Ick sach zijn weghen, en{de} ic maecte he{m} ghesont, en{de} ick leyde hem wederom, en{de} ick gaf hem vertroostenisse, en{de} de{n} ghenen die hem beweenden.
Ick heb gheschepen die vruchten zijnder lippen, vrede, vrede den verre ghesetene, en{de} de{n} bighesetene, seyde die HERE, en{de} ick heb hem ghesont ghemaect.
En{de} die ongodlijcke zijn ghelijck een beroerde zee, die niet gherusten en kan, en{de} hare baren loopen ouer in vertredinghen en{de} slijck.
Die ongodlijcke en hebben gheenen vrede, seyt die HEERE God.
ROept, en{de} en hout niet op, verheft v stemme ghelijck een trompette, ende vercondicht minen volcke haer ouertredinghe en{de} Iacobs huyse haer sonden.
Want si soecken mi va{n} daghe tot daghe en{de} willen mijn weghe{n} wete{n}, ghelijck volck dat rechtuaerdicheyt ghedae{n} heeft, en{de} dat oordeel zijn Gods niet en heeft verlaten, Si bidden mi om oordeelen der rechtuaerdicheden, en{de} willen God ghenaken.
Waeromme hebben wi gheuast, en{de} ghi en hebt dat niet aenghesien? wi hebben onse zielen vernedert, en{de} ghi en hebbes niet gheweten? Siet inden daghen ws vastens wort v wellusticheyt gheuonden, ende ghi maent alle v schuldenaren.
Siet, ghi vastet tot kijuinghe ende twistinghe, ende ghi slaet metter vuyst ongodlijck, En wilt niet vasten ghelijck ghi tot desen dach toe gheuast hebt, dat v stemme ghehoort worde inder hoochten.
Ist oock aldusdanigen vasten, dwelck ick vercoren heb? dat die mensche de{n} dach dore zijn ziele quelle? Ist n{iet} dat hi zijn hooft draeye ghelijck eene{n} reep, en{de} eenen sack en{de} asschen spreyde, Sult ghi dit vasten noeme{n}? en{de} de{n} welbehaechlijcken dach des HEEREN.
En is dit niet meer dat vasten dat ick vercoren hebbe? ontdoet die bindinghen der ongodlicheyt, onbint die busselkens der bedructen, en{de} laet die ghebrokene vrij, en{de} schoert alle last van een.
Breect de{n} hongherenden v broot, en{de} die arme dwalende sult ghi in huys leyden, en{de} als ghi den naecten siet, sult ghi hem decken, en{de} v vleesch en versmaet niet.
Dan sal v licht wtspruyten ghelijck die morghenstont, en{de} v ghesontheyt sal snellijc wtspruyte{n}, En{de} v rechtuaerdicheyt sal voor v aensicht gaen, en{de} des HEREN heerlicheyt sal v vergaderen.
Dan sult ghi aenroepen, en{de} die HERE salt verhooren, ghi sult roepen, en{de} hi sal segghen, siet ick ben hier, wa{n}t ick ben barmhertich die HERE dijn God ist dat ghi va{n} tmidde{n} va{n} v afdoet die ketene, en{de} aflaet de{n} vingher voort te steken, en{de} te spreken dat niet orbaerlijck en is,
Als ghi den hongherende v ziele wtstorten sult, en{de} die vernederde ziele versadet, dan sal v licht in die duysternisse opgaen, en{de} v duysternisse sal ghelijck den middach zijn.
En{de} die HERE v God sal v altoos ruste gheuen, en{de} hi sal v ziele met claerheden versaden, ende hi sal v beenen verlossen en{de} ghi sult zijn ghelijck eene{n} vochtigen hof, ende ghelijck een sprincadere des waters, wiens wateren niet en sullen ghebreken.
En{de} die verlatene der eewen sullen van v ghetimmert worde{n}, die fundamenten des gheslachts en{de} gheslachten sult ghi verwecken, en{de} ghi sult heeten een tuynder des ghebroken tuyns, afkeerende die paden des onrechtuaerdichede{n}.
Ist dat ghi afkeert dinen voet vande{n}, Saboth uwen wille in minen heylighen daghe te doen, en{de} dat ghi noemt den Saboth der wellust, den heylighen des HEEREN, en{de} ist dat ghi hem eerwaerdicht, als ghi uwe weghen niet en doet, en{de} dat v begheerlicheyt niet en worde gheuonden, dat ghi gheen onnut woort en spreect.
Dan sult ghi inden HEERE verlusticht worden, en{de} ick sal v verheffen boue{n} die hoochten der aerden, en{de} ick sal v opuoeden met die erffenisse Iacobs ws vaders, wa{n}t des HEREN mont heuet ghesproken.
SIet des HEEREN hant en is niet afghecort, dat hi niet salich en mach maken, noch zijn oore en is niet beswaert, dat hi niet en verhoore.
Maer uwe onrechtuaerdicheden deelden tusschen v ende tusschen uwen God, en{de} v sonden hebben zijn aensichte va{n} v verborghen, dat hi niet hooren en soude.
Want v palmen zijn besmet met bloede, en{de} v vingheren met onrechtuaerdicheyt v lippen hebben lueghene ghesproken, v tonghe clapt onrechtuaerdicheyt.
Niemant en aenroept die rechtuaerdicheyt, noch daer en is niemant die oordeelt metter waerheyt, maer si betrouwe{n} in niet en{de} spreken ydelheyden, Si hebben ontfanghen den arbeyt, en{de} ghebaert onrechtuaerdicheyt.
Si braken der slanghen eyeren, en{de} der spinnen webben gheweuen, Die va{n} haere{n} eyere{n} etet, die sal steruen, en{de} wort opgeuoet, so sal daer een Basiliscus wt cruype{n}
Haer webben en sullen tot gheen cleet zijn, noch si en sullen niet bedect worde{n} met haeren wercke{n}, haer wercken zijn wercken sonder orbaer, ende dat werck des boosheyts in haeren hande{n}.
Haer voeten loopen totten quade, en{de} si haesten om ontschuldich bloet te storte{n}, haer ghedachte{n} zijn ghedachten sonder orbaer woestheyt en{de} in stucken wrijuinghe is in haeren weghen.
Si en hebben den wech des vreets niet ghekent, en{de} daer en is gheen oordeel in haeren ganghen, Haer paden zijn haer gecrommet, dat al die daer in wandelt, en kent geenen vrede.
Daerom ist oordeel verre van ons, en{de} die rechtuaerdicheyt en sal ons niet omuanghen, wi verwachteden dat licht, en{de} siet, duysternisse, claer schijnselen, en{de} wi wandelden in schemeringhen.
Wi tasten den wandt ghelijck blinde, en{de} ghelijck die gheen ooghen en hebben, hebben wi voort aenghetast, wi aenstieten in de{n} middage, gelijck in duysternisse en{de} duyster plaetsen ghelijck doode{n}.
Wi sullen alle brullen ghelijck beyren, en{de} ghelijck duyuen sullen wi droeflijck gheluyt makende suchten, wi hebben oordeel verwacht, en{de} het en is niet, salicheyt, en{de} si is verre van ons.
Want onse onrechtuaerdicheden zijn vermenichfuldicht voor v, ende onse sonden hebben ons gheantwoort wa{n}t onse ouertredinghen zijn met ons, ende wi hebben onse onrechtuaerdicheden bekent.
Sondighen en{de} lieghen teghen den HEERE en{de} wi zijn afghekeert, dat wi niet na onsen God en ginghen, sprekende valsche beclappinghe, en{de} ouertredinghe, wi hebben ontfanghen, en{de} wi hebben ghesproken vander herten die woorden der lueghenen.
Ende dat oordeel is achterwaerts ghekeert, ende die rechtuaerdicheyt stont van verre,
want in die strate is gheuallen die waerheyt, ende rechuaerdicheyt en mochte daer niet comen. Want die waerheyt is gheworden tot verghetenheyt, ende die wech ghinck vanden quade, was den roof gheleuert, En{de} die HEERE sacht, en{de} het scheen quaet in sinen ooghen, want daer en was gheen oordeel.
En{de} hi sach datter gheen man en was, en{de} hi is bedroeft gheweest datter gheen tusschen tredende en was, en{de} sinen arm sal hi voor hem seluen behouden, en{de} zijn rechtuaerdicheyt selue sal hem beuestigen.
Ende hi dede die rechtuaerdicheyt aen, ghelijck een pantzier, ende den helm der salicheyt was op zijn hooft, Ende hi dede aen dat cleet der wraken, ende hi is omghecleet met vreeselijcke liefde, ghelijck met eenen mantel.
Als totter betalinghe zijnder veronwaerdicheyt sinen vianden, met vergeldinghe sinen vianden, den eylanden sal hi wederbetalen.
En{de} die vanden Westen zijn, sullen den naem des HEREN vreesen, en{de} die vande{n} opganck der Sonnen zijn, heerlicheyt, als hi ghelijck eenen crachtighen stroom sal comen, dien des HEREN gheest sal dwinghen.
En{de} die verlosser sal tot Sion come{n}, en{de} tot den ghenen die wederom keeren in Iacob van boosheyt, seyt die HEERE.
Dit is mijn verbont met hen, seyt die HEERE, minen gheest die in v is, en{de} mijn woorden die ick in uwen mont gheset heb, en sullen niet wech gaen van uwen monde, en{de} vanden monde ws zaets <parens>seyt die HEERE</parens> van nv aen tot inder eewicheyt.
STaet op, ende wort verlicht Hierusalem, want v licht is ghecomen, en{de} die heerlicheyt des HEEREN is ouer v opghegaen.
Want siet die duysternissen sullen daerde bedecken, en{de} die schemeringe die volcke{n}. Maer ouer v sal die HEERE opgaen, en{de} zijn heerlicheyt sal ouer v ghesien worden.
Ende die Heydenen sullen in v licht wandelen, en{de} die Coninghen inden schijnsel ws opgancs.
Heft uwe ooghe{n} alomme, en{de} siet alle dese selue zijn vergadert, en{de} zijn tot v ghecomen, v kinderen sullen va{n} verre comen, ende v dochteren sullen van die syde opstaen.
Dan sult ghi sien en{de} oueruloeyen, ende v herte sal verwonderen en{de} verbreet worden, als die menichte der zee tot v bekeert sal zijn, en{de} die macht der Heydenen tot v sal ghecomen zijn.
Oueruloedicheyt der kemelen sal v bedecke{n}, die dromedarisen va{n} Madian en{de} Epha, si alle van Saba sullen comen, gout, siluer en{de} wieroock brengende, en{de} die louen des HEEREN vercondighende.
Alle vee va{n} Cedar sal v vergadert worden, Die rammen van Nabaioth sullen v dienen, si sullen gheoffert worden op minen welbehaechlijcken altar, en{de} ick sal dat huys mijnder grootmakinghe verheffen.
Wie zijn dese die welcke ghelijck wolcke{n} vlieghen, ende ghelijck duyuen tot haeren vensteren
Want die eylanden sullen mi verwachten, en{de} die schepen der zee ghelijck int beghinne, op dat ick v kinderen va{n} verre toe brenghen soude, haer siluer en{de} haer gout met hen, totten naem des HEEREN ws Gods, en{de} totten heylighen van Israel, want hi heeft v heerlijck ghemaect.
En{de} die vremde kinderen sullen v mueren tymmeren, ende haer Coninghen sullen v dienen, Want in mijnder vertoornicheyt hebbe ick v gheslaghen, ende in mine versoeninghe hebbe ick ws ontfermt.
En{de} v poorten sullen altijt open ghedaen zijn, dach ende nacht en sullen si niet ghesloten worden, op dat die machticheyt der Heydenen tot v ghebracht worde, en{de} haer Coninghen souden toeghebracht worden.
Want dat volck, ende dat Coninckrijck welcke v niet en dienen, sullen vergaen, en{de} die Heydene{n} sullen met verwoestheyt verwoest worden.
Die heerlicheyt va{n} Libanon sal tot v comen, den Abiel boom, den Pijnboom, en{de} den Bueckenboom tsamen, om die plaetse mijnder heylichmakinghe te vercyeren, en{de} die plaetse mijnder voeten welcke ick heerlijck maken sal.
Ende die kinderen der ghenen die v verootmoedicht hebben, sullen crom tot v comen, en{de} alle die v lasterden, sullen die voetstappen uwer voeten aenbidden, en{de} si sullen v heeten, des HEEREN stadt Syon, des heylighen Israels.
Daer voor, dat ghi verlaten en{de} ghehaet hebt gheweest, en{de} daer gheen en was die door ghinck, so sal ick v stellen tot hoouaerdicheyt der werelden blijschap, van gheboorte tot gheboorte.
Ende ghi sult dat melck der Heydenen suyghen, ende ghi sult metter Coninghen borste ghesooghet worden, en{de} ghi sult weten dat ick die HEERE ben v salichmaker en{de} verlosser die stercke Iacobs.
Voor dat metael sal ick gout bringhen, ende voor dat yser siluer, en{de} voor dat houte coper, ende voor steenen yser, En{de} ick sal v besoeckinghe vrede setten, en{de} v Prouoesten rechtuaerdicheyt.
Daer en sal niet voort meer in uwen lande boosheyt ghehoort worden, roof, verwoestinghe, en{de} in stucken wrijuinghe in uwen eynden, ende v mueren, sal salicheyt beuanghen, en{de} uwe poorten lofsanck.
Die zonne en sal v niet meer om te lichte{n} door den dach zijn, ende der manen schijnsel en sal v niet meer verlichte{n}, Maer die HERE sal v tot eenen eewighe{n} lichte zijn, en{de} uwen God tot uwer grootmakinghe.
V Zonne en sal voortmeer niet meer ondergaen, en{de} v Mane en sal niet meer minder worden, wa{n}t die HEERE sal v tot een eewich licht zijn, ende die daghen uwer weeninghe sullen wt zijn.
Want alle v volck sullen rechtuaerdich zijn, en{de} inder eewicheyt sullen si die aerde bewoonen, Die wtspruyt mijnder plantinghe is dwerc mijnder hande{n} tot grootmakinge.
Die cleyne, sal tot duysent worde{n}, en{de} dat cleyne kindeken tot eenen stercken volcke, Ick ben die HEERE, in zijnder tijt sal ick dat haestelijck doen.
DIe gheest des HEEREN is op mi, om dat mi die HEERE ghesalft heuet, Om den saechtmoedighen te vercondighen heeft hi mi ghesonden, die bedroefde van herten te ghenesen. Om die gheuanghenen verlossinghe te prediken, ende den gheboeyden opendoeninghe des kerckers,
Om dat ick prediken soude een versoenlijck iaer den HEERE en{de} den dach der wraken onsen God, om dat ick vertroosten soude alle weenende.
Om dat ick ordineren soude den weenenden Sion vertroostinge, en{de} dat ick he{n} soude gheuen een croone voor asschen, olie der blischappen, voor weeninghe, den mantel des loefs, voor den gheest des droefheits, En{de} in haer sullen genoemt worden, die stercken der rechtuaerdicheit, die plantinge{n} des HEREN, om te eerwaerdigen.
En{de} si sullen die woestinen vander eewe{n} timmere{n}, si sullen die oude veruallen weder op heffen, en{de} si sullen die steden die verlaten ware{n}, vernieuwen, die verwoest waren van geslachte tot geslachte.
En{de} die vremde sullen staen, en{de} sullen uwe vee weyden, en{de} der vremder kinderen sullen uwe ackerluyde{n} en{de} v wijngaerdieniers zijn.
En{de} ghi sult priesters des HEREN worden geheete{n}, dienaers ws Gods salmen v segge{n}, die starcheyt der heydene{n} suldy eten, en{de} in haer eere suldy v verhoouaerdige{n}.
Voor uwe dobbel beschaemtheit en{de} roode veranderinge, sullen si haer deel louen, daero{m} sullen si haer lant tweeuoudich beeruen, eewige blischap sullen si hebben.
Want ick ben die HEERE die liefbebbe doordeel, en{de} hate den roof totten brantoffer En ic sal haer werc in die waerheit geuen en{de} ic sal een eewich verbont met he{n} maken.
En{de} haer zaet sal in die heydene{n} bekent worden, en{de} haer spruyte int middel der volcke{n} alle diese sien, sullense kennen, dat dese selue dat zaet zijn, dwelcke die HERE gebenedijt heeft.
Verblidende sal ic in den HEERE verbliden, en{de} mijn ziele sal in minen God verhuegen, want hi heeft mi cleederen der salicheyt aengedaen, en{de} mette{n} mantel der rechtuaerdicheyt heeft hi mi omuangen, gelijck een bruydego{m} verciert met een croone, en{de} gelijc een bruyt verciert met haere{n} halsbande{n}.
Want gelijck die aerde haer wtspruytinghe voort brenghet, en{de} ghelijck den hof zijn zaet wt doet spruyten, alsoo sal die HERE die God doen wtspruyten rechtuaerdicheyt en{de} lof voor alle heydenen.
OM Sions wille, en sal ic niet swige{n}, en{de} om Ierusalem en sal ic niet rusten, tot dat zijn rechtuaerdige, gelijc een schijnsel wtgae, en{de} zijn salichmaker gelijc een lampe aengesteken worde.
En{de} die heydenen sullen uwe{n} rechtueerdige{n} sien, en{de} alle coningen uwen edelen, ende men sal v noeme{n} met eenen nieuwen naem, den welcken dat des HEEREN mont ghenoemt heeft.
Ende ghi sult zijn een croone der eeren in des HEREN hant, en{de} een coninclike croone des conincrijcks in die palme ws Gods.
Ghi en sult voortmeer ghee{n} verlate{n} geheete{n} worde{n} noch v lant en sal niet meeer verwoest gheheete{n} worde{n}, Maer ghi sult geheete{n} worde{n} Mine{n} wille in haer, En{de} v lant sal bewoo{n}t worde{n}, want de HERE heeft behagen ghehadt aen v, en{de} uwe lant sal worde{n} bewoont
Want die iongelinc sal metter maecht woonen, en{de} uwe kindere{n} sullen in v woone{n}, en{de} die bruidege{m} sal verblide{n} ouer die bruit, En{de} v God sal ouer v verbliden.
Op uwe mueren Ierusalem heb ick bewaerders gheordineert, den geheelen dach, en{de} den gheheelen nacht, altoos en sullen si niet swighen, Die des HEEREN ghedenct, en swighet niet.
En{de} en gheeft he{m} ghee{n}, swige{n}, tot dat hi vast make, en{de} dat hi Ierusalem sette tot een lof int aertrijcke.
Die HERE swoer bi zijnder rechter hant, en{de} biden arm zijnder starcheyt, ic en sal voortmeer v terwe uwe{n} vianden tot spise niet geue{n}, en{de} die vremde kinderen en sullen uwe{n} wijn niet drincke{n}, inden welcken ghi gearbeyt hebt.
Want die vergadere{n} sullen, sullent ooc eten, en{de} loue{n} den HERE, en{de} die{n} medebrenge{n}, sullen die{n} oock drincken in mijn heylige voorhouen.
Gaet door, gaet door die poorten, bereyt den volcke den wech, maect effen den padt, vergadert de steene{n}, en{de} verheft dat teeke{n} totten volcken.
Siet, die HEERE heuet doe{n} hooren totte{n} wterste{n} der aerde{n}, Segt der dochtere va{n} Sion, Siet, v salichmaker coe{m}t, siet sinen loon met hem, en{de} zijn werc voor hem.
En{de} men salse heeten, een heylich volc die verloste vanden HEERE, Maer ghi sult worden gheheeten, wel besochte stadt, ende niet verlatene.
WIe is dese die van Edom coemt, met geuerude cleedere{n} van Bozra? dese is schoone in zijn stoole voortgaende in menichte zijnder cracht Ick ben die spreect die rechtuaerdicheyt en{de} een vooruechter, om salich te make{n}.
Waero{m} is uwe cleet root, en{de} uwe cleederen gelijc der tredender in de wijnpersse?
Ic heb die wijnpersse alleen getreden, en{de} vande{n} volcke{n} en was ghee{n} ma{n} met mi, Ic hebse in mijnder verbolgentheyt getreden, en{de} ic hebse vertrede{n} in mijnder gra{m}schappe{n}, en{de} haer bloet is gesprenct op mijn cleet, en{de} alle mijn cleederen heb ick besmet.
Want den dach der wraken is in mijnder herten, ende dat iaer mijnder vergeldinghe is ghecomen.
En{de} ic aensach rontsomme, en{de} daer en was ghee{n} hulper, Ic sochte en{de} daer en was ghee{n} die holpe, en{de} minen arm behielt mi, en{de} mijn gramschap selue heeft mi gheholpen.
En{de} ic vertrac die volcken in mijn verbolgenthede{n}, en{de} ic maectese droncke{n} in mijn gra{m}scappe{n}, en{de} ic trac haer stercheyt ter aerden.
Ic sal der ontfermherticheden des HEEREN gedencke{n}, des HEREN lofsanc van alle die goeden die ons die HERE heeft gegheuen, ende ouer die menichte der goeden den huyse van Israel, die hi he{n} heeft gegeue{n} na zijn ontfermhertichede{n}, en{de} na die menichte zijnder ontfermherticheden.
En{de} hi seyde si zijn immer mijn volck, die kinderen niet missakende, en{de} hi was een salichmakere geworden.
In alle haeren druck en was hi niet gemoeyt, en{de} die Enghel zijns aensichts behielt he{n}, In zijnder liefden, en{de} in zijnre genaden heeft hise selue verlost, en{de} hi droechse, ende hiefse op, alle die dagen der werelt.
En{de} si verwecten tot gramschappen, ende verstoorden den gheest zijns heylighen, en{de} hi is hen tot een viant gheworden, en{de} hi selue vocht teghen hen.
En{de} hi bracht in ghedachtenisse die dagen der werelt, Moysi ende zijns volcs, Waer is hi diese wtleyde va{n}der zee metten herdere{n} zijnder cudde{n}?
Waer is hi die in zijn middel sinen heylige{n} gheest settede? Die Moysen ter rechter hant leyde met de{n} arm zijnder heerlicheyt, die de wateren voor hen deylde, op dat hi hemseluen eenen eewighen naem soude maken?
Diese door die afgronden leyde, ghelijck een paert in die woestine, daer dat niet en strunckelt.
Gelijc een beeste die nederdaelt inde{n} velde, Des HEEREN gheest was zijn leydtsman, alsoo leyde ghi v volck, op dat ghi v eenen naem der eeren soudt maken.
Anschout vande{n} hemel, en{de} siet van uwer heyliger wooninge, en{de} vanden conincliken stoel uwer eere{n}, waer is uwe vreeselike liefde, en{de} uwe starcheyt, die menichte ws ingewa{n}ts en{de} uwer ontfermhertichede{n}, die welcke he{n} teghen mi hart hebben gehouden.
Ghi zijt onse vader, ende Abraham en wiste niet van ons, en{de} Israel en kende ons niet Ghi HERE zijt onse vader, onse verlosser van der eewicheyt ist uwen naem.
HERE, waeromme hebt ghi ons doen dwalen, van uwen wege{n}, ghi hebt onse herte verhert, dat wi v niet en souden vreesen? Bekeerdt, om uwer knechten wil, die gheslachten uwer erffenissen.
Onse vianden hebben, als niet, beseten v heerlike volck, si hebben v gheheylechde plaetse vertreden,
Wi zijn geworden, als int beghin, doen ghi gheen heerscapie ouer ons en hadt, en{de} uwe{n} naem niet aengeroepen en werde ouer ons.
OCh oft ghi den hemel schoerdet, en{de} nederdaeldet, Die berge{n} soude{n} va{n} uwen aensichte neder vloeye{n}.
Si soude{n} verdwine{n} als een brant des viers, en{de} de watere{n} soude{n} verbrande{n} mette{n} vier, op dat uwe{n} nae{m} uwe{n} viande{n} bekent soude worde{n}, de heydene{n} souden van uwen aensichte verschrict worden.
Als ghi wonderlike dinge{n} doen sult, so en sullen wijt niet verdragen, Ghi daeldet neder, en{de} van uwe{n} aensichte vloeyde{n} de berghen af.
Vant beginne der werelt en hadden zijt niet gehoort, noch si en haddent metten ooren niet vernomen. Die ooghe en hadde niet gesien o God sonder v, de dinge{n} die ghi bereyt hebt uwen verwachtere.
Ghi liept te gemoete die verblidende, en{de} den ghene{n} die rechtuaerdicheyt dede, in uwe weghen sullen si ws gedencke{n}, Siet, ghi zijt gram, wa{n}t wi hebbe{n} gesondicht, daer in hebben wi altoos gheweest, en{de} wi sullen salich ghemaect worden.
En{de} wi zijn alle gheworde{n}, gelijc een besmette, en{de} alle onse rechtuaerdicheden, gelijc een doeck van een mae{n}suchtighe vrouwe, ende wi zijn alle geuallen ghelijck een blat, ende onse onrechtuaerdichede{n} hebben ons wech genome{n}, gelijc wint
En{de} daer en is niemant die uwe{n} naem aenroept, die opstaet en{de} v grijpt, Ghi hebt uwe aensicht van ons verborge{n}, en{de} ghi hebt ons gestoote{n}, in die hant onser onrechtuaerdicheden.
En{de} nv HEERE, ghi zijt onse vader, wi dat slijc, en{de} ghi onse potbacker, en{de} wi alle, dat werck uwer handen.
HERE, en wort niet altoos so zeer gra{m}, en{de} en gede{n}ct der onrechtuaerdicheit niet voortmeer, siet, aenscout doch, dat bid ic v, dat wi alle zijn v volck.
Die stede ws heylichs, is woest gheworden, Sion is een woestine geworden, Ierusalem is verwoest.
Thuys onser heylichmakinge en{de} onser heerlicheyt is verlate{n}, in dwelcke v onse vaders loefden, is tot een verberninghe des viers geworde{n}, en{de} alle onse begheerlichede{n} zijn tot veruallen plaetsen verkeert.
HERE suldy v ooc van desen dinge{n} onthoude{n}? suldy swighen, en{de} ons wtermate{n} zeer quellen?
Si bebben mi ghesocht, die te voren niet en vraechden, Si hebben mi geuonden, die mi niet en sochten.
IC seyde, siet hier be{n} ic, siet ic be{n} hier, totten heydene{n}, die minen naem niet ae{n} en riepen.
Ic heb mijn handen alle den dach wtgerect totten ongeloouigen volcke, dat welcke inden wech wandelt, die welcke niet goet en is, na haeren gedachten.
Tis een volck dat mi tot gramscap verwect voor mijn aensicht altijt, dat welcke offera{n}de offert in die houe{n}, en{de} sacrificie doe{n} op die tichelen,
dwelcke woo{n}t in die graue{n}, en{de} in die tempelen der afgoden slape{n}, die eten swinen vleesch, en{de} vleeschsop dat o{n}reyn is, in haer vate{n},
Die seggen, gaet wech va{n} mi, en genaect mi niet, wa{n}t ghi zijt onsuyuer Die sullen zijn rooc, in mijnder verbolghentheyt, bernende vier alle den dach.
Siet, het is gescreue{n} voor mi, ic en sal n{iet} swigen, Maer ick salt betalen, en{de} verghelden in haeren scoot,
uwe onrechtueerdicheden, en{de} uwer vadere{n} o{n}rechtueerdichede{n} tesamen, seyt die HEERE, die op die berge{n} sacrificie offerde{n}, en{de} op die hueuelen lachterden si mi, En{de} ic sal haer werc eerst loone{n} in haeren scoot.
Dit seyt die HEERE, ghelijc een kornken in die wijndruyue wort geuonden, en{de} men soude segghen, en scheynt dat niet, want het is een gebenedijnge, also sal ict om mijnder knechten wille doen, dat niet heel gesceynt en sal worden.
En{de} ick sal va{n} Iacob een zaet wtbrenge{n}, en{de} va{n} Iuda die besitte mijn heylige bergen, en{de} mijn wtuercoren sullen dien besitten, tot erffenisse, en{de} mijn knechten sullen daer in woonen.
En{de} die velden sullen tot stallen der cudde{n} zijn, en{de} dat dal va{n} Achor tot eenen leger der runders, mine{n} volcke dat mi gesocht heeft.
En{de} ghi die den HEERE verlaten hebt, vergetende mijns heylige{n} berchs, die set de{n} ghelucke een tafel, en{de} offert daer op vochtighe offerhande.
Ic sal v inden swaerde tellen, en{de} ghi sult alle metten slach neder gheuelt worden, om dat ic geroepen hebbe, ende ghi en hebt niet gheantwoort, ic sprac en{de} ghi en hoorde niet, en{de} dedet quaet voor mijn ooge{n}, en{de} ghi vercoert die dinge{n} die ic n{iet} en wilde.
Hierom seyt die HERE die God, Siet, mijn knechten sullen ete{n}, en{de} ghi sult hongere{n}, siet, mijn knechten sullen drincke{n}, en{de} ghi sult dorste{n}, siet, mijn knechte{n} sullen verblide{n}, en{de} ghi sult bescae{m}t worden.
Siet, mijn knechten sullen louen, ouermits vrolicheyt des herte{n}, en{de} ghi sult roepe{n} van smerte des herten, en{de} sult huylen ouermits bedroeuenisse des gheests.
En{de} ghi sult uwen naem minen wtuercore{n} tot eenen eedt late{n}, en{de} die HERE die God sal v dooden, en{de} mijn knechte{n} sal hi met eenen a{n}dere{n} name noeme{n},
Inden welcke{n} die gebenedijt is, opter aerden sal hi gebenedijt worden inden HEERE, Amen, Ende die sweert opter aerden, sal sweeren inden HEERE, Ame{n}, want deerste bangicheden zijn vergeten, en{de} want si verborgen zijn va{n} minen oogen.
Want siet, ic sceppe nieuwe hemelen, en{de} een nieuwe aerde, ende deerste en sullen n{iet} gedacht worden, en{de} si en sullen ouer dat herte niet climmen.
En{de} ghi sult verblijde{n}, en{de} verhuegen tot inder eewicheyt toe, in dese dingen die ic scheppe, Want siet ic scheppe Ierusalem verhueginge, en{de} haeren volcke blijschap.
En{de} ic sal verhuegen in Iersusalem, en{de} ic sal in mijn volc verblijden, en{de} in haer en sal niet meer ghehoort worden, die stemme des weene{n}s, en{de} die ste{m}me des roepens.
Daer en sal niet meer wesen een onsprekende kint van dagen en{de} een oudt mensche die zijn dagen niet en veruult, wa{n}t dat kint va{n} ho{n}dert iaren, sal steruen, en{de} die sondaer va{n} hondert iaren, sal vermaledijt worden.
En{de} si sullen huysen timmere{n}, en{de} daer in woone{n}, en{de} si sulle{n} wijngaerde{n} plante{n}, en{de} sullen haer vruchten eten.
Si en sullen niet timmere{n}, en{de} een a{n}der sal daer in woone{n}, en{de} si en sullen niet plante{n}, en{de} een ander salt ete{n}, Wa{n}t na die dagen eens booms, also sullen zijn die dagen mijns volcks, en{de} die wercken haerder ha{n}den, sullen verouden minen wtuercorenen.
Si en sullen niet te vergeefs arbeyde{n}, en{de} si en sullen niet bare{n} in verstooringe, want si zijn gheseghende zaden des HEREN, en{de} haer kinders kinderen mette{n} seluen.
En{de} het sal zijn, eer dat si aenroepe{n} sal ict verhooren, als si noch spreken, so sal ict hooren.
Die wolf en{de} dat lam sullen te samen weyden, en{de} die leeu gelijc een osse sal hi caf eten, en{de} den serpente sal stof zijn spijse zijn, si en sullen niet letten, en{de} si en sullen niet dooden, op alle minen heyligen berghe, seyt die HEERE.
DIt seyt die HERE, Den hemel is minen stoel, ende die aerde mijn voetenbancke, Welcke is doch dat huys, dat welcke ghi mi timmeren sult, ende welck is dese plaetse mijnder rustinge?
Mijn hant heeft alle dese dinghen ghemaect, ende alle die dinghen werden, seyt die HEERE, Maer tot wien sal ic sien, da{n} alleen totten armen, en{de} gebrokene van geeste, en{de} die ontsiet mijn redene{n}.
Die eenen os slaet om te offere{n}, als die eene{n} ma{n} dootslaet die een huysbeestke{n} dootslaet, als die eenen ho{n}t die hersene wt smit, die ee{n} gifte offert, gelijc die gene die swinen bloet offert, die des wieroocs gede{n}ct, gelijc die de{n} afgod gebenedijt, Si hebben alle dese dinge{n} in haer wege{n} vercore{n}, en{de} haer ziele{n} hebbe{n} in vereysinghe wellust gehadt.
Hiero{m} sal ic haer bespottinge wtkiesen, en{de} ic sal hen come{n} laten, dat si vreesden, Wa{n}t ic heb geroepe{n}, en{de} daer en was geen die antwoorde, Ic sprac, en{de} si en hoorden niet, en{de} si dede{n} quaet voor mijn ooge{n}, en{de} si vercore{n} dat ic niet en wilde.
Hoort des HEREN woort, ghi die va{n} sine{n} woorde beeft, Vwe broeders die v hatede{n} die v verworpe{n} om mine{n} name, seyde{n}, Laet den HEERE gepresen worden, ende wi sullent sien in uwe blijscap, Maer si sullen beschaemt worden.
Die ste{m}me des volcs vander stat, die ste{m}me vande{n} tempel, die ste{m}me des HEEREN, die doet die wedergeldinghe, sinen viande{n}.
Eer dat in sinen arbeyt was, baerde si, ende eer dat die smerte qua{m}, bracht si een manneke{n} voort.
Wie heeft oyt soodanige dingen gehoort? Wie heeft dies gelijc ghesien? sal die aerde ooc in eene{n} dach baren? oft sal dat volc ooc tot eender reysen gebore{n} worde{n}? wa{n}t Sion heeft in arbeyt gegaen en{de} haer kinderen gebaert.
Sal ic ooc niet, die da{n}der dede bare{n} selue bare{n}, seyt de HERE? Oft ic die dandere vruchtbaer make, sal ic onuruchtbaer wesen? seyt die HERE v God.
Verblijt v met Ierusalem, en{de} verhuecht in haer alle diese beminnen, Verblidet met haer in blijschappe{n}, alle die ouer haer schreydet,
op dat ghi moecht suyghen en{de} verzaet worden, vande borsten haerder vertroostinge, om dat ghi moecht melcken en{de} oueruloeyen van wellustichede{n}, va{n} alle haerder eere{n}.
Want dit seyt die HERE. Siet, ic sal nedercome{n} ouer haer, gelijc eene{n} stroom des vredes en{de} gelijc eene{n} stroo{m}, oueruloeyende die eere der heydenen, die welcke ghi sult suygen, ghi sult aen die borsten ghedragen worden, en{de} op die knien salmen v smeeken.
Ghelijc een die{n} zijn moeder troost, also sal ic v troosten, en{de} in Ierusalem suldi troostinge ontfaen.
En{de} ghi sult sien, en{de} v herte sal verblijde{n}, en{de} uwe gebeenten sullen ghelijck gras wtspruyten, en{de} des HEEREN hant sal beke{n}t zijn sine{n} knechte{n}, en{de} sal hem verbelgen tege{n} zijn vianden.
Want siet die HEERE sal in een vier comen, en{de} gelijck eene{n} wintstorme sullen zijn wage{n}s zijn, Hi sal weder geuen, in veronwaerdicheyt sine{n} throon, en{de} in zijn berispinge, met des viers vlamme{n}.
Wa{n}t die HEERE sal met vier oordeelen en{de} met sinen swaerde aen alle vleesch, en{de} die ghedoode sullen menichfuldich worden vanden HEERE.
Die gheheylicht werden, en{de} meynde{n}, dat si suyuer waren in die houe{n}, achter die dore binne{n}, die ate{n} swinen vleesch en{de} vereysinge, en{de} die muys, si sullen tesame{n} vernielt worden, seyt de HERE.
Want ic come, om haer wercken en{de} haer gedachte{n} te vergaderen met allen heydenen en{de} tongen, en{de} si sullen come{n}, en{de} mijn heerlicheyt sien.
En{de} ic sal in hen een teeken setten, en{de} ic sal wt hen die behoude{n} zijn totte{n} heydene{n} leyde{n} tot die zee in Affrike{n}, in Lidien, die dat gescut houden, in Italien, en{de} griecken lant, tot verre eylanden, tot de{n} genen die van mi niet ghehoort en hebbe{n}, en{de} mijn heerlicheyt niet gesien en hebben, En{de} si sullen mijn heerlicheyt vercondigen onder die heydenen.
En{de} si sullen alle uwe broeders brenghen wt alle volcken, de{n} HERE tot eender offerha{n}de{n}, op paerde{n} en{de} wagens, en{de} op rosbare{n}, en{de} op muylen en{de} karre{n} tot minen heylige{n} berch Ierusalem, seyt die HEERE, ghelijc als die kinderen, van Israel, die offera{n}de brenge{n}, in een reyn vat tot des HEEREN huys.
En{de} ic sal wt desen, tot priesters en{de} Leuiten nemen, seyt die HEERE.
Want gelijck den nieuwen hemel, ende die nieuwe aerde, die ic doe stae{n} voor mi, seyt die HEERE, also sal uwe zaet en{de} uwen naem staen.
Ende die maent sal wesen wter maent, ende den Sabboth wt den Sabboth. Ende alle vleesche sal comen, om voor mi te aenbidden, seyt die HEERE.
Ende si sullen wtgae{n}, ende sien die doode lichamen der mannen die tegen mi ouer getreden hebben, Haeren worm en sal niet steruen, ende haer vier en sal niet wtghebluscht worden, ende si sullen tot een versadinghe des visioens allen vleesche zijn.
DIe woorde{n} Ieremie Helchie sone, een vande{n} priesteren, dye in Anathot, en{de} in Ben Iamins lant ware{n}.
Dwoort des HEREN, dat tot he{m} gheschiet was, in Iosias Amons sone, des conincs van Iuda dage{n}, inde{n} derthiensten iaere zijns rijcs
En{de} het was ooc tot hem gheschiet in Ioachims Iosias sone, des conincs va{n} Iuda dagen, totten eynde vande{n} elfsten iare Sedechias Iosias sone des conincs va{n} Iuda, Totter oueruoeringhe va{n} Ierusale{m} in de vijfste maent.
En{de} des HEREN woort is tot mi geschiet, seggende,
Eer dat ick v maecte, inden buyck, soo kende ick v, ende eer dat ghy wt quaemt door die vrouwelicheyt, soo heilichde ick v, ende ick gaf v eenen propheet inden heydenen.
Ende ick seyde A, a, a, HEERE Godt, siet, ick en kan nyet spreken, ick ben een kint.
Ende die HEERE seyde tot mi, En wilt nyet segghen, ick ben een kindt, Want ghy sult tot allen den ghenen gaen, daer ick v toe seynden sal, Ende alle die dinghen die ic v beuelen sal, sult ghi spreken,
En ontsiet niet van haere{n} aensichte, want ic ben met v dat ick v verlossen sal, seyt die HEERE.
Ende dye HEERE stack zijn hant wt, ende hi raectede mijnen mont, en{de} die HEERE seyde tot mi, Siet, ic hebbe mine woorde{n} gegheuen in uwen mont,
siet, ic heb v huyden gheset bouen die heydenen, en{de} bouen dye conincrijcke{n}, dat ghi wtplucke{n} sult, en{de} verstooren, en{de} verderuen, en{de} vernielen, en{de} stichten en{de} plante{n}.
En{de} des HEREN woort geschiede tot mi, seggende, Wat siet ghy Ieremia? En{de} ic seyde, Ic sie een wake{n}de roede
Ende die HEERE seyde tot mi, Ghi hebt wel gesien want ic sal waken op mijn woort dat ict doe{n} sal.
Ende des HEEREN woort gheschiede tot mi anderwerf, segghende, Wat siet ghy? Ende ick seyde, Ick sie eenen gloeyenden podt ende zijn aensichte is vanden aensichte vant noorden.
En{de} die HERE seyde tot mi Van dat noorden sal verthoont worden dat quaet, op alle die ghene die int lant woonen
Want siet, ic sal vergadere{n} alle die maechschappen vanden rijcke vant noorden, seyt dye HEERE, Ende si sullen come{n}, ende elc sal sinen coninclijcken setel setten inden inghanc vander poorten van Ierusalem, ende op alle haer mueren rontsomme, ende op alle die stede{n} van Iuda.
En{de} ic sal mijn oordeel met hen spreke{n} van alre boosheyt, Wa{n}t si hebben mi verlate{n}, en{de} de{n} vremde{n} gode{n} geoffert, en{de} hebben aengebeden die wercke{n} haerder hande{n}.
Hierom omgordet uw le{n}dene{n}, en{de} staet op, ende segt hen al dat ick v beuele En verschrict v nyet van haeren aensichte, Want ick en sal v niet doen ontsien haer aensichte,
Want ic hebbe v huyden ghegheuen tot een verwaerde stadt, ende tot eenen ysere{n} calomne, en{de} tot eene{n} metalen muer, op alle dat lant, den coningen van Iuda, en{de} sinen princen, en{de} den priesteren, en{de} den volcke va{n}den lande.
En{de} si sullen tegen v strijden, en{de} si en sullen v niet verwinne{n}, Wa{n}t ic ben met v seyt die HEERE, dat ick v verlossen soude
ENde des HEREN woort is tot mi gheschiet, segge{n}de,
Gaet, en{de} roept inde{n} oore{n} van Ierusalem, en{de} segt, Dit seyt die HEERE, Ick ben ws ghedachtich, ontfermende dijn ioncheyt, ende die liefde dijns ondertrouwe{n}s, als ghi my volchdet inder wildernissen, int lant datmen niet en saeyt.
Heylich was Israel, de{n} HERE behoore{n} toe de eerste zijnder vruchte{n}, Alle diet verslinden, si misdoen, en{de} quade dingen sullen op hen comen, seyt die HERE,
o Iacobs huys, en{de} alle des maechscaps des huys va{n} Israel, hoort des HEEREN woort,
Dit seyt die HEERE. Wat quaethede{n} vonden v vaders aen my Dat si hen van my veruremden, ende wandelden na die ydelheyt, ende si zijn ydel gheworden?
En{de} si seyden niet, waer is die HERE, die ons dede opcome{n} wt den lande van Egypten, die ons ouerleyde door die wildernisse, door dat lant daermen nyet in woonen en mach, en{de} dat sonder wech is, doort dorre lant, ende dat beeldt des doots, door dat landt daer gheen man in en wandelde, noch mensche in en woonde,
Ende ick heb v in een vette vruchtbaer lant ingeleyt, om dat ghy van zijnder vrucht eten soudt, ende die beste vrucht daer af, En{de} doen ghi daer in gecome{n} waert, doen besmette ghi mijn lant, en{de} mijn erflicheyt hebdi in verachtinghe gheset.
Die priesteren en seyde{n} niet, waer is die HERE? En{de} die mijn wet hielden en kenden mi niet En{de} die herderen hebben tegen mi ouerdaet ghedaen, Ende die propheten propheteerde{n} door Baal, en{de} volchden die afgoden.
Hieromme sal ick noch met v striden int oordeel, seyt die HEERE, en{de} ick sal twistich zijn met uwen kinderen,
Trect ouer totten eylande van Cethim, ende besietet, en{de} seyndt in Cedar, Merct naerstelijc en{de} besiet, oft dusdanige{n} dinc geschiet is,
en{de} oft die heydene{n} haer goden verandert hebben, Maer waerachtelijck si en zijn gheen goden. Maer mijn volc heeft zijn eere verandert in eenen afgod,
Ghi hemelen verwo{n}dert v hier op, en{de} ghy zijn poorten wordet anxtelijc verwoest, seyt die HEERE,
Wa{n}t mijn volc heeft twee quade dingen gedaen, Si hebben mi die fonteyne des leuenden waters verlate{n}, en{de} si hebbe{n} hen gegraue{n} gebroken putte{n}, putte{n} die ghee{n} water en houde{n}.
En is Israel niet een dienstknecht, oft vande{n} huisgesin gebore{n}? Waero{m} is hi dan tot eenen rooue geworde{n}?
Ouer he{m} briescheden die leeuwen, en{de} gauen haer gheluyt, en{de} hebbe{n} zijn lant woest gemaect, Sijn steden zijn verbrandt, en{de} daer en is niemant die daer in woont,
Die kinderen va{n} Mempheos en{de} va{n} Taphnis hebbe{n} v vernielt totten opperste{n} va{n} uwe{n} hoofde.
En is v dit niet geschiet, om dat ghi de{n} HEERE uwe{n} Godt verliet, tot dier tijt doen hi v leyde door den wech.
En{de} nv wat wildy doch v inde{n} wech va{n} Egypten, dat ghi veruuylt water drincken soudt? En{de} wat wildy v inde{n} wech va{n} Assyrien dat ghi dat water der riuieren drincken sult?
Vwe boosheit sal v verspreke{n}, en{de} uwe afkeeringe sal v berispen, Weet ende besiet dattet quaet en{de} bitter is, dat ghi de{n} HEERE uwe{n} God verlaten hebt, En{de} dat zijn vreese met v niet en is, seyt die HERE God der heyrscare{n}
Vande{n} beginne der werelt hebdy mijn iock gebroke{n}, en{de} mijn banden vernielt, En{de} ghi seyt, Ick en sal niet dienen, Want op elcken hooghen berch, en{de} onder elcken gheloouerden boom, soo laecht ghi neder, ghi hoere,
Maer ic plante v, tot eene{n} vercoren wijngaert, alle warachtich zaet, Hoe sidy my dan verkeert, in eenen boosen vremden wijngaert?
Al wasschet ghi v met Nitro, ende al vermenichfuldichdy dat cruyt Borith, nochtans sidy besmet voor my, in uwer boosheyt, seyt die HEERE v Godt.
Hoe segdy? Ick en ben nyet besmet, ick en heb na Baalim niet ghewandelt?, Besiet uwe weghen in die valley, ende weet wat ghi gedaen hebt, Een licht looper, voldoende zijn weghen,
die wilde ezele, die ghewent is inder woestinen, in die begheert zijnder sielen, soo trock si nae den wint zijnder liefden, Niemant en salse afkeeren Alle diese soecke{n} en sullen niet ghebreken, Si sullense vinden in den oueruloet haerder maentsmetten.
Houdt uwen voet van naectheden, ende uwe kele va{n} dorste, Maer ghi seyt, Ick wanhoepte, en{de} ick en sals gheensins doen, Want ic heb vremde mannen lief gehadt, en{de} ic sal na hen gaen wandelen.
Gelijck als een dief, alsmen hem beuint, beschae{m}t wort, also zijn die huysen va{n} Israel bescaemt, si ende haer coninghen, haer princen, priesteren ende propheten,
ende segghen den houte, ghi zijt mijn vader, ende den steenen, ghi hebt mi gewonnen, Si keerden mi den rugghe, en{de} nyet dat aensicht, En{de} si sullen in die tijden haers verdriets, seggen, Staet op, en{de} verlost ons.
Waer zijn uwe goden, die ghi tot uwen behoef gemaect hebt? Laet die opstaen en{de} v verlossen, inde{n} dage ws verdriets, Want na dat getal uwer steden, ware{n} uwe afgode{n} Iuda.
Wat wildy met mi strijden inden oordeel? Ghi hebt mi alle verlate{n}, seit de HERE.
Te vergheefs heb ic v kindere{n} gheslagen, si en ontfinghen gheen onderwisende castijnghe Vwe swaert heeft uwe propheten verslonde{n} en{de} als een verwoestende leeuw
Vwe gheslachten, Besiet des HEREN woort, En be{n} ic Israel niet geworden, gelijc een wildernis oft spadich lant? Waerom dan heeft mijn volck geseyt, wi zijn wech ghegaen, en{de} wi en sullen tot v niet meer come{n}?
Sal een maget ooc vergete{n} haer vercieringhe, en{de} die bruyt des cyraets van haerder borste? Maer mijn volck heeft mijns vergheten in ontallijcke daghen,
Wat pijnt ghy uwen wech ghoet te thoonen, om liefde te soecken? Ende ghy hebt uwen wech gheleert, uwe quaetheiden
ende in uwen vloghelen is gheuonden dat bloet der armer ende onnooselder menschen sielen? Ick en hebse niet geuonden in grachten, maer in allen dien die ick bouen geseit hebbe,
Ende ghy hebt gheseyt, Ic ben onnoosele ende sonder sonde ende hieromme laet uwe gramschap van my ghekeert worden, Siet, ick sal met vonnissen met v stride{n} om dat ghi gheseyt hebt, Ick en heb niet gesondicht
Hoe zeer snoode sidy gheworden, uwe weghen weder doende, Ende ghi sult beschaemt worden van Egypten, ghelijck ghi beschaemdt zijdt van Assyrien?
Want ghy sult oock van desen, wt ghaen, ende uwe handen sullen op v hooft wesen, Wa{n}t die HEERE heeft nv dijn betrouwenissen ghbroken, ende ghy en sult nyet voorspoedich hebben.
MEn spreect, met een ghemeyn woordt, Ist dat een man zijn wijf laet, en{de} wech gaende, neemt si eenen andere{n} man, Sal hi ooc voortmeer tot haer wederkeere{n} En sal dat wijf niet onsuyuer en{de} besmet zijn? maer ghi hebt oncuyscheyt gedae{n} met veel boelleerders Nochta{n}s keert weder tot mi, seyt die HEERE en{de} ic sal v ontfanghen
Heft op dijn ooge{n} int rechte en{de} besiet waer ghi niet nedergheleyt en zijt, Ghy saedt in die wegen, en{de} ontbeydese, als een roouer in die wildernissen, ende ghy besmettede dat lant met dijn oncuyscheyde{n} ende met uwen quaden wercken.
En{de} om dese dinghen soo zijn verbode{n} die druppelen vanden regenen, en{de} den spadige{n} rege{n} en was niet, V voorhooft is geworde{n} gelijc eens hoeren voorhooft, ghi en hebt v niet willen schamen.
Hierom doch so heet mi voortane, mijn vader, ghi zijt die beleyder mijns maechdoms,
Sult ghi eewelijck vergramt wesen, oft sult ghi gedueren tot int eynde? En{de} siet, ghi hebt gesproke{n} en{de} gedaen quade dinge{n}, en{de} ghi vermochtse En{de} voor die woorden der penitencie hebdy geblasphemeert met woorden der hoouerdicheyt en{de} ghi hebt volbracht v quaet gedachte en{de} ghi thoondet tege{n} den man dine starcheyt, dat ghi sout mogen doen, dat ghi metten woorden ouerleyt hebt.
En{de} in Iosias des conincs daghen, seyde die HEERE tot mi, En hebt ghi niet gesie{n} wat die afghekeerde van Israel ghedaen heeft? Si is wech gegaen bi haer selue{n}, op elcken hoogen berch, en{de} onder elcken gheloouerden boom, ende daer heeft si haer oncuyscheyt gedaen?
En{de} ick seyde, doen si alle dese booschede{n} gedaen hadde, Keert weder tot mi, en{de} si en keerde niet weder, En{de} Iuda haer suster de ouertredersse saecht,
wa{n}t om dat die wederspannige va{n} Israel ouerspel gedaen hadde, dat icse verlaten had, en{de} dat ic haer ghegheue{n} hadde eenen scheydtbrief En{de} die ouertredersse Iuda haer suster die en ontsach haer niet, Maer si ghinck oock wech, en{de} dede selue oncuyscheyt,
en{de} metter lichtheit haerder oncuyscheit besmette si dat lant, ende heeft oncuyscheyt gedae{n} met steen ende hout,
Ende in allen desen, soo en is haer suster die ouertredersse Iuda tot mi niet weder gekeert met geheelder herte{n} maer met luegenen, seyt die HEERE.
En{de} die HEERE seyde tot mi, Die wederspannige Israel, rechtuaerdichde haer ziele, om haer te gelijcken die ouertredersse Iuda.
Gaet, ende roept dese woorden tegen dat Noorden, en{de} ghi sultse seggen, Afkeerighe Israel keert weder, seyt die HEERE, en{de} ic en sal mijn aensichte niet afkeeren va{n} v luiden, want ic ben heylich seyt die HERE, en{de} ic en sal niet eewelijc veegramt worden,
nochta{n}s weet, en{de} kent v boosheit, wa{n}t ghi hebt teghen den HEERE uwen God ouer ghetreden, ende ghi hebt vremden luyden uwe wegen gestroeyt, onder elc geloouert hout, ende ghi en hebt mijn stemme niet gehoort, seyt die HEERE.
Bekeert v o kinderere{n}, en{de} keert weder seyt die HEERE, wa{n}t ic ben uwe man, en{de} ick sal v aenneme{n} eenen wter stadt, en{de} twee va{n} eene{n} maesscap, en{de} ic sal v leyde{n} in Sion
en{de} ic sal v herders geuen na mijn herte, en{de} si sullen v weyden met konste en{de} leeringen
En{de} als ghi vermenichfuldicht sult zijn, en{de} gewassen inden lande, in dien dagen <parens>seyt die HEERE</parens> soo en sullen si nimmermeer segge{n}, die arcke des verbo{n}ts des HEREN ende si en sal niet opcomen int herte, noch si en sullens niet gedencken, noch men en salse niet versoeke{n}, noch me{n}en fals voortmeer niet maken
In die{n} tijde{n} sal Ierusalem geheeten worden, des HEEREN coninclike{n} stoel, en{de} alle heydene{n} sullen tot Ierusalem vergadert worde{n} inde{n} nae{m} des HEEREN en{de} si en sullen na die boosheyt van haere{n} alderquaetste{n} herte{n} niet meer verwandele{n}.
Dat huys va{n} Iuda sal in dien dage gae{n} totten huyse van Israel, en{de} si sullen tesame{n} comen van dat Noorden lant, totten lande dat ick uwen vaderen gegeuen hebbe,
wa{n}t ic seyde, Hoe sal ick v tot kinderen gesetten en{de} v dit begheerlijc lant gegeue{n}? die heerlike erue vanden heyrscharen der heydenen En{de} ic seyde, Ghi sult mi uwe{n} vader heeten en{de} en sult niet ophouden in te gaen na my.
Maer ghelijck een wijf haeren liefhebber versmaet heeft, also heeft mi dat huys van Israel versmaet, seyt die HEERE.
Inden wegen is een stemme gehoort, dat geween en{de} gehuyl der kinderen van Israel want si maecten haeren wech onrechtueerdich, si hebbe{n} des HEEREN haers Gods vergete{n}.
Wort bekeert o kinderen, wederkeere{n}de, en{de} ic sal v afkeeringe genesen, siet wi come{n} tot v, wa{n}t ghi zijt die HEERE onse God,
Sekerlijc die hueuelen ware{n} luege{n}achtich, en{de} ooc die menichte vande{n} bergen, Die salicheyt va{n} Israel is warctelijck inden HEERE onsen God.
Bescaemtheyt heeft den arbeyt onser vadere{n} gegete{n}, van onser iuecht aen, haer kudde{n} en{de} haer vee haer sonen en{de} haer dochtere{n}.
Wi sullen in onser bescae{m}theit slape{n}, en{de} onse sca{n}de sal ons ouerdecke{n}, wa{n}t wi en{de} onse vaders hebbe{n} de{n} HERE onsen Gode gesondicht, va{n} onser io{n}cheit tot desen dage toe, En{de} wi en hebe{n} die stemme des HEEREN ons Gods nyet ghehoort
ISrael, ist dat ghi wederkeert tot mi seyt die HERE, so bekeert v tot mi, Ist dat ghi va{n} mine{n} aensichte v boosheyt daer ghi mi mede vertoornt hebt wechdoet, so en suldy niet beroert worde{n}.
En{de} ghi sult swere{n}, Die HERE leeft, inder waerheyt, en{de} in oordeel, en{de} in rechtueerdicheit, En{de} die heydene{n} sullen hem gebenedie{n} en{de} louen,
want dit seyt die HEERE, de{n} manne van Iuda en{de} de{n} inwoondere va{n} Ierusalem, Vernieut v nieuwe lant, en{de} en wilt op die doornen nyet zaeyen.
Besnidet v den HERE, en{de} doet dat ouerslofken va{n} uwert herte{n} wech, ghi manne{n} va{n} Iuda, en{de} ghi inwoonders va{n} Ierusalem, op dat messcie{n} mijn toornicheyt niet wt en come als een vier, en{de} ontsteken worde, en{de} niemant en si diet wtblussche{n} mach, om die boosheyt uwer gedachten.
Vercondiget in Iuda, en{de} latet hoore{n} in Ierusalem, Spreect en{de} trompt metter trompet inder eerde{n} roept starckelijc en{de} segt, Vergadert v, en{de} laet ons ghaen in die vaste steden,
heft op een teeken in Syon, wort starc, en{de} en wilt niet stae{n} Want ic brenge een quaet vant Noorden, en{de} een groote verderuinge,
Een leew is op ghecomen van zijnder slaepcamere, en{de} der heydenen roouer heeft he{m} gegeue{n}, His is wtgecomen van zijnder stadt, om uwe lant verwoest te maken, Vwe stede{n} sullen verwoest worden, en{de} sonder inwoo{n}der bliuen,
Hierom gordt v met haren cleederen, en{de} weent en{de} huylt, wa{n}t die gra{m}scap des toorns des HEREN en is niet afgekeert van ons
En{de} tsal in dien dagen zijn, seyt die HERE dat des conincs herte verghaen sal, en{de} der princen herte, en{de} der priestere{n} sullen verwo{n}deren, ende die propheten verbaest worden,
En{de} ic seyde Ach, ach, ach, HEERE Godt hebdy dit volc dan niet bedroghen? en{de} Ierusalem seggende Ghi sult vrede hebbe{n}? En{de} siet dat swaert is comen tot inder zielen toe.
Men sal in dien tijde{n} desen volcke, en{de} tot Ierusalem seggen, In die weghen die inder woestinen zijn, is eenen barnenden wint, op dye weghen der dochteren mijns volcks, niet om te reynigen, oft om te wannen,
Wt desen sal mi eene{n} vollen gheest come{n}, En{de} nv sal ick mijn oordeel met hen spreken.
Siet, hi sal opvaren als wolcken, ende als een onweder is sinen wagen, Sijn paerden zijn snelder da{n} die aerne{n}, Wee ons, wa{n}t wi zijn verwoest.
Ierusalem, wasscet v herte vander boosheyt, op dat ghi behoude{n} wordet, Hoe langhe sullen die quade gedachten in v woonen?
Want die stemme is eens bootschappers van Dan, en{de} die laet hooren den afgod va{n} Ephraims berch.
Segt de{n} heydenen, Siet, tis ghehoort in Ierusalem dat die wachters van verren lande gecome{n} zijn, om haer geluyt te geuen, ouer die steden van Iuda.
Si zijn op Ierusalem gheworden als wachters der arcken al om en{de} om, Wa{n}t si heeft mi tot gramscap verwect, seyt die HEERE,
Vwe wegen en{de} uwe ghedachte{n} hebbe{n} v dese dinge{n} daer gedae{n}, Dit is uwe boosheyt, wa{n}t si is bitter, en{de} si heeft v herte geraect.
Mine{n} buyck, minen buyck heeft pine, die sinnen mijnder herten, zijn in mi verstoort, Ick en sal niet swigen, Want mijn ziele heeft dat gheluyt der trompetten ghehoort, dat gheroep des strijdts.
Druck isser geroepen op druck, en{de} alle dat lant is verwoest, Mijn wooninge{n} zijn snellijc verwoest, haestelijck mijn vellen,
Hoe langhe sal ic sien die ghene die vlieden en{de} dat geluyt der trompette{n} hoore{n}?
Wa{n}t mijn volck sot is, en{de} niet en bekende, so zijn si sotte kinderen en{de} onwijs van herten, Si zijn wijs om quaet te doe{n}, maer si en conste{n} niet wel doen.
Ic aensach deertrijc, en{de} siet, twas ydel en{de} te niete En{de} die hemelen, en{de} daer en was gheen licht in hen.
Ic sach die berge{n} en{de} siet, si werden beroert, en{de} alle hueuelen, en{de} si werden verstoort,
Ic sach, en{de} siet, daer en was ghee{n} mensce, En{de} dat geuogelte des hemels ginck wech.
Ic aensach, en{de} siet, die vruchtbaer berch Carmelus was verwoest lant, en{de} verlate{n}, en{de} alle zijn steden ware{n} verdoruen vanden aensichte des HEEREN ende vanden aensichte zijnder gramschape{n}
Want dit seyt die HEERE, Alle dlant sal woest zijn, maer nochtans en sal ict niet heel te niete doen.
Die eerde sal weenen, ende die hemelen van bouen sullen droeue zijn, om dat ict gesproken hebbe, Ick hebt ghedacht, ende ten is mi niet berouwen, noch ic en bender niet af ghekeert.
Die gheheele stadt vliede, van der reysegers, en{de} der schutters stemme, Si ghingen in die dicke wouden, en{de} clommen in die steenrootsen, Alle die stadt wert verlaten, ende daer en woonde gheen mensche inne,
Ende als ghi verwoeyst sult zijn, wat suldy dan doen? Als ghi met rooden siden cleederen ghecleedt sult worde{n}, en{de} verciert met een gulde{n} voorspansele, als ghi uwe ooghe{n} bestriken sult met oogensalue, so suldy v te vergeefs behaghelijck maken, Want uwe boeleerders hebben v versmaet, si sullen v ziele soecken,
Want ick hebbe een stemme gehoort, gelijc eens vrouwe{n} die in arbeit gaet die noot, als eens wijfs die een kint baert Die stemme der dochter van Sion, is onder die ghene die steruen, en{de} die haer hande{n} wtsteken, Wee mi, want mijn ziele is crachteloos geworde{n}, om die ghene die verslage{n} zijn
OMgaet die wegen van Ierusalem, en{de} besiet, merct, en{de} soect in haer straten, oft ghi eenigen man vindt, die oordeel doet en{de} ghelooue soect, en{de} ick sal haer barmhertich zijn,
En{de} al ist oock dat si segghen, die HEERE leeft, Dat sullen si in valscheden sweeren.
HEERE, uwe ooghe{n} aensien dat ghelooue. Ghi sloecse, ende si en hadden gheene{n} rouwe, ghi vertraetse, en{de} si versmaden castijnghe te ontfangen, si hebben haer aensichte{n} harder gemaect dan eene{n} stee{n}, en{de} si en wilden niet wederkeere{n}.
En{de} ick seyde, Messchien si zijn arm, en{de} sot, en{de} si en weten des HEREN wech niet, en{de} haers Gods oordeelen niet,
Hiero{m} sal ick totte{n} edelen luyde{n} gaen, en{de} ick sal met hen spreke{n}, Wa{n}t si hebben des HEREN wech bekent, en{de} haers Gods oordeelen. En{de} siet, si braken meer te gader dat iock in twee, en{de} braken die banden,
Hiero{m} sloechse die Leew vanden bosch, Des auonts verwoestese die wolf, Die Lupaert die waecte op haer stede{n}, Alle die daer wt come{n} sal, sal van henluyde{n} geuange{n} worden, Want haer ouerdaden zijn vermenichfuldicht, haer afkeeringhen zijn machtich.
Waer op sal ick v moghen goedertiere{n} wesen? Vwe kinderen hebben mi verlaten, en{de} sweeren in dien, die gheen goden en zijn. Ick versadese, ende si hebben hoererie ghedaen, en{de} int hoeren huys hebben si haer oncuyscheden gedaen,
Als hittige paerden waren haer boeleerders, totte{n} vrouwe{n} Elc man neyde tot zijns naestens wijf waert.
En sal icse ouer dese dinge{n} niet versoecke{n}? seyt de HEERE, en{de} en sal ic in dusdanige luyde{n} mijn ziele niet wreke{n}?
Climt op haer mueren en{de} verderftse, maer niet met volle verderuinge, Doet haer geslachte{n} wech, wa{n}t si en zijn des HEEREN niet,
Wa{n}t dat huis van Israel, ende thuys van Iuda heeft met ouertredinghe, ouerghetreden, teghen mi seyt die HEERE.
Si loochenden den HERE, en{de} si seyden, Hi en ist niet, noch op ons en sal gheen quaet come{n}, Dat swaert en sullen wi niet sien, noch oock den honger.
Inden wint spraken die propheten, en{de} daer en was gheen antwoorde in hen, Hierom sullen hen dese dingen comen.
Dit seyt die HERE die God der heyrscharen. Want ghi dat woort gesproken hebt siet, so sal ick gheue{n} mijn woorden in uwen monde tot vier, en{de} dit volck tot hout, en{de} het salse veslinden.
Siet, ghi huys van Israel, ic sal op v brenghen, seyt die HEERE, volck wt verren lande, een starck volc, een oude volc een volck, wiens sprake ghi niet kennen en sult, noch verstaen wat si spreken sullen.
Sinen pijlkoker, is gelijc een open graf, si zijn alle starc,
V core{n} en{de} v broot salt eten, Vwe sonen verslinde{n}, uwe cudde{n} uwe vee, en{de} v dochteren salt eten, Vwen wijngaert, ende uwen vijgheboom salt vertere{n}, en{de} uwe gemuerde poorte{n}, daer ghi in betroude, mette{n} swaerde vernielen.
Nochtans, seyt die HERE, En sal ict in dien dage niet gheel te niete laten doen,
Ist dat ghi segt, Waero{m}me heeft die HEERE onse God, ons dit al gedaen? So suldy tot hen segghen, Ghelijc ghi mi verlaten hebt, en{de} hebt ghedient den vremden gode in uwe{n} lande, Also suldi den anderen gode{n} dienen, inden lande dat uwe niet en is.
Vercondicht dit Iacobs huyse, en{de} doeget hooren in Iuda, ende segt,
Ghi sotte volck dat gheen herte en heeft, hoort, en{de} die ooghen hebt, en{de} niet en siet, en{de} ooren, en{de} en hoort niet,
En suldy mi hieromme niet ontsien, seyt die HERE? En{de} en suldy van minen aensichte niet bedroeft zijn? Ick die dat zant gheset hebbe, der zee tot palen, een eewich ghebodt, dat niet voor bi ghaen en sal, En{de} si sullen beroert worden, maer si en sullen niet vermoghen, en{de} haer vloeden sullen op rijsen, maer si en sullen den pale niet ouerlijden,
Maer dit volck heeft een ongheloouich, ende veronwaerdende herte, Si zijn afgegaen en{de} wech gheghaen,
en{de} en seyden in haerer herten niet, Laet ons den HEERE onsen God ontsien, die ons tijdigen en{de} spaden reghe{n} gheeft tot zijnder tijt, die ons die volheyt des iaerlijcken oosts bewaert,
Onse booshede{n} hebbe{n} dese dinge{n} afgekeert, en{de} onse sonde{n} hebbe{n} dat goet van ons verbode{n},
Wa{n}t in minen volcke zijn ongodlijcke luyden gheuonden lagen leggende, als vogelaers, stricken en{de} voetstroppe{n} leggende, om die manne{n} te va{n}gen,
Ghelijc een slachnet, dat vol voghelen is, alsoo zijn haer huysen vol loosheden. Hieromme zijn si groot geworde{n} en{de} rijck
si zijn dicke geworden en{de} geuet, en{de} si zijn al te booslijc ouer mijn woorden gheghaen, Si en oordeelen der weduwe{n} saken niet, en{de} si en beneersten, der weesen dinghe{n} niet, en{de} si en oordeelden der armer oordeel niet.
En sal ick op dese dingen niet versoecke{n} seyt die HERE, oft en sal mijn ziele op dusdanige luyden niet wrake doen?
Wonderlicke en{de} vreeselike dinghen, zijn in desen lande ghedaen,
Die propheten propheteerden lueghenen, en{de} die priesteren present met haeren handen, en{de} mijn volck hadde aldusdanighe dinghen lief, Wat sal hieromme in haer wtersten gheschieden?
GHi Ben iamins sonen, wort versterct, int midden van Ierusalem, en{de} trompt in Thecua metter trompetten, en{de} op Bethacere{m}, heft op uwe baniere{n}, Want vande{n} noorden is een quaet en{de} groote in stucken wriuinghe gesien.
Ick ghelijckede die dochter van Sion, gelijc als een schoone en{de} teeder vrouwe,
Tot haer sullen herdere{n} en{de} haer kudde{n} comen. Si vestichden haer tenten rontsomme in haer, een yeghelijck sal voeden die ghene, die onder zijn hant zijn.
Heylicht den strijdt op haer, staet op, en{de} laet ons op gaen inden middach, Wee ons, want den dach is is neder gedaelt, want die schaduwe is des auonts langer geworden,
Staet op, en{de} laet ons opgae{n}, inder nacht, en{de} laet ons haer huisen verderue{n},
Wa{n}t dit seyt die HERE die God der heyrschare{n} Houdt af haer hout en{de} graeft omtrent Ierusalem eenen dijck. Dit is die stadt die besocht sal worden, alle ghewelt is int midden van haer.
Ghelijck eenen put zijn water cout maect, also maecten si haer boosheyt en{de} scalcheyt cout, Men sal boosheit en{de} verwoestheit in haer hoore{n}, altijt is siecheit en{de} plage voor mi,
Wort geleert Ierusalem, op dat bi auontueren, mijn ziele niet wech en ghae van v, leggende v in een woest lant, ende onbewoonlijck.
Dit seyt de HEERE der heyrscharen, Si sullen dat ouerblijfsel in Israel vergaderen, als besyen vanden wijngaert, Keert uwe hant omme, gelijck een wijngaertman, ten korue waert
Wien sal ick spreken, en{de} wien sal ic vercondigen dat hijt hoore? Siet haer ooren zijn onbesneden, en{de} en moghens niet hoore{n}. Siet, des HEEREN woort is in hen gheworden tot spot, ende si en sullent niet ontfangen.
Hieromme ben ick vol van des HEEREN gra{m}scap, ic heb gearbeyt dit gedoogende. Stort uwe gra{m}scap, wt op dat cleyne kint opter straten, en{de} ooc te gader op der iongelingen raet. Want die man sal geuangen worden met den wijue, die oude metten ghenen die vol van daghen is.
En{de} haer huysen sullen ouer ghaen, tot anderen volcke, haeren aker tesamen met haeren wiuen, Want ick sal mijn hant wtsteke{n} ouer die ghene die int lant woonen, seyt die HEERE,
Wa{n}t vande{n} minste{n} totte{n} meeste{n}, so zijn si alle naerstich, tot ghiericheyt, en{de} vande{n} proheten totten priestere{n} toe, doen si alle bedroch,
Ende si ghenasen die droefheyt der dochter van minen volcke met lachter, en{de} seyden, Vrede, vrede, En{de} ten is ghee{n} vrede.
Si zijn beschaemt, Wa{n}t si onwaerdicheit gedae{n} hebbe{n}, Maer waerlijc, van beschaemtheit en zijn si niet bescae{m}t en{de} si en konden hen niet schamen, Om deser dinghen wille, so sullen si vallen onder die vallende, inder tijt haerder versoeckingen sullen si vallen, seyt die HEERE.
Dit seyt de HEERE, Staet op die wegen, en{de} hoort en{de} vraget nade{n} oude{n} bi wege{n}, welc den goeden wech is, en{de} wandelt daer inne, en{de} uwen zielen suldij vinden vercoelinghe, En{de} si seyden, Wi en sullender niet in wandelen.
En{de} ic sette boue{n} v wachters, en{de} ic seyde, Hoort der trompetten gheluyt,
En{de} si seyden Wi en sullens niet hooren. Hierom hoort ghi heydenen, en{de} bekent ghi vergaderinghe, hoe groote dingen, dat ic hen doen sal.
Aerde hoort, Siet, ick sal quade dinghen op dit volck, die vruchten van sinen ghedachten brengen, Wa{n}t si en hebbe{n} mijn woorde{n} niet gehoort, maer si hebbe{n} mijn wet verworpe{n}.
Waerom brengdy mi wierooc van Saba en{de} Chalmes, dat welcke soet riect, va{n} verren lande. Vwe brantofferen en zijn niet ontfanckelick, en{de} uwe dootofferen en genoechden mi niet,
Hierom seyt die HERE, Siet ic sal in desen volcke vallinge gheuen, en{de} in henluyde{n} sullen te gader vallen, die vadere{n} en{de} die kindere{n}, die gebuere{n} en{de} die naeste, si sullen te niete ghaen.
Dit seyt die HEERE Siet, een volc coemt vanden Noorde{n}, en{de} een groot volck sal opstaen vanden eynden der werelt.
Het sal den schilt, ende dat gheschut gripen, want het is fel, ende ten sal niet ontfermen, Sijn stemme sal geluyt geuen, ghelijc die zee,, en{de} si sullen op paerden sitten, bereyt, gelijck een man ten strijde, teghen v, o dochter van Sion,
Wi hebben zijn geruchte ghehoort, ende onse handen flauden, ons heuet anxt begrepen, ende wee, eender ghebarender ghelijck.
En wilt niet wtghaen totten velde, en{de} en wandelt inden wijngaert niet want dat swaert des viants, ende zijnen anxt is alomme.
Gordet v met een haren cleet ghi dochters mijns volcs, en{de} bestroeyt v met assce{n} maect een gewee{n}, soome{n} eene{n} eengebore{n} sone bewee{n}t, een bitter gheweee{n}, wa{n}t die verwoester sal snellijc op ons comen.
Ic hebbe v gegheuen tot eenen vromen ondersoecker in minen volcke, en{de} ghi sult weten, ende ondersoecken haeren wech.
Alle dese zijn afkeerende prince{n}, bedriechlijc wandelende, Si zijn alle coper en{de} yser, si zijn alle verdoruen,
Dye blaesbalck gebrac int vier dat loot is verteert, die smiltere smiltse te vergheefs, wa{n}t haere boosheyden en werden nyet verteert,
Noemtse, verworpen siluer, want die HEERE heeftse wech verworpen.
DAt woort dat vanden HERE gheschiede tot Ieremiam, segghende,
Staet in die poorte des huys des HEEREN, en{de} predict aldaer, dit woort, ende segghet, Alle ghy van Iuda, die door dese poorte{n} in coemt, om den HEERE te aenbidden, hoort des HEEREN woort,
Dit seyt die HEERE der heyrscharen Godt van Israel, Maect uwe wege{n} goet, ende uwe naerstichede{n} ende ic sal met v woone{n} in dese plaetse,
En wilt niet btreouwen in woorden der luegenen, seggende, des HEREN tempel, des HEEREN tempel, des HEEREN tempel ist.
Want ist dat ghi uwe wegen wel beleyt ende uwe naersticheden ist dat ghi recht doet, tusschen man ende sinen naesten,
ende en doedy gheen ouerdaet den toecomelinghen, en{de} den weesen, en{de} den weduwen, noch en stort ghi, gheen onnosel bloet wt in dese plaetse, ende en wandelt ghi nyet nae vremde goden, int quaet tot ws selfs behoef,
soo sal ick met v woonen, in dese plaetse, in dat landt, dat ick uwen vaderen ghaf vanden beghin, ende tot inder eewicheyt.
Siet, ghi betrout v in woorden der lueghenen die v nyet vorderen en sullen,
te stelen, doot te slaen, ende ouerspel te doen, lueghenachtich te sweren, Balaim te offeren, ende te ghaen na vremde goden, die ghi niet en kent,
En{de} ghi quaemt en{de} stont voor mi in dit huys, daer in dat mine{n} naem aengeroepe{n} is, En{de} ghi seydet wy zijn verlost, om dat wy alle dese afgriselicheden gedaen hebben,
Is dan hierom dit huys geworden een speluncke der moordenaren, daer dat mijnen naem aengeroepen is voor uwen oogen? Ick, ick bent, ick sacht seyt die HEERE.
Gaet tot mijnder plaetse in Silo, daer mine{n} naem woonde vanden beginne, en{de} besiet wat ic haer ghedaen hebbe, om mijns volcs van Israels boosheyt.
En{de} nv want ghi alle dese wercken gedaen hebt, so seyt die HEERE dit, En{de} ic heb v toegesproken vroech op staende, en{de} sprekende, en{de} ghi en hoordes niet En{de} ic riep v, en{de} ghi en antwoordet niet,
Soo sal ick desen huyse doen, daer in dat mijnen naem aengeroepen is, ende daer ghi betrouwen in hebt, en{de} die plaetse die ick v gegeuen heb, en{de} uwe{n} vaders, also ic Silo gedaen heb
En{de} ic sal v wech worpen van mijnen aensichte, alsoo ick alle uwe broederen alle dat zaet van Ephraim wech gheworpen hebbe.
Hieromme en wilt nyet biddden, voor dit volck, noch en neemt gheenen lof aen, voor hen, ende bedinghe, ende en wederstaet my niet, want ick en sal v niet verhooren.
En siedy niet wat dese doen inden steden va{n} Iuda, ende inden straten van Ierusalem?
Die kindere{n} rape{n} dat hout, en{de} die vadere{n} aensteken dat vier, Ende die vrouwe{n} menge{n} dat deech, om vlade{n} te maken der coninginne des hemels, ende om te offeren vremden gode{n}, en{de} om mi tot gramschappen te verwecken?
En verwecken si mi nyet tot gramschap, seyt die HERE? En doen zijt niet hen seluen tot schande haers aensichts?
Hier om seyt die HERE God Siet, mijn gramschap ende mijn toorn wort ontsteken, op dese stadt, op die mannen en{de} op die beesten, en{de} op dat hout vanden lantschappe, en{de} op die vruchten der aerden, ende si sullen worden barnende ende niet wtgebluscht worden.
Dit seit die HERE der heryscharen de God van Israel, Vwen brantoffer doet tot uwen offerhanden, ende etet vleesch,
Want ick en hebbe niet ghesproken met uwen vadere{n} en{de} ic en beual hen niet inde{n} dage{n} doen icse wt den lande van Egipten leyde, vande{n} woorde van brantoffer en{de} dootoffer.
Maer dit woort beual ic he{n}, en{de} seyde, Hoort mijn stemme, en{de} ic sal uwer luyden God wesen, en{de} ghi sult mijn volc wesen, en{de} wandelt in alle den wech dien ick v beuolen heb, op dat v wel si
Ende si en hoordens nyet, noch en neychden haer ooren niet, maer si ghingen in haer genoechten, ende in die boosheyt haerder quader herten, en{de} si zijn gheworden achterwaert ende nyet voorwaert,
Van dien daghe, dat haer vaders wt ghinge{n} van Egipte{n} tot in desen dage toe, ende ic sandt he{n} alle mijn knechten die propheten, vroech inden dageraet, en{de} en{de} santse,
en si en hoorde{n} mi niet, noch en neichden haer ooren niet nederwaert, maer si verharden haer necken, en{de} si hebben qualijcker gedaen, dan haer vaders.
En{de} ghi sult seggen tot he{n}, alle dese woorden, en{de} si en sullen v niet hoore{n}, en{de} ghi sult roepe{n}, en{de} si en sullen v niet antwoorden.
En{de} ghi sult tot hen segge{n}, Dit is tvolc dat niet gehoort en heeft de ste{m}mes des HEREN zijns Gods, noch en heeft niet ontfanghen donderwisende castijnghe, Tghelooue is vergaen, en{de} is wech genomen van sine{n} monde.
Scheert uwe har af, en{de} worpet wech, en{de} neemt int rechte geween, Want die HERE heeft wech geworpen en{de} verlate{n} dat geslachte va{n} zijnder toornicheit,
want die kinderen va{n} Iuda hebbe{n} quaet gedaen in mine{n} ooge{n}, seyt de HERE, Si hebbe{n} haer letselen geset int huis daer minen naem in aengeroepe{n} is, dat zijt besmette{n} soude{n},
en{de} si heben getimmert die hoochte va{n} Tophet, dat is in dat dal van Ennons sone, dat si haere dochtere{n} en{de} haer sone{n} verbrande{n} souden metten viere, dat ic niet beuolen en hebbe, noch gepeyst in mijn herte.
Siet, hiero{m} sullen come{n} die dage{n}, seit die HERE, en{de} me{n} en sal niet meer seggen, Tophet en{de} Ennons soons dal, maer een dal des dootslachs, en{de} men sal begrauen in Tophet, om datter anders gheen plaetse en is,
Ende die prie des volcs sal zijn in spise de{n} vogelen des hemels, en{de} de{n} beeste{n} der aerde{n}, en{de} niema{n}t en salder wesen diese afkeere{n} sal.
En{de} ick sal doe{n} ruste{n} vande{n} stede{n} va{n} Iuda, en{de} vande{n} strate{n} va{n} Ierusale{m}, die stemme der bliscappen, en{de} tgeluyt der vruechde{n} die ste{m}me des bruydegoms en{de} de ste{m}me des bruyts, Want tlant sal verwoest worden.
IN dien tijden, seyt die HEERE, sullen si wt haere{n} graue{n} worpe{n} der coninge{n} gebeente{n} va{n} Iuda, en{de} zijnre princen gebeenten en{de} der propheten gebeente{n}, en{de} der priesteren gebeenten, en{de} dat gebeente der ghene{n} die te Ierusalem woonden,
En{de} si sullense spreyde{n}, totter Sonnen, en{de} manen, en{de} tot al den heyre des hemels, dat sie lief hadde{n}, en{de} dien si dienden, en{de} daer si na wandelden, en{de} die si sochte{n} en{de} aenbaden. Men en salse niet vergaderen, en{de} men en salse niet begrauen, si sullen tot mest zijn op dat aensicht der aerden,
Ende si sullen meer verkiesen die doot, da{n} dat leue{n}, alle die ouer bliuen sullen van deser zeer quaden geslachte, in so wat plaetsen die gelaten sullen zijn, daer icse toe gedreuen hebbe, seyt die HEERE der heyrscharen.
En{de} ghi sult tot he{n} segge{n}, Dit seyt die HERE, En sal die ghene die valdt niet weder op staen? en{de} die afghekeert is, en sal hi nyet weder keere{n}?
Waero{m} dan, is dit volc in Ierusalem afgekeert met strijdende afkeeringe? Si hebben die luegenen aengegrepen, en{de} si en wilden niet weder keeren,
Ic mercte, en{de} si en wilden niet weder keeren, Ic mercte, en{de} ic hoorde toe, niemant en spreect dat goet is, Niemant en is die hem bekeert van zijnder sonden, en{de} seyt, Wat heb ic ghedaen? Si zijn alle gekeert tot haere{n} loop, gelijc een paert, dat met gedruysche gaet ten strijde waert,
Die kiekendief bekende inden hemel sinen tijt, Die tortel duyue, swaluwe, en{de} die oyuaer wachten de{n} tijt haers toecoemst, Maer mijn volck en kende des HEEREN vonnisse nyet.
Hoe segdy, wy zijn wijs, ende des HEREN wet is met ons? Waerlijck soo heeft luegenen gewracht der scriben lueghenachtighe griffie,
Die wijse luyden zijn beschaemt, si zijn veruaert en{de} geuangen. Want si hebben des HEEREN woordt wech geworpen, en{de} in hen en is gheene wijsheyt.
Hierom sal ic haer wiue{n} gheuen vremden luyden, en{de} haer ackers vremden erfghenamen, Want vande{n} minsten totte{n} meesten volghen si alle die die giericheit, vande{n} prophete{n} totten priestere{n} doen si alle valscheyt.
En{de} si genasen die bedroeftheyt der dochteren van minen volcke, tot schanden, segge{n}de, het is vrede, vrede, alst gheenen vrede en was,
Si zijn beschaemt die de afgriselicheit gedaen hebbe{n}, Maer immers en zijn si met beschaemtheyt niet beschaemt, en{de} si en consten hen nyet schroemen, Hierom sullen si vallen onder die ghene die vallen, En{de} sulen vallen inden tijde{n} haerder besoeckinge, seyt die HERE
Verghaderende sal ic haer verghaderen seyt die HEERE, Gheen druyue is inden wijnghaerden, en{de} gheen vighe en is aen den vigeboom, dat blat is af gheuallen En{de} ic gaf he{n} datter ouerghegaen is
Waerom sitte{n} wi? Coe{m}t tsame{n}, en{de} laet ouergaen in die gemuerde stede{n}, en{de} swigen aldaer, Want God die HEERE heeft ons doen swigen, en{de} heeft ons te drincken ghegeuen galle water, Wa{n}t wi hebbe{n} tege{n} de{n} HEERE gesondicht
Wi ontbeyden den vrede, ende ten was nyet goet, En{de} den tijt des genesens, en{de} siet vreese
Van Dan is gehoort dat gebriesch va{n} sinen paerde{n}, en{de} al dat lant is beroert va{n} die stemme des geneijens van sinen vechters, En{de} si quame{n}, ende verslonden dat lant, en{de} zijn volheyt, die stadt en{de} die daer in woonden,
Want siet, ic sal v seynde{n} die basiliscus serpenten, diemen niet besweeren en mach, en{de} si sullen v bijten, seyt die HEERE,
mijn wee is boue{n} wee, in mi is mijn herte truerende
Siet, die stemme des roeps der dochter van minen volcke van verren lande, En is die HEERE nyet in Sion? oft en is haer coninc niet in haer? Waerom hebben si dan mi verwect tot gramschap met haere{n} afgoden, en{de} met vre{m}de ydelhede{n}?
De{n} oost is ouerleden die somer is gheeyndt, en{de} wy en zijn nyet behoude{n}.
Op die droefheyt der dochter mijns volcs, ben ick bedroeft en{de} beroert, een verbaestheyt heeft mi beuange{n},
En{de} isser gheen rosine in Galaad oft en is daer gheen medicine? Waeromme en is dan niet ouerheylt dat litteeken der dochter mijns volcs?
WIe sal geue{n} mine{n} hoofde water, Ende mine{n} oogen een fonteyne va{n} tranen? En{de} ic sal dach en{de} nacht beweenen die verslaghene der dochter mijns volcs.
Wie sal my gheuen inder wildernissen een vertrec plaetse der wandelare{n}, En{de} ic sal mijn volck laten, en{de} gaen wech va{n} he{n}, Wa{n}t si zijn al ouerspeelders, en{de} een hoop van ouertredende{n},
ende si staken haer tonge wt als eenen boghe der lueghenen en{de} niet der waerheyt. Si zijn ghesterct int lant, want si zijn wtgegaen va{n} quade te quade, en{de} si en bekenden mi niet seyt die HEERE.
Een yegelijc wachte he{m} van sinen naesten, en{de} en heb gheen betrouwe{n} in elcken van sine{n} broeder, wa{n}t elc broeder sal vertredende, vertrede{n},
en{de} elc vrie{n}t sal bedriechlijck voortgaen, en{de} een man sal sinen broeder bespotte{n}, en{de} en sullen de waerheyt niet spreken Wa{n}t si hebbe{n} haer tonge{n} geleert luegene{n} te spreke{n}, en{de} arbeyde{n} dat si onrechtuaerdelijc doen souden,
Dijne wooninge is int midden des bedrochs, Int bedroch weygerden si my te kennen, seyt die HEERE,
Hierom seyt de HEERE der heyrscharen, Siet, ic salse smilten, en{de} proeuense, Want wat sal ick anders doe{n} va{n}de{n} aensichte der dochter mijns volcs
Haer tonghe is een quetsende gheschut, si heuet bedroch gesproken, In haeren mont spreket si vrede met haere{n} vrie{n}t, en{de} heimelijc leyt si he{m} lage{n},
En sal ic op dese dinghen niet versoecke{n}, seyt die HEERE? oft en sal mijn siel niet wreke{n} in dusdanige volc?
Op die bergen sal ic aennemen geween en{de} gheclaech, op die schoone dinghen der wildernissen ghehuyl, wa{n}t si zijn verbrant, om dat gheen man en is die daer ouer gaet, en{de} si en hoorden die stemme des ghene{n} niet diese besat, Vanden vogelen des hemels totten vee toe zijn si ouergheuaren, en{de} wech ghegaen.
En{de} ic sal Hierusale{m} geue{n} in zanthoopen en{de} in drake{n} nesten, en{de} ic sal die stede{n} va{n} Iuda geue{n} in verwoesthede{n}, om dat niema{n}t en is die daer inne woont,
Wie is een wijs man dye dit verstaet, en{de} tot wien dat woordt van des HEEREN mont gedaen wort, dat hi dit bootschappen mach, waerom dat dat lant verdoruen en{de} verbra{n}t is als een wildernisse, om dat niemant en is dier doorgaet?
Ende die HERE seyde, Want si hebben mine wet verlaten die ick hen gaf, ende en hebben mine stemme niet ghehoort ende en wandelden daer niet inne,
ende si zijn wech gegaen na die boosheyt haerder herte{n}, en{de} na Baalim, dwelc si geleert hadden van haere{n} vaders.
Hierom seyt die HEERE der heyrscharen God van Israel, Siet, ic sal dit volc spijsen met bittere{n} alsenen, en{de} ick sal he{n} te drincken gheuen galle water,
en{de} salse verstroeyen onder die heydene{n}, die si niet en kenden, si en{de} haer vaders, ende ick sal achter hen seynden tswaert, tot dat si te niet gheworden zijn.
Dit seyt dye HEERE der heyrscharen, Merct, en{de} roept die weenerssen dat si come{n}, en{de} seyndt totte{n} wiue{n} die wijs zijn, dat si come{n} tot v,
en{de} haesten hen, ende nemen aen op ons weeninge, Onse ooge{n} moete{n} trane{n} voorbrengen, en{de} onse wijnbrauwe{n} moeten van water neder vloeyen,
wa{n}t die stemme van screyen is gehoort in Sion, Hoe zijn wi verwoest, en{de} anxtelijck beschaemt?, Want wi hebben dat lant ghelaten, onse wooningen zijn afgeworpen.
Ghi wiue{n} hoort hierom des HEEREN woort, en{de} uwe ooren die nemen aen dye redene zijns monts, ende leert v dochteren gheween, en{de} elck wijf leer haer naeste wijf ghehuyl,
Wandt dye doot is op ghecomen door onse vensteren, si is gecomen in onse huysen te verderue{n} die cleyne kindere{n} va{n} buyten, en{de} die iongelinge{n} vander straten.
Spreect, Dit seyt die HERE, En{de} des menschen doode lichaem sal vallen als den drec, op dat aensichte van tlantschap, ende als hoy achter des maeyers rugge, ende niemant en is dye vergadert.
Dit seyt die HEERE, Die wijse en verblijde niet in zijn wijsh{eyt}, en{de} die stercke en verblijde niet in zijn stercheit En{de} die rijcke en verblijde niet in zijn rijcdommen,
maer die verblijt, hi verblijde hier in, dat hi mi weet en{de} kent, dat ick die HEERE ben, die ontfermherticheyt doe ende oordeel, ende rechtuaerdicheyt int lant, Want dese dinge{n} genoegen mi, seyt die HEERE.
Siet, die dage{n} come{n}, seyt die HEERE, en{de} ic salt versoecken op elcke{n} wiens manlicheit niet besneden en is,
op Egipte{n}, en{de} op Iuda, ende op Edom, en{de} op Ammons kinderen, en{de} op Moab, ende op alle de ghene die rontsom geschore{n} zijn aen haeren cransche dye inder wildernissen woonen, want alle heydene{n} hebbe{n} dat ouerslofke{n}, maer alle dat huys van Israel is onbesneden van herten.
HOort dat woort dat die HEERE op v gesproken heeft, ghi huys van Israel,
Dit seyt die HEERE, En wilt niet leeren na den wegen der heydenen, en{de} vanden teeken des hemels, en wilt v niet ontsien die die heidene{n} ontsien,
wa{n}t der volcken wette{n} zijn ydel Wa{n}t eens wercma{n}s werc van sinen handen houwet af met een bijle een hout vande{n} bossche,
Hi maeckt dat schoone met siluer ende gout, hi maectet vast met nagelen, ende met hameren dattet niet vallen en soude,
Si zijn ghemaect in ghelijckenisse van Palmen ende si en sullen niet spreke{n}, Men salse wech dragen, want si en mogen niet gaen. Hierom en wilt die niet ontsien, want si en vermoge{n} noch qualijc noch wel te doen.
HEERE niemant en is dijns gelijc, ghi zijt groot, en{de} uwe{n} naem groot in stercheden.
Wie en sal v niet ontsien o coninc der heydene{n}, wa{n}t die schoonheyt is dijn Onder alle die wijse der heydenen en{de} in al haeren rijcke, en is niemant dijns gelijc,
Die wijse ende die sotte sullen worden te samen gheproeft, Die leeringhe haerder ydelheyt is een hout,
Men bre{n}get dat siluer bewonde{n} va{n} Tharsis, en{de} tgout va{n} Ophir ee{n}s wercma{n}s werc, en{de} eens siluersmits hant, goubloem geel side ende purpur is haer cleedinghe, Alle dese dingen zijn der wercluyden werc.
Maer dye HEERE is die warachtighe God, Hi is die leuende God, ende dye eewige coninc. Van zijnre toornicheit sal dat lant beroert worden, en{de} die volcken en sullen niet mogen lijden zijn dreygen
Hierom suldy he{n} aldus segghen. Dye goden die die hemelen en{de} dye aerde niet ghemaect en hebben, moeten vergaen vande{n} lande, en{de} va{n} dien, dye onder den hemel zijn.
Dye daerde maect met zijn stercheyt, en{de} bereyt die werelt met sine wijsheyt, en{de} met sine{n} verstande die hemelen wtspreyt
Bi zijnre stemme{n}, geeft hi die menichte zijnre watere{n}, inde{n} hemel, en{de} hi heft op den neuele vanden eynden der aerden, Die blixemen maect hi in reghene, en{de} brengt die winden wt sinen tresooren.
Elc mensce is sot gheworden van zijnre const, elc wercma{n} is bescaemt geweest inde{n} afgod, wa{n}t dat hi ghegoten heeft is valsch, en{de} in he{m} en is gheene{n} gheest,
Sy zijn ydel, en{de} een werck dat waerdich is om te belachen, Inde{n} tijde{n} haerder versoeckingen sullen si vergae{n},
Iacobs deele{n} en is dese niet gelijc, Wa{n}t die alle dinge{n} ghemaect heeft, hi is God, en{de} Israel is die roede zijns erfdeels, HERE der heyrscharen, is sinen naem.
Vergadert vanden lande v beschaemtheyt, dye welcke woont inder belegentheyt,
want dit seyt dye HEERE, Siet, tot deser reysen sal ic wech worpen verre dinwoonders der aerden, en{de} ick salse quellen, alsoo datmense niet vinden en sal,
Wee mi, op mine bedroeftheit mine plage is alte quaet, En{de} ick seyde, Waerlijc, dit is mine siecheyt, ende ic salse draghen
Mijn wooninge is woest, alle mine coorden zijn ghebroken. Mijn kinderen zijn wt ghegaen van mi, en{de} si en blijue{n} niet staende. Niema{n}t en isser die voort meer mijn wooninge wtspreyden sal, en{de} mijn vellen opheffen sal,
wa{n}t die herdere{n} hebbe{n} sottelic ghedaen, en{de} si en sochte{n} den HERE niet, daero{m} en verstonde{n} si niet, en{de} al haer cudde is gescheyde{n}
Die stemme des hoorens siet, si coemt, en{de} groot beroeren wt de{n} lande va{n}t noorden, dat hi dye stede{n} va{n} Iuda leggen sal tot een wildernisse, en{de} in wooninge{n} va{n} draken.
Ick weet HERE dat eens mensche{n} niet en is sinen wech, noch oock eens mans niet, dat hi wandele ende beschicket zijn wegen.
Berispt mi HERE, mer nochta{n}s in oordeel, en{de} niet in dijn gramschap dat ghi mi bi auontueren niet te niete en maket,
Stort wt uwe toornicheyt op dye heydenen, die v niet en bekenden, en{de} op die lantscappe{n} die uwen naem niet aengeroepen en hebben, want si hebben Iacob ghegeten, ende hebben hem verslindt ende verteert, ende hebben zijn schoonheyt gescheyden.
DAt woort dat va{n}de{n} HEERE gesciede tot Ieremia{m}, segge{n}de.
Hoort die woorde{n} des verbonts, en{de} spreect totte{n} manne{n} va{n} Iuda, en{de} totten gene{n} die in Ierusalem woone{n},
En{de} ghi sult tot he{n} seggen, Dit seyt die HERE die God va{n} Israel, Vermaledijt is die ma{n} die n{iet} en hoort die woorden des verbonts,
d{at} ic uwe{n} vadere{n} beual in die{n} dage, doe{n} icse wt den lande va{n} Egypten leyde wten yseren houen, seggende, Hoort mijn ste{m}me en{de} doet al dat ic v beuole{n} hebbe, en{de} ghi sult mi zijn tot een volc, en{de} ic sal v wesen tot een God,
dat ic verwecken mach, den eedt die{n} ic uwe{n} vadere{n} swoer, dat ic he{n} geue{n} soude dat lant, dat vloeyt va{n} honich en{de} va{n} melcke, soot op desen dach is. En{de} ic a{n}twoorde he{m} en{de} seyde, Ame{n} HERE.
En{de} die HERE seyde tot mi, Roept alle dese woorde{n} inde{n} stede{n} va{n} Iuda, en{de} buyte{n} Ierusalem, en{de} segt, Hoort die woorde{n} des verbo{n}ts, en{de} doetse,
Wa{n}t getuygende heb ic betuycht v vaders inde{n} daghe, doe{n} icse wte{n} lande va{n} Egypte{n} leyde tot desen dage, Vroech opstae{n}de vermae{n}de ic en{de} seyde, Hoort mij{n} ste{m}me,
En{de} si en hoordense niet, noch en neychden haer ooren n{iet} Maer si ghinghen wech, elck in die boosh{eyt} zijnder quader herten. En{de} ic heb op he{n} gebrocht alle die woorden des verbonts dat ic beuolen heb dat si doe{n} soude{n}, en{de} si en hebbe{n}s niet gedae{n}.
En{de} die HERE seyde tot mi, Een te gader besweringe is geuonde{n} in die manne{n} va{n} Iuda, en{de} in die gene die in Ierusalem woonen.
Si zijn wederom gekeert totte{n} eersten booshede{n} haerder vaderen, die mijn woorden niet hooren en wilde{n}, En{de} dese zij{n} ooc wech gegae{n} na vre{m}de gode{n}, om dat si hen diene{n} souden. Dat huys va{n} Israel, en{de} dat huys va{n} Iuda, die hebben te n{iet} gedaen mijn verbo{n}t, dat ic met haere{n} vaderen maecte.
Hieromme seyt dit die HEERE Siet ick sal in brenghen op hen quade dinge{n}, dien si niet en sullen mogen wtgaen, en{de} si sullen tot mi roepen, en{de} ic en salse niet hooren,
En{de} die steden va{n} Iuda, en{de} die gene die in Ierusalem woone{n}, sullen gaen en{de} roepen tot die goden, dien si offere{n}, en{de} si en sullense niet behouden, in die tijden haers verdriets.
Want na dat getal uwer steden, waren uwe afgoden o Iuda, En{de} na dat getal uwer wege{n} o Ierusale{m}, sette ghi outaren der scande{n}, om Baalim te offeren.
Hier om en wilt ghi, niet bidde{n} voor dit volc, en{de} en ae{n}ueert noch lof, noch bedinge voor he{n} wa{n}t ic en salse niet verhoore{n}, inde{n} tijt haers roepens tot mi inde{n} tijt haers drucs,
Wat ist dat mijn beminde doet veel sonde{n} in mij{n} huys? Sal oock dat heylighe vleesch va{n} v niet neme{n} die boosh{eyt}, daer ghi in verblijt?
Die HEERE noemde uwen naem eene{n} vruchtbaren olijfboom, schoone vruchten brenge{n}de, en{de} lieflijc, Totter ste{m}me{n} der grooter sprake{n} bernede dat vier in haer, en{de} haer telgeren werden verbrant.
En{de} die HERE der heyrschare{n}, die v plante, heeft quaet op v ghesproken, om die boosheyt des huys van Israel, en{de} des huys van Iuda, die si tot haeren behoef gedaen hebbe{n}, om mi te verwecken, offerende Baalim.
Maer ghi HERE hebbet mi gethoont, en{de} ic hebt bekent, ghi hebt mi gethoont haer nerstichede{n},
En{de} ic was als ee{n} saechtmoedich la{m}, datme{n} draget om te doode{n}, om te offere{n}, En{de} ic en bekende n{iet} dat si op mi raet hielde{n} segge{n}de, Laet ons in zijn broot hout doe{n}, en{de} laet ons he{m} wtroyen vande{n} lande der leuender, en{de} me{n} en gede{n}cke voort meer sine{n} nae{m} niet.
Maer ghi HEERE der heyrscharen, die gherechtelijc oordeelt, en{de} die nieren en{de} die herte{n} proeuet, Laet mi die wrake van he{n} sie{n}, Wa{n}t ic heb v mijn sake ontdect.
Hierom seyt die HEERE totte{n} mannen va{n} Anathot die uwe ziele soecke{n}, en{de} die seggen, Ghi en sult n{iet} prophetere{n} in des HEREN nae{m}, so en sult ghi niet sterue{n} in onsen hande{n},
Hierom seyt die HEERE der heyrscare{n}, Siet ic salt op he{n} versoecke{n}, Die iongelingen sulle{n} sterue{n} metten swaerde, haer sonen en{de} haer dochtere{n} sulle{n} sterue{n} va{n} hongere,
en{de} da{n} en sullender ghee{n} ouerbliue{n}de zij{n} wt hen, Wa{n}t ic sal quaet brengen op die mannen va{n} Anathot, een iaer haerder versoeckinghen.
HEERE ghi zijt rechtueerdich, al ist d{at} ic m{et} v disputere, maer nochta{n}s sal ic rechtueerdige dinge{n} spreke{n} tot v, Waero{m} wort der quader wech voorspoedich, ende waero{m} is, wel, alle de{n} gene{n} die ouertredinge en{de} ongerechtelijc doen?
Ghi hebtse gepla{n}t en{de} si hebbe{n} haer wortel gescoten, si hebben voortga{n}c, en{de} make{n} vrucht, Ghi zijt bi haere{n} monde, en{de} verre van haeren niere{n},
En{de} HERE ghi kent mi, ghi hebt mi gesien, en{de} ghi hebt mijn herte met v beproeft. Vergadertse als ee{n} cudde ter offerha{n}de{n} ende heylichtse totten dage des dootslachs,
Hoe lange sal dat lant weenen, en{de} dat cruyt van alle den lantscappen verdrooget worde{n}? om die boosheyt der genen die daer in woonen, so is dat vee te niet geworden, en{de} die vogelen, wa{n}t si seyde{n}, Hi en sal o{n}se wterste niet sie{n}.
Ist dat ghi mette{n} voetloopers lopende gearbeyt hebt hoe suldi moge{n} strijde{n} mette{n} paerde{n}? En{de} als ghi inde{n} lande va{n} vrede seker hebt geweest, wat suldi doen in die hoouaerdich{eyt} der Iordane{n}?
Want uwer broeders en{de} ws vaders huys, vochten ooc tege{n} v, en{de} riepe{n} na v met volre ste{m}me{n}, Als si v goede dingen spreken sullen, en geloeft hen niet.
Ic heb mijn huys verlaten, en{de} mijn erue verlaten. Ic gaf mijn beminde ziele in haerder viande{n} hande{n},
mijn erflich{eyt} is mi geworden als een leeu inden bossche, Hi gaf zij{n} ste{m}me tege{n} mi, hiero{m} haetede icse.
En is mijn erflich{eyt} n{iet} een vogel va{n} gesprickelder verwe{n}? En ist n{iet} ee{n} vogel altemael geuerwet? Coe{m}t en{de} vergadert v al ghi diere{n} des velts, haest v om te verslinde{n},
Vele hardere{n} hebbe{n} mijne{n} wij{n}gaert verdorue{n}, si hebbe{n} mijn deel vertrede{n}, Si hebbe{n} mijn ee{n} begeerlijc erfdeel gegeuen verwoest wildernisse.
Si hebbense ghestelt tot een verderuenisse, en{de} si weende{n} op mi, Met verwoesthede{n} is al dat lant verwoest, wa{n}t niemant en isser diet ouerde{n}ct metter herte{n}.
Die verderuers zijn gecomen op alle die wege{n} der wildernissen, want des HEEREN swaert heeft verslo{n}de{n} va{n}de{n} eene{n} eynde{n} va{n}de{n} la{n}de tot da{n}der eynde, Geen vrede en is in allen vleesche.
Si zaeyde{n} tarwe, en{de} si oogsteden doorne{n}, si o{n}tfinge{n} die erflich{eyt}, en{de} te{n} sal he{n} n{iet} vorderen, Ghi sult worde{n} beschae{m}t va{n} uwe{n} vruchte{n}, om die gra{m}scap des core{n}s des HEREN.
Dit seyt die HERE, tege{n} mijn alder quaetste gebueren, die die hant slaen aen d{at} erfdeel, d{at} ic gedeylt hebbe mine{n} volcke va{n} Israel. Siet, ick salse wtroeyen wt haeren lande, en{de} ic sal dat huys van Iuda wtroeye{n} wten midde{n} va{n} he{n},
En{de} als icse sal hebbe{n} wtgesteke{n}, so sal ic mi omkeere{n} en{de} ontferme{n} haers, en{de} ic salse wederbrenge{n} de{n} man tot zijn erfdeel, en{de} den ma{n} tot zijn lant.
En{de} tsal zij{n}, ist dat si o{n}derwesen worde{n} en{de} leere{n} mij{n}s volcs wege{n}, so dat si sweere{n} bi mine{n} naem, Leeft die HERE, also si leerde{n} mijn volc te sweere{n} bi Baal, so sullen si worden gesticht int midden mijns volcs.
Maer ist dat zijt n{iet} en hooren, so sal ic dat volc wtroeye{n} met wtroeyinge en{de} verderuenisse seyt die HERE
DIt seyt die HEERE tot mi, gaet en{de} besit eenen linen ghordel, ende ghi sult dien legghen op v lendenen, en{de} en sult dien niet steken int water.
En{de} ic besadt eene{n} gordel na des HEEREN woort, en{de} ic leyde{n} omme mijn lendenen,
En{de} des HEREN woort gesciede anderwerf tot mi, seggende,
Doet af den gordel den welcken ghi beseten hebt, die omme uwe lendene{n} is, ende staet op en{de} gaet tot Euphrate{n}, en{de} borget dien in ee{n} gat va{n} eene{n} steene.
En{de} ic ginc wech en{de} berchde{n} he{m} bi Euphrate{n}, also mi die HERE beuolen hadde.
En{de} het geuiel na vele dagen, so seyde die HEERE tot mi, staet op en{de} gaet tot Euphraten, en{de} neemt den gordel die{n} ick v daer beual te berge{n}.
En{de} ic ginc wech tot Euphraten, en{de} ic groef, en{de} ic nam van daer de{n} gordel van dier stadt daer ic he{m} gheborgen hadde, En{de} siet die gordel was verrot, also dat hi nyet betamelijck en was nerghens toe te besigen.
En{de} des HEREN woort gesciede tot mi, segge{n}de,
Dit seyt die HEERE, Aldus sal ic doen verrotten die hoouaerdicheyt va{n} Iuda, en{de} die groote hoouaerdie van Ierusalem,
dit zeer quade volc die mijn woorden niet hooren en willen, en{de} wa{n}delen na die booshede{n} haerder herte{n}, en{de} si zijn wech gegae{n} na vre{m}de goden, om he{n} te diene{n}, en{de} die te aenbede{n}, En{de} si sullen zijn gelijc dien gordel, die niet betamelijck en is yewaerts toe te besigen.
Wa{n}t gelijc dat die gordel vast is aen eens mans lendenen, also vergaderde ic ae{n} mi al dat huys va{n} Israel, en{de} al dat huys va{n} Iuda, seyt die HERE dat si mi souden zijn tot een volc, en{de} tot eene{n} naem, en{de} tot lof en{de} tot eere, en{de} si en hoorde{n}s niet.
Hierom suldi hen segghen dit woort, Dit seyt die HEERE die God van Israel, Elcke flesse sal geuult worde{n} met wijne. En{de} si sullen tot v segge{n}, En wete{n} wi niet dat elc flesse sal worden gheuult met wijne.
En{de} ghi sult tot hen segghen, Dit seyt die HEERE, Siet, ick sal alle die ghene die in desen lande woonen, en{de} die Coninge{n} va{n} Dauids geslachte die op sinen throon sitte{n}, en{de} die priesteren en{de} die propheten, ende alle die in Ierusalem woonen, met dronckenschap veruullen,
ende ick salse verstroyen den man van sine{n} broeder, ende die vaders en{de} die kinderen te same{n}, seyt die HEERE. Ick en salse niet sparen, ende ick en salse niet toelaten, noch ontfermen dat icse niet verderuen en sal,
Hoort en{de} begrijpet mette{n} ooren, En verheft v niet, Wa{n}t die HEERE heuet gesproke{n},
Geeft die eere den HERE uwe{n} Gode, eert do{n}cker wort, en{de} eer uwe voete{n} stoote{n} aen die doncker berge{n}, Ghi sult d{at} licht ontbeyden, en{de} hi salt sette{n} tot scaduwe des doots, en{de} in donckerhede{n},
Ist dat ghi dat niet en hoort, so sal in die verborge{n} plaetse mijn ziele weene{n} va{n}de{n} ae{n}sicht der houerdie{n} Mijn ooge sal weene{n}de weene{n}, en{de} tranen storte{n}, Wa{n}t des HEEREN cudde is geuae{n}
Segt tot den coninc en{de} der vrouwe{n}, Verootmoedicht v, sidt op die eerde, wa{n}t die croone uwer heerlicheyt sal neder vallen va{n} uwen hoofde.
Die stede{n} va{n}t Zuyde{n} zijn geslote{n}, en{de} niema{n}t en is diese op doet, Alle Iuda is ouergeuoert in volmaecter oueruoeringe.
Heft op v ooge{n}, en{de} besiet, die va{n}t Noorde{n} coemt Waer is die kudde die v gegeue{n} is, v edele huysvee
Wat suldy segge{n}, als hi v besoeke{n} sal? Wa{n}t ghi hebtse geleert tegen v en{de} v hooft En hbbe{n} v niet beuae{n} pinen als een vrouwe in kintsbare{n}s noot is?
Ist dat ghi in v herte segt, waero{m} zijn dese dinge{n} op mi gecome{n}. Om die menichte uwer boosheyt, zijn ontdect uwe scamelhede{n}, uwe pla{n}te{n} va{n}de{n} voete{n} zijn besmet.
Ist dat een mooriae{n} zijn vel verandere{n} mach, oft een lupaet zijn sprickele{n}? so muechdy ooc weldoe{n}, ghi die quaet geleert hebt,
En{de} ic salse verstroyen gelijck stoppelen, die vande{n} winde gegrepe{n} worde{n} in die wildernisse,
Dit is uwe lot en{de} tdeel uwer mate{n}, va{n} mi, seyt die HERE, wa{n}t ghi hebt mijns verghete{n}, en{de} betrouwet in luegene{n},
Daero{m} heb ic ontdect uwe dgye{n} tege{n} uwe aensicht, en{de} uwe scamelheyt is vertoo{n}t Vwe ouerspel, en{de} uwe neye{n}, en{de} die misdaet uwer oncuyschede{n},
Ic sach uwe afgriselijc wercken inden acker opten berge, Wee v Ierusalem, Ghi en sult niet gesuyuert worden na mi, Hoe lange salt noch zijn?
DWoort dat vanden HEERE geschiet was tot Ieremia{m} vande{n} woorden der droocheyt
Dat ioetsce lant weende, ende haer poorten zijn geuallen, en{de} dlant is verdonckert, en{de} den roep va{n} Ierusalem is opgecome{n},
Die meeste, sonde{n} haer minste ten watere, Si quame{n}, om waeer te putte{n}, En{de} si en vonde{n} gee{n} water, en{de} si brochte{n} haer vate{n} ydel, Si werde{n} bescae{m}t en{de} gequelt, si ouerdecte{n} haer hoofde{n},
om die verwoestheit va{n}de{n} lande, wa{n}t gheene{n} rege{n} en qua{m} in dat la{n}t Die ackerluyde{n} werde{n} bescae{m}t, Si ouerdecte{n} haer hoofde{n}.
Wa{n}t dat hindeken baerde op dat velt, en{de} verliet, om dat daer gheen cruyt en was,
en{de} die wilde ezelen stonde{n} op die steenroetze{n}, en{de} trocke{n} de{n} wint in als drake{n}, haer ooge{n} o{n}tbrake{n}, om datter gee{n} cruyt en was.
Ist dat onse booshede{n} ons antwoorde{n} HERE, doetet, om uwe{n} nae{m}, wa{n}t onse afkeeringe{n} zijn vele,
Gghi zijt op de{n} welcke{n} Israel wachtet, Wy hebben v gesondicht, Onse salichmaker, inden tijde{n} des drucs en{de} verdriets, Waero{m} suldy int lant als een ackerma{n}, en{de} als een ganger he{m} afkeere{n}de om te bliue{n} woone{n}?
Waero{m} suldy come{n} als een dwalende ma{n}, oft een starc ma{n}, die niet helpen en mach? Maer ghi HERE zijt onder ons, en{de} uwe{n} nae{m} is op ons angeroepe{n}, En verlaet ons niet.
Dit seyt die HERE desen volcke dat bemint heeft te roere{n} zijn voete{n} en{de} niet en heeft gerust, en{de} ten genoechde de{n} HERE niet, Nv sal hi gedencke{n} haer booshede{n} en{de} versoecke{n} haer sonde{n}.
En{de} die HEERE seyde tot mi, En wilt niet bidde{n} voor dit volc int goede,
Als si vaste{n} sullen, so en sal ic haer bedinge niet hoore{n}, en{de} ist dat si bra{n}toffer en{de} dootoffer offere{n}, ic en salse n{iet} ontfae{n} wa{n}t ic salse vernielen mette{n} sweerde, en{de} in ho{n}ger, en{de} in sterfte{n}
En{de} ic seyde Ah, ah, ah HERE God Die prophete{n} segge{n} hen Ghi en sult tswaert niet sie{n}, en{de} de{n} ho{n}ger en sal in v n{iet} zijn, maer gewarige{n} vrede sal hi v geue{n} in dese stat.
En{de} die HERE seyde tot mi, Die prophete{n} prophetere{n} valschelijc in mine{n} nae{m} Ic en hebse n{iet} gesonde{n} en{de} ic en hebt hen n{iet} beuolen, noch en heb hen niet toe gesproke{n} Si prophetere{n} v luide{n} luegenachtige visioene{n}, en{de} bedriechlike waerseggerie prophetere{n} si v, en{de} dat verleyden haerder herte{n},
Hiero{m} seyt dit die HEERE vande{n} prophete{n} die in mine{n} nae{m} propheteerde{n}, die ic n{iet} gesonde{n} en heb, en{de} die segge{n}, Tswaert en{de} die honger, en sal voortmeer niet zijn in desen la{n}de, Die prophete{n} sullen verteert worde{n} mette{n} swaerde en{de} mette{n} honger,
En{de} die volcken, die si propheteren, sullen wtgeworpen zijn in die wegen va{n} Ierusalem, ouermits honger en{de} vande{n} swaerde, en{de} niema{n}t en sal zijn diese begrauen sal, si en{de} haer wiue{n}, en{de} haer sonen, en{de} haer dochtere{n}, ende ic sal op hen wtstorten haer quaet.
En{de} ghi sult tot hen segghen dit woort, Mijn ooghen brenge{n} trane{n} dach en{de} nacht, en{de} en swigen niet, want met grooter intwewriuinghe, is intwee gewreuen die maghet, die dochter mijns volcks met anxteliker grooter plagen.
Ghae ic wt ten velde, siet, so zijn si daer verslagne mette{n} swaerde, en{de} gae ic in die stede, siet, so zijn si daer vermagert van honger, Die propheet en{de} ooc die prister, zijn wech gegaen inden wech dien si niet en kenden.
En hebdy niet wechworpende, Iuda{m} afgeworpe{n}, oft heeft uwe ziele veronwaert Sion? Waero{m} hebdy ons da{n} aldus geslage{n} so datter gheen gesontheyt en is? Wi hebben den vrede ontbeit, ende daer en is nyet goets en{de} de{n} tijt va{n} te genesene, en{de} siet, verstoortheyt,
HEERE, wi wete{n} en{de} bekennen onse ongenadichede{n} die misdade{n} onser vadere{n}, wa{n}t wi hebben tege{n} v gesondicht,
En geeft ons niet in lachter, om uwe{n} nae{m}, noch en doet ons gee{n} scande, Gedenct des throo{n}s uwer heerlicheyt, en{de} en maect niet te niete uwe verbont met ons.
Sijnder onder der heydenen afgoden eenige die regen geuen? ofte moghen die hemelen reghen gheuen? Oft ghi niet en woudet, En sidy nyet die HEERE onse God, dien wi verbeydt hebben? Wat ghi hebt alle dese dinge{n} gemaect.
ENde dye HEERE seyde tot my, Al waert dat Moyses en{de} Samuel voor mi stonden, so en is mijn ziele tot desen volcke niet, worptse wt va{n} mine{n} aensichte, datsi wtgae{n},
En{de} ist dat si tot v segge{n}, Werwaert sullen wi wtgae{n}? so suldy tot hen segge{n}, dit seyt die HEERE, Die wtgaet ter doot, hy gae ter door, en{de} die ten sweerde, hi gae ten swaerde, en{de} die ten honger, hi gae ten hongere, en{de} die ter geua{n}ckenisse, hi gae ter geuanckenisse,
En{de} ic sal op he{n} versoecke{n}, seyt die HEERE, vierderhande maniere{n}, Dat swaert, om doot te slae{n}, en{de} honde{n}, om te verscore{n}, en{de} die vogelen des hemels, en{de} die beesten der eerde{n}, om te verslinde{n} en{de} te verderue{n},
En{de} ic salse geue{n} in hittige{n} toorne, allen rijcken der werelt, om Manasses wille Ezechias sone des conincs va{n} Iuda, om alle die boosheyde{n} die hi gedae{n} heeft in Ierusalem
Wa{n}t wie sal uwer ontfermen o Ierusalem, Oft wie sal bedroeft worde{n} om uwen wille? Oft wie sal gae{n} te bidde{n} om uwe{n} vrede?
wa{n}t ghi hebt mi verlate{n}, seyt die HEERE, en{de} ghi zijt achterwaert gegae{n}, En{de} ick sal mijn ha{n}t wtsteke{n} op v, en{de} ic sal v dootslae{n}, ic heb gearbeyt biddende,
en{de} ic salse verstroye{n} met eene{n} wa{n}ne door die poorte{n} vande{n} lande Ic heb gedoot en{de} verstroyt mijn volc, en{de} nochta{n}s en zijn si niet wedergekeert va{n} haere{n} wege{n}.
Haer weduwe{n} zijn mi vermenichfuldicht boue{n} tsandt der zee, Ic heb he{n} inghebracht, op eens iongelincs moeder, inde{n} middage eene{n} verwoester, Ic heb haestelijc op die stede gesonde{n} anxt.
Die .vij. sone{n} baerde, si is cra{n}c geworde{n} en{de} haer ziele gebrac, Die sonne ginc onder haer, doe{n}t noch dach was, si is bescae{m}t worde{n} en{de} si scae{m}de haer, En{de} haer sone{n} die ouerbliue{n}, die sal ic geue{n} inde{n} sweerde in haerder viande{n} aenscouwe{n}, seyt die HERE die God.
Wee mi, mijn moeder, Waerom baerdy mi eenen man va{n} gekijf, eenen man va{n} onurede in alle tlant. Ic en heb niet gewoeckert, noch niemant en heeft mi ghewoekert Alle vermaledie{n} si mi,
Die HERE seyt, Oft ic uwe{n} ouerbliue niet en helpe int goede oft ic v niet te gemoet en come inde{n} tijt des drucs en{de} verdriets inde{n} tijde va{n} ongeluc en{de} va{n} ba{n}gicheyt tege{n} uwe{n} via{n}t
En sal dat yser niet een verbo{n}t make{n} mette{n} yser va{n} noorde{n} en{de} coper?
Ick sal v rijcdo{m} en{de} uwe scatte{n} geue{n} tot danck inde{n} roof om alle uwe sonde{n}, en{de} in alle uwe palen,
en{de} ic sal uwe viande{n} toebrenge{n} va{n} eene{n} lande dat ghi niet en kent, wa{n}t een vier is ontsteke{n} in mine{n} tore{n} en{de} op v salt berne{n}.
Ghi wetet HERE, gedenct mijns en{de} versoect mi en{de} verlost mi va{n} die{n} die mi veruolge{n}, En wilt mi niet ontfae{n} in uwer la{n}cmoedicheyt, weet dat ic om uwe{n} wille lachter gelede{n} heb,
V woorde{n} zijn geuonde{n} en{de} ic adtse. En{de} v woort is mi geworde{n} tot blyschap en{de} in vruechde{n} mijns herten, want uwe{n} naem is op mi aengeroepen HERE God der heyrscare{n},
Ic en heb niet gesete{n} inder spele{n}der raet, en{de} ben verblijt va{n} dat aensicht ws hants, Ick sadt alleene wa{n}t ghi veruuldet mi met bitterheyt
Waerom is mine{n} rouwe eewich geworde{n}, en{de} mijn plage mistroostich. Sy weygerde ghenesen te worde{n}? Si is mi geworde{n} als die luegene va{n} ongetrouwe{n} watere{n}.
Hierom seyt die HEERE dit, Ist dat ghi v bekeert, so sal ic v bekeeren, en{de} ghi sult voor mijn aensichte stae{n}, en{de} ist dat ghi scheyt dat costelike va{n}de{n} snoode{n}, so suldy zijn als mine{n} mo{n}t, Si sullen tot v bekeert worden, en{de} ghi en sult niet bekeert worde{n} tot he{n},
En{de} ic sal v dit volc geue{n} tot eene{n} metalen en{de} starcke{n} muer, En{de} si sullen tegen v striden en{de} v niet verwinne{n}, wa{n}t ic be{n} met v, om dat ic v behoude{n} en{de} verlossen soude, seyt die HEERE,
En{de} ic sal v verlossen vander quaetster mensce{n} hande{n}, en{de} ic sal v verlossen vander hant der starcken.
ENde des HEEREN woort gesciede tot mi, seggende
Ghi en sult v gee{n} wijf neme{n}, en{de} in dese stadt en suldy sone{n} noch dochtere{n} hebbe{n}.
Wa{n}t dit seyt die HERE op die sone{n} en{de} op die dochtere{n} die in dese stadt gheuonden worden, en{de} op haer moederen diese gewonnen hebben, en{de} op haer vadere{n}, va{n} welcker geslachte dat si gebore{n} zijn in desen lande.
Sy sullen steruen metter doot der quelender Me{n} en salse niet beweene{n}, en{de} me{n} en salse niet begraue{n}, si sullen zijn inden drec op dat aensicht vande{n} lande. En{de} si sullen verteert worde{n} mette{n} swaerde en{de} mette{n} hongher En{de} haer doode lichae{m} sal zijn spise der vogele{n} des hemels, en{de} de{n} beeste{n} des lants,
Want dit seyt die HERE, En gaet in ghee{n} huys des brassens noch en gaet niet om te weene{n}, noch en vertroostse niet, wa{n}t ic heb va{n} desen volcke mine{n} vrede wech genome{n}, seit de HERE, ontfermherticheyt en{de} barmherticheyt.
En{de} die groote en{de} die cleyne sullen steruen in desen lande, men en salse niet begraue{n}, en{de} men en salse nyet beweene{n}, en{de} si en sullen he{n} niet snijden, noch men en sal gheen caluheyt voor he{n} make{n},
En{de} si en sullen onder he{n} geen broot breke{n} den ghenen die weent, om te vertroosten opte{n} dooden, en{de} si en sulle{n} hem niet gheuen den dranck vanden beker, om te vertroosten van haeren vader en{de} haer moeder.
En{de} ghi en sult niet gae{n} int huys der maeltijden om met he{n} te sitte{n}, en{de} te eten en{de} te drincken,
Want dit seyt dye HERE der heyrscharen God van Israel, Siet, ick sal voor uwe ooge{n} va{n} deser plaetsen, en{de} in uwe dage{n} wech doen die stemme der blijscappen, en{de} die ste{m}me der vruechde{n}, en{de} des bruydegoms stemme, en{de} der bruyt stemme.
En{de} als ghy desen volcke gebootscapt hebt alle dese woorden, en{de} si v segghen, Waer om heeft dye HERE op ons gesproke{n} al dit groot quaet? welck is onse boosheyt, oft welc is onse sonde dye wy ghesondicht hebbe{n} den HERE onsen Gode?
So suldi tot he{n} segge{n}, Wa{n}t uwe vaders hebben mi gelate{n} seyt die HERE, en{de} si zijn wech gegae{n} na vre{m}de gode{n}, en{de} hebbe{n}se ghedient, en{de} hebbe{n}se aengebede{n}, en{de} hebben mi verlaten, en{de} en hebbe{n} mijn wet niet gehouden,
Maer ooc hebdi qualiker gedaen dan uwe vaders, Wa{n}t siet, elck wa{n}delt na zijnder quader boosheyt zijnder herte{n}, om dat hi mi niet hoore{n} en soude.
Ende ic sal v verworpen wt desen lande in een landt dat ghi noch uwe vaders niet en kent, En{de} ghy sult daer dach en{de} nacht dienen vre{m}de gode{n}, die v geen ruste geuen en sullen,
Hier om, siet, so come{n} die dagen, seyt die HERE, en{de} me{n} sal niet meer segge{n}, Die HERE leeft die die kindere{n} va{n} Israel wt Egypte{n} leyde,
Maer die HERE leeft, die de kinderen van Israel geleyt heeft wten lande van noorden, en{de} wt allen landen daer icse toe verworpen hadde, en{de} ic salse weder brenghen in haer la{n}t, dat ic haere{n} vaders gaf,
Siet, ic sal veel visschers seynde{n}, seyt dye HERE, en{de} si sullense visschen. En{de} hier na sal ic hem seynde{n} veel iagers, en{de} si sullense iagen va{n} elcken berghe, en{de} va{n} elcken hueuele, en{de} wten holen vande{n} steene{n},
wa{n}t mijn ooge{n} zijn op alle haere wegen, Si en zijn niet verborge{n} va{n} minen aensichte, en{de} haer boosheyt en was niet verborgen van minen oogen.
En{de} ic sal hen eerst betalen haer tweeuoudighe boosheden en{de} sonden wa{n}t si hebben mijn lant besmet metten dooden lichamen va{n} haeren afgoden, en{de} met haer afgrijselicheden hebben si mijn erfdeel veruult.
HERE ghi zijt mijn stercheyt, en{de} mijn vromicheyt, en{de} mijn toeulucht inden daghe mijns drucs, Tot v sullen dye heydenen come{n} vanden eynden der werelt, en{de} segghen, Warachtelijc onse vaders besaten dye luegene{n}, Ydelheyt, die hen niet en vorderde.
Sal een ma{n} tot sine{n} behoef gode{n} maken? En{de} ten zijn geen goden,
Hierom, siet, sal ic he{n} thoonen in dese reyse, ic sal he{n} thoonen mijn hant ende mijn cracht, en{de} si sullen weten dat minen naem is, die HEERE.
DIe sonde va{n} Iuda is gescreue{n} met eene{n} ysere{n} griffie in eenen Adamant naghel wtgegrauen op die breetheyt haerder herte{n}, en{de} die hoecke{n} va{n} haere{n} outaren,
als haer kindere{n} gedencke{n} sullen haerder outaren, en{de} haerder bossche{n}, en{de} der geloouerder boome{n} die op dye hooge berge{n}
offerha{n}de doen in de velde{n}, so sal ic uwe stercheit en{de} alle uwe scatten geuen tot rooue, v hoochede{n} in alle palen va{n} uwen lande om der sonden wille,
En{de} ghi sult allee{n} verlate{n} worde{n}, va{n} uwe erffelicheit die ic v gegeue{n} hebbe, en{de} ic sal v doen dienen uwen via{n}den, in een lant dat ghi niet en kent Wa{n}t ghy hebt een vier ontsteken in mine{n} toorn, het sal tot inder eewicheyt bra{n}den.
Dit seyt die HEERE, Vermaledijt is dye me{n}sce die op eene{n} me{n}sce betrout, en{de} settet tvleesch sinen arm, ende wiens herte vanden HERE wijct.
Want hy sal zijn, ghelijck heyde inder wildernissen, en{de} hy en sals nyet sien, als dat goede comen sal, maer hy sal woonen in droocheden inder wildernissen, in dat soute lant, daermen niet in woonen en mach.
Ghebenedijt is dye man dye inden HEERE betrout, en{de} die HERE sal zijn betrouwen zijn,
En{de} hi sal zijn gelijc een hout datme{n} verpla{n}t op die watere{n} dat ae{n} die vochtich{eyt} zijn wortelen schiet en{de} en sal niet ontsie{n} als dye hitte come{n} sal, En{de} zijn loof sal groen zijn, Ende inden tijde der droocheyt en salt nyet besorcht zijn, noch geene{n} tijt en salt late{n} vrucht te make{n}.
Des menschen herte is arch, en{de} men macht niet ondergro{n}de{n} Wie sal dat kennen?
Ic be{n} die HERE, die dat herte ondersoecke, en{de} die lendene{n} proeue, dye elcke{n} geue na sine{n} wech, en{de} na die vrucht va{n} sine{n} vonde{n},
Een velthoen broet dat si niet ghebaert en heeft Si heeft rijcdomme{n} ghemaect, en{de} niet inden oordeele. In dat midden van haeren daghen sal sise late{n}, en{de} in haere{n} wterste{n} sal si onwijs zijn,
Die Coninclike setel der heerlicheyt die vande{n} beginne hooch gheweest is, die is dye plaetse onser heylichmakinge.
Dat ontbeyde{n} va{n} Israel sidy HEERE, al die v verlate{n}, sulle{n} beschae{m}t worde{n}, die va{n} v wech gae{n}, sullen inder aerde{n} gescreuen worde{n}, wa{n}t si hebbe{n} verlate{n} die adere vande{n} leuende{n} wateren de{n} HERE selue,
Gheneest my HEERE, so sal ic gesont worde{n}, maect mi behoude{n}, en{de} ick sal behoude{n} zijn, wa{n}t ghi zijt mijn lof
Siet si segge{n} tot mi, waer is des HEREN woort? Het come,
En{de} ic en ben niet verstoort, v volgende die die herder zijt, en{de} ick en begheerde des mensche{n} dach niet, ghi wetet, Dat wt mijnen lippe{n} gegae{n} is, dat was rechtuaerdich in uwe aenscouwe{n},
En zijt mi niet tot vreesen ghi zijt mijn hope inde{n} dage mijns drucx.
Bescae{m}t moete{n} si worde{n} die mi veruolgen en{de} ic en moet niet beschae{m}t worden, si moeten hen ontsien, en{de} en laet mi niet ontsien, Brenghet op hen den dach des drucks, ende met tweeuoudiger droefheyt bedroeftse.
Dit seyt die HERE tot mi, Gaet en{de} staet in die poorte der kindere{n} mijns volcs, door die welcke dye coninghe{n} va{n} Iuda door in gaen en{de} wt gaen, en{de} in alle die poorten van Ierusalem,
en{de} ghi sult tot hen segghen, Ghy coninghen van Iuda, en{de} alle Iuda, en{de} ghi alle die tot Ierusalem woont, hoort des HEREN woort, die inghaet door dese poorten.
Dit seyt die HEERE, Wacht uwe sielen, en{de} en wilt gheenen last draghen inden Saboth dach, noch en brenget niet inne door dye poorte{n} va{n} Ierusalem,
ende en wilt gheenen last wtworpen wt uwe huysen inden Saboth dach en{de} ghi en sult gheenderha{n}de werc doen, Heylicht den Saboth dach also ic uwen vadere{n} beual.
En{de} si en hoorde{n} mi niet, noch en neychden haer ooren niet, maer si verharden haere necke{n} dat si my niet hooren en soude{n}, noch leerende castijnghe ontfaen.
En{de} het sal zijn, ist dat ghi mi hoort, seyt de HEERE, so dat ghi gheenen last in en brenghet door die poorten van deser stadt, inden Saboth dach, en{de} ist dat ghi heylicht de{n} Saboth dach, en{de} en doet gheenderhande werck in he{m}.
So sullen ingaen door die poorten van deser stadt, die coninghen en{de} die princen dye op Dauids throon sitten, en{de} dye op paerden en op wagenen gaen sitten, si en{de} haer prince{n} die mannen van Iuda, en{de} die in Iherusalem woonen, ende men sal eewelijck in dese stadt woonen.
En{de} si sullen come{n} vande{n} stede{n} van Iuda, en{de} van alle siden om Ierusalem, ende van Beniamins lande, en{de} vanden nederlanden, en{de} vanden berch landen, en{de} van suyden brengende brantoffer en{de} dootofferhande{n}, en{de} offerande{n} en{de} wierooc, en{de} si sulle{n} offera{n}de brenghen in des HEEREN huys.
Maer ist dat ghi mi niet en hoort, soo dat ghy den Saboth dach heylighet, ende dat ghy gheenen last en draghet, ende inne en brengt door die poorten van Ierusalem inde{n} Saboth dach, soo sal ick een vier ontsteken in uwe poorten, ende het sal verbranden dye huysen van Ierusalem, en{de} ten sal niet wt geblusschet worden.
DIts dwoort dat vande{n} HERE geschiede tot Ieremia{m}, seggende,
Staet op en{de} gaet neder in eens potbackers huys, en{de} daer suldy mijn woorden hooren.
En{de} ic ginc neder in eens potbackers huys, en{de} siet, hi dede zijn werck op dat wiel.
Ende die pot die hi maecte vander aerde{n}, brack in zijn handen, En{de} hy keerde he{m} en{de} maecte daer af eenen andere{n} pot alsoot hem genuechde voor zijn ooghen, dat hi maken woude.
Ende des HEREN woort geschiede tot mi, segghende.
En sal ic v niet moghen doen, also dese potbacker doet <parens>v den huyse van Israel</parens> seit die HEERE? Siet, ghelijck dat die moruwe aerde is in eens potbackers ha{n}t, also sidi ooc in mijn hant, ghi huys va{n} Israel.
Haestelijc sal ic spreken tegen dat volc en{de} tconincrijcke dat ic dat omwortelen en{de} verderuen en{de} vernielen sal,
Ist dat dat volc hem betert, voor dat quade, dat ic teghen hen ghesproken hebbe, so sal ic ooc rouwe hebben vanden quade dat ic gepeynst hebbe, dat ic hen doe{n} soude,
en{de} ick sal haestelijck spreken van dien volcke en{de} van dien rijcke, dat ic stichten en{de} planten sal.
Ist dattet quaet doet voor mijn oogen, so dattet mijn stemme niet en hoort, soo sal ic mi ooc laten rouwe{n} va{n}de{n} goede dat ic gesproke{n} hebbe hen te doene,
Nv hier om segget den man va{n} Iuda, en{de} dien die daer woo{n}t in Ierusalem, segghende, Dit seyt die HEE Siet, ick versiere teghen v quaet, ende ic peyse tegens v een gepeyns, Eygelijc keere weder van sine{n} quade{n} weghen, Ende beleyt uwe wege{n} ende uwe naersticheyde{n},
Si seyde{n} Wi wanhope{n}, Wa{n}t wi sullen ghae{n} na onsen gepeynsen, En{de} elc van ons sal doe{n} die boosheyt van zijnder quader herten,
Hierom seyt dit die HERE, Vraghet de{n} heydenen, Wie hoorde aldusdanige eyschelike dinghen, die ouer vele gedae{n} heeft die maget va{n} Israel?
Sal te niete ghaen vanden steenen des ackers die sneeu van Libanus? oft machme{n} wt geroede{n} dat coude water dat wt springet ende nederwaerts loopt?
Want mijn volck heeft mijns vergete{n}, te vergeefs offerende{n} ende he{n} stoote{n}de in haer wege{n}, in die biwege{n} der werlt dat si daer doorwa{n}delen soude{n} in ongebae{n}de wege{n},
dat haer la{n}t soude worde{n} verwoest, ende tot een eewige bespottinge, Elck die daer voorbi gaen sal, sal verwo{n}dere{n}, ende roere{n} zijn hooft,
Gelijc eene{n} bernende{n} wint sal icse verstroeye{n} voor die via{n}den, ic sal hen thoone{n} de{n} rugge ende niet dat aensicht, inde{n} daghe als si vernielt worden.
Ende si seyde{n}, Coe{m}t, en{de} laet ons verdencken gedachte{n} teghe{n} Ieremia{m}, Wa{n}t die wet en sal niet vergae{n} vande{n} priestere, noch den raet vanden wijsen man, noch dat woort vande{n} propheet, Coe{m}t, ende laet ons he{m} slae{n} metter tonge{n}, ende en laet ons niet aenmercken tot alle zijn woorde{n}.
Aenmerct HERE tot mi waert, ende hoort mijnder wederpartije{n} ste{m}me,
En betaeltme{n} niet voor dat goet quaet dat si hebben gegrauen een gracht mijnder sielen? Gedenct, dat ick in uwe aenschouwe{n} ghestae{n} hebbe, om dat ic voor he{n} goet spreken soude, ende dat ic uwe toornicheyt van hen keeren soude,
Hieromme gheeft haer kinderen honger, ende leytse in des swaerts handen, Haer wiuen moeten worden sonder kindere{n}, ende weduwe{n}, en{de} haer manne{n} moete{n} worde{n} verslage{n} metter doot, Haer ionghelinge{n} moete{n} worde{n} doorsteke{n} mette{n} sweerde inde{n} strijt,
ende men moet hoore{n} dat geroep wt haeren huysen, Want ghi sult haestelic op hen brenge{n} den moordenaer, Wa{n}t si hebben eene{n} gracht gegraue{n} om mi te vangen, ende si hebbe{n} stricke{n} verborghe{n} tot mijnen voeten.
Maer HEERE ghi weet al haeren raet, die{n} si tege{n} my doen totter doot, En wort niet versoent va{n} haerder boosheyt, en{de} haer sonden en worden niet wtgewist voor uwen ae{n}sichte, Si moete{n} vallen voor uwe aensicht, inde{n} tijt ws torens soo misbruytse.
DIt seyt die HERE, Gaet, ende neemt eens potbackers aerde{n} fleske{n} vande{n} ouders des volcs ende vande{n} ouders vande{n} priestere{n},
ende ghaet wt totte{n} dale van Ennons sone{n}, die neffens de{n} inga{n}c va{n}der potbackers poorten is, daer suldi prediken die woorden, die ic tot v spreke{n} sal,
ende seggen. Ghi coninge{n} van Iuda, ende die te Ierusalem woont, hoort des HEEREN woort, Dit seyt die HEERE der heyrschare{n} Israels God, Siet, ic sal druc brengen ende verdriet op dese stadt, Also, dat so wie dat hoore{n} sal, zijn ooren sullen he{m} tuyte{n},
Om dat si my verlate{n} hebbe{n} en{de} hebbe{n} dese plaetse vremt gemaect, Wa{n}t si hebbe{n} daer inne de{n} vre{m}de gode{n} geoffert, die si niet en kende{n}, si en{de} haer vaders, en{de} die coninge{n} va{n} Iuda, En{de} hebben dese plaetse veruult mette{n} onnoselen bloede,
En{de} si stichte{n} Baalims hoochte{n} om haer kindere{n} daer te verbranden metten viere tot Baalims brantoffer, dat ic niet beuolen en hebbe, noch gesproke{n} en heb, noch si en quame{n} niet op in mijn herte,
Hierom siet, so sullen comen die dagen, seyt die HERE, ende dese stadt en sal niet meer Tophet gheheete{n} worde{n}, en{de} Ennons soons dal, maer dat dal des dootslachs.
Ende ick sal den raet te niet doen van Iuda ende Ierusalem in dese plaetse, en{de} ic salse om worpe{n} mette{n} swaerde int aenschouwe{n} va{n} haeren vianden, ende inder gene{n} ha{n}t, die haer sielen soecke{n}, En{de} ic sal haer doode lichae{m} gheue{n} tot spijse de{n} vogelen des hemels en{de} de{n} beeste{n} der aerden,
En{de} ic sal dese stadt segge{n} in ee{n} verwo{n}dere{n}, en{de} in bespotte{n}, Alle die gene die daer voor gae{n} sal, die sal verwondere{n}, en{de} hy sal fluyte{n} op al haer plage{n},
En{de} ic salse spijsen met haere sonen ende haer dochteren vleesch, ende een yegelic sal eten dat vleesch zijns vrie{n}ts, in haeren beleget, ende inde{n} drucke daerse haer vianden ende die gene die haer siele soecken besluyten sullen,
Ende ghy sult dat aerden flesken in twee slaen voor der mannen oogen, die met v gaen sullen,
Ende ghi sult tot hen segghen, Dit seyt die HEERE der heyrscharen, Aldus sal ick dit volc ende dese stadt in twee breke{n}, alsomen eene{n} potbackers pot breket dieme{n} nimmermeer vermaken en mach, En{de} men salse begraue{n} in Tophet, om datter ghee{n} ander plaetse en is om te begrauen,
Aldus sal ic deser plaetsen ooc doen, seyt die HERE, ende den ghenen die daer in woone{n}, soo dat ick dese stadt legge{n} sal als Tophet.
Ende die huysen van Ierusalem, en{de} der coninge{n} va{n} Iuda huysen sullen zijn gelijc die plaetse Tophet, onsuyuer, alle die huysen in welcker huisen zalen, si gheoffert hebben, alle den heyre des hemels, ende schencte{n} drancoffer den vremde{n} gode{n},
En{de} Ieremias qua{m} va{n} Tophet daer he{m} die HERE ghesonde{n} hadde om te propheteren, en{de} hi stont int voorportael va{n} des HEREN huys, ende hi seyde tot alle de{n} volcke
Dit seyt die HERE der heyrscharen, Godt va{n} Israel, Siet, ic sal brengen op dese stadt en{de} op al haer stede{n} alle dat quaet dat ic heb gesproke{n} tege{n} haer, wa{n}t si hebbe{n} haer necke{n} verhart, dat si mijn woorde{n} n{iet} hore{n} en soude{n}
ENde Phassur Emmers sone dye priester die gheset was ouerste in des HEREN huys, hoorde Ieremia{m} prophetere{n} alle dese redene{n},
En{de} Phassur sloech Ieremia{m} de{n} propheet, en{de} leyde he{m} in eene{n} stock, die in Be{n}iamins hoochste poorte was in des HEREN huys,
Ende doent des andere{n} daechs dach geworden was, so dede Phassur Ieremia{m} wten stock halen, En{de} Ieremias seyde tot he{m}, Die HERE en heeft uwe{n} nae{m} niet geheete{n} Phassur, maer anxt va{n} alle side{n},
Wa{n}t dit seyt die HERE, Siet, ic sal v gheuen tot anxt, en{de} alle uwe vriende{n}, en{de} si sullen valle{n} door haerder viande{n} swaerde{n}, en{de} uwe oogen sullent sie{n}, En{de} ic sal geheel Iuda gheuen in des conincs hant va{n} Babilonie{n}, en{de} hi salse ouer voere{n} in Babilonie{n} en{de} verslaense mette{n} swaerde,
Ende ic sal al dat goet va{n} deser stadt en{de} haere{n} arbeyt, en{de} alle haere{n} prijs, en{de} alle die scatte{n} der coninge{n} va{n} Iuda, geue{n} in haerder viande{n} hant, en{de} si sullense rooue{n} en{de} si sullense neme{n}, en{de} voerense in Babilonie{n},
En{de} ghi Phassur, en{de} al die gene die met v woone{n} in v huys, sult gaen in geua{n}genisse, en{de} sult come{n} in Babilonie{n}, en{de} daer suldy sterue{n}, en{de} daer suldi begraue{n} worde{n}, ghi ende alle uwe vriende{n}, die{n} ghi luegene{n} ghepropheteert hebt,
Ghi hebt my verleyt HERE, en{de} ic be{n} verleyt, ghi waert starcker da{n} ic, ende ghi quaemt te bouen, Ic ben geworden tot een bespotte{n} al den dach, Si bespotteden mi alle,
Want te hants, spreke ic al roepe{n}de, die quaetheyt, ende die verwoestheyt roep ic, Ende des HEREN woort is mi gheworden in lachtere, ende in bespotte{n} alle de{n} dach,
en{de} ic seyde, Ic en sal zijns niet gede{n}cke{n}, noch ick en sal nimmermeer in sinen name spreke{n}, Ende het is gheworden in mijn herte als een bernende vier, ende geslote{n} in mijn beene{n}, ende ic ben flauw geworden, om dat icks niet verdrage{n} en mochte,
Want ic heb gehoort veel mensche{n} lachteren, ende anxt rontsom ouer al, Veruolcht he{m}, en{de} laet ons hem veruolgen, van alle den mannen, die mijn peyselijcke vrienden waren, ende dye mijn side bewaerden, Oft hi in eeniger manieren bedrogen worden mach, ende dat wi tege{n} he{m} te bouen comen, ende dat wi gecrige{n} wrake van hem.
Maer die HERE is met mi als een starck vechter, ende hierom sullen die gene die mi veruolgen, vallen, ende cranck zijn, si sullen anxtelijc bescaemt worden, want si en verstonden niet den eewige{n} lachtere, die nimmermeer wtgewist en sal worde{n},
Ende ghi HERE der heyrschare{n}, die den rechtuaerdigen proeft, die die lendenen siet ende dat herte, laet mi toch v wrake va{n} haer sien, Want v heb ic mijn sake ontdect,
Singet den HERE, louet de{n} HERE, Wa{n}t hi heeft des armen menschen siele verlost, vander quader menschen hant.
Vermaledijt si dien dach daer ic ingeboren was, die dach daer mi mijn moeder inne baerde, en si niet gebenedijt,
Vermaledijt si die man, die minen vadere bootscapte, seggende, V is een knechtken gheboren, ende hi verblide hem als met blijscappe{n},
Die man moet zijn als die steden zijn, die die HERE omwierp, ende ten beroude he{m} niet, Hi moet hoore{n} de{n} roep, vroech, ende dat gehuyl inde{n} tijde vanden middaghe,
dye mi niet doot en sloech wt mijnre moeder vrouwelicheit, dat my mijn moeder gheworde{n} hadde een graf, ende haer vrouwelicheyt een eewighe ontfanck,
Waerom ben ic wter vrouwelicheyt gecome{n}, dat ic sien soude arbeyt, ende rouw en{de} dat mijn dage{n} verteert worde{n} tot schande
HEt woort dat vande{n} HERE geschiede tot Ieremia{m}, doe{n} de coninc Sedechias tot he{m} sandt, Phassur Helchie sone, ende Sophonia{m} Maasias sone de{n} priester, seggende
Vraget voor ons de{n} HERE, wa{n}t Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n} strijt tege{n} ons, oft bi auontueren die HERE met ons dede na alle zijn wondere{n}, ende dat hi va{n} ons wech trocke.
Ende Ieremias seyde tot he{m}, Aldus suldi segge{n} tot Sedechiam,
Dit seyt die HERE God va{n} Israel. Siet, ic sal omkeere{n} die vate{n} vande{n} stride, die in uwe hande{n} zijn, en{de} daer ghi mede vecht tege{n} de{n} coni{n}c va{n} Babilonien, en{de} tege{n} die va{n} Caldee{n}, die v rontsomme uwe mueren beleyt hebbe{n}, en{de} ic sal die vergaderen in dat midde{n} van deser stat,
en{de} ic sal v beuechte{n} met een wtghestekender ha{n}t, en{de} met stercke{n} arm, en{de} met toorn, en{de} m{et} onwaerdicheit, en{de} met groter gra{m}scap,
en{de} ic sal de gene die in dese stadt woone{n} slaen, die mensce{n}, en{de} die beeste{n} sullen sterue{n} va{n} grooter pestilencie{n}.
En{de} daer na, seyt die HERE so sal ic gheue{n} Sedechia{m} de{n} coninc va{n} Iuda, en{de} zijn knapen, en{de} zijn volc, en{de} die gelate{n} zijn in deser stat vander sterfte{n}, en{de} vande{n} swaerde, en{de} vande{n} hongher, in Nabuchodonosors des conincs va{n} Babilonie{n} hande{n}, en{de} in haerder viande{n} hande{n}, en{de} in der ghene{n} hande{n} die haer sielen soecke{n} en{de} hi salse slaen metter scarpte des swaerts, en{de} hi en sal niet beweget worde{n}, noch spare{n}, noch o{n}tferme{n}.
En{de} ghi sult tot desen volcke segge{n}, Dit seyt die HERE. Siet ic geue voor v den wech des leue{n}s en{de} de{n} wech des doots.
Die in dese stat bliue{n} sal, hi sal mette{n} swaerde, en{de} door honger, en{de} pestilencie steruen, Maer die daer wt gaet en{de} totte{n} Caldeeusce{n} oueruliet, dye v belegen hebbe{n}, die sal leue{n}, en{de} zijn siele sal he{m} zijn als een roof.
Wa{n}t ic heb mijn aensicht gheset op dese stat int quade, en{de} niet int goede, seyt die HERE, si sal in des conincs hant va{n} Babilonie{n} gegeuen worde{n}, en{de} hi salse verberne{n} mette{n} vier.
En{de} des conincs huys van Iuda Hoort des HEREN woort
o Dauids huys, Dit seit die HERE, Wijst vroech d{at} oordeel en{de} verlost de{n} gene{n} die verdruct is met crachte, van des ghenen hant die valschelijc besculdicht, dat by auontueren mijn toornich{eyt} niet wt en come, als een vier, ende worde bernende, en{de} dat niemant en si diet blussce, om die boosheit van uwe{n} benaerstichede{n}.
Siet, ic spreke tot v, dye daer woont in dat vaste dal, ende den velden, seyt die HERE, Die daer segt, wie sal ons slae{n} en{de} wie sal in onse huysen comen,
En{de} ic salt op v versoecken na die vrucht van uwer naerstichede{n}, seit de HERE, En{de} ic sal een vier ontsteken, in haeren bossche, ende het sal verslinden alle dat rontsomme hem is.
DIt seyt die HERE. Gaet neder in des conincs huys van Iuda, ende ghi sult daer spreke{n} dit woort,
en{de} segge{n}. Coninc van Iuda hoort des HEREN woort, die op Dauids throon sidt ghy en{de} uwe knape{n}, en{de} uwe volc die incoemt door dese poorte{n}.
Dit seyt die HERE, Doet oordeel en{de} rechtuaerdich{eyt} en{de} verlost de{n} gene{n} die verdruct is met crachte, va{n} des ghene{n} hant die{n} valschelijc besculdicht, en{de} de{n} toecomelinc, en{de} de{n} weesen, en{de} de weduwe{n} en wilt niet bedroeuen, noch en verdructse niet onrechtuaerdelijc, en{de} en stort gene onnoosel bloet wt in dese plaetse.
Want ist dat ghi doende doet dit woordt, so sullen die coninge{n} va{n} Dauids gheslachte incomen door die poorte{n} va{n} desen huyse, die sitte{n} sullen op sine{n} throon, en{de} op wagene{n} climme{n}de en{de} op peerde{n}, en{de} si en{de} haer knape{n} en{de} haer volc
En{de} ist dat ghi dese woorde{n} niet en hoort, so heb ic bi mi selue{n} gesworen, seyt die HERE, dat dit huys wesen sal een wildernisse,
Wa{n}t dit seit de HERE, op des conincs huis va{n} Iuda. Galaad ghi zijt mi dat hooft va{n} Libanus. Ist dat ic v niet en sette in verwoestinge, woeste stede{n}, daerme{n} niet in woonen en mach.
En{de} ic sal op v heylige{n} den ma{n} dye dootslaet, en{de} zijn wapene{n}. En{de} si sulle{n} afhouwen uwen wtuercorene{n} Cederboom, en{de} worpense int vier.
En{de} vele heydene{n} sullen gaen door dese stede, en{de} elc sal segge{n} tot sine{n} naesten. Waero{m} heeft die HERE aldus gedaen deser groter stat?
En{de} si sullen antwoorden, Om dat si verlate{n} hebben dat verbont des HEREN haers Gods, en{de} om dat si vremde gode{n} aengebede{n} hebbe{n}, en{de} hen ghedient.
En wilt de{n} doode{n} niet beweenen, noch en beclaghet he{m} niet met geween. Beweent de{n} gene{n} die wtgaet, want hi en sal nemmermeer wedercome{n}, noch dat lant zijnder geboorte{n} sie{n}.
Wa{n}t dit seyt die HERE tot Sellum Iosias sone, de{n} coninck va{n} Iuda, die regeerde voor Iosias sine{n} vader die wtgheuare{n} is van deser stat. Hi en sal hier ne{m}mermeer weder come{n}.
Maer in die stat daer ic hem in ouer geuoert hebbe, daer sal hi in sterue{n}, ende hi en sal ne{m}mermeer dit lant sien.
Wee de{n} gheene{n} die zijn huis sticht in onrechtuaerdicheit, en{de} zijn auontmael camere{n} niet en sticht in oordele. Hi sal sine{n} vrient te vergeefs verdrucke{n} ende hi en sal hem sinen loon niet betalen
Die seyt, ic sal mi een wijt huys timmere{n} en{de} wijde auo{n}tmael camere{n} die tot sine{n} behoef die venstere{n} op doet, en{de} maect die stofferinge der camere{n} va{n} cedere{n} houte, en{de} scildert m{et} roode verwe.
En suldi niet regeere{n}, wa{n}t ghi v ghelijct tege{n} de{n} Cederboo{m}? V vader, en adt hi niet, en{de} dranck, en{de} dede oordeel ende rechtuaerdicheit, doe{n} hem wel was?
Hi oordeelde des arme{n} menschen saken, en{de} dies behoeue{n}de was tot sine{n} goede. En dede hijt daerom niet, om dat hi mi bekende, seyt die HERE?
Maer uwe ooge{n} en{de} v herte zijn geneycht tot giericheit, ende om onnoosel bloet wt te storte{n}, ende om ouerlast te doe{n}, en{de} te{n} loope va{n}de{n} quade{n} wercke{n}
Hierom seit die HERE tot Ioachim Iosias sone de{n} coninc va{n} Iuda. Si en sullen he{m} n{iet} beweene{n} , wee broeder, wee suster si en sullen hem niet te same{n} roepen, wee heere, en{de} wee edele.
Hi sal begraue{n} worde{n} alsome{n} eene{n} ezel begraeft, verrot en{de} wtgeworpe{n} buite{n} der poorte{n} van Ierusale{m},
Gaet op Libanus, en{de} roept en{de} geeft in Basan v stemme, en{de} roept totten ghene{n} die voorbi gaen want alle die gene die v lief hebben, zijn verdoruen.
Ic hebbe tot v gesproke{n} in uwer oueruloedicheit, en{de} ghi seyt, ic en sals niet hoore{n}. Dit is uwe{n} wech va{n} uwer ioncheit aen. Wa{n}t ghi en hebt mine ste{m}me niet ghehoort.
Die wint sal voede{n} alle v herderen, en{de} uwe liefhebbers sullen gaen inder geuankenissen. Ende nv sult ghi bescaemt worden, en{de} v scame{n} va{n} alle uwer boosheit,
die sidt op Libanus, en{de} uwe{n} nest maect inden cederboomen. Hoe versuchtet ghi als v die pijne{n} aen quame{n}, gelijc die pijnen eens wijfs die in kints baren is.
Ic leue seyt die HERE, want oft Iechonias Ioachims sone des conincks van Iuda, waer een vingerlinck aen mijnre rechterha{n}t ic sal hem van daer wt trecken,
en{de} ic sal v geuen inder genen hant die uwe siele soecke{n} en{de} inder ghenen hant, der welcker aensicht ghi ontsiet, ende in Nabuchodonosors hant, des conincks van Babilonien, en{de} inder Caldeeuscher handen.
En{de} ic sal v ende v moeder die v gebaert heeft, in een vreemt lant seynde{n}, daer ghi niet geboren en waert, daer suldi steruen,
En{de} in dat landt daer si haer siele toe opheffen, dat si daer weder keeren soude{n} en sullen si niet weder keeren.
En is dese man Iechonias niet een aerde{n}, en{de} ghebroke{n} vat? En is hi niet een vat sonder eenige wellust? Waero{m}me zijn si afgeworpe{n} hi selue en{de} zijn zaet, en{de} zijn wech geworpe{n} in een lant dat si niet en kende{n}.
Aerde, aerde, aerde, Hoort des HEREN woort.
Dit seyt dye HERE. Scrijft desen ma{n} onuruchtbaer, en{de} eene{n} man die in sinen dage{n} ghene{n} voorspoet hebbe{n} en sal. Want van sine{n} zade en sal gee{n} man zijn die op Dauids throon sitte{n}, en{de} dye voort macht in Iuda hebben sal.
WEe den herderen, die verstroyen ende verscoeren die cudde mijnre weyde{n} seyt die HERE.
Hieromme seyt die HERE va{n} Israel totte{n} herdere{n}, die mijn volc voede{n} Ghi hebt mine cudde verstroeyt, ghi hebtse wt verdreue{n}, en{de} en hebtse niet besocht. Siet ic sal op v versoecken die boosheit van uwen naerstichede{n}, seit die HERE,
En{de} ic sal v vergadere{n} dat ouerblijft van mine{n} cudde{n}, wt allen landen daer icse toe wt verdreue{n} hebbe, en{de} ic salse keere{n} tot haere{n} lande en{de} si sullen wassen en{de} vermenichfuldicht worde{n},
ende ic sal op hen verwecken herdere{n}, en{de} die sullense voede{n}, Si en sullen haer voortmeer nyet ontsien, noch hen vreesen, en{de} niemant en sal gesocht worde{n} wte{n} getale seyt die HERE
Siet die dage{n} come{n} seyt de HERE, en{de} ic sal Dauid verwecke{n} een rechtuaerdich zaet, en{de} die coninc sal regeere{n} en{de} wijs zijn, en{de} doe{n} oordeel en{de} rechtuaerdicheit opter aerde{n},
In die{n} dage sal Iuda behoude{n} worde{n}, en{de} Israel sal getrouwelijc woone{n}. Ende dit is die naem daer si hem mede sullen noeme{n} onse rechtuaerdige HERE
Hierom siet, die daghe{n} come{n}, seit die HERE, en{de} si en sullen niet meer segge{n}, die HERE leeft, die de kindere{n} va{n} Israel wte{n} lande va{n} Egipten leyde.
Maer die HERE leeft, die dat zaet va{n} Israel gheleyt heeft wte{n} lande va{n}t noorde{n}, en{de} wt allen lande{n} waer in dat icse wtgheworpe{n} hadde, en{de} si sullen woonen in haeren lande,
Tot de{n} propheten. Mijn herte is bedroeft in dat midde{n} van mi, alle mijn gebeenten hebbe{n} gebeeft Ic ben geworden ghelijck als een droncken man, ghelijc een man die veruerscet is met wijne, van des HEREN aensichte, en{de} vanden aensichte zijnder heyliger woorde{n},
want dat lant is veruult van ouerspele, want va{n}den aensichte der vermaledijnge so weende dat lant, en{de} die weyden der wildernissen zijn verdroocht. En{de} haere{n} loop is quaet geworde{n} en{de} haer stercheit ongelijc.
Want die prophete en{de} die priester zijn besmet, en{de} in mine{n} huyse vant ic haer quaet, seyt die HERE.
Hiero{m} sal haeren wech wesen, als slibberachtich int donckere, want si sullen daer in gestooten worde{n} en{de} vallen daer in, Want ic sal quade dinge{n} op hen brenge{n}, dat iaer haerder versoeckinge, seyt die HERE,
En{de} inden propheten van Samarie{n} heb ic sotheyt gesien, en{de} si propheteerde{n} door Baal, ende bedroghen mijn volc va{n} Israel.
En{de} aende{n} prophete{n} va{n} Ierusale{m} sach ic die gelijckenisse des ouerspels en{de} de{n} wech der luegene{n}, en{de} si stercten der alderquaetster me{n}sce{n} hande{n}, om dat elc niet bekeert worde{n} en soude va{n} zijnre boosh{eyt} Si zijn mi alle worde{n} als Sodoma, en{de} die gene die daer woone{n} als Gomorra.
Hiero{m} seit die HERE der heyrscare{n} totten propheten. Siet ick salse spijsen met alsen, en{de} ick salse doen drencken met galle, Want vanden Propheten van Ierusalem is wtghecomen besmettinge op alle tlant
Dit seyt die HERE der heyrscharen, En wilt nyet hooren der propheten woorden, die v propheteren en{de} v bedriege{n}, Si spreke{n} dat visioen haerder herten, en{de} niet wt des HEREN monde
Si segghen den ghenen die my blasphemeren, dye HEERE heeft ghesproke{n}, v sal vrede wesen, Ende al de{n} gene{n} die wandelen in die boosheyt haerder herte{n}, hebbe{n} si geseyt, gheen quaet en sal op v comen,
Want wie was daer bi in des HEREN raet, ende hoorde en{de} sach des HEREN woorde{n}? Wie mercte zijn woort, ende hoordet?
Siet den storm va{n} des HEREN toornicheyt sal wt comen, ende onweder wt brekende sal comen op der ongodliker hooft.
Des HEREN toorn en sal niet weder keeren, voor dat hy ghedaen sal hebben, en{de} tot dat hi veruullen sal die gedachte{n} zijnre herten, Inden wtersten daghe suldy sinen raet verstaen,
Ic en sandt die propheten niet, ende si liepen, Ic en sprac tot den prophete{n} niet ende si propheteerden.
Hadde{n} si in mine{n} raet gestaen, en{de} hadden si mine{n} volcke cont gedae{n} mine woorde{n}, soo had icse certeyn gekeert va{n} haere quade wege{n}, ende va{n} haere{n} quade{n} gedachten,
Meynt ghi dat ick niet een God van hier by si, seyt die HERE, en{de} niet een Godt va{n} verre{n}?
Sal een man verborge{n} worde{n} in heymelicheyt, dat ic hem niet sien en sal, seyt die HERE. En veruulle ick niet hemel ende aerde, seyt die HERE?
Ic hebbe ghehoort wat die propheten seyden, propheterende in minen name luegene{n}, en{de} seggende, Ic heb gedroomt, Ic heb ghedroomt,
Hoe langhe is dit inder propheten herte, voorseggende lueghenen, ende propheterende, die verleydingen haerder herten?
Die doen willen, dat mijn volc vergete mijns naems, om haer droomen, die si vertellen, elck tot haeren naesten, also haer vaders mijns naems vergate{n} om Baals wille,
Een propheet die de{n} droom heeft, hi vertelle den droom, ende die mijn woort heeft, hi spreke waerachtelijc mijn woort Wat is dit caf te rekene{n} teghen die tarwe? seyt die HERE,
En zijn mijne woorden niet als een vier, seyt dye HERE, ende als eene{n} hamer, die eenen steen intween slaet?
Hieromme so spreke ic den propheten toe, die mine woorden stelen, elck van sinen naesten, seyt die HERE,
Siet, ic spreke den propheten toe, seyt dye HERE, die haer tonghe{n} aennemen ende segge{n}, dit seyt die HERE
Siet, ic spreke den propheten toe, die luegenen droomen, seyt die HERE, die luegenen vertelt hebben, ende hebbe{n} mijn volc verleyt met haere luegenen, ende met haeren wonderen, als icse niet en hadde gesonden, noch hen beuolen en hadde, die niet en hebben desen volcke gheuordert, seydt die HERE,
Hierom ist dat v dit volck vraecht, oft een propheet, oft een priester, segge{n}de, Wat is des HEREN last? Soo sult ghy tot hen segge{n}, Ghi zijt den last, Want ic sal v wech worpe{n}, seyt die HERE,
Ende die propheet ende die priester, ende dat volc, dat seyt des HEREN last, ick sal versoeck doen op die{n} man, ende op zijn huys.
Dit suldi segghen, elck tot sinen naesten, ende tot sinen broeder, Wat antwoorde dye HERE, ende wat heeft die HERE gesproken?
Ende des HEREN last en salmen voort meer niet ghedencke{n}, Wa{n}t elcken sal zijn woort tot last wesen, En{de} ghy hebt verkeert des leuende{n} Gods woorden, des HEREN der heyrscharen ons Godts,
Dit sult ghi totten propheet seggen, Wat heeft dye HERE v gheantwoort, ende wat heeft dye HERE ghesproken?
Want ist dat ghy segt, des HEREN last, Daerom seyt die HEERE dit, Om dat ghi gheseyt hebt, dit woort is des HEREN last, En{de} ic heb tot v gesonden, segghende, En wilt nyet segghen des HEREN last,
Hierom siet sal ic v wech nemen, v draghende, ende ic sal v, en{de} die stadt die ic v ende uwen vaderen gaf, van minen aensichte verlaten,
Ende ic sal v geuen tot eewighe lachter, ende tot eewighe schande, die nimmermeer wtghewist en sal worden met verghetentheyt.
DIe HERE thoonde mi, ende siet, twee coruen vol vigen waren gheset voor des HEREN tempel, na die{n} dat Nabuchodonosor die coninck van Babylonien ouergheuoert had Iechoniam Ioachims sone den coninck van Iuda, ende sine prince{n}, ende den smit ende den besluyter der costelijcker steenen van Ierusalem, ende hadse gebracht in Babilonien.
Ende den eenen corf hadde seer goede vyghen, alsoo die eerstijdighe vigen pleghen te zijn, Ende dye ander corf hadde seer quade vighen, diemen nyet en mochte eten, om dat si quaet waren,
Ende dye HERE seyde tot mi, Ieremia, wat siet ghi? Ende ic seyde, Goede vighen, vighen seer goet, ende quade seer quaet, diemen niet eten en mach, om dat si soo quaet zijn.
Ende des HEREN woort gheschiede tot mi, seggende,
Dit seyt die HERE die Godt van Israel, Alsoo dese goede vighen zijn, also sal ic die oueruaringe va{n} Iuda, dien ic wtghesonde{n} hebbe van deser plaetse, inder Caldeescher landt int goede bekennen,
ende ick sal mijn ooghen op he{n} slaen, om int goede te sette{n}, En{de} ic salse weder brenge{n} tot desen lande, En{de} ic salse stichte{n}, en{de} niet verderuen, ende ic salse plante{n}, en{de} niet wtroeye{n},
Ende ic sal he{n} gheue{n} een herte, dat si mi kennen sullen, dat ic die HERE ben. Ende si sullen mi wesen tot een volc, ende ic sal he{n} wesen tot ee{n} God, Want si sullen tot mi wederkeeren in alle haere herte,
Ende alsoo die quaetste vigen zijn diemen niet eten en mach om dat si quaet zijn, so seyt die HEERE, Alsoo sal ick Sedechiam den coninck van Iuda gheuen, ende zijn prince{n}, ende dat ander volc van Ierusalem, die in dese stadt ghebleuen zijn, ende die woonen in dat lant van Egypten,
Ende ic salse gheuen in quellinghe ende in verdriet allen de{n} conincrike{n} der aerden tot lachter ende in ghelikenissen en{de} in een segwoort ende in vermaledijnge{n}, in allen steden daer icse hene{n} ghedreue{n} heb,
Ende ic sal onder he{n} seynde{n} tswaert en{de} de{n} honger, en{de} pestilencie, tot dat si verdorue{n} sullen worde{n} vande{n} lande, dat ic hen gaf ende haeren vaderen.
DAt woort dat tot Ieremiam geschiede ouer alle dat volc van Iuda, inde{n} vierden iare Ioachi{m}s Iosias sone, des conincs van Iuda <parens>dat is deerste iaer Nabuchodonosors des conincs va{n} Babilonie{n}</parens>
Dat welcke Ieremias sprac tot al den volcke van Iuda ende tot alle den ghenen die in Iherusalem woonden, seggende,
Vant derthienste iaer Iosie Amons sone, des conincs van Iuda, tot desen daghe <parens>dat is dat drientwintichste iaer</parens> soo is des HEREN woort tot my gheschiet en{de} ic heb tot v gesproke{n}, des nachts opstae{n}de en{de} sprack, ende ghi en hebbet des niet ghehoort,
Ende die HERE heeft tot v gesonden alle zijn knechte{n}, die propheten, in die dagheraet opstaende ende seyndende ende ghi en hebbes des niet ghehoort, noch en hebt v ooren niet nederwaerts gebuycht om te hooren,
Als hi seyde. Elck keere weder van sinen quaden wege{n} ende van uwen seer quade ghedachten, ende ghi sult bliuen in dat lant dat die HEERE v ghaf, ende uwen vaderen, inder eewicheit
Ende en wilt niet gaen na vremde goden, dat ghi hen dienen sult, ende die aenbeden, noch en verwect mi niet tot gramschap metten wercken van uwen handen, ende ick en sal v niet quaets doen,
Ende ghi en hebt mi niet ghehoort, seyt die HEERE, om dat mi tot gramschap verwecken sout mette{n} wercken van uwen handen, tot uwe{n} quade,
Daer om seydt die HERE der heyrscharen, Om dat ghi mijn woorden niet gehoort en hebt,
siet, soo sal ick seynden ende nemen tot my alle die gheslachten vant noorden, seyt dye HERE, ende Nabuchodonosor die coninck van Babilonien minen knecht, ende ic salse brenge{n} op dit lant, ende op die gene die daer in woone{n}, en{de} op alle die geslachte{n} dye daer rontsomme zijn, ende ic salse dootslae{n} ende ic sal dit lant leggen in verwondere ende in geblase, ende in eewige verwoestheden.
Ende ic sal va{n} he{n} verliesen die ste{m}me der blijschap, ende die ste{m}me der vruechde{n}, des bruydegoms stemme, ende des bruyts ste{m}me, ende dat geluyt der molen, en{de} dat licht der keersen,
Ende al haer landt sal wesen in verwoesthede{n}, ende in verwondere{n} Ende alle dese luyde{n} sullen den coninc van Babilonien tseuentich iaer dienen,
Ende als dye tseuentich iaer veruult sullen zijn, soo sal ic op den coninck van Babylonien versoecke{n} ende op dat volck, <parens>seyt dye HERE</parens> haere boosheyt, ende opter Caldeeuscher lant, ende ic salse in eewigher wildernissen leggen.
Ende ic sal alle mijn woorden brenge{n} op dit lant, die ic tege{n} dit lant ghesproken hebbe, al dat gescreuen is in desen boeck, al dat Ieremias ghepropheteert heeft teghe{n} alle heydenen,
Want si dienden hen, alsser grote coninge{n} ende vele luyde{n} ware{n} Ende ic sal hen weder geuen na haer wercken, ende nae die daet van haeren handen.
Want aldus seyt dye HERE der heyrscharen God van Israel tot my, Neemt de{n} croes wijns deser gramscap van mijn ha{n}t, ende ghi sult daer af scencke{n} allen heydene{n}, daer ic v toe seynde{n} sal,
en{de} si sullen die{n} drincke{n}, ende verstoort, en{de} verwoest worden, va{n} dat aensicht des swaerts, dat ick onder hen seynde{n} sal.
Ende ic ontfinck den croes van des HEREN hant, en{de} ic schencte dien allen luide{n} daer my die HERE toe sant,
Ierusalem en{de} de{n} stede{n} va{n} Iuda, en{de} haere{n} coninghen, en{de} haere{n} prince{n}, dat icse geue{n} soude in woestheden, en{de} verwonderen, en{de} geblaes, en{de} tot vermaledijnge, so dat huyde{n}sdaechs is,
en{de} pharao de{n} coninc va{n} Egipte{n}, en{de} sine{n} knape{n}, en{de} sine{n} prince{n}, en{de} al sine{n} volcke,
en{de} gemeynlic al de{n} coningen des lants va{n} Ausitide{n} en{de} al de{n} coninge{n} vande{n} lande der Philistine{n}. En{de} van Ascalon, en{de} va{n} Gasa en{de} va{n} Accaro{m}, en{de} van Asothen,
en{de} den ouerbliue{n} van Idumeen en{de} Moab, en{de} va{n} Ammons kindere{n},
en{de} al de{n} coninge{n} van Tyrus en{de} va{n} al de{n} coninge{n} va{n} Sidonie{n}, ende de{n} coninge{n} des lants vande{n} eylande{n} die ouer de zee zijn,
En{de} Deda{n} ende Thema{n}, en{de} Bus, en{de} he{n} allen die haer rontsom gescooren hebbe{n}
ende al den coninge{n} van Arabien, en{de} al de{n} coninge{n} vande{n} weste{n}, die ind{er} wildernissen woone{n},
en{de} alle de{n} coninge{n} van Zambri, en{de} al den coninghe{n} van Elam, en{de} al de{n} coninge{n} van Meden,
ende al de{n} coninge{n} van noorde{n}, van bi ende van verre, yegelijc tege{n} sine{n} broeder, en{de} alle{n} den rijcke{n} der aerden, die op haer aensichte zijn. Ende die coninc Sesach sal na hen luyden drincke{n}
En{de} ghi sult tot he{n} segghen. Dit seyt die HERE der heyrscaren God van Israel. Drinct ende wordt droncken, ende spouwet, en{de} valt noch en staet niet op, vanden aensichte des swaerts, dat ic onder v seynden sal.
En{de} als si de{n} croes niet en willen ontfange{n} va{n} uwer hant om te drincken, so suldi tot hen seggen Dit seyt die HERE der heyrscaren. Drincke{n}de suldi drincke{n}
Want siet ic beghin in de stat te quellen daer minen naem in aengheroepen is, ende suldy als onnoosele luyden vry blijuen? Ghi en sult niet vry bliuen, Want ic roepe tswaert op alle die int aertrijc woonen, Seyt die HERE der heyrscare{n}.
Ende ghi sult hen propheteeren alle dese woorden en{de} ghi sult tot hen seggen. Die HEERE sal vande{n} hooghe briesschen, ende hi sal van zijnder heyligher wooninge zijn stemme gheuen Briessce{n}de so sal hi briessche{n}, op sine scoonheden Men sal eenen sanc te samen singen als der ghenen die de wijndruyuen treden in de wijnpersse tegen alle die ghene die int lant woonen.
Dat gheluyt is ghecomen totten eynde der aerden, want dye HERE sal oordeel hebben metten heydenen, hy selue sal worde{n} geoordeelt met allen vleesche, Die ongodlijcke heb ic den swaerde geleuert, seit die HERE.
Dit seyt die HERE der heyrscharen. Siet quellinge sal wt comen vanden eenen volcke tot dat ander, en{de} vanden eynde der aerde{n} sal grote{n} storm wt comen,
en{de} die dootgeslagene des HEREN sullen wesen in dien dage van deen eynde der aerde{n} totten anderen, Men en salse niet beweene{n}, en{de} men en salse niet op vergaderen, noch begraue{n}. In vuylen drec plaetsen sullen si legge{n}, op dat aensicht der aerden.
Ghi herdere{n} weent en{de} roept En{de} die ouerste der ghemeynte{n} bestroyet v met asschen, want v daghe{n} zijn veruult, dat ghi verslage{n} sult worde{n}, en{de} v verstroyenge En{de} ghi sult vallen als costelijcke vate{n}.
Ende die vlucht sal te niete gaen vande{n} herderen en{de} die behoudinge vanden ouerste{n} der cudde{n}.
Dat geluyt vander herdere{n} geroep, ende dat gehuyl der ouerster vander cudde{n} is gehoordt, want die HERE heeft haer weyden verwoest,
en{de} de weyde{n} des vreedts swege{n} vande{n} aensichte der gramscap van des HEREN toorn.
Hi heeft gelate{n} als een leeuwe zijn wooninge, haer lant is gheworde{n} in verwoestheden vande{n} aensichte der gramscap vander duyue{n} en{de} vant aensichte der gra{m}scap van des HEREN toorn
INden beginne van Ioachims rijc, Iosias sone, des conincs van Iuda, so gheschiede dit woort vanden HERE, seggende.
Dit seyt die HERE, Staet op in dien voorhof van des HEREN huys, en{de} ghi sult spreken tot alle den stede{n} van Iuda, daer wt dat si comen, om te aenbeden in des HEEREN huys, alle die woorden die ic v beuolen heb dat ghise tot hen spreken sult. En wilt een woort niet achter laten,
oft si bi auontueren hoorden, en{de} werde{n} bekeert, elc van sine{n} quade{n} weghe, en{de} dat mi berouwede des quaets dat ick hen dencke te doen, om die boosheyt van haerder naersticheden
En{de} aldus sult ghi tot hen segghen. Dit seyt die HEERE, Ist dat ghi niet en hoort, so dat ghi wandelt in mijn wet, dye ic v ghegheuen hebbe,
alsoo dat ghi hoort die woorden mijnre knechten der propheten die ick tot v ghesonden hebbe des nachts opstaende en{de} die bescickende ende ghy en hebbes niet ghehoort,
so sal ic dit huys gheuen gelijc Silo, en{de} ic sal dese stat gheuen tot een vermaledijnge allen luyden der aerden.
En{de} die propheten en{de} die priestere{n}, en{de} allet volc hoorde{n} dat Ieremias dese woorde{n} sprack, in des HEREN huys.
En{de} alst Ieremias voldaen hadde dat hi spreke{n} soude tot alle den volcke, So vinghen hem die priesteren, en{de} die propheten en{de} alle dat volc, en{de} seyden Hi moet die doot sterue{n},
waerom heeft hi in des HEREN nae{m} gepropheteert, ende heeft geseit. Dit huys sal wesen als Silo is, en{de} dese stadt sal woest worde{n}, om datter niemant en is die daer in woone{n} sal? En{de} alle tvolc vergaderde tege{n} Ieremia{m} in des HEREN huys.
En{de} die prince{n} van Iuda hoorde{n} dese woorde{n}, en{de} si quame{n} op wt des conincs huys, in des HEREN huys, en{de} si sate{n} neder inden inganc va{n} des HEREN nieuwe poorte.
Ende die priesteren en{de} die propheten spraken totten princen, en{de} tot al den volcke, ende seyden. Dese man is dat oordeel des doots sculdich, want hy heeft ghepropheteert teghen dese stadt, also ghi ghehoort hebt met uwen ooren.
En{de} Ieremias seyde tot alle den prince{n}, en{de} tot alle den volcke seggende. Die HEERE heeft mi gesonden, dat ic tot desen huyse propheteren soude, ende tot deser stadt, alle die woorden die ghi ghehoort hebt.
Nv hierom maect goet alle v wegen en{de} naerstichede{n} en{de} hoort des HEREN ws Gods ste{m}me, en{de} de{n} HERE sal berouwe{n} dat quaet, dat hy teghen v ghesproken heeft.
En{de} siet, ic ben in uwen hande{n}, doet mi dat goet en{de} rechtuaerdich is in uwe{n} ooge{n}.
Maer nochtans weet en{de} beke{n}t, Ist dat ghi mi doodet, so suldi onnosel bloet leuere{n} teghe{n} v seluen, en{de} tege{n} dese stadt, en{de} teghen die gheene die daer in woonen. Want inder waerheyt heeft die HERE mi tot v ghesonden, dat ic alle dese woorden spreken soude in uwen ooren.
En{de} die princen, en{de} alle tvolc seyde{n} totte{n} priestere{n}, en{de} den propheten. Dese man en heeft gheen oordeel der doot, Want hi heeft tot ons ghesproken in des HEEREN ons Gods naem.
Hierom stonden op die manne{n} vanden ouders des lants, ende seyden tot al der vergaderinge vanden volcke, sprekende
Micheas van Morasthin was in Ezechias des conincs van Iuda daghen een propheet ende hi seyde tot alle den volcke van Iuda, segghende. Dit seyt die HERE der heyrscaren. Me{n} sal Sion ackeren als eenen acker, en{de} Ierusalem sal wesen tot eenen hoop van steene{n}, en{de} die berch van des HEEREN huys, tot hooge bossce{n}.
Verdoe{m}de he{m} hier om ter doot, Ezechias die coninc va{n} Iuda, en{de} al Iuda? En ontsaghen si den HERE niet, en{de} baden sine{n} ae{n}sicht? ende en wert den HERE niet leet dat quaet dat hi teghen he{n} gesproken hadde? En{de} hierom en laet ons gheen groot quaet doen teghen onse sielen.
Daer was ooc een man die propheteerde in des HEREN naem, Vrias Semei sone van Cariath Iarim, en{de} hy propheteerde teghen dese stat, en{de} teghen dit lant, na alle Ieremias woorden.
Ende die coninc Ioachim hoorde alle dese woorden, ende alle die machtige, en{de} sinen princen, ende die coninc sochte hem doot te slaen. Ende Vrias hoordet en{de} vreesde. Ende hi vloot, en{de} quam in Egipten.
En{de} die coninc Ioachim sandt mannen in Egipten, Helnathan Achobors sone, en{de} ma{n}nen met hem in Egipten,
ende si brochten Vriam wt Egipten, ende si brochten hem tot den coninc Ioachim, en{de} hi doode hem mette{n} swaerde, en{de} hi wierp zijn lichaem wt inden grauen vanden onedelen gemeynen volcke
Hierom was die hant van Aycha{m} Saphans sone met Ieremias, datmen hem niet leueren en soude in des volcs handen dat si hem doot slaen souden.
INden beginne van Ioachims rijck Iosias sone des conincs van Iuda, gesciede vanden HERE dit woort tot Ieremiam en{de} seyde.
Dit seyt die HERE tot mi. Maect v banden en{de} ketenen, en{de} ghi sultse legghen op uwen hals,
en{de} ghi sult seynden totte{n} Coninc van Edom, en{de} totte{n} coninck van Moab, en{de} totte{n} coninc van Ammons kinderen, en{de} totte{n} coninc van Tyrus, en{de} totte{n} coninc van Sidonien door der bode{n} hant, die gecomen zijn in Ierusalem tot Sedechiam den Coninc van Iuda,
en{de} ghi sult he{n} beuelen, dat si tot haere{n} HERE segghen. Dit seyt die HERE der heyrscaren God van Israel. Dit suldi tot uwen heere{n} seggen
Ic maecte die aerde en{de} de{n} mensch, en{de} de beesten die op dat aensicht der aerden zijn, met mine groote stercheit en{de} minen wtgesteken arm, en{de} ic hebse dien gegeue{n} die mi genoechde in minen ooghen.
En{de} nv hierom heb ic alle dese landen gegeue{n} in Nabuchodonosors des conincs van Babilonien mijns knechts hant. Hierenbouen heb ic hem ooc gegeuen die dieren des veldts, dat si hen dienen sullen,
en{de} alle vorsten sullen hem diene{n}, en{de} sinen sone, en{de} zijns soons sonen, tot die tijt va{n} sinen lande comen sal. Ende hem sullen dienen vele volcken, en{de} grote coningen
En{de} dat volc, en{de} dat rijc dat Nabuchodonosor de{n} coninc va{n} Babilonie{n} niet diene{n} en sal, en{de} so wie sinen hals nyet neder en buycht onder des conincs van Babylonie{n} iock, dat volc sal ic mette{n} swaerde, en{de} mette{n} honger, ende pestilencie besoecken <parens>seyt die HEERE</parens> tot dat icse verdriue{n} sal in zijn hant,
Hierom en wilt niet hoore{n} uwe{n} prophete{n}, ende die waerseggers ende die droomers, en{de} die waerseggers va{n}der vogelen sanc, en{de} die toeueraers die tot v segge{n}, ghi en sult niet dienen de{n} Coninc van Babilonien,
wa{n}t die propheteren v luegenen, om dat si v verre doen souden van uwen lande, ende dat si v soude{n} verdriuen, ende dat ghi verghaen sout.
Maer dat volc dat sinen hals onder dat iock des conincs van Babilonien doet, ende he{m} diene{n} sal, die sal ic sette{n} in haer lant, <parens>seyt die HERE</parens> ende si sullent bouwen, en{de} woone{n} daer in,
Ende ic sprac tot Sedechiam den coninc va{n} Iuda, na alle dese woorden, ende seyde, Doet uwe halsen onder des conincks va{n} Babilonie{n} iock, en{de} die{n}t he{m} en{de} sine{n} volcke ende sult leue{n}de bliue{n},
Waero{m} sult ghi sterue{n}, ghi en{de} v volc mette{n} swaerde, ende mette{n} honger, en{de} metter pestilencie, also die HERE ghesproke{n} heeft tot den volcke, dat den coninc van Babilonie{n} niet dienen en wilde?
En wilt der propheten woorde{n} nyet hooren, die v segghen, ghi en sult de{n} coninc van Babilonien niet diene{n}, want si spreke{n} v lueghenen,
Want ic en hebse v nyet gesonden, seyt die HERE, en{de} si prophetere{n} luegenachtelic in minen naem, om dat si v verdriuen souden ende dat ghi vergaen sout beyde ghi ende die propheten, die v propheteren.
Ende ic sprack totte{n} priestere{n}, en{de} tot desen volcke, ende seyde, Dit seyt die HERE, En wilt nyet hooren uwer propheten woorden, die v prophetere{n}, ende seggen, siet des HEREN vaten sullen weder keeren van Babilonien nv haestelijck, Want si propheteren v lueghenen,
Hierom en wilt daer niet nae hooren, maer dient den coninc van Babilonien, op dat ghi leuen moecht, Waeromme wort dese stadt gegeuen in verwoestinghe?
Ende oft si propheten zijn, ende is des HEREN woort in hen, laet he{n} gae{n} tege{n} de{n} HERE der heyrschare{n}, op dat die vaten die gelaten waren in des HEEREN huys, ende in des conincs huys van Iuda, ende in Ierusalem, niet en comen in Babilonien.
Want dit seyt die HERE der heyrschare{n} totten columnen, ende totter zee, ende totten fundamenten, ende tot den anderen vaten, die gebleue{n} zijn in dese stadt,
die Nabuchodonosor die coninc va{n} Babylonie{n} niet wech en voerde, doe{n} hi Iechoniam Ioachims sone de{n} coninc va{n} Iuda oueruoerde wt Ierusalem in Babilonie{n}, ende alle die edel luyden va{n} Iuda ende Ierusalem,
Want dit seyt die HERE der heyrscharen God van Israhel tot die vaten, die ghelaten zijn in des HEEREN huys ende in des conincs huys va{n} Iuda en{de} Ierusalem,
Si sullen worde{n} ouer gheuoert in Babilonien, ende si sullen daer wesen totten daghen haerder versoeckinghe, seyt die HERE, Ende ic salse doen weder bre{n}gen, ende weder setten in dese stadt.
ENde het geschiede in die{n} iare int beginsel des rijcs va{n} Sedechias des conincs va{n} Iuda, int vierde iaer, in die vijfste mae{n}t, ende Ananias Azurs sone een Propheet va{n} Gabao{n} seyde tot mi, in des HEREN huys voor die priesteren, ende voor al dat volck, segghende,
Dit seyt die HEERE der heyrscharen, God van Israhel, Ick heb in twee ghewreue{n} des conincs van Babilonie{n} iock,
Noch ouer twee iare{n} der daghe{n}, so sal ic weder doen brenghen tot deser stadt alle des HEREN vaten, dye Nabuchodonosor dye coninc van Babilonien wech geuoert heeft van deser stadt, ende die hi ouergeuoert heuet in Babilonien,
Ende Iechoniam Ioachims sone den coninc van Iuda, ende die oueruoeringe van Iuda, die in Babilonien ghecome{n} is, die sal ic weder brenge{n} tot deser stadt, seyt dye HERE, Want ic sal instucke{n} wriuen des conincs van Babylonien iock.
En{de} Ieremias die propheet seyde tot Ananiam den propheet inder priesters ooghen, en{de} in alle des volcs ooghen, dat in des HEREN huis stont,
en{de} Ieremias die propheet seyde, Ame{n}, Die HERE diemoet also doen Die HERE moet verwecken dye woorden, die ghi ghepropheteert hebt, dat dye vaten weder ghebracht worden in des HEREN huys, en{de} alle die oueruoeringhe van Babylonien tot deser stadt,
Maer nochta{n}s hoort dit woort, dat ic in dine{n} ooren spreke, ende in al des volcs ooren,
Die propheten die voor v ende voor mi geweest hebben vanden beginne, ende die propheteerde{n} op vele lande{n}, en{de} op vele rijcke{n} va{n} strijde ende va{n} verdriet ende va{n} honger,
die propheet die gepropheteert heeft de{n} vrede, als zijn woort coemt, so salme{n} wete{n}, dat hi een propheet is, dien dye HERE ghesonden heeft inder waerheyt.
Ende Ananias dye Propheet nam dye ketenen van Ieremias des prophete{n} halse, en{de} hi bracse intwee,
Ende Ananias die Propheet seyde in alle des volcs aensien, ende sprac, Dit seyt die HEERE, Aldus sal ic in twee breke{n} Nabuchodonosors des conincs van Babilonie{n} iock van alre heydenen halsen, na twee iaere{n} va{n} desen dage,
Ende Ieremias die propheet ghinc hene{n} in sine{n} wech. Ende des HEEREN woort gesciede tot Ieremiam de{n} propheet, na dat Ananias die propheet ghebroken hadde dye ketenen va{n} des Propheten Ieremias hals, segghende,
Ghaet, ende ghi sult tot Ananiam segghen, Dit seyt die HEERE, Ghi hebt die houten ketenen ghebroken, ende daer voor sult ghi yseren ketenen maken,
Want dyt seydt dye HERE der heyrscharen God van Israhel, Ick hebbe een yseren iock gheleydt op den hals van al desen heydene{n}, dat si Nabuchodonosor den coninc van Babylonien diene{n} souden, ende si sullen hem dienen, en{de} hierenbouen hebbe ic hem gegheuen die beesten vanden lande.
En{de} Ieremias die propheet seyde tot Ananiam den propheet, Hoort Anania, die HERE en heeft v niet gesonden, ende ghy hebt dyt volck doen betrouwen in lueghenen,
Hierom seyt die HERE, Siet, ic sal v wech seynden vanden aensichte des landts, Binnen desen iare sult ghi sterue{n}. Wa{n}t ghi hebt teghen den HERE ghesproken,
Ende Ananias die prophete sterf binnen dien iare, in die seuenste maent.
DIt zijn die woorde{n} des boecs die Ieremias die propheet sandt van Ierusalem totte{n} ouerbleuene{n} ouders der oueruoeringhen ende totten priesters en{de} propheten, ende tot al den volcke dat Nabuchodonosor ouergeuoert hadde van Ierusalem in Babylonien,
na dien dat Iechonias die Coninc wt ginc, en{de} die vrouwe, en{de} die gelubde knapen ende dye princen van Iuda ende va{n} Ierusalem, en{de} die smit en{de} de besluyter van Iherusalem,
door dye hant van Elasa Saphans sone, en{de} Gamalie Helchias sone, die Sedechias die coninc va{n} Iuda sandt tot Nabuchodonosor den coninc van Babylonien, in Babilonien, seggende.
Dit seydt dye HEERE der heyrscharen God van Israel, tot al die oueruoeringe die ic ouer gesonden heb van Ierusalem in Babylonien,
Timmert huysen ende woonter in, en{de} plant houe{n}, ende etet die vruchten daer af,
Neemt wiue{n}, ende wint sonen, ende dochteren, En{de} geeft uwe{n} sone{n} wiue{n}, ende geuet uwen dochteren mannen, ende laetse bare{n} sone{n} en{de} dochtere{n}, Ende wort daer vermenichfuldicht, en{de} en wilt niet weynich wesen va{n} getale,
En{de} soect de{n} vrede der stadt daer ic v toe heb doe{n} oueruare{n}, en{de} bidt daer voor tot den HERE, wa{n}t in dier stadt vrede, sal v vrede wesen.
Want aldus seyt die HERE der heyrscharen God van Israhel, En laet v prophete{n} v niet verleyde{n} die int midden van v luyde{n} zijn, en{de} uwe waersegghers ende en merct op uwen droom niet dien ghi droomt,
wa{n}t si prophetere{n} v valschlijck in mine{n} naem, en{de} ic en santse niet, seyt die HERE,
Want dit seyt die HERE, Als beghinnen voleynt te worden in Babylonien tseue{n}tich iaere{n}, so sal ic v versoecke{n}, en{de} ic sal op v verwecken mijn goede woort, ende ick sal v wederom leyden tot deser plaetsen.
Wa{n}t ic weet die gedachte{n} die ic op v dencke, seyt die HERE, ghedachten van vrede, ende niet van druck, dat ick v geuen sal dat eynde ende lijdtsaemheyt,
en{de} ghi sult my aenroepe{n}, en{de} ghi sult leue{n} en{de} aenbidde{n} mi en{de} ic sal v verhoore{n},
Ghi sult mi soecken, en{de} ghi sult mi vinden, Als ghi my soecken sult in al v herte,
so sal ic va{n} v geuonden worde{n}, seyt die HERE, Ende ic sal v geuangenisse wederom leyde{n}, ende ic sal v vergadere{n} va{n} allen heydene{n}, ende va{n} allen stede{n} daer ic v toe verdreuen hebbe, seyt die HERE, Ende ic sal v doen wederkeeren va{n}der stadt daer ic v toe heb ouer doen vare{n}:
wa{n}t ghi hebt geseyt, Die HERE heeft ons verwect propheten in Babylonien.
Want dit seyt die HERE totten coninck, die sittet op Dauids throon, ende tot al den volcke dat in deser stadt woont, tot uwen broeders die met v nyet en zijn wtgegaen in die oueruoeringhe,
Dyt seyt die HERE der heyrscharen, Siet, ick sal in hen seynden dat sweert, den hongher, ende dye pestilencie, ende ick salse stellen ghelijck quade vighen, dyemen nyet eten en mach, om dat si veel te quaet zijn,
En{de} ic salse veruolge{n} metten swaerde, ende met hongher, ende met pestilencie, Ende ick salse gheuen in quellinghen allen rijcken der werelt, In vermaledijnghen, ende in verwonderen, ende in gheblaes, ende in lachter allen heydenen, ende daer ickse toe verworpen hebbe,
Om dat si mijn woorden nyet ghehoort en hebben, <parens>seyt die HEERE</parens> die ic tot hen ghesonden heb door mine knechte{n} die propheete{n}, des nachts opstaende en{de} seynde{n}de, en{de} ghi en hebbes niet ghehoort, seyt die HERE.
Hierom hoort ghi des HEEREN woort alle die oueruaert die ic wt Ierusalem gesonde{n} hebbe in Babilonie{n},
Dit seyt die HERE der heyrscare{n} God va{n} Israel, tot Achab Chulie sone, en{de} tot Sedechiam Maasias sone, die v lueghentalen propheteren onder minen naem. Siet, ic salse leueren in Nabuchodonosors des conincks van Babilonien hant, en{de} hi salse verslaen voor uwe{n} ooghen
En{de} me{n} sal van hen ae{n}nemen een veruloeckinge alder oueruaert van Iuda die in Babilonie{n} is, vande{n} ghenen die seggen sullen. Die HERE moet v setten, als Sedechia{m} en{de} Achab, die de coninc van Babilonie{n} roostede int vier,
om dat si sotheit deden in Israel En{de} ouerspel dede{n} met haerder vrienden wiue{n}, en{de} om dat si sprake{n} dat woort luegenachtelijc in mine{n} naem, dat ic hen niet en beual. Ic ben dies rechters en{de} die getuyge, seyt die HERE.
En{de} ghi sult seggen tot Semeia{m} den Neelamijt.
Dit seyt die HERE de heyrscaren God van Israel. Om dat ghi in mine{n} name boecken gesonde{n} hebt tot al den volcke dat in Ierusalem is, en{de} tot Sophoniam, Maasias sone de{n} priester, en{de} tot al den priestere{n}, seggende.
Die HERE heeft v gegeue{n} tot eene{n} priester voor Ioiada de{n} priester, dat ghi een leytsman soudt zijn in des HEREN huys, ouer elcke{n} rasenden man, en{de} propheterende, dat ghi hem leggen sult in eene{n} stock ende inden kercker.
En{de} nv waerom en straft ghi niet Ieremiam van Anathot die v propheteert?
Want noch heeft hi tot ons gesonden in Babilonie{n} segge{n}de. Tsal noch lanc wesen, Maect huysen en{de} woont daer in, en{de} plant boomgaerde{n} en{de} eet die vruchten daer af.
Sophonias die priester las daerom desen boec in Ieremias des prophete{n} oore{n}.
Ende des HEEREN woort gesciede tot Ieremia{m}, seggende.
Seynt tot alder oueruaert seggende. Dit seyt die HERE tot Semeiam den Neelamijt, Om dat v Semeias gepropheteert heeft, ende ic hem niet gesonden en hebbe, en{de} heeft v doe{n} betrouwen in lueghenen,
hieromme seyt dit die HERE also. Siet, ic salt versoecken op Semeiam den Neelamijt, en{de} op zijn zaet. Hi en sal ghenen man hebben, sittende int midden va{n} desen volcke, ende hi en sal dat goet niet sien, dat ic in minen volcke doen sal, seit die HERE, want hi heeft ouertredinge ghesproken teghen den HERE.
DAt woort dwelck vanden HERE gheschiet is tot Ieremiam den prophete, seggende.
Dit seyt die HERE God van Israel. Scrijft ghi alle dese woorden, die ic tot v ghesproken hebbe in eenen boeck,
Want siet, die dage{n} comen seyt die HERE, dat ick sal bekeeren die bekeeringe mijns volcs van Israel en{de} van Iuda, seyt die HERE, en{de} ic salse brenge{n} totten lande waert, dat ic haeren vaderen gaf, en{de} si sullent besitte{n}.
En{de} dit zijn die woorden die die HERE ghesproken heeft tot Israhel en{de} tot Iuda.
Want dit seyt die HERE, wi hebben gehoort tgeluyt des anxts ende der vreesen, ende daer en is ghenen vrede.
Vraghet ende siet, ofte een man kinderen baert, Waerom heb ic dan elcs mans hant op zijn lendenen ghesien, ghelijck eens wijfs handen die in arbeyt leyt? Ende alle die aensichten verkeert zijn in bleecheyt?
Wee, wa{n}t dien dach is groot, ende gheenen dach en is dien ghelijck, en{de} het is dye tijt van Iacobs verdriet, ende hy sal noch van dyen behouden worden,
Ende het sal zijn in dien daghe seyt die HEERE der heyrscharen, dat sal ic zijn iock in stucken wriuen van uwen halse ende ic sal sine banden in tween breken. Ende voortmeer en sullen die vreemde gheen heerschappie ouer hen hebben,
maer si sullen den HEERE haeren God dienen, ende Dauid haeren Coninck dien ick hen verwecken sal.
Hiero{m} en o{n}tsiet v niet o Iacob mijn knechte, seyt die HERE, noch en vreest ghi niet Israel, Want siet, ick sal v verlossen van verren lande, ende v zaet vanden lande haerder gheuangenissen, En{de} Iacob sal wederkeeren en{de} rusten, en{de} oueruloeyen van allen goeden niema{n}t en sal zijnder die{n} hi ontsien sal.
Wa{n}t ic ben met v, dat ic v helpen sal, seyt die HERE. Want ic salt een eynde maken met alle den heydenen, daer ic v inne gestroeyt hebbe, maer v en sal ic niet maken in voleyndinge, maer ic sal v castien na trecht, om dat v nyet duncken en sal, dat ghy sonder misdaet zijt.
Want dit seyt die HERE, v quetsure is ongheneselijck, v wonde is seer quaet,
Niemant en is die vonnissen mach v oordeel, v quetsure toe te binden, v en is geen bate va{n} genesinge{n}.
Al v liefhebbers hebbe{n} v vergeten, si en sullen v niet soecken, Want ick heb v gheslaghe{n} met eens viants wonde met fellen castie{n}, Om die menichte uwer boosheyt so zijn v sonden hart gheworde{n}.
Wat roept ghi om uwe in twee wriuinghe. Vwe smerte is ongheneselijck. Om die menichte uwer boosheit, ende uwe harde sonden, soo hebbe ic v dese dingen ghedaen.
Hierom al die ghene die v eten, sullen verslonde{n} worde{n} En{de} alle uwe vianden sullen in die geuangenisse gheleyt worden. En{de} alle die v verwoesten, sullen verwoest worden. En{de} ic sal alle v roouers geuen tot rooue,
Want ic sal uwe litteeken ouerdecken, en{de} ic sal v genesen va{n} uwen wonden, seit die HERE. Want si heeten v verworpe{n} Syon, dit is si, daer niema{n}t na en sochte.
Dit seyt die HERE, Siet ic sal bekeere{n} die bekeeringe van Iacobs wooninge{n}, ende ic sal ontferme{n} sine{n} daken. En{de} die stadt sal gesticht worden in haer boosheit, Ende den tempel sal worden gefundeert na zijn ordina{n}cie,
En{de} lof sal wt hen beyden comen, en{de} der ghenen stemmen die spelen sullen. Ende ic salse vermenichfuldighen, ende si en sullen niet ghemindert worden, en{de} ic salse verheffen, ende si en sullen niet vermagert worde{n},
haer kinderen sullen wesen alsoo si vanden beghinne ware{n}. En{de} haer vergaderinghe sal voor mi geduerich bliuen. En{de} ic salt versoecken tegen al die gheene die hen quellen.
En{de} haer hertoech sal wt hen luyden zijn, en{de} sine princen sullen voort comen wten midde{n} van hen, Ende ick sal hem trecken, dat hy sal tot mi comen. Want wie is dese die zijn herte toe voege{n} sal, dat hi mi ghenaken sal, seit die HERE?
En{de} ghi sult mi zijn tot een volc, En{de} ick sal v wesen tot een God.
Siet des HEREN gedruysch is gramschap wt comende, een vallende storm, Si sal rusten op der ongoddeliker hooft.
Die HERE en sal niet afkeere{n} de gramscap der toornicheyt voor dat hi doen sal en{de} voldoen dat ghedachte zijnre herten, Inden wtersten vanden dagen suldi die dinghen verstaen.
IN dien tijden <parens>seyt die HERE</parens> so sal ick alle den gheslachten van Israel Godt zijn, En{de} si sullen mi wesen tot eenen volck.
Dit seyt die HERE. Dat volc dat gebleuen was vande{n} swaerde inder wildernissen, va{n}t ghenade, Israel sal gaen tot zijnre ruste{n}.
Die HEERE openbaerde mi van verre, Ende in eewigher liefden so heb ick v lief gehadt, hieromme hebbe ick ontfermende v tot my ghetrocken.
En{de} ic sal v weder stichten, en{de} ghi sult worden gesticht o maecht van Israel, Noch suldi verciert worden met uwen tamboere{n}, en{de} ghi sult wtgaen inden dansse der spelender
En{de} noch sult ghy wijnghaerden planten inden berghen van Samarien, Die planters sullen planten, en{de} si en sullen die wijnbesien niet lesen, voor dat de{n} tijt comen sal,
Wa{n}t den dach sal wesen daer die wachters in roepen sullen op die berghen van Samarien, en{de} op Ephraims berch. Staet op ende laet ons gaen in Sion, toten HERE onsen God
Want dit seyt die HERE, Verblijt van Iacobs blijschap, ende neyet teghen dat hooft der heydenen, roept, singt, en{de} segt. HERE behout v volc, dat ouerblijft van Israhel.
Siet, ic salse brengen vanden lande va{n} noorden, en{de} ick salse vergaderen vanden eynden der aerde{n}, Onder welcke zijn sullen die blinde en{de} die cruepel, en{de} vrouwen die kinderen draghen, en{de} die baren te gader een grote vergaderinge der ghenen die herwaerts wederkeeren sullen.
Met gheween sullen si comen, en{de} ic salse in ontfermherticheden wederom leyde{n}. En{de} ic salse brenge{n} door doorloopende riuieren van wateren op eenen rechten wech, ende si en sullen hen daer op niet stooten, want ick ben Israels vader gheworden, en{de} Ephraim is mijn eerste geboren sone.
Ghi heydenen hoort des HEEREN woort, en{de} bootschappet inden eylanden verre, en{de} segt, Die Israel verstroyet heeft, die salse vergaderen, en{de} hi salse bewaren, also een herder zijn cudde bewaert.
Want die HERE heeft Iacob verlost, en{de} hi heeft hem los ghemaect van des ghenen handt die machtigher was.
En{de} si sullen comen, ende sullen lof gheuen opten berch van Sion, en{de} si sullen tsamen vergaderen tot des HEREN goeden, op die vruchten, en{de} wijn, ende olie, en{de} totter drachten vanden schapen ende runderen, ende haer siele sal zijn ghelijck een veruersschten hof, ende hen en sal voortmeer niet hongheren.
Dan sal dye maghet verblijden inden dansse, die ionghelinghen, ende die oude luyden al te samen. En{de} ic sal haer weeninghen verkeeren in blijscappen, ende ic salse vertroosten, en{de} verbliden van haere{n} rouwe.
En{de} ic sal der priesteren sielen droncken maken met vetheyden, ende mijn volc sal veruult worden van minen goede, seyt die HEERE,
Dit seyt die HERE, Een stemme des clage{n}s, ende eens bitter weene{n}s is int hooge gehoort, Rachel beweende haer sonen, en{de} en wilde haer niet late{n} trooste{n} ouer haer sone{n}, wa{n}t si niet en zijn
Dit seyt die HERE, Laet v ste{m}me ruste{n} va{n} geween, en{de} v ooge{n} va{n} trane{n} want tis nv ws wercs loon, seyt die HERE nv, Ende si sullen wederkeere{n} va{n} des viants lant,
ende in uwe{n} wterste{n} is hope, seyt die HERE, Ende uwe kindere{n} sullen wederkeere{n} tot hare{n} pale{n},
Hoore{n}de heb ic Ephraim hoore{n} oueruare{n} Ghi hebt mi gecastijt HERE, ende ic be{n} onderwesen, als een onghete{m}t calf, Bekeert mi, ende ick sal bekeert worden, wa{n}t ghi zijt die HERE mijn Godt,
Want na die{n} dat ghi mi bekeert hebt, so heb ic berou gehadt, ende na dien dat ghi mi verthoonde, so heb ic op mijn dgie geslage{n}, Ic ben bescaemt gheworde{n}, en{de} ic schae{m}de mi, wa{n}t ic heb gheleden de{n} lachter mijnre ioncheyt,
Is mi Ephraim een eerlijc sone, is hi een teeder kint? wa{n}t va{n} dier tijt dat ic van he{m} gesproke{n} heb, so sal ic zijns noch gedencke{n}. Hierom zijn mijn inghewanden verstoort ouer he{m}, ende ontfermende sal ic zijnder ontferme{n}, seyt die HEERE,
Maect v ee{n} hooge plaetse tot eene{n} waectorren, sedt di bitterhede{n}, Beweecht v herte inde{n} rechte{n} wech, daer ghi ingewandelt hebt. O maget van Israel, keert weder, keert weder tot desen uwe{n} stede{n},
Hoe lange suldi o{n}tbonde{n} worden va{n} weeldichede{n}, wilde dochter? Want dye HERE heeft een nieu dinck geschape{n} opter aerde{n}, Een vrouwe sal eene{n} man omuange{n}.
Dit seyt die HERE der heyrscharen, die Godt van Israel, Noch sullen si dit woort seggen in dat lant van Iuda, ende in zijn stede{n}, als ic die geua{n}ckenisse bekeere{n} sal, Die HEERE moet v gebenedie{n}, o schoonheyt der rechtuaerdicheyt, heylighe berch,
Ende daer sal Iuda woonen, ende alle zijn stede{n} te gader, Acker luyde{n}, en{de} die die cudden driuen,
wa{n}t ic heb die vermoeyde sieleh droncke{n} gemaect, en{de} alle hongerende sielen heb ic verzaet.
Hierom ben ic gewect als va{n} eene{n} slape, en{de} ic sach, ende mine{n} slaep was mi soete,
Siet, die daghe{n} come{n} seyt dye HERE, ende ic sal dat huys va{n} Israel, ende va{n} Iuda bezaye{n} met mensche{n} zade, en{de} met beeste{n} zade
Ende gelijc ic ouer haer waecte op dat icse wt plucke{n}, omwroeten, scheyden ende verstroeyen soude, ende verdrucke{n}, Also sal ic op hen luide{n} waken, om dat icse timmeren ende planten sal, seyt die HERE.
In die{n} dage en sullen si nyet meer segge{n}, Die vaders aten die suere druyue{n}, ende der kindere{n} tande{n} werde{n} boomich,
Maer elc sal in zijn boosheyt sterue{n}, Elck mensche, dye suer druyue{n} eten sal, die{n}s tanden sullen boomich worde{n}.
Siet, dye daghe{n} sullen comen, seyt die HERE, en{de} ic sal mette{n} huyse va{n} Israel, en{de} de{n} huyse va{n} Iuda een nieu verbont make{n},
Niet na dat verbo{n}t, dat ic met uwen vadere{n} gemaect heb, in die dagen, doen ick haer hant greep, dat ickse wt den lande van Egypte{n} leyde{n} soude, dat verbo{n}t dat si te niet gemaect hebbe{n}, En{de} doe{n} ic heerschappie bouen hen hadde, seyt die HEERE,
Maer dit sal dat verbont zijn, dat ic mette{n} huyse van Israhel maken sal, Na dien daghe seyt dye HEERE, sal ic mijn wet gheuen in haeren binnenste{n} ingewande{n}, en{de} in haer herte{n} sal icse scriuen, ende ick sal he{n} een Godt zijn, en{de} si sullen mijn volc zijn
Ende voortmeer en sal een man sine{n} naesten niet leere{n}, ende een ma{n} sine{n} broeder, seggende, Bekent den HERE Want si sullen mi alle kenne{n}, va{n} haere{n} meesten totten minsten, seyt die HERE, Want ic sal op haer booshede{n} genadich worde{n}, en{de} haerder sonde{n} en sal ic voort meer niet gede{n}cken.
Dit seyt die HERE, Die die Sonne geeft tot een licht des daechs, ende die oordinancie der manen ende der sterre{n}, tot een licht des nachts, Die die zee verstoort, ende haer vloeden gheuen geluyt, HEERE der heyrschare{n} is sine{n} nae{m},
Ist dat dese wetten gebreken voor mi, seyt die HERE, dan sal dat zaet van Israel oock ghebreken, dattet gheen volc meer en si voor my tot allen dage{n},
Dit seyt die HERE, Ist dat dye hemelen van bouen mogen worden gemeten en{de} ondersoecke{n} die fundamente{n} der aerden benede{n}, so sal ic dat zaet va{n} Israel, oock va{n} mi steke{n}, om al dat si ghedaen hebben, seyt die HERE,
Siet, die daghe{n} come{n}, seyt die HERE, en{de} men sal den HERE die stadt stichten van Hanameels torre{n}, totter poorte{n} va{n}de{n} hoecken,
En{de} si sal wtgaen ouer dye regel der mate{n} voor zijn aenschouwe{n} opten berch Gareb, en{de} si sal omgae{n} Goatha,
en{de} alle dat dal der dooder lichame{n} en{de} der asschen, en{de} al dat lantschap des doots, totter beken va{n} Cedron, en{de} totten hoeck der oostpoorte{n} vande{n} paerden, Dat heylighe des HEREN en sal niet wt gepluct worden, noch voort meer inder eewicheyt niet verdoruen worden
DAt woort des HEEREN dat tot Ieremia{m} geschiede va{n}de{n} HERE, int tie{n}ste iare Sedechia des conincks van Iuda, dat selue is Nabuchodonosors achthienste iaer
Doen hadde dat heyr des conincks van Babylonie{n} Ierusalem beleyt, Ende Ieremias was in dat voorhuys des kerckers beslote{n}, die int huis des conincs va{n} Iuda was,
Wa{n}t Sedechias hadde hem besloten, seggende, Waer omme propheteert ghy, segghende, Dit seyt die HEERE, Siet, ic sal dese stadt in des conincs va{n} Babilonie{n} ha{n}t geue{n}, en{de} hi salse winne{n},
en{de} Sedechias die coninc va{n} Iuda en sal niet ontuliede{n} wt der Caldeeuscer ha{n}t, Maer hi sal in des conincs va{n} Babilonie{n} hant geleuert worde{n}, ende sine{n} mont sal met des conincs mont spreke{n}, ende zijn ooge{n} sullen des conincs ooge{n} sien,
En{de} hi sal Sedechia{m} in Babilonie{n} voere{n}, en{de} hy sal daer zijn tot dat ic he{m} versoecke{n} sal, seyt dye HERE, Maer al ist dat ghi tegen dye Caldeeusche strijt, ghi en sult gheenen voospoet hebbe{n}.
En{de} Ieremias seyde, Des HEREN woort geschiede tot mi, seggende,
Siet Hanameel Sellums sone, ws oo{m}s sone sal tot v come{n} ende segge{n}, Coopt mine{n} acker, die in Anatot is, Wa{n}t v behoort toe die{n} te coope{n} vant uaderscap,
En{de} Hanameel mijns oo{m}s sone qua{m} tot mi, na des HEEREN woort, totte{n} poortael des kerckers, en{de} hi seide tot mi besidt mine{n} acker die in Anathot is, in Be{n}Iamins la{n}t, wa{n}t die erflicheyt behoort v toe, en{de} ghi zijt die naeste om te besitte{n}, En{de} ic versto{n}t dattet des HEREN woort was,
en{de} ic cocht den acker va{n} Hanameel mijns ooms sone, die in Anathot is En{de} ic woech he{m} dat siluer, vij. statere{n} ende .x. siluere{n} penninge{n}.
En{de} ic screef in eene{n} boec ende bereeke{n}det, getuyge{n} daer af neme{n}de, Ende ic woech he{m} dat siluer in een scale,
En{de} ic ontfinc eene{n} besegelde{n} boec va{n}der besittinge, en{de} d{at} ouergeue{n} met sekere{n} ende vaste{n} verbo{n}de, en{de} met die teekene{n} va{n} buyte{n}
Ende ic gaf Baruch Nerias sone de{n} boec der bessittinge{n} die Maasias sone was, voor Hanameels mijns ooms soo{n}s ooge{n}, ende voor der getuyge{n} ooge{n}, die inden boec va{n}de{n} coop gescreue{n} ware{n}, ende voor alle der Iode{n} ooge{n} dye int voorhuys vande{n} kercker sate{n},
Ende ic beual Baruch voor he{n} allen, ende seyde,
Dit seyt die HEERE der heyrschare{n} God va{n} Israel. Nee{m}t dese boecke{n}, desen geteekende{n} boec vande{n} coope, ende desen boec die open is, ende legtse in eenen aerde{n} pot, dat si veel dage{n} moge{n} duere{n}
Wa{n}t dit seyt die HERE der heyrscare{n} God van Israhel, Noch salmen in desen lande, huysen ackers ende wijngaerde{n} besitte{n},
Ende na die{n} dat ic Baruch Nerias sone de{n} boeck va{n}der besittinge{n} geleuert hadde, doe{n} badt ic totte{n} HEERE, seggende
Ach, ach, ach, HERE God Siet, ghy maecte hemel ende aerde met uwe groote stercheyt, ende met uwen wtgherecten arm Alle woort en sal v niet swaer zijn
ghi die ontfermherticheit doet aen veel duysende{n}, Ende die wederom betaelt der vadere{n} boosheyt, in haerder kindere{n} schoot na he{n}, Alder sterctste, groote, en{de} machtich HERE der heirschare{n} is uwe{n} nae{m}
Ghi zijt groot inde{n} rade, onbeuanckelijc inde{n} gedachte, wie{n}s ooge{n} ontdaen zijn op alle die wege{n} va{n} Adams kindere{n}, so dat ghi gheuen sout eene{n} yegelike{n} na zijn wege{n}, ende na die vrucht zijnder vindinghe{n},
Ghi die teekenen ende wonderen thoondet in dat lant va{n} Egypten, tot in desen dage, ende in Israel, ende inden menschen, Ende ghi hebt v ghemaect eene{n} naem gelijc huyde{n} des daechs is
En{de} ghi leyde v volc va{n} Israel wte{n} lande va{n} Egipte{n}, met teekene{n} en{de} wondere{n}, en{de} met starcker ha{n}t, en{de} wtgerecte{n} arm, en{de} met groote{n} anxt,
Ende ghi ghaeft he{n} dit lant dat ghy haere{n} vaders geswore{n} haddet, dat ghy he{n} ee{n} lant sout gheue{n}, vloeyende va{n} honich ende va{n} melcke,
Ende si quame{n} daer inne, en{de} besate{n}t, ende si en ware{n} uwer stemme{n} niet ghehoorsae{m}, ende si en wa{n}delde{n} in uwe wet niet, al dat ghi he{n} beuaelt te doe{n}, en dede{n} si niet, ende alle dese quade dinge{n} zijn op he{n} gecome{n}
Siet, daer zijn bolwercke{n} teghe{n} deser stadt gemaect, om te winne{n}, ende die stadt is inder Caldeeuscer ha{n}t gegeue{n}, ende inde{n} ha{n}den des conincs va{n} Babilonie{n} die daer tege{n} strijde{n}, vande{n} aenschijn des swaerts des hongers, ende der pestilencie{n}, ende al dat ghi gesproke{n} hebt, dat is geschiet, gelijc ghy selue siet,
En{de} HERE mijn god, ghi segt tot mi, Coopt de{n} acker met siluer, ende nee{m}t getuyge{n}, hoe wel die stat in die ha{n}t der Caldeeuscer gegeue{n} is.
Ende des HEREN woort gesciede tot Ieremia{m}, segge{n}de.
Siet, ic be{n} die HERE, Godt van allen vleesche, Sal my eenich woort swaer zijn te doe{n}?
Hieromme seyt die HERE, Siet, ick sal dese stadt leuere{n} in der Caldeeuscher hant, ende in des conincs van Babylonie{n} ha{n}t, ende hi salse winne{n},
En{de} die Caldeeusce tege{n} dese stadt strijde{n}de, sullen come{n}, ende ontstekense, ende verbrandense, mette{n} viere, ende die huysen, inder welcker zale dat si Baal offera{n}de dede{n}, ende den vre{m}de{n} gode{n} offerde{n} vochtige offera{n}de, om my te verwecken,
Want dye kinderen van Israel ende die kindere{n} van Iuda ware{n} altijt boosheyt doende voor mijn ooghen van haerder ioncheyt aen, Die kinder van Irahel die tot nv toe mi verwecke{n} tot gramscap mette{n} wercke{n} haerder hande{n}, seit die HERE.
Wa{n}t dese stat is mi geworden tot gramscap, ende tot mijnder toornicheit, van dien dage dat sise stichten, tot desen dage toe, inde{n} welcken dat si van mine{n} aensichte wech ghedaen sal worde{n}
om der kinderen van Israhel, en{de} der kindere{n} van Iuda boosheit, die si deden, my tot gramscap te verwecken, si en{de} haer coningen, en{de} haer prince{n}, en{de} haer priestere{n}, en{de} haer prophete{n}, die manne{n} van Iuda, en{de} die inwoo{n}ders van Ierusalem.
En{de} si keerde{n} haer rugghe{n} tot mi, en{de} haer aensichten niet, Als icse vroech inder dagheraet leerde en{de} onderwees, so en wilde{n} si niet hoore{n}, datsi castie{n}de onderwisinge ontfange{n} soude{n},
En{de} sette{n} haer afgode{n} int huys int welcke mine{n} naem aengheroepe{n} is, om dat zijt besmette{n} soude{n}.
En{de} si timmerden Baals hoochte{n}, die int dal va{n} Ennons sone zijn, op dat si haer sone{n} en{de} haer dochteren Moloch offere{n} soude{n}, dat ic hen niet en beual, noch te{n} quam niet op in mijnder herte{n}, dat si dese afgriselicheit soude{n} doen, en{de} Iuda{m} in sonde{n} verleyde{n}.
En{de} nv om dese dinge{n} seyt de HERE der heyrscare{n} die God van Israel, tot deser stat, daer ghi af segt, datsi in des conincs va{n} Babilonien hant geleuert sal worden, mette{n} swaerde en{de} met hongher, en{de} met pestilencie
Siet ic salse van allen landen vergaderen, daer icse toe wt geworpen hebbe in mijnder gramscap en{de} in mine{n} toorn, ende in mijnder groter onwaerdicheyt, en{de} ic salse weder bre{n}ge{n} tot dese plaetse, en{de} ic salse betrouwelijck doen woone{n},
en{de} ic sal hen een God zijn, en{de} si sullen mi een volc zijn,
En{de} ic sal hen een herte geuen, en{de} eene{n} wech, dat si mi ontsien sullen, alle haer dage{n}, en{de} dat hen wel si, en{de} haere{n} kindere{n} na hen.
Ende ic sal met hen een eewich verbont make{n}, En{de} ic sal hen luyde{n} niet late{n} wel te doe{n}, ende ic sal in haer herte{n} mijn vreese geue{n}, dat si niet wech en sullen gaen, va{n} mi,
en{de} ic sal op he{n} verblide{n}, als ic he{n} wel gedaen heb, en{de} ic salse in desen lande plante{n} in waerhede{n} in alle mijnder herte{n}, en{de} in alle mijnder sielen.
Want dit seyt die HERE, Gelijc ic op dit volc ghebrocht heb alle dit grote quaet, also sal ic op hen brenghe{n} al dit goet dat ic tot hen spreke,
En{de} die ackers sullen besete{n} worde{n} in desen lande, daer ghy af segt, dattet verlaten en{de} woest is, om datter noch me{n}sce, noch beest gebleue{n} en is, maer inder hant der caldeeusscher gegeue{n}.
Die ackers salme{n} m{et} gelde coope{n}, en{de} in eene{n} boec scriue{n} en{de} de{n} zegel daer ae{n} ghepre{n}t worde{n}, en{de} me{n} sal getuyge{n} daer ouer neme{n}, in Be{n}iami{n}s lant, en{de} rontsomme Ierusalem, en{de} inde{n} stede{n} va{n} Iuda, en{de} inde{n} stede{n} der berghe{n}, en{de} der slechter lande{n}, en{de} inde{n} stede{n} die te{n} zuyde{n} zijn, Want ic sal haer geuanckenisse omkeeren, seyt die HERE.
DEs HEREN woort gesciede and{er}werf tot Ieremia{m}, doen hi in dat voorhuys vande{n} kercker noch beslote{n} was, en{de} hi seyde
Dit seyt die HERE. Die dat doe{n} sal en{de} make{n}, ende bereyde{n} sal, die HERE is sine{n} nae{m},
Roept mi aen, ende ic sal v verhoore{n}, ende ic sal v grote dinge{n} bootscappe{n}, ende vaste die ghi niet en weet.
Want dit seyt die HEERE God va{n} Israel totte{n} huysen va{n} deser stat, ende totte{n} huyse des conincs va{n} Iuda, die ghebroke{n} zijn, ende totte{n} bolwercke, ende totten zwaerde
der gene{n} die come{n} zijn, om teghe{n} die Caldeeussche te stride{n}, om die te veruullen met doode lichame{n} der me{n}sche{n}, die ic in mine{n} toorn, ende in mijnder gramscappe{n} geslage{n} hebbe, mijn aensicht verborgende va{n} deser stat, om alle haerder boosheden wille.
Siet ic sal haer litteekene{n} decke{n}, ende de gesontheit, ende genesende sal ic hen ope{n}bare{n} dat gebet des vredes ende der waerheyt,
Ende ic sal bekeere{n} die bekeeringe va{n} Iuda en{de} va{n} Israel en{de} ic salse timmere{n}, ghelijc vande{n} beginne,
ende ic salse suyuere{n} va{n} alle haer booshede{n}, daer si mi in gezondicht hebbe{n}. En{de} ic sal genadich zijn alle haerder ouertredinge{n}, daer mede dat si mi misdae{n} hebbe{n}, ende mi verlate{n}.
Ende het sal mi tot eenen naem zijn, en{de} tot blijscap, lof ende vruechde, allen de{n} heydene{n} der aerde{n}, die daer sullen hoore{n}, alle dat goet dat ic hen doen sal, en{de} si sullen hen verscricke{n} en{de} verslaen, van alle de{n} goede ende vrede, die{n} ic hen doen sal.
Dit seyt die HERE, Noch salme{n} in deser plaetsen, die ghi woest segt te zij{n}, om datter noch mensce, noch beest en is, in die stede{n} van Iuda, ende buyte{n} Ierusalem, die verwoest zijn ende sonder mensche gelate{n}, ende zonder inwoonder, en{de} zonder vee
hoore{n} die ste{m}me der blijscappen, en{de} der vruechde{n}, die ste{m}me des bruydegoms en{de} der bruyt, Die ste{m}me der gene{n} die segge{n} sullen Belydt de{n} HERE der heyrscare{n}, Want die HERE is goet, zijn ontfermherticheit duert inder eewicheyt, ende der gene{n} die geloefde dinge{n} brenge{n} in des HEEREN huys. Want ic sal weder brenge{n} die bekeeringe der aerde{n}, gelijc vande{n} beginne, seyt die HERE.
Dit seyt die HEERE der heyrscharen, In deser woester plaetsen, die sonder me{n}sce{n} en{de} sonder vee is, en{de} in alle haer stede{n} sal noch wooninge der herderen en{de} der rustender cudden zijn,
en{de} inde{n} stede{n} der berge{n}, en{de} inden steden der leeger lande{n}, en{de} inden steden ten zuyde{n} waert, en{de} in BenIamins lant, ende rontsomme Ierusalem, en{de} inde{n} steden van Iuda, die cudde{n} sullen daer noch door die handen gaen, der ghenen diese tellen sullen, seyt die HERE.
Siet, die dage{n} sullen comen, seit die HERE, en{de} ic sal een goet woort verwecken, dwelc ic gesproke{n} heb totte{n} huyse va{n} Israel en{de} va{n} Iuda.
In die dage en{de} in die{n} tijden sal ic Dauid doe{n} groeye{n}, een zaet der rechtuaerdicheit, en{de} hi sal oordeel en{de} rechtuaerdicheit inder aerde{n} doen.
In die{n} dagen sal Iuda behouden worden, ende Ierusalem sal betrouwelic woonen, Ende dit is de{n} naem daer si he{m} mede noemen sullen. Onse rechtuaerdighe HERE.
Want dit seyt die HERE. Een ma{n} va{n} Dauid, die daer opten throon des huys van Israel sitten sal, en sal niet verghaen.
Ende vanden priestere{n} ende Leuiten, en sal gheen man te niete gaen, van minen aensichte, die daer brantoffer sal offere{n}, en{de} de{n} offer verbranden, en{de} tot allen dage{n} die offera{n}de doot slaen.
Ende des HEREN woort gesciede tot Ieremia{m} segghende.
Dit seit die HERE. Ist dat mijn verbont mette{n} dage, ende mijn verbont mette{n} nacht te niete mach gedaen worde{n}, also dat de{n} dach niet en si, ende de{n} nacht, elc tot sine{n} tijt,
so sal mijn verbont met Dauid minen knecht ooc te niet moge{n} zijn, also dat van hem gheen sone en sal zijn die daer regeere op sinen throon, ende die Leuite{n}, en{de} die priestere{n} mijn dienaren.
Want alsoomen die sterren des hemels niet tellen en mach noch dat zant der zee ghemeten, also sal ick Dauids mijns knechts zaet vermenichfuldighen, ende die Leuiten mijn dienaren.
Ende des HEREN woort ghesciede tot Ieremia{m} seggende.
En hebt ghy niet ghesien wat dit volc gesproke{n} heeft seggende. Die twee geslachten die dye HERE wtuercoren hadde, zijn wech gheworpen, Ende si hebben mijn volc versmaet, om dattet als nv geen volck voor hen en is.
Dit seyt die HERE, Ist dat ic mijn verbont tussce{n} den dach ende nacht ende den hemel, ende der aerden gheen wet gheset en hebbe,
so sal ic also ooc verworpen dat zaet van Iacob ende van Dauid mijnen knecht, also dat ic van sinen zade, niet neme{n} en sal, die princen ouer tzaet van Abraham, van Isaac, ende van Iacob, Want ic sal wederomme leyden haere bekeeringhe ende haerder ontfermen.
DAt woort vande{n} HERE ghesciede tot Ieremia{m}, doe{n} Nabuchodonozor die Coninc van Babilonie{n}, en{de} alle zijn heyr, ende alle die conincrijcke{n} der aerde{n}, die onder zijn macht waren, ende allet volc tege{n} Ierusale{m} streden, ende tege{n} alle haer steden, seggende
Dit seyt die HERE die god va{n} Israel. Gaet ende spreect tot Sedechiam den coninck van Iuda, en{de} ghi sult tot hem seggen. Dit seit die HERE. Siet ic sal dese stadt leueren in des conincs hant van Babilonien, ende hi salse met vier verbranden.
En{de} ghi en sult va{n} zijnder handt niet ontulieden, maer metter aengripinghe suldi gheuangen, ende in zijn ha{n}t gheleuert worden. En{de} uwe oogen sullen sie{n} des conincs van Babilonie{n} ooge{n}, ende sine{n} mont, sal met uwen monde spreke{n}, ende ghy sult in Babilonien trecke{n}.
Maer nochtans o Sedechia coninc van Iuda, hoort des HEREN woort, Dit seyt die HERE tot v. Ghy en sult vanden swaerde niet steruen,
maer in vreden suldi steruen, en{de} na die verbrandinge uwer vaderen, der eerste coninghe{n}, die voor v gheweest zijn, also sullen si ooc verbernen en{de} beclage{n}. Ach heere, wa{n}t dit woort heb ic ghesproken seyt die HERE.
En{de} Ieremias die propheet sprack in Ierusalem alle dese woorden tot Sedechiam den coninc va{n} Iuda.
En{de} des conincs van Babilonien heyr street tege{n} Ierusalem en{de} teghen alle die steden van Iuda, teghen Lachis, ende Azecha die ouerbleuen waren, Want dese twee steden waren ouer ghebleuen, vanden steden van Iuda, die zeer vaste bebolwerct waren
Dat is dwoort dat vanden HERE gheschiede tot Ieremia{m}, nae dien dat Sedechias een verbont ghemaect hadde, met alle de{n} volcke in Ierusalem
hen luyden vryheit preke{n}de dat elc man sinen dienstknecht en{de} dienstmaget den hebreeusschen man, ende die hebreeussche vrouwe vry soude{n} laten, en{de} geen heerscappie ouer hen hebben en souden, dat is te verstaen vanden Iode en{de} sinen broeder
Hierom hoorden dit die princen, en{de} alle dat volc die dat verbont aen ghegaen hadden, dat een yeghelijc sinen dienstknecht en{de} zijn dienstmaerte vrij souden laten, voortmeer gheen heerschappie ouer hen hebbende. Si hoorden dit, en{de} si lietense gaen.
En{de} daer na keerden si hen, en{de} namen haer dienstknechten en{de} dienstmaechde{n} weder tot hen, die si vry gelaten hadden, en{de} hebbense bedwonge{n} te zijn knechten en{de} ioncwiue{n}.
En{de} dat woort des HEEREN geschiede vande{n} HEERE tot Ieremia{m}, segge{n}de,
Dit seyt die HERE God va{n} Israel, Ick heb met uwen vadere{n} een verbont gemaect, inden daghe doe{n} icse wte{n} lande va{n} Egypte{n} leyde wte{n} huyse des diensts, segge{n}de,
Als daer veruult zijn seuen iaer, so sal elck sine{n} broeder laten gaen, de{n} hebreeusche{n}, dye he{m} vercocht heeft en{de} ses iaer gedient heeft, dan suldi he{m} vri laten gaen va{n} v, Ende uwe vadere{n} en hoorde{n} mi niet, noch en hielde{n} haer ooren niet nederwaerts,
En{de} ghi zijt huyde{n} bekeert, en{de} hebt gedae{n} dat recht is in minen oogen, dat ghy die vriheyt geroepe{n} hebt, elck tot sine{n} vriende waert, en{de} hebt dat verbont aengegae{n} in mine{n} aenscouwe{n} int huys daer mijne{n} naem in aengeroepen is.
Ende ghi zijt weder ommegekeert, ende hebt mine{n} naem besmet, wederhalende elc uwe dienstknechte{n} en{de} ioncwiue{n}, die ghi gelaten hadt, dat si vrij soude{n} zijn, ende in haerder eyghe{n} macht, ende ghi hebtse tonder gedaen, dat si v dienstknechten ende v ioncwiuen sullen zijn.
Hiero{m} seyt dit die HEERE Ghi en hebt mi niet gehoort, dat ghi de vriheyt prediken soudt, elc sine{n} broedere, ende elc sine{n} vriende, Siet, so segge ic v te voren seyt die HEERE, die vriheyt totten swaerde, en{de} totter pestilencie, en{de} totte{n} honger, ende ic sal v tot een beroeringe geuen allen conincrijcke{n} der aerde{n},
En{de} ic sal v manne{n} gheuen, die mijn verbont ouergetrede{n} hebben ende die woorde{n} des verbonts niet ghehouden en hebben, daer si consent toe gauen in mine{n} ae{n}schouwe{n}, Gelijc dat calf dat si sloegen in twee stucke{n}, ende ghinghen ouer tussche{n} die twee stucke{n}.
Die princen van Iuda, en{de} dye prince{n} va{n} Ierusalem, dye ghelubde camerlinghen, dye priesteren ende alle dat landt volc die tusschen dye deylinghe{n} vanden calue ouer ghinge{n},
Ende ic salse in haerder vianden handt gheuen, ende in der ghenen handt die haer siele soecken Ende hare doode lichamen sullen zijn spijse den vogelen des hemels, en{de} den beeste{n} der aerde{n}.
Ende Sedechiam den Coninc van Iuda, ende zijn princen sal ick inden handen haerder vianden gheue{n}, ende der ghenen die haer sielen soecken ende in die handt der heyrscaren des conincs van Babilonien, dye wech ghegae{n} zijn va{n} v.
Siet ic beuelt, seyt de HERE, en{de} ic salse weder tot deser stadt brenge{n}, ende si sullen daer teghen strijde{n}, ende verwinnen, ende ontsteken met vier, Ende ick sal die steden van Iuda in verwoestheyde{n} geue{n}, also datter nyema{n}t in woone{n} en sal.
DAt woort dat vande{n} HERE geschiede tot Ieremia{m} inde{n} daghe{n} va{n} Ioachims Iosias sone, des conincs va{n} Iuda, segge{n}de,
Gaet totte{n} huyse der Rechabite{n}, en{de} spreect hen, ende leytse tot int huys des HEREN, in een vande{n} schatcamere{n}, ende gheeft hen wijn te drincke{n},
En{de} ic nam met mi Ieconia{m} Ieremias sone, dye Habsanias sone was, ende alle zijn broedere{n}, ende alle zijn sonen, ende alle dat huys der Rechabiten,
ende ic leydese in dat huys des HEEREN, tot die offerkiste der kindere{n} Anna{n} dye Gegadalie sone was, des mans Gods, dwelc neue{n} der prince{n} offerkiste was, boue{n} die schatcamer van Maasias, Sellums sone, die bewaerder des portaels was
En{de} ic settede voor den huyse vande{n} kinderen der Rechabite{n} croesens ende kelcke{n} vol wijns, segge{n}de tot hen, Drinct wijn.
Si antwoorde{n} Wi en sulle{n} ghene{n} wijn drincke{n}, wa{n}t Ionadab Rechabs sone onse vader, heuet ons beuole{n}, segge{n}de, Ghi en sult ghene{n} wijn drincke{n}, ghi noch v kinderen nymmermeer
En{de} ghy en sult ghee{n} huys timmere{n}, en{de} ghy en sult ghee{n} zaet zaeye{n}, noch wijngaert planten noch hebbe{n}, Maer al v leue{n} suldi in tenten woonen, op dat ghy veel daghe{n} op dat aenschijn der aerden moecht leue{n} daer ghi ghasten in zijt.
Hier om hebben wi onderdanich geweest ons vaders Ionadabs Rechabs soons ste{m}me, in allen dat hi ons beual, alsoo dat wij ghenen wijn en droncke{n} in alle onsen dage{n}, wi en{de} onse wiuen en{de} onse sone{n} en{de} dochteren
en{de} d{at} wi ghee{n} huys timmere{n} en soude{n} om in te woonen, En{de} wijngaert, zaet ofte acker en hebbe{n} wi niet gehadt,
Maer wij hebben in tenten gewoont, en{de} hebbe{n} gehoorsaem gheweest in alle dat Ionadab onse vader ons beuole{n} heeft,
Maer doe{n} Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n} op ghecome{n} was, tot onsen lande, so seyden wi, coemt, en{de} laet ons in Ierusale{m} gae{n}, vanden aensichte des heyrs der Caldeen, en{de} vande{n} aensichte des heyrs va{n} Syrien, en{de} also zijn wi in Ierusale{m} bliuen woonen.
Ende des HEEREN woort gheschiede tot Ieremia{m}, segghe{n}de,
Dit seyt die HERE der heyrscare{n} God van Israel, Gaet, ende segghet den manne{n} van Iuda, ende den inwoonders van Ierusalem, En suldy gheen onderwijsende castijnge ontfanghe{n}, dat ghi mine{n} woorde{n} gehoorsaem zijt, seyt die HEERE?
Ionadabs Rechabs soons woorde{n}, zijn te boue{n} gegae{n}, die hi sine{n} kindere{n} beual, dat si ghene{n} wijn drincke{n} en soude{n}, en{de} si en hebbe{n} tot desen dage toe ghene{n} wijn gedroncke{n} wa{n}t si hebbe{n} de{n} gebode{n} haers vaders ghehoorsaem geweest, Maer ic heb tot v gesproke{n}, va{n} smorge{n}s opstaende en{de} spreke{n}de ghi en hebt mi niet gehoorsaem geweest
En{de} ic heb tot v gesonde{n} alle mine knechten die prophete{n} inde{n} dageraet opstaende, en{de} ic santse segge{n}de, Elck bekeere he{m} va{n} sinen quade{n} weghe, ende maect v sorchfuldicheyde{n} goet, en{de} en wilt ghee{n} vreemde goden volge{n}, en dienstse ooc niet, ende ghy sult int lant wone{n} dat ic v gegeue{n} hebbe en{de} uwe{n} vaders, Ende ghi en hebt v oore niet nederwaert gebuycht, noch ghi en hoorde mi niet
Ionadabs kindere{n}, die Rechabs sone was, maecte{n} so haers vaders gebot vast, dat hy hen beuole{n} had, Maer dit volc en heeft mi uiet gehoorsaem geweest.
Daer o{m} seyt dit die HEERE der heyrscaren God va{n} Israel, Siet ick sal op Iuda, en{de} op alle die inwoonders va{n} Ierusalem brengen alle die pine, daer ic af gesproke{n} heb tege{n}s hen, Om dat ic tot hen gesproke{n} heb, en{de} si en hoorde{n}t niet, Ic riepse, en{de} si en antwoorde{n} mi niet.
Ende Ieremias seyde totte{n} huyse der Rechabiten, Dit seyt dye HEERE der heyrscare{n} God va{n} Israel, Om dat ghi ghehoorsae{m} zijt geweest Ionadabs ws vaders gebot, ende om dat ghi alle zijn geboden bewaert hebt, en{de} hebt gedae{n} al dat hi v beual
Hier o{m} seyt die HERE der heyrscaren God van Israel, Daer en sal ghee{n} man va{n} Ionadabs Rechabs soons gheslachte gebreken die tot allen daghen staende is in mijne{n} aenschouwen.
ENde tgeschiede int vierde iaer va{n} Ioachim Iosias sone des conincs van Iuda, dat dit woort vande{n} HERE gheschiede tot Ieremia{m}, segghende,
Neemt eene{n} boeck en{de} scrijft daer inne alle die woorde{n} die ic tot v gesproken heb tege{n} Israel en{de} Iuda, en{de} tegen alle die heydene{n}, va{n} dien dage dat ic tot v gesproken hebbe, va{n} Iosias dage{n}, tot desen dage toe,
Oft misschie{n} dat huys van Iuda, hore{n}de alle dat quaet dat ic hen dencke te doe{n}, bekeere{n} sal, elc man va{n} sinen quaden wege{n}, ende ic sal genadich zijn ouer haer boosheyt ende sonden.
Hier o{m}me riep Ieremias Baruch Nerias sone. En{de} Baruch screef wt Ieremias monde alle des HEEREN redene{n}, die hy tot he{m} gesproke{n} hadde, in dien boeck.
Ende Ieremias beual Baruch, segge{n}de Ic ben geuange{n}, ende ic en mach in des HEREN huys niet come{n},
Hier o{m} gaet ghi daer inne, ende leest dat boeck daer ghy in ghescreue{n} hebt des HEREN woorde{n} wt minen monde, Inde{n} vastendaghe daert dat volck hoort in dat huys des HEREN, En{de} hieren boue{n} daert alle Iuda hoort, die va{n} hare{n} steden come{n}. Ghi sullet hen lesen,
oft misschie{n} haer gebet valle{n} mochte in des HEREN aenschouwen. Ende dat hem een yegelic afkeerde va{n} sinen quade{n} wege, Want die gramscap ende die toornicheyt is groot, die die HEERE tegen dat volc ghesproke{n} heuet.
En{de} Baruch Nerias sone dede, na alle dat hem Ieremias die propheet beuolen hadde, ende hi las in des HEREN huys wten boeck die woorden des HEEREN.
Ende het gheschiede in Ioachims Iosias sone des conincs van Iuda vijfste iaer, in die neghenste maent, datmen riep een vasten wt, in des HEEREN aenschouwen, alle den volcke in Ierusale{m}, ende alder ghemeynte die daer te samen gecomen was vanden steden van Iuda ende van Ierusalem.
Ende Baruch las wten boecke alle Ieremias woorden, in dat huys des HEEREN In die offercamer va{n} Gamarias Sapha{n}s sone des scriuers, in dat boue{n}ste portael, inden inganck der nieuwer poorte{n}, des huys des HEREN, daert alle dat volck hoorde.
Ende doen Micheas Gamarias sone, dye Saphans sone was, alle dye woorden des HEREN gehoort had wt den boecke,
Soo ghinc hi neder in des Conincs huys tot des scriuers scatcamer, En{de} siet, daer sate{n} al die prince{n}, Elisame die scriuer, en{de} Dalaias Semeyas sone, en{de} Helnathan Achabors sone, en{de} Gamarias Sapha{n}s sone, en{de} Sedechias Hananias sone, en{de} alle die prince{n},
Ende Micheas, gaf he{n} te kenne{n} alle die woorden die hi Baruch had hore{n} lesen in des volcs oore{n} wt de{n} boecke,
En{de} die prince{n} sonde{n} Iudi Nathanias sone, de sone Selemei die Chusi sone was, tot Baruch, en{de} seyde. Nee{m}t de{n} boec in v hant daer ghi wt laest, doent volc hoorde, en{de} coemt Doe{n} nam Baruch Nerias sone de{n} boec in zijn hant, en{de} qua{m} tot he{n},
En{de} si seyde{n} tot he{m}, Sidt hier, en{de} leest dese woorden in onsen oore{n}. En{de} Baruch last in haer ooren.
Als si alle dese woorden gehoort hadden verwonderden si, elc tot sinen naeste{n}, En{de} si seyde{n} tot Baruch, Wi moete{n} de{n} Coninck alle dese redene{n} vercondige{n}?
Ende si vraechde{n} he{m} segghende, Segt ons, hoe screefdy alle dese redene{n} wt sine{n} monde?
Ende Baruch seyde hen, Wt sine{n} monde sprac hi alle dese redene{n} recht oft hise gelesen hadde, ende ick screefse met incte in desen boeck.
En{de} die princen seyden tot Baruch. Gaet ende verberget v, ghi en{de} Ieremias, ende en laet niema{n}t wete{n} waer dat ghi zijt.
En{de} si ghingen in totte{n} coninck, in die voorsale, maer den boec ghaue{n} si te bewaren in des scriuers Elisama schatcamere, ende si verteldent aldaert die coninc hoorde, alle dese redenen.
Ende die coninck sandt Iudi, dat hi den boec nemen soude, en{de} hi nam de{n} boec van Elisama des scriuers scatcamere, ende last dattet die coninc, ende alle die prince{n} die omtrent den coninc stonde{n}, hoorden.
En{de} dye coninc sadt int winterhuys, inder negenster maent, ende voor hem stont een vier pa{n}ne, vol gloeyende colen.
Ende als Iudi gelesen hadde drie oft vier siden, soo sneet hi de{n} boec ontwee, met des scriuers scrijfmes, ende hy werp den boec int vier, dat in dye vierpa{n}ne was, tot dat alden boeck verbrandt was int vier, dat inder vierpannen was.
En{de} die coninc met alle sine{n} knechten, die alle dese redenen hoorden, en ontsaghen hen nyet, noch en schoerden haere cleederen niet.
Maer Elnathan, ende Dalias, ende Gamarias weder seyden den Coninck, doen boeck te verbrande{n} ende hi en hoordese niet.
En{de} die coninc beual Hieramiel, Amalech sone, en{de} Saraie Esriels sone, ende Selemie Achdels sone, dat si Baruch den scriuere, ende Ieremiam den propheet vanghe{n} soude{n}, Maer die HERE verberchse.
Ende des HEEREN woort ghesciede tot Ieremia{m} den propheet, na dat die coninc dat boeck verbrant hadde, en{de} die redene{n} die Baruch ghescreuen hadde, wt Ieremias mont, seggende.
Neemt weder eenen anderen boec en{de} scrijft daer inne alle die redenen, die inde{n} eersten boec ghescreue{n} waren, die Ioachim die Coninc van Iuda verbrant heuet.
Ende ghi sult Ioachim den Coninc van Iuda segghen. Dit seyt die HERE. Ghi hebt de{n} boec verbrant, seggende. Waerom screefdy daer in, bootscappende, Die Coninc van Babilonien sal haestelijc comen, ende sal dit landt verwoesten, ende hi sal dit landt wech doen ende op doen houde{n}, menschen ende beeste{n}?
Daerom seyt die HEERE teghen Ioachim den Coninck van Iuda, Daer en sal niemant wt hem wesen, dye op Dauids throon sitten sal, ende men sal zijn lichaem wt worpen totter hitten des daechs, ende totter veruriesinghe des nachts.
Ende ic sal teghen hem, ende tegen zijn zaet, en{de} zijn knechte{n} versoecken, zijn boosheden, en{de} ic sal bre{n}gen op hem, ende op die ghene die te Ierusalem woone{n}, en{de} op die manne{n} van Iuda, alle dat quaet, dat ick tegen hen gesproken hebbe, en{de} si en hebbe{n}s niet ghehoort.
En{de} Ieremias nam eene{n} andere{n} boec, ende gaf die{n} Baruch Nerias sone de{n} scriuere, ende hi screef daer in wt Ieremias mo{n}de, alle de woorden vande{n} boecke die Ioachim die Coninc va{n} Iuda verbra{n}t hadde int vier, en{de} hierenboue{n} ware{n} daer toe gedaen veel meer redene{n}, dan daer te voeren in waren.
ENde die coninc Sedechias Iosias sone, regeerde voor Iechonias Ioachims sone, de{n} welcke{n} Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n} settede coninc te zijn in dat la{n}t van Iuda,
En{de} hi met sine{n} knechte{n}, en{de} tvolck des la{n}ts, en ware{n} de{n} woorde{n} des HEREN n{iet} gehoorsaem, die hi sprac in Ieremie ha{n}t des propheten.
En{de} die coninck Sedechias sandt Iochal Selemias sone, en{de} Sophonia{m} Maasias sone den priester, tot Ieremia{m} den propheet, seggende. Biddet voor ons de{n} HERE onsen God.
Want Ieremias wandelde vrylijc, int midde{n} vande{n} volcke, want si en hadde{n} hem in gheender bewaringhen des kerckers gheleyt. Dat heyr van Pharao qua{m} wt Egipte{n}, En{de} die Caldeeusche, die Ierusalem belege{n} hadden, hoorende aldusdanige{n} bootscappe{n}, trocken si wech van Ierusalem.
En{de} des HEREN woort gesciede tot Ieremia{m} de{n} propheet seggende.
Dit seyt die HERE God va{n} Israel. Ghi sult den coninc va{n} Iuda aldus seggen, die v tot mi gesonden heuet om te vrage{n}, Siet dat heyr van Pharao dat wtgecomen is om v te helpen, sal weder keere{n} in zijn lant, in Egipte{n},
En{de} die Caldeeusche sullen weder come{n}, stridende teghen dese stadt, ende winnense, ende metten viere verbranden.
Dit seyt dye HERE, En wilt uwe sielen niet bedriegen, segghende, Ghaende sullen die Caldeeusche wech trecken, ende va{n} ons ghaen, Want si en sullen nyet wech ghaen,
Maer al versloechdi alle dat heyr der Caldeeusscher, die teghen v striden, Ende bliue{n} der eenighe van hen luyden ghewont, ouer gelaten, die sullen elc tot zijn tente opstaen, en{de} ontsteken dese stadt mette{n} vier.
Doen nv der Caldeeuscer heyr wech getrocke{n} was va{n} Ierusalem, om des heyrs va{n} Pharaos wille,
So ginc Ieremias wt Ierusalem, op dat hi in BenIamins lant gae{n} soude, en{de} die besittinghe aldaer deylen soude, voor dat aensichte der borgheren.
Doen hi nv aen BenIamins poorte qua{m}, so was die wachter der poorten bi behoorte{n} gestelt, die Iherias hiet, Selemias sone, die Hananias sone was, en{de} hi vinck Ieremiam de{n} propheet ende seyde, Ghi vliet totte{n} Caldeeuschen.
Ende Ieremias antwoorde, Dat is lueghen, ic en vliede totte{n} Caldeeusce{n} niet Ende hi en hoorde hem niet, Maer Hiereas vinck Ieremia{m}, en{de} leyde hem totten princen.
Om dese dinghen werden die prince{n} gram, teghen Ieremiam, Doen hi gheslagen was sonden si hem inde{n} kercker, die in Ionathas des scriuers huis was. Want hi was gestelt een ouerste ouer den kercker.
Ende aldus ghinck Ieremias int huys der cuylen, en{de} inden kercker, Ende Ieremias sadt daer veel daghen.
Ende die Coninck Sedechias sandt ende haelde hem wt, ende hy vraechde hem al heymelijcke in zijn huys, ende seyde. Meyndy nyet datter eenighe redene is vanden HERE? En{de} Ieremias seyde. Iaet, En{de} hi seyde. Ghi sult geleuert worden in des conincs hant va{n} Babilonien.
En{de} Ieremias seyde ooc totte{n} coninck Sedechiam. Wat hebbe ick v misdaen en{de} uwen knapen, en{de} uwe{n} volcke, dat ghi mi ghesonden hebt, int huys vanden kerckere?
Waer zijn nv uwe propheten, die v propheteerden en{de} seyden? Die coninck van Babilonien en sal op v niet comen, ende op dit lant?
Nv hierom bid ic v, hoort mi, Heere coninck, Laet mijn ghebet verhoort worden in uwen aenschouwen ende en seynt mi niet weder in Ionathas des scriuers huys, dat ic daer niet en sterue.
Hier om beual die coninc Sedechias, datme{n} Ieremia{m} leueren soude in dat portael vanden kercker, en{de} datmen hem alle daghe spijs des broots gaue, behaluen die toespijse tot dat alle die brooden der stadt, verteert zijn souden. Ende Ieremias bleef in dat portael vanden kercker.
SAphatias Mathans sone, en{de} Ihedelias Phassurs sone, en{de} Iuchal Selemias sone, en{de} Phassur Melchias sone hoorden dye redene{n} die Ieremias sprac tot allen de{n} volcke, seggende,
dit seyt die HERE, So wie bliuet in dese stat, die sal sterue{n} mette{n} zwaerde en{de} mette{n} honger, en{de} metter pestile{n}cie, Maer die oueruliet totten Caldeeusce{n}, die sal leue{n}, en{de} sine siele sal gesont zijn en{de} leuende.
Dit seyt die HERE leuerende, sal dese stat geleuert worden in des conincs va{n} Babilonie{n} heyrs hant, en{de} hi salse winne{n}.
En{de} dye prince{n} seyden den coninck. Wy bidden, datmen desen ma{n} dootslae. Want met desen opset ontbint hi der mannen, der vechters hande{n}, die gebleuen zijn in dese stat, en{de} alle des volcs handen, om dat hi aldusdanige woorde{n} tot he{n} spreect. Want dese man en soect niet de{n} vrede van desen volcke, maer haer quaet.
En{de} dye coninc Sedechias seyde. Siet, hi is in uwen hande{n} Want ten is niet behoorlijck dat die coninc v yet ontsegge{n} soude
Hiero{m} namensi Ieremia{m}, en{de} werpe{n} hem in Malchias Amalechs soons put, die in dat portael va{n}de{n} kercker was, En{de} si liete{n} Ieremia{m} neder met zeelen, inde{n} put daer gee{n} water in en was, maer slijck. En{de} aldus ghinc Ieremias neder in dat slijck,
En{de} Abedmelech die moriaen, een ghelubt camerlinc, een ma{n} die van des conincs huys was, hoorde dat si Ieremia{m} inden put neder ghelaten hadden. En{de} die coninc sadt in BenIamins poorte
En{de} Abedmelech ghinc wt des conincs huis en{de} hi sprac totte{n} coninc, en{de} seyde.
Mijn heer coninc, dese manne{n} hebbe{n} qualic gedaen, al dat si gedaen hebbe{n} tegen Ieremia{m} den propheet, dat si hem geworpe{n} hebbe{n} inden put om dat hi daer sterue{n} soude va{n} honger, Wa{n}t in die stadt en is gheen broot meer,
Ende die coninc beual aldus Abedmelech den moriae{n} ende seyde. Neemt van hier dertich manne{n} met v, ende trect Ieremia{m} op wt den putte, eer hi sterue,
Hierom nam Abedmelech die ma{n}ne{n} met hem, en{de} ghinck in des Conincs huys, dat onder den kelder was, ende hi nam va{n} daer oude lakens ende oude cleedere{n} die verrot waren, en{de} hi lietse met zeelen neder tot Ieremia{m} inden put.
Ende Abedmelech seyde tot Ieremia{m} den propheet, Legghet die oude lakens, ende dese vuyle geschoerde cleederen onder den ellenboghe van uwen handen, ende op die zelen. Ende Ieremias dede alsoo,
Ende si toge{n} Ieremiam wt met zeelen, en{de} leyden hem wt de{n} put, Ende Ieremias bleef in dat portael des kerckers.
En{de} die coninck Sedechias sandt, en{de} dede Ieremiam den propheet tot he{m} come{n} totter derder dueren, dye in des HEEERN huys was, En{de} die coninc seyde tot Ieremiam, Ic vrage v een reden, en verbercht niet va{n} mi
Ende Ieremias seyde tot Sedechia{m}, Oft ict v verco{n}dige, en sult ghi mi niet doode{n}? Ende geue ic v raet, ghi en sult mi niet hoore{n},
En{de} Sedechias swoert al heymelic Ieremia, ende seyde Die HEERE leeft die ons dese siele gemaect heeft, oft ic v doode{n} sal, en{de} oft ic v leueren sal in deser manne{n} handen, die v siele soecken.
Ende Ieremias seyde tot Sedechia{m}, Dit seyt dye HEERE der heyrschare{n} God va{n} Israel, Ist dat ghi reysende wtgaet tot den prince{n} des conincs va{n} Babilonien, so sal v siele leue{n} ende die stat en sal niet verbra{n}t worde{n} mette{n} viere, ende ghi sult behoude{n} zijn en{de} v huys.
Maer ist dat ghi nyet wt en gaet totte{n} prince{n} des conincs va{n} Babilonie{n} so sal dese stat gheleuert worden inder Caldeeuscher hant, en{de} si sulle{n}se verberne{n} metten viere ende ghi en sult nyet ontuliede{n} va{n} hare{n} hande{n},
En{de} Sedechias die coninc seyde tot Ieremia{m}, Ic heb sorge voor die Iode{n} die ouergeulode{n} zijn totte{n} Caldeeuschen, dat ic bi auontuere{n} in hare{n} hande{n} geleuert worde{n} mochte, ende dat si mi bespotte{n} soude{n},
Ende Ieremias antwoorde he{m}, Sy en sullen v niet leuere{n}, Ic bidde v, hoort des HEREN stemme, die ick tot v spreke, ende v sal wel zijn, ende v siele sal leue{n}
Maer ist dat ghi niet en wilt wtgae{n}, soo is dit die redene, dye mi die HEERE vertoont heeft,
Siet, alle die vrouwe{n} die gebleue{n} zijn in des conincs huys va{n} Iuda, sullen wtgeleyt worde{n} totte{n} prince{n} des Conincs va{n} Babylonien, ende si sullen segge{n}, Dijn vredelike manne{n} hebbe{n} v verleyt, ende zijn te boue{n} comen tegen v, si hebbe{n} uwe voete{n} gesteke{n} inde{n} slijcke, ende in die glatheyt, ende zijn va{n} v wech ghegaen,
Ende alle uwe vrouwe{n} ende uwe kindere{n} sullen geleyt worde{n} totte{n} Caldeeusche{n}, en{de} ghi en sult niet ontuliede{n} haren handen, maer ghi sult geuange{n} worde{n} door des Conincs va{n} Babilonie{n} hant, ende sal dese stat verbernen metten viere.
En{de} hier om seyde Sedechias tot Ieremia{m} En laet niema{n}t dese woorde{n} wete{n}, so en sult ghi niet sterue{n},
Maer ist dat die prince{n} hooren, dat ic met v ghesproken hebbe, ende comen si tot v, ende segghen v, Segt ons wat ghi mette{n} coninc gesproke{n} hebt, en verberget ons niet, ende wi en sullen v niet doode{n}? ende wat die coninc met v gesproken heeft?
so sult ghy tot hen segge{n}, Ic viel neder ende dede mijn bedinge voor den coninc, dat hy niet gebiede{n} en soude mi weder te leyden in Ionathas huys, en{de} dat ic daer sterue{n} soude
Hier o{m} quame{n} alle die prince{n} tot Ieremiam en{de} si vraechde{n} he{m}, En{de} hi antwoorde hem, na alle die woorde{n} die he{m} die coninck beuolen hadde, Ende si hielden op van hem. Want niet en was daer gehoort.
En{de} Ieremias bleef in dat portael vande{n} kercker, totten dage dat Ierusalem gewonne{n} was, Ende tgeuiel dat Ierusalem ghewonnen wert.
IN Sedechias des conincs van Iuda .ix. iaer, in die thienste mae{n}t, so qua{m} Nabuchodonosor die coninc van Babilonie{n}, en{de} al zijn heyr tot Ierusalem, ende si beleydent.
En{de} in Sedechias elfste iaer, in die .iiij. mae{n}t inde{n} vijfste{n} dach vander maent, wert dye stat opgedaen,
ende daer quame{n} in alle des conincs princen van Babilonie{n}, ende si sate{n} in die middel poorte, Neregel, Sereser, Sameger, Nabu, Sar, sachim Rapsaces Neregel, Sereser, Rebmag, ende alle die ander princen des conincs van Babilonien.
Ende doense Sedechias die coninc va{n} Iuda sach, ende alle die strijtbaer mannen, so vloden si ende ginge{n} des nachts wter stat, den wech van des conincks houe, ende door dye poorte, die tussce{n} die .ij. mueren was, ende si trocken wt, ten wege waert, vander wildernissen
Ende dat heyr vanden Caldeeuschen volchde he{n} na, en{de} si vinge{n} Sedechia{m} int velt der woestine{n} van Hiericho, ende si brochten hem geuaen tot Nabuchodonosor de{n} coninc van Babilonien, in Reblatha, dat int landt va{n} Emath is, en{de} hi sprac tot he{m} oordeelen.
Ende die coninc van Babilonie{n} doode in Reblatha Sedechias sonen voor zijn ooge{n}, en{de} alle die edele liede{n} van Iuda doode die coninc van Babilonie{n},
Ende hi stac Sedechias oogen wt, ende hi bant he{m} met ketene{n} datme{n} he{m} in Babilonien voere{n} soude.
Ende des conincs huys, ende der ghemeynte{n} huysen, ontstake{n} die Caldeeussche mette{n} viere, ende werpen die mueren van Ierusalem omme
Ende dat ouerblijfsel des volcs dat inde stadt bleef, ende die vluchtighe die ouergeuoloden waren tot hem, ende die ouertallige vanden ghemeynen volcke die bleuen waren, dye voerde Nabusaradan dye veldthooftman ouer in Babilonien,
Ende vanden armen lieden die niet met alle{n} en hadde{n}, liet Nabuzardan die velthooftman, een deel int lant va{n} Iuda, en{de} hi gaf he{n} in die{n} dage die wijngaerde{n}, en{de} die water putte{n},
Wa{n}t Nabuchodonosor die Coninc va{n} Babilonie{n} hadde beuole{n} Nabuzardan de{n} meester vande{n} heyre va{n} Ieremia{m}, en{de} geseyt,
Neemt die{n} ende slaet uwe ooghen op hem, en{de} en doet hem niet quaets, maer ghi sult hem doe{n}, also hy willen sal,
Hier om sant Nabuzardan die prince vande{n} heyre, ende Nabu, en{de} Sesban ende Rabsaces ende Neregel en{de} Sereser ende Rebmag, en{de} al des conincs va{n} Babilonie{n} prince{n}, sonde{n},
en{de} dede{n} Ieremiam wt den voorportael vande{n} kercker, en{de} si leuerden hem Godolie Ahycams sone, dye Saphans sone was, dat hi int huys comen soude, en{de} woonen int volck.
Maer doe{n} Ieremias geslote{n} was int voorhuys vande{n} kercker, so was tot he{m} geschiet des HEREN woort, segge{n}de,
Gaet en{de} segt Abedmelech den moriaen, segge{n}de, Dit seyt die HEERE der heyrscare{n}, God va{n} Israel Siet ic sal mijn woorde{n} brenge{n} op dese stadt int quade ende niet int goede Ende in dien daghe sullen si in uwen aenscouwe{n} zijn
Ende ick sal v verlossen in dien daghe, seyt die HEERE. En{de} ghi en sult nyet geleuert worde{n} inder manne{n} hande{n}, die ghi ontsiet,
maer bescherme{n}de sal ic v verlossen, en{de} ghi en sult mette{n} swaerde niet valle{n}, maer v siele sal v in salicheyt zijn, want ghi hebt in my betrouwen gehadt, seyt die HEERE.
DAt woort dat vande{n} HEERE tot Ieremiam geschiede, na die{n} dat hi gelaten was va{n} Nabusardan de{n} velthooftman va{n} Rama, ende doe{n} hi he{m} geuange{n} in ketene{n} wech nam, in die middewaert va{n} allen dye{n} luyde{n} die ouer voere{n} va{n} Hierusalem en{de} va{n} Iuda, ende in Babilonien gheleyt werden,
Dus nam die velthooftman Ieremiam, en{de} seyde tot hem. Die HEERE uwe God heeft dit quaet gesproke{n} op dese stat,
en{de} de HEERE heuet toe gebrocht, en{de} gedae{n}, also hijt gesproken heeft, wa{n}t ghi luyde{n} hebt den HEERE gesondicht, en{de} en hebt zijn ste{m}me niet gehoort, Daer om is v dit woort geschiet,
Nv hier o{m}, siet ic heb v huyde{n} ontbonde{n} vande{n} ketene{n}, die aen v handen zijn. Behaget v, dat ghi met mi coemt in Babilonien, soo coemt, en{de} ic sal mijn oogen op v slae{n}, En{de} ist dattet v nyet en genoecht met mi te come{n} in Babilonie{n}, so blijft hier, Siet alle dat lant is in uwen aenscouwe{n}, Dat ghi kiesen sult werwaert dat v genoecht te gae{n} gaet derwaert,
Ende en wilt met mi niet comen, maer woont bi Godolia{m} Ahicams sone, die Saphans sone was, dien de coninck va{n} Babilonien gesedt heeft boue{n} die stede{n} va{n} Iuda. Hier o{m} woont met he{m} int midde{n} va{n}den volcke, oft so werwaert dat v genoecht te gaen, gaet derwaert, Ende dye prince des heyrs gaf hem spise ende ghiften, ende liet hem gaen.
En{de} Ieremias qua{m} tot Godolia{m} Ahicans sone in Masphat, ende woonde met hem int midde{n} va{n} dat volc, dat gelate{n} was inde{n} lande,
Doe{n} dit hoorde{n} alle die prince{n} va{n}de{n} heyre, die gestroeyt ware{n} inde{n} lantscape{n}, si ende haer gesellen, dat die coninc va{n} Babilonie{n} bouen dat lant geset hadde Godolia{m} Ahicams sone, ende dat hi he{m} beuole{n} hadde, die manne{n} en{de} die vrouwe{n}, en{de} die cleyne kindere{n} en{de} vande{n} armen liede{n} vande{n} lande, die nyet ouergeuoert en ware{n} in Babilonien,
so quamen si tot Godolia{m} in Masphat, en{de} Ismael Nathanie sone, en{de} Iohannan, en{de} Iouathan Caree sonen, en{de} Sareas, Anehumeths sone en{de} Ephai sone{n}, des Nebphahtiters sone{n}, ende Ieconias Malehahiters sone, si ende haer manne{n},
En{de} Godolias Ahica{m}s sone, die Saphans sone was swoer he{m} en{de} haren ghesellen ende seyde, En wilt niet ontsie{n} te dienen den Caldeeuschen. Woont int lant, en{de} dient den coninc van Babilonie{n}, en{de} tsal v wel gae{n},
Siet ic woone in Masphat, om dat ic antwoorde{n} sal ter Caldeeuscher gebode{n}, dieme{n} tot ons seynt, Maer leeft ghi de{n} wijngaert, en{de} vergadert de{n} oogst en{de} die olye, en{de} bewaert in uwen vate{n}, ende woont in uwe{n} stede{n} die ghi hout
Maer ooc alle die Iode{n} die ware{n} in Moab en{de} onder Ammone{n}s kindere{n}, en{de} in Idumee{n}, ende in alle{n} lantscape{n}, doe{n} si hoorde{n} dat die coninc va{n} Babilonie{n} gegeue{n} hadde die ouer bleue{n} in Iuda, en{de} dat hi boue{n} he{n} gesedt hadde Godolia{m} Ahicams sone, die Saphans sone was,
So quame{n} alle dye Iode{n} weder wt allen stede{n}, daer si toe geuloden ware{n}, ende si quamen int lant va{n} Iuda tot Godolia{m} in Masphat, en{de} si vergaderde{n} zeer veel wijns ende oogsts
Ende Iohannan Caree sone, en{de} alle dye princen vanden heyr, die verstroeyt waren inden lantschappen, quamen tot Godoliam in Masphat,
en{de} seyden hem, Ghy sult weten dat Baalis dye Coninck van Ammons kinderen, heeft ghesonden Ismael Nathanias sone, om v ziele te slae{n} En{de} Godolias Ahicans sone, en geloofde he{n} niet,
Ende Iohanna{n} Caree sone, seyde ouer dee{n} side tot Godolia{m} in Masphat, seggende, Ic sal gae{n} en{de} verslaen Ismael Nathanie sone, dattet niema{n}t en weet, op dat hi v ziele niet doot en slae ende dat dan niet verstroeyt en worden alle die Ioden, die tot v vergadert zijn, en{de} die ouerghebleuen van Iuda sullen verghaen?
Ende Godolias Ahicans sone seyde tot Iohannan Caree sone, En wilt dyt woort niet doen, Want ghi spreect valschelijck van Ismael.
ENde tgheuiel in dye .vij. maent dat Ismael Nathanias sone des soo{n}s Maasie die Elisama sone was, vande{n} coninclijcken zade, qua{m}, ende des conincs edele lieden ende .x. manne{n} met he{m} in Masphat, tot Godoliam Ahicans sone, ende aten te ghadere broot in Masphat,
En{de} Ismael Nathanias sone stont op, ende .x. manne{n} die met he{m} waren, ende versloegen metten swaerde Godoliam Ahicans sone, die Saphans sone was ende sloeghe{n} he{m} doot, die{n} die coninc van Babilonien bouen dat lant gheset hadde.
Ende Ismael versloech ooc al die Ioden die met Godolia ware{n} in Masphat, en{de} dye Caldeeusche die hi daer vant, en{de} al die ma{n}nen die strijtbaer waren,
Ende des andere{n} daechs, na dien dat hi Godolia{m} doot geslagen hadde, eert noch yema{n}t wist,
so quame{n} daer manne{n} van Sichem, en{de} van Silo, en{de} van Samarien .lxxx. mannen, die den baert ghescoren hadden, ende haer cleederen gheschoert, ende die mismaect waren, ende si hadden ghiften en{de} wieroock in die handt, op dat zijt offeren soude{n} in des HEEREN huys,
En{de} Ismael Nathanias sone wtgaende van Masphat in haer gemoet, ghinck af weenende ende al schreyende. Ende doe{n} hy he{n} te ghemoet gecome{n} was, seyde hi tot hen, Coemt tot Godoliam Ahicans sone,
Ende doe{n} si gecome{n} waren totter middewaert vander stadt, so sloechse Ismahel Nathanias sone doot, omtrent die middewaert vanden putte, hi en{de} die mannen die met he{m} ware{n},
En{de} onder he{n} ware{n} .x. mannen gheuonden, die tot Ismael seyden, En wilt ons niet doot slaen, wa{n}t wy hebbe{n} in eenen acker een schat van tarwe{n}, en{de} van geersten, en{de} van olien, en{de} van honich, En{de} hi hielt op, en{de} en sloechse niet doot, met zijn broeders.
Ende den put daer Ismael in geworpen hadde alle die lichame{n} vande{n} manne{n} die hy versloech om Godolias wille, is die{n} die de coninck Asa maecte, om Baasa des conincs va{n} Israels wille, Ende Ismael Nathanias sone vulde die{n} put metten verslagene{n} mannen,
En{de} Ismael leyde geuangen al die ouer gebleue{n} vande{n} volcke, die in Masphat waren, des conincs dochtere{n}, ende al dat volc, die gebleuen waren in Masphat, die Nabuzardan die velthooftma{n} beuolen hadde Godolie Ahicans sone, Ende Ismael Nathanias sone vincse, ende hi ginc wech, om dat hy ouer trecken soude, tot Ammons kinderen,
Ende Iohannan Caree sone heeft gehoort, ende alle die prince{n} va{n}de{n} krijschknechte{n} die met he{m} ware{n}, alle dat quaet dat Ismael Nathanias sone gedae{n} hadde,
en{de} si namen met he{n} al die manne{n}, en{de} si reysden wech, om dat si vechte{n} souden tegen Ismael Nathanias sone, ende si vonde{n} he{m} bi veel wateren die in Gabaon zijn
En{de} als al dat volc dat met Ismael was, gesien had Iohanna{n} Caree sone, en{de} al die prince{n} vanden crijsknechte{n} die met he{m} ware{n}, so werde{n} si verblijt,
En{de} al die gene die Ismael geuangen hadde, in Masphat, keerde{n} weder, ende ginghe{n} wech tot Iohannan Caree sone,
En{de} Ismael Nathanias sone vloot met .viij. manne{n} van Iohanna{n} aensichte, ende ghinck wech totte{n} kinderen van Ammon,
Dus nam Iohannan Caree sone, en{de} al die hooftluide{n} die crijsknechte{n} die met he{m} ware{n}, alle die ouerbleuen vande{n} volcke die si weder gebracht hadden, van Ismael Nathanias sone van Masphat, na dien dat hi Godoliam Ahicans sone verslagen hadde. Die stercke manne{n} totten strijde, en{de} dye vrouwe{n} ende kindere{n} ende ghelubde camerlinghen, dye hi weder ghebracht hadde van Gabaon,
Ende si ginge{n} wech, ende sate{n} als vremdelinge{n} in Camaa{m} dat neuen Bethlee{m} is, Om dat si wech reysen soude{n}, en{de} gae{n} in Egypten
vander Caldeeuscer aensichte, Want si ontsagense, om dat Ismael Nathanias sone verslagen hadde Godoliam Ahicans sone, dien die coninc van Babylonien bouen dat lant van Iuda gheset hadde.
ENde doen ginghen alle die hooftluyde{n} vande{n} crijschknechten, en{de} Iohanna{n} Caree sone, en{de} Iechonias Iosias sone, en{de} dat ander ghemeyn volck, vande{n} cleyne{n} totten groote{n},
tot Ieremia{m} den propheet, en{de} seyde{n}, Onse ghebet laet vallen in uwe{n} aensichte, En{de} bidt voor ons totte{n} HERE uwen God, voor alle dese ouerghebleuene, Wa{n}t wi zijn gelate{n} weynich, va{n} velen, Also v ooge{n} ons aensie{n}.
Ende die HERE v God bootscappe ons den wech daer wi door reysen sullen, ende dat woort dat wi doen sullen,
Ende Ieremias die propheet seyde tot he{n}, Ick hebt gehoort, Siet, ic aenbidde den HEERE uwen God, na uwe{n} woorden, Alle woort dat hi mi antwoorden sal, dat sal ic segghen, ende ic en sal v niet met allen heelen.
Ende si seyden tot Ieremia{m}, Die HERE moet tusschen ons zijn een getuyghe der waerheyt, ende des geloofs, ist dat wi niet na elck woort, in welck v die HERE onse God tot ons seynden sal,
also doe{n} sullen, tsi goet oft quaet, Wi sullen gehoorsaem zijn der stemme{n} ons HEREN ons Gods daer wi v toe seynde{n}, Dat o{n}s wel zijn moet, als wi hooren des HEREN ons Gods stemme,
Ende doe{n} .x. dage{n} volbracht waren, soo gheschiede des HEREN woort tot Ieremia{m}.
Ende hi riep Iohannan Caree sone, en{de} alle die prince{n} vande{n} crijsknechten, die met he{m} ware{n}, ende al dat volc, vanden minsten totte{n} meesten,
ende hi seyde tot hen, Dit seyt die HERE God van Israhel, totte{n} welcken ghi my ghesonde{n} hebt, dat ick uwe ghebet soude brengen in sinen aenscouwen,
Ist dat ghi rustende blijft in dit landt, so sal ic v stichten, ende niet verderue{n}, ic sal v plante{n}, ende niet wt roede{n} Wa{n}t ic ben nv ghesoent op dat quaet, dat ic v gedaen heb,
En wilt v niet ontsien van des conincs aensichte van Babylonien, dien ghi vreesende ontsiet, En wilt hem niet ontsien, seydt dye HERE, Want ic ben met v, dat ic v behouden maken sal, ende ic sal v beschermen va{n} zijnre hant,
ende ic sal v ontfermherticheyt geue{n}, ende ws ontferme{n}, ende ick sal v doen woone{n} in uwe{n} lande.
Maer ist dat ghi segt, wi en sullen nyet woone{n} in desen lande, noch wi en sullen niet hooren die ste{m}me ws Gods
ende segdy, neen wi niet, Maer wi sullen reysen ten lande waert van Egypten, daer en sullen wi gheenen strijt sien, ende wi en sullen niet hooren dat gheruchte vanden trompetten, ende wi en sullen gheene{n} hongher lijde{n}, en{de} sullen daer woone{n}.
Daer om, ghi ouerblijfsel van Iuda, hoort nv des HEEREN woort, Dit seyt die HERE der heyrscharen, God van Israel. Ist dat ghi v aensicht sedt, om in Egypte{n} te ghaen, ende gaedy daer in, om daer te woonen,
dat swaert dat ghi ontsiet, sal v daer begrijpen int lant van Egypten, ende de{n} honger, daer ghy om besorcht zijt, sal aen v hanghen in Egypten, ende ghi sult daer alle sterue{n},
Ende alle die mannen die haer ae{n}sicht sette{n} sullen om in Egypten te gaen, om daer te woone{n}, die sullen sterue{n} vande{n} swaerde, ende honger, en{de} pestilencie. Niema{n}t van hen luyden en sal blijuen, noch ontuliede{n} vanden aensichte des quaets, dat ick op hen brenghen sal,
Want dyt seyt dye HERE der heyrscharen, God van Israhel, Also minen toren ende mijn gramschap barnende was, op die ghene die in Iherusalem woonen, also sal mijn gramschap ontsteke{n} worden op v, als ghy in Egypten gaen sult, Ende ghi sult zijn tot eenen ghesworen eedt ende in een verwonderen, ende tot een veruloeckinghe, ende tot een lachtere, ende ghy en sult nimmermeer dese plaetse sien.
Want des HEREN woort is tot v, ghy ouerblijfsel van Iuda, En wilt in Egypten niet gaen, Wetende suldi weten, dat ic v huyden getuycht heb,
dat ghi uwe zielen bedrogen hebt, Want ghi sont my totte{n} HEERE onsen God, ende seydet, Bidt voor ons totte{n} HERE onsen God, ende na al, dat v segghe{n} sal die HEERE onse God, dat bootschapt ons, ende wi sullent doe{n},
En{de} ic hebt v huyde{n} gebootscapt, ende ghi en hebt niet ghehoort des HEREN ws Gods stemme, van allen dien daer hi mi om tot v ghesonden heeft.
Nv hierom suldi wetende weten, dat ghi steruen sult inden swaerde, ende in honger, ende in pestilencie, in dye plaetse daer ghi in gaen wout, om dat ghi daer in woone{n} sout
HEt gheschiede doen Ieremias voldae{n} hadde, sprekende totten volcke al des HEREN woorde{n} haers Godts, daer he{m} die HERE haer God om ghesonden hadde tot he{n}, al dese woorde{n},
So seyde Azarias Iosias sone, en{de} Iohannan Caree sone, ende alle die hoouaerdige manne{n}, en{de} seyden tot Ieremia{m}, Ghi spreect lueghenen, Dye HEERE onse God en heeft v niet ghesonden, segghende, En gaet niet in Egypte{n}, om daer te woonen
Maer Baruch Nereas sone, verwect v teghen ons, om dat hi ons leueren soude inder Caldeeuscer ha{n}de{n}, en{de} dat hi ons doode{n} soude en{de} dat hi ons soude doe{n} voere{n} in Babilonie{n}
En{de} Iohannan Caree sone, en{de} al die hooftluyde{n} vande{n} crijsknechte{n}, en{de} al dat volck en hoorde{n} niet des HEREN stemme, datsi bliue{n} soude{n} int lant va{n} Iuda.
Maer Iohannan Caree sone, en{de} die hooftluyde{n} der crijsknechten name{n} al die ouergebleuene va{n} Iuda, die daer weder gekeert ware{n} van allen heyde{n}s daer si te vore{n} waren verstroeyt. Op dat si soude{n} woone{n} int lant van Iuda,
die manne{n}, en{de} die vrouwe{n}, en{de} die cleyne kindere{n}, en{de} des conincs dochteren, en{de} al die sielen die Nabusardan die hooftma{n} vander heyrscare{n} ghelaten hadde, bi Godolia Ahicans sone, die Saphans sone was, En{de} bi Ieremia{m} den prophete, en{de} Baruch Nerias sone,
En{de} si ghingen in dat lant van Egipten, want si en waren niet gehoorsaem des HEREN stemme, Ende si quame{n} tot Taphnis.
En{de} des HEREN woort gesciede tot Ieremiam in Taphnis seggende
Neemt in uwe hant groote steenen, ende ghi sultse berghen in die scuere, die inden muer vanden steenen is, in die poorte van Pharaons huyse in Taphnis, daert die manne{n} die Ioden sien,
ende ghi sult tot hen seggen. Dit seyt die HERE der heyrschare{n} God van Israel. Siet, ick sal seynden, ende ick sal halen Nabuchodonosor den coninc van Babilonien minen knecht, en{de} ic sal sinen throon setten op die steenen die ic hier verborghen hebbe en{de} hi salder sinen throon op setten.
Ende hi sal comen, ende slaen dit lant van Egipte{n} en{de} die des doots zijn, ter doot, en{de} die des geuanghenisse zijn, in die gheuanghenisse, ende die des swaerts zijn, inden zwaerde.
Ende hi sal een vier ontsteken inden goden der Egipten tempelen, ende verbernense, ende hi salse gheuanghen leyden. Ende hi sal omgecleet worden metten lande van Egipten, also een herder omghecleet wort met sine{n} ma{n}tel, en{de} hi sal daer wt reysen in vrede.
En{de} hy sal in tween breken die beelde{n} vander zonne{n} huyse, die int lant van Egipte{n} zijn, en{de} der gode{n} tempelen van Egipten, sal hi metten viere verbernen.
DAt woort datter gesciet is tot Ieremia{m} en{de} tot al den Ioden die int lant van Egipten woonde{n}, die in Magdalo, en{de} in Taphnis woonde{n}, en{de} in Memphis ende in tlant Phatures, en{de} hi seyde.
Dit seyt die HERE der heyrscare{n} God van Israel. Ghi hebt gesien al dit quaet, dat ic op Ierusale{m} gebracht heb, en{de} op al die stede{n} van Iuda, ende siet, si zijn verwoest huyde{n} des daechs, en{de} niemant en is die daer in woont,
om die boosheit die si gedae{n} hebbe{n}, dat si mi tot gramscape{n} verwecken soude{n}, en{de} dat si gaen soude{n}, en{de} offere{n} en{de} diene{n} den vremde{n} gode{n}, die si niet en kende{n}, beyde si, en{de} ghi, en{de} uwe vaders.
Ende ick heb tot v gesonde{n} al mijn knechte{n} en{de} die prophete{n} opstaende bi nacht, en{de} v seyndende ende seggende. En wilt niet doe{n} d{at} woort va{n} dusdanige afgrijselicheit, die ic hate.
Ende si en hoorde{n} niet, noch en hielde{n} haer oore niet nederwaert, dat si bekeere{n} soude{n} van haere quaetheit, ende dat si den vremde{n} gode{n} nyet offeren en souden.
En{de} mijn toorn en{de} gramscap is vergadert ende ontsteke{n} inde{n} stede{n} van Iuda, ende inde{n} strate{n} van Ierusalem, ende si zijn verlaten, ende verwoest geworden, alsoot in desen daghe scijnt.
Ende nv seyt die HERE der heyrscharen God van Israel. Waerom hebt ghi dit groot quaet tege{n} uwe sielen gedaen, om dat van v luyde{n} vergaen sal manne{n} en{de} vrouwe{n}, dat cleyne kint, en{de} dat noch zuyget, van de{n} midderwaert va{n} Iuda, ende datme{n} v niet ouerbliuens late{n} en sal,
om dat ghi mi verwect mette{n} wercke{n} van uwe{n} handen, offerende den afgode{n} int lant van Egipte{n}, daer ghi in ghecomen zijt, om daer te woonen, en{de} dat ghi vergaen sult, ende dat ghi zijn sult in vermaledijnge, ende in lachtere al de{n} luyde{n} der werelt?
Hebdi vergete{n} die quaden uwer vaderen, ende die quaden der coninghe{n} van Iuda, ende haerder vrouwe{n} quaden, ende uwe quade{n}, ende uwer vrouwen quade{n} die si deden int lant van Iuda, en{de} lantscape{n} va{n} Ierusalem?
Si en zijn niet ghesuyuert tot desen dage, ende si en ontsage{n} niet, noch en hebbe{n} gewandelt in mijn wet ende in mine{n} gheboden, die ick voor v gaf, en{de} voor uwe{n} vaders
Hier om seyt dit die HERE der heyrscaren, God van Israel. Siet, ic sal mijn aensichte setten teghen v int quaet, ende ic sal al Iuda verstroeyen.
Ende ic sal nemen die ouerbliuende van Iuda, die haer aensichte{n} settede{n}, dat si in Egipte{n} gaen souden, ende daer woone{n}, en{de} si sullen al verteert worden inden lande va{n} Egipte{n}, en{de} si sullen vallen inde{n} swaerde ende si sullen worde{n} verteert in hongher, vande{n} minsten totte{n} meesten, en{de} inde{n} swaerde ende honger sullen si sterue{n}, Ende sullen zijn in een geswore{n} eedt, ende in een verwondere{n}, ende in een vermaledijnge, ende in een lachtere.
En{de} ic sal versoecke{n} die gene die int lant van Egipte{n} woone{n}, also ic versocht heb Ierusalem mette{n} swaerde, ende met honger en{de} met pestilencie,
ende niema{n}t en salder zijn die ontuliede{n} sal, en{de} die ouer bliue{n} sal va{n}der ouerbleuene{n} Iode{n}, die gaen om te woone{n} als vremdelinge{n} in dat land van Egipte{n}, en{de} dye weder keeren sal tot tlant van Iuda, daer toe si haer sielen opheffen, om daer weder te keren, ende daer te woone{n}. Si en sullen niet weder keere{n}, sonder die ghene die vliede{n} sullen
Ende alle die manne{n} antwoorden Ieremie, die wisten dat haer vrouwen vreemde gode{n} offerden, ende alle die vrouwen vande{n} welcken daer een grote menichte stont, ende alle dat volc dat int lant van Egipte{n} in Phatures woonde, seggende.
Die redene{n} die ghi tot ons ghesproke{n} hebt in des HEREN naem, en sullen wi van v niet hooren,
maer doende sullen wi doen elc woort dat wt onsen monde comen sal, dat wi offerhande doen sullen der coninginne{n} des hemels, ende wi sullen haer offeren versce offerande, also wi dede{n} ende onse vaders, onse coninghen, ende onse princen inde{n} steden van Iuda, en{de} opte{n} strate{n} van Ierusalem, en{de} wi zijn verzadet va{n} broode, en{de} ons was wel, en{de} wi en sage{n} geen quaet
Ende van dier tijt, dat wi offerande op hielden te doen der coninginne des hemels, en{de} te offeren versche offerande, so hebben wi behoeft alle dinc, ende metten swaerde en{de} honger zijn wi verteert.
En{de} ist dat wi der coninginne des hemels offera{n}de doe{n} willen, en{de} offeren haer versce offerhande, en connen wy niet sonder onse mannen, haer koecken backen, om haer te dienen, ende versce offerande om te offeren?
En{de} Ieremias seyde tot alle den volcke tegen die manne{n} en{de} vrouwen, ende tegen al die gemeynte, die hem antwoorde{n} dat woort seggende,
En ist niet die offerhande, die ghi geoffert hebt inden stede{n} van Iuda, inden straten van Ierusale{m}, ghi ende uwe vaders, uwe coninge{n}, en{de} v prince{n}, en{de} dat volc vande{n} lande ende en zijn dese niet in des HEREN gede{n}cken, ende op gecomen in zijn herte.
Ende die HERE en mocht niet langer verdragen om die boosheit van uwen naerstichede{n}, ende om die afgrijselicheyt, die ghi dedet, Ende v lant is worde{n} in verwoesthede{n}, en{de} in verwo{n}deren, ende in vermaledijnge, om datter niema{n}t in en woont, soot op desen dach is.
Om dat ghi den afgoden geoffert hebt, ende den HERE ghesondicht, en{de} om dat ghi des HEREN ste{m}me niet en hoort, ende om dat ghi in zijn wet, en{de} in zijn geboden, en{de} in zijn getuygenissen niet en wandelt. Hierom zijn dese quade dingen op v comen, soot op desen dach is
En{de} Ieremias seyde tot al den volcke, en{de} tot al den vrouwe{n}. Al Iuda <parens>die int lant va{n} Egipten zijt</parens> hoort des HEREN woort.
Dit seyt die HERE der heyrscaren, God va{n} Israel, sprekende. Ghi ende uwe vrouwe{n} hebt gesproke{n} met uwe{n} monde, en{de} ghi hebbet met uwe{n} hande{n} volbracht, ende geseyt. Laet ons onse beloften doe{n}, die wi gheloeft hebbe{n}, dat wi offerande der coninginne{n} des hemels doen, en{de} laet ons haer offere{n} versce offerande. Ghi hebt uwe gelofte{n} volbrocht en{de} hebtse voldaen metten wercken.
Hier om hoort des HEREN woort alle Iuda, die in dat lant va{n} Egipte{n} woont. Siet ic heb geswore{n} bi mine{n} grote{n} naem, seyt die HERE, dat voort meer minen naem niet genaemt worde{n} en sal wt elcs mans monde wt Iuda, die segge{n} sal die HERE God leeft in al dat lant van Egipte{n}.
Siet, ick sal op he{n} waken int quade, en{de} niet int goede, en{de} al die manne{n} van Iuda die in dat lant van Egipten zijn, sullen worden verteert, doort swaert ende door hongher, tot dat si alte male verteert sullen zijn.
En{de} die dat swaert sullen ontuliede{n}, sullen weder keeren wt dat lant van Egipte{n}, in dat lant van Iuda, luttel manne{n}, Ende alle dye ouer gebleue{n} van Iuda, die in Egipte{n} gaen, om daer te woone{n}, sullen weten, wiens redene voluoert worde{n} sal, die mine, oft die haere.
En{de} dit sal een teeken zijn, seyt die HERE dat ick op v besoecke{n} sal, in dese plaetse, dat ghi wete{n} sult, dat waerlijck mijn reden veruult sal worde{n} teghen v int quade.
Dit seyt die HERE. Siet, ic sal v leueren Pharaone{m} Ephree den coninc van Egipten, in zijnre viande{n} hant, ende inder ghene{n} hant die zijn siele soecken also ic Sedechia{m} den coninc van Iuda heb geleuert in Nabuchodonosors des conincs van Babilonien zijns viants hant en{de} die zijn siele sochte.
HEt woort dat Ieremias die Propheet, tot Baruch Nerias sone sprac, doen hi dese woorde{n} gescreue{n} hadde in een boeck, wt Ieremias monde, in Ioachims Iosias sone des conincs van Iuda, vierden iare, seggende.
Dit seyt die HEERE God van Israhel, tot v Baruch.
Ghi hebt gheseyt, Wee my catijf, want die HEERE heeft tot mine pijne noch pijne ghedaen. Ick hebbe ghearbeyt in mijnen versuchten, ende ick en hebbe gheene ruste gheuonden.
Ghy sult aldus tot he{m} segge{n}. Aldus seyt die HEERE, Siet die ic ghesticht heb, die breke ic weder, en{de} die ic geplant heb, die roede ic weder wt, en{de} dit geheele la{n}t,
en{de} ghi soect grote dinge{n}? En wiltse niet soecke{n} wa{n}t siet ic sal quaet bre{n}ge{n} op alle vleesch, seyt die HERE, en{de} ic sal uwe siele geue{n} in salicheit in alle plaetsen daer ghi toe reysen sult.
DIt is des HEREN woort dat tot Ieremia{m} den propheet geschiede tegen dye heydens
tot Egipten, tegens Pharao{n}s Nethao des conincs van Egipten heyr, die neffens die riuiere Euphraten was in Charchamis, den welcke{n} die coninc van Babilonien versloech in Ioachims Iosias sone des Conincs van Iuda .iiij. iaer.
Bereydt den bokelaer en{de} den scilt, ende coemt voort ten stride.
Bestelt die paerden, en{de} ghi reysegers sitter op, stelt v in die helmen, en{de} bruyneert die glauien cleet v met pansiere{n}.
Wat ist da{n} dat icse sach verzaget? en{de} haere{n} rugge keere{n}de haer stercke gheslagen? En{de} si vloden haestelijc, ende si en saghe{n} niet om, Anxt van allen siden, seyt die HERE.
Die snelle en sal niet vliede{n}, en{de} die stercke en meyne niet dat hi behoude{n} bliuen sal. Ten noorde{n} neuen die riuiere van Ephraten werden si verwonnen, ende vielen daer.
Wie is dese, die als een riuiere opclimt, ende dies baren opheffen als een vloet?
Egipten sal opclimme{n} als een riuier, en{de} als vloeden sullen haer baren beroert worden, en{de} hy sal segge{n}. Ic sal opclimmen, en{de} dat lant ouerdecken, ende ic sal die stede verderue{n}, en{de} die ghene die daer in woone{n}.
Sidt op paerde{n}, en{de} verblijt op die wagene{n}, en{de} die stercke va{n} moore{n}lant, en{de} Libie{n} come{n} voort, houde{n}de den schilt en{de} die van Lidie{n} gripende, ende scietende die gescutte{n},
Wa{n}t dits des HEREN dach, gods der heyrscharen, den dach der wrake{n}, dat hi wraec neme{n} sal aen sinen vianden. Tswaert sal verslinde{n}, en{de} tsal droncke{n} worde{n} van haere{n} bloede. Want des HEREN der heyrscare{n} dootoffer, is in dat lant va{n} noorde{n}, neuen die riuiere va{n} Euphrate{n}.
Climt op in Galaad, en{de} brengt rosine{n} ghi maget, ghy dochter van Egipte{n}. Te vergheefs suldi vermenichfuldige{n} v die medecijn, Want ghi en moecht niet ghenesen.
Die heidens hebben v scande ghehoort, ende v huylen heeft dat lant veruult. Want deen stercke heeft gestoote{n} tege{n} den stercken, ende si vielen beyde te gader.
Dits dwoort dat die HERE sprac tot Ieremia{m} den propheet, van die{n} dat Nabuchodonosor die coninc van Babilonie{n} toecome{n} soude, ende verslaen dat lant van Egipten.
Bootscappet Egipte{n}, en{de} laetet hoore{n} in Magdalo, en{de} tgeluyt in Me{m}phis, en{de} in Taphnis, en{de} segt. Staet op, ende bereyt v, wa{n}t dat swaert sal verslinden al dat ontrent v is.
Waerom is v stercke verrot? Hy en stont niet, wa{n}t die HERE werp he{m} om
hi menichfuldichde die gene die vielen, en{de} die ma{n} viel tot sine{n} naesten waert, ende si sullen segge{n}. Staet op en{de} laet ons weder keeren tot onsen volcke, en{de} totte{n} lande va{n} onser geboorte{n} vande{n} aensichte des swaerts der duyue{n}
Roept Pharaons des conincs van Egipte{n} nae{m}, die tijt heeft een gherucht toe gebracht.
Ic leue seyt die coninc, die HERE der heyrscare{n} is sine{n} nae{m}, want hi sal come{n} als Tabor onder die berge{n}, en{de} als Carmelus in dye zee.
Woonersse ghy dochter van Egipte{n}, maect v vaten om ouer te varen, want Me{m}phis sal in verwoest zijn, ende sal verlate{n} worde{n}, ende onbewoont.
Egipte{n} is een schoo{n} calf, en{de} wel ghedaen, die voort drijuer sal haer comen va{n} noorde{n}.
Haer huerknape{n} ooc die verkeerde{n} int midde{n} van haer, als vette caluere{n} zijn si gekeert en{de} si vloden te gader, en{de} si en mochte{n} niet staen, wa{n}t den dach haers dootslachs sal op hen come{n}, die tijt haerder versoeckinghe.
Sijn stemme sal luyde{n} als dat geluyt va{n} coper, want si sullen reysen met een heyr, en{de} si sullen he{m} come{n} met bijlen, als ofte si hout houwen soude{n},
Si hieuwe{n} zijn bossce{n} af <parens>seyt de HERE</parens> dieme{n} niet tellen en mach, Si zij{n} vermenichfuldicht boue{n} dye sprinchane{n}, en{de} haerder en is gheen getal.
Die dochter va{n} Egipte{n} is bescae{m}t, en{de} geleuert in des volcs va{n} noorde{n} hant,
Die HERE der heyrscare{n} God va{n} Israel seyt. Siet ic sal versoecke{n} op dat geruchte va{n} Alexandrie{n}, en{de} op Egipte{n}, en{de} op haer gode{n} en{de} op haer coninge{n}, en{de} op Pharao{n} en{de} op al die gene die in he{m} betrouwe{n},
ende ic salse geue{n} inder gene{n} hant, die haer sielen soecke{n}, en{de} in Nabuchodonosor, des conincs va{n} Babilonie{n} ha{n}t, en{de} in zijnder knechte{n} ha{n}t, En{de} hier nae salmender inwoone{n}, alsoot inde{n} eersten dach dede, seyt die HERE.
En{de} ghi mijn knecht Iacob en vreest niet, en{de} ghi Israel en ontsiet v nyet, Wa{n}t siet, ick sal v helpen van verre, en{de} v zaet vande{n} lande zijnder gheuankenis, Ende Iacob sal weder keeren, ende rusten, en{de} voorspoedich zijn en{de} niema{n}t en sal he{m} veruare{n}.
En{de} ghi Iacob, mijn knecht, en wilt niet ontsie{n}, seyt die HERE, want ic be{n} met v, wa{n}t ic sal alle heyde{n}s te niete make{n}, totte{n} welcke{n} dat ic v wt geworpe{n} heb. Maer v en sal ic niet te nyet maken, maer ic sal v castie{n} int ordeel, en{de} ic en sal v niet spare{n}, als eene{n} onnoselen
TWoort des HEREN dat ghesciet was tot Ieremia{m} den propheet, tege{n} die Palestine{n}, eer pharao Gaza{m} versloech,
Dit seit die HERE, Siet die watere{n} climme{n} op va{n}t noorden, en{de} si sullen zijn als een oueruloeye{n}de beke, ende si sullen ouerdecken dat landt ende zijn volheit, die stat ende die ghene die daer in woonen. Die menscen sullen roepen, ende alle die int lant woone{n} sullen huylen,
vande{n} geruchte der pomperien van zijn wapene{n}, en{de} crijschknechten, vant beroeren van sine{n} wagenen ende vander menichte van sine{n} radere{n}, Die vaders en aensage{n} die kindere{n} niet met haere{n} onbeslotene{n} handen,
voor die toecoemste des daechs, inde{n} welcken alle die Philistine{n} verwoest sullen worden, ende Tyrus ende Sidon sullen vernielt worden met alle haeren anderen hulpers. Want die HEERE heeft die Palestinen verwoest, die ouerblijfselen des Eylandts van Capadocie{n}.
Die caluheyt is op Gazam gecome{n}, Ascalon sweech en{de} die ouerbleuene haers dals.
O des HEEREN scherpe zwaert, hoe langhe sult ghi slaen, hoe lange sult ghi zijn, ende niet rusten? Gaet in uwe scheyde, verrust v, ende swijcht,
Hoe salt rusten, als hem die HERE beuolen heeft teghen Ascalon, en{de} teghen haer lantscappen, vander zee, en{de} hi daer met hem ouer een gedraghen heeft?
DIt seyt die HEERE der heyrscharen, God van Israel tot Moab. Wee op Nabo, want si is verwoest ende gheschent, Cariathiaim is gheuanghen, si dye sterck was, is bescaemt, ende beuede,
Voort meer en is gheen verbliden in Moab, si ghedachten quaet teghen Esebon. Coemt ende laetse ons verderuen vande{n} volcke. Hierom swigende sult ghi swighen, en{de} v sal dat zwaert volge{n},
die stemme des gheroeps van Horonaym, verwoestheyt, ende grote onstucken wriuinghe.
Moab is in tween ghebroken, bootscapt sinen cleyne{n} kindere{n}, dat geroep.
Want screyende ouer de{n} opganc van Luyth sal hi opgaen in geweene, want inde{n} nederganc van Horonaym hoorde{n} die viande{n} een gehuyl van bedroefheden.
Vliet, en{de} behout uwe sielen en{de} ghi sult zijn als heyde inder wildernissen.
Om d{at} ghi betrouwe{n} hadt in uwe stercke plaetse, en{de} in uwe scatte{n}, so sult ghi ooc geuange{n} worde{n}. En{de} Chamos sal geuange{n} oueruare{n} zijn priesters en{de} zijn princen te gader.
En{de} die verwoester sal come{n} ouer alle stede{n}, en{de} geen stat en sal behoude{n} bliuen. En{de} die dalen sullen vergaen, ende die neder velde{n} sullen verdorue{n} worde{n}, want die HERE heuet geseyt.
Geeft Moab die bloem, wa{n}t bloeye{n}de sal si wt gaen ende zijn stede{n} sullen woest zijn, en{de} onwoonbaer.
Vermaledijt si hi die des HEEREN werc bedriechlic doet, ende vermaledijt si hi die zijn swaert verbiet vande{n} bloede
Moab was vruchtbaer va{n} zijnder ioncheyt ende hi ruste op sine{n} ghist. Ende hi en is niet vergote{n} van vate tot vate, ende hi en is niet wech gegaen int oueruare{n} hierom bleef sine{n} smaeck in he{m}, en{de} sine{n} rueck en veranderde niet.
Hierom, siet so come{n} die daghe{n} seyt die HERE, ende ic sal hen seynden ordineerders ende setters van fleskens, ende si sullen he{n} neder legge{n}, zijn vaten wt sceppen, en{de} haere potte{n} sullen si te gader in twee{n} slaen.
En{de} moab sal bescaemt worde{n} va{n}de{n} afgod Chamos so thuys van Israel bescaemt is va{n} Bethel daer hi betrouwen in had.
Hoe segdi, wi zijn sterc, ende vrome ma{n}ne{n} om te stride{n}?
Moab is woest, ende si hebben zijn stede{n} verbrant ende zijn wtuercore{n} iongelinge{n} ghinge{n} neder inde{n} dootslach Seyt die coninck, die HERE der heyrscaren is sinen naem.
Dat verderue{n} van Moab is bi, dattet come{n} sal, en{de} zijn quaet sal seer haestelic toeloopen.
Vertroost he{m} alle, die alront ontrent he{m} zijt, en{de} ghi alle die sine{n} nae{m} kennet, segt. Hoe is die stercke roede gebroke{n}, ende de{n} eerweerdige{n} stoc.
Climt neder vander heerlicheit, ende sidt in dorste des dochters va{n} Dibo{n} wooninge, wa{n}t Moabs verwoester sal tot v op come{n}, hi sal uwe vaste plaetse scheyden.
O wooninge van Aroer staet inde{n} wech, en{de} besiet van verre. Vraget de{n} gene{n} die vliet, ende he{m} die ontloopen is, segt. Wat isser geschiet?
Moab is bescae{m}t, want hi is verwonnen, Huylt en{de} roept, bootscapt in Arnon, dat Moab verwoest is,
en{de} dat oordeel coemt tot de{n} neder lande waert, op Helon, ende op Iessa, en{de} op Mesphat,
en{de} op Dybon, en{de} op Nabo, en{de} op Deblathaims huys,
en{de} op Ciriathiaim, en{de} op Bethgamul, ende op Bethmaon
en{de} op Cirioth, en{de} op Bozra, Ende op alle de stede{n} vande{n} lande Moab, die verre en{de} dye by zijn.
Moabs hoorn is afgeslage{n}, en{de} sine{n} arm is gebroke{n}, seyt dye HERE,
Maect he{m} dro{n}cke{n}, wa{n}t hy rechte he{m} op tege{n} de{n} HERE Ende hi sal Moabs hant stoote{n} in zijn wt gespogene En{de} hi sal ooc zijn tot een bespottinge,
Wa{n}t Israel was v tot bespottinghe, Als oft ghi he{m} geuonde{n} hadt onder die dieue{n} Maer om de woorde{n} die ghi tege{n} he{m} gesproke{n} hebt, suldi geuange{n} geleyt worde{n},
ghi inwoo{n}ders va{n} Moab verlaet die stede, ende woont inde{n} steene{n}, en{de} zijt als dye duyue dye hare{n} nest maect inde{n} hoochste{n} monde va{n}de{n} gate,
Wi hebbe{n} Moabs houaerdicheyt gehoort, hi is zeer houaerdich, Sijn hoocheyt en{de} zijn verweentheit en{de} houaerdich{eyt}, en{de} die hoocheyt zijnder herte{n} weet ic,
seyt die HERE, en{de} zijn beroeminge En{de} d{at} zijn cracht bi he{m} niet en was, na dat hi vermochte, niet en pijnde te doe{n}
Hier o{m} sal ic op Moab huylen, ende ic sal tot alle Moab roepe{n} totten weene{n}de{n} ma{n}ne{n} va{n}de{n} aerde{n} gebacke{n} muere{n},
O wijngaert van Sabama, ic sal v beweenen vande{n} geween va{n} Iaser. V druyftacke{n} hebbe{n} de zee ouer gegae{n}, totter zee va{n} Iaser zijn si gecome{n}, Die rouer is geualle{n} op uwe{n} oost, en{de} dat oplesen vande{n} wijngaert,
Van Carmelo en{de} vande{n} lande va{n} Moab is afgenome{n} die bliscap en{de} die vruecht, ende ic heb wech gedragen de{n} wijn wt dye wijnperssen. Die tredere vande{n} wijndruyue{n} en sal nyet singe{n} den sanc dieme{n} plach te singe{n},
Si gauen haer roepende stemme va{n} Hesebon tot Eleale toe, ende Iasa, van Segor tot Horonaym dat drie iarighe calf die wateren van Nemrim sullen ooc verdorue{n} zijn,
En{de} ic sal wech doe{n}, seyt de HERE va{n} Moab de{n} ghene{n} die inder hoochte{n} offert, en{de} die sine{n} gode{n} offera{n}de doet,
Hier o{m} sal mijn herte tot Moab luyde{n} als een scalmeye, ende mijn herte sal geue{n} dat geluyt va{n} fluyte{n}, totten manne{n} vande{n} aerde{n} muere wa{n}t hi heeft meer gedaen dan hi vermochte, daer om zijn si vergae{n},
Wa{n}t elc hooft sal calu zijn, ende elcken baert gescore{n} En{de} in allen handen tsame{n} bindinge, op elcken rugghe een haren cleet
Alderha{n}de gheween sal zijn op alle Moabs daken, ende in zijn strate{n}, wa{n}t ic heb Moab intwee ghebroke{n} als een onnut vat, seyt die HERE,
Hoe is hi verwonne{n} en{de} huylden si? Hoe heeft Moab sine{n} necke neder geworpen en{de} is bescaemt? Ende Moab sal zijn tot bespottinge, en{de} een exempel alle de{n} ghenen die ontrent he{m} zijn,
Dit seyt die HERE, Siet, hi sal vliege{n} gelijc eene{n} aerne, en{de} hi sal zijn vlogele{n} wt spreyde{n} tot Moab.
Cariath is ingenome{n}, en{de} zijn bolwercke{n} zijn gewonne{n}, en{de} in dye dage salder starcker mannen va{n} Moabs herte zijn, als eens vrouwe{n} herte die in arbeyde va{n} kinde gaet,
En{de} Moab sal ophoude{n} een volc te zijn, wa{n}t hi verblide hem tegen den HEERE.
O woonder van Moab, op v is <parens>seyt dye HEERE</parens> anxt en{de} grachte{n} ende stricke{n}.
Die vlien sal va{n}de{n} anxte, die sal in die grachten valle{n} en{de} die opcome{n} sal wter gracht, die sal geuae{n} worde{n} inde{n} stric, wa{n}t ic sal op Moab brenge{n} dat iaer haerder versoeckinghe, seyt die HEERE.
Die vande{n} stricke vloge{n} stonde{n} in de scaduwe va{n} Hesebon, Wa{n}t wt Hesebon is gecome{n} een vier, en{de} een vla{m}me vant midde{n} wt Seon, en{de} tsal verteere{n} dat een deel va{n} Moab, en{de} dat opperste vande{n} kindere{n} des oploops.
Wee v Moab, volc van Chamos, ghy zijt verdorue{n}, wa{n}t v sone{n} ende uwe dochteren zijn ghegrepe{n} inder gheuangenisse,
En{de} inde{n} wterste{n} dage{n} sal ic weder o{m} brenge{n} Moabs geuangenisse, seyt die HERE. Tot hier toe zijn Moabs ordelen.
DIt seyt die HEERE tot Ammons kindere{n}, En heeft Israel ghee{n} kindere{n} oft en heeft hi ghee{n} erfgenae{m}? Waero{m} heeft dan Melchon in erflicheyt Gad besete{n}, ende waer o{m} heeft zijn volc in zijn stede{n} gewoo{n}t?
Hier o{m} siet, so come{n} die dagen in v, seyt dye HEERE, dat ic sal doe{n} hoore{n} op Rabbath va{n} Ammo{n}s kindere{n}, een crijschs gheschrey, En{de} het sal veruult zijn inde{n} oploop, en{de} zijn dochtere{n} sulle{n} mette{n} viere verbrant worde{n}, ende Israel sal besitte{n} de{n} ghenen die he{m} besadt, seyt die HEERE.
Huylt o Hesebon, wa{n}t Hay is verwoest, Dochtere{n} va{n} Rabbath roept, cleet v met hare{n} cleedere{n} Weent en{de} gaet al omme neue{n} die thuyne{n}, Wa{n}t Melchon sal geleyt worden inde{n} oueruaert zijn priestere{n} en{de} zijn princen te same{n},
Wat verblijt ghi inde{n} valleye{n}? Weeldige dochtere, dye betrouwe{n} hadt in v scatte{n}, v valleye is neder geronne{n}, En{de} ghi seydet, Wie sal tot mi comen?
Siet, ick sal op v anxt brenghen, seyt dye HEERE dye God der heyrscaren, van alle den menschen, die ghene dye rontsomme v zijn, en{de} ghi sult verstroyt worden, yegelic van uwe{n} aenscouwe{n}, ende niema{n}t en sal zijn die vergadere{n} sal die ghene die vliede{n},
Ende hier na sal ic doe{n} wederkeere{n} die gheuanghen va{n} Ammons kinderen, seyt die HEERE.
Tot Idumeen. Seyt dit die HEERE der heyrscare{n}, En isser ghee{n} wijsheyt meer in Theman? Is den raet vergae{n} vande{n} kindere{n}? Haer wijsheyt onnut gheworde{n}?
Vliet ende keert uwe{n} rugge, dye te Dedan woont climt neder in die hole{n}, want Esaus vernielinge heb ic op he{m} ghebracht, den tijt zijnder versoeckinge
Hadde{n} die wijngaertlesers op v gecome{n}, si en hadde{n} v ghee{n} druyue{n} gelaten, hadde{n} die dieue{n} inde{n} nacht gecomen, si hadde{n} ghenome{n} dat he{n} ghenoech geweest soude hebbe{n}.
Want ic hebbe Esau certeyn ontdect, zijn verborgentheyt heb ic geopenbaert, en{de} hi en sal niet moge{n} verborge{n} worden, Sijn saet is verwoest, en{de} zijn broedere{n}, ende zijn ghebuere{n}, en{de} si en sulle{n} nyet meer zijn
Verlaet uwe weesen en{de} ic salse doe{n} leue{n} en{de} uwe weduwen sulle{n} in mi hope{n}
Want dit seyt die HEERE, Siet, die niet verordeelt en ware{n} dat si de{n} kelck drincke{n} soude{n} drinckende sulle{n} si he{m} drincke{n} en{de} wilt ghi als onnosel gelate{n} worden? Ghi en sult niet onnosel zijn, maer drinckende suldy drincken.
Want bi mi selue{n} heb ic gesworen, seyt dye HEEER, dat Bozra sal zijn in verwoestinge en{de} in lachter, en{de} in spot, ende in vermaledijnge, en{de} alle haer stede{n} sulle{n} zijn tot eewige verwoestinge.
Een gehoor heb ic va{n}de{n} HEERE gehoort, en{de} een bode ben ic ghesonde{n} totte{n} heydene{n} Vergadert v, en{de} coemt tege{n} haer laet ons op stae{n} inde{n} stride,
Want siet, ic heb v tot eene{n} ionge{n} gegeue{n} inde{n} heydene{n}, versmadelic onder die mensche{n},
Ghy die daer woont in dye hole{n} der steene{n}, uwe vermetenth{eyt} en{de} houaerdie heeft v bedroge{n} en{de} ghi arbeyt v te begripe{n} die hooch{eyt} des hueuels Als ghy uwe{n} nest verheuen hebt als een arent, so sal ic v daer af trecke{n}, seyt die HERE,
En{de} Edom sal woest zijn. Elck die daer door gaen sal, hem sal verwondere{n}, en{de} hi sal tisschen op alle haer wonde{n},
gelijc Sodoma en{de} Gomorra en{de} dat lant daer neuen, omgekeert was, seyt die HEERE, Daer en sal gheen man woonen, noch ghee{n}s mensche{n} sone en sal dat lant bewoonen,
Siet, hi sal opclimme{n} als eene{n} leeu va{n}der Iordane{n} houaerdicheyt totter vroomer schoonheit wa{n}t ic sal he{m} haestelic tot haer doe{n} loope{n} En{de} wie sal die vercore{n} zijn, dien ic boue{n} he{m} setten sal Want wie is mijns ghelijc? Ende wie sal mi onderhoude{n} En{de} wie is dese harder, die mine{n} ae{n}sichte wederstae{n} sal?
Hier om hoort des HEEREN raet, die{n} hi aen gegae{n} heeft ouer Edom, ende zijn gedachte{n} die hi gedacht heeft va{n}de{n} ghene{n} dye tot Theman woonen, Ist dat si haer niet neder en worpe{n}, die cleyne vande{n} cudde{n}, ten si dat si scheyde{n} met hem haer wooninge.
Vande{n} geluyde haers valle{n}s is dat lant beroert, in die roode zee is eene{n} roep van haerder stemme{n} gehoort.
Siet, hi sal opuare{n} als eene{n} aernt en{de} sal wtuliege{n}, en{de} zijn vlogelen wtspreyde{n} op Bosra. Ende der stercker herte va{n} Idumeen sal zijn in dye{n} dage, als ee{n}s wijfs herte die in arbeyt va{n} kinde leyt.
Tot Damascon is Emath bescaemt en{de} Arphat wa{n}t si hebbe{n} ee{n} zeer quaet gerucht gehoort, Si zijn gestoort in die zee, si en mochte{n} nyet ruste{n} va{n} sorge{n},
Damascus is mat worde{n}, si is gekeert totter vlucht, beuinge heeftse beuae{n}, verdriet en{de} rouwe hieldense, gelijc een wijf die in arbeyt va{n} kinde leyt,
Hoe verlieten si die priselike stadt, die stadt va{n} bliscappe{n}?
Hier o{m} sullen haer iongelinge{n} valler in haer strate{n}, en{de} in dye{n} dage sullen alle crijsknechte{n} swigen seyt die HEERE der heyrscare{n}.
En{de} ic sal aensteken met vier dye muere{n} va{n} Damasco, en{de} het sal verbernen Benadabs veste{n}.
Tot Cedar en{de} totte{n} rijcke{n} va{n} Asor, die Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n} versloech, seyt die HEERE Staet op en{de} gaet op tot Cedar, en{de} verwoest die kindere{n} vant ooste{n}.
Si sulle{n} neme{n} haer hutte{n} en{de} haer cudde{n}, si sulle{n} tot hare{n} profite wech voere{n} haer velle{n} ende alle haer vate{n} ende haer kemels, ende si sulle{n} op he{n} roepe{n} vreese ronts om va{n} he{n}
Vliet, gaet wech haestelic, ghi die tot Asor woont, sidt in die scueren vande{n} steene{n}, seyt die HERE, Wa{n}t Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n}, heuet tege{n} v eene{n} raet aengegae{n}, ende hi heuet tegen v gedacht gedachten,
Staet op, ende climt op totte{n} rustelike{n} volcke, ende dat betrouweliken woont, seyt die HERE, Si en hebbe{n} ghee{n} duere noch gre{n}dele{n}, seyt de HERE, si woone{n} alleen.
Ende haer kemels salmen roouen, ende die menichte va{n} haer beesten tot buete, Ende ic salse stroeyen in alle winde{n}, die al omme bescoren zijn ae{n} haer haer en{de} ic sal op he{n} bre{n}ge{n} die verderfenisse va{n} allen eynde{n} rontsom hen, seyt die HEERE.
En{de} Asor sal zijn tot wooninge der drake{n} woest inder eewicheyt, daer en sal ghee{n} ma{n} bliue{n}, noch gheens menschen sone en salse bewoone{n}.
Des HEREN woordt dat tot Ieremia{m} den propheet geschiede, tegen Elam int beghinsele van Sedechias des conincs van Iuda conincrijc, seggende,
Dit seyt dye HERE der heyrscare{n}, Siet ic sal in twee breke{n} de{n} boge va{n} Elam, ende ic sal haer sterch{eyt} neme{n},
en{de} ic sal brenghe{n} op Elam die .iiij. winde{n} vande{n} vier eynde{n} des hemels, ende ic salse waye{n} met alle dese winde{n}, Ende gheen volc en salder zijn, daer niet toecome{n} en sullen die vluchtinge va{n} Elam,
En{de} ic sal Elam doe{n} vreesen voor haer viande{n}, ende in der gene{n} aenschouwe{n} die haer siele soecken. En{de} ic sal op he{n} tquaet bre{n}ge{n} die gramscap mijns toorns, seyt die HERE, Ende ic sal na he{n} wtseynde{n} dat zwaert, tot dat icse verteert hebbe{n} sal,
Ende ic sal mine{n} toorn sette{n} in Elam, ende ic sal wt haer verderuen die coninge{n} ende die prince{n}, seit die HERE.
Ende inde{n} laetste{n} dage{n}, so sal ic die geuange{n} va{n} Elam doen weder keeren, seyt die HERE.
DAt woort dat die HERE sprac va{n} Babilonie{n}, ende vande{n} Caldeeusce{n} lande in Ieremias des prophete{n} ha{n}t.
Bootscappet onder die heydenen en{de} laetet hoore{n}, Heft op een teeke{n} predict, en{de} en willes niet hele{n}, en{de} segt. Babilonie{n} is gewonne{n}, Bel is bescae{m}t, Merodach is verwonne{n}, Alle haer afgoden zijn bescaemt, En{de} alle haer gegroefde afgode{n} zijn verwo{n}ne{n}.
Wa{n}t va{n}t noorde{n} sal een volc tege{n} haer come{n}, dat haer lant legghen sal in verwoestheit, En{de} vande{n} mensce{n} totte{n} beeste{n} en sal niema{n}t zijn die daer in woone{n} sal, En{de} si werde{n} beroert en{de} ginge{n} wech,
In die{n} dage{n} ende in die tide{n}, seyt die HEERE, sullen die kindere{n} va{n} Israel come{n}, si, ende die kinderen va{n} Iuda te gader Wa{n}delende en{de} weenende sullen si gae{n}, en{de} soecke{n} de{n} HERE haeren God.
Na Sion sullen si de{n} wech vrage{n} derwaerts sullen haer aensichte{n} come{n}, en{de} si sullen ae{n} de{n} HERE worde{n} geset met ee{n} eewich verbont, dat ne{m}mermeer met vergetentheit wtghedaen en sal worden.
Mijn volc is gheworden een verlore{n} cudde, haer herdere{n} hebbense verleyt, en{de} dedense dwalen op die bergen, Si ginge{n} ouer, vande{n} berch opten hueuel, si vergate{n} haer bedde{n}.
Alle diese vonde{n} atense, En{de} haer vianden seyden Wi en hebben niet gesondicht. Om dat si ghesondicht hebben de{n} HERE der scoonheit der rechtuaerdicheit, ende der verbeydingen haerder vaders vande{n} HERE.
Gaet wech va{n}t midde{n} van Babilonie{n}, ende gaet wt der Caldeeuscher landt, ende zijt als bocxkens voor dye cudde,
Wa{n}t siet, ic sal verwecken en{de} brenge{n} in Babilonie{n} een vergaderinghe van grote{n} volcke vande{n} lande va{n}t noorde{n}, en{de} si sullen bereyt worde{n} tege{n} Babilonie{n}, en{de} daer mede salt gewo{n}ne{n} worde{n}. Sijn gescutte is, als ee{n}s sterckens ma{n}s die dootslaet, ende gee{n} misse en schiet,
Ende Caldeen landt sal zijn tot rooue, ende alle die ghene diese verwoeste{n}, sullen veruult worden, seyt die HERE.
Om dat ghi verblijt ende grote dinge{n} spreket, berooue{n}de mijn erffelicheyt, Om d{at} ghi wt gestort zijt als caluers op dat cruyt, en{de} brullet gelijc die stiere{n}.
So is v moeder te vele seer bescae{m}t, en{de} die v baerde is de{n} stof geleke{n}. Siet, si sal die laetste zijn onder die heidene{n}, ende woest, en{de} sonder wech, en{de} verdorre{n}
van des HEREN gra{m}scap, Me{n} en sal daer niet in woone{n}, maer me{n} salse geheel tot verwoestinge make{n}, Elc dye door Babilonien gaen sal, hi sal verwondere{n}, ende hi salse bespotte{n} op alle haer plage{n}
Gereet v alomme tege{n} Babilonie{n}, Ghi alle die boge{n} spant beuechtse, ende en spaert v gescutte niet, want si heeft den HERE ghesondicht.
Roept tege{n} haer, allesins gaf si haer ha{n}t, Haer fundamente{n} zijn geuallen, Haer muere{n} zijn af ghebroke{n}, wa{n}t het is des HEREN wrake. Neemt aen haer wrake, Also si gedae{n} heeft, so doet haer.
Verstroyet de{n} zayer van Babilonie{n}, ende die{n} die, die zickel houdt inde{n} tijt vande{n} oost, vande{n} aensichte des zweerts der duyue{n} Elc sal tot sine{n} volcke weder keren, ende elc sal vliede{n} tot sinen landewaert
Israel is een ghestroyde cudde, die leeuwen hebbense wt verdreue{n}. Eerst adt he{m} die coninc van Assyrie{n}, ende dese laetste Nabuchodonosor die coninc van Babilonien, trock he{m} zijn gebeente{n} wt.
Hierom seit dit die HERE der heyrscare{n} God van Israel. Siet, ick sal de{n} coninc va{n} Babilonie{n} versoecke{n}, ende zijn lant, also ic versocht hebbe de{n} coninc va{n} Assyrien,
en{de} ic sal Israel weder brenge{n} tot zijnder wooningen Carmelus en{de} Basan sullen worde{n} geweydt. En{de} zijn siele sal verzaet worde{n} inde{n} berge{n} va{n} Ephraim ende va{n} Galaad.
In dien dage{n}, en{de} in dien tijde, seit die HERE salme{n} soecke{n} Israels boosheit, ende si en sal niet zijn, en{de} die sonde van Iuda, en{de} me{n} en salse niet vinde{n}, Wa{n}t ic sal die{n} genadich zijn, die ic daer laten sal.
Gaet op der ghene{n} lant die heerscappie hebbe{n}, en{de} versoect op die ghene die daer in woonen. Verstroyt en{de} slaet doot, die achter bliue{n}, seyt die HEERE, en{de} doet alle dat ghene dat ic v beuolen hebbe.
Inden lande is dat geluyt eens strijts ende groote bedroefheit
Hoe is gebroken ende vertreden den hamer van alle daertrijck? Hoe is Babilonien verkeert in wildernissen onder die heydene{n}?
Ick heb v inde{n} stric gebracht, en{de} ghi Babilonie{n} ghi zijt gewonnen, en{de} ghi en wistes niet, ghi zijt gheuonden en{de} gegrepen, Want ghi hebt den HERE tot gramscappe verwect.
Die HERE heeft sine{n} schat ontdaen, en{de} heeft voort gebracht die vaten zijnder gramscappe{n}, Want dit is des HEREN der heyrscare{n} werc inder Caldeeuscer lant.
Coemt tot haer vanden wterste{n} eynde{n} der aerde{n} ontsluit op dat si wtgaen moge{n}, die haer vertreden. Doet wech die steenen vande{n} wege, en{de} doetse te hoope, en{de} slaetse doot ende en laet daer niet ouer bliue{n}.
Verstroeyt alle haer stercke manne{n} Laetse neder inder dootslach gae{n}. Wee hen, want haeren dach coemt, den tijdt haerder versoeckinghe.
Der vlieender stemmen en{de} der ghenen dye ontgaen zijn vanden lande va{n} Babilonie{n}, om dat si in Sion bootscappe{n} sullen des HEREN ons gods wrake die wrake va{n} des HEREN te{m}pel,
Bootscappet in Babilonie{n} velen luyde{n}, hen allen, die den booghe spannen, Staet teghen haer al rontsomme, dat niemant en ontgae. Verghelt haer nae haere werck, na al dat si ghedaen heeft, so doet haer, want si rechte haer op, teghen den HERE, teghen den heylige{n} van Israel,
Hieromme sullen haer ionghelinghen vallen in haer straten, ende alle die mannen haer crijschknechten sullen swijghen in dien daghe, seyt dye HERE.
Siet, ic spreke tot v houaerdighe, seyt die HERE die God der heyrscharen, Want uwen dach coemt, die tijt uwer versoeckinghe.
Ende de houaerdige sal struyckelen, ende neder vallen, en{de} niema{n}t en salder zijn die hem oprechten sal. En{de} ic sal vier ontsteken in zijn steden, en{de} het sal verslinden al dat omtrent he{m} is.
Dit seyt die HEERE der heyrscaren, die kinderen van Israel, en{de} die kindere{n} van Iuda, liden tsamen ghewelt. Alle diese geuangen hebben houdense, si en willense niet laten gaen.
Haer verlosser is starck, HEERE der heyrscharen is sinen naem. Hieromme sal si haer sake beschermen inden oordeele, op dat hi dat lant veruare ende beroere dye ghene die in Babilonie{n} woone{n}.
Een sweerdt sal zijn totten Caldeeusschen landt, seyt dye HERE, ende totte{n} woonders va{n} Babilonie{n} en{de} tot haere{n} prince{n}, en{de} tot haer wijse luyden,
Een swaert tot haeren waerseggers, dye sot sullen zijn. Een swaerdt tot haer sterke manne{n}, die hen ontsien sullen,
Dat sweert tot haren paerden en{de} tot haere{n} wagene{n}, en{de} tot alle den volcke dat int midde{n} van haer is, ende si sullen zijn als wiuen. Een swaert tot haeren schatte{n}, diemen rooue{n} sal.
Droocheit sal op haer watere{n} zijn, en{de} si sullen verdrooge{n}, Want het is der afgode{n} lant en{de} in monstre{n} sullen si glorieren,
Daerom sullen dye draken daer woone{n}, mette{n} sotten en{de} wilde{n} ma{n}ne{n} en{de} in haer sullen struycen woonen En{de} men en salder voort meer niet in woone{n} inder eewicheit, en{de} men salse niet stichte{n} va{n} geslachte tot geslachte.
Alsoo die HERE omwierp Sodomam en{de} Gomorra{m}, ende dat landt dat daer neuen leyt, seit die HERE. Daer en sal gheen ma{n} woone{n}, noch dat lant en sal geens mensce{n} sone bewoone{n},
Siet, een volc coemt vanden noorden, een groot volck, ende vele coningen sullen op staen vanden eynde{n} der aerden.
Si sullen den booge en{de} den schilt gripen, si zijn fel ende sonder ontfermherticheit, Haer stemme sal luyde{n} als die zee, ende si sullen op die paerden climme{n}, ghelijc een man die bereyt is ten stride tegen v, o dochter van Babilonien.
Die coninc van Babilonien heeft gehoort die fame van hen luyde{n}, en{de} zijn handen zijn onmachtich. Druc beuinc hem, wee als een wijf die in arbeide is.
Siet hi sal op comen, ghelijc eenen leeuwe vander houaerdicheit der Iordanen, tot stercke schoonheyt, en{de} ic sal hem haestelijc doen loopen tot haerwaert Ende wie sal die wtuercoren zijn, die ick bouen hem setten sal? Want wie is mijns ghelijc? Ende wie sal my wederstaen. En{de} wie is die harder, die minen aensichte wederstaen sal?
Hier omme hoort des HEREN raet, die hi metter herte{n} ontfaen heeft teghen Babilonien, ende zijn gedachten die hi ghedacht heeft op der Caldeeuscher lant. Certeynlijc die cleyne kinderen vande{n} cudde{n} sullense af trecken, en{de} met hen sullen verdorue{n} worde{n} haer wooningen
Vande{n} geluyde der geuangenisse va{n} Babilonie{n}, wort dat lant beroert, en{de} de{n} roep wort onder die heydenen gehoort.
DIt seyt die HERE, Siet ic sal verwecken op Babilonien, ende op die ghene die daer in woonen, die haer herte tegen my op geheuen hebbe{n}, eene pestilenctalen wint
ende ic sal in Babilonien seynden wanners, ende si sullense wanne{n}, Ende si sullen haer lant verderuen want si zijn op haer ghecomen van allen eynden, inde{n} dage haers verdriets.
Hi en salder niet woonen, dye sinen boghe spant, ende die een pansier aen heeft, en{de} salder niet opgaen, En wilt haer iongelinge{n} niet spare{n} slaet doot alle haer heyr.
En{de} die ghedoode sullen vallen inder Caldeeuscher lant, en{de} die gewonde in haer la{n}tscappen
Wa{n}t Israel en{de} Iuda en was niet berooft vande{n} HERE haere{n} God, vande{n} HERE der heyrscare{n}, Al was haer lant veruult met misdaet voor den heyligen van Israel.
Vliet vanden midde{n} van Babilonie{n}, op dat elck behoude zijn siele. En wilt niet swige{n} van haer boosheit wa{n}t het is die tijt haerder wraken, vanden HEERE, hy sal haer verghelden haeren loon.
Babilon is eenen gulden kelck in des HEEREN hant, die al dat aertrijc droncken maect, Die heidene{n} droncken van haeren wijn, ende hieromme zijn si beroert
Babilon viel haestelijc, en{de} is intwee gebroke{n}, Huylt op haer, draecht resine tot haerder quetsuren, oft si bi auontuere{n} mach genesen worden.
Wy hebbe{n} Babilonie{n} te meesteren gehadt, en{de} si en is niet ghenesen. Laetse ons achter late{n}, en{de} laet ons gaen elck in zijn lant Want haer oordeel is ghecome{n} totte{n} hemel, en{de} het is ons opgeheue{n} totte{n} wolcke{n}.
Die HERE heeft voort gebracht onse rechtuaerdichede{n} Coemt ende laet ons vertellen in Syon ons Gods werck.
Scherpt die gheschutten, ende vult die pijlcokers Die HERE heeft verwect den geest der coninghen van Meden, ende zijn ghedachte is teghen Babilonie{n}, om dat hise verdriuen soude, Want des HEREN wrake is die wrake zijns tempels.
Heft op een teeke{n} op dye muere{n} van Babilonien, vermenichfuldicht die wake. Heft op die wachters, bereydt die lagen, want die HEERE denct, ende heuet ghedaen, so wat dat hi ghesproken heeft teghen die ghene die in Babilonien woone{n},
Die daer woont bouen vele watere{n}, rijck va{n} schatte{n}, v eynde is ghecomen, die mate eens voets ws afsnidens
Die HERE der heyrscaren heuet geswore{n} by zijnder sielen dat ic sal v veruullen met mensche{n}, als van rupsenen, en{de} men sal op v singe{n} den wijntreders sanck.
Die die aerde maecte met zijnder stercheit, en{de} die ronde werelt bereyde met zijnder wijsheit, ende met sinen verstande de{n} hemel wtspreyde.
Als hi gheluyt gheuen sal, so sullen die wateren vermenichfuldicht worde{n} inde{n} hemel Die die volcken opheft vande{n} eynde der aerden, Hi maecte die blixemen tot reghe{n}, ende bracht voort den wint wt sinen scatte{n}
Alle mensche is sot geworden van conste, elc metael gieter is bescaemt inde{n} afgod, Wa{n}t zijn maecsel is luegenachtich, en{de} ghene{n} geest en is in hem.
Het zijn ydel werke{n}, en{de} te belache{n} waerdich inden tijde haerder besoeckinge sullen si te niete ghaen.
Want Iacobs deel en is dit niet Want die alle dingen gemaect heeft, hi is Iacobs deel, en{de} Israel is die scepter zijns erfdeels, dye HERE der heyrscaren is sine{n} naem.
Ghi stoot in mi in stucke{n} die vate{n} des strijts, en{de} ic sal in v in stucke{n} stoote{n} die heydene{n}, en{de} ic sal in v verstroeyen die conincrijcke{n},
en{de} ic sal in v in stucke{n} stoote{n} dat peert, en{de} den ghenen die daer op rijdt, en{de} ick sal in v in stucke{n} stoote{n} den wage{n} en{de} die daer op sitten,
en{de} ic sal in v in stucke{n} stoote{n} de{n} man en{de} dat wijf, En{de} ic sal in v in stucke{n} stoote{n} de{n} ouden man en{de} dat kint, en{de} ic sal in v in stucken stoote{n} den ionghelinc en{de} die maget,
en{de} ic sal in v in stucken stoote{n} den herder en{de} zijn cudde. En{de} ic sal in v in stucke{n} stoote{n} de{n} ackerma{n} en{de} zijn paerde{n} die den ploech trecke{n}, en{de} ic sal in v in stucke{n} stoote{n} die prince{n} en{de} die voorbarighe luyde{n},
En{de} ic sal Babilonie{n} ende allen den ghene{n} die in Caldee{n} woone{n} vergelde{n} alle haer quaet dat si ghedaen hebbe{n} in Sion, in uwe{n} ooge{n}, seyt die HERE.
Siet, ic spreke tot v scadelike berch, seyt die HERE, die alle dat lant besmet hebt. En{de} ic sal mijn hant op v steken, ende ic sal v afwentelen vande{n} steene{n}, Ende ic sal v gheuen tot eenen berch der verbrandinghe.
Ende si en sullen van v niet nemen eenen ecksteen, noch eenen steen totten fundamenten, Maer ghi sult eewelijc verloren zijn, seyt die HERE.
Heft op een teeken opter aerden, trompt metter trompetten inde{n} heydene{n}, heylicht die heydene{n} bouen haer, bootscapt den coningen van Ararat, van Menni, en{de} Ascenez, Telt tege{n} haer Taphsar. Brenghet dat paert als die rupsene, dye eenen strael heeft.
Heylicht tegen haer die heydenen, die coninghen van Meden, haer leytsmanne{n}, ende alle haer edele luyde{n}, en{de} alle dat lant va{n} zijnder macht,
En{de} dat lant sal worde{n} beroert en{de} verbaest, want des HEREN gedachte sal wacker worde{n} tege{n} Babilonie{n}, dat hi dat la{n}t van Babilonie{n} woest sal legghe{n}, en{de} datme{n} daer in niet en sal moge{n} woone{n},
Die stercke van Babilonie{n} hielde{n} op van stride{n}, si woo{n}den in vaste steden. Haer stercheit is verteert, en{de} si zijn geworden gelijc wiuen. Haer wooninghen zijn verbrant, haer grendelen zijn gebroke{n},
Dee{n} looper sal come{n} te gemoet den andere{n} loopere, ende die bode sal te gemoete come{n} den ghenen die bootschapt, dat hi bootscappen sal den coninc va{n} Babilonien, dat zijn stadt gewonne{n} is va{n} bouen tot bouen
ende dat die hauenen beleyt zijn, Ende dat die vochtige neder landen ontsteken zijn mette{n} viere, en{de} dat die mannen der crijsknechten verbaest zijn.
Want dit seyt die HEERE der heyrscaren God van Israel. Die dochter va{n} Babilonie{n} is gelijc eene{n} dorschuloer, wiens tijt des dorsschens is, Noch eene{n} cleyne{n} tijt ist, ende den tijt haers oosts sal come{n}.
Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n} heeft mi gegete{n}, Hi heeft mi verslint, Hi heeft mi ghemaect ghelijc een ydel vat, Hi heeft mi opgesopen ghelijc een draec, hi heeft sine{n} buyck gheuult met mijnder teederheyt en{de} hi heeft mi verstooten,
Die boosheyt coemt tege{n} mi, En{de} mijn vleesche op Babilonie{n}, seyt die wooninge va{n} Sion en{de} mijn bloet si op dye ghene dye in Caldeen woonen, seyt Ierusalem
Hier o{m} seyt dye HERE. Siet, ic sal v sake ordele{n}, en{de} ic sal v wrake wreke{n} Ende ic sal haer zee woest make{n} en{de} ic sal hare water adere verdroge{n},
En{de} Babilonie{n} sal zijn eene{n} steenhoop ende der drake{n} woninge, een verwo{n}dere{n} en{de} een geblaes, om dat daer niema{n}t in woonen en sal.
Si sulle{n} te gader gelijc leeuwe{n} briessche{n}, ende si sullen haer haer verscudde{n}, ghelijck die ionghe leeuwen.
In haerder hitten sal ic haren dranc setten, ende ick salse droncken maken dat si slapen sullen ende si sullen den eewighen slaep slapen, ende si en sulle{n} niet ontwaken, seyt die HEERE.
Ick salse leyden gelijc lammere{n} totter doot, ende ghelijc rammen ende bocken.
Hoe is Sesach gewonnen, en{de} hoe is ghewonnen die edele van alle den landen? Hoe is Babilonien gheworden in verwonderen onder die heydene{n}?
Die zee is opgecomen op Babilonien, si is ouerdect metter menichte{n} van haeren vloeden.
Haer steden zijn geworden in een verwonderen, een lant daermen niet in woonen en mach ende woest, een landt daer niemant in woonen en sal, noch gheens menschen kint en salder door gaen.
Ende ick sal besoecken Bel in Babilonien, ende ic sal wtworpen wt sinen monde, dat hi gheswolghen hadde, en{de} die luyde{n} en sullen voort meer tot hem niet verghaderen. Want die muer van Babilonien sal oock vallen.
O mijn volck, gaet wt vant midden van Babilonien, dat elck zijn siele behoude vander gramschap des HEREN toorn,
En{de} dat hi v bi auontueren v hert niet en vermorwe en{de} dat ghi ontsiet dat geruchte datme{n} int lant hoore{n} sal. En{de} in die{n} iare sal dit geruchte come{n}, ende na dit iaer ooc dat geruchte. Ende die boosheit sal come{n} opter aerden ende die een heerscappie hebbende boue{n} de{n} andere{n}.
Hierom siet, so comen die dagen, ende ic sal versoecken die gegroefde afgoden, van Babilonien, ende al haer lant sal gescheynt worde{n}, ende alle haer verslage{n} mannen sullen int middel vanden lande vallen.
En{de} hemel, en{de} aerde, en{de} al datter in is, sullen danc segge{n} op Babilonie{n}, wa{n}t vanden noorde{n} sullen hen die roouers come{n}, seit die HERE.
Ende also Babilonie{n} gedaen heuet dat die verslagen in Israel vallen soude{n}, also sullen die verslagen van Babilonien vallen in alle dat lant.
Die voor dat swaert gheulode{n} hebt, coemt, en{de} en wilt niet stae{n}. Ghedenct va{n} verre des HEREN, en{de} Ierusalem come op in v herte.
Wi zijn bescaemt, want wi hebbe{n} lachter gehoort, Schaemte heeft onse aensichte{n} ouerdect, wa{n}t vremde luyden zijn gecome{n} op dat geheylichde va{n} des HEREN huys.
Hierom siet, seyt die HEERE, die dage{n} come{n} dat ic sal soecken die gegroefde afgode{n} van Babilonie{n}, ende in al haer la{n}t sal die gewonde loeyen
Ist dat Babilonie{n} opwaert inde{n} hemel climt, ende maect si hare stercheit vast inde{n} hooghe{n}, van mi sullen noch haer verwoesters come{n}, seit de HERE
Men hoort een ste{m}me des geroeps va{n} Babilonien, en{de} grote moort vande{n} Caldeeusce{n} la{n}de,
Wa{n}t die HEERE heeft Babilonien verwoest, en{de} hi heeft wt haer gedaen dat groot geluyt, en{de} haer vloede{n} sullen geluyt maken gelijc vele watere{n}. Haer ste{m}me gaf geluyt
wa{n}t die roouer is op haer gecome{n}, dat is op Babilonie{n}, En{de} haer stercke ma{n}ne{n} zijn geua{n}ge{n}, ende haere{n} booge is verdroocht wa{n}t die HERE is die starcke wreker, vergeldende, sal hijt he{n} vergelde{n}.
Ic sal droncken maken haer prince{n} en{de} haer wise luyde{n}, haer leitsma{n}ne{n}, en{de} haer edele luyde{n}, en{de} haer stercke manne{n}, ende si sullen de{n} eewige{n} slaep slape{n}, ende si en sullen niet ontwake{n}, dit seyt die coninc, HERE der heyrscaren is sinen naem.
Dit seyt die HERE der heyrscharen, Die zeer hooghe muere{n} van Babilonien sullen met onder graue{n} onder grauen worden, ende haer hooghe poorte{n} sullen verbrant worden mette{n} viere, Ende des volcs arbeyt, en{de} der heydene{n}, sullen te niete worden, mette{n} viere ende sullen verloren worden.
Dit is dat woort dat Ieremias die propheet beual Saraie Nerei sone, die maasias sone was, d{at} hi met Sedechias de{n} coninc voer in Babilonie{n} inde{n} vierde{n} iare va{n} sine{n} rijcke, Wa{n}t Saraias was die prince der propheten.
En{de} Ieremias screef alle dat quaet dat op Babilonie{n} come{n} soude in eene{n} boec, al dese woorde{n} die gescreue{n} zijn tege{n} Babilonie{n}.
En{de} Ieremias seide tot Saraia{m}. Als ghi come{n} sult in Babilonie{n}, en{de} ghi gesien en{de} gelesen sult hebbe{n} al dese woorde{n},
so sult ghi segge{n}. HERE ghi hebt gesproke{n} tege{n} dese plaetse, dat ghise verderue{n} sout, so dat niema{n}t zijn en sal die daer in woonen sal, vande{n} mensce{n} totten vee, en{de} dat si een eewige wildernisse sal zijn
Als ghi voldaen sult hebbe{n} desen boec te lesen, so sult ghi daer aen eene{n} steen binde{n}, en{de} ghi sult he{m} worpen int midde{n} van Euphrate{n},
ende sult segghen. Aldus sal Babilonie{n} verdroncke{n} worde{n}, en{de} si en sal niet weder op stae{n} vande{n} ae{n}sichte des verdriets, dat ic op haer brenge, en{de} si sal al verwoest worde{n}. Tot hier toe zijnt Ieremias des prophete{n} woorden.
SEdechias was een kint van .xxi. iaer, doe{n} hi began te regere{n}, en{de} hi regeerde .xi. iaer in Ierusalem. En{de} zijnder moeder naem was Amithal, Ieremias dochter va{n} Lobna.
En{de} hi dede quaet in des HEREN ooge{n}, na al d{at} Ioachim gedaen had,
wa{n}t des HEREN toorn was tege{n} Ierusalem en{de} tege{n} Iuda, tot dat hise wech worpe{n} soude van sine{n} aensichte. En{de} Sedechias ginc vanden coninc va{n} Babilonie{n}.
En{de} het geuiel inde{n} negenste{n} iare va{n} sine{n} rijcke, in die thiende maent, opte{n} thiende{n} dach vander maent, dat Nabuchodonozor, die coninc van Babilonien quam. Ende hy ende alle zijn heyr tege{n} Ierusalem, ende beleyde{n}t, ende si maecte{n} tege{n} Ierusalem vaste bolwercke{n} rontsom,
en{de} die stadt was beleyt totten .xi. iare van Sedechias rijck.
Maer in die vierde maent, opte{n} negenste{n} dach vander mae{n}t wa{n} die honger die stat En{de} tvolc vande{n} lande en hadde geen spise teten.
En{de} die stat wert op gebroke{n} ende alle haer strijtbaer manne{n}, die crijsknechte{n} vloden, ende si ginge{n} snachts wter stat door den wech vander poorte{n}, die tusscen die twee muere{n} was, en{de} die daer leyt tot des conincs houe waert,
En{de} die Caldeeussce hadde{n} die stadt alom beleyt. En{de} dese trocke{n} al wech, de{n} wech die inder wildernissen leyt en{de} der Caldeeuscher heyr veruolchde de{n} coninc, ende si vinge{n} Sedechia{m} in de wildernisse, die neue{n} Hiericho is, ende al zijn geselscap vloot va{n} hem
Ende doe{n} si den coninc geuangen hadden so voerde{n} si he{m} totte{n} coninc van Babilonien in Reblata, int lant van Emath, en{de} hi sprac tot he{m} van rechte.
Ende die coninc van Babilonien doode Sedechias sone{n} voor sine{n} ooge{n} En{de} hi doode ooc alle die prince{n} van Iuda in Reblata.
En{de} hi stac Sedechias ooge{n} wt, ende spande hem in boeyen Ende die coninc va{n} Babilonien bracht hem in Babilonie{n}, ende hi leyde hem in dat huys des kerckers totte{n} dage zijnre doot.
Ende in die vijfste maent, inde{n} thiende{n} daghe vander mae{n}t, dat is dat negentienste iaer Nabuchodonozors des conincs van Babilonie{n}, so qua{m} Nabusarda{n} de velthooftma{n}, die voor de{n} coninc van Babilonie{n} in Ierusalem stont,
en{de} hi ontstack des HEREN huys, ende des conincs huys, ende alle die huysen van Ierusalem, en{de} elc groot huys verbrande hi metten viere.
Ende dat heyr der Caldeeuscher dat mette{n} heyrs velthooftman was, braken af alle die mueren, van Ierusalem.
En{de} vande{n} arme{n} volcke, en{de} vande{n} andere{n} volcke dat in die stat gebleue{n} was, en{de} vande{n} vluchtige{n} die ouer geulode{n} ware{n} totte{n} coninc van Babilonie{n}, ende die ander vander menichte{n}, voerde Nabusarda{n} die velthooftman wech geuange{n},
Maer vande{n} arme{n} volcke vande{n} lande, liet Nabusardan die prince vande{n} heyr, wijngaert manne{n} en{de} ackermannen.
Ende die Caldeeusche brake{n} de metale{n} colomne{n} die in des HEREN huys ware{n}, en{de} die metalen stapels, ende dye metalen zee, die in des HEREN huys was, ende si voerde{n} alle haer coper in Babilonie{n}.
Ende dye potte{n}, ende die crauwels, ende vate{n}, en{de} scalen, en{de} die mortiere{n} ende alle die coperen vate{n}, die inden dienst geweest hadde{n}, voerde{n} si wech.
Ende die vate{n} daerme{n} dat ruecwerc in hielt, en{de} die croesene{n}, ende die beckens, en{de} die candelaren, en{de} die mortiers, en{de} die nappen. Alle die gulden waren gulden, en{de} die silueren waren silueren. Dye prince vanden heyr voerdet aldus wech
die twee calomnen, ende een metalen zee .xij. metalen caluere{n} die onder die stuensels waren, die die coninck Salomon in des HEREN huys gemaect hadde. Ende daer en was gee{n} ghewichte des metaels va{n} allen desen vate{n}
En{de} vande{n} calomne{n} ware{n}. Een calomne was achtien ellenboge{n} in de hoochte en{de} een coorde van twaelf elleboge{n} omginc die calomne. Ende die dicte daer af was va{n} vier vingeren, Ende si was binnen hol,
Ende op elck calomne was een coperen hooft, En{de} die hoocheit van eenen hoofde was van vijf ellenboge{n}, ende die netkens, en{de} die granaet appelen op die croone, alomme wast al coperen, Ende aldus wast ooc in die ander calomne, en{de} granaet appelen.
En{de} der granaet appelen ware{n} ses en{de} tnegentich, nederwaert hangende, en{de} si ware{n} alomme hondert gemaect met netteke{n}s.
En{de} die velthooftma{n} nam Saraiam de{n} priester der eerster oordininge, en{de} Sophonia{m} de{n} priester der tweeder oordininge, en{de} die wachters vander poortale,
En{de} hi nam eene{n} camerlinck vander stat, die gheset was bouen die strijtbaer manne{n} der crijschknechte{n}, en{de} seuen mannen vande{n} ghenen die des conincs aensicht saghen, diemen in die stat vant, en{de} eenen scriuer, dye prince was vande{n} crijgers, die de nieuwe crijgers proefde, En{de} tsestich manne{n} vande{n} volcke des lants, diemen int midde{n} der stat va{n}t,
En{de} Nabusardan die velthooftman namse, en{de} hi voerdese totten coninc van Babilonie{n} in Reblata.
Ende die coninck van Babilonien sloechse, ende doodese in Reblata, int lant van Emath, En{de} Iuda wert alsoo ouer gheuoert wt zijn lant.
Dit is dat volc dat Nabuchodonosor ouer uoerde. Int seuenste iaer voerde hi ouer drie duysent, en{de} drientwintich Iode{n}.
Int achtiende iaer so voerde Nabuchodonosor ouer va{n} Ierusalem, acht hondert en{de} twee{n}dertich sielen.
In Nabuchodonosors drientwintichste iaer, soo voerde ouer Nabusardan die velthooftman seue{n}hondert en{de} .xlv. sielen. Aldus waren dese sielen alle, vier duysent, en{de} ses hondert.
En{de} het gheuiel inden seuenendertichsten iare van Ioachims des conincs va{n} Iuda oueruaert, in de twaelfste maent, inde{n} vijfentwintichsten dage vander maent, so verhief Euilmerodach die coninck van Babilonien, in dat iaer va{n} sine{n} rijcke Ioachims des conincs van Iuda hooft, en{de} hi leyde he{m} wt dat midden vanden kercker,
en{de} sprac goede woorden met hem. En{de} hi settede sinen throon bouen der coninge{n} throon, die bi hem in Babilonie{n} ware{n},
En{de} hi veranderde zijn cleederen zijns kerckers, en{de} hi adt altoos omtrent hem broot, alle die dagen zijns leuens.
En{de} zijn spijsen ware{n} eewighe spijsen, en{de} werden hem gegeuen, nae die ordinancie des conincs van Babilonien alle daghe, totten daghe zijnre doot, en{de} alle die daghen zijns leuens.
ENde het is gesciet, na dat Israel in die geuangenisse gheuoert was, en{de} Ierusale{m} verwoest was dat Ieremias die propheet sadt weenende, en{de} met desen beween beweende hi in Ierusalem, en{de} met bitteren moet versuchtende en{de} screyende heeft hi geseyt. Aleph Hoe sittet alleene die stat vol volcs? Hoe is die vrouwe va{n}de{n} heydene{n} geworde{n} gelijc een weduwe, en{de} die princersse der prouincie{n}, hoe is si geworden ondertribuyt?
Beth Weende weende si inde{n} nacht, en{de} haer tranen zijn aen haer wange{n}, Niemant en is diese vertroost van haere{n} lieue{n} vrienden, Alle haer vriende{n} hebbense versmaet, en{de} zijn haere vianden gheworden.
Gimel. Iuda is ouer geuare{n} om dat verdriet, ende om die menichte vanden dienst. Hi woonde onder die heydene{n}, en{de} en vant geen ruste, Alle haer veruolgers hebbense gegrepe{n} inde{n} anxt.
Daleth. Die wege{n} van Sion weene{n}, om datter niemant en is die ter feesten coemt. Alle haer poorte{n} zijn verdorue{n}, haer priestere{n} versuchten, Haer maechde{n} zijn quelende, en{de} si is verdruct met bitterheden.
He. Haer viande{n} zijn gheworden int hooft, ende haer viande{n} zijn rijck geworde{n}, Wa{n}t die HERE heeft op haer gesproke{n}, om die menichte haerder hooshede{n}, Haer cleyne kindere{n} zij{n} in die geuangenisse geleyt voor des viants aensichte.
Vau. En{de} vander dochter va{n} Sion is wech ghegaen al haer scoonheit, Haer prince{n} zijn gheworde{n} gelijc ramme{n} die geen weyden en vinde{n}, en{de} zijn wech gegaen sonder stercheit voor de{n} ghene{n} die hen na volchden.
Zai. En{de} Ierusalem is ghedachtich gheweest der dage{n} haerder quellinge, en{de} der ouer tredinge, en{de} alle haerder begeerlichede{n} die si van ouden dage{n} gehadt heeft, Als haer volc viel in die viantlike ha{n}t, en{de} gee{n} hulper daer en was, Die viande{n} saghense, en{de} si bespotteden haere sabbathen.
Heth. Ierusalem heeft sonde gesondicht, hiero{m} is si ongestadich geworde{n}, Alle diese verhieue{n}, die hebbe{n}se versmaet, wa{n}t si hebbe{n} haer bescaemt gesien, si versuchtede, en{de} is achter waert gekeert.
Theth. Haer vuylheden zijn aen haer voeten, en{de} si en heeft niet gedacht haers eyndts, Sy is seer anxtelijc af gheset, en{de} en heeft gheenen vertrooster. HEERE siet mijn quellinghe want mijn viant is opgerecht.
Ioth. Die viant stac zijn handt tot allen haeren begeerlike{n} goede{n}, Want si sach, dat die heydene{n} in gecome{n} ware{n} in haer heylich huys, daer ghi af beuolen hadt, dat si in v vergaderinge niet comen en souden.
Caph. Alle haer volc is versuchtende, en{de} soecke{n}de broot, Si gauen alderhande costelike dinge{n} om spijse, om die siele te vermaken, Besiet HEERE en{de} merct, want ic snoode geworden ben.
Lamech. O ghi alle die door desen wech wandelt, merct en{de} siet, oft eenige droefheyt is ghelijc mine droefheit, Want die HERE heeft my afgelesen gelijc een wijndruyue, also hi gesproke{n} heeft inden daghe der gramschappen zijns toorns.
Mem. Van bouen heeft hi vier gesonde{n} in mijn gebeenten en{de} heeft mi onderwesen Hi heuet een nette wtgespreyt mine{n} voete{n}, hi heeft mi achterwaert ghekeert, Hi heuet my verwoest gheset alle de{n} dach, met bedroefthede{n} becommert.
Nun. Dat ioc van mijnder booshede{n} heeft ghewaect in sine hant, si zijn te gader gewonden ende gheleyt op minen hals Mijn cracht is ghecrenct, Die heere heeft mi ghegheuen in dye handt, daer ic niet en sal moghen af opstaen.
Samech. Die Heere heeft wtgenome{n} vande{n} midde{n} van mi al mijn grootdadige luyde{n}, Hy heeft den tijt tegen mi geroepe{n}, dat hi mijn wtuercoren in stucken wriue{n} soude, Die HEERE heeft die perse getreden der maget der dochteren van Iuda.
Ain. Hierom ben ic weenende, en{de} mijn ooghe brengt water wt, want dye vertrooster dye mijn siele bekeert, is verre van mi geworde{n} Mijn kindere{n} zijn verlore{n} geweest, wa{n}t die viant is te bouen ghegaen.
Phe. Sion stac haer handen wt, ende niemant en is diese vertrooste. Die HEERE heeft beuolen teghen Iacob, rontsomme hem sine vianden, en{de} Ierusalem is onder hen gheworde{n}, alsoft si besmet ware met der vrouwen siecte.
Sadich. Die HERE is rechtuaerdich, want ic heb sine{n} mont tot gramscap verwect, hoort bidde ic, alle tvolc, ende siet mine bedroefheit, Mijn maechde{n} en{de} mijn iongelinge{n} zijn wech gegaen in die geuankenisse
Cuph. Ic riep mijn vriende{n}, en{de} si bedroeghe{n} mi, Mijn priestere{n} en{de} mij{n} oude luyde{n} in die stat zijn verteert, Want si sochten spise tot haere{n} behoef, om dat si haere sielen vermaken souden.
Res. Siet HERE, want ic worde gequelt, mine{n} buyc is in verdriet, En{de} mijn herte is omgekeert in mi selue{n}, Wa{n}t ic be{n} vol va{n} bitterhede{n} Va{n} buyte{n} verslaet dat sweert, en{de} des gelijc die doot is inden huyse.
Sin. Si hebbe{n} gehoort dat ic versuchte, en{de} niemant en is die mi vertroost, Alle mijn viande{n} hebbe{n} mij{n} quaet gehoort, si zijn verblijt want ghi hebbet gedaen, Ghi hebt toe ghebracht de{n} dach des troostens, en{de} si sulle{n} mi ghelijc worden.
Thau. Laet alle haer quaet voor v come{n}, en{de} snijtse af, so ghi mi afgesnede{n} hebt, om alle mij{n}s boosheyts wille, want mijn versuchtingen zijn vele, en{de} mijn herte is truerende.
Aleph. HOe heeft die Here in zijn gramscap bedect met donckerhede{n} die dochter va{n} Sion, En{de} hoe heeft hi die eerbarige va{n} Israel neder gheworpen, vanden hemel in die aerde, en{de} en heeft niet gedachtich gheweest, inden dage zijnre gramscap, der bancken va{n} sinen voeten.
Beth. Die Heere heeft neder gheworpen, en{de} en heuet niet gespaert alle Iacobs costelike dinge{n} hi heeft in zijn gramschap verdoemt der maget van Iuda vaste stede{n}, en{de} heeftse ter aerde{n} gheworpe{n}, Hi heeft dat rijck en{de} die princen besmet.
Gimel. Hi heeft inder gramschap zijns toorns alle Israels hoorn gebroke{n}, Hi heeft zijn rechterhant achterwaert gekeert, va{n} des via{n}ts aensichte, en{de} hi heeft in Iacob ontsteke{n} een vier vlamme die rontsomme verslindt.
Daleth. Hi heeft sinen booge gespanne{n} gelijc een viant, hi heeft zijn rechterha{n}t vast gemaect gelijc een tegenpartider, en{de} hi heuet doot geslagen in die wooninge die dochter van Sion, dat schoone om te siene was. Hy heeft zijn gramschap wt ghestorttet ghelijck een vier
He. Die Heere is gheworden ghelijck als een viant, hy heeft Israel neder gheworpen, hy heuet alle zijn vesten omgeworpe{n}, hi heuet zijn vaste stede{n} verdoruen, en{de} hi heeft veruult in die dochter van Iuda, de{n} verootmoedichden man, en{de} die verootmoedichde vrouwe.
Ende hi heuet zijn tente verstroeyt gelijc eenen hof, hi heuet zijn wooninge{n} gebroken, Die HEERE heuet in Syon vergeten die feeste ende den sabboth, ende hi heeft inden verwite ende gramschap zijnder toorninicheit gheleuert, de{n} coninc ende de{n} priester.
Zain. Die HERE heuet versteken sine{n} altaer, hi heeft vermaledijt zijn gheheylichde plaetse, hi heeft in des viants hant geleuert die mueren van sine{n} torrens, Si gaue{n} ste{m}me{n} in des HEREN huys, en{de} in eene{n} hooge{n} feesteliken dach.
Heth. Die HERE heeft gedacht te verderue{n} die muere{n} der dochtere{n} van Sion, Hi heuet zijn meetcoorde wtgespreyt, en{de} hi en heeft zij{n} ha{n}t niet afghekeert van die verderffenisse, Dye voorstercte wee{n}de, ende die muer is te gader verstroeyt
Theth. Haer poorte{n} zijn in die aerde gesoncke{n}, hy verderf en{de} hi brac haer grendelen, Haere{n} coninge{n} en{de} haer prince{n} onder die heydene{n}.
Daer en is geen wet En{de} haer prophete{n} en vonde{n} geen visioen vande{n} HERE.
Ioth. Die ouders der dochteren van Sion sate{n} op die aerde, ende sweghen, Si bestroeyden haer hoofden met asscen, Si zijn gecleet met haren cleederen, die maechden van Iuda sloegen haere hoofden nederwaerts ter aerden.
Cuph. Mijn oogen zijn flau gheworden door die trane{n}, mijn ingewandt is verstoort, En{de} mijn leuere is wtgestort op die aerde, om die scade der dochteren van minen volcke, doe{n} dat cleyne kint, ende dat sooghende sterf in dye straten vanden steden.
Lamech. Si seyde{n} haere{n} moedere{n}, waer is die tarwe en{de} de{n} wijn? als si verghinge{n} inden strate{n} vander stat gelijc gewonde, als si haere siele{n} wtbliesen, in haers moeders scoot
Mem. Tege{n} wien sal ic v rekene{n}, ofte wie{n} sal ic v gelijc make{n}, dochter va{n} Ierusalem? Wien sal ic v ghelijc make{n}, ende vertrooste{n} v maget, dochter va{n} Sion? Wa{n}t uwe intwee wriuinghe is groot, so groot als dye zee, wie sal v ghenesen?
Nun. V prophete{n} sage{n} v valsche dinge{n} en{de} sotte ende si en ondecte{n} v boosheit niet, dat si v tot berouwe verwecke{n} soude{n} Want si sagen v valsche aenneminge{n}, ende wtuerdriuinghen
Samech. Si sloege{n} op v haer hande{n} te gader, alle die door de{n} wech ginge{n}, si bliesen en{de} roerde{n} haer hooft op die dochter va{n} Ierusale{m}, en{de} si seyde{n}, Siet is dit die stat va{n} volmaecter scoonheit, die bliscap va{n} allen de{n} lande{n}?
Phe Alle uwe viande{n} sperrede{n} haere{n} mont op v, si bliesen, en{de} crijselde{n} mette{n} tande{n}, ende si seyden, Wi sullense verslinde{n}, Siet dit is de{n} dach die{n} wi ontbeyt hebbe{n}, wi hebbense geuonden ende ghesien.
Ain. Die HERE heeft gedaen dat hi gedacht heeft, hi heeft sine redene{n} voldaen, die hi beuolen hadde vanden ouden daghen aen, Hy heuet te niete gedaen, en{de} niet ghespaert, en{de} heeft den viant op v verblijdt ghemaect, ende heeft verheuen den hoorn uwer vianden
Sadick. Haer herte riep aende{n} Heere op die muere{n} der dochteren van Sion, Brenget tranen voort als ee{n} beke, des daechs en{de} des nachts en geeft v ghene ruste, noch den appele va{n} uwen oogen en swige niet.
Coph. Staet op loeft inder nacht in dat beginsel der waken, stort wt v herte, als water, voor dat aenscouwen ws Heeren. Heft op uwe hande{n} opwaerts tot he{m}, voor die sielen uwer cleynder kinderen, die vergaen van honger int beghin van allen sceywege{n}.
Res. Siet HERE en{de} merct, welcken ghi aldus afghesnede{n} hebt, Sullen dan die vrouwe{n} haer eyge{n} vruchte{n} niet ete{n}, haer cleyne kinderen vander mate van eenre palme{n}? Oftme{n} dootslaet de{n} priester en{de} den propheet, in des HEREN huys?
Sin. Dat cleyne kint en{de} die oude menschen lage{n} daer buyten apter aerden, mijn maechde{n} en{de} ionghelinghen zijn int sweert gheuallen Ghi sloechtse doot inde{n} daghe uwer gramscap, ghi versloechtse en{de} en ontfermde haers niet.
Thau. Ghi riept als tot eene{n} feestelike{n} dach, die mi van alomme veruaren souden, En{de} inden dage van des HEREN verbolgentheit en was niemant die ontulieden mochte, en{de} achter ghelaten worden, Die ic opgebracht hebbe ende gheuoet, mijn viandt heeft die selue verteert.
Aleph. IC ben een ma{n} siende mijn armoede, va{n} die roede zijnder gramscap.
Aleph. Hi heeft mi gedreue{n} en{de} gebracht in donckerhede{n}, ende niet int licht.
Aleph. Allee{n} heeft hi tege{n} mi gekeert, en{de} hi heeft al den dach zijn hant omgekeert.
Aleph. Hi heeft mijn vel out gemaect, ende mijn vleesch, hy heeft mijn ghebeenten ghebroken.
Beth. Hy heeft al omme my vertimmert, ende hy heeft mi omset met ghallen, ende met arbeyde.
Beth. In donckerheden heeft hi my gheset, als eewighe dooden.
Gimel. Hi heeft teghen mi al omme gesticht dat ic niet wtghaen en sal, hy heeft mijn boeyen verswaert.
Gimel. Maer ooc als ic roepe, en{de} als ick bidde, so heeft hi mijn gebet wtgesloten.
Gimel Hi heeft mine{n} wech beslote{n} met viercante steenen, hi heeft mijn byweghe{n} om gekeert
Daleth Eene{n} beyr laghe{n} legghe{n}de is hi mi geworden, en{de} een leeuw int verborge{n}.
Daleth Hi heeft mijn byweghen omgekeert, en{de} hi heeft mi ghebroke{n}, ende hy heeft mi verlaten ghesedt.
Daleth Hi heeft sine{n} boghe ghespannen, ende hy heuet mi ghesedt ghelijc een teeken, om na te schieten.
He Hi heeft in mine niere{n} gescote{n} die dochteren zijnder pijlkokeren.
He Ic ben gheworden tot spotte alle mijnen volcke, en{de} alle de{n} dach hare liedeken.
He Hi heeft mi veruult met bitterhede{n}, hi heuet mi droncke{n} gemaect va{n} alsene.
Vau Hi heeft bi getale mijn tande{n} gebroke{n}, hi heeft mi met asschen ghespijst.
Vau En{de} mijn siele is verstooten, ic hebbe vergheten der goeden.
Vau En{de} ic seyde, mijn eynde en{de} mijn hope is verloren voor den HEERE.
Zai Ghedenct mijnre armoede{n} en{de} mijns ouergangenissen der alsene{n} en{de} der galle{n}.
Zai Metter gedachten so sal ic gedencke{n}, en{de} mijn siele sal in mi verdwinen.
Zai Dit gedenckende in mijn herte, daer om sal ic hopen in Gode.
Heth Des HEEREN ontfermherticheyt ist, dat wi niet te niete en zijn, wa{n}t sine ontfermherticheden en hebbe{n} niet gebroken.
Heth Ic weet vroech in die dagheraet dat v gelooue veel is.
Heth Mijn deel is die HEERE, seyde mijn siele, hier omme sal ic hem verbeyden
Thet Die HEERE is goet de{n} ghenen die op he{m} hope{n}, der sielen die hem soect.
Thet Het is goet te verbeyden met gheswijge des HEEREN salicheyt.
Thet Het is eene{n} man goet als hi des HEREN iock draecht va{n} zijnre ioncheyt.
Iod Dat hy alleen sitte ende swijghe, wandt hy heeft hem seluen verheuen bouen hem seluen.
Iod Hy sal sine{n} mont legge{n} int stof, ofter by auontueren hope si.
Iod Hi sal de{n} ghene{n} die he{m} slaet zijn wange{n} geue{n}, met lachtere{n} sal hi versaet worde{n}.
Caph Wa{n}t die HEERE en sal inder eewicheyt niet verstooten.
Caph Om dat hi he{m} selue{n} wech geworpe{n} heeft, so sal hi ontfermen nae die menichfuldih{eyt} zijnre ontfermherticheyt.
Caph Wa{n}t hi en heeft nyet verootmoedicht wt zijnre herten, ende die kindere{n} der mensche{n} verworpe{n}.
Lamech. Om dat hi onder sine voete{n} vertrede{n} soude alle die geuangene{n} der aerde{n}.
Lamech. Om dat hy des mans ordeel neder buyge{n} soude in des alderhoochsten aensichte.
Lamech. Op dat hy den mensche verkeere{n} soude in sine{n} ordeele, dat en wiste die here niet
Mem Wie is dese die seyde, datment doen soude alst die Here niet en beual.
Mem En{de} dat wt des HEREN alre hoochsten mont niet en come{n}, noch goede noch quade.
Mem. Wat murmureerde een leuende me{n}sche, een man voor sine sonde{n}.
Nun Laet ons onse wege{n} ondersoecke{n}, en{de} laet ons soecke{n}, en{de} laet ons weder bekeere{n} totte{n} HEERE.
Nun Laet ons onse herten opheffen met onse hande{n} tot Gode waert inde{n} hemel.
Nun Wi hebbe{n} onrechtuaerdelic ghedae{n}, en{de} hebben v tot gramscap verwect, hier om en sidi niet te verbiddene.
Samech Ghi hebt ons met gramscappe{n} ouerdect, en{de} geslaghe{n} en{de} doot gheslaghe{n}, en{de} niet gespaert.
Samech Ghi hebt tege{n} v een wolcke gesedt, dat dat gebedt niet en mach doorgae{n}.
Samech. Ghi hebt mi geset een ontwortelinghe en{de} afworpinghe int midde{n} vande{n} volcke.
Phe. Sij hebben hare{n} mont op ons opgesperret alle die vianden.
Phe. Propheteringhe is ons liede{n} geworde{n}, en{de} anxt, en{de} stricke{n}, en{de} verdruckinge.
Phe Mijn ooge heeft wtghebracht scheydinge der watere{n} in die intwee breekinge der dochtere{n} mijns volcs
Ain Mijn ooge is gequelt, en{de} en sweech nyet om datter gheen ruste en was
Ain Totter tijt toe, dat die HERE vande{n} hemele{n} dat mercte en{de} aensach.
Ain Mijn ooge heeft mijn siele berooft, in alle{n} de{n} dochtere{n} va{n} mijnder stadt.
Sadech Mijn via{n}de{n} hebbe{n} my sonder sake beuae{n} met iachte, gelijc eene{n} vogel.
Sadech Mijn leue{n} is geualle{n} in eene{n} put, en{de} si leyden op mi eenen steen.
Sadech Die watere{n} liepe{n} boue{n} mijn hooft, ic seyde, ic ben bedorue{n}.
Cuph Ic aenriep uwe{n} naem, HERE, vanden wtersten putte.
Cuph Ghi hebt gehoort mijn stemme, en keert v oore niet af va{n} mine{n} suchte{n}, en{de} van minen roepen.
Cuph Ghi quaemt bi mi inde{n} daghe doe{n} ic v aenriep, ghy seyt, en vreest niet.
Res. HEERE ghi hebt mi geoordeelt, die sake mijnre sielen, verlosser mijns leuens.
Res HEERE ghi hebt haer boosheyt ghesien teghen mi, oordeelt mijn oordeel
Res Ghi gebt gesien alle haren toorn, alle haer gedachte{n} teghen mi.
Sin. Ghi hebt gehoort hare{n} lachter HERE, al haer gedachte{n} tegen mi.
Sin Die lippe{n} der ghene{n} die tegen mi opstae{n}, en{de} dye gedachte{n} haerder herten teghen my alle den dach.
Samech. Haer sitte{n} ende haer opstae{n} aensiet, ic ben haren Psalm
Thau. HEERE verghelt hen hare{n} loon na die wercke{n} van hare{n} handen.
Thau. Ghi sult hen geue{n} den schilt des herten, dinen arbeyt
Thau. Ghi sult hen veruolge{n} in uwe{n} toren, ende vertredense onder die hemelen.
Aleph. HOe is tgout so verdonckert en{de} die alderbeste verwe is verandert, Die steenen der heyliger plaetsen zijn gestroeyt int hooft va{n} allen straten.
Beth. Die edel sone{n} va{n} Sion, en{de} die ghecleet zijn mette{n} besten goude, hoe zijn si gheacht voor aerdene vate{n}, tot een werc va{n} des potbackers handen.
Gimel. Maer ooc die witte vrouwe{n} ontdecte{n} hare borste{n} en{de} soochde{n} haer ionghe{n}, Die dochter mijns volcs is fel, gelijc de{n} struys inder wildernissen.
Daleth. Des suyge{n}de kints tonge hinck boue{n} vast inde{n} hemel des monts va{n} dorste, de cleyne kinderkens eyschte{n} broot, ende nyemant en was diet hen brack.
He. Die weeldelic aten, zijn vergaen inden weghen, die inder gecruyde sofferaen spijsen opgeuoet werde{n}, die hebbe{n} drec omhelst
Vau. En{de} die boosheit der dochter mijns volcs is meerder geworde{n} dan die sonde va{n} Sodoma, die omgeworpe{n} wert in een ooge{n}blic, ende gheen hande{n} en heeftmen ae{n} haer gheleyt.
Zain Haer geheylichde manne{n} zijn blincke{n}der da{n} sneeu, en{de} claerder schine{n}de dan melc, rootachtigher dan out yuoren schoonder dan Saphirus.
Heth. Haer aensicht is swerter geworde{n} dan cole{n} ende si en zijn nyet bekent inder strate{n}, haer huyt cleefde aen haer beene{n}, het verdroochde, en{de} is geworde{n} gelijc hout.
Theth Beter wast den ghene{n} die metten swaerde verslaghen waren, dan die gedoot ware{n} metten honger, want dese vermagherden, si werde{n} verteert va{n} die onuruchtbaerheyt der aerden.
Iod. Die hande{n} der bermhertiger vrouwe{n} hebben haers selfs sone{n} gecooct, en{de} die zijn hare spijse geworde{n}, in die instucke{n} wriuinghe der dochteren mijns volcs.
Caf. Die HEERE heeft sine{n} toren volbracht, hi heeft wtghestort die gra{m}scap zijnder toornicheyt. Ende hi heeft in Syon een vier ontsteke{n}, ende het heeft haer fundamente{n} verslonden.
Lamech. Die coninghen der aerden, ende alle dye in die werelt woonden, en geloofden nyet, dat die viant ingae{n} soude door dye poorten van Ierusalem.
Mem. Om dye sonde{n} haerder prophete{n}, en{de} om die boosheyt van hare{n} priesteren, die int midde{n} va{n} hen wtghestort hebbe{n} der rechtuerdigher bloet.
Nun. Die blinde{n} hebbe{n} gedwaelt inde{n} straten si zijn besmet vanden bloede. En{de} als si daer niet in en mochten gae{n}, soo hielden si haer slippen
Samech. Gaet wech ghi besmette, riepen si tot he{n} gaet wech, gaet va{n} hier, ende en willes niet aentasten Want si hebbe{n} gekeuen, en{de} zijn beroert, en{de} si seyde{n} onder die heydene{n}, men sal hier niet meer toedoen, dat hi onder hen woonen sal
Phe. Des HEREN aensicht heeftse gescheyde{n}, hi en salse nymmermeer meer aensien. Si en hebbe{n} niet ontsie{n} der priestere{n} aensichten, noch si en ontfermde{n} der ouder lieden niet.
Ain. Als wi noch bleue{n} staende, soo gebraken ons onse ooge{n}, tot onser ydelder hulpe{n}, als wi naerstelic sage{n} totte{n} volcke, dat ons niet behouden en mochte.
Sadick Si hebbe{n} onse voete{n} slibberich gemaect inde{n} wech va{n} onsen straten, Onse eynde is ghenaect, onse dage{n} zijn voleyndt, want onse eynde is gecomen.
Cuph. Onse veruolgers waren snelder dan die aernen des hemels, si veruolchden ons tot op die berghen, inder wildernissen leyde{n} si ons laghen.
Res. Die geest ons monts, Christus dye HERE is geuangen in onsen sonde{n} tot welcke wi seyden, wi sullen in v scaduwen leue{n} inden heydenen.
Sin. Verblijt ende verhuecht v o dochter va{n} Edom, die daer woont int lant va{n} Hus, Tot v sal oec come{n} de{n} kelck, ghi sult droncke{n} ende naect gemaect worden.
Thau O dochter van Sion, v boosheyt is veruult hi en salder niet meer toe doe{n}, dat hi v wech voere{n} sal, O dochter van Edom, hi sal uwe boosheyt versoecken, hi sal uwe sonden ontdecken.
HEERE ghedenct wat ons geschiet is, aenschout en{de} besiet onsen lachter.
Onse erffelicheit is gekeert totte{n} vremde{n}, onse huysen totte{n} volcke va{n} buyte{n}.
Wi zijn weesen geworden sonder vader, Onse moederen zijn als weduwen,
Onse water hebben wi om gelt gedroncken, en{de} onse houten cochte{n} wi om gelt.
Wi werden met onsen necken gedreue{n}, ende den vermoeyde{n} en gafmen gheen ruste.
Wi gauen Egipten die hant, en{de} den volcken van Assyrien, dat wi van broode verzaedt souden worden.
Onse vaderen sondichden, ende si en zijn niet, en{de} wi hebben haer boosheden gedragen.
Dienstknechten hebben heerscapie boue{n} ons, Niemant en wasser die ons verloste va{n} haere{n} hande{n}.
In onsen sielen brachten wi broot met ons vanden aensichte des swaerts inder woestinen.
Onse vel is verbrant als eene{n} ouen, vande{n} aensichte des onweders en{de} des hongers
Si vernederen die vrouwen in Sion, ende die maechden in die steden van Iuda.
Die princen zijn metter hant gehange{n}, en{de} der ouder mannan aensichte{n} en achte{n} si niet
Si misbruycte{n} onbetamelick die iongelinghen, en{de} die kinderen vielen door dat hout,
Die oude ma{n}ne{n} en sitte{n} niet meer onder dye poorten, en{de} die iongelingen en songen aende{n} danse niet,
Die blischappen onser herten is ontbroke{n}, onse dansen is verkeert in geween
Dye croone ons hoofts is neder gheuallen. Wee ons, want wi hebben gesondicht,
Hierom is onse herte bedroeft geworden in smerten. Hieromme zijn onse oogen verdonckert
om den berch van Sion, Want hy vergaen is, Die vossen wandelen daer inne.
Maer ghi HERE sult inder eewicheyt bliue{n}, uwe{n} throon van geslachte tot gheslachte,
Waeromme sult ghi ons eewelijc vergeten? ende sult ghi ons noch lange dage{n} verlaten?
Bekeert ons HERE tot v en{de} wi sullen bekeert worden, vernieuwet onse daghen, so si vanden beghinne waren,
Maer wech worpende, so hebdy ons versteke{n}, ghi zijt veruaerlijck teghe{n} ons vergramt.
DIt zijn dye woorden des boecs den welcken Baruch ghescreuen heeft, dye een sone Nerei was, des soons Maasia, des soons Sedechie, ende des soo{n}s Sedei, die die sone Helchie was, in Babilonien,
int vijfste iaer, ende inden seuensten daghe der maent, in dier tijt, doen die Caldeeusche Ierusalem ghewonnen, ende mette{n} viere verbrant hadden.
En{de} Baruch heeft die woorden des boecs ghelesen voor die ooren Iechonie Ioachims des conincs van Iuda sone, en{de} totte{n} ooren van alle den volcke, dat totte{n} boecke qua{m},
en{de} totte{n} oore{n} der machtiger sonen der coninge{n}, en{de} totte{n} oore{n} der priestere{n} en{de} totte{n} oore{n} des volcs, vande{n} meeste{n} totte{n} minsten, en{de} alle der ghene{n} die in Babilonien woonde{n}, bi die riuiere Sedi.
En{de} dit hoore{n}de, so screyden si en{de} vaste{n}, en{de} bade{n} voor des HEEREN aenschouwen.
En{de} si hebben gelt vergadert, na eens yegelijcs vermoge{n}.
En{de} si hebbe{n} in Ierusalem gesonde{n}, tot Ioachim den priester, Helchie sone, des soons Salon, en{de} totten andere{n} priestere{n}, en{de} tot alle den volcke, dat met hem in Ierusalem gheuonden was,
doen si opgenomen hadde{n}, die vaten des tempels des HEREN, weder te roepe{n} int lant van Iuda, die af ghenomen waren vanden tempel, opten thienden dach der maent Syban, die silueren vaten, die Sedechias Iosie sone, die Coninck van Iuda ghemaect hadde,
Na dat Nabuchodonosor dye Coninck van Babilonien Iechoniam gheuanghen hadde, ende die princen, en{de} die machtighe, ende dat volc des lants van Ierusalem, en{de} heeftse in Babilonien gheuanghen gheleyt,
En{de} hebben gheseyt? Siet wi hebben v gelt gesonden, vande{n} welcke{n} coopt offerhanden en{de} wieroock, ende maect hemels broot ende offert voor dye sonden, opten outaer des HEEREN, ons Gods,
En{de} bidt voor dat leuen va{n} Nabuchodonosor, den coninc van Babilonien, en{de} om Balthasars zijns soons leuen, Op dat haer daghen moghen zijn als die daghen des hemels opter aerde{n},
en{de} dat ons dye HEERE cracht wil geue{n}, en{de} onse ooge{n} verlichten, op dat wi moge{n} leue{n} onder die beschermenisse van Nabuchodonosor den coninck van Babilonie{n}, en{de} onder die bescermenisse Balthasars zijns soons, en{de} laet ons he{n} veele dagen diene{n}, en{de} laet ons ghenade vinden in haeren aenschouwen.
En{de} bidt voor ons selue{n} totten HERE onsen God, Want wy hebben den HERE onsen Gode ghesondicht, en{de} zijn gramscap en is van ons niet ghekeert, tot op desen daghe toe.
En{de} leest dit boeck dat wi tot v gesonden hebben, om inden tempele des HEEREN gelesen te worden, op den hooge{n} dach, ende alst van noode is,
en ghi sult segge{n}. De{n} HERE si rechtuaerdicheit, maer ons bescaemtheit des ae{n}sichts, soot nv is op desen dach, alle den volcke van Iuda, en{de} allen die in Ierusalem woonen,
onsen coningen, ende onsen princen, onsen priesteren en{de} propheten, ende onsen vaderen.
Want wi hebben voor den HERE onsen God gesondicht, en{de} en hebben niet gelooft, in hem niet betrouwende,
en{de} wy en hebben hem niet onderdanich geweest, en{de} wi en hebben niet gehoort die stemme des HEREN ons Gods, dat wi wandelden in zijn gebode{n} die hi ons ghegeuen heeft,
Van dien daghe aen, inden welcken hi wtgheleyt heeft onse vaders vanden lande van Egipten, Tot desen daghe toe ware{n} wi ongheloouich totten HERE onsen God, en{de} wy ghinge{n} wech verstroeyt, op dat wi zijn stemme niet hoore{n} en souden.
En{de} ons zijn veel boosheden aenghehange{n}, en{de} vermaledijngen die God Moysi sinen knechte gheset heeft, dye onse vaders wtgeleyt heeft, vanden lande van Egipten, om ons een landt te gheuen, vloeyende van melck ende van honich, ghelijckt huyden in desen daghe blijct.
En{de} wi en hebben niet ghehoort die stemme des HEREN ons Gods, na alle der propheten woorden, dye hy tot ons ghesonden heeft, en{de} tot onsen rechteren,
en{de} wi zijn wech gheghaen een yeghelijc nae den sinne onser booser herten, om te maken vremde Goden booselick doende, voor die ooghen des HEREN ons Gods.
DAeromme heeft die HERE onse God zijn woort gheordineert, dat welcke hi ghesproken heeft tot ons, en{de} tot onsen rechtere{n}, die oordeel gedaen hebbe{n} in Ierusalem en{de} tot onsen coninghen, en{de} tot onsen princen en{de} tot alle den volcke van Israel, en{de} van Iuda,
dat die HERE op ons groote quade{n} soude brenghen, dat alsulcke onder den hemel niet gheschiet en zijn, als in Ierusalem gheschieden, na die dinghen die ghescreuen zijn inder wet Moysi,
als dat een mensche zijnder sonen en{de} dochtere{n} vleesch eten soude.
En{de} die HERE heeftse onder dye hant alder coninghen ghegeuen, die rontsomme ons zijn tot lachter ende tot verachtinghe, onder alle volcke{n}, onder die welcke dat ons die HERE verstroyt heeft.
Ende wi zijn tonder gegae{n} ende niet te bouen, want wi de{n} HERE onsen Gode gesondicht hebben, niet willende zijn stemme hooren.
Den HERE onsen Gode si rechtuaerdicheit, maer ons ende onsen vaderen beschaemtheit des aensichts, alsoot op desen dach blijct.
Want die HEERE heeft alle dese quade dinghen op ons ghesproken die nv op ons gecomen zijn,
en{de} wi en hebbe{n} dat aensicht des HEEREN ons Gods niet ghebeden, op dat wi weder keeren soude{n}, een yegelijc van sine{n} alderboosten wege{n}.
En{de} die HERE heeft in die quaden ghewaect, en{de} op ons gebrocht, want die HERE is rechtuaerdich, in alle zijn wercken, die hi ons ghebode{n} heeft,
en{de} wi en hebben zijn stemme niet ghehoort, dat wi in die gheboden des HEREN wandelen souden, die hi gegeuen heeft voor onse aensicht.
Ende nv HERE God va{n} Israel, die v volc wtgeleyt hebt wte{n} lande va{n} Egipte{n}, met een stercke hant, met teekenen ende wonderen, en{de} met wonderlike dinghen en{de} met uwer groter macht, en{de} met uwe{n} hooge{n} arme, en{de} ghi hebt v eene{n} nae{m} gemaect, gelijc alst in desen daghe is.
Wi hebbe{n} gesondicht, qualick gheleeft, en{de} booselick gedaen HERE onse God, tege{n} al uwe rechtuaerdicheden.
Vwen toorn moet van ons afgekeert worden, want wy luttele, zijn achter ghelaten onder dye heydenen, daer ghy ons verstroeyt hebt.
Verhoort HEERE onse aenroepen, ende onse gebede{n}, en{de} leyt ons wt om uwen wille, en{de} geeft ons dat wi genade vinden, voor die ooge{n} der ghenen dye ons wech gheleyt hebben,
Op dat alle aertrijck wete{n} mach dat ghi dye HERE onse God zijt, dat uwen naem is op Israhel aengheroepen, ende op zijn gheslachte,
HEERE aensiet van uwen heylighen huyse, tot ons, ende buycht uwe oore en{de} verhoort ons,
Doet op uwe ooghe{n} en{de} siet, Want die doode{n} dye inder helle{n} zijn, wiens gheesten va{n} haren lichame{n} ghenomen zijn, en sulle{n} de{n} HEERE ghee{n} eere en{de} rechtuaerdicheyt gheuen.
Maer die siele die droeuich is va{n}der grootheyt des quades, en{de} crom ende cranck voortgaet, en{de} dye ooghe{n} ghebrekende, En{de} die hongherige siele geeft den HEERE eere en{de} rechtuaerdicheyt,
want wi en storten onse ghebeden niet na onser vadere{n} rechtuaerdicheit, en{de} begeeren barmherticheyt van uwen aensichte, HEERE onse God,
Maer want ghi uwen toorn en{de} gramscap op ons ghesonden hebt also ghi ghesproken hebt door die hant der prophete{n}, uwer knechte{n}, segge{n}de,
Aldus seyt die HEERE, Buycht uwe scoudere{n} en{de} uwe{n} neck, en{de} dient den coninc va{n} Babilonie{n}, en{de} ghi sult int lant sitte{n}, dat ic uwe{n} vadere{n} ghegeue{n} heb,
Ende ist dat ghi dit nyet en doet, noch en hoort die stemme des HEEREN ws gods, om de{n} coninc va{n} Babilonie{n} te dienen, so sal ic v doe{n} gebreke{n} vande{n} stede{n} van Iuda, en{de} buyte{n} Ierusale{m},
En{de} ic sal va{n} v afhalen die ste{m}me des vrolicheyts, en{de} die ste{m}me des blijscaps en{de} die stemme des bruydegoms, en{de} die stemme des bruyts, en{de} alle dat lant sal zijn sonder voetstap va{n} die ghene de daer in woone{n},
En{de} si hebbe{n} v stemme niet gehoort, dat si de{n} coninc va{n} Babilonien dienden, en{de} ghi hebt vast gemaect dijn woorde{n} die ghi gesproke{n} hebt inde{n} hande{n} uwer knechte{n} der prophete{n}, dat die gebeente{n} onser coninge{n} en{de} onser vaderen ouer gedrage{n} soude{n} worde{n} va{n} hare{n} plaetsen,
En{de} siet si zijn geworpe{n} in die hitten der Sonne{n}, ende in coude des nachts, en{de} si zijn gestoruen in dye alder quaetste smerte{n} met honger en{de} mette{n} swaerde, en{de} met verseyndinge,
En{de} ghi hebt geset de{n} tempel, inde{n} welcke{n} uwe{n} naem aengeroepen is, gelijc desen dach, om die boosheyt des huys va{n} Israel, en{de} des huys van Iuda,
En{de} ghi HERE onse god hebt gedaen in o{n}s na alle uwe goeth{eyt} en{de} na alle uwe grote barmhertich{eyt}
so ghi gesproken hebt door dye hant dijns knechts Moysi, in die{n} dage{n} inde{n} welcke{n} ghi he{m} gebode{n} hebt te scriuen uwe wet voor die kindere{n} va{n} Israel,
segge{n}de, Ist sake dat ghi niet en hoort mijn ste{m}me, dese grote menichte sal vera{n}dert worde{n} in een aldercleynste volck, Wa{n}t ic salse verstroye{n}
wa{n}t ic weet dat dit volc mi niet horen en sal Wa{n}t dit volc is hertneckich, en{de} tsal bekeert worden tot zijnder herten, inde{n} lande zijnder geuanghenisse,
Ende si sullen weten, dat ic ben die HEERE haer God. En{de} ic sal hen een herte geue{n}, en{de} si sullent verstae{n}, en{de} ooren ende sullent horen,
En{de} si sullen mi loue{n} int lant haerder gheuanghenissen, ende si sulle{n} ghedachtich zijn mijns naems,
Ende si sulle{n} hen afkeere{n} va{n} haren harde{n} rugge, ende va{n} hare{n} booshede{n}, Want si sullen gedencke{n} den wech haerder vaderen, die in mi gesondicht hebbe{n},
Ende ic salse weder omme roepe{n} int lant, dwelcke ic gesworen hebbe haren vadere{n} Abraha{m}, Ysaac ende Iacob, ende si sullen daer heeren ouer zijn, En{de} ic salse vermenichfuldighe{n}, ende si en sullen nyet vermindert worde{n},
Ende ick sal hen setten een ander eewich testament, dat ic hen sal zijn tot een God, en{de} si sulle{n} my zijn tot een volck, En{de} ic en sal mijn volc dye kindere{n} va{n} Israel niet meer beroere{n} vande{n} lande, dat ic hen gegeuen hebbe.
ENde nv HEERE almachtich God va{n} Israel, die siele in bangicheyt, ende de benaude{n} geest roept tot v,
Hoort HEERE ende ontfermt onser, wa{n}t ghi zijt die barmhertige God, ende ontfermt onser, wa{n}t wij hebbe{n} gesondicht voor v,
Wa{n}t ghy sidt inder eewicheyt, ende wi sulle{n} vergae{n} inder eewicheyt.
HEERE almachcich God va{n} Israel, hoort nv dat gebedt der doode{n} va{n} Israel, en{de} haere{n} sonen die voor v ghesondicht hebbe{n}, en{de} en hebbe{n} dye stemme des HEEREN haers gods niet gehoort, en{de} veel quaden zijn op ons vergadert,
En wilt niet ghedencke{n} die boosheyt onser vaderen, maer gedenct uwer hant ende ws naems in deser tijt,
want ghi zijt die HERE onse God, ende wi sulle{n} v loue{n} HERE,
wa{n}t daer o{m}me hebt ghi ghegeue{n} uwe vreese in onse herten, Op dat wi uwe{n} naem aenroepe{n} soude{n}, ende loue{n} v in onse gheuangenisse, Wa{n}t wi sullen bekeert worde{n} va{n} die boosheyt onser vaderen die voor v gesondicht hebben.
Ende siet, wi zijn huyden in onse gheuanghenisse daer ghi ons in verstroyt hebt tot lachter, en{de} in vermaledijnge, en{de} in sonde, na alle die boosheyt onser vaderen, die va{n} v afgegae{n} zijn HEERE onse God,
Hoort o Israel die gebode{n} des leuens, ontfanct mette{n} oore{n} dat ghi wete{n} moecht wijsheyt,
Wat ist o Israel dat ghi zijt inde{n} lande der vianden? Ghi zijt oudt geworde{n} in vree{m}de{n} landen, ghi zijt besmet mette{n} dode{n},
ghi zijt gereke{n}t mette{n} ghene{n} die neder climme{n} inder helle{n}
Ghi hebt achter gelate{n} die fonteyne der wijsh{eyt}
Wa{n}t waert sake dat ghi gewandelt hadt inde{n} wech Gods, ghi soudt doch in vrede{n} gewoont hebbe{n} opter aerde{n},
Leert waer wijsheit is, waer duecht is, waer verstant is, op dat ghi wete{n} moecht, waer die lancheit des leuens is, en{de} des leue{n}s ghebruyc, waer dat licht der oge{n} is en{de} vrede,
Wie heeft geuonde{n} zijn plaetse? En{de} wie is ingegae{n} in zijn scatcamere{n}?
Waer zijn die prince{n} der heydene{n}, ende die heerscappie hebbe{n} op die beeste{n} die opter aerde{n} zijn?
Die daer spele{n} met die vogele{n} des lochts,
die tot scatte{n} vergadere{n} siluer en{de} gout, op die welcke de me{n}sche{n} betrouwe{n} en{de} ghee{n} eynde en is haerder vercriginge. Die siluer smeden, ende sorchfuldich zijn ende daer en is ghee{n} vindinge haerder wercken,
Si zijn wtuerdreue{n} ende nederghedaelt totter hellen, ende andere zijn weder op gestae{n} in haer plaetsen,
Die ionghelinge{n} hebben tlicht ghesien, en{de} hebbe{n} opter aerde{n} gewoont,
Maer si en hebbe{n} den wech der leeringhe{n} niet ghewete{n}, noch si luyden en hebben haer weghe{n} niet verstae{n}, noch ooc haer sonen en hebbe{n}se niet ontfanghe{n}, Si is verre verscheyden gheworden van haer aenschijn,
Si en is inde{n} lande van Canaan nyet ghehoort, noch in Theman niet ghesie{n},
Ende Agars sonen die der aerden wijsheyt gesocht hebbe{n}, coopliede{n} des landts van Theman, ende die veel clappen, ende ondersoeckers der wijsheyt en{de} des verstandts, maer si en hebbe{n} niet ghewete{n} de{n} wech der wijsheyt en{de} en hebbe{n} haerder padeke{n}s nyet gedacht,
O Israel hoe groot is dat huys gods en{de} hoe groot is die plaetse zijnder besittinghe{n},
Groot en{de} ghee{n} eynde hebbe{n}de, hooch, en{de} ongemete{n},
Daer hebbe{n} ruesen genoemt geweest, die vande{n} beghinne geweest hebben groot va{n} gesteltenisse, geleert ten strijde,
Die HEERE en heeft dese niet vercore{n}, noch si en hebbe{n} de{n} wech der leeringhe{n} niet gheuonde{n}, daer om zijn si vergaen,
En{de} wa{n}t si ghee{n} wijsheyt gehadt en hebbe{n}, daer om zijn si om haerder onwijsheyt vergae{n},
Wie is op geclo{m}me{n} inde{n} hemel, en{de} heeft die wijsheyt ontfange{n} en{de} vande{n} wolcke{n} wtgheleyt?
Wie heeft ouer die zee gheuare{n}, en{de} die wijsheyt gheuonde{n}, en{de} heeftse boue{n} zeer wtuercore{n} gout ouergebracht?
Daer en is nyema{n}t die haer wege{n} wete{n} mach, en{de} die haer toepaden ouerdencke{n} mach.
Maer die alle dinck weet hi heeftse bebent ende gheuonde{n}, door zijn wijsheyt, Hi die dye aerde bereyt heeft in eewiger tijt, en{de} heeftse veruult met tweevoetige en{de} viervoetige ghedierte,
Die dat licht wtseynt, en{de} het gaet, en{de} hi riept, en{de} het was he{m} onderdanich met vreesen,
Ende dye sterre{n} hebbe{n} in haerder wake{n} licht gegeue{n}, ende si zijn verblijt.
Si zijn gheroepe{n}, ende si hebbe{n} gheseyt, hier zijn wij, Ende si hebbe{n} met vrolicheyt gelicht he{m}, diese ghescape{n} heeft,
Dit is dye HEERE onse God, ende ghee{n} ander en sal teghe{n} he{m} gheleke{n} worde{n},
Dese heeft alle den wech der leeringe{n} geuonde{n}, ende Iacob sinen knechte, ende Israel sine{n} beminde{n} gegeue{n},
Na desen is hi in die aerde gesie{n}, ende hy heeft metten mensche{n} gewandelt.
DIt is dat boec der ghebode{n} Gods, ende dye wet dye inder eewicheyt is, Al die dese wet houde{n}, sullen totte{n} leue{n} comen Maer diese achter late{n}, sulle{n} totter doot comen,
Bekeert v Iacob, ende aenueert dese wet, Wandelt doer de{n} wech, tot hare{n} schijnsel teghe{n} haer licht,
En gheeft uwe heerlicheyt niet eene{n} andere{n}, noch de{n} vreemde{n} heydene{n} uwe waerdicheyt,
O Israel wi zijn salich, want ons zijn die dinge{n} openbaer, dye Gode behaghen.
O volck Gods, zijt goets moets, Israel is der gedenckenissen waerdich,
Ghi zijt de{n} heydene{n} vercocht, niet tot uwer verderffenissen, maer wa{n}t ghi de{n} HEERE tot gramscappe{n} verwect hebt, soo sidy uwe{n} vianden ouer geleuert,
Wa{n}t ghi hebt de{n} eewige{n} god vertoornt, die v gemaect heeft, offere{n}de de{n} duyuelen, ende Gode niet,
Wa{n}t ghi hebt de{n} ghene{n} verghete{n}, die v gheuoet heeft, en{de} Ierusalem v voester hebdi verstoort,
Want si heeft die gramscap va{n} Gode op v sien comen, ende heeft gheseyt. Hoort ghi ghebuere{n} va{n} Sion, God heeft mi groote schreyinge toeghebracht,
Wa{n}t ic hebbe die geuanghenisse mijns volcs ghesien, mijnder sone{n} ende mijnder dochteren welcke geua{n}genisse, hi de eewich is op haer ghebracht heeft,
Want ic hebse met vrolicheyt op gheuoedt, maer met schreyen ende droefheyt ghelate{n},
Nyema{n}t en verblide op mi een weduwe en{de} mistroostige, en{de} om dye sonde mijnder sone{n}, ben ic van veel me{n}sche{n} achter ghelate{n} Wa{n}t si zijn va{n}der wet Gods gheweken.
Maer si en hebben zijn rechtuerdicheyt niet ghewete{n}, ende si en hebbe{n} door die weghe{n} der gebode{n} Gods niet gewandelt, noch si en zijn met rechtuerdicheyt niet ingegaen door die paden zijnder waerheit,
Laet die gebuere{n} va{n} Sio{n} come{n}, en{de} die geua{n}genis mijnder sonen en{de} dochtere{n} ghedencken, die welcke hi die eewich is, op hem ghebracht heeft,
Wa{n}t hi op hen gebracht heeft, een volc van verre, een oneerbaer volck, ende va{n} eender ander spraken,
ende die den oude{n} niet ontsie{n} en hebben, noch der kinderen ontfermt. Ende si hebben die vercoren der weduwe{n} wech geleyt, ende op haer sone{n} hebbe{n} si die eenige bedruct gemaect,
Maer wat mach ic v helpen?
Want die ghene, dye dit quaet op v gebracht heeft, die sal v va{n} uwer viande{n} hande{n} verlossen,
Wandelt mijn sone{n}, wa{n}delt wa{n}t ic ben alleen achter gelaten.
Ic heb dat cleet des vrede{n} wt gedae{n}, en{de} den sack des bidde{n}s aengetoge{n}, en{de} ic sal totte{n} opperste{n} roepe{n} in mijn dage{n}.
Mijn sonen, zijt goets moets, roept totte{n} HERE, en{de} hi sal v verlossen va{n} die hant der prince{n} uwer vianden,
Want ick heb inder eewicheyt uwe salicheyt gehoept ende mi is blijschap vande{n} heylige{n} gecome{n}, vander barmherticheyt, die op v come{n} sal, van hem die eewich is, onsen salichmaker,
Wa{n}t ick heb v met droefheyt en{de} screyen wt ghesonden, Maer Godt sal v mi weder leyden, met blijscape{n} en{de} vrolicheyt inder eewicheyt,
Wa{n}t gelijc als die gebuere{n} van Sion, v geuangenisse va{n} God gesien hebbe{n}, also sullen si haestelijc v salicheit in Gode sien, die welcke met grooter eere{n}, en{de} eeuwige scijnsel op v come{n} sal.
Mijn sone{n}, lijdt lijdtsaemlijc den toren die op v come{n} sal, Wa{n}t v via{n}t heeft v veruolcht, maer ghi sult zijn verderuenis haestelic sien, en{de} ghi sult op sine{n} neck climmen.
Mijn teedere kindere{n} hebbe{n} scarpe wege{n} gewandelt, want als een cudde vande{n} viande{n} gerooft, so zijnse gheleyt.
Weest goetmoedich mijn sone{n}, en{de} roept totte{n} HERE, Want uwe gedachtenisse sal vande{n} genen zijn die v geleyt heeft,
Want gelijc als uwe{n} sin geweest heeft, dat ghi va{n} God dwalen soudt, Wederom bekeerende suldy hem thien werf meer soecken,
Wa{n}t hi die die quade dinge{n} op v gebracht heeft, die sal v eewige vrolicheyt weder brengen, met uwer salicheit.
Ierusalem weest goetmoedich. Wa{n}t die v genoemt heeft, vermaent v.
Die v schade dede{n}, sullen vergae{n}, en{de} die v gequelt hebbe{n}, En{de} die verblijt gheweest zijn in uwe{n} val, die sullen gestraft worden,
Die stede{n} de{n} welcke{n} v sone{n} ghedie{n}t hebben, sullen gepijnicht worden, ende die v sone{n} genomen heeft,
Want ghelijck si verblijt is in uwen val, en{de} veruruecht in v, Also sal si bedroeft worde{n} in haer verderfenisse,
Ende die verblijdinge haerer vermenichfuldicheit sal af gesneden worden, ende haer blijschap sal tot droefheyt zijn,
Want dat vier sal hen comen vanden ghenen die eewich is, in lancheyt der daghen, ende sal vanden duyuelen bewoont worden in veelheyt des tijts.
Siet om Ierusalem, totte{n} oosten, ende siet, die vrolicheyt die v van Gode coemt,
Siet, uwe sonen come{n}, die welcke ghi verstroeyt gelaten hebt, si comen verghadert vanden oosten, totten westen, in dat woort des heylighen verblidende die eere Godts.
IErusalem trect, dat cleet des screyens en{de} uwer quellinge{n} wt, ende cleet v met vercieringe en{de} met eeren, die welcke v van God een eewige bliscap is,
God sal v mette{n} cleede der rechtuaerdicheyt omhangen, en{de} sal eene{n} myter der eewiger eere{n} op v hooft sette{n},
Wa{n}t God sal zijn schijnsel in v thoone{n} die onder den hemel is,
Wa{n}t uwe{n} nae{m} sal v va{n} God ghenoemt worde{n} inder eewicheyt, vrede des rechtuaerdicheits en{de} eere der goedertierenheyt.
Ierusalem staet op, en{de} staet in dat hooge, en{de} siet om, na de{n} ooste{n}, en{de} siet uwe sonen vergadert vanden oosten totten westen, verblidende in des heyligen woort verblidende in die gedachtenis des HEEREN.
Wa{n}t si zijn van v te voete wt gegaen ende gheleydt vanden vianden, Maer dye HEERE salse wederomme tot v leyde{n}, gedraghen in eeren, ghelijck sonen des rijcs.
Want God heeft gheoordineert te vernederen alle hooghe berghen, ende eewighe steenrootsen, ende te veruullen die dalen in ghelijcheyt der aerden, Op dat Israel naerstelijcke{n} wandelen soude, inder eeren Gods.
Maer die bosschen en{de} alle dat hout des soeticheyts, hebbe{n} Israel omschaeduwet, door dat ghebot Gods,
Want God sal toe leyde{n} Israel met vrolicheyt, in dat licht zijnd{er} moghentheyt, met barmherticheyt ende rechtuaerdicheyt, die welcke wt hem is.
OM der sonden wille, dye ghy ghesondicht hebt voor God, so suldi wech geleyt worden, geuanghen in Babilonien van Nabuchodonosor die coninc va{n} Babilonie{n},
Daeromme, als ghi in Babilonien, inghegaen sult zijn, so suldi daer veel iaren, ende langhe{n} tijt zijn, tot der seuender gheboorten, Daer na sal ic v wt luide{n}, met vrede va{n} daer
Maer ghi sult nv sien, dat in Babilonie{n} op die schouderen gedragen sullen worde{n} gouden, en{de} siluere{n}, steene{n}, en{de} houte{n} afgode{n}, den heydene{n} vreese thoonende,
Hierom siet, dat ghi der vremde{n} wercke{n}, ooc niet ghelijck en wort, ende ontsiet, en{de} dat haere{n} anxt v beua{n}ge na he{n}.
Hierom als ghi die schare siet aenbidde{n}de va{n} achter ende va{n} vore, so segt dan in uwer herte{n}, HERE ghy moet aengebede{n} worden,
Wa{n}t mine{n} engel is met v, Ende ick sal selue uwe sielen eysschen,
Wa{n}t haer houten, vande{n} timmerman effen geschaeft, die ooc vergult ende versiluert zijn, zijn valsch, ende en moge{n} niet spreke{n},
En{de} gelijc als dat cieraet eender maecht dye vryet, also zijn si gesmeet van goude,
Voorwaer haer goden hebbe{n} goude{n} croone{n} op haer hoofde{n}, en{de} dye priestere{n} neme{n} va{n} he{n} gout ende siluer, ende gebruykent voor he{n} selue{n}.
Ende si geue{n} daer af de{n} ghemeyne{n} vrouwe{n}, en{de} si verciere{n} daer die hoere{n} mede, ende als si dat weder ontfange{n} vande{n} hoere{n}, soo verciere{n} si haer goden daer mede,
Maer dese en worden vande{n} roeste ende vander motte nyet verlost,
Maer als si gedect zijn met een purpure{n} cleet, wisschen si haer aensichten, om des stofs wille, dies int huys veel is.
Hi heeft eene{n} conincliken schepter, als een mensche, die een rechter des lants is, die niet en doot den ghenen die tege{n} hem sondicht,
Ende hi heeft ooc een swaert in zijn ha{n}t en{de} een bijle, maer he{m} selue{n} en verlost hi vande{n} stride niet, noch vande{n} moordenare{n}, Daerom si v ke{n}lijc, dattet gee{n} goden en zijn,
Hierom en vreetstse niet, Wa{n}t gelijc eens menschen gebroken vadt onnut wort, also zijn oock haer goden.
Als si inde{n} huyse gheset zijn, so worden haer oogen vol stofs, vande{n} voeten der ghenen die daer in gae{n}
En{de} gelijc eene{n} die tege{n} de{n} coninc misdae{n} heeft hem die dueren besloten zijn, oft ghelijc eene{n} doode{n} gebrocht inde{n} graue: also bescherme{n} die priestere{n} die duere{n} met sloten, op dat si vande{n} dieue{n} niet berooft en souden worde{n}.
Si ontsteke{n} he{n} lichte{n}: en{de} dier ooc vele vanden welcken si gheen en moghen sien, Maer si zijn inde{n} huyse gelijc balcken,
En{de} si segge{n}, dat die serpente{n} der aerde{n}, haer herten wt suygen, als sise eten, en{de} haer cleet, en{de} si en geuoelens niet.
Haer aensichten worden swart vanden roocke, die inde{n} huyse gemaect wort
Die wlen en{de} die swaluwe{n} en{de} die vogelen vliegen op haer lichamen, en{de} oock die catten.
Daerom suldi wete{n}, dat si gheen gode{n} en zijn, Hierom en ontsietse ooc niet
En{de} dat gout dat si hebbe{n}, is totter vercieringe, en{de} ten si dat yemant den roest afwissche, so en sullen si niet blincken, Wa{n}t doen si gegoten werde{n}, so en geuoelde{n} si niet,
Sijn zijn gecocht om alderha{n}de prijs, ende in haer en is gheenen gheest,
Si worde{n} sonder voete{n} opten schoudere{n} gedrage{n}, den menschen thoonende haer onedelheit. Si moete{n} beschaemt worde{n}, diese eeren,
Daeromme ist dat si ter aerden vallen, si en connen van hen seluen niet opstaen. Noch als hem yemant recht op set, so en mach hi niet staen bi he{m} seluen, maer gelijc de{n} doode{n}, worden he{n} die schouderen bi geset.
Haer offerhande vercoopen haer priestere{n}, en{de} misbruykense, en{de} des ghelijcs haer wiuen af pluckende dat gout, en{de} si en deelen den siecke{n} noch de{n} arme{n} niet van haeren offerhanden,
Die vruchtbaer vrouwen en{de} die besmette nement tot haer, Hiero{m} weet wt dese dinge{n}, dattet gheen goden en zijn, en wiltse niet vreesen,
Want waero{m} heeten si goden? Want die vrouwen setten in haer huysen die silueren, houten, en{de} goude{n} goden,
En{de} die priestere{n} sitte{n} in haer huysen, hebbende gesneden rocken, ende haer hooft en{de} baert geschore{n} der welcker hoofde{n} bloot zijn,
Maer si briesschen, roepende tege{n} haer gode{n}, als in een auontmael des dooden,
Die priestere{n} neme{n} haer cleedere{n} af, ende cleede{n} daer mede haer wiuen, en{de} sone{n} en dochtere{n}.
En{de} ist sake dat si yet quaets oft yet goets lijde{n}, si en connens niet weder vergelde{n}, noch den coninc setten, noch af setten.
Noch des gelijcs si en moghen niet geue{n} rijcdom, noch quaet wedergheuen, Ist sake dat he{n} yema{n}t een gelofte gheloeft, ende niet en gheuet, si en eysschen dat niet,
Si en verlossen de{n} mensche niet vander doot, noch en verlossen die crancken niet vanden machtigen,
Si en maken den blinden niet siende, noch en verlossen de{n} mensche niet van zijnder noot.
Der weduwen en sullen si niet ontfermen, noch den weesen en sullen si gee{n} goet doen,
Haer Goden zijn den steenen der bergen gelijc, si zijn houten, steenen, goude{n}, ende siluere{n}, Ende diese eere{n} sullen bescae{m}t worden,
Daerom, hoe is dat te vermoede{n}, oft te segghen, dattet Goden zijn?
Wa{n}t doen die Caldeen die afgoden noch niet en eerden ende doen si hoorden, dat dye stemme niet spreken en mocht, soo brochten si hem voor Bel, hem biddende, dat hi spreken mochte,
recht oft si mochten geuoelen, die doch gee{n} geuoele{n} en hebbe{n}, Maer als si dit verstae{n} sullen, so sulle{n} zijse verlaten, Wa{n}t haer Goden en hebben gheen gheuoelen.
Maer die vrouwe{n} sitte{n} inde{n} wech, omgegordt met coorde{n}, ende der olijfbome{n} telgeren aenstekende,
Als nv eenige vanden vrouwen af getrocke{n} wort vanden voorby gaende{n}, ende slaept met haer, soo verwijt si haerder naester, dat si niet soo waerdich en was als si, noch haer zeel niet en is ontbonden,
Maer alle die dinge{n} die hen geschiede{n} zijn valsch. Hoe ist dan te vermoede{n}, oft te seggen, dat si Goden zijn.
Vande{n} wercmeesters ende vande{n} goutsmede{n} zijn si gemaect Sy en sullen anders nyet zijn, dan dye priesters en wille{n},
dat si zijn Die goutsmede{n} diese maken, en zijn selue va{n} ghenen lange{n} tijt Hoe mogent dan Goden zijn, die va{n} he{n} luyden gemaect zijn?
Si hebben den nacomenden, lachter ende valscheyt gelaten,
Want als hen strijt oft ander ongeual toecoemt, so dencken dye priestere{n}, waer si hen seluen metten Goden verborgen sullen,
Hoe sulle{n} si dan geuoelen, dattet Goden zijn, dye hen noch vande{n} strijde verlossen, noch vanden quade ontrecken en vermoghen?
Want aengesien dat si houten zijn, en{de} vergult en{de} versiluert, so sal namaels <parens>want si valsch zijn</parens> va{n} allen volcke ende coningen gewete{n} worden, die dingen die openbaer zijn, als dattet ghee{n} goden en zijn, maer wercken der menschen hande{n}, ende in hen en is gheen werck gods,
Hier wt dan ist kenlic wt desen dattet gheen goden en zijn, maer wercken der me{n}schen hande{n}, ende gheen werck Gods en is in hen,
Den lande en verwecke{n} si ghene{n} coninc, noch si en sullen den mensche{n} ghenen reghen geuen,
Si en onderscheyde{n} ghee{n} ordeel, noch en verlossen die lande{n} vande{n} onrecht niet, want gelijc die craeyen tussche{n} de{n} hemel en{de} der aerde{n}, so en vermoghe{n} si ooc, niet,
Wandt alst vier int huys der houten, silueren ende goude{n} Goden valt, so vlieden haer priesteren, ende si sullen verlost worden, Maer die Goden sullen als balcke{n} int midde{n} verbrant worde{n},
Si en sullen den coningen ende den stride ooc niet wederstaen Hoe is dan te vermoede{n}, oft te verstae{n} dattet Goden zijn?
Si en sulle{n} hen selue{n} nyet verlossen vanden dieuen en{de} moordenare{n}, die houte{n}, steene{n} versiluerde en{de} vergulde gode{n}, Wa{n}t die quade mensche{n} zijn starcker dan si.
Gout en{de} siluer, en{de} dat cleet daer si mede ghedect zijn, sullen si hen afneme{n}, en{de} wech gaen, En{de} si en sullen hen seluen niet helpe{n}
Hier omme ist beter een coninck te zijn, dye zijn macht toont, oft een profitelic vat inden huyse, in dat welcke verblide{n} sal die dat besidt, oft ee{n} duere inde{n} huyse, die bewaert in ruste{n} die daer in zijn, dan valsche goden.
Die Sonne en{de} die Mane en{de} die sterren, wa{n}t si schine{n}de, zijn wt gesonde{n} tot nutticheden, zijn onderdanich,
en{de} des gelijcs de blixem als hi ope{n}baert, is doorschinich, en{de} dye wint waeyt ooc in alle{n} lande{n},
en{de} dye wolcke{n} alst hen gheboden is va{n} God, te wandelen door alle die werelt, volbrenge{n} dat hen gebode{n} is,
Ooc dat vier dat gesonde{n} is va{n} bouen, om te verbrande{n} berge{n} ende bosschen doet dat hem geboden is, Maer dese en zijn niet gelijc een va{n} dien, noch in schoonheyt, noch in crachte{n}
Daero{m} en ist niet te vermoeden, noch te segge{n}, dat si Gode{n} zijn, want si en mogen niet recht ordeelen, noch de{n} mensche yet doen.
Hier omme weet, dattet gheen Gode{n} en zijn, en{de} daer omme en vreestse niet,
wa{n}t si en sulle{n} die coninge{n} niet vermaledien, noch gebenedien,
Sy en thone{n} ooc den volcke ghee{n} teekenen inde{n} hemel, noch en sulle{n} niet schinen gelijc die Sonne, noch verlichte{n} gelijc die Mane,
Die beeste{n} zijn beter dan si, dye mogen onder dat dack vlieden, en{de} hen seluen helpen,
Hier omme en ist v in gheender manieren openbaer, dattet goden zijn, daer om en vreestse nyet,
wa{n}t gelijc een maecsel van eenen mensch in eenen cuwoorden hof gemaect, niet en bewaert, also zijn haer houten, silueren ende vergulde Goden,
Ende dies ghelijc als een witte doorn inden hof daer alle voghel op sidt, Des gelijc eenen doode{n} inder duysternisten geworpe{n}, zijn haren houten en{de} vergulden ende versiluerde{n} Goden ghelijc,
Vanden purpur en{de} marmorsteenen die op hen houde{n} soo suldy weten dattet gheen gode{n} en zijn, Want ten laetsten sullen si ghegheten worde{n}, en{de} inde{n} lande sal lachter zijn.
Beter is een rechtuaerdich mensche, die gheen afgoden en heeft, Wa{n}t hi verre vanden laster, ende verwite zijn sal.
ENde het gheuiel inde{n} dertichsten iare in die vierde maent, inde{n} vijfste{n} dage va{n}der mae{n}t doe{n} ic int midde{n} der gheuangene{n} was, neuen die riuiere Chobar, so werde{n} die hemele{n} ontdae{n}, en{de} ick sach de visioene{n} Gods
Inde{n} vijfste{n} daghe vander maent, dat is dat vijfste iaer van des conincs Ioachims oueruoeringe
Doe{n} gheschiede dat woort des HEEREN, tot Ezechiel Buzi sone, den priester inde{n} lande der Chaldeen, neuen die riuiere Chobar, Ende daer was des HEREN hant op he{m}.
En{de} ick sach, En{de} siet, eene{n} storme{n}de wint qua{m} va{n}de{n} noorde{n}, en{de} een grote wolcke, ende inwoele{n}de vier daer in, en{de} een claerheit rontomme va{n} hen, en{de} vant midde{n} va{n} he{n}, vant middewaert des viers, gelijc een ghedaente van claer metael
ende int midden van dien een ghelikenisse van vier dieren, Ende dit was haer ghedaente, Die ghelikenisse eens mensche{n} was in hen,
En{de} dat een hadde vier aensichten, En{de} dat een vier vlogele{n},
En{de} haer voete{n} waren rechte voete{n} en{de} dat onderste van hare{n} voete{n}, als een onderste va{n} eenen calfs voet, Ende die voncke{n} gelijc dat aensie{n} va{n} blincke{n}de coper,
En{de} onder dye vlogele{n} waren mensche{n} hande{n} in die vier side{n}, Ende si hadde{n} aensichte{n} en{de} vloghele{n} aen vier siden
En{de} haer vloghele{n} ware{n} te same{n} geuoecht, de{n} eenen aenden anderen. Si en keerde{n} nyet weder om, als si voort ghingen, maer elck dier ginc voor sine{n} aensicht,
En{de} haerder Aensichten ghelikenisse, was eens me{n}sche{n} aensicht, en{de} eens leeuwe{n} aensicht va{n}der rechter side{n} va{n} hen viere{n} En{de} eens ossen ae{n}sichte ter slincker side{n} va{n} hen vieren, Ende eens arents aensichte op hen vieren,
Ende haer aensichte{n} mette{n} vlogele{n} ware{n} opwaerts wtghespreyt, Die twee vloghelen van elcken ware{n} tsame{n} gheuoecht, en{de} die twee andere vloghelen bedecte{n} haer lichame{n}, En{de} elck va{n}de{n} diere{n} ghinc voor zijn aensichte,
Waer hene{n} datse die geest dreef derwaerts ghinghen si, Ende si en keeren niet weder om, doen si ghinghen,
En{de} die gelikenisse der diere{n} en{de} haerder aensichte{n} waren gelijc berne{n}de colen va{n} viere en{de} gelijc dat aensie{n} der lampe{n} Dit was dat gesichte dat omliep int midde{n} der dieren, claerheyt des viers en{de} blixem come{n}de wte{n} viere,
En{de} die diere{n} ghinge{n}, ende keerde{n} weder inder gelikenissen eens blinckenden blixems
En{de} als ic die dieren aensach, so ope{n}baerder een rat op die aerde neffens dye dieren, dat ooc vier aensichte{n} hadde,
En{de} dat aensie{n} der radere{n}, en{de} haer werck gelijc dat aensien der zee en{de} een gedaente was de{n} vier raderen, en{de} haer aensie{n} ende wercke{n}, als oft een rat waer, int midde{n} va{n} eene{n} rade,
In die vier side{n} vande{n} rade ghinghen si gaende, ende si en keerden nyet weder, doen si ghinge{n},
Dat maecksele ende die hoochde vande{n} raderen was eysschelic om te aen sien, en{de} dat lichae{m} van dien viere{n} was vol ooge{n} in haren omganck.
Ende als die dieren ghinge{n}, so ghingen ooc neuen hen te gader die raderen, En{de} als die diere{n} op verheue{n} werde{n} vander aerden, so werde{n} ooc te gader op verheue{n} die raderen,
So werwaert dat die geest ghinck als die geest ginc, werde{n} te gader die radere{n} op verheue{n}, ende volchden hem, Want den geest des leue{n}s was inde{n} radere{n},
Mette{n} gaende{n} ghinge{n} si, ende metten staende{n} stonden si, ende met de{n} opuerheuene{n} va{n}der aerden, so werde{n} te gader die raderen op verheuen, ende volchde{n} de{n} diere{n}, wa{n}t die gheest des leuens was inden raderen.
En{de} boue{n} die hoofde{n} va{n}de{n} diere{n}, was een gelikenisse eens firmaments als een ae{n}sichte va{n} eene{n} anxtelike{n} cristalle, Ende het was wtgespreyt va{n} boue{n} op haer hoofden,
En{de} onder dat firmament ware{n} haer vlogelen opgerecht, des eens totte{n} anderen, Elck dier bedecte sine{n} lichaem met twee vlogele{n} En{de} dat ander wert ooc des ghelijcs bedect,
Ende ic hoorde een gheruysch vande{n} vlogelen, ghelijc dat geruysch van vele watere{n}, ende ghelijc dat geluyt des hooge{n} Gods als si ghingen, Ende twas een gheluyt ghelijc eender menichten, gelijc dat geluyt vanden heyrlegher, En{de} als si stonde{n}, so hingen haer vloghelen nederwaerts.
Want als die stemme quam op dat firmame{n}t dat bouen haer hooft was, soo stonden si ende lieten haer vloghelen nederwaerts gaen,
En{de} op dat firmame{n}t dat boue{n} haer hooft was, was die ghelikenisse van eenen throon, ghelijck een aensien van eenen Saphiersteen, Ende op die ghelijckenisse van die{n} throone was een ghelikenisse, gelijc dat aensien va{n} eenen mensche daer op.
En{de} ick sach als dye gedaente van claer metael ghelijck dat aensien eens viers was van binne{n} alom he{m}, Van sine{n} lendene{n}, en{de} opwaert, en{de} van sinen lendene{n} benede{n}, sach ic als die gedae{n}te eens lichte{n}de viers alom,
als dat aensien eens boge, als hi inde{n} volcke{n} is, inde{n} dach alst rege{n}t, Dit was daensie{n} der claerheyt rontso{m}.
DIt was een visioen der ghelijckenisse van des HEREN heerlicheyt, Ende ick sach, ende ic viel op mijn aensichte, en{de} ic hoorde die stemme eens, die sprack. Ende hi seyde tot mi, Des mensche{n} sone, staet op uwe voeten, ende ic sal met v spreken.
En{de} die gheest quam in mi, na dien dat hi tot mi sprack, ende hi settede my op mijn voeten. Ende ic hoorde hem tot mi spreken
ende seggen, Des menschen sone, ic seynde v totten kinderen van Israel, totten verloope{n} afghescheyden volcke, die van mi wechghegaen zijn, Haer vaders hebbe{n} mijn verbo{n}t ghebroken, tot desen daghe toe,
ende dye kinderen zijn van harden aensichte, en{de} onttemmelijck van herten, tot dien dat ick v seynde, Ende ghi sult tot hen segghen. Dit seyt die HERE God,
oft si bi auentueren dat willen hoore{n}, ende oft si bi auentuere{n} ruste{n} willen wa{n}t het is een huys dat tot toren verwect en{de} si sullen weten dat een propheet int midde{n} va{n} hen geweest is.
Hierom ghi des menschen sone, en onsietse niet, noch en vreest niet va{n} hare{n} woorde{n}, wa{n}t ongeloouige en{de} verkeerde zijn met v, en{de} ghi woont met scorpioene{n}, En vreest haer woorden niet, ende en onsiet haer aensichten niet want het is een wederspannich huys.
Hierom sult ghi mine woorde{n} tot he{n} spreken, oft sise by auontuere{n} hoore{n} willen, en{de} ruste{n} wa{n}t het zijn verweckers tot gra{m}scappe
Maer ghi des menschen sone, hoort wat ick tot v spreken sal, en{de} en wilt nyet wederspannich zijn, alsoo thuys wederspannich is, Doet op uwen mont, ende eedt alwat dat ick v gheuen sal.
Ende ick sach, ende siet, een hant was tot mi ghesonden, daer in was een ghewonden boeck, ende die hant spreyde dien boec wt voor mi, en{de} hi was beschreuen binnen en{de} buyten, en{de} daer in ware{n} gescrehue{n} gheween, en{de} een liedt, en{de} wee.
ENde hi seyde tot mi, Des mensche{n} sone al wat ghi vint dat eet, Eedt desen boec en{de} gaet, en{de} spreect totte{n} kindere{n} van Israel
En{de} ic o{n}tdede mine{n} mo{n}t en{de} hi spijsde mi met dien boec,
En{de} hi seyde tot mi, Des me{n}schen sone dinen buyc sal eten, en{de} uwe ingewa{n}de sullen veruult worde{n} met desen boec, dyen ic v geue. En{de} ic adt die{n} boec, en{de} hi wert in mine{n} mont soet gelijc honich,
en{de} hi seyde tot mi Des menschen sone, gaet totte{n} huyse va{n} Israel, en{de} ghi sult mijn woorde{n} tot he{n} spreke{n}
Wa{n}t ghi en wort niet gesonde{n} totten volcke van dieper redene{n}, en{de} van onbekender tongen, maer ghi sult gesonde{n} worde{n} totte{n} huyse va{n} Israel,
Noch ooc en sult ghi niet gesonde{n} worde{n} tot veel volcs van dieper redenen, en{de} van onbekender to{n}gen, welcker redenen ghi niet en sult mogen hooren. Ende waert ghi tot die{n} gesonde{n}, si soude{n} v hoore{n}
Maer dat huys van Israel en wilt v nyet hooren, Wa{n}t si en wille{n} mi niet hoore{n}, wa{n}t alle dat huys va{n} Israel is van doorwreuen voorhoofde ende van harder herten.
Siet, ic hebbe v aensichte gegeue{n} starker dan haer aensichten, en{de} v voorhooft harder dan haer voorhoofden,
en{de} ic heb v aensicht gegeuen gelijc een adama{n}t en{de} een key, En o{n}tsietse niet noch en vreest v niet va{n} haeren aensichte, wa{n}t tis een wederspannich huys
Ende hi seyde tot mi, Des mensche{n} sone alle mine redenen die ic tot v spreke, neemt aen in v herte en{de} hoortse met uwen oore{n},
en{de} gaet en{de} gaet hene{n} totter oueruoeringe totte{n} kindere{n} va{n} uwe{n} volcke, en{de} ghi sult tot he{n} spreke{n}, en{de} segge{n} hen, Dit seyt die HERE God, oft zijt bi auentuere{n} hooren en{de} rusten
En{de} die geest nam mi op, en{de} ic hoorde achter mi dat geluyt eenre groter beroeringe, die seyde, Gebenedijt si des HEREN heerlicheyt va{n} zijnre plaetsen,
En{de} ic hoorde dat geluyt vander dieren vlogelen, die si sloege{n} den eenen vlogel aenden anderen, en{de} dat geluyt vanden radere{n} dien die diere{n} volchde{n} en{de} dat geluyt eenre grooter beroeringe
En{de} een geest hief mi oock op, en{de} nam mi met he{m}, en{de} ic ghinck wech droeuich, in die gramscap mijns gheests, Want des HEEREN hant was met mi starckende mi.
En{de} ic qua{m} totter oueruoeringe tot den hoop der nieuwe{n} vruchten, tot dien, die woonde{n} neue{n} die riuiere, Chobar en{de} ic sadt daer die sate{n}, en{de} ic bleef daer seuen dagen truere{n}de in die middenwaert va{n} hen luyde{n},
En{de} doen seuen dagen ouerleden waren, so ghesciede des HEEREN woort tot mi ende seyde.
Des menschen sone, ick hebbe v tot eene{n} wachter gestelt den huyse van Israel, ende ghi sult dat woort hooren van minen monde en{de} ghi sult dat hem bootscappe{n} wt mi
Ist dat ic totte{n} ongoddelijke{n} segge, ghi sult dye doot sterue{n}, En{de} en waerscout ghijt hen niet, en{de} en segdijt he{m} niet, dat hy bekeert worde va{n} sine{n} quade{n} wege, dat hi leue{n} mach, so sal die ongoddelike steruen in zijn boosheyt steruen maer ghi hebt v siele verlost.
Maer ist ooc dat een rechtuaerdige hem keert van zijnre rechtuaerdicheyt, ende onrechtuaerdicheyt doet, soo sal ick een letsele voor he{m} setten, Hi sal sterue{n} Wa{n}t ghi en hebbet he{m} niet vercondicht, In zijn sonden sal hi steruen, En{de} zijn rechtuaerdichede{n} die hi gedae{n} heeft, en sulle{n} in gheen gedenckenis zijn maer zijn bloet sal ic eyschen va{n} uwer hant.
En{de} ist dat ghijt den rechtuaerdige{n} waerscout, dat die rechtuaerdige niet en sondige en{de} en sondicht hi niet, leuende, sal hi leuen, want ghi seydet he{m}, En{de} ghi hebt v siele verlost.
En{de} des HEREN hant wert daer op mi gedaen, ende hi seyde tot mi, Staet op ende gaet wt opt velt, en{de} daer sal ic met v spreke{n}.
En{de} ic stont op, en{de} ghinc opt velt, en{de} siet, daer stont des HEEREN heerlicheyt, gelijc die heerlicheyt die ic sach neuen die riuiere Chobar, Ende ic viel op mijn aensicht.
En{de} eene{n} gheest qua{m} in mi, en{de} stelde mi op mijn voeten, en{de} hi sprack tot mi, en{de} seyde tot mi, Gaet in, en{de} besluyt v int midden van uwen huyse.
En{de} ghi des menschen sone, siet, op v zijn ghegeuen banden, ende si sullen v daer mede binde{n}, en{de} ghi en sult niet wtgaen in die middewaert van hen luyde{n},
en{de} ic sal v tonge doen cleuen bouen aen uwen mont, en{de} ghi sult sto{m} zijn, en{de} niet gelijc een berispe{n}de man, Want tis een wederspa{n}nich huys
En{de} als ic tot v spreken sal, so sal ic uwe{n} mont op doe{n}, en{de} ghi sult tot he{n} seggen, Dit seyt die HERE God Die hooret, die hoore, en{de} die rust, ruste, wa{n}t tis ee{n} wederspa{n}nich huys
ENde ghi des menschen sone, neemt ghi een tichgele, ende ghi sult die voor v leggen, en{de} ghi sult daer in bescriue{n} die stadt va{n} Ierusalem,
En{de} ghi sult tegen haer stellen die belegginge, en{de} ghi sult bolwercken stichten, ende te gader dragen eenen dijck, ende ghi sult teghen haer geuen heerleghers, en{de} sult rontsomme rammen stellen.
Ende neemt v een yseren panne, ende ghi sult die sette{n} tot eenen yseren muer, tusschen v, en{de} tussche{n} die stadt, en{de} ghi sult v aensicht tot haerwaert keere{n}, ende si sal zijn belege{n}, ende ghi sultse belegghen. Dit is een teeken den huyse van Israel.
Ende ghi sult slapen op v slincke side, ende ghi sult setten dye boosheden des huys van Israel inde{n} getale vanden dagen in die welcken ghi slapen sult op dye side, sult ghi aennemen haer boosheden
Want ic hebbe v ghegheuen die iare{n} haerder boosheyt inde{n} getale va{n} dage{n} drie hondert en{de} tnegentich dagen, So lange sult ghi drage{n} des huys van Israels boosheyt.
En{de} als ghi sult voldaen hebben, soo sult ghi anderwerf op v rechte side slapen, ende ghy sult aennemen des huys van Iuda boosheyt, veertich dagen, Den dach voor een iaer, Ia immer de{n} dach voor een iaer hebbe ic v gegheuen,
En{de} ghi sult v aensicht keeren totter belegginghe van Ierusalem, ende uwen arm sal wtsteken ende ghi sult teghen haer propheteren,
Siet, ick hebbe v omuangen met banden, ende ghy en sult v niet omkeeren van uwer siden, op die andere side, voor dat ghi voldaen sult hebben, die dagen dijns beleggens.
Ende ghi, neemt voor v tarwe, ende gerste, ende boonen, ende vitzen, en{de} ghort, ende wicken, ende legt dese dingen in een vat en{de} ghy sult soo mennich broot maken, nade{n} getale der daghen die ghi slapen sult op uwe side. Drie hondert ende tneghentich dagen sult ghi dat eten.
Ende die spijse die ghi eten sult, sal zijn in gewichte twintich stateren inden dage, Van eene{n} tijt totte{n} anderen tijt, sult ghi dat eten,
ghi sult drincken water bi mate{n} dat sestendeel van Hin, Vande{n} eene{n} tijt totten andere{n} tijt, sult ghi dat drinken,
Ende een ghersten broot onder dye asschen ghebacken sult ghi eten, en{de} ghy sult dat broot ouerdecken in haeren oogen, met drecke die wt den mensche coemt.
Dit seyt die HERE, Aldus sullen die kinderen van Israel haer broot besmet eten onder de{n} heydenen, daer icse toe wt verdriuen sal.
Ende ick seyde, Ah, Ah, Ah, HEERE God. Siet mijn siele en is niet besmet, en{de} ic en hebbe niet gegete{n} gedoode lichame{n} noch dat vande{n} beeste{n} verschuert is, va{n} mijnre kintsheyt tot nv, ende gheen onsuyuer vleesch en is in minen monde ghecomen.
En{de} hi seyde tot mi, Siet, ick hebbe v ghegeuen coeyen dreck, voor menschen dreck, ghi sult daer in v broot maken,
Ende hi seyde tot mi. Des menscen sone, siet, ic sal in Ierusale{m} in twee wriue{n} den stock vande{n} broode, en{de} si sullen haer broot eten, bi gewichte en{de} in sorghen, en{de} si sullen water drincke{n} in mate{n}, en{de} in benautheyt,
op dat als dat broot en{de} dat water ghebreken sal, dat elc vallen sal aen sinen broeder ende dat si verdwinen sullen in haer boosheden.
ENde ghi des mensche{n} sone, nee{m}t v een scharp swaert dat haer scheert, en{de} ghi sult dat nemen, en{de} doent gaen ouer v hooft ende ouer uwe{n} baert, ende ghi sult v neme{n} een wageschale, ende ghi sullet deyle{n}.
Dat derdendeel sult ghi verbrande{n} mette{n} vier, int midde{n} vander stadt, na dat voldoen der dage{n} va{n}der belegginge, En{de} ghi sult neme{n} dat ander derde{n}deel, en{de} slaent intwee mette{n} swaerde, al rontsom haer, Maer da{n}der derdendeel sult ghi spreyen inde{n} wint, en{de} ghi sult dat swaert na hen wter sceyden trecke{n}.
En{de} ghi sult daer af nemen een cleyn ghetal, En{de} ghi sult dat binden aen dat hoochste eynde va{n} uwen mantel,
En{de} ghi sullet daer af weder nemen en{de} worpent int midde{n} va{n}den viere, en{de} ghi sullet mette{n} vier verbrande{n}, en{de} daer wt sal vier comen in alle thuys va{n} Israel.
Dit seyt die HEERE, Dit is Ierusale{m}, In die midde{n}waert vande{n} heydene{n} heb icse gheset, en{de} rontsom haer dat lant.
Ende si heeft mijn oordeelen versmaet, dat si ongoddelijcker was, dan die heydene{n} ende versmade mijn gheboden meer, dan die lande{n} die al om haer zijn. Wa{n}t si hebbe{n} mijn oordeelen verworpe{n}, en{de} en hebben niet gewandelt in minen gebode{n}.
Hierom seyt die HEERE Godt. Om dat ghi die heydenen die om v zijn, te boue{n} gegaen hebt, en{de} in mijn geboden niet gewa{n}delt en hebt, en{de} ghi mijn oordeele{n} niet gehoude{n} en hebt, en{de} om dat ghi niet gedae{n} en hebt nader heydene{n} oordeele{n} die om v zijn,
Hierom seyt dit die HERE, Siet, ic segge tot v, en{de} ic selue sal int middel van v oordeel doen, inder heydenen oogen,
en{de} ick sal met v doen dat ic niet gedaen en heb, en{de} dat ic dien dinge{n} gelijcke nimmermeer doe{n} en sal, om alle v onmenschelijcke afgriselicheden.
Hierom so sullen int midde{n} va{n} v die vadere{n} haer eyge{n} kindere{n} ete{n}, en{de} die kindere{n} sulle{n} haer eyge{n} vadere{n} ete{n}, En{de} ic sal v oordeel doen, en{de} ick sal alle uwe ouerbleuenen wa{n}nen in allen winden,
Hiero{m} leue ic, seyt die HEERE God, Maer ten si om dat ghi mijn heylige plaetse ontheylicht hebt met allen uwe{n} argernissen en{de} in allen uwe{n} o{n}me{n}schelijcke afgriselichede{n}, so sal ic ooc breken en{de} mijn ooge en sal niet sparen, en{de} ic en sal niet ontfermen.
Dat een derde{n}deel va{n} v sal va{n}der pestilencie sterue{n}, en{de} worde{n} verteert int midde{n} va{n} v van honger, en{de} dat a{n}der derdendeel va{n} v sal mette{n} swaerde vallen ro{n}tsom v, Maer dander derdendeel van v sal ic stroyen in allen winden, en{de} ic sal tzwaert wter scheyde{n} trecke{n} na he{n}.
En{de} ic sal mijn gra{m}scap volbrengen, en{de} ick sal doen rusten minen toorn aen hen, ende ic sal vertroost worde{n}, En{de} si sullen weten, dat ict die HERE gesproke{n} heb in mijne{n} toorn, als ic alle mijn gramschap in hen volbracht sal hebbe{n},
En{de} ic sal v geue{n} tot verwoestheyt, en{de} in verwijte, en{de} in lachtere de{n} heydenen die om v zijn, in den aenscouwen alle des genen, die voorbi v gaen sal.
En{de} ghi sult zijn lachter en{de} versmaetheyt exempel en{de} verwondere{n} onder den heydene{n} die om v zijn, als ic v gedaen sal hebbe{n} oordeel in mijnen toorn, en{de} in mine gramscap, en{de} in berispinge va{n} gra{m}scappe{n},
die ic v HERE heb gesproken, als ic sciete{n} sal in he{n} die alre quaetste gescutte{n} va{n} honger, die dootlijck sullen zijn, en{de} die ic schieten sal om v te verstroeyen. En{de} ick sal de{n} honger op v vergaderen, ende ick sal in v breken den stock des broodts,
En{de} ic sal den honger in v seynde{n}, en{de} die alderquaetste beeste{n} tot der verderffenissen En{de} de pestile{n}cie, en{de} dat bloet sal door v gaen, ende ic sal dat swaert op v in brengen. Ic die HEERE, hebt gesproke{n}
ENde des HEREN woort gesciede tot mi segge{n}de,
Des mensce{n} sone, set v ae{n}sicht ten bergen van Israel waert, en{de} ghi sult tot he{n} prophetere{n},
en{de} segge{n}, Berge{n} va{n} Israel, hoort des HEREN Godts woort Dit seyt die HEERE God den berge{n} en{de} die hueuelen, de{n} rootsce{n}, en{de} de{n} valeye{n} Siet, ic sal op v inbrengen dat swaert, en{de} ic sal v hoochte{n} verderue{n},
en{de} ic sal o{m}worpe{n} uwe altare{n}, en{de} uwe afgode{n} sullen worde{n} gebroke{n} En{de} ic sal uwe verslage{n} voor uwe afgode{n} velle{n},
En{de} ic sal die doode lichame{n} der kinderen va{n} Israel geue{n}, voor dat aensicht va{n} uwen afgode{n}, En{de} ic sal v beene{n} verstroeye{n} omtrent uwen altare{n},
In alle uwen wooninge{n}, die steden sullen woest zijn, en{de} die hoochte{n} sullen wtgeworpe{n} worde{n} en{de} verstroeyt. En{de} uwe altare{n} sulle{n} te niete gaen, en{de} tsame{n} worde{n} gebroken, en{de} v afgode{n} ophoude{n}, en{de} v tempele{n} sulle{n} gebroken worde{n} en{de} v wercken sullen wtghedaen worden,
ende die verslaghen sal vallen int midden van v, en{de} ghi sult wete{n}, dat ic die HERE ben.
En{de} ic sal onder v late{n} ouerbliue{n} die gene die de{n} zwaerde o{n}tulode{n} zijn onder die heydene{n}, als ic v inden lande verstroeyt sal hebbe{n},
Ende v verloste sullen mijns gedencken, onder de{n} heydene{n}, totte{n} welcke{n} ghi geuange{n} geleyt sult worden, Wa{n}t ic heb haer hoerich herte, dat va{n} mi geweken is, ende haer hoerige ooge{n} die na haer afgode{n} gesie{n} hebbe{n} gebroke{n}, en{de} si sulle{n} hen seluen mishaghen, op dat quaet dat si gedaen hebben in allen haeren onme{n}schelijcke afgrijselichede{n},
en{de} si sullen weten dat ic die HEERE, niet te vergeefs gesproken en heb, dat ic hen dit quaet doen soude.
Dit seyt die HERE God Slaet uwe hant en{de} sta{m}pt met uwe{n} voet, en{de} segt, Wee, ouer allen afgrijselichede{n}, van des huys van Israels quaden wercken, want si vallen moeten door tswaert honger, en{de} pestilencie.
Die verre is sal steruen van die pestilencie, en{de} die bi is, die sal doort swaert vallen, ende die ouerbleuen zijn sal en{de} beleghen, die sal van honger steruen, Ende ic sal mijn gramschap in hen luyden voleynden.
En{de} ghi sult weten dat ic die HERE ben, als v verslagene sullen zijn in die middewaert van uwen afgoden, rontsom va{n} uwen altaren, op elcken hooghen hueuele, en{de} in allen hoocheden vanden bergen, ende onder elc bosch hout, en{de} onder al geloouerde eycke{n} ende in die plaetsen, daer si verbrande{n} alle haeren afgode{n}, welrieckende wierooc.
En{de} ic sal mijn hant wtsteke{n} op he{n}, en{de} ic sal tlant make{n} woest en{de} verlate{n}, va{n}der wildernissen tot Deblata toe, in alle haere{n} wooninge{n}, En{de} si sullen wete{n}, dat ic die HERE ben.
ENde des HEEREN woort gheschiede tot mi seggende,
En{de} ghi des mensche{n} sone, Dit seyt die HERE God vande{n} lande van Israel, Dat eynde coemt, dat eynde coemt, op die vier hoecken va{n}de{n} la{n}de,
Nv coe{m}t deynde op v, en{de} ic sal mijn gramscap op v seynde{n}, En{de} ic sal v oordeele{n} na uwe wege{n} En{de} ic sal teghen v setten alle uwe onmenschelijcke afgriselicheden,
En{de} mijn ooge en sal op v niet spare{n}, en{de} ic en sal ws niet ontfermen, maer ic sal v wegen op v leggen, en{de} onmenschelijcke afgrijselicheden sullen int midde{n} va{n} v zijn, en{de} ghi sult weten dat ic die HERE be{n},
Dit seyt die HERE God Een ongeluc coemt ouer da{n}der ongeluc,
deynde coe{m}t, dat eynde coe{m}t, Het is ontwaect tege{n} v siet, het coemt.
Die intwee wriuinge coe{m}t op v, die int lant woonet, Die tijt coemt die dach des dootslachs is bi, en{de} niet der heerlicheyt vande{n} berge{n},
Nv, nv sal ic terstont mijn gramscap wtstorte{n} op v, en{de} ic sal mine{n} toorn aen v volbrenge{n}, En{de} ic sal v oordelen na uwe{n} wege{n}, en{de} ic sal op v legge{n} alle uwe misdaden,
En{de} mijn ooge en sal v niet spare{n}, noch ic en sal niet ontferme{n}, maer ic sal v wege{n} op v legge{n} en{de} v onmenschelijc afgriselichede{n} sulle{n} int midde{n} va{n} v zijn, en{de} ghi sult wete{n}, dat ic de HERE be{n} die v slaet.
Siet, de{n} dach, siet, hi coe{m}t, Die bedroeftheyt is wtgecome{n}, Die roede is gebloeyt, die hoouardige is gegroeyt
Die o{n}gerechticheyt is geworde{n} ee{n} ongodlike roede, daer en is niet goets aen he{n}, en{de} ae{n} haere{n} volcke, noch wt hare{n} geluyde, en{de} in he{n} en sal geen ruste zijn.
Die tijt coe{m}t, die dach is genaect, die coopt hi en verblide niet, en{de} die vercoopt, en weene niet, wa{n}t gramscap is op alle zijn volc,
Hiero{m} en sal die vercooper niet wederkeere{n} tot dien, dat hi vercocht heeft ende noch is inden leuenden haer leue{n} Want dat gesicte en sal niet wederkeere{n} tot alle haer menichte{n}, ende een man en sal niet gesterct worden in die boosheyt zijn leuens
Trompet metter trompetten, laetse hen allen bereyde{n}, en{de} niemant en is die te strijde waert gaet, Wa{n}t mijn gramscap is op al die menichte zijns volcs,
Dat swaert is buyten, ende die honger en{de} die pestile{n}cie binne{n} Die inde{n} acker is, hi sal mette{n} swaerde steruen, ende die in die stadt zijn, sulle{n} verteert worden metter pestilencie, ende metten hongher,
en{de} die van hen luyden vlieden, sullen worden behouden, Ende si sullen op die bergen zijn, gelijck duyuen der dalen, en{de} alle zijn si veruaert yeghelijck in sine boosheyt,
Alle handen sullen ontbonden worde{n}, en{de} alle knien sullen vloeyen van watere{n}.
Ende si sullen hen toegorden met haren cleederen en{de} vreese salse ouerdecken, en{de} in elc aensichte sal scaemte zijn, ende op alle haer hoofden caluheyt,
Men sal haer siluer daer buyten worpe{n}, ende haer gout sal zijn vuylen dreck. Haer siluer en{de} haer gout en salse niet moghen verlossen, inden daghe van des HEREN toorn, Si en sullen haer ziele niet versaden, noch haeren buyck en sal niet geuult worde{n}, Wa{n}t tis he{n} tot scande haerder boosheyt geschiet,
En{de} die vercieringe va{n} haere{n} halsbanden sette{n} si in hoouaerdichede{n}, En{de} si maecte{n} daer af de beelde{n} va{n} haere{n} o{n}menscelike afgriselichede{n} en{de} va{n} haere{n} afgode{n}, Hier om ghaf ick he{n} dit tot in onreynicheyt,
en{de} ick sal dat gheuen in vremder luyden hant, om te roouen, en{de} den ongodlijcken vande{n} lande tot rooue, en{de} si sullen dat besmeten.
En{de} ic sal mijn aensicht van hen keeren, ende si sullen mijn secreten besmetten, en{de} daer in sullen roouers comen, ende besmettent,
Maect een slot, want dat lant is al vol vanden oordeele des bloets, ende die stadt is vol boosheyts.
Ende ick sal die alder quaetste vanden heydenen by brenghen, om haer huyssen te besitten, Ende ick sal doen rusten der machtiger hoouaerdicheyt, ende si sullen haer heylige plaetse besitten.
Als dat verdriet op hen comen sal, so sullen si den vrede soecken, ende daer en sal gheenen zijn.
Verstooringe sal op verstooringe come{n}, en{de} gerucht op gheruchte En{de} si sullen soeken een visioe{n} vande{n} propheeet, en{de} die wet sal te niet ghaen, vanden priester, en{de} die raedt vanden ouders.
Die coninck sal weynen. En{de} die prince{n} sullen droefheyt aen doen, en{de} des volcs handen vanden lande sullen verstoort worden. Ick sal he{n} doen nae haeren wech, ende na haer oordeel, sal ickse oordeelen, dat si weten sullen, dat ic die HEERE ben.
ENde het gheschiede inden sesten iare, in die seste maent, inde{n} vijfsten dach vander maent, dat ic sadt in mijn huys, en{de} die ouders van Iuda sate{n} voor mi. En{de} aldaer viel op mi des HEREN Gods ha{n}t,
en{de} ick sach ende siet, een ghelijckenisse, als dat aensien van viere. Vanden aensien zijnder lendenen en{de} benedewaerts vier, en{de} va{n} sinen lendenen ende opwaert, als een aensien eender claerheyt, als dat aensien va{n} gebruyneert metael
En{de} dese ghelijckenisse stack een handt wt, en{de} greep mi bi den top van mijnen hoofde, en{de} die gheest hief mi op tusschen den hemel ende die aerde, en{de} hi voerde my in Ierusalem, in Gods visioen, neuen die binnenste duere, die ten Noorden waert saten, daer geset was den afgod der vreeselijcker toorniger liefden, om die gramschap te verwecken
En{de} siet, daer was die heerlicheit va{n} Israels God, na tvisioen dat ic gesien hadde opt velt
en{de} hi seide tot mi, Des mensche{n} sone, heft op uwe oogen, ten noordenwaert. En{de} ic hief op mijn ooghen, ten noorden waert. En{de} siet, va{n}t noorden der poorten des outaers, was die afgod der yeloersheyt inden inganc.
En{de} hi seyde tot my, Des menschen sone, meyndt ghy, dat ghi yet siet, wat dese doen? die groote afgrijselicheide{n}, die thuys va{n} Israel hier doet om dat ic verre wech ghaen soude va{n} minen heyligen huyse? En{de} keert v noch, en{de} ghi sult sien meerder afgrijselichede{n},
En{de} hi leyde mi in, ter dueren vanden voorhof. En{de} ick sach, en{de} siet een gat was inden wandt,
En{de} hi seyde tot mi. Des menschen sone, doorgrauet den wandt. En{de} doe{n} ic die{n} wandt doorgraue{n} hadde soo openbaerde daer een duere,
En{de} hi seyde tot mi, Gaet in, en{de} besiet die alder quaetste afgrijselicheyt die dese hier doen.
En{de} ic ginc in, en{de} sacht, En{de} siet, alderley gelijkenisse va{n} cruypende dieren, en{de} die afgriselicheyt vanden beesten, en{de} al dye afgode{n} des huis va{n} Israel, waren gheschildert al om int ronde aen den wandt.
En{de} .lxx. mannen vanden huyse va{n} Israel ouders, en{de} Iechonias Saphans sone stont in die middewaert van hen luyde{n}, die voor die beelden stonden, ende elc hadde een wieroocs vat in zijn handt, en{de} die domp vanden roock vande{n} wierooc ginc opwaert,
En{de} hi seyde tot mi, Seker siet ghi dit, Menschen sone, wat die ouders des huys van Israel doen int donckere, elck in die heymelicheyde{n} van zijn slaepcamere. Wa{n}t si segge{n}, Die HERE en siet ons nyet. Die HEERE heeft dat landt verlaten.
En{de} hi seyde tot my Noch keert v, en{de} ghi sult meerder afgrijselicheyt sien, die dese doen.
Ende hi leyde mi in door die duere, der poorten van des HEREN huys, die ten noorden waert siet, ende siet, daer saten die vrouwe{n}, en{de} weynde{n} Adonyde{n}
En{de} hi seyde tot mi, Des menschen sone hebbet ghi sekerlijck dit gesien? Noch keert v, en{de} ghi sult meerder afgrijselicheyde{n} sien, dan dese.
En{de} hi leyde mi in die zale van des HEEREN huys, van binnen. En{de} siet, in de duere van des HEEREN tempel, tusschen tportael, en{de} den outaer, waren als .xxv. mannen, die die rugghen hadden tot des HEEREN tempel waert, en{de} die aensichten oostwaerts, en{de} baden ter sonnen opganc waert.
En{de} hi seyde tot mi, Des menschen sone, hebt ghijt sekerlijc gesien? En is dit niet licht den huyse van Iuda, dat si doen souden dese afgriselicheden, die si hier ghedaen hebben. Want dat lant veruulende van boosheyden, zijn si ghekeert, om mi te vergrammen, En{de} siet, si trecken de{n} telghe tot haere{n} nase waert.
Hierom sal ick ooc doen in gramscappen, Mijn ooghe en sal niet sparen, ende ick en sal niet ontfermen, ende als si tot mijnen ooren roepen sullen met grooter stemmen, so en sal icse niet verhooren.
ENde hi riep met grooter stemme{n} in minen ooren, en{de} seyde, Der stadt versoeckinghen zijn ghenaect, En{de} elck hadde in zijn ha{n}t een vat des dootslachs
En{de} siet .vi. ma{n}nen quame{n} vanden wege der ouerster poorte{n} die ten noorde{n} waert siet, en{de} elck had zijn vat der verderffenissen in zijn hant, En{de} int midden va{n} hen was ooc een man, met lijne{n} cleederen gecleet, en{de} hi hadde eenen scriuers inct pot aen zijn zyde, en{de} si quamen in, ende stonden neffens den metalen outaer.
Ende des HEEREN van Israels heerlicheyt werdt opghenomen vande{n} Cherub, die op he{m} was aenden dorpele vanden huyse. Ende riep den man die gecleedt was met lijnen cleederen, ende die op zijn zyde hadde den scriuers inct pot,
En{de} die HEERE seyde tot hem, Gaet door tmidden van dier stadt, int midde{n} van Ierusalem, en{de} teeke{n}t Thau op der mannen voorhooft die versuchten, ende droeue zijn, ouer alle die afgrijselicheyden dieme{n} int midden van Ierusalem doet,
Ende hi seyde den anderen, dat ict hoorde. Gaet door die stadt, en{de} volget he{m}, en{de} slaet V ooge en spare niet, noch en ontfermt niet
Slaet doot, den ouden, den ionghelinck, ende die maghet, dat cleyne kint, ende die vrouwen. Elcken daer ghi Thau op sien suldt, en verslaet niet, en{de} beghint van minen heilighen huyse. Doen beghonsten si vanden mannen douders, die voor dat aensicht vanden huyse waren.
Ende hi seyde tot hen, Besmet dat huys, en{de} vult die voorhouen, met den verslaghenen, Ghaet wt. En{de} si ginghen wt, ende sloeghen die ghene die in die stadt waren.
En{de} doen die slach voldaen was, soo bleef ick ouer, en{de} ic viel op mijn aensicht, ende roepende, seyde ick, Ach, ach, ach, HEERE God? Wildy da{n} verderue{n} alle dat ouerblijfsel van Israel, uwen tooren verstortende op Ierusalem?
Ende hi seyde tot mi, Die boosheyt des huys van Israel, en{de} van Iuda is harde zeer groote, ende dat landt is veruult, met bloeden, ende die stadt is veruult van afkeeringhen. Want si hebben gheseyt, Die HEERE heeft dat lant ghelaten, ende die HEERE en siet dat niet.
Hierom en sal oock mijn ooghe nyet sparen, ende ick en sal niet ontfermen, ende ick sal haeren wech op haer hooft verghelden,
Ende siet, die man die ghecleet was metten lijnen cleederen, dye op sinen rugghe hadde de{n} ynct pot, antwoorde een woort, ende seyde, Ick hebbe ghedaen, also ghi mi beuolen hebt.
ENde ic sach, ende siet, inden firmament dat op dat hooft, vanden Cherubim was, als een Saphier steen, en{de} daer bouen, die Enghel openbaerde, als een ghedaente, eender ghelijckenisse van eenen throon.
Ende hi seyde tot den man, die gecleet was metten lijnen cleederen, ende sprac, Gaet in die middewaert vanden raderen die onder Cherubim zijn, ende vult v hant met gloeyende kolen vanden vyere, die tusschen die Cherubim zijn, ende stortse wt op die stadt. Ende hi ghinck in, in mijn aenschouwen,
Ende die Cherubinnen stonden ter rechter zyden vanden huyse, als die man in ghinck, ende een wolcke veruulde den binnensten voorhof.
Ende des HEEREN heerlicheyt wert op verheuen, van boue{n} die Cherubim totten dorpele vanden huyse, ende dat huys wert veruult met eender wolcken En{de} die{n} voorhof wert veruult met der claerheyt va{n} des HEEREN heerlicheyt,
En{de} men hoorde dat gheluyt vander Cherubinnen vlogelen, totten buytensten voorhof, ghelijc des almachtichs Godts stemme sprekende.
Ende doen hi beuolen hadde den man, die met lijnen cleederen ghecleedt was, segghende, neemt vier vanden middewaert vanden raderen, die tusschen den Cherubinnen zijn, so ghinc hi in, en{de} stondt neffens dat radt,
En{de} die een Cherub stac wt zijn hant van midde{n} der Cherubinnen totten viere dat tusschen die Cherubim was, ende hi namt ende gaft in des mans handen die ghecleedt was met lijnen cleederen, en{de} hi ontfinct, ende hi ginc wte.
Ende in die Cherubim openbaerde die ghelijckenisse eens menschen handt onder haer vloghelen.
Ende ick sach ende siet, vier raderen neffens dye Cherubim, Dat een radt neffens den eenen Cherub, ende dat ander radt neffens de{n} andere{n} Cherub. Ende die ghedaente vanden raderen was als dat aensien, des steens crisolytus
ende haer aensien, was een ghelijckenisse vanden vieren, als oft een radt si, midden in dander rat
En{de} als si gingen, so ghinghen si in alle vier zyden, en{de} si en keerde{n} niet weder, doen si ginghen, maer tot dier plaetsen, werwaert dat eerste rat ghinc, so volchde{n} ooc die andere en{de} si en keerde{n} niet weder.
En{de} al haer lichae{m} en{de} halsen, en{de} handen, en{de} die vlogelen, en{de} die omringen waren vol ooge{n} al rontom de{n} vier raderen.
En{de} hi hiet dese radere{n} daer ict hoorde keerende
En{de} dat een Cherub had vier aensichten, Dat een aensicht was eens Cherubs aensicht, en{de} dat ander, eens menschen aensicht, En{de} in dat derde eens leeuwe{n} aensicht, en{de} int vierde eens arents aensicht,
En{de} die Cherubinnen werden op geheuen, Tis tselue dyer dat ic sach neuen die ryuier Chobar,
en{de} als die Cherubinnen ginghen, so gingen te gader oock die radere{n} neue{n} he{n}, En{de} als die Cherubim haer vlogelen hieuen, op dat si verheue{n} soude{n} worde{n} va{n}der aerden so en bleuen die radere{n} niet staende, maer si warender oock neue{n}.
Als die stonde{n}, so stonden si oock. En{de} mette{n} opuerheue{n}, werde{n} si opgeheue{n}. Wa{n}t die geest des leuens was in he{n}
En{de} des HEREN Heerlicheyt is wtghegaen, van des tempels dorpele, en{de} stont op die Chrubim,
en{de} die Cherubim opheffende haer vlogelen, zijn voor mi gheworden verheuen vander aerde{n}, en{de} doe{n} si wt gingen, so volchde{n} he{n} oock die vier radere{n} na. En{de} het stont inde{n} inganc der poorte{n} va{n}t oosten van des HEREN huyse, en{de} Gods van Israels heerlicheyt was op haer.
Het is dat dyer dat ic sach onder den God va{n} Israel neue{n} die ryuiere Chobar, ende ic verstont, dattet die Cherubim ware{n},
Vier aensichte{n} ware{n} de{n} eenen, en{de} vier vlogelen ware{n} den eene{n}, en{de} die gelijkenisse van eens menschen hant onder haer vlogelen.
En{de} die gelijckenissen va{n} haeren aensichte{n} ware{n} die selue gedaenten des aensichts, die{n} ic gesien had neue{n} die ryuiere Chobar en{de} haer aensien, en{de} tgedruysch va{n} eene{n} yegelijke{n} in te gaen voor zijn aensichte
ENde die gheest hief mi op, en{de} leyde mi in ter oost poorten des HEREN huys, die aensiet de{n} opganc vander zonne{n}, En{de} siet inde{n} inganc vander poorte{n} ware{n} .xxv. manne{n} en{de} ic sach int midde{n} van hen Iechonia{m} Azur sone, en{de} Pheltiam Bananias sone die princen vanden volcke.
En{de} hi seyde tot mi. Des menschen sone dit zijn die manne{n} die quaet dencke{n}, en{de} dragen ouereen alte quaden raet in dese stadt,
en{de} seggen, En zijn onlancs die huysen niet gesticht? Dit huys is die metalen pot, en{de} wi zijn dat vleesch,
Hier om propheteert va{n} hen, Propheteert des menschen sone.
En{de} des HEEREN gheest viel in mi en{de} hi seyde tot mi, Spreect, Dit seyt die HEERE, O ghi huys van Israel, aldus hebt ghi gesproke{n}, en{de} ic weet die gedachte{n} uwer herten.
Ghi hebt in dese stede veel menschen doot gheslaghen, en{de} ghi hebt haer weghen veruult met verslage{n} mensche{n}
Hierom seyt die HERE god va{n} Israel V verslage{n} menschen, die ghi int midde{n} van hen geleyt hebt die zijn tvleesch, en{de} dese is die metalen pot, en{de} ic sal v wt leyde{n} vant midden van haer,
Ghi hebt dat swaert ontsien, ende ic sal dat swaert brenghen op v, seyt die HEERE God
en{de} ic sal v verdriue{n} wt midde{n} va{n} haer En{de} ic sal v geuen inder vianden handen, en{de} ic sal oordeele{n} aen v doen.
Ghi sult doort swaert vallen, Inden palen van Israel sal ick v oordeelen, en{de} ghi sult weten, dat ic die HEERE ben.
Dese en sal niet zijn tot eenen metalen pot, ende ghi sult int midden van haer niet zijn tot vleesche. Inden palen van Israel sal ic v oordeelen,
en{de} ghi sult weten, dat ic die HERE ben, Want ghi en hebt in mine geboden niet gewandelt, ende en hebt mijn oordeelen niet gehouden, maer na der heydenen oordeele{n}, die al om v zijn, hebt ghi gedaen,
En{de} het geuiel doen ic propheteerde, dat Pheltias Bananias sone sterf, ende ick viel op mijn aensichte, ende riep met luyder stemmen, en{de} seyde, Ach, Ach, Ach, HEERE God, Ghi doet die verderffenisse vanden ouerbliue van Israel.
En{de} des HEREN woort gesciede tot mi, seggende,
Des menschen sone, uwe broeders die mannen, uwe naeste, en{de} alle dat huys va{n} Israel, al die ghene die welcke in Ierusalem woonen, seyden, Gaet verre wech vanden HEERE, ons is dat lant gegeuen tot besittinghe,
Hier om seyt die HERE v God Om dat icse verre gedae{n} heb onder die Heydens, en{de} om dat icse verstroeyt heb inden landen, so sal ick hen zijn tot een cleyn heylichmakinge inden landen daer si toe gecomen zijn,
Hier om spreect Dit seyt die HERE God Ick sal v vergaderen vanden volcke, en{de} bi een vergadere{n} vande{n} lande, daer ghi in verstroeyt zijt, en{de} ic sal v geue{n} die aerde van Israel.
En{de} si sulle{n} derwaerts ingaen, en{de} si sullen wech doen alle hindernisse, en{de} alle afgrijselicheden van dien lande.
Ende ick sal hen een herte geuen, en{de} ic sal in haeren binnensten geuen eenen nyeuwen gheest, En{de} ic sal dat steenachtich herte afnemen van haeren vleesch, en{de} ic sal hen gheuen een vleesachtich herte
op dat si wandelen sullen in mine geboden, en{de} mijn oordeelen bewaren, ende die doen, Ende dat si mi sullen zijn tot een volck, en{de} dat ick hen zijn sal een God.
Der welcker herte dat na verargernisse en{de} na haer afgrijselicheden wandelt, deser wech sal ick op haer hooft legge{n}, seyt die HERE v God
En{de} die Cherubinnen hieuen haer vlogelen op, en{de} die raderen met hen, ende die Heerlicheyt Gods van Israel was bouen op haer.
En{de} des HEREN heerlicheyt voer op va{n}t midde{n} der stadt, en{de} si stont op den berch die oostwaerts is va{n}der stat
En{de} die geest hief mi op, en{de} bracht mi in Caldeen totter oueruoeringhen in een visioen in Gods gheest Ende dit visioen dat ick gesien hadde, wert van mi genomen,
En{de} ic sprack totter oueruoeringen alle des HEEREN woorden, die hi mi ghetoont hadde.
ENde des HEEREN woort ghesciede tot mi segghende,
Des menschen sone, ghi woont in die middewaert va{n} een wederspannich huys die ooge{n} hebbe{n}, om te sien en{de} si en sien niet, en{de} ooren om te hooren, en{de} si en hooren niet, want tis een wederspannich huys,
Hiero{m} ghi des mensche{n} sone, maect v vaten der oueruoeringe ende ghi sult bi dage voor he{n} ouereysen, Maer ghi sult ouerreysen van uwer plaetsen, tot een ander plaetse in haeren aensien, oft zijt messcie{n} aensien, dattet is een wederspa{n}nich huys
En{de} ghi sult uwe vaten daer buyten drage{n} als vaten der oueruaert, des daechs, in haeren aensien. Maer ghi sult des auonts voor hen wtgaen, also wt gaet een die wt reyst,
voor haeren oogen, Doorgraeft v den wandt, en{de} in haeren aensie, suldy door den wandt wtgaen,
Ghi sult worden gedrage{n} op scouderen, in die donckerheyt salmen v wtdragen Ghi sult v aensicht ouerdecken en{de} ghi sult dat lant niet sien, want ic heb v ghegheuen den huyse van Israel tot een teeken van wondere,
Hierom heb ic gedaen also mi die HEER beuolen hadde, Ic bracht des des daechs mijn vaten voort als vaten des ouerreysers en{de} des auonts doorgraefde ick mi metter hant den wandt, en{de} doent doncker was ginck ic wt, en{de} in scouderen werde ick wt gedragen in haer aensien,
En{de} des morgens gesciede des HEEREN woort tot mi, seggende,
Des mensche{n} sone, en seyde{n} si tot v niet, thuys van Israel dat wederspannich huys wat doedi?
Segt tot he{n} Dit seyt die HERE God Desen last is opten leytsma{n}, die in Ierusalem is, en{de} op al thuys van Israel int midde{n} va{n} hen is,
Segt, ic be{n} v voor een teeke{n} va{n} wonder, Also ic gedae{n} heb, also sal dien gesciede{n}, Si sullen gaen in oueruoeringhe ende in gheuanghenisse
En{de} den leytsma{n} die int midden van hen is, salmen op die scouderen dragen, inder donckerheyt sal hi wt gaen, Si sullen den wandt doorboore{n}, dat si he{m} wtleyden mogen Men sal zijn aensicht ouerdecken, op dat hi tlant metten oogen niet sien en sal,
En{de} ic sal mijn nette op hem wtspreyde{n}, ende hi sal in mijn nette geuangen worden, En{de} ick sal he{m} brengen in Babilonien, inder Caldeeuscher lant en{de} hi sal Babilonien niet sien, en{de} daer sal hi steruen,
en{de} al die omtrent hem zijn, en{de} zijn hulpe, en{de} zijn aenhangers sal ic verstroeye{n} in alle winden, en{de} ic sal dat swaert wter sceyden trecken na hen,
En{de} si sullen weten dat ic die HERE ben, als icse verstroeyt sal hebben onder die heyde{n}s en{de} gezaeyt inde{n} lande{n}
En{de} ick sal van hen lieden een luttel mannen laten vande{n} swaerde, en{de} vande{n} honger en{de} vander pestilencie, om dat si al haer sonden vertellen souden inden heydens, daer si toe gaen sullen, en{de} si sullen weten dat ick die HERE ben,
En{de} des HEEREN woort ghesciede tot mi, seggende,
Des menschen sone, eedt v broot in verstoornissen, maer oock so drinct v water met haesten, ende in droefheden,
en{de} ghi sult seggen totten volcke vanden lande, Dit seyt die HERE God totten genen die in Ierusalem woone{n}, en{de} int lant va{n} Israel, Si sullen haer broot in sorge{n} eten, en{de} haer water in droefheden drincken, Want dat lant sal verlaten ende verwoest worden va{n} haerder menichte{n}, om alder ghenen boosheyt, die daer inne woonen,
En{de} die stede{n} daerme{n} nv in woont, sullen verwoest worden, ende dat lant, woest wesen, ende ghi sult weten, dat ick die HEERE ben.
En{de} des HEREN woort ghesciede tot mi segghende,
des menschen sone, Wat ghemeyn seggen is dit, v luyden int lant van Israel seggende, In langen tijden sullen die daghen verlenghet worden, ende alle visioenen sullen te nyete gaen.
Hierom segt tot hen, Dit seyt die HEERE God Ick sal doen ophouden dese segsprake, noch men salse niet meer in Israel segghen, En{de} spreect tot hen, dat die daghen ghenaect zijn, en{de} dat woort van allen visioenen,
Wa{n}t voort meer en sal elck visioe{n} niet ydel zijn, noch die prophetie niet twijfelachtich int midden vanden kindere{n} van Israel
Want ick die HEERE sal spreken, so wat woort dat ick spreken sal, dat sal gescieden, Ten sal niet meer verlengt worde{n}, Maer in uwen dagen ghi wederspannich huys sal ic spreken dat woort, en{de} ic sal dat doe{n}, seyt die HERE God
En{de} des HEREN woort ghesciede tot mi, seggende,
Des menschen sone Siet, dat huys va{n} Israel, die seyt, Dat visioen, dat dese man siet op veel dagen, en{de} in langen tijden propheteert dese man,
Daer om segt tot hen, Dit seyt God die HEERE Alle mijn reden en sal voort meer niet verlengt worden, Dat woort dat ic spreken sal, sal voldaen worden seyt die HERE God
ENde des HEREN woort ghesciede tot tot mi, segghende,
Des menschen sone, propheteert totte{n} prophete{n} va{n} Israel waert, die propheteren, ende ghi sult segghen den gene{n} die propheteren wt haere herte{n}, Hoort des HEREN woort,
Dit seyt die HERE God Wee den onwisen propheten, die haeren geest volgen, en{de} niet met allen en sien,
O Israel uwe prophete{n} waren als vossen inder wildernissen,
Ghi en gincter niet tegen op, noch en setter gheenen muer thege{n} ouer thuys va{n} Israel, dat ghi inde{n} strijt sout moghen staen in des HEREN dach,
Si sien ydelhede{n}, en{de} voorsegge{n} luegene{n}, seggende, Die HERE seyt, so nochtans die HERE he{n} niet ghesonden en heeft, ende si volherden haere reden vast te maken,
En saechdy niet ydel visioenen, en{de} en spraecty niet lueghenachtighe voorsegginghe? En{de} ghi segt, Die HERE seyt, want ic nochtans niet en sprac,
Hier om seyt die HEERE God Om dat ghi ydelhede{n} ghesproken hebt, en{de} luegenen ghesien, hierom spreke ick tot uwaert, seyt die HEERE God
en{de} mijn hant sal zijn op die propheten, die ydelheyt sien en{de} luegenen voor seggen, Si en sullen niet zijn in mijns volcs raedt, en{de} si en sullen niet ghescreuen worde{n} int huys van Israels scrifture noch si en sullen niet comen int lant van Israel, en{de} ghi sult weten, dat ic die HERE God ben,
Om dat si mijn volc bedrogen hebben, seggende, het is vrede, vrede, en{de} daer en is ghee{n} vrede, En{de} hi maecte die{n} wandt, ende si plactense met mortel sonder stroo,
Segt tot hen, die placken met moortel sonder stroo getrede{n}, dattet vallen sal, Wa{n}t daer sal zijn eenen oueruloedigen slachrege{n}, ende ick sal geuen groote hagelsteenen, die van bouen daer op vallen sullen, en{de} eenen wint van vlaghen, diese sceyden sal,
Want siet dus is die wandt geuallen. En salmen v niet segge{n} waer is uwe plackerie die ghi plactet?
Hier om seyt die HERE God en{de} ic sal doen wt breken eene{n} wint des onweders in mijnder gramschap, ende in mine{n} toorn sal zijn eene{n} oueruloedighen slachreghen, en{de} groote haghelsteenen in mijnder gramschapen, om te niet te niet te maken.
En{de} ic sal dien wandt afbreken dien ghi geplacket hebt sonder te treden mortel, en{de} ick sal die{n} slechten der aerden ghelijck, en{de} zijn fundament sal ontdect worden, en{de} hi sal vallen, en{de} hi sal te niete worden int midden van haer, en{de} ghi sult weten dat ick die HEERE ben.
En{de} ick sal mijne gramschap volbrengen aen dien wandt ende aen die ghene, die dien placken sonder ghemengden mortel, en{de} ick sal v segghen, Ten is gheenen wandt, en{de} si en zijn niet die die{n} placke{n},
Dat zijn die prophete{n} va{n} Israel die tot Ierusalem propheteren, en{de} die daer sien een visioe{n} des vrede{n}, en{de} daer en is gheenen vrede, seit die HEERE God.
En{de} ghi des mensche{n} sone, sedt v aensicht teghe{n} die dochtere{n} van uwe{n} volcke, die propheteren wt haer eyghen herte{n}, en{de} propheteert op he{n}
en{de} segt, Dit seyt die HEERE God, Wee v die kussenen maket, onder elcken ellenboge vanden hant, en{de} maket oorcussens onder dat hooft van alle ouderdo{m} om haer zielen te vanghen. Als si mijns volcs zielen vingen so maecte{n} si haer zielen leuende,
en{de} si ontheylichden mi tege{n} mijn volc, om een hant vol gherste{n}, en{de} om een stuc broots, om dat si die zielen doode{n} soude{n}, die niet en sterue{n}, en{de} dat si die zielen leuende soude{n} make{n}, die niet en leuen, liegende mine{n} volcke, dat luegenen geloofde,
Hierom seit die HEERE God Siet, ic spreke tot uwe{n} cussene{n} daer ghi vliegende, die zielen mede vangt, en{de} ick salse af scoren van uwe{n} arme{n}, en{de} ic sal die zielen los laten, dee zelen die ghi vangt int vlieghen,
En{de} ic sal v oorcussen scoeren, en{de} ick sal mijn volck verlossen van uwer hant, en{de} si en sullen voortmeer niet in uwen handen zijn, om te roouene, en{de} ghi sult wete{n}, dat ic de HEERE ben,
Om dat ghi des rechtuaerdighen herte bedroeft maectet luegenachtich, dien ick niet en bedroefde, Ende oock hebt ghi des ongodliken menschen handen ghesterct dat hi niet bekeeren en soude, van sinen quaden weghe, ende soude leuen,
Hierom en suldy ghee{n} ydelheyt sien, ende ghi en sult niet meer waerseggerien voorsegghen, Want ic sal mijn volck verlossen van uwen hande{n} en{de} ghi sult weten, dat ick die HEERE ben.
ENde daer quamen tot mi mannen die ouders van Israel, en si saten voor mi.
En{de} des HEEREN woort ghesciede tot mi, seggende,
Des mensche{n} sone, Dese mannen hebben haer onreynicheyt geleyt in haer herten, ende die erghernisse haerder boosheyt hebbe{n} si gheset teghen haer aensichte. Als ic geuraecht ben, en sal ic hem niet antwoorde{n}?
Daer om soo spreect tot hen, en{de} ghi sult tot he{n} segge{n}, Dit seyt die HERE God Die mensche, die mensche va{n}de{n} huyse va{n} Israel, die zijn onreynicheyt gheleyt heeft in zijn herte, en{de} die ergernisse zijnder boosheyt set teghen zijn aensicht, en{de} coemt tot eenen propheet, om mi te vraghen door hem, Ic die HERE sal he{m} antwoorde{n} naer die menichte va{n} sine{n} onreynicheden
dattet huys va{n} Israel beuaen sal worde{n} in zijn herte, die va{n} mi wech zijn ghegae{n} door alhaer afgode{n}
Hierom segt tot de{n} huyse va{n} Israel Dit seyt die HEERE God. Bekeert v, ende gaet wech va{n} uwen afgode{n}, en{de} keert v aensichte{n} van al uwe besmettinge{n},
Wa{n}t een ma{n} een man vanden huyse van Israel, en{de} vanden heydens besneden die he{n} totter wet bekeert hebbe{n}, so wie een vremdelinck is in Israel, ist dat hi he{m} van mi veruremt, en{de} leyt hi zijn afgoden in zijn herte, en{de} set hi die verergernisse zijnder boosheyt teghen zijn aensichte, en{de} coemt hi tot eene{n} propheet, dat hi door die{n} mi vragen sal, Ic die HEERE selue sal hem antwoorde{n},
en{de} ick sal mijn aensicht setten op die{n} mensche, en{de} ic sal he{m} sette{n} tot een exempel ende in een ghemeyn woort, en{de} ic sal he{m} vernielen va{n}t midde{n} va{n} minen volcke, en{de} ghi sult wete{n}, dat ic die HEERE ben.
En{de} als een propheet dwaelt, en{de} seyt hi een woort, Ic die HERE heb dien propheet bedrogen, en{de} ic sal mijn hant op he{m} voortsteke{n} en{de} ic sal hem wtuegen vande{n} midde{n} va{n} minen volcke va{n} Israel,
en{de} hi sal zijn boosheyt dragen. Na des genen boosheyt die vraget, also sal des prophete{n} boosheyt zijn,
dattet huys van Israel niet meer en dwale van mi, noch dattet niet besinet en worde in al sinen ouertredingen. Maer dat si mi zijn tot een volck, en{de} dat ick hen si tot een God, seyt die HEERE der heyrscaren.
En{de} des HEREN woort gesciede tot mi, seggende,
Des menschen sone als mi dat lant gehsondicht heeft, dat dye ouertreder ouertrede, so sal icker mijn ha{n}t op wtsteken, en{de} ick sal die roede van sinen broode breken, ende ick sal den honger daer in seynde{n}, en{de} ic sal va{n} die{n} lande dootslaen de{n} mensche, en{de} die beesten,
En{de} oft dese drie ma{n}nen int midde{n} va{n} he{m} ware{n}, Noë, Daniel, en{de} Iob, so sullen si alleen in haer gerechticheyt haere zielen verlossen, seyt die HERE der heyrscare{n}
Alist ooc dat ic int lant brenge die quade beeste{n}, om dat ict verwoste{n} soude, en{de} ist onwandelbaer o{m} datter niema{n}t en is, die daer door gaet, om der beesten wille,
en{de} dese drie mannen waren daer in ick leue seyt die HEERE God si en sullen sonen noch dochteren verlossen, maer si alleen sulle{n} verlost worden, maer dat lant sal verwoest worden.
Oft brenge ic een swaert int lant en{de} ic segge den swaerde, gaet ouer dat lant, en{de} versla ic va{n} die{n} lande den mensche en{de} die beesten,
En{de} zijn dese drie mannen int midde{n} van he{m} ick leue seyt die HERE God si en sullen haer sonen en{de} haer dochtere{n} niet verlossen, Maer si sullen alleen verlost worde{n}.
En{de} ist dat ic die pestilentie seynde opt lant, en{de} storte ic mijn gramscap daer op, inde{n} bloede, so dat ic van dien lande wech neme, den mensche en{de} die beesten,
en{de} Noë, en{de} Daniel, en{de} Iob, int midden van dat lant zijn, ic leue seyt die HERE God, dat si en sullen den sone noch die dochter verlossen, Maer si sulle{n} in die gherechticheyt haer sielen verlossen,
Want dit seyt die HEERE God Ist oock dat ic mijn vyer zeer quade oordelen, dat swaert, en{de} den honger, en{de} quade beesten, ende pestilentie seynde in Ierusale{m}, ende versla ick van haer den mensche en{de} die beesten,
nochtans salder in gelaten worden die behoudinge, die sonen en{de} die dochteren wtleydende. Siet, si sullen tot v wt gaen, en{de} ghi sult haere{n} wech sien en{de} haer nyeu vindingen, en{de} ghi sult vertroost worden op dat quaet dat ic ghebracht hebbe in Ierusalem, op allen dat ic daer in gebracht hebbe,
ende si sullen v vertroosten, als ghi haeren wech sien sult, ende haer vindingen. En{de} ghi sult bekennen dat ic niet te vergeefs ghedae{n} en hebbe, alle dat ick in haer ghedaen hebbe, seyt die HEERE God.
ENde des HEREN woort ghesciede tot mi segge{n}de,
Des menschen sone Wat salmen doen den houte vande{n} wijngaert va{n} alle{n} den houten der bosschen, die daer zijn onder die houten der bosschen?
Salmen daer niet afneme{n} een hout, datmender een werc afmake? oft salmender af make{n} eene{n} staec datme{n} daer een yeghelijck vat aen hanghe?
Siet, het is den viere in spijse ghegeuen, beyde zijn deelen heeft dat vier verteert, en{de} dat middelste deel daer af is verdorret. Salt tot eenigen werc oorboorlijck zijn?
Oock doent geheel was, so en wast niet orboorlijc tot eenighen wercke. Hoe veel meer? alst dat vier verbrant heeft, ende verslint, so en salmender gheen werck af maken mogen,
Hierom seyt dit die HEERE God Also dat hout vanden wijngaert is onder dat hout vanden bosschen, dat ick den vier hebbe ghegeuen te verbernen, also sal ick leueren dye ghene die tot Hierusalem woonen,
ende ic sal mijn aensichte teghen hen setten, Si sullen wt den viere comen ende dat vier salse verteeren, Ende ghi sult weten dat ick dye HERE ben, als ic mijn aensichte teghen hen gheset sal hebben,
en{de} als ic dat lant ghegheuen sal hebben onwanckelbaer ende verwoest, om dat si ouertreders geweest hebben, seyt dye HEERE Godt
ENde des HEREN woort geschiede tot mi, segge{n}de,
Des menschen sone maect Hierusalem condt haer afgrijselicheden,
en{de} ghi sult segghe{n}. Dit seyt die HERE God tot Hierusalem, v wortel ende v gheslachte is vanden lande van Canaan, v vader was een Ammorrijt, en{de} v moeder een Cethea
Ende doen ghi gheboren waert, inden dage uwer geboorten, so en was uwen nauel nyet afghesneden, en{de} ghi en waert niet in twater gewasschen tot salicheden, noch met soute gesouten noch in doecken gewonden.
Mijn ooghe en heeft op v niet ghespaert, dat ick v een van desen dinghen doen soude uwer ontfermende, maer ghy zijt gheworpe{n} op dat aensicht der aerden, in verworpentheden uwer sielen, inden daghe daer ghy in geboren waert.
Ende ick gaende ouer v sach dat ghi vertrede{n} wert in uwe{n} bloede, En{de} ick seyde tot v, als ghi waert in uwe{n} bloede, Leuet, Ic seyde v sekerlijc in uwe{n} bloede, Leeft.
Ic gaf v vermenichfuldicht, als dat bloeysel vanden velde, en{de} ghy zijt vermenichfuldicht, en{de} ghi zijt groot gheworden, en{de} ghi zijt inghegaen, en{de} ghi zijt ghecomen totten vrouwelijcken ouder ende suyuerheyt. V borsten wiessen, en{de} v hayr wies, en{de} ghi waert naect, ende vol van bescaemtheden.
En{de} ick ghinck neuen v, ende ick sach v, ende siet uwen tijt was tijt der ghenen die lief hebben. En{de} ic spreyde mijn cleedt op v, en{de} bedecte v scamelheyt. En{de} ic swoer v, ende ic maecte met v een verbont, seyt die HERE God En{de} ghi zijt mijn eygen geworden,
en{de} ic wiesch v met water, en{de} ick suyuerde v bloet van v. En{de} ic besalfde v met olyen,
en{de} ic cleede v met veel verwigen cleedere{n}, en{de} ic scoeyde v met gheel side als goubloemen, en{de} ick gorde v met side, en{de} ic cleede v met subtijle cleederen,
en{de} ic vercierde v met vercieringe. Ende ic gaf ringe{n} in uwen hande{n}, en{de} eenen halsba{n}t om uwen hals,
en{de} ic ghaf eenen oorrinck op uwen mont en{de} ringen in v ooren, ende een croone der schoonheyt op v hooft.
En{de} ghy waert verciert met goude en{de} met siluer, en{de} gecleedt met side, en{de} met gebarduerde cleederen en{de} met veel verwen. Ghi aet bloeme en{de} honich, ende olye, en{de} ghi waert boue{n} mate{n} seer schoon ghemaect. En{de} ghi hadt voorspoet inden rijcke,
en{de} uwen naem ghinc wt onder die Heydens om v schoonheyt, wandt ghy volmaect waert in v schoonheyt, die ic op v gheleyt had, seyt die HERE God
En{de} ghy betrouwen hebbende in v schoonheyt, so dedy oncuysheyt op uwen naem, en{de} ghy leyt uwe oncuysheyt wt, voor elck die bi v ghinc, dat ghi zijn worden sout.
En{de} nemende van mine{n} cleederen maectet ghi voor v dye hoochten aen allen siden te gader ghenaeyt, ende daer op hebdy onsuyuerheyt gedaen, ghelijc noyt en geschiede, noch geschieden en sal.
En{de} ghy naemt die vaten uwer schoonheyt va{n} mijne{n} goude, en{de} va{n} minen siluere die ick v gaf, en{de} ghi maectet v manlijcke beelde{n}, en{de} daer mede dedet ghi onsuyuerheyt.
En{de} ghi nae{m}t uwe cleederen van veel verwen, ende ghi hebtse daer mede bedect. En{de} mijn olie en{de} mijn ruecwerc, settet ghi voor haer aensicht,
En{de} mijn broot dat ick v gaf, die bloeme, en{de} dye olye, en{de} dat honich, daer ick v mede gheuoet heb, settet ghi in haer aenschouwe{n}, tot ruecke va{n} soetichede{n}. En{de} het is geschiet, seyt die HERE God
dat ghy naemt uwe sonen ende uwe dochtere{n} die ghi mi gebaert hebt, en{de} ghy offerdet die om te verslinde{n}, En is v dye oncuysheyt niet cleyn?
die mijn kinderen gheoffert hebt, En{de} ghi gaeftse de{n} afgode{n} he{n} wijde{n}de?
En{de} nae al uwe onmenschelicheden en{de} oncuysheyt, so en gedacht ghi niet der daghen uwer ionckheyt, als ghy naeckt waert, ende vol schanden, vertreden in uwen bloede,
en{de} tgeuiel na al v boosheyt, wee wee wee v seyt die HEERE God.
En{de} ghi hebt voor v ghemaect een bordeel, en{de} ghy maecte v dat bordeel in allen straten.
Tot elcken hoecke vanden weghe hebdy ghetimmert een teeke{n} van uwer hoerlijcker ghemeynschape{n}, ende ghi maect v schoonheyt, afgrijselijc. En{de} ghi hebt gedeelt v voeten elcke{n} die voor bi v ghinck, en{de} ghi hebt vermenichfuldicht al uwe oncuyshede{n}.
En{de} ghi dedet onsuyuerheyt metten kinderen van Egypten, uwe{n} ghebuere{n}, va{n} grooten vleesche, En{de} ghi vermenichfuldichdet uwe oncuysheden om my te verwecken tot gramschappen.
Siet ick sal mijn hant wt steke{n} op v en{de} ic sal uwe gherechtigheyt va{n} v wech neme{n}. En{de} ic sal v geuen in die sielen der ghenen dye v haten der dochteren sielen vanden Palestinen, dye he{n} schamen in uwen misdadighen wech,
Ende ghi hebt oncuysheyt gedaen mette{n} sonen va{n} Assyrien, om dat ghy noch niet versaet en waert. En{de} na dien dat ghi onsuyuerheyt ghedaen hebt, so en sidy oock niet alsoo versaet
ende ghy hebt vermenichfuldicht v oncuysheyt int lant van Canaan, metten Caldeen, en{de} ghi en wert also ooc niet versaet
Waerin sal ick v herte suyueren, seyt die HEERE God als ghy alle dese dinghen doet, eens lichts wijfs werc en{de} onschamele?
Want ghy hebt bordeel gemaect inden hoec van allen weghen, en{de} uwe hoochte hebdi ghemaect in elcke strate, en{de} ghi en zijt niet gheworden als een ander gemeyn wijf, die met verdriet haeren loon vermeerdert,
maer als een wijf een ouerspeeldersse die boue{n} haere{n} man vremde mannen in haelt.
Allen gemeynen vrouwen geeftmen haere{n} loon mer ghi gaeft loon allen uwen liefhebbers, ende ghy gaeft hen gauen, om dat si van alle siden tot v comen souden, om met v oncuysheyt te doen.
En{de} in v is gheschiet tegen die ghewoonte vande{n} vrouwe{n} in uwe oncuysheden en{de} nae v en sal die onsuyuerheyt niet zijn, Om dat ghi loon gaeft, en{de} gheene{n} loon en ontfinct, so is in v contrarie geschiet.
Hierom ghemeyn wijf, hoort des HEREN woort,
Dit seyt dye HEERE God, Om dat v gelt wt gestort is en{de} om dat uwe schande ontdect is in uwe oncuysheyt op uwe liefhebbers, en{de} op dye afgoden van uwe afgrijselicheden, in uwer kinder bloet, die ghi he{n} gegeue{n} hebt,
siet, soo sal ic v ooc al uwe liefhebbers vergadere{n}, daer ghi mede ghemengt zijt, ende al dye ghene dye ghi lief hebt, met al die ghi haet, Ende ic salse van allen zijden, op v vergaderen, ende ick sal uwe schande ontdecken voor he{n}, En{de} si sullen al v vuylicheyt sien,
ende ick sal v oordeelen metten ouerspeelderssen oordeel, en{de} dye dat bloet wtstorten.
En{de} ic sal v geuen inde{n} bloede van gramscapen en{de} van tooren en{de} ic sal v gheuen in haeren handen. Ende si sullen v hoerhuys breke{n}, ende si sullen v ghemeyn huys verderuen. Ende si sullen v van uwen cleederen ontcleeden, en{de} si sullen wechdragen die vaten uwer schoonheyt En{de} si sullen v naect laten en{de} vol schande{n},
Ende si sullen een menichte op v brenghen, dye sullen v ooc met steene{n} steenen, en{de} slaen v doot met haer swaerden.
En{de} si sulle{n} v huysen verbernen metten viere, en{de} si sulle{n} in v oordeelen doen, in veelder vrouwen ooghen En{de} ghi sult achter laten oncuysheyt te doen, ende ghi en sult niet meer loon gheuen.
Ende mijn gramscap sal in v rusten, en{de} minen toren sal van v genomen worden. En{de} ic sal rusten, en{de} niet meer gram worden,
om dat ghy niet gedacht en hebt die dagen uwer ioncheit ende ghi hebt mi in allen desen tot gramscappen verwect. En{de} hierom so heb ic v weghen gegeuen op v hooft, seyt die HERE God ende ic en dede v niet na uwe misdaden in alle uwe afgrijselicheden,
Siet, elc die int ghemeynen seyt een segwoort, dye salt teghen v aennemen, en{de} seggen, Also dye moeder is, also is ooc haer dochter,
Ghi zijt uwer moeder dochter, die haeren man verwerp, ende haer kinderen, en{de} ghi zijt uwer susteren suster, die haer mannen verworpen, ende haer kindere{n} V moeder is een Cetha en{de} v vader ee{n} Amorreus.
Ende v meeste suster is Samarien, si ende haer dochteren, die tot uwer slincker siden woonen. Ende v suster die minder is dan ghi, die tot uwer rechter zijden woont, dat is Sodoma, ende haer dochteren.
Maer ooc so en hebdy niet gewandelt in haer wegen, noch en hebt niet ghedaen nae haeren sonden. Niet veel min soo hebdy quader sonden ghedaen, dan si, in alle uwe weghen.
Ick leue seyt dye HEERE God want Sodoma v suster si ende haer dochteren en hebben nyet ghedaen, alsoo als ghy ghedaen hebt, ghy ende v dochteren.
Siet, dit was Sodoma uwer susters boosheyt hoouaerdicheyt, ende die versaetheyt van broode, ende oueruloedicheyt, ende haer ledicheyt, ende haerder dochteren, Ende si en staken haer hant niet voort den behoeftighen, ende den arme{n} me{n}schen,
ende si zijn verheuen, ende deden afgrijselicheden voor my, ende ic namse wech, alsoo als ghy ghesien hebt.
Ende Samarien en sondichde nyet die helfte van uwen sonden, maer ghy hebt dye verwonnen met uwen sonden, en{de} ghi hebt v susteren gerechtich ghemaect in alle uwe afgrijselicheden, die ghi gedaen hebt.
Hieromme so draghet oock uwe schande, die met uwe sonden uwe susteren verwonnen hebt, misdadiger sonden doende, dan si, Want si zijn rechuaerdich, bi v te gheliken, Hieromme schamet v oock, en{de} draecht uwe schande, die uwe sustere{n} rechtuaerdich gemaect heeft.
En{de} ic sal bekeere{n} en{de} settense weder, met die bekeeringhe die van Sodoma met haeren dochtere{n} en{de} die bekeeringhe van Samarien en{de} haer dochtere{n}, En{de} ic sal keeren uwe bekeeringe int midde{n} van hen,
om dat ghi uwe scande draghen sult, en{de} dat ghi v schamen sult in alle uwe sonden, die ghi ghedaen hebt, uwe susteren vertroostende.
En{de} uwe Suster Sodoma en{de} haer dochteren sullen weder keere{n} tot haer outheit en{de} Samarie{n} en{de} haer dochteren sullen weder keere{n} tot haer outheyt En{de} ghi en{de} uwe dochtere{n} keertweder tot uwer outheyt
Want Sodoma uwe suster en was niet gehoort in uwe{n} mont, inde{n} dage uwer hoouaerdicheit,
eer uwe boosheit wert ontdect, alsoot in desen tijt is, int lachtere der dochteren van Sirien, en{de} al rontsom v der dochteren vande{n} Palestinen die al omme v wandelen.
Ghi hebt ghedragen uwe sonde, en{de} uwe schande, seyt die HEERE God.
Want dit seyt die HERE God, En{de} ick sal v doen, also ghi versmaet hebt de{n} eedt dat ghi tverbont te niet doen sout,
En{de} ic sal mijns verbonts, dat ic met v opgerecht hebbe in uwer ioncheit, gedencken, En{de} ic sal v een eewich verbont verwecken,
En{de} ghi sult uwer wege{n} ooc gedencke{n}, en{de} ghi sult bescae{m}t worden, Als ghi ontfanghen hebt uwe susteren, die meerder zijn, dan ghi met uwe{n} minsten, En{de} ic salse v geuen tot dochtere{n}, maer niet wt uwen verbonde.
En{de} ic sal also met v mijn verbont verwecken, en{de} ghi sult weten dat ick die HEERE ben,
om dat ghi sult gedencken, ende beschaemt worden, en{de} op dat ghi, om uwe schaemte{n} uwe{n} mont nietmeer en sult moghen open doen, als ic met v versoent sal zijn, in alle die sonden die ghi ghedaen hebt, seyt die HEERE God.
ENde des HEEREN woort geschiede tot mi, segghende,
Des menschen sone stelt voort dit raetsel, ende vertelt dese ghelijckenisse, den huyse van Israel,
ende ghy sult segghen, Dit seyt die HEERE God Eenen groote{n} aerent, met groote vlogelen lanc van vertrecke{n} der leden vol va{n} pluymen, en{de} va{n} menigerhande verwe{n} qua{m} tot de{n} berch Libanu{m}, en{de} hi na{m} dat merch vanden Cederboom,
en{de} dat opperste va{n} haeren tacken brack hi af, en{de} droech dat ouer int lant van Canaan, in der coopluyde{n} stadt sette hi dat
En{de} hi na{m} ooc vande{n} zade des lants ende leyde dat in die aerde voor zaet, dattet zijn wortelen vast maken soude op vele wateren. In dat bouenste vande{n} lande leyde hi dat zaet,
En{de} alst geghroeyt was, so wiest in eenen wide{n} wijngaert, en{de} niet hooge, en{de} zijn tacken saghen tot hemwaerts, en{de} zijn wortelen waren onder hem. Aldus werdet een wijngaert, en{de} maecte die vrucht in rancken, en{de} hi schoot wt zijn nieuwe rancke{n}.
En{de} daer was een ander groote arent met groote vlogelen, en{de} met vele pluymen, En{de} siet desen wijnghaert scheen schietende zijn wortelen tot haer, ende zijn rancken reycte hi tot hem, dat hi hem veruerschen soude vanden houen zijns bloeysels
Desen wijngaert was geplant in goede{n} lande aen veel wateren, dat hi bladere{n} maken soude, ende vrucht draghen, en{de} dat hi zijn soude tot eene{n} groote{n} wijngaert,
Segt, dit seyt die HERE God En sal dese wijngaert geene{n} voorspoet hebben? En sal hi zijn wortelen niet wtroede{n}, en{de} zijn vruchte bedwingen? En{de} hi sal verdroogen alle die rancken zijns bloeysels en{de} hi sal verdorre{n}, en{de} niet met eenen groote{n} arm, noch met veel volcs, dat hi desen wijnghaert wtroeden soude metter wortelen.
Siet desen wijnghaert is gheplant, En sal desen wijngaert gheene{n} voorspoet hebben? Als eenen bernende{n} wint desen wijngaert raken sal, en sal hi niet worden verdroocht, ende sal hi verdorren inder aerden zijns groeyens?
En{de} des HEEREN woort gheschiede tot mi segghende,
Segt tot den wederspannigen huyse, En weet ghi niet wat dese dinghen beduyden? Segt, Siet, die coninck van Babilonien sal comen in Ierusalem, en{de} hi sal met hem nemen haeren coninck en{de} zijn princen, en{de} hi salse voeren tot hemseluen in Babilonien,
En{de} hi sal nemen vanden zade van dien rijcke, en{de} hi sal met hem een verbont maken, en{de} hi sal van hem nemen eenen gesworen eedt Maer oock sal hi wech voeren, die starcke mannen vanden lande,
om dattet zijn sal een vernedert rijck, ende dattet niet verheuen worden en sal, maer dattet bewaren sal zijn verbont, en{de} dat houde{n},
Die welcke va{n} hem wech gaende, sandt bode{n} in Egipte{n}, datme{n} hem gheue{n} soude paerden, en{de} vele volcs, en{de} sal hi geene{n} voorspoet hebbe{n} oft sal hi salicheyt beiage{n}, die dit gedae{n} heeft? En{de} die dat verbo{n}t gebroke{n} heeft, sal hi niet ontuliede{n}?
Ic leue, seit die HERE God wa{n}t in des conincs plaetse, die he{m} coninc maecte, wie{n}s eet hi gebroke{n} heeft, en{de} tverbo{n}t gebroke{n} heeft dat hi met he{m} had, int midde{n} va{n} Babilonie{n} sal hi sterue{n}.
En{de} n{iet} met een groot heyr, noch met groote{n} volcke en sal Pharao tege{n} hem strijt doe{n}, met makinge va{n} bolwercke{n}, noch met stichtinge des bolwercs op dat hi veel zielen verslaen soude.
Wa{n}t hi versmade den eedt, op dat hi tverbont breken soude, ende siet, hi heeft zijn hant geheue{n}, En{de} wa{n}t hi al dese dinge{n} gedae{n} heeft, so en sal hi niet ontuliede{n},
Hiero{m} seyt die HERE God, Ick leue wat de{n} eet dien hi versmaet heeft, en{de} tverbont dat hi gebroke{n} heeft, sal ic op zijn hooft sette{n}.
En{de} ic sal op he{m} mijn nette wtspreyde{n}, en{de} hi sal in mijn nette geuae{n} worde{n}, En{de} ic sal he{m} brenge{n} in Babilonie{n}, en{de} ic sal he{m} daer oordeelen in dier ouerdaet daer hi mede versmadet heeft,
En{de} alle zijn vooruluchters met alle zijnder heyrscharen sullen mette{n} swaerde vallen. Maer die ouerbleuene, sullen ghestroyt worden in alle winde{n}, en{de} ghi sult weten, dat ict die HEERE gesproke{n} heb.
Dit seyt die HERE God En{de} ic sal nemen dat merch va{n} eene{n} hooge{n} Cederboom, en{de} ic salt sette{n} Vande{n} top zijnder dunder tacken sal icse afbreken, en{de} ic salt planten op eenen hoogen verheuen berch.
Ic sal dien planten op eenen hoogen berch va{n} Israel, en{de} hi sal wtspruyte{n} in eene{n} bloemsele, en{de} hi sal vruchte maken, en{de} hi sal zijn tot eenen grooten Cederboom, En{de} onder hem sullen woonen alle voghelen, en{de} alderhande gheuoghelte, Onder die schaduwe van sinen bladeren sullen si nestelen,
En{de} alle die houten vanden rijcke die sullen weten, dat ic die HERE, heb vernedert den hoogen boom, en{de} dat ic verheue{n} hebbe den nedere{n} boom, en{de} dat ic verdroocht heb, dat groene hout, en{de} heb doen groeyen dat drooge hout, Ick die HERE heb dit ghesproken, en{de} hebt ghedaen.
ENde des HEEREN woort geschiede tot mi, segghende,
Wat ist, dat ghi onder v, die ghelijckenisse int lant van Israel keert, in dese segsprake? en{de} segt, De vaders ate{n} een soere wijndruyue, en{de} haerder kindere{n} tande{n} zijn boomich
Ic leue, seyt die HERE God, Oft v voortmeer dese ghelijckenisse sal zijn in Israel, tot een segwoort,
Siet alle zielen zijn mijne, alsoo des vaders ziele, also is oock des kints ziele mijne, Die ziele die sondicht, die sal steruen.
En{de} ist dat eeen man rechtueerdich is, en{de} doet hi oordeel en{de} gerechticheyt
En eet hi op de berge{n} niet, En{de} en heft hi zijn ooge{n} niet op totten afgoden waert des huys van Israel, En{de} en vercracht hi zijns naeste{n} huysfrouwe niet, En{de} en gaet hi niet totten wiue die haer maent suyueringe heeft,
En{de} en bedroeft hi den mensche niet, En{de} gheeft hi zijn schuldenare{n} sine{n} pant weder, En{de} en rooft hi met crachte niet, En{de} geeft hi zijn broot de{n} ho{n}gerige{n}, en{de} cleet hi de{n} naecten met eene{n} cleedt,
En{de} en lee{n}t hi niet, om woecker, En{de} en nemet hi niet meer weder da{n} hi en leende, En{de} keert hi zijn ha{n}t va{n} booshede{n} En{de} doet hi gerechtich oordeel tusschen den man en{de} de{n} man
En{de} wa{n}delt hi in mijn geboden en{de} bewaert hi mijn oordeel, op dat hi die waerheyt doet Dese is rechtuaerdich, Hi sal dat leue{n} leuen seyt die HERE God
Ist dat hi wint eene{n} sone eene{n} moordenaer, die bloet wtstort, en{de} doet hi een van desen dingen,
En{de} dat hi al dese dinghen niet en doet, Maer dat hi op die berge{n} eet, en{de} dat hi zijns naesten wijf besmet,
En{de} bedroeft den behoeftige{n} en{de} de{n} arme{n}, En{de} dat hi rooue{n} rooft, En{de} de{n} pa{n}t niet weder en geeft, En{de} dat hi zijn ooge{n} opheft totte{n} afgode{n}, En{de} onmenschelijcke afgrijselicheyt doet,
en{de} gheeft hi wt tot woeckere, ende ontfanct hi meer weder, Sal hi ooc leue{n}? Hi en sal niet leuen, als hi alle dese versmadelijcke dinghen gedaen heeft, hi sal die doot steruen, Sijn bloet sal op he{m} zijn.
Ist dat hi eene{n} sone gewonne{n} heeft, die aensiende alle zijns vaders sonden die hi gedae{n} heeft, vreest, en{de} en doet hi niet die des gelijck zijn,
En{de} en eet niet op die berge{n}, En{de} zijn ooge{n} n{iet} op en heft totten afgode{n} des huys va{n} Israel, En{de} zijns naestens wijf niet en ontreynicht,
En{de} eenen ma{n} niet en bedroeft, En{de} de{n} pa{n}t niet en hout En{de} gheene{n} roof en rooft, en{de} de{n} hongerigen zijn broot geeft, en{de} den naecte{n} cleedt met eenen cleede,
En{de} hi zijn ha{n}t aftrect va{n} eens arme{n}s mensche{n} onrecht, En{de} hi die woeker en{de} meer da{n} hi leende niet en ontfanct, En{de} mijn oordeelen doet, en{de} hi in mijn gebode{n} wandelt, Dese en sal niet steruen in zijns vaders boosheyt, maer hi sal dat leuen leuen.
Sijn vader, om dat hi ouerdaet dede, en{de} ghewelt dede sinen broedere, , en{de} quaet ghedaen heeft onder dat middel van sinen volcke, siet, hi sal steruen in zijn boosheyt,
En{de} ghi segt, Waerom en sal die sone niet drage{n} zijns vaders boosheyt? Dat, is, om dat die sone oordeel en{de} rechtuaerdicheyt heeft gedae{n}, hi heeft bewaert alle mijn gebode{n}, en{de} hi heeftse ghedaen, hi sal dat leue{n} leuen,
Die siele die sondicht, die sal sterue{n}, En{de} die sone en sal des vaders boosheyt niet drage{n}, en{de} die vader en sal zijns soons boosheyt niet drage{n}. Des rechtuaerdige{n} rechtuaerdicheit sal op he{m} zijn, en{de} die boosheyt des o{n}goddelike{n} sal op he{m} zijn.
En{de} ist dat die o{n}goddelijcke berou bewijst van alle zijn sonden die hi gedaen heeft, en{de} hout alle mijn gebode{n} en{de} doet oordeel en{de} rechtuaerdicheyt, so sal hi dat leuen leuen en{de} niet sterue{n},
Alle zijn boosheden die hi ghedae{n} heeft en sal ic niet ghedencken Hi sal leue{n} in zijn rechtuaerdicheit die hi gedaen heeft.
Ist yet mijns wille des ongoddelijke{n} doot? seyt die HEERE God en{de} dat hi niet bekeert en worde van zijn wegen en{de} leue?
Maer ist dat hem die rechtuaerdige mensche afkeert van zijnder rechtuaerdicheyt, en{de} doet hi boosheyt na alle dye afgrijselichede{n}, die een o{n}goddelike pleech te doe{n}, sal hi leue{n}? Alle zijn rechtuaerdichede{n} die hi gedaen heeft, en salmen niet gedencken Inder ouertredinge, daer hi inne ouer ghetreden is, en{de} in zijn sonden die hi gesondicht heeft, daer in sal hi steruen.
En{de} ghi hebt geseyt, Des HEEREN wech en is niet rechtuaerdich, Hoort daerom ghi huys va{n} Israel En is minen wech niet rechtuaerdich? en{de} en zijn uwe wege{n} niet veel meer quaet?
Wa{n}t als hem een rechtuaerdich mensche afkeert va{n} zijnder rechtuaerdicheyt, en{de} hi boosheyt doet so sal hi in die boosheyt sterue{n}, In die ongerechticheyt die hi gedaen heeft, sal hi sterue{n}
Ende als hem een ongoddelijke afkeert va{n} zijnder boosheyt, die hi ghedaen heeft, ende hi doet oordeel en{de} rechtuaerdicheyt, soo sal hi zijn siele leuende maken.
Want merkende, en{de} hemseluen afkeerende van alle zijn boosheden die hi ghedaen heeft, sal hi dat leuen leuen, en{de} hi en sal niet steruen.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel seggen, Des HEREN wech en is niet rechtuaerdich, En zijn mijn wege{n} niet rechtuaerdich, o huys van Israel, en{de} en zijn uwe wege{n} niet veel meer quaet?
Hierom o huys van Israel, sal ic elcken oordeelen na zijn wegen, seyt die HEERE God, Bekeert v en{de} bewijst berou va{n} alle uwe booshede{n} en{de} die boosheyt en sal v niet sijn tot valle
Worpt wech van v alle uwe booshede{n}, daer ghi in ouer getrede{n} zijt, En{de} maect v een nieuwe herte, en{de} eenen nieuwe{n} geest, En{de} waeromme suldi steruen o huys va{n} Israel?
want ick en wil des steruenden doot niet, seyt die HEERE God, Keert weder ende leeft.
ENde ghi des menschen sone, neemt aen geween ouer die princen van Israel,
en{de} ghi sult segghen, Waeromme heeft v moeder die leeuwinne, onder die leeuwe{n} gerust? Int midden vanden leeukens voede si haer welpen,
En{de} si leyde eenen van haeren leeukens wt, en{de} hi wert een leeuw, en{de} hi leerde roof vangen, en{de} mensche{n} te etene,
Ende die heydenen hoordent van hem, en{de} si en vinghens niet sonder zijn wonden, en{de} si brochten hem met kethenen int lant van Egipte{n}
Als die leeuwinne sach, dat si ghecranct was en{de} dat haer ontbeyde{n} verlore{n} was, so namsi eene{n} a{n}dere{n} va{n} haere{n} leeukens, en{de} sette he{m} tot eenen leuwe.
Die welcke ghinck onder dye leeuwen, en{de} wert een leeuw, ende hi leerde roof vanghen, ende menschen te eten,
hy leerde weduwe{n} temake{n}, en{de} haer steden te brenghe{n} in wildernisse, Ende dat lant wert verlaten, en{de} zijn volheyt, vander stemmen zijns briessche{n}s,
En{de} die heydene{n} vergaderde{n} van allesins vande{n} prouincie{n} tege{n} hem, en{de} spreyden haer netten op he{m}, Met haere{n} wonden wert hi gheuaen si deden hem in een keuie,
Met kethenen brachte{n} si he{m} totten Coninc van Babilonien, en{de} si dede{n} hem in eenen kercker, datmen voortmeer op die bergen van Israel zijn stemme niet hooren en soude.
Vwe moeder is, als eenen wijngaert in uwen bloede, opt water gheplant, Sijn vrucht en{de} zijn bladeren wiessen wt vele wateren,
en{de} het zijn he{m} gheworden vaste roede{n} tot sceptren der ghenen die heerscappie hebben, En{de} zijn hoocheyt is opgewassen onder die bladere{n} En{de} hi sach zijn hoocheyt in die menichte van sinen rancken,
en{de} hi wert wt gheroeyt in gramscappen, en{de} nedergheworpe{n} op die aerde. En{de} een barnende windt verdroochde zijn vruchte, Sijn starcke roeden zijn verdroocht, ende si zijn wt ghemercht, en{de} dat vier adt de{n} wijngaert.
En{de} hi is nv ouergeplant inder wildenissen int la{n}t dat sonder wech is, en{de} dorstich,
en{de} een vier qua{m} wter roeden va{n} sinen telgere{n}, die welcke zijn vrucht heeft gegeten, en{de} inden wijngaert en was gheen starke roede, en{de} eenen sceptre der ghenen die regeren, Hi is beweent ende hi sal totten gheween zijn.
ENde het geuiel inde{n} seuensten Iare, in die vijfste maent, inde{n} .x. dach der mae{n}t so quamen mannen vande{n} ouders va{n} Israel om dat si den HERE souden vragen, En{de} si saten voor mi.
En{de} des HEEREN woort ghesciede tot mi, seggende,
Des menschen sone, spreect totten ouders va{n} Israel en{de} ghi sult tot hen segghen, Dit seyt die HERE uwe God En sydi niet ghecomen om mi te vraghen? Ic leue want ic en sal v niet antwoorden, seyt die HERE God
Oft ghy haer oordeelt oft ghi haer oordeelt, des menschen sone. So thoont hen haers vaders afgriselicheden,
en{de} ghi sult tot hen seggen Dit seyt die HERE God, In dien dagen doe{n} ic Israel vercoos, en{de} ic mijn ha{n}t ophief voor dat geslachte van Iacobs huyse, en{de} ic hen openbaerde inden lande van Egipten, en{de} ic mijn hant ophief, om hen luyden ende seyde ick ben die HERE uwe God,
In dien dage hief ick mijn hant op hen luyden, dat ickse leyden soude wt den lande van Egipte{n} int lant dat ic hen voorsien hadde, dwelcke vloeyde van melcke en{de} van honich, dwelck heerlijck is onder alle landen.
En{de} ick seyde tot hen luyden, Elck worpe af die verargernisse zijnder oge{n}, en{de} en wilt niet besmet worden aenden afgoden van Egipte{n}, Ick ben die HERE uwe God.
Ende si verwecten my tot gramscappen en{de} en wilden mi niet hoore{n}, Elck en werp niet wech die afgryselichede{n} van zijnder ooge{n} noch si en verlieten die afgoden van Egypten niet, En{de} ic seyde, dat ick mijn gramscap op hen wtstorten soude ende dat ic mijnen toorn in hen volbrengen soude, int midden van dat lant va{n} Egypten
En{de} ic hebt gedaen om mijnen naem dat hi niet ontheylicht worden en soude, voor dye heydenen, in wiens middel dat si waren, en{de} onder die welcke ic hen openbaerde, dat icse wten lande va{n} Egypten leyden soude.
Hierom verdreef ickse wten lande van Egypte{n}, en{de} leydese wt in die wildernissen,
en{de} ick gaf hen mijn gheboden, en{de} ick thoonde hen mijn oordeelen, dwelc die mensche doen soude, dat hi leefde.
Ick ghaf hen oock minen Sabboth, dattet een teeke{n} zijn soude tusschen mi en{de} hen, En{de} dat si weten souden, dat ic die HERE ben diese heylichde,
Ende dat huys va{n} Israel verwecte mi totter gra{m}scap inder wildernissen, si en wa{n}delden in mijn gebode{n} niet, ende si verwerpe{n} mijn oordeelen, die welcke een mensche doe{n} soude, dat hi leefde en{de} si braken geweldelijc mijn Sabbathen Hier omme seyde ic dat ic mijn gramscappen op hen wtstorten soude inder wildernissen, en{de} dat icse vernielen soude,
En{de} ic dedet om minen naem, op dat hi niet ontheylicht worde{n} en soude voor die heydenen, wten welcke{n} dat icse verdreef voor haere{n} aenscouwe{n},
Hieromme hief ick mijn hant op hen inder wildernissen dat icse niet leyde{n} en soude, in dat la{n}t dat ic hen gegheue{n} hebbe, dat vloeyt van melck en{de} van honich, dat sonderlincste lant boue{n} alle lande{n},
om dat si mijn oordeele{n} verwerpe{n}, en{de} in mijn gebode{n} niet en wandelde{n}, en{de} mijn Sabbate{n} braken Want haer herte ginc na die afgoden.
En{de} mijn ooghe spaerde op hen, dat icse niet dooden en soude, en{de} ic en vernieldese niet al, inder wildernissen
Maer ic seyde tot haeren kindere{n} inder wildernissen In uwer vadere{n} gebode{n} en wilt niet gae{n}, noch en bewaert haer oordeele{n} niet noch en wort niet besmet in haere{n} afgode{n},
Ic ben die HERE uwe God. Wandelt in mijn geboden, en{de} bewaert mijn oordeele{n} en{de} doetse,
en{de} heylicht mijn Sabbate{n}, op dattet een teeke{n} si tussce{n} mi en{de} v, en{de} ghi sult wete{n}, dat ic die HERE uwe God ben.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel veronwaerde{n} mi en{de} en wandelen in mijn geboden niet, en{de} en bewaerde{n} mijn oordeele{n} niet dat sise doen soude{n}, die een mensce doe{n} soude dat hi daer inne leefde, ende si braken mijn Sabbate{n}. En{de} ic dreychdese, dat ic mine{n} toorne op hen wtworpe{n} soude, en{de} dat ic mijn gra{m}scap op hen volbrenge{n} soude inder wildernssen.
Maer ic keerde mijn ha{n}t af, en{de} ic dedet om minen naem, dat hi niet ontheylicht en soude worde{n}, voor die heydenen, wte{n} welcken ickse wtwerp voor haeren oogen.
En{de} ic hief weder mijn hant, op hen inder wildernissen, op dat icse verstroeye{n} soude inden geslachte{n}, en{de} dat icse verstroyen soude inder aerde{n},
om dat si mijn oordeele{n} niet gehoude{n} en hadde{n}, en{de} dat si mijn gebode{n} gelachtert hadde{n}, en{de} dat si mijn Sabbate{n} gebroke{n} hadde{n}, en{de} dat haer ooge{n} geweest hadde{n} na haers vaders afgode{n}.
Hier om so gaf ic hen ooc gebode{n}, die niet goet en ware{n}, en{de} oordeelen daer si niet in leue{n} en sulle{n},
en{de} ick besmettese in haere{n} gifte{n}, als si offerde{n} al dat die vrouwelicheyt op doet, Om haerder sonden wille, en{de} si sullen wete{n} dat ic die HERE ben.
Hierom spreect, des menschen sone totten huyse van Israel, en{de} ghi sult tot hen segghen, Dit seyt die HERE God, Noch ooc hier in blasphemeerden mi uwe vadere{n} als si mi versmaet hadde{n} veronwaerdende
en{de} icse geleyt hadde in dat lant, daer ic mijn ha{n}t ophief, op dat ict hen geue{n} soude, en{de} sie sage{n} alle hooge hueuele{n}, en{de} alle boschachtich hout so offerden si haer gedoode offere{n}, en{de} si gauen daer die verweckinge tot gramschappen haerder offerhande{n}, en{de} sette{n} daer den ruec haerder soeticheyt, en{de} offerde{n} daer haer vochtighe offerhanden,
En{de} ick seyde tot hen, Wat hoochte{n} ist, daer ghi toe gaet? Ende sinen naem is gheheeten hoochte, tot desen daghe.
Hierom segt totten huyse van Israel, dit seyt die HEERE God. Seker ghi wort besmet in uwer vadere{n} wech, en{de} ghi doet oncuyscheyt na haer verergernissen
en{de} met die offerhande{n} va{n} uwe{n} ghiften, als ghi uwe kinderen, door tvier leyt, wordi besmet tot huyde{n} met allen uwe{n} afgode{n}? en{de} huys van Israel, sal ic v antwoorden? Ick leue. seyt die HERE Godt wa{n}t ic en sal v niet antwoorden,
noch dat gedachte van uwen gedachte{n}, en sal v niet geschieden, ghi die segt, Wi sullen zijn gelijck die heydenen, ende gelijc die ander geslachte{n} opter aerde{n}, op dat wi diene{n} sullen de{n} houte en{de} de{n} steenen
Ic leue, seyt die HERE God wa{n}t met starcker ha{n}t en{de} met wtgestorte{n} toorn sal ic op v regeren
En{de} ic sal v wte{n} volcke{n} leyden, en{de} ic sal v verghaderen vander aerden daer ghi in verstroit zijt, met machtiger ha{n}t en{de} met wtgesteken arm, en{de} met wtgestorte{n} toorn sal ic bouen v regeren,
en{de} ic sal v brengen in wildernissen des volcs, ende daer sal ick met v oordelen van aensichte, tot aensichte,
Alsoo ick met oordeele ghestreden hebbe teghen uwe vaders inder wildernssen des lants van Egipten, also sal ic v oordeelen, seyt die HERE God
En{de} ick sal v brengen onder mijn coninclijcke roede, en{de} ic sal v brenghen inden banden des verbonts
En{de} ic sal van v wtkiesen die ouerdadige, en{de} quade, ende ick salse wtleyden wt den lande haerder wooningen, ende si en sullen niet comen in dat lant van Israel, en{de} ghi sult weten, dat ic die HEERE ben.
En{de} ghi huis va{n} Israel, dit seyt die HEERE God Een yegelijc van v wandele na uwe afgoden, ende dient he{n}. En{de} ist ooc dat ghi mi hier in niet en hoort, besmet ghi voortmeer mijnen heyligen naem met uwe{n} ghifte{n}, en{de} met uwe{n} afgoden,
op minen heyligen berch, opten hooge{n} berch van Israel, seyt God die HEERE Daer sal mi dienen alle dat huys van Israel, te weten, al, in dat lant, daer si mi sullen behagen, Ende daer sal ic soecken uwe eerste vruchten, en{de} dat beghinsel van uwe thienden in allen uwen geheylichden,
Ic sal v ontfae{n} inde{n} ruec der soeticheit, als ic v wte{n} volcke gheleyt hebben sal, en{de} v vergadert heb vande{n} lande daer ghi in verstroeit zijt, en{de} ic sal in v luyden geheylicht worde{n} inder geslachten ooghe{n}.
En{de} ghi sult wete{n} dat ic die HEERE ben, als ic v heb gheleyt in dat lant van Israel, in dat lant daer ic om mijn hant ophief dat ict uwen vadere{n} geuen soude.
Ende daer suldy gedencken uwer wege{n} en{de} alle uwer boosheden, daer ghi in besmet zijt en{de} ghi sult v seluen mishagen in uwen aenschouwen in allen uwen boosheden, die ghi gedaen hebt,
en{de} ghi sult weten dat ic die HERE ben, als ic v wel gedaen sal hebben, om mijns naems wille, en{de} niet na uwe quade weghen, noch na uwe zeer quade misdade{n}, huis van Israel, seyt die HEERE v God.
En{de} des HEEREN woort gesciede tot mi seggende,
Des mensche{n} sone, set v aensichte tegen den wech vant zuyden en{de} propheteert totte{n} zuydenwaert, En{de} propheteert ten bosschewaert vande{n} zuyde{n} acker,
en{de} ghi sult den bossche van zuyde{n} segge{n}, Hoort des HEREN woort, dit seit de HERE God Siet ic sal in v een vier aensteke{n}, en{de} ic sal in v verbrande{n} alle groen hout, en{de} alle drooge hout. Die vlamme van dien brande en{de} sal niet ghebluscht worden, En{de} alle datter siet vanden zuyde{n} totte{n} noorden waert, sal verbrant worde{n},
en{de} alle dat vleesch salt sien, dat ic die HERE ben, die den bosch aengesteke{n} heb, en{de} hi en sal niet wtgeblust worde{n} En{de} ic seyde
Ach, ach, ach HERE God Si segge{n} va{n} mi, En spreect dese man niet, bi gelijckenis.
ENde des HEEREN woort geschiede tot mi, seggende,
des mensche{n} sone, set v aensicht tot Ierusalemwaert, en{de} roept ten heyligen plaetsen waert, en{de} propheteert tegen dat lant van Israel,
en{de} ghi sult den lande van Israel seggen, Dit seyt die HERE God Siet, ic spreke tot v, Ic sal mijn swaert trecken wter scheide, ende ic sal onder v verslaen den rechtuaerdigen, en{de} den ongodlike{n}
En{de} om dat ic onder v verslage{n} heb de{n} rechtuaerdighen en{de} den quaden, hierom sal mijn zwaert wt zijnre scheyden comen, tot allen vleesch vant zuyde{n} totten noorde{n},
en{de} dat alle vleesch weten sal, dat ic die HERE, mijn swaert wt zijnder scheyde{n} getrocke{n} heb onwederroepelijc
Ende ghi des mensche{n} sone versucht in die in stucken wriuinge vande{n} lendene{n} en{de} ghi sult voor he{n} versuchte{n} in de bitterheden
Ende als si tot v seggen sullen waerom versucht ghi? So sult ghi seggen, Om des geruchts wil, want tcoemt, en{de} alle herte sal versmilten en{de} alle hande{n} sullen sonder macht zijn, en{de} alle gheest sal cranc zijn, en{de} ouer alle knien sullen watere{n} vloeye{n} Siet, het coemt, ende het sal geschieden, seit die HEERE God.
Ende des HEEREN woort gesciede tot mi segghende,
Des menschen sone, propheteert, en{de} ghi sult segge{n}, Dit seit de HERE God Spreect, Dat swaert, dat swaert is geslepe{n} en{de} geuijlt,
en{de} om intwee te houwe{n} die offerhande, so ist gescharpt, om dattet blincken sal, so ist geuijlt Ghi, die mijns soons cepter roert, hebt alle hout afgehouwe{n}
En{de} ic hebt gegheuen te schauene, om datment metter hant houden sal, Dit swaert is ghescharpt, en{de} dit is gheuijlt, om dattet zijn sal in des ghene{n} hant die dootslae{n} sal.
Des menschen sone, roept, en{de} huylt, wa{n}t dit swaert is gemaect tot mine{n} volcke, dit is in allen den vorsten van Israel die geulode{n} ware{n}, si zijn den swaerde gheleuert met minen volcke. Hierom slaet op v dgie,
want het is geproeft, ende dat, alst die cepter omgeworpe{n} heeft, en salt niet zijn, seyt die HEERE v God
Ghi des menschen sone, propheteert hierom, en{de} slaet die een hant aen die andere hant, ende dat swaert worde gedobbeleert, ende dat swaert vanden ghene{n} die verslage{n} zijn, worde ghedrieuoudicht, Dit is tswaert vanden grooten dootslach, datse versterue{n} doet,
ende veruaere{n} metter herten, ende het vermenichfuldicht die vallen. In allen haeren poorten heb ic gegeuen dat verstooren vanden scharpen swaerde, dat geuijlt is, om te blincke{n} en{de} gecleet ten slage.
Wort gescarpt gaet ter rechter oft ter slincker side{n}, so werwaert dat v aensicht begheert
Ende ic sal ooc slae{n} metter hant aen die hant, en{de} voldoen mine gramschap, Ic die HEERE hebt gesproken.
Ende des HEREN woort geschiede tot mi, seggende,
En{de} ghi des mensche{n} sone, legt ghi v twee wege{n} dat des conincs van Babilonien zwaert come, Wt eenen lande sullen si beyde comen, Ende hi sal metter hant vangen die waerseggerie, int hooft des weechs vander stadt sal hi waerseggen
Den eenen wech sult ghi legghen, dattet swaert come tot Rabbath van Amons kinderen, ende tot Iudam in Ierusalem die zeer vast is,
Want die coninck van Babilonie{n} stont op eenen scheywech, in dat hooft va{n} twee{n} strate{n}, soeckende waerseggerije, en{de} mengde die geschutte{n} tsamen Hi vraechde den afgode{n} hi vraechde raet aen die ingewande{n}
Tot zijnder rechter side{n} was waerseggerije gedaen, op Ierusalem, dat hi die ramme{n} stellen soude, en{de} dat hi den mont opdoe inden dootslach, dat hi zijn stemme opheffe in gehuyle, ende dat hi rammen rechte tegen die poorte{n}, en{de} den dijc toedrage, om bolwercken te settene
En{de} hi sal zijn in haeren ooghen, als te vergheefs antwoort soeckende aen dantwoorde, en{de} als na volgende die ledicheyt van des Sabboths vierte, Maer hi sal der boosheyt gedencken om die stadt te winnen.
Hierom seyt die HERE v God, Om dat ghi ghedacht hebt uwe boosheden, ende hebt geopenbaert uwe ouerdadicheden, en{de} uwe sonden openbaer gheworden zijn, in allen uwen gedachten, Daerom segge ick, om dat ghi dat ghedacht hebt, soo suldy metter hant gheuanghen worden.
En{de} ghi ghemeyn en{de} ongoddelijcke leytsman van Israel wiens dach dat coemt, en{de} voorgeschict is inden tijt der boosheit.
Dit seit die HEERE God doet af den mitere, doet wech die croone, En is dit die niet, die den ootmoedige{n} op verhief, ende den hooghen vernederde?
Boosheyt, boosheit, boosheit, sal icse setten En{de} dit en is niet geschiet, voor dat hi comen sal, wiens dat oordeel is, en{de} ick salt he{n} ouerleueren.
En{de} ghi des mensche{n} sone propheteert en{de} segt, Dit seyt die HEERE God tot Amons kinderen, en{de} tot haere{n} lachtere, En{de} ghi sult segge{n}, Swaert, swaert gaet wter sceide{n} om doot te slae{n}, vijlt v, dat ghi doot slaetst
ende blincket, als si v die ydelheden sagen en{de} voorseyde{n} v lueghenen, dat ghi sout worden gegeuen, op der ongodlicker gewonder halsen, welcker dach comen sal, die voorgeschict is inden tijde der boosheit,
Keert weder tot uwer scheyden in die plaetse daer ghi geschapen waert. Int lant uwer geboorten sal ic v oordeelen,
ende storten wt op v mijn gramschap, Inde{n} vier mijnre gramscap sal ic in v blasen, en{de} ic sal v in sotter menschen hande{n} gheuen en{de} die verderffenisse maken sullen,
Ghi sult de{n} viere spise zijn, En{de} v bloet sal int midden van dat lant zijn, ghi sult der veghetentheyt gheleuert worden, Want ic die HEERE hebt ghesproken.
ENde des HEREN woort geschiede tot mi, segghende,
Ende ghi des menschen sone, en oordeelt ghi niet die stadt des bloets?
En{de} ghi sult haer thoone{n} alle haer afgrijselicheden, En{de} ghi sult seggen, Dit seyt die HERE God O ghi stadt bloet wtstortende int midde{n} va{n} haer selue{n}, op dat haere{n} tijt come{n} soude, En{de} die afgode{n} maecte, tege{n} haerseluen, om besmet te worden,
Ghi hebt misdaen in uwe{n} bloede, dat va{n} v wtgestort is, en{de} ghi zijt besmet met uwe{n} afgoden die ghi gemaect hebt, En{de} ghi hebt doe{n} genake{n} v dagen, en{de} ghi hebt toegebracht de{n} tijt va{n} uwe{n} iaren, Hierom heb ic v, tot lachter gegeue{n}, onder den heydene{n}, en{de} tot bespottinge allen landen
die bi v, en{de} verre van v zijn. Ende die sullen triumphe houden van v ghi besmette, edele, groot in verderffenissen
Siet, die prince{n} va{n} Israel, ee{n} yegelijc heeft in sine{n} arm bloet wt te storte{n}, in v gebruyct,
si hebbe{n}, in v, vader en{de} moeder lachter ae{n}gedae{n}, De{n} toecomelinc hebbe{n} si ouerdaet gedaen, int midde{n} va{n} v, en{de} si hebbe{n} onder v die weesen en{de} die weduwe{n} bedroeft
Ghi hebt mine heylige plaetse versmaet, en{de} mine sabbathen ontheylicht,
Manne{n} die quaet achter spraken, waren in v om bloet te wt stortene, En{de} op die berge{n} aten si in v, si hebben misdaet gedaen int midde{n} van v.
Die schamelheden haers vaders hebben si ontdekt in v, Ende die onsuyuerheyt des wijfs die haer mae{n}t suyueringe hadde, hebben si vernedert in v,
En{de} elck heeft onmenschelicheyt ghedaen met zijns naesten wijf, En{de} die sweer heeft zijns soons wijf ongeoorloft besmet, Dye broeder heeft zijn suster zij{n}s vaders dochter in v vercracht,
Si hebbe{n} bi v giften ontfange{n}, om bloet wt te storte{n}, Ghi hebt gewoeckert, ende dat ouer de{n} woecker quam ontfae{n}, en{de} ghi hebt gierichlijck uwen naesten ouerlogen int rechte, en{de} ghi hebt mijns vergete{n}, seyt die HERE v God,
Siet, ick hebbe mijn handen te samen geslage{n}, ouer uwe giericheyt die ghi gedae{n} hebt, en{de} ouer dat bloet dat int midde{n} va{n} v wtgestort is.
Salt uwe herte gedooge{n}, ofte sullens uwe handen te bouen comen, inde{n} dage, dien ick v maken sal? Ic die HEERE hebt gesproke{n}, en{de} ic salt doe{n}.
En{de} ic sal v verstroeyen onder de geslachte{n}, ende ic sal v waeyen inde{n} landen, Ende ic sal van v doen gebreke{n} uwe onsuyuerh{eyt},
En{de} ic sal v besitte{n} inder heydenen aenschouwen, ende ghi sult wete{n} dat ick die HEERE ben.
Ende des HEEREN woort gesciede tot mi, en{de} hi seyde,
Des me{n}schen sone, dat huys van Israel is mi verkeert in schuym van siluer, Alle dese zijn coper en{de} tin, en{de} yser, en{de} loot, int midde{n} va{n} eenen fornayse, zijn si geworde{n} schuym va{n} siluer.
Hierom seyt dit die HEERE v God Om dat ghi alle verwandelt in scuym, hierom siet, so sal ic v vergadere{n} int midde{n} va{n} Ierusalem,
alsoomen vergadert siluer ende coper, ende ysere, ende tin ende loodt int midden vanden fornaeyse, ende ick salder vier in ontsteken om te doen smilten.
Dus sal ic v vergadere{n} in minen toorn, ende in mijn gramschap, en{de} ic sal dan rusten,
En{de} ic sal v smilten en{de} vergaderen, en{de} ic sal v verbranden mette{n} viere mijns toorns, ende int midden van dien fornaeyse suldi ghesmolten worden, alsoomen siluer smilt int midden van eenen fornaeyse, alsoo suldi int midden van Ierusalem zijn. En{de} ghi sult wete{n} dat ic die HEERE ben, als ic mine gramschap op v gestort sal hebben.
Ende des HEEREN woort gheschiede tot mi, seggende,
Des mensce{n} sone, segt tot Ierusalem Ghi zijt een onsuyuer lant, en{de} niet beregent inde{n} dage der gramscap,
Verraderije der propheten is int midde{n} va{n} haer, si verslinden die zielen als een briesschende leeu, die sinen roof vanct, Ghoet en{de} loon ontfinge{n} si, Si vermenichfuldichden haer weduwe{n} int midde{n} va{n} haer.
Haer priesteren versmaden mine wet, en{de} besmetten mij{n} geheylichde plaetse, Ende si en hadden geen onderscheyt tusscen dat heylighe ende dat sonder heylicheyt was, en{de} si en verstonden niet tusscen dat besmet, en{de} suyuer was, En{de} si keerde{n} haer ooge{n} va{n} mine{n} feestdage{n}, en{de} ic wert int midde{n} va{n} hen o{n}theylicht
Haer princen zijn int midden va{n} haer als woluen die haeren roof begrijpe{n}, om bloet wt te storten, en{de} om die zielen te verderue{n}, en{de} gierichlijc ghewin na te volgen,
Maer haer prophete{n} plactense met onghetemperden mortel, ydelhede{n} siende, ende hen lueghenen propheterende, als si seyde{n}, dit seyt die HEERE Godt alst die HEERE niet en sprack,
Dat volck vanden lande bedreef ghewelt, en{de} roofde met macht, Si quelden die gebreckighe, ende den armen, ende den vremde{n}, verdructe{n} si met ouerdaet sonder oordeele,
En{de} ic sochte va{n} hen eenen ma{n}, die daer eenen tuyn soude tusscen setten, en{de} daer stae{n} tege{n} mi, ouer dat lant, d{at} ict niet verderue{n} en soude, en{de} ic en va{n}ts niet,
En{de} ic hebbe mijn gramschap op hen wtghestort, en{de} int vier mijns toornicheyts heb icse verteert, Ic hebbe haeren wech op haer hooft vergouden, seyt die HEERE Godt.
ENde des HEEREN woort geschiede tot mi, segghende,
des menschen sone, twee wiue{n} ware{n} eender moeder dochtere{n},
en{de} si deden oncuysch{eyt} in Egypten, in haere ioncheyt deden si oncuysch{eyt}, Daer werden haer borsten gedruct, ende die tepels haerder iuecht werde{n} gebroke{n},
En{de} haer name{n} ware{n} Oola die meeste, en{de} Ooliba haer minste suster, En{de} ic hadse, en{de} si baerden sone{n} en{de} dochteren. Ooc waren haer namen, Samarie{n}, Oola, en{de} Ierusalem, Ooliba.
Aldus dede Oolla oncuyscheyt bouen mi, en{de} si versotte op haer boelen op die va{n} Assirien, die haer naeste ware{n},
en{de} gecleet ware{n} m{et} blaeuwen siden, die princen ende die edelste meesters, iongelingen der begeerlicheden, alle rosuolc die op paerden saten,
en{de} si gaf haer oncuyscheyt op he{n}, en{de} op alle die wtuercore{n} kinderen dier van Assyrien, en{de} aen alle den gene{n} daer si aen versottede, wert si besmet met haeren onsuyuerheden.
Hierenboue{n} en liet si ooc niet die oncuyschede{n}, die si in Egypten gehadt hadde. Want die manne{n} sliepen ooc met haer in haer ioncheyt, en{de} die brake{n} die borste{n} haerder ioncheyt en{de} stortede{n} haer o{n}cuysheyt op haer.
Hierom heb icse geleuert in die ha{n}de{n} haerder liefhebbers, in die hande{n} der kinderen van Assirien, op welcker wellusticheyt si versot was.
Si ontdecten haer schamelh{eyt} en{de} name{n} haer, haer sone{n} en{de} haere dochtere{n} wech, en{de} si sloegense doot metten swaerde, En{de} het werde{n} vermaerde wiuen, en{de} si dede{n} die oordeelen in haer
Als dit gesien hadde haer suster Ooliba, soo versotte si meer dan die, in wellusticheyt, en{de} haer oncuysh{eyt} was boue{n} haers susters o{n}cuysheyt,
tot dier va{n} Assyrie{n} sone{n} en{de} si boot de{n} leytsmanne{n} en{de} de{n} edelen meesters, die tot haer quame{n}, gecleet met menigerhande cleederen, den rosuolcke die op paerde{n} reden, ende alle iongelingen van heerlijcken maecsel.
En{de} ic sach dat den eenen haerder beyde{n} wech besmet was,
en{de} si vermenichfuldichde{n} haer oncuysheden, En{de} als si sach die ma{n}nen geschildert aen die want, dier van Caldee{n} beelde{n}, gemaect met verwe{n},
en{de} met riemen gegort op haere{n} lendene{n}, en{de} dier geuerwede miters op haer hoofde{n}, die forme va{n} alle{n} de{n} leytsmanne{n}, en{de} die gelijckenisse der sonen van Babiloninen, en{de} vande{n} lande va{n} Caldee{n} daer si in gebroke{n} ware{n},
so versotte si op he{n} metter begeerlich{eyt} van haere{n} ooge{n}, en{de} si sant boden tot hen in Caldeen,
En{de} als tot haer gecomen waren, die sone{n} van Babilonie{n} totter camere va{n} haere{n} mamme{n}, so besmetteden sise met haere{n} vuyle oncuyshede{n}, En{de} si wert besmet va{n} he{n}, en{de} haer ziele wert verzaet va{n} hen luyden.
Si maecte ooc haer o{n}cuyshede{n} bloot, en{de} o{n}tdectede haer scamelheyt, En{de} mijn ziele ginc wech va{n} haer, also mijn ziele wech gegaen was van haerder suster.
Maer si vermenichfuldichde haere oncuysheden, ende ghedachte die dagen haerder ionch{eyt}, daer si in, oncuysheyt dede{n} in dat lant van Egypten,
ende si versotte in haere oncuysheyt van haere{n} bislapen, der welcker vleesch is, als ezels vleesch, en{de} als der paerden vloet,
so is haer vloet wtuloeyende. Ende ghi hebt besocht dese misdaet dijnre ioncheyt, doen in Egypten v borste{n} neder geworpen werden, ende die mamme{n} uwer ioncheyt ghebroken werden.
Hieromme Ooliba, dit seyt die HERE God Siet, ic sal verwecke{n} alle uwe liefhebbers tege{n} v, vanden welcke{n} uwe ziele verzaet is, En{de} ic salse al om v vergaderen tege{n} v,
die sonen van Babilonien, en{de} alle die edele luyden van Caldeen, en{de} die tyrannen en{de} die princen alle die sonen van Assyrien, en{de} die iongelinge{n} die va{n} schoonen maecsel zij{n}, die leytsmannen ende die edelingen vande{n} meesterscap, alle die prince{n} der princen, en{de} die vermaerde ridders op paerden,
Ende si sullen op v comen geoordineert met wagenen, ende met radere{n}, ende een menichte va{n} volcke, Si sullen van allesins tegen v ghewapent worden met pantsieren en{de} schilde{n}, ende helmen, Ende ic sal voor hen, dat oordeel gheuen, en{de} si sullen v oordeelen met haere{n} oordeele{n},
En{de} ic sal mine{n} toorn in v sette{n}, die si met v hanteren sullen in gra{m}scappe{n} Si sullen uwe{n} nuese en{de} v ooren afsnide{n}, en{de} dat daer ouerblijuen sal, dat sullen si mette{n} swaerde in twee houwen, Si sullen v sone{n} en{de} v dochteren vange{n}, En{de} v ouerblijfsel sal metten viere verbrant worden,
En{de} si sullen v ontcleeden van uwen cleederen, en{de} si sullen die vaten uwer heerlicheyt wech neme{n},
En{de} ic sal doen ruste{n} v misdaet va{n} v, En{de} uwe oncuysheyt vanden lande va{n} Egypten. Noch ghi en sult v oogen tot he{n} niet opheffen, ende ghi en sult niet meer Egypten ghedencken,
Wa{n}t dit seyt die HEERE God Siet, ic sal v leueren inder genen handen die ghi haet, ende inder ghenen handen va{n}den welcken uwe ziele verzaet is,
en{de} si sullen met v doe{n} in hate, En{de} si sullen wechnemen allen uwen arbeyt, en{de} si sullen v naect maken, en{de} vol bescaemtheden, en{de} de scamelh{eyt} va{n} uwe{n} o{n}cuyshede{n}, sal openbaer worde{n}, V misdat en{de} uwe o{n}cuyshede{n} hebben v dese dingen gedaen,
wa{n}t ghi hebt oncuysh{eyt} gedae{n} na die heydene{n}, onder dewelcke ghi besmet zijt aen haeren afgoden,
Ghi hebt in uwer suster wech ghewandelt, ende ick sal haeren croes in v hant geuen.
Dit seyt die HEERE Godt. Ghi sult drincken ws susters croes diep ende breet Ghi sult zijn tot spot, en{de} in ghelache die alte beuanckelijck zijt,
van dronckenscap en{de} met droefhede{n} sult ghi veruult worden, vanden croes des truerens ende droefheyt, vande{n} croes ws susters Samarien
En{de} ghi sult die{n} drincke{n}, en{de} wt drincke{n} totten droesem toe, en{de} zijn sceruer suldi verslinden en{de} ghi sult uwe borst scoeren, Wa{n}t ick hebt gesproken seyt die HERE God.
Hier om seyt dit die HERE God. Om dat ghi mijns vergeten hebt, ende ghi mi wech gheworpen hebt achter uwe{n} lichae{m} so draecht ghi oock uwe boosheyt, en{de} uwe oncuyscheden.
En{de} die HERE sprack tot mi segghende, Des menschen sone, en oordeeldy niet Oollam ende Oolibam, en{de} en bootscapt ghi haer niet haere booshede{n},
wa{n}t si hebben gedaen ouerspel, en{de} dat bloet is in haeren handen, en{de} si hebben onsuyuerheyt ghedaen met haeren afgode{n}. Hier en boue{n}, en{de} haer kinderen die si mi wonnen offerde{n} si he{n} om te verslinde{n}.
Maer daer en boue{n} en{de} dit hebben si mi ooc gedae{n}, Si besmette{n} mijn heylighe plaetse in dien dach, en{de} si ontheylichde{n} mijn sabbate{n}.
En{de} als si haer kindere{n} offerde{n} haere{n} afgode{n}, so quamen si in mijn heylige plaetse in die{n} dach, om die{n} te ontheylighen, Dit dede{n} si oock int midden mijns huys.
Si sonden totte{n} mannen die va{n} verre quame{n}, daer si boden toe ghesonden hadde{n}, So siet, aldus zijn si gecomen, daer ghi v mede wiescht, ende besalfdet uwe ooghen met oogensalue, ende ghi waert vercyert met vrouwelijcker vercyeringe.
Ghi saedt in een zeer schoone bedde, en{de} een tafel was voor v vercyert, Ghi settet daer op mine thimiama en{de} mijn salue,
En{de} ae{n} dier tafelen was een stemme der menichte{n} die verblijde, en{de} in die manne{n} die toegebracht werde{n} vander menichte der menschen, en{de} die vander wildernissen quame{n}, die leyde{n} ringhe{n} aen haeren hande{n}, ende settede{n} costelijke croonen op haer hoofde{n}.
En{de} ick seyde haer die ghebroken was, in ouerspelen Nv sal dese oock oncuysheyt doe{n} in haer oncuysheden.
En{de} si ghinghen tot haer in, als tot een ghemeyn wijf, also ginghen si tot Oollam, en{de} tot Oolibam de{n} verloopen vrouwe{n}.
Hierom zijn dese manne{n} rechtuaerdich, Dese sullense mette{n} oordeele vander ouerspeelsters, en{de} mette{n} oordeele der gene{n} die bloet wtstorte{n}, oordeele{n}, wa{n}t tzijn ouerspeelsters, en{de} dat bloet is in haeren hande{n}, En{de} si hebbe{n} oncuyscheyt ghedaen met haeren afgode{n}.
Wa{n}t dit seyt die HERE God Brengt tot hen een menichte, ende leuertse in tgeruchte en{de} in rooue,
ende men laetse steenen metten steenen des volcs, en{de} laetse doorsteke{n}, met haere{n} swaerde{n}. Si sulle{n} haer sonen en{de} haer dochteren dootslaen, En{de} sullen haer huysen verbranden metten vyere.
En{de} ick sal afdoen haer misdaet vanden lande, ende alle vrouwen sullen leeren, dat si niet doen en sullen, naer haer misdaet.
En{de} si sulle{n} v misdaet op v geue{n} En{de} ghi sult draghen die sonden van uwen afgoden, En{de} ghi sult weten, dat ick die HEERE God ben.
ENde des HEEREN woort gheschiede tot mi int negenste iaer, in die thienste maent, inden thienste{n} dach der maent, segghende,
Des menschen sone, Schrijft v den naem va{n} desen dage, daer in dat die coninc van Babilonien beuesticht is teghen Ierusalem huyden,
en{de} ghi sult seggen een ghemeyn segwoort, tot dwederspannich huis dese gelijckenisse, en{de} ghi sult tot hen segge{n} Dit seyt die HEERE God, Sedt eenen pot, settet eenen, ende doet daer water in,
Neemt een zeer vette koe ende legt daer af die stucken inden pot, elck goet stuck, en{de} die dgie, ende die schoudere{n} en{de} schinckelen, die wtuercore{n} stucke{n} en{de} vol va{n} beene{n}
Legt ooc onder inde{n} pot eenen hoop beene{n}, En{de} de{n} pot is ouergesoden, en{de} haer beene{n} zijn versoden int midde{n} vande{n} pot
Hierom seyt die HEERE Godt, Wee der stadt des bloets, die een pot is, wie{n}s roesticheyt in he{m} is, en{de} sine roesticheyt en ginc va{n} he{m} niet, Bi stucke{n} en{de} bi sine{n} stucke{n} worpt die wt Op haer en viel ghee{n} lot
Wa{n}t haer bloet is int midde{n} va{n} haer, op eenen clare{n} harden steen, stort si dat bloet wt, En{de} si en stortet niet op die aerde, datmen mochte ouerdecken met stoue,
Omme dat icker op brenghen soude mijne gramschap, ende dat ick met die wrake wreken soude, ghaf ick haer bloet op eenen claren harden steen, om datment niet ouerdecken en soude,
Hierom seit die die HERE v God Wee der stadt des bloets der welcker hoop vyers ick groot make{n} sal,
vergadert die gebeenten tot eenen hoope, dat ic mette{n} vyer verbrande{n} sal, Dat vleeesch sal worde{n} verteert en{de} men sal al die verghaderinghe, die tsamen geleyt is, ziede{n}, en{de} die beenen sullen verdwine{n},
Stelt ooc den pot op die kolen al ydel, dat hi gheloeye, en{de} dat zijn coper smilte, ende dat smilte in zijn midden sine onsuyuerheyt, en{de} sine roesticheyt, worde verteert.
Met veel arbeyts isser ghesweet, ende zijn groote roesticheyt en ghinck wt hem niet, noch door den vyere.
Vwe onsuyuerheyt is afgrijselijck, Want ick wilde v suyueren, ende ghi en zijt niet ghesuyuert van uwe smette{n}. Maer ghi en sult ooc neet eer gesuyuert worde{n}, voor dat ic mijn gramscap op v sal doen ruste{n},
Ic die HEERE hebt gesproken. Ic ben gecomen, en{de} ick salt doen, ic en salt niet ouergae{n} noch sparen, noch versoent worde{n}, Naer uwe{n} weghen, en{de} naer uwe nieuwe vindinge{n}, sal ic v oordeelen seyt die HEERE God.
En{de} des HEREN woort gesciede tot mi, seggende,
Des mensche{n} sone, siet, ic neme va{n} v die begeerlicheyt va{n} uwen ooge{n}, door een plage, en{de} ghi en sult daerom niet clagen noch weenen, noch v trane{n} en sullen niet vloeye{n},
Versucht al swighende, ghi en sult der dooder gewee{n} niet doen. Vwe croone laet omtre{n}t v gebonde{n} zijn en{de} uwe scoene{n} sullen aen v voeten zijn, noch ghi en sult met uwe{n} cleede uwen mont niet decke{n} noch ghi en sult niet eten der weenender mensche{n} ouer der doode{n} spise
Hiero{m} sprac ic des morgens vroech totte{n} volcke, en{de} des auonts starf mijn wijf. En{de} ick dede des morghens, also hi mi beuolen hadde.
En{de} dat volck seyde tot mi, Waerom en segdy ons niet, wat dese dinghen beteekenen die ghi doet?
En{de} ick seyde tot hem Des HEREN woort is tot mi geschiet, segghende,
Spreect totten huyse van Israel, Dit seyt die HEERE God Siet, ic sal besmetten mijn heylige plaetse, die hoouaerdije ws rijcs, en{de} die begheerlicheyt va{n} uwe{n} oogen en{de} daer uwe ziele af veruaert is, en{de} uwe sonen en{de} dochteren die ghi achter ghelaten hebt, sullen vallen doort swaert,
ende ghi sult doe{n} also ic gedaen heb. Vwen mont en suldy met uwen cleede niet decken, noch der weenende mensche{n} ouer der doode{n} spise en suldy niet eten
Ghi sult croone{n} op v hoofde{n} hebben en{de} schoene{n} aen uwe voete{n}, En{de} ghi en sult niet beclagen noch beweene{n}, maer ghi sult verdwine{n} in uwe booshede{n} en{de} een yegelijc sal versuchte{n} tot sine{n} broederwaert,
En{de} Ezechiel sal v zijn tot een wo{n}derteeke{n}, naer al dat hi gedae{n} heeft suldi doe{n} als dit comen sal, en{de} ghi sult wete{n}, dat ic de HERE God be{n},
En{de} ghi des mensche{n} sone In die{n} dach, dat ic va{n} hen haer stercheyt neme{n} sal, en{de} die blijscap haerder waerdicheyt en{de} die begheerte haerder oogen, daer haer zielen op rusten, en{de} haer sonen, ende haer dochteren,
in dien dach als die vliende tot v comen sal, om te bootscappen,
In dien daghe, segghe ick, sal uwen mont opghedaen worden met he{m} die gheuloden sal zijn, en{de} ghi sult spreken, en{de} voortmeer niet swighen, en{de} sult hen zijn tot een wonderteeke{n}. En{de} ghi sult weten, dat ic die HEERE God ben.
DEs HEEREN woort gesciede tot mi seggende,
Des menschen sone, sedt v aensicht teghens Amons kinderen waert, en{de} ghi sult van hen propheteren,
ende sult Amons kinderen seggen, Hoort des HEEREN woort, Dit seyt die HEERE God Om dat ghi gheseyt hebt, op mijn heylige plaetse, Hey verblijt, Hey verblijt, Het is ontheylicht, Ende van dat lant van Israel, Het is verwoest, Ende van dat lant va{n} Iuda, Si zijn in gheuangenisse gheleyt,
Hierom siet, so sal ick v leueren den kindere{n} va{n}t Oosten in een erflicheyt, ende si sullen haer schaepsstallen in v setten, en{de} si sullen v setten haer tenten. Si sullen uwe vruchten eten, en{de} si sullen v melc drincken.
En{de} ick sal Rabbath gheuen tot eenen stal der kemels ende Amons kinderen in die slaepcameren des vees, en{de} ghi sult weten, dat ick die HERE ben,
Wa{n}t dit seyt de HEERE God, Om dat ghi metter handt te samen gheslagen hebt, en{de} mette{n} voeten gestampt, en{de} verblijt zijt met alder herten, op dat lant va{n} Israel,
Hierom siet, so sal ick mijn hant op v wtsteken, en{de} ick sal v leueren tot rooue, den heydenen, en{de} ick sal v dootslaen vande{n} volcke, en{de} ick sal v verderue{n} vande{n} lande, en{de} instucken wriuen, en{de} ghi sult weten, dat ic die HEERE ben.
Dit seyt de HEERE God Om dat Moab en{de} Seir geseyt hebbe{n}, Siet also als zijn alle heydens, so is dat huys va{n} Iuda?
Hierom siet, so sal ick opdoe{n} Moabs schoudere{n} vande{n} stede{n} <parens>te wete{n}</parens> va{n} zijn steden en{de} van sinen palen, die heerlijtke vanden lande, Bethiesi, Onoth, en{de} Beelmeon, en{de} Cariathaim,
die kinderen vande{n} oosten met Amons kinderen, En{de} ic salse in vergetentheyt geuen so dat voortmeer ghee{n} ghedencken en sal zijn onder den heydens van Amons kindere{n}.
En{de} in Moab sal ic oordeel doe{n}, en{de} si sullen wete{n}, dat ic die HERE ben
Dit seyt die HEERE God, Om dat Idumee{n} wrake dede, om dat si haer soude{n} wreken vande{n} kinderen va{n} Iuda, en{de} sondichde{n} misdoende, en{de} heeft wrake aen he{n} ghedaen
Hierom seyt die HERE God Ick sal mijn hant wtsteken op Idumeen, en{de} ick salder af wech halen de{n} mensche en{de} die beesten, en{de} ic salse va{n}t zuyde{n} woest make{n}, En{de} die in Dedan zijn, sullen mette{n} swaerde vallen
En{de} ic sal mijn wrake geue{n} op Idumee{n} door mijs volcs va{n} Israels hant. En{de} si sullen in Edo{m} doe{n} na mijn gramscap, en{de} toorn, en{de} si sullen mijn wrake weten, seyt die HERE God.
Dit seyt die HERE God Om dat die Palestinen wrake deden, En{de} si hen seluen ghewroke{n} hebbe{n} met alder herten dootslaende en{de} voldoende die oude viantscappen,
hierom seyt dit die HEERE God. Siet ic sal mijn hant wtsteken op die Palestinen, en{de} ic sal die dootslaenders dootslaen, En{de} ick sal verdriuen die dat ouerblijfsel aen die zee gelegen zijn,
en{de} ic sal aen hen groote wrake doen, straffende in minen toorn, en{de} si sullen weten dat ic die HEERE ben, als ic mijn wrake op hen ghegeuen sal hebben.
HEt gheuiel inde{n} .xi. iare, inden eersten dach vander maent, dat gesciede des HEREN woort tot mi seggende,
Des menschen sone, om dat Tyrus geseyt heeft va{n} Hierusalem, Hey verblijt, die poorten der volcken zijn in tween ghebroken, si is ghekeert tot mi waert, ic sal veruult worden, si is woest
Hier om seyt dit die HERE God Siet Tyre ic spreke tot v, en{de} ic sal tot v op doe{n} comen vele heydene{n}, also die zee vloeye{n}de op rijset.
En{de} si sullen Tyrus muere{n} verderuen, en{de} afbreke{n} haer torrens. En{de} ick sal haer stof van haer wtscrabben, ende ick salse gheuen tot eenen zeer blinckenden steen.
Het sal zijn int midden der zee een plaetse, daermen die netten te droogen wt spannet, wa{n}t ick hebt ghesproken seyt die HERE God, en{de} si sal den heydenen tot eenen roof zijn.
En{de} haer dochteren die inde{n} acker zijn, sullen verslaghen worde{n} mette{n} swaerde, en{de} si sullen weten dat ic die HERE ben,
Wa{n}t dit seyt die HERE God, Siet ick sal aen brengen tot Tyru{m} Nabuchodonosor de{n} coninck va{n} Babilonien, de{n} coninck der coninghen vant noorde{n}, met paerden en{de} met waghenen, en{de} met rosvolcke en{de} met een groot heyr en{de} met groote{n} volcke.
V dochteren die inde{n} acker zijn, sal hi verslaen mette{n} swaerde, en{de} hi sal v omlegghen met bolwercken, En{de} hi sal ronts om v eenen dijck legghen, en{de} hi sal de{n} schilt tegen v op heffen,
En{de} die wijngaerden en{de} die rammen sal hi ordineren teghen uwe mueren en{de} door zijn wapeninge sal hi v torre{n}s neder trecke{n}
Mette{n} gedruysche van zijnder paerde{n} sal v haer stof ouerdecke{n}, vande{n} geluyde des rosvolcs en{de} der radere{n}, en{de} der wagenen, sulle{n} v muere{n} beroert worde{n}, Als hi binne{n} uwe poorte{n} gecome{n} sal zijn, als door de{n} ganck eender verdoruen stadt,
Hi sal al uwe strate{n} vertrede{n} mette{n} clauwen van sinen paerde{n}, Hi sal v volc metten swaerde verslaen, en{de} v edele sullen op die aerde vallen
Si sullen v rijcheden verwoesten, si sulle{n} uwe comenscap roouen, En{de} si sullen v muere{n} afbreke{n}, en{de} si sullen v costelijke huysen omworpen En{de} si sullen v steenen int midden vande{n} watere{n} worpen, en{de} v hout en{de} v stof.
En{de} ic sal die menichte va{n} uwen sanghe doen rusten, en{de} me{n} sal voort meer niet hooren dat geluyt va{n} uwen harpen.
En{de} ic sal v geuen in eene{n} blinckende{n} stee{n}, ghi sult een plaetse zijn daerme{n} die nette{n} te droogen wt spant, en{de} ghi en sult voort meer niet ghesticht worde{n}, wa{n}t ic die HERE hebt ghesproke{n}, seyt die HERE God
Dit seyt die HERE God tot Tyru{m} En sullen die eylande{n} niet beroert worden vande{n} geluyde ws vals, en{de} vande{n} gesuchte uwer verslagene{n}, als si int midde{n} va{n} v verslagen sulle{n} worde{n}.
En{de} al die prince{n} vander zee sullen neder climme{n} va{n} haer stoele{n} en{de} si sullen af doen haer scoeue{n}, en{de} haer gesticte cleederen sullen si wech worpen, en{de} si sullen gecleet worde{n} met verwonderinge. Si sulle{n} in die aerde verstoort sitte{n}, op uwe{n} haestige{n} val sullen si verwondere{n},
en{de} si sullen aen neme{n} op v droefheyt, en{de} segge{n} v. Hoe sidi vergaen? <parens>die daer in die zee woo{n}t</parens> edele stadt, die sterc waert in die zee, mette{n} gene{n} die in v woonde{n}, die alle mensche{n} ontsagen?
Nv sullen die scepe{n} verwo{n}dere{n} inde{n} dach uwer vreesen en{de} die eylanden in die zee sullen verbaest worde{n} om dat niema{n}t wt v en gaet
Wa{n}t dit seyt die HERE God Als ic v sal hebbe{n} gegeue{n} een verwoeste stadt, Als steden daerme{n} niet in en woont, en{de} als ic de{n} afgront op v ghebracht sal hebben, en{de} v veel wateren ouerdect sullen hebben,
en{de} sal v neder getrocke{n} hebbe{n} mette{n} genen die neder gaen inde{n} put totte{n} eewige{n} volcke, en{de} ic v geleyt sal hebbe{n} int wterste lant, als die oude wildernissen mette{n} ghene{n} dieme{n} inde{n} put leyt, om dat ghi niet bewoo{n}t en sout wesen En{de} als ic heerlicheyt sal geue{n} inder leue{n}der lant,
So sal ic v te nyet make{n}, en{de} ghi en sult niet zijn, ende alsmen v soecken sal, so en salmen v nymmermeer vinden, seyt die HEERE God.
DEs HEREN woort geschiede tot mi seggende.
Hier om ghi des mensche{n} sone, nee{m}t aen v gheween op Tyru{m}
en{de} ghi sult Tyro seggen, die daer leet aen die hauene der zee, en{de} der comenscap vande{n} volcke tot veel eylande{n}. Dit seyt die HEERE God O Tyre ghi hebt geseyt, Ic ben vol va{n} volmaecter scoonheyt,
en{de} gheset int herte der zee. Vwe naesten, die v stichten, veruulde{n} uwe scoonheyt,
si stichte{n} v va{n} Abeelboome{n} houte va{n} Sanir, met al de{n} gescutsele berdere{n} vander zee. Si brachte{n} de{n} Cederboom va{n} Libano, om v eene{n} mast te make{n}
Si scaefde{n} die eycken va{n} Basan tot uwen roey riemen, Die plancke{n} daer die roeyers op sitten, maecte{n} si van Iuore va{n} Indien en{de} de{n} roef des scips vande{n} eylande{n} va{n} Italien
Versceyden ghemengde syde va{n} Egypten was v gheweue{n} tot eene{n} zeyle, datme{n} hangen soude aende{n} mast, Hiacinct en{de} purpure vanden eylande{n} van Elisa, ware{n} ghemaect tot uwen ouerdecsele.
V roeyers ware{n} die ghene die tot Sidon en{de} tot Aradien woonden. Tyre v wijse luyden zijn geworde{n} v stiermanne{n}.
Die ouders va{n} Biblien en{de} die wijse luyden hadde{n} scipluyden totte{n} dienste va{n} uwe{n} menigerhande{n} huysraet, Alle die scepen vander zee, en{de} haer scipluyden waren in dat volck va{n} uwer comanscap.
Die van Perssen, en{de} die va{n} Lidien, en{de} van Libien waren in uwer scaren, die ma{n}nen, v crijschluyde{n} hinge{n} in v om te vercieren, de{n} schilt en{de} den helm.
Die kindere{n} van Aradie{n} ware{n} met uwe{n} scare{n} op die muere{n} int ronde om v, Maer en{de} oock die va{n} Pigmea <parens>die op uwe{n} torre{n}s ware{n}</parens> hinghe{n} haer cokers aen v mueren rontsom, si volmaecten v schoonheyt.
Die va{n} Carthagien waren v coopluyde{n}, Vander menichten alder rijchede{n}, van siluer, van tenne, van yser, va{n} loode veruulde{n} si v iaermarcte{n}.
Griecke{n}lant en{de} Tubal, en{de} Mosoch waren v coopluyden. Si brachte{n} uwen volcke, gheuangen dienstluyden, en{de} copere{n} vate{n}
van Thogorma huyse. Si brachten tot uwer marct paerde{n}, ende rosvolck, en{de} muylen.
Die kinderen van Dedan waren v coopluyden. Veel eylanden waren die coomenscap uwer hant Iuoren tanden, en{de} Hebenen hout verwisselde{n} si in uwe{n} prijse
Die ma{n} va{n} Syrie{n}, was v coopman, Om die menichte va{n} uwe wercke{n}, leyde{n} si v in comenscap voort edel gestee{n}te purpure{n}, en{de} siluer vergulde{n} halsbanden, en{de} syde, en{de} flueel, christael, en{de} roode syde.
Iuda, en{de} dat lant va{n} Israel, die zijn v coopmanne{n} met die beste tarwe Si leyde{n} voort in v iaermarcte{n} Balsem, en{de} honich, en{de} olie, en{de} rosine.
Die man van Damasco, was v coopman, in die menichte van uwe wercke{n}, in die menichte va{n} menigerhande rijcdomme{n} met vette{n} wijne, met wollen va{n}der alder bester verwen.
Dan en{de} Grieckenlant en{de} Mozel, settede{n} voort in v iaermarcten, ghesmeet yser werck, Scachten en{de} riet in uwer comenscapen.
Van Dedan ware{n} v coopluyde{n}, met Tapiten om daer op te sitte{n}
Arabien en{de} al die princen va{n} Cedar, waren die coopluyde{n} uwer hant, met lammeren, en{de} met rammen, en{de} met bocken, quamen v coopluyden.
Die vercoopers van Saba en{de} Rema, ware{n} v coopluyde{n}, met al wtuercoren specien, en{de} met costelijcken steenen, en{de} met goude, dat si voort setteden in v comenscap.
Aran en{de} Chenne, en{de} Eden v coopluyde{n}, Saba, Assur, en{de} Chelmath v vercoopers,
Si, v coopluyde{n} met haer comenscapen, met menigerley vogelwerc, Hiacincte{n} en{de} lakenen va{n} versceyde{n} verwen, costelijcke scatten, die om ghewonde{n}, en{de} gebonden waren met coorde{n}, en{de} oock mede Cederboomen hadde{n} si in uwe comenscape{n}
En{de} v princen hadden scepen der zee in v comenschap en{de} ghi zijt veruult, en{de} zeer gheeert int herte der zee.
V roeyers voerde{n} v op veel wateren, Die zuyden wint heeft v ghebroke{n} in dat herte vander zee
zijn v rijchede{n}, en{de} v scatten, en{de} v menigherhande instrument, V scipluyden en{de} v stiermannen, die uwen huysraet hielde{n}, en{de} die boue{n} v volck ware{n}, en{de} die manne{n} uwe crijschluyde{n}, die daer waren in v, met al uwer menichte{n}, die int midden va{n} v is sullen vallen in dat herte vander zee, inde{n} dach ws vallens.
Vanden gheluyde des roepens uwer stiermanne{n} sullen die vergaderinge{n} der scepen verstoort worden.
En{de} alle die ghene die de{n} roeyriem hielden, sullen neder gaen wte{n} scepen, Die scipluyden en{de} alle die stiermannen vander zee, sullen op dat lant staen,
ende sullen op v weene{n} met grooter stemme{n}, en{de} si sullen bitterlijck roepende screyen. En{de} si sullen stof op haer hoofde{n} worpen, en{de} si sullen met asscen bestroeyt worden,
en{de} si sullen om uwe{n}t wille sceeren caluheyt, en{de} si sullen omgort worde{n} met hayren cleedere{n}.
En{de} si sullen v beweenen inder zielen bitterheyt mette{n} alder bittersten geween, en{de} si sullen aennemen op v eenen droeue{n} sanck, en{de} v beweene{n} Welcke is als Tyrus die stom geworde{n} is int midden der zee?
Die in die wtuoeringhe va{n} uwe comanschapen vander zee, veruult hebt veel volcs, Met die menichte va{n} uwe rijcdommen, en{de} uwe{n} volcke hebt ghi rijck gemaect, die coninge{n} vander aerde{n}.
Nv sidy veetreden inder zee, in die diepte{n} vande{n} wateren uwe rijcdo{m}men, En{de} alle v menichte die int midden van v was, is gheuallen.
Alle die ghene die inden eylanden woonden verwonderden op v, Ende alle haer coninghen met onweder gheslaghen, verwandelden haer aensichten.
Die coopluyden vanden volcke bespotteden, blasende op v, Ghi zijt te niete ghecomen, ende ghi en sult neet zijn tot inder eewicheyt.
DEs HEEREN woort gesciede tot mi seggende,
des mensche{n} sone, segt den prince va{n} Tyro Dit seyt die HERE God Om dat uwe herte verheue{n} is, en{de} ghi gheseyt hebt, Ick ben God, en{de} ic heb geseten in Gods zetel, in dat herte vander zee, als ghi een mensche zijt en{de} niet God, En{de} ghi hebt v herte ghegheuen als Gods herte.
Siet, ghi zijt wijser dan Daniel, en{de} alle heymelic dinc en is van v niet verborgen.
Met uwe wijsheyt, en{de} met uwe vroetscap hebdy v stercheyt ghemaect en{de} hebt gout en{de} siluer vercreghen in uwe schatte{n},
In die menichte uwer wijsheyt, en{de} uwe coomanscap hebdy v die stercheyt vermenichfuldicht, en{de} v herte is verheue{n} in uwe stercheyt.
Hierom seyt dit die HEERE God, Om dat v herte verheuen is, als Gods herte.
Hieromme siet, so sal ick op v vremde luyden brengen, die alderstercste vande{n} heyde{n}s. En{de} si sullen haer swaerde{n} wt die sceyde trecke{n} ouer die schoonheyt uwer wijsheyt, en{de} si sullen v schoonheyt besmetten
En{de} si sullen v dootslaen, en{de} neder trecken, en{de} ghi sult steruen, int herte der zee, met die doot der ghenen, die verslaghen zijn.
Suldy dan niet seggende spreken, ick ben God, voor die ghene die v dootslaen, Want ghi een mensche zijt, en{de} niet God?
In der ghenen hant die v verslae{n} suldy steruen in vremder luyden hant met der doot der onbesnedender luyden, Want ick hebt ghesproken seyt die HERE God
En{de} des HEREN woort ghesciede tot mi, segghende, Des menschen sone, heft op v gheclage, op den coninck va{n} Tyro
en{de} ghi sult he{m} seggen, Dit seyt die HERE God Ghi zijt een teeken der ghelijckenissen, vol wijshede{n} en{de} volmaect in scoonhede{n}
In die weeldicheden va{n} Gods paradise hebdy geweest Alle edele steene{n}, waren v cleedinge Sardius, Topasius, Iaspis, Crisolitus, en{de} Onix, Berillus, die Saphier en{de} Carbonckel, en{de} Smaragdus. Gout was dat werck uwer schoonheyt, en{de} inden dach dat ghi gescapen waert, waren v ghaten bereyt
Ghi waert Cherub wtgespreyt en{de} beschermende en{de} ick sette v in Gods heylighen berch, In die middewaert vande{n} vyerigen steene{n} hebdy ghewandelt,
volmaect in uwe wege{n} vanden dach dat ghi gheschapen waert, ter tijt toe dat boosheyt in v gheuonden is.
In die menichte van uwe coomanscapen werden uwe binnensten veruult van booshede{n} en{de} ghi sondichdet, en{de} ick werp v neder van Gods heylighen berch, en{de} ick verdede v o Cherub, vander middewaert der vieriger steenen beschermende.
En{de} v herte wert verheuen in uwer schoonheyt. Ghi verlost v wijsheyt in schoonheyt. Ick werp v neder in die aerde, ick gaf v voor der coningen aensichte, op dat si v besien souden.
Met die menichte, va{n} uwe boosheden en{de} met die boosheyt uwer coomanscappe{n}, hebdy besmet uwe heylicheyt. Hierom sal ick vyer voort brenghen vant midden van v, dat v eten sal, en{de} sal v gheuen in asschen op die aerde in alder ghene{n} aenscouwe{n} die v sien sullen
Alle die v sien sullen onder den heydenen, sullen verwondere{n} op v, En{de} ghi zijt niet gheworden, en{de} ghi en sult inder eewicheyt niet zijn.
En{de} des HEEREN woort gesciede tot mi, segghende,
des menschen sone, sedt v aensichte teghen Sidon, ende ghi sult va{n} haer propheteren,
en{de} segghen, Dit seyt die HERE God Siet, ick segge tot v Sidon ende ick sal groot gemaect worden int midden van v? Ende si sullen weten, dat ick die HERE ben, als ick in haer sal hebbe{n} ghedaen oordeel en{de} ick in haer gheheylicht sal worden.
En{de} ick sal in haer seynden die pestilencie, en{de} dat bloet in haere{n} strate{n}, en{de} haer verslagene sullen vallen int midde{n} van hen mette{n} swaerde rontsom, en{de} si sullen weten, dat ic die HEERE ben.
En{de} den huyse van Israel, en sal si voortmeer niet zijn een letsele van bitterheyden, ende eenen doorne der droefheyt, inbrenghende allesins rontsomme die ghene die teghen hen zijn, En{de} si sullen weten, dat ick die HEERE God ben
Dit seyt de HEERE God Als ic dat huys van Israel vergadert sal hebbe{n} wt de{n} volcke, in welcke si verstroyt zijn, dan so sal ick in hen geheyliget worden voor die heydenen ende si sullen woonen in haeren lande, dat ick Iacob minen knechte ghegheuen heb
en{de} si sullender zeker en{de} sonder sorge in woonen, En{de} si sullen huysen timmere{n}, en{de} wijngaerden planten, en{de} si sullen betrouwelijck woonen, als ic oordeel sal hebben gedae{n} in alle de{n} ghene{n} die die he{n} co{n}trarie zijn en{de} si sullen weten, dat ic die HERE haer God ben.
IN thienste iaer, en{de} in die .x. mae{n}t, in eenen dach va{n} dier maent, so gheschiede des HEREN woort tot mi, seggende,
Des menschen sone, sedt v aensicht tegen Pharaonem de{n} coninc va{n} Egypten, en{de} ghi sult va{n} hem propheteren, en{de} spreect va{n} gheheel Egypten,
en{de} segt, Dit seyt die HEREE God Siet, ick spreke tot v Pharao coninck va{n} Egypten, groote draeck, die daer ligt in de middewaert va{n} uwer riuiere{n}, en{de} ghi segt Die ryuiere is mijn, en{de} ic heb mi selue{n} ghemaect,
En{de} ick sal eenen breydel in uwe wanghen doen, en{de} ic sal vergadere{n} die visschen van uwe{n} riuiere{n} met uwe scellen aen eenen hoop, En{de} ick sal v wt trecken vant midden van uwen ryuieren, En{de} al uwe vissche{n} sullen cleuen aen uwe scellen,
En{de} ic sal v wech worpen in die wildernisse, en{de} al die vissche{n} uwer ryuieren sullen vallen opt aensichte des lants, Ghi en sult niet opghenome{n} noch verghadert worden. Ic heb v ghegheuen, om te verslinden, de{n} beesten vander aerden en{de} de{n} vogelen des hemels,
en{de} al die in Egypten woonen, sullen weten dat ick die HEERE ben, Om dat ghi waert een ryeten stoc den huyse va{n} Israel,
Als si v begrepen metter hant, So zijt ghi gebroken, en{de} hebt verscoert al haer scoudere{n} En{de} als si op v leende{n}, so braecty, en{de} ghi ontsloot alle haer lendenen,
Daerom seyt dit die HEERE God Siet, ick sal tswaert op brengen, en{de} ick sal verslaen va{n} v, die menschen en{de} die beesten,
En{de} dat lant van Egypten sal zijn verwoest ende een wildernisse, ende si sullen weten, dat ic die HEERE ben, Om dat ghi geseyt hebt, die ryuiere is mijn, en{de} ic maecte haer
hierom siet, ick wil tot v, en{de} uwen ryuieren En{de} ick sal dat lant van Egypten in wildernissen gheuen, verwoest metten swaerde, vande{n} torre{n} Syenes, tot de{n} pale van Mooren lant,
Door Egypten en sal gheens menschen voet ouer gaen, noch gheens beesten voet en salder door gaen, en{de} si en sal niet bewoont worden in veertich iaer.
En{de} ic sal dat lant van Egypten woest geuen, in die middewaert vande{n} verwoesten lande{n}, en{de} haer steden in die middewaert vande{n} steden, die om gheworpen zijn, En{de} si sullen verwoest zijn veertich iaer, En{de} ick sal die van Egipten verstroyen inden nacien ende ick salse waeye{n} inde{n} lande{n}.
Wa{n}t dit seyt die HERE God Na dat eyde van vrertich iaren, sal ick Egypten vergadere{n} vande{n} volcken daer si in verstroyt ware{n},
en{de} ick sal die geuanghenisse wederbrengen van Egypte{n}, en{de} ic salse sette{n} in dat lant Phatures, in dat lant haerder gheboorten, en{de} daer sullen si, zijn in een vernedert rijcke,
en{de} het sal onder dander rijcken, dat cleynste zijn. En{de} si en sal voortmeer niet verheuen worden boue{n} den nacien En{de} ic salse vermindere{n}, dat si ghee{n} heerscappie hebbe{n} en sullen, bouen die heydenen,
En{de} si en sullen voortmeer de{n} huyse va{n} Israel niet zijn in betrouwe{n} boosheyt leerende, op dat si vlieden en{de} he{n} volgen sullen, En{de} si sullen weten, dat ic die HERE God ben.
Ende tgheuiel inden .xxvij. iare, in die eerste maent, inden eersten dach vander mae{n}t, dat gesciede des HEREN woort tot mi seggende,
Des mensche{n} sone, Nabuchodonosor die coninck va{n} Babilonie{n}, heeft zijn heyr doen dienen metten grooten dienst tegen Tyru{m}. Alle hooft is caluwe gheworden, ende alle schoudere is bloot van hare, Ende hem en is gheenen loon ghegheuen, noch sine{n} heyre, van Tyro voor den dienst daer si mede ghedient hebben teghen haer.
Hierom seyt die HERE God Siet, ic sal Nabuchodonosor den coninck van Babilonien geuen in dat lant van Egypten, en{de} hi sal nemen haer menichte, ende hi sal haer dooder cleederen roouen, en{de} rooue{n} haeren roof, en{de} dien heyre salt een loon zijn,
en{de} den wercke, daer hi mede diende tegen Tyru{m}. En{de} ic heb hem ghegheuen dat lant van Egipten, om dat hi mi gearbeyt heeft, seyt die HEERE God.
In die{n} dach sal de{n} hore{n} des huys va{n} Israel wt spruyten, en{de} ic sal v geue{n} eene{n} opene{n} mo{n}t in die middewaert va{n} he{n}, en{de} si sullen wete{n}, dat ic die HERE ben.
ENde des HEREN woort gheschiede tot mi seggende,
Des menschen sone, propheteert, en{de} segt, Dit seyt die HERE God Huylt, wee wee den dach,
want den dach is bi, en{de} des HEREN dach naect, De{n} dach der wolcken, sal der heydenen tijt zijn
En{de} dat swaert sal come{n} in Egypte{n}, en{de} vreese sal zijn in Moorenlant, als die gewonde sullen gheuallen zijn in Egypten, en{de} haer menichte wech gedaen sal worde{n} en{de} haer fundamente{n} afgebroken.
Morenlant en{de} Libien en{de} die va{n} Lidien, en{de} alle ander volck, en{de} Chub, en{de} die kinderen vande{n} lande des verbonts sullen met he{n} valle{n} doort swaert
Dit seyt die HERE, En{de} die Egypte{n} onder setten, sullen vallen, en{de} die hoouaerdije va{n} haere{n} ghewelt sal gebroken worde{n} vande{n}, thorre Syenes, sullen si in Egypten doort swaert vallen, seyt die HERE der heyrscharen.
En{de} si sullen verwoest worden int midden vanden woesten lande, en{de} haer stede{n} sullen zijn int midde{n} vande{n} verwoesten steden,
en{de} si sullen weten dat ic die HERE ben. Als ick sal hebben ghegeuen een vyer in Egypten, en{de} als alle haer hulpers verdoruen sullen zijn.
In dien daghe sullen boden wt gaen va{n} minen aensichte, in groote scepen, om die betrouwenisse van Morenlant tonder te doen, en{de} vreese sal in hen zijn inde{n} dage va{n} Egypte{n}, want sonder twijfel, salt come{n}.
Dit seyt God die HERE En{de} ic sal doen ophoude{n} die menichte va{n} Egipte{n} in Nabuchodonosors des conincs va{n} Babilonie{n} hant.
Hi en{de} zijn volc met he{m} die stercste vande{n} heydens sullen daer ghebracht worde{n}, om dat lant te verderuen, En{de} si sullen haer swaerden wter sceyden trecken op Egypten, en{de} si sullen tlant veruullen met verslaghen luyden,
En{de} ic sal den ganc vanden ryuieren drooge maken, en{de} ic sal tlant leuere{n} in dalder ongoddelicste hant. En{de} ic sal dat lant en{de} zijn volheyt verwoeste{n} door vremder luyden hant, Ick die HERE hebt gesproke{n}.
Dit seyt die HERE God En{de} ic sal die afgode{n} verderuen, en{de} ick sal doen op houde{n} va{n} Memphis die afgode{n}, en{de} voort meer en sal gheen leytsman zijn vande{n} la{n}de va{n} Egypten, En{de} ic sal vreese geuen in dat lant van Egypte{n},
en{de} ic sal dat lant va{n} Phatures verwoesten, en{de} ic sal een vier geue{n} in Taphnis en{de} ick sal mijn oordeel doen in Alexandrien
En{de} ic sal mijn gramscap wt storten op Pelusiu{m} die stercheyt van Egipten, en{de} ic sal die menichte va{n} Alexandrie{n} verslaen,
en{de} ick sal vyer geuen in Egypten Pelusiu{m} sal wee hebben, als een vrouwe die in arbeyde leyt, en{de} Alexandri sal opgescuert worden, en{de} in Memphis daghelicse benautheyt.
Die iongelingen va{n} Elyopoleos en{de} van Bubasti sullen doort swaert vallen, en{de} die vrouwen sullen gheuanghen gheleyt worde{n},
En{de} in Taphnis sal den dach verdonckere{n}, als ick den cepter va{n} Egypte{n} daer gebroken sal hebben, en{de} als in haer gebreke{n} sal die houaerdie haerder macht, En{de} een wolcke sal Egypte{n} ouerdecken, en{de} haer dochteren sullen in gheuangenisse gheleyt worden.
Ende ick sal oordeelen doe{n} in Egypten, en{de} si sullen weten, dat ick die HEERE ben.
En{de} het gheuiel inden elfsten iare, in die eerste maent, inden seuensten dach vander maent, so geschiede tot mi des HEEREN woort, seggende,
Des mensche{n} sone, ic heb gebroken Ppharonis des conincs va{n} Egipten arm, en{de} siet, hi en is niet omwonde{n}, dat hi weder genesen mach, en{de} datmen he{m} met doecken bonde en{de} datme{n} he{m} omwonde met lijnen doecke{n}, op dat hi weder macht crege dat hi een swaert houden mochte.
Hierom seyt die HEERE God Siet ick spreke tot Pharaonem den coninck va{n} Egipten, en{de} ic sal sinen starcken arm, die gebroke{n} is, meer in stucken breke{n}, en{de} ick sal dat swaert wech worpen wt zijnder hant,
en{de} ick sal Egypten verstroyen onder die heydenen, en{de} ick salse wayen inde{n} lande{n}.
En{de} ick sal des conincs van Babilonien arm starck maken, en{de} ic sal mijn swaert geue{n} in zijn hant. En{de} ic sal Pharaos arm in twee{n} breke{n}, en{de} die verslagene{n} sullen versuchten met versuchtinghe voor zijn aensichte.
En{de} ick sal starck make{n} des conincs va{n} Babilonien arm, en{de} Pharaoo{n}s armen sullen neder vallen, en{de} si sullen weten dat ic die HERE ben, en{de} als ic mijn swaert sal geue{n} in des conincs va{n} Babilonie{n} hant en{de} hijt wt strecke op dat lant va{n} Egypten,
en{de} ic sal Egypten verstroyen in die heydens en{de} ick salse verstroyen inden lande{n}, en{de} si sullen weten, dat ick die HEERE ben.
HEt gheuiel in dat elfste iaer, in die derde mae{n}t, op eene{n} dach vander mae{n}t so geschiede des HEEREN woort tot mi, segghende,
Des menschen sone, segt, Pharaoni de{n} coninc va{n} Egypten, en{de} sine{n} volcke Wie{n} sidy gelijc gemaect in uwer grootheyt
Siet, Assur is als die Cederboo{m} opte{n} berch Libano, scoon va{n} tacke{n}, en{de} dick va{n} loouere{n} en{de} verheuen in hoochede{n}, En{de} onder dicke looueren is zijn ouerste top verheue{n}.
Die wateren voeden hem, en{de} die diepe gront verhieuen op. Sijn riuieren liepe{n} al om zijn wortelen, en{de} hi sandt zijn riuiere{n} tot alle den houten des lantschaps.
Daer om is zijn hoocheyt verheuen, boue{n} alle houten des lantscaps, en{de} zijn plantboomen zijn vermenichfuldicht, en{de} zijn tacken wiesscen hooghe om die vele watere{n}.
En{de} doe{n} hi zijn scaduwe wtghespreyt hadde so maecten alle die voghelen des hemels haer nesten in zijn tacken, en{de} alle die beesten vande{n} bossche{n} baerde{n} haer ionghen onder zijn looueren, en{de} onder zijn scaduwe woonde een menichte van veel heydenen.
En{de} hi was zeer schoon in zijn grootheyt, en{de} int verbreyden van zijn plantboomen. Want zijn wortele was neffens veel wateren.
In Gods paradijse en ware{n} gheen hooger Cederboomen, dan die en was Die Abeelboomen en werde{n} niet also hooghe, als hi was, en{de} die boomen Plantanus en waren niet gelijc sine bladeren Alle die houten va{n} Gods paradijse en waren dien in zijnder schoonheyt niet ghelijck,
want ick maecte hem schoone van vele ende dicke looueren, En{de} alle die houte{n} der weeldicheyt die in Gods paradijse ware{n}, benidede{n} hem.
Hier om seyt die HERE God. Om dat hi he{m} verheuen in hoocheden, en{de} heeft zijn hoocheyt ghegheue{n} groen ende dicke, en{de} om dat zijn herte verheuen is in zijn hoocheyt,
soo hebbe ick hem gheleuert in des alderstercsten der heydenen hant, Doende, sal hi hem doen, Na zijn boosheyt heb ic he{m} wt geworpen
En{de} die vremde, en{de} die alderfelste vande{n} nacien sullen he{m} afhouwen, En{de} si sullen hem worpen op die bergen, en{de} in allen valeyen sullen zijn tacken vallen, en{de} zijn plantboomen sullen ghebroken worden, in alle den rootsen vanden lande, en{de} al dat volck vande{n} lande sal wech gaen wt zijnder scaduwe{n} en{de} si sullen he{m} verlate{n}
In sinen val woonden alle die vogelen des hemels, en{de} in zijn tacken waren alle die beeste{n} vande{n} lande
Om dese sake en sullen si niet verheue{n} worden in zijn hoocheyt, alle die houte{n} vanden wateren, Noch si en sullen haer hoocheyt niet setten onder die dicke en{de} gheloouerde houten, Noch si en sullen niet staen in haer hoocheyt, alle houten die vanden wateren vocht gemaect worde{n}, Want si zijn al gheleuert totter doot, totten laesten lande int midde{n} vande{n} kindere{n} der mensche{n}, totte{n} genen die neder varen inde{n} put.
Die seyt die HERE God. Inden daghe doe{n} hi neder daelde ter hellen, so bracht ick geween inne ic ouerdecte he{m} metter diepheyt, en{de} ic verboot zijn riuiere{n}, en{de} ic bedwanck die groote watere{n} Die berch Libanus is op he{m} bedroeft en{de} alle die houten des ackers werde{n} tsamen gheslaghen
Vanden gheruchte zijns vals, so beroerde hi die heydene{n}, als ick he{m} geleyde ter hellen, mette{n} gene{n} die neder ghinghen inde{n} put. En{de} in dat nederste lant werde{n} verstroost alle die houten der weeldicheyt met die scoone en{de} heerlijcke vande{n} berch Libano, al die veruerscht werde{n} metten wateren.
Wa{n}t si sullen ooc gaen met he{m} neder ter hellen, totte{n} genen die verslaghe{n} zijn metten swaerde, En{de} elcs arm sal sitte{n} onder zijn scaduwe, in die middewaert van zijnder nacien
o heerlijcke en{de} hooghe onder die houten der weeldicheyt, wien sidy ghelijc geworde{n}? O siet, ghi zijt mette{n} houte{n} der weeldicheyt geleyt totte{n} lesten lande? Ghi sult slapen in die middewaert der onbesnedender, met hen die mette{n} swaerde verslagen zijn. Dese is Pharao, ende al zijn menichte, seyt die HEERE God.
IN dat .xij. iaer, in die .xij. maent, in eenen dach vander mae{n}t, so geschiede dat woort des HEEREN tot mi, segghende,
Des mensche{n} sone, neemt een gheween op Pharaone{m} de{n} coninck va{n} Egipten, en{de} ghi sult tot hem segghe{n}, Ghi zijt ghelijck gheworden der heydene{n} leeuwe{n}, En{de} de{n} drake die in die zee is En ghi waeydet mette{n} hoorne in uwe ryuieren, en{de} ghi verstoordet die watere{n} met uwe{n} voeten, en{de} ghi vertraet haer ryuiere{n}.
Hier om seyt dit die HERE God. Ick sal op v wtspreyden mijn nette door eenen groote{n} hoop volcs, en{de} ick sal v wt trecken in mijn nette,
ende ic sal v wech worpen op die aerde. Ic sal v wech worpe{n} op dat aensicht vande{n} ackere, en{de} ic sal op v doe{n} woone{n} al die vogelen des hemels, en{de} ic sal va{n} v verzade{n} die beesten va{n} al de{n} lande
En{de} ic sal v vleesch geuen op die bergen, en{de} ic sal die hueuelen veruullen met uwen ettere.
En{de} ic sal dat lant veruerscen op die bergen met de{n} stanc va{n} uwe{n} bloede en{de} die dalen sullen veruult worde{n} va{n} v.
Ende als ghi wt gedaen sult zijn, sal ic de{n} hemel ouer decke{n}, en{de} ick sal zijn sterre{n} doe{n} verdonckere{n} Ic sal die zonne met eender wolcke{n} bedecke{n} en{de} die Mane en sal haer licht niet geuen.
Ic sal alle die lichte{n} des hemels doen op v trueren, en{de} ic sal donckerhede{n} geuen op v lant, seyt die HERE God, als uwe gequetste sullen vallen int midden der aerden, spreect die HEERE
En{de} ic sal veel volcs herte verwecke{n} tot gra{m}schappe{n} als ic uwe verderffenisse gebracht sal hebbe{n}, in die heydene{n}, op die lande{n}, die ghi niet en kent,
En{de} ic sal veel volcs op v doen verwonderen, En{de} haer coningen sullen met grooter vreesen op v ontsien, om alle die groote booshede{n} die ghi gedaen hebt, Als mijn swaert sal beginnen te vliege{n} op haer aensichte{n}, en{de} yegelijc sal haestelijc verwondere{n}, elc om zijn ziele, inde{n} dage ws vallens,
Want dit seit die HEERE God, Des conincs van Babilonien swaert sal v come{n},
met starcker luyde{n} swaerde{n} sal ic uwe menichte neder doen vallen, Alle dese heydene{n} zijn onwinlijc, en{de} si sullen verwoesten die hoouaerdie va{n} Egipte{n}, en{de} haer menichte sal worden gescheyden.
En{de} ic sal alle haer beesten vernielen, die op veel wateren ware{n}, en{de} des mensche{n} voet en sal voortmeer die wateren niet verstoore{n}, noch die clauwe{n} vanden paerde{n} en sullen die watere{n} niet verstooren.
Dan sal ic haer watere{n} dalderclaerste maken, en{de} ic sal haer riuiere{n} toebrengen als olie, seyt die HEERE God
Als ic dat lant van Egipten woest sal hebbe{n} gegeuen Wa{n}t dat lant sal verlaten worde{n} van haerder volheyt, als ic sal hebben geslegen alle dinwoonders des lants, en{de} si sullen weten, dat ic die HEERE ben.
Hi is beweent en{de} der heydenen dochteren sullen he{m} beweene{n} op Egipten en{de} op haer menichte sullen si he{m} beweenen, seyt die HEERE God.
En{de} tgeschiede in dat twaelfste iaer inden vijftiende{n} dach vander maent, dat des HEREN woort gheschiede tot mi, segghende,
Des menschen sone singt eene{n} droeue{n} sanc op die menichte va{n} Egipte{n}, en{de} trectse neder haer, en{de} der vromer heydene{n} dochteren ten wterste{n} lande, mette{n} ghene{n} die nedergae{n} in de{n} put
Hoe dat ghi schoo{n}der zijt? Gaet nederwaert, en{de} slaept mette{n} onbesnedenen.
In die middewaert vande{n} verslagene{n} sullen si mette{n} swaerde vallen, Tswaert is gegeuen en{de} si hebben haer aengetrocken en{de} alle zijn volck.
Die aldermachtichste vande{n} starcken mannen, sullense aenspreke{n} vant midde{n} der hellen, die met zijn hulpers nedergegae{n} zijn, en{de} mette{n} onbesnedene{n} hebbe{n} geslape{n}, en{de} verslage{n} zijn mette{n} swaerde.
Daer is Assur en{de} alle zijn menichte, en{de} rontsom he{m} zijn haer graue{n}, die alle zijn verslage{n}, en{de} die geuallen zijn mette{n} swaerde,
welcker graue{n} gegeue{n} zijn int laetste vande{n} putte, Ende zijn menichte is gedae{n} rontso{m} inde{n} omga{n}c zijns graefs, alle die verslagen zijn, en{de} geualle{n} mette{n} swaerde, Die hier voorijts, haer vreese, hadden bracht in der leuender landt.
Daer is Elam, en{de} alle zijn menichte rontsomme zijn graf. Alle dese zijn verslagen en{de} vallende metten swaerde, die onbesnede{n} neder gegae{n} zijn totte{n} wterste{n} lande Die haer vreese leyde{n} inder leue{n}der lant, En{de} droege{n} haere{n} lachter mette{n} ghene{n} die nedergegae{n} ware{n} inde{n} putte.
Si hebbe{n} haer bedde geleyt in die middewaert vande{n} verslagene{n} in alle zijn volc, alo{m}me he{m} is zijn graf, Alle dese zijn onbesneden en{de} verslage{n} mette{n} swaerde, Want si gauen haer vreese inder leuender lant, en{de} droegen haeren lachter metten genen die nedergaen inden putte, Si zijn geset in de middewaert vanden verslagenen,
Daer is Mosoch en{de} Tubal en{de} alle zijn menichte, alo{m} he{m} zijn sine graue{n}, Alle dese zijn onbesnede{n} en{de} verslagen en{de} vallende mette{n} swaerde, Wa{n}t si haer vreese brachte{n} inder leuender lant,
En{de} si en sullen niet slapen metten starcken, en{de} die vallen en{de} metten onbesnedenen, die nedergedaelt zijn ter hellen, met haeren wapenen, En{de} si hebben haer swaerden onder haer hoofden geleyt, en{de} haer booshede{n} waren in haer beenen, Want si zijn der starker vreese geworden inder leuender lant.
En{de} hierom suldy in die middewaert vande{n} onbesnedene{n} worden vertreden, en{de} ghi sult slape{n} mette{n} ghenen die verslagen zijn metten swaerde.
Daer is Idumee{n}, en{de} haer coningen alle haer leytsmannen, die gegeuen zijn met haeren heyre metten verslagene{n} des swaerts, en{de} die metten onbesnedene{n} sliepe{n}, en{de} met die{n} die inde{n} put nedergegae{n} zijn.
Daer zijn alle die princen va{n}t noorde{n}, en{de} alle die iagers die geleit zijn mette{n} verslagenen he{n} ontsiende, en{de} beschaemt in haer starcheit, Die onbesnedene sliepe{n} mette{n} verslagenen des swaerts, en{de} si droege{n} haer scande met die{n} die inde{n} put nederginge{n}.
Pharao sachse, en{de} hi wert vertroostet va{n} alle zijnder menichte{n}, Die verslagen was mette{n} swaerde Pharao en{de} alle zijn heyr seit die HERE God
Wa{n}t hi gaf zijn vreese inder leuender lant, en{de} hi sliep in de middewaert vande{n} onbesnedene{n}, die mette{n} swaerde verslagen zijn Pharao en{de} alle zijn menichte, seyt die HEERE God.
DEs HEREN woort geschiede tot mi segge{n}de,
Des mensche{n} sone, spreect tot ws volcs kindere{n}, en{de} ghi sult tot he{n} seggen Dat lant, als ic daer op brengen sal tswaert en{de} nee{m}t tvolc vande{n} lande eene{n} man va{n} haeren laetsten en{de} settet tvolc he{m} boue{n} he{n} eene{n} wachter,
en{de} siet hi dat swaert come{n} opt lant, en{de} blaest hi metter trompette{n}, en{de} bootschapt hijt den volcke.
En{de} hoort yemant, so wie hi is, dat gheluyt der trompetten, en{de} hi en bewaert he{m} niet, en{de} coemt dat swaert, en{de} neemt he{m} wech, soo sal zijn bloet op zijn hooft zijn.
Dat geluyt vander trompette{n} heeft hi gehoort, en{de} hi en heeft hemselue{n} niet bewaert zijn bloet sal op he{m} zijn, Maer ist dat hi hem bewaert, so sal hi zijn ziele behoude{n}.
En{de} ist dat die wachter dat swaert siet come{n}, en{de} en blaest hi niet metter trompette{n}, ende en bewaert he{m} dat volc niet, en{de} coemt dat swaert en{de} nee{m}t va{n} he{n} een ziele So is de mensce geuae{n} in zijn boosheyt Maer zijn bloet sal ic eyssche{n} van des wachters hant.
En{de} ghi des mensche{n} sone, ic heb v den huyse van Israel gegeuen tot eene{n} wachter, Hiero{m} hoort ghi wt mine{n} mont een redene, so suldijt he{n} bootscappen va{n} mi.
Ist dat ick totten ongodlike{n} segghe, O ongodlike, ghi sult die doot steruen, en{de} ghi en segges he{m} niet, dat he{m} die ongodlike wachte va{n} sine{n} wege, So sal hi die ongodlike in zijn quaetheit steruen, maer zijn bloet sal ic eysschen van uwer hant.
En{de} ist dat ghi den quade{n} segt, dat hi van sine{n} weghe bekeert worde, En{de} hi van sinen weghe niet bekeert en worde, So sal hi in zijn quaetheyt sterue{n}, Maer ghi hebt v ziele verlost.
Hierom ghi des mensche{n} sone, segt totte{n} huyse van Israel, Aldus hebdy gesproke{n} en{de} geseyt, Onse booshede{n} en{de} onse sonde{n} zijn op ons, en{de} daer in sullen wi verdwine{n}, Hoe sullen wi dan moge{n} leuen?
Segt tot he{n} Ic leue seyt die HERE God Ic en wille des ongodlijcken doot niet, Maer dat die ongodlijcke wederkeere va{n} sine{n} wege, en{de} leue, Bekeert v, bekeert v va{n} uwe{n} quade{n} wege{n}, En{de} waerom suldy sterue{n}, o huys van Israel?
Hiero{m} ghi des mensche{n} sone, segt totte{n} kindere{n} va{n} uwe{n} volcke, Eens rechtuaerdige{n} mensche rechtuaerdicheit, en sal he{m} niet verlossen, in wat dage dat hi sondicht, En{de} des ongodlike{n} quaetheyt en sal he{m} niet scade{n}, in wat daghe dat hi bekeert wort va{n} zijnder boosheyt, En{de} die rechtuaerdige en sal niet moge{n} leuen in zijn rechtuaerdicheit, in wat dage dat hi sondicht.
Ooc ist dat ic den rechtuaerdighen segge, dat hi dat leuen, leuen sal, en{de} betrouwet hi in zijn rechtuaerdichede{n} en{de} doet boosheit, so sullen alle zijn rechtuaerdichede{n} verghete{n} worde{n}, en{de} in zijn onrechtuaerdicheyt die hi gedae{n} heeft, daer in sal hi sterue{n},
En{de} ist dat ic de{n} ongodlike{n} segge, Ghi sult die doot sterue{n} en{de} bewijst hi berou van zijn sonde{n}, en{de} doet hi oordeel en{de} recetuaerdicheyt,
En{de} gheeft den ongoddelike{n} den pant weder, en{de} keert hi weder dat hi gerooft heeft, en{de} wandelt hi in die gebode{n} des leuens, en{de} en doet hi niet onrechts, so sal hi leuen dat leue{n}, en{de} hi en sal niet steruen,
Alle zijn sonde{n} die hi gesondicht heeft, en sullen he{m} niet gereke{n}t worden, Hi dede oordeel en{de} rechtuaerdicheyt hi sal dleue{n} leue{n}.
En{de} die kinderen ws volcs hebben geseyt, Des HEEREN wech en is niet va{n} geliken gewichte, En{de} haeren wech is onrechtuaerdich.
Wa{n}t als die rechtuaerdige wech gaet va{n} zijnder rechtuaerdicheit en{de} doet hi onrechtuaerdichede{n}, so sal hi daer in steruen.
En{de} als dongodlike wech gaet van zijn quaetheyt, en{de} hi doet oordeel en{de} rechtuaerdicheit, hi sal daer in leue{n}.
En{de} ghi segt Des HEEREN wech en is niet rechtuaerdich, Eenen yegeliken va{n} v luyden, sal ic oordeelen naer sine{n} wege, o huys van Israel.
En{de} tgesciede int twaelfste iaer, in de tienste maent, inden vijfsten dage des maents va{n} onser oueruaert dat een die geulode{n} was va{n} Ierusale{m} tot mi qua{m}, en{de} seide, Die stadt is verwoest.
En{de} des auo{n}ts eer hi qua{m} die geulode{n} was, so was des HEREN ha{n}t tot mi gedaen, en{de} hi ontdede minen mo{n}t so lange tot dat hi vroech tot mi qua{m}, En{de} doe{n} minen mo{n}t opgedaen was, so en swege ick niet meer.
En{de} des HEREN woort geschiede tot mi, seggende,
Des mensche{n} sone, Die in woone{n} dese verwoeste plaetsen, en{de} in dlant va{n} Israel, sprekende seggen si, Abraha{m} was een, en{de} met erflicheit besadt hi dlant, Maer wi zijn vele, ons is dlant ghegeuen tot besittingen.
Hierom suldy seggen tot hen, dit seit die HEERE God, Ghi die inden bloede eet en{de} opheft uwe ooge{n} tot uwe{n} onsuyuerheit en{de} bloet wtgestort, en suldy dlant niet tot erflicheyt besitte{n}?
Ghi stont met uwe{n} swaerde{n} ghi hebt afgriselichede{n} gedaen, en{de} elc heeft besmet zijns naesten wijf, en{de} suldy dlant tot erflicheit besitten?
Dit suldy tot hen seggen Aldus seyt die HERE God, Ic leue, want die ghene die in vallenden plaetsen woonen sullen metten swaerde vallen, en{de} die inden acker is, die sal den beesten geleuert worde{n} om te verslinde{n}, En{de} die in de{n} bslote{n} steden en{de} in de speluncke{n}, sullen sterue{n} vander pestilencien,
En{de} ic sal dat lant geuen in wildernissen en{de} in woestheit, en{de} haer hoouaerdige starcheyt sal te niet gaen, en{de} die bergen va{n} Israel sullen woest worden, om datter niema{n}t zijn en sal die daer ouer gaen sal.
En{de} si sullen wete{n}, dat ic die HEERE ben als ic haer la{n}t gegeue{n} sal hebbe{n}, verlate{n} en{de} woest, om alle haer afgriselichede{n}, die si gedaen hebbe{n}.
En{de} ghi des menschen sone, ws volcs kindere{n} die spreke{n} va{n} v, neue{n} die muere{n}, en{de} in die duere{n} vande{n} huysen, en{de} die een seyt totten andere{n}, een ma{n} tot sinen naeste{n} seggende, Coe{m}t en{de} laet ons hoore{n} wat redene{n} dat zijn die wtgaen vande{n} HERE,
En{de} si come{n} tot v, als oft een volc inquame, en{de} mij{n} volc, si sitten voor v, En{de} hoore{n} v redene{n}, en{de} si en doe{n}se niet, Wa{n}t si verkeere{n} die redene{n} in eene{n} sanc haers mo{n}ts, En{de} haer herte volget haer giericheyt.
En{de} het is hen als een liedeke{n} va{n} muysike{n}, dat gesonge{n} wort met soeten en{de} bequamen geluyde. En{de} si hooren uwe woorde{n}, en{de} si en doense niet,
En{de} alst comen sal dat voorseyt is <parens>Wa{n}t siet het coemt</parens> Da{n} sullen si weten, dat een propheet onder hen gheweest heeft.
ENde des HEEREN woort gesciede tot mi, segge{n}de,
Des mensce{n} sone, propheteert vande{n} herdere{n} va{n} Israel, propheteert en{de} ghi sult de herdere{n} seggen, Dit seyt die HERE God, Wee den hardere{n} va{n} Israel die he{n} selue{n} voede{n}, En worde{n} die cudde{n} n{iet} geuoet va{n}de{n} herdere{n}?
Ghi aedt tmelc, en{de} cleedet v metter wolle{n}, en{de} dat gemest was, sloechdi doot, Maer mij{n} cudde en voede ghi niet, En{de} dat cranc was en stercte ghi niet,
En{de} dat siec was en genaesdi niet, Dat gebroke{n} is, en hebdi niet verbo{n}de{n}, En{de} dat verworpen is en haelde ghi niet weder, En{de} d{at} verlore{n} was, en socht ghi niet, Maer m{et} felheden geboot ghi hen, en{de} met machten.
En{de} mijn scapen zijn verstroyt, om datter geen herder en was, en{de} si zijn geworde{n} in een verslindinge alle den beesten vanden velde, en{de} si zijn verstroeyt.
Mijn cudden dwaelde{n} op alle berge{n}, en{de} op alle hooge hueuele{n}, en{de} mijn cudden zijn verstroyt op alle dat ae{n}sichte der aerde{n}, en{de} niema{n}t en was daer diese sochte, niemant en was daer, segge ic, diese weder sochte.
Hierom ghi harders hoort des HEEREN woort,
Ick leue, seyt die HEERE God, wa{n}t om dat mijn cudde{n} zijn geworden tot rooue, en{de} mijn scapen tot verslindinge al den beesten vanden velde, om datter geen harder en was, Wa{n}t die harderen en sochte{n} ooc mijn cudde{n} niet, Maer die herderen die voeden hen seluen, en{de} en voeden mijn cudden niet,
Hierom ghi herdere{n} hoort des HEEREN woort.
Dit seyt die HEERE God, Siet, ic selue sal op die herderen mijn cudde eyschen van haerder hant, en{de} ic salse doen ophoude{n} dat si voort meer niet en sullen voeden mijn cudde{n}, Noch die herdere{n} en sulle{n} niet meer he{n} selue{n} voede{n}, En{de} ic sal mijn cudde verlossen va{n} haeren mo{n}t, en{de} en sal voort meer he{n} niet tot spijse zijn.
Want dit seyt die HEERE God, Siet, ic selue sal mijn scapen soecke{n}, en{de} versoecke{n}se,
also een herder zijn cudde versoect, inde{n} dage als hi is in die midde{n}waert van zijn verstroyde scapen, also sal ic mijn scapen versoecke{n}, en{de} ic salse verlossen van allen plaetsen daer si in verstroyt waren, inden dage der wolcke{n} en{de} der donckerheyt
En{de} ic salse wtleyde{n} vande{n} volcke, en{de} ic salse vergaderen wt den lande, en{de} ic salse leyden, in haer lant, en{de} ic salse voede{n} op die bergen va{n} Israel, aen die riuieren en{de} in allen plaetsen des lants.
In die aldervruchtbaerste weyden sal ickse weyden, en{de} op die hooge berghen van Israel sullen haer weyden zijn, daer sullen si rusten inden groene{n} cruyden, en{de} si sullen in vette weyde{n} geuoet worden, op die bergen van Israel.
Ick sal mijn scapen selue weyde{n}, en{de} ic salse te gader doen ligge{n} seyt die HEERE God,
Dat verloren was, sal ic weder soecken, ende d{at} verworpen was, sal ic weder brenghen, en{de} dat gebroken was, sal ic verbinden, en{de} dat cranc was, sal ic starcke{n}, en{de} dat vet en{de} starc is, sal ick bewaren, ende ic salse weyden met doordeel.
Maer ghi mijn cudden, dit seyt die HEERE God, Siet, ic oordeele tusschen vee en{de} vee, ende tusschen den ram en{de} den boc,
En wast v niet genoech dat ghi goede weyden afweydet? Hier en bouen die ouerbliuinge uwer weyde{n} vertradi oock met uwe{n} voete{n}, En{de} als ghi d{at} alderclaerste water dronct, so verstoorde ghi met uwen voeten dat ander datter bleef?
En{de} mijn scapen werde{n} geuoet met tgene, dat ghi met uwen voete{n} vertrede{n} hadt, en{de} dat uwe voeten verstoort hadden, dat droncke{n} si.
Hiero{m} seyt dit die HERE God tot v, Siet, ic selue oordeele tusscen een vette beeste en{de} een magher beeste,
Om dat ghi metten side{n} en{de} metten scouderen hortet, met uwen hoorne{n} stiet ghi alle dat crancke vee, tot dat si daer buyte{n} verstroyt werde{n},
so sal ic mijn cudde behoude{n}, en{de} si en sal niet meer tot rooue zij{n}, en{de} ic sal oordeelen tusschen vee, en{de} vee.
En{de} ic sal op he{n} verwecke{n} eene{n} herder, diese voeden sal, minen knecht Dauid, Hi salse voede{n} en{de} hi sal he{n} zij{n} tot ee{n} harder,
En{de} ic die HERE sal he{n} zijn tot een God, en{de} Dauid mijn knecht prince int midden va{n} he{n}, Ic die HEERE hebt gesproke{n}.
En{de} ic sal met he{n} ee{n} verbo{n}t des vreets make{n}, en{de} ic sal doe{n} stille sitten die alderquaetste beesten vande{n} lande, En{de} die in die wildernisse woone{n}, sullen in sekerhede{n} slape{n} inde{n} bossce{n},
En{de} ic salse sette{n} in gebenedijnge alom mijn hueuele{n}, en{de} ic sal den regen tot sinen tijt voortbrenghen, en{de} het sullen zijn reghenen der gebenedijnge{n},
En{de} dat hout vande{n} acker sal zijn vruchten geuen, en{de} die aerde sal haer groeysel geue{n}, en{de} si sullen in haere{n} lande wesen sonder vreese, En{de} si sullen weten dat ick die HEERE ben, als ic die ketenen van haeren iocke{n} gebroke{n} sal hebbe{n}, en{de} als icse sal hebbe{n} verlost vander genen hant die bouen he{n} heerschappie hebben.
Ende si en sullen voort meer de{n} heydenen niet zijn tot rooue, noch die beeste{n} des lants en sullense niet verslinde{n}, Maer si sullen getrouwelijc woone{n} sonder eenige vreese,
En{de} ic sal he{n} verwecke{n} ee{n} vermaert groeysel, En{de} si en sullen voort meer niet vermindert worden metten honger int lant, noch si en sullen den lachter der heydene{n} niet meer dragen,
En{de} si sullen wete{n} dat ic die HERE haer God ben met he{n}, en{de} si mij{n} volc, dat huys va{n} Israel zijn, seyt die HERE God,
Maer ghi mijn cudde{n}, cudde{n} mij{n}der weyden sidi menscen, en{de} ic ben die HERE uwe God, seyt God die HEERE.
ENde des HEEREN woort ghesciede tot mi, segge{n}de,
Des menscen sone, set v aensicht tege{n} den berch Seyr, en{de} ghi sult va{n} he{m} prophetere{n}, en{de} segge{n} he{m}
Dit seyt die HERE God, Siet, ic spreke tot v berch va{n} Seyr, en{de} ic sal mijn ha{n}t wtsteke{n} op v, en{de} ic sal v geue{n} berooft en{de} woeste,
Ic sal v steden om worpen, en{de} ghi sult woest zijn, ende ghi sult wete{n}, dat ic die HERE ben,
om dat ghi eewelijck viant hebt gheweest, en{de} hebt die kindere{n} va{n} Israel beslote{n} in des sweerts ha{n}de{n}, inde{n} tijt haers verdriets, inde{n} tijt der laetster quaetheyt
Hierom, ic leue, seyt die HEERE Godt, wa{n}t ic sal v den bloede leueren, en{de} dat bloet sal v veruolghen, En{de} want ghi dat bloet hatet, soo sal dat bloet v veruolgen,
En{de} ic sal den berch Seir gheuen berooft en{de} woest, en{de} ic sal van he{m} wechdoen den gene{n} die gaet, en{de} die wederkeert,
en{de} ic sal zijn bergen veruullen va{n} sinen verslagene{n} luyde{n}, In uwe{n} hueuelen, en{de} in uwe{n} valleyen, en{de} in uwe beken sullen uwe verslagene valle{n} mette{n} swaerde,
In eewige wildernissen sal ic v leuere{n}, en{de} uwe stede{n} en sullen niet bewoont worden. En{de} ghi sult weten dat ick die HEERE ben,
om dat ghi gheseyt hebt, die twee luyde{n}, en{de} die twee lande{n} sullen mijn zijn, en{de} ic salse in erffelich{eyt} besitte{n}, doe{n} die HERE daer was
Daero{m} ic leue seyt die HEERE God wa{n}t ic sal doen na uwe gramscap, en{de} uwen nijt die ghi gedaen hebt, hen hatende, en{de} ic sal door hen bekent worden, als ic v geoordeelt sal hebben.
En{de} ghi sult weten dat ick die HEERE ben, Ick hebbe al uwen lachter gehoort dien ghi gesproke{n} hebt va{n}de{n} bergen va{n} Israel, seggende, Die woeste bergen zijn o{n}s gegeue{n} om te verslinden.
En{de} ghi stont op met uwen mo{n}t tegen mi, en{de} hebt boosh{eyt} gesproken tege{n} mi Ick heb gehoort uwe woorden.
Dit seyt die HEERE God Als al dat lant verblijden sal, so sal ic v tot wildernisse make{n},
also ghi verblijt zijt, op die erffelicheyt des huys va{n} Israel, om dat si verwoest was, alsoo sal ic v doe{n}. Berch Seir, ghi sult verwoest wesen en{de} alle Idumee{n}, en{de} si sullen weten dat ic die HEERE ben.
MAer ghi des mensche{n} sone propheteert ouer die bergen va{n} Israel en{de} ghi sult segge{n}, Berge{n} va{n} Israel hoort des HEREN woort,
Dit seyt die HERE God, om dat die viant van v geseyt heeft, Hei, die eewige hoochten zijn ons tot erffelicheyt gegheuen,
Hiero{m} propheteert en{de} segt, Dit seyt die HERE God Om dat ghi verwoest zijt, en{de} alom vertrede{n}, en{de} geworde{n} zijt in erffelicheyt den andere{n} luyde{n}, en{de} om dat ghi opgecome{n} zijt op die lippe{n} va{n}der tonge{n} en{de} in lachter des volcs.
Hierom ghi berge{n} va{n} Israel hoort des HEEREN Gods woort, Dit seyt die HEERE God den berge{n} en{de} den hueuelen, de{n} rieuiere{n}, en{de} de{n} valleye{n}, en{de} de{n} woesten wande{n}, en{de} de{n} stede{n} die verlate{n} zijn vanden menscen, en{de} berooft zijn ende bespottet vanden anderen heydenen alomme, en{de} va{n} hem.
Hierom seyt dit die HEERE Godt Wa{n}t inde{n} viere mij{n}s torens heb ic gesproke{n} va{n}den a{n}deren heydene{n}, en{de} va{n} alle Idumee{n} die mijn lant he{n} selluen gegeuen hebbe{n} tot erffelich{eyt} met bliscappe{n} en{de} met alder herten en{de} wte{n} wille, en{de} hebbense verdreue{n}, om dat zijt verwoesten souden.
Hiero{m} propheteert op dat la{n}t va{n} Israel, en{de} ghi sult segge{n} den bergen en{de} den hueuelen, en{de} den hoochsten vanden berghe{n}, ende den valeyn, Dyt seyt die HEERE v Godt, Siet, ick hebbe gesproken in mine{n} toorn, en{de} in mijn gra{m}scap om dat ghi der heydene{n} lachter gelede{n} hebt
Hier om seyt dit die HEERE Godt Ic heb mijn hant opgeheue{n} tegen die heydene{n}, die alomme v zijn, dat si haere{n} lachter drage{n} sullen,
Maer ghi bergen van Israel spreyt wt v telgere{n}, dat ghi groeyen moecht, ende brenct uwe vrucht minen volcke van Israel Want het is bi dat hi comen sal.
Wa{n}t siet, ic segge tot v, ende ic sal tot uwaert worde{n} bekeert, en{de} ghi sult worde{n} geackert, ende ghy sult nemen zaet
en{de} ic sal in v vermenichfuldigen die mensche{n}, en{de} alle thuys van Israel En{de} die steden sullen bewoont worde{n}, en{de} dat veruallen, sal vermaect worden,
en{de} ick sal v veruullen met menschen en met beesten, en{de} si sullen vermenichfuldicht worden en{de} wassen, En{de} ick sal v doen woonen, soot inden begin was, en{de} ic sal meerder goede{n} geue{n} da{n} ghi vande{n} beginne gehadt hadt, En{de} ghi sult weten dat ic die HERE ben.
En{de} ic sal op v menscen brenge{n}, mijn volc va{n} Israel, en{de} si sullen v in erflicheit besitte{n}, En{de} ghi sult hen zijn in erflicheyt, en{de} ghi en sult voortmeer niet toedoe{n}, dat ghi sonder he{n} zijn sult
Dit seyt die HERE God. Om dat si van v segghen, ghi zijt der menschen verslinster, en{de} v volck versmacht ghy,
Hier om en sult ghy niet meer die mensche{n} eten, en{de} ghi en sult voort meer v volc niet doode{n}, seyt dye HEERE God
Noch ic en sal niet meer in v doen hooren der heydene{n} schande, en{de} der volcke{n} lachter en sult ghi geensins drage{n}, en{de} ghi en sult niet meer v volc verliesen, seyt die HERE God.
En{de} des HEREN woort gesciede tot mi, segge{n}de,
Des mensche{n} sone die hyusen van Israel hebben gewont in haer lant, en{de} si hebbent besmet met haere{n} wegen, en{de} met haere{n} naersticheden, Na dye onsuyuerheyt eens wijfs die haer maentsuyueringe heeft, so is haere{n} wech geworde{n} voor my
En{de} ic heb mijn gramscap op hen wtgestort, om dat bloet dat si wtgestort hebben op tlant, En{de} si hebbe{n}t besmet met haere{n} afgoden.
En{de} ic stroeydese onder den heydene{n}, ende si zijn verwaeydt inde{n} la{n}de{n}, en{de} ic hebse geoordeelt na haeren wegen, en{de} na haeren vindinghe{n}
En{de} si zijn ingegaen totte{n} heydeden, totte{n} welcke{n} si ingingen, en{de} besmettede{n} mine{n} heylige{n} nae{m}, datme{n} va{n} he{n} seyde, dit is des HEEREN volc, en{de} si zijn wt zijn lant gegaen.
En{de} ic spaerde mijne{n} heyligen naem, welc thuys van Israel besmettede onder den heydenen totten welcke{n} si ingegae{n} ware{n}.
Hierom sult ghi den huyse van Israel segge{n}, Dit seit die HEERE God Huis va{n} Israel, Ic en salt om uwent wille niet doen, Maer om minen heiligen nae{m}, die{n} ghi besmet hebt, onder de{n} heydenen, tot welcke ghi gecome{n} zijt,
En{de} ick sal mine{n} groote{n} nae{m} heylighe{n}, die besmet is onder den heidene{n}, die{n} ghi besmet hebt int midde{n} va{n} he{n}, Op dat die heidene{n} weten sullen, dat ic die HERE ben, seyt die HERE der heyrschare{n} als ic in v geheilicht sal zijn voor hen.
Want ic sal v wech halen vanden heidene{n}, en{de} vergadere{n} v va{n} allen lande{n}, en{de} ic sal v leyd in v lant.
En{de} ic sal op wtstorten claer water, en{de} ghi sult gesuyuert worde{n} va{n} alle uwe smette{n}, En{de} va{n} allen uwe{n} afgoden sal ic v reynige{n}.
En{de} ic sal v geue{n} een nieu herte, en{de} ic sal eene{n} nieuwe{n} gheest setten in dmidde{n} van v, En{de} ic sal dat steenachtige herte va{n} uwe{n} vleesch neme{n}, en{de} ic sal v een vleesachtich herte geue{n}.
En{de} ic sal mine{n} geest sette{n} int midde{n} va{n} v luide{n}, En{de} ic sal doen, dat ghi in mijn gebode{n} wandelen sult, en{de} dat ghi mijn oordeel beware{n} sult, en{de} die doen,
Ende ghi sult woone{n} int lant, dat ic uwen vaders gaf, en{de} ghi sult mi zijn tot een volc, en{de} ic sal v tot een God zijn.
En{de} ic sal v gesont make{n} va{n} allen uwen besmethede{n}, en{de} ic sal de tarwe roepe{n}, en{de} ic salt vermenichfuldige{n}, en{de} ic en sal in v de{n} honger niet sette{n}.
En{de} ic sal vermenichfuldige{n} de vruchte{n} des houts, en{de} dat groeysel des ackers, op dat ghi, onder den heydene{n} voortmeer niet dragen en sult, den lachter des hongers.
En{de} ghi sult gedencken uwer zeer quader wege{n}, en{de} uwer naersticheden die niet goet en zijn, en{de} uwe booshede{n} en{de} sonde{n} sullen v mishage{n},
Om uwe{n} wille en sal ics niet doe{n}, seit die HERE God, dat si v bekent, Wort beschaemt, en{de} schaemt v van uwen wegen, huis van Israel.
Dit seit die HERE God Inden dage dat ic v suyuere{n} sal van allen uwe{n} boosheden, sal ick doen, datme{n} inde{n} stede{n} woone{n} sal, en{de} als ick vermaect sal hebbe{n}, dat veruallen is,
en{de} als twoeste lant sal wesen gheackert, dat wilen woest wast, voor elcs gangers oogen,
Dan sullen si segge{n}, Dat ongeackerde lant is geworde{n} als eene{n} hof der weeldicheyt en{de} die woeste steenen die verdoruen en{de} omgeworpen zijn, zijn bemuert, en{de} wel beset.
En{de} die heydene{n} die ouergelate{n}, sullen zijn al om va{n} v, sullen wete{n}, dat ic die HERE, heb die verdorue{n} stede{n} gesticht, en{de} dat ic gepla{n}t heb, dat ongeackert was, Ic de HERE hebt gesproke{n}, en{de} hebt gedae{n}.
Dit seyt die HEERE God Noch hier in sal mi vinden thuis van Israel, dat ic he{n} doe{n} sal, Ic salse vermenichfuldige{n}, als een kudde der mensche{n},
als een heylige kudde, als die kudde{n} va{n} Ierusalem op haer feestdage{n}, Aldus sullen die woeste stede{n} vol zijn van kudde{n} der mensche{n}, en{de} si sullen weten, dat ick die HEERE ben.
ENde des HEEREN hant was op mi, ende hi leyde mi wt, inden gheest des HEEREN, en{de} hi liet mi int midde{n} van een velt, dat vol ghebeents was,
en{de} hi leyde mi alom door die beenderen int ronde, Want al daer wasser zeer vele op dat aengesichte des velts, en{de} zeer drooge.
En{de} hi seide tot mi, Des menschen sone, Meyndi dat dese beenderen sullen leue{n}? En{de} ic seide HEERE Godt, ghi wetet.
En{de} hi seide tot mi, Propheteert van desen beendere{n}, En{de} ghi sult hen segge{n}, Drooge beenderen, hoort des HEEREN woort.
Dit seit die HEERE God desen beenderen, Siet, ick sal in v seyde{n}, eene{n} gheest en{de} ghi sult leue{n},
En{de} ic sal op v zenuwe{n} geue{n} en{de} ic sal op v doen vleesch wassen, en{de} ick sal daer bouen aen v een vel wtspreyden, en{de} ic sal eene{n} geest geue{n}, en{de} ghi sult leue{n}, en{de} ghi sult weten, dat ic de HEERE ben.
En{de} ic proheteerde, also hi mi beuolen had, En{de} doen ic propheteerde, so wert een geluit gemaect en{de} siet, daer wert een beroeringe, En{de} die bee{n}dere{n} ginge{n} totte{n} bee{n}dere{n}, elc aen zijn lit.
En{de} ic sach, en{de} siet, Op hen quamen zenuwen en{de} vleesch, en{de} daer boue{n} wert op hen een vel gespreyt, en{de} si en hadde{n} noch geene{n} geest
En{de} hi seide tot mi, Propheteert totte{n} gheeste propheteert, o mensche{n} sone, en{de} ghi sult totte{n} gheest segge{n}, Dit seyt die HERE God, Gheest coe{m}t vande{n} vier winde{n}, en{de} blaest in op dese verslagene, en{de} laetse weder leuende worde{n},
En{de} ic propheteerde, also hi mi hadde beuolen, En{de} in he{n} quame{n} die gheeste{n} en{de} si leefde{n}, en{de} si stonde{n} op haer voeten, een ouer groot heyr.
En{de} hi seide tot mi, Des mensche{n} sone, dese beendere{n} zijn alle thuis va{n} Israel, siet, si segge{n}, Onse bee{n}dere{n} zijn verdroocht, en{de} onse hope is vergae{n}, en{de} wi zijn afgesnede{n}
Hierom propheteert, en{de} segt tot hen, Dit seit die HERE God Siet, ic sal uwe grauen op doen, o mijn volc, en{de} ic sal v leide{n} wt uwe grauen, en{de} ick sal v leyde{n} in uwe lant van Israel,
en{de} ghi sult weten, dat ic die HERE ben, Als ic v grauen op sal hebben ghedae{n}, en{de} als ic v wtgeleyt sal hebben wt uwe{n} graue{n}, o mijn volc,
En{de} als ic mine{n} geest in v ghegheuen sal hebben, en{de} ghi leuen sult, En{de} ic sal v doe{n} rusten op v lant, En{de} ghi sult weten, dat ict die HEERE gesproken hebbe en{de} hebt gedaen, seyt die HEERE God.
En{de} des HEREN woort geschiede tot mi seggende,
En{de} ghi des mensche{n} sone, neemt v een hout, en{de} scrijft daer op Iuda, ende die kindere{n} van Israel, en{de} sine gesellen. En{de} nee{m}t dan een ander hout, en{de} scrijft daer op Ioseph Ephraims hout, en{de} al dat huis va{n} Israel, en{de} alle zijn gesellen.
En{de} die houten suldi voege{n} dee{n} aent andere v tot eene{n} houte En{de} tot een vergaderinge sullen si in v hant zijn
En{de} als ws volcs kindere{n}, tot v segge{n} sullen, spreke{n}de, En gheefdy ons niet te kennen, wat ghi met die houte{n} wilt?
So suldi tot he{n} seggen, Dit seit de HERE God Siet, ic sal tot mi neme{n} Iosephs hout, dwelc in Ephraims ha{n}t is, en{de} die geslachte{n} va{n} Israel die met he{m} tsamen geuoecht zijn, en{de} ic sal die te gader geue{n} met Iuda houte, en{de} ick salse maken tot een hout, en{de} si sullen een hout zijn, in zijn hant.
En{de} die houte{n} daer ghi op gescreuen hebt sullen voor haer oogen in v hant zijn,
en{de} ghi sult tot he{n} segge{n}, Dit seit die HERE God Siet, ic sal aenneme{n} die kindere{n} van Israel vant midde{n} der geslachte{n} daer si toe wech gegae{n} zijn, en{de} ic salse van allen siden vergaderen, en{de} ic salse brenge{n} tot haer lant,
En{de} ic salse een volc maken int lant, op die berge{n} va{n} Israel, En{de} een coninc sal boue{n} he{n} allen regere{n}, en{de} en sulle{n} voortmeer gee{n} twee volcke{n} zijn, noch si en sulle{n} niet meer gedeelt worde{n} in twee rike{n}.
Noch si en sullen voortmeer niet besmet worde{n} met haere{n} afgode{n}, en{de} met haere{n} afgriselichede{n}, en{de} met al haer booshede{n}, En{de} ic salse behoude{n} make{n} va{n} al haer setelen daer si in sondichde{n}, en{de} ic salse suiuere{n} En{de} si sullen mi een volc zijn, en{de} ic sal hen een God zijn.
En{de} dauid mijn knecht, sal ouer he{n} een coninc zijn, en{de} daer sal een herder ouer hen allen zijn, Si sullen wandelen in mijn oordeelen, en{de} si sullen mijn gebode{n} bewaren en{de} doense.
En{de} si sullen woonen opt lant, dat ic Iacob mine{n} knechte gaf, daer uwe vaderen in woonde{n}, En{de} si sullender op woone{n}, si en{de} haer kinderen, en{de} haer kinder kinderen, tot inder eewicheyt. Ende Dauid mijn knecht, sal haer prince zijn inder eewicheyt
En{de} ick sal he{n} slaen dat verbont vanden vrede, een eewich verbont salt hen zijn, En{de} ick salse fundere{n} en{de} vermenichfuldige{n}, en{de} ic sal mijn heilichede{n} geue{n} int midde{n} va{n} he{n} inder eewicheit.
En{de} mijn wooninge sal bi hen zijn en{de} ick sal hen een God zijn, en{de} si sullen mijn volc zijn.
En{de} die heidene{n} sullen weten, dat ic die HEERE ben, Israels heylichmakere, als mijn heylichmakinge int midden van hen zijn inder eewicheyt.
ENde des HEREN woort geschiede tot mi seggende,
Des mensche{n} sone, sedt v aensicht tegen Gog en{de} Magogs lant, de{n} prince van Mosochs en{de} Tubals hoofde, en{de} propheteert van hem,
en{de} ghi sult tot he{m} seggen, Dit seit die HERE God Siet, ic spreke tot v Gog, den prince van Mosoch en{de} Tubals hoofde
En{de} ic sal v omleyden, en{de} ic sal in v kinnebacken eene{n} breydel sette{n}, en{de} ic sal v wtbrenge{n}, en{de} alle v heyr, die paerde{n} en{de} die riders, die al gecleet zijn met pantsieren, die groote menichte begripe{n}de die glauie, en{de} de{n} scilt, en{de} tswaert,
Die va{n} Persen en{de} die van Mooren lant, en{de} Libien met he{n}, die al met schilden en{de} helme{n} gewapent zijn.
Gomer en{de} al zijn heyrschare{n}, dat huys van Togorma, die siden va{n} noorde{n}, en{de} al zijn macht en{de} vele volcs met v.
Bereyt, en{de} schict v, en{de} alle v menichte die vergadert is tot v, ende ghi sult he{n} zijn tot een gebot.
Na veel dage{n} suldi versocht worde{n} Inde{n} laetsten iare suldi come{n} totte{n} lande dat wedergekeert is va{n}den swaerde, ende dat vergadert is va{n} vele volcs totte{n} berge{n} va{n} Israel, die altijt woest ware{n}, Dit lant is wtgebracht vande{n} volcke, en{de} si woo{n}de{n} daer alle in, betrouwelike{n}.
En{de} opclimme{n}de sult ghi come{n} als ee{n} o{n}weder en{de} als eene{n} wolcke, om tla{n}t te ouerdecke{n}. Ghi en{de} alle v heyrscharen, en{de} vele volcs met v.
Dit seyt die HEERE God in dien dage sullen die redene{n} op v herte comen, ende ghi sult dalderquaetste gedachte{n} dencke{n},
en{de} sult segge{n}, Ic sal opgaen totte{n} lande dat sonder muer is, En{de} ic sal come{n} totte{n} genen die rusten, en{de} die in sekerhede{n} woone{n}, Alle dese woonen sonder muer, He{n} en zijn geen gre{n}delen, noch poorte{n},
Om dat ghi de{n} roof rooue{n} sult, en{de} de{n} roof aenuange{n} sult, en{de} dat ghi v hant op he{n} brenge{n} sult, die woest gheweest hadden, en{de} daer na weder tot haere{n} staet geset, En{de} op dat volc dat vergadert is, en{de} wte{n} heydene{n} dat bego{n}ne{n} heeft te besitte{n} en{de} d{at} woo{n}t in die middewaert vanden lande,
Die va{n} Saba en{de} Deda{n}, en{de} de coopluide{n} va{n} Tharsis, en{de} alle haer leeuwen sullen v segghen, En coemt ghi niet om den roof te nemen? Siet ghi hebt v menichte vergadert, om de{n} roof te rooue{n}, om dat ghi neme{n} sout siluer en{de} gout, en{de} dat ghi huysraet en{de} tgoet wech drage{n} sout, en{de} rooue{n} ontallike rooue{n}?
Hiero{m} propheteert o des menscen sone, en{de} ghi sult tot Gog segge{n}, Dit seit die HERE God? En suldijs niet in dien dage <parens>als mijn volck van Israel betrouwelijc woone{n} sal</parens> wete{n}?
en{de} come{n} va{n} uwer stat va{n}de{n} hoecke{n} va{n} noorden, ende vele volcs met v, alle dat rosuolc te paerde, een groote vergaderinge, en{de} ee{n} groot heyr?
En{de} ghi sult come{n} op mij{n} volc va{n} Israel, als ee{n} wolcke, om dat ghi sout tlant ouerdecken. Inden laetsten dage{n} suldi wesen, en{de} ick sal v brenghen op mijn lant, dat die heydenen mi bekenne{n}, als ick sal zijn geheylicht in v in haeren ooghen, o Gog.
Dit seyt die HEERE God, Hiero{m}me sidi die, daer ic af gesproke{n} heb in oude{n} dagen, door mine knechte{n} der prophete{n} va{n} Israel ha{n}t, die propheteerde{n} inde{n} dage{n} va{n} die{n} tijden, hoe dat ic v brenge{n} soude op he{n}.
Ende het sal zijn in die{n} daghe, inden dage der toecoemst Gog, op dat lant va{n} Israel, seyt die HEERE God sal mijn gramschap op comen in mijnre gramscap,
ende in mine{n} toorne, wa{n}t inde{n} viere mijnre gramscap heb ict gesproke{n}, d{at} in die{n} dage sal groote beroeringe zijn opt tlant va{n} Israel.
En{de} va{n} mine{n} ae{n}sichte sullen die vissche{n} der zee beroert worden, en{de} die vogelen des hemels, en{de} die beesten des ackers, en{de} elc cruipende dier dwelc beroert wort op die aerde, en{de} alle die mensce{n} die op dat ae{n}sicht der aerde{n} zijn, En{de} die berge{n} sulen omgeworpe{n} worden, en{de} die tuynen sullen vallen, en{de} elcken muer sal ter aerde{n} vallen,
Ende ic sal tegen he{m} tesame{n} roepen op alle mijn berge{n}, dat swaert, seit die HERE God Elcs mans swaert sal ghesteken worde{n} in sine{n} broeder,
En{de} ic sal he{m} oordele{n} met pestilencie, en{de} met bloede, en{de} met anxteliken reghene, en{de} met hagel steene{n}, Ick sal op he{m} en{de} op zijn heyr, ende op vele volcs die met he{m} zijn, doe{n} regene{n} vier en{de} solpher,
En{de} ick sal worden verheue{n} en{de} geheylicht, en{de} ic sal condt gemaect worde{n} in veelre heydene{n} ooge{n}, en{de} si sullen wete{n}, dat ic die HEER be{n}.
MAer o des me{n}sce{n} sone, propheteert ghi tegen Gog, en{de} ghi sult segge{n}, Dit seit die HERE God Siet, ic spreke op v Gog prince van Mosochs en{de} Tubals hoofde,
en{de} ic sal v omleyde{n}, en{de} sal v wtbrenge{n}, en{de} ic sal v doe{n} opclimme{n} vande{n} hoecke{n} va{n}t noorde{n}, en{de} ic sal v bre{n}ge{n} op die berge{n} va{n} Israel.
En{de} ic sal uwe{n} boge slaen in v slincker hant, En{de} ic sal v geschutten va{n} v rechte hant afworpen,
Ghi sult op die bergen van Israel vallen, ghi ende alle v heyrscharen, ende v volc dat met v is, Ick hebbe v ghegeuen te verslinden, de{n} wilden beesten, den vogelen, en{de} alderhande geuogelten, ende den beesten des lants,
Ghy sult op daensicht des velts vallen, Want ick hebt ghesproken, seyt die HERE God,
Ende ic sal een vier in Magog seynde{n}, ende inden ghenen die betrouwelijck inden eylande woonen, Ende si sullen weten dat ick die HEERE ben.
En{de} ic sal bekent maken mijnen heyligen naem, int midde{n} va{n} mine{n} volcke va{n} Israel, en{de} ic en sal voort meer niet besmette{n} mine{n} heyligen naem, ende die heydene{n} sullen wete{n}, dat ic die HERE die heylige va{n} Israel, ben,
Siet, het coemt, en{de} is geschiet, seit die HEERE God dit is den dach daer ic af gesproke{n} hebbe.
En{de} die gene die woonen in den steden van Israel, sullen wtgaen, ende sullen ontsteken, ende sullen verbrande{n} die wapenen, den schilt, ende die speren, den boghe, ende die gheschutten, ende die vuysthamers, ende die sprieten, Ende si sullense seuen iaer metten viere verbranden.
Ende si sullen niet brengen hout wte{n} lande, noch afhouwe{n} vande{n} bossche{n}, Want si sullen die wapene{n} verbranden mette{n} viere, En{de} si sullen roouen die ghene dien si tot rooue waren, Ende si sullen vangen die gene die he{n} verwoeste{n}, seyt die HERE God
En{de} het sal zijn in die{n} dage, dat ic sal Gog geuen in een plaetse, en{de} een vermaert graf in Israel, een dal des ghancs totten oosten vander zee, die doet verwonderen die ghene die daer voorbi gae{n}, En{de} daer sullen si Gog begraue{n} met alle zijn menichte, Ende hi sal worden gheheeten dat dal van Gogs menichte,
en{de} huys van Israel salse begraue{n}, op dat si tlant sullen suyuere{n} seuen maende{n}
Want alle dat volck des landts sullense begraue{n} en{de} hen sal zijn eenen genoemden dach daer ic in gheeert ben, seyt die HERE God
En{de} si sullen altijt mannen setten die dat lant doorsoecke{n} sullen, die begraue{n}, en{de} soecke{n} sullen, die bleue{n} zijn boue{n} der aerden om tlant te suyuere{n} En{de} na seue{n} mae{n}den sullen sise beginnen te soecke{n},
En{de} si sullen dat lant doargaen alomme, en{de} als si sie{n} sullen een been van eenen mensche, soo sullen si daer besiden setten een teeken, tot dat die begrauers begrauen sullen int dal van Gogs menichte,
Ende der stadt naem sal Amona zijn, En{de} si sullen dat lant suyere{n}.
Hierom ghi des menschen sone, Dit seyt die HERE God Segt tot alle d{at} vlieget, ende alle den voghelen, ende alle den beeste{n} des ackers vergadert v, haest v loopt te samen van alle side{n}, tot mijnre offerhande{n} die ick v offere, een groote offerande op die bergen van Israel, op dat ghi vleesch eedt en{de} dat bloet drincket,
Ghi sult der starcker mannen vleesch eten, ende ghi sult drincke{n} der princen bloet des lants, ende va{n}de{n} rammen, ende vanden lammeren, ende vande{n} bocken, ende vanden stieren, ende vande{n} gemesten beesten, en{de} va{n} allen vette{n} beeste{n}
Ende ghi sult dat vet tot satheden eten, en{de} ghi sult dat bloet tot dronckenscap drincke{n}, vander offerande{n}, die ic v geoffert heb,
En{de} ghi sult op mijn tafel versaet worde{n} vande{n} paerde, en{de} va{n}de{n} starcke{n} rider, en{de} va{n} alle de{n} manne{n} der crijschluyde{n}, seyt die HEERE God
En{de} ic sal mijn heerlicheit onder de{n} heidenen setten, ende alle heydene{n} sullen mijn oordeelen sien, die ic gedae{n} heebbe met mijnder handt, die ick op hen gheleyt hebbe,
ende dat huys van Israel sal weten, dat ick ick die HEERE haer God ben, va{n} dien daghe ende voort aen.
En{de} die heydenen sullen ooc weten, dat thuys va{n} Israel ooc om haerder boosheyt gheuangen is, om dat si mi achter lieten, Ende dat ic mijn aensicht van hen verberchde, ende dat icse leuerde inder vianden handen, dat si vielen alle metten swaerde .
Ic dede hen nae haerder onsuyuerheyt, ende na haeren sonde{n}, en{de} ic verberch mijn aensicht van hen.
Hierom seyt Godt die HERE dit, Nv sal ic Iacobs gheuanckenisse wederomme brenghen, ende ic sal alle dat huys van Israel ontferme{n}, Ende ic sal mine{n} toorn ae{n}nemen, om mijns heylichs naems wille,
En{de} si sullen haer schaemte dragen, en{de} alle haer ouertredinge{n}, daer si tege{n} mi in ouergetreden hebben, als si in haere{n} lande betrouwelijc woonen sullen, niemande{n} ontsiende,
En{de} als icse weder gebracht sal hebben vanden volcken, en{de} als icse vergadert sal hebbe{n}, wt haerder viande{n} lant, en{de} als ic in hen geheylicht zijn sal, inde{n} ooge{n} van veel heydenen.
En{de} da{n} sullen si wete{n}, dat ic die HERE haer God be{n}, Om dat icse inde{n} geslachte{n} ouer geuoert heb, en{de} dat icse in haer lant vergadert heb, en{de} dat ic niema{n}t va{n} he{n} luyde{n} daer ghelate{n} en heb,
En{de} ick en sal mijn aensicht voort meer niet verborge{n} va{n} hen, om dat ic mine{n} geest wtghestort hebbe op alle dat huys van Israel, seyt God die HEREE.
INden vijf en{de} twintichste{n} iare va{n} onser oueruaert, int beginsel va{n}de{n} iare, opte{n} thiensten dach der maent, in dat .xiiij. iaer, na dat die stadt gheslaghen was, in desen seluen dach, quam des HEEREN hant op mi Ende hi bracht mi derwaert,
inden visioene Gods, ende hi bracht mi in dat lant van Israel, Ende hi leyde mi, op eenen zeer hooghen berch, daer op was een ghestichte van een stadt, die gesterct was, ten zuidenwaert
En{de} hi hi leyde mi daer inne. En{de} siet, een man wiens ghedaente was als die ghedaente van coper, en{de} in zijn hant was een lijnen koorde, en{de} hi hadde een meetrijde in zijn hant. En{de} hi stont in die poorte,
en{de} die selue man sprack tot mi, seggende, Des menschen sone, siet met uwe{n} ooge{n}, en{de} hoort met uwen ooren, en{de} set in v herte, al die dingen, die ic v thoonen sal, Want daerom sidy hier gebracht, om datmense v toone{n} soude Bootschapt den huise van Israel, al dat ghi siet,
En{de} siet, eenen muer was buite{n} al ronts om den huise, en{de} in des mans hant was een meetryde, ses cubitus ende een palm lanck. En{de} hi mat met een ride die breetheit vande{n} ghestichte, en{de} oock die hoochte met een ride
En{de} hi quam totter poorten die ten wege vanden oosten sach, en{de} hi ghinck op, door haer trappen, En{de} hi mat de{n} dorpel vander poorten, metter ride die wijde, dat is, den eenen dorpel met een ryde, in die wijde,
En{de} die slaepcamere in die lengde, met een ryde, en{de} die tusschen slaepcameren, vijf cubitus,
en{de} den dorpel vander poorten binnen omtre{n}t den portale, met een ryde.
Ende hi mat dat voorhuys vander poorten va{n} acht cubitus ende dat voorste deel daer af, twee cubitus Want dat voorhuys vander poorten, was binnen,
Voort die kameren vander poorten totten oosten wegewaert, drie in deen zide, en{de} drie in die ander zyde, een mate was van den drien, En{de} een mate der voorsten van beyde zyden.
En{de} hi mat die wijde des dorpels vander poorte{n} va{n} .x. cubitus, en{de} die lengde vander poorte{n} van .xiij. cubitus,
En{de} de{n} lijst voor die slaepcameren va{n} een cubitus en{de} een cubitus was dat eynde van beyden En{de} die slaepcameren waren va{n} ses cubitus va{n} hier en{de} va{n} daer
En{de} hi mat die poorte, vande{n} eene{n} dake der slaepcamere{n} totte{n} anderen dake die wide va{n} .xxv. cubitus, duere tegen duere,
Maer hi maecte die vorste deel van .lx. cubitus, En{de} totten vorsten vanden voorhof der poorten, aen allen zide{n} rontsom
En{de} voor dat aensichte der poorten, die daer reycte totten aensichte des voorhuys, van der binnenster poorten vijftich cubitus
en{de} inden slaepcameren en{de} in haeren vorstedel cromme vensteren, die binnen der poorten waren aen allen zyde{n} rontsom, des ghelijcs waren oock inden voorhuysen binnen rontsom venstere{n}, en{de} voor die beginselen ware{n} die geuerwede wtgehouwe{n} palme{n}.
En{de} hi leyde mi wt totter buytenster zalen en{de} siet daer waren schatcameren, en{de} tplaueisel, was alom in die zale met steenen gheplaueyt, en{de} om dat plaueytsel waren .xxx. schatcameren,
En{de} beneden inde{n} voorhof vander poorten, was een plaueytsel, na die lengde vander poorten.
En{de} hi mat die wijde vande{n} aensichte der nederster poorten, totte{n} voorhoue der binnenster zalen, van buyten hondert cubitus totte{n} oostenwaert, ende totten noordenwaert.
Hi mat die poorte oock, die de{n} wech aensach vant noorden, vander buytenster zalen, beyde in die lengde, en{de} in die wijde,
en{de} haer slaepcameren, drie in die een zyde, en{de} drie in die ander zyde, en{de} haer voorhouen en{de} haer voorhuys, na die mate vander eerster poorte{n}, haer lengde vijftich cubitus, en{de} die breede .xxv. cubitus,
En{de} haer vensteren en{de} haer voorhuys en{de} die wtgehouwen dingen na die mate der poorte{n} die ten oostenwaert sach, en{de} haere{n} opganc hadde .vij. trappen, En{de} een voorhuys voor haer
Ende die poorten vander binnenster zalen tegen die poorte vande{n} noorde{n}, en{de} tegen die oostpoorte, En{de} hi mat van die een poorte tot die ander, hondert cubitus.
En{de} hi leyde mi wt, totten wech totten zuyde{n}, en{de} siet een poorte die ten zuydenwaert sach, En{de} hi mat haeren vorste en{de} haer voorhuys, naer die maten bouen gemete{n},
en{de} haer venstere{n} en{de} voorhuysen alom, als die andere, die lengde va{n} vijftich cubitus, en{de} die breede .xxv. cubitus,
en{de} men ghinc op met .vij. trappe{n} daer toe, En{de} voor haer duere was eenen voorhof en{de} daer ware{n} gesneden palmen in haer beghinsel een in deen zijde, en{de} een in dandere zijde.
En{de} die poorte vander binnenster zalen was inden wech zuytwaert, En{de} hi mat van deen poorte totter ander poorten, inde{n} wech zuytwaert .C. cubitus.
Ende hi leyde mi in die binnenste zale, totter zuytpoorten, en{de} hi heeft die poorte gemeten na die mate bouen gheseyt,
haer slaepcameren en{de} haer voorsten en{de} voorhuis met der selfder maten, en{de} haer vensteren alom, vijftich cubitus in die lengde, en{de} .xxv. in die breede,
Ende dat voorhuys rontsom, die lengde .xxv. cubitus, en{de} die breede, vijf cubitus,
En{de} haer voorhuys totter buytenster zalen waert, en{de} haer palmen aen dat voorbeginsel en{de} acht trappen warender op die welcke datme{n} moeste daer toegaen.
En{de} hi leyde mi in die binnenste zale door de{n} oostwech, en{de} hi mat die poorte, na die mate van bouen haer slaepcamere,
en{de} haer voorhooft en{de} voorhuys, also si bouen gemeten zijn, en{de} haer venstere{n}, en{de} voorhuysen alom, tvijftigh cubitus die lengde, en{de} die breede .xxv. cubitus,
Ende haer voorhuys, dat is vander buytenster zalen, en{de} aen haer voorbeghinsele ware{n} palmen, gesneden, op beyden siden, en{de} haere{n} opganc was van acht trappen.
En{de} hi leyde mi totter poorte{n} die ten noorde{n}waert siet, En{de} hi mat die na die mate va{n} boue{n} haer slaepcameren
en{de} haer voorbeghinsel haer voorhuys, en{de} haer venstere{n} alom, Die lengde .l. cubitus, en{de} die breede .xxv. cubit{us},
en{de} haer voorhuis aensach in die buytenste zale en{de} in haer wt ghesneden palmen, in die een side, en{de} in die ander side en{de} haere{n} opghanc was van acht trappen,
En{de} aen elc scatcamer, was die duere inde{n} voorbighinselen vander poorten, En{de} daer so wiessche{n} si den brantoffer.
En{de} in dat voorhuys vander poorte{n} ware{n}, twee tafelen in die een side, en{de} twee in dander side, datmen die brantofferen daer op soude offeren, en{de} voor die sonde, en{de} voor die misdaet.
Ende totter buytenster side vander duere der poorte{n}, die totte{n} noordenwaert gaet, waren twee tafelen, en{de} totter ander siden voor tvoorhuys vander poorten, oock .ij. tafelen.
En{de} in die een side waren vier tafelen, en{de} in die ander side waren vier tafelen, Inde{n} side{n} vander poorte{n} ware{n}, dese acht tafelen, daer si op offerde{n}.
En{de} die vier tafelen totte{n} brantoffer, ware{n} van viercante steenen gemaect die eenen cubitus en{de} eenen haluen lanc waren, En{de} die een cubitus en{de} een halue breet waren, En{de} een cubitus hooghe, En{de} op die tafelen setten si die vaten daerme{n} den brantoffer en{de} de{n} dootoffer in offert.
En{de} haer boorden ware{n} een palme breet al om van binne{n}waert geuonde{n} int ronde, En{de} op die tafelen was dat vleesch vander offerande{n}.
En{de} buyten die binnenste poorte, was die scatcamer der sanghers, in die binnenste zale, was in die side der poorte{n} die ten noordenwaert siet en{de} haer aensicht teghen den zuyden wech, Die een vander side{n} der poorte{n} vant oosten die sach te weghe waert vant noorde{n}.
En{de} hi seyde tot mi, dat die schatcamer die ten wege vant zuyde{n}waert siet, sal zijn der priesteren, die inder hoeden des tempels waken,
Maer die schatcamer, die ten wege vande{n} noorden siet, sal der priesteren zijn, die daer waken opten dienst des outaers. Dit sullen zijn Sadochs sonen, die vanden sonen Leui totten HEERE ghaen, om hem te dienen.
Ende hi mat die zale, ende die lengde was, hondert cubitus, en{de} die breede hondert cubitus viercant, En{de} die outaer was voor dat aensichte des tempels.
Ende hi leyde mi int voorhuys des tempels, en{de} hi mat dat poortael vijf cubitus in die een zyde, en{de} vijf cubitus in die ander side,
En{de} die wijde vander poorten drie cubitus in die een side, ende drie cubitus in dander side, En{de} die lengde des portaels .xx. cubitus, Ende die breede .xl. cubitus. En{de} men ginc daer toe op met viij. trappe{n}, En{de} in die voorhoofde{n} ware{n} .ij. calomne{n} een in deen side, en{de} dander, in dander zyde.
ENde hi leyde mi totte{n} tempel, en{de} hi mat die voorbeghinselen Die breede, ses cubitus, in die een side, En{de} ses cubitus in die ander side, die breede des tabernakels,
En{de} die breede der poorten, was .x. cubitus, en{de} die siden der poorte{n} vijf cubitus, aen die een side, en{de} vijf cubitus aen die aender side En{de} hi mat zijn lengde va{n} .xl. cubitus, En{de} die breede va{n} .xx. cubitus,
En{de} hi ghinck binnen daer in, en{de} hi mat in dat voorbeghinsele vander poorte{n}, twee cubitus en{de} die poorte vi. cubit{us}, En{de} die breede va{n}der poorte{n} .vij cubitus.
En{de} mat haer lengnde .xx. cubitus, en{de} haer breede .xx. cubit{us} voor dat aensichte des tempels. En{de} hi seyde tot mi, Dat is dat alderheylichste der heyliger plaetse,
En{de} hi mat den wandt vande{n} huyse, ses cubitus En{de} die breede vander siden vier cubitus, al rontsom den huyse,
En{de} die siden, side aen side waren tweemael .xxxiij. Ende si waren hooghe wtstekende die door die wande{n} vanden huysen souden incomen inde{n} siden alom op dat si tsamen houde{n} souden En{de} die wanden des tempels niet ghenaken en souden.
En{de} daer was een strate int ront opghaende, door eenen wendelsteen, Ende hi leyde opwaert alomme, tot in die auontmael cameren vanden tempel, Hierom was de{n} tempel alderbreeste boue{n} in zijn hoochte, En{de} aldus ghincmen op, vande{n} ondersten totte{n} bouensten, ende int midden.
En{de} ick sach die hoocheyt alom int huys ghemaect, die siden na die mate van een ryde, dat is lijnie van ses cubitus,
En{de} die breede van den siden inden wanden van buyten, vijf cubitus. En{de} dat binne{n}ste huys, was in die side{n} des huys.
En{de} die breede tussce{n} die scatcameren, was va{n} .xx cubitus al om de{n} huyse.
Ende die duere vander side{n} tot des gebets plaetse, dat ee{n} duere was totten noort wege, Ende een duere totte{n} wech ten zuyde{n}, Ende hi mat dye breede der plaetsen tot des ghebets plaetse toe .v. cubitus al om,
En{de} dat gestichte dat versceyde{n} was en{de} gekeert totte{n} wege de ter zee waert sach, was .lxx. cubitus breet, Ende de{n} wandt vande{n} gestichte hadde in zijn breede alom vijf cubitus, Ende die lengde daer af was tnegentich cubitus.
Ende hi mat die lengde vande{n} huyse, hondert cubitus, en{de} dat versceyde{n} was, en{de} zijn wande{n} in die lengde, hondert cubitus.
Maer die breede vande{n} huyse, ende des gestichts, dat versceyde{n} was tege{n} dat ooste{n} hondert cubitus,
Ende hi mat die lengde vanden gestichte, dat tegen dat aensicht vanden ghestichte was, datter versceyden was aenden rugghe. Ende die soldere{n} va{n} beyden siden hondert cubitus, Ende die tempel was binne{n}, ende die voorhuysen vander zalen,
Ende den dorpel, ende die cromme vensteren, ende die solderen van beyde side{n} alom, aen die drie side{n}, Teghens elcken dorpele was ouertrocke{n} alom met houte ende va{n} die aerde, totten vensteren, Ende die vensteren waren gesloten op die dueren,
ende totten binne{n}ste{n} huyse, ende van buyten, En{de} alle die wande{n} alom binne{n} ende buyten ter mate{n} gewrocht
Ende daer waren Cherubinnen ende palmen aen gesneden, Ende een palme was tussche{n} Cherub ende Cherub, Ende elc Cherub hadde twee aensichten,
Eens mensche{n} aensichte neuen die palme van deser side{n} Ende eens leeuwen aensichte neffens dye palme vander ander siden ghesneden. Al dat huys door,
vander aerden totten oppersten deel waren Cherubim, ende palmen gesneden, inden wandt des tempels.
Ende de{n} dorpel was viercant, En{de} die aensichten des heilichdoms, waren aensicht teghen aensicht,
Dye hoochte des houten outaers, was drie cubitus, ende zijn lengde twee cubitus. En{de} zijn hoecken ende zijn lengde, ende zijn wanden waren houten, Ende hi sprac tot mi, Dit is die tafel voor den HERE.
Ende inde{n} tempel waren twee dueren, ende in dye heylige plaetse,
Ende inden twee dueren van beyde den siden waren twee cleyne dueren, dye in malcanderen voechden, Ooc warender twe dueren van beyde den siden vanden dueren
Ende op die dueren des tempels ware{n} Cherubim gesneden, en{de} palme{n} wt gehouwen also gelijc inde{n} wande{n} gesnede{n} ware{n} En{de} hier ware{n} die houte{n} inden voorhoue vande{n} voorhuyse buyten grouere.
En{de} daer waren boue{n} cromme venstere{n}, ende die gelijckenisse va{n} palmen in die een side, ende in die ander side, inden hoeck vanden voorhuyse, na die siden vanden huyse, ende nae die breede vanden wanden.
ENde hi leyde mi wt inde{n} buytenste{n} voorhof, door den wech, die ten noorde{n} leyt, En{de} hi leyde mi in die scatcamere die teghen dat afgesceyden huys was, En{de} tege{n} thuys, dat ten noorden waert keert,
Dat hondert cubitus hadde, in dat aensicht der lengden, va{n}der noort dueren, En{de} inder brede{n} vijftich cubitus.
Tege{n} die .xx. cubitus vander bine{n}ster zalen, Ende teghent plaueytsel dat van steenen ghemaeckt was, vander buytenster zalen, Daer was een portael aent drieuoudich portael geuoecht
En{de} voor die scatcameren was een wandelinge va{n} .x. cubitus breet totte{n} binnensten des weechs va{n} een cubitus En{de} haer duere{n} ware{n} ten noorde{n} waert.
Daer waren ooc die nederste scatcamere{n} int hoochste. Want si onderdroeghen die portalen die vande{n} onderste{n} en{de} middelsten der timmeragien boue{n} daer op stuende{n},
Wa{n}t het waren plaetsen met drie camere{n} gedeelt, ende si en hadden gheen calomne{n}, gelijc die calomnen vander zalen waren Daer stake{n} .L. cubitus wt vande{n} ondersten en{de} vanden middelsten, vander aerden
En{de} dye mueren van buyten om, besluytende die schatcameren, waren inden weghe der buytenster zalen, voor die schatcamere{n}. Haer lengde, was van vijftich cubitus.
Wa{n}t die lengde der schatcameren vander buytenster zalen, was van vijftich cubitus. Ende dye lengde voor dat aensichte des tempels, van hondert cubitus.
Ende onder dye schatcameren was den inganck vande{n} ooste{n} der ghenen die daer in quamen, vander buytenster zalen,
In die breyde der wanden vander zalen, dye teghen den wech van oosten was, inden aensichte vanden afghescheyden timmeragie Ende voor die timmeragie waren schatcameren,
Ende den wech voor haeren aensichte, na dye ghelijckenisse vanden schatcameren, die inden weghe vanden noorden waren, Na haer lengde, alsoo was oock haer breyde, Ende al haeren inghanck en{de} die ghelijckenisse en{de} haer duere{n},
na die gelijckenisse vande{n} duere{n} der scatcamere{n} die inde{n} wech ten zuyde{n} waert siende waren Daer was een duere int hooft vande{n} weghe Welcke{n} wech was voor dat afghesceyden portael de{n} gene{n} dye in quame{n}, door de{n} wech vant oosten.
En{de} hi seyde tot mi. Die scatcameren vant noorde{n}, en{de} die schatcamere{n} vant zuyden, dye voor dat versceyden gestichte zijn, dit zijn die heylige scatcameren, daer die priesteren eten, die den HERE genake{n} int alderheylichste der heyligher dinge{n}. Daer sullen si legge{n} dat alderheylichste der heyliger dingen, en{de} die offerhande voor die sonden, ende voor dye misdaet, Want het is een heylighe plaetse.
Ende wanneer dye Priesteren daer in gheghaen zijn, so en sullen si niet wtgaen vanden heylighen steden, in dye buytenste zale, si sullen haer cleederen, daer si in dyenen, daer op legghen, want si zijn heylich. Ende si sullen met anderen cleederen ghecleet worden, ende also sullen si voortghaen totten volcke.
En{de} doe{n} hi die mate vanden binnenste{n} huise voldae{n} hadde, so leyde hi my wt, door den wech der poorte{n}, die te{n} wege ten ooste{n} waert sach, en{de} hi mat allesins daer alom,
Ende hi mat tegen den oosten wint, met ryde der maten, van vijf hondert ryden, na dye ryde der maten rontsom,
En{de} hi mat teghen den noorden wint, vijfhondert ryden, na die ryde der maten alom.
En{de} hi mat teghen den zuyden wint, vijfhondert ryden, na die ryde der maten alom,
En{de} hi mat teghen den weste{n} wint vijfhondert ryden, nae dye ryde der maten
Na die vier winden, mat hy den muer vanden ghestichte, rontsomme, die lengde, vijfhondert cubitus, ende dye breede, vijfhondert cubitus, een onderscheyt, tusschen dye heylighe plaetse, ende dye plaetse des ghemeyn volcs.
ENde hi leyde mi wt der poorten dye ten weghe na de{n} oosten sach,
ende siet, dye heerlicheit Gods van Israel ghinc in, door de{n} wech des oosten, en{de} hi hadde een stemme als een gheruysch van veel wateren, en{de} die aerde glinsterde van zijnder mogentheyt
Ende ic sach dat visioen, na dye ghedaente, die ick ghesien hadde, als hy quam, om dye stadt te verderue{n}, ende zijn ghedaente na dat ae{n}sien, dat ick neffens dye ryuiere Chobar ghesien hadde, En{de} ic viel op mijn aensicht,
En{de} des HEREN mogentheit ginc inde{n} te{m}pel, door den wech der poorte{n}, dye ten ooste{n} sach,
En{de} die geest hief mi op, en{de} bracht mi in die binne{n}ste zale, ende siet, dat huys wert veruult van die heerlicheyt des HEREN,
En{de} ic hoorde he{m} wt den huyse tot mi spreken ende die man die neffens mi stont,
seyde tot mi, Des menschen sone, dit is die stat mijns coninclijcs stoels, ende die stadt der voetstappen mijnre voeten, daer ic int midde{n} der kinderen van Israel woone inder eewicheit Ende dat huis van Israel en sal minen heylighen naem voort meer niet ontheylige{n}, si ende haer coninghen, door haere oncuyscheden, ende door haerder coninghen vallen ende door die hoochte{n}
die si gemaect hebbe{n} haeren dorpel neffens den minen, ende haer posten neffens die mine, ende tusschen haer ende mi was eenen muer, Ende si besmette den minen heilighen naem, door haer onme{n}scelike afgriselicheden, die si dede{n}. En{de} hierom heb icse in mijnder gramschap verteert
Nv hierom so laetse wechdoen haer oncuysheit, ende haerder coningen vallinge verre van mi, ende ic sal altoos int midden van hen woonen,
Hierom ghi des menschen sone, thoont den huyse van Israel den tempel ende laetse bescaemt worden, van haeren quaetheden Ende laet hen dat gestichte meten,
ende laetse hen schamen, van al dat ghene dat si ghedaen hebben, Thoont hen dye figuere vanden huyse, ende zijn ghestichte, vanden inghanghe, ende den wtghanck, ende al des huys bescriuinghe, ende al sine geboden, ende al sine ordinancie, ende alle zijn wetten, ende ghi sullet voor haeren ooghen bescriuen, Op dat si zijn bescriuinghe, ende zijn gheboden bewaren, ende doen moghen
Dit is die wet des huys opten toppe vanden berghe, Alle zijn eynden rontsomme, het is dat alderheylichste der heyligher dinghen Dit is dan die wet vanden huyse.
Dit zijn die maten vanden outaer, na den alderwarachtichsten Cubitus, die een cubitus, ende een palme hadde. In sinen schoot was een cubitus, ende een cubitus in dye breede, ende dye eyndinghe tot sinen boorden, ende rontsomme hem een palme, Dat was oock die gracht des outaers.
Ende vanden bodem der aerden totten laetsten sarcsteen waren twee cubitus, ende die breede van een cubitus, vanden meesten sarcsteen totte{n} minsten, ware{n} vier cubitus, ende die breede was een cubitus.
En{de} dat opperste deel vanden outaer was va{n} vier cubitus, en{de} vande{n} opperste{n} deel vande{n} outaer tot bouen waert, vier hoorne{n}.
En{de} dat wterste deel vande{n} outaer hadde .xij. cubitus. in die lengde, en{de} .xij. cubitus in die breede, En{de} hi was vierca{n}tich met gelike{n} zijde{n},
En{de} de{n} sarcsteen hadde .xiiij. cubitus in die lengde, en{de} .xiiij. cubitus in die breede in zijn vier hoecke{n}, En{de} om de{n} outaer was een crone va{n} een halue cubitus, en{de} haren schoot was va{n} een cubitus rontsom, Maer zijn trappe{n} ware{n} gekeert ten oostenwaert.
En{de} hi seyde tot mi. Des me{n}sche{n} sone, Dit seyt God de HERE Dit zijn die maniere des outaers, so in wat dage dat hy ghemaect sal zijn, datmen daer op bra{n}toffere{n} offere, en{de} dat bloet daerop storte
En{de} ghi sult de{n} priestere{n} geue{n}, en{de} den Leuite{n} die va{n} Sadochs zade zijn, die tot mi toe gae{n}, seyt dye HEERE God dat si mi offere{n} sulle{n} een calf vande{n} coeyen, voor die sonde,
En{de} nemende va{n} sine{n} bloede, sult ghijt legghe{n} op die vier hoorne{n} vande{n} outaer, en{de} op die vier hoecke{n} vanden sarcsteene, en{de} op die crone al omme, en{de} ghy sult die{n} suyueren, en{de} versoenen,
Ende ghy sult dat calf nemen dat gheoffert is voor die sonde, ende ghi sult dat verberne{n} in een verscheyden plaetse vande{n} huyse, buyten dye heylighe plaetse.
En{de} inden tweede{n} dach suldy offere{n} eene{n} bock vande{n} gheyte{n} onbesmet, voor die sonde, en{de} si sullen de{n} outaer suyuere{n}, also si gesuyuert hebbe{n} mette{n} calue,
En{de} als ghi voldae{n} hebt den outaer suyuere{n}de, soo sult ghi offeren een onbesmet calf vande{n} coeyen, en{de} eene{n} onbesmette{n} ram vander cudde{n},
en{de} ghy sultse offere{n} in des HEREN aenscouwe{n}, en{de} die priesters sullender soudt op worpe{n}, en{de} si sulle{n}se offere{n} de{n} HERE tot een brantoffere
Seuen daghen suldi elcs daechs doe{n} eenen bock, voor die sonde, en{de} ooc een calf van die coeyen, en{de} eenen ram vande{n} vee onbesmet sullen zijse offere{n}.
Seue{n} daghe{n} sullen si den outaer versoene{n} en{de} die suyuer make{n}, ende si sullen zijn hant vullen.
En{de} als dye daghen voldae{n} zijn, inde{n} achsten dach, en{de} voort aen sullen die priesters opte{n} outaer, uwe brantofferen maken, en{de} die si offere{n} voor de{n} vrede, en{de} ghi sult mi aenghenaem zijn, seyt die HEERE God.
ENde hi keerde mi omme, ten wege der buytenster poorten vander heyligher plaetse, die ten oosten waert siet, en{de} si was geslote{n}.
Ende die HERE seyde tot mi, Dese poorte sal gheslote{n} bliue{n}, ende men en salse niet op doe{n}, ende ghee{n} man en sal daer door gaen, Wa{n}t God die HERE va{n} Israel isser door gegae{n}
ende si sal de{n} prince ghesloten zijn, Die prince sal daer insitten, op dat hy broot ete{n} sal voor de{n} HERE, door de{n} wech des portaels der poorte{n} sal hy income{n}, ende door die{n} wech sal hi wtgaen.
Ende hi leyde mi door de{n} wech der poorte{n} vant noorde{n}, in dat aenscouwe{n} vande{n} huyse, ende ic sach, en{de} siet des HEEREN heerlicheyt veruulde des HEREN huys, Ende ick viel op mijn aensichte,
En{de} die HERE seyde tot mi, Des mensche{n} sone sedt v herte en{de} siet met uwe{n} ooge{n}, ende hoort met uwe oore{n}, al dat ic spreke tot v, va{n} alle de{n} zede{n} va{n} des HEEREN huys, ende va{n} al zijn wette{n}, Ende ghi sult v herte sette{n} inde{n} wech vande{n} tempel door alle die wtgange{n} va{n}der heyligher plaetse,
ende ghi sult segge{n} totte{n} huyse va{n} Israel, dat my wederspa{n}nich is Dit seyt die HERE God O huis va{n} Israel, laet v genoech zijn alle v sonde{n},
om dat ghi inbrengt vree{m}de kindere{n} die onbesnede{n} zijn va{n} herte{n}, ende onbesnede{n} van vleesche, om dat si in mijn heylige plaetse zijn soude{n}, ende mijn huys ontheylige{n} soude{n}, en{de} ghi offert mijn broodt dat vet ende dat bloet, ende ghy hebt mijn verbont gebroke{n} met al uwe sonde{n},
En{de} ghi en hebt die gebode{n} va{n} mijn heylige plaetse niet gehoude{n}, Ende ghi hebt tot ws selfs behoef die bewaerders gesedt va{n} mijn bewaringe, in mijn heylighe plaetse,
Dit seyt die HERE God Alle vreemt gebore{n} dye onbesnede{n} van herten is, ende onbesnede{n} inden vleesche, dye en sal nyet comen in mijn heylighe plaetse, Alle vreemdt kindt dat onder die kinderen van Israel is,
Ia oock dye Leuiten die verre van mi wech gegaen zijn inder kinderen van Israels dwalinghe, ende dwaelden van mi na haer afgoden, ende droeghen haer boosheyt
die sulle{n} in myn heylichdom wachters zijn vande{n} huyse, ende duerwachters van des huys poorte{n}, ende dienaers vanden huyse Ende si sullen dooden des volcs brantofferen ende dootofferen, ende si sullen staen in haer aenscouwen om hen te diene{n}.
Om dat si hen diende{n} int aenschouwen van haren afgoden, Ende dat si den huyse va{n} Israel geworden zijn tot een ae{n}stoot der boosheyt, Hier o{m} heb ic mijn hant op geheuen op hem, seyt die HEERE God, en{de} si hebbe{n} haer boosheyt gedragen
Ende si en sullen mi niet ghenake{n}, dat si tot mijn behoef tpriesterscap gebruycke{n} sulle{n}, Noch si en sulle{n} niet come{n} tot alle mijn heylige plaetse, neuen dat alder heylichste der heyliger dinge{n}, Maer si sullen haer scande drage{n}, ende haer sonde die si gedaen hebbe{n}.
Ende ic salse geue{n} tot duerwachters vande{n} huyse, in alle sine{n} dienste, ende in alle dien datme{n} daer in doe{n} sal,
Maer die priesters, en{de} die Leuiten Sadochs sonen, die bewaert hebben dye zeden van mijnder heyligher plaetsen, als die kindere{n} van Israel va{n} my dwaelden, die selue sullen tot mi come{n} om my te dienen, ende si sullen in minen aenschouwen stae{n}, om my dat vet en{de} dat bloet te offere{n}, seyt die HEERE God
Si sulle{n} in mijn heylige plaetse gae{n}, ende si sulle{n} tot mijnder tafelen comen om mi te diene{n}, ende dat si myn zeden bewaren.
Ende als si inder poorten vander binnenster salen sullen in gaen, so sullen si lijnen cleederen aendoen, ende op hen en sal ghee{n} wullen cleet comen als si inder poorten der binnenster zalen dienen, ende ooc daer binnen.
Lijnen huyue{n} sullen si op haer hoofden hebben, ende lijnen broecken om haer lendenen, ende si en sullen hen inden sweet nyet toegorden
Ende als si totten volcke wt sulle{n} gae{n} wt die buytenste zale, so sullen si dye cleederen daer si in ghedient hebben, wt doe{n}, en{de} in een gheltcamer der heyligher plaetsen wech leggen ende si sullen ander cleederen aendoen, dat si dat volck met haer cleedere{n} nyet en heylighen.
Ende haer hoofden en sullen si niet scheren, noch haer hayr pallijsteren, maer si en sullen dat hooft maer effene{n},
En{de} ghee{n} priester en sal wijn drincke{n}, als hi in dat binnenste der zalen gae{n} sal.
Ende een weduwe, ende een vrouwe dye verstooten is, dye en sullen si niet nemen tot eenen wijue, Maer maechden vande{n} sade des huys va{n} Israel, Maer oock een weduwe die van eene{n} priester is, sullen si nemen,
Ende si sulle{n} mijne{n} volcke leeren onderscheyden, wat tusschen heylich ende onheylich is, ende thoone{n} wat tusschen suyuer ende onsuyuer is.
En{de} alser twist is, daer sullen si in mijn rechten stae{n}, ende oordeelen, Si sullen mijn wetten ende mijn gheboden waernemen, in al mijn grote hoochtijden in mijn feestelijcke daghen, Ende mijn Sabboth daghen sullen si heylighen,
Ende si en sullen niet ingaen tot eenighen doode{n} mensche, op dat si nyet besmet en worden, behalue{n} tot vader ende tot moeder, totte{n} sone, totter dochter, totten broeder totter suster die ghenen tweede{n} man ghehadt en heeft, Waerin dat si besmet sullen worden.
Ende na dat hi sal ghesuyuert zijn, so salmen hem .vij. daghen tellen,
ende inde{n} dach dat hi in die heylighe plaetse gaen sal totter binnenster salen des ingancs om mi te dienen in mijn heylighe plaetse, so sal hi voor zijn sonde offere{n}, seyt God die HERE,
en{de} he{n} en sal ghee{n} erflicheyt wesen, Ick sal haer erflicheyt zijn ende ghi en sult hen ghee{n} besittinge in Israel geuen, wa{n}t ick sal haer besittinge zijn,
Die gedoode offere{n}, en{de} die offeren voor dye misdaet sullen si eten, ende alle ghelofte in Israel sullen si hebben,
Ende dye eerste vruchten va{n} alle eerst ghebore{n}, ende alle vochtige offerhanden va{n} al datme{n} offert sal der priestere{n} zijn, En{de} dat eerste va{n} uwer spise suldi den priesteren geuen, dat hijt tot gebenedijnge zijns huys oplegge,
Die pristers en sulle{n} gheen ghestoruen prije eten, oft dat van eenigher beesten gheuanghen is, het si voghel, ofte scaep, oft vee.
ENde als ghi dat landt begint te deelen mette{n} lote, so versceyt af vruchte{n} die eerstelinge{n} vande{n} lande, die den HEERE geheylicht sulle{n} zijn in die lengde .xxv. duysent, ende in die breede .x. duysent. Dit sal geheylicht zijn, in al zijn eynden rontsom,
Ende het sal va{n} elcker side{n} geheylicht worden vijfhondert bi vijfhondert, aen al vier dye siden al om, Ende vijftich cubitus in haren voorsteden rontsom.
Ende van deser mate{n} sult ghi meten die lengde van .xxv. duysent Ende die breede va{n} .x. duysent, Ende daer in sal de{n} tempel zijn, ende dat alder heylichste der heyliger dinge{n},
Dat gheheylichde van den lande sal de{n} priestere{n} zijn, den dienaers va{n}der heyligher plaetse, dye tot des HEEREN dienst gae{n}, En{de} hen sal een plaetse tot huysen en{de} tot der heyliger plaetse der heylicheyt zijn,
En{de} den Leuite{n} die de{n} huyse dienen sullen toebehore{n}, dye .xxv. duysent der lengde, ende die .x. duysent der breeden. Sy sullen .xx. scatcameren besitten,
Ende ghy sult besittinghen gheuen vander steden, in dye breede, vijfduysent, Ende in die lengde xxv. duysent, neuen dat afghescheyden der heyliger plaetsen, alle de{n} huyse va{n} Israel.
En{de} ooc den prince hier ende daer aen dat afscheyden der heyliger plaetsen, Ende dat aen dye besittinghe der stadt, teghen dat aenscouwe{n} des afgesceydens der heyliger plaetsen, en{de} tegen dat aensicht der besittingen va{n}der stadt, ter zyde{n} va{n}der zee, tot aen die zee toe, en{de} vander oostzyden totten ooste{n} Maer die lengde, nae elcken deel van die westpale, tot die pale va{n}t oosten,
sal hi zijn eyghen besittinghe in Israel hebbe{n}, En{de} die princen en sullen mijn volc voort meer niet verstroyen Maer si sullen den huyse va{n} Israel dat lant gheuen, na haeren gheslachten.
Dit seyt die Heere God Ghi princen van Israel, het si v ghenoech, Laet die boosheyt achter en{de} die roouen, doet oordeel en{de} gherechticheyt, Verscheyt v lantpalen van minen volcke, seyt die HERE God,
Ghi sult een gerechte waechscale, en{de} een gherecht Ephi hebben, en{de} een gerecht Batus,
V Ephi en{de} Batus sullen ghelijck zijn, en{de} van eender maten, Also dat een Batus dat thiende deel van Chorus nemen sal, en{de} Ephi oock dat thiende deel va{n} Chorus Na die mate va{n} Chorus sal haer gewichte ghelijck zijn.
En{de} die Sikel sal .xx. Hellinghe{n} hebbe{n}, Voort .xx. Sikelen en{de} .xxv. Sikelen, en{de} .xv Sikelen maken een Mijne,
En{de} dit zijn die eerste vruchte{n} die ghi neme{n} sult, dat sestendeel van Ephi, va{n} een Chorus taruwe, ende dat sestendeel van Ephi, van een Chorus gersten.
Dit is ooc die mate vander olyen, een Batus olyen, is dat thiende deel va{n} Chorus en{de} thien Bathen maken een Choru{m}, Want .x. Batus vullen een Chorus.
En{de} eenen ram wter cudden van .ij. hondert scapen, vanden ghenen die Israel opuoet, tot offerande{n} en{de} tot brantoffer, ende vreedsame offer, om hen te soenen, seyt die HEERE Godt,
Al dat volc vanden lande, sal de{n} prince va{n} Israel al dese eerste vruchte{n} schuldich zijn.
En{de} ouer den prince sullen zijn, brantofferen, en{de} offeren, en{de} vochte offerande inden hooghen feesten, en{de} inden vierdaghen, en{de} inden Sabbathen, en{de} inden hooghen feesten des huys van Israel. Hi sal offerhande doen voor die sonde, ende bra{n}toffer ende vreedsaemoffer om voor dat huys van Israel te versoene{n}.
Dit seyt die HERE God In een der daghe{n} vander eerster maent, suldi een onbesmet calf vander cudde{n} nemen, en{de} ghi sult die heylige plaetse suyuere{n},
En{de} die priester sal vanden bloede neme{n}, dat voor die sonde zijn sal, en{de} hi salt aenden post vande{n} huyse doen, en{de} aen die vier hoecke{n} vande{n} sercstee{n} des outaers, en{de} aen die posten der poorten vander binnenster zalen.
En{de} aldus suldi in den .vij. dach vander maent doe{n}, voor elcke{n} die onwete{n}de geweest is, en{de} met dwalinge bedrogen is, en{de} ghi sult voor dat huys versoenen.
In die eerste maent, opten .xiiij. dach der maent, salt v luyden vierlike feeste va{n} paesschen zijn. Seuen daghe{n} salmen ongheheeft broot eten.
En{de} in die{n} dach, sal die prince voor hem, en{de} alle dat volck, een calf voor die sonde gheuen.
En{de} int hoochtijt van die vij. daghen, sal hi den HEERE brantoffer gheuen .vij. onbesmette calueren, en{de} .vij. onbesmette rammen, alle daghe .vij. dagen lanck, en{de} telcken daghe voor die sonde eenen bock vande{n} geyte{n},
En{de} een offerande van Ephi tot elcken calue, en{de} een Ephi tot elcken ramme, en{de} tot elcken Ephi sal hi een Hin olyen doe{n}.
In die .vij. maent, inden .xv dach vander maent, in dat hoochtijt sal hi die dinghen doen, die voorseyt zijn, als dese vij. daghen, so wel voor die sonde, als voor ee{n} brantoffer, en{de} inde{n} offer, en{de} in die olye.
DIt seyt die HERE God Die poorte vander binnenster zalen, die ten ooste{n}waert siet, sal die ses dagen besloten zijn, inden welcken datmen wercke{n} doet, Maer inde{n} Sabboth, so sal si open gedaen worde{n}, en{de} oock inden dach der nieuwer maenden sal si open gedaen worde{n},
En{de} die prince sal da{n} daer income{n}, door de{n} wech va{n}de{n} portael der poorte{n}, va{n} buyte{n} sal hi opten dorpel va{n}der poorte{n} stae{n}. En{de} die priesters sullen doe{n} sine{n} bra{n}toffer, en{de} vreedsame offer, En{de} hi sal opten dorpel vander poorte{n} aenbidde{n}, en{de} hi sal wtgaen, maer die poorte en sal niet ghesloten worden voor de{n} auont.
En{de} dat volck vanden lande sal aenbidden ter duere{n} van dier poorten inde{n} Sabboth, en{de} nieu maenden voor den HEERE.
Maer die prince sal dit brantoffer offeren, den HEERE, inden dach des Sabboths, ses onbesmette lammeren, en{de} eenen ram onbesmet,
ende tot elcken ramme een Ephi offerhande{n}. Ende va{n}de{n} lammeren die offerhande die zijn hant vinden sal, Ende tot elcken Ephi een Hin olyen.
Maer inde{n} dage der nieuwer maenden sal hi offeren een onbesmet calf, va{n}der coe, ende die ses lammeren, ende die rammen sullen ombesmet zijn,
en{de} hi sal offerhande doen tot elcken calue een Ephi, ende tot elcken ramme een Ephi. Ende totten lammeren sal hi doen, alsoo zijn handt vinden sal, op elcken Ephi, een Hin olyen.
Ende als die prince incomen sal, so sal hi incomen door de{n} wech vander poorten voorhuyse, en{de} door die selue poorte sal hi wtgae{n}.
En{de} als dat volc vande{n} lande income{n} sal in des HEREN aenschouwen inde{n} hooge{n} feesten, dwelcke incoemt door die poorte va{n} noorden, om dat aenbeden soude, dat sal wtgaen door den wech der poorte{n} vant zuyde{n} Maer die incoe{m}t door de{n} wech vander zuyt poorten, die sal wtgaen door de{n} wech totter poorte{n} va{n}t noorde{n}, Hi en sal niet wederkeeren door de{n} wech va{n}der poorte{n} daer hi door in quam, maer hi sal recht tegen die poorte wtgae{n},
Maer die prince sal int midden va{n} hen luyde{n} zijn, Metten ghene{n} die in comen, sal hi comen, en{de} met den ghene{n} die wtgaen sal hi wtgaen.
En{de} inde{n} iaermercte{n} en{de} inde{n} hoogen feesten sal die offerhande zijn een Ephi tot elcken calue, en{de} een Ephi tot elcke{n} ramme, En{de} vande{n} lammere{n} sal die offerha{n}de zijn, alsoot zijn hand vinde{n} sal, en{de} tot elcken Ephi salmen doe{n} een Hin olyen.
En{de} als die prince doen sal eene{n} vrijwillighen brantoffer, of vrijwillige vreedsame offera{n}de de{n} HERE, so salmen hem die poorte opdoen, die ten oosten waert siet, en{de} hi sal zijn brantoffer doen, ende zijn vreedsame offerhande alsome{n} pleech te doe{n} inde{n} Sabboth, En{de} hi sal wtgaen, en{de} men sal die poorte sluyte{n} na dat hi wtgegaen is.
En{de} hi sal alle daghe doe{n} een lam ombesmet va{n} die{n} selue{n} iare, tot brantoffer de{n} HERE, Altoos sal hi des morgens dat doe{n},
En{de} hi sal daer offerande op doen alle morgen dat sestendeel van Ephi en{de} van olyen dat derdendeel van Hin, dat mense menge metten bloeme{n} Die offerha{n}de sal den HERE wettelijck, altoos, en{de} eewelijc zijn
Hi sal een lam doen tot offerha{n}de{n} en{de} olye alle morgen tot een eewige bra{n}toffer.
Dit seyt die HERE v God. Ist dat die prince geeft een huys eenigen va{n} sine{n} sonen, So sal dat sinen sone{n} tot eene{n} erfdeel bliuen, en{de} si sullent erflick besitte{n}.
En{de} geeft hi yet van zijnder erflicheyt eenen va{n} sinen knapen,, so sal dat sinen zijn, totte{n} iare va{n} verlatenisse, en{de} het sal wederkeeren totte{n} prince, Maer zijn erflicheyt sal zijnder sone{n} zijn.
En{de} die prince en sal niet met ghewelt nemen va{n} des volcs erflicheyt, en{de} va{n} haer besittinghe, Maer hi sal sinen kinderen geue{n} erflicheyt van zijnder besittinghe, op dat mijn volc niet verstroeyt en worde, elc van zijnder besitinge.
En{de} hi leyde mi in, doorde{n} inganc die was vander poorte{n} ziden in die gheltcameren va{n} die heylige plaetse, totte{n} priestere{n}, die te{n} noorde{n} waert sage{n}, en{de} daer was een plaetse die ten westen waert ginc
en{de} hi seide tot mi, Dit is die plaetse daer die priesters coken sullen voor die misdaet, en{de} voor die sonde, daer si de offerhande coke{n} sullen, op dat zijt niet wt en doruen drage{n} in die buytenste zale, en{de} dat volc te heyligen.
En{de} hi leyde mi wt in die buytenste zale, en{de} hi leyde mi om totte{n} vier hoecke{n} vander zale, Ende inden hoecke vander zale was ee{n} cleyn zale,
in die vier hoecken vander zalen waren cleyn zalen ghemaect .xl. cubitus waren si lanck, en{de} .xxx. cubitus breet. Die vier waren van eender maten.
En{de} eenen wandt was rontsom, die die vier cleyne zalen om ginck, en{de} onder die poortaelkens waren cokenen gemaect rontsom,
En{de} hi seyde tot mi Dit is dat huys vande{n} cokenen, daer in dat die dienaers van des HEEREN huys sullen coken des volcs offerhande.
ENde hi keerde mi om ter poorte{n} waert vande{n} huyse, en{de} siet, daer quame{n} wateren wt onder de{n} dorpel vanden huyse ten oosten waert. <parens>Wa{n}t dat aensichte vanden huyse sach oostwaert</parens> En{de} die wateren liepen nederwaert in die rechte zyde vanden tempel, totter zuytzide{n} waert vande{n} outare
En{de} hi leyde mi wt door den wech der noortpoorten, en{de} hi keerde mi om ten wege buytten der buytenster poorten, en{de} ten wege die ten oosten waert sach, En{de} siet, die wateren liepe{n} daer weder ouer vander rechter zide{n},
Doe{n} die man wt qua{m} ten ooste{n}, die een coorde in zijn hant hadde, en{de} hi mat duysent cubitus, en{de} hi leyde mi door die watere{n} totte{n} enckelen toe,
En{de} hi mat weder duysent cubitus, en{de} hi leyde mi door dat water totten knyen.
En{de} hi mat weder duysent cubitus, en{de} hi leyde mi door dat water totte{n} lendene{n}, En{de} hi mat noch duysent cubitus, en{de} ick en mochte ouer die riuiere niet gaen, wa{n}t die wateren vander dieper riuiere{n} ware{n} ghewassen datme{n} daer niet doorgaen en mochte.
Ende hi seyde tot mi, Sekerlijck hebdi dit ghesien, des menschen sone? En{de} hi leyde mi wt, en{de} hi keerde mi totte{n} oeuer vander ryuieren.
En{de} als ick mi omgekeert hadde, siet, so stonden opten oeuer der ryuiere{n} zeer veel boome{n} van beyden zyden.
En{de} hi seyde tot mi. Dese watere{n} die wtcome{n} totte{n} graue{n} vanden oosten zauele, ende nederloopen te{n} slechten lande vander wildernisse, sullen in dese zee gae{n}, en{de} sullen wtgae{n}, en{de} die watere{n} sullen ghesont worden.
En{de} alle leuende ziele die kruypt, alomme daer dese riuiere come{n} sal, sal leuen, En{de} daer sullen vele visschen zijn, waer dat dese watere{n} come{n} sullen, en{de} si sullen genesen worden, en{de} leuen, alle dingen daer dese riuiere toecomen sal.
En{de} op die sullen staen visschers, va{n} Engaddi tot Enoglaim toe, sal zijn een plaetse die netten te drooge{n} wt te spanne{n}, Wa{n}t alderley vissche{n} sullen daer zijn gelijc die vissche{n} va{n}der grooter zee en{de} va{n} zeer grooter menichte{n},
Maer in de haue{n} vande{n} riuiere{n}, en{de} in weecke{n} lande{n}, en sullen si niet gesont worden, want si sullen zijn gegeuen tot soutputte{n},
En{de} op de riuiere sal wtwassen op haer haue{n} aen beyde side{n}, menigerha{n}de hout dat vrucht draget En{de} gee{n} blat en sal van dien boome{n} vallen, en{de} haer vruchte en sal niet ghebreken, Tot elcker maent sal dat hout brenge{n} zijn eerste vruchte, Wa{n}t zijn watere{n} sullen come{n} wt die heylige plaetse, En{de} des houts vruchte{n} sullen zijn tot spise, en{de} zijn bladeren tot medicinen.
Dit seyt die HEERE God} Dit is die pale, daer ghi in besitte{n} sult dat lant inde{n} twaelue geslachte{n} van Israel, want Ioseph heeft twee snoere{n},
En{de} ghi sullet besitten, yegelijc gelijc als zijn broeder, daer ic mijn hant heb op geheue{n}, dat ict uwe{n} vaders geuen soude En{de} dit lant sal v geuallen tot besittinge.
En{de} dits die pale vande{n} lande ten noortsidewaert, vander grooter zee die wech na Ethalon den genen die come{n} tot Sedada,
Hemath, Berotha, Sabaraim, die is int midde{n} van Damasco, en{de} dat lant neuen Hemath, Dat huys Tichon, datwelcke is neuen de{n} pae Auran.
En{de} die pale sal zijn vander zee, tot den zale Enon die pale va{n} Damasco, en{de} vanden noorden totte{n} noorden, Die pale va{n} Emath, Dit is die noortpale.
Voort die pale vant oosten vant midde{n} van Auran, en{de} va{n} die middewaert va{n} Damasco, en{de} va{n}der middewaert va{n} Galaad en{de} va{n} de middewaert des lants van Israel, sal die Iordane scheyden, ter oostzeewaert, meet ooc die oostside.
En{de} die zuytside ten zuyde{n}waert Van Thamar totten wateren der wedersegginge tot Cades, en{de} die riuier totter grooter zee, ende dits de zuytside ten zuyde{n},
En{de} die zeeside is die groote zee va{n} die{n} eynde terstont tot dat ghi co{m}et tot Hemath, dits de side va{n}der zee
En{de} ghi sult v dit lant deylen door die gheslachten van Israel,
en{de} ghi sult v luyde{n} dat leggen tot erflicheyt, en{de} den toecomelingen die tot v comen sullen, die kindere{n} voortgebracht sullen hebben int midde{n} van v luyde{n} en{de} si sullen v zijn als ingheboren onder die kinderen van Israel, en{de} si sullen met v deylen die besittighe int midden vanden gheslachten van Israel,
En{de} in wat gheslachte, een toecomelinc is, daer suldy hen besittinghe gheuen, seyt die HEERE God.
DIt zijn die namen vanden geslachten, Vanden eynden van noorde{n} neue{n} den wech van Hethalon, die tot Hemath waert gaet, die zale Ennon die pale van Damasco ten noorden waert neuen Hemath, Ende die oostside tot die zee sal Dan hebben,
En{de} vande{n} pale van Dan, vander oostsiden totter siden vander zee Asar een.
En{de} op Asars pale vander oostsiden, totter siden vander zee Nephtalim een.
En{de} op Nephtalims pale der oostsiden totter siden vander zee Manasses een.
En{de} Manasses pale vander oostsiden totter side{n} vander zee, Ephraim een.
En{de} Ephraims pale vander oostside{n} totter siden vander zee Ruben een.
En{de} op Rubens pale, vander oostsiden totter side{n} va{n}der zee, Iuda een.
En{de} op Iuda pale vander oostsiden totter siden vander zee, sullen die eerste vruchten zijn, die ghi verscheyde{n} sult, vijf ende twintich duysent in die breede ende in die lengde, alsoo elcke deelen hebben vander oostsiden totter siden vander zee Ende daer int midden sal die heylige plaetse zijn.
Die eerste vruchten die ghi den HERE verscheyden sult, die lengde van vijf ende twintich duysent, ende die breede van thien duysent,
En{de} dit sullen zijn die eerste vruchten der heyliger plaetsen, en{de} des priesters, Ten noorden der lengde{n} vijf en{de} twintich duisent, en{de} ter zeewaert in die breede tien duisent, Maer ooc totten oosten die breede tien duysent, Ende ten zuyden waert die lengde vijf en{de} twintich duysent. En{de} daer in die middewaert, sal des HEREN heylich huis zijn,
Den priestere{n} sal de heylighe plaetse toeboohoore{n} van Sadoch sonen die mijn zede{n} hielde{n}, en{de} die niet dolede{n} gelijc die kindere{n} van Israel dwaelden also ooc die Leuite{n} dwaelde{n}.
En{de} hen sullen toebehoore{n} deerstelinge{n} vande{n} eerste{n} vruchten des lants dat sal zijn theylighe der heyligen neue{n} der Leuite{n} palen.
Maer ooc desgelycs de{n} Leuite{n} neue{n} den pale der einde{n} in die lengde vijf en{de} twintich duysent, en{de} in die breede tien duysent. Elcke lengde sal zij van vijf en{de} twintich duysent, en{de} die breede va{n} thien duysent.
En{de} si en sullen niet daer af vercoopen, noch verwisselen, noch me{n} sal de eerste vruchte{n} vande{n} lande niet verlegge{n}, want si zijn den HEERE geheylicht.
Maer die vijf duysent die ouer zijn in die breede, totte{n} vijf en{de} twintich duize{n}t, sullen ontheilichde plaetsen zijn vander stede, om in te woone{n}, en{de} tot voorstede{n}, En{de} daer int midden vande{n} lande sal die stat zijn,
En{de} dat zijn die mate{n} van die{n} lande, ter noortsidenwaert, vijf hondert en{de} vier duysent, En{de} ter zuytside{n}waert, vijf ho{n}dert, en{de} vier duysent, En{de} ter oostside{n}waert vijfhondert en{de} vier duysent, En{de} ter westsiden waert, vijf hondert en{de} vier duysent.
En{de} die voorstede vander stadt, sal zijn ternoortside{n}waert, tweehondert en{de} tvijftich, En{de} ter zuytside{n}waert, twee ho{n}dert en{de} tvijftich, En{de} ten oostenwaert, twee hondert en{de} tvijftich, En{de} ter zeewaert twee hondert en{de} tvijftich.
Maer dat ouer zijn sal, in die lengde na der heyliger plaetsen eerste vruchten .x. duysent ten oosten, en{de} thi,n duysent ten westen, Die sullen zijn als die eerste vruchte{n} van der heyliger plaetse, En{de} die vruchte{n} van die{n} lande sullen zijn tot broode{n} de{n} ghene{n} die der stat dienen.
En{de} die der stadt dienen, sullen wercken, wt alle den gheslachten van Israel.
Alle die eerste vruchten, vanden vijf en{de} twintich duysent, bi den vijf en{de} twintich duysent totten vier siden gemeten, die salme{n} af sceyden totten eersten vruchte{n} der heiliger plaetsen en{de} totter besittige vander stadt.
En{de} datter ouer sal zijn, van alle side{n}, vander heyliger plaetsen der eerster vruchten, en{de} der besittinge{n} vander stadt, va{n} tegens die vijf en{de} twintich duysent eerste vruchten, totte{n} pale vanden oosten, dat sal den prince toebehoore{n} Maer ooc vander zee die teghe{n} die vijf en{de} twintich duysent totte{n} pale vander zee sal ooc zijn tot des prince{n} deel, En{de} int midden va{n}de{n} lande, sullen zijn deerste vruchte{n} vander heyligher plaetsen, en{de} dat heylichdom vanden tempel.
En{de} vander Leuite{n} besittinge, en{de} va{n}der stat besittinge, int middenwaert va{n}de{n} deelen des prince{n} salt zijn tussche{n} Iuda pale en{de} tusschen Ben iamins pale, en{de} het sal den prince toebehoore{n}.
En{de} de{n} andere{n} geslachten sullen aldusdanige deelen zijn va{n}der oostside totter westside{n}, Beniamin een.
En{de} tegen Beniamins pale vander oostside{n} totter westen, Simeon een.
En{d}e op Simeons pale va{n}der oostside{n} totter westside{n}, Isachar een.
En{de} Isachars pale vander oostsiden totter westsiden, Zabulon een.
En{de} op Zabulons pale vander oostsiden totter siden vander zee, Gad een.
En{de} op Gad pale totter zuytsiden westwaert, En{de} die pale sal zijn van Thamar, totte{n} watere{n} der wedersegginge te Cades, Dats derflicheit teghen die groote zee.
Dits dlant dat ghi meten sult mette{n} lote, de{n} geslachte{n} va{n} Israel, En{de} dit zijn die deylinge{n} vande{n} geslachte{n}, seyt die HEERE God.
En{de} dit zijn die wtgange{n} vander stadt, Va{n}der noortsiden suldy meten vijfhondert en{de} vier duysent,
En{de} die poorte{n} vander stat salmen noeme{n} vanden gheslachte{n} van Israel Drie poorte{n} vander noortside{n}, Rubens poorte die een, Iuda poorte dander, Leuijs poorte die derde.
En{de} ter oostside{n} vijfhondert en{de} vierduysent, En{de} drie poorte{n}, Iosephs poorte die een, Beniamins poorte die ander, Dans poorte die derde.
En{de} ter zuiden .ccccc. en{de} vier duysent suldi mete{n}, En{de} drie poorte{n}, Simeo{n}s poorte die een, Isachars poorte die ander, Sabulons poorte die derde.
En{de} ter westenwaert vijfho{n}dert vier duisent, En{de} drie haer poorte{n} Gad poorte die een, Asers poorte die tweede, Nephtalims poorte die derde,
Ende daer alom achtien duysent, En{de} van dien daghe, sal der stadt naem zijn, Die HEERE is daerin.
NAbuchodonosor, die Coninck van Babilonien, is gecomen in Ierusalem, int derde iaer des rijcs Ioachims des conincks van van Iuda, en{de} hi heeftse beleyt,
En{de} die HERE heuetse geleuert in zijn hande{n} Ioachim den coninc va{n} Iuda, en{de} een deel der vaten vanden huyse Gods En{de} hi heeftse wechgedragen, int lant Sennaar, in zijns Gods huys En{de} die vaten heeft hi ghedraghen int huys des schats van sinen Gode.
En{de} die coninck heeft gheseyt, tot Asphanas den prouoost der gesnedene{n} camerlingen, dat hi in soude brenge{n} vande{n} kindere{n} va{n} Israel, vande{n} conincliken zade,
en{de} der edelder kinderen daer ghee{n} vlecke in en ware, schoon va{n} gedaente en{de} onderwesen in alle wijsheit, behendich va{n} konste, en{de} geleert in vroetheden, en{de} die souden moghen staen int pallays des conincs, op dat hi hen soude mogen leere{n} lettere{n}, en{de} die Caldeeusche sprake.
En{de} die coninc heeft hen bestelt den iaerliken kost alle dage van zijnder spisen, en{de} vande{n} wine daer hi afdra{n}c op dat si drie iaer geuoet wesende, namaels souden mogen stae{n} int aenscouwen des Conincs.
Hierom zijnder geweest onder he{n} wte{n} kindere{n} va{n} Iuda, Daniel Hananias Misael en{de} Azarias.
En{de} die prouoest der camerlinge{n} heeft haer name{n} ingeset, Daniel dat hi soude heete{n} Balthasar. Hananias Sidrach. Misael Misach, En{de} Azarias Abdenago.
En{de} Daniel heeft voor he{m} genome{n} in zijn herte, d{at} hi niet en soude worde{n} besmet va{n} des conincs tafel noch vanden wijne zijns drancs. En{de} hi heuet gebede{n} den prouoest der camerlinge{n}, d{at} hi niet en soude worde{n} besmet.
En{de} die HEERE heeft Daniel gegeue{n} gracie en{de} ontfermherticheit int aensie{n} des princen der camerlinge{n}.
En{de} die ouerste va{n}de{n} camerlingen heeft gesproke{n} tot Daniel, Ic ontsie mine{n} Heere de{n} coninc, die v gestelt heeft spijse en{de} dranck, want is dat hi siet uwe aensichten magerder da{n} der andere{n} iongelinge{n} va{n} uwer ouder, so suldi mijn hooft voor de{n} coninc verdoeme{n}.
En{de} Daniel heeft gesproke{n} tot Malazar, de{n} welcke{n} die prince der camerlinghen hadde ghestelt ouer Daniel, Hananias Misael, en{de} Azarias.
Proeft ons uwe dienaers dat bidde ic v, thien dagen, en{de} laet ons moes om te eten geue{n}, en{de} water te drincke{n},
En{de} aenmerct da{n} onse aensichte{n}, en{de} der kinderen die daer eten va{n} des conincs spijse, en{de} ghelijc ghi siet, also suldi doen met uwe{n} knechten.
Die welcke als hi dese woorde{n} heeft gehoort, so heeft hise thien daghen geproeft,
En{de} na thien dagen hebbe{n} haer ae{n}sichten gescenen beter, en{de} volliuigher dan alle der anderen die daer aten coninclike spise.
Ende doen heeft Malazar wechghenomen die spijse, ende den wijn haers drancs en{de} hi heeft hen gegheuen moes daer vore,
Ende desen kinderen heeft Godt ghegheuen wijsheyt ende conste in allen boecke{n} en{de} wijsheyt, Ende Daniel heeft hi ghegheuen verstant van allen visioenen, en{de} droomen.
En{de} als die dagen volcomen waren, na den welcke{n} die coninc geset hadde, dat si soude{n} worden ingeleyt, heeftse die bewaerder va{n}den camerlingen ingeleyt int aenschouwe{n} va{n} Nabuchodonosor,
En{de} als die Coninc he{n} toegesproke{n} heeft, va{n} alle{n} en isser daer gee{n} gheuonden, gelijc als dese Daniel, Hananias, Misael, en{de} Azarias, En{de} si hebben gestae{n} int ae{n}scouwe{n} des conincs,
en{de} alle dat woort des wijsheyts en{de} verstants, dewelcke va{n} he{n} vraechde die Coninc, heeft hi thiendubbeluout in he{n} beuonde{n}, meer dan in alle waerseggers en{de} swarte co{n}stenaers die daer ware{n} in alle zijn rijcke.
En{de} Daniel die bleef tot de{n} eersten iare van Cyrus den Coninck.
INde tweeden iaer des rijcs van Nabuchodonosor, heeft Nabuchodonosor gesien eenen droom, en{de} sine{n} gheest is zeer veruaert geweest, en{de} den droom is van he{m} geuloden.
En{de} die coninc heeft hieromme geboden, datmen soude tsamen roepen die swarte constenaers waerseggers en{de} tooueraers ende die Caldeeuschen, dat si den Coninck souden te kennen geuen zijn droomen, Ende als si gecomen waren, stonde{n} si voor de{n} coninc,
En{de} die coninc heeft gesproke{n} tot hen, Ic hebbe gesien eenen droom, en{de} ic ben verstoort van gedachten, en{de} ic en weet niet wat ic heb gesien.
En{de} die Caldeeuschen hebben gesproke{n} tot den coninc in Syrische sprake, Die coninc leue inder eewich{eyt}, Segt de{n} droo{m} uwen knechte{n}, en{de} wi sullen v den droom beduyden.
En{de} die Coninc heeft gesproke{n} tot den Caldeeuschen, Het woort is van mi wech gescheyde{n}, Ten si dat ghi mi te kenne{n} geeft den droo{m}, en{de} vertelt zijn beteekenisse, soo sult ghi vergaen, en{de} uwen huysen sullen worden gemeyn.
En{de} ist dat ghi den droom mi verclaert ende zijn beteekenisse, loo{n}, giften, en{de} eere zeer groot suldi van mi ontfae{n}, Hieromme geeft mi te kennen den droom, en{de} zijn beteekenisse,
En{de} te{n} tweede{n} hebbe{n} si geantwoort, en{de} hebbe{n} gesproke{n}, Die coninc segge sine{n} knechte{n} den droom, en{de} wi sullen verclaren zijn bedietsel,
Die coninc heeft gesproke{n}, en{de} seide, Sekerlijc ic kenne, dat ghi de{n} tijt vertrect, wel wete{n}de, dattet woort va{n} mi gegaen is,
Hiero{m} ist dat sake dan dat ghi mi de{n} droom niet en openbaert, so hebdi alle een oordeel, dat ghi een valsche bedietsel, en{de} vol bedrochs hebt tsamen gemaect, dat ghi mi soudt spreken, tot dat den tijt wech soude zijn gheghaen. Segt mi dan den droom, op dat ick wete{n} mach, dat ghi oock spreect, zijn warachtige bedietselen.
Hiero{m} a{n}twoordede{n} die Caldeeusce de{n} coninc, en{de} seide{n} tot he{m}, O Coninc daer en is geen mensce opter aerde{n} die v woort soude moge{n} volbre{n}ge{n} Noch ooc niema{n}t va{n}de{n} coninge{n} groot en{de} machtich en o{n}deruraecht alsulcke{n} woort va{n} enige{n} swarte co{n}stenaer waersegger oft Caldeeusce,
Wa{n}t dwoort, heer coninc dwelc ghi vraecht, is zeer swaer, En{de} me{n} en sal niema{n}t vinde{n}, diet sal connen te kennen gheue{n} int ae{n}sichte des Conincs, wtgenome{n} alleen die goden der welcker verkeeringe niet en is met den mensche{n}.
Dwelc alst die coninc ghehoort heeft, heeft hi in grooter gramscap en{de} raserie gebode{n}, dat alle die wisen va{n} Babilonien souden worden gedoot.
En{de} als dit vonnisse wtgegae{n} was, werde{n} die wise gedoot, En{de} Daniel met sine{n} gesellen werde{n} ooc gesocht, dat si soude{n} sterue{n}.
En{de} doen vraechde Daniel va{n} Arioch den prince des ridderscaps des conincs, die wtgegae{n} was om te doode{n} die wise va{n} Babilonien, na die wet en{de} die vo{n}nisse,
En{de} hi heeft geuraecht de{n}genen die ontfanghen hadde, die macht va{n}den coninc, Om wat saken wille alsodanige wreede vonnisse wtgegaen was, vande{n} aensichte des conincks, Doen Arioch Daniel die saken te kenne{n} gegeue{n} hadde,
So is Daniel ingeghaen, en{de} heeft den coninc ghebede{n}, dat hi he{m} wilde geue{n} tijt, om die wtlegginge de{n} coninc te kenne{n} te geue{n},
En{de} hi is ingegae{n} tot sine{n} huise en{de} hi heeft Hananias Misael en{de} Azarias, sine{n} gesellen te ke{n}ne{n} gegeue{n} die sware sake,
op dat si soude{n} soecke{n} ontfermherticheyt, vande{n} ae{n}sichte des HEREN des hemels, va{n} deser verholentheit, en{de} dat si niet en soude{n} gedoot worde{n}, Daniel en{de} zijn gesellen metten anderen wisen va{n} Babilonien,
Doen is des nachts Daniel geopenbaert die verholentheyt door een ghesichte, En{de} Daniel heeft gebenedijt de{n} HEERE des hemels,
en{de} segge{n}de heeft hi gesproke{n}. Die naem des HEREN si gebenedijt va{n} eewicheyt tot inder eewicheit, wa{n}t wijsheyt en{de} starch{eyt} zijn sine,
En{de} hi vera{n}dert die tijde{n} en{de} die iaere{n}, Hi stelt in die rijcke{n}, en{de} hi setse ouer Hi geeft wijsheyt den wijsen, en{de} const de{n} genen die geleertheyt verstaen.
Hi ope{n}baert die diepe, en{de} die verborge{n} dingen, en{de} hi kentse die in duysternisse stae{n}, en{de} tlichte is met hem.
V belide ic o onser vadere{n} God en{de} v loue ic, dat ghi hebt mi gegeue{n} wijsh{eyt} en{de} cloecheyt, en{de} hebt mi nv gheopenbaert, dat wi v hebben gebede{n}, want des conincs woort hebdi ons geopenbaert.
Na desen is Daniel ingegaen tot Arioch, de{n} welcken die coninc gestelt hadde, om die wijse va{n} Babilonien te doode{n}, en{de} aldus heeft hi tot he{m} gesproke{n}, En verdoet niet die wise va{n} Babilonien, Leyt mi int aenschouwe{n} va{n}de{n} coninc, en{de} ic sal den coninc vertellen dat bedietsel.
Arioch heeft doen ter stont haestelike{n} Daniel ingeleyt tot den coninc, en{de} hi heeft he{m} gheseyt, Ic heb eenen mensche geuonden, vande{n} ouergeuoerde kindere{n} va{n} Iuda, die de{n} coninc dat bedietsel vercondigen sal.
En{de} die coninc heeft gea{n}twoort, en{de} seyde tot Daniel wiens naem was Balthasar, Meyndi ooc dat ghi waerachtelijc mi sult te ke{n}ne{n} geue{n} de{n} droom, die{n} ic gesie{n} heb, en{de} zijn bedietsel?
En{de} Daniel heeft gea{n}twoort voor de{n} coninc, Die verholentheyt daer die coninc na vraget, Die wise, die waerseggers en{de} die tooueraers, en connens den coninc niet verclare{n},
Maer daer is een God inde{n} hemel, die ope{n}baert die heimelichede{n}, die heuet v te ke{n}ne{n} gegeuen, o coninc Nabuchodonosor, dinge{n} die gesciede{n} sullen in die laetste dage{n}, Vwe{n} droom ende die visioene{n} ws hoofts, in uwe slaepcamer zijn aldusdanich.
O coninc ghi hebt beghonste te peysen op uwe bedde, wat daer soude gesciede{n} na deze{n} tijt. En{de} die daer ope{n}baert die verholenthede{n}, heeft v geope{n}baert, wat dingen datter toecomende zijn,
Ende niet in die wijsheyt die in mi meer is, da{n} in alle die a{n}dere leue{n}de, is in dese verborgentheyt geopenbaert, Maer om dat de{n} coninc dat bedietsel soude worde{n} geope{n}baert, en{de} dat ghi soudt wete{n} die gedachten uwer herten.
Ghi coninc saghet, En{de} siet, een zeer groot beelt, Ende dat beelt groot en{de} hooch van maecsele, stont tege{n} v, En{de} zijn aensicht was zeer vreeselijck,
Van desen beelde was dat hooft, vanden alderbesten goude, Ende die borste en{de} die arme{n} van siluer, Maer sine{n} buyc en{de} zijn dgien ware{n} va{n} metalen,
en{de} zijn schenen van ysere, der voeten een deel was ysere{n}, een deel gebacken va{n} aerde{n}.
Also saechdijt totter tijt toe, dattet afghesneden was eene{n} steen vande{n} berge sonder handen, en{de} heeft geslage{n} dat beelt aen zijn ysere{n} en{de} gebacke{n} aerde{n} voete{n}, en{de} heeftse gebroke{n}
En{de} doe{n} zijn tsame{n} te niet gebroke{n} dyser, dat scharf, dat metael, dat siluer, en{de} dat gout, En{de} si zijn alle geworden, als een stof des somer schueren, die tsame{n} wech vliege{n} mette{n} winde, datme{n} ghee{n} plaetse daer af en vint. En{de} die steen die dat beelt geslagen hadde is geworde{n} eene{n} groote{n} berch, en{de} heeft veruult dat geheel aertrijc,
Dit is de{n} droo{m}, Sijn beteekinghe, sullen wi ooc seggen, Heere coninc voor uwe tegenwoordicheit.
Ghi zijt coninc der coninge{n}, En{de} God des hemels heeft v gegeue{n} een conincrijc, starcheit, en{de} moge{n}theit, en{de} heerlicheit,
En{de} alle tghene, daer die kindere{n} der mensche{n} in woonen, die dieren des velts, en{de} de vogelen des hemels heeft hi ooc gegeue{n} in uwe{n} hande{n}, en{de} onder uwe heerschapie heeft hi alle dinck gestelt, Hiero{m} sidy dat hooft va{n} goude.
En{de} na v sal come{n} een rijc minder dan v rijck, dat sal zijn silueren, En{de} dat derde rijck sal zijn metalen, dat heerscappie sal hebbe{n} ouer alle aertrijck.
En{de} dat vierde rijck sal zijn als yseren, En{de} gelijc dat yser mindert en{de} tempt alle dinck, soo salt ooc alle dese verderuen en{de} verstroeye{n}
En{de} want ghi gesien hebt het een deel der voete{n} en{de} der teenen va{n} gebacke{n} aerde, en{de} van ysere, so sal dat rijc ghedeylt zijn, dwelck nochtans wt spruyten sal, wt den gene{n} dat wtgetrocken wort metter aerden, een wortel des ysers, Dat tweede dat ghi gesien hebt, het yser gemenget mette{n} scharueren vande{n} slike,
en{de} die teenen der voeten, eens deels va{n} ysere{n}, en{de} ee{n}s deels va{n} gebacke{n} aerde, Eens deels sal dat rijc zijn vast, en{de} eens deels gebroken,
En{de} dat ghi gesien hebt het yser gemenget met scaruere{n} des slijcs, sullen si tsamen vereenige{n} met des mensce{n} zade, maer si en sullen niet tsamen vast houden, gelijc dat yser niet gemenget en wort met de{n} scarueren.
Maer inde{n} tijt va{n} die{n} rijcke{n}, so sal die Godt des hemels verwecke{n} een rijcke dat inder eewich{eyt} niet en sal verdorue{n} worden, en{de} zijn conincrijc en sal niet gegeue{n} worden anderen volcke, het sal vernielen ende te niete doen alle dese rijcken, en{de} het sal stae{n} inder eewicheyt,
Dat tweede d{at} ghi hebt gesien dat vande{n} berge is afgesnede{n} eene{n} stee{n} sonder handen, en{de} heeft instucken gebroke{n} dat scarf, en{de} d{at} siluer en{de} dat gout, Die groote God heeft hier mede den coninc dinge{n} getoont die welcke noch toecomende zijn, En{de} desen droom is waer, en{de} dat wtlegge{n} is getrouwich
Doen viel die coninc Nabuchodonosor op zijn aensichte neder, en{de} heeft Daniel aengebede{n}, en{de} heeft beuole{n}, datme{n} he{m} offerhande soude doen, en{de} branden die offerhande{n}
En{de} die coninc sprekende tot Daniel, heuet geseyt, Voorwaer, v God is ee{n} God der goden, ende een Heere der coninge{n}, die ope{n}baert die verborgentheden, want ghi hebt moge{n} ontsluyte{n} dese verholentheyt,
En{de} die coninc heeft doen Daniel zeer hooch verheffen, en{de} heeft he{m} gegeue{n} zeer vele en{de} groote gauen. Ende heeft hem gestelt prince te zijn ouer alle die lantscappen van Babilonien, en{de} prouoest, en{de} meester ouer alle die wijsen van Babilonien.
En{de} Daniel heeft begeert vande{n} coninc, en{de} heeft gestelt ouer die wercken der lantschappen van Babilonien Sidrach, Misach, Abdenago, Maer Daniel die was in die dueren des conincs.
NAbuchodonosor die coninck heeft ghemaect een goude{n} beelt hooch van tsestich cubitus, en{de} breet ses cubitus, en{de} hi heeft dat geset inde{n} velde Dura{n}, des la{n}tscaps va{n} Babilonie{n},
En{de} Nabuchodonosor die coninc heeft gesonde{n} om te vergadere{n} de drossate{n} en{de} d{at} meesterscap, en{de} rechters, prince{n}, ende tyrannen, en{de} capiteyne{n}, die beste en{de} ouerste{n} en{de} alle die prince{n} vande{n} rijcke{n} dat si soude{n} comen totter wijnge des beeldts, dwelcke die coninc Nabuchodonosor hadde opgherecht.
Ende doen zijn vergadert die drossaerde{n} dienaers des meesterscaps en{de} rechters, die hertoge{n} en{de} tyrannen, en{de} die beste die ghestelt waren in heerschappie en{de} machte, en{de} alle die prince{n} vande{n} rijcke{n}, om dat si tsamen vergaderen soude{n} tot die wijinghe des beeldts, dat welcke Nabuchodonosor hadde op gerecht. En{de} int aenscouwen vanden beelde, dat welcke gestelt hadde Nabuchodonosor die coninck,
stont een bode, en{de} riep zeer starckelijc, V wort geseyt alle volck, allen geslachten en{de} spraken,
inder vren als ghi sult hoore{n} dat geluyt va{n} die trompette slaen, ende die fluyten, en{de} die harpen, en{de} die scalmeyen, en{de} die psalters, en{de} die vedele{n}, en{de} alderha{n}de instrumenten van muysiken, neder vallende suldi aenbeden dat gouden beeldt, dat welcke Nabuchodonosor die coninc geset heeft,
Maer isser yemant die niet nederuallende dat aen en bit, die sal inder seluer vre{n} geworpe{n} worde{n} in eene{n} oue{n}, des brande{n}de viers.
Daer nae terstont als alle volcken gehoort hadden dat geluyt der trompetten, en{de} der fluyte{n}, en{de} der harpen, en{de} der scalmeyen, en{de} die psalters, en{de} der vedelen, en{de} alderley instrumenten van muysiken, soo vielen alle volcken, geslachten, en{de} sprake{n} neder, en{de} ae{n}bade{n} dat gulde{n} beelt, dat gestelt hadde Nabuchodonosor die coninc.
Ende terstont in dien seluen tijt zijnder gecome{n} Caldeeusche mannen, ende hebben die Ioden besculdicht,
ende geseyt tot Nabuchodonosor den coninc, die coninc leue inder eewicheyt.
Ghi coninc hebt daer gegeuen een gebot dat alle mensche die daer hooren sal dat geluyt vander trompette{n}, fluyte{n}, harpen, scalmeyen, ende psalters, en{de} vedelen, en{de} alderha{n}de maniere va{n} musike, dat hi neder soude vallen, ende aenbeden, dat gouden beeldt,
Ende ist datter yemant ware die niet neder en viele, en{de} ae{n}bede, datme{n} hem soude worpen in een brandende fornaeys met viere,
Nv zijnder Ioetsche mannen, die ghi ghestelt hebt op die wercke{n} des lantschaps va{n} Babilonien, Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, dese mannen o coninc hebben versmaet uwe gebot, uwe goden en eeren si niet, ende dat goude{n} beelt dwelcke ghi hebt gestelt, en aenbede{n} si niet
En{de} doen heeft in verbolgentheyt en{de} gra{m}scap die coninc Nabuchodonosor geboden, datmen voort soude brengen Sidrach, Misach, en{de} Abdenago. En{de} si zijn terstont gebracht int aenschouwen vande{n} coninc,
En{de} die coninc heeft gesproke{n}, en{de} seyde hen, Ist dat waer? Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, dat ghi mijn gode{n} niet en eert? en{de} mijn gouden beeldt, dewelck ic ghestelt hebbe?
Hierom nv weest bereyt, allen vre{n} als ghi sult hoore{n} dat geluyt der trompetten, der fluyten, der harpen, der schalmeyen, der psalters, en{de} vedelen, en{de} alderha{n}de maniere va{n} spele, stelt v daer neder, en{de} aenbit dat beelt dat ic gemaect heb, En{de} ist dat ghijt niet en aenbit, ter seluer vre{n} suldi geworpen worden in dat barne{n}de fornaeys des viers, En{de} wie is die God die v daer sal verlossen wt mine{n} ha{n}de{n}?
Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, a{n}twoordende, hebben gesproken den coninc, wi en zijn niet schuldich v te antwoorden va{n} dese dinghen,
Want siet, onse Godt dien wi dienen mach ons vanden barnenden fornaeyse des viers ende van uwen handen, o Coninc verlossen,
En{de} ist d{at} hi niet en wille, v si kenlijc o coninc, dat wi uwen gode{n} niet en dienen, en{de} noch ooc dat gouden beelt dat ghi gestelt hebt, en aenbede{n} wi niet.
Doe{n} is Nabuchodonosor veruult van verwoetheden en{de} gramscap, en{de} die gedaente zijns aensichts is verandert op Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, En{de} heeft gebode{n} datme{n} d{at} fornaeys seuentuout heeter soude ontsteke{n} da{n} ment te ontsteke{n} plach,
en{de} de{n} alderstercsten van zijnder heyrscaren heeft hi belast, dat si Sidrac, Misach, en{de} Abdenago soude{n} binde{n} ha{n}de{n} en{de} voete{n}, en{de} worpe{n}se int fornaeys des brandende viers.
En{de} van stonden aen dese manne{n} gebonde{n} zijnde, in haer nedercleedere{n} en{de} hooge hoeden, en{de} mette{n} schoene{n}, en{de} metten cleedere{n} zijn si geworpen int midde{n} vande{n} fornaeyse des brandende viers,
wa{n}t des conincs gebot daer toe bedwanc, Ende het fornaeys was onder zeer ontsteke{n}, En{de} die manne{n}, die Sidrach, Misach ende Abdenago werpen inden ouen, doode die vla{m}me des viers,
Ende dese drie manne{n} Sidrach, Misach, en{de} Abdenago tsamen gebonden, songe{n} int midde{n} vande{n} barne{n}de{n} houen.
Ende si wandelde{n} int midde{n} vander vlamme{n}, louende, God, en{de} gebenediende den HERE,
En{de} Azarias sto{n}t, en{de} heeft aldus gebede{n}, En{de} op doende sinen mont int midde{n} des viers, heeft hi geseyt,
Gebenedijt zijt ghi God die HEERE onser vaderen, en{de} loeflijc, en{de} heerlijc is uwe{n} naem inder eewicheyt,
Wa{n}t ghi zijt rechtueerdich in allen dinghen, dat ghi ons gedae{n} hebt, en{de} alle uwe wercke{n} zijn warachtich, en{de} uwe wege{n} zijn recht, en{de} uwe oordeelen zijn waer.
Want warachtige oordeelen hebt ghi gedae{n}, na alle{n} dat ghi gebracht hebt ouer ons, en{de} ouer die heylige stadt onser vadere{n} Ierusalem, wa{n}t inder waerheyt, en{de} in oordeele hebt ghi dit op ons gebracht, om o{n}sen sonde{n},
Wa{n}t wi hebbe{n} gesondicht, en{de} booslijc hebben wi gedae{n}, wech gaende van v, en{de} in allen hebben wi misdaen,
en{de} v geboden en hebbe{n} wi niet gehoort, noch wi en hebben niet gedaen, ghelijc als ghi ons gheboot, op dat ons wel soude zijn.
Hierom alle dat ghi gesonden hebt ouer ons, en{de} alle dat ghi ons gedaen hebt, in warachtigen oordeel hebt ghijt gedaen,
en{de} ghi hebt ons geleuert inden hande{n} van onsen quaden viande{n}, en{de} den alderquaetsten ouertreders, en{de} de onrechtuaerdige{n} coninge, en{de} den alderquaetsten ouer alle aertrijc,
Ende nv en moge{n} wi niet op doe{n} de{n} mo{n}t, bescae{m}th{eyt} en{de} verwijt zijn wi geworde{n} uwe{n} dienaers en{de} den genen die v aenbede{n}.
Dat bidde{n} wi, En leuert ons niet inder eewicheyt, om uwe{n} naem, Ende en verstroeyt niet v testament,
en haelt ooc niet van ons uwe barmherticheyt, om Abraha{m}s wille, uwen beminden, en{de} Isaac uwen knecht, en{de} Israel uwen geheylichde{n},
dien ghi gesproke{n} hebt, belouende dat ghi vermenichfuldige{n} sout haer zaet, gelijc die sterren des hemels, en{de} gelijc dat sant dat daer is aende{n} oeuer va{n}der zee,
Want wi HERE vermindert zijn, meer da{n} alle die heydene{n}, ende wi zijn huyden vernedert in alle dat lant, ouermits onsen sonde{n},
Ende in desen tijden en is geen prince, gee{n} leytsman, geen propheet, geen brantoffer, geen offerhande, noch gee{n} sacrificie noch geenen wierooc brant, noch plaetse der eerster vruchte{n} voor v,
op dat wi v o{n}tfermherticheyt soude{n} moge{n} vinde{n}, Maer laet ons ontfangen worde{n}, in een bedroeft herte, en{de} inden gheest der ootmoedicheyt.
Gelijc met een brantoffer van rammen, en{de} va{n} stieren, en{de} gelijc met duysentich vetter lammere{n}, so moet huyden onse offerha{n}de worde{n} in v aenscijn, op dattet v behaechlic worde, Wa{n}t die in v betrouwe{n}, en{de} worde{n} niet bescae{m}t,
en{de} nv volge{n} wi v in al onse herte{n}, en{de} wi vreesen v, en{de} wi soecke{n} v aensicht,
En beschaemt ons niet, maer doet met ons na uwe saechtmoedicheyt, en{de} na die menichte uwer ontfermherticheyt,
En{de} verlost ons door uwe wonderlicheden, en{de} HERE geeft uwe{n} nae{m} die heerlicheyt,
en{de} laet he{n} bescae{m}t worde{n}, alle die uwen knechten quaet toone{n}. Laet hen bescae{m}t worde{n} door uwe almachticheyt, en{de} laet haer cloecheyt instucke{n} wriue{n},
op dat si weten moge{n} dat ghij zijt God, die HEERE alleene, ende heerlijc op die rontheyt des werelts,
En{de} des conincs dienaers die daer die kinderen inden viere ghesonde{n} hadde{n}, en hebbe{n} niet afgelate{n} dat fornaeys te heeten, met Naphta, en{de} stoppelen ende peck, ende met olijftacken,
ende die vla{m}me is gegaen boue{n} den fornaeyse, negen ende veertich cubitus,
en{de} si is wtgegae{n}, ende heuet verbrandet vanden Caldeeusche{n}, die si vant omtrent den fornaeyse.
En{de} die Engel des HEREN is neder gecome{n} met Azaria, ende sine{n} gesellen inden fornaeyse, en{de} hi heeft die vlamme des viers wtgeslage{n} vande{n} fornaeyse,
en{de} hi heeft dat midde{n} des fornaeys gemaect als eene{n} wint waeye{n}de va{n} dauwe, ende het vier en heeft hen niet geraect, noch het en heeft hen niet bedroeft, noch ooc eenich letsel gedaen.
Doe{n} hebben dese drie gelijc wt eenen monde geloeft, en{de} geglorificeert, en{de} God gebenedijt inden fornaeyse, seggende,
Gebenedijt zijt ghi Godt die HEERE onser vaderen, en{de} loeflijc, en{de} heerlijck, en{de} zeer hooch verheuen inder eewicheyt, En{de} gebenedijt is die heerlicheyt ws heyligen naems, ende loeflijck, ende zeer op verheuen inder eewicheyt.
Ghebenedijt zijt ghi inde{n} heyligen tempel uwer heerlicheyt, en{de} ouer zeer loeflijck, zeer ouer glorioos, inder eewich{eyt}.
Gebenedijt zijt ghi inde{n} troon ws rijcs, en{de} ouer loeflijc, zeer hooch verheue{n} inder eewich{eyt},
Ghebenedijt zijt ghi die daer besiet die diepte{n}, en{de} sit op die Cherubim, ende loeflijc, en{de} alderhoochste verheuen inder eewicheyt.
Gebenedijt zijt ghi int firmame{n}t des hemels, en{de} loefflijc en{de} glorioos inder eewicheyt.
Alle die wercken des HEEREN gebenedijt de{n} HERE, louet he{m}, en{de} verheft he{m} alderhoochste inder eewicheyt.
Gebenedijt ghi Enghelen des HEEREN den HEERE, loeft hem, en{de} verheft he{m} inder eewicheyt,
Gebenedijt de{n} HERE ghi hemelen,
Gebenedijt de{n} HERE alle ghi wateren die daer zijt bouen die hemelen, loeft den HEERE.
Ghebenedijt alle die crachten des HEREN, den HERE loeft.
Gebenedijt den HERE sonne en{de} mane,
Gebenedijt den HEERE ghi sterre{n} des hemels, loeft.
Ghebenedijt den HEER stofrege{n} en{de} dauwe, loeft
Gebenedijt de{n} HERE alle die geesten des HEEREN, loeft,
Gebenedijt vier en{de} hitte de{n} HEERE, loeft
Gebenedijt den HEERE winter en{de} somer, loeft.
Ghebenedijt den HEERE dauwen ende hijsel, loeft.
Gebenedijt den HEERE ijs ende sneeu, loeft.
Gebenedijt den HEERE nachten ende daghen, loeft.
Gebenedijt den HERE licht en{de} duysternisse, loeft.
Ghebenedijt den HEERE blixem en{de} wolcken, loeft,
Gebenedijt aerde den HEERE, loeft, en{de} verheft hem inder eewicheyt,
Gebenedijt den HEERE berge{n} ende hueuelen, loeft.
Gebenedijt den HEERE alle dat daer spruyt opter aerden, loeft
Gebenedijt ghi fonteyne{n} den HERE, loeft
Ghebenedijt den HEERE zeeen ende loopende wateren, loeft.
Ghebenedijt de{n} HEERE waluisschen, en{de} alle dat daer int water leeft, loeft.
Ghebenedijt den HEERE alle voghelen des hemels, loeft.
Ghebenedijt den HEERE alle dieren en{de} beesten, loeft.
Gebenedijt den HEERE sonen der mensce{n} loeft.
Gebenedijt Israel den HEERE, loeft ende verheft hem inder eewicheyt,
Ghebenedijt den HERE priestere{n} des HEREN, loeft.
Ghebenedijt den HEERE knechten des HEEREN, loeft.
Ghebenedijt den HERE gheesten en{de} zielen der rechtueerdigher, loeft.
Ghebenedijt den HEERE ghi heylighen ende ootmoedighen van herten, loeft.
Gebenedijt den HEERE Azaria, Hanania, Mizael, loeft, ende verheft hem inder eewicheyt. Die ons verlost heeft wter hellen, en{de} heuet o{n}s salich gemaect wt die ha{n}t des doots, ende heeft ons verlost wten midde{n} vander barnender vlammen, wten midden vande{n} viere heeft hi ons verlost,
Belijdt den HERE, want hi is goet, want sine ontfermherticheyt duert inder eewicheyt,
Gebenedijt alle ghi godlike, God den HEERE der goden, loeft, ende belijdt hem, want inder eewicheyt is sine ontfermherticheyt.
Doe{n} was Nabuchodonosor zeer verzaecht, en{de} hi is terstont opgestaen, en{de} heeft tot sine{n} opperste{n} gesproke{n}, En hebbe{n} wi niet drie manne{n} gesonde{n} midde{n} inden viere gebonden? En{de} si hebbe{n} den coninc geantwoort, en{de} seyden, Heer coninc, Voorwaer, het is also.
Die coninc heeft geantwoort, en{de} geseyt, Siet, ic sie daer vier manne{n} ontbonden, en{de} wa{n}delende int midde{n} des viers, en{de} daer en is geen quetsinge aen hen luyden, en{de} die gedaente des vierde{n} mans die is gelijc de{n} sone Gods
Doen is die coninc Nabuchodonosor gegae{n} totter duere{n} va{n}de{n} fornaeyse des brandende{n} viers, en{de} heeft geseyt Sidrach Misach, en{de} Abdenago, dienaers, des hooge{n} Gods, gaet wt en{de} coemt, En{de} terstont zijn si wtgegae{n}, Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, wt den midden vanden viere.
En{de} daer zijn die drossaten vergadert, en{de} die meesters, en{de} die rechters, en{de} die machtige des conincs, en{de} hebben dese manne{n} besien, en{de} datter vier geen macht en hadde gehadt in haer lichame{n}, en{de} dat niet ee{n} har va{n} haere{n} hare en was versengt, noch haer nedercleedere{n} en ware{n} niet vera{n}dert, en{de} de{n} rooc haers viers en was door he{n} n{iet} gegae{n}
En{de} Nabuchodonosor die coninc wtstortende heeft hi geroepe{n}, Gebenedijt is huer luyde{n} God, te wete{n}, Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, die sine{n} Engel gesonde{n} heeft, en{de} heeft zij{n} knechte{n} verlost, die in he{m} geloofde{n}, die welcke hebbe{n} twoort des conincs verandert, en{de} hebben haere lichamen geleuert, op dat si niet diene{n} en souden, en{de} niet aenbidde{n} elcke{n} God, sonder alleen haere{n} God,
Hiero{m} is va{n} mi tgebot gedae{n}, dat alle volc, en{de} geslachte ende tale, die daer Gods lasteringe spreect, tegen den God va{n} Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, dat die sal vergae{n}, en{de} zijn huys sal verwoest worde{n}, Wa{n}t daer en is a{n}ders gee{n} God, die also mach salich maken.
Doe{n} heeft die coninc Sidrach, Misach, en{de} Abdenago, verheue{n} inde{n} la{n}de va{n} Babilonie{n}.
Nabuchodonosor die coninc, allen den volcke{n}, de{n} heydene{n}, en{de} spraken die daer woonen ouer alle aertrijc, Vrede moet worde{n} vermenichfuldicht bi v.
Teekene{n} en{de} wonderlijcke dinge{n} heeft mi gedae{n} die hooge God, Hiero{m} heuet mi belieft te vercondige{n}
zijn teekene{n}, wa{n}t si groot zijn, ende zijn wonderlicheden, wa{n}t si starck zijn, En{de} zijn rijck is een eewich rijck, en{de} zijn cracht van geslachte tot geslachte.
IC Nabuchodonosor, was gerust in mij{n} huys, ende bloeme{n}de in mijn pallaeys,
hebbe eene{n} droom gesie{n}, die mi veruaerde, en{de} mijn gedachte{n} in mij{n} bedde, en{de} die visioenen mijns hoofts, hebben mi verbaest ghemaect,
En{de} va{n} mi is dat gebot voort gestelt, dat alle die wisen van Babilonien soude{n} ingeleyt worden in mijn aenschouwe{n}, op dat si mi soude{n} te kenne{n} gheue{n} dat beduyt des drooms,
En{de} doen zijn daer ingegaen, waerseggers, swartte constenaers, Caldeeusce{n} ende besweerders, ende ic heb hen daer de{n} droom geseyt, Maer wattet beteekende en hebbe{n} si mi niet beduyt,
tot den tijde dat die mede geselle ingegaen is in mijn aenschouwe{n} Daniel, wiens naem is Balthazar nade{n} naem mijns Godts, die daer in hem seluen heeft den geest der heyliger gode{n} en{de} den droom heb ic in zijn tege{n}woordicheyt gesproke{n},
Balthazar, prince der waerseggers wa{n}t ic wete, dat ghi in v hebt den geest der heyliger gode{n}, en{de} alle heymelich{eyt} en is v niet ommogelic, Die visioene{n} va{n} mine{n} droome{n} die ic gesien heb, en{de} haer beduytsel vertelt mi.
Het gesicht mijns hoofts in mijn slaepcamer sach ic, en{de} siet, eene{n} boom int midde{n} der aerden, en{de} zijn hoocheyt zeer groot,
En{de} eene{n} groote{n} boom en{de} starc, En{de} zijn lancheyt raecte tot aen de{n} hemel, en zijn aenschouwe{n} was totte{n} eynde van heel aertrijcke,
zijn bladere{n}, zeer scoon, en{de} zijn vruchte{n} zeer ouer vele, en{de} alderhande spijse aen hem, Onder he{m} woonde{n} diere{n} en{de} beeste{n}, En{de} onder zijn tacke{n} verkeerde{n} die vogele{n} des hemels, en{de} daer af adt alle vleesch.
Ick sach inden gesichte mijns hoofts op mijn bedde, en{de} siiet, ee{n} wacker en{de} een heylich Engel neder gecome{n} va{n}de{n} hemel,
en{de} heeft luyde geroepe{n}, en{de} heeft aldus gheseyt, Smijt den boom omme, ende hout sine tacken af, en{de} schuddet zijn bladere{n} af, en{de} verstroyt zijn vruchte{n} laet wech vliegen, die beeste{n} die daer onder zijn, en{de} die vogelen des hemels die op die tacke{n} zijn,
Nochtans wilt opter aerde{n} laten die spruyte{n} zijnder wortelen, en{de} laet he{m} vast binde{n} met eene{n} ysere{n} bande en{de} va{n} metalen, inde{n} cruyde{n} die buyte{n} zij{n}, En{de} latet he{m} vochtich make{n} met de{n} dauwe des hemels, en{de} zijn deel inde{n} cruyde{n} der aerde{n} mette{n} wilden beeste{n},
Laet zijn herte verandere{n} va{n}der menscelicheyt, en{de} laet he{m} gegeue{n} worde{n} ee{n} herte der wilder beeste{n} En{de} laet die seue{n} tijden op hem verandere{n}.
Het is inde{n} oordeele des wakers en{de} der heyliger Engelen woort geuraecht en{de} beslote{n}, tot dat die leuende bekenne{n}, dat die alder hoochste heeft heerscappie int rijc der mensce{n} en{de} wie{n} dat hi wilt, die{n} sal hijt geue{n}, en{de} de{n} aldernedersten mensche sal hi bouen he{m} stellen,
Desen droom heb ick Nabuchodonosor die coninc gesien, Hiero{m}me ghi Balthazar, vertelt mi haestelijc die bediedenisse, Wa{n}t alle die wise va{n} mine{n} rijcke en conne{n} mi niet gesegge{n} d{at} bedietsel, Maer ghi vermoget, wa{n}t die geest der heyligher gode{n} is in v.
In dien tijde{n} heeft Daniel, wiens naem Balthazar is, heymelijc begonst te peinsen in hem selue{n}, bi na een vre, en{de} zijn gedachte{n} hebben hem verbaest gemaect, Ende die coninc heeft geantwoort, en{de} heeft geseyt, Balthazar, en laet de{n} droom en{de} zijn beduytsel v niet verslaen. Ende Balthazar heeft geantwoort, en{de} seide, Mijn Heere, desen droom si den ghenen die v haten, ende zijn beduytsel si uwen vianden.
Den hooge{n} boom dien ghi gesien hebt, en{de} zeer starc, die{n}s hoochte raecket tot aen de{n} hemel en{de} zijn ae{n}sicht in allen landen,
en{de} zijn tacke{n} alderscoonste en{de} zijn vruchte{n} ouer vele, en{de} eene{n} yegelike{n} spise ae{n} hem, ende daer onder die beesten des velts woo{n}de{n}, en{de} in zij{n} tacke{n} de vogele{n} des hemels woonde{n},
Dat zijt ghi Heer Coninc, die daer groot zijt gemaect, ende opgewassen, en{de} v grootheit is opgewassen en{de} is gecome{n} totte{n} hemele, en{de} v macht inden eynde{n} van allen lande{n}.
En{de} dat die coninc heeft gesien eenen wakende{n}, en{de} heylighen neder dalende wt de{n} hemel, en{de} seggende, Smijt de{n} boom omme, en{de} worpt he{m} wech, nochta{n}s laet die spruiten zijnder wortelen opter aerde{n}, en{de} laet he{m} met yser binde{n}, en{de} met metale inden cruyde{n} daer buyte{n}, En{de} laet he{m} bespre{n}ge{n} mette{n} dauwe des hemels, Ende laet zijn voetsel zijn mette{n} wilde{n} beeste{n}, tot d{at} die seue{n} tijde{n} op he{m} vera{n}dert zijn.
Dit is dat wtlegge{n} der sentencie{n} vande{n} alderhoochste{n}, die daer gecomen is op mine{n} Heere den coninc,
Si sullen v wtworpe{n} vande{n} mensche{n}, en{de} v wooninge sal zijn mette{n} beeste{n} en{de} wilden diere{n}, en{de} ghi sult hoy ete{n} als een os, en{de} ghi sult bestort worde{n} vande{n} dauwe des hemels, En{de} die seue{n} tijde{n} sullen op v verandere{n}, totte{n} tijde{n} dat ghi wete{n} sult, d{at} die hoochste regeert op dat rijcke der menscen, en{de} wie{n} hi wille, dien geeft hijt.
En{de} dat hi heeft geboden, datmen die spruite zijnder wortelen soude late{n} dat is des booms, v rijcke sal v bliue{n}, na dat ghi sult bekenne{n}, datter ee{n} hemelsche macht is
Hieromme o Coninc, laet mine{n} raet v behage{n}, en{de} wilt uwe sonde{n} verlossen met aelmoesen, ij{n}e v booshede{n} met o{n}tfermhertich{eyt} tege{n} die arme{n} bi auontuere God sal v sonden vergeue{n}
Alle dese dinge{n} zijn gecome{n} op Nabuchodonosor den coninc.
Na deinde va{n} .xij. maende{n} wandelde hi ouer in die zale va{n} Babilonie{n},
en{de} die coninc antwoorde, en{de} seyde, En is dit niet Babylon die groote stat, die ic heb getimmert tot een huys des rijcs, in die vromicheyt mijnder stercte{n}, ende tot die heerlicheyt mijnre vercieringe.
En{de} doen dese woorde{n} noch waren in sine{n} mo{n}t, doe{n} is ee{n} stemme wte{n} hemel neder geuallen, V wort geseit Nabuchodonosor coninc, V rijc sal va{n} v wech gaen,
en{de} si sullen v verstooten vanden menschen, en{de} v woonstat sal zijn mette{n} beeste{n}, en{de} mette{n} wilde{n} diere{n}, Ghi sult hoy eten als een os, en{de} die seue{n} tijde{n} sulle{n} op v vera{n}dere{n}, totte{n} tijde dat ghi bekenne{n} sult, dat die opperste regeert, in d{at} rijcke der me{n}schen, ende wien hi wilt, dien geeft hijt.
En{de} ter seluer vre{n} is dat woort veruult op Nabuchodonosor, en{de} hi is va{n}de{n} me{n}sce{n} verstoote{n} geweest, en{de} hi heeft hoy gete{n} als ee{n} os, en{de} zijn lichae{m} is veruult geworde{n} mette{n} dauwe des hemels, tot dat zij{n} hare{n} wiessen, in een gelijckenisse der arene{n} vedere{n}, en{de} zij{n} nagelen als clauwe{n} der vogelen,
Hiero{m} na dat eynde der dage{n}, heb ic Nabuchodonosor mijn ooge{n} opgeheue{n} totte{n} hemel, en{de} mine{n} sin is mi weder gegeue{n}, En{de} ic hebbe de{n} almogensten gebenedijt, en{de} ic hebbe den leue{n}den inder eewicheyt geloeft, ende ghepresen, wa{n}t zijn macht is een eewige macht, en{de} zijn rijc va{n} geslachte tot gheslachte,
En{de} alle die inwoonders der aerde{n} zijn bi he{m} geacht als niet, Na sine{n} wille doet hi, also wel inde{n} heyren des hemels, als in die inwoonders der aerde{n}, En{de} daer en is niema{n}t die zijnder ha{n}t mach wederstae{n} en{de} he{m} mach segge{n} waerom hebt ghijt gedaen?
In dien seluen tide is mine{n} sin wederom tot mi gecomen, ende ic ben tot der eeren mijns rijcs weder ghecomen, En{de} mijn gedaente is weder tot mi gecome{n}, En{de} mijn ouerste{n} en{de} mijn meesters hebbe{n} mi gesocht, En{de} ic ben weder in mijn rijc gestelt, En{de} mijn mogentheyt is mi meerder geworde{n} en{de} meer toegedaen.
Hierom ic Nabuchodonosor leue nv, en{de} ic maec groot ende ick prijse den Coninc des hemels, wa{n}t alle zijn wercke{n} zijn warachtich, en{de} alle zijn wege{n} oordeelen, ende die daer wandelen in hoouaerdien, mach hi vernederen.
BAlthazar die coninc heeft een groote maeltijt gemaect, sinen duysent alder besten, ende een yeghelijc dranck na zijnder oude{n}.
Hiero{m} als hi nv veruult was van de{n} wine, heeft hi gebode{n} datme{n} die goude{n} en{de} siluere{n} vate{n} soude hale{n}, die Nabuchodonosor zijn vader vanden tempel wech gedragen hadde, die daer was binne{n} Ierusalem, Dat die coninc en{de} zijn edele daer wt souden drincke{n}, ooc zijn huisfrouwe{n} en{de} zijn bislaperssen.
Doen zijn die gulde{n} vate{n} voortgebracht die hi vande{n} tempel gehaelt hadde, die in Ierusalem was en{de} die coninc en{de} zijn edele, zijn huysurouwe{n} en{de} zijn bislaperssen hebbe{n} daer wt gedroncke{n}.
Si droncke{n} wijn, ende si loefde{n} haer goudene, en{de} siluere{n}, en{de} metale{n}, ysere{n}, houte{n}, en{de} steene{n} Gode{n}.
In dier seluer vren zijn daer vingere{n} geopenbaert, als ee{n}s mensce{n} hant, scriuende tege{n} den candelaer int bouenste vande{n} wande des conincs zale, En{de} die coninc sach die lidtmate{n} va{n}der ha{n}t des scriuers,
En{de} doe{n} is des conincs aensicht verandert, en{de} zijn gedachte{n} hebbe{n} hem verbaest gemaect, en{de} die vergaderinge{n} va{n} sine{n} niere{n} zijn ontbonde{n}, en{de} zijn knyen clopten malcandere{n}.
En{de} die coninc heeft zeer starckelijc geroepe{n}, dat si soude{n} binnen brengen die swartte co{n}stenaers Caldeeusce{n}, en{de} waerseggers, En{de} die coninc voorspreke{n}de heeft geseyt totte{n} wisen va{n} Babilonie{n}, Alle die d{at} geschrifte sal conne{n} lesen, en{de} mi openbaert zij{n} beteekenis die sal gecleet worde{n} met purpuren, en{de} een goude{n} halsbant sal hi om sine{n} hals hebben, En{de} hi sal zijn die derde in mijn rijc.
En{de} doen zijn alle die wisen des conincs ingegaen, en{de} si en hebbent niet geconnen, noch dat geschrift lesen, noch den coninc dat beduytsel te kennen gheuen.
Hierom is die coninck Balthazar macht zeer verbaest geweest, ende zijn aensichte verandert, en{de} zijn edele{n} zijn ooc verbaest geweest.
Die coninginne is ingegae{n} in thuys des maeltijts, om dat gene dat hem en{de} sine{n} edelen geschiet was, En{de} voortsprekende heeft si gheseyt, Die Coninck leue inder eewicheyt, En laet uwe gedachte{n} v niet verstoore{n}, oft en laet v ae{n}sichte niet verandere{n}
Daer is een man in v rijcke, die heeft eene{n} geest der heyliger goden, En{de} inden dage{n} ws vaders, is conste en{de} wijsheyt in he{m} beuo{n}den, Wa{n}t die coninc Nabuchodonosor v vader heeft hem gestelt prince der sterre{n} waerseggers, swarte co{n}stenaers, Caldeeusce{n}, en{de} besweerders, V vader, segge ic, o Coninc,
hiero{m}, wa{n}t in he{m} beuonde{n} is <parens>dat is Daniel, dien die Coninc den name ghaf Balthazar</parens> meerder gheest der wijsheyt en{de} verstants, en{de} tbeduytsel der droome{n}, en{de} openbaringe der heymelicheyt, en{de} do{n}tsluyte{n} der cnoope{n}, Hierom laet desen Daniel nv roepen, en{de} hi sal zijn beduytsel verclaren.
Hierom is Daniel ingeleyt voor den Coninc, Totte{n} welcken sprac die voorgenoemde coninck, Sijt ghi Daniel, vanden geuangenen kinderen van Iuda, die welcke mijn vader bracht wt Iuda?
Ick heb van v ghehoort, dat ghi den geest der goden hebt, en{de} dat zeer vele conste{n} verstant, en{de} wijsheyt in v beuonde{n} zijn,
En{de} nv zijn die wijse en{de} swarte co{n}stenaers in gebracht in mijn aenschouwe{n}, dat si dit geschrift souden lesen, ende mi te kennen gheuen souden, zijn beteekenen, en{de} si en hebbe{n} mi niet conne{n} segge{n}, den sin va{n} desen woorde{n},
Maer ic heb van v gehoort dat ghi duyster dinge{n} moecht beduyde{n}, en{de} die knoopen ontbinde{n}, Hierom, condt ghi dit geschrift lesen, en{de} mi zijn verstant beduyde{n} en{de} openen, So sult ghi gecleet worde{n} met purpure{n} cleedere{n}, en{de} hebbe{n} eene{n} goude{n} halsba{n}t om uwe{n} hals En{de} ghi sult die derde prince zijn in mijn rijcke.
Daniel heeft geantwoort voor den coninck, ende heeft gheseyt, Vwe ghiften behout ghi, en{de} die ghauen ws huys, gheeft die eene{n} a{n}dere{n}, Dat gescrift sal ic v lesen, o coninc, en{de} zijn beduytsel sal ic v vertoonen,
O Coninc, die alderhoochste God heeft Nabuchodosor uwe{n} vadere gegeue{n} d{at} rijcke en{de} mogentheyt, heerlicheit, en{de} eere,
En{de} om die mogenheyt die hi he{m} gaf, vreesde{n} en{de} o{n}tsage{n} hem, alle volc, geslachte{n}, en{de} talen, Die hi wilde, sloech hi doot, ende die hi woude, sloech hi, die hi wilde, verhief hi, en{de} die hi wilde, vernederde hi.
En{de} doe{n} is zijn herte verheue{n} geweest, en{de} sine{n} geest is vast gemaect totter hoouaerdich{eyt}, Daero{m} is hi afgestelt vande{n} coninclijcken stoele zijn rijcs, en{de} zijn heerlicheyt is genome{n},
en{de} hi is wtgeworpe{n} vande{n} kinderen der mensce{n}, Maer zijn herte is ooc gestelt geweest metten beesten, en{de} mette{n} wilde{n} ezels is zijn woonstat geweest En{de} hi heeft hoy gete{n} als ee{n} os, en{de} zij{n} lichae{m} is veruult geweest vanden dauwe des hemels, Tot dat hi bekende, dat die opperste macht soude hebbe{n} in dat rijcke der me{n}sce{n}, opt welcke hi verwecke{n} sal, al dien hi wilt,
Ende ghi Balthazar zijn sone, en hebt ooc v herte n{iet} vernedert, als ghi alle dinge{n} wist,
Maer ghi zijt verheue{n} tege{n} de{n} heerscapper des hemels. En{de} die vaten zijns huys zijn gehaelt geweest voor v, en{de} ghi en{de} v edelen, en{de} v huysurouwen, en{de} v bislapersze{n}, hebbe{n} de{n} wijn daer wt gedro{n}cke{n}, En{de} ghi hebt geloeft goude{n} en{de} siluere{n}, metale{n} en{de} yseren, houte{n}, en{de} steenen gode{n}, die niet en sien, noch en hoore{n}, noch en geuoelen. Voorwaer ghi en hebt de{n} HERE niet heerlijc gemaect die daer heeft uwen adem in sine{n} hande{n}, in alle uwe wege{n}.
Hier om is dat lidt der hant va{n} he{m} gesonde{n}, dwelc dat gescrift gescreue{n} heeft,
Dit is dat gescrift d{at} daer gescreue{n} is Mane Thekel, Vpharsin,
En{de} dit is zijn beteekenisse, Mane, God heeft vroech v rijcke getelt, en{de} hi heuet voleyndt,
Thekel, ghi zijt in een wage gehangen, ende ghi zijt beuonden te lichte.
Phares, v rijcke is ghedeylt, ende het is den Meden ende Persen gegeuen.
Ende doen is Daniel <parens>wa{n}t die coninc gebiede{n}de was</parens> met ee{n} purpure{n} cleet gecleet, ende een gouden halsbant om sine{n} hals gehangen, En{de} van he{m} is wtgeroepen dat hi soude hebbe{n} die derde macht in zijn rijcke
En{de} inde{n} selue{n} nacht is Balthazar die Caldeeusche coninc gedoodet.
En{de} Darius wt Meden, twee en{de} tsestich iaer out zijnde, is na gheuolcht in dat rijck.
HEt heeft Dario belieft, En{de} hi heeft op dat rijc hondert en{de} twintich drossaten gestelt, op dat si in allen sinen rijcke souden zijn,
En{de} boue{n} hen drie prince{n}, Vande{n} welcke{n} Daniel een was, Op dat die drossate{n}, desen rekeninge soude{n} doe{n}, En{de} om dat die coninc geen moeyte hebben en soude.
Hiero{m} is Daniel te boue{n} gegae{n} alle{n} de{n} prince{n} en{de} de{n} drossate{n}, wa{n}t die geest Gods was meerder in hem,
Maer die coninc heeft hem gedacht te stelle{n} ouer alle zijn rijc, Waerom hebbe{n} die prince{n} en{de} die drossate{n} een oorsake ghesocht te vinden aen Daniel, die tegen dat coninc rijck ware, Ende si en hebbe{n} geen sake conne vinden, noh eenich quaet vermoeden, Wa{n}t hi getrou was, en{de} geen misdaet, noch ooc gee{n} quaet vermoede{n} en was in he{m} te vinde{n}.
Hierom hebbe{n} dese manne{n} gesproke{n} Wi en sullen in desen Daniel niet conne{n} geuinden eenige sake, ten waer bi auontuere{n} in die wet zijns Gods.
Doen hebben dye princen, en{de} die ouerste den coninc heymelijc ingeblasen en{de} aldus hebbe{n} si tot he{m} gesproke{n}, Die coninc Darius leue inder eewicheyt
Alle die prince{n} va{n} uwe{n} rijcke, die raetsheeren ende die drossaten, en{de} die wethouders, en{de} die rechters hebben eene{n} raet gehoude{n}, dattet gebot des conincs wtgae, en{de} zijn beuel, dat al die gene, die daer eenige begeerte sal begere{n}, van eenigen mensce oft Gode tot dertich dage{n} toe, da{n} va{n} v coninc alleen, datmen dien inden cuyl der leeuwen worpe{n} sal.
Hierom Coninc, maect nv dit vonnisse vast, en{de} schrijf dat gebot, dattet niet en worde verandert, datter geordineert is va{n} den Meden en{de} den Persen, noch ooc dattet niema{n}t ouertreden en mach.
En{de} die coninc Darius heeft voort gestelt dat gebot, ende heuet beuesticht.
Doen Daniel dat vernam te wete{n}, dat die wet beuesticht was, is hi in gegae{n} in zijn huys, en{de} die vensteren stonde{n} open in zijn eedtcamere teghen Ierusalem, Doen knielde hi driemael des daechs neder op zijn knie{n}, en{de} hi heeft sine{n} God ae{n}gebede{n}, gelijc hi voormaels te doe{n} plach,
Doe{n} dese manne{n} zeer curioselijc o{n}dersoecke{n}de hebben Daniel beuonde{n}, bidde{n}de, en{de} aenbedende sine{n} God.
Ende comende, hebbe{n} si gesproke{n} totte{n} coninc vanden gebode, seggende, Coninc, en hebdi niet beuesticht, dat ee{n} yegelijc mensche, die daer yet soude bidden eenige{n} vande{n} gode{n} oft de{n} mensce{n}, dan va{n} v o coninc tot .xxx. dage{n} toe d{at} die inde{n} cuyl der leeuwe{n} geworpe{n} soude worde{n}? Totte{n} welcke{n} die coninc geantwoort heeft, en{de} geseyt, Dat woort is waer, na tgebot der Mede{n} en{de} Persen, dwelc men niet en mach ouertreden.
Doen hebben si geantwoort, en{de} seyde{n} voor den coninc, Daniel, die daer is vande{n} geua{n}ge{n} kindere{n} va{n} Iuda, en vraecht na uwe wet niet, en{de} na tgebot dat ghi beuesticht hebt, Maer te{n} drien tijde{n} des daechs, bidt hi met zijn bedinge,
Dwelcke woort alst die coninc gehoort had, is hi zeer bedroeft gheweest, en{de} heeft zijn herte voor Daniel gestelt, op dat hi he{m} verlossen soude, Ende hi heeft gearbeyt, totte{n} onderganc der sonne{n}, om hem te verlossen.
Dese ma{n}ne{n}, verstaende de{n} coninc hebbe{n} he{m} geseyt, Weet Coninc, dat die wet der Mede{n} en{de} Persen is, dat alle tgebot dat die coninc beuesticht heeft, datmen dat niet en mach verandere{n}.
Doen heuet die coninc beuolen, en{de} si hebben Daniel voortgebracht, En{de} si hebbe{n} hem inde{n} cuyl der leeuwen geworpen, En{de} die coninc heeft tot Daniel gesproke{n} Vwe Godt dien ghi altoos dyent, sal v verlossen.
Ende daer is eenen steen gehaelt, en{de} hi is geleyt op dat gat vanden cuyle, den welcken die coninc beseghelt heeft met zijn teeken, en{de} mette{n} ringe zijnder edele{n}, om datme{n} tege{n} Daniel niet en soude doe{n}.
En{de} die coninck is wechgeghaen in zijn huys, en{de} hi ginc slape{n} sonder auo{n}tmael, En{de} daer en zijn gee{n} spijsen voor he{m} gehaelt, Ende den vaec is ooc van hem wechghegaen,
En{de} doe{n} die coninc smorgens vroech opstont is hi haestelijc totte{n} cuyle der leeuwen ghegaen,
en{de} nakende omtrent de{n} cuyl, heeft hi Daniel aengeroepe{n} met weenender ste{m}me, en{de} hi heeft he{m} ae{n} gesproke{n}, segge{n}de, Daniel dienaer des leuende{n} Gods, v God de{n} welcken ghi aenbidt, meyndi ooc niet, dat hi v heeft moghen verlossen vanden leeuwen?
En{de} Daniel antwoordende den coninc, heuet gheseyt, Die Coninck leue inder eewicheyt,
Mijn Godt heeft sinen Enghel gesonden, ende hi heeft die monde{n} der leeuwe{n} toe gesloten, ende si en hebben mi niet gescaet, want voor hem is geuonden rechtueerdicheyt in mi, Ende ooc teghen den coninc en hebbe ick gheen misdaet ghedaen.
Doen is die coninck ouer hem zeer verblijt, en{de} heeft beuolen datmen Daniel wten cuyle soude doen. Ende Daniel is wten cuyle geleyt, ende ghee{n} quetsuere en is aen hem geuonde{n}, want hi geloofde sine{n} Gode.
En{de} door des conincs gebot, so zijn die ma{n}ne{n} voortgebracht die Daniel beschuldicht hadde{n}, en{de} zijn inde{n} cuyl der leeuwe{n} geworpe{n}, si, en{de} haer kindere{n}, en{de} haer wiue{n}, En{de} si en zij{n} niet gecome{n} ae{n} den bodem des cuyls, si en zijn vande{n} leeuwen gegrepe{n}, en{de} alle haer gebeente{n} hebbe{n} si instucken gheknorst.
Doen heeft Darius die coninc allen volcken gescreue{n}, allen geslachte{n}, en{de} talen, woonende in allen landen. Vrede moet v vermenichfuldicht worden.
Van mi is gestelt een ghebot, Datme{n} in alle mijn heerscappie ende in alle mijn rijc soude vreesen en{de} ontsien Daniels God, wa{n}t hi is die leue{n}de Godt, en{de} eewich inder eewichede{n}, en{de} zijn rijc en sal n{iet} vergaen, en{de} zijn macht is tot inder eewich{eyt},
Hi is die verlosser en{de} die behouder, doende die teekene{n} en{de} wonderlijcke dinge{n}, inde{n} hemel en{de} inder aerden, die Daniel verlost heeft wt den cuyle der leeuwen.
En{de} Daniel is gebleue{n} volherdich tot de{n} rijcke va{n} Darius, en{de} tot den rijcke va{n} Cyrus va{n} Persen.
INden eersten iare va{n} Balthazar des conincs van Babilonien, heeft Daniel eenen droom gesien, dat visioen zijns hoofts in zijn slaepcamere, En{de} schriuende den droo{m} met cortte{n} woorde{n}, heeft hi hem begrepen, en{de} in een cleyn summe tsame{n} gewonde{n}, En{de} hi heeft geseyt,
Ic sach in mijn visioen bi nachte, en{de} siet vier winde{n} des hemels vochten in die groote zee,
en{de} vier groote beeste{n} quame{n} op, vander zee, onder hen versceide{n}.
Die eerste was gelijc een leeuwinne, en{de} had vloghelen gelijc een arent, En{de} ic sacht ae{n} tot dat haer vlogelen wtgetrocke{n} werde{n} en{de} si was wechgenome{n} vander aerde{n}, En{de} si stont op die voete{n} gelijc een mensch, En{de} zijn herte is haer gegeue{n}.
En{de} siet, die ander beeste was eene{n} beyr gelijc, die sto{n}t ae{n} die side, En{de} daer ware{n} drie ordinancie{n} in sine{n} mo{n}t en{de} in zijn tande{n}, En{de} aldus seyde{n} si he{m}, Staet op, en{de} etet vele vleeschs.
Nae desen sach ic, en{de} siet, een ander, als een lupaert, ende had vier vluegelen op he{m} als eene{n} vogel, En{de} vier hoofden hadde die beeste, Ende haer was machte ghegeuen.
Nae desen sach ick een visioe{n} des nachts, ende siet, die vierde beeste, vreeselijc en{de} wonderlijc, en{de} zeer starc Si hadde groote ysere{n} tande{n}, etende en{de} intwee knerssende, en{de} die ouerblijfsele{n} verterde si onder die voete{n}, En{de} si was ongelijc den anderen beesten, die ic sach voor haer, en{de} si hadde thien hoornen.
Ic aensach die hoorne{n}, en{de} siet, een ander cleyn hoorenken is gesproten wt dat midde{n} va{n} hen, En{de} die drie vande{n} eersten hoorenen zijn wtgeroeit van sine{n} aensichte, En{de} siet, in desen horen, ware{n} ooge{n} gelijc eens mensche{n} ooge{n}, en{de} eene{n} mo{n}t sprekende hooge dinge{n}.
Ic sac tot dat die throone{n} zijn geset gheweest, en{de} die oude van daghen heeft geseten, Sijn cleet was witblinckende als sneeu, en{de} zijn har des hoofts, als een suyuer wolle, Sine{n} throon was gelijc vlamme{n} des viers, zijn raders gelijc barne{n}de vier,
en{de} va{n} sine{n} aensichte ginc wt een vierige gripe{n}de riuiere, Duysentich duysende{n} diende{n} he{m}, en{de} tien duysentwerf ho{n}dert duisent, stonden bi he{m}. Doordeel sadt en{de} die boecke{n} zijn op gedae{n},
Ic sach toe, om die ste{m}me der grooter sermoone{n}, diewelcke daer die hore{n} sprac En{de} ic sacht, wa{n}t die beeste is doot geslage{n} en{de} haer lichae{m} verghaen is, en{de} tis den viere geleuert om te verberne{n},
En{de} de{n} andere{n} beesten is die macht afgenome{n}, en{de} die tijde{n} des leuens zijn haer ghestelt, tot den tijt en{de} tijde.
Ick sach inden visioene des nachts, ende siet, metten wolcke{n} des hemels qua{m} een gelijck eens mensce{n} sone, En{de} hi is gecome{n} totte{n} oude{n} bedaechde{n}, En{de} in zijn aenscouwe{n} hebbe{n} si he{m} gebrocht,
En{de} hi heeft he{m} macht gegeue{n} en{de} eere, en{de} trijc, en{de} dat alle volcke{n} der geslachten, en{de} die sprake{n} soude{n} he{m} diene{n}, Sijn machte is een eewige macht, die niet afgedaen en sal worden, en{de} zijn rijc dwelcke niet vergae{n} en sal.
Minen gheest is veruaert geweest Ic Daniel ben veruaert gheweest hier af, ende die visioenen mijns hoofts hebben mi verstoort,
Ick ben gegaen tot eene{n} die daer neuen stont, ende ick vraechde hem die waerheyt, van allen desen dinghen, Die welcke mi seyde, dat beduyden der sermonen, ende hi heeft mi geleert.
Dese vier groote beesten, zijn vier rijcken die daer sullen opstae{n} vander aerden,
want si sullen ontfanghen dat rijcke des alderhoochste{n} heylichs Gods en{de} si sullen besitte{n} dat rijcke inder eewicheit en{de} in allen tijden.
Daer na woude ick naersteliken leeren, vander vierder beeste, die zeer ongelijc was vande{n} andere{n}, en{de} zeer vreeselic Haer tande{n} en{de} nagele{n} ware{n} ysere{n} het adt en{de} brac in twee, en{de} die ouerblijfselen tredet onder die voete{n}.
En{de} vande{n} tien hoorne{n} diet hadde inde{n} hoofde, en{de} vande{n} andere{n} die daer na was wtgesprote{n}, voor denwelcke{n} vielen drie hoornen, en{de} van dien horen die ooghen hadde, en{de} eenen mont sprekende hooge dinghen, en{de} het was grooter dan die ander.
Ick sach, en{de} siet, die horen maecte oorloge tegen die heyligen, en{de} hi qua{m} hen te bouen,
tot dat qua{m} die oude bedaechde, en{de} hi ghaf oordeel den heylighen des hooghen, ende den tijt is aengecomen, en{de} die heylighen hebben dat rijck behouden.
En{de} aldus heeft hi gesproken, Die vierde beeste, sal zijn tvierde rijck opter aerden, dwelcke grooter sal zijn, dan alle die rijcken, En{de} tsal verslinden tgeheele aertrijcke, en{de} tsalse daer neder trede{n} en{de} verderue{n}.
En{de} die thien hoornen des rijcs, sullen zijn thien coningen, En{de} na hen sal een ander opstae{n}, en{de} hi sal machtiger zijn dan die voorleden, En{de} hi sal vernedere{n}, drie coninge{n},
En{de} sal subtile woorde{n} spreke{n} tege{n} de{n} alderhoochsten, En{de} hi sal verdrucke{n} die heilige{n} des alder opperste{n}, En{de} hi sal meyne{n}, dat hi sal mogen veranderen, die tijde{n} en{de} die wette{n}, En{de} si sullen geleuert worden in zijn handen, tot eene{n} tijt, en{de} twee tijden, en{de} eenen haluen tijt.
Ende dat oordeel sal sitten, op dat zijn macht soude worde{n} genome{n}, en{de} worde{n} teniet gedae{n}, en{de} verstroyt worde{n} tot int eynde.
En{de} dat rijcke en{de} die macht, en{de} die grootheit des rijcs, die daer is onder al den hemel, sal worden gegeuen, den volcke der heyligen, des alder oppersten, Wiens rijck, is een eewich rijck, En{de} alle coninghen sullen hem dienen, en{de} hem gehoorsaem zijn.
Tot hier toe is dat eynde des woorts, Maer ic Daniel was zeer verbaest in mijn gedachten, ende mijn aensichte, is verandert in mi, Maer de woorden heb ick verwaert in mijn herte.
INden derden iaer des rijcs Balthasars des conincks, is mi gheopenaert, een visioen, Ick Daniel na dat ghene dat ic inde{n} beginne hadde gesien,
so sach ic in minen visioen, doe{n} ic int slot van Susis was, dwelc is int lant van Elam, Ic sach inde{n} visioe{n}, dat ic was op die poorte Vlay.
En{de} ic heb mijn ooghen opgeheuen,
en{de} ic sach, En{de} siet, een ram stont voor dat broeck hebbe{n}de hooge hoornen, en{de} den eenen hooger dan den anderen, en{de} wtwassende,
Daer na sach ic de{n} ram metten hoorne{n} waeyende tege{n} den westen, en{de} noorden, en{de} tegent zuyde{n}, en{de} alle die beesten en mochte{n} hem niet wederstaen, oft niet verlost worden van zijnder hant, en{de} hi dede na sinen wille, en{de} hi wert grooter.
En{de} ic verstont Maer siet, daer qua{m} eene{n} bock der gheyte{n}, vanden westen, op dat aensicht va{n} alle daertrijck, en{de} hi en raecte daerde niet. En{de} dese bock hadde eenen groote{n} horen tusschen zijn oogen,
en{de} hi is gecomen tot dien gehoorenden ram, den welcken ick hadde sien staen voor die poorte, en{de} hi is tot hem geloopen met eenen groote{n} oploop zijnder stercten,
En{de} als hi genaecte bi de{n} ra{m} is hi op hem wreet geworden, en{de} heeft hem geslaghen en{de} heeft in twee gebroken twee zijnder hoorne{n}, En{de} die ram en heeft niet mogen wederstaen, En{de} als hi he{m} ter aerde{n} hadde geworpe{n} heeft hi he{m} getrede{n}, en{de} niemant en conste de{n} ra{m} verlossen va{n} sine{n} handen.
Die bocke{n} der gheyt, is zeer groot geworden, En{de} als hi opgewassen is, is sinen grooten horen gebroken, En{de} daer zijn gesproten vier hoorne{n} onder hem, ouer die vier winde{n} des hemels,
Vanden eene{n} van hen is wtgecomen eenen cleynen hore{n}, en{de} hi is groot geworden, tegen dat zuyden, en{de} tegent oosten en{de} tegen die stercte,
En{de} hi is groot geworden tot die stercheyt des hemels, en{de} heuet daer af wat neder geworpe{n} vander stercte{n} en{de} vanden sterren, en{de} theetfse vertrede{n},
En{de} hi is groot geworde{n} tot aen den prince der stercten, en{de} heeft van hem wech genomen die daghelicsche offerhande, en{de} heeft neder gheworpen die plaetse zijnder heylicheden,
En{de} hem is gegeuen stercte tegen die eewige offerande om die sonden, En{de} die warachticheyt sal nedergeworpen worden in de aerde, en{de} hi sal voorspoedighen, en{de} salt doen.
En{de} ic heb gehoort eenen vande{n} heyligen sprekende, en{de} die heylige heeft ghesproken totten andere{n}, ic en weet niet wien sprekende, Hoe lange sal dat gesichte zijn, en die dagelicsce offerande, en{de} die sonde der verwoestheyt, die daer gedae{n} is, en{de} die heylige plaetse, en{de} de stercheit vertreden sal worden?
En{de} hi heeft he{m} geseyt, Totte{n} auont en{de} den morghenstonde, twee duisent dagen en{de} drie hondert, en{de} dat heylich huys sal dan worden gereynicht.
Maer tis geschiet doen ic Daniel sach dat ghesichte, en{de} ic vragende was, dat verstant, siet, doen stont in mijn aenschouwen wat gelijc die gedaente van eene{n} man.
En{de} ic heb gehoort een stemme eens ma{n}s tusschen Vlai en{de} hi riep, en{de} seyde, Gabriel doet desen dit gesichte verstaen,
En{de} hi is gecomen, en{de} hi stont beneuen daer ic stont, En{de} als hi gecomen was, verzaecht zijnde viel ic op mijn aensicht, En{de} hi heeft gesproken tot mi, Verstaet, Ghi sone des mensche{n}, dat inden tijt des endes, sal dit gesichte volbracht worde{n}.
En{de} doe{n} hi tot mi sprac, ben ic, neder geuallen ter aerden, En{de} hi heeft mi geraect en{de} hi heeft mi gestelt wedero{m} op,
en{de} hi heeft tot mi geseit, Ic sal v toonen, die dingen die welcke toecomende zijn inden laetsten dach der vermaledijnge, want die tijt, heeft zijn eynde.
Die ram dien ghi gesien hebt hoornen hebbende, is die coninc der Meden en{de} Perssen.
Maer die gheyten bock, dat is die coninc va{n} Griecke{n}, En{de} die groote horen die daer was tusscen zijn ooge{n}, dats de eerste coninc.
En{de} dat die{n} gebrobe{n} zijnde, zijnder vier ander opgestaen voor he{m}, beduyt dat, Vier coningen sullen opstaen va{n} sinen volcke, Maer niet van zijnder stercten.
En{de} na haer rijc als die booshede{n} gewassen sullen zijn salder opstae{n} een coninc onscamel va{n} aensichte, en{de} verstae{n}de die vremde vrage{n},
en{de} zijn vromicheit sal worden gesterct, maer niet door zijn crachte{n} En{de} meer danme{n} gelooue{n} mach sal hijt al tesame{n} verwoesten, en{de} hi sal voorspoet hebben, en{de} hi salt doen, En{de} hi sal dootslaen die stercke, en{de} dat volc der heylige{n}
na sine{n} wille, En{de} bedroch sal in zijn hant worde{n} gheschickelic gheleyt, En{de} in zijn herte sal hi he{m} verheffen En{de} in oueruloedicheyt va{n} allen dinghen, sal hi daer vele dootslaen. En{de} hi sal opstaen tege{n} den prnice der princen, En{de} sonder handt sal hi worden vernielt
En{de} dat gesichte tsauonts en{de} des morghens dat daer gheseyt is, is waer, Hieromme teekent ghi dit gesichte, want tsal zijn na veel dage{n}.
En{de} ic Daniel was daer af cra{n}c, en{de} siet door eene{n} tijt va{n} dage{n} lanc, En{de} na dat ic opgestae{n} was, dede ic die werken des conincs En{de} ic was verscrict van dat gesichte, ende daer en was niemant diet mi beduyde.
INden eersten iare van Darius des soo{n}s Assweri, vanden zade der Meden, Die gebot heeft gehadt, op dat rijcke der Caldeen,
inden eersten iare zijns rijcs, verstont ic Daniel inden boecken des getals der iaren vanden welcken dat tot Ieremiam den propheet gheschiet is, dat woort, dat die verwoestheyden van Ierusalem veruult souden worde{n} tseuentich iaren,
en{de} ic hebbe mijn aensicht ghestelt, tot Godt minen Heere te bidden, ende aen te roepen, met vasten met eenen sack ende asschen.
Ende ick hebbe gebeden tot den HEERE minen God, en{de} ick hebbe beleden, en{de} ic seyde, Ic bidde v Heere groote en{de} vreeselijc God, beware{n}de dat verbont en{de} die ontfermherticheyt, den ghenen die v vreesen en{de} die v gheboden verwaren.
Wi hebben ghesondicht, wi hebben onrechtuaerdicheit gedaen, qualijc hebben wi gedaen, wi zijn wech gegaen, en{de} hebben afgegaen van uwen gheboden, en{de} van uwen oordeelen,
wi en hebbe{n} niet gehoorsaem geweest, uwen knechten den prophete{n}, die gesproken hebben in uwen naem, tot onsen coningen, onsen princen, onsen vadere{n}, en{de} alle de{n} volcke vande{n} lande,
O HERE die rechtuaerdich{eyt} behoort v toe, maer ons bescae{m}theyt des aensichts, gelijct huyde{n} blijct den man va{n} Iuda, en{de} de{n} inwoonders van Ierusalem, en{de} alle Israel, de{n} ghene{n} die bi zijn, en{de} die verre zijn, in alle den landen, totten welcken ghi die hebt wtgeworpe{n}, ouermits haer misdaden, metten welcken, si ghesondicht hebben tegen v.
O HEERE, Ons behoort toe beschaemtheyt des aensichts, onsen coningen, onsen prince{n}, en{de} onsen vaderen, die ghesondicht hebben,
Ende v onsen Heere onsen Gode behoort toe ontfermherticheyt en{de} genadicheyt, Want wi zijn van v gegae{n}
en{de} wi en hebben niet ghehoort die stemme ons HEEREN ons Gods, op dat wi soude{n} wandelen in zijn wet, die welcke hi ons heeft gestelt, door zijn knechten die prophete{n},
En{de} alle Israel, heeft ouergetreden uwe wet, en{de} si zijn afghegaen, op dat si v stemme niet en souden hooren, En{de} op ons is gedropen vermaledijnge, en{de} versmadinge, die daer geschreuen is in Moyses boeck des dienaers Gods, Wa{n}t wi hebben hem gesondicht,
En{de} hi heeft gestelt zijn woorden, die hi op ons gesproken heeft, en{de} op onse princen, die ons hebbe{n} geoordeelt, dat hi, op ons soude brenghen soo groote quaet, wiens ghelijck noyt gheweest en heeft, onder al den hemel, gelijck daer geschiet is in Ierusalem.
Ghelijck gheschreuen is in die wet van Moysi, Alle dat quaet is op ons gecomen, en{de} wi en hebben uwe aensichte niet aenghebeden, den HEERE onse Godt, dat wi weder keeren souden, van onsen sonde{n}, ende dat wi soude{n} ouerdencken uwe waerachticheyt.
En{de} die HEERE heeft ghewaect op die boosheit en{de} hi heeftse op ons gebracht, Die HEERE onse God is rechtuaerdich in alle zijn wercken die hi ghedaen heeft, Want wi en hebben zijn stemme niet willen hoore{n}.
En{de} nv o Heere onse God, die v volc wt Egipte{n} hebt gebracht, door een starcke handt, ende hebt v ghemaect eenen naem, tot desen daghe toe. Wi hebben gesondicht, en{de} onrechtuaerdelijck hebben wi ghedaen,
Heere teghen alle uwe rechtuaerdicheit, laet doch uwen toorn wechghaen, en{de} uwe gramschap van uwe stadt Ierusalem, en{de} van uwen heilighen berch, Want om onser sonden, en{de} onser ouderen misdade{n} wille, is Ierusalem, en{de} v volck tot een versmadinge, en{de} verwitinghe, allen menschen rontomme ons.
Hierom nv onse God, wilt verhoore{n} ws dienaers gebet, en{de} zijn aenroepen, en{de} toont v aensicht op v heylighe plaetse, die welcke verlaten is, Om ws selfs wille,
Mijn God neycht uwe ooren, ende hoort, Doet op uwe oogen, en{de} siet onse verwoestheit, en{de} die stat waer ouer uwen naem is aengeroepe{n}, Wa{n}t wi en storte{n} niet neder onse gebede{n} op onse rechtuaerdichede{n} voor v aensicht, Maer op uwe zeer vele ontfermhertichede{n},
Verhoort heere, Laet versoene{n} Heere aenmerct en{de} doetet. En wilt niet beyden, om ws selfs wille o mijn God, Want uwen naem is aengeroepen, op die stadt, en{de} op uwe volck.
En{de} als ic noch sprack, en{de} badt, en{de} ic noch beleet mijn sonden, en{de} die sonde{n} mijns volcs van Israel, op dat ic mijn gebeden soude nederstorte{n} int aenschouwe{n} mijns Gods voor den heylige{n} berch mijns Gods,
Als ic noch sprekende was in mijn gebet, Siet, Gabriel die man dien ic int beginsele hadde gesien int gesichte, geringe vliege{n}de, raecte hi mi inden tijt van die offerande des auonts,
En{de} hi heeft mi geleert, en{de} gesproken, En{de} hi seyde, Daniel, Nv ben ic wtgegaen, op dat ick v soude leere{n}, en{de} dat ghi soudt verstaen,
Va{n}den beghinsel uwer biddinge, so is wtghegaen dat woort En{de} ic ben ghecomen, dat ict v soude te kennen gheuen, want ghi zijt een man der begheerten. Hierom aenmerct dat woort, en{de} verstaet dat gesichte.
Tseuentich weke{n} zijn vercort op v volck, en{de} op v heylige stadt, op dat die ouertredinge soude worde{n} voleyndt, Dat de sonde eynde neme, En{de} die onrechtuaerdicheyt soude worde{n} wt gedae{n}, En{de} die eewige rechtuaerdicheyt gebracht, en{de} dat dat ghesichte soude worde{n} volbracht, en{de} die prophecie, En{de} dat gesalft worde, dat alder heylichste der heylige{n}.
Hierom weet, en{de} aenmerct, vande{n} wtganck des woorts, dat Ierusalem wederomme worde ghetimmert, tot Christum den leytsman, zijnt seuen weken, Ende twee en{de} tsestich weken sullent zijn, Ende die strate sal weder worden ghetimmert, en{de} die mueren in benautheyt der tijden.
En{de} na die twee en{de} tsestich weken, sal Christus dootgeslaghen worden, en{de} het en sal zijn volck niet zijn, dat welcke hem loochenen sal. En{de} die stadt en{de} die heylige plaetse, sal dat volck verstroeyen metten toecomenden leytsman en{de} zijn eynde sal zijn woestheyt, Ende na den tijt der oorloghe{n}, die gesette verwoestheyt
En{de} hi sal velen menschen een verbont beuestige{n}, een weke lanck, en{de} int midde{n} vander weken sal gebreke{n}, die offerande, en{de} die sacrificie, En{de} inde{n} tempel sal zijn onmenschelike afgriselicheit der verwoestheit, En{de} totte{n} veruullen en{de} totte{n} eynde, sal duere{n} die verwoeystheyt.
INden derde{n} iare va{n} Cyrus des conincs va{n} Persen, is Daniel dat woort ontdect wiens binaem was Balthasar, En{de} dwoort was waer, ende groote stercte, En{de} hi heeft dat woort verstaen, Want dat verstant is van noode inden ghesichte,
In dien daghe, ic weende Daniel, die dage{n} van drie weken lanc,
en{de} begheerlijck broot en heb ic niet gegete{n}, En{de} vleesch en{de} wijn en zijn niet gecome{n} in minen mont, En{de} ic en ben ooc niet gesalft met salue, Tot dat die dagen va{n} drie weken zijn veruult.
Maer opte{n} vier en{de} twintichste{n} dach vander eerster maent, was ic omtrent den grooten riuiere, die Tigris heet,
en{de} ic heb mijn ooghen opgheheuen, en{de} ick sach. Ende siet, een man gecleet met linen cleederen, en{de} zijn lendene{n} opgeschort met blincke{n}den goude,
en{de} zijn lichae{m} als Chrisolijt, en{de} zijn aensicht als een gedae{n}te va{n} blixe{m}, en{de} zijn ooge{n} als een barne{n}de lampe, en{de} zijn arme{n} en{de} die daer benede{n} zijn totte{n} voete{n}, gelijck een gedaente van blinckende{n} metale, en{de} die ste{m}me zijnder woorden was, gelijck die stemmen der menichten.
En{de} ic Daniel sach alleen dat gesichte, Maer die mannen die met mi waren, en hebbent niet ghesien, maer zeer groote beuaertheyt is op hen geuallen, en{de} zijn geulode{n} int verborghe{n},
Maer ic alleen gelate{n} zijnde, hebbe dit groot gesichte gesie{n} en{de} gheen crachte en is in mi gebleue{n}, Maer oock mijn gedaente is in mi verandert, en{de} ic ben flau geworden, en{de} ic en heb gheen cracht met allen gehadt,
En{de} ic heb gehoort die stemme zijnder woorde{n}, en{de} hoorende, lach ick verslage{n}, op mijn aensicht, en{de} mijn aensicht cleefde aen die aerde,
En{de} siet, een handt heeft mi geraect, en{de} heeft mi op mijn knien geheue{n} en{de} op die leden mijnder hande{n}.
En{de} hi heeft tot mi geseit Daniel, man der begeerlicheden verstaet die woorden, die ic daer spreke tot v, ende staet geheel op, want nv ben ick gesonden tot v. En{de} doen hi mi dit woort geseyt hadde, stont ic beuende,
en{de} hi seyde tot mi, En wilt niet verzaecht zijn Daniel, want vande{n} eersten dage, dat ghi uwe herte hebt gestelt, om te verstaene, ende ghi v castidet int aenschouwen ws Gods, zijn uwe woorden vehoort, en{de} ick ben ghecomen, om uwe woorden,
Want die prince des rijcs der Persen heeft mi wederstaen een en{de} twintich daghen, En{de} siet, Michael een vanden eersten princen is mi te hulpen gecomen, En{de} ic ben daer gebleuen, bi den coninck van Persen.
Want ic ben gecomen, om dat ic v soude leeren, die dingen, die uwe{n} volcke toecomende zijn in die laetste dage{n}, wa{n}t dat gesichte is noch in dage{n}
En{de} als, hi mi met aldusdanige{n} woorde{n} aensprac, heb ic mijn aensicht neder geworpe{n} inder aerden, en{de} ic sweech,
En{de} siet, als een gelijckenisse des mensche{n} sone, heeft mijn lippen geroert. En{de} opdoende mine{n} mo{n}t heb ic gesproke{n}, en{de} ic seide tot he{m} die tege{n} mi stont, Mijn Heere in uwen gesichte zijn ontbonde{n} die bijnselen mijnder lede{n}, en{de} ghee{n} crachte en is in mi gebleuen,
En{de} hoe sal die knape mijns Heere{n} moge{n} spreken met mine{n} Heere? wa{n}t ghee{n} crachte en is in mi gebleue{n} en{de} mine{n} ade{m} die wort mi onderslote{n}?
Wedro{m} een als eens mensche{n} gesichte heeft mi ander werf geraect, en{de} heeft mi gesterct,
en{de} hi seyde, En wilt niet vreesen man der begeerlicheden, vrede si v, weest gesterct en{de} vroom. Ende als hi met mi sprack, wert ick ghesterct, en{de} ic seyde, Spreect, mijn Heere, wa{n}t ghi mi gesterct hebt,
En{de} hi heeft geseyt, En weet ghi niet, waerom dat ic tot v gecome{n} ben? En{de} nv sal ick wederkeere{n}, om te stride{n} tege{n} den prince va{n} Persen, Want doe{n} ic wtginc, openbaerde he{m} die prince der Griecke{n} comende,
Nochtans sal ic v bootscappe{n}, dat daer is geope{n}t in die scriftuere der warachticheyt, En{de} niema{n}t en is mijn hulper, in alle dese dingen, dan Michael uwe prince.
ENde ic stont inden eersten iare va{n} Darius van Meden, op dat hi sterc soude worden, en{de} gheuesticht,
en{de} nv sal ic v bootscappe{n} die waerh{eyt}, Siet noch, drie coninge{n} sullen opstae{n} in Persen, en{de} die vierde sal boue{n} al die a{n}dere zeer rijc worde{n} va{n} goede, En{de} als hi groot geworde{n} is in sine{n} rijcdo{m}me, so sal hise altesame{n} verwecke{n} tege{n} dat rijc der Griecken.
Daer sal opstaen een machtiger coninc, en{de} hi sal heerscappie hebbe{n} m{et} grooter macht, en{de} hi sal doe{n} dat hem belieue{n} sal,
En{de} als hi sal stae{n}, soo sal zijn rijc worden in twee gebroken, en{de} sal worden gedeylt in die vier winde{n} des hemels, maer n{iet} op sine{n} nacomelingen, noch niet na zijn macht metter welcker hi heerscappie hadde, Wa{n}t zijn rijc sal worde{n} verschoert ooc inden vre{m}den, wt genome{n} desen,
En{de} die coninc va{n}t zuyden sal worde{n} gesterct, en{de} va{n} sine{n} prince{n}, sal op he{m} te boue{n} gaen, en{de} hi sal heerscappie hebben met machte, want zijn heerscappie sal vele zijn.
En{de} na den tijt va{n} iare{n} sullen si eendrachtich worde{n}, En{de} des conincs dochter va{n}t zuyde{n} sal come{n} totte{n} coninc va{n} noorde{n}, om vrie{n}tscap te make{n}, en{de} si en sal niet vercrige{n} cloecheyt des arms, noch haer zaet en sal niet bliue{n} stae{n}, En{de} si sal worde{n} geleuert, en{de} haer iongelingen, diese daer toe geleyt hebben, en{de} die haer inden tijt hebben gesterct.
En{de} va{n} haerder spruyte{n} sal opstae{n} ee{n} plante, En{de} hi sal comen met eene{n} heyre, en{de} hi sal come{n} int la{n}t des conincs va{n}t noorde{n}, en{de} salse misbruycke{n}, en{de} houde{n},
Voort aen ooc haeren God, en{de} haer gesneden gode{n}, en{de} haer costelike vaten va{n} goude en{de} siluer, sal hi gheuange{n} leyde{n} in Egipte{n}, Hi sal te bouen gae{n} tegen de{n} coninc va{n} noorden,
En{de} die Coninc va{n}t zuyde{n} sal come{n} int rijck, en{de} hi sal wederkeere{n} in zijn lant.
En{de} zijn kindere{n} sullen worde{n} verwect tot gra{m}scappe{n}, en{de} si sulle{n} vergadere{n} een menichte va{n} veel scare{n} va{n} volcke, En{de} die eene sal come{n} en{de} gelijc een vloet trecke{n}, en{de} hi sal wederkeere{n}, en{de} sal verwect worde{n} tot haestichede{n}, en{de} hi sal te same{n} come{n} m{et} zijnder stercte.
En{de} die coninc vant zuyde{n} verwect zijnde sal wtcome{n}, En{de} hi sal striden tegen den coninc vant noorden, en{de} hi sal reede maken een zeer groote menichte, en{de} die menichte sal gegeuen worden in zijn hande{n},
en{de} hi sal die menichte vanghen, en{de} zijn herte sal worde{n} verheue{n}, en{de} hi salder veel duysent neder worpe{n}, maer hi en sal net te boue{n} gaen.
Die coninc va{n} noorde{n} sal wederom keeren, en{de} hi sal een menichte reede maken veel grooter dan vanden eersten, En{de} inde{n} eynde vanden tide en{de} iaren, sal hi come{n} nakende met eene{n} grooten heyre, en{de} met groote rijcdo{m}men.
En{de} in dien tiden sullender vele opstaen tege{n} den coninc vant zuyde{n}, En{de} die kinderen der ouertreders ws volcs sullen worde{n} verheue{n}, om te volbrengen dat gesichte, en{de} si sullen vallen.
En{de} die coninck vant noorde{n} sal come{n}, en{de} hi sal mede brenge{n} een bolwerc, en{de} hi sal neme{n} die wel bewaerde stede{n}, en{de} die arme{n} va{n}t zuyde{n} en sulle{n} he{m} niet connen verdrage{n}, En{de} die vercorene sullen opstae{n} om te wederstaen, en{de} daer en sal gee{n} stercte zijn,
En{de} come{n}de op he{m} sal hi doe{n} na zijn beliefte, En{de} daer en sal niema{n}t zij{n} die tegen zijn aensicht staen sal, En{de} hi sal staen in dat costelijck lant, En{de} het sal worde{n} volbracht in zijn hant,
En{de} hi sal zijn ae{n}sicht stellen, op dat hi sal mogen comen om zijn geheel rijc te behouden, en{de} hi sal met he{m} doen rechtueerdicheden, En{de} hi sal hem gheuen die dochter der vrouwen, op dat hi hem o{m}keere, en{de} hi en sal niet staen, noch si en sal sine niet zijn.
Ende hi sal keeren zijn aensichte totten eylande{n}, en{de} hi salder vele in neme{n} En{de} hi sal doen stille zijn den prince zijnder beschaemtheden, en{de} sine beschaemtheyt sal om keeren tot hem.
En{de} hi sal omkeere{n} zijn aensicht tot die heerscappie zijnts lants, en{de} hi sal hem stooten ende vallen, en{de} hi en sal niet worde{n} geuonde{n},
En{de} in zijn plaetse sal staen die aldersnootste, en{de} onwaerdich der conincliker cieragie. En{de} in een weynich dagen sal hi worden te niete gedaen, niet met die gramschappe, noch met strijdt.
Ende in zijn plaetse sal een versmade opstae{n}, en{de} me{n} en sal hem niet geue{n} die eere des conincs, Ende hi sal heymelijck comen, en{de} hi sal dat rijc behouden met bedroch,
En{de} die armen des vechters sullen beuochten worden van sinen aensichte, ende si sullen worde{n} in twee ghebroken, en{de} hier en bouen die leytsman ende vorste des verbonts,
En{de} na die vrientscap met hem, sal hi bedroch doen, ende hi sal op climmen, ende hi sal te bouen ghaen met een luttel volcks,
Ende in zeer rijcke ende vruchtbaer steden sal hi ghaen, Ende hi sal doen dat zijn ouders niet en hebbe{n} gedaen, oft zijn vaders vadere{n}, Die geroofde goeden, ende die bueten, ende haer rijckdommen sal hi verstroeye{n}, Ende hi sal inne ghaen, teghen die alderstercste gedachten, en{de} dat tot eenen tijt,
En{de} zijn stercte sal tsame{n} worde{n} verwect, en{de} zijn herte teghen den Coninck van zuyden met groote heyrschare, En{de} die coninc vant zuyden sal verwect worde{n} te{n} stride met veel hulpers, en{de} zeer sterc, En{de} si en sullen niet staen, wa{n}t si sullen tege{n} he{m} raden aengae{n}.
En{de} die daer broot met he{m} ete{n}, sullen he{m} vernielen, En{de} zijn heyr sal worde{n} verdruct, En{de} daer sullender vele va{n}de{n} sine{n} valle{n} dootgeslage{n}.
En{de} der twee coninge{n} herte sal zijn tot quaet te doe{n}, En{de} aen een tafel sullen si luegenen spreke{n}, en{de} si en sullen niet vordere{n}, wa{n}t dat eynde is noch tot ee{n} a{n}der tijt vertrocke{n},
En{de} hi sal wederkeere{n} in zijn lant met veel rijcdo{m}s, En{de} zij{n} herte sal zij{n} tege{n} dat heylich testament, en{de} hi salt doe{n}, en{de} hi sal wederkeere{n} in zijn la{n}t.
Ten gesette{n} tide sal hi wederkeere{n}, en{de} hi sal ten zuyde{n} come{n}, en{de} dat laetste en sal niet zijn gelijck den eerste{n},
En{de} op he{m} sullen come{n} groote scepe{n}, en{de} die Romeyne{n}, en{de} hi sal worde{n} geslage{n}, en{de} hi sal wederkeere{n}, En{de} hi sal verstoort worde{n} tegen dat testament der heyligher plaetsen, en{de} hi salt doe{n} en{de} wederkeeren, En{de} hi sal dencke{n} tege{n} he{n} die daer gelate{n} hebbe{n} dat testame{n}t der heyliger plaetsen.
En{de} d{at} va{n} he{m} sullen stae{n} die arme, en{de} si sullen ontsuyuere{n} d{at} heylich huys der sterchede{n}, en{de} si sullen wechneme{n} die dagelike offera{n}de, en{de} si sullen die afgriselike onmenscelicheyt geue{n} tot ee{n} verwoestinge,
en{de} die o{n}godlike sullen stae{n}, en{de} he{n} bedriechlijc veynsen in dat testame{n}t, Maer dat volc kenne{n}de haere{n} God salt verwinnen, en{de} het salt doen,
En{de} die geleerde onder dat volc sullender vele leeren, En{de} si sullen metten swaerde vallen, en{de} door die vla{m}me{n}, en{de} door die geuangenisse, en{de} totten rooue der dagen.
En{de} als si geuallen zijn sullen si opgeheue{n} worde{n}, met eender cleynder hulpen, en{de} veel sullender hen bedriechlijc toegeuoecht worde{n}.
En{de} vande{n} geleerde{n} sullender vallen, op dat si tsamen gesmolte{n} ende wtuercoren mogen worden, dat si gewit worde{n}, totten gestelde{n} tijt, want het sal noch zijn ee{n} ander tijt.
En{de} die coninc sal doe{n} na sine{n} wille, en{de} hi sal verheue{n} worde{n}, en{de} hi sal groot gemaect worde{n} tege{n} elcke{n} God en{de} tege{n} de{n} God der gode{n} sal hi groote dinge{n} spreke{n}, En{de} hi sal worden voorspoedelike{n} geschict, tot dat die gramscap worde veruult wa{n}t dese wtsprake des oordeels is volbracht
En{de} de{n} God zijnder vadere{n} en sal hi niet achten, en{de} hi sal zijn in die begeerlicheden der vrouwe{n}, En{de} hi en sal n{iet} achte{n} eenige va{n}de{n} goden, Wa{n}t tegen al sal hi op stae{n}.
Maer de{n} God Maosim sal hi eere{n} in zijn plaetse, en{de} de{n} god die{n} zijn vadere{n} niet geke{n}t en hebbe{n}, sal hi eere{n} met gout en{de} siluer, en{de} met costelike{n} gesteente, en{de} met costelike{n} dinge{n}.
En{de} hi salt doen, op dat hi Maozim beurije metten vre{m}de{n} gode{n}, die hi niet en heeft gekent, en{de} hi sal die eere vermenichfuldigen, en{de} hi sal he{n} macht geue{n} in velen, en{de} hi sal dat aertrijc deylen om niet.
En{de} inde{n} gesette{n} dage sal die coninc va{n} zuyde{n} tege{n} he{m} stride{n}, en{de} als ee{n} onweder sal tegen he{m} comen die coninc van noorde{n} m{et} wagene{n} en{de} m{et} rijders, en{de} ee{n} groote vlote va{n} scepe{n}, en{de} hi sal come{n} inde{n} lande{n}, en{de} hi salse vernielen, en{de} hi salder doorgae{n},
En{de} hi sal comen in dat lustich lant, En{de} vele sullender vallen, Dese sullen alleene van zijn ha{n}t worde{n} beurijt, Edom, en{de} Moab, en{de} die prince{n} der kindere{n} Ammon.
En{de} hi sal zijn ha{n}t slae{n} ouer die lande{n}, en{de} het lant va{n} Egipte{n} en salt niet ontgae{n},
En{de} hi sal heerscappie hebbe{n} ouer die scatte{n} va{n} goude en{de} siluer, en{de} in alle de{n} costelichede{n} va{n} Egipte{n}, Hi sal door gae{n} ouer Libie{n} en{de} More{n} lant,
en{de} d{at} geruchte sal he{m} veruaren vande{n} ooste{n} en{de} va{n} noorde{n}, en{de} hi sal comen met een groote menichte, op dat hijer vele verniele en{de} dootslae,
En{de} hi sal vastmaken sine tabernakel Apedno, tussce{n} twee zeen op eene{n} hooge{n} en{de} heyligen berch, en{de} hi sal come{n} tot zijn hoochte, en{de} niemant en sal hem helpen.
INde{n} tijt sal opstae{n} Michael, die groote prince, die voor die kinderen ws volcs staet, ende den tijt sal comen des ghelijck niet en heeft geweest vanden tijt dattet volc heeft geweest tot dien tijt toe, En{de} in die{n} tijt sal v volc worde{n} behoude{n}, alle die gene die beuonde{n} sal zijn inde{n} boec gescreue{n}.
En{de} veel va{n}de{n} gene{n} die daer slape{n} int stof der aerde{n} sulle{n} wacker worde{n}, die zo{m}mige totte{n} eewige{n} leue{n}, en{de} zo{m}mige tot die eewige bescae{m}th{eyt} op dat si altijt sien mogen,
Ende die daer geleert sullen zijn, sulle{n} blincke{n} als de claerheyt des firmaments, en{de} die daer leere{n} tot rechtueerdicheyt veel menscen, ghelijc die sterren in die eewighe eewelicheyt.
En{de} ghi Daniel sluytet die woorde{n}, en{de} teeke{n}t de{n} boec totte{n} gesette{n} tijt, Vele sullen daer voor bi gae{n}, en{de} die const sal menigerha{n}de zijn.
En{de} ic Daniel hebt gesie{n}, en{de} siet, gelijc twee ander stonde{n} daer, die eene aen die een side va{n}der riuiere{n}, en{de} da{n}der ae{n} da{n}der side va{n}der riuiere{n}
En{de} ic seide totte{n} ma{n}, die gecleet was m{et}te{n} line{n} cleedere{n}, die daer sto{n}t opt water der riuieren, Tot wat tide sal zijn deynde deser wonderliker dingen?
En{de} ic hoorde de{n} ma{n} die met linen cleederen gecleet was, die opt water der riuiere{n} sto{n}t, doe{n} hi zijn rechte ha{n}t en{de} zijn slincke hant hadde opgeheue{n} te{n} hemele, ende hadde gesworen bi den leuende{n} inder eewicheyt, dattet sal eenen tijt, twee tijden, ende eenen haluen tijt vertrecken, En{de} als veruult sal zijn die verstroeyinghe der hant des heylichs volcks, soo sullen dese dinghen altesamen worden volbracht.
Ende ic hoordet, en{de} ic en verstonts niet, Ende ick seyde, Mijn Heere, wat salt zij{n} na dese dinge{n}?
en{de} hi seyde, Gaet Daniel, wa{n}t die woorden zijn ghesloten en{de} besegelt totten ghesette{n} tijt,
Daer sullender worde{n} wtuercore{n} en{de} gewit, en{de} vele sullender worde{n} geproeft als ee{n} vier, En{de} die o{n}godlike sullen ooc ongoddelijc doen, en{de} alle die boose en sullens niet verstae{n}, Maer die geleerde, sulle{n}t verstae{n}.
En{de} vanden tijt aen, dat afgedae{n} sal zijn die dagelicsche offerande, en{de} die afgriselike onmenschelicheyt sal ghestelt zijn tot een verwoestinge, duysent, tweeho{n}dert en{de} tnege{n}tich dage{n} wesen.
Salich is hi die verbeyt en{de} is gecome{n}, tot duysent, driehondert, en{de} xxxv. dage{n}
Maer ghi Daniel, gaet totte{n} gesetten, en{de} ghi sult rusten, en{de} ghi sult stae{n} in uwe lot, totten eynde der daghen.
DAer woonde een ma{n} te Babilonie{n}, en{de} sine{n} naem was Ioachim,
en{de} hi nam ee{n} huysurouwe geheeten Susanna, Helchie dochter, die wtermate{n} schoon was, en{de} God vreesende.
En{de} wa{n}t haer ouders rechtuaerdich ware{n}, so o{n}derwesen si haer dochter na Moyses wet.
En{de} Ioachi{m} was zeer rijc, en{de} hi hadde eene{n} boo{m}gaert bi zij{n}s huys, en{de} die Iode{n} vergaderde{n} tot he{m}, om d{at} hi die eerlicste va{n} alle{n} was.
En{de} in die{n} iare zij{n} twee oude rechters gestelt, va{n}de{n} welcke{n} die HERE gesproke{n} heeft, d{at} die o{n}gerechtich{eyt} is wt gegae{n} va{n} Babilonie{n}, vande{n} ouders die rechters ware{n}, die dat volc schene{n} te regere{n}.
Dese quame{n} dicwils tot Ioachims huys, En{de} alle die oordeelen hadde{n}, quame{n} tot desen.
Alst volc des middaechs wederkeerde, so ginc Susanna in en{de} wa{n}delde in haers mans boo{m}gaert.
En{de} die ouders sagense dagelics ingae{n} en{de} wandelende, en{de} si ontstaken in haerder begeerlich{eyt}.
En{de} si keerde{n} haere{n} sin auerrecht En{de} si neychde{n} haer ooge{n} af, dat si de{n} hemel niet sien en soude{n}, noch dat si der rechtuaerdiger oordeelen niet gede{n}cke{n} en soude{n},
Wa{n}t si ware{n} beyde met haerder liefden gewont, noch si en ghauen malcandere{n} haer smerte niet te kenne{n},
Want si scaemde{n} hen haer begeerlicheyt malcandere{n} te kenne{n} te geuen, willende bi haer slapen.
En{de} si namen dagelijcs sorchfuldelijc waer, haer te sien. En{de} dee{n} seyde totten andere{n},
Laet ons te huys gae{n}, want het is die vre der maeltijt. En{de} wtgae{n}de schiede{n} si va{n} malcanderen.
En{de} als si weder ware{n} gekeert quame{n} si te gader, En{de} die sake va{n} malcandere{n} onderurage{n}de, belede{n} si haer begeerlicheyt. En{de} doe{n} int gemeyn, stelde{n} si eene{n} tijt, wa{n}neer sise allee{n} mochten vinde{n}.
Maer het gesciede, als si eene{n} bequamen dach waer namen, soo ghinck si somtijden, ghelijc ghisteren ende eerghisteren, in met twee meyskens alleen, ende wilde ghewasschen worden inden boomgaert, Want het was heet,
En{de} daer en was niemant, da{n} die twee ouders verborgen, ende aenschouwende haer.
Aldus seyde si de{n} meyske{n}s, Brenghet mi olie ende zeepe, ende sluyt die dueren des boomghaerts, dat ick ghewassen worde.
Ende si deden ghelijck si gheboden hadde, ende si sloten die duere{n} des boo{m}gaerts, ende si gingen door die achter duere wt, om die dinghen te halen, die si beuolen hadde,. Ende si en wisten niet dat die ouders daer binnen verborghen waren.
Als die meyskens wt waren geghaen, so stonde{n} die twee ouders op, en{de} liepe{n} tot haer en{de} seyde{n},
Siet, die duere{n} des boomgaerts zijn geslote{n}, en{de} niemant en siet ons, ende wi zijn in uwe begeerlicheyt, Daerom consenteret ons, en{de} vermenget v met ons,
Ist dat ghi niet en wilt, soo sullen wi ghetuygenisse tegen v seggen, datter een ionc gheselle met v heeft geweest, ende dat ghi die meyskens om dier saken wille van v sondet.
Susanna versuchtede, ende sprack, Ick hebbe aen allen siden benautheden, Want ist, dat ic dat doe, so gewort mi die doot, Maer ist, dat ict niet en doe, so en sal ic uwe{n} hande{n} niet ontuluchten,
Maer tis mi beter sonder dat werc in der menschen hande{n} te vallen, da{n} te sondigen int aenschouwen des HEEREN
En{de} Susanna riep wt met luyder stemmen, Maer die ouders riepen ooc wt tegen haer
En{de} een liep totter duere{n} des boo{m}gaerts, en{de} dedese open,
Als dus die knape{n} des huis dat gheroep hoorde{n}, inden boomghaert, so vielen si in, door die achter duere, dat si souden sien, watter ware,
Maer na dat dese ouders gesproke{n} hebbe{n}, so scaemde{n} hen die knechte{n} met allen zeere, want noyt soodanige reden van Susanna gheseyt en was.
Ende tis den dach van morge{n} geworde{n}, En{de} alst volck tot Ioachim haere{n} man qua{m}, so quame{n} die twee ouders ooc, vol va{n} onrechtuaerdige gepeysen tegen Susanna, dat sise dooden souden,
En{de} si seyde{n} voort volck, Seyndt tot Susanna{m} Helchie dochter, Ioachimus huysfrouwe
En{de} ter stont sonde{n} si. En{de} si qua{m} met haere{n} vader en{de} moeder en{de} kindere{n}, en{de} met alle haere{n} mage{n}.
Susanna was zeer teeder en{de} schoone va{n} aensichte.
Maer die schalcken hieten dat mense ontdecken soude, want si was bedect op dat si ymmer teminste{n} also verzaet mochten worde{n} van haerder scoonheit,
Doe{n} weenden haer vrienden en{de} alle diese kenden.
Die twee ouders opstae{n}de, te midde{n} onder tvolc leyden haer hande{n} op haer hooft.
Die welcke weende, en{de} ten hemelwaert sach, want haer herte hadde betrouwe{n} opten HEERE,
En{de} die ouders seyden, Als wi alleen inde{n} boomgaert wandelden, so is dese met twee meyskens ingegaen, en{de} sloot die duere{n} des boo{m}gaerts, en{de} sandt die meyskens va{n} haer,
En{de} tot haer qua{m} een iongelinck die verborghen was, en{de} sliep met haer,
En{de} als wi inde{n} hoec des boo{m}gaerts waren, siende die boosheyt liepe{n} wi tot hen, en{de} wi sagen, dat si te same{n} vermenget werden,
En{de} wi en consten dien niet gegripe{n}, wa{n}t hi starcker was da{n} wi, en{de} hi dede die duere op, en{de} spranc wt,
Maer als wi dese gegrepen hadde{n}, vraechde{n} wi haer wie dese iongelinc was, en{de} si en wildet ons niet te kenne{n} gheue{n},
Van deser saken zijn wi getuyge{n}. Die menichte geloofde hen, alsde{n} ouders en{de} rechters des volcs, en{de} si verdoemdense totter doot.
Susanna riep wt met luyder stemme{n} en{de} seyde, Eewige God die een bekender der verborgentheden zijt, die alle dinge{n} weet, eer si geschiede{n},
ghi weet dat si een vals getuigenis tege{n} mi gegeue{n} hebbe{n} en{de} siet, ic sterue, hoewel ic gee{n} deser dinge{n} gedae{n} en heb, die dese valselic tege{n} mi versiert hebbe{n}.
God verhoorde haer ste{m}me,
En{de} als si ter doot waert geleyt wert, so verwecte die HEERE den geest des iongen kints, wie{n}s naem was Daniel,
En{de} riep met luyder ste{m}men, Ic ben suyuer van deser bloet,
En{de} alle volc tot he{m} gekeert, seyde, Wat is dese rede{n} welcke ghi gesproke{n} hebt?
Als hi int middel va{n} hen stont, seyde hi, Sijt ghi kinderen va{n} Israel so dwaes, niet oordeele{n}de noch beke{n}nende dat warachtich is, hebbet verdoemt die dochter va{n} Israel?
Keert weder te{n} oordele, wa{n}t si hebben een valsche getuygenisse tege{n} haer gesproke{n}.
Aldus keerde dat volc wedero{m}, met haeste{n}, en{de} die ouders seyde{n} he{m} Coemt en{de} sit int middel van ons, en{de} gheuet ons te kenne{n}, wa{n}t God heeft v die eere der outheyt gegeuen,
En{de} Daniel seyde tot hen, Scheyt die verre va{n} malcandere{n}, en{de} ic salse onderscheydende oordeelen.
Aldus als si gescheyde{n} ware{n} deen vande{n} andere{n}, so riep hi eene{n} va{n} die{n}, en{de} seyde tot he{m}, O ghi veroude der quader dagen, nv zijn uwe sonde{n} gecomen, die ghi voormaels gedaen hebt,
oordelende o{n}rechtuaerdige oordeelen, die o{n}tsculdige verdruckende, en{de} die schuldige vry latende, Hoe wel die HEERE seyt, Den ontsculdige{n} en{de} rechtuaerdigen en sult ghi niet dooden,
Nv, dan ist dat ghise gesien hebt, Segt onder welcke{n} boom dat ghise ghesie{n} hebt tsame{n} spreke{n}de,? Hi seyde, o{n}der eene{n} kriecboo{m}.
Daniel seyde, Te recht hebdi op uwe hooft gelogen, Want siet, die Enghel Gods heeft d{at} vo{n}nisse va{n} he{m} o{n}tfae{n}, en{de} sal v te midden va{n} een sniden.
En{de} dien wech geleyt zijnde, hiet hi de{n} andere{n} come{n}, en{de} seyde he{m}, Canaa{n}s zaet en{de} niet va{n} Iuda, die scoone gedaente heeft v bedroge{n}, en{de} die begeerlicheyt heeft v herte omgekeert,
Also dedi de{n} dochtere{n} va{n} Israel, en{de} die vreesende sprake{n} v, Maer die dochter va{n} Iuda en heeft uwe boosheyt niet gedoocht,
Nv segt mi da{n}, onder welcken boom hebdise beclipt, tesamen spreke{n}de? Hi seyde, Onder eene{n} pruymboo{m},
Maer Daniel seyde he{m}, Ghi hebt ooc te recht op v hooft geloge{n}, Wa{n}t die Engel des HEREN verbeyt, hebbe{n}de d{at} sweert d{at} hi v te midde{n} va{n} ee{n} houwe, en{de} v beyde{n} doode
Hierom so riep alle die vergaderinghe wt, met luyder ste{m}me{n}, en{de} gebenedide{n} God, die behout die gene die op he{m} hope{n},
En{de} stonde{n} tsamen op tegen die twee ouders, Wa{n}t Daniel haddese wt haeren monde{n} verwonne{n}, dat si een valsche ghetuygenisse hadde{n} geseyt, En{de} si dede{n} he{n}, gelijc si qualijc hadde{n} gedae{n} tegen haere{n} naeste{n},
op dat si na die wet Moysi soude{n} doen, en{de} si doode{n}se. En{de} dat onschuldige bloet is behouden in dien daghe.
Maer Helchias en{de} zijn huysurouwe loefde{n} God voor haere dochter Susanna met Ioachim haeren man, ende met alle de{n} magen, dat aen haer gheen vuyl dinck geuonde{n} en was,
Ende Daniel is groot geworde{n} int aenschouwen des volcs, van dien daghe, ende voort aen,
Ende dye coninc Astyages is tot sinen vaderen gheset, Ende Cyrus van Persen ontfinck zijn rijck.
DAniel was des conincs dagelics tafel gesin, ende gheeert boue{n} alle zijn vrie{n}den,
Ende by die Babyloniers was een afgod geheeten Bel, ende aen hem werden alle dage{n} te cost geleyt twaelf vaten bloeme{n} elcke mate houdende drie mudden, en{de} veertich scape{n}, en{de} ses stoopen wijns,
Die coninc eerde die{n} afgod, ende diende he{m} ooc, ende hy ghinc alle daghen he{m} aenbidden, Maer Daniel aenbadt sine{n} God,
Ende die coninc seyde he{m}, Waeromme en aenbidt ghi Bel niet? Hi antwoorde, ende seyde tot hem, Want ick en aenbidde gheene afgode{n} met handen gemaect, Maer den leuenden Godt, die welcke hemel ende aerde gheschapen heeft, ende heeft macht ouer alle vleesch.
Doen seyde die Coninc tot hem, En dunct v niet, dat Bel een leuende God is? Ofte en siet ghi niet wat hi dagelicx etet en{de} drincket?
Ende Daniel seyde al lachende, Coninck en dwaelt niet. Want dese is binne{n} leemich, en{de} van buyten metalen, noch hi en etet niet tot eenigher tijt,
Ende die coninc wert gram, en{de} riep zijn priesters, ende hi seyde he{n}, Het en si dat ghi mi segget, wie dese is, die desen cost etet, so sult ghi sterue{n}
maer ist dat ghi toont dat Bel alle dese dinge{n} etet, soo sal Daniel steruen, want hy heeft in Bel gheblasphemeert, Ende Daniel seide den coninc, Het geschiede also na uwen woorden.
Die priesters Bel waren tseuentich, wt genome{n} die huysurouwen, die cleyne, ende die kinderen. Ende die coninc qua{m} met Daniel in Bels tempel,
En{de} Bels priesters seyden, Siet, wy sullen buyte{n} gae{n}, en{de} heer ghi coninc, sedt die spijse, en{de} me{n}get wijn, en{de} sluytet die duere, en{de} besegheltse met uwe{n} rinc,
En{de} ist dattet niet al van Bel gegeten en is, des morgens als ghi daer in coe{m}t, so sullen wi steruen oft Daniel, die teghen ons gheloghen heeft,
Si betrouden, want si hadden onder die tafel eene{n} verborgenen inghanc ghemaect, ende door dien ghingen si altoos in, ende verslonden dat.
Aldus ist geschiet, na dien dat si wtghegaen waren, en{de} die coninc settede spijse voor Bel, so geboot Daniel sine{n} knapen, ende si brochten asschen, ende hi siftese ouer alle de{n} tempel, voor den Coninc, ende si ghinghen wt, ende sloten dye duere, ende segheldense met des conincs rinck, ende si gingen wech,
Maer die priesteren ginghen daer snachts inne, na haer ghewoonte, en{de} haer huysurouwen, ende haere kinderen, ende si atent altemale, ende dronckent.
Die coninc stont smorgens vroech op, ende Daniel met he{m},
ende die coninc seyde, Daniel, en zijn die seghelen niet gants ende gheheel? Hi a{n}twoorde, Here coninc, si zijn gants ende geheel,
Ende ter stont als hi dye duere opgedae{n} had, sach die coninc die tafel ae{n}, ende riep wt met luyder stemme{n}, Bel, ghi zijt groot, ende bi v en is gheen bedroch,
En{de} Daniel lachte, Ende hielt de{n} coninc, dat hi nyet binne{n} en soude gae{n}, ende seyde, Siet dat plaueytsel, aenmerct, wiens voetstappen dattet zijn,
Ende die coninc seide, Ic sie voetstappen der mannen, ende wiue{n}, ende ionger kinderen, Ende die coninc wert gram,
En{de} greep die priesteren ende haer huysurouwen, ende haer kinderen, ende si thoonden hem dye verborgen duerkens, door welcke si inghinghen, ende verteerden tghene dat op dye tafel was,
Hieromme soo doodese die coninc, ende hi leuerde Bel in Daniels macht, dye hem ende sinen tempel om werp.
Ende in dye plaetse was eenen grooten draeck, ende die Babyloniers dienden hem
En{de} die coninc seyde tot Daniel, Siet, nv en cont ghi niet gesegge{n}, dit en is een leuendige god, Hieromme aenbidt hem,
Ende Daniel seyde totten coninck, Ick aenbidde den HERE minen Godt, want hi is een leuendighe God, Maer dit en is gheen leuendige godt,
Maer heere coninc, geeft ghi mi die machte ick sal den draeck sonder swaert oft stoc dooden, Ende die coninc seyde, Ick gheue v dye machte,
Doen nam Daniel peck ende ruet, ende har, en{de} hi soodt dat te gader, en{de} hi maectese tot clompe{n} en{de} gaft inde{n} mo{n}t des draecs ende die draeck berstede, Ende Daniel seyde Siet, wien ghy diendet,
Doen die Babyloniers dat hoorden, zijn si seer verbolgen, en{de} vergadert zijnde teghen den coninc, seyden si, Die coninc is een Iode geworde{n}, Hi heeft Bel verdoruen, ende hi heeft den draeck gedoot, ende die priesters doot geslagen.
Ende als si totten coninc quamen, seyden si, Leuert ons Danielem, ofte anders sullen wi v dooden, ende v huys,
Dye coninc sach, dat si toornichlijc op hem vielen, ende mits nootsakelicheyt bedwongen, leuerde hi hen Danielem,
Dye welcke hem inden cuyl der leeuwen sonden, Ende hi was daer ses dagen,
In dien cuyl waren seuen leeuwen, en{de} hen werde{n} dagelicx twee lichame{n}, ende twee schapen gegeuen, ende doen en zijnder hen ghee{n} gegeue{n}, op dat si Danielem verslinde{n} souden.
Doen was Abacuck een propheet in dat Ioetsche lant, en{de} hi hadde eene{n} bry gecooct, ende hi hadde broot in een schotel ghebrocket, ende hi ghinck opt velt, dat hijt soude den maeyers draghe{n},
En{de} die Enghel des HEEREN seyde tot Abacuck, Draecht die spijse, die ghi hebt in Babylonien Danieli, die inden cuyle der leeuwen is.
Ende Abacuk seyde, Heere, ic en heb Babylonien nyet ghesien, ende ick en wete den cuyl niet,
Ende die Enghel des HEEREN greep hem bi sinen toppe, ende hi droech he{m} biden hare zijns hoofts, ende hi settede hem in Babilonie{n}, opte{n} cuyle, inden ghedruysche zijns gheests,
Ende Abacuk riep, seggende, Daniel, knecht Godts, nee{m}t die spijse, dye v God ghesonde{n} heeft,
En{de} Daniel seyde, God ghi hebt mijns gedacht, ende ghi en hebtse niet verlaten, die v lief hebben.
En{de} Daniel stont op, ende adt, En{de} die Engel des HEEREN stelde Abacuk ter stondt weder in zijn plaetse,
Aldus quam die coninc opten seuensten dach, dat hi Danielem soude beweene{n} en{de} hi quam totte{n} cuyle, ende sach daer inne, en{de} siet, Daniel sadt int midden der leeuwe{n},
En{de} die Coninc riep wt, met luyder stemme{n}, segghende, HERE, Daniels Godt, ghi zijt groot, En{de} hi track hem wten cuyle der leeuwen,
Maer die die saecke zijnder verderffenissen hadden gheweest, liet hi binnen inde{n} cuyle, ende si zijn in eene{n} oogenblick voor he{m} verslonden,
Doen seyde die coninc, Alle dye daerde bewoonen, moeten Daniels Godt schroemende, vreesen, Want hi is die behouder en{de} verlosser, doe{n}de teekene{n} en{de} wonderlichede{n} inde{n} hemel, en{de} inder aerde{n}, die Danielem va{n}de{n} cuyle der leeuwe{n} verlost heeft.
DAt is dwoort des HEEREN, dat tot Ozee Beeri sone gheschiet is, inde{n} dage{n} Ozie Ioatha{m}, Achas, en{de} Ezechie der Coninge{n} van Iuda, ende in Ieroboams dagen, Ioas sone, des conincs van Israhel,
Dits deerste male dat die HERE door Ozeam gesproken heeft, Ende die HERE heeft tot Ozee geseyt, Ghaet, ende nee{m}t een oncuysch wijf, ende maect sone{n} der oncuysheyt wa{n}t die aerde oncuyslijck doe{n}de sal oncuysheyt bedriue{n}, va{n}de{n} HERE,
En{de} hi is wech gegae{n}, en{de} heeft genome{n} Gomer Debelaims dochter, en{de} si heeft ontfange{n}, en{de} heuet he{m} eene{n} sone voort gebracht.
En{de} die HERE heeft geseyt tot hem, Noemt sine{n} naem Iesrael, Wa{n}t noch tis een weynich, en{de} ic sal versoecken dat bloet Iezrahel, opten huyse Iehu, en{de} ic sal doe{n} ruste{n} dat rijck des huys van Israel,
Ende in dien dage sal ic te same{n} breken Iezraels boghe, in Iesraels dal,
En{de} si heeft noch ontfangen, ende bracht voort een dochter, Ende hi heeft tot hem gheseit, Noemt haeren naem sonder barmherticheyt Want ic en sal niet meer den huyse va{n} Israel barmhertich zijn, maer ic salse vergheten met vergetentheden.
En{de} ic sal den huyse van Iuda ontfermen, ende ic salse behouden door de{n} HERE haere{n} God, en{de} ic en salse niet behouden door boghe, noch swaert, noch strijt, noch paerden, noch rosuolc,
En{de} si speende die die sonder barmherticheyt was En{de} si heeft ontfange{n}, en{de} eene{n} sone gebaert,
En{de} hi heeft tot he{n} gheseit, Noemt sine{n} naem, Niet mijn volc, Wa{n}t ghi en zijt mijn volc niet, en{de} ick sal v God niet zijn,
Ende tgetal der kindere{n} va{n} Israel, sal zijn ghelijc dat zandt der zee, welc sonder mate is, en{de} ten sal niet getelt worden, En{de} in die plaetse daer tot hen gheseyt sal worden, ghi en zijt mijn volc niet, sal hen geseyt worden, Si zijn sonen des leuendigen Gods.
En{de} die sonen van Iuda ende Israel sullen te samen vergadert worden, en{de} sulle{n} he{n} seluen setten een hooft, ende sullen trecken wt den lande, want groot is Iezraels dach.
SEgt uwe{n} broedere{n}, Dat si mijn volc zijn En{de} uwer sustere dat si is dontfermde
Oordeelt v moeder oordeeltse wa{n}t si en is mijn huysurouwe niet, en{de} ic en ben haere man niet. Laetse haer oncuysheyden afdoen va{n} haere{n} aenschijn, en{de} haer ouerspelen va{n}t midde{n} haerder borsten,
op dat icse niet naect en berooue, en{de} sette{n}se na de{n} dach haerder geboorte{n}. En{de} dat icse sette als een woestine, en{de} dat icse sette als ee{n} lant, daerme{n} niet door en mach gaen en{de} dat icse doode met dorste,
en{de} dat ic haerder sonde{n} niet en ontferme, wa{n}t si zijn sone{n} der oncuysh{eyt}
wa{n}t haer moeder heeft oncuysheit gedaen. Si is bescae{m}t diese ontfange{n} heeft, wa{n}t si gheseit heeft. Ic sal na mijn boeleerders gae{n}, die mi mijn broot en{de} mijn water, mijn wolle en{de} mijn vlas mij{n} olie, en{de} minen dranc gheuen.
Daerom siet, ic sal uwen wech met doorne{n} tuyne{n}, en{de} ic sal die{n} tuyne{n} met eene{n} steene{n} muer, En{de} si en sal haer biwegen niet vinde{n}
En{de} si sal na volge{n} haer boelleerders, en{de} en salse niet vercrige{n}, si salse soecke{n} en{de} niet vinden, En{de} si sal segghen. Ic sal gaen en{de} weder keere{n} tot mine{n} eerste{n} man, want het ginc mi doen beter dan nv.
En{de} dese en heeft niet geweten, dat ic haer gegeue{n} heb tarwe en{de} wijn en{de} olie, En{de} heb haer siluer en{de} gout vermenichfuldicht, waer af si Baal gemaect hebbe{n}.
Daero{m} sal ic my keere{n}, en{de} sal mijn tarwe wederhalen tot zijnder tijt, en{de} minen wijn in zijnder tijt, en{de} sal mijn wol verlossen, en{de} mine vlas, die welcke bedecte{n} haer scamelheit.
En{de} nv sal ic haer sotheit ontdecken in haerder boelleerders ooge{n}, en{de} gee{n} ma{n} en salse verlossen van mijnder hant,
En{de} ic sal op doen houde{n} al haer bliscap, en{de} haer hoochtide{n}, dat hoochtijt der nieuwer maende{n}, ende haere{n} Sabboth, en{de} alle haer hoochtide{n}.
En{de} ic sal haere{n} wijngaert verderue{n}, ende haere vijchboome{n} vande{n} welcke{n} si gheseyt heeft. Dit is mine{n} loon, die{n} mijn boelleerders my gegeue{n} hebbe{n}. En{de} ic salse tot eenen bosch sette{n}, en{de} die beeste des ackers salse ete{n},
En{de} ic sal op haer versoecke{n} die daghe{n} Baalim, in die welcke si ontsteke{n} heeft wierooc en{de} vercierde haer met eene{n} oorrinc en{de} met haeren halsba{n}t, en{de} ginc na haer boelleerders, ende heeft mijns vergete{n}, seyt die HERE.
Daerom siet, ic salse sooge{n} en{de} leydense in een woestine. En{de} ic sal tot haerder herte{n} spreke{n}
En{de} ic sal haer geue{n} wijngaedeniers wt der seluer plaetsen, en{de} dat dal Achor, om op te doen die hope. En{de} si sal daer singe{n} naden daghe haerder iuecht, ende nae den daghe haerder opclimminghe, van dat landt va{n} Egipte{n},
En{de} in die{n} daghe salt zijn, seyt die HERE, dat si mi hete{n} sal, Mijn man. En{de} en sal mi niet meer noeme{n} Baali.
Ende ic sal wech doe{n} de{n} naem Baalim va{n} haere{n} mont, ende men en sal voort meer niet ghedencken haerder namen.
En{de} ic sal met he{n} ee{n} verbo{n}t slae{n}, in die{n} dage met die beeste des ackers, met den voghel des lochts, en{de} mette{n} gewormte d{at} opter aerde{n} cruypt. En{de} ic sal in twee breke{n} de{n} boge en{de} tswaert, en{de} de{n} strijt va{n}de{n} la{n}de, en{de} ic salse doe{n} slape{n} getrouwelic.
En{de} ic sal v mi trouwe{n} inder eewicheit, en{de} ic sal v mi trouwe{n} in rechtueerdich{eyt} en{de} oordeel, en{de} in bermhertich{eyt}, en{de} in ontfermenissen,
En{de} ic sal v trouwe{n} int gelooue, en{de} ghi sult da{n} beke{n}ne{n} d{at} ic die HERE be{n},
En{de} in die{n} dage salt zijn, d{at} ic sal verhoore{n}, seit die HERE. En{de} ic sal verhoore{n} die hemele{n}, en{de} si sullen daerde verhoore{n}.
En{de} de aerde sal verhoore{n} de tarwe, wine en{de} olie, En{de} dese sullen Iezrael verhoore{n}.
En{de} ic salse mi saeye{n} ind{er} aerde{n}, en{de} ic sal haerder o{n}tferme{n} die sonder bermhertich{eyt} was
En{de} ic sal segghe{n} tot dat, Niet mijn volc is, Ghi zijt mijn volc, En{de} hi sal segge{n}, Ghi zijt mijn God.
ENde die HEERE heeft tot mi gheseyt. Gaet noch, ende hebt lief een wijf de bemint is van haere{n} vrient, ende een ouerspeelster, gelijc als die HERE lief heeft die kinderen van Israel, al ist dat si sien omme na vremde goden, ende beminne{n} die wijn vate{n} der druue{n},
En{de} ic hebse mi gegraue{n} om xv. siluere{n} penninge{n}, ende om een Chorus gerste{n}, en{de} ee{n} half Corus gerste{n}.
En{de} ic heb tot haer geseit. Vele dage{n} suldi mi verwachte{n}. Ghi en sult gee{n} ouerspel doe{n}, ende en sult niet zijn m{et} eene{n} andere{n} ma{n}, maer ic sal v ooc verbeyde{n}.
Wa{n}t die kindere{n} va{n} Israel sullen vele dage{n} sitte{n} sonder coninc ende sonder prince, en{de} sond{er} offerha{n}de, en{de} sonder altaer ende sonder Ephot, en{de} sonder Teraphi{m}.
En{de} daer na sullen die kindere{n} va{n} Israel weder keere{n}, en{de} soecke{n} de{n} HERE haere{n} God, ende Dauid haere{n} coninc, En{de} sullen vreesen totte{n} HERE, en{de} tot zijn goet, int laetste der dage{n}
HOort dat woort des HEERE, ghi kindere{n} va{n} Israel, wa{n}t dye HERE heeft een oordeel met den inwoonders der aerde{n}, Want daer en is ghee{n} waerh{eyt} noch bermherticheit, en{de} daer en is gee{n} ke{n}nisse Gods opter aerde{n}.
Vermaledijnge, luege{n}, dootslach, diefte, en{de} ouerspel hebbe{n} boue{n} mate{n} ouergeuloeyt. En{de} deen bloet heeft dander geraect
Daerom sal daerde beweene{n}, en{de} al die daer inwoont , sal cranc worde{n}, Inde{n} beeste{n} des ackers, en{de} inde{n} vogelen der locht, en{de} ooc de visschen der zee, sullen vergaderen.
Maer nochtans een yegelijc en oordeele niet, ende een ma{n} en sal niet gestraft worde{n}. Want v volc is als die gene die de{n} priester weder segge{n}.
En{de} ghi sult huyde{n} vallen En{de} die propheet sal ooc m{et} v vallen, Inder nacht heb ic v moeder doe{n} swige{n}
mijn volc heeft geswege{n} om dat gee{n} co{n}st gehadt en heeft, wa{n}t ghi die const verworpe{n} hebt, so sal ic v verworpe{n} dat ghi n{iet} en sult gebruycke{n} tpriesterscap in mine{n} dienst. En{de} ghi hebt die wet ws gods vergete{n}, en{de} ic sal uwer kindere{n} ooc vergete{n}.
Na haer vermenichfuldich{eyt} so hebbe{n} si mi gesondicht. Haer eere sal ic verwa{n}delen in bescaemtheit.
Si sullen die sonden mijns volcs ete{n}, Ende tot haer boosheit sullen si haer sielen opheffen,
En{de} al so tvolck, also sal die priester zijn, En{de} ic sal op he{m} versoecke{n} zijn wege{n}, en{de} ic sal he{m} zijn gedachte{n} betalen.
En{de} si sullen eten en{de} niet sat worde{n}. Si hebbe{n} gehoereert, ende niet afgelate{n}, wa{n}t si de{n} HERE verlate{n} hebbe{n} in niet te beware{n}
Hoererie, wijn, en{de} dronckenscap neme{n} dat herte wech.
Mijn volc heuet sine{n} houte geuraecht, en{de} sine{n} stoc heeft hem ghebootscapt, Want die geest der oncuysheit heeftse bedroge{n}, en{de} si hebbe{n} hoererie gedaen van haeren God.
Opt opperste der berghe{n} hebbe{n} si geoffert, ende op die hueuelen hebben si ontsteke{n} Thimiaen onder de{n} eyck, en{de} populier en{de} terpe{n}tijnboo{m} wa{n}t zijn scaduwe goet was. Daerom sullen v dochtere{n} oncuysh{eyt} doe{n}, en{de} v bruide{n} sullen ouerspeelsters zijn.
En{de} ic en sal op v dochtere{n} niet versoecken, als si oncuysheit gedaen hebbe{n}, wa{n}t si hebbe{n} mette{n} gemeine{n} wiue{n} omgegaen, ende mette{n} vrouachtige{n} geoffert. En{de} tvolc n{iet} verstaende sal geslage{n} worden,
Ist dat ghi Israel hoererie doet, en wilt niet sondighen doch ghi Iuda, En{de} en wilt niet ingae{n} in galgala, en{de} en climt n{iet} op in Bethaue{n}, noch en sweert niet die HERE leeft.
Wa{n}t als een tuchtige koe, is Israel af geweeke{n}. Nv salse die HERE voede{n} als een lam inder breetheit
Ephraim is mede deelachtich der afgode{n}, verlaet he{m}.
Haer brassinge is ghescheyde{n} met oncuysheit hebbe{n} si oncuysheit gedaen Haer bescermers hebbe{n} haer bescaemtheit begeert toe te brenge{n}.
Die geest heeft he{n} in sine{n} vlogelen gebonde{n}, en{de} in haer offerhanden sullen si bescaemt worden.
HOort dit ghi priestere{n}, En{de} ae{n}merct ghi huysgesinne van Israel, en{de} ghi huys des conincs hoort toe, tis v een oordeel, wa{n}t ghi eene{n} stric der bescouwige geworde{n} zijt en{de} als een wtgerect net onder de{n} berch Thabor
en{de} hebt die offerha{n}de{n} vernetert int diepe, en{de} ic be{n} een leeraer al deser dinge{n}.
Ic ke{n} Ephraim, en{de} Israel en is va{n} mi niet verborge{n}. Wa{n}t nv heeft Ephraim ouerspel ghedae{n}, en{de} israel is besmet.
Si en sullen haer gedachte{n} niet geue{n} om bekeert te worde{n} tot hare{n} god, wa{n}t die geest der hoererie{n} int middel va{n} hen is, en{de} si en hebbe{n} de{n} HERE niet bekent.
Ende Israels vermetentheit sal antwoorde{n} in zijn aensicht. En{de} Ephraim en{de} Israel sullen vallen in haer boosheit En{de} Iudas sal ooc valle{n} met he{n}.
Si sullen met haer cudde{n}, en{de} met haere{n} vee de{n} HERE gae{n} soecke{n} en{de} en sullen he{m} niet vinde{n}. Hi is va{n} he{n} afgenome{n}.
Si hebbe{n} tege{n} de{n} HERE ouer ghetrede{n}, wa{n}t si hebbe{n} vre{m}de kindere{n} gewonne{n}, Nv sal ic dese mae{n}t verslinde{n} met haere{n} deelen.
Blaest in Gabaa metter basoene{n}, ende mette{n} trompette{n} in Rama, Huylt in Bethane{n}, achter uwe{n} rugge BenIamin.
Ephraim sal verwoest worde{n}, Inde{n} dach der straffinge heb ic trouwe getoont, inde{n} geslachte{n} va{n} Israel
Die prince{n} va{n} Iuda zijn geworde{n} als een eynde neme{n}de Op he{n} sal ic als water mine{n} toorn wtstorte{n}.
Ephraim lijdt ghewelt, gebroke{n} ouermits dat oordeel, wa{n}t hy begonne{n} heeft na die onreynicheit te gae{n}.
En{de} ic sal Ephraim een motte zijn, en{de} den huyse va{n} Iuda, als vullich{eyt}
En{de} Ephraim heeft zijn crancheit gesie{n}, en{de} Iuda sine{n} bant en{de} Ephraim is wech gegae{n} tot Assyrie{n}, en{de} heuet gesonde{n} totte{n} coninc de{n} wreker Hi en sal v niet moge{n} gesont make{n} noch va{n} v de{n} ba{n}t ontbinde{n}.
Wa{n}t ic sal Ephraim, als ee{n} leeuwinne zijn en{de} als eene{n} io{n}ge{n} leeu de{n} huyse va{n} Iuda. Ic salse vanghe{n} en{de} wech gaen, ic salse wech neme{n}, en{de} niema{n}t en isser, die v verlosse{n} sal.
Ic sal gae{n}de wederkeere{n} tot mijn plaetse, tot dat ghi ontbreect en{de} mijn ae{n}sicht soect
IN haeren verdriete, sullen si vroech op staen tot mi. Coemt en{de} laet ons wederkeere{n} totte{n} HERE,
wa{n}t hi heeft gheua{n}ge{n} en{de} hi sal ons genesen, hi sal slae{n}, en{de} hi sal o{n}s genese{n}.
Hi sal ons na .ij. dage{n} leue{n}de maken, inde{n} derden dach sal hi ons verwecke{n} en{de} wi sullen leue{n} in zijn aenscijn. Wi sullent verstae{n}, en{de} na volge{n}, op dat wi de{n} HEERE moge{n} bekenne{n}, Sine{n} wtganc is bereyt, als die dageraet, en{de} hy sal ons als een tijdich reghen ende auont reghen der eerden comen.
Wat sal ic v doe{n} o Ephraim? wat sal ic v doe{n} o Iuda? V bermhertich{eyt} is als des morgens wolcke, en{de} als de{n} morge{n} daw doorgae{n}de,
Daerom heb ic geschaeft door prophete{n}, en{de} ic hebse gedoot door twoort mijns monts en{de} voordeelen sullen als licht wtgae{n}
Wa{n}t ic wilde barmherticheyt en{de} niet offerhande, Ende kennisse Gods, lieuer dan brantoffer.
Maer si, ghelijc Adam hebben si ouer getrede{n} mijn voorwaerde, daer hebbe{n} si ouertredinge aen mi gedae{n},
Galaad ee{n} stadt der gene die afgoden wrochten, onder die voete{n} getrede{n} met bloet,
en{de} als wange{n} der moordenare{n}, Mede deelachtich den priestere{n} die dootsloege{n} inde{n} wege die reysde{n} van Siche{m} wa{n}t si hebbe{n} grote sonde{n} ghedae{n},
Ic heb int huys va{n} Israel een veruaerlic dinc gesien, aldaer Ephraims hoererije is, en{de} Israel besmet,
Maer ooc Iuda, sedt v den oost, als ic sal bekeere{n} dye geuanckenisse mijns volcs.
DOen ic Israel gesont wilde maken, is ope{n}baer ontdect Ephraims boosheit, en{de} die valsheyt va{n} Samarie{n}, wa{n}t si hebbe{n} luege{n}tael gewrocht, En{de} een dief, is berooue{n}de ingegae{n}, en{de} een moordenaer va{n} buyte{n}.
En{de} op dat si bi auo{n}tuer niet en segge{n} in haerder herte{n}, dat ic al haer boosheyt gedachtich be{n}. Nv hebbense haer vercieringen omuange{n}, si zijn voor mijn aensichte gheschiet.
Si hebbe{n} met haer boosheyt de{n} coninc verblijt, en{de} die prince{n} met haer logene{n}.
Si zijn alle ouerspeelders, en{de} als eene{n} ouen, vande{n} ghene{n} die bact, ingeheit Die stadt heeft een luttel gerust va{n} tdeech te menge{n}, tot dat si geheelijc daer mede gedeesemt wert,
Die dage{n} ons conincs, die prince{n} hebbe{n} begonst te rasen va{n}de{n} wijn Hi reycte zijn hant wt mette{n} spotters
wa{n}t si hebbe{n} haer hert als eene{n} ouen toegeuoecht doe{n} hi he{n} lage{n} leyde, Alle de{n} nacht heuet haer backer geslape{n}, des smorge{n}s is hy, als een vlamme viers ontsteke{n}.
En{de} si zijn alle heet geworde{n} als eene{n} ouen si hebbe{n} haer rechters verslonde{n}, Al haer coninge{n} zijn geuallen, noch onder he{n} en is niema{n}t die tot mi roept,
Ephraim is onder dat volck, hy wert ghemengt, Ephraim is gheworden als een koecke die niet weder en wort ghekeert.
Die vremde hebbe{n} zijn starcheyt gheten, en{de} hi en heuet niet geweten, en{de} die grijse hare{n} zijn in he{m} ooc wt gestort en{de} hi en heuet niet gewete{n},
En{de} die hoouaerdije van Israel sal vernedert worde{n} in haer aensichte, Noch si en zijn niet weder ghekeert totte{n} HERE haere{n} God, ende in allen desen en hebben si he{m} niet ghesocht,
En{de} Ephraim is als een verleyde duyue geworde{n}, die gee{n} herte en heeft Si sullen Egypte{n} aenroepe{n}, en{de} sullen totten Assyriers ghae{n},
En{de} als si gereyst sullen zijn, sal ic mijn net op he{n} wtspreyde{n}, ende als eene{n} vogel der lucht, sal icse af trecke{n}. Ic salse nade{n} gehoore haerd{er} schare{n} slae{n},
Wee he{n} Wa{n}t si van mi afgehaen zijn Si sullen verwoest worde{n} wa{n}t si tege{n} mi ouergetrede{n} hebbe{n}, Ick hebse verlost, en{de} si hebbe{n} logene{n} tege{n} mi gesproke{n}
En{de} va{n} haerd{er} herte{n} en hebbe{n} si tot mi niet geroepe{n} Maer si hebbe{n} in haer slaepcamere{n} gehuylt Si hebbe{n} ercaut, op tarwe en{de} wijn, en{de} zijn va{n} mi gegae{n}
En{de} ic hebse geleert, haere{n} arm te starcke{n}, en{de} si hebbe{n} teghe{n} mi archeyt gedacht,
Si zijn weder ghekeert om dat si sonder ioc zijn soude{n} Si zijn geworde{n}, als eene{n} bedriechlike{n} boge, Haer princen sullen door tswaert vallen, va{n} dye raserije haerder tonge{n} Dit is haer bespottinghe, in <parens>dat lant van Egypten.
IN uwer kelen sal ee{n} basoene zijn</parens> ghelijc een arent op thuys des HEEREN om dat si mijn verbont ouergetrede{n} hebbe{n}, en{de} hebbe{n} mijn wet ouerghetrede{n},
Si sullen mi ae{n}roepe{n}, Mijn Godt, wi volc va{n} Israel, hebbe{n} v beke{n}t.
Israel heeft tgoet va{n} he{m} gheworpe{n}, des sal die via{n}t he{m} veruolge{n},
Si hebbe{n} geregeert en{de} n{iet} wt mi, si hebbe{n} prince{n} geweest en{de} ic en hebse niet beke{n}t. Haer gout en{de} siluer hebbe{n} si tot afgode{n} gemaect, op d{at} si vergae{n} soude{n}.
V calf is wech gheworpe{n}, o Samarie{n}, Mijn gra{m}scap is toornich geworde{n} tegen he{n}, Hoe lange en hebbe{n} si niet gereynicht moge{n} worde{n}.
Wa{n}t tis wt Israel. Die co{n}stenaer heeft tcalf gemaect En{de} te{n} is gee{n} god Wa{n}t in spinnegheweb sal tcalf va{n} Samarie{n} veranderen,
Wa{n}t si sullen wint zaeyen en{de} onweder maeye{n}, Ee{n} stroo stae{n}de, in he{n} en is ghee{n} vrucht, en{de} te{n} sal ghee{n} meel make{n}, En{de} ist sake dattet doet, die vre{m}de sullent ete{n}.
Israel is verslonde{n}, en{de} geworde{n} onder die geslachten als een onreyn vadt,
Want si op geclomme{n} zijn tot die{n} va{n} Assirie{n} Ephraim is he{m} selue{n}, als ee{n} eenich wilt ezel, Sy hebbe{n} haere{n} liefhebbers gaue{n} gegeue{n},
en{de} oock die geslachte{n} hebbe{n} si met loon gehuert, Ic salse nv vergadere{n}, en{de} si sullen een weynich rusten vande{n} last des conincs en{de} der princen.
Wa{n}t Ephraim heeft vermenichfuldicht die altare{n}, om te sondighe{n}, En{de} die altare{n} zijn he{m} geworde{n} tot misdaet,
Ic sal he{m} scriuen mijn wette{n} menigerley, die als vre{m}de zijn gereke{n}t,
Si sullen offera{n}de offere{n}, si sulle{n} vleesch offere{n}, ende etent, ende die HERE en salse niet ontfange{n}, Nv sal hy haer misdaet ghedencke{n}, ende sal haer sonde{n} versoecke{n}, si sullen gekeert worde{n} in Egypten,
Ende Israhel heeft verghete{n} zijns makers, ende heeft tempelen der afgode{n} getimmert Ende Iuda heeft vermenichfuldicht veel vaste stede{n}, Ende ick sal een vier in sine{n} steden seynden, ende tsal verslinden zijn huysen
O Israel, en wilt niet verblijde{n} noch vrolicheyt thoone{n} als dat volck, Wa{n}t ghi ouerspel ghedae{n} hebt van uwen God, Ghi hebt lief ghehadt de{n} loon boue{n} alle dorschuloere{n} der tarwe{n}
Die dorschuloer ende die wijnpersse en salse niet voede{n}, en{de} die wijn sal he{n} liege{n}
Si en sullen int lant des HEREN niet woone{n}, Ephraim is wed{er} gekeert in Egipte{n}, ende heeft onreyn dinc gete{n}, onder die va{n} Assirie{n}
Si en sullen den HERE niet offere{n} wijn, en{de} en sullen he{m} n{iet} behage{n}, Haer offerande{n} sullen zijn, als broot der gene{n} dye bescreye{n}. Alle die ghene diet eten, sullen besmet worde{n}, Wa{n}t haer broot is haerder sielen, si en sullen niet come{n} in thuys des HEREN,
Wat suldy doe{n} opte{n} vierdach, inde{n} dach der feeste{n} des HEREN,
Wa{n}t siet si zijn gereyst va{n}der verwoestenisse, Egypte{n} salse vergadere{n}, ende Memphis salse begraue{n}, Haer begeerlike siluer, sal die netele te erue neme{n}, ende die clisse in haere{n} wooninge{n},
Die dage{n} haerder versoeckinghe, zijn gecome{n}, die dage{n} der betalinge{n} zijn gecomen, Weet dat Israel sodt is eene{n} rasende{n} propheet ende een geestelic man, Om der veelheyt uwer boosheyt, sal die veelheyt der raserije{n} zijn
Die wachter va{n} Ephraim, is met mine{n} God ee{n} propheet eene{n} stric des hals is hi geworde{n}, op al zijn weghe{n} Raserije is de{n} huise zij{n}s Gods.
Si hebbe{n} diep gezo{n}dicht als inde{n} dage{n} Gabaa, Hi sal haerder boosheit gede{n}cke{n}, en{de} hi sal haer sonde{n} versoecken
Als een wijnbesie heb ick, Israel inder woestine{n} gheuonde{n}, als die eerste vruchten des vijchboo{m}s in zijn hoochste heb ict haer vadere{n} gesie{n}. Maer tot Beelphegor zijn si ingegae{n} en{de} zijn verure{m}t in beschae{m}th{eyt}, En{de} zijn versmadelijc geworde{n}, als die dinge{n} die si lief gehadt hebbe{n}
Ephraim is wech geuloge{n} als ee{n} vogel, Haer heerlich{eyt} is vand{er} geboorte{n} ende va{n}de{n} buyc, en{de} vander ontfanckenisse
Ende al ist ooc dat si haer sone{n} voede{n}, ic salse sonder kindere{n} make{n} onder die me{n}sche{n}, Maer ooc wee he{n} als ic sal gae{n} van he{n},
So ic heb gesien Ephraim was Tyrus in schoonheyt gesticht, Ende Ephraim sal zijn sonen wtleyden, tot den dootslager.
Gheeft hen HEERE, Wat suldi hen geuen? Geeft he{n} een vrouwelicheyt sonder kindere{n} ende verdroochde borsten,
Alle haer schalchede{n} in Galgala, want daer heb icse gehaet Om die boosheyt haerder versieringhe, sal icse wt mijn huys worpe{n}, Ick en sal daer niet toedoen dat ickse sal meer lief hebben, Wa{n}t alle haer prince{n} zijn af gegae{n}.
Ephraim is geslage{n}, ende haer wortel is verdrooget, Si en sullen ghee{n} vrucht make{n}. Ende ist dat sise voortbrenghe{n}, soo sal ic die alderliefste haers buycs dooden,
Die HEERE mijn god salse wech worpe{n}, wa{n}t si he{m} niet gehoort en hebben, daerom sullen si dwalende verstroeyt zijn, onder die gheslachten
EEn wijnstoc met vele bladere{n} is Israel, en{de} die vrucht is he{m} gelijc, Na die menichte zijnder vruchte{n} heeft hi altare{n} vermedichfuldicht, na vruchtbaerh{eyt} zijns lants heeft hi oueruloedich geweest in afgode{n},
Haer herte is gedeylt, nv sullen si vergaen, Hi sal haer afgode{n} breke{n}, en{de} hi sal haer altare{n} verderue{n},
wa{n}t nv sullen si segge{n}, Wi en hebbe{n} gheene{n} coninc, wa{n}t wy en vreesen de{n} HERE niet, En{de} wat sal o{n}s die coni{n}c doe{n}?
Spreect woorde{n} des onnutte{n} gesichts, ende ghi sult een verbont make{n} met der luegene{n}, en{de} hi sal doordeel voortbrenge{n} als bitter cruyt, op dye vore{n} des ackers,
Dye inwoonders va{n} Samarie{n} hebbe{n} die coeye{n} van BethAue{n} geeert Wa{n}t zijn volck heeft op he{m} gewee{n}t, en{de} die bewaerders hebbe{n} op he{m} verblijt in zijnder heerlicheyt, wa{n}t hi is van he{m} wech gegae{n},
Wa{n}t hi is in Assirie{n} gedrage{n} tot een gifte de{n} coninc de{n} wreker Bescaemth{eyt} sal Ephraim vange{n}, ende Israel sal bescae{m}t worde{n} i{n} sine{n} wil
Samarie{n} heeft sine{n} coni{n}c doe{n} ouergae{n} als scuym opt opperste des waters,
En{de} die hoochede{n} des afgods sullen verstroyt worde{n}, en{de} die sonde va{n} Israel, Clissen ende dijstelen sulle{n} op haere{n} altaren opclimme{n}, Ende si sullen segghen den berge{n}, bedect ons, en{de} de{n} hueuelen, valt op ons,
Wt den dage{n} Gabaa heeft Israel gesondicht Si hebbe{n} daer ghestaen, de{n} strijt en salse in Gabaa niet beuanghe{n}, op die sonen der boosh{eyt}
Ic salse straffen na mijn begeerte. Die volcke{n} sullen op hen vergaderen, als si gestraft worde{n}, om twee haerder boosheden
Ephraim is als een veerse, gheleert die dorscherie lief te hebbe{n}, en{de} ick hebbe op die scoonheit van haeren halse ouerghegaen. Ic sal op Ephraim climme{n}, Iudas sal ackeren, en{de} Iacob sal eggen
Saeyt in rechtuaerdicheyt, en{de} mayet inden mont der bermherticheit, Vernieuwet v nieuwe vruchte{n} Want het is tijt den HEERE te soecken, als hi comen sal die v rechtuaerdicheit leeren sal.
Ghi hebt onghenade gheackert, ende boosheit ghemaeyt, ende vrucht der lueghenen gheten. Want ghi hebt op uwe weghen betrout, ende op dye menichte uwer stercker,
So sal in v volc een gheruchte opstaen, ende alle v stercten sullen verdorue{n} worden so Salmana verdoruen is vande{n} huysghesinne des ghenen die Baal wrack, ende veroordeelde inden strijdtdach, doen die moeder gheclopt wert op die kinderen
also heeft Bethel gedaen vanden aenschijn der boosheit uwer scalcheden.
GHelijc die morgenstont voor by gaet also is voorbi ghegaen die Coninc van Israel, Want Israel is een kint, en{de} ic hebbe hem lief ghehadt En{de} ick hebbe minen sone wt Egipten gheroepen
Si hebbense gheroepen, also ghingen si van haeren aensichte. Si offerden Baalim, ende deden den afgoden offerhande
Ende ic droechse in mijne{n} arme als een voester van Ephraim, ende si en wisten niet dat icse ghesont maecte.
Ic salse in Adams banden trecken, inden banden der liefden. Ende ic sal hen zijn als dat iock op haeren wanghen op lichtende. Ende ic ben tot hen neder ghedaelt, op dat hy soude eten.
Hy en sal in Egipten niet weder keeren, Ende Assur selue sal zijn Coninck zijn. Want si niet bekeert en wilden worden.
Dat swaert heeft in zijn steden beghonnen, en{de} het sal zijn wtuercorene verteere{n}, en{de} haer hoofden eten.
En{de} mijn volc sal twijfelachtich hanghen tot mijn weder coemst, Maer hen sal een ioc opgheleyt worden, dat nyet wech ghenome{n} en sal worden.
O Ephraim, hoe sal ic v ouer gheuen? ende v bescerme{n} Israel? Hoe sal ic v gheuen, sal ic v setten gelijck Adama ende Seboim? Mijn herte is in my omme ghekeerdt mijn betrouwen is beroert.
Die gramscap mijns toorns en sal ic niet doen, Ic en sal nyet bekeert worden, dat ick Ephraim verderuen sal. Want ic ben God, ende gheen mensche, die heylich is onder v Ende ic en sal in die stede niet comen.
Si sullen nae den HEERE wandelen. Als een leeu sal hi briesschen, Want hi sal briesschen, ende die sone der zee sullen vreesen.
En{de} als een vogel sullen si wt Egipte{n} wech vlieghen, en{de} als een duyue wten lande van Assirien. Dit seyt die HERE, ic salse in haere{n} huysen sette{n}.
Ephraim heeft my omua{n}ge{n} met comenscap En{de} dat huys van Israel, met bedroch. Maer Iudas een getuyge is neder gecomen met God, En{de} met den heiligen gheloouighen.
EPhraim voet den wint, ende hi volcht die hitte Al de{n} dach vermenichfuldiget hi die lueghentael, en{de} die verwoestheyt En{de} hi heeft met Assirie{n} een verbo{n}t gemaect En{de} hi droech olye in Egipte{n}.
Hierom is een oordeel des HEREN met Iuda, en{de} zijn versoeckinghe op Iacob. Hi sal hem naer alle zijn wegen, ende versieringen betalen.
Hi heeft inden buyck, sinen broeder, onder die voet getreden. Ende hi is in zijnder stercheit gheschict voorspoedich met de{n} enghel
En{de} hi is den engel te bouen ghegaen, en{de} hi is ghesterct. Hi heeft geweent, en{de} gebeden, In Bethel heeft hi hem gheuonden Ende daer heeft hy met ons ghesproken.
En{de} God die HEERE der heyrscharen, dye HERE is zijn gedachtenisse
En{de} ghi bekeert v totten HERE uwen God. Bewaert dye bermherticheit, en{de} dat oordeel, en{de} hoept altijt op uwen God.
Chanaan in zijnder hant is een valsce waghe, hi heeft des onsculdighen beclappinghe bemint.
En{de} Ephraim heeft gheseyt. Nochtans ben ic rijc gheworden, ic heb my eene{n} afgod geuonden. Al mijn arbeyden en sullen mijn boosheyt niet vinden, die ic ghesondicht hebbe
En{de} ick ben dye HEERE v God, wten lande van Egipten aen, Ick sal v noch doen sitten inden tenten, als inden dach des hoochtijts.
Ende ic heb ghesproke{n} tot die propheten, en{de} ic heb dye visioene{n} vermenichfuldicht, ende door die hant der prophete{n} gelijkenissen gegeue{n}.
Ist dat Galaad een afgod is, so ware{n} si da{n} te vergeefs de{n} ossen offerende in Galgal. Wa{n}t ooc haer outaren waren als hoopen op die vore{n} des ackers
Iacob is int lantscap van Syrien gheulode{n}, Ende Israel heeft om een vrouwe gedient. En{de} om ee{n} vrouwe die{n}de hi
Die HERE heeft Israel door eenen propheet wt Egipte{n} geleyt, ende door eene{n} propheet is israel behoude{n},
Ephraim heeft mi verwect tot toornicheit door zijn bitterheden ende zijn bloet sal op he{m} comen. Ende die HERE zijn God sal hem sinen lachter vergelden.
DOen Ephraim sprac viel die vreese op Israel ende heeft aen Baal gesondicht, ende hi is gestorue{n}.
Ende si hebbe{n} nv daer toegedae{n}, ende gesondicht, en{de} si hebbe{n} van haere{n} siluere een gegote{n} beelt gemaect na die gelikenisse haerder afgoden, dat niet dan wercken der constenaren en zijn. Tot desen segge{n} si. Ghi mensche{n}, offerende aenbidt de caluere{n}.
Daerom sullen si als een morge{n} wolcke zijn, ende voorby gaende, als een morgen dauwe, En{de} als stof dat op genome{n} wort vande{n} stormende{n} wint vande{n} vloer, en{de} als eenen rooc des scoorsteens.
Ic be{n} die HERE v God, wt den lande va{n} egipten aen, ende ghi en sult gheene{n} God beke{n}ne{n} behalue{n} mi, Ende daer en is ghee{n} behouder anders dan ic.
Ic heb v inder woestine{n} ghekent, in dat woeste landt.
Bi haer weyden zijn si veruult ende versaet, Ende si hebben haer herte verheuen, ende hebben mijns vergeten.
Ende ic sal hen als een leeuwinne zijn, ende als een lupaert inden wech va{n} Assyrien.
Ic sal hen als een beer die zijn ionghen genomen zijn, te gemoete loope{n}, ende ic sal dat binnenste haerder leueren verscoeren. Ende ic salse daer vernielen ghelijc een leeu, Die beesten des ackers salse deylen
V verderffenisse o Israel, v behoudenisse is alleen in mi
Waer is v Coninc? Nv laet hem v aldermeest behoede{n}, in alle uwe{n} steden. En{de} v rechters, dat ghi spraect. Geeft mi eenen coninc, en{de} gheeft mi princen?
In mijnder gramscap sal ic v een coninc gheue{n} ende in mijnder gramscap weder afnemen.
Ephraims boosheyt is tsamen ghebonden, zijn sonde is verborge{n}.
Op hem sullen die smerten come{n}, van eender vrouwe{n} die baert Hi is een onwijs sone, Want hy sal in dye verdruckinghe der sonen niet staen mogen
Ic salse van die handt des doots verlossen, vander doot sal icse verlossen. O doot ic sal v doot zijn, o helle ic sal uwen beet zijn Van mijn ooge{n} is die troostinge verborgen
want hi tussche{n} die broederen deelet. Die HERE sal daer om eene{n} bernende{n} wint bre{n}gen, opclimmende vander woestine{n}, en{de} sal zijn aderen verdrooge{n}, en{de} zijn fonteynen verderuen, ende den scat der begeerliker baten sal hi wechnemen.
UErgaen moet Samarien, want si heeft haeren God tot bitterheden verwect Door tswaert moet si vergaen. Haer cleyn kinderen moeten gheclopt worden, en{de} haer vruchtbaer vrouwen op ghesneden.
O Israhel bekeert v, totten HEERE uwen God want ghy zijt in uwe boosheyt gheuallen.
Neemt die woorden tot v, en{de} bekeert v totten HEERE, ende segt hem. Doet ons alle boosheit wech, En{de} ontfangt goet, Ende wy sullen die calueren onser lippen gheuen.
Assur en sal ons niet meer verlossen, Wi en sullen op de paerden niet meer climmen, Noch wy en sullen voort meer niet segghen, Dattet onse goden zijn, die wercken onser hande{n} want ghi sult des weeskens ontferme{n} dat onder v is
Ic sal haer ontweebrekinge ghenesen, Ic salse wt vrijen wille lief hebben, want minen toorn is van hen gekeert.
Ic sal Israhel als eenen dauwe zijn, en{de} sal wtspruyten als een lelie, ende zijn wortel sal wt schiete{n}, als een wortel Libani,
Sijn telgheren sullen ghaen, ende zijn heerlicheyt sal zijn als een olijfboom, en{de} sinen ruec, als een rueck Libani.
Die in zijn scaduwe sitten, sullen bekeert worden, En{de} vander tarwen sullen si leuen. En{de} si sullen wtspruyten als een wijngaert, zijn ghedachtenisse, als wijn des berchs Libani.
Ephraim, wat sullen mi voort meer die afgoden? Ic sal hem verhooren, en{de} ic sal hem stieren. Ick sal hem zijn als een groen Abeelboom. Dijn vrucht is wt mi gheuonden.
Wie is wijs ende sal dese dinghen verstaen, wie is verstaende, en{de} sal dese dingen bekennen? Want die weghen des HEREN zijn oprecht, ende die rechtuaerdighe sullen daer in wandelen. Maer die ouertreders sullen daer in vallen.
DAt woort des HEEREN dat tot Ioel den sone Phatuel geschiet is,
Ghi oude hoort dese dinghe{n}, en{de} alle die daer inder aerden woont, aenhooret met uwen ooren, Ofte dit in uwen daghen, ofte in uwer vaderen daghen gheschiet is,
Vertelt dit uwen kinderen, soo sullent uwe kinderen haeren kinderen, ende daer nae haer kinderen sullent den anderen gheslachte vertellen.
Dat den rupsenen ouer ghebleuen is, dat hebben dye sprinchanen gheten, ende dat den sprinchanen ouerbleuen is, heeft die groote sprinchaen geten, ende dat den groote{n} sprinchae{n} ouer bleue{n} is, dat heeft die roest gheten,
O ghi dronckene, ontwaect, weent, ende huylt, alle die den wijn in soecticheyt drinct, want van uwen monde is hy verghaen,
Want een sterck ende een ontallijc volc sal op mijn lant opclimmen, Sijne tanden zijn als tanden der leeuwen, ende zijn achterste tande{n} als ee{n}s ionghen leeus,
Het heeft minen wijngaert tot een woestijne gheset, ende het heeft mijnen vijchboom, die schorsen af ghenomen, Ende heeft hem bloot gemaect berooft, ende verworpen, ende zijn telgheren zijn widt geworde{n}.
Schreyt als een maecht, die gegort is met eenen sack, op den man haerder ioncheyt
Dat offeren, ende die offerhande zijn verghaen vanden huyse des HEREN die priestere{n}, die dienaers des HEEREN, hebben gheweent,
Dat landt is woest ghemaect, ende die aerde heeft gheweent, want die tarwe bedorue{n} is, Dye wijn is bescae{m}t ende die olie is cranck geworden
Die ackerluyden zijn beschaemt, die wijngaerdeniers hebben ghehuylt, op dye tarwe den wijne, ende op die gheerste, want den oost des ackers is verghaen,
Die wijnghaert is verstoort, ende den vijchboom is cranck gheworden, Die granaet appel, die palmboo{m}, die appelboo{m} en{de} alle boome{n} des ackers zijn dorre geworde{n}, Want die blijscap verstoort is vande{n} sone{n} der menschen,
Ghi priesteren gort v, en{de} weent, Huylet, ghy dienaers des outaers, Ghi dienaers mijns Godts gaet in en{de} rust in eene{n} sack, Wa{n}t dat offere{n} en{de} die offerande zijn vanden huyse ws Gods vergaen,
Maect een vasten heylich, roept dye vergaderinge, vergadert dye ouders, en{de} al die inwoonders des lants totte{n} huyse ws Gods en{de} roept totte{n} HERE,
Ach, ach, ach, van die{n} dach, wa{n}t de{n} dach des HEREN is na bi, en{de} hi sal comen als een verwoestinge eens machtighen.
En zijn die spijsen niet vergaen voor uwen oogen blijscap en{de} vrolicheyt, vande{n} huyse ws Godts?
Die beesten zijn in haeren drec verrot Die schueren zijn afghebroken, en{de} die corenkisten zijn verstroeyt, wa{n}t dye tarwe is beschaemt,
Waerom so heeft dat vee versucht, En{de} waerom hebbe{n} die cudden der runderen gebleet Om dat si gheen weyde en hebben, Maer oock, so zijn die schape{n} der cudden vergaen,
HEERE, tot v sal ic roepen, want dat vier heeft die schoonheyt der woestijne{n} verteert En{de} die vlamme heeft alle die boomen des lants ontsteke{n}.
Mer die beeste{n} des ackers hebbe{n} ooc op gesien tot v, gelijc als drooge aerde, die reghen begheert Want die fonteyne{n} der watere{n} zijn verdroocht, ende tvier heeft die scoonheyt der woestijne{n} verslonde{n}
BLaest in Sion metter trompette{n}, huylt op minen heylighen berch, Alle die inwoonders der aerden moete{n} verstoort worden, Want den dach des HEEREN coemt,
want den dach der duysternissen, ende des donckerheyts, den dach der wolcke{n}, en{de} des onweders is na by nakende, Veel volcs en{de} starck, wtgespreyt, ghelijc de{n} morgenstont, opten bergen, Vanden beginne en heeft niemant zijns ghelijc gheweest, Ende noch na hem gheen wesen en sal tot inden iare{n} der geslachte{n} ende totte{n} geslachten
Een verslindende vier salt zijn voor zijn aensicht, Ende achter hem een versenghende vlamme, Als eenen hof der genoechte{n} was die aerde voor he{m}, Ende na he{m} verlaten een woestijne En{de} daer en is niema{n}t, die he{m} ontulieden sal.
Haer aensicht is als dat aensicht der paerde{n}, ende als paertrijders, so sullen si loope{n},
Alst geluyt der waghene{n} op die hoofden der berghen, sullen si springhen, Als dat gheruysch der vlammen des viers verslindende die stoppelen, Als sterck volc bereyt totten strijde,
Van zijn aenscijn sullen die volcken ghepijnt worden, Ende alle aensichten sullen worden swart, ghelijck een podt.
Si sullen loopen als starcke, En{de} sullen den muer beclimmen, als mannen gheleert ten strijde, Dye mannen sullen ghaen in haere wege{n}, ende en sullen niet wijcken van haere{n} paden,
Niemant en sal sinen broeder drincghen, een yeghelijck sal wandelen in sinen wech, Ende si sullen door die venstere{n} vallen, ende en sullen nyet ghequetst worden.
Si sullen gaen in die steden, en{de} loope{n} op die muere{n}, Si sullen beclimme{n} die huysen, en{de} inghaen door die vensteren als een dief,
Van zijn aenschijn heeft die aerde ghebeeft, die hemelen zijn beroert, Dye sonne en{de} dye mane zijn verdonckert, en{de} dye sterre{n} hebbe{n} tot hen wederom ghetoghen haeren schijn,
Ende die HEERE heeft zijn stemme geheue{n} voort aenschijn zijns heyrs, wa{n}t zeer vele zijn sine legheren, sterck zijn si doende zijn woort, Wa{n}t groot is de{n} dach des HEREN, ende zeer verscrickelijc, en{de} wie sal hem verdraghen?
Daeromme seyt die HEERE. Bekeert v tot my van al uwer herten, met vasten, en{de} met weene{n}, en{de} met clagen,
en{de} snijdt v herte{n}, ende niet v cleederen, En{de} bekeert v totte{n} HERE uwe{n} God, wa{n}t hi goedertieren en{de} barmhertich is, lancmoedich, en{de} van vele barmhertichede{n}, ende milde om die boosheyt te vergheue{n},
Wie weet oft hi bekeerde ende vergaue, en{de} liete na he{m} die gebenedijnge, tot offerhande ende vochtige offerha{n}de den HEERE onsen Gode,
Blaest metter basoenen in Sion, heylighet een vasten roept die scare{n},
vergadert dat volck, maect heylich dye verghaderinghe der gheloouiger, brengt die ouders bi een, vergadert die cleyn kinderkens, en{de} die die borst suyghen. Die bruydegom ga wt zijnder slaepcamere, ende die bruyt wt haer slaepcamere
Tussche{n} dat portael en{de} de{n} outaer sullen die priesteren weenen, die dienaers des HEREN, ende si sullen segge{n}, HEERE spaert v volc en{de} en wilt niet gheue{n} v erffenisse tot lachter op dat die natien ghee{n} heerscapie ouer he{n} hebben, Waerom salme{n} segghen onder de{n} volcke, Waer is haer Godt?
Dye HEERE heeft zijn lant in castijnghe bemint, en{de} heeft zijn volc gespaert,
Ende die HEERE heeft geantwoort ende gheseyt sine{n} volcke, Siet, ick sal v seynden tarwe, wijn en{de} olie, en{de} ghy sult daer af veruult worde{n}, ende ick en sal v niet meer tot lachter onder die heyde{n}s geue{n},
Ende ick sal verre va{n} v make{n}, de{n} ghene{n} dye vant noorde{n} is, ende ic sal he{m} verdriue{n} in een woest lant, daer gheen weghen in en zijn Sijn aensicht teghen dye ooste zee, ende zijn wterste, tot die leste zee. En{de} sine{n} stanc sal op climme{n}, en{de} zijn onreynicheyt sal op climme{n} om dat hi soo hoouaerdelijck gedaen heeft.
O aerde, en wilt nyet vreesen, verblijt v, en{de} zijt vrolijc, wa{n}t die HEERE heuet groote gemaect, so dat hi dat doe{n} sal,
En{de} ghi beeste{n} des lants en wilt niet vreesen, wa{n}t die schoone lande{n} der woestine{n} hebbe{n} vruchte{n} voort ghebracht, Want den boom heeft gebracht zijn vruchten, dye vijchboom, dye wijngaert hebben haer cracht ghegheuen,
En{de} ghi dochtere{n} va{n} Sion verblijt v, ende zijt vrolijc inde{n} HERE uwen God, want hy v heeft gegheue{n} eene{n} leeraer der rechtuaerdicheyt, Ende hi sal doen neder comen tot v reghen des morghens ende des auonts, als int begin
Ende dye coren huysen sullen worde{n} veruult met tarwe, en{de} dye wijnperssen sullen oueruloeyen met wijn en{de} olie.
En{de} ic sal v weder geue{n} die iare{n}, die de sprinchane{n} gheten hebben, die kappers, die cruytworme{n} en{de} die rupsen, mijn groote starcheit die ic v gesonde{n} heb,
Ende ghy etende sult eten en{de} ghi sult sadt worde{n}, en{de} ghy sult loue{n} de{n} naem des HEEREN ws Gods, die met v wonderlike dingen gedae{n} heeft, En{de} mijn volc en sal niet bescaemt worde{n} inder eewicheyt,
En{de} ghi sult weten dat ic be{n} int midden va{n} Israel. En{de} dat ic ben die HERE v God, en{de} niemant meer, ende mijn volc en sal niet beschae{m}t worde{n} inder eewicheyt,
En{de} het sal zijn na desen, dat ic sal wtstortte{n} mine{n} geest op alle vleesch, Ende v sone{n} en{de} v dochteren sullen propheteren, V ouders sullen droomen droomen, En{de} v iongen sullen visione{n} sien,
Maer in die{n} dach sal ic ooc mine{n} geest wt storte{n} op mijn knechte{n}, en{de} op mijn dienstmaechden.
En{de} ic sal opter aerde{n}, ende inden hemel veruaerlike teekenen gheuen, bloet en{de} vier, en{de} domp des roocs,
Dye sonne sal in duysternisse verandert worden, ende dye mane in bloet, eer dat den grooten ende veruaerlijcken dach des HEREN comen sal.
En{de} tsal zijn, dat al die ghene dye de{n} nae{m} des HEEREN aenroepen, sal behouden zijn, Wa{n}t opten berch van Sion, ende in Ierusalem sal verlossinge zijn, alsoo als die HEERE gheseyt heeft, ende aen den andere{n}, dye die HEERE ooc gheroepen heeft.
WAnt siet, in die{n} daghen, en{de} in dier tijt als ic dye gheuanckenisse van Iuda ende va{n} Ierusalem bekeere{n} sal,
so sal ic alle volcken verghadere{n}, ende ic salse in dat dal van Iosaphat leyden, ende ick sal daer met hen onderurage{n} va{n} mine{n} volcke, ende va{n} mijnd{er} erffenisse Israel, die si onder de natie{n} verstroyet hebbe{n}. Ende hebbe{n} mijn lant gedeylt,
ende op mijn volc dat lot geworpe{n} Ende dat kint hebbe{n} si int bordeel gheset En{de} dat ionge maechdeke{n} hebbe{n} si vercocht om wijn, om dat si drincken souden.
Maer wat is mi ende v Tyrus ende Sido{n}, ende alle palen der Palestine{n}, en suldi mi geen wrake betalen? En{de} ist dat ghi tege{n} mi wreect, so sal ic v haestelic ende geringe tot betalinge weder geue{n} op v hooft, v verdie{n}de{n} loo{n},
Wa{n}t mijn siluer en{de} mijn gout hebdi wech genome{n}, en{de} mijn iuweelen, en{de} alderscoo{n}ste cieragie{n}, hebdi in uwe te{m}pelen der afgode{n} gebracht.
En{de} ghi hebt die kindere{n} van Iuda en{de} va{n} Ierusale{m}, de{n} sone{n} der Griecken vercocht, om dat ghise verre va{n} haere{n} palen verure{m}de{n} soudt.
Siet ic salse va{n}der plaetsen verwecke{n}, daer ghise in vercocht hebt, En{de} ic sal v vergeldinghe, wederom op uwe hooft keere{n}.
Ende ic sal uwe sone{n} ende uwe dochtere{n} vercoope{n} inde{n} hande{n} der sone{n} van Iuda, En{de} si sullense de{n} Sabee{n} vercoope{n}, ee{n} volc dat verre ghesete{n} is, Wa{n}t die HERE heuet geseyt.
Roept dit inde{n} heidene{n}, Maect den strijt heylich, verwect die stercke. Alle strijtbaer manne{n} moeten opclimmen ende aencomen,
Versmeet uwe ploechyseren tot swaerden, ende uwe spade{n} tot spiessen. Die crancke segge Ic be{n} sterc,
Alle volcken coemt voort, ende vergadert v al omme daer sal die HERE uwe stercke doen steruen.
Die heydenen sullen te samen opstaen ende climme{n} in dat dal van Iosaphat, wa{n}t daer sal ic sitten, om te oordeelen alle heydenen al omme.
Slaet uwe sekelen aen, want die oost is rijp geworden. Coemt ende daelt neder, want die wijnpersse is vol. Die wijnperssen loope{n} ouer, wa{n}t haer booshede{n} zijn vermenichfuldicht
Volc volc, inden dale der ontweehouwinghe Want de{n} dach des HEREN, int dal ontweehouwinge is na bi.
So{n}ne ende mane zijn verdonckert, en{de} die sterre{n} hebbe{n} haere{n} schijn wedero{m} tot he{n} getoge{n}.
En{de} die HERE sal van Sio{n} briessche{n}, ende va{n} Ierusalem sal hi zijn ste{m}me geuen. Ende hemel ende aerde sullen beroert worde{n}, ende die HEERE is dye hope zijns volcx, ende die stercheit der kindere{n} va{n} Israel,
En{de} ghi sult wete{n} d{at} ic die HERE v god be{n} woone{n}de op Sion, op mine{n} heilige{n} berch Ende Ierusalem sal heylich zijn, ende dye vremde en sullen voortmeer daer niet door gaen.
En{de} het sal in die{n} dage zijn, dat die berge{n} soeticheit sullen druype{n}, ende die hueuelen sullen melck vloeyen. Ende die wateren sullen door alle riuieren van Iuda gae{n} Ende een fonteyne, sal vanden huyse des HEREN wtgae{n}. Ende sal die riuiere der doornen nat maken
Egipten sal verlaten zijn. Ende Idumeen tot een verlaten woestine. Om dat si den kinderen van Iuda quaet ghedaen hebben, ende in haeren lande onnoosel bloet ghestort hebben.
Ende Iuda sal inder eewicheyt bewoont worden, ende Ierusalem van gheslachten tot gheslachte{n}
Ende ic sal haer bloet suyueren, die welcke ic niet ghereynicht en hadde. Ende die HERE sal woonen in Sion.
DIe woorden van Amos <parens>die onder dye schaepherderen van Thecua was</parens> die welcke hi op Israel ghesien heeft, inden daghen Osie des Conincs va{n} Iuda, ende in dye daghen van Ieroboam, Ioas sone des Conincs va{n} Israel twee iaer voor die aertbeuinghe, ende heeft gheseyt.
Die HERE sal van Sion briesschen, ende van Ierusalem sal hi zijn stemme gheuen. Ende die schoone wooninghen der herderen hebben geweent, ende dat opperste des berchs Carmeli is verdroocht
Dit seyt dye HERE. Opte{n} drie misdaden van Damasco, ende op die vier en sal ic he{n} niet bekeere{n} wa{n}t si mette{n} yseren dorsch wagenen, Galaad ghedorschet hebben.
In Azaels huys sal ic een vier seynden, ende het sal Benadabs huys verslinden.
Ende die grendelen va{n} Damasco, sal ic in stucken breken, ende den inwoonder des velts der afgoden sal ick verstroeyen, ende de{n} ghene{n} die den scepter houdt vanden huyse der weelden En{de} dat volc van Sirien sal ouer geuoert worde{n} tot Cyrenen, seyt die HERE.
Die HERE seyt dese dinghen. Opten drie sonde{n} van Gasa, ende op die vier en sal ic hem niet bekeere{n} om dat si de volmaecte gheuangenisse ouerghebracht hebben, op dat sise in Idumeen besluyten soude{n}.
En{de} ic sal inden muer va{n} Gasa een vier seynde{n}, en{de} tsal haer huysen verslinde{n},
en{de} de{n} inwoonder va{n} Azato, en{de} die den scepter van Ascalon houdt, sal ic verderue{n}. Ende ic sal mijn hant op Accaro{n} keeren en{de} alle die ouerbleuene der Philistine{n} sulle{n} vergae{n}, seyt die HERE god
Dit seyt die HERE Opte{n} drie zo{n}de{n} va{n} Tyri, en{de} opte{n} viere{n} en sal ic he{n} niet bekeere{n} Om d{at} si die volmaecte geua{n}genisse in Idumee{n} beslote{n} hebbe{n}, En{de} en hebbe{n} des verbonts haerder broedere{n} niet gedachtich geweest.
En{de} ic sal inde{n} muer Tyri ee{n} vier seynde{n}, ende het sal zijn huysen verslinde{n}.
Dit seyt de HERE . Opte{n} drie sonde{n} va{n} Edom, en{de} opte{n} viere{n} en sal ic he{m} niet bekeere{n} om dat hi sine{n} broeder metten swaerde veruolcht heeft, en{de} heeft zijn genade gebroke{n} en{de} heeft sinen toorn lange{n} tijt gehoude{n}, ende zijn gramscap heeft hi ghehoude{n} tot int eynde.
Ic salt vier seynde{n} in Theman, en{de} het sal verslinden die huysen va{n} Bosra.
Dit seyt die HERE. Opten drie sonde{n} der sone{n} va{n} Ammon, en{de} opte{n} viere{n} en sal ic he{m} niet bekeeren Daerom want hi heeft opghesnede{n} dye vrouwen die kint droegen van Galaad, om te verbreyden zijn palen.
En{de} ic sal ontsteke{n} een vier in die muere Rabba, en{de} het sal verslinde{n} zijn huysen in huylinge inden dach des strijts. En{de} in een onweder inde{n} dage der beroeringe{n}.
En{de} Melchon sal gaen in die gheuangenisse, hi ende zijn princen tsamen, seyt die HERE.
DIt seyt die HERE Opten drien sonden van Moab, en{de} opten viere{n} en sal ic hem niet bekeeren daerom want hi heeft verbrant die gebeente{n} des Conincs va{n} Idumeen tot assche{n},
Ende ic sal een vier seynden in Moab, en{de} het sal verslinde{n} die huysen van Carioth, en{de} Moab sal steruen inden geluyde der trompetten gheclanc,
en{de} ic sal verstroyen die rechteren van zijn middelt, ende ic sal dooden alle zijn princen met hem, seyt die HERE.
Dit seyt die HERE. Opte{n} drie sonden van Iuda, en{de} opte{n} vieren en sal ick hem niet bekeeren Daeromme want hy verworpen heeft die wet des HEREN, en{de} en heeft niet bewaert zijn gheboden Wa{n}t zijn afgoden hebben hem bedroegen, nae den welcken haer vaders ghegaen zijn.
En{de} ic sal een vier seynden in Iudam, en{de} het sal verslinden die huysen te Ierusalem.
Dit seyt die HERE. Opten drie sonde{n} van Israel, ende opten vieren so en sal ic hem nyet bekeeren Daerom want hy vercocht heeft den rechtuaerdighen om siluer, ende den armen om schoene{n}.
Die tsamen wriue{n} die hoofden der armen op dat stof der aerden, en{de} si wijke{n} vande{n} wech der ootmoedigen Ende die sone en{de} vader zijn gegaen tot een ionghe deerne om dat si besmette{n} soude{n} mine heylige{n} name.
En{de} op die cleedere{n} die si te pande hadden, hebben si nedegeseten bi alle outaren, En{de} hebbe{n} ghedroncke{n} den wijn der verdoemder inden huyse haers Gods.
Maer ic heb verdreue{n} va{n} haer ae{n}sicht de{n} Amorrite, wie{n}s hoocheit was als die hoochheyt der Cederboomen, en{de} hi was sterck als die eycken boom. Ende ic heb tsame{n} ghebroken zijn vrucht van boue{n}, ende zijn wortelen van onder.
Ic ben die v heb doe{n} opclimme{n} vande{n} lande van Egipte{n}, ende heb v geleyt in die woestine veertich iaren, op dat ghi besitten soudt dat landt der Amorrite{n}.
Ende ic heb verwect kinderen uwe sonen tot propheten, en{de} va{n} uwe ionghelinge{n} Nazaree{n}. En{de} ist niet also? ghi sone{n} va{n} Israel seyt die HERE?
En{de} ghi scenctet de{n} Nazaree{n} wijn, En{de} de{n} prophete{n} hebdi ghebode{n} seggende, En propheteert niet,
Siet ic sal kerren onder v als een wage{n} gelade{n} met hoy kerret.
En{de} de vluchte sal vergae{n} vande{n} snellen, en{de} die stercke en sal niet behoude{n} zijn cracht, en{de} die vrome en sal niet moghe{n} verlossen zijn siele
En{de} die de{n} boge houdt en sal niet stae{n}, en{de} dye snelle va{n} voete{n} en sal niet behoude{n} worde{n}. Ende de paertrider en sal niet behoude{n} zijn siele
en{de} die stercke va{n} herte{n} onder den stercke{n}, sal naect vliede{n} in dien dage, seyt die HEERE.
GHi kindere{n} van Israel hoort twoort dat die HERE gesproke{n} heeft op v, en{de} op alle gheslachte{n} die ic wtgheleyt hebbe vanden lande van Egipten, seggende.
Ic heb v allee{n} bekent wt allen geslachte{n} der aerden, daerom sal ic besoecke{n} op v alle uwe boosheden
Sullen twee tsamen wandelen, te{n} si dat he{n} bequae{m} is?
Sal een leeu briesschen int bosch, ten si dat hi eenen roof heeft? Sal een ionge leeu geluyt geuen van sinen hole ten si dat hi wat geuangen heeft.
Sal een vogel vallen inde{n} stric opter aerde{n}, sonder vogelaer? Sal die stric opghenome{n} worde{n} vander aerden, eer hi wat gheuange{n} heeft?
Sal die trompette geluyt make{n} inder stat, en{de} dat volc en sal niet vreesen? Sal daer eenich quaet zijn inder stat, dat de HERE niet gedaen en heeft?
Want God die HERE en sal geen woort doe{n}, te{n} si dat hi ope{n}baert zijn verholentheit sinen knechten den propheten,
Die leeuwe sal briesschen, wie en sal niet vreesen? God die HERE heeft gesproke{n}, wie en sal daer niet prophetere{n}?
Latet hoore{n} inde{n} husen tot Azote{m}, en{de} in des lants va{n} Egypte{n} huysen Ende segt, Vergadert v op die berge{n} va{n} Samarie{n}, en{de} siet, veel raserie{n} int middel van he{n}, en{de} valsce besculdige int binnenste van he{n}
Ende die HERE seit, si en hebbe{n} niet geconne{n} recht doe{n}, ende hebbe{n} vergadert boosheyt, en{de} rooue{n} in haer huysen,
Daero{m} seyt dit God die HEERE, Dit lant sal worde{n} gequelt en{de} om begae{n}, en{de} uwe stercheit sal va{n} v worde{n} neder getoge{n}, ende uwe huysen sullen berooft worde{n},
Dyt seyt die HERE, Gelijc een herder onttrect wt des leeuwen mo{n}t twee beene{n}, oft duyterste va{n} ee{n} oore, also sullen die kindere{n} va{n} Israel worde{n} onttrocke{n}, die daer woone{n} in Samarie{n} inde{n} la{n}de des beddes, ende int bedde va{n} Damasco.
Die HERE God der heyrscare{n} seit, hoort ende betuyget in Iacobs huis,
wa{n}t in die{n} dage, als ic sal beghinne{n} te versoecke{n} die ouertredinge va{n} Israel, op he{m} sal ic ooc versoecke{n}, op die outare{n} va{n} Bethel, ende die horene{n} des outaers sullen worde{n} af gehouwe{n}, ende sullen vallen opter aerde{n},
Ende die HERE seyt, Ic sal slaen dat winter huys metten somer huys, en{de} die yuoren huysen sullen vergae{n}, en{de} veel huysen sullen worde{n} verdorue{n}.
HOort dyt woort ghy vette coeyen, die zijt op die berghen va{n} Samarie{n}, die onrecht doet de{n} arme{n}, en{de} breket te same{n} die behoeftige Die daer segget uwe{n} Heere{n}, Haelt en{de} laet ons drincke{n}
God die HERE heeft geswore{n} in sine{n} heylige{n}, wa{n}t siet, die dage{n} sullen come{n} op v, ende si sullen v opheffe{n} mette{n} spriete{n}, ende uwe ouerbliuinge in heete{n} siedende potten
Ende ghi sult wtgae{n} door die schoeren die een teghe{n} de{n} andere{n}. Ende ghi sult worde{n} gheworpe{n} in Armon seyt dye HEERE.
Coemt tot Bethel, ende doet ongoddelic, Tot Galgala, ende vermenichfuldicht die ouertredinge, Ende offert des morge{n}s uwe offerande{n} ende uwe tiende{n} drie dage{n}
Ende offert vande{n} gedeesemde{n}, lof ende roept vriwillige offera{n}de wt, en{de} booscappet, Wa{n}t aldus hebdijt begeert, seit God die HERE, ghi sone{n} va{n} Israel,
Daero{m} heb ic v gegeue{n} boomich{ey}{t} in die tande{n}, in alle uwe{n} stede{n}, en{de} gebrec des broots in alle uwe plaetsen, Ende die HERE seyt, ghi en zijt niet wedergekeert tot mi,
Ende ic heb verbode{n} den reghen, doent noch drye maende{n} ware{n} totte{n} oost, Ende ic hebt doe{n} regene{n} op die een stede, en{de} op die ander stede niet Dat een deel is bereghe{n}t ende dat ander daer gheene{n} regen op en viel, is verdorret
En{de} twee en{de} drie stede{n} zijn gecome{n} tot een stadt, om dat si soude{n} water drincke{n}, ende si en zijn niet verzaet, Ende die HERE seyt, Ghi en zijt niet weder gecome{n} tot mi,
Ic heb v geslage{n} met eenen barne{n}de{n} wint, en{de} m{et} eene{n} storm der lucht die menichte uwer houe{n}, En{de} uwe wijngaerde{n}, uwe olijfboome{n}, en{de} uwe vijchbome{n}, hebbe{n} die rupsen geghete{n}, En{de} ghi en zijt niet tot mi gekeert, seit die HERE
Ic hebbe in v gesonde{n} die doot inden wech van Egipte{n}, Ic heb v ionghe{n} geslage{n} mette{n} swaerde, tot die geuangenisse uwer paerde{n}, En{de} ic heb die onreynicheit uwer heyrschare{n} doen opclimme{n} voor uwe nuesen, Ende die HERE seit, Ghi en zijt niet weder ghekeert tot my.
Ick heb v omgekeert, gelijc God Sodoma{m} ende Gomorra{m} omgekeert heeft, en{de} ghy zijt geworde{n}, gelijc een brant dyeme{n} wt trect vande{n} bra{n}de, En{de} die HERE seit, Ghi en zijt niet wederghekeert tot mi,
Daero{m} o Israel, sal ic v dese dinge{n} doe{n}, En{de} als ic v dit gedae{n} sal hebbe{n}, o Israel so bereyt v, o{m} te gemoet te gae{n} uwe{n} Gode,
Wa{n}t siet, hi maect die berge{n}, en{de} schept de{n} wint, en{de} bootschapt de{n} mensche zijn sprake, En{de} maect des morgens de{n} neuel en{de} gaet op dye hoocheyt der aerde{n} sine{n} nae{m} is, HEERE God der heyrscharen.
HOort dit woort, dat ic op heffe op v een beweeninge, o huys van Israel, Dye maecht va{n} Israel is geuallen, en{de} en sal niet toe doen om weder op te stae{n},
si is geworpe{n} op haer aerde, en{de} niema{n}t en is diese ophelpe{n} sal,
Wa{n}t dit seyt God die HERE Die stede daer duisent wt ginge{n}, daer sullend{er} maer ho{n}dert achtergelate{n} worde{n}, en{de} daerder .c. wtginge{n}, sullen achtergelaten worden in haer thie{n}, inde{n} huyse va{n} Israel,
Wa{n}t dit seit God die HERE de{n} huise va{n} Israel. Soect mi, en{de} ghi sult leue{n},
en{de} en wilt niet soecken Bethel. En wilt niet gaen in Galgalam, en{de} en wilt niet ouergae{n} in Barsabee, wa{n}t Galgala sal worde{n} geleyt geua{n}ge{n}, En{de} Bethel sal zijn onprofitelic,
Soect de{n} HERE, en{de} leeft, op dat niet bi auontuere{n} Ioseps huys, als een vier en worde verbra{n}t, en{de} sal verslinden, en{de} niemant en sal zijn die Bethel blusscen sal,
Ghi die vera{n}dert dat recht in alsene, en{de} laet inder aerde{n} rechtuaerdicheyt.
Die maect dat seuen ghesterte ende den wage{n} des hemels, ende verandert die duysternissen in die morgenstont, en{de} vera{n}dert de{n} dach in de{n} nacht Die die watere{n} roept der zee, en{de} stort die wt op die breetheyt der aerden, Die HEERE is sinen naem.
Die belacht die verwoestinge op den stercken. En{de} brengt op de{n} machtige{n} die verderfenisse.
Si hebbe{n} gehaet diese berispte{n} inder poorte{n}, En{de} si hebben versmaet de{n}gene{n} de oprechte di{n}ge{n} sprac,
daero{m} wa{n}t ghi berooft hebt de{n} arme{n} en{de} genome{n} hebt de{n} wtuercoren roof va{n} he{m}, Soo suldi timmere{n} husen met vierca{n}te{n} stene{n}, en{de} ghi en sult daer niet in woone{n}, Ghi sult planten die alder waerdichste wijngaerde{n}, en{de} en sult niet drincke{n} haere{n} wijn,
Wa{n}t ic heb beke{n}t vele uwe sonden, en{de} uwe machtige misdaden, Die viande{n} der rechtueerdige{n} zijt, die gauen nee{m}t, en{de} verdruct dye arme{n} inder poorten
Daer om sal die wijse swige{n}, in die{n} tijt, Wa{n}t die tijt quaet is
Soect tgoet, en{de} niet tquaet op dat ghi moecht leue{n}, En{de} die HERE der heyrschare{n} v God, sal met v zijn, als ghi geseyt hebt.
Haet tquaet, en{de} bemint tgoet, ende bestelt ind{er} poorte{n} doordeel, op d{at} bi auontuere{n} die HERE der heyrscare{n} dye God ontferme{n} wilde, ouer die ouerbleuene va{n} Ioseph,
Daero{m} dit seit die HERE der heyrscare{n} die heerschapper, In alle strate{n} sal zijn beweeninge, en{de} in alle stede{n} die buyte{n} zijn, sal worde{n} geseyt, Wee, wee, En{de} si sullen roepe{n} de{n} ackerma{n} tot beclage{n}, en{de} tot kerme{n} de gene die co{n}ne{n} beclage{n}
En{de} in allen wijngaerde{n} sal zijn beclaginghe, wa{n}t ic sal doorghae{n} int middel va{n} v seyt die HERE.
Wee de{n} ghene{n} die den dach des HEREN begheren, Waer toe sal hi v? Desen dach des HEREN sal zijn duysternisse en{de} ghee{n} licht,
Gelikerwijs als een man vliedt vande{n} aenschijn eens leeuwen, ende he{m} te gemoet coe{m}t een beyr, ende coe{m}t in zijn huys, en{de} leent met zijn hant op die wa{n}dt en{de} he{m} ee{n} slange bijdt,
Sal die{n} dach des HEREN niet duisternisse zijn, en{de} ghee{n} licht, en{de} donckerheyt, en{de} ghee{n} schijn in he{m}?
Ic heb gehaet, ende verworpe{n} v feestdage{n}, en{de} ic en sal niet ontfanghen den rueck uwer scharen.
Al ist ooc dat ghi mi brenghet brantoffer en{de} uwe gaue{n} So en sal icse niet ontfange{n}, ende ic en sal niet aensien die begeerten uwer vetter beeste{n}
Nee{m}t va{n} mi, dat gheruchte uwer liedeke{n}s, Ende ic en sal niet hooren die sange{n} uwer liere{n}.
Ende so sal doordeel worde{n} geopenbaert als water, en{de} rechtuaerdicheyt, als een stercke riuiere, O ghi huys van Israel,
Hebdi mi ooc geoffert offera{n}de ende offer inder woestine{n} veertich iaer?
Ende ghi hebt gedrage{n} den Tabernakel Moloch uwe{n} God Ende dat beest uwer afgoden, Die sterren ws Gods Rempha ende die beelden die ghi v ghemaect hebt om aen te bidden,
Ic sal v doen verhuysen, ouer Damascum, seyt die HEERE, wie{n}s naem is Godt der heyrscharen
WEe v, die rijck zijt in Sio{n} Ende betrouwet op tgeberchte va{n} Samarie{n} Ghi opperste en{de} hoofde{n} der volcke{n}, dye houaerdelic ingaet int huys va{n} Israel,
Gaet in Calne, en{de} siet, en{de} va{n} daer gaet in groote Emath En{de} daelt ned{er} in Geth der Palestine{n}, ende totte{n} beste{n} conincrijke{n} va{n} deser, of haer lantpale, breed{er} is da{n} v lantpale,
Ghi die afghescheide{n} zijt tot eene{n} quade{n} dach, ende genaect de{n} throon der boosheyt,
Dye slaept in yuore{n} bedde{n}, ende hebt wellust in uwe{n} gespreyde{n} bedde{n}
Die etet tlam vand{er} cudde{n}, ende die caluere{n} va{n} tmiddel der beeste{n}. Die singet totter stemme{n} des psalters. Als Dauid hebbe{n} si gemeynt te hebbe{n} die vate{n} des sangs
Ende droncke{n} de{n} wijn wt flessche{n} ende ware{n} besmeert met die costelijcste salue, Ende en hadde{n} ghee{n} medelijde{n} op Iosephs schade
Daeromme sullen si nv verhuisen inden hoofde der ghenen die ouergeuoert worden Ende die muterije der wellustigher oncuyscher mensche{n} sal wech genome{n} worden.
God die HEERE heeft gesworen bi zijnder zielen, seit die HERE die God der heyrscare{n}, Ic versmade Iacobs houaerdie, ende ic hatede zijn huysen ende ick sal die stadt met haere{n} inwoonders ouergheue{n},
Ende ist ooc datter ouerbleue{n} zijn thie{n} manne{n} in een huis, ende die sullen sterue{n},
Ende zijn naeste sal he{n} wech neme{n}, ende barne{n} he{n} om dat hi wtdrage{n} soude zijn gebeente vande{n} huyse Ende hi sal segge{n} de{n} gene{n} dye int binnenste des huys is. Isser yema{n}t meer bi v?
Ende hi sal antwoorde{n}, Het is deynde, Ende hi sal he{m} segge{n}, Swiget ende en gede{n}ct niet des HEREN nae{m},
Wa{n}t siet, die HERE heeft ghebode{n} dat hi sal slae{n} dat groote huys met vallende verderffenissen ende dat minste huis met splijtinge{n},
Moge{n} die paerde{n} loope{n} in de steenroetsen? oft machme{n} daer op ploegen met buffelen? Wa{n}t ghi verandert hebt d{at} recht in bitterh{eyt}, En{de} die vrucht der rechtuaerdicheit in alsen
Die verblijt in niet ende segt, En hebben wy ons niet in onser cracht aenghenomen horenen?
Want siet, spreeckt die HERE God der heyrscaren, Ic sal verwecke{n} op v een volc, o huys van Israel, en{de} sal v in stucke{n} wriue{n} vande{n} inganc va{n} Emath totter riuieren der woestinen.
GOd die HERE heeft mi dese dinge{n} gethoont, En{de} siet die maker der sprinchane{n} int beginsel der spruyte{n}, ouermidts de{n} auont rege{n} en{de} siet, de{n} auonts rege{n} na des conincs sceeringe.
En{de} tis gesciet, als si voleyndt hadde{n} te eten dat cruyt der aerde{n}, heb ic gesproke{n}. HERE God ic bidde weest ghenadich, Wie sal Iacob verwecke{n} want hy cleyn is?
Die HERE heeft daer op o{n}tfermt Te{n} sal niet zijn, seit de HERE.
En{de} die HERE God heeft mi dit ooc getoont, En{de} siet God die HERE riep dat oordeel totte{n} vier en{de} het verslonde veel diepten, en{de} heeft tsame{n} gegete{n} een deel
En{de} ic heb geseit HERE God ick bidde rustet. Wie sal Iacob verwecken want hi cleyn is.
En{de} die HERE heeft daer op ontfermt,
En{de} dye HERE heuet mi dit gethoont. En{de} siet die HERE sto{n}t op eene{n} muer besmeert met calc, en{de} in zijn hant was een trouweel des metselaers
En{de} die HERE heeft geseyt tot mi. Wat siet ghi Amos? En{de} ic seyde. Een trouweel des metselaers Ende die HERE heeft geseyt. Siet ic sal setten een trouweel int middel mijns volcs van Israel. Ic en sal voortmeer nyet toe doen op hem te leyden
En{de} die hoochte{n} des afgods sullen worden verdoruen. Ende die heylichmakinghen van Israhel sullen woest worden. En{de} ic sal opstaen op Ieroboams huys metten swaerde.
En{de} Amasias de priester van Bethel, heeft gesonden totten coninc van Israel Ieroboa{m}, seggende. Amos is tege{n} v opgestaen int middel des huys van Israel, Dat lant en sal niet moghe{n} verdragen alle zijn woorde{n}.
Wa{n}t dit seyt Amos Ieroboam sal steruen mette{n} swaerde, en{de} Israel sal gaen geuange{n} wt sinen lande.
En{de} Amasias heeft geseit tot Amos. Ghi siender gaet, en{de} vliet int lant va{n} Iuda, en{de} eedt daer broot, en{de} ghi sult daer prophetere{n},
ende ghi en sult voortmeer niet in Bethel prophetere{n}, Want hier is die heylichmakinge des conincs en{de} dat huys des rijcs.
En{de} Amos heeft geantwoort, en{de} geseyt tot Amasia{m}. Ic en ben geen propheet noch propheten sone. Maer ic ben een die met beesten omgaet, ende ic schelle die wilde vijchboomen.
Ende God die HERE heeft mi genomen, als ic die beesten volchde, ende die HERE heeft geseyt tot mi. Gaet ende propheteert tot mijn volc va{n} Israel.
En{de} nv hoort des HEREN woort Ghi segghet, ghi en sult niet prophetere{n} op Israel, ende niet druype{n} opt huys des afgods
Daero{m} seyt die HERE. V wijf sal oncuysheyt doen inder stat, Ende uwe sone{n} en{de} dochteren sullen vallen mette{n} swaerde, en{de} v lant sal metter coorde{n} ghedeylt worde{n}, En{de} ghi sult steruen int beulecte lant, en{de} Israel sal geuange{n} zijnde verhuysen van zijn lant.
GOd die HERE heeft mi dit ghetoont En{de} siet, een korfke{n} m{et} appelen En{de} heuet geseyt.
Amos wat siet ghi? En{de} ic heb geseyt. Ee{n} korfke{n} m{et} appelen En{de} de HERE heeft geseyt tot mi. Dat eynde is gecome{n} op mijn volc va{n} Israel. Ic en salder niet meer toe doe{n} dat ic hem voor bi sal gaen
En{de} dye HERE God seit. Die harren des tempels sullen kerren in dien dage. Veel sullender steruen, ende in allen plaetsen sal tswijghe{n} gheworpen worden
Hoort dit ghy die den arme{n} verdruct, en{de} doet die behoeftige der aerde{n} verderue{n},
seggende. Wanneer sal die maent ooc voor by gaen, dat wi sullen vercoopen ons comenschap, en{de} die Sabboth dat wi sullen voort doen onse tarwe, op dat wi moge{n} verminderen die maet en{de} vermeerde{n} den sicle, ende insette{n} valsche gewichten.
Op dat wi besitte{n} moge{n} met siluer, die behoeftige, en{de} de{n} arme{n} om scoene{n}, en{de} moge{n} vercoope{n} tcaf des tarwes
Die HERE heeft geswore{n} van Iacobs houaerdie, ic en sal niet vergete{n} totten eynde alle haer wercken,
En sal van desen dinc niet beroert worde{n} die aerde, ende en sal niet screyen alle die inwoonder der aerden? Hi sal opclimme{n} als een geheel vloet, ende sal worde{n} wtgeworpe{n}, ende neder vloeye{n} ghelijc die riuiere van Egipten?
En{de} die HERE seyt, in dien daghe salt zijn, dat die Sonne sal ondergaen inden middach, ende ic sal die aerde inden claren daghe doen verdonckeren.
Ende ic sal veranderen uwe feestdaghen in schreyen, ende alle uwe sanghen in karmen. Ende ic sal op uwer alder rugge doe{n} brenge{n} eene{n} sack, en{de} op alle hooft, blootheyt van hare. Ende ic sal hen setten schreyen als eens eenichs soons, ende haer vterste, als eenen bitteren dach.
Siet die dagen comen, seyt die HEERE, ende ick sal seynden hongher inder aerden, niet hongher des broots, noch dorste des waters, Maer te hooren des HEEREN woordt,
ende si sullen beroert worden, van zee totter zee, ende sullen omgae{n} va{n}t noorde{n} totte{n} ooste{n}, en{de} sullen soecke{n} des HEREN woort, en{de} si en sullent niet vinde{n}.
In dien dage sullen die scoone maechde{n} en{de} iongelinge{n} ontbreke{n} va{n} dorste,
die nv sweere{n} bi die misdaet van Samarien, en{de} segge{n}. O Dan uwe God leeft, en{de} die wech va{n} Bersabee leeft. En{de} si sullen vallen en{de} voortmeer niet weder op staen.
IC heb den HERE ghesien staen opten outaer, en{de} seyde. Slaet die harren, en{de}laet die ouerste dorpele{n} worde{n} beroert, wa{n}t giericheit is int hooft va{n} hen allen, en{de} ic sal den laetste{n} va{n} hen doode{n} metten swaerde, si en sullen niet moge{n} ontuliede{n}, en{de} die van hen vliet en sal niet behoude{n} worde{n}.
Ist dat si nederclimme{n} totter hellen, mijn hant salse weder wtleyde{n} van daer. En{de} ist dat si opclimme{n} totte{n} hemel, ic salse va{n} daer af trecke{n}.
En{de} ist sake dat si verborge{n} zijn int opperste des berchs Carmeli, ick soeckende, salse van daer halen. En{de} waert sake dat si he{n} selue{n} verborghe{n} van mine{n} ooge{n}, int diepe der zee, so soude ic daer ghebiede{n} den serpe{n}te, en{de} het salse bite{n}.
En{de} waert dat si ginge{n} in geua{n}genisse bi haer via{n}de{n}, soude ic daer gebiede{n} de{n} swaerde, en{de} het soudese dootslae{n}. En{de} ic sal sette{n} mijn ooge{n} op he{n} int quaet en{de} n{iet} int goet
En{de} die HERE God der heyrschare{n}, dye raect die aerde, ende si verdorret, en{de} alle die daer in woone{n} sulle{n} droeuich wesen En{de} tsal al opclimme{n} als een riuiere, en{de} neder vloede{n} gelijc die vloet va{n} Egipte{n}.
Dye timmert inde{n} hemel zijn opclimminge, ende heeft gesticht zijn bondelke{n} opter aerde{n}. Hi roept de watere{n} der zee, en{de} stort die op die breetheyt der aerde{n}. Die HEERE is sinen naem.
Die HEERE seyt, ghi sone{n} van Israel, en sidy mi niet, als sone{n} der mooriane{n}? En heb ic niet Israel doen opclimme{n} va{n}de{n} lande va{n} Egipte{n}, en{de} die Palestine{n} van Capadocie{n} en{de} die van Sirie{n} van Cirenen?
Siet des HEREN ooge{n} zijn op een rijck dat sondicht, en{de} ick sal dat tsame{n} in stucken wriue{n} vanden aenscijn der aerden. Nochtans wriuende en sal ick niet tsamen in twee wriue{n} Iacobs huys, seit die HERE.
Want siet, ic sal gebieden, ende ic sal tsamen slaen in alle volcke thuys van Israel, gelijc gheslage{n} en{de} ghescudt wort die tarwe in die seue en{de} een steenke{n} en sal niet vallen op die aerde.
Alle die sondaers mij{n}s volcs sullen sterue{n} metten zwaerde, die segge{n}. Het en sal niet nake{n}, en{de} tquaet en sal niet comen op ons.
In dien daghe sal ic Dauids tabernakel die geuallen is weder oprechte{n}, ende ic sal weder timmere{n} die splete{n} zijnder muere{n}, en{de} ic sal weder optimmere{n} datter geuallen is. En{de} ic sal he{m} weder op timmere{n} gelijc hi was inden oude{n} dage{n},
dat si besitten moge{n} die ouerbliuinge van Idumeen, ende alle natien, Daero{m} dat mine{n} naem is aengeroepe{n} op hem. Dit seit die HERE, die dese dingen doet.
Die HERE seyt. Siet die dage{n} come{n}, en{de} die ploeger sal ae{n}grijpe{n} de{n} maeyer en{de} die treder der wijnperssen, den gene{n} diet zaet zaeyt. En{de} die berge{n} sullen druype{n} soeticheit en{de} alle die hueuelen sullen gebouwet worde{n}
En{de} ic sal bekeere{n} die geuangenisse mijns volcs van Israel, en{de} si sullen timmeren die verwoeste steden, Ende si sullen daer in woonen, En{de} sullen plante{n} wijngaerden en{de} drincke{n} den wijn daer af. En{de} si sullen houe{n} make{n}, en{de} sullen eten die vruchte{n} daer af,
En{de} ic salse planten op haere{n} gront, en{de} en salse voort meer niet aftrecken van haeren gront die{n} ic hen ghegeue{n} hebbe. Dit seyt die HEERE uwe God.
DAt ghesichte Abdie. Dit seit de HERE God tot Edom. Wi hebben een gheruchte ghehoort vanden HERE, ende hi heeft ghesonde{n} eene{n} bode totten heidenen. Staet op, en{de} laet ons te samen opstaen tegen hem te striden.
Siet, ic heb v cleyn gegeuen onder die heydenen, Ghi zijt seer veracht,
Die houaerdie ws herten heuet v verheuen, ghi die in de splete{n} der stee{n}roetsen woont, ende verheft uwe{n} stoel. Die segt in uwer herten, Wie sal mi aftrecken in der aerden?
Al waert sake dat ghi verheuen waert als een are{n}t, en{de} settet uwe{n} nest ond{er} de sterre{n}, so sal ic v daer af trecke{n}, seyt die HERE,
Waert dat die dieue{n} ware{n} ingheghae{n} tot v, oft die moordenaers ware{n} ingegae{n} tot v inder nacht, hoe soudi hebbe{n} geswege{n}? En soude{n} si niet gestolen hebbe{n}, dat he{n} ghenoech geweest hadde? Waert d{at} die wijnsniders ware{n} ingegae{n} tot v, en soude{n} si v niet ee{n} druyue ghelaten hebbe{n}?
Hoe hebbe{n} si Esau doorsocht? Si hebben ondersocht zijn verholen dingen,
totten eynde hebben si v wtghesonde{n}, alle die mannen ws verbonts hebbe{n} v bespot. Die mannen ws vreden hebben te boue{n} gegae{n} tege{n} v, Die met v ete{n}, sulle{n} lage{n} legge{n} onder v Geen versta{n}t en is in he{n}
Die HERE seyt, en sal ic niet in dien dage verderue{n} die wisen va{n} Idumee{n}, en{de} die wijsheyt vande{n} berch Esau?
En{de} v starcken va{n} zuyden sulle{n} verscricke{n}, dat vergae{n} sal die ma{n} vande{n} berch Esau,
om de{n} dootslach, En{de} om de boosh{eyt} ae{n} uwe{n} broeder Iacob, sal v de beschaemtheit bedecken, Ende ghi sult verghaen inder eewicheyt.
Inde{n} daghe doe{n} ghi sto{n}t tege{n} he{m}, doe{n} die vremde zijn heyr vinge{n} en{de} die va{n} buyte{n} ginge{n} in zijn poorte{n} en{de} op Ierusalem, lote{n} wierpen, ende ghi waert ooc als een va{n} he{n}
En{de} ghi en sult niet versmade{n} inden dage ws broeders, inde{n} dach zijnre pelgrimagie En{de} ghi en sult niet verblide{n} op die sone{n} va{n} Iuda inden dage haerder verderffenisse, en{de} ghi en sult niet groot make{n} uwen mont inde{n} dach der benautheyt,
Noch ghi en sult niet ingaen in die poorte mijns volcs inde{n} dach haers valle{n}s noch ghi en sult ooc he{n} n{iet} versmade{n} in sine{n} quade{n}, inde{n} dach zijnre verwoestenisse. En{de} ghi en sult niet worde{n} wtgezo{n}de{n} tege{n} zijn heyr inde{n} dage zijnre verderffenisse,
noch ghi en sult ooc n{iet} stae{n} inde{n} wtga{n}gen, om doot te slaen die daer vliede{n}. En{de} ghi en sult niet besluyten die ouerbliue{n} va{n} he{n}, inde{n} dach zijnre bedructheyt
wa{n}t des HEEREN dach is nake{n}de op alle volcken. Also als ghi gedaen hebt, sal v gesciede{n} Ic sal keere{n} v wedergeue{n} op v hooft
Wa{n}t so ghi gedroncken hebt op minen heyligen berch, so sulle{n} drincken alle volcke{n} eewelijc En{de} sullen drincke{n}, en{de} op zuype{n} en{de} si sullen zijn, oft si niet en ware{n}.
En{de} opte{n} berch Sion sal zijn gesontmakinge, en{de} hi sal heilich zijn En{de} Iacobs huys sal besitte{n} die gene die he{m} besete{n} hadde{n},
En{de} Iacobs huys sal een vier zijn, en{de} Ioseph huys een vlamme, en{de} Esaus huys ee{n} stoppel En{de} sullen ontsteke{n} worde{n} in he{n}, en{de} sullense verslinde{n} en{de} geen ouerbliuinge{n} en sullen zijn des huys Esau, wa{n}t die HERE heuet gesproke{n}.
En{de} die zijn va{n}t zuyden, sullen tot erue ontfange{n} de{n} berch Esau En{de} die inde{n} velde{n} zijn, die Philistine{n}, En{de} sullen besitte{n} tlantscap va{n} Ephrai, en{de} tlant va{n} Samarie{n}, En{de} Be{n}Iamin sal besitte{n} Galaad
En{de} die oueruoeringe dees heyrs der sone{n} va{n} Israel, sal besitte{n} al de stede{n} der Cananee{n} tot Sareptam toe, en{de} die oueruoeringe va{n} Ierusale{m}, die{n} in Bosphoro is, sal besitte{n} die steden des zuydens.
En{de} die salichmakers sullen opclimmen opten berch Sion, om te oordeelen den berch Esau, ende dat coninckrijcke sal des HEEREN zijn.
DAt woort des HEREN gheschiede tot Iona{m} Amithai sone, segge{n}de,
Staet op, ende gaet in die groote stadt Niniue, en{de} verco{n}dicht dar inne want haer boosheyt is opgeclommen voor mi.
Ende Ionas stont op, om te vliede{n} van dat aensicht des HEREN in Tharsis, en{de} trock af tot Ioppe, en{de} hi vant een schip dat in Tharsis voer, ende hy gaf dat vaergelt ende ginc daer inne, dat hi met hen in Tharsis soude vare{n} va{n} dat aensicht des HEEREN.
Doe{n} liet die HERE eene{n} groote{n} wint op die zee comen, en{de} daer verhief een groot onweder op die zee, en{de} tscip was te besorge{n} va{n} intwee gebroke{n} te worde{n}.
En{de} die scipluyden vreesde{n}, en{de} die ma{n}ne{n} riepen, een yegelic tot sine{n} god, En{de} werpe{n} die vate{n} die int scip ware{n} in die zee, dattet daer af lichter soude worden, Maer Ionas was onder int schip ghedaelt, En{de} lach, en{de} sliep eene{n} vaste{n} slaep.
Doe{n} trat die stierma{n} tot he{m} en{de} sprac, Waro{m} slaept ghi? staet op, roept uwen God aen, oft Godt messchie{n} onser gedencke{n} wilde, dat wi niet en verdorue{n}.
En{de} die eene man sprac tot sine{n} mede geselle, coe{m}t, laet ons lote{n}, op dat wy onderuinde{n} mogen, om wiens wille ons dit quaet ouercome{n} is, En{de} si wirpe{n}, en{de} tlot viel op Ionam,
Doe{n} sprake{n} si tot he{m}, Segt o{n}s, warom is ons dit quaet ouercome{n}? Wat is v neringe? en{de} va{n} waer comt ghi? wt welcke{n} lande zijt ghi? en{de} va{n} w{at} volc zijt ghi?
En{de} hi sprac tot he{n}, Ic ben een Hebreeusch ma{n}, en{de} vreese de{n} HERE de{n} God va{n}de{n} hemel, dewelcke gemaect heeft die zee en{de} dat drooge.
Doe{n} vreesde{n} die luyde{n} zeer, en{de} sprake{n} tot he{m} Waro{m} hebt ghi dat da{n} gedae{n}? Wa{n}t si wiste{n} dat hi voor des HEREN aensichte vluchtede, wa{n}t hi hadt he{n} geseyt.
Doen sprake{n} si, wat sulle{n} wi da{n} met v doen, dat va{n} ons die zee stille worde? wa{n}t die zee vloeyde en{de} ginc op.
Hi sprac Neemt mi, en{de} worpt mi in die zee, so sal va{n} v die zee stil worde{n}, Wa{n}t ic weet, dat dit groot onweder ouer v comt, om minent wille.
En{de} die luyde{n} roeyde{n} dat si weder ten drooge{n} la{n}de souden come{n}, maer si en co{n}den niet, Wa{n}t die zee was tege{n} he{n} mits groote{n} storm
Doe{n} riepe{n} si totte{n} HERE, en{de} sprake{n} Wi bidde{n} HERE, en laet ons n{iet} vergae{n}, om dees mans ziele wille, en{de} en gheeft op ons dat schuldighe bloet niet, Wa{n}t ghi HERE doet alsoot v behaecht heeft.
En{de} si name{n} Iona{m} en{de} wierpe{n} he{m} in die zee, Doe{n} stont die zee stille va{n} haere{n} woede{n}.
En{de} die luyde{n} vreesde{n} de{n} HERE zeer met grooter vreesen, en{de} deden den HERE offer, en{de} gheloefden gheloften.
ENde die HERE bereyde eene{n} grooten visch, om dat hi Ionam soude opslocke{n} Ende Ionas was inde{n} inde{n} buyc des vischs drie daghen ende drie nachten.
En Ionas badt totten HERE sine{n} God, wt den buyc des vischs, en{de} sprac,
Ic riep totten HERE wt minen anxt, ende hi verhoorde mi, Ic riep wt de{n} buyc der helle{n}, en{de} ghi hoordet mijn stemme.
Ende ghi werpet mi in die diepte, int hert va{n} die zee, en{de} die vloeden omuinge{n} mi, Alle uwe water wagen, en{de} baren ginge{n} ouer mi.
En{de} ic seyde, Ic ben va{n} uwen ooge{n} verstoote{n}, Ic sal nochtans uwen heyligen tempel wederomme sien.
Die watere{n} o{m}uinge{n} mi tot ae{n} mijn ziele, die diepten o{m}ringde{n} mi, die zee bedecte mijn hooft.
Ic sanc onder wech tot der berghen gronde{n}, Der aerden grendele{n} hadde{n} mi inder eewicheyt beslote{n}, En{de} ghi sult mi va{n}der verganckelicheyt opheffen mijn leue{n} o HERE mijn God.
Doen mijn ziele in mi verzaecht was, dacht ic op de{n} HERE om dat mijn gebet quam tot in uwen heylige{n} tempel.
Maer die hen verlaten op ydelheyt, te vergeefs, die achterlate{n} zijn ontfermhertiheyt.
Maer ic sal in die stemme des loefs v offere{n}, Al dat ic geloeft heb de{n} HERE voor die behoudenisse, sal ic betalen
En{de} die HERE sprac totte{n} vische, Ende hi spooch Ionam wt op dat drooghe lant.
ENde dat woort des HEREN gesciede ten andere{n} male tot Ionam, segghende
Staet op, en{de} gaet in die groote stat Niniue en{de} verco{n}dicht haer die prekinge die{n} ic tot v segge.
Doe{n} stont Ionas op, en{de} ginc tot Niniue waert, na dat woort des HEREN. En{de} Niniue was een groote stadt, drie dachreysen groot.
En{de} Ionas begonst te gaen inder stadt ee{n} dachreyse, en{de} riep, en{de} sprac, Het zijn noch veertich dage{n} dat Niniue sal o{m}gekeert worde{n}.
En{de} die ma{n}nen va{n} Niniue geloofden de{n} HERE, en{de} predicte{n} datme{n} vaste{n} soude Ende trocke{n} sacke{n} ae{n}, beyde groot en{de} cleijn
En{de} dwoort quam voor de{n} coninc van Niniue, en{de} hi sto{n}t op va{n} sine{n} troon, en{de} hi werp zijn cleet va{n} he{m} wech, en{de} want eene{n} sac om he{m} en{de} ginc in die asche{n} sitte{n},
En{de} liet wtroepen en{de} segge{n} tot Niniue, Wt tbeuel des conincs en{de} zijnder prince{n}, seggende aldus, Noch me{n}sche, noch vee, noch osse, noch scaep, en sal yet proeue{n}, en{de} men en salse niet late{n} weyde{n}, noch si en sulle{n} geen water drincke{n},
en{de} sulle{n} sacke{n} om he{n} wijnde{n}, beyde mensche{n} en{de} vee, en{de} tot God crachtelijc roepe{n} En{de} ee{n} yegelic ma{n} bekeere he{m} va{n} sine{n} quade{n} wege, en{de} vander o{n}gerechticheyt, die in harder ha{n}t is
Wie weet oft God he{m} keere{n} mochte en{de} vergeue{n}, en{de} he{m} omkeere{n} va{n} zijnder gra{m}miger toornicheyt, en{de} wi n{iet} verginge{n}.
En{de} God sach haer wercke{n}, dat si bekeert ware{n} va{n} hare{n} quade{n} wege, en{de} hi is o{n}tfermhertich geweest ouer die quaetheyt, die hi ghesproke{n} had he{n} te doen, ende en deets niet.
ENde Ionas werdt bedroeft met groote{n} verdriete, en{de} wert toornich,
en{de} bat totte{n} HERE, en{de} sprac Och HERE, En{de} is d{at} n{iet} mijn woort, dat ic seyde, doe{n} ic noch in mine{n} lande was, Waro{m} ic ooc had voorcome{n} te vliede{n} in Tharsis, Wa{n}t ic weet dat ghi ee{n} genadich, ontfermhertich Godt zijt, lancmoedich, lijtsae{m}, en{de} va{n} groote o{n}tfermhertich{eyt}, en{de} vergeue{n}de die boosh{eyt},
Aldus nee{m}t nv doch bid ic v, o HERE, mijn ziele va{n} mi, Wa{n}t beter is mi die doot, da{n} tleue{n}.
De HERE sprac Meynt ghi dat ghi wel te recht gram zijt?
En{de} Ionas ghinc ter stadt wt, en{de} sadt oostwaerts tegen die stadt, En{de} maecte he{m} aldaer een hutte, Doen settede hi he{m} onder in de scaduwe, tot dat hi sage, wat der stadt toecome{n} soude.
En{de} die HEERE bereyde een wilde rancke, die wies ouer Ionas hooft, dat si scaduwe soude zijn ouer zijn hooft, en{de} he{m} bescerme{n}, wa{n}t hi gearbeit had En{de} Ionas verblide he{m} zeere met grooter blischap, van die{n} wilde{n} rancke,
En{de} die HERE bereyde eene{n} worm, des morgens, doen die dageraet opginc, die stac de wilde rancke dat si verdorde,
En{de} als die sonne opgegae{n} was, beual de HERE eenen verdorrende{n} oostwint, en{de} die sonne stac Iona{m} opt hooft, also dat hi heet en{de} flau wert, Doe{n} wenschte hi zijnder zielen die doot en{de} sprac, Tis mi beter te sterue{n}, da{n} te leue{n}.
Doen sprac God tot Ionam, Meynt ghi, dat ghi wel te recht toornich wordt, om den wilden rancke? En{de} hi sprac, wel te rechte ben ic gram totter doot toe,
En{de} die HEERE sprack, V iammert der wilder rancke, daer ghi niet aen gearbeyt en hebt, noch en hebtse ooc niet op doen wassen, diewelke in eender nacht wies en{de} in eender nacht verderf
En{de} ick en soude niet sparen Niniue, sulcke groote stadt, in die welcke meer, dan hondert en{de} twintich duysent menschen zijn, die gheen onderscheit en wete{n}, wat onderscheit tusschen haer rechter en{de} slincker handt is, daer toe oock veel dieren.
DAt woort des HEEREN dat tot Michea{m} den Morastijt geschiet is, in Ioathams dagen Achas, ende Ezechie der Coningen van Iuda, dat hi gesien heeft op Samarien ende Ierusalem.
Hoort alle volcken, en{de} die aerde en{de} haer volheyt moet aenmercke{n}, en{de} God die HERE moet v zijn tot een getuyge, die HEERE van sine{n} heyligen tempel,
Want siet, die HERE sal wtgaen van zijnder heyliger plaetsen, ende hi sal neder dalen, ende sal treden op die hoocheden der aerden.
En{de} die berge{n} sullen verteert worde{n} onder hem, en{de} die dalen sullen splijten, gelijck was va{n} die tegenwoordicheit des viers, als wateren die haestelijc nederloopen,
Alle dit sal zijn, om die sonde va{n} Iacob, en{de} om de sonden des huys va{n} Israel. Welc is die misdaet van Iacob? Ist niet Samarien? Ende welck zijn die hoochten van Iuda? Ist niet Ierusalem?
En{de} ick sal Samarien setten, als eenen steenhoop inde{n} acker wa{n}neer die wijngaert geplant wort En{de} ic sal haest eenen aftrecke{n} in dat dal, En{de} ick sal haer fundamente{n} ontdecken,
En{de} alle haer afgode{n} sullen worde{n} tsamen intwee gesnede{n}, En{de} alle haere{n} loon sal gebrant worde{n} mette{n} viere, En{de} ic sal al haer afgode{n} in verderffenisse sette{n} want si van gemeyn wiue{n} loon vergadert zijn, en{de} sullen wederkeeren tot ghemeyn wiuen loon.
Hier af sal ic weenen en{de} huylen, Ic sal berooft gaen en{de} naect, Ic sal een kerme{n} make{n} als der drake{n}, en{de} een screie{n} als der struice{n}
Want gheen hope en is tot haerder wonde, want si is tot Iuda gecome{n}, en{de} heeft die poorte mijns volcs tot Ierusalem gheroert.
En willet niet bootschappen in Geth, en wilt niet weenen, Inden huysen des ghestofs bestroyt v met ghestof,
Ende ghaet voor v ouer ghi scoone wooninge bescae{m}t met schande, Si en is niet wtghegaen die woont inden wtghanck Dat huys uwer gebuerinnen sal van v die schreijnge ontfangen, die haer seluen gestaen heeft,
want si is cranck gheworden int ghoet, die woont in bitterheden, Want dat quaet is nedergheuallen vande{n} HEERE in die poorte van Ierusalem
dat geruchte der wagenen is een verwonderinghe der ghenen, die in Lachis woonen Der dochtere van Sion is si een beghin der sonden, Want in v die sonden van Israel gheuonden zijn.
Daeromme sal hi oorloochs mannen geuen, op die erffenis Geth, en{de} op die huysen des luegens, in bedriegenisse den coningen van Israel Noch sal ic v een erfgenaem toe leyde{n}
ghi die daer woo{n}t in Maresa En{de} die heerlicheyt van Israel sal comen tot Odollam,
Maect v bloot va{n} har, en{de} besceert v op die sone{n} uwer welluste{n} Maect breet v caluheyt ghelijc een Arent, want si zijn van v gheuanghen gheleyt.
WEe v, die denct onbehoorlicheyt, ende doet quaet in uwen slaepcameren Si volbrenge{n} dat inde{n} morgenstont Wa{n}t haer hant is teghe{n} den HERE,
en{de} si hebbe{n} die ackere{n} begheert, en{de} si hebbense met ghewelt genomen en{de} si hebben die huysen ghenomen, en{de} hebbe{n} den man onrecht gedaen en{de} zijn huysen, den man ende zijn erffenisse.
Daerom seyt die HEERE, siet ick, dencke quaet, op dit huysgesin, waer van ghi v halsen niet onttrecke{n} en sult, en{de} ghi en sult niet hoouaerdich wandelen, wa{n}t die tijt zeer quaet is.
In die{n} dage sal op v een gelikenis genome{n} worde{n}, en{de} een sanc sal gesonge{n} worden met soeticheyt vande{n} ghene{n}, die segge{n} sullen, Wi zijn woest gemaect, met verderffenis. Mijns volcs deel is verwisselt.
Hoe sult ghi gaen van mi, als hi weder coemt die onse lant deylen sal Daero{m} en suldy niema{n}t hebbe{n} die worpe{n} sal een zeel des lots onder die schare des HEEREN o Israel.
En wilt niet spreken, seggende,
Iacobs huis seit, ten sal op desen niet druipe{n}, dese beschaemtheit en salse niet omuangen, Is die gheest des HEEREN vercort, oft zijn zijn gedachte{n} sodanich? En zijn mijn woorde{n} niet goet, mette{n} gene{n} die oprecht wa{n}delt?
En{de} hier tege{n}, mij{n} volc is tege{n} mi als tege{n} eene{n} via{n}t opgestae{n}, Ghi hebt de{n} mantel en{de} de{n} roc wech genome{n} en{de} die simpelike{n} door ghinge{n} hebt ghi tot strijt gekeert
Ghi hebt die vrouwe{n} mijns volcs wtgeworpe{n}, vande{n} huyse haerder weelde{n}, en{de} ghi hebt mijn lof inder eewicheit va{n} haere{n} cleyne{n} kindere{n} genome{n},
Staet op, en{de} gaet, wa{n}t ghi en hebt hier ghee{n} ruste Om haer onreynicheit sal si verdorue{n} worden, met die quaetste vuylicheyt,
Och oft ic niet een man en ware eene{n} gheest hebbende en{de} dat ic sprake lieuer lueghentael, Ic sal v druype{n} in wyn en{de} in droncke{n}scap, en{de} dit volc salt sien op wien het druypet
Ick sal Iacob vergadere{n}, geheel in een vergaderinge, ick sal v, ghi ouerbliuinge va{n} Israel in een tsame{n} brenge{n}, Ic sal he{n} tsame{n} sette{n} als een kudde, in een scaepscoye, als dat vee, int midde{n} der scaepstallen, Si sullen verstoort worde{n} va{n} veelheit der mensche{n},
Wa{n}t hi sal opclimme{n} openbare{n}de de{n} wech voor he{n} Hi sal deelen en{de} door die porte ghaen, en{de} sullen door haer wtgaen, En{de} haer coninc sal voorgaen voor hen, en{de} die HERE in haeren hoofde
ENde ic heb geseyt, Hoort ghi prince{n} va{n} Iacob, en{de} hertogen des huis va{n} Israel, En hoort v niet toe doordeel te wete{n},
ghi die tgoet hatet en{de} bemint tquaet die met gewelt afneemt dat vel van hen, ende haer vleesch van haeren beenen?
Die dat vleesch mijns volcs gegete{n} hebbe{n}, en{de} daer boue{n} haer huit af geuilt, en{de} haer gebeente gebroken, ende ghedeelt als stucken in eenen pot, ende als vlees in eenen pot,
Dan sullen si tot den HERE roepen, en{de} hi en salse niet verhoore{n} en{de} hi sal zijn aensicht va{n} he{n} verberge{n} in dien tijt, so si scadelic gedae{n} hebbe{n} met haere{n} vindingen.
Die HERE seyt dit, op die prophete{n} die mijn volc verleyde{n}, Die met haere{n} tanden biten, en{de} vercondigen vrede? En{de} ist dat he{n} yemant in haere{n} mont niet wat en gheeft so heyligen si op hen eene{n} strijt,
Daerom sal v den nacht zijn voor v ghesichte, en{de} die duysternisse voor v prophecie, en{de} die Sonne sal ondergae{n} op die prophete{n}, En{de} dien dach sal verdonckert worde{n} op hen.
En{de} die gesichte{n} sien, sullen bescaemt worde{n}, en{de} ooc die waerseggers, sullen bescaemt zijn, En{de} si sullen al haer aensichte{n} decke{n}, Wanter de antwoorde Gods niet en is.
Nochta{n}s ben ic veruult met stercheit des gheests des HEREN, met oordeel en{de} cracht, dat ick Iacob zijn sonden bootscappe{n} soude, en{de} Israel zijn misdaet,
Hoordt dit ghi prince{n} des huys Iacob, en{de} ghi rechters des huis va{n} Israel, die dat oordeel versmaet, en{de} al dat recht is, verkeert ghi,
Die Sio{n} timmert met bloede, en{de} Ierusalem met die boosheyt.
Haer prince{n} hebbe{n} geoordeelt om gaue{n}, en{de} haer priesters hebbe{n} om loo{n} geleert, En{de} haer prophete{n} hebbe{n} gepropheteert om ghelt, en{de} si hebben opten HERE gerust segge{n}de, En is de HERE niet int midde{n} va{n} ons? Daer en sulle{n} gee{n} quade dinge{n} op ons come{n},
Daero{m}, om uwent wille, sal Sion geploecht worde{n} als eene{n} acker, en{de} Ierusalem sal zijn als eene{n} steenhoop, en{de} den berch des tempels, tot die hoocheden der bosschen.
ENde tsal zijn int laetste der dage{n}, dat de{n} berch des huys des HEEREN sal bereyt zijn int opperste der berge{n}, en{de} hooge boue{n} alle hueuelen, En{de} die volcke{n} sullen tot he{m} vloeyen,
en{de} veel heydene{n} sullen come{n}, ende seggen, Coemt en{de} laet ons opclimme{n} tocten berch des HEREN, en{de} totte{n} huyse Iacobs Gods, En{de} hi sal ons leeren zijn weghen, en{de} wi sullen ghaen in sine strate, Want van Sion sal die wet wtgaen, en{de} dat woort des HEREN va{n} Ierusalem,
En{de} hi sal oordeelen onder veel volcke{n}, en{de} sal berispen die starcke heidene{n} tot int verre. En{de} si sullen haer swerden make{n} tot ploechysers, en{de} haer glauie{n} tot spaden. Dat een volck en sal niet een sweert neme{n} tegen dander, en{de} si en sullen niet meer leere{n} strijde{n},
En{de} een yeghelijc man sal onder sine{n} wijngaert sitte{n}, en{de} onder sine{n} vijchboo{m}, en{de} nimant en salder zijn die hem veruaeren sal, Want den mont des HEREN der heyrscharen heuet gesproke{n},
Want alle volcken sullen wandelen, een yeghelijc inden naem zijns Gods, maer wi sullen wandelen inde{n} naem des HEREN ons Gods inder eewicheyt, en{de} ymmermeer,
In die{n} dach, seyt die HERE, sal ick den hinckende{n} vergadere{n}, en{de} ic sal haer verghaderen, die ick wt ghestooten hadde, en{de} ick sal haer verstroosten die ick gepijnt hadde.
En{de} ick sal de{n} hinckende{n} onder die ouerbleuene setten, en{de} haer die gearbeyt hadde in een machtich volck. En{de} die HERE sal ouer hen regeren op den berch Sion, va{n} nv tot inder eewicheyt.
En{de} ghi torre{n} der cudde{n} neuelachtich dochter van Sion, tot v sal si comen, en{de} die eerste macht, en{de} dat rijck sal comen, der dochtere van Hierusalem.
Waer om wordy nv tsamen getrocke{n} van droeffenisse? En hebdy gheenen coninck? oft is v raetsman vergaen? dat die wee v omuanghen heeft, als een vrouwe die in kints noode is.
Hebt wee en{de} arbeyt ghenoech ghi dochter van Sion, als die ghene die in kints noode is, Want nv suldy gaen wter stadt, ende sult in dat lantschap woonen, en{de} sult tot Babylonien toecome{n}, daer suldi verlost worde{n}, daer sal v die HERE verlossen, van die hant uwer vianden.
En{de} nv zijn op v veel volcken vergadert, die seggen, si moete{n} gestee{n}t worden, en{de} onse ooghe moet in Sion aensien.
Maer si en hebben die ghedachten des HEREN niet bekent, en{de} en hebben sinen raedt niet verstaen, dat hijse heeft vergadert, als hoy der scueren.
Staet op, en{de} dorschet dochter van Sion, want ick sal uwen horen ijseren, en{de} v clauwe{n} metalen maken. En{de} ghi sult veel volcs verminderen, en{de} ghi sult den HERE dooden haer rooue{n}, en{de} haer stercheyt den HERE alder werelt.
NV suldy verdoruen worden, moordenaers dochter. Si hebben op ons een belegginghe gheset si sullen die wanghe des rechters van Israel metter roede slaen
En{de} ghi Bethlehe{m} Ephrata, sidy cleyne onder de{n} duysende{n} va{n} Iuda? Wt v sal mi wtgaen, die een heerscapper in Israel sal zijn, en{de} sine{n} wtganc is vande{n} begin, vande{n} dage der eewicheyt.
Daerom sal hise ouergeuen tot eene{n} tijt inde{n} welcke{n}, die in arbeyt gaet sal baren. Die ouerbleuene zijnder broederen, sullen bekeert worde{n}, tot die kinderen va{n} Israel,
En{de} hi sal stae{n}, en{de} sal voede{n} in die cracht des HEREN door die hoocheyt, des naems des HEREN zijns Gods. En{de} si sullen dan bekeert worde{n}, Wa{n}t hi sal machtich worden totte{n} eynden der aerden,
En{de} dese sal een alsulcken vrede zijn, dat oft die va{n} Assirien in onse lant quame{n}, en{de} wilde{n} onse huysen vertreden, dan sullen wi tege{n} he{n} vij. herders op hen verwecke{n}, en{de} viij. vorste{n} en{de} luyden,
en{de} si sullen tlant va{n} Assirie{n} weyden mette{n} swaerde, en{de} tlant va{n} Nemroth in haere{n} lancien En{de} sal verlossen va{n} Assur als hi in onse lant comen sal, en{de} als hi in onsen palen trede{n} sal.
En{de} die ouerbleuene va{n} Iacob sullen zijn int midden va{n} veel volcs als daw vande{n} HERE, en{de} als druppelen opt cruyt, Die de{n} man niet en verwachten, en{de} niet en verbeyt die sonen der menschen
En{de} die ouerbleuene van Iacob sullen onder die heyde{n}s zijn int midde{n} va{n} veel volcs als een leeu onder die dyeren der bosschen, en{de} als een ionghe leeu onder de{n} scaeps cudden, Welcke als hi door gegaen is, en{de} heeft ghetreden en{de} gheuangen, so en is niemant diet verlossen mach
En{de} v hant sal verheue{n} worden op uwe vianden, en{de} al v viande{n} sullen vernielt worde{n}.
En{de} die HERE seyt, het sal in dien dach zijn, dat ic sal v paerde{n} wech halen va{n} v middele, en{de} sal v waghens verderuen,
en{de} ic sal die stede{n} va{n} uwen lande af doen, en{de} sal al uwe stercke casteelen afbreke{n} En{de} ic sal die toouerije wechalen va{n} uwer hant, En{de} die seggingen der toecome{n}der dinghe{n}, en sullen bi v niet meer zijn,
En{de} ick sal uwe afgoden doen vergae{n}, en{de} v beelde{n} int midde{n} va{n} v, en{de} ghi en sult niet meer aenbede{n} die wercke{n} uwer hande{n},
En{de} ic sal v bosschen wt rooden va{n} uwen midde{n}, En{de} ick sal v steden tsamen in tween breke{n},
en{de} sal wrake doen met toornicheyt en{de} met gramscap aen allen volcken, die niet hooren en wilde{n}.
HOort wat die HERE seyt, Staet op, en{de} kijft int recht teghen die berghen, ende die hueuelen sullen v stemme hooren.
Ghi berghen hoort dat oordeel des HEEREN, en{de} ghi stercke fundamente{n} der aerden, wa{n}t dat oordeel des HEEREN is met sinen volcke, en{de} met Israel sal hi gheoordeelt worden
Mijn volck, wat heb ic v ghedaen? oft waer in heb ick v moeylijck gheweest? Antwoort mi,
Wa{n}t ick heb v wt gheleyt vande{n} lande van Egypten, en{de} vanden huyse des dienst heb ick v verlost, ende heb ghesonden Moysen, Aaron en{de} Mariam voor v aensichte.
O mijn volck, ick bidde, dat ghi ghede{n}ct, wat Balach die coninc va{n} Moab, heeft ghedacht tegen v, en{de} wat he{m} gheantwoot heeft Balaam Beors sone va{n} Setim tot Galgalam, Op dat ghy dye rechtuaerdicheyt des HEEREN sout bekenne{n},
Wat sal ic den HEERE waerdich offeren? Ick sal buyge{n} mijn knien, de{n} hooge{n} Gode, Sal ick he{m} offeren offerha{n}de, dieme{n} verbrant? en{de} iarige caluere{n}?
Sal die HEERE te vreden gheeset moghen worden, met duysenden der rammen? oft met veel duysenden vetter bocken? Sal ick geue{n} minen eerstgheborene{n} voor mijn sonde, die vrucht mijns buycs, voor die sonde{n} mijnder zielen?
O mensche ick sal v te kennen gheuen wat goet is, en{de} wat die HEERE va{n} v eysschet Sekerlijck dat recht te doen, ende die barmherticheyt te beminnen, en{de} sorchfuldich te wandelen met uwe{n} Godt.
Des HEEREN stemme roept tot die stadt, En{de} salicheyt sal zijn, den ghene{n} die sinen nae{m} vreesen. Hoort ghi gheslachten, ende wie sal dat prijsen?
Noch isser vier int huys des ongodlijcken, schatten der boosheyt ende cleyn mate, vol des toorens,
Sal ick niet rechtueerdich maken die onrechte waghe, ende valsche ghewichte der saxkens?
metten welcken haer rijcken veruult zijn met boosheyt, ende die daer in woone{n}, spraken lueghe{n}tale, en{de} haer tonghe was bedriechlijck in haeren mont.
En{de} hierom heb ick v begonnen te slaen, met verderffenisse, om uwe sonden.
Ghy sult eten, ende niet sadt worden, en{de} vernederinghe sal midde{n} in v zijn. Ende ghi sult aengrijpe{n}, en{de} niet behouden, en{de} dat ghi behout, sal ick inden swaerde gheuen.
Ghi sult zayen, ende niet maeyen, Ghi sult die oliue{n} treden, ende niet met die olie smere{n}, en{de} den Most treden, ende den Wijn niet drincken.
En{de} ghi hebt die gheboden Amri bewaert ende alle werc des huys Achab, en{de} ghi hebt in haeren wellusten ghewandelt, op dat ick v in verderffenisse gheuen soude, en{de} die daer in woonen, in een bespottinge, en{de} ghy sult den lachter mijns volcs draghen.
WEe mi, want ick ben gheworden als een, die bezyen des wijngaerts verghadert inde{n} Herft. Daer en is gheen druiue, om te eten, Mijn ziele heeft begheert, die vroechtijdighe vijghen,
Die heylighe is vergaen vanden en{de} onder den menschen en is gheen oprechtighe, Si leggen alle de{n} bloede laghen, ende die man iaecht sinen broeder, totter doot.
Si segghen tquaet haerder hande{n} goet te zijn, Die prince eysschet, en{de} is die rechter, op wedergheldinghe En{de} die grote heeft gesproken, die begeerte zijnder zielen en{de} si hebbe{n} haer verstoort
Die beste onder he{n}, is als een scerp dorenboom, en{de} die oprechtichste, als eenen doren des tuyns Die dach uwer beschouwinge v versoeckinghe coemt, Nv sal haer verderffenisse zijn,
En wilt uwen vrient niet betrouwen, en{de} en wilt in den hertoech niet betrouwen, Bewaert die duere ws monts, van haer die in uwen schoot slaept,
wa{n}t die sone doet den vader lachter, en{de} die dochter sal teghen haer moeder opstaen, des soons wijf teghen haers mans moeder, ende des menschen viande{n}, zijn zijn huysgesin.
Maer ick sal sien totten HERE, ick sal verwachten God mine{n} salichmaker, Mijn Godt sal mi verhoore{n},
En verblijt op mi niet, o mijn viant, dat ic gheuallen ben, wa{n}t ick sal weder opstaen, noch om dat ick inder duysternissen sitte{n} sal, wa{n}t die HERE is mijn licht
Ick sal de{n} toore{n} des HEEREN drage{n}, wa{n}t ick teghe{n} he{m} gesondicht heb, tot dat hi, mijn sake ordeele, en{de} doe mijn oordeel, ende hi sal mi wt leyde{n} int licht, da{n} sal ic zijn rechtuaerdicheyt sien.
En{de} die mi haet, salt sien, en{de} sal bedect worde{n} met scande{n}, die nv tot mi seyt Waer is die HEERE v God. Mijn oogen sullen haer sien, Nv sal si zijn tot een voettredinge, als slijc der straten,
In den dach op den welcken ghetimmert sullen worden v steene{n} wande{n}, In die{n} dach sal die wet verre worden.
In dien dach, sal Assur tot v comen, en{de} tot die stercke stede{n}, en{de} vande{n} stercken stede{n} tot die riuiere, en{de} tot die zee va{n}der zee, ende totten berghe vande{n} berghe
En{de} die aerde sal tot verwoestinghe zijn, om haer inwoo{n}ders, en{de} om die vrucht haerder gedachte{n}
So voet nv ghi volc met v roede, en{de} die cudde uwer erfenissen die alleen woone{n} inde{n} bosch, Basan en{de} Galaad sullen geuoet worde{n} int midde{n} des berchs Crameli na de{n} oude{n} dage{n}
ws wtgancs vande{n} lande va{n} Egipte{n}, sal ic he{n} wonderlijcke dingen thoone{n}.
Die heydens sullent sien, en{de} si sullen beschae{m}t worde{n} va{n} al haer stercheyt, Dat si sullen haer hant op haere{n} mont legge{n}, haer ooren sullen doof zijn
Si sullen tstof lecke{n} als serpenten, als diere{n} die opt daerde cruypen si sullen verstoort worde{n} va{n} haere{n} huysen, Si en sullen nv niet begheere{n} de{n} HEERE onsen God en{de} sullen v ontsie{n}.
Wat god is v gelijc? die daer afnee{m}t die boosheyt, en{de} verlaet die sonde der ouerbleuene{n} uwer erffenisse? Hi en sal voortmeer sinen toorn niet seynden, Wa{n}t hi is willende die barmherticheyt.
Hi sal weder keere{n}, en{de} sal onser ontferme{n}, Hi sal onse boosheyt wechdoe{n} en{de} sal onse sonden, int diepe der zee worpen.
Ghi sult Iacob waerheyt geuen, Abraham barmherticheyt, die ghi ghesworen hebt, onsen vaderen, voor die oude daghen.
DEn last Niniue, Dat boeck des gesichts Naum Helchesei.
Die HERE is wt liefden gram ende wrekende, ende die HEERE is wrekende, en{de} heeft toorn, die HEERE wreect tegen sine viande{n}, en{de} hi is toornich sine{n} viande{n},
Die HERE is lancmoedich en{de} groot van cracht, ende reyn makende en sal hi niet onnoosel make{n}. Die HEERE in onweder en{de} in gedruysch, zijn sine weghen, en{de} die misten zijn stof zijnder voete{n}.
Hi berispt de zee, en{de} maectse drooge, ende brengt alle wateren tot die woestine, Basan ende Carmelus zijn cranck geworden, en{de} die bloeme Libani is flau gheworden.
Die bergen zijn va{n} he{m} beroert, en{de} die hueuelen zijn veruallen. En{de} die aerde heeft gebeeft va{n} zijn aenschijn en{de} die werelt, ende alle die daer in woonen,
Wie sal mogen staen voort aensicht zijnder gramschapen, en{de} wie sal wederstaen inden tooren zijnder gramscapen? Sijn gramscap is wtgestort als een vier, En{de} die steenen zijn geschoert va{n} hem.
Die HERE is goet, en{de} maect sterck inden dach des drucs, En{de} hi kentse die op hem hopen.
Ende ghelijck een vloet voor bi ghaet, soo sal hi veruulinghe zijnder stede maken, ende die duysternissen sullen veruolghen zijn vianden.
Wat denct ghi, tegen den HERE? Hi ist dies een eynde sal maken, Daer en sal ghee{n} dubbel anxt opstaen,
wa{n}t so die doorne{n} malcanderen beuangen alsoo sal zijn die maeltijt der ghuen die te samen drincken. So sullen si verteert worden, als een stoppel vol dorheyts,
Wa{n}t wt v sal wtgaen, die archeyt dencket teghen den HEERE, ende tracterende metter herten ouertredinghe.
Dit seyt die HERE Ist dat si volcome{n} zijn, ende soo vele so sullen si tsamen afgheschoren worden, en{de} sal voor bi gaen, Ick heb v ghecastijt, en{de} ic en sal v niet meer castijen
En{de} ick sal nv te samen breken zijn roede va{n} uwen rugge, en{de} ick sal uwe bande{n} schoeren
En{de} die HERE sal op v gebieden, Wt uwe{n} naem, en sal niet meer gezayt worde{n} Ick sal v dooden inden huyse ws Gods, die ghesneden en{de} geghoten beelden sal ick v tot een graf setten, Want ghi ongheeert zijt.
Siet op die bergen zijn die voeten des ghene{n}, die blijde bootschap brengt, en{de} bootscapt vrede. O Iuda, viert v hoochtijden, en{de} betaelt v belofte{n}, wa{n}t Belial en sal niet meer dencken, door v te ghaen, hi is al ghestoruen.
DIe verstroyen sal voor v, is opgheclommen, die die belegghinghe bewaren sal, Ouersiet den wech, sterct v lendenen, sterct zeer die cracht,
Want ghelijc die HEERE heeft weder gegeue{n} die hoouaerdije Iacob, also die hoouaerdije Israel, Wa{n}t die verwoeysters hebbense berooft, ende haer gheslachten hebben si doen vergaen
Die scilt zijnder stercker is vierich die ma{n}nen zijns heyrs zijn in rooden syde{n} cleedere{n}. En{de} die thoomen der waghene{n} zijn vierich inden dach zijnder bereydinghe, en{de} die waghenaers zijn verschrict gheworden.
Si zijn verstoort inde{n} weghen, en{de} die waghenen zijn gebroken inde{n} strate{n}. Haer aensicht als lampe{n}, ende als blixim menichsins loopende.
Hi sals zijnder stercken gedencke{n} ende si sullen in haer weghen vallen, Si sullen haestelick die mueren opclimmen, ende die tenten sullen worden bereyt.
Die poorten der wateren zijn opgedaen, en{de} die tempel is tot der aerden in tween gheuallen
En{de} die ridder is geuange{n} geleyt, en{de} haer dienstmaechden worden gedreuen suchtende als duyuen, murmureerden in haerder herten.
En{de} die wateren van Niniue zijn als een piscine van watere{n}, Maer si zijn geuloden. Staet staet, maer niemant en is die wederkeert,
Rooft wech tsiluer, rooft wech tgout, en{de} ghee{n} eynde en is der rijcdommen van allen begheerlijcken vaten.
Si is verwoestet, ghesneden ende gheschoert, en{de} dat herte ontbreect, en{de} die knien beuen, en{de} ghebreck is in allen nyeren en{de} haer alder aensichten, als die swartheyt des pots.
Waer is die wooninghe der leuwen? en{de} die weyde der ionger leeuwe{n}, Totter welcker die leeu ghinc, op dat daer die ionghe lew in ghaen soude, en{de} niema{n}t en is daer, die he{m} verscrict
Die leew heeft sinen ionghen ghenoech gerooft, ende heeft voor zijn leeuwinnen gedoot, Ende heeft zijn speluncke gheuult met rooue, ende zijn slaepcamer met tverschoerde.
Siet, ick wil tot v, seyt die HEERE der heyrscharen, En{de} ick sal uwe waghenen ontsteken totte{n} roocke, En{de} tswaert sal uwe ionge leuwe{n} ete{n}, En{de} ick sal uwe{n} roof vande{n} lande te niet make{n}, en{de} die stemme uwer boden en sal voortmeer niet ghehoort worden.
WEe v der stat der bloeden Gheheel tot lueghenen, ende vol tweedrachts. Die roof en sal va{n} v niet gaen.
Die stemmeme des gheesels, ende tgheluyt vanden gedruysche des radts, En{de} der paerden drauen en{de} des barnenden wage{n}s, En{de} des rijders die daer op climt,
en{de} des blincke{n}de{n} swaerts en{de} des schijnende lancie, En{de} des veelheyts dootgeslaghen, en{de} des swaren vals en{de} der dooder lichame{n} en isser gheen eynde, En{de} si sullen vallen ouer haer lichame{n},
om die veleheyt der oncuyscheyt des schoone{n} gemeyn wijfs, en{de} bequaem ende hebbende betooueringe, Die die heydens vercocht heeft met haer oncuyscheyde{n}, en{de} die huysgesinne{n} met haere{n} roouerijen.
Siet, ic wil aen v, seyt die HEERE der heyrschare{n}, ic sal ontdecke{n} v onscamel leden in v aensichte, ick sal den volcke v naectheyt thoonen, en{de} den conincrijcken v schande.
En{de} ick sal op v gruwelicheden worpen, en{de} ick sal v tot oneeren brenghen, en{de} ick sal v tot een exempel setten
en{de} het sal zijn, dat alle die v siet, sal van v vlieden, en{de} sal seggen, Niniue is verdorue{n} Wie sal zijn hooft op v roere{n} Va{n} waer sal ick v eene{n} trooster soecke{n}?
Sidy niet beter da{n} Alexandrie{n} der volcke{n} die daer woont inde{n} riuiere{n}? die watere{n} zijn in haeren omganc, wiens rijcdomme{n} zijn in die zee, en{de} die watere{n} zijn haer muere{n}?
Moorenlant en{de} Egipte{n}, waren haer macht, sonder eynde Affrica en{de} Libien hebben oock uwe hulpe geweest,
maer noch is si in die oueruaringhe gheleyt in die gheuanckenisse. Haer cleyn kindere{n} zijn geclopt inde{n} beghinne va{n} allen weghen, En{de} op haer edelen, hebbe{n} si dat lot geworpen, en{de} al haer opperste zijn in boeye{n} geuest.
En{de} hierom suldy ooc droncke{n} worde{n} en{de} sult versmaet zijn en{de} sult va{n} uwe{n} via{n}t hulpe soecke{n}.
Al v bolwercke{n} zijn als vijchboomen met haere{n} vruchte{n} die als si gheschut worden, inden mont des eters vallen,
Siet, v volck zijn vrouwen in uwen middel Die poorten ws lants sullen moeten uwen vianden opghedaen worden, dat vier sal v grendelen verslinden.
Puttet v water, om die belegghinghe, Timmert uwe vesten, Gaet in dat slijck en{de} tredet, maect optredende eenen bacsteen.
Daer sal v dat vier eten, ghi sult metten swaerde vergaen, en{de} tsal v verslinden ghelijc oude vliegende sprinchanen. Hierom vergadert als oude vliegende sprinchanen, ende vermenicfuldicht v, als sprinchanen
Ghi hebt uwe coomanscap meerder ghemaect, dant sterren zijn des hemels Die vliege{n}de sprinchae{n} is wtgespreyt en{de} is wech geulogen
V bewaerders zijn so vele als sprinchane{n}, en{de} v kindere{n} zijn als cleyne sprinchanen, die tsamen sitten in die thuyne{n} inde{n} tijt der coude{n}. Die zo{n}ne is opgegaen, en{de} si zijn wech gheuloghen, ende haer plaetse en is niet bekent, daer si gheweest hebbe{n},
O coninc va{n} Assirie{n} v herders, hebbe{n} geslape{n}, v prince{n} sullen worden begraue{n} V volc heeft gescuylt opte{n} bergen, en{de} niemant en is diese vergadert.
V vernielinge en is niet duyster. V wonde is dalder quaetste, Alle die gehoort hebbe{n} v geruchte, hebben haer hant mede gedruct op v Wa{n}t op wien en is v boosheyt altoos niet geghaen?
DIe last de{n} welcke{n} Abacuc die propheet ghesien heeft.
HEERE, hoe lange sal ick roepen en{de} ghi en wilt niet verhooren Ick sal tot v roepen ghewelt lijdende, ende ghi en wilt niet helpen?
Waeromme hebdy mi boosheyt en{de} arbeyt ghethoont, om te sien roof ende onrechtueerdicheyt teghen mi? Waerom siedy, die versmaders, en{de} swijghet, als die onghenadighe verslint, die rechtueerdigher is dan hi? Ende maket die menschen als visschen der zee, en{de} als cruypende dieren, die gheenen leytsman en hebbe{n}, Doordeel en{de} tegensprekinge is machtiger geworden.
Daerom is die wet gescuert en{de} dat oordeel en is niet tot den eynde gecomen, Want die ongoddelijcke vermach teghen den rechtuaerdighen, daerom gaet dat verkeert oordeel wt.
Aensiet, ende siet onder die heydens ende veruaert v, ende verwondert v, Wa{n}t een werck is gheschiet in uwen daghen, dat niemant geloouen en sal, wanneert vertelt sal worde{n},
Wa{n}t siet, ic sal die va{n} Caldee{n} verwecke{n} een bitter volck en{de} snel, wandelende op die breetheyt der aerde{n}, om te besitte{n} die wooningen die he{n} niet toe en behoore{n},
Ontsienlijc en{de} verscriclijck ist Wt he{m} selue{n} zijn oordeel, en{de} sine{n} last sal wtgaen
zijn paerde{n} zijn lichter da{n} de lupaert en{de} snelder da{n} di auontwoluen, En{de} zijn rijders sullen wijde wt ghestort worde{n}. Wa{n}t zijn rijders sullen va{n} verre comen, en{de} als een arent sullen si vliegen haestende totten eten.
Al sullen si come{n} totte{n} roof, haer aensicht als eene{n} barnende{n} wint En{de} het sal vergadere{n}, als zant die gheuangenisse,
en{de} het sal triu{m}pheringhe hebbe{n} vande{n} coninghen, en{de} die tyrannen sullen zijn bespottinghe zijn Het sal lachen op alle stercke casteelen, en{de} sal eenen dijck tsamen draghen, en{de} het salse winnen,
Dan sal die geest verandert worde{n}, en{de} sal door ghaen en{de} vallen. Dit is zijn stercheyt zijns Gods,
En sidi niet HERE va{n}t begin mijn God, mijn heylighe, ende wi en sullen niet sterue{n}? HERE ghi hebt he{m} gheset tot een oordeel en{de} sterc en{de} ghi hebt he{m} gefundeert tot straffinge.
V oogen zijn suyuer dat ghi tquaet niet en siet, en{de} ghi en sult tot die boosheyt niet mogen sien, Waerom en siedy niet op die gene die quaet doe{n} en{de} swijcht als die ongodlijcke de{n} genen die rechtuaerdigher is dan hi, verslint?
En{de} ghi die menschen maket als visschen der zee, en{de} als een dyer dat cruypt op die aerde, dat gheenen prince en heeft.
Hi heuet al opgheheuen met zijn hengel, en{de} heeft dat in zijn net ghetrocken, en{de} heuet vergadert in zijn nette, Daer op sal hi verblijden en{de} vrolijck zijn,
Daer om sal hi sine{n} nette offeren en{de} sal sinen nette offerande doe{n}, Wa{n}t daer door is zijn deel vet geworde{n}, en{de} zijn spijse wtuercore{n}
Daer om heeft hi zijn nette wtgerect, en{de} en sal niet ophoude{n} altijt die heyde{n}s te doode{n}.
ICk sal op mijn bewaringe staen, en{de} sal vestighen mijnen ganck op mijn veste. En{de} ick sal bescouwen, op dat ick sien mach wat mi gheseyt wort, en{de} wat ick antwoorden sal, tot dien die mi berispet,.
En{de} die HERE heeft mi geantwoort, en{de} geseyt Scrijft dit ghesichte en{de} verclaert dat op tafelen op dat diet lesen sal, ouerloopen mach
wa{n}t tghesichte is noch verre, en{de} tsal openbare{n} int eynde, en{de} ten sal niet lieghe{n}. Ist sake dattet ontbeyt verwachtet ghi, wa{n}t comende salt comen, en{de} ten sal niet merren,
Siet die, ongheloouich is, zijn ziele en sal niet rechtuaerdich zijn in he{m} seluen Maer die rechtuaerdige sal leue{n} door zijn gelooue,
En{de} also die wijn de{n} drancker bedriecht, also sal een hoouaerdich mensche zijn, ende en sal niet gheeert worden, Die zijn ziele heeft breet gemaect als die helle, en{de} is als die doot, die niet veruult en mach worden. En{de} heeft alle heydenen tot hem vergadert, en{de} heeft bi hem alle volcken versaemt.
En sullen alle dese op hem niet een ghelijckenisse nemen en{de} een sprake zijnder raetselen? En{de} men sal segghe{n}, Wee hem, die vergadert, dat hem niet toe en behoort En{de} hoe lange, beswaert hi teghen hem dicke slijck?
En sullen si niet haestelijck tsamen op staen, die v bijten sullen? en{de} die v scoeren, sulle{n} verwect worden en{de} ghi sult hem zijn tot een roof?
Wa{n}t ghi berooft hebt veel heydens, so sulle{n} v berooue{n} alle die ouerbleuen zijn vanden volcke{n}, om dat bloet des menschen, en{de} om die boosheyt die ghi aent lant, die stadt, ende alle die, die daer in woone{n} gedae{n} hebt,
Wee he{m} die vergadert quade giericheyt sinen huyse, op dat sinen nest hooge si, en{de} meynt dat hi verlost sal worde{n} va{n} die hant des quaets.
Ghi hebt bedacht dat tot scande uwen huyse comen sal, ghi hebt bedoruen veel volcs, en{de} v ziele heeft ghesondicht,
Wa{n}t die steen vander muere{n} sal roepen, En{de} die ghespannen balck des timmers sal antwoorde{n}.
Wee he{m}, die een stadt met bloede timmert, en{de} bereyt een stadt met boosheyt.
En zijn dese dinghen niet vanden HERE der heyrscaren? Wa{n}t dat volck sal arbeyden in veel vyers en{de} die heydens te vergeefs, en{de} si sullen ontbreken.
Wa{n}t die aerde sal veruult worde{n}, met die bekennisse der heerlicheyt des HEREN, als wateren die die zee bedecke{n}.
Wee he{m}, die sinen vrient te drincken geeft, doende daer in zijn galle en{de} maect he{m} droncken, op dat hi sien mach zijn naectheyt,
Die is veruult met beschaemtheyt voor eere, Drinct ghi nv oock, dat ghi valt in slaepe. Die kelct der rechter hant des HEREN, sal v ombeuanghen, en{de} die bespouwinghe der beschaemenisse, voor v eere,
Want die boosheyt die ghi aen Libano gedaen hebt sal v bedecke{n}, en{de} die verwoestinge der dyeren salse veruare{n}, om des bloets des mensche{n}, en{de} boosheyts wille die ghi aent lant, stadt, en{de} al die daer in woonen, gedaen hebt
Wat batet, dat beelt dat zijn maker heeft gesnede{n}, en{de} dat ghegoten en{de} bedriechlic beelt zijn maker heeft ghehoept in zijn maecsel, Op dat hi stomme afgoden maken soude?
Wee hem, die seyt totten houte, ontwaect. Ende den stommen steene, staet op. Sal hi yet moghen leeren? Siet, het is ghedect met gout en{de} met siluer, en{de} gheenen gheest en is in sinen inghewanden.
Maer die HERE, is in sinen heylighen tempel, alle die aerde swijghe van sinen aenschijne.
Des Propheets Abbacus ghebet voor die onwetentheden.
HEERE ick heb ghehoort v gheruchte en{de} ick heb gheureest. HERE maect v werck int midden der iaeren leuendich, En{de} maect dat kondt int midden der iaren, Wanneer ghi toornich zijt, so ghedenct der barmherticheyt.
God sal comen vant zuyden, ende die heylighe vanden berch Pharan. Sijn heerlicheyt heeft die hemelen bedect, ende die aerde is vol zijns loefs.
Sijn scijnsel sal zijn als dat licht, hoornen in zijn handen, Daer is zijn stercheyt verborghen.
Die doot sal gaen voor zijn aensicht. Die duyuel sal wtgaen voor zijn voeten
Hi heeft gestaen, en{de} die aerde heeft hi ghemeten, Hi heeft aengesien, en{de} ontboden die volcken, En{de} die berghen der werelt zijn tsamen ghebroken, Die hueuelen der werelt zijn ghecromt, vanden weghen zijnder eewicheyt
Om die sonde heb ick ghesien die tenten van Moorenlant, die vellen des lants Madia{n} sullen verstoort worden.
Sijt ghi HERE verthoorent ouer die wateren? oft is v gramschap, op die ryuieren, oft is v gramschap in die zee? Ghi die rijdt op uwe paerden, en{de} v waghenen zijn behoudinghe.
Verweckende sult ghi verwecken uwen boghe, naer die eeden die ghi ghesworen hebt den gheslachte{n} Ghi splijtet, dat aertrijck dattet vloet ghaf,
Die berghen hebben v ghesien, ende zijn droeuich gheweest, Die stroom der wateren is ouerghegaen, Die afgront heeft ghegeuen zijn stemme, die hoochte heeft op gheheuen zijn handen.
Die Sonne en{de} Mane hebben ghestaen in haer wooninghe, si sullen ghaen int licht uwer ghescutte{n}, inden schijn uwer blinckender speren.
Ghi sult treden die aerde met een ghegrim, en{de} ghi sult veruaren die volcken in uwer toornicheyt.
Ghi zijt wtgheghaen tot salicheyt ws volcs, tot salicheyt met uwen ghesalfde{n} Ghi hebt gheslaghen dat hooft va{n} des ongodlijcken huyse, ghi hebt bloot ghemaect zijn fundamenten tot de{n} halse
Ghi hebt vermaledijt zijn sceptren, vanden hoofde van sinen strijders, die comen zijn als eenen wint, om mi te verstroyen, Haer verblijdinghe is, als des ghene{n} die verslint de{n} armen int heymelick.
Ghi hebt ghemaect uwen paerde{n} eene{n} wech in die zee, int slijck veelre wateren.
Ick hebt ghehoort, ende minen buyck is verstoort, en{de} mijn lippen hebben ghebeeft vander stemme{n}, Etter moet in mijn ghebeente ingaen, en{de} onder mi opspringhen, Dat ick mach rusten inden dach des drucs, ende op climmen tot ons op ghescorte volck.
Want die vijchboom en sal niet bloeyen, en{de} gheen vrucht en sal zijn aenden wijngaerden, Die arbeyt aenden olijfboom sal lieghen, ende die ackeren sullen gheen spijse brenghen. Dat cleyn vee sal worden afghesneden vander scaeps koeye, en{de} ghee{n} groot beeste der koeyen, en sal zijn aender cribben.
Maer ick sal verblijde{n} inde{n} HEERE, en{de} ick sal vrolijck zijn inden God minen salichmaker,
God die HERE is mijn stercheyt, en{de} hi sal sette{n} mijn voete{n} als der hinden, En{de} die verwinder, sal mi leyde{n} op mijn hoochte{n}, singhende in psalmen.
DAt woort des HEEREN, dat gheschiet is tot Sophoniam den sone Chusi, die sone Godolie, des soons Amarie, des soons Ezechie, inden daghen Iosie Amo{n}s sone, die coninck van Iuda was.
Vergaderende sal ick vergadere{n} alle dinck vande{n} aensicht der aerde{n} seyt die HERE,
en{de} ick sal vergaderen die menschen, en{de} tvee, die voghelen der lucht en{de} die visschen der zee, en{de} goden, die vallen der ongodlijcken sulle{n} zijn, En{de} die HERE seyt, ick sal oock verderue{n} die mensche{n} va{n} dat aensicht der aerden.
En{de} ic sal wtreycken mijn hant op Iuda{m}, en{de} op al die in Hierusalem woonen, en{de} ick sal verstroeyen va{n} deser plaetse die ouerbleuene va{n} Baal, en{de} die namen der bewaerders mette{n} priestere{n}
en{de} die gene die aenbeden op die daken dat heyr des hemels, en{de} aenbede{n} en{de} sweren bi den HEERE, ende sweren bi Melchon
die achterwaert keeren vande{n} HEERE, en{de} die niet ghesocht en hebben de{n} HERE, noch na he{m} n{iet} geuraecht en hebbe{n},
Swijcht vande{n} aenscijn Gods des HEREN wa{n}t den dach des HEEREN is na bi, Wa{n}t die HERE heeft bereyt en{de} heeft gheheylicht zijn gheroepene.
En{de} het sal zijn inden dach der offerande{n} des HEREN, dat ic sal op die princen, en{de} op der coningen kindere{n}, en{de} op al die gecleet zijn met een vre{m}t cleet, versoecken.
En{de} ic sal op al die hoouaerdelijck ingaet ouer den dorpel, in die{n} dach versoecke{n}, die thuys des HEREN haers Gods met boosheyt ende bedroch veruullen.
En{de} die HERE seyt, in die{n} dach, sal een stemme des roepens zijn, va{n} die poorte der vissche{n}, en{de} huylinghe van die ander poorte daer bi, en{de} groote moort vande{n} hueuelen.
Ghi woo{n}ders des moortiers huylt. Al dat volc va{n} Canaan heeft tsamen gheswegen en{de} al die inghewonde{n} zijn met siluer, zijn vergaen
En{de} het sal zijn, in die{n} tijt, sal ic ondersoecke{n} Hierusalem met laternen, en{de} sal versoecke{n} op die manne{n} die gheuesticht zijn in haeren ghift, die seggen in haerder herte{n}, Die HEERE en sal noch goet doen, en{de} noch hi en sal ghee{n} quaet doe{n}.
En{de} haer stercheyt sal zijn tot een beroouinghe, en{de} haer huys tot een woestijne. En{de} si sullen timmere{n} huysen en{de} die niet bewoonen, En{de} si sullen planten wijngaerden, en{de} niet drincke{n} va{n} haere{n} wijn
Die grooten dach des HEREN is hier bi, hi is na bi, en{de} haestet zeere. Die stemme des daechs des HEREN is bitter, die stercke sal daer ghepijnt worden.
Die dach is een dach der gramscapen, een dach des drucs, ende bangicheyt, een dach des armoets en{de} catiuicheyt, een dach der duysternissen ende donckerheyts, een dach des neuels en{de} onweders
ee{n} dach des trompets en{de} geluyts, op die stercke steden, en{de} op die hooghe hoecken.
En{de} ic sal die mensche{n} verdriet aen doen, ende si sullen wandelen als blinde, wa{n}t si tegen den HERE gesondicht hebben. En{de} haer bloet sal worden wtghestort als aerde en{de} haer lichaem als dreck.
Maer haer siluer en{de} gout en salse niet moghen verlossen, inde{n} dach der gramscapen des HEREN. Al die werelt sal worden verslonden vande{n} vyere zijns toorens, die met haesticheyt sal maken een verderffenisse allen creaturen, die op die aerde woonen.
COemt te samen, en{de} vergadert v ghi onminlijck volck, eer dit beuel openbaert, als stof dat voorbi gaet die dach eer dat de{n} tooren des HEREN gramscap op v coemt.
Alle sachtmoedige der aerde{n} soect de{n} HEERE, ghi die gheuraecht hebt zijn oordeel, Soect de{n} rechtuaerdighe{n}, soect de{n} saechtmoedigen oft ghi mocht eenichsins worde{n} verborgen inde{n} dach des HEREN toore{n}s,
Wa{n}t Gaza sal zijn verdorue{n} en{de} Ascolon tot een woestijne. Si sullen wtworpe{n} Azotu{m} inde{n} middach, en{de} accaro{n} sal worde{n} wtgeroeyt.
Wee v manslachtich volck, die woont aen die zeestroome{n}, O Canaan lant der Philistine{n}, des HEREN woort is op v en{de} ick sal v verderue{n}, also dat gheen woonder in v en sal zijn.
En{de} die zeestroom sal zijn ruste der herderen, en{de} hutten der scapen
En{de} die zeestroom sal zijn de{n} genen die bliue{n} sal vande{n} huyse va{n} Iuda voor ee{n} deel, daer sullen si gheuoet worden in Ascalons huys, en{de} totten auont toe sulle{n} si rusten, Want die HERE haer God salse versoecke{n}, en{de} hi sal afkeere{n} haer geuangenisse,
Ic heb gehoort de{n} lachter Moab, en{de} lasteringe der kinderen Amo{n}, die si verwete{n} hebbe{n} mine{n} volcke en{de} zijn groot gemaect op haer palen.
Daer om seyt die HERE der heyrscaren God va{n} Israel Ic leue, Wa{n}t Moab sal zijn als Sodoma, en{de} die Amons kindere{n} als Gomorra, droocheyt der doornen ende southoopen en{de} woest tot inder eewicheyt Die ouerbleuene mijns volcs sullense beroouen, en{de} die noch zijn va{n} mijnen volcke, sullense beerue{n}
Wa{n}t dat sal he{n} ghesciede{n}, om haer hoouaerdije, daer si mede gheblasphemeert hebbe{n}, en{de} zijn groot gheworden op dat volck des HEREN der heyrscharen.
Die HERE sal verscrickelijc op hem zijn, en{de} sal verniele{n} alle gode{n} der aerden En{de} die mannen va{n} zijnder plaetsen he{m} aenbidden sullen, alle eylanden der heydene{n}.
Maer oock ghi Moriane{n} sult zijn dootgeslagen met mijnen swaerde,
En{de} hi sal zijn hant wtsteken op ten noorde{n}, en{de} hi sal verderue{n} Assur. En hi sal setten die scoone in verlatenis, en{de} sonder wech, en{de} als een woestijne,
en{de} int midde{n} va{n} haer, sullen rusten die cudden, alle beeste{n} der volcke{n}, en{de} die Onocratulus, en{de} die Eghel sullen woonen in haer dorpelen. Die stemme des singers int venster, die raue{n} inde{n} ouersten dorpel, wa{n}t ic sal vernielen haer stercheyt
Dit is die heerlijcke stadt, die woont in betrouwen, die seyde in haerder herten, Ick ben, en{de} buyte{n} mi en is voort meer ghee{n} ander, Hoe sidy geworde{n} in een woestijne? en{de} een hol der berbeeste{n}? Alle die door haer gaet, salse bespotten, en{de} roeren zijn hant.
WEe der verwectster en{de} verloste stat en{de} duyue
Si en wilde niet hoore{n} die stemme, ende en wilde niet ontfanghen leeringhe, Si en wilde niet betrouwen inden HEERE, si en wilde niet genake{n} tot haere{n} Godt.
Haer princen zijn int midden va{n} hen, als briesschende leeuwen. Haer rechters als wolue{n}, en liete{n} niet ouerbliue{n}, va{n} tsauonts totte{n} morgen.
Haer prophete{n} rasende mannen ongheloouich. Haer priesters hebben besmet dat heylichdom, si hebben onrechtuaerdelijc gedaen tegen die wet.
Die rechtuaerdige HERE int midden va{n} hen, en sal niet onbehoorlijcs doe{n}. Vroech, vroech sal hi zijn oordeel geuen tot een licht, en{de} ten sal niet verborgen worde{n}. Maer die boose en heeft niet willen weten va{n} die bescamenisse
Ick hebbe vernielt die volcke{n}, en{de} haer hoeke{n} zijn verstroyt. Ic heb haer wegen woest gemaect, wa{n}t niema{n}t en isser die daer door gaet. Haer stede{n} zijn verdorue{n}, en{de} ghee{n} man en is daer ghebleuen, noch inwoonder.
Ick heb geseyt, Nochta{n}s sult ghi mi ontsien ghi sult nemen leeringe met castijnghe. Op dat haer wooninge niet en soude vergaen, om al die dinge{n} daer icse mede versocht heb Nochta{n}s vroech opstaende, hebbe{n} si al haer gedachten quaet gemaect.
Daerom seyt die HERE, verwacht mi inde{n} dach mijnder verrijssenisse int toecomende wa{n}t mijn oordeel is, dat ic vergadere{n} sal die volcke{n}, en{de} ic sal vergadere{n} die conincrijcke{n}, En{de} ic sal op he{n} storte{n} mijn gra{m}schap, al de{n} toorn mijnder grmscap. Wa{n}t al die werelt sal worden verslonde{n}, doort vier mijns toorens,
Wa{n}t da{n} sal ic geuen de{n} volcke een wtuercore{n} lippe op dat si al sullen aenroepe{n} des HEREN nae{m} en{de} he{m} met eender scoudere diene{n}.
Va{n} ouer die riuiere va{n} Moorenlant, sullen mijn ootmoedige sone{n} mijnd{er} verstroyder, mi gauen brengen
Ghi en sult niet worde{n} bescae{m}t in die{n} dach va{n} al uwe vindingen, met welcken ghi ouergetrede{n} hebt aen mi. Wa{n}t dan sal ic wech halen va{n} v midde{n}, die grootsprekers uwer hoouaerdijen en{de} ghi en sult niet meer dencken verheue{n} te worden va{n} minen heylighen berch.
En{de} ick sal late{n} onder v een een arm volck, en{de} behoeftich, en{de} die sullen hopen inde{n} naem des HEEREN.
Die ouerbleue van Israel en sullen niet meer boosheyt doen, noch en sullen gheen luegentael spreken, en{de} een arghelistighe tonghe en sal niet gheuonden worden, in haeren mondt, Want si sullen geuoet worden, en{de} sullen rusten, en{de} niema{n}t en sal zijn diese veruaere{n} sal
O dochter va{n} Sio{n}, louet, o Israel verbliijt v o dochter va{n} Ierusalem, weest vrolijck, en{de} verblijt in al uwer herte{n}.
Die HERE heeft wech genomen v oordeel en{de} heeft v vianden afghekeert. Die coninck van Israel die HERE, is midde{n} onder v, ghi en sult voort meer tquaet niet vreesen.
In die{n} dach sal worden gheseyt tot Ierusalem, Sion, En wilt niet vreesen, v hande{n} en laet v niet ontbreken
Die HERE v God is sterc int midde{n} va{n} v, die sal v gesont maken Hi sal verbliden op v in vrolicheyt, hi sal swighen in uwer liefden ende sal verbliden op v in loue
Ick sal verghaderen die lueghenaers, die wech geghaen ware{n} vander wet, wa{n}t si wt v ware{n}, op dat ghi voortmeer niet en hebt lachtere van he{n}
Siet, ick sal dootslaen alle die v ghepijnt hebben in dier tijt, En{de} ick sal gesont maken de{n} hinckende{n}, en{de} ic sal vergaderen die wtgheworpen was, En{de} ick salse setten tot loue, en{de} tot eenen naem, in alle landen haerder bescamenisse
In dier tijt sal ick v hier brenghen, en{de} in dier tijt sal ick v vergaderen, seyt die HEERE, ick sal v tot eeren brenghen, en{de} hoochlijc maken onder alle volcken des aertrijcs, als ic sal bekeert hebben uwe geuanckenisse voor v ooghen.
INt tweede iaer des Conincs Darij, in die seste maent, ten eersten dage der maent, so is geschiet dat woort des HEEREN in die hant Aggei, des propheten tot Zorobabel Salathiels sone, hertoghe va{n} Iuda, en{de} tot Iesum Iosedechs sone de{n} groote{n} priester, seggende,
Dit seyt die HERE der heyrschare{n}, seggende, Dit volck seyt, die tijt en is noch niet gecomen, dat des HEEREN huys getimmert soude worde{n}.
En{de} dwoort des HEEREN gheschiede in die hant Aggei des prophete{n} seggende,
En is dat uwe{n} tijt niet, dat ghi woont in gescrijnwercte huysen, en{de} dit huys moet verlate{n} zijn?
En{de} die HERE der heyrschare{n} seyt nv dit, Sedt v herte{n} op v wege{n}
Ghi hebt veel ghezayt, en{de} luttele in ghebracht, Ghi hebt gheten, ende en zijt n{iet} sat geworde{n}, Ghi hebt gedro{n}cke{n}, en{de} ghi en zijt niet droncke{n} geworde{n}, Ghi hebt v gedect, en{de} ghi en zijt n{iet} warm geworde{n}, En{de} die loo{n} vergadert heeft, heeft die{n} geworpe{n} in eene{n} doorsteke{n} sack.
Die HERE der heyrscare{n} seyt dit, Set v herte{n} op uwe wege{n},
Climt op die berge{n}, en{de} draecht hout, en{de} timmert een huys, en{de} tsal mi ontfanckelijc zijn, en{de} ic sal zijn eerlijc, seyt die HEERE,
Ghi hebt omgesien op vele, en{de} siet, tis geworde{n} min, Ende ghi hebt in tot huys gebracht, en{de} ick heb dat wtgeblasen, Om dese sake, seyt die HEERE der heyrscare{n}, Wa{n}t mijn huys is verlate{n}, en{de} ghi haestet, een yeghelijc in zijn huys,
Daerom zijn op v verbode{n} die hemelen, dat si niet en sullen geuen den dau, en{de} die aerde is verbode{n}, dat si niet en sal geue{n} haer vruchte,
En{de} ic heb geroepe{n} droechte opter aerde{n}, en{de} op die berge{n}, en{de} op die tarwe, en{de} opte{n} wij{n}, en{de} op die olie, en{de} op al d{at} die aerde voort brengt, en{de} op die mensce{n}, en{de} op die beeste{n}, en{de} op alle arbeyt der hande{n}.
En{de} Zorobabel Salathiels sone, en{de} Iesus Iosedechs sone die groote priester, en{de} alle douerbleue{n} volc, hebbe{n} gehoort die ste{m}me haers Gods, en{de} Aggei des prophete{n} woorde{n}, also die HERE haer God he{m} gesonden heeft tot he{n}, en{de} alle tvolc heeft geureest va{n} des HEREN aenschijn.
En{de} Aggeus des HEREN bode, heeft geseyt va{n} die bootscap des HEREN, sprekende den volcke, Die HERE seyt, Ic ben met v,
En{de} Godt heeft Zorobabels Salatiels des hertoochs va{n} Iuda sone geest verwect, en{de} de{n} geest Iesus Iosedechs sone des grooten priesters, en{de} den geest der andere{n} va{n} alle den volcke, en{de} zijn gecome{n}, en{de} hebbe{n} ghedaen twerck aende{n} huyse des HEREN der heyrscaren haers Gods.
INden vier ende twintichsten dach der sester maent, int tweede iaer Darij des Conincks,
in die seuenste maent, opten .xxi. dach der maent, is des HEREN woort gesciet door die hant Aggei des prophete{n}, seggende,
Spreect tot Zorobabel Salathiels sone de{n} hertoge va{n} Iuda, en{de} tot Iesum Iosedechs sone, de{n} groote{n} priester, en{de} totte{n} a{n}dere{n} des volcs, segge{n}de,
Wie onder v is ouer gebleue{n}, die dit huys gesie{n} heeft in zijnder eerster heerlich{eyt}? en{de} wat siedi nv dit huys En{de} ist nv niet also, oft niet en waer in uwe{n} oogen?
En{de} nv seyt die HERE, Zorobabel weest gesterct, en{de} Iesu Iosedechs sone groote priester, weest gesterct, En{de} God der heyrscare{n} seyt, Alle volc der aerde{n} weest gesterct en{de} waecket, wa{n}t ic be{n} met v seyt die HERE der heyrscare{n},
naer dwoort d{at} ic met v ouerdragen heb, doen ghi wtginct vande{n} lande va{n} Egypte{n}, En{de} mijne{n} geest sal zijn int middel va{n} v, Wilt niet ontsie{n},
Wa{n}t dit seyt die HERE der heyrscare{n}, Tis noch ee{n} weynich dat ic hemel en{de} aerde en{de} die zee, en{de} tdrooge sal beroere{n},
en{de} ic sal beroere{n} alle volcke{n} en{de} die begeert is, va{n} alle{n} volcke{n}, sal come{n}, En{de} ic sal veruullen dit huys met heerlich{eyt}, seyt die HERE der heyrscare{n}. Die HEERE der heyrscare{n} seyt,
Tsiluer is mijn, en{de} tgout is mijn, Die HERE der heyrscare{n} seyt,
Groot sal zijn die heerlich{eyt} des laetste{n} huys, meer da{n} des eersten, en{de} ic sal geuen vrede in dese plaetse, seyt die HERE der heyrscare{n}.
Inde{n} vier en{de} twintichste{n} dach der nege{n}ster mae{n}t, int tweede iaer des coni{n}cs Darij, is des HEREN woort gesciet tot Aggeu{m} de{n} propheet, seggende,
Dit seyt die HERE der heyrscare{n}, Vraecht de{n} priestere{n} die wet, en{de} segt,
oft een mensce droech geheylicht vleesch inde{n} slippe{n} zijns cleets, en{de} roerde mette{n} opperste{n} broot oft toespise, oft wijn, oft olye, oft eenige spijse, en sal si n{iet} heylich gemaect worde{n}? Maer die priestere{n} hebben geantwoort, en{de} hebben geseyt, Neen.
En{de} Aggeus heeft geseyt, Oft die gene die besm{et} is inder ziele{n} roerde va{n} alle desen, en salt n{iet} besmet worde{n}? En{de} die priestere{n} hebbe{n} gea{n}twoort, en{de} si hebbe{n} geseyt, Het sal besmet worde{n},
En{de} Aggeus heeft geantwoort en{de} geseyt, Die HERE seyt, Also is dit volc, en{de} also is dit gheslachte, voor mij{n} ae{n}sichte, seyt die HERE, en{de} also is ooc alle werc haerder ha{n}de{n}, en{de} alle die dinge{n} die si daer geoffert hebbe{n}, sulle{n} besmet zij{n}.
En{de} nv set v herte{n} va{n} desen dage, en{de} daer boue{n} eer de{n} eene{n} stee{n} opte{n} a{n}dere{n} geleyt wort aen des HEREN te{m}pel,
Doe{n} ghi ginct tot eene{n} hoop core{n}s va{n} twintich mudde{n} en{de} het werde{n} tie{n}, En{de} doe{n} ghi ginct tot die wijnpersse, op d{at} ghi vijftich flessce{n} wtdrucke{n} sout, en{de} het werde{n} .xx.
Ic beb v geslage{n} m{et} eene{n} barne{n}de wint, en{de} met mist en{de} hagel alle die wercke{n} uwer ha{n}de{n}, en{de} niema{n}t en was o{n}der v, die wederkeerde tot mi, seyt die HERE,
Set uwe herte{n} va{n} desen dage, en{de} int toecome{n}de, vande{n} .xxiiij. dach, der nege{n}ster mae{n}t, va{n}de{n} dage, inde{n} welcke{n} die fundame{n}te{n} des HEREN te{m}pel geleyt zij{n}, set op v herte,
En is nv n{iet} zaet in de spruyte? en{de} die wijngaert, en{de} vijgeboo{m} en{de} granaet appelboo{m}, en{de} olijfboome{n} en hebbe{n} noch n{iet} gebloeyt, Va{n} desen dage aen sal ic gebenedie{n}.
En{de} twoort des HEREN is a{n}derwerf gesciet tot Aggeu{m} inden .xxiiij. daghe der maent, segghende,
Spreect tot Sorobabel, den hertoge va{n} Iuda, segge{n}de, Ic sal te same{n} beroere{n} hemel en{de} aerde,
En{de} ic sal omkeere{n} de{n} stoel der conincrijcke{n}, En{de} ic sal te same{n} breke{n} die stercheyt der conincrijcken der heydene{n}, En{de} ic sal omkeere{n} de{n} wagen en{de} sine{n} rijder, Ende die paerde{n} sullen neder valle{n}, en{de} haer rijders, En{de} die man met zijns broeders swaert.
Die HERE der heyrscharen seyt, O Sorobabel Salathiels sone, mij{n} knecht, in die{n} daghe sal ic v, aen nemen, En{de} ic sal v sette{n} gelijc een teeken, Want ic heb v wtuercoren seyt die HEERE der heyrscharen.
IN die achtste maent in dat tweede iaer des conincs Darij, is des HEEREN woort geschiet tot Zachariam de{n} propheet, die Barachie sone was, des soo{n}s Addo, segge{n}de,
Die HERE is toornich geworde{n} op uwe vadere{n} m{et} toornich{eyt},
En{de} ghi sult seggen tot he{n}, Die HERE der heyrscare{n} seyt dit, Bekeert v tot mi, spreect die HERE der heyrscare{n}, en{de} ic sal mi keere{n} tot v, seyt die HEERE der heyrscare{n}.
En zijt n{iet}, gelijc uwe vadere{n}, totte{n} welcke{n} riepe{n} die voorlede{n} prophete{n}, en{de} seyden. Die HERE der heyrscare{n} seyt dit, Bekeert v va{n} uwe{n} quade{n} wege{n}, en{de} va{n} uwe{n} alderquaetste{n} quade{n} gedachte{n}, en{de} die HERE seyt, si en hebbe{n} n{iet} gehoort noch ae{n}gemerct tot mi.
Waer zij{n} uwe vadere{n}? en{de} die prophete{n}, sullen si oock inder eewich{eyt} leue{n}?
Nochta{n}s mijn woorde{n} en{de} mijn gebode{n} des wets die ic gebode{n} heb, mine{n} knechte{n} den prophete{n}, en hebbe{n} si niet o{m}ua{n}ge{n}, uwe vadere{n}? En{de} si zijn gekeert, en{de} hebbe{n} geseyt, So die HEERE der heyrscaren heeft gedacht ons te doen na onse wegen, en{de} na onse vindinge{n}, so heeft hi ons gedaen.
Inde{n} vier en{de} twintichste{n} dach, der elfster maent Sabat, Int tweede iaer Darij is des HEEREN woort gesciet tot Zacharia{m}, de{n} propheet Barachie sone, des soo{n}s Addo, segge{n}de,
Ic heb gesien inder nacht, en{de} siet een ma{n} climme{n}de op ee{n} root paert, en{de} hi sto{n}t onder die gagelboomen, die inde{n} gront ware{n}, en{de} na he{m} roode, bont en{de} witte paerde{n}.
En{de} ic heb geseyt, Mijn Heere, wie zij{n} dese? Ende die Enghel des HEEREN die met mi sprac, heeft geseyt tot mi, Ic sal v toonen, wat dese zijn,
En{de} die ma{n} die onder de{n} gagelboome{n} sto{n}t heeft geantwoort en{de} geseyt, Dese zijn, die de HEERE gesonden heeft, op dat si tlant doorwandelen sullen.
En{de} si hebben gheantwoort den Engele des HEEREN, die sto{n}t onder die gagelboome{n}, en{de} hebbe{n} geseyt, Wi hebbe{n} gewandelt doort aertrijc, en{de} siet, alle daertrijc is bewoo{n}t en{de} rust,
En{de} des HEREN Engel heeft geantwoort en{de} geseyt, HEERE der heyrscaren, hoe lange en suldi Ierusalem niet ontfermen, en{de} den steden van Iuda, op die welcke ghi toornich zijt? dit is nv tseuentichste iaer.
En{de} die HEERE heeft gea{n}twoort de{n} Engele, die met mi sprac goede woorde{n}, en{de} troostelijcke woorde{n}
En{de} die Engel die in mi sprack, heeft tot mi gheseyt, Roept, seggende, Dit seyt die HERE der heyrscare{n}, Ic heb toornich geweest op Ierusale{m} en{de} Syon, macht zeere,
En{de} ic be{n} ooc toornich op die rijcke volcke{n} met grooten toorn, want ick weynich toornich ben, maer si hebben geholpen int quaet.
Daero{m} seyt die HERE dit, Ick sal wederkeere{n} tot Ierusalem in barmherticheden, In haer sal mijn huys getimmert worden, seyt die HERE der heyrscare{n}, En{de} des metselaers metsloot sal wtgerect worden op Ierusalem.
Noch roept, seggende, Dit seyt die HERE der heyrscaren, Mijn steden sullen aen vloeyen met goeden, En{de} die HERE sal Syon noch troosten, en{de} sal noch Ierusalem wt uerkiesen.
En{de} ic hebbe mijn oogen opgheheue{n}, en{de} heb gesien, en{de} siet, vier hoorne{n},
En{de} ic heb geseyt totten Engel, die tot mi sprac, Wat zij{n} dese? En{de} hi heeft geseyt tot mi, Dit zijn die hoornen, die gewaeyt hebbe{n} Iuda{m} en{de} Israel, en{de} Ierusalem.
En{de} die HEERE heeft mi gethoont wercmeesters,
En{de} ic heb geseyt, Wat comen dese doen? En{de} hi sprack en{de} seyde, Dit zijn die horene{n}, die gewa{n}net hebben Iudam, door alle manne{n}, ende niemant va{n} hen, en heeft opgeheue{n} zijn hooft En{de} dese zijn ghecomen om die te veruaere{n}, op dat si nederworpe{n} sullen alle die horene{n} der heydene{n}, die de horene{n} opgeheue{n} hebbe{n} op dat lant van Iuda, om dat te verstroye{n}.
ENde ick hebbe mijn ooghen opgheheuen, en{de} hebbe gesien, en{de} siet, Een ma{n}, ende in zijn hant was een meters lijnie,
En{de} ick heb geseyt, Waer gaet ghi? En{de} hi heeft geseyt tot mi, seggende, Ic gae om te mete{n} Ierusalem, op dat ick mach sien, hoe groot dat haer breyde is, en{de} haer lengde,
En{de} siet, die engel die tot mi sprac, ghinck in, En{de} die ander engel ghinck wt, hem te gemoete,
en{de} seyde tot hem, Loopt, en{de} spreect tot desen kinde, en{de} segt, Ierusalem sal worden bewoont sonder muer, ouermidts menichte der menschen, en{de} beesten die daer in woonen sullen
En{de} ic sal hen zijn een vieriege muer rontsomme, seyt die HERE, En{de} int middel van hen sal ic zijn tot een heerlicheyt.
O, o, vliedt va{n}den lande des Noordens, seyt die HEERE want inden vier winden des hemels heb ic v verstroyt, seyt die HEERE.
O Sion vliedt, die woont bi die dochter van Babilonien,
Want die HEERE der heyrschare{n} seyt dit, Hi heeft mi gesonde{n} na die heerlicheyt, totte{n} heydene{n} die v berooft hebben, Wa{n}t die v aentast, die tastet de{n} appel mijns ooges aen,
Wa{n}t siet, ic heffe mijn mijn hant op hen, en{de} si sullen zijn roouen, de{n} ghenen die hen gedient hebben, En{de} ghi sult bekennen, dat die HEERE der heyrschare{n} mi gesonde{n} heeft.
O dochter van Sion loeft en{de} verblijt, want siet, ick come, en{de} ic sal woonen, seyt die HEERE, int middel van v.
En{de} veel heydenen sullen worden toegheuoecht totten HEERE, in dien dage, ende sullen mi zijn tot een volck, En{de} ic sal woonen int middel van v, en{de} ghi sult weten, dat die HEERE der heyrscharen heeft mi ghesonden tot v.
Ende die HEERE sal Iudam besitten zijn deel int gheheylichde lant, ende hi sal noch wtuerkiesen Ierusalem.
Alle vleesche swige voor daensichte des HEEREN Want hi is opghestaen van zijn heylighe wooninghe.
ENde die HEERE heeft mi getoont Iesum den groote{n} priester, die voor de{n} engel des HEEREN stont, en{de} Sathan stont aen die rechter side, om dat hi he{m} tegen wesen soude,
En{de} die HEERE heeft geseyt tot Sathan, Die HEERE berispe v Sathan, en{de} die HEERE berispe v, die Ierusale{m} wtuercore{n} heeft, En is dit niet een gebra{n}t hout wtgetogen vande{n} vier?
En{de} Iesus was gecleet met onsuyuere{n} cleedere{n}, en{de} sto{n}t voort aensicht des engels.
Hi heeft geantwoort en{de} geseyt totte{n} ghene{n} die bi he{m} stonde{n}, Nee{m}t de onsuyuere cleedere{n} va{n} he{m}, En{de} hi heeft tot he{m} geseyt, Siet, ic heb af genomen va{n} v uwe boosheyt, en{de} heb v aenghedaen andere cleedere{n},
En{de} hi heeft geseyt, Set eenen reynen miter op zijn hooft, En{de} si hebbe{n} eene{n} reyne{n} miter op zijn hooft gesedt, En{de} hebbe{n} he{m} cleedere{n} aengetrocke{n}.
En{de} die engel de HEREN sto{n}t en{de} betuychde Iesum, ende seyde,
Dit seyt die HERE der heyrschare{n}, Ist dat ghi sult wandelen in mijn wege{n}, en{de} beware{n} mijn bewaringhe, so sult ghi oordelen mijn huys, en{de} bewaren mijn zalen, en{de} ic sal v gheue{n} wa{n}delaers va{n} desen die nv hier bi stae{n}
Hoort o Iesu groote priester, ghi ende uwe vriende{n}, die bi v sitte{n}, wa{n}t tzijn wonderbaerlicke mannen, Want siet, ic sal brengen mine{n} knecht Opganc
wa{n}t siet, de{n} steen, die{n} ic gegeuen heb bi Iesu, Op eenen steen zijn seuen oogen, En{de} die HERE der heyrscharen seyt ic sal wtsnyden zijn hindernisse, en{de} ick sal wech doe{n} die boosheyt zijns lants in eenen daghe,
Die HERE der heyrschare{n} seyt In die{n} dage sal een man sinen vrient onder de{n} wijngaert roepe{n}, en{de} onder de{n} vijchboom.
ENde die engel is weder gecome{n} die tot mi sprac, en{de} heeft mi gewect, als een ma{n} die gewect wort van sinen slape,
en{de} heeft geseyt tot mi, Wat siedy? en{de} ic heb geseyt, Ick heb ghesien, en{de} siet, een gheheelen gouden candelaer, en{de} zijn lamp op zijn hooft, en{de} zijn seue{n} blinckende lichte{n} daer op, en{de} seuen vaten daerme{n} die olie mee ingoot, die waren op zijn hooft,
En{de} twee olijfboomen daer bi een ter rechter siden der lampen, en{de} een ter slincker side{n}.
En{de} ic heb geantwoort, en{de} seyde totten engel die toe mi sprac, segge{n}de, Mijn Heere, wat zijn dese?
En{de} die engel die tot mi sprac heeft geantwoort, en{de} heeft geseyt tot mi, En weet ghi niet, wat dese zijn? En{de} ick heb geseyt, Neen ic, mijn Heere.
En{de} hi heeft geantwoort, en{de} seyde tot mi, seggende, Dat is des HEEREN woort tot Zorobabel, segghende, Niet in scharen des volcs, noch in starcheyt, maer door minne{n} gheest, seyt die HERE der heyrscare{n}.
Wie sidy, ghi groote berch bi Zorobabel, suldy worde{n} slecht? En{de} sal brengen den eersten steen, ende sal gelijcken die gracie zijnder gracien.
En{de} dwoort des HEEREN is ghschiet tot mi, seggende,
Zorobabels handen hebben dit huys ghefundeert, en{de} zijn hande{n} sullent volmaken, en{de} ghi sult weten, dat die HEERE der heyrschare{n} mi heeft gesonde{n} tot v,
Wa{n}t wie heeft versmaet die cleyne daghen, En{de} si sullen verbliden, en{de} si sullen sien eene{n} tennen steen, in Zorobabels hant.
Dit zijn seuen oogen des HEEREN, die loopen in alle aertrijc En{de} ic heb geantwoort en{de} geseyt tot he{m}, Wat zijn dese twee olijfboome{n} ter rechter side{n} des candelaers, en{de} tot sine slincker side?
En{de} ic heb gheantwoort anderwerf, en{de} heb gheseyt tot he{m}, Wat zijn die aren der olyuen, die bi die twee gouden beckens zijn aen die welcke hange{n} die gieters van goude?
En{de} hi heeft geseyt tot mi, ende sprac, En weet ghi niet wat dese zijn? En{de} ick heb geseyt, Mijn Heere, neen ic,
En{de} hi heeft gheseyt, dit zijn die twee sonen des olijs die bi den HEERE des aertrijcs staen.
ENde ick keerde mi, en{de} heb opgeheuen mijn ooghe{n}, en{de} heb gesien, en{de} siet, eene{n} vliegenden boeck,
en{de} hi heeft geseyt tot mi Wat siedy? En{de} ic heb geseit, Siet ic sie eene{n} vliegenden boec, zijn lengde is twintich cubitus, ende zijn breyde thien cubitus,
en{de} hi heeft geseyt tot mi, Dit is die vermaledijnge die wtgaen sal, opt aensicht van alle aertrijck, Want alle dief, so daer gescreue{n} is, sal geoordeelt worde{n}, En{de} al die sweert, hier wt sal hi des gelijc geoordeelt worden.
Die HERE der heyrschare{n} seit, ic sal dat, wtleyde{n}, en{de} het sal comen totten huyse des diefs, en{de} totten huyse des ghene{n} die sweert in mine{n} nae{m} loghenachtelijc, En{de} tsal woonen int middel zijns huys, en{de} tsal he{m} verslinde{n}, zijn hout, en{de} sine{n} steen.
En{de} die Engel die met mi sprac, is wtgeghaen, en{de} heeft geseyt tot mi, Heft op uwe oogen en{de} siet, wattet is datter wtgaet?
En{de} ic heb geseyt, Wat ist? En{de} hi heeft geseit Dit is een wtgaende kanne, En{de} hi heeft gheseyt, Dit is haer ooge, in alle aertrijc
En{de} siet een po{n}t loots wert gedrage{n}, en{de} siet Een wijf sitte{n}de int middel der kanne{n},
En{de} hi heeft geseyt, Dit is dongodlicheyt, En{de} hi heeftse geworpe{n} int middel der kanne{n}, En{de} heeft geworpen den clomp loots in haeren mo{n}t.
En{de} ic heb opgeheue{n} mijn ooge{n}, en{de} heb gesien, en{de} siet, twee wtgaende vrouwen, en{de} die geest in haer vlogelen, En{de} hadde{n} vlogelen als kieke{n}dieue{n} vlogelen, en{de} hieue{n} die kanne op, tussche{n} die aerde en{de} den hemel,
En{de} ic heb geseit totte{n} engel, die tot mi sprac Waer drage{n} dese die kanne?
En{de} hi heft geseit tot mi, Int lant Se{n}naar, op dat haer een huis daer getimmert sal worde{n}, en{de} worde{n} geuest, en{de} worde daer geset, op zijn fundame{n}t.
ENde ick keerde mi, en{de} heb opgeheuen mijn oogen, en{de} heb gesien, En{de} siet, vier wagenen wtgaende vant middel van twee bergen, en{de} die bergen waren metalen bergen,
Inde{n} eersten wage{n} ware{n} roode paerde{n} Inden tweede{n} wage{n} swarte paerde{n},
En{de} inde{n} derde{n} wage{n} witte paerde{n} En{de} inde{n} vierde{n} wagen schimmele paerden en{de} starc
En{de} ic heb geantwoort en{de} geseyt totten enghel, die tot mi sprack, Mijn Heere wat zijn dese,
En{de} die engel heeft geantwoort, ende geseyt tot mi, Dit zijn vier winden des hemels, die wtgae{n} om te staen bi den Heerscapper va{n} alle aertrijck,
Daer die swarte paerde{n} in ware{n} gingen wt int noorde{n} lant, En{de} die witte zijn wtgegae{n} na he{n}, En{de} de schimmele zijn wtgegaen totten zuyden lant,
Maer die alderstarcste waren zijn wtgegae{n}, en{de} si begeerde{n} te gae{n} en{de} te loopen door alle aertrijck, En{de} hi heeft geseyt, Gaet, en{de} doorwandelt daertrijc, En{de} si hebbe{n} gewa{n}delt doort aertrijc,
En{de} hi heeft mi geroepen, en{de} heeft gesproken tot mi, seggende, Siet, die wtgae{n} int noorde{n} lant, hebben mine{n} gheest doe{n} ruste{n} int lant des noordens,
En{de} dwoort des HEEREN is hesciet tot mi, seggende
Nee{m}t va{n}de oueruaringe van Heldai, en{de} va{n} Thobia en{de} va{n} Iedaia, en{de} ghi sult come{n} in de{n} selue{n} dage, en{de} sult gaen int huys Iosie des soons Sophonie, die gecome{n} zijn van Babilonie{n},
en{de} ghi sult nemen gout en{de} siluer, en{de} make{n} croone{n}, en{de} sultse setten opt hooft Iesu Iosedechs sone des grooten priesters,
en{de} sult spreken tot he{m}, segende Die HEERE der heyrscharen spreect, dit seggende, Siet, eene{n} man, Opgac is sine{n} naem, En{de} onder he{m} sal hi opgae{n} En{de} hi sal timmeren den HEERE eenen tempel,
En{de} hi selue sal den te{m}pel timmere{n} de{n} HEERE. En{de} hi sal dragen deere, en{de} hi sal sitten, en{de} sal heerscappie hebben op sinen throon, En{de} die priester sal zijn op sinen stoel, ende raet des vreden sal zijn tusschen die twee.
En{de} die croone{n} sullen zijn Helem en{de} Tobie en{de} Idaie en{de} Hen, den sone Sophonie, een gedachtenisse inden tempel des HEEREN.
En{de} die verre zijn, sullen comen, en{de} sullen timmeren aende{n} tempel des HEEREN, En{de} ghi sult wete{n}, dat die HEERE der heyrschare{n} heeft mi gesonden tot v, Maer dit sal geschieden, ist sake, dat ghi sult hooren die stemme des HEEREN ws Gods.
HEt is ooc gesciet int vierde iaer des conincs Darij, Dwoort des HEREN is geschiet tot Zachariam, opten vierden dach der nege{n}ster maent, die geheete{n} is Casleu
En{de} si hebbe{n} gesonden totte{n} huyse Gods, Sarasar en{de} Rogomelech, en{de} manne{n} die met he{m} waren, om te bidde{n} voor daensichte des HEREN,
dat si seggen soude{n} den priesteren des huys des HEREN der heyrscare{n}, en{de} de{n} propheten, sprekende, Sullen wi ooc weenen in die vijfste maent, oft sullen wi ons heilich maken so wi nv gedaen hebben veel iaren.
En{de} des HEREN der heyrscharen woort is tot mi geschiet, seggende,
spreect tot al dat volc des lants, en{de} tot die priestere{n}, seggende Doen ghi vastede, en{de} schreyde in die vijfste maent, en{de} in die seuenste, door dese tseue{n}tich iaren, hebdy dat vaste{n} mi moete{n} vasten?
en{de} als ghi gegeten hebt, en{de} gedroncken, en hebdijt da{n} niet v seluen gegeten en{de} gedroncken?
Sijn dit die woorde{n} die die HERE gesproke{n} heeft in die hant der eerster prophete{n}, doe{n} Ierusalem noch bewoo{n}t wert, en{de} was rijc, sien{de} die steden in haere{n} omghanc, en{de} die totte{n} zuyden woonde{n}, en{de} inden slechte{n} velden?
En{de} des HEREN woort gheschiede tot Zachariam, seggende,
Dit seyt de HERE der heyrschare{n} seggende, Oordeelt warachtich oordeel, ende doet barmherticheyt en{de} ontfermenisse, ee{n}yegelic met sine{n} broeder,
En{de} en wilt niet veronrechte{n} weduwe{n} en{de} weesen, en{de} de{n} vremden en{de} den arme{n}, en{de} gheen man en dencke arch tege{n} sine{n} broeder in zijnre herte{n},
En{de} si en hebbe{n}t niet willen mercken, ende si hebben af gekeert haere scoudere{n} en{de} zijn wech ghegae{n}, en{de} hebbe{n} beswaert haer ooren, op dat si niet en soude{n} hoore{n},
en{de} hebbe{n} gestelt haer herte, als een Adamant, op dat si niet en soude{n} hooren die wet en{de} die woorde{n} die de HERE der heyrscharen gesonde{n} heeft, door sine{n} heyligen gheest door die hant der eerster Propheten En{de} groote toorn is daerom gecomen vanden HERE der heyrschare{n}.
En{de} tis gheschiet also ic gesproke{n} hebbe, en{de} si hebbe{n} niet gehoort, en{de} die HERE der heyrscharen seyt also sullen si roepe{n}, en{de} ic en salse niet verhooren,
En{de} ic hebse verstroeyt door alle rijcke{n}, die si niet en kenden, En{de} dat lant is woest geworde{n} van he{n}, daerom, want daer nyemant door en ghinc, noch wederkeerde, En{de} si hebben tbegheerlike lant in een wildernis geset.
ENde dat woordt des HEREN der heyrscare{n} gesciede tot mi, seggende,
Dit seyt die HEERE der heyrschare{n}, Ic heb bemint Syon met grooter liefden, ende met grooter gramschap hebbe icse ghehaet,
Dit seyt die HEERE der heyrscharen, ic ben weder ghekeert tot Sion, en{de} ick sal woonen int midden van Ierusalem, En{de} Ierusalem sal worde{n} geheeten, een stad des waerheyts, ende eenen berch des HEREN der heyrscharen, eenen gheheylichden berch.
Dit seyt die HEERE der heyscharen, Noch sullen woone{n} oude mannen ende vrouwe{n} op die straten van Ierusalem, ende den stock des mans, sal in zijn hant zijn, om veelheyt der daghen.
En{de} die straten des stadts sullen veruult worde{n} met ionge kindere{n}, ende met maechde{n} spelende op haeren straten.
Dit seyt die HERE der heyrschare{n}, Ist sake dattet swaer sal worde{n} gesien, inden oogen der ouerbleuenen dees volcks, in dien daghen, salt dan swaer zijn in minen oogen, seyt die HERE der heyrscharen.
Dit seyt die HERE der heyrschare{n} Siet, ic sal mijn volc behoude{n}, vande{n} lande va{n}t oosten, en{de} vande{n} lande des ondergancs der sonne{n},
en{de} ic salse brengen, en{de} si sullen int midde{n} va{n} Ierusalem woone{n}, en{de} si sullen mi zijn tot een volc, en{de} ick sal he{n} zijn een Godt inder waerheyt, ende inder rechtuaerdicheyt.
Dit seyt die HERE der heyrscharen, Laet v hande{n} gesterct worden, die hoort in desen dagen dese redene{n}, door den mont der prophete{n} inden daghe daer in gefundeert is thuys des HEREN der heyrschare{n}, op dat den tempel soude getimmert worde{n}.
Wa{n}t voor dien dach en was geene{n} loo{n} der mensche{n}, noch der beesten, Noch geene{n} vrede en was den ingangere, noch de{n} wtgangere, ouermits druc, En{de} ic heb alle mensche{n} gelate{n} eenyegelijc tegen sinen naeste{n},
Maer nv seydt die HEERE der heyrschare{n}, en sal ic niet doen ouerbleuenen des volcs na den eersten daghen,
maer het sal zijn een zaet des vreden. Die wijngaert sal zijn vrucht geuen, ende die aerde sal haer spruyten geue{n}, ende die hemelen sullen haeren dauw gheuen, en{de} ic sal den ouerbleuenen des volcs, doen besitten alle dese dingen,
En{de} het sal zijn, so ghi huys van Iuda en{de} huys va{n} Israel waert, een vermaledijnge onder de{n} heydene{n}, also sal ic v behoude{n}, en{de} ghi sult zijn een gebenedijnge. En wilt niet vreesen, Laet uwe handen ghesterct worde{n},
Wa{n}t dit seyt die HERE der heyrscare{n} Also ic gedacht heb, dat ic v pijnigen soude, doen v vadere{n} mi met toornicheyt verwecte{n} seyt die HERE,
ende en hebbe nyet ontfermet, also ben ic bekeert ende hebbe gedacht in desen daghen, dat ick Ierusalem, ghoet doen sal, ende den huyse van Iuda, En wilt niet vreesen,
Hiero{m} dit zijn die woorde{n} die ghi doe{n} sult, spreect die waerheyt, eeniegelic met sine{n} naeste{n} Oordelt de waerheit, en{de} oordeel des vreden in uwe{n} poorten,
en{de} en wilt gheen quaet dencke{n} in uwe herte{n}, eenyegelijc tegen sinen vrient, en{de} en wilt niet lief hebben eene{n} luegenachtige{n} eedt, Want die HERE seit, alle dese dinghen, zijn die ick gehaet hebbe.
En{de} des HEREN der heyrschare{n} woort is tot mi geschiet, seggende,
Dit seit die HERE der heyrschare{n}, Die vaste{n} der vierder maent en{de} die vaste{n} der vijfster, en{de} die vaste{n} der seue{n}ster, en{de} die vasten der thiender mae{n}t, sal zijn den huyse va{n} Iuda, in blijscap en{de} vrolicheyt, en{de} in zeer schoon feestdage{n}, bemint alleen die waerheit en{de} de{n} vrede
Dit seit de HERE der heyrschare{n}, Tot dat die volcke{n} comen sullen en{de} woone{n} in veel stede{n},
en{de} die inwoonders sullen gae{n}, die een totte{n} andere{n}, en{de} segge{n}, Laet ons gaen, en{de} bidde{n} dat aensicht des HEREN en{de} laet ons soecke{n} de{n} HERE der heyrschare{n}, Ic sal dan ooc gaen,
en{de} veel volcken sullen comen, ende stercke volcken om te soecken, den HEERE der heyrschare{n}, in Ierusalem, en{de} om te bidde{n} dat aensicht des HEREN
Dit seit de HERE der heyrscare{n}, In die{n} dage{n} in welcke{n} .x. ma{n}ne{n} va{n} alle{n} to{n}ge{n} der heidene{n}, sullen aengrijpe{n} de{n} soom ee{n}s Ioetsche{n} mans, en{de} segghen, Wi sullen met v gae{n}, Wa{n}t wi hebbe{n} gehoort dat godt met v is
DIe last des woorts des HEREN inde{n} lande Adrach, en{de} Damasci, zijnder ruste, wa{n}t die HERE is des mensche{n} ooge, en{de} alder geslachte{n} van Israel
Emach is ooc in sinen palen, en{de} Tyrus en{de} Sydon, want si hebben he{m} ouer zeer wijsheyt aengenomen,
En{de} Tyrus heeft zijn bolwerc ghetimmert en{de} heeft siluer als aerde verghadert, ende gout als slijck der straten.
Siet, die HERE salse besitten, en{de} hi sal zijn stercheyt inder zee slaen, ende dese sal verslonden worden va{n}den viere.
Ascalon salt sien ende vreesen, ende Gaza, ende sal zeer droeuich zijn, ende Accaron, want zijn hope beschaemt is. En{de} die Coninc van Gaza sal vergaen, en{de} Ascalon en sal niet bewoont worden,
En{de} die Afscheyder sal sitten in Azoto, en{de} ic sal verderuen die hoouaerdicheit der Philistine{n},
en{de} ic sal wechneme{n} zijn bloet, va{n} sine{n} mondt, en{de} zijn afgrijselichede{n} vant midde{n} zijnre tanden En{de} hi sal ooc worde{n} gelate{n} onsen gode, En{de} hi sal zijn als een hertoech in dat Ioetsche lant en{de} Accaron als Iebuseus
Ende ic sal mijn huys omuange{n}, wt de{n} ghene{n}, die mi diene{n} strijdende, gaende en{de} wederkeere{n}de en{de} voortmeer en sal gheen schattere, ouer he{n} ghaen, want nv heb ict aengesien met mijnen ooge{n}.
Dochter van Sio{n}, verblijt genoech weest vrolijc dochter van Ierusalem, Siet, v Coninc sal v comen rechtuaerdich een salichmaker, hi is arm, ende rijdt op een ezelinne, En{de} op haer ionghe vuelen der ezelinne,
En{de} ick sal den waghen wt Ephraim verderuen, en{de} tpaert va{n} Ierusalem, en{de} de{n} boge des strijts sal verdoruen worde{n}, En{de} hi sal den heydene{n}, vrede spreken, en{de} zijn macht vander zee, tot die ander zee, en{de} vanden riuieren totten eynde der aerden,
En{de} ghi hebt ooc v gebonde{n} wtgesonden inden bloede ws testaments va{n}den cuyle, daer gheen water in en is.
Keert weder tot die beschermenisse, ghi die tsame{n} gebonden zijt in hope En{de} huyden sal ic ooc bootschappende v weder geuen dubbele gauen,
want ic heb mi Iuda{m} wtgerect als eenen boge, en{de} ic heb Ephraim veruult En{de} ghi Syaon, ic sal v sonen verwecken op v sonen, ghi Griecken lant, ende ick sal v setten, ghelijck een swaert der stercken.
En{de} God die HERE sal op hen gesien worden, ende zijn geschut sal wtgaen gelijc blixe{m} En{de} God die HERE sal met een trompette blasen, ende hi sal gaen met een onwedere des zuydens,
Die HERE der heyrscharen salse beschermen, en{de} si sullen verslinden, en{de} si sullen mette{n} flessen en{de} als horenen des altaers
En{de} die HERE haer God salse verlossen in dien dage, als een cudde zijns volcs, wa{n}t die heylighe steenen sullen worden verheue{n}, op zijn aerde,
want wat is zijn goet, en{de} wat is hen schoonder, dan tarwe der wtuercoren en{de} wijn voortbrenghende maechden?
BEgheert rege{n} vande{n} HERE inde{n} auo{n}tstont, en{de} die HERE sal stofreghe{n}, en{de} sneu maken, en{de} hi sal hen elcken bisondere, cruyt inden acker geuen,
Want die afgoden, hebbe{n} onprofitelijc gesproken, en{de} die waerseggers hebben luegentael gesien, ende die droomers hebben te vergheefs gesproke{n}, en{de} trooste{n} ydelijke{n}, Daero{m} zijn si af geleit, als ee{n} cudde Si sulle{n} gepijnt worde{n}, wa{n}t si en hebbe{n} gheene{n} herder.
Mijn gramschap is toornich op die herdere{n}, en{de} ic sal die bocke{n} versoecken Want dye HEERE der heyrschare{n} heeft zijn cudde, dat huys van Iuda versocht, ende hi heeftse gestelt als ee{n} paert zijnder heerlicheyt, inde{n} strijt.
Wt he{m} is den hoec, wt he{m} is den steel der schuppen, en{de} wt he{m} is den boge des strijts, en{de} wt hem sal wtgae{n} alle scatter te samen
en{de} si sullen zijn als starcke, tredende dat slijck der wegen inde{n} strijdt, Ende si sullen strijden, wa{n}t dye HERE is met he{n}, ende die rijders der paerde{n} sullen beschaemt worde{n}.
En{de} ick sal dat huys va{n} Iuda stercken en{de} ic sal Iosephs huys behoude{n}, En{de} ick salse bekeere{n}, wa{n}t ic sal haerder o{n}tferme{n}, en{de} si sullen zijn so si te vore{n} waren doen icse niet verworpe{n} en had, Wa{n}t ick ben dye HERE haer God, en{de} ic salse verhoore{n},
En{de} si sulle{n} zijn als de stercke va{n} Ephraim en{de} haer herte sal verblide{n}, als va{n} wijn, en{de} haer kindere{n} sulle{n}t sien en{de} hen verhuege{n}, En{de} haer herte sal verblijden inden HEERE,
Ic sal hen blasen, en{de} ick salse vergaderen, want ic hebse verlost. En{de} ic salse vermenichfuldige{n}, soo si te voren ware{n} vermenichfuldicht,
en{de} ic salse saeyen onder de{n} volcken, En{de} van verre sullen si mijns gedencke{n}, En{de} si sullen met haere{n} sone{n} leue{n}, en{de} sulle{n} wederkeere{n},
En{de} ick salse wederbrenge{n} va{n}den lande va{n} Egypten, en{de} ic salse vergadere{n} va{n} Assyrien, En{de} ic salse brenghen totte{n} lande va{n} Galaad, en{de} de{n} berch Libanus en{de} hen en sal geen plaetse geuonde{n} worde{n}
En{de} hi sal gaen in die diepte des zees, en{de} slaen die vloeden inder zee, en{de} alle dye diepheden des riuiers sullen beschaemt worden En{de} Assurs houaerdie sal vernedert worden, en{de} die scepter va{n} Egypte{n} sal wech gaen
Ick salse inden HERE stercken, en{de} si sullen in sinen naem wandelen, seyt die HEERE.
DOet op Libane v poorten, en{de} tvier sal v cederboome{n} eten,
Huylt ghi Abeele{n}boom, wa{n}t den Cederboom is geualle{n}, wa{n}t die moghende zijn verdorue{n}, Huylt ghy eycken boome{n} va{n} Basan, wa{n}t dat stercke bosch der wara{n}den is wtgehouwe{n}
dye ste{m}me des screyens der herdere{n}, wa{n}t haer mogentheyt is verwoest, Dye stemme des briesschens der leeuwen, want dye hoouaerdije des Iordaens is verdorue{n},
Dit seit dye HERE mijn god, Voet beeste{n} des dootslages,
dye welcke diese besate{n} sloegense doot, en{de} si en waren niet droeuich, en{de} vercochte{n}se, segge{n}de Gebenedijt si die HEERE, wi zijn rijc gheworden, Ende haer herderen en hebben hen niet gespaert,
ende ic en sal niet meer sparen <parens>seyt die HERE</parens> die inwoonders der aerden. Siet, ic sal die menscen ouergeuen, eenen yegelike{n} in die ha{n}t zijns naeste{n}, en{de} in die hant zijns conincs, En{de} si sullen dye aerde te same{n} in twee snijde{n}, En{de} ic en salse va{n} haer ha{n}t niet verlossen,
En{de} ic sal een beest des dootslachs voeden daero{m} o ghi arme des cuddes, En{de} ick heb mi ghenomen twee roeden, dye eene heb ic scoonheyt geheete{n}, en{de} die ander heb ic een coorde gheheete{n}, en{de} ick heb die cudde geuoet,
En{de} ic heb afgehouwe{n} drie herdere{n} in een mae{n}t en{de} mijn siele is tsamen getrocke{n} in hem, Wa{n}t haer siele heeft verwandelt in mi
En{de} ic heb geseyt, Ick en sal v niet voeden, Dat sterft, laet steruen, en{de} dat afgehouwen wort, laet afgehouwe{n} worde{n}, En{de} laet datter ouerblijft, een yegelic dat vlees zijns naeste{n} verslinde{n},
En{de} ic heb mijn roede genome{n}, die scoonh{eyt} geheete{n} was, en{de} ic hebse af gesnede{n}, op dat ic mijn verbont te niet maken soude, dat ic met allen volcke gheslagen heb,
En{de} het is te niete gebracht in dien dage En{de} die arme der cudde{n} die mi bewaerde{n} hebbe{n}t so beke{n}t dattet des HEREN woort was.
Ende ic heb tot he{n} geseyt, Ist goet in uwen ooge{n}, so bre{n}ct mine{n} loo{n}, en{de} en ist niet, so rust, En{de} si hebbe{n} mine{n} loo{n} daer gewege{n}, dertich siluere{n} penninge{n}.
Ende die HERE heeft tot mi geseyt, Worpt dat de{n} beeltmakere toe Een schoon loon, daer ic om vercocht ben va{n} hen En{de} ic hebbe die dertich siluere{n} penningen genome{n}, en{de} ic hebbe die geworpen in des HEREN huys, den beeltmaker toe,
En{de} ic heb mijn ander roede af gesneden, dye genoe{m}t was een coorde op dat ic ontbinden soude dye broederscap tusschen Iuda en{de} Israel,
ende die HEERE heeft tot mi gheseyt, Noch neemt die vaten eens sotte{n} herders
Want siet, ic sal eenen herder verwecken opter aerden die niet besoecken en sal dat verloren is, en{de} en sal nyet soecke{n} dat verstroyet is, en{de} en sal niet gesont maken dat gequetst is, ende dat noch oprecht staet, en sal hy niet voede{n}, Ende sal dat vleesch der vetter eten, ende haer clauwe{n} sal hi ontbinde{n}
O herder en{de} afgod en{de} achterlatende die cudde Een swaert op sinen arm, en{de} op zijn rechter ooge. Sinen arm sal van dorheyt gedroocht worden, en{de} zijn rechte ooge verdonckerende, sal verdonckert worden.
DIe last des woorts des HEEREN op Israel, Dye HEERE, dye den hemel wtspannet, ende fundeerdt dye aerde, ende maket den gheest des menschen in he{m} seit also,
Siet, ic sal Ierusalem setten eenen opper dorpel der gulsicheyt, allen volcke inde{n} omganck, Maer ooc Iuda sal zijn int belegge tege{n} Ierusale{m},
En{de} tsal zijn, in dien daghe dat ic sal Ierusale{m} setten eene{n} stee{n} des lasts alle volcke{n}, Alle die dien sullen opheffen sullen geschoert worden met snidinghe, En{de} alle conincrijcke{n} der aerde{n} sullen vergadert worden tegen haer.
Dye HEERE seyt, in die{n} daghe, sal ic alle paert met vreese slaen, en{de} sine{n} rijder met ontsinnicheyt, En{de} ic sal mijn ooge{n} opdoen op thuys van Iuda, en{de} ic sal slaen alle paert der volcken met blintheyt,
Ende de hertogen van Iuda sullen segge{n} in haerder herte{n}, Die inwoonders van Ierusale{m} moeten mi gesterct worden in den HEERE der heyrscharen haer God.
In dien dage sal ick die hertogen van Iuda setten, gelijc eenen schoersteen des vyers, inde{n} houte en{de} ghelijc eenen brant viers int hoy, ende si sullen verslinde{n} totter rechter hant, ende totter flincker hant, alle volcken inden ommeghanc. Ende Ierusalem sal weder bewoont worden in zijn plaetsen, in Ierusalem.
Ende dye HEERE sal behouden dye wooningen van Iuda als int beghin} op dat Dauids huys niet grootelijck verblijdt en worde, ende dye heerlicheyt der inwoonders van Ierusalem teghen Iuda.
In dien daghe sal dye HEERE dye inwoonders van Iherusalem beschermen, Ende die wt hem sal vertoornen in dien daghe, sal zijn als Dauid, en{de} Dauids huys als thuys Gods, als dye Enghel des HEEREN in zijn aenschijn.
En{de} tsal zijn in dien daghe, dat ick sal begheeren te breke{n} alle volcke{n} die teghen Ierusalem comen,
en{de} ick sal wtstorten op Dauids huys, en{de} op dye inwoonders van Ierusalem, den gheest der genade{n} en{de} der gebede{n}, En{de} si sullen tot my sien, dien si doorsteke{n} hebbe{n}, en{de} sullen he{m} bescreyen met kermen, als op eene{n} eenigen geboren sone, en{de} si sulle{n} op he{m} droeuich zijn, gelijc inden doot eens eersten gheboren soons.
In die{n} dage sal groot screyen zijn in Ierusalem, als die screijnge tot Adremmon inden velde Magedom,
En{de} dat huysgesin der aerde{n} sal screyen, en{de} elc huysghesin bisonder Dat huysghesin des huys Dauids bisonder en{de} haer wiue{n} ooc bisonder,
dat huisgesin des huis Nathan bisonder, en{de} haer wiue{n} oock bisonder, Dat huysgesin des huys Leui bisonder, en{de} haer wiue{n} ooc bisonder, Dat huysgesin Semei bisonder, en{de} haer wiue{n} ooc bisonder
En{de} alle and{er} huisgesin, huisgesin en{de} huisgesin bisonder, en{de} haer wiuen oock bisonder
IN dien dage, sal een openbaer fonteyne zijn Dauids huyse, en{de} dye in Ierusalem woone{n}, in afwasscinghe des sondaers en{de} des maentsmettinge
En{de} die HERE der heyrscare{n} seit het sal zijn in die{n} dage, d{at} ic sal verderue{n} die name{n} der afgode{n} vander aerden, en{de} men en sal dier niet meer gedachtich worden En{de} ic sal af halen vander aerden dye valsche propheten, en{de} den onreynen geest,
En{de} het sal zijn, wanneer yemant voort meer sal prophetere{n}, zijn vader en{de} zijn moeder <parens>dye he{m} gewonnen hebbe{n}</parens> sullen hem segghe{n}, ghi en sult niet leuen, want ghi lueghenen ghesproken hebt, inde{n} nae{m} des HEREN, En{de} zijn vader en{de} zijn moeder zijn ouders sullen he{m} tsame{n} nagele{n} wa{n}t hi gepropheteert heeft
Ende het sal zijn in die{n} dage, dat die prohete{n} sulle{n} beschaemt worden, een yegelijck wt zijn ghesichte, als si gepropheteert hebbe{n}, noch si en sullen niet meer met eenen mantel ghedeckt worde{n} va{n} eene{n} sac gemaect op dat si liege{n} sullen,
Maer hi sal seggen, ick en ben gheen propheet, Ic be{n} een ackerman, want Adam is mijn exempel van mijnder iuecht
En{de} he{m} sal worden gheseyt. Wat zijn dese wonden int middel uwer handen? En{de} hi sal segghen Met desen be{n} ic gewo{n}t, int huys der geender die mi lief hadde{n}
O swaert, staet op mijnen herder, en{de} op den man die met mi aenhanct seyt die HERE der heyrschare{n}, Slaet den herder, en{de} dye schape{n} sullen verstroeyt worden, En{de} die HERE seyt, ic sal mijn hant tot die cleyne kindere{n} keere{n},
En{de} si sullen zijn in alle aertrijck <parens>twee deelen in haer, sullen verstroeyt worde{n} en{de} ontbreke{n}, En{de} dat derde{n}deel, sal in haer gelaten worde{n},
En{de} ic sal dat derde{n}deel leyde{n} doort vier, en{de} ic salt berne{n}</parens> so siluer gebrant wort, en{de} ic salse proeuen, so gout geproeft wort, Hi sal minen naem aenroepen, en{de} ic sal hem verhooren, Ende ic sal segghen, ghi zijt mijn volck, ende tvolck sal segghen, Die HEERE is mijn God.
SIet die daghen comen, seyt die HERE, en{de} v roouen sullen wtgedeelt worden in v middel,
En{de} ic sal vergaderen alle volcken tot Ierusalem tot eene{n} strijt, En{de} die stadt sal gewonnen worde{n}, en{de} die huysen sulle{n} verdoruen worden, en{de} die vrouwen sullen vercracht worden, En{de} dat half deel der stadt sal wtgaen in gheuanghenisse, En{de} dat ander volck, en sal niet ghenomen worden wt der stede.
En{de} die HEERE sal daer na wt gaen, en{de} sal strijden teghen die Heydens, so hi ghestreden heeft inde{n} dach des strijts,
En{de} zijn voeten sullen staen in dien dach, op den berch van Olyueten, die teghen Hierusalem totten Oosten is, Ende die berch van Olyueten sal ghedeelt worde{n} va{n} zijn half deel totten Oosten, en{de} totten Westen, met een zeer groote schoere, En{de} die helft des berchs sal ghescheyden worden totte{n} Noorden, en{de} die helft totten Zuyden,
en{de} ghi sult vlieden totte{n} dale haerder berghen, wa{n}t dat dal der berghen sal worden te samen gheuoecht totten naesten, En{de} ghi sult vlieden, so ghi vloot vanden aensichte der aertbeuinghen inde{n} daghe Osie des Conincs van Iuda, En{de} die HEERE mijn God, sal so comen, ende alle heylighen met hem.
Ende tsal zijn, dat in dien dach, en salt niet licht zijn, maer coude ende vorst
En{de} eenen dach salt zijn, die den HEERE alleen bekent is, niet dach, noch nacht en salt zijn, en{de} inden tijt des auonts, salt licht zijn.
En{de} tsal zijn, in dien dach sullen leuende wateren wt gaen van Hierusalem. Die helft der wateren, tot die Oosterse zee, en{de} die helft tot die achterse zee, Si sullen inde{n} somer zijn, ende inden winter.
En{de} die HEERE sal Coninck zijn op alle aertrijck, In dien dach salt een HEERE zijn, en{de} hi en sal maer eenen naem hebben.
En{de} alle dat aertrijcke sal weder keeren tot die woestyne toe, vanden hueuel Remmon, totten Zuyden van Ierusalem, En{de} sal worden verheuen, ende sal bewoont worden in haer plaetse, va{n} die poorte Ben Iamin aen, tot die plaetse der eerster poorten, en{de} tot die poorte der hoecken, en{de} vande{n} thorre Ananehel, tot die wijnperssen des Conincs,
Ende si sullen aldaer woonen, ende gheen verbannen en sal meer zijn. Maer Ierusalem sal vrij sitten.
En{de} dit sal die plaghe zijn, met welcke die HEERE, alle volcken slaen sal, die teghen Ierusalem ghestreden hebben. Het vleesch van eenen yeghelijcken op zijn voeten staende, sal verdwijnen, en{de} zijn ooghen sullen te samen verdwijnen in haeren gaten, en{de} zijn tonghe sal in sinen mont verdwijnen.
In dien dach sal een groot gheruchte des HEEREN onder hen zijn, En{de} een man sal aenuanghen die hant zijns naesten, ende zijn hant sal tsamen strijden, op die hant zijns naesten.
Maer oock Iudas sal teghen Ierusalem strijden, En{de} die rijckdommen alder volcken sullen vergadert worden inden omganck, gout, ende siluer, en{de} cleederen vele ghenoech.
En{de} so sal die val des paerts zijn, en{de} des muyls en{de} des cameels, en{de} des ezels, en{de} alle der beesten die gheweest zijn in dien heyrlegher, als dese val,
En{de} alle die ouerblijuen sullen van allen volcken, die teghen Ierusalem ghecomen zijn, sullen opclimmen va{n} iaer tot iaer, om aen te bidden den Coninck den HEERE der heyrscharen, en{de} te vyeren die feestdaghen der loouer tenten.
En{de} het sal zijn, die niet op en climt vanden gheslachten der aerden tot Ierusalem, om te aenbidden den Coninck den HEERE der heyrscharen, dat op hem en sal gheenen reghen zijn.
En{de} ist sake dat die familie van Egypten niet op en climt, en{de} niet en coemt, noch op hem en sal gheenen reghen zijn, Maer het sal den val zijn daer die HEERE alle volcken mede slaen sal, die niet op en climmen, om te vyeren die feestdaghen der loouer tenten.
Dat sal zijn die sonde va{n} Egypten, en{de} dat sal die sonde van allen volcke zijn, die niet op en climmen, om te vyeren die feestdaghen der loouer tenten.
In dien daghe salt zijn, dat op den thoom des paerts is, sal heylich zijn den HEERE, En{de} die metalen potten inden huyse des HEEREN, sullen zijn als flessen bi den outaer,
Ende alle metalen pot in Ierusalem, ende in Iuda, sal den HEERE der heyrscharen gheheylicht zijn. En{de} si sullen alle comen offerende, en{de} si sullen daer af nemen, ende koke{n} daer in. En{de} in dien dach, en sal gheen coopman meer zijn inden huyse des HEEREN der heyrscharen.
DIe last des woorts des HEREN tot Israel, in die hant Malachie des Propheten.
Die HEERE seyt, Ick heb v lief ghehadt, En{de} ghi hebt gheseyt, Waer inne hebdy ons lief ghehadt? Die HERE seyt, En was Esau niet Iacobs broeder? En{de} ick heb Iacob lief ghehadt,
maer Esau ghehaet, En{de} ick heb ghesedt Seir zijn berghen in verlatenisse, en{de} zijn erffenisse tot draecken des woestijns
En{de} ist sake dat Idumee{n} segghen sal, wi zijn verdoruen, Maer weder keerende sullen wi timmeren, die dinghe{n} die verdoruen zijn, So seyt die HERE der heyrscharen, Dese sullen timmeren, en{de} ick salt afbreken, En{de} si sullen gheheeten worden, palen der ongodlicheyt, een volck, op dien die HERE toornich is tot inder eewicheyt.
En{de} uwe ooghen sullent sien, en{de} ghi sult segghen, Die HEERE moet groot ghemaect worden, op die palen van Israel.
Die sone eert de{n} vader, en{de} die knecht sinen heere, Hier om, ist sake dat ick die vader ben, waer is mijn eere? En{de} ist sake dat ick die HEERE ben, waer is mijn vreese? seyt die HERE der heyrschare{n}? tot v, o ghi Priesteren die minen nae{m} versmaet, en{de} ghi hebt gheseyt, Waer mede hebben wi uwen naem versmaet?
Ghi offert op minen outaer besmet broot, En{de} ghi segt, Waer mede hebben wi v besmet? Daer mede dat ghi segt, Die tafel des HEREN is versmaet,
Oft ghi een blinde offert om te dooden ten offer, en ist niet quaet? En{de} oft ghi offert een hinckende, oft een siecke, en ist niet quaet? Offert dat uwe{n} Hertoghe, oft he{m} behaghet oft ontfanct hi v aensicht? seyt die HERE der heyrscharen.
En{de} nv bidt toch voor dat aensicht Gods, dat hi uwer ontferme{n} wille Want van uwer hant is dit gheschiet, oft hi v aenschijn in eeniger manieren ontfanghen wilde? seyt die HERE der heyrscharen.
Wie is onder v, die die dueren sluyt, en{de} ontsteect minen outaer om niet sonder loon? Die HEERE der heyrscharen seyt, minen wille en is niet tot v, en{de} ick en sal gheen gaue van uwer hant ontfanghen.
Want vanden opganck der Zonnen totten onderganck, is minen naem groot onder de{n} Heydenen, En{de} in allen plaetsen wort minen naem gheheylicht, en{de} gheoffert een suyuer offerhande, wa{n}t die HEERE der heyrschare{n} seyt, minen naem is groot onder de{n} Heydene{n},
En{de} ghi hebt dien ontheylicht daer in dat ghi segt, die tafel des HEREN is besmet, en{de} datter op gheset wort, is versmadelijck metten vyere, dattet verslint.
En{de} ghi hebt gheseyt, Siet vanden arbeyt, en{de} ghi hebt dat wtgheblasen seyt die HEERE der heyrscharen, En{de} hebt mi inghebracht vanden rooue, hinckende ende crancke, En{de} hebt een gaue inghebracht. Sal ick dien ontfanghen van uwer hant, seyt die HERE der heyrscharen,
Vermaledijt moet zijn die bedriegher, die een manneken heeft in zijn cudde, en{de} doende zijn ghelofte, offert den HERE dat crancke, Wa{n}t ick ben een groot Coninck, seyt die HERE der heyrscharen, ende minen naem is verschrickelijck onder den Heydenen.
O Ghi Priesteren, dit ghebot is nv tot v Die HEERE der heyrscharen seyt,
Ist sake dat ghijt niet en wilt hoore{n}, en{de} niet op v herte en wilt stellen, op dat ghi minen name eere gheeft, so sal ick armoede op v seynden, en{de} ick sal uwe ghebenedijnghe vermaledijen, en{de} ick sal die vermaledijen, wa{n}t ghijt niet opt herte ghesedt en hebt.
Siet, ick sal den arm va{n} v worpen, en{de} ick sal op v aensicht stroeyen den dreck uwer feestdaghen, en{de} hi sal v met hem nemen.
En{de} die HERE der heyrscharen seyt, ghi sult weten, dat ick dit ghebot tot v ghesonden hebbe, op dat mijn verbont zijn soude met Leui.
Mijn verbont des leuens, en{de} des vreden was met hem, en{de} ick heb hem vreese ghegheuen, en{de} hi heeft mi ontsien, en{de} hi vreesde vande{n} aenscijn mijns nae{m}s.
Die wet der waerheyt was in sinen mont, en{de} boosheyt en is in sinen lippen niet gheuonden. Hi heeft met mi in vreden ghewandelt, en{de} in rechtuaerdicheyt, En{de} heeft veel menschen afghekeert vander boosheyt.
Want die lippen des Priesters bewaren die conste ende si sullen die wet wt sinen monde vraghen, Want hi is een engel des HEREN der heyrschare{n}.
Maer ghi zijt afghetreden. ende hebt veel menschen inder wet verarghert, Die HEERE der heyrscharen seyt, Ghi hebt dat verbont van Leui te niet ghemaect.
Om dese sake hebbe ick v versmadelijc ghegeue{n}, en{de} vernedert allen volcken Ghelijck als ghi mijn weghen niet ghehouden en hebt, En{de} ghi hebt dat aensicht genomen inder wet,
En hebben wi niet alle eenen vader? En heeft ons niet een God geschapen? Waerom versmaet dan, een yegelijc van ons sinen broeder? ontheylighende dat verbont onser vadere{n}?
Iuda heeft ouerghetreden, ende daer is onmenschelijcke afgrijselijcheyt in Israel, en{de} in Ierusalem gheschiet, want Iudas heeft die heylighe plaetse des HEEREN besmet, die hi lief ghehadt heeft, ende hi heeft een dochter eens vremden Gods ghehadt.
Die HEERE sal dien man vernielen, die dat gedaen heeft, den meester ende den discipel vande{n} tabernakel Iacob ende den offerenden een gaue den HERE der heyrscharen.
Ende dat hebdy tweemael gedaen Ghi dectet den outaer des HEREN met tranen, met weenen ende huylen, also dat ick voortmeer tot v offerhande niet en sal sien, noch ick en sal van uwer handt yet dat versoenen mach ontfanghen,
En{de} ghi hebt gheseyt, Om wat sake? Want die HEERE ghetuycht heeft, tusschen v en{de} v vrouwe uwer ioncheyt, die{n} ghi versmaet hebt, en{de} dit is uwe ghesellinne, ende vrouwe ws verbonts?
En heuet niet die eene ghedaen? en{de} is si niet dat ouerblijfsele zijns gheests Ende wat soect die eene dan dat zaet Gods? Hierom bewaert uwen gheest, ende en wilt die vrouwe uwer ioncheyt niet versmaden.
Die HEERE God van Israel seit Als ghise haet, so verlaetse. Die HEERE der heyrscharen seyt, die boosheyt sal zijn cleet bedecken, Bewaert uwen gheest, en{de} en wilt niet versmaden.
Ghi hebt den HERE doen arbeyden in uwen redenen, Ende ghi hebt gheseyt, Waer in hebben wi hem doen arbeyde{n}? In die{n} dat ghi segt, Alle die quaet doet, is goet inden aenschijn des HEREN ende alsulcke behaghen hem, Oft zekere, waer is Gods oordeel?
SIet, ic sal minen engel seynden, ende hi sal den wech voor mijn aensicht bereyden, En{de} ter stont sal die Heerschapper, dien ghi soect, come{n} tot sine{n} tempel, en{de} die engel des testaments dien ghi begheert, seyt die HERE der heyrschare{n}, siet, die coe{m}t.
En{de} wie sal moghen dencken den dach zijnder toecoemst, Ende wie sal staen, om hem te sien? Want hi sal zijn als te samen smiltende vyer, en{de} als des volders cruyt.
Ende hi sal sitten te samen smiltende ende suyuer makende tsiluer, En{de} hi sal die sone{n} Leui suyueren, ende hi salse fineren als gout, en{de} als siluer, en{de} si sullen den HERE offerhande brengen tot rechuaerdicheyt.
En{de} die offerhande va{n} Iuda, en{de} Ierusalem sal da{n} de{n} HERE behaghen, als daghen der eewicheyt en{de} als die oude iaren.
En{de} ick sal tot v come{n} int oordeel, en{de} ick sal den quaetdoenders een snelle getuyge zijn, en{de} den ouerspeelders ende den valscheedighen, ende die veronrechte{n} de{n} loon des huerlincs, en{de} die die weduwe{n} en{de} weesen vernederen, en{de} verdrucken den vremden noch en hebben mi niet ontsien, seyt die HEERE der heyrscharen.
Want ick ben die HEERE, en{de} en worde niet verandert, ende ghi sonen van Iacob, en zijt niet verteert,
Want vanden daghen uwer vaderen aen, sidy wech gegaen van mijn wettighe gheboden, en{de} en hebtse niet bewaert. Die HEERE der heyrscharen seyt, keert v tot mi, en{de} ick sal mi tot v keeren,
En{de} ghi hebt geseyt, Waer in sullen wi ons bekeeren? Oft een mensche Godt sal vestigen, wa{n}t ghi mi door naghelt, En{de} ghi hebt geseyt, Waer mede hebbe{n} wi v door nagelt? Aende{n} thienden en{de} aende{n} eersten vruchten
ende daerom zijt ghi in armoede vermaledijt, en{de} ghi gheheel volck, doornaghelt mi
Brengt alle thiende in die schure op dat spise sal zijn in mijn huys, ende proeft mi daer mede, seyt die HEERE. Oft ic v niet en sal op doen, die ghoten des hemels, en{de} v ghebenedijnge wtstorten tot oueruloedicheyt,
En{de} ick sal voor v den verslinder berispen, en{de} hi en sal die vrucht uwer aerden niet verderuen, noch die wijngaert en sal niet onuruchtbaer zijn inde{n} acker, seyt die HERE der heyrschare{n}.
En{de} alle heydens sullen v heylich seggen, Want die HEERE der heyrscharen seyt, ghi sult een begheerlijcke lant hebbe{n}.
Die HERE seyt uwe woorden zijn sterck gheworden teghen mi,
en{de} ghi hebt geseyt, Wat hebben wi teghen v ghesproke{n}? Ghi hebt geseyt, Het is te vergheefs, datmen God dient, Ende wat bate hebben wi, dat wi zijn gheboden ghehouden hebben? en{de} dat wi droeuich gewandelt hebbe{n} voor de{n} HERE der heyrscharen?
Daerom segghen wi nv salich, die vermetelijck zijn, Want si zijn ghesticht ongodlicheyt doende, en{de} si hebben God getemteert, en{de} zijn behouden gheworden.
Doen hebben gesproken, die God ontsien, een yeghelijck met sinen naesten, En{de} die HEERE heuet aenghemerct, en{de} heuet ghehoort, Ende dat boeck der ghedenckenissen is gheschreuen voor hem, den ghenen die God ontsien, en{de} sinen naem dencken.
En{de} die HEERE der heyrscharen seyt, si sullen mi tot een eyghen goet zijn, inden dach als ict doen sal en{de} ick salse sparen, gelijc een man sine{n} sone spaert die hem dient.
Ende ghi sult wederkeeren, ende ghi sult sien, wat onderscheyt, dat tusschen den rechtuaerdigen ende den ongoddelijcken is, ende tusschen den ghenen, die God dient, ende die hem niet en dient.
WAnt siet, den dach sal comen aengesteken als eene{n} schorstee{n}, en{de} alle die hoouaerdige, en{de} alle die ongodlicheyt doen sullen zijn als een stoppel, En{de} die toecomende dach salse aensteken, seyt die HERE der heyrscharen, die hen noch wortel noch tack laten en sal.
En{de} die Sonne der rechtuaerdicheyt sal v luyden, die minen naem ontsiet, opgaen, en{de} ghesontheyt in haeren vederen. En{de} ghi sult wtgaen, ende springhe{n} als een kalf, van die verghaderinghe der beesten
en{de} sult die ongodlijcke vertrede{n}, want si sullen zijn asschen onder dat hol van uwe{n} voeten, inden dach inden welcken ick dat doe, seyt die HEERE der heyrscharen.
Ghedenct der wet Moysi mijns knechts, die ick hem ghebode{n} hebbe in Oreb, tot alle Israel, der gheboden ende oordeelen.
Siet, ick sal v Heliam den propheet seynden, eer dien grooten en{de} versehrickelijcken dach des HEEREN comen sal,
En{de} hi sal bekeeren, dat herte der vaderen totten sonen, ende dat herte der sonen tot haeren vaderen, op dat ick niet bi auontueren comen en sal, en{de} slaen die aerde, met die vermaledijnghe.
ENde tgheuiel, na dien dat Alexander Philips sone van Macedonien, die eerst in Griecken regneerde, dat hi qua{m} wten lande van Cethim, en{de} hadde verslage{n} Darium den coninck van Persen, en{de} van Meden,
dat hi maecte veel striden, en{de} wan alder luyden vaste stede{n}, en{de} doode die coninghen vander werelt,
en{de} hi voer ouer totten eynde der werelt, en{de} ontfinc die roouen vander menichte{n} der heydene{n}, en{de} tlant was stille swigende in zijn aenschouwen,
En{de} hi vergaderde machte, en{de} een zeer sterc heyr, ende zijn herte is verheue{n} en{de} verhoouerdicht,
en{de} hi behielt der heyde{n}s lantschape{n}, en{de} der prince{n}, en{de} si werde{n} he{m} tonder tot tribuyt.
En{de} hier na viel hi op zijn bedde, en{de} bekende dat hi steruen soude,
en{de} hi riep zijn edel knechten, tot hem, die met hem opgeuoet waren van zijnder ioncheyt, en{de} die{n} deelde hi zijn conincrijcke, doen hi noch leefde,
En{de} Alexander regeerde .xij. iaer, ende starf,
en{de} zijn dienaers behielden trijcke, elck in zijn plaetse,
ende si sette{n} henselue{n} alle croone{n} opt hooft, na zijnder doot, en{de} haer sonen na hen veel iaren, en{de} die quaetheyt werdt vermeerdert inder werelt,
En{de} wt henluyden quam die wortele der sonden. Die edel Antiochus des conincs Antiochus sone, die tot Roome tot borghe gheweest hadde, regeerde int .C. en{de} .xxxvij. iaer, des rijcs van Griecken,
In dien dage{n} quamen wt Israel ongoddelike kinderen, ende rieden veel luyden, ende seyden, Laet ons ghaen, en{de} een verbont maken metten heydene{n} die omtrent ons zijn, want va{n} dier tijt dat wi van hen ghescheyden zijn, so hebben ons veel quade dinghen gheuonden.
En{de} dese reden scheen goet in haeren ooge{n},
Ende eenighe vanden volcke, hebben ghesonden, en{de} ghingen totten coninck, en{de} die gaf hen die macht, dat si der heydene{n} recht doen souden,
En{de} si maecten een heydensce schole in Hierusalem, na der heydene{n} wet,
en{de} si maecte{n} haer selue{n} ouerslofke{n}s, en{de} ginghen vanden heylighen testamente, en{de} zijn verbonden ghemengt metten heydenen, en{de} si werde{n} vercocht dat si quaet doe{n} soude{n},
En{de} dit rijck was in Antiochus aenscouwe{n}, bereyt, ende hi beghonste te regeren int lant van Egypten, om dat hi bouen twee conincrijcken regeren soude.
En{de} hi trock in Egypten, met een groote verghaderinghe, met waghenen, met Elyphanten, ende met rosuolcke, ende met een groote menichte van schepen.
En{de} hi dede eenen strijt tegen Ptholomeum den coninc van Egypten, En{de} Ptholomeus ontsach hem van sinen aensichte, en{de} vloot, en{de} daer werter vele ghewont,
En{de} Antiochus wan die vaste steden, in dat lant van Egypten, en{de} hi nam den roof int lant van Egypten.
En{de} Antiochus keerde hem om, na dien dat hi Egypten gheslagen hadde, inden hondersten ende .xliij. iaer, ende hi trock op tot Israel waert,
en{de} quam tot Hierusalem met een groot heyr,
en{de} hi ghinck inden tempel, met hoouaerdijen, en{de} nam den gulden outaer, en{de} den candelaer des heylich lichts, en{de} alle zijn vaten, en{de} die tafel daermen die brooden op leyde, en{de} die vaten daermen in proefde die vochtighe offerhande, ende die flessen, en{de} die gulden mortiers, en{de} ooc die gordinen, die croonen en{de} oock die gouden vercyeringhe die voor dat aensicht vande{n} tempel hinck, en{de} hi bract al in tween,
en{de} hi nam al tsiluer, tgout en{de} die bequame vate{n}, ende hi nam die heymelijcke schatten, die hi vant, en{de} droecht al wech, en{de} trock wech in zijn lant,
ende hi sloech vele luyden doot, en{de} sprack met grooter hoouaerdijen,
En{de} in Israel geschiede groot gheschrey, en{de} in alle haeren stede{n},
En{de} die princen en{de} ouders versuchteden, en{de} die ionghelinghen ende die maechden werde{n} ghecranct, ende der vrouwen schoonheyt wert verandert.
En{de} elck ghetrout man nam aen dat geween, en{de} die inden houwelijcken bedde saten, weenden bitterlijck,
ende alle dat lant wert beroert vande{n} ghene{n} die daer in woonden, en{de} al Iacobs huys dede beschaemtheyt aen.
En{de} na twee iaren va{n} dien dach so sant die coninc vande{n} tribuyten eenen prince inde{n} stede{n} va{n} Iuda en{de} hi quam met eender grooter scare{n} tot Hierusalem,
en{de} hi sprack he{n} vriendelijck toe met bedroch, en{de} si geloofden hem,
En{de} hi viel haestelijcke{n} op die stat, en{de} sloechse met grooter plaghen, ende verdorf veel volcs wt Israel,
en{de} nam der stadt roof, ende verbrandese metten vyere, Ende brack haer huysen af, ende die muere{n} al om ende om,
en{de} si voerden haer vrouwen mette{n} kindere{n} gheuanghen, en{de} si namen al haer beesten en{de} vee,
En{de} stichten Dauids stadt met eenen hooghen muer, en{de} maectense vast met hooghe torrens, en{de} si wert he{n} ghemaect tot een casteel,
En{de} daer leyden si luyden, die sondaren waren, boose mannen, ende si werden daer machtich binnen, En{de} leyden daer binnen wapen ende spijse, ende si vergaderde{n} de{n} roof va{n} Ierusalem,
en{de} leyde{n} die{n} daer op, en{de} si werden tot eenen zeer grooten strick.
En{de} dit wert ghedaen tot laghen vanden tempel, en{de} tot eenen quade{n} duyuele in Israel,
en{de} si storte{n} veel onnoosel bloets wt al om en{de} om die heylighe plaetse, en{de} si ontheylichden die heylighe plaetse,
Ende die ghene die te Ierusalem woonende waren, vloden om haerent wille, Ende Ierusalem wert een wooninghe van vremde luyden, en{de} wert veruremt va{n} haeren zade, en{de} haer kinderen verlietense,
En{de} haer heylicheyt was verwoest, ghelijck die verwoeste wildernisse, En{de} haer huechlijcke en{de} feestelijke daghen werden verandert in groot swaer gheween, en{de} haer Sabbathen tot lachter, en{de} haer eere tot nyet.
Na dat haer heerlicheyt groot was, so wert haer schande vermenichfuldicht, en{de} haer hoocheyt wert verandert in gheschrey.
En{de} die coninc Antiochus screef tot alle den volcke van sinen rijcke, dat si alle een volck wesen souden, En{de} elck liet zijn wet,
en{de} alle volcken der heydenen gauen consent tot des conincs woort.
En{de} veel luyden wt Israel dede{n} sinen wille, en{de} offerden de{n} afgoden.
En{de} die coninck Antiochus sant boecken bi zijnder boden hant in Ierusalem, en{de} in allen den stede{n} van Iudee{n}, dat si souden volghe{n} der heydenen wet vanden lande,
en{de} dat si verbieden soude{n} in Gods tempel brantoffer, offerha{n}de en{de} versoenlijcke offerhande,
ende dat si verbiede{n} souden de{n} sabboth te vieren, en{de} die heylige feesten,
en{de} dat si dat heylighe souden ontsuyueren, en{de} dat heylige volck van Israel.
En{de} hi beual outaren te maken, en{de} tempelen, en{de} afgoden, en{de} datmen vercken vlees offeren soude, en{de} ghemeyn vee,
en{de} datmen die kinderen late{n} soude onbesneden, en{de} datmen haer zielen besmetten soude, in alle onsuyuerheden, en{de} afgrijselicheden, so dat si die wet vergheten souden, ende dat si alle Gods gherechticheden veranderen soude{n}.
En{de} so wie dat niet doe{n} en woude na des conincs Antiochus woort, dat die sterue{n} soude
Na al dese woorde{n} screef hi allen zijn rijcke{n} en{de} sette princen ouer tvolck diese dwingen soude{n} dit te doe{n}.
En{de} si beualen die{n} stede{n} va{n} Iuda te offere{n},
En{de} tot he{n} vergaderden vele vanden volcke, die Gods wet verliete{n}, en{de} si dede{n} quaet opt lant,
en{de} veriaechden tvolc va{n} Israel in die holen, en{de} in die heymelijcke plaetsen der vluchtiger.
Int .C. en{de} .xlv. iaer na trijck der Griecke{n}, opte{n} .xv. dach Casleu, so maecte die coninc Antiochus den afgrijselijken en{de} vermaledide{n} afgod der verwoestheyt op Gods outaer, en{de} si stichteden outaren in alle die steden va{n} Iuda al om en{de} om,
en{de} men verbrande wierooc voor die duere{n} vande{n} huysen, en{de} in die straten, en{de} si deden daer offerande, en{de} groote offerande,
En{de} si sneden die boecke{n} van Gods wet in tween, en{de} verbrande{n}se mette{n} viere,
En{de} onder wie{n} datmen boecken vant va{n} Gods testament, En{de} so wie des HEREN wet hielt, die{n} sloeghen si doot, na des conincs ghebot.
Si deden den volcke va{n} Israel dit in haer macht, diemen vant in alle die maent inden stede{n}.
En{de} opten .xxv. dach va{n} dier mae{n}t, so offerde{n} si opte{n} outaer, die tegen den outaer Godts stont,
En{de} men sloech die vrouwen doot, die haer kinderke{n}s besnede{n} na des conincs Antiochus gebot,
En{de} si hingen die kinderke{n}s bi de{n} hals tallen huysen wt, en{de} diese besneden sloege{n} si doot,
En{de} veel vande{n} kindere{n} va{n} Israel droegen ouer een, dat si ghee{n} onsuyuerhede{n} eten en soude{n}, en{de} coesen lieuer te sterue{n}, dan besmet te worde{n} van onsuyuer spijse,
en{de} en woude{n} Gods heylige wet niet breke{n}, en{de} si werde{n} doot geslage{n},
en{de} daer gesciede een groote gra{m}scap op tvolc va{n} Israel
IN dien dach stont Mathatias Ians sone, die Symeo{n}s sone was, een priester va{n} Ioarims sone{n} va{n} Hierusalem, En{de} hi sat opten berch va{n} Modyn,
en{de} hi hadde .v. sonen, Ioanne{m} diemen toenaemde Gaddis,
en{de} Simon diemen toenaemde Thasi,
en{de} Iudas dieme{n} toenae{m}de Machabeus,
en{de} Eleazar diemen toenaemde Abaron, en{de} Ionatha{n} diemen toenaemde Apphus.
Dese sagen dat quaet datme{n} dede inde{n} volcke va{n} Iuda en{de} Ierusale{m},
En{de} Mathatias seyde, Ay mi, waer toe ben ic gheboren, om te sien die vernielinghe mijns volcs, en{de} der heyligher stadt, en{de} dat ic daer sitte, als si gheleuert wort inder viande{n} handen?
Die heylige dinge{n} zijn ghecomen totter vremder luyden handen, en{de} die tempel va{n} Hierusalem is gheworde{n} als een onedel mensche,
En{de} die vaten haerder heerlicheyt zijn ghenomen, ende wech gheuoert, haer oude luyden zijn verslagen inder strate{n}, en{de} haer iongelingen zijn geuallen in haerder vianden swaerden.
Wat volc isser dat haer conincrijc niet beerft, en{de} haeren roof niet ghenomen en heeft?
Alle haer verciertheyt is wech genomen, Die ghene die vry was, die is een dienstwijf geworde{n}.
En{de} siet, onse heylichdom en{de} onse scoonheyt en{de} onse claerheyt zijn verwoest, en{de} die heydens hebbense besmet,
Waer toe dient ons hierom langher te leuen?
En{de} Mathatias en{de} zijn sone{n} scoerde{n} haer cleederen, en{de} ouerdecten hen mette{n} hare{n} cleedere{n}, en{de} weende{n} zeere,
En{de} die gene die vanden coninc Antiocho gesonde{n} ware{n}, quame{n} daer, om dat si die ghene die inder stadt Modyn geuloden waren, soude{n} dwinghen te offeren, en{de} wierooc te ontsteke{n}, en{de} va{n} Gods wet af te gae{n},
En{de} veel vanden volcke van Israel consenteerdent, en{de} ginghen tot he{n}. Maer Mathatias en{de} zijn sonen stonden vromelijc,
en{de} die vanden coninc Antiocho gesonden waren, antwoorden, en{de} seyden Mathatie, Ghi zijt prince, en{de} die voorbaerste in deser stadt, en{de} die meeste verciert vande{n} kindere{n}, en{de} gebroederen,
Daer om coemt, ghi eerst voort en{de} doet des conincs ghebot, also alle heydenen ghedaen hebben, en{de} die mannen va{n} Iuda en{de} die binnen Hierusalem gebleuen zijn En{de} ghi en{de} v sonen sult wesen onder des conincs vriende{n}, en{de} gheeert met siluer en{de} met gout, en{de} met veel giften.
En{de} Mathatias antwoorde, en{de} seyde met luyder stemmen, Al zijn alle die heydenen de{n} coninc Antiocho ghehoorsaem, so dat elck afgaet die wet zijnder vaders, en{de} geue{n} consent tot zijn gebode{n}
ick en{de} mijn sone{n} en{de} mijn broeders sullen gehoorsae{m} wesen onser vaderen wet,
God wil ons goedertieren wesen, wa{n}t ons en is niet orbaerlijc te late{n} Gods wet en{de} zijn gherechticheyt.
Wi en sullen des conincs Antiochus woorde{n} niet hoore{n}, en{de} wi en sullen niet offeren, en{de} onser wet gebode{n} ouertredende dat wi eenen andere{n} wech gaen sullen.
En{de} doe{n} hi op hielt, dese woorde{n} te spreken, so ghinck een Iode voor alder ooghen offeren, na des Conincs ghebot, op den outaer inder stadt Modyn.
En{de} Mathatias sach dat, en{de} hi wert bedroeft, en{de} zijn nyere{n}, beefde{n}, En{de} zijn toorn wert ontsteke{n}, na dat vonnis vander wet, En{de} hi liep op hem, en{de} sloech hem doot, opten outaer,
en{de} den man oock, dien die Coninck Antiochus ghesonde{n} hadde, die die luyden dwanck te offeren, sloech hi oock doot ter seluer tijt, en{de} hi brack den outaer,
en{de} hi wt grammighe liefde voluoerde hi die wet, so Phinees dede Sambrij den sone Salomi.
En{de} Mathatias riep met grooter stemme{n} inder stat, seggende, So wie de wet bemint en{de} neemtse te houden, die come achter mi,
en{de} hi en{de} zijn kinderen vlode{n} in die berghen, ende al dat si hadden, lieten si inder stadt,
Doen trocke{n} veel luyde{n} totter wildernissen neder, om dat si vonnisse en{de} die gherechticheyt sochte{n},
en{de} si sate{n} daer, en{de} haer kindere{n} en{de} haer vrouwen, ende haer vee, want alle quaet was oueruloedelijc op he{n} wtghestort.
En{de} des Conincs mannen en{de} de{n} heyre, die binnen Ierusalem ware{n} in Dauids stadt, is gebootscapt, dat eenighe manne{n} des Conincs ghebot ghebroke{n} hadde{n}, en{de} ware{n} wechghegaen in heymelijcke plaetsen inder wildernissen, en{de} dat veel luyde{n} hen gheuolcht waren.
En{de} si trocke{n} terstont teghe{n} he{n}, en{de} maecten strijt teghe{n} he{n} inde{n} Saboth dach,
en{de} seyden tot hen. Sidy noch wederspannich? Coemt wt, en{de} doet noch na des Conincs Antiochus woort, en{de} ghi sult leuen,
En{de} si seyde{n} Wi en sullen niet wtcomen, Noch wi en sullen niet doe{n} na des Conincs woort, dat wi de{n} Saboth dach besmette{n} sullen,
En{de} si verwecten de{n} strijt teghe{n} hen,
En{de} si en antwoorden niet, noch en werpen gheene{n} steen teghe{n} he{n}. Noch si en stopten die heymelijcke plaetsen niet,
segghende, Laet ons alle steruen in onse simpelheyt, hemel en{de} aerde sullen ons ghetuyghe{n} wesen, dat ghi ons onrechtelijc verderft,
En{de} si maecte{n} strijt teghe{n} he{n} opten Saboth, Si en{de} haer kindere{n}, en{de} haer vrouwen en{de} haer vee, bleue{n} doot tot duysent leuende menschen toe.
En{de} dit vernam Mathatias, en{de} zijn vrienden, en{de} hadden groot gheween ouer hen.
En{de} elck man seydet tot sine{n} vrient Doen wi so onse broeders ghedaen hebbe{n}, en{de} en vechten wi niet teghe{n} die Heydenen, voor onse zielen, en{de} onse gherechticheden, so sullen si ons haestelijck verderuen vanden lande.
En{de} op dien dach peynsden, en{de} seyde{n} si, So wat mannen tot ons come{n} sullen, en{de} teghen ons strijden opten Saboth, laet ons vechten teghe{n} die, En{de} en laet ons niet alle steruen, also onse broeders doot zijn int heymelijck.
En{de} doe{n} wert teghe{n} he{n} vergadert wt Israel een vergaderinge va{n} stercker macht elck die willich was inder wet,
en{de} al die vanden quade vlode{n}, die vergaderde{n} si tot hen, en{de} quame{n} he{n} te hulpe.
En{de} si vergaderde{n} een heyr, en{de} sloeghe{n} die sondaren met gramme{n} moede, en{de} die onrechtighe mannen in haer gramschap, en{de} dander vlode{n} totte{n} Heydene{n} waert om te ontgaen.
En{de} Mathatias en{de} zijn vriende{n} ginghen al om, en{de} braken die outaren,
en{de} besnede{n} die onbesneden kinderen al tesame{n}, die si vonde{n} binnen de{n} lande va{n} Israel in stercheyt.
En{de} verdreue{n} die kinderen der houaerdicheyt, en{de} dwerck hadde voortganc in haere{n} hande{n}.
En{de} si behielde{n} die wet vander Heydenen hant, en{de} vander Coninghe{n} handen, en{de} si en gauen de{n} sondare{n} den horen niet.
En{de} die daghen va{n} Mathatias doot naecten, en{de} hi seyde tot sine{n} sone{n}, Nv is ghesterct die hoouaerdije, en{de} die castijnghe en{de} die tijt des omworpens, en{de} die gramscap der gramschapen,
Nv hierom lieue sonen, Weest liefhebbers der wet, en{de} gheeft v ziele om ons vaders testame{n}t,
En{de} ghedenct des vaders wercke{n} die si ghedae{n} hebbe{n} in haeren geslachte{n}, en{de} ghi sult groote heerlicheyt ontfaen, en{de} eewelijcke name{n},
En{de} wert Abraha{m} inder becoringhe niet ghetrowe gheuonden, en wert hem dat niet totter rechtuaerdicheyt gherekent?
Ioseph bewaerde in die{n} tijt zijns verdriets, dat gebot, en{de} hi wert heere va{n} Egypte{n},
En{de} Phinees onse vader, om dat hi die wet Gods wt liefde{n} in grammicheyt wrack, so ontfinck hi dat testame{n}t va{n}den eewelijcke{n} Priesterdom.
Doe{n} Iesus voldede twoort, so wert hi Hertoech in Israel.
Om dat Caleph orconde in die vergaderinghe, so ontfinc hi die erflicheyt.
Dauid wan in zijnder barmherticheyt trijck eewelijck,
Om dat Helias wraecte wt liefde{n} des wets toorn, so wert hi inden hemel ontfaen,
Ananias, Azarias en{de} Misael werden verlost vander vlamme des vyers, om haer ghelooue.
En{de} Daniel wert in zijnder simpelheyt verlost vander leeuwen mont.
Ende aldus denct vanden eenen gheslachte totte{n} anderen, want alle die ghene die hopen, en worden niet ghecrenct.
En{de} en ontsiet v niet va{n} eens sondich mans woorde{n}, wa{n}t zijn heerlicheyt is dreck en{de} een worm,
Huyden wort hi verheuen, en{de} morghe{n} en sal hi niet gheuo{n}den worden, en{de} zijn ghepeyns is vergaen.
Hierom, o lieue sonen wort sterck als mannen, en{de} doet vromelijck inder wet, want als ghi ghedaen sult hebben, dat v beuolen is vande{n} HERE uwen God inder wet, so suldy in haer eerlijck wesen,
En{de} siet, Symon uwe broeder, ick weet, dat hi een man is van rade, Hoort hem altoos, en{de} hi sal v vader wesen.
En{de} Iudas Machabeus is sterck van machte va{n} zijnder ioncheyt, en{de} hi sal v leytsman ende marschalck wesen. En{de} hi sal doen des volcs strijt.
En{de} ghi sult doen tot v comen, alle die ghene die die wet houde{n}, ende wreect die wrake van uwen volcke.
Verghelt de{n} Heydenen haere{n} loon, en{de} wachtet ghebot vander wet.
En{de} hi ghebenedijdese, en{de} wert tot sine{n} vaders gheleyt.
En{de} hi starf inden hondersten ende .xlvi. iare, en{de} hi wert va{n} sinen sonen begrauen, in zijns vaders graf, in Modyn, en{de} al Israel beweenden hem met grooten gheween.
ENde Iudas diemen heet Machabeus stont op voor hem,
en{de} alle zijn broeders die holpen hem, en{de} al die ghene die hen met sinen vader ghestellet hadden, en{de} si streden Israels strijt, met blijscapen.
En{de} hi verbreyde zijns volcs heerlicheyt, en{de} becleede hem met eenen pansyser, als een Ruese, en{de} hi dede zijn wapene aen inde{n} strijt, en{de} hi bescermde de{n} heyrlegher met sine{n} swaerde.
Hi wert ghelijck een Leew, in zijn wercken, en{de} ghelijck eens leeuwen ionck dat briesschet inder iacht.
En{de} hi veruolchde den quaden na, en{de} versoeckende die ghene, die zijn volck stoorden, die verbrande hi metten vyere,
en{de} die vianden werden verdreuen, door die vreese va{n} hem. En{de} alle die ghene die quaet deden, werden verstoort, ende die salicheyt hadde voorganck, in zijn hant.
En{de} hi verbitterde veel Coninghen. En{de} verblijde Iacob door zijn wercken, en{de} eewelijck is zijn ghedencken in ghebenedijnghe.
En{de} hi doorwa{n}delde oock die steden van Iuda, en{de} dede die quade daer wt, en{de} hi keerde die gramschap van Israel.
En{de} hi wert vernaemt totten eynde vander werelt, en{de} hi vergaderde die verloren.
En{de} Apolonius die vergaderde die Heydens, en{de} een groote cracht van Samarien, om teghen Israel te strijde{n}.
En{de} Iudas vernamt, en{de} trock wt, he{m} te gemoete, en{de} hi sloech he{m} doot, en{de} veel vielender ghewont, ende die andere vloden.
Ende hi nam haeren roof, En{de} Iudas nam Apolonius swaert en{de} hi vachter alle zijn daghen mede.
En{de} Seron die velthooftman en{de} marscalck vanden heyr va{n} Syrien hoorde dat Iudas een heyr vergaderde, en{de} een vergaderinge der gheloouighen,
En{de} seyde, Ick sal mi eene{n} naem maken, en{de} worde{n} verheue{n} binnen dat rijck en{de} sal Iudam, en{de} die met hem zijn beuechten, die des conincs woort versmaet hebbe{n}.
En{de} hi bereyde hem, en{de} der quader slachoorden trocken met hem oock, stercke hulpers om dat si onder die kinderen va{n} Israel stercke wrake doe{n} souden.
En{de} si naecten tot Bethoron, en{de} Iudas die trock wt hem te ghemoete met luttel volcs.
Maer doe{n} si saghen dat heyr, hen te ghemoete comen, seyden si tot Iuda{m}, Hoe sullen wi dus luttel moghen vechten, teghen so groote menichte, en{de} so stercke, En{de} wi zijn huyden vermoeyt va{n} vasten.
En{de} Iudas seyde, Het is licht, dat vele luyden besloten worde{n} in luttel luyden handen, en{de} ten is in ghee{n} onderscheyt in Gods vanden hemele aenschouwen te verlossen, met vele oft met luttel,
wa{n}t die verwinninghe va{n} strijde en is niet, inder menichte va{n}den heyr, maer die cracht vande{n} hemel,
Si come{n} tot ons in een versmadende ende hooueerdige menichte, om ons te verderue{n} en{de} onse vrouwen ende onse kinderen, en{de} om ons te beroouen.
Maer wi sullen vechten voor onse zielen, en{de} voor onse wet,
en{de} die HERE salse in stucken breken voor onsen aensichte, Maer en ontsietse ghi niet.
En{de} doen hi op hielt va{n} spreke{n}, so spranck hi hen haestelijck in. En{de} Seron en{de} zijn heyr wert verwonnen, in zijn aenschouwen,
en{de} hi veruolchde hem inden nederganck, van Bethoron tot op dat platte velt, Ende van henluyde{n} vielender, acht hondert mannen, en{de} die andere vloden inder Philistine{n} lant.
En{de} Iudas anxt ende vreese, en{de} zijn broederen viel op die Heydenen, al om en{de} om,
en{de} sinen naem quam totten Coninck, en{de} alle luyden vertelden van Iudas strijden.
En{de} na dat Antiochus die coninck, die voorseyde dinghe{n} gehoort hadde, wert hi gram inderherten, en{de} sant, en{de} vergaderde al dat heyr va{n} sinen rijcke zeer stercke ghetelde.
En{de} Antiochus die coninck dede zijn schatcamer open, en{de} ghaf den heyr soudye, voor een iaer lanck, en{de} beual he{n} dat si tot alle dinghen bereyt zijn souden.
En{de} hi sach dattet gelt zijnder scatcamere ontbrack, en{de} dat die tribuyte{n} cleyn ware{n}, om dat gheschil en plaghe, die hi intland dede, om dat hi die wettighe insettinghe wech dede, die va{n} die eerste dagen hadden geweest,
En{de} he{m} dochte dat hi tot een werf ende anderwerf niet hebben en mochte ter eeren tot costen en{de} die ghifte{n} die hi te voren hadde gegeuen met milder hant die hi ouertalliken hadde gegeue{n} boue{n} andere coningen, die voor hem gheweest hadden.
En{de} hi wert zeer verbaest in dat herte, en{de} hi peynsde te gaen in Persen, om tribuyt va{n} den lande te ontfangen, en{de} om veel siluers, ooc aldaer te vergaderen,
En{de} hy liet Lisiam eene{n} edelen man vande{n} conincliken geslachte bouen die orbaerlike saken vande{n} rijcke, vander riuiere{n} Euphraten, totter riuiere{n} va{n} Egypten,
en{de} dat hi Antiochu{m} sinen sone voede{n} soude, tot dat hi wederom quame,
En{de} die coninck Antiochus leuerde he{m} half dat heyr en{de} die Eliphante{n}, en{de} beual he{m} van allen dat hi wilde, en{de} vanden ghenen die int Ioetsche lant woonden, ende in Ierusalem,
dat hi tot hen luyden, een heyr soude senden, om dye cracht van Israel, te breken en{de} te vernielen, en{de} om die ouerghebleuene van Ierusalem, en{de} om haer gedenckenisse van dier plaetsen wech te doen,
En{de} dat hi daer soude doe{n} woonen vremde geboren luyden, in alle haer la{n}tpalen, ende dat met loten wt deylen souden.
En{de} die coninck Antiochus, na{m} met he{m} dat ander deel vande{n} heyre, dat daer bleef ende trock wt Antiochie{n} die stadt van sine{n} rijc, int honderste en{de} seue{n} en{de} veertichste iare, En{de} hy troc ouer de riuiere Euphrates, en{de} dooruoer die hooge lantschappe{n}.
En{de} Lysias verkoos Ptolomeu{m}, Dormini sone, en{de} Nicanore{m}, ende Gorgiam, zeer machtighe mannen, van des conincs vrienden,
en{de} hi sondt met hen luyden veertich duysent manne{n}, ende seuen duysent rosuolcs, om int Ioetsche lant te trecke{n}, dat zijt verderuen en{de} vernielen souden, na des conincs Antiochus woort.
En{de} si trocken wt met alle haer macht, om te varen, en{de} si quamen tot Ammau{m} int veltachtich la{n}t,
En{de} die coopluyden vande{n} lande hoorde{n} haer fame, en{de} si namen zeer veel siluers en{de} gouts, en{de} knape{n} en{de} quame{n} int heyr, om die kindere{n} va{n} Israel te coope{n} tot knechten, en{de} dat heyr va{n} Syrien ende van vremden landen quamen tot hen.
En{de} Iudas en{de} zijn broeders sagen, dat die quade dinghen gemeerdert waren, ende dat dat heyr tot haeren lande nakende quam, en{de} si vernamen, dat des conincs woorden ware{n} die hy beuolen hadde te doen, als dat si dat volck te nyet, ende tot eenen lachtere souden maken,
Ende elc seyde tot sinen vrient, Laet ons die nederuallinghe van onsen volcke verheffen, ende laet ons voor ons volc, ende onse heylichdom vechten,
Ende dye menichte wert verghadert, om bereyt te wesen totten strijde, ende om te bidden, ende te vercrijgen goedertierenheyt en{de} ontfermherticheyt,
Ende Ierusalem en was niet bewoont, maer si was als een wildernisse, Va{n} haere{n} kinderen en was nyemant die daer in ghinc, ende wt ghinck, ende dat heylighe dat vertradtmen En{de} vremde geborene woonden in die borcht ende daer was der heydenen wooninge, En{de} die lusticheyt was van Iacob genomen, ende daer ghebrack die harpe ende die fluyte,
Ende si quamen ende vergaderden in Masphat tegen Ierusalem, Wa{n}t Masphat was te voren een stadt van bedinghe in Israel,
Ende si vasteden dien dach, ende cleeden he{n} met hare{n} cleede{n}, en{de} si stroyde{n} assche{n} op haer hooft, ende schoerde{n} haer cleederen in twee,
Ende si deden die boecke{n} der wet open, daer die heydenen wt sochten die gelijckenis van haeren afgoden,
ende si brochten die priesterlike vercier cleedere{n}, en{de} haer eerste vruchten ende thienden, ende si verwecten haer Nazareos, die haer daghen voldaen hadden.
En{de} si riepen met luyder stemmen, totten hemel, en{de} seyden, Wat sullen wi desen mannen doen, ende werwaerts sullen wise leyde{n}
En{de} uwe heylichdom is vertrede{n} en{de} besmet, en{de} uwe priesters zijn geworden tot gheween en{de} tot vernederinghe,
En{de} siet, die heydenen zijn vergadert tege{n} ons, om ons te verderue{n} Ghi weet alleen wat si teghen ons peynsen,
Hoe sullen wi mueghen gedueren tegen haer aensichten ten si dat ghi God ons helpt,
En{de} si trompten luyde met trompetten.
Ende hier na maecte Iudas hooftluyden ouer duysent, hooftluyden ouer hondert, ouer vijftich, ende ouer thienen,
Ende hi seide totten ghenen dye huysen timmerden, ende wijuen besekert hadden, ende die wijngaerden planteden, ende dye hen ontsaghen, dat elck va{n} dien wederkeeren soude, in zijn huys na die wet,
Ende si vertrocken metten heyrlegheren, ende legherden ten zuyden va{n} Ammaum,
Ende Iudas seyde, Gordet v, ende weest vrome kinderen, ende ghi sult vroech gereet zijn, om teghen dese heydenen te vechten, dye ghecomen zijn, ons te verderuen, ende onse heylichdom,
Want het is ons beter, te steruen inden strijdt, dan dat wy sien souden dat quaet ons heylichdoms, ende va{n} onsen volcke,
Maer alsoot den wille is inde{n} hemel, Also moet gheschieden.
ENde Gorgias nam vijf duysent manne{n} met he{m}, en{de} duysent wtuercoren rosuolcs En{de} hi verroerde des nachts den heyrlegher
om der Iode{n} heyrleger waert te trecken, dat sise onuersienlijc slae{n} soude{n}, En{de} die kindere{n} die wter borcht waren, die waren haer leytsmanne{n},
En{de} Iudas die hoordet, ende stont op om die machtige te slaen, die machte va{n} des conincs heyr die in Ammau{m} ware{n},
Wa{n}t noch was dat heyr gescheyden vande{n} heyrlegher,
En{de} Gorgias qua{m} in Iudas heyrleger bi nachte, En{de} Gorgias en vanter niemant, Ende hi sochtse ooc int geberchte, want hi seyde dese vlieden van ons.
Ende doent dach geworde{n} was, so saghen si Iuda{m} op dat velt met drie duysent manne{n} allee{n}, die noch wapene{n} noch swaert en hadden,
En{de} si sagen der heydenen leger starc, en{de} al omme en{de} omme hen, die gewapende, en{de} dat rosuolck, En{de} dese mannen waren gheleert ten strijde.
En{de} Iudas seyde totten mannen die met he{m} waren, En ontsiet dese menichte niet, en{de} en veruaert v niet va{n} haeren geruchte,
Ghi sult gedencke{n}, hoe onse vaderen werde{n} behouden in die roode zee, daer hen Pharao na volchde met eene{n} grooten heyre.
En{de} nv laet ons roepe{n} inden hemel ende die HEERE sal onser ontferme{n}, ende sal ghedencken onser vaderen testament, en{de} sal huyden dit heyr in twee wriuen voor onse aensichten,
Ende alle dye heydenen sullen weten, dattet Godt is die Israel vrymaect, ende verlost.
Ende die vremde gheboren hieuen haer ooghen op, ende sagense comen teghen hen,
Ende si trocken wten tenten totten stride, ende die met Iudas waren trompten metten trompette{n},
Ende si vergaderden, ende die heydenen ghinghen tonder ende vlode{n} op dat velt,
Maer die achterste vielen metten swaerde, en{de} si volchden he{n} tot Gazeron en{de} totten velden va{n} Idumee{n} en{de} van Azoten, en{de} van Iamne, en{de} van dien vielen tot drie duysent manne{n} toe,
Ende Iudas keerde weder, en{de} zijn heyr volchde hem,
En{de} seyde totte{n} volcke, En begheert gheene{n} roof, wa{n}t den strijt is tegen ons,
en{de} Gorgias ende zijn heyr is opten berghe{n} bi ons, Maer staet nv tegen onse vianden en{de} veriaechtse, Ende daer na suldy sonder sorge vrij de{n} roof neme{n}
En{de} doe{n} Iudas noch dit sprac, so openbaerde een partie va{n} verre aenschouwende vanden berge,
En{de} Gorgias sach, dat die sine geuloden ware{n}, en{de} dat die tenten ontsteken ware{n}, wa{n}t de{n} rooc dieme{n} sach bewees, wat aldaer geschiet was,
En{de} doen si dit sagen, so ontsaghen si he{n} herde zeere, om dat si Iuda{m} en{de} zijn heyr sagen ghereet om te stride{n}, op dat velt,
En{de} si vloden alle in der heidene{n} velt,
En{de} Iudas keerde hem totte{n} roof waert, vande{n} tente{n} En{de} si name{n} veel gouts ende siluers en{de} blau cleedere{n}, en{de} purpur va{n}der zee, en{de} ooc veel costelike cleynodien, en{de} groot goet,
Ende als si weder keerde{n} so songen si lof, en{de} dancte{n} God vande{n} hemel, wa{n}t hi goet is, en{de} inder eewicheyt duert zijn ontfermherticheyt,
En{de} in die{n} dage gesciede groote salicheyt in Israel.
En{de} die ghene die vande{n} heydene{n} ontgaen waren quamen en seydent Lisias, al datter geschiet was.
Ende doen hi dit hoorde, soo wert hi aelmachtigh van groote{n} rouwe in sine{n} moet om dattet in Israel, alsoo niet gheuallen en was, so hi woude, en{de} also als die coninck beuolen hadde.
En{de} int tweede iaer vergaderde Lysias tsestich duysent wtuercoren mannen, ende vijf duysent rosuolcs, om dat hise beuechten soude,
En{de} si quamen int ioetsche lant, en{de} sloeghen tenten in Bethoron. En{de} Iudas quam hen te gemoet met thien duysent mannen,
en{de} si sagen een sterck heyr, ende hy badt en{de} seyde, Verlosser van Israel, ghi zijt ghebenedijt, die des machtichs oueruallinge in stucke{n} braect, door Dauid ws knechts hant, en{de} leuerde dier vremde gheboren ghetelde in Ionathas Sauls soons ha{n}t en{de} zijns schiltknechts,
Besluyt dit volc HEERE, in ws volcs van Israel handen, ende laetse gescheynt worde{n}, in haer heyr ende in haer rosuolck,
Gheeft hen anxt, ende die stouticheyt haerder macht doet smilte{n}, en{de} laetse beroert en{de} veruaert worden, met haer vernielinghe
Worptse neder met der ghenen swaerde{n} die v lief hebben, ende alle die uwen naem bekennen, moeten v louen in lofsangen,
Ende si maecten strijdt, ende van Lysias heyr vielen af vijf duysent mannen.
En{de} doen Lysias sach, dat zijn luyden vloden, ende der Ioden stoutheyt, en{de} dat si bereet waren te leue{n}, oft sterckelijcke{n} met eenen moet te steruen, soo voer hi wech tot Antiochie{n}, en{de} koos ruyters wt, dat hi met grooter menichten weder comen soude int Ioetsche lant.
Ende Iudas ende zijn broeders seyden, Siet, onse vianden zijn nv tonder ghedaen, Laet ons op trecken, om die heylighe plaetsen te suyuere{n} en{de} te vernieuwen,
En{de} alle dat heyr vergaderde, ende troc opten berch van Syon,
Ende si saghen die heylighe plaetse verwoest, ende den outaer ontsuyuert, ende die porten verbrandt, ende in die voorhouen vanden tempel Gods schueten ghewassen, ghelijck si in die bosschen, ende in berghen plaghen te wassen, en{de} die eedtcamere{n} om geworpe{n},
En{de} schoerde{n} haer cleederen, en{de} weende{n} met groote{n} geweene, en{de} si dede{n} asschen op haer hooft,
en{de} viele{n} op haer aensichte op die aerde, en{de} si riepe{n} met tro{m}pette{n} der teekene{n}, en{de} riepe{n} totten hemele,
Iudas ordineerde doen ter tijt manne{n} die vechten souden, teghen die gene, die in de borcht ware{n}, tot dat si dat heylich huys ghesuyuert souden hebben.
En{de} hy verkoos priestere{n} sonder smette, die de{n} wille in Gods wet hadde{n},
en{de} die suyuerde{n} dat heylich huis, En{de} si droege{n} die steene{n} die besmet waren, in een onsuyuer plaetse,
Ende Iudas peynsde vande{n} outaer des bra{n}toffers die geontwijdet was, wat hi daer mede doen soude
En{de} he{m} viel eenen goeden raet in, dat hy dien breke{n} soude, op dat hi he{n} tot gheenen lachter en werde, wa{n}t die heidene{n} hadde{n} dien besmet en{de} si brake{n} die{n},
En{de} leide{n} den steen opte{n} berch va{n}den huyse, in een betamelijke plaetse, Tot dat een propheet come{n} soude, en{de} antwoorden daer af,
En{de} si name{n} heele steenen nader wet En{de} si timmerde{n} eene{n} nieuwen outaer dien gelijc, die te vore{n} was,
en{de} si stichten die heylige plaetse, en{de} heylichde{n}, dat binne{n} int huis was en{de} inden portael en{de} binnen den voorhoue.
En{de} si maecten nieuwe heylighe vaten, en{de} droeghen eenen candelaer inden tempel, en{de} den brantoffer outaer,
ende si ontstaken dye lichten die opten candelaer waren, en{de} si lichteden inden tempel.
Ende si leyden op die tafele brooden, ende hingen die gordinen, ende volbrachten alle haer werc, dat si ghemaect hadden.
En{de} opten vijf en{de} twintichsten dach, der neghenster maent, dat is dye maent dye Casleu heet, int honderste en{de} achten veertichste iaer, stonde{n} si voor den dage op,
en{de} offerden offerhande, opten nieuwen outaer, vanden brantoffer, dien si ghemaect hadden, om offerhande daer op te doen, naeder wet,
Naeder tijt en{de} naden dach, dat dye heydenen den outaer besmet hadden, inden seluen daghe is hi wedero{m}me vernieut met sange, met fluite{n} harpen en{de} cymbalen.
En{de} alle tvolck viel op zijn aensicht, en{de} aenbadt en{de} gebenedijde{n} god inden hemel, die hen voorspoet gaf,
en{de} si deden die wijnghe des outaers acht daghen, en{de} si offerden brantoffer, en{de} danckelijcke spijsoffer met blijschappe{n},
En{de} vercierden dat ae{n}sicht vanden tempel, met gulden croone{n}, en{de} met schildekens, en{de} si volmaecten die poorte{n} en{de} eedt cameren, en{de} hingen dueren aen
En{de} daer gheschiede seer groote blijschap inden volcke, ende der heydenen lachter wert van hen gekeert,
En{de} Iudas ende zijn broederen, ende alle die vergaderinghe van Israel oordineerde, datment van iare tot iare soude doen, en{de} houden tot zijnder tijt, den dach van des outaers wijnghe met vruechden, en{de} met blijschapen acht dage{n} lanc, vanden vijf ende twintichsten dach vander maent Casleu.
En{de} in dien tiden stichte Iudas en{de} zijn broeders den berch Syon met hoogen muere{n}, en{de} vaste torrens, al om ende omme, op dat dye heydenen nemmermeer comen en souden en{de} vertreden dien, also si te voren gedaen hadde{n}
En{de} si leyde{n} daer een heyr omme, dat si hem houden soude{n}, en{de} si maectent vast om Bethsuram te bewaren, ende om dattet volck een vaste stede soude hebbe{n}, tegen dat aensicht van Idumeen.
ENde het geuiel doen die heydenen al om ende omme hoorden, dat den tempel ende den outaer, ende die heylighe plaetse ghesticht waren, so si te voren waren, So werde{n} si seer toornich,
en{de} dachten Iacobs geslachte wech te doen, dat onder hen was, en{de} beghonsten vande{n} volcke doot te slaen, en{de} te veruolghen,
En{de} Iudas bestreedt Esaus kinderen, die in Idumeen waren, en{de} die ghene dye waren in Arabathane, wa{n}t si omsate{n} tvolc van Israel, en{de} hy sloechse met grooten plaghen,
En{de} hi gedachte Beans kinderen quaetheyt, die den volcke ware{n} tot eene{n} stricke, ende tot een arghernisse, ende beleydense opten wege
En{de} si zijn van hen besloten in thorrens, en{de} trock tot hen luyden waert ende hi verbandese, Ende hi ontstac haer thorrens met viere, met alle die daer binnen ware{n},
En{de} hy troc ouer tot Ammons kinderen, en{de} hi vant daer stercke macht, ende veel volcs, ende Thimotheum haeren leydtsman,
Ende hi dede met hem veel strijden, Ende si werden tonder gedaen in haer aenschouwe{n}, en{de} hi sloechse
ende wan dye stadt Gazer, en{de} haer dochteren, en{de} keerde weder int Ioetsche lant.
Ende die heydenen die in Galaad waren, vergaderden tegen dat volc van Israel, dat binnen haere{n} lande was, om dat sise verdoe{n} souden, ende die vloden in een vaste plaetse, geheeten Datheman,
Ende si sonden tot Iudam ende zijn broeders brieuen ende seyden, Teghen ons zijn vergadert dye heydenen, al om en{de} omme ons, om ons te verderuen,
en{de} si bereyden hen te comen, om te beleggen dat stercke bolwerc, daer wi in geuloden zijn, en{de} Timotheus is dye leytsman van haer heyr,
Daerom comt nv, en{de} verlost ons va{n} haere{n} handen, wa{n}t een menichte van ons luyde{n} geuallen is,
En{de} onse broederen die in die plaetsen Tubin ware{n}, zijn gedoot al om en{de} omme daer si ware{n}, en{de} si hebben haer wiue{n}, en{de} haer kinderen, en{de} den roof geuangen geleyt, ende hebbe{n} daer bi na duysent mannen ghedoot.
En{de} men las noch desen brief, En{de} siet andere boden quame{n} va{n} Galileen met geschoorden rocke{n}, en{de} bootscapten na dese woorde{n},
en{de} seyde{n} dat tegen he{n} vergadert waren die va{n} Ptolomaide{n}, en{de} Tyro en{de} Sydone{n}, ende dat al dat lant va{n} Galileen, veruult ware met vre{m}delinge{n}, om ons te verniele{n}.
En{de} doen Iudas en{de} dat volc dese reden hoorde{n}, so quame{n} si te samen, een groote vergaderinghe, om te peynsen wat si haere{n} broedere{n} doen souden, die inden druc waren, en{de} va{n} die{n} heydene{n}, so bestreden werden.
En{de} Iudas seyde sinen broedere Symon, Gaet ghi, en{de} kiest ma{n}ne{n} wt, en{de} verlost uwe broedere{n} in Galilee{n}, Maer ic en{de} Ionathas mijn broeder sullen te samen gaen in Galaadithim,
En{de} hy liet leytsma{n}nen vande{n} volck Iosephu{m} Zacharias sone, en{de} Azariam mette{n} ouerblijf vande{n} heyr, om dat Ioetsche lant te behoede{n},
En{de} beual hen en{de} seyde, Ghi sult wesen boue{n} dit volc, En{de} en wilt gheene{n} strijt doen tege{n} die heydene{n}, voor dat wi wedero{m} gecomen zijn,
En{de} men gaf Symon, drie duysent mannen, om in Galileen te gaen. En{de} Iudas hadde acht duysent mannen, die met he{m} ghaen soude{n} in Galaadithim,
En{de} Simon ghinc in Galileen, en{de} dede veel strijden mette{n} heydene{n} En{de} si werde{n} tondergedae{n} van sine{n} aensichte, en{de} hi veruolchdese totter poorte{n}
va{n} Ptolomaida, En{de} vande{n} heydenen viele{n} bi na drie duysent ma{n}nen, en{de} hi na{m} haeren roof,
En{de} hi nam tot he{m} waerts, dye gene die in Galileen ware{n} en{de} in Arbatis, met wijue{n} en{de} met kindere{n}, en{de} al dat si hadde{n}, en{de} hi leidese wech met grooter blijscappe{n} int ioetsce lant.
En{de} Iudas Machabeus en{de} Ionatas, en{de} zijn broeders, trocke{n} ouer die Iordane, en{de} gingen de{n} wech va{n} drie dagen, door die woestijne.
En{de} die Nabutheen quamen hen te ghemoete, en{de} si ontfingense vriendelijc, en{de} si vertelden he{n}, al wat haeren broederen gheschiet was, in Galaadithim,
en{de} dat vele va{n} hen geuangen ware{n} in Barasa, en{de} Bosor, en{de} in Alimis, en{de} in Casphor, en{de} in Mageth, en{de} in Carnaim, Dit ware{n} al groote vaste steden,
Ende datmense ooc gheuangen hielt in die andere steden, in Galaadithim. En{de} si droegen ouer een dat si des andere{n} daechs, dat heyr soude{n} ouer leyden, tot desen steden waert, ende dat sise winne{n} en{de} wech doen soude{n} in eene{n} dage.
En{de} Iudas en{de} zijn heyr keerde{n} haestelike{n} haere{n} wech weder tot dye wildernisse va{n} Bozor, en{de} hi verwan en{de} nam inne die stadt en{de} sloech al die manne{n} ter doot met des swaerts scerpte, en{de} nam alle haeren roof, en{de} verbrande de stadt mette{n} viere,
en{de} stonden des nachts va{n} dier stat op, En{de} trocke{n} totten bolwerc waert
En{de} het geuiel in die{n} dagheraert doen si haer ooge{n} op hieue{n}, En{de} siet, veel volcs dies geen getal en was, en{de} die droege{n} leederen, en{de} scra{n}sen, om die bebolwercte stat daer mede in te neme{n}, en{de} die ioden te bestrijden.
Ende Iudas sach dat die strijdt begonste, en{de} dat gheroep vande{n} strijdt opginc totte{n} hemel als een tro{m}pette, en{de} groot gheroep wt die stat,
en{de} so seyde hi tot zijn heyr, Vechtet huyden voor uwe broederen.
Ende hy quam met drie scharen achter he{n}, ende si bliesen met trompetten, en{de} riepen met gebeden,
Ende Timotheus heyr bekende, dat dit Machabeus was, en{de} si vloden van zijn aensicht, Ende sloege{n}se met groter plagen, En{de} in dien dage viele{n} van he{n} luyden, by na acht duysent manne{n},
Ende Iudas keerde hem in Maspha, ende hy streeter op, ende wanse, ende doode al haer manne{n}, ende nam haeren roof, ende ontstacse metten viere.
En{de} hy trock van daer, ende wan Casbon, en{de} Maget, en{de} Bozor, en{de} dye ander steden va{n} Galaads lant.
Ende na dese gheschiedenisse so vergaderde Thimotheus een ander heyr, ende sloech tenten teghen Raphan, ouer dye beke.
Ende Iudas sandt wachters om dat heyr te besien, ende si bootschaptent hem, ende seyden, Dat tot Thimotheum vergadert waren alle heydenen, dye al om ende omme zijn, ende seer veel heyrs,
Ende si hebben die van Arabien ghehuert om hen te helpen ende si hebben tenten gheset ouer dye beke, ende si zijn ghereedt totten strijde teghen v te comen, Ende Iudas trock henen hen te ghemoete,
Ende Thimotheus seyde totten princen van sinen heyre, Als Iudas ende zijn heyr op dye beke coemt, Ist dat hy eerst teghen ons ouercoemt, soo en sullen wijs niet mogen wederstaen, Want hi sal machtich tegen ons vermoghen,
Maer ist dat hi he{m} ontsiet teghen ons ouer te comen, ende settet hy dye tenten buyten dye beke, soo laet ons teghen hen ouertrecken, en{de} so sulle{n} wi vermogen tegen he{m}.
Maer na dat Iudas ghecomen was bider beken vanden wateren, Soo sette hi die schriuers vanden volcke neuen dye beke, Ende beual hen, ende gheboodt hen, Geene{n} me{n}sche en suldt late{n}, maer laetse alle ten strijde come{n},
en{de} hi troc tot hen die eerste ouer, en{de} al dat volc na he{m}, En{de} alle die heydene{n} werde{n} vernielt va{n} haere{n} aensichte, en{de} si werpen haer wapenen wech, en{de} vloden ten tempel die in Carnaim was,
en{de} Iudas nam die stadt in, en{de} aenstac de{n} tempel mette{n} viere, met al dat ghene dat daer inne was. En{de} Carnaym wert oueruallen, en{de} en mochte he{n} niet verweren teghen Iudas aensichte.
En{de} Iudas verghaderde al die Israeliten die in Galaad ware{n}, vanden meesten totten minste{n}, en{de} haer wiue{n} en{de} haer kindere{n}, en{de} een zeer groot heyr, om te come{n} int lant van Iuda.
En{de} si quame{n} tot Ephron, En{de} dit was een groote stadt, en{de} ten inghange ghestelt, en{de} si was zeer vast. En{de} si en mochte{n} va{n} dier stadt niet keere{n}, noch ter rechter noch ter slincker side{n}, maer midde{n} daer door was de{n} wech,
en{de} si besloten hen selue{n}, die in die stadt ware{n}, en{de} si verstopte{n} die poorte{n} met steene{n}, En{de} Iudas sandt tot hen met vredelijcke woorden,
seggende, Laet ons door uwe lant lijden, om in onse lant te gaen, en{de} niemant en sal v deere{n} Wi sullen alleen te voet door lijden. Maer si en wouden hen die poorten niet openen.
En{de} Iudas beual, int heyr wt te roepe{n}, dat elck na die stadt soude trecken, in die stede, daer hi in stonde.
En{de} die manne{n} va{n} crachte, trocken aen, en{de} bestormden die stadt, al den dach, en{de} al dien nacht. En{de} die stadt wert in zijn hant geleuert.
En{de} si sloegen, al dat manlijc was, in die scharpte des swaerts, en{de} hy wtwortelde alle die stadt, en{de} nam haere{n} roof en{de} hi ghinc alle die stadt door, ouer die dooden.
En{de} si trocken ouer die Iordane, int groote velt, teghen dat aensichte van Bethsan.
En{de} Iudas vergaderde zijn achterste volck, en{de} hi ghaf den volcke, alle den wech doore moet, tot dat si quamen int landt van Iuda.
En{de} si ghinge{n} opte{n} berch van Sion met blijschappen en{de} vruechde{n}. En{de} si offerde{n} brantoffer, om dat niema{n}t van hen luyde{n} geuallen en was, voor dat si weder ghekeert ware{n} in vreden.
En{de} in dien daghe dat Iudas en{de} Ionathas waren inden lande van Galaad, en{de} Simon zijn broeder in Galileen, teghen dat aensicht van Ptholomaidis, so hoorde Iosephus Zacharie sone,
en{de} Azarias die prince va{n}der macht, dat die dinge{n} wel geuallen ware{n} en{de} de{n} strijt die gesciet was,
so seide hi, Laet ons ooc, ons luide{n} eene{n} naem make{n}, en{de} laet ons gaen vechte{n} tegen die heydene{n}, die omtrent ons zijn.
En{de} hi beualt al den ghene{n} die in zijn heyr ware{n}, en{de} si ginge{n} tot Iamnian,
en{de} Gorgias qua{m} met sine{n} ma{n}ne{n} wt der stadt om teghe{n} hen te strijde{n}.
Maer Iosephus, en{de} Azarias werde{n} veriaecht, tot aent eynde va{n} Iudeen, en{de} in dien dach vielen vanden mannen va{n} Israel, wel twee duisent mannen. En{de} inde{n} volcke geschiede een groote vluchte, en{de} plage,
wa{n}t si en hoorden Iuda{m} noch zijn broedere{n} niet, meynende vromelijc te doe{n},
Maer si en ware{n} va{n} dier manne{n} zaet niet, door welcke in Israel verlossinge gedae{n} wort.
En{de} die manne{n} van Iuda werden zeer verheuen in al Israel en{de} der heydene{n} aenschouwen, daermen haeren nae{m} hoorde,
en{de} si quame{n} tot hen roepende he{n} luyde{n} geluc toe.
Doen trock Iudas met sine{n} broeders wt, en{de} bestormde die kinderen van Esau, int lant dat ten zuyden waert is. En{de} hi sloech Chebron en{de} haer dochteren, en{de} muere{n}, en{de} verbrande haer torne{n} al om en{de} om,
En{de} vertroc mette{n} heyrleger, om inder vremder heydene{n} lant te ghaen, en{de} hi door wandelde Samarie{n}.
In die{n} daghe vielen die priestere{n} inden strijt, doe{n} si stoutelijck doen woude{n}, doe{n} si sonder raet ten stride gingen.
En{de} Iudas ghinc neder tot Azotu{m}, inder vremder heydene{n} lant, en{de} hi werp haer altaren omme, en{de} haerder gode{n} roof, verbrande hi met viere, en{de} hi nam der steden roof, ende keerde wederom in dat lant van Iuda.
ENde die Coninc Antiochus doorwandelde die bouenste lantschappen, Ende hoorde dat in Persen was een alte edele stadt Elimaiden genaemt, zeer rijc, van siluer ende van gout,
ende daer was een alte rijcken tempel binnen, ende daer binnen gouden halsbergen, ende schilden, ende ghulden gordinen, die Alexander daer liet, Philippus sone die coninc van Macedonien, die eerst in Griecken lant regeerde,
Ende hi quam, om die stadt te winnen, ende te beroouen, maer hi en constet niet, Want die van binnen wistent,
ende trocken teghen hem wt ten strijde, ende hi vloot, ende reysde wech met grooter droefheit, ende keerde weder tot Babilonien.
Ende een quam in Persen, ende bootscapte hem, dat die heyrscare veriaecht was, die in Iuda gegaen was
ende dat Lisias eerst gewroken was met starcker macht, ende hi wert veriaecht vander Ioden aensicht, ende zijn vroom geworden in wapenen ende in crachten, ende in veel roofs, dien si gewonnen hebben vanden heyre, dat si verslagen hebben,
Ende omgeworpen hadden, die afgriselicheyt die hi gemaect ende getimmert hadde opten altaer, die in Ierusalem was, ende dat si die heylicheit omgemuert hadden met grooten hooghen mueren, also si te voren was, ende oock Betsuram zin stadt.
Ende tis geschiet doen die coninc dese redenen hoorde, dat hi vreesde hem, ende wert zeer gestoort, ende hi viel in zijn bedde, ende van droefheyt viel hi in een siecte, dattet niet geschiet en was, also hi gedacht hadde,
Ende hi was daer vele dagen, want die groote droefheit in hem vernieut was, ende waende dat hi steruen soude,
Ende hi riep al zijn vrienden, ende seyde hen, Den slaep is van minen oogen gegaen, ende van sorgen ben ic neder geuallen int herte,
Ende ic heb geseyt in mijnder herten, In hoe grooten verdriet ben ic gecomen, ende in wat vloet der droefheyt, daer ic nv in ben, die vrolijck was, ende bemint in mijnder macht,
Maer nv gedencke ic des quaets, dat ic in Ierusalem dede, van daer ic wech voerde, al die silueren ende gulden roouen, die daer binnen waren, ende sandt, datmense wech doen soude die in Iudeen woonen souden, sonder sake,
Hierom weet ick nv, dat mi, dit quaet ouer comen is, ende siet, ick vergae van grooter droefheyt, in een vremt lant.
Ende hi riep Philippum eenen van sinen vrienden, ende hi sette hem bouen alle zijn conincrijc,
Ende gaf hem zijn croone, ende zijn cleet, ende sinen vingerlinc, om dat hi halen soude Antiochem sinen sone, ende op voeden, dat hi regeren soude.
Ende Antiochus die coninc starf daer in den hondersten ende negen ende veertichsten iare.
Ende Lysias vernam, dat die coninck doot was, ende hi dede Antiochum sinen sone een iongelinick dien hi voede, regeren, ende hi hiet sinen naem Eupator.
Ende die ghene die in die borcht van Dauids stadt waren, besloten Israel al om ende om der heyliger stadt, ende sochten hen altoos quaet totter heidenen vestinge,
Ende Iudas dacht die te verderuen, Ende hi vergaderde al dat volc, om dat hise beleggen soude,
Ende si vergaderden te gader, ende si beleydense te gader, ende si beleydense inden hondersten ende vijftichsten iare, Ende si maecten boghen ende schransen,
Ende eenighe vanden ghenen, die belegen waren, gingen wt, ende eenige ongodlijcke van Israel geselden hen met dien,
ende ghingen totten coninc, ende seyden, hoe lange en oordeeldy, ende en wreket ghi onse broederen niet?
Wi hadden voor ons genomen uwen vadere te dienen, ende in sine gheboden te wandelen, ende zijn beuel te houden,
ende ons volcs sonen zijn hierom van ons veruremt, Ende al diemen van ons vant, die sloechmen doot, ende onse erffenissen worden berooft,
Ende si en hebben haer handen niet alleen aen ons wtgesteken, maer ooc aen al onse lantpalen,
Ende siet, si zijn huyden getrocken voor die borcht in Ierusalem, ende si hebbense belegen, ende dat bolwerc in Bethsura hebben si vast gemaect
Ende en verwonde ghise niet haestelijc, so sullen si noch meerder dinghen doen, dan dit, Ende ghi en sultse niet mogen verwinnen.
Doen die coninc dit hoorde, wert hi toornich, ende vergaderde alle zijn vrienden, ende die princen van zijn heyr, ende alle die ghene die bouen die reysenaers waren,
Ende hem quamen ooc toe gehuerde heyren van anderen rijcken, ende eylanden der zee,
Ende dat getal was van sinen heyr, hondert duysent mannen te voete, ende twintich duysent rosuolcs, ende tweendertich Elephanten die geleert waren ten strijde,
Ende si quamen door Idumeen, ende si trocken aen tot Bethsuram ende si bestredense veel dagen, ende si maecten schransen, Ende die vander stadt quamen wt, ende verbrandense metten viere, ende vochten manlijc.
Ende Iudas troc vander borcht, ende brac op den leger tot Bethzacharan, tegen des conincs heyr.
Ende die coninc stont op voor den dage, ende verwecte die heyren tot eenen oploop, tegen den wech van Bethzacharan. Ende die heyren quamen te samen bi malcanderen om te strijden, ende trompten met Basoenen
Ende si thoonden den Eliphanten dbloet van druyen, ende Moerbesien, ende om dat sise fel maken souden ten strijde,
ende deelden die beesten aen die legioenen, ende neuen elcken Eliphant waren thien hondert mannen met geketenden pantsieren, ende met coperen helmetten op haer hoofden, Ende vijfhondert mannen gereden, gestelt, elcker beeste die wtuercoren waren,
Ende dese waren voor den tijt, ende waer dat die beeste was, daer waren si, ende waer dat si ginc, daer gingen si, ende si en gingen van haer niet,
Maer op elcke beeste was een houten thorren vaste, die hen bedecte, ende op die thorrens waren bolwercken, Ende wt elcken thorren vochten tweendertich mannen van bouen, ende binnen was der beesten meester,
die coninc stelde dat ander rosuolc in vander beyde siden, dat si dat volc ende dat heyr metten trompetten souden verwecken, ende dat si voort dwingen souden die in elck van zijn legioen waren.
Ende doen die sonne scheen op die gulden ende coperen schilden, so blicten die bergen daer af, ende blicten als fackelen des viers,
Een partie van des conincs heyr, wert gedeelt op hooge bergen, ende door ander leege plaetsen si gingen behendelijc, ende ooc inden slachoorden.
Ende al die int land woonden, werden beroert vander stemme haerder menichte, ende metten getochte van haeren scharen, ende metter wapenen geluyt dat aeneen tsamenraecte, Want het was een groot heyr ende starck,
ende Iudas ende zijn heyr naecten ten strijde, Ende van sconincs heyr vielen ses hondert mannen,
ende Eleazar Saura sone sach een van den beesten die met des conincs pantsieren gewapent was, ende die was hooger dan die ander beesten, Ende hem docht datter die coninc binnen was,
ende hi gaf hem seluen om zijn volc te verlossen, ende om tot zijn behoef eenen eewigen naem te vercrijgen,
Ende hi liep totter beesten vromelijc, in dat midden der legioenen, doorslaende ter rechter siden, ende ter slincker siden, Ende si vielen hier ende daer van hem.
Ende hi ghinc onder des elephants voeten, ende ghinc daer onder staen, ende stac hem daer doot, ende die Eliphant viel op hem, ende hi bleef daer doot,
ende om dat si des conincs macht sagen, ende den ouerual van sinen heyr, so keerden si van hen.
Maer des conincs heyrleger troc op, tegen hen in Hierusalem, Ende des conincs heyrlegeren quamen aen tot Iudam waert totten berch van Sion
Ende die coninc maecte vrede metten ghenen die in Bethsuram waren, Ende si quamen wter stadt want dier belegen waren, en hadden gheen lijftocht, want het was des lants sabboth.
Ende die coninc nam Bethsuram in, ende hi leyde daer wachters, diese hoeden souden.
Ende hi keerde dat heyr ter heyliger plaetsen stadt waert, vele dagen, Ende hi settede daer geschutte, ende scransen die tvier in worpen sonden, Ende oock lijden die steen inne worpen souden, ende hantbogen, ende scorpioenen, om tgescut te schieten, ende slingeren.
Ende si maecten ooc binnen scransen tegens haer scransen, ende vochten veel dagen,
Maer inder stadt en was gheen spijse om dattet seuenste iaer was, Ende die van den heydenen in Iudeen gebleuen waren hadden haer ouerblijfsel verteert, die si luyden ooc ingeleyt hadden.
Ende inden heyligen plaetsen waren luttel mannen gebleuen want den honger hadtse benaut, ende si werden ghespreyt, elck in zijn stadt.
Ende Lisias hoorde, dat Philippus den welcken die Coninc Antiochus, doen hi leefde, beuolen hadde, dat hi Antiochum sinen sone opuoeden soude dat hi regeren soude,
is hi weder gecomen wt Persen ende Meden, Ende theyr dat met hem wech getrocken was, ende dat hi sochte dat beleyt te hebben vanden rijck,
So haeste hi hem te gaen, ende te seggen totten coninck ende totten princen vanden heyre, Wi crancken dagelijcs, ende wi hebben luttel spisen, ende die stadt die wi beleghen hebben, is wel beschermet, ende ons behoort te ordineren vanden rijcke.
Nv hierom, laet ons desen luyden geuen die rechterhant, ende laet ons maken met hen vrede, ende met al haer luyden,
ende laet ons hen stellen, dat si in haer wet wandelen moghen so si te voren deden, Want om haer luyden wettige insettingen die wi versmaet hebben soo zijn si vergramt geworden, ende hebben al dit ghedaen,
Ende dese reden genoechden in des conincs ende der princen aenscouwen, ende hi sandt tot hen, om vrede te maken, ende si ontfinghent.
Ende die coninc ende die princen swoerent hen ende si quamen wter stadt,
Ende die coninc ginc opten berch van Sion, ende sach die vasticheyt der stadt, ende hi brack corts den eedt dien hi gesworen hadde, ende beual den muer rontsom te breken,
Ende hi trock haestelijck wech ende keerde wederom tot Anthiochien, Ende vant daer Philippum heerscapie hebbende ouer die stadt, ende hi vocht tegen hem, ende hi want die stadt met crachten.
INden hondersten ende een ende vijftichsten iare, so quam Demetrius Seleucus sone wt Roomen, ende troc met luttel luyden inden steden vander zee, ende hi regeerde daer,
Ende tgeuiel doen hi ghecomen was int huys zijns vaders rijcs, so vinc theyr Anthiochum ende Lysiam, om dat sise tot Demetrium brengen souden,
ende hi vernamt, ende seyde, En wilt my niet toogen haer aensicht
Ende theyr doodese daer. Ende Demetrius sadt opten throon zijns rijcs
Ende quade ongoddelijcke mannen quamen wt Israel tot hem, ende Alchimus was haer leytsman, die een opperste priester worden wilde,
ende beschuldichde tvolc voor den coninc, ende seyde, Iudas ende zijn broederen hebben des conincs vrienden verdoruen, ende heeft ons verdreuen van onsen lande,
Daerom seynt nv eenen man dien ghi gelooft, dat hi ghaen mach, ende besien alle die verderffenis dat hi ons in des conincs lantscappen gedaen heeft, ende hi heeft al des conincs vrienden ende hulpers gecranct,
Ende die coninc koos wt sinen vrienden Bachidem die prince was, ouer dye groote riuiere, in een rijc die den coninc getrouwe was, Ende hi sant hem om te besien die ouerdaet die Iudas ghedaen had.
Ende den quaden Alchimum stelde hi in dat priesterschap, ende beual hen wrake te doen, ouer de kinderen van Israel,
Ende si stonden op, ende quamen met een groot heyr, int lant van Iuda, ende sonden boden Ende spraken tot Iudam, ende zijn broeders vredelike woorden, met bedroch,
Ende si en hielden hen aen die woorden niet, Want si sagen, dat si gecomen waren met een groot heyr,
Ende die vergaderinge vanden scriben vergaderden tot Alchimum ende Bacchidem, om te soecken dat rechtuaerdich was,
Ende eerst die assideen die onder de kinderen van Israel waren, ende sochten van hen vrede,
Want si seyden, Een man een priester, van Aarons zaet isser gecomen, hi en sal ons niet bedriegen,
Ende hi sprac met hen vriendelijcke woorden, ende swoert hen, ende seyde Wi en sullen v gheen quaet doen, noch uwen vrienden.
Ende si gheloofdent hem. Ende hi greep van hen luyden .lx. mannen, ende doodese, op eenen dach, na dwoort datter gescreuen is.
Dijnre heyligen vlees ende bloet storten si alomme Ierusalem, Ende niemant en was daer diese begroef,
ende anxt ende vreese viel op alle dat volc, Want si seyden, Waerheyt ende vonnisse, en is in hen niet, Want si hebbent gebroken, dat si geloefden ende den eedt dien si swoeren,
Ende Bachides vertroc dat heyr van Ierusalem, ende viel aen Bethzecha, Ende hi sandt, ende vincker vele, die van hem geuloden waren, ende hi doode eenige vanden volcke, ende werpse in eenen grooten put,
Ende hi beual Alchimo dat lantscap, ende liet met hem hulp tot zijnder hulpe, Ende Bacchides troc wech totten coninc,
ende Alchimus dede ghenoech voor zijn priesterschap,
Ende tot hem verghaderden alle die haer volck verstoorden ende si behielden dat lant van Iuda, ende deden een groote moort in Israel,
Ende Iudas aensach dat quaet dat Alchimus dede den kinderen van Israel, ende die met hem waren, veel meer dan die heydenen,
ende hi ginc wt alle dat Ioetsche lant alomme, ende hi dede wrake op die ouerdadighe mannen. Ende si hielden op voortmeer wt te trecken in dat landt,
Ende Alchimus sach dat Iudas, ende die met hem waren te bouen gingen, ende bekende, dat hise niet wederstaen en mochte, ende keerde weder totten coninc, ende hy besculdichdese met vele misdaden,
Ende dye coninc sandt Nichanor een van sinen edelsten princen, die altoos viantscap maecte tegen Israel, ende hi beual hem dat volck te niet te maken,
Ende Nychanor quam met een groot heyr binnen Ierusalem, ende sandt tot Iudam ende zijn broeders, met vredelijcke woorden met bedroch,
ende seyde, En laet geenen strijt tusschen mi ende v wesen, Ick sal comen met luttel mannen, om te sien v aensicht met vrede,
Ende hi quam tot Iudam, ende grueteden die een den anderen vriendelijc, Ende die vianden waren bereet, om Iudam te vangene.
Ende Iudas vernam dit, dat hi met bedroch tot hem gecomen was, ende werdt veruaert tot hem, ende en woude zijn aensicht nyet meer sien.
Ende Nichanor dye kende hoe dat sinen raet ontdect was, doen troc hi wt Iudam te ontmoeten, om met hem te striden neuen Capharsalama.
Ende van Nichanors heyr vielen byna vijf duysent mannen ende si vloden in Dauids stadt.
Ende na dese woorden trock Nichanor opten berch van Sion, Ende van des volcs priesteren gingen wt, om te groeten hem met vreden, ende thoonden hem brantofferen, diemen voor den coninc offerde.
Ende bespottende, versmade hise, ende besmettese, ende hi sprac hoouaerdelijc,
ende swoer met gramschappen, ende seyde Ten si dat mi Iudas ende zijn heyr geleuert worde in mijn hant, ick sal dit huys verbranden, als ick met vreden weder keeren sal. Ende hi ghinc wt met grooter gramschappen,
Ende die priesters gingen, ende stonden voor des altaers aensichte inden tempel, ende seyden weenende,
HEERE ghi hebt dit huis vercoren, om dinen naem daer in aen te roepen, om dattet wesen soude een bedehuyse dijns volcs,
Doet wrake aen desen man ende aen zijn heyr, dat si vallen metten swaerde, Gedenct haerder blasphemien, ende en geuet hen niet dat si gheduerich bliuen.
Ende Nichanor trock van Ierusalem, ende hi schicte aen zijn heyr voor Bethoron, ende hem quam toe dat heyr van Syrien.
Ende Iudas trock tot in Adersa, met drie duysent mannen, Ende Iudas badt, ende seyde,
HEERE, die gesonden waren vanden coninc Sinnacherib, om dat si v blasphemeerden, soo quam een Engel ende versloech van dien luyden, hondert duysent, ende vijf entachtentich duysent mannen,
also doet HEERE huyden tondere dit heyr in onsen aenschouwen, ende die andere sullen weten, dat hi qualiken gesproken heeft op uwe heylige plaetse, ende oordeelt hem naer zijn quaetheyt.
Ende inden dertiensten dage vander maent Adar, soo streden die heyren ende Nychanors heyr ghinc onder, ende hi viel die eerste inden strijt.
Ende doen Nychanors heyr sach, dat hi geuallen was, so wierpen si haer wapenen wech, ende si vloden,
ende si volchden hen na den wech eens daechs, van Adazar tot datmen coemt, tot Gazara, Ende si sloegen met trompetten achter hen, met beteekinge,
Ende si trocken wt alom ende omme, wt allen steden van Iuda ende rontsom, ende si bliesense wech met horenen, ende si keerden weder tot hen, ende si vielen al metten swaerde, ende van hen en bleuer een niet,
Ende si namen haeren roof, tot eenen buet, Ende sloegen Nichanor dat hooft af, ende zijn rechter hant die hi hooueerdelijc opgeheuen hadde ende die droegen si, ende hingense tegen Hierusalem,
Ende tvolc verblijde zeer, ende si hielden den dach met grooter blijscappen.
Ende Iudas stelde, datmen dien dach alle iaer houden soude, op den derthiensten dach vander maent Adar.
Ende dat lant van Iuda was stil een luttel daghen.
ENde Iudas hoorde, den naem der Romeinen, dat si machtich waren van cracht, ende dat si haeren wille toededen, tot al dien datmen van hen eyschte, ende so wie dat aen hen quam, dat si met hen vrientscap maecten, ende dat si mogende waren van machte,
ende si hoorden haer strijden, ende haer goede duecht, die si deden in Gallacien, want si verwonnense, ende brachtense onder tribuit,
Ende hoe groote dingen si deden int rijc van hispaengien, ende dat si alle metael van goude ende van siluere, in haer macht hadden die daer zijn, Ende dat si alle die steden besaten met haeren raet, ende met haer lijdtsaemheyt,
die steden die zeer verre van hen waren, ende hoe si die coningen tonder gedaen hadden die op hen gecomen waren vanden eynde der werelt, ende si sloegense met grooter plagen. Maer dander gauen hen alle iaer tribuyt,
ende si deden tonder met striden Philippum van Persen, den Coninc der Cetheen, ende dander die tegen hen wapenen droegen, ende si bleuen te bouen,
ende den grooten Antiochum den Coninc van Asien, die op hen vochte. Ende die hadde hondert ende twintich Eliphanten, ende rosuolc ende waghenen, ende een groot heyr dat si verwonnen,
ende dat si hem vingen leuende, ende si setteden hem dat hi ende de ghene die nae hem regeren souden, groot tribuyt souden geuen, ende dat hi ghijssel geuen moeste ende dat hem geset was,
ende tlantscap van Indien, ende die van Meden, ende van Lidien ende van haeren besten lantscappen, ende doen zijt van hen luyden ontfangen hadden, doen gauen zijt Eumeni den coninge,
Ende want die ghene die waren bi Eladan, wouden gaen ende nemense wech, ende si vernament,
ende sonden tot hen eenen prince, ende vochten tegen hen Ende daer vielder vele van hen luyden, ende si leyden dier wiuen ende kinderen met hen geuangen ende beroofdense, ende besaten haer lant, ende verdoruen haer mueren, Ende brachtense tonder tot dienstbaerheyt, tot op desen dach.
Ende die ander rijcken, ende die eylanden die zomtijts, tegen hen hadden gesteken verdoruen si, ende dedense onder haer macht.
Ende met haeren vrienden, ende die met hen ruste hadden, daer hielden si vrientscap mede, ende si behielden die rijcken die bi ende verre waren, want so wie haeren naem hoorden, ontsagense,
Ende wie si tot hulpen wesen wouden, dat si regeren souden, die regeerden, Ende die si wouden, wierpen si van dat rijc, Ende si waren zeer verheuen,
Ende in alle en droech niemant croone noch en cleede hem met purpur, dat hi daer in verheuen wesen soude,
Ende want si een hof gemaect hadden, ende dagelijcs hielden raet met driehondert ende twintich mannen, ende hielden altoos raet vander gemeynten, op dat si doen souden dingen die waerdich waren te doen,
Ende alle iaer beualen si eenen anderen man dat borgermeesterscap, dat hi dan bouen alle haer lantscappen soude regeren, Ende si waren dien al gehoorsaem, ende onder hen en was haet noch nijdt.
Ende Iudas koos wt Eupolemium Ians sone die Iacobs sone was, ende Iazonem Eleazars sone, ende hi sandt die tot Roomen om met hen te maken geselscap ende vrientscap,
ende dat si van hen luyden souden wechnemen der Griecken ioc, want si sagen dat si dat rijc van Israel tonder souden doen in dienst,
Ende si trocken wech tot Roomen waert, zeer veel wechs, ende ghingen int hoft, ende seyden,
Iudas Machabeus ende zijn broederen, ende tvolck der Ioden hebben ons tot v gesonden, om met v geselscap te maken ende vrede, ende datmen ons scriuen sal, te wesen uwe vrienden ende gesellen.
Ende dese redenen genoechden hen in haeren aenschouwen,
Ende dit is dat wederscrift dat si wederscreuen, in een coperen tafel, ende sondense in Ierusalem, om dattet een gedencken wesen soude, des vreden ende des geselscaps.
Eewelic moet wel wesen den Romeynen ende den Ioetscen volcke ter zee, te lande ende inder eewicheit, tswaert, die vianden moeten verre van hen wesen,
Coemt den Romeinen eerst strijt aen oft alle haeren gesellen, in alle haer heerscappie,
dan sal dat volc vanden Ioden hulp brengen, met volmaecter herten, alsoot den tijt heyschen sal,
Ende si sullen den ghenen die ten strijde comen, niet geuen noch voorsien met tarwe, noch wapenen, noch ghelt, noch schip, alsoo dat den Romeynen ghelieft, ende si sullen houden, datmen hen beuelen sal, ende niet van hen ontfangen,
Oock ist dattet den ioetschen volc eerst strijt geualt, so sullen hen die Romeynen helpen met herten, alsoot die tijt heyscht,
Ende den ghenen die hen helpen, en sullen si niet gheuen tarwe, noch wapenen, noch ghelt, noch schepen, alsoot den Romeinen belieft ende sullen haer geboden verwaren, sonder bedroch.
Naer dese woorden, so steldent die Romeynen den Ioetschen volcke,
Maer gheuallet na dese woorden, dat dese oft die ghene na desen, toe doen oft af doen willen, dat sullen si doen wt haers selfs opset, ende al dat si daer af doen oft toedoen, dat sal vast wesen,
Maer vant quaet, dat die coninc Demetrius, teghen hen gedaen heeft, so hebben wi hen gescreuen, seggende, Waerom hebdy v ioc verswaert op den Ioden onsen vrienden ende onsen gesellen,
Daerom geuallet, dat si weder comen ons klagen tegen v, so sullen wi hen dat vonnis doen, ende met v vechten, ter zee ende te lande.
HIer en binnen als Demetrius dit hoorde, dat Nichanor ende zijn heyr inden strijt geuallen was, so sandt hi noch Bacchidem ende Alchimum in dat Ioetsce lant, Ende den rechteren horen met hen,
Ende trocken den wech die tot Galgala waert leyt, ende sloegen tenten in Masaloth, dat in Arbellis is, ende beleydent, ende doodeden vele menschen zielen
Inder eerster maent vanden hondersten ende tween vijftichsten iare, so brachten si theyr tot Ierusalem waert,
ende porden, ende trocken in Bereen twintich duysent mannen, ende twee duysent rosuolcs,
Ende Iudas had tenten geslagen in Laysa, ende met hem waren drie dusent wtuercoren mannen,
Ende si sagen die menichte vanden heyr, dattet vele was ende si vreesden zeer, ende vele stalen henseluen heimelijc wedere wt den getelden, ende van henluyden en bleef daer maer acht hondert mannen.
Ende Iudas sach, dat hem zijn heyr beghaf ende aftroc, ende dat hem den strijt aen quam, so wert hi gebroken int herte, om dat hi den tijt niet en had, dat hise vergaderen mochte, ende wert verzaecht,
Ende hi seyde tot dien, die bi hem gebleuen waren, Laet ons opstaen, ende gaen tot onsen vianden, oft wi mogen vechten tegen hen
Ende si keerden hen daer af, ende seyden, Wi en sullens niet mogen doen, maer laet ons nv onse zielen verlossen, ende laet ons weder keeren tot onsen broederen, ende dan sullen wi tegen hen vechten, waet wi zijn luttel.
Ende Iudas seide Verre moet van ons wesen dit dinc te doen, dat wi van hen vlieden sullen, ende oft onsen tijt gecomen is, so laet ons steruen inder cracht voor onse broederen, ende en laet ons gheenen lachter in onse heerlicheit brenghen,
Ende dat heyr porde vanden tenten, ende stonden in haer gemoet, Ende trosuolc deylde hem in twee deelen, ende die met slingeren werpen, ende die scutters ghingen voor theyr, ende al die waren machtich eerst te strijden.
Ende Bacchides was in die rechter horen, ende die heyrlegeren quamen toe van beyden siden, ende sloegen met trompetten,
Ende die van Iudas side waren, riepen oock Ende van des heyrs geroep, wert dat lant beroert, Ende men street van smorgens totten auont.
Ende Iudas sach, dat die side van Bacchidis heyr ter rechter siden starcker was, Ende die vrome van herten vergaderden met hem,
ende die rechter side is tonder gebrocht ende intwee gheschoert van hen, ende hi veruolchdese totten berch van Azoten,
Ende die in den slincker horen waren, sagen dat die rechter horen verwonnen was, Ende si ende die met hem waren, volchden Iudam van achter,
Ende den strijt wert verswaert, ende van desen ende vanden ghenen vielender vele ghewont.
Ende Iudas viel, ende die ander vloden,
Ende Ionathas ende Simon haelden Iudam haeren broeder, ende begroeuen hem in haers vaders graf, in die stadt Modin.
Ende alle dat volc van Israel beweende hem veel dagen met grooten geween,
ende seyden Hoe is geuallen die machtige die tvolc van Israel behouden maecte,
Ende die ander woorden van Iudas striden die hi dede, ende zijn crachtelike wercken, en zijn al hier niet gescreuen Want daer wasser zeer vele,
En het geuiel na Iudas doot, dat die quade op stonden, in die palen van Israel, ende stonden op al die quaet deden.
In dien dage wert eenen grooten dieren tijt, ende al dlant ghaf hem op Bachidem met hem seluen,
Ende Bacchides koos wt felle mannen, ende maectese heeren vanden lande
Ende die ondersochten ende onderuonden Iudas vrienden, ende si brachtense tot Bacchidem, ende hi wracker hem ouer ende bespottese,
Ende daer gesciede groot verdriet in Israel, dat desgelijc niet en was vanden dagen datter gheen propheet in Israel en was gesien,
Ende al Iudas vrienden vergaderden, ende seiden tot Ionathan
Vanden tijt dat Iudas v broeder doot is, en is gheen man hem gelijc die wttrecken mach tegen onse vianden, Bachidem ende den ghenen die vianden zijn ons volcs,
Nv hierom kiesen wy v huyden voor hem, ons tot eenen prince, ende tot een leytsman, om onsen strijt te strijden,
Ende in dien tijt ontfinc Ionathas de heerschappie, ende stondt op in Iudas zijns broeders stadt,
Ende Bacchides vernamt, ende socht hem te dooden.
Maer Ionathas ende Simon zijn broeder wistent, ende al die met hem waren, ende vloden in die wildernis van Thecue, ende si bleuen liggen om dwater vanden put van Asphar,
Ende Bacchides vernamt, Ende opten Sabboth quam hi ende alle zijn heyr, ouer die Iordane.
Ende Ionathas sandt sinen broeder den leitsman vanden volcke, Ende hi badt zijn vrienden die Nabuthen, dat si hem leenen wilden haer heyrgetuych ende artelrije, dies vele was,
Ende Iambris kinderen quamen wt Madaba, ende vinghen Ioannem, ende alle dat hi hadde, ende trocken daer mede wech, als zijt al hadden.
Na dese woorden wert Ionathe ende Simoni sinen broedere gebootschapt, dat Iambris kinderen groote bruyloft maecten, ende dat si die bruyt haelden wt Madaba met grooter pompuesheyt, eens groots princen dochter van Canaan,
Ende si gedachten haers broeders Ioannis bloet, ende trocken op, ende berchden hen onder dat decsel des berchs,
Ende si hieuen haer oogen op, ende sagen, ende siet, dat groote gerucht, ende die groote gereeschap, ende die bruydegom quam wt ende zijn vrienden, ende ooc zijn broederen, die hen luyden te gemoet quamen, met tamboeren ende met sange, ende vele wapenen,
Ende si trocken op tot henwaert, wt den laghen, ende sloegense doot, ende daer vielender vele gewont Ende dandere vloden op die bergen, ende si namen hen al haeren roof,
Ende die bruyloft wert verwandelt in droefheyt, ende in geween, Ende dat gheluyt van haeren sange, in gheschrey.
Ende si wraken die wrake van haers broeders bloet, Ende Ionathas keerde weder met Symon sinen broeder, ende alle dat heyr ten oeuer vander Iordanen,
Ende Bacchides hoordet ende quam opten Sabboth, op den cant des Iordaens met grooter macht,
Ende Ionathas seyde tot zijn heyr, Laet ons opstaen, ende laet ons vechten teghen onse vianden, Want ten is huyden niet, als ghisteren ende eerghisteren,
Want siet, den strijt is tegen ons, ende dat water des Iordaens, is aen beyde siden van ons, ende die oeuer ende dat broec, ende daerenbouen mede die bosschen, Ende gheen plaetse en is ons te ontulieden.
Nv hieromme, so roept inden hemel, dat ghi muecht worden verlost van uwer vianden hant, Ende si beghonsten te strijden,
Ende Ionathas hief zijn handt op, om Bacchiden te slaen, ende hi keerde van hem achterwaert
ende Ionathas ende die met hem waren, spronghen inder Iordanen, ende swemden ouer tot hen,
Ende op dyen dach, vielen van Bacchidis side duisent mannen, ende si keerden wederom tot Ierusalem,
Ende si stichten de gemuerde steden int Ioetsche lant ende die vasticheyt die in Iericho was, ende in Ammaum, ende in Bethoron, ende in Bethel ende in Thamnathaim, ende Phara, ende in Thipho, met haeren hooghen mueren, ende vaste poorten, ende sloten,
Ende hi leyde hoede daer binnen, dat si viantschap oeffenen souden in Israel,
Ende hi besettede die stadt Bethsuram ende Gazaram, ende die borcht, ende hi leyder hulpe binnen, ende gereescap van spijsen,
ende hi nam der princen kinderen vanden lande in ghijsel, ende leyse in die borcht van Ierusalem in hoeden.
Ende inden hondersten ende drienvijftichsten iare, binnen die derde maent, beual Alchimus, den binnensten muer vanden heylighen huyse te breken, ende der Propheten wercken af te breken, Ende hi begonste af te breken.
Tot dien tijt wert Alchimus geslaghen met gichticheden, ende zijn werc wert belet, ende sinen mont wert gheloken, ende hi wert onmachtich van gichticheden, Ende hi en mocht voortmeer niet een woort meer spreken, noch beuelen van zijn huys,
Ende Alchimus sterf in dien tijden, met grooten tormenten,
Ende Bachides sach, dat Alchimus doot was, so keerde hi wederomme totten coninc waert, ende dat lant rustede twee iaren,
Ende alle die quade dachten, ende seyden, Siet, Ionathas ende die met hem zijn, liggen sonder sorghe, al stille, Daeromme laet ons nv halen Bacchidem, ende hi salse al op eenen nacht vanghen.
Ende si trocken wech, ende ghauen hem dien raet.
Ende hi porde, om te comen met een groot heyr, ende sandt al heimelic brieuen, tot sinen gesellen die int Ioetsche lant waren, dat si Ionathan vanghen souden ende die ghene die met hem waren, maer si en mochten niet, want haeren raet was henluiden bekent gheworden.
Ende Ionathas vinck vanden mannen vanden lande, die princen waren vanden crijghe, vijftich mannen, ende sloechse doot,
Ende Ionathas ende Simon ende die met hem waren, trocken wech in Bethbessem, dat in die wildernissen is, ende si stichtedent daerom dat geuallen was, ende si maectense starck,
Ende Bacchides vernamt, ende vergaderde zijn menichte, ende liet weten allen den ghenen die vanden Ioetschen lande waren,
Ende quam ende sloech zijn tenten bouen Bethbessem ende bestormde dat vele daghen, ende maecter schransen.
Ende Ionathas liet sinen broeder Simon in die stadt, ende hi trock wt in dat lantschap, ende hi quam met een ghetal,
ende sloech Odaren ende zijn broeders, ende Phaserons kinderen in haeren tenten, ende het beghonste hem mede te vallen, ende hi wies in machticheyt,
Ende Simon ende die met hem waren, trocken wt der stadt, ende verbranden die schransen,
ende vochten tegen Bacchidem, ende hi wert van hen verwonnen, Ende si deden hem veel leets, want sinen raet ende opset was ydel.
Ende hi wert toornich tegen die quade mannen, die hem den raet gegeuen hadden, dat hi in haer lantschap comen soude, ende hi doodeder vele van hen, Maer hi dachte in zijn lantschap te trecken metten anderen.
Ende Ionathas vernamt, ende sandt legaten tot hem om met hem vrede te maken, ende dat hi zijn gheuanghenen weder soude gheuen.
Ende Bacchides ontfinc ghaerne den vrede, ende dede dat hi hem heyschte, ende swoer hem dat hi hem binnen alle zijn leuen niet quaets doen en soude,
Ende hi ghaf hem die geuangenen weder, die hi te voren gerooft hadde, wt dat Ioetsche lant, Ende hi keerde, ende troc weder in zijn lant, ende hi en quam noyt meer binnen haeren palen,
Ende tswaert hielt op van Israel, Ende Ionathas woonde in Machmas, Ende hi begonst tvolc daer te oordeelen, en hi brachte te niet dongodlijcke menschen wt Israel.
INden hondersten ende tsestichsten iaere, quam Alexander Anthiochus sone, diemen toenaemde die edel, ende hi beleyde Ptolomaidam, ende si ontfingen hem, ende hi regeerde daer,
Ende Demetrius die coninck hoordet, ende vergaderde een zeer groot heyr ende troc wt Alexander te gemoet, om te striden,
Ende Demetrius sandt tot Ionathan eenen brief met vredelijcke woorden, op dat hi hem verheffen ende grootmaken soude,
Want hi seyde, Laet ons voorcomen met hem vrede te maken, eer hi hem maect met Alexander tegen ons,
Want hi sal al der quaetheyt gedencken, die wi tegen hem ende sinen broeder gedaen hebben, ende tegen zijn volck,
Ende hi gaf hem macht een heyr te vergaderen, ende wapenen te smeden, om dat hi zijn geselle wesen soude, ende hi beual hem te leueren die geghijselde borcht tochten, die inden borcht waren,
ende Ionathas quam tot Ierusalem, ende hi las die brieuen, in dat gehoor van alle den volcke, ende der ghenen die in den borcht waren,
ende ontsaghen hem met grooter vreesen, Want si hoorden dat hem die coninc die macht gegeuen had, een groot heyr te vergaderen,
Ende men leuerde Ionathe die in ostagie waren, ende hi leuerdese weder haeren vader ende moeder
Ende Ionathas woonde in Ierusalem, ende begonste die stadt te stichten, ende te vernieuwen
Ende hi seyde den wercluyden, dat si den muer ende den berch van Sion souden al om ende om, met viercanten steenen tot vasticheyt ende beschermenisse maken, ende si dedent soo.
Ende die vremde geboren luyden die inden steden waren, die Bacchides gesticht hadde vloden,
ende elc liet zijn plaetse ende troc wech in zijn lant,
In Bethsura bleuen alleen eenige van dien die Gods wet gelaten hadden ende zijn geboden, Want die stadt hadden si tot een toeulucht,
Ende die coninck Alexander hoorde, die beloften die Demetrius Ionathe belouet hadde, ende si vertelden hem die striden ende machtige wercken die hi gedaen hadde ende zijn broeders, ende die arbeyden die si gearbeyt hadden,
Ende hi seyde, Sullen wi eenen aldusdanigen man vinden mogen? Laet ons hem maken onsen vrient ende onse geselle,
Ende hi screef hem eenen brief, ende sandt hem aldus sprekende, inhoudende dese woorden,
Alexander die coninc, Ionathe sinen broedere saluyt.
Wi hebben gehoordt van v, dat ghi een machtich man van crachte zijt, Ende ghi zijt waerdich dat ghi onse vrient zijt,
Ende nv maken wi v huyden den oppersten priester van uwen volcke, Ende dat ghi des conincs vrient sult worden geheeten, Ende ic hebbe gesonden een croone, ende een purpur cleet, om dat ghi gewaer sult worden met ons, ende dat ons toebehoort, ende dat ghi vrientschap met ons houden sult.
Ende Ionathas cleede hem met den heyligen cleede in die seuenste maent int .c. ende .lx. iaer, inden feesteliken dach der loouertenten. Ende hi verghaderde een heyr ende maecte veel wapenen.
Ende Demetrius hoorde dese woorden, ende wert seer bedroeuet, ende seyde,
Wat beduit dit, dat ons Alexander der Ioden vrientscap ondergaen heeft tot zijnder hulpen,
ic sal ooc, hem biddende woorden scriuen, ende seynden tijtelen der heerschappien, ende ghiften, dat si zijn tot mijnder hulpen,
Ende screef hem met desen woorden, Die coninck Demetrius, den Ioetschen volcke saluit,
Om dat ghi tot onswaert een getrou verbont ghehouden hebt, ende om dat ghi in onser vrientschap geduert hebt, ende dat ghi tot onse vianden niet getrocken en zijt, dit hebben wi verhoort, ende zijn verblijdt,
Ende gheduert noch tot onswaert trouwe houdende, ende wi sullen v goet wederghelden, voor dat ghene, dat ghi met ons ghedaen hebt,
Ende wi sullen v quijt scelden veel tribuyten, ende geuen giften,
ende nv make ick v vri ende alle die Ioden van tribuit, ende ic verlate v tghelt des souts, Ende ic schelde v quijt de croonen, ende dat derdendeel vaden zade,
ende thalf deel van des houts vrucht, Dat minen deele toebehoort, dat schelde ic v quijt, van desen dage ende voortaen, ende men en neme nimmermeer vanden Ioetscen lande, Noch vanden drie steden die daer toe geleyt zijn van Samarien ende van Galileen, ende van desen dage eewelijc voort,
Ende Ierusalem bliue heilich ende vri met haeren lantpalen, ende die thienden, ende tribuyt bliue haere,
Ende ick gheue ooc op, die machte vander borcht die in Ierusalem is, ende ic gheefse den oppersten priestere, dat hi daer legge so wat mannen dat hi daer kiesen sal, om die te hoeden, ende te behouden.
Ende alle die Ioden die wt dat Ioetsche lant in mijn lant geuangen zijn, die late ick vry, om niet, ende dat si alle vanden tribuyt gheurijdt worden, ooc van haerluyden beesten.
Ende alle den Ioden die in mijn rijcke zijn, sullen wesen alle feestelijcke daghen, ende den Sabboth, ende die hoochtijden, ende die gesette daghen, ende drie dagen voor den feesteliken dach, ende drie dagen daer na, vri ende verlaten.
Ende niemant en sal macht hebben yet te doene, oft eenigen orbaer te doene teghen eenigen Iode, in eenigen saken,
Ende men sal bescriuen vanden Ioden, tot des conincs heyr, tot dertich duysent mannen toe, ende men sal hen geuen al dat hen van noode is, alsoomen alle des conincs heyre gheuen moet,
Ende wt hen sullen geoordineert worden die zijn die vaste fortresse des grooten conincs, Ende van dese salmen setten bouen die oorbaerlike saken vanden rijcke diemen wt den gelooue tracteert, ende van henluyden sullen princen wesen, ende wandelen in haerluiden wet, also die coninc beuolen heeft int Ioetsche lant,
Ende die drie steden die aent ioetsce lant geleyt zijn wten lantscappen van Samarien, men salse rekenen metten Ioetschen lande dat si onder een zijn, ende si en sullen gheender vremder macht onderdanich zijn, sonder den oppersten priestere
Ptolomaiden, ende dat lant daer omtrent, dat ick tot ghiften gegeuen hebbe, den heylighen, die in Ierusalem zijn, tot nootruftighen cost der heylighen.
Ende ick sal gheuen alle iaer vijfthien duysent Siklen siluers, van des conincs rekeninghe, die mi toe behooren,
Ende al, dat noch meer is, ende si niet ghehouden en hebben die geoordineert waren, ouer die nootsakelike ende rentmeesterscappen vanden iaren die geleden zijn, si sullent van nv totten wercke vanden tempel geuen,
ende hieren bouen vijf duysent Siklen siluers, dien si alle iaer onfingen vander heyligher rekeninghe, ende dat sal den priesteren toebehooren die den dienst doen
Ende so wie vlieden sal inden tempel van Ierusalem, oft in eenich van sinen plaetsen, ende tegen dat conincrijc misdaen hebben, waerom dattet is, men salse vrilaten, ende al dat si in mijn rijck hebben, dat sullen si vri hebben,
Ende om te stichten ende te maken der heyliger werck, men sal den cost gheuen van des conincs renten,
ende te stichten die mueren om Ierusalem, ende te bebolwercken alom ende om salmen die costen geuen van des conincs renten, ende te stichten die mueren van dat Ioetsche lant.
Als Ionathas ende tvolc dese redenen hoorden, so en geloofden zijt niet, noch en ontfingense niet, Want si gedachten der grooter quaetheyt die hi in Israel gedaen hadde ende dat hise zeer gequelt hadde,
Ende hen ghenoechde bat aen Alexander, Want hi hadde hen een prince gheweest in redenen van vreden, ende si deden hem tot allen daghen bistant.
Ende Alexander die coninc vergaderde een groot heyr, ende hi veruoerde sinen heyrlegher, tot Demetrium waert,
Ende die Coningen streden, Ende Demetrius heyr vloot ende Alexander volchde hem, ende hi viel op hem,
Ende den strijt wies ouer zeer groot tot dat die Sonne onderghinc, ende in dien dage viel Demetrius,
Ende Alexander sandt tot Ptolomeum den Coninck van Egipten legaten, naer dese woorden seggende.
Om dat ick binnen mijn rijck wederom gecomen ben, ende sitte op mijnder vaderen throon ende heerscappie behouden hebbe, ende hebbe Demetrium verwonnen, ende besitte onse lantschap,
ende hebbe met hem gestreden, ende hi ende zijn heyr zijn van ons verwonnen, ende wi sitten inden throon van sinen rijcke,
Soo laet ons nv te ghader vrientscap maken, ende gheeft mi v docheer ten wiue, ende ick sal v behoudt sone wesen, ende ick sal v ghiften geuen, ende haer waerdicheyt.
Ende die coninc Ptolomeus antwoorde ende seyde, Salich si den dach daer ghi in wederom ghecomen zijt in uwer vaderen lant, ende sidt opten throon van haeren rijcke,
Ende nv sal ick v doen, dat ghi mi gescreuen hebt, Maer coemt mi teghen tot Ptolomaiden, dat wi deen den anderen sien, ende ick sal v geuen, also ghi geseyt hebt
Ende Ptolomeus quam wt Egipten, Ende Cleopatra zijn dochtere met hem, ende hi quam tot Ptolomaiden, int honderste ende twee ende tsestichste iaer,
Ende Alexander die Coninc quam daer tegen hem, Ende hi ghaf hem Cleopatram zijn dochter, Ende hi maecte haer bruiloft tot Ptolomaiden, als coningen in groter eeren ende heerlicheyt.
Ende die coninck Alexander screef Ionathe, dat hi daer tegen hem quame,
Ende hi trock tot Ptolomaiden met grooter heerlicheyt, ende quam daer te gemoete den twee coningen, Ende hi gaf hen vele siluers ende gouts ende giften, ende vant gracie voor haerluyden aensicht,
Ende quade onwaerdige mannen vergaderden wt Israel tegen hem, ende si claechden ouer hem, ende die coninc en mercter niet op,
Ende hi beual Ionathe zijn cleederen wt te doen, ende datmen hem met purpur cleeden soude, Si deden also, ende die coninc dede hem met hem sitten,
ende seyde sinen princen, Gaet met hem int midden der stadt, ende roept wt, dat niemant ouer hem en clage van eeniger saken, ende dat niemant hem verdrietelic en si van gheender redenen.
Ende het gebuerde, doen die ghene die ouer hem clagen wouden, zijn eere sagen, diemen riep, ende dat hi met purpur gecleet was so vloden si alle,
Ende die coninc verhief hem ende screef hem onder die eerste van sinen vrienden ende hi maecte hem hertoge ende geselle vander heerschappien,
Ende Ionatas keerde weder in Ierusalem met vrede ende met blischappen
Int honderste ende vijf ende tsestichste iaer, soo quam Demetrius die Demetrius sone was van Creten in zijns vaders lant.
Ende Alexander hoordet ende wert zeer bedroeft, ende keerde wederom tot Antiochien.
Ende die coninc Demetrius maecte Appolonium maerscalc, die welcke een prince was bouen Celessirien, Ende hi vergaderde een groot heyr, ende troc tot Iamniam waert, ende sandt tot Ionathan den hooghen priester
ende seide, Ghi wederstaet ons alleen Want ic ben tot spotte ende belache geworden dat ghi tegen ons mogentheyt gebruict int geberchte,
Nv daerom oft ghi betrout op uwe crachten, so coemt neder tot ons ten velde ende laet ons die een den anderen sien, want met mi is die cracht vanden stride,
Vraecht ende ondersoect wie ick ben, ende die andere die oock in mijnder hulpen zijn, die oock seggen, dat uwen voet niet en mach staen, voor onsen aensichte, Want uwe vaders vloden tweewerf binnen uwen lande,
Ende hoe suldy nv mogen verdragen so grooten heyr ende rosuolc inden velde, daer gheen steen, noch roetse en is noch stadt, om te vlieden.
Ende doen Ionathas Appolonius woorden hoorde, so wert hem beroert inden moet, Ende vercoos thien duysent mannen, ende troc wt Ierusalem, Ende Simon zijn broeder quam hem te gemoet, om te helpen,
Ende si sloeghen die tenten in Ioppen. Ende hi sloot hem buyten der stadt, want tot Ioppe was Appolonius wachte, Ende Ionathas bestormde die stadt,
Ende die inder stadt waren, waren veruaert, ende deden hen die poorten open, ende Ionathas behielt Ioppen.
Ende Appolonius hoordet ende nam drie duysent rosuolcs, ende een groot heyr,
ende troc wech in Azothen als oft hi wech troc, ende hi trock te hants wt ten velde, om dat hi een menichte rosuolcs hadde, ende verliet hem daer op, Ende Ionathas volchde hem nae in Azothen, ende si streden,
Ende Appolonius liet achter hem duisent rosuolcs, al heymelijc inden heyrlegere
Maer Ionathas vernam, dat lagen achter hem waren, ende si omuoeren zijn heyr, ende schoten geschutte int volck, vanden morgen tot des auonts toe,
Maer tvolc stont, so hen Ionathas beual, ende haer paerden deden arbeyt,
Ende Simon werp zijn heyr wt, ende begonste te striden tegen die legioenen, Want dat rosuolc was moede, ende waren van hem tonder ghedaen, ende si vloden,
Ende die door den velde verspreyt waren, vloden in Azothen, ende trocken in Bethdagons haers afgodstempel om dat si henseluen daer verlossen souden.
Ende Ionathas verbrande Azothen, ende die steden die rontsom hen waren, ende hi nam haeren roof, ende aenstac Dagons tempel, ende die ghene die daer in geuloden waren, metten vier,
Ende die metten swaerde verslagen waren, ende die verbrant waren, dier waren bina acht daisent mannen,
Ende Ionathas nam van daer dat heyr, ende hi leidet tot Ascalon waert Ende si quamen wter stadt, hem te ghemoet met grooter heerlicheit.
Ende Ionathas keerde weder metten sinen die veel roofs hadde, in Ierusalem,
Ende tgeuiel, na dat Alexander die reden hoorde, dat hi dede noch daer toe Ionathan te verheffen,
Ende sandt hem een gulden spanne, so die costume is datmen der coningen neuen gheeft, Ende hi ghaf hem Accaron ende Alle dlandt daer omtrent te besitten.
ENde die coninc va{n} Egipte{n} vergaderde een heyr, gelijc de{n} zande vander zee dat opten ouer leyt, en{de} veel schepen, en{de} pijnde he{m} Alexanders rijck te winnen, met bedroch en{de} dat tot sinen rijcke toe te doen.
En{de} hi troc wt in Sirien met vredelijcke woorden, en{de} si openden hen die steden, en{de} quamen he{m} te gemoete, Wa{n}t die coninc Alexa{n}der hadde beuolen, datme{n} he{m} te gemoet gae{n} soude, om dat hi zijn zweer was.
En{de} als Prolome{us} int stat quam, so leyde hi hoeders, in elcke stadt va{n} crigers.
En{de} doe{n} hi bi Azote{n} qua{m}, so thoonde{n} si he{m}, hoe Dagons te{m}pel verbra{n}t was mette{n} vier, en{de} Azote{n} en{de} al dat ander dat verdorue{n} was, en{de} der ghenen lichame{n} die aldaer verslage{n} ware{n}, hoe si geworpe{n} ware{n} in die graue{n} die bi de{n} wech ware{n},
En{de} si seide{n} de{n} coninc dat Ionathas dit dede, om dat si he{m} vermaken wouden tegen den coninc met haet, En{de} die coninc sweech.
En{de} Ionathas troc den coninc te gemoet met heerlicheit in Ioppe{n}, En{de} si groetede{n} deen den andere{n}, en{de} sliepen daer
En Ionathas troc mette{n} coninc totter riuiere die Eleuther{us} hiet, en{de} keerde weder in Ierusalem.
En{de} die coninc Ptolomeus behielt heerschappie vande{n} stede{n} tot Seleuthia{m} neuen der zee, en{de} hi dachte quade{n} raet teghen Alexandru{m},
En{de} hi sandt legate{n} tot Demetriu{m} seggende, Coe{m}t laet ons een sonderlinc verbont met malcandere{n} make{n}, en{de} ic sal v mijn dochter gheuen, die Alexander heeft, En{de} ghi sult regere{n} in ws vaders rijck,
Wa{n}t mi zeer berouwet dat ic he{m} mijn dochter gegeue{n} heb Wa{n}t hi heeft gearbeyt, om mi te doode{n},
En{de} hi lachterde he{m}, om dat hi zijn rijc begeerde te hebben,
En{de} hi na{m} Alexandro zijn dochter, en{de} gafse Demetrio, En{de} veruremde he{m} van Alexandro, en{de} zijn viantscap wert openbaer
Ende Ptolome{us} troc in Antiochien, en{de} sette de twee croone{n} op zijn hooft, va{n} Egipten en{de} va{n} Asien,
En{de} die coninc Alexander was in Cicilien tot die{n} tijde{n}, Wa{n}t tvolc van die plaetsen was he{m} wederspa{n}nich.
En{de} Alexa{n}der verhoorde dit, en{de} qua{m} tege{n} Ptolomeu{m} ten strijde, En{de} die coninc Ptolomeus bracht zijn heyr wt en{de} qua{m} tegen he{m} met machtiger hant, en{de} hi veriaechde he{m},
En{de} Alexa{n}der vloot in Arabie{n}, dat hi he{m} daer behoude{n} soude, En{de} die coninc Ptolomeus wert verheue{n},
en{de} Zabdiel die coninc va{n} Arabie{n} sloech Alexa{n}der thooft af, en{de} sandt Ptolomeo.
En{de} die coninck Ptolomeus sterf in den derden daghe, En{de} die ghene die in die beurijtste steden waren, werde{n} gedoot vande{n} gene{n} die inde{n} heyrleger ware{n}.
En{de} Demetrius regeerde int honderste en{de} seuen en{de} tseuentichste iaer.
In dien daghe vergaderde Ionathas, die binne{n} den Ioetsche{n} lande{n} waren, dat si die borcht bestrijde{n} soude{n}, die binnen Ierusalem was, en{de} si maecte{n} daer veel bolwercken tege{n},
En{de} eenige quade mannen die haer volc benide{n}, trocke{n} totte{n} coninc Demetriu{m}, en{de} seide{n} he{m}, dat Ionathas die borcht beleit hadde,
En{de} doent die coninc hoorde, so wert hi toornich, en{de} qua{m} ter stont tot Ptolomaide{m}, en{de} screef Ionathe, dat hi die borcht niet en beleide, Maer dat hi haestelic tegen he{m} quae{m} spreken,
Doe{n} Ionathas dat hoorde, geboot hi datme{n} voor die borcht soude bliue{n} ligge{n}, En{de} vercoos vande{n} ousten van Israel, en{de} vande{n} priestere{n} wt, en{de} settede he{m} seluen in den vaer,
En{de} nam gout en{de} siluer, en{de} conincs cleet, en{de} veel ander iuweelen, ende troc wech totten coninc tot Ptolomaide{m}, en{de} hi vant gracie voor hem,
Eenige quade luyden van sine{n} volcke claechde{n} ouer hem.
En{de} die coninc dede he{m}, also si he{m} ghedaen hadden die voor he{m} waren, En{de} verhief hem voor allen zijnder vriende{n} aensicht,
en{de} hi gaf he{m} dat opperste priesterschap, en{de} alle dat goet dat hi te voren hadde, En{de} maecte hem prince va{n} sinen vrienden,
Ende Ionathas begeerde vanden coninck, dat hi Tioetsche lant ende die drie steden die daer toe geleit waren, dat is Samarien en{de} haer palen, vri sonder tribuyt maken woude, En{de} hi beloefde he{m} drie hondert pont siluers,
En{de} die coninc consenteerdet, En{de} haf Ionathe brieuen van alle desen, die aldus hielden,
Die coninc Demetrius, sinen broedere Ionathe, en{de} den Ioetsche{n} volcke, saluit,
Wi hebben tot v gesonde{n} dat wtscrijft der brieuen die wi Lasteni onsen vadere gescreue{n} hebbe{n}, van v, om dat ghijt weten soudt.
Die coninc Demetrius, sine{n} vadere Lasteni, saluyt,
Dat Ioetsce volc onse vrienden, en{de} die houden dat rechtuaerdich is, Voor ons hebben wi genome{n} wel te doe{n} om die goetwillicheyt die si tot ons hebben
daero{m} hebben wi hen gegeue{n}, alle dat Ioetsche lant, en{de} die drie stede{n} Lida{m}, en{de} Ramatha die tot Tioetsche lant geleit zijn, van Samarien en{de} alle tlant daer omtrent, datmen versceide al die ghene die offerhande doe{n} in Ierusalem, voor dat goet, dat die coninck alle iaer van hen ontfinc, en{de} voor die vruchten vanden lande en{de} vande{n} oefte,
En{de} die ander die ons toebehoore{n} van thiende{n}, en{de} van tribuyten, daer af verlate{n} wise, van desen tijt aen, en{de} ooc die soutkeeten, en{de} die croone diemen ons brochte,
dit gheuen wi hen alle, en{de} van desen en sal he{n} niet gebroken worden, van nv en{de} tot allen tijden hier na,
Daero{m} maket nv een wtscrift hier af, En{de} men gheuet Ionathe, en{de} legget opten heylige{n} berch, en{de} in een heerlike plaetse.
En{de} doen Demetrius sach, dattet la{n}t in zijn aenschouwe{n} stille was en{de} dat hem niemant en wederstont, so liet hi zijn heyr gaen, elc in zijnder stadt, Sonder dat vremde heyr, dat hi verghadert hadde, vander heydenen eylanden, Ende alle zijns vaders heyr was he{m} via{n}t,
wa{n}t Tripho{n} was een, die te voren van Alexanders side was, En{de} hi sach dat alle theyr murmureerde tege{n} Demetriu{m}, en{de} hi trac tot Emalchuel de{n} Arabijt, die Antiochu{m} Alexanders sone voede,
en{de} hi leyde he{m} aen, en{de} badt he{m}, dat hi he{m} leuerde Antiochu{m}, op dat hi zijns vaders stede regeren soude, En{de} hi seyde he{m}, wat Demetrius gedaen hadde, en{de} die viantscap van sine{n} heyre{n} tegens he{m}, En{de} hi bleef daer veel dage{n},
Ende Ionathas sandt tot de{n} coninc Demetriu{m}, dat hi die ghene wtworpe{n} soude die in de borcht ware{n} in Ierusalem, en{de} die in de vaste steden ware{n}, wa{n}t si vochte{n} op Israel.
Dn{de} Demetri{us} sandt tot Ionathan, en{de} seide, Ic en sal niet allee{n} dit doe{n}, Maer ic sal v verheffen en{de} uwe volc, met heerlicheit, alst tijt is,
Daeromme suldy nv wel doe{n}, Ist dat ghi mi manne{n} sendet tot hulpe, wa{n}t alle mijn heyr is wech getrocke{n},
En{de} Ionathas sandt he{m} tot Antiochie{n} drie duisent starcke manne{n}, En{de} si quame{n} tot de{n} coninc, En{de} die coninc hadde genoechte in haerder coemst,
En{de} die ghene die inder stadt ware{n}, vergaderde{n} ho{n}dert duisent en{de} .xx. duysent mannen, en{de} woude{n} de{n} coninc dootslaen.
En{de} die coninc vloot in zijn zale, en{de} die va{n}der stadt beleide{n} de strate{n} va{n}der stadt, en{de} begonsten te vechten,
En{de} die coninc riep die Iode{n} tot hulpe, en{de} si vergaderde{n} alle tot he{m}, en{de} si stroide{n} he{n} al die stadt door,
En{de} si versloegen in die{n} dage, ho{n}dert duisent manne{n}, en{de} si ontstake{n} die stadt en{de} wonne{n} veel roofs in dien dage, en{de} si verlosten de{n} coninc.
En{de} die ghene die vander stadt ware{n} sage{n}, dat die Iode{n} die stadt te wille hadde{n}, en{de} werde{n} kranc va{n} moede en{de} riepe{n} aen de{n} coninc al bidde{n}de en{de} seide{n}
Geeft ons vrede, en{de} laet de Iode{n} ophoude{n} te vechte{n} op ons, en{de} op die stadt,
En{de} si werpen haer wapene{n} af, en{de} si maecte{n} vrede. En{de} de Iode{n} werde{n} verheue{n} voor de{n} coninc, en{de} voor alle die in zijn rijc waren, en{de} werde{n} vermaert int rijcke. En{de} si keerde{n} weder te Ierusalem en{de} hadde{n} veel roofs.
En{de} die coninc Demetrius sadt in de{n} throo{n} van sine{n} rijcke, en{de} tlant bleef stille in zijn aenschouwe{n},
En{de} hi loocht al dat hi geseit had, en{de} veruremde he{m} va{n} Ionathan, en{de} hi en vergelde he{m} niet na die weldade{n} die hi he{m} gedae{n} hadde, maer hi quelde he{m} zeere.
Hier na keerde Triphon weder, en{de} Antiochus met he{m}, dat een kint en{de} een iongelinc was, En{de} hi regeerde en{de} sette die croone op zijn hooft,
En{de} alle die heyre{n} vergaderde{n} tot he{m}, die Demetrius hadde laten ghae{n}, en{de} strede{n} teghe{n} he{m}, En{de} hi vloot en{de} keerde den rugge,
En{de} Triphon creech die Eliphante{n}, en{de} wan Antiochie{n},
En{de} Antiochus die iongelinc screef Ionatha{n} en{de} seide, Ic geue v dopperste priesterschap, en{de} ic sette v ouer die .iiij steden, om dat ghi van des conincs vriende{n} wesen soudt,
En{de} hi sondt he{m} ghulde{n} vate{n} ten dienste, en{de} ghaf he{m} macht wt gout te drincken, en{de} met purpur te cleeden, en{de} eenen gulden halsbant te draghen,
En{de} hi maecte Simon sinen broeder, prince van den lande va{n} Tyro, tot den lande van Egypten toe.
En{de} Ionathas trock wt, en{de} voer door die stede ouer die rieuiere, en{de} al dat heyr van Syrien verghaderde tot he{m} tot hulpe, En{de} hi qua{m} in Ascalon, en{de} si quame{n} wt der stadt he{m} eerlijc tegen,
En{de} hi troc van daer wech tot Gazam, en{de} die van Gaza slote{n} haer stadt, en{de} hi beleidese, en{de} de stede{n} die daer omtrent waren, verbrande hi en{de} roofdese,
En{de} die van Gaza baden Ionathan, om vrede, En{de} hi gaf hen vrede, en{de} nam tot ghijsel haer kinderen en{de} sandtse tot Ierusalem, en{de} doorwandelde dat lant van Damascu{m}.
En{de} Ionathas hoorde, dat Demetrius princen ouerbrakich waren geworden, in Cades, dat in Galileen is met veel heyrs, om dat si hem afdoen wouden, van des rijcs profitelike saken,
ende hi trock teghen he{n}, Maer hi liet sinen broeder Simon binnen die lantschappe{n},
En{de} Simon troc tot Beth sura{m} waert, en{de} bestreetse veel daghen, en{de} beslootse.
En{de} si heyschten vrede van hem, ende hi ghaf hen vrede, ende hi verdreefse daer wt, ende hi wan die stadt en{de} leyde daer ruyters binnen.
En{de} Ionathas en{de} zijn heyr troken tot den water Genezar, en{de} voor den dage waecten si in die velden van Azor,
En{de} siet der vremden heyre{n} quamen hen te ghemoet, opte{n} velde, en{de} si leyden na hem lagen, in die bergen Maer Ionathas troc hen teghen,
en{de} die lagen vertrocken van haer steden, en{de} si strede{n}
Ende alle die van Ionathas side waren die vloden, en{de} niemant va{n} hen luide{n} en bleef bi he{m}, dan Mathathias Absolomi sone, en{de} Iudas Calphi sone, Die maerscalc vande{n} heyr
en{de} Ionathas schoerde zijn cleedere{n}, en{de} leyde aerde op zijn hooft, en{de} hi badt,
En{de} Ionathas keerde weder ten strijde, en{de} he dedese keere{n} ter vlucht, en{de} si strede{n},
En{de} die ghene die va{n} Ionathas side gheuloden waren, sagent, en{de} si keerden weder tot hem, en{de} iaechden met hem der vianden schare{n}, tot Cades, en{de} quamen tot daer,
En{de} vande{n} vremden vielen in dien daghe, drie duysent mannen, En{de} Ionathas keerde weder in Ierusalem.
ENde Ionathas sach dat he{m} de{n} tijt halp ende hi koos manne{n} wt, en{de} sondtse tot Roomen, te setten, en{de} te vernieuwen dye vrientschap met hen.
En{de} hi sandt ooc naer dese manier brieuen totten spartiate{n}, en{de} totten anderen steden,
En{de} si trocken wech tot Roomen, en{de} quamen int hof en{de} seyden, Ionathas die opperste priester, en{de} dat volck vande{n} Iode{n} hebben ons tot v gesonden, dat wi met v vernieuwen soude{n} die vrientscap en{de} dat geselscap, naer dat die te vore{n} was.
En{de} si ghaue{n} hen brieue{n} totten volcke tot allen steden, dat sise met vrede{n} geleyde{n} soude{n} tot int Ioetsche lant.
En{de} dit is dat wtschrift dat Ionathas de{n} Spartiate{n} sandt.
Ionatas die opperste priester en{de} die ouders vanden volcke, en{de} die priesters, en{de} dander volc va{n}den Ioden, Onsen broederen den Spartiaten saluyt,
Hier voortijts warender brieue{n} gesonde{n} tot Oniam de{n} hooge{n} priestere, va{n} Dario die bi v regeerde, wa{n}t ghi onse broeders zijt, so dat scrift inhoudt datter volcht
En{de} Onyas ontfinc de{n} man met eere{n} die gesonde{n} was, En{de} hi ontfinc die brieue{n} daer in gescreuen was, vander vrientschap en{de} tgeselscap,
En{de} al en hadde{n} wi des niet te doene om dat wi tot troost hebbe{n} die heylige boecken die in onse handen zijn,
soo wouden wi nochta{n}s tot v seynde{n}, om onse vrientscap en{de} broederschap te vernieuwe{n}, op dat wi misschien va{n} v niet verure{m}t en soude{n} worden wa{n}t veel tijde{n} zijnt gelede{n} va{n} dier tijt dat ghi tot ons seyndet,
Wa{n}t in allen tijde{n}, sonder achterlate{n}, inde{n} feestelike{n} dage{n}, en{de} in allen andere{n} tijde{n}, daert va{n} doe{n} is, gedencke{n} wi ws inder offerhande{n} die wi offere{n}, en{de} in die bewaernisse, alsoo dat recht is, en{de} betaemt der broedere{n} te gedencke{n},
Wa{n}t wi verblide{n} va{n} uwer heerlijcheyt,
Maer ons hebbe{n} beuae{n} veel drucs en{de} strijts, en{de} die coninge{n} die rontso{m} ons zijn, hebbe{n} ons bestrede{n},
maer wi en wilde{n} v niet moeyelic zijn, noch onsen vriende{n}, in desen strijt,
wa{n}t wi hadde{n} hulpe vande{n} hemel, en{de} wi zijn verlost, en{de} onse viande{n} zijn vernedert.
En{de} hiero{m} hebbe{n} wi wtgecore{n} Numeniu{m} Antiochus sone, en{de} Antipatre{m} Iasons sone, en{de} wi sonde{n}se tot die va{n} Roome{n}, om die eerste vrientscap te vernieuwen,
En{de} hebbe{n} hen ooc beuolen, dat si tot v come{n} en{de} v groeten soude{n}, Ende dat si onse brieue{n} v geue{n} soude{n}, vanden vernieuwen ons broederschaps,
Ende nv ghy sult wel doen, ons op dit antwoordende.
Ende dit is dwederscrift vande{n} brieue{n} die Onias sant
Die coninc der spartiaten Onias scrijft Ionathe de{n} groote{n} priestere saluyt,
Me{n} heeft geuonde{n} inder scriftuere{n} der Sparciaten, en{de} der Iode{n}, dat si broeders zijn, en{de} dat si va{n} Abraha{m}s geslachte zijn,
En{de} nv dat wetende, so doet ghi wel, ons scriuende va{n} uwen vrede,
Maer wi hebbe{n} v ooc weder gescreue{n}, Onse vee en{de} onse besittinge{n} zijn uwe, en{de} die uwe onse, en{de} wi ontbiede{n} datme{n} v dit doe wete{n}.
En{de} Ionathas verhoorde dat Demetrius prince{n} wtgetoge{n} waren met veel meerder heyr, dan te vore{n}, om tege{n} hen te vechte{n},
En{de} hi troc wt Ierusalem, en{de} hi qua{m} hem tege{n} int lant va{n} Amathien. Wa{n}t hi en hadde hem so veel termijns niet gegeuen, dat si binnen zijn lantschap comen mochten.
En{de} hi sandt bespieders in haer heyr, en{de} doe{n} die weder gecome{n} ware{n} seyde{n} si, dat si des nachts schicte{n} op he{n} te come{n}.
En{de} doe{n} die sonne ondergegae{n} was, beual Ionathas de{n} sinen te wake{n} en{de} alde{n} nacht gereet te zijn int harnas om te stride{n}, en{de} hy leyde wachters alo{m} theyr,
En{de} die viande{n} vername{n} dat Ionathas en{de} zijn heyr gereet ware{n} om te stride{n} En{de} si ontsage{n} he{n} van haerders herte{n}, en{de} hadde{n} anxt voor he{n}, en{de} staken tvier in haer heerde{n} in haer leegere{n}, en{de} vlode{n},
Maer Ionathas en{de} die met he{m} ware{n} en wiste{n}t niet voor tsmorgens vroech, maer si sage{n} tvier barne{n}
En{de} Ionathas volchde hen na, maer hy en achterhaeldese niet, wa{n}t si ware{n} ouer die riuiere Eleutherum gepasseert,
En{de} Ionatas keerde tot dien va{n} Arabie{n} die Zabadei hieten, en{de} hi sloechse, en{de} na{m} haere{n} roof,
hi vincse, en{de} qua{m} tot Damasco, en{de} doorwandelde al dat lantscap.
En{de} Simon troc wt, en{de} qua{m} tot Ascalon, en{de} totte{n} vaste{n} steden daeromtre{n}t, en{de} hi troc neder tot Ioppe, en{de} beleydet
wa{n}t hi hadde vernomen, dat si Demetrius partie helpen wilden, En{de} hi leyde daer achter diet wachte{n} soude{n}.
En{de} Ionathas keerde weder en{de} vergaderde douders vande{n} volcke, en{de} dacht met henluyde{n} die vaste stede{n} in Iuda te stichte{n},
en{de} die muere{n} va{n} Ierusale{m} te hooge{n}, en{de} een groote hoochte te make{n} tusscen dmiddel vander borcht, om die borcht, va{n}der stadt te sceyden, om dat si alleen souden zijn, en{de} dat si niet en souden coopen noch vercoopen,
En{de} si vergaderden om die stadt te stichten, en{de} die muere{n} opter riuiere{n} viele{n} te{n} oostenwaert, en{de} hi vermaecte die muere{n} dieme{n} Caphetheta hiet,
En{de} Simo{n} stichte Adiada{m}, in Sephaela, en{de} hi beurijdet, en{de} hincker poorte{n} aen, en{de} slote{n}.
En{de} doe{n} dacht Tripho{n} ouer Asie{n} te regere{n}, en{de} die croone te nemen en{de} die ha{n}t aen Antiochu{m} te slaen,
maer om dat hi ontsach dat he{m} Ionatas dat n{iet} toelate{n} en soude, maer tege{n} he{m} soude moete{n} stride{n}, so socht hi Ionatha{n} te vange{n} en{de} te doode{n}, En{de} hi stont op, en{de} trock in Bethsan.
En{de} Ionathas troc wt, he{m} te gemoet met veertich duysent, wtuercore{n} ma{n}ne{n} ten stride, en{de} quam tot Betsan.
En{de} Triphon sach dat hi met een groot heyr gecomen was, en{de} hi en dorst he{m} niet vangen, en{de} ontsach hem
En{de} ontfinc he{m} met grooter eere{n}, en{de} beual he{m} alle zijn vriende{n}, en{de} ghaf he{m} groote gauen, En{de} hi beual sine{n} heyre{n}, dat si Ionathan onderdae{n} soude{n} zijn als he{m}seluen.
En{de} hi seyde tot Ionatha{n}, Waero{m} hebdy alle dit volc gemoeyt, als wi gheene{n} strijdt en hebben,
en{de} nv seyndtse weder tot haere{n} huyse, Maer kieset v een luttel manne{n} wt, die met v zijn moge{n}, en{de} coe{m}t met mi te Ptolomaide{n}, en{de} ick salt v leuere{n}, en{de} die andere stede{n}, en{de} een heyr en{de} alle die prouooste{n} vande{n} lande, en{de} ic sal weder keere{n}, en{de} wech trecke{n}, wa{n}t hiero{m} ben ick gecomen,
En{de} Ionathas geloofdet hem en{de} dede so hi he{m} seyde, en{de} liet dat heyr wech gaen, en{de} si trocken int lant van Iuda.
Maer hi hielt met he{m} drie duysent ma{n}ne{n} en{de} daer af sandt hi twee duysent in Galilee{n} en{de} met he{m} trocker duysent,
En{de} als Ionatas binnen Ptolomaide{n} gecome{n} was, slote{n} die va{n}der stadt haer poorte{n}, en{de} vinge{n} Ionatha{n} En{de} alle die met he{m} waren, sloegen si mette{n} swaerde.
En{de} Triphon sandt een heyr in Galileen, en{de} in dat groote velt, dat si alle Ionathas ghesellen dode{n} souden,
Maer doen si yername{n}, dat Ionathas geuangen was en{de} gedoot, en{de} alle die met he{m} ware{n}, soo rieden so dee{n} de{n} andere{n}, en{de} trocke{n} wt bereet te{n} stride.
En{de} doen die ghene sage{n} diese geuolcht ware{n}, dat si haer lijf auentueren wouden, keerden si weder,
En{de} dese quame{n} met vreden int lant van Iuda, En{de} beweende{n} Ionatha{n} zeere en{de} alle die met he{m} ware{n}, En{de} Israel wee{n}de met groote{n} gewee{n},
En{de} al die heydene{n} alo{m} sochtense te verderue{n}, wa{n}t si seyde{n},
si en hebbe{n} nv geene{n} prince tot hulpe, Daero{m} laetse ons nv tonder doe{n}, en{de} laet ons haer gedachtenis wechneme{n} va{n} allen menschen.
ENde Symo{n} hoorde, dat Triphon een groot heyr vergaderde, om int lant va{n} Iuda te come{n}, en{de} om dat te vernielen,
en{de} om dat hi sach, dattet volc in anxt en{de} vreesen woas, sreysde hi tot Ierusale{m}, en{de} vergaderde dat volc,
en{de} riet hen segge{n}de, Ghi weet wat stride{n}, dat ic en{de} mijn broeders en{de} mijns vaders huys gedaen hebbe{n}, om die wet en{de} dat heylich huys, ende den anxt die{n} wy gelede{n} hebbe{n}
Om dese sake zijn alle mijn broeders doot gebleue{n}, om Israels wil, en{de} ic be{n} allee{n} ouerbleue{n},
En{de} nv en behoort mi mijn siele n{iet} te spare{n}, in alle de{n} tijt va{n} verdriet Wa{n}t ic en ben niet beter da{n} mijn broederen
En{de} hiero{m} sal ic mijn volc wreke{n}, en{de} dat heilige, en{de} onse wiue{n} en{de} onse kindere{n}, Wa{n}t alle de heidene{n} zijn vergadert om ons te verderue{n} va{n} via{n}tscap.
En{de} doe{n} tvolc dese rede{n} hoorde wert haere{n} geest verwarmt,
en{de} antwoorde{n} met luyder ste{m}me{n}, segge{n}de, Ghi zijt onse leytsman in ws broeders Iuda, en{de} in Ionathas ws broeders stede,
Vecht onse strijde{n} en{de} wi sulle{n} al doe{n} d{at} ghi ons segge{n} sult,
En{de} hi vergaderde alle die strijdtbaer ma{n}ne{n} en{de} haeste he{m} te volmake{n} de muere{n} va{n} Ierusale{m} en{de} hi beuestese al om en{de} om,
En{de} hi sandt Ionatha{n} de{n} sone Absolomi, en{de} met he{m} een nieu heyr, in Ioppe{n}, en{de} als si verdreue{n} ware{n}, die daer binne{n} in de borcht ware{n} so bleef hi self daer binne{n}.
En{de} Triphon vertrac met eenen groote{n} heyr va{n} Ptholomaide{n}, om int la{n}t va{n} Iuda te come{n}, en{de} Ionathas was bi he{m} in die geua{n}genisse.
En{de} Simo{n} troc in Addis, tege{n} dat ae{n}sicht des velts,
En{de} doe{n} Triphon verna{m} dat Simo{n} opgetrocken was in die stede va{n} Ionatha{n}, sine{n} broeder, en{de} wa{n}t hi tege{n} he{m} stride{n} soude, doe{n} sandt hi legate{n} tot he{m}
en{de} seide Wi hebbe{n} Ionathan uwe{n} broeder gehoude{n} voor dat siluer, dat hi ons schuldich was in des conincs rekeninge,
En{de} nv so seyndt ons ho{n}dert po{n}de{n} siluers, en{de} beyde zijn sone{n} in zijn stede dat hi ons n{iet} en ontuliede, als wi he{m} late{n} gae{n}, en{de} wi sulle{n} he{m} wederseynde{n}.
En{de} Simo{n} versto{n}t, dat hi dit met bedroch seide, nochta{n}s beual hi dat siluer, en{de} die kindere{n} te geue{n}, om dat hi geen groote via{n}tscap beiage{n} en soude aent volc va{n} Israel, die segge{n} soude{n},
om dat hi tsiluer en{de} die kinderen niet en sandt, so is hi gedoot.
En{de} hi sandt de kindere{n}, en{de} ho{n}dert po{n}de{n} siluers. En{de} Tripho{n} looch, en{de} en liet Ionathan noch niet gae{n}.
En{de} hier na qua{m} Triphon binne{n} den lantschappe om dat hijt verderue{n} soude, en{de} si trocke{n} om de{n} wech die tot Ador waert leyt. En{de} Simon met sine{n} heyr trac telcker stede daer si ginge{n}
En{de} die in de borcht ware{n} sonde{n} boden tot Tripho{n} dat hi he{m} haeste door de wildernisse te come{n}, en{de} dat hi hen proua{n}de seynde{n} soude
En{de} Triphon bereyde alle dat reysegervolc op dat hi binne{n} dier nacht come{n} soude Wa{n}t daer was harde veel sneeus, en{de} hi en qua{m} in Galaad niet,
En{de} doe{n} hi te Baschamam gecomen was, so doode hi daer Ionathan en{de} zijn sonen,
En{de} Triphon keerde hem om, en{de} trac weder in zijn lant,
En{de} Simon sandt en{de} nam Ionathas zijns broeders gebeente, en{de} groeft in Modin in zijnder vaderen stadt.
En{de} al Israel beweende he{m} met groote{n} geween, en{de} bescreyde{n} he{m} vele dage{n},
En{de} Simo{n} stichte op zijns vaders en{de} zijnder broederen graf, een hooch getimmer va{n} aensien met gehouwe{n} steene{n}, va{n} achter tot vore{n},
ende hi sette .vii. calomnen die eene tegen die ander sine{n} vadere, zijnder moeder, ende sine{n} .iiij. gebroeders,
Ende hi sette hier om groote colo{m}nen, ende op die calomne{n} haer wapene{n} gesneden, tot een eewige gedenckenis, ende bi die wapene{n}, wtgesnede{n} scepe{n}, die die luyde{n} sien soude{n} die inder zee vare{n}.
Dits tgraf dat hi in Modin maecte, tot in desen dage.
Ende doe{n} Triphon wech voer, mette{n} iongelinc Antiocho de{n} coninc, so doode hi he{m} met bedroch,
ende hi regeerde in zijn stede, ende hi sette die croone va{n} Asien op zijn hooft, Ende hi dede een groote moort int lant.
Ende Simon timmerde blochuisen ouer dlant va{n} Iudeen, ende beuestese met hooge{n} torrene{n}, groote muere{n}, ende starcke poorte{n} ende slote{n}, ende hi leyde victalie in die vaste steden.
Ende Simon vercoos manne{n} wt, ende sandtse tot Demetriu{m} de{n} coninc, dat hi dlant vri houde{n} soude va{n} tribuit, Wa{n}t al Triphonis wercke{n} ware{n} gedae{n} bi rooue{n}.
Ende die coninc Demetrius antwoorde he{m} ende screef also,
Demetrius die coninc scrijft Simo{n} de{n} oppersten priestere, ende der coninge{n} vrient, ende de{n} ouders ende de{n} volcke der Iode{n}, saluyt,
Die gulden croone ende de{n} gulde{n} halsba{n}t, die ghi gesonden hebt, hebbe{n} wi ontfae{n}, ende zijn gereet met v groote vrientscap te make{n}, ende te scriue{n} des conincs prouoeste{n}, dat si verlate{n} dat wi v gegeue{n} hebbe{n},
ende so wat wi v gegeue{n} hebbe{n}, dat si uwe,
Ende die vaste steden die ghi gemaect hebt, bliue{n} uwe, wi vergeue{n} v ooc alle onwetentheyt ende quaet, dat ghi gedae{n} hebt, tot in desen dage toe, Ende die croone die ghi sculdich waert, Ende wat dat anders was onder tribuit in Ierusalem dat en sal nv gheen tribuit schuldich wesen.
Ende zijnder eenige onder v luyde{n} die betamelijc zijn, datmense scriue, onder die onse, men salse daer onderscriue{n}, En{de} tussche{n} ons si vrede.
Int honderste en{de} .lxx. iaer, na de{n} tijt va{n} griecke{n}, so wert der heydene{n} ioc van Israel genome{n},
En{de} dat volc begonst doe{n} te scriue{n} in die tafelen, in haere openbare geschiedenissen, die si maecte{n}, int eerste iaer, onder Simo{n} de{n} hooge{n} priester, en{de} hertoge, en{de} prince vande{n} Iode{n}.
In die{n} dage troc Simo{n} te Gaza{m}, en{de} hi omleyt met een heyr, en maecte bolwercken, en{de} troc ter stadt waert, en{de} hi sloech eenen torren en{de} wan hem,
Ende die daer braken, waren tusschen tbolwerc ende der stadt en{de} inder stadt wert een groote beroerte, en{de} die ghene die inder stadt ware{n},
ginge{n} op de{n} muer met haere{n} wiue{n}, en{de} met kinderen, en{de} met geschoerde{n} cleedere{n}, en{de} riepe{n} met luider ste{m}me{n}, en{de} si begheerde{n} va{n} Simo{n}, dat hi hen vrede gaue,
en{de} seyde{n}, En vergelt ons niet, na onser hoosheyt, maer nae uwer ontfermherticheit, en{de} wi sullen v diene{n}.
Doe{n} wert Simon geneycht tot ontfermherticheit, en{de} en beuochtse niet, maer verdreefse wter stadt, en{de} hi suyuerde die huysen, daer die afgoden in geweest hadde{n}, doe{n} ghinc hi daerbinnen met loue de{n} HEERE gebenedie{n}de,
Ende doe{n} alle onsuyuerheyt wter stadt geworpe{n} was, so leide hi manne{n} daer binne{n}, die die wet soude{n} houden, en{de} hi bewaerdese, en{de} hi settese in eender wooninge{n} tot sinen behoef,
En{de} men en lietse niet wt trecken, ende in trecken in dat lantscap, die in die borcht tot Ierusalem waren, ende men en lietse coopen noch vercoopen, ende si hadden zeer grooten honger ende veel van henluyden storuen van hongher,
Ende si riepen tot Simon, dat si vrede ontfangen woude{n}, Ende hi gaf hen vrede, ende dreefse daer wt, ende suyuerde die borcht, vander onsuyuerheyt.
Ende si ghingen daer inne, opten drie en{de} twintichsten dach vander tweeder maent, int honderste en{de} eene{n} seuentichste iaer, met loue en{de} met telgeren van palme{n}, en{de} met harpen en{de} snaren spelende Cymbalen, en{de} met Sanctorien, loue en{de} sange, om dat die groote viant van Israel tonder gegaen was,
En{de} hi ordineerde, datmen alle iaer dese dagen houden soude, met blijschappen,
en{de} bewaerde den berch vande{n} tempel, die bi die borcht was, ende daer woonde hi selue, en{de} die met hem waren.
En{de} Simon sach Ian sinen sone dat hi een starck man wesen soude, ende hy maecte hem Maerschalc van alder macht, ende hi woonde in Gazaris.
INde{n} hondersten en{de} twee en{de} tseue{n}tichste iaer, vergaderde die coninck Demetrius zijn heyr en{de} troc tot Meden, om he{m} hulpe te crige{n}, en{de} Triphon te beuechten en{de} tonder te doen,
Ende doen Arsaces die coninc van Persen en{de} van Meden verhoorde, dat Demetrius binnen sinen palen gecomen was, so sandt hi eene{n} prince, dat hi he{m} leuende va{n}ge{n} soude, en{de} tot he{m} brenge{n}.
En{de} die prince troc wech en{de} versloech Demetrius heyr, en{de} vinc he{m}, en{de} voerde he{m} tot Arsacen, en{de} hi leyde he{m} in die geuanckenis,
En{de} al dat lant va{n} Iuda bleef in rusten, so lange als Simo{n} leefde, en{de} hi socht sine{n} volcke goet, en{de} zijn macht ende heerlicheit behaechde de{n} volcke tot allen dagen,
en{de} met alle zijnder heerlicheyt ontfinc hi Ioppe, tot eender hauenen, en{de} hi maecte daer een inuaert in die eylanden va{n}der zee,
En{de} hi verbreide zijns volcs lantpalen, en{de} behielt dat lantschap,
en{de} hi vergaderde vele geuangene{n}, en{de} wert heere ouer Gazara, en{de} Betsuran, en{de} ouer die borcht, en{de} hi dede die onsuyuerhede{n} daer wt, en{de} daer en was niemant die tege{n} he{m} stac,
En{de} elc boude zijn lant met vrede{n}, En{de} dlant va{n} Iuda gaf zijn vrucht en{de} alle die boome{n} des volcs, haer vruchten.
Alle die ouders, sate{n} op die strate{n}, en{de} sprake{n} va{n} des lants goede{n}, en{de} die iongelinge{n} cleede{n} hen met behagelicke en{de} crijsche{n} cleedere{n},
En{de} Simo{n} victaelgierde de stede{n}, en{de} ordineerdese tot vate{n} der vestinge, tot dat sine{n} nae{m} vermaert wert int eynde der werelt,
Hi maecte vrede int lant, en{de} Israel verblijde met grooter blijschap,
en{de} elc sat onder sine{n} wijngaert en{de} onder sine{n} vigeboo{m}, ende nyema{n}t en was daer diese veruaerde,
Wa{n}t hi en was ter werelt niet, die op he{n} streedt, Die coninge{n} ware{n} tonder ghedae{n} in dien daghe,
En{de} hi hielp en{de} maecte vast die verdructe zijns volcs, en{de} ondersocht die wette{n}, en{de} dede wech alle onrechtuaerdicheit en{de} quaet,
En{de} verhief dat heilich huys, en{de} vermenichfuldichde die vaten des heylichste alder heylige{n}.
En{de} men verhoorde te Rome{n}, dat Ionatas doot was, En{de} ooc totte{n} Sparciate{n}, en{de} si ware{n} zeer droeue,
Maer si verhoorde{n}, dat Simon zijn broeder opperste priester geworde{n} was, in zijn stede, ende dat lantschap en{de} die stede{n}, dier binne{n} waren tot sinen wille hadde,
doe{n} screue{n} si he{m} in metalen tafelen, dat si die vrientscap en{de} tgeselschap vernieuwe{n} soude{n}, dat si met Iudas en{de} Ionathan zijn broeders gemaect hadde{n},
En{de} men last voor al tvolc van Ierusalem, Ende dit was dat inhoudt van die brieuen, die die Sparciaten sonde{n},
Die prince{n} vande{n} Sparciaten, en{de} haer stede{n}, Simo{n} den groote{n} priestere, En{de} den ouders, en{de} den priestere{n}, en{de} de{n} andere{n} volcke vande{n} Iode{n} onsen broederen saluyt.
Die Legate{n}, die welcke gesonde{n} waren tot onsen volcke, seyde{n} ons va{n} uwer heerlicheyt, eeren en{de} bliscappe{n}, en{de} wi werde{n} verblijt, om haer toecoe{m}st,
En{de} wi screue{n}, al dat van he{n} geseyt was, in des volcs raet, aldus Numenius Anthiochus sone, en{de} Antipater Iasons sone, der Iode{n} Legaten quamen tot ons, om die voorlede{n} vrientscap te vernieuwen met ons,
En{de} tbehaechde, de{n} volcke, datmen die mannen heerlijc ontfangen soude, En{de} datme{n} dat wtscrift van haeren woorden leggen soude in des volcs versceyden boecken, om dattet daer wesen soude tot eender gedenckenisse den volcke vanden Sparciaten, en{de} hier af hebbe{n} wi een wtscrift gesonde{n} Simon den grooten priestere.
En{de} hier na sandt Simon, Numeniu{m}, te Rome{n}, en{de} hadt eene{n} groote{n} gulde{n} scilt, die duysent dragma woech, om met hen luyde{n} vrientscap en{de} gheselscap te maken. En{de} doen dat volc van Romen dese redens verhoorden,
seydensi, Wat danc sullen wi Simon en{de} sinen sone{n} mogen doen?
Wa{n}t hi heeft zijn broederen wederom in haer plaetsen gestelt in vrede{n}, en{de} Israels viande{n} verwonne{n}, En{de} si gauen he{m} vriheyt, en{de} bescreuent in metalen tafelen, en{de} leydent tot teekeningen, opten berch van Sion. En{de} dit is die copie vanden ghescrifte.
Opten achtthiensten dach inder maent Ebul int honderste en{de} twee en{de} tseuentichste iaer, int derde iaer onder den grooten priestere Simon, Assamarel,
in een groote verghaderinge van priesteren en{de} van princen, en{de} des volcs, ende voor die ouders vanden lande, is dit kondt geworde{n}, Want dicwils zijnder vele strijde{n} geschiet in onsen landen,
Maer Simon Mathathias sone van Iaribs sone{n} en{de} zijn broedere{n} gaue{n} he{n} selue{n} in pericule, en{de} wederstonde{n} haere{n} viande{n} va{n} haere{n} volcke Om dat haer heylich huys en{de} haer wet soude bliue{n} staende, en{de} si verhieue{n} haer volck met grooter eeren,
En{de} Ionathas vergaderde zijn volc, en{de} wert haer groote priester gemaect, en{de} hi wert tot sinen volcke gheleyt.
En{de} haer vianden woude{n} vertreden haer heylighe plaetsen, en{de} tonder doen haer lantschap, en{de} haer hande{n} steken tege{n} theylichste van allen heylige{n} dinge{n},
En{de} Simon wederstontse doen, en{de} vocht voor zijn volc, en{de} gaf veel ghelts wt, en{de} wapende die stercke mannen va{n} sine{n} volcke, en{de} gaf he{n} soudie,
en{de} besette die stede{n} va{n} Iudeen, en{de} Bethsura{n}, dat int eynde van Iudeen was, daer te vore{n} der vianden wapenen waren, en{de} hi leyde daer tot toeulucht, manne{n} vande{n} Ioden.
En{de} Ioppen die ter zeewaert was, besette hi, en{de} Gazara{n} die in dat lant va{n} Azothen is, daer die vianden te vore{n} in woonde{n}, en{de} hi leyde daer Iode{n} en{de} dat orbaerlijc was ter viande{n} correctien stelde hi daer binnen.
Ende tvolc sach Simons daet ende die heerlicheit die hi sine{n} volcke meynde te doen, en{de} si maecten he{m} haeren hertoech, en{de} prince der priestere{n}, om dat hi dit gedaen hadde, en{de} om die rechtuaerdicheyt en{de} trouwe, die hi tot sine{n} volc hadde, en{de} hi socht met alle maniere{n}, zijn volc te verheffen.
En{de} in sinen daghen haddet voortganck in sinen handen, dat die heydenen veriaecht werde{n} wt hare{n} lande, En{de} dye in Dauids stat inden borcht tot Hierusale{m} waren, daer si wt trocken, en{de} besmettedent al om en{de} om, dat in die heylighe stadt was, en{de} deden een groote plage der suyuerheyt,
En{de} hi leyde die ioetsce mannen daer binne{n}, om die versekerheit va{n}der stat, en{de} vanden lande, En{de} hi hoochde die mueren van Hierusale{m},
En{de} die Coninck Demetrius gaf he{m} dat opperste priesterscap,
en{de} hier toe maecte hy hem sine{n} vrient, en{de} eerde he{m} met grooter eere{n},
Wa{n}t hy verhoorde, dat die Ioden, vanden Romeynen vriende{n}, ende gesellen en{de} broeders genoemt waren, en{de} dat si Simons legate{n} seer hoochlijken ontfinge{n}
en{de} want die Ioden en{de} haer priesteren he{m} gheoorlooft hadde{n}, dat hi haer leytsman en{de} hooghe priester ware, eewelijcke{n}, tot datter een getrouwe propheet opstonde,
en{de} dat hi boue{n} hen prince soude zijn, En{de} dye sorghe hebben soude vant heylige, En{de} dat hi prouooste{n} soude setten bouen haere wercken, en{de} haer lantscappen, en{de} boue{n} haer wapenen, en{de} stercten,
En{de} om sorge te hebbe{n} van dat heylige, ende dat hi va{n} allen mence{n} gehoort soude worde{n} en{de} datmen in sine{n} naem bescriuen soude alle brieue{n} binne{n} den lande, en{de} dat hy purpur en{de} gout dragen soude,
En{de} dat niemant vanden volcke noch vanden priesteren dit en sal moghen breken, oft weder segghen, oft eenighe verghaderinge vergaderen binnen de{n} lande sonder he{m}, En{de} dat purpure cleedere{n} en{de} gulden halsbanden drage{n} soude,
en{de} alle die ghene die hier tegen sal doen, oft hier af breken sal, die sal misdadich wesen.
Ende dat beliefde alle den volcke, Symon te setten, ende te doen na dese woorden.
En{de} Symon ontfinct, en{de} hem genoechde, dat hi opperste priester wesen soude, vande{n} Ioetsche{n} volcke, en{de} dat hy een hertoech ende prince, en{de} bouen alle die priestere{n} wesen soude,
En{de} si seyden ooc datmen dit ghescrifte in metalen tafelen leggen soude, en{de} datmense inder heyliger gedenckenisse legghen soude, in een hooghe stat,
en{de} datmen dat wtschrift legghen soude in die schatcamere, dattet Symon en{de} zijn sonen hebben souden.
ANtiochus Demetrius sone sandt eene{n} brief wt den eylanden vander zee, tot Symon den oppersten priestere, en{de} den princen vanden Ioden, ende alle den volcke,
en{de} was inhoudende na deser manieren, Die coninc Antiochus ontbiet Symoni den oppersten priestere, ende den Ioetschen volcke saluyt,
Want eenige ouerdadighe hebben ghehouden ons vaders rijck, en{de} ic wil dat rijcke wreken, ende settent alsoot te voren was, en{de} daerom heb ick ghemaect een wtuercoren heyr van menichten, ende hebbe ghemaect schepen om te strijden,
En{de} ick wil voort trecken door tlantschap, om dat ic worde gewroken teghen die ghene die onse lantschap ghecranct hebben, en{de} die vaste steden verdorue{n} hebben in mijn rijck.
Daerom geue ic v nv alle die offerhande{n} die die Coninghen v verlaten hebben voor mi, ende soo wat ander ghiften si verlieten,
en{de} ick oorloue v te maken in v lantschappen eenen slach van penninge{n} va{n} eygender munten,
En{de} dat Hierusalem heylich bliue en{de} geurijt, en{de} alle die wapenen die ghemaect zijn, en{de} die vaste steden die ghi gesticht hebt, die blijuen uwe,
En{de} men verlaet v alle sconincs schout, en{de} datmen hier na schuldich sal worden van nv en{de} in alden tijt hier na,
En{de} als wi onse rijc sullen hebben ghewonne{n}, so sullen wi v en{de} uwen luyde{n}, en{de} den te{m}pel verheffen, en{de} dien eeren met heerlicheyt, soo dat v eere vermaert sal worde{n} ouer alle die werelt.
Int honderste ende vierentseuentichste iaer, soo quam Antiochus in zijns vaders lant, en{de} alle die heyre{n} vergaderde{n} tot hem, so datter seer luttel bi Triphon bleuen.
En{de} Antiochus die Coninc volchde he{m} na, en{de} Triphon quam tot Doran, daer hi vlode door die zee.
Wa{n}t hi wiste dat tquaet tegen he{m} vergadert wert, ende theyr verliet he{m},
Ende Antiochus troc op tot Doram, met hond{er}t en{de} twintich duysent mannen te voete, en{de} acht duysent te paerde,
En{de} si omleyden die stat, en{de} die schepen trockender toe vander zee siden, en{de} streden op die stat te lande en{de} ter zee, en{de} si en lieten daer niemant wt noch in varen,
En{de} Numenius en{de} die met he{m} waren, quame{n} vander stadt va{n} Romen, en{de} hadde{n} brieuen die gescreuen waren aende{n} coninge{n} en{de} lantscappe{n} daer dit in gescreue{n} was
Lucius die borgemeester van Romen Ptolomeo den coninc saluyt.
Die Ioden legaten, onse vrienden, die zijn gecomen tot ons, om te vernieuwe{n} die voorleden vrientscap, en{de} geselscap, die gesonden zijn van Simon den hooge{n} prince der priestere{n}, en{de} den Ioetsche{n} volcke,
En{de} si brochte{n} ons eene{n} gulde{n} schilt va{n} duysent dragmen,
hierom beliefdet ons, dat wi scriue{n} den coningen en{de} den lantscappen, dat si he{n} gheen quaet en doe{n}, noch op he{n} en strijde{n}, noch op haer stede{n} en{de} haer landen, en{de} dat si gheen hulp en doen den ghene{n} die teghe{n} he{n} strijde{n},
wa{n}t ons dunct goet dat wi va{n} he{n} den schilt ontfinge{n},
En{de} oft ouerdadige va{n} hare{n} lantscappe{n} tot v gheulode{n} zijn, die leuert Simoni den oppersten priestere dat hi daer wrake ouer doe na zij{n}re wet
Dit selue screefmen Demetrio den coninc en{de} Attalo, en{de} Arathe, en{de} Arsace,
Ende in alle{n} lantscappe{n}, en{de} Samsame, en{de} den Sparciate{n} en{de} Delo, en{de} Mido, en{de} Sidonien, en{de} Carie, en{de} Samu{n}, en{de} Pamphilien, en{de} Liciam, en{de} Alacarnasum, en{de} Rodu{m}, en{de} Phacelida, en{de} te Coo, en{de} te Siden, en{de} te Arado, en{de} te Gortina{m}, en{de} te Gnidum, en{de} te Cypres, en{de} te Cyrenen,
Ende dat wtscrift al hier af, screuen si Symoni de{n} prince der priestere{n}, en{de} den Ioetsche{n} volcke.
En{de} Antiochus die coninc trock voor Dora{m} anderwerf, met zijn heyr, en{de} stormde daer altoos op, en{de} maecte daer schra{n}sen, en{de} besloot Triphon, so dat hi niet voorder trecke{n} en soude,
En{de} Symon sandt hem twee duysent wtuercore{n} mannen tot hulpe, en{de} siluer en{de} gout, en{de} vele vate{n},
en{de} hi en woudese niet ontfange{n} Maer hi brac al dat hy te voren met he{m} ouer een gedragen hadde, En{de} hy veruremde hem van he{m},
en{de} sandt tot hem Anthinobiu{m}, eenen van sinen vriende{n}, dat hi met hem handelen soude, en{de} segghen, Ghi hout Ioppen en{de} Gazara, en{de} die borcht die binnen Hierusalem is die steden van minen rijcke,
ende haer landt hebdy verwoest, en{de} hebt groote plagen ghedaen int lant, En{de} hebt groote heerscappie gehadt int landt, tot vele steden binnen mijnen rijcke,
Nv dan so gheeft mi weder die steden die ghi mi genome{n} hebt, en{de} die tribuyte{n} vanden steden daer ghi heerscappie bouen ghehadt hebt, buyten den lantpalen vande{n} Ioetschen lande,
En{de} en wildijt niet doen, so geeft vijfhondert ponden siluers, en{de} ouer die plage die ghi gedaen hebt, ende ouer de{n} tribuyt vanden steden, so gheeft noch ander vijhondert ponden, En{de} en doedijt niet, so sullen wij comen, ende beuechten v.
En{de} Anthinobius des conincs vrie{n}t quam in Hierusale{m}, en{de} sach Symons heerlicheyt, en{de} zijn heerlijck cyraet van gout en{de} siluer, en{de} zijn groot ghesinne, en{d}{e} hi verwonderde des, En{de} hi vertelde, hem des conincs woorde{n}.
En{de} Simon antwoorde he{m}, en{de} seide, Wi en hebbe{n} gheen lant ghenomen, dat onse niet en was, noch wi en houde{n} gheen vremt lant, maer wi houden onser vadere{n} erflicheyt, die een wile ons onrechtuaerdelijcke{n} onthouden was, va{n} onsen viande{n},
Maer als wi de{n} tijt hadden, so creghen wi weder onser vaderen erflicheyt,
Wa{n}t van Ioppe{n} en{de} Gazara daer ghi af spreket, soo deden si daer in onse lantscap groote plagen onder den volcke, van desen geue{n} wi hondert ponden siluers, En{de} Anthenobius en antwoorde niet een woort,
En{de} keerde weder totten coninc met gra{m}scappen, en{de} seyde he{m} dese dingen, en{de} Symons heerlicheyt, ende alle dat hi gesien hadde. Ende dye coninc wert seer gram,
en{de} Triphon vloot in een schip tot Ortosayda,
En{de} dye coninc maecte Cendebeu{m} leytsman ter zee, en{de} gaf he{m} een heyr van rosuolc, en{de} van voetknechten,
en{de} beual theyr te leyde{n} na dat Ioetsche landt waert, En{de} beual he{m} te make{n} een vaste stat dieme{n} Cedron hiet, En{de} dat hi die poorte{n} van dier stat verstoppe{n} soude, En{de} datmen tvolc tonder doen soude met strijde, En{de} die Coninc volchde Triphon na,
En{de} Cendebus quam te Iamniam, en{de} hi begonste tvolc te bestormen, ende dat Ioetsche lant te verderuen, en{de} dat volck te slaen, en{de} te vanghen, en{de} Cedron te stichten,
En{de} hy leyde daer dat heyr en{de} dat rosuolc, om dat si daer wt trecke{n} soude{n}, en{de} doorwandele{n} dat Ioetsce lant, alsoot die Coninc beuolen hadden.
ENde Ioannes trock op van Gazara, en{de} seyde Symoni sinen vadere, wat dinge{n} dat Cendebeus dede in zijn volc,
En{de} Simon riep zijn outste twee sonen, Iudam en{de} Ioannem, ende seyde hen, Ick ende mijn broeders en{de} mijn vaders huys hebben beuochte{n} Israels viande{n}, van onse ioncheit tot op desen dage, Ende alsulcke werc hadde voorspoet in onsen handen, Israel te verlossen,
Maer nv ben ick out gheworden, ende weest ghi in mijn stadt, ende mijns broeders, ende trect wt, ende vecht voor onse volc, en{de} hulpe vanden hemel moet met v wesen,
Ende hy koos wten lande, twintich duysent mannen, vechters ende rosuolc, en{de} si trocken tot Cendebeu{m} waert, en{de} sliepen in Modin.
Ende si stonden des morghens op, ende trocken te velde. Ende siet, hen quam een groot heyr teghen, van luyden te voete, ende te paerde, en{de} tusschen hen was een schietende riuiere,
En{de} hi stelde dat heyr tegen haer aensicht, hi en{de} zijn volck, Ende hi sach dat hem tvolc ontsach, ouer die riuiere te vare{n}, ende hy voer eerst ouer. En{de} die ander mannen sagen he{m}, ende voeren hem na ouer.
En{de} hi deelde tvolck, en{de} dat rosuolc int midden der voetganghers, Want der vianden rosuolc was zeer vele,
En{de} si sloeghen met die heylighe trompetten, ende Cendebeus, ende zijn heyr wert vliedende, en{de} van hen werter vele gewont, maer die andere vlode{n} tot die stadt,
ende Iudas Ioannis broeder, wert daer ghewont, En{de} Ioannes volchde de{n} via{n}den starckelijck, tot dat hi tot Cedron quam, die Cendebeus gesticht had,
ende si vloden totten torrens dye in dye velden van Azoten stonden en{de} Ioannis aenstacse metten viere En{de} van hen luyden vielender twee duysent manne{n}, ende hi keerde weder tot dat Ioetsce landt waert, met vrede.
Ende Ptolomeus Abobus sone was hertoech ghemaect int velt van Iericho, ende hi hadde veel siluers ende gouts,
Want hy was des opperste priestes behoude sone,
Ende zijn herte verhief he{m}, ende woude dat lantschap behouden, ende dachte bedroch teghen Symon ende zijn sonen, dat hise doode{n} soude,
En{de} Symon doorwandelde die stede{n} die in dat Ioetsce la{n}t ware{n}, sorchfuldicheyt hebbe{n}de daer af, so troc hi neder in Iherico hy en{de} Mathathias en{de} Iudas zijn sone, Int honderste en{de} tweentseuentichste iaer, in die elfste maent, dat was inder mae{n}dt Sabat,
En{de} Abobus sone ontfinck he{n} met valsheyde{n} in een bewaert stedeken dat, Doch, hiet dat hi gesticht hadde, en{de} hi maecte hem een groote maeltijt, ende berchde daer ma{n}nen,
En{de} doen Symon en{de} zijn sone{n} vol van drancke waren, soo stont Ptholomeus op metten sinen, en{de} si namen haer wapenen, en{de} quamen totter maeltijt, en{de} sloeghen Simon en{de} beyde zijn sonen doot, en{de} eenige va{n} sine{n} knapen.
En{de} hi dede groote bedriechenisse in Israel, en{de} ghaf quaet voor goet,
Ende Ptholomeus schreef dit, en{de} sandt, den coninc, dat hy hem een heyr tot hulpe sandt, en{de} hi soude he{m} tlantschap leueren, en{de} die steden en{de} den tribuyt.
En{de} hi sandt ander in Gazara om Ioa{n}nem doot te slaen, en{de} hi sandt totte{n} capiteynen ouer duysenden, brieuen, dat si tot hem quamen, hi soude hen siluer en{de} gout en{de} giften geuen,
En{de} hi sandt ander om Ierusalem te winne{n}, en{de} de{n} borcht vande{n} tempel,
Ende een lieper voor, en{de} seydet Ioanni Symons sone in Gazara, dat zijn vader en{de} zijn broederen doot geslage{n} ware{n}, en{de} dat Ptholomeus ghesonde{n} hadde om hem doot te slaen.
En{de} doe{n} Ioa{n}nis dit verhoorde, so wert hi anxtelijc zeer veruaert, en{de} hi vinc die ma{n}ne{n} die ghecome{n} waren om hem te doode{n}, En{de} hi sloechse doot Wa{n}t hi wiste dat si hem doode{n} woude{n},
En{de} die ander redene{n} va{n} Ioa{n}nis va{n} zijn strijden, en{de} van sine{n} goede{n} duechde{n}, die hi starckelic dede, en{de} die gestichte{n} va{n}de{n} muere{n} die hi stichte, en{de} die dinge{n} die hi dede,
siet si zijn beschreuen inden boeck der dage{n} zijns priesterscaps, vander tijt dat hi prince wert vande{n} priesteren, na Simonem sine{n} vader
DIe broeders die Ioden die tot Ierusalem zijn ende die inden Ioetschen lantschap zijn, groeten en{de} wenschen goede{n} vrede den broeders den Iode{n}, die in Egypten zijn.
God doe v wel, en{de} gedencke zijns verbonts, dat hi gesproke{n} heeft tot Abraham, en{de} Isaac en{de} Iacob zijn getrouwe knechten,
en{de} geue v allen dat herte dat ghi hem dient, en{de} sinen wille doet met grooter herten, en{de} willige{n} moede.
Hi doe v herte open in zijn wet, en{de} in zijn geboden en{de} make vrede,
Hi verhoore v gebede{n} en{de} worde v versoent, noch hi en verlate v niet inde{n} quaden tijt,
En{de} nv zijn wi hier bidde{n}de voor v,
Int honderste en{de} negenentsestichste iaer, als Demetrius regeerde, hebbe{n} wi Iode{n} v ghescreuen in die bedructheyt en{de} storme die ons ouercome{n} is, in desen iare{n}, van dier tijt dat Iason wech ginc vant heylich lant, ende vant rijcke,
Si aenstake{n} die poorte, en{de} stortede{n} dat onschuldige bloet, En{de} wi bade{n} totte{n} HERE, en{de} wi zijn verhoort en{de} wi offerde{n} offerhande en{de} tarwen bloemen, en{de} wi aenstaken keerssen, en{de} wi setteden brooden voort.
En{de} nv hout gestadelic die dage{n} des hoochtijts der louertenten der maent Casleu,
Int honderste ende achte{n}tachtichste iaer, tvolc dat te Ierusalem en{de} inde{n} Ioetscen lande is en{de} den raet, en{de} Iudas wenschen Aristobolo, de{n} meester Ptholomei des conincs, die va{n} dat geslacht der gesalfder, priesters is, en{de} de{n} Ioden die in Egypte{n} zijn, salicheyt en{de} gesontheyt,
Van groote{n} pericule{n} verlost zijnde van God, dancken wi hem grootelijc, als die tegen soodanigen coninc geschermt hebben,
Hi dedese van Persen wt crielen die tegen ons en{de} die heylige stadt vochten
Wa{n}t doe{n} hi die leytsman selue was in Persen, en{de} ee{n} ontallijc groot heyr met he{m}, viel hi in Naneen tempel, bedroge{n} met den raet der priesteren Nanee,
Wa{n}t Anthiochus en{de} zijn vrie{n}den quamen tot dier plaetsen, om met hen te woonen, op dat hi veel gelts soude ontfange{n} onder den naem der bruytghifte,
En{de} doe{n} die priesters Nanee he{m} tgelt voorgeset hadden, en{de} Anthiochus ingegaen was met luttel volcs binnen den pant des afgods.
En{de} als Antiochus ingegaen was, en{de} eene{n} heymelijcken toeganc open ghedaen zijnde, wierpe{n} si steenen, en{de} doode{n} de{n} leytsman, en{de} die gene die met hem ware{n}, ende deeldense va{n} lede te lede, en{de} hieuwe{n} haer hoofde{n} af, en{de} wierpense daer buyten,
God si ouer ghebenedijt die dongodlijke geleuert heeft,
Hierom wi die die suyueringe des te{m}pels doe{n} sullen opten vijfentwintichsten dach der mae{n}t Casleu, docht ons van noode, v luyden dat te kennen te geuen, op dat ghi ooc hout de{n} dach der loouertente{n} en{de} de{n} dach des viers, welcke gegeue{n} is doe{n} Neemias als hi de{n} te{m}pel en{de} de{n} altaer getimmert had, offerande{n} offerde,
Wa{n}t doe{n} ons vaders in Persen geleyt werden, so name{n} die priesters, die doe{n} Gods dienaers waren, dat vier heymelijc vanden altaer, en{de} berchdent in dat dal daer eene{n} diepen en{de} droogen put was, en{de} daer in verborge{n} zijt sekerlijc, also dat die plaetse allen menschen onbekent was,
Maer doe{n} vele iaren voorbi ware{n} gegae{n}, en{de} dattet Gode behaechde, dat Neemias vander Persen coninc gesonde{n} wert, sandt hi die neue{n} der priesters, diet geborgen hadde{n} om tvier te soecken, en{de} alsoot si ons vertelden en vonde{n} si geen vier, maer dick water,
En{de} hi hiet hen putte{n} en{de} he{m} brenge{n}, en{de} die priester Neemias hiet die offerhande{n}, die opgeset ware{n}, met dat water besprenge{n}, en{de} dat hout en{de} die dinge{n} die daer opgeset waren.
En{de} als dat ghedaen was, en{de} de{n} tijt daer was, dat die sonne blincte die te voren doncker was, so is daer een groot vier aengesteken, so dat si al verwo{n}derde{n},
Maer alle die priestere{n} bade{n}, doe{n} die offerha{n}de volbracht wert, Ionathas begonst, en{de} die ander a{n}twoorde{n},
En{de} Neemias gebet was hebbe{n}de dese maniere, HERE God scepper alre creature{n} veruaerlijc starc rechtuaerdich, en{de} onfermhertich, die allee{n} goet zijt, alleen een heerlijck coninck,
alleen rechtuaerdich, en{de} almachtich, en{de} eewich, die Israel va{n} allen quade{n} verlost, die die vaderen wtuercore{n} hebt gemaect, en{de} hebtse heylich gemaect,
ontfanget offerhande voor v volck van Israel, en{de} bewaert v deel, en{de} heylicht dat,
Vergadert o{n}se verstroeynge, verlost de{n} gene{n} die de{n} heydenen diende{n}, en{de} aensiet die versmaetheyt die versmaet zijn, op dat die heydene{n} wete{n}, dat ghi onse God zijt,
Queltse dye ons verdrucken, en{de} versmaetheyt doe{n} in hoouaerdicheyt,
Stelt v volc in v heylige plaetse, gelijc Moyses geseit heeft
En{de} die priesters speelde{n} lofsange{n}, tot dat die offerha{n}de verbrant was.
En{de} doe{n} dofferha{n}de verteert was, hiet Neemias die groote steene{n} met dat ouergebleue{n} water ouergiete{n},
Doe{n} dat gesciet was, so is daer wt ee{n} vlamme aengesteke{n}, maer si wert verteert vande{n} lichte, dat vande{n} altaer blincte,
En{de} als dat dinc geopenbaert was, so is der Persen coninc gebootscapt, dat in die plaetse, in welcke die priesters die ouergeuoert ware{n} tvier geborgen hadde{n} water geopenbaert waer, va{n} welcke{n} Neemias en{de} die met he{m} waren die offerha{n}de{n} suyuerde{n}.
Die coninc aenmercke{n}de, en{de} dit dinc naerstelijc ondersoecke{n}de maecte hi he{m} eene{n} te{m}pel, op dat hi o{n}deruinde{n} soude dat daer gesciet was,
en{de} doe{n} hi dat onderuo{n}de{n} had, so scencte hi de{n} priesters veel goets, en{de} ander gifte{n}, en{de} neme{n}de dat in zijn ha{n}t, gaf hijt he{n},
Neemias hiet dese plaetse Nephthar, welcke vertaelt wort, een suyuermakinge, Maer bi vele{n} heet si, Nephi.
MEn vint in des Propheten Ieremie bescriuinge, dat hi he{n} dat vier hiet neme{n} die in een ander lant veruoert ware{n}, so te ke{n}ne{n} gegeue{n} is, so hi de{n} ouergeuoerde{n} beual,
En{de} hi gaf dien een wet, op dat si des HEEREN gebode{n} niet vergete{n} en soude{n}, en{de} dat si metter herte{n} niet en soude{n} dwalen, siende gulde{n} en{de} silueren afgode{n}, en{de} haer vercieringe{n},
En{de} ander soodanige dinge{n} segge{n}de, vermaende hi, dat si de wet niet va{n} haerder herder herte{n} wech en soude{n} doe{n},
In dit gescrift was, hoe dat die propheet die godlijcke antwoorde tot he{m} geschiet zijnde, hiet de{n} tabernakel en{de} Darcke met he{m} na volgen, tot dat hi wtginc opte{n} berch, daer Moyses opginc en{de} sach Gods erffenis,
En{de} Ieremias daer comende, vant hi die plaetse der speluncke{n} en{de} de{n} tabernakel, en{de} Darcke, en{de} den altaer, om twierooc te brande{n}, bracht hi daer in, en{de} stopte die dueren vaste toe.
En{de} die sommige die mede volchden, ginge{n} toe, op dat si voor henselue{n} die plaetse soude{n} bemerke{n} en{de} en mochtense niet vinden,
maer als Ieremias dat bekende, so beschuldichde hise, en{de} seyde, dat die plaetse onbeke{n}t sal zijn, tot dat god die vergaderinge des volcs vergadere en{de} genadich worde,
En{de} da{n} sal die Heere dese dingen toonen, en{de} die heerlicheyt des Heere{n} sal haer openbaren, En{de} tsal een wolcke zijn, gelijc si Moysi ooc geopenbaert wert, En{de} gelijc als Salomo{n} badt, dat die plaetse geheylicht soude worden, de{n} groote{n} Gode, vertoo{n}de hi dese dinge{n},
wa{n}t hi handelde de wijsheit heerlijc, en{de} als wijsheyt hebbe{n}de, offerde hy offerhande der wijnge, en{de} der voleyndinge des te{m}pels,
Gelijc ooc Moyses totten Heere badt, en{de} tvier daelde vande{n} hemel, ende verteerde de{n} bra{n}toffer, gelijc ooc Salomon badt en{de} tvier qua{m} weder vande{n} hemel, en{de} verteerde den brantoffer,
Ende Moyses seyde, om dattet niet gegeten en is, dat voor die sonde was, so ist verteert.
Des gelijcs vierde Salomon ooc die wijnge, acht dage{n},
Maer dese selue dinge{n} werden ingebracht in Neemias bescriuinge{n}, en{de} Cronijke{n}, en{de} hoe hi die Librarie makede, die boecken der prophete{n}, en{de} Dauids, en{de} der coninge{n} brieue{n}, en{de} vande{n} ghifte{n} vergaderde vande{n} lantscappe{n}
En{de} desgelijcs vergaderde Iudas, al dat hi gheleert hadde midts die oorloge die ons geuallen was, en{de} si zijn bi ons,
Hierom ist dat ghi dese dinge{n} begeert, so seynt die gene diese v ouerdrage{n}:
Hierom als wi die feeste der suyueringe vieren sullen, hebbe{n} wi v gescreue{n}, Aldus suldi wel doe{n} ist dat ghi dese dage{n} hout,
Maer wi hope{n} dat God, die zijn volc verlost heeft, en{de} heeft die erffenisse en{de} dat rijc, en{de} dat priesterscap, en{de} die heylichmakinge, he{n} allen weder gegeue{n},
gelijc hi in die wet beloeft heeft, dat hi onser haest ontferme{n} sal, en{de} sal ons vergadere{n} onder al de{n} hemel, tot die heylige plaetse,
wa{n}t hi heeft ons van allen groote{n} periculen verlost, en{de} heeft die plaetse ghesuyuert.
Maer va{n} Iuda Machabeo, en{de} van sinen broeders, en{de} vander suyueringe des groote{n} te{m}pels, en{de} va{n}der wijnge des altaers,
en{de} oock vande{n} strijde{n} die aengaen de{n} edele{n} Antiochu{m} en{de} sine{n} sone Eupatore{m},
en{de} vande{n} verlichtingen, die va{n} de{n} hemel gehschiet zijn totte{n} ghenen die sterckelijc voor die Iode{n} gedaen hebbe{n}, also dat si alle dat lantscap wrake{n} al waren si luttel, en{de} die vremde wreede menichte veriaechde{n},
en{de} de{n} vermaertste{n} te{m}pel ouer al die werelt, weder op ti{m}merde{n}, en{de} die stat verlosten, en{de} op dat die wette{n} die wt der gewoo{n}ten gedaen waren, weder op gerecht worden aengesien, dat die HEERE met alder stillicheyt hen ghenadich was gheworden,
Aldus hebbe{n} wi ons ghepijnt in een boec te cortten die dinge{n}, die va{n} Iason van Cyrenen in vijf boecke{n} begrepe{n} zijn,
Wa{n}t aenmerckende die menichte der boecke{n}, en{de} die swaerheit der genen die die vertellinge{n} der historie{n} wille{n} aengaen, en{de} om veelheit der dinge{n}
hebbe{n} wi besorcht dat de{n} gene{n} diet lesen wille{n}, verlustinge des moets soude zijn, en{de} de{n} naerstige{n}, dat zijt lichtelijc moge{n} onthoude{n}, en{de} allen de{n} ghene{n} diet lesen nutticheyt mach geuen,
En{de} ooc ons selue{n}, die dit werc om te cortte{n} aengegae{n} zijn, en{de} en hebbe{n} geene{n} lichte{n} arbeyt aenghenomen, ya voorwaer meer een onledicheyt vol wakinge{n} en{de} sweets.
Gelijc die een maeltijt bereyden, en{de} soecke{n} der anderen wille onderdanich te zijn, om veelre luyde{n} gracie So gedooge{n} wi gaerne den arbeyt,
die waerheit va{n} elcke{n} bescriuere toelatende, maer si selue willent cort maken na die ghegeuen forme.
Wa{n}t gelijc het eene{n} timmermeester van een nieu huys, te besorgen staet, van alle de{n} maecsel, Maer den ghenen dient te besorge{n} staet te schildere{n}, ondersoecken moet die dingen die ter cierheyt bequae{m} zijn, also ist oock van ons te schatte{n},
Wa{n}t die verstandenisse te vergadere{n} en{de} die redene te ordinere{n}, en{de} elcke deele{n} naerstelic te ondersoecke{n}, becomt den bescriuer der historie{n},
maer die cortheyt der segginge te volge{n}, en{de} achteruolginge der sake{n} te schouwen, is der cortheyt toe te geuen,
Va{n} hier dan sullen wi die vertellinge{n} beginne{n} va{n}der voorredene aldus vele geseit te hebben si genoech, Wa{n}t tis sot voor die historie wt te vloeye{n}, en{de} in die historie self cort te zijn.
ALdus doe{n} die heylige stat in alle vrede bewoont wert, en{de} die wetten ooc noch alderbest bewaert werde{n}, om Onie des bisscops bescickinge en{de} goddiensticheyt, en{de} die moede{n} die tquaet hatende zijn,
ghesciedet dat ooc die coninge{n} en{de} de prince{n} selue, die plaetse der opperster eere{n}waerdich achtende{n}, en{de} dat si den te{m}pel mette{n} alder meeste ghiften doorluchtich maecte{n},
Also dat Seleutus die coni{n}c va{n} Asien, va{n} sine{n} rente{n}, alle die costen ghaf die totten dienst der offerhanden behoorde{n},
Maer Simon van BenIamins gheslachte die prouoest des te{m}pels gestelt was, pijnde he{m} wat onrechts te doene, in die stadt, Maer die prince der priestere{n} wederstont he{m}
Maer doen hi Oniam niet verwinnen en mochte, soo quam hi tot Appolonium Tharses sone, die tot dier tijt hertoech van Celessyrien en{de} Phenice was,
en{de} hi bootscapte he{m}, dat de scatcamere te Ierusale{m}, vol ontallics gelts was en{de} dat het gemeyn goet ontallike{n} waer, welc niet totter rekeninghe der offerhande{n} en behoorde, maer dattet mogelijc waer, dat altemael onder sconincs machte soude vallen.
En{de} doen Appollonius totte{n} coninc ouergedrage{n} had vande{n} gelde, dat aengebracht was so riep hi haestelijc tot he{m} Heliodoru{m} die ouer sine saken was, en{de} sandt he{m} met gebode{n}, dat hi tvoorseyde gelt ouer soude drage{n},
En{de} Heliodorus aenginc ter stont die reyse, in die gedae{n}te, als oft hi door die steden Celessyria{m} en{de} Phenice reysen soude, mer inder waerh{eyt} soude hi des conincs voorneme{n} volbre{n}ge{n},
Maer doe{n} hi te Ierusalem qua{m}, en{de} vriendelijc va{n}de{n} hoochste{n} priester in die stat ontfange{n} was, so vertelde hi va{n}de{n} gegeue{n} oordeele des ghelts en{de} opende, om wat saken wil, hi daer ware, maer hi vraechde oft dit warachtelic ooc also ware,
Doe{n} toonde die ouerste priester dat dese dinge{n} verset ware{n} tot lijftochte der weduwe{n} en{de} weesen,
en{de} dat si som toebehoorde{n} Hircano Tobie, eene{n} zeer voorbarighe{n} man, in dese die dongodlijcke Simon ouergedrage{n} had, Maer alle te saken den hoop was vier hondert pont siluers, en{de} twee hondert ponde{n} gouts,
en{de} geheelic om mogelic te wesen, dye bedroge{n} te worde{n} diet gelooft hadde{n} der plaetsen, en{de} de{n} te{m}pel, welc door al die werelt geeert wert, om zijnder eerwaerdicheit en{de} heilicheit wil,
Maer die om dese dinge{n}, welcke hi vanden coninc in beuel hadde, seyde datment de{n} coninc immer in alle maniere drage{n} moeste.
En{de} op eene{n} gestelde{n} dach ghinc Heliodorus inne, om van desen dinge{n} te ordinere{n}, Maer daer en was gheene{n} cleene{n} anxt door alle die stat,
Die priesters wierpe{n} hen neder met den priesterlijcke{n} gewade voor de{n} altaer, en{de} si ae{n}riepe{n} vande{n} hemel he{m}, die vande{n} bewaerden goede{n}, ee{n} wet geset hadde, dat hijt geheel wilde beware{n} de{n} ghene{n}, diet te beware{n} gegeuen hadden,
Maer wie nv des hoogen priesters aenschijn aensach, die wert inder herten gewont, wa{n}t dat veranderde aensicht en{de} veruwe, bewees die inwendighe smerte des ghemoets,
Wa{n}t eenderhande truericheit hadde de{n} ma{n} omuaen, en{de} verscrickinge des lichae{m}s midts welcke die smerte zijns herte{n} den aensiende{n} openbaer wert gemaect,
andere oock vergadert zijnde, quame{n} tsame{n} va{n} haer huysen bedende met openbaer biddinge, om dat die plaetse tot versmaetheyt come{n} soude,
En{de} die vrouwe{n} gorde{n} haer borste{n} met haren cleederen, ende quamen te samen door die straten, en{de} die maechde{n} die besloten ware{n}, liepen voort tot Oniam, dander totten muere{n}, sommige aensagent door die vensteren,
maer al die vrouwe{n} stake{n} die hande{n} ten hemelwaert biddende,
Want daer was een allendicheyt der vermengder menichte, en{de} des grooten priesters gestelt inden dootlijcke{n} strijdt, verwachtinge,
En{de} dese aenriepe{n} den almachtigen God, dat die dinge{n} die hen gelooft ware{n} met alder geheelheyt behoude{n} soude{n} worde{n} den ghene{n} diet gelooft haden.
Maer Heliodorus volbracht tghene dat hi beslote{n} hadde, in die selue plaetse, hi met sine{n} sergiante{n}, by die scatcamer tege{n}woordich,
Maer die geest des almachtigen Godts dede een gront bewijs zijnder vertooninge, also dat al die ghene die he{m} dorsten onderdanich zijn, vallende midts der cracht Gods, in aelmachticheit en{de} anxt verandert werden,
Want he{n} openbaerde eenderhande paert dat eenen veruaerlike{n} opsitter hadde, verciert mette{n} alder beste{n} gewade, En{de} dat paert verplette Heliodoru{m} die voorvoete{n} met eene{n} aenualle Maer die daer op sat, schee{n} ghulde{n} wapene{n} te hebben,
daer openbaerde{n} oock twee iongers, schoon van cracht, dalder meeste va{n} eere{n}, en{de} schoon van gewade, die rontsom he{m} stonde{n}, en{de} gheeselde{n} aen beyde siden, sonder ophouden met veel slage{n} slaende,
En{de} Heliodorus viel haestelijck ter aerde{n}, en{de} si ructe{n} he{m} met veel do{n}ckerhede{n} beuaen wech, en{de} setteden he{m} in eenen draechstoel, en{de} wierpe{n} he{m} wt.
En{de} die met veel lakeyen en{de} sergiante{n} tot die voorseyde schatcamer was ingegae{n}, wert gedragen, en{de} niema{n}t en halp he{m}, die ope{n}baer Gods cracht bekent zijnde,
Ende hi lach daer door die godtlijcke cracht stom, en{de} va{n} alle hope en{de} salicheyt berooft,
Maer dese gebenedide{n} den HEERE, dat hi groot waecte zijn plaetse en{de} de{n} te{m}pel, die een luttelken te voren vol vreesen en{de} geruchts was, wert met bliscappe{n}, en{de} genoechten veruult, als die almachtige HERE ope{n}baerde,
Doe{n} bade{n} sommige va{n} Heliodorus vriende{n} ter stont Onia{m}, dat hi de{n} alderhoochsten soude aenroepe{n}, dat hi he{m} tleue{n} soude geuen die inde{n} wterste{n} gheest was gestelt,
Die hoochste priester voorsichtelijcke ouerpeynsende dat messcie{n} die coni{n}c vermoede{n} mocht eenige quaetheyt wt den Iode{n} aen Heliodoru{m} volbracht te zijn, so offerde hi voor des ma{n}s salicheyt, een offerhande der salicheyt.
En{de} als die opperste priester badt, so stonden die selue twee iongelingen metten selue{n} cleederen gecleedt bi Heliodoru{m}, ende seyde{n}, Danct Onie de{n} priester, want om he{m} heeft v God tleue{n} geschoncke{n},
Maer ghi va{n} god gegeesselt zijnde, vercondicht alle{n} mensche{n} die grootdadicheden gods, en{de} zijn macht. En{de} dit geseyt zijnde, en quame{n} si niet meer te voorschine.
Heliodorus Gode een offerha{n}de geoffert hebbende, en{de} groote belofte{n} geloeft, de{n} ghene{n} die he{m} verleent hadde te leue{n}, en{de} Onie dancke{n}de, zijn heyr ontfange{n} hebbende, troc hi wedero{m} totte{n} coninc,
En{de} hy getuychde alle{n} luyden die groote wercken gods, die hi voor zijn ooge{n} gesien hadde,
Maer doe{n} die coninc Heliodoro vraechde wie bequaem ware noch ee{n}s te Hierusale{m} gesonde{n} te worde{n}, so sprac hi
Hebdy eenigen viant oft verrader ws rijcs, die{n} seyndt derwaerts, en{de} ghy sult he{m} gegeesselt weder ontfange{n}, ist dat hijt nochta{n}s ontgaet, om dat in die plaetse warachtelijc eenderha{n}de cracht Gods is,
wa{n}t hi selue die ghene die zijn wooninge in die hemelen heeft, is besoecker en{de} hulper dier plaetsen, en{de} hi slaet en{de} verderft die ghene dye come{n} om quaet te doen,
Aldus heeft haer die sake va{n} Heliodoro en{de} die bewaringe der schatcameren.
DIe voorseyde Simon die aenbrengher des gelts en{de} lants, sprac qualijck van Onia, als oft hi Heliodoru{m} toegestooct hadde tot desen dinghen, en{de} dat hi die nieu vindere des quaets hadde geweest,
en{de} hi dorstede de{n} stat voorsie{n}der, en{de} de{n} bescermer zijns volcs en{de} den naerstighe{n} beminder gods wet, eenen verrader des rijcs heete{n},
Maer als die viantschappen also seer voortginge{n}, dat ooc door Simons naeste vriende{n} dootslagen gesciede{n}
mercke{n}de Onias die sorchlicheit, des gescils ende dat Appolinius raesde als die hertoghe va{n} Celessyrie{n} en{de} Phenicen, om Simo{n}s quaetheyt te vermeerdere{n}, so is hi toc de{n} coninc gereyst,
niet als der borgers besculdiger, mer dat gemeyn profijt der geheelder menichte{n} bi he{m} seluen merckende,
Wa{n}t hy sach dat onmogelijc was sonder coninclijcke voorsienicheyt de{n} sake{n} vrede gegeue{n} te worde{n}, noch dat Simon op soude houden van zijnder sotheyt
Maer na die doot Seleuci, doen Antiochus dieme{n} edel hiet, dat rijc ontfangen hadde, so begeerde Iason Onie broeder eergierichlijc dat hooge priesterscap,
ende ghinc totten coninc, belouende hem drie hondert en{de} tsestich ponden siluers, en{de} wten anderen renten tachtentich ponden,
Hier bouen beloefde hi oock ander hondert en{de} vijftich ponden, waert datmen zijnder macht toeliete een schole en{de} vergaderinge van iongen te leeren, op te stelle{n} tot zijn profijt. En{de} datme{n} dye te Hierusalem waren, poorters van Antiochien schriue{n} soude.
Doen hem die coninck dat toeliet, ende hi die heerschappie vercreghen hadde, so begonst die ghene die van sinen gheslachte waren ter stont totter heydenscher costuymen ouer te brenghen,
ende dede wech tghene dat die Ioden, wt beleeftheit vanden coninghen gestelt was, door Ioannem Eupalomijs vader, die die bootschap vander vrientschappen en{de} geselschappe{n} bi die Romeynen voerde, die wettighe rechten der borghers verlatende, ende stelde arghe insettinghen inne,
Wa{n}t hi dorste, onder die borcht een scole opstellen, en{de} alle die beste der ionghers in die bordeelen setten,
Maer dat en was gheen beghin, maer een toenemen en{de} voortganck der heydenscher ende vremdelincse conuersacie, om des ongoddelijcs ende niet priesters Iasons bestiere en{de} ongehoorde feyte,
also dat die priesters hen nv niet tot des outaers die{n}sten en begaue{n}, maer de{n} te{m}pel versmaet hebbende, en{de} die offerhanden versuymt hebbe{n}de, haesteden hen deelachtich te worden den velt spele en{de} zijnder onrechtuaerdigher biedinge, ende in die oeffeningen te leeren,
ende die vaderlijke eeren niet achtende, hielden si die griecsche eere{n}, voor die alderbeste,
Om welcke si een sorghelick gheschil hadden, en{de} volchden dier luyden insettinghen naerstelick na, en{de} begeerden desen in allen gelijc te zijn, die si tot viande{n} en{de} verderuers ghehadt hadde{n},
Wa{n}t tegen die godlike wetten, ongoddelic te doen, en blijft niet ongewroke{n}, Maer dat sal de{n} nauolgende{n} tijt oock wel bewisen.
Alsmen in Tyro den tornoy dede diemen alle vijf iaren hielde, ende die Coninc tegenwoordich was,
so sandt Iason misdadige ma{n}nen, dye sondaers waren, van Hierusalem, draghende drie hondert dubbele dragmen siluers tot Herculis offerhande{n}, welcke dye ghene diese gebracht hadde{n}, begeerden, datmense totter offerhanden nyet wt en soude gheuen, Want het niet van noode en ware, Maer datmen dye tot den anderen costen schicken soude,
Maer dese zijn gheoffert vanden ghenen diese sandt tot Herculis offerhande, Maer om dye teghenwoordighe zijn si gegeuen totten schipwercke der grooter schepen, diemen met drie par riemen roeyet,
Maer doen Appollonius Nesthei sone gesonden was in Egypte{n}, om die edele Ptolomei Philometoris des conincs. Ende als Antiochus bekende, dat hy vremt vanden saken des rijcs ghemaect was, zijns selfs profijt soecke{n}de, so is hi va{n} daer gereyst en{de} hi is gecome{n} tot Ioppe{n}, en{de} va{n} daer te Hierusalem,
En{de} heerlijc van Iasone en{de} vander stadt ontfange{n}, met lichte{n} der toortsen, en{de} louinge, is hi ingegaen, en{de} van daer keerde hy dat heyr tot Phenicen.
En{de} na den tijt va{n} drie iaren, sandt Iason Menelaum des voorseyden Simons broeder, de{n} coninc gelt drage{n}de en{de} dat hi die antwoorde{n} vande{n} nootsakelike{n} sake{n} ouer soude dragen.
En{de} hi den coninc gepresen zijnde, als hi dat aensicht zijnder machticheyt groot gemaect hadde, so troc hi thooge priesterscap tot he{m} seluen, en{de} onthoochdet Iasoni drie hondert ponden siluers.
En{de} geboden vanden coninc ontfange{n} hebbe{n}de, so en quam hy niet met allen weerdich der priesterschap hebbende, dragende tghemoet eens wreede{n} tyrans, en{de} die gra{m}scap eender felder beeste{n},
En{de} Iason dye sinen eygen broeder geuangen hadde, wert bedrogen, en{de} vooruluchtich gedreue{n} in Ammons kindere{n} la{n}tschap,
En{de} Menelaus behielt thooge priesterscap, maer vande{n} gelde de{n} coninc belooft en dede hi niet, Doe{n} Sostratus die prouoost der borcht was, schattinge dede,
Wa{n}t he{m} toe behoorde die scattinge des weechs gelts, om welcker saken wille si beyde zijn totte{n} coninc wt geroepen,
En{de} Menelaus wert af gheset vande{n} priesterscap, en{de} Lisimachus zijn broeder qua{m} na hem aen, Maer Sostratus wert ouer die va{n} Cypers ghestelt,
En{de} te wile dat dese dingen geschiede{n}, so geuielt dat die van Tharsen en{de} Malloten eene{n} oploop beroerden, om dat si des conincs Antiochi byslaepsteren tot eender ghiften begaeft waren,
Aldus quam die coninc haestelic, om die te stillen, en{de} hi liet Andronicum eenen va{n} sine{n} edelen grauen in zijn stadt,
En{de} Menelaus versekert zijnde, dat hy bequamen tijt ontfange{n} hadde, stal hy eenighe gulden vaten wt den tempel, en{de} gafse Andronico, En{de} vercocht die andere Tyro, en{de} den biliggenden steden.
Doe{n} Onias dat sekerlijc beke{n}de, berispte hi hem behoudende he{m} in een vry plaetse, tot Antiochien bi Daphnem.
Hier wt ghinck Menelaus tot Andronicu{m} en{de} badt hem, dat hi Onia{m} dooden soude, Als dese tot Oniam quam, ende dye rechte handen gegeuen hebbende, met eenen ghesworenen eedt, hoe wel dat hy quaet vermoede{n} op hem hadde, riedt hy hem wter vriheyt voort comen, En{de} hi doode he{m} ter stont, niet ontsiende die rechtuaerdicheyt,
Om welcker saken wille, niet alleen die Ioden, maer ooc ander nacien verbolgen worden, ende name{n}t moeyelic vander onrechtuaerdiger doot van alsulcken grooten man.
Maer die Ioden by Antiochien en{de} Griecken, ghingen te samen totten coninc, doen hy weder gecomen was, wt Silicien, claghende vander onrechtuaerdiger doot Onie.
Hier omme is Antiochus bedroeft van moede om Oniam, en{de} tot ontfermherticheit ghebuycht storte hi tranen, ghedachtich des steruens soberheyt, ende beleeftheyt,
Ende sinen moet ontsteken zijnde, gheboot hi datmen Andronicum dye purpuren cleederen wt doen soude, ende alle die stadt om leyden ende in die plaetse in die welcke hi die ongoddelicheyt aen Oniam bedreuen hadde, dede hi den beroouer der heyliger dinge{n} van dat leuen beroouen, als die HERE hem loonde met pijne nae zijn verdiente,
Ende als Lisimachus veel geestelijcke dieften inden tempel bedreuen hadde, midts Menelaus raedt ende die fame verbreyde, alsoo is daer een menichte teghens Lisimachum vergadert, Als hi nv veel gouts wt den tempele ghedraghen hadde,
Ende als dye scharen teghens hem opstonden, ende die moeden met gramschappen veruult waren, dede hy bi na drie duysent mannen wapenen, ende beghonste dye onrechtuaerdighe handen te besighen, met eenen tyran, dat zijn leydtsman was, die van oudtheyt ende van sotheyt gheuordert was,
Maer doen si, Lisimachus toelegghen verstonden, so grepen si, die sommighe steenen, die sommige starcke cluppelen, ende de sommighe werpen asschen op Lisimachum,
Ende daer wasser veel ghewont, en{de} sommige wasser ter aerden gheslagen, maer si vloden oock alle ghadere, Ende den seluen dief der iuweelen des tempels, dooden si ooc by die schatcamere.
Van desen dinghen begonst dat oordeel teghen Menelaum gedreuen te worden,
En{de} als dye coninc tot Tyru{m} quam, so droege{n} drie manne{n} gesonde{n} vande{n} ouders, die sake ouer tot he{m}.
En{de} als Menelaus verwonnen wert, beloofde hi Ptolomeo veel gelts te gheuen om de{n} coninc te berade{n},
Aldus so ghinc Ptholomeus totte{n} coninc, die inden voorhof was, als om he{m} te vercoelen, en{de} leyde den coninck af vande{n} vonnisse,
en{de} Menelaum dye alder quaetheyt sculdich was, ontsculdichde hi va{n} de misdaet, maer die alendige die ooc onsculdich geoordeelt soude{n} hebbe{n} geworde{n}, hadde{n} si die sake biden Scythen gheseyt, dese verdoe{m}de hi ter doot
Aldus lede{n} si haest onrechtuaerdige pine, die die sake voor die stadt, en{de} voor tvolck, en{de} voor die heylighe vaten veruolghet hebben,
Waerom oock die van Tyren verbolgen zijnde, hebben al te milde tege{n} haer begrauinge geweest,
Maer Menelaus, om die ghiericheyt der ghene{n} die in machticheyt waren, bleef hi in machte, wassende in quaetheyt tot laginge der borgere{n}.
IN die{n} selue{n} tijt bereyde Antiochus zijn tweede reyse in Egypten,
Tgheuiel ouer alle die stad va{n} Ierusalem, datme{n} veeertich daghen, rosuolck door die locht sach rijden, hebbende ghulden cleedere{n} en{de} pijcken ghelijck ghewapende bataelgien,
ende den loop der paerde{n} bi oordine{n} gestelt, en{de} dat si bi na deen tege{n} den andere{n} quame{n}, en{de} die beweginge der schilden en{de} der behelmder menichte met bloote{n} wtgetogene{n} swaerde{n}, en{de} tschiete{n} der geschutten, ende der ghuldene{n} wapene{n} schijnsele en{de} alle maniere{n} va{n} pantsieren,
Waerom dat si alle baden, dat dese vremdelike dinge{n} ten beste{n} vergae{n} moeste{n}
Maer alsser een valsch gerucht wt gegaen was, Als dat Antiochus gestorue{n} soude zijn so na{m} Iason niet min dan dusent manne{n} tot hem, en{de} liep die stadt haestelijck, en{de} die borgers vloge{n} tsame{n} totte{n} muere{n}, En{de} ten laetste{n} als hi die stadt ingenome{n} had, so vloot Menelaus op die borcht,
Maer Iason en spaerde zijn borgere{n} niet, inde{n} slach, noch hi en gedacht niet de{n} voorspoet tege{n} die mage{n} dat dalder meeste quaet is, meynende, dat hi der viande{n}, en{de} niet der borgere{n} victoriosen roof soude neme{n},
Maer dat hooge priesterscap en vercreech hi niet, Maer deynde zijnder lage{n} ontfinc hi met bescaemtheyt, en{de} vooruluchtich ghinc hi weder in Ammanite{n}
Ten laetste{n} wert hi tot verderffenisse zijns selfs beslote{n}, va{n} Aretha, der Araben tyran, vliende va{n} deen stadt in dandere, allen me{n}sche{n} hatelijc, als een vluchtige afualler va{n}den wette{n}, en{de} verfouwelijc als des lants en{de} der borgers viant, is hi wtgestoote{n} in Egipten,
En{de} dier daer vele wt haere{n} vaderlande hadde verdreuen, verghinc in vremde landen en{de} trock tot Lacedemonien, als die daer toeulucht soude hebbe{n}, om zijns maeschaps wille,
En{de} dier daer veel onbegrauen wech hadde geworpen, die wert selue onbeclaecht en{de} onbegraue{n} wech geworpe{n}, en{de} en besichde noch vremde begrauinghe, noch en was zijns vaderlijcs grafs niet deelachtich,
Dese dingen aldus gesciet zijnde, vermoede de conick, dat die Ioden tgeselscap laten soude{n} en{de} hierom wt Egypten reysende, heeft hi de stadt met fellen moede van wapenen in genomen,
En{de} hi beual sinen ruyteren, al doot te slaen, en{de} niet te sparen die ghene, die hen teghen quamen, en{de} door die huysen beclimmende, die luyden wreedelijc verdoen.
Aldus geschiedender dootslagen der iongers en{de} der ouders, en{de} der wiuen, ende kinderen vernielinge, en{de} doodinge der maechden, en{de} cleynder kinderkens,
Binne{n} die geheel drie dagen warender tachtentich duysent doot geslagen, veertich duysent geuangen, en{de} niet min vercocht,
en{de} dit en is nit genoech, Hi derstede ooc inde{n} tempel gae{n}, die heyliger is da{n} alle dat lant, met Menelao, die he{m} leyde, die een verrader der wette{n} en{de} des lants was,
en{de} nemende die heylige vaten met sine{n} misdadigen hande{n}, die va{n} anderen coninge{n} en{de} stede{n} geset ware{n} tot vercieringe der plaetsen, ende ter eeren, die taste hi onwaerdelijc aen, en{de} besmettese.
Aldus Antiochus al heel wten sinne, en aenmercte niet dat God een luttel gra{m} was, om die sonde{n} der ghene{n} die in die stadt woonde{n} waerom dat omtrent der plaetsen versmadinghe gheuiel,
Anders waert dat si niet in veel sonden bewonden en hadden geweest, so soude hi ooc ter stont daer comende sekerlijc gegheeselt en{de} achterwaerts ghestooten hebben gheweest, van zijnder stoutheyt gelijc Heliodorus die van Seleuco den coninc ghesonden was, om die schatcamere wt te roouen.
Maer waerachtelijc God en heuet tvolck, om der plaetsen wille niet vercoren maer die plaetse, om des volcs wille,
Daerom is die plaetse selue ooc mede deelachtich ghemaect des volcs quaet, Maer namaels sal si gesellinne der goeden worden, Ende die in die gramschap des almachtighen Gods verlate{n} is, sal weder metter versoeninge des groote{n} gods metter alderhoochster eere verheue{n} worde{n}.
Aldus Antiochus m. en{de} achthondert ponde{n} wte{n} tempel genomen hebbende, is hi weder snellijc na Antiochie{n} gereyst, meyne{n}de va{n} hoouaerdich{eyt}, dat hi die aerde daer toe soude brengen, datme{n}der te schepe soude moghen varen, ende die zee, datmen daer ouer ghaen soude, om die verheffinge zijns herten.
So liet hi Prouoosten, om dat volc te quellen, Tot Ierusalem liet hi Philippum, die te Phrigien geboren was, die wreeder van zeden was, dan die ghene selue daer hi af ghestelt was.
Maer in Garizim liet hi Andronicum ende Menelaum, die welcke den borghers swaerdere vielen da{n} dander borgers
En{de} doe{n} hi tegen die Iode{n} gesedt was, so sandt hi de{n} hateliken prince Appollonium met een heyr van twee en{de} twintich duysent manne{n}, hem gebiedende dat hise, al doot soude slaen, die van volcomenen ouderdom waren, En{de} die vrouwen en{de} iongelinghen, en{de} maechden te vercoopen,
Als hi te Ierusalem ghecomen was, vrede veynsende, rustede hi totten heylighen Sabboths dach toe, En{de} als die Iode{n} doen vierden, soo gheboot hi den sinen, die wapenen te nemen,
En{de} hi verdedese alle te samen wreedelijcke{n}, die totte{n} aenschouspele ghecomen waren, En{de} die stadt metten ghewapende{n} doorloope{n}de, doodede hi een groote menichte,
Maer Iudas Machabeus die die tiende man was, was besiden afgegaen in een woeste plaetse, en{de} daer leyde hi zijn leuen, metten sinen in die berghen, onder die wilde dieren, en{de} etende spijse des hoys, soo woonden si daer, op dat si der besmettinge{n} niet deelachtich en souden zijn.
MAaer na niet veel tijts, sant die coninc eene{n} ouden man va{n} Antiochie{n}, die die Ioden dwinghen soude, dat si ouer souden gaen vanden vaderlijcken en{de} Gods wette{n},
ende daer ooc, om den tempel te besmetten, die te Ierusalem was, ende dat si dien toenamen souden, Iupiters Olimpijs temple, Ende datmen den tempel in Garizim, heeten soude, Iupiters tempel, alsoo die ghene waren, die die plaetse bewoonden Iupiters gasthuys,
Wa{n}t de{n} aenloop der quade{n}, was die alder quaetste, ende allen luyden swaer.
Want die tempel was vol oncuyscheits, en{de} brassinghen, en{de} der ghenen die met hoeren hoereerden, ende die vrouwen ghingen va{n} selfs in dat gheheylichde huys, daer binne{n} draghende dat ghene dat niet gheoorlouet en was,
Die outaer was oock vol van ongheoorloefde dinghen, die bi die wetten verboden waren,
Noch die Sabbathen en werde{n} niet bewaert, noch die vaderlijcke hoochtijdelijcke daghen, en werden niet gehoude{n} noch niemant en beleet simpelijc, dat hi een Iode was.
Maer opten dach van des conincks geboorte werden si met bitterder nootsakelijcheyt, totten offerhanden geleyt Ende alsmen, des afgods Liberi, heylicheden hielt, werden si bedwongen met vale ghecroont, den afgod Libero, om te ghaen,
Maer daer so ghinck een ghebodt wt in die naeste steden der heydenen, bi ingeuen der Ptholomeen, dat oock in ghelijcker manieren teghen die Ioden doen souden, op dat si offerhande doen souden,
Maer die totten insettinghen der heydenen niet ouer en wilde{n} gaen, datme{n} die alle doot soude slae{n}, Aldus wasser, allendicheyt te sien,
Want daer zijn twee vrouwen aengebracht, die haer sone{n} besneden hadden, den welcken haer kindere{n} aen die borsten gehangen zijn, Als sise openbaerlijck door alle die stadt omgheleyt hadde{n}, so stiete{n} sise ouer die muere{n} nederwaert
Maer andere die totten naesten speluncke{n} tsame{n} gegaen waren, en{de} dat si heymelijc de{n} Sabboths dach vierde{n}, Als si Philippo gewesen waren, werden si met vlammen verbrant, om dat si hen ontsagen, om der gheestelicheyt wille en{de} onderhoudinghe, hen seluen metter hant te helpen.
Maer ic bidde hen die desen boeck lesen sullen, dat si niet verscrict en worden, om die teghenspoedige gheuallen, maer dat si achten die dinghen die daer gheuielen, niet tot verderffenisse, maer tot castijnghe ons gheslachts te sine,
Wa{n}t tis een teeken va{n} grooter weldaet, de{n} sondare{n} gheene{n} lange{n} tijt na haeren sin te laten doe{n}, maer ter stont wreke{n},
Wa{n}t die HERE en verbeit niet lijdtsaemlijc, gelijc in andere{n} nacien op dat hi die als den dach des oordeels toecome{n} sal, in volheit der sonde{n} pinigen mach,
Also heeft hi ooc in ons geoordineert, dat onse sonde{n} ten eynde gecome{n} zijnde, alsoo ten laetsten op ons wreken soude,
Waerom hi zijn ontfermherticheit nimmermeer van ons af en doet, Maer zijn volc in teghenspoet straffende, en verlaet hi niet,
Maer dese dinghen laet ons ghenoech met luttel woorden geseyt zijn, tot vermaninge der ghenen diet lesen sullen, Nv staet ons die vertellinghe te comen.
Aldus werdt Eleazarus een vanden eersten der schriuen, een wel bedaecht man, en{de} schoon van aenschijn, met opene{n} monde gapende, gedwonghen vercken vlees te eten,
Maer hi aenueerde lieuer die alder gloriooste doot, dan een hatelijck leuen, ghinc hi willichlijc voort totter doot,
Aenschouwende hoeme{n} toe moeste gaen, lijdsamelijc ghedoogende, nam hi voor hem ghee{n} ongeoorloefde dinge{n} toe te laten, om die liefde des leuens,
Maer die daer bi stonden, met boosen ontfermherticheyt beweecht, om die oude vrienschap des mans namen si hem heymelijc, ende baden datmen vleesch halen soude, dwelcke hem gheoorloeft was te eten, datmen veynsen soude, dat hi dat ghegheten hadde, ghelijck die coninc geboden hadde, vanden vleesche der offerhande{n},
op dat hi midts die daet vander doot verlost soude worden, en{de} om die oude vrientschap des mans dede{n} si dese beleeftheyt aen hem,
Maer hi begonst te dencken, die hooge weerdicheyt zijns voorlede{n} tijts en{de} ouderdoms, en{de} die grijsicheyt der ingeborender edelheyt, en{de} die wercke{n} der alder bester conuersacien van ioncs op, ende na die insettinge der heyliger, en{de} van Gode gemaecter wet, antwoorde hi haestelijc, seghende, Dat hi voorghesonden wilde worden ter hellen,
Want ten is onsen ouderdo{m}me niet betamelijc <parens>seyde hy</parens> te veynsen, dat vele der iongelinghen meynende, dat Eleazarus van tneghentich iaren, ouer gheghaen waere totten leuen der vremdelinger,
ende si ooc om mijn veynsinge, en{de} om een luttel tijts des verga{n}clijcken leuens, bedrogen souden worde{n}, ende dat ick daer door een smettinghe en{de} verfouwinge mijnder outheit behale,
Want al werde ic inden tegenwoordigen tijt, van der menschen pijnlicheit verlost, Maer des almachtige{n} hant en sal ic, noch leuendich, noch doot ontulieden,
Waeromme dat leue{n} sterckelijc te bouen gaende, sal ic der outheyt waerdich schijnen,
Maer den iongelinghen sal ick een sterc exempel achterlaten, ist dat ic met willigen bereede{n} moede, en{de} starckelijc, voor die alder swaerste, en{de} heylichste wetten een eersame doot ontfange. Als hi dese dinghen geseyt hadde, so wert hi ter stont totter pinen getrocken,
maer die hem leyden, ende luttel daer te voren saechter waren, zijn tot gramschappen ghekeert, om die reden van hem geseyt, die si oordeelden wt vermetelheyt geseyt te zijn,
Maer als hi met slaghen ter doot toe ghequetst wert, so versuchte hi, en{de} seyde HERE die die heylighe kennisse hebt, ghi weet openbaerlijcken, dat daer ick vander doot, verlost mocht worden, harde smerten des lichaems lide, Maer naerder sielen so lide ict gheerne, om uwer vreesen wille.
Ende dese verschiet in deser manieren wt den leuene, niet alleene den iongen, maer ooc alle de{n} geheelen volcke, een ghedachtenisse zijnder doot, tot een exempele der duecht, ende der starcheyt achter latende.
HEt gheschiede, dat seuen broeders gheuangen werden, met haerder moeder, ende werden vanden coninck ghedwongen, vercken vleesch, teghen die behoorlicheyt, te eten, en{de} dedese slaen met gheeselen, en{de} met coorden van stiere{n} pesen gemaect,
Maer een onder die, die die eerste was, seyde aldus, Wat vraechdy en{de} wat wildy van ons leeren Wy zijn meer bereyt, om te steruen, dan die vaderlijcke en{de} Gods wetten ouer te treden,
Hiero{m}me wert die coninc gram, en{de} beual datmen panne{n} en{de} metalen potte{n} gloeyende soude make{n}. Als die gloeyende gemaect waren,
beual hi, datmen he{m} die eerste gesproke{n} hadde, zijn tonge wt snyden soude, ende tvel des hoofts af trecken, en{de} zijn vingeren en{de} teenen af te houwen, daert zijn broeders en{de} moeder aensage{n}.
En{de} doen hi nv al mismaect was, so beual hi tvier daer bi te doen, en{de} he{m} die noch azemde te braden in die panne. In die welcke als hi lange gepijnicht wert, so vermaende{n} die andere malcandere{n} metter moeder sterkelijc om te steruen,
segghende, Die HERE die God sal aensie{n} die waerheit, en{de} sal in ons getroost worde{n} Also Moyses heeft verclaert in die betuyghinge des liedekens, En{de} hi sal door zijn knechte{n} vertroost worde{n}.
En{de} als dier eerste in deser maniere{n} aldus doot was, So leyden si den andere{n}, om te bespotten in deser manieren, en{de} doen hem die huyt zijns hoofts mette{n} hare afgetrocke{n} was, so vraechde{n} si, oft hijt ate, eer hi int geheel lichaem in elck lidt bisonder gepinicht werde,
Maer hi antwoorde met vaderlijcker stemme{n} en{de} seyde, Ic en sals niet doe{n}, Waero{m} dese ooc in die volge{n}de plaetse des eerste{n} ooc pijne ontfinc
en{de} in sinen laetsten geest gestelt zijnde, sprac hi aldus, Ghi alderquaetste ghi verdoet ons in desen tegenwoordige{n} leue{n}, maer de coninc der werelt sal ons, die om zijn wetten gedoot worden, verwecken in die verrisenisse des eewigen leue{n}s.
Na desen wert die derde bespot, en{de} als zijn tonge geeyscht wert, so stack hise ter stont voort, en{de} hi stac zijn hande{n} vromelijc wt,
en{de} sprac met betrouwe{n}, Ic besitte dese leden wten hemel, maer om die wetten Gods, versmade ic nv die selue, Want ic hope die weder, van he{m} te ontfaen,
Also dat die Coninc en{de} die met he{m} waren, verwonderden des iongelincs moet, dat hi dat pijnigen, als niet achtede.
Ende dese aldus ghestoruen zijnde, soo quelden si den vierden, hem oock also pijnighende,
Ende als hi nv op die doot was, sprack hi aldus, Den ghenen die vanden menschen, ter doot ghegheuen zijn, is beter hope van Gode te verwachtene, dat si weder, van hem verwecket sullen worden, Want v en sal gheen verrisenisse totten leuene zijn.
En{de} als si den vijfsten hadden gehaelt, so quelde{n} si he{m}, en{de} hi sach op he{m}
en{de} seide Macht onder die mensche{n} hebbe{n}de, hoe wel dat ghi verga{n}ckelijc zijt, doet ghi dat ghi wilt Maer en wilt niet meynen, dat onse geslachte van Gode verlaten is,
Maer ontbeydt lijdtsamelijcke{n}, en{de} ghi sult zijn groote macht sien, hoe hi v en{de} uwe zaet pijnigen sal,
Na desen leyde{n} si den sesten, en{de} als dese begonst te steruen, sprac hi aldus, En wilt niet te vergeefs dwalen, Wa{n}t wi lijden dit nv om ons seluen, om dat wi tegen onsen Godt gesondicht hebben en{de} in ons so zijn dinge{n} geschiet, die waerdich zijn datmender af verwondere{n} soude,
Maer en meynt niet, dat v dit ongewroken sal blijuen, dat ghi v vermeten hebt tegen Godt te vechten.
Die moeder, bouen maten wonderlijc, en{de} waerdich der goeder gedachtenissen, die haer seuen kindere{n}, opten tijt van eenen daghe, sach verdoen, en{de} verdroecht met goeden moede, om die hope, die si tot Godt hadde,
en{de} si vermaende elcken van dien met vaderlijcker stemme{n}, sterckelijcken veruult met wijsheyt, en{de} den vrouwelijcken gepeynse plantede si eenen mannelijcken moet inne
en{de} seyde tot hen, Ick en weet nyet, hoe ghi in mijn lichaem openbaerdet, noch ic en hebbe gheest noch siele v luyden gegeue{n}, noch dat leuen, En{de} ic en hebbe elcs leden niet te same{n} geuoecht,
Maer die HEERE die schepper der werelt die des mensche{n} geboorte schiep, En{de} die alder creatueren oorspronc vant, sal v den gheest en{de} dat leuen wederom gheuen met ontfermherticheit, gelijc ghi v selue{n} nv veracht om zijn wetten.
Antiochus achtende, dat hi versmaet wert, en{de} des verwitende ste{m}me mede veracht hebbendt, als die ioncste noch te liue ouer was ghebleuen, en vermaende hi niet alleen met woorden, maer hi beuestichdet ooc met eene{n} eede, dat hi he{m} rijc en{de} salich soude maken, en{de} dat hi he{m} te vriende soude hebbe{n}, ghinc hi ouer van sinen vaderlijcken wette{n}, en{de} dat hi he{m} soude geue{n}, dat he{m} van noode ware,
Maer doen die iongelinck gheens sins, tot desen dinghen gheneycht en wert, so riep die coninck die moeder, en{de} riedt haer, dat si den iongelinck tot salicheyt worde{n} soude,
Als hise met veel woorde{n} vermae{n}t hadde, beloefde si haere{n} sone te raden,
Aldus tot he{m}waert geneycht, bespottende den wreeden tyran, sprac si met vaderlijcker stemme{n}, Mijn sone, ontfermt mijnder, die v neghen maenden in mijn lichae{m} gedraghe{n} hebbe, en{de} drie iaer melc gegeue{n} en{de} geuoet, en{de} tot desen ouderdom hebbe ghebracht,
Ick bidde v sone, dat ghi opsiet ten hemel en{de} ter aerden, en{de} tot al, dat daer in is, en{de} verstaet, dat Godt dat al wt niet gemaect heeft, en{de} dat menschelijke gslacht, also moet geschiede{n},
dat ghi desen hangman niet ontsie{n} en sult, maer waerdich ghemaect uwen broeders deelachtich te zijn, ontfangt die doot, op dat ick v in die ontferminge weder met uwen broeders ontfange.
Als si dese dingen noch seyde, so sprac die iongelinc, Wien ontbeyt ghi? Ick en ben des conincs gebode niet ghehoorsaem, maer den ghebode der wet, die ons door Moysen ghegeuen is.
Maer ghi die een vinder alder quaetheyt geworden zijt, teghen die Hebreen en sult die hant Godts niet ontulieden,
Wa{n}t wi lijden dese dinghen voor onse sonden,
En{de} al ist dat die HERE onse Godt een luttel op ons gram is, om berispinghe en{de} straffinghe, Maer hi sal sine{n} knechte{n} weder versoe{n}t worden,
Maer ghi o alder hoochste en{de} alder misdadichste alder menschen, en wilt niet te vergeefs verheue{n} worde{n} met ydele hope, op zijn knechten ontsteken,
Wa{n}t ghi en zijt noch niet ontuloden des almachtigens, en{de} alle dinge{n} aenscouwende{n}s oordeel,
Wa{n}t mijn broeders die nv een weynich smerte{n} hebben geleden, zijn nv onder dat testament des eewige{n} leue{n}s Maer ghi sult de{n} oordeele Gods rechtuaerdige pine uwer hoouaerdicheit betale{n}
Maer ic, gelijc ooc mijn broeders geue mijn siel en{de} mijn lichaem ouer, voor die vaderlijcke wetten, aenroepe{n}de God, dat hi onsen volcke geringe genadich si, en{de} v met pine{n} en{de} slagen doe beliden, dat hi alleen God is.
Maer in mi en{de} mijn broeders, sal des almachtige{n} gramscap ophouden, die rechtuaerdelijc ouer alle onse geslachte gebrocht is.
Doen is die coninc met gramscappe{n} ontsteke{n}, en{de} dede desen wreedelijcker, dan allen den anderen, onwaerdelijc dragende, dat hi bespot was.
Aldus sterf dese ooc reyn in allen den HERE betrouwende,
Maer ten laetsten is die moeder oock na die kinderen verdaen.
Nv ist vande{n} offeranden, ende van die menichten der wreetheden ghenoech gheseyt.
IVdas Machabeus en{de} die met he{m} waren ghingen heymelijc in casteelen, en{de} haer maghen, en{de} vriende{n}, tsamen roepende, en{de} die int Ioetscap gebleue{n} ware{n} ses duysent manne{n},
En{de} si aenriepe{n} God, dat hi opt volc sien wilde, dat va{n} allen vertrede{n} wert, en{de} dat hi ontfermen soude des tempels, die vande{n} ongodlike{n} beulect wert.
Dat hi oock wilde ontfermen der verderffenisse der stadt, die corts effe{n} gelijc der aerde{n} gemaect soude worde{n}, en{de} dat hi die ste{m}me des bloets tot he{m} roepe{n}de, soude hooren,
en{de} dat hi ooc gedachte die alder onrechtuerdichste doode{n} der onschuldiger cleynder kinderkens, en{de} der blasphemie die sine{n} nae{m} ae{n}gedae{n} ware{n} en{de} dat hi daer ouer verbolge{n} soude worde{n},
Maer Machabeus die menichte vergadert hebbende, wert den heydenen onuerdragelijc, Wa{n}t die gramscap des HEREN is in ontfermherticheit verandert,
en{de} de{n} casteelen en{de} stede{n} onuerhoets ouercome{n}de, stac hise aen, en{de} die bequaem plaetsen beslaende, en versloech hi niet weynich vande{n} viande{n}
maer aldermeest wert hi snachs tot sulcke{n} oploopinge gedreue{n}, en{de} dat geruchte zijnder cracht, wert in allen plaetsen gestroit
Maer Philippus siende, dat die man alleynskens tot voortghanc qua{m}, en{de} dat he{m} die sake{n} dicwils geluckich verginge{n}, so screef hi tot Ptholomeu{m} de{n} hertoech va{n} Celessyrien, ende Phenicen, dat hi de{n} coninclike{n} sake{n} behulp doe{n} soude,
En{de} hi sandt snellijc Nicanorem Patroclijs sone, vande{n} edelsten vriende{n} geue{n}de he{m} vande{n} vermengde{n} gewapenden heydene{n}, niet min dan twintich duysent, op dat si alle dat geslachte der Iode{n} souden wtdoe{n}, he{m} toeuoege{n}de gorgia{m} eene{n} oorlochsma{n} en{de} in oorloochs sake{n} die alder besochste,
En{de} Nychanor stelde de{n} coninc dat hi de{n} tribuyt dieme{n} de{n} Romeyne{n} geue{n} soude, twee duize{n}t ponde{n} va{n}der geuanckenis der Iode{n} veruullen soude,
En{de} ter stont sandt hi totte{n} stede{n} die bi de zee lage{n}, tsame{n} roepende totter vercoopinge der Ioden dienstbode{n}, belouende dat hi tnegentich dienstbode{n}, om een pont geue{n} soude, niet siende op die wrake die he{m} vande{n} Almachtige{n} na volgen soude.
Als Iudas dat verna{m}, gaf hi de{n} Iode{n} die met he{m} ware{n} Nycanors toecoemst te kenne{n},
Wt welcke{n} die sommige vreesende, en{de} der gerechticheyt Gods niet gelooue{n}de, zijn geulode{n},
Maer dander die va{n} desen ouer bleue{n} ware{n}, quame{n} en{de} bade{n} God mede, dat hise vande{n} ongodlike{n} Nycanor verlossen soude diese vercocht had, eer hi daer qua{m},
En{de} al en dede hijt niet om haerent wille, nochta{n}s om des verbonts wille, dat tot haere{n} vadere{n} was, en{de} om die aenroepinge zijns heilich en{de} heerlics nae{m}s wil ouer hen,
En{de} Machabeus die seue{n} duysent manne{n} die bi he{m} ware{n}, tsame{n} geroepe{n} hebbende badt hi dat si de{n} viande{n} niet versoent en soude{n} worde{n}, noch dat si de menichte der via{n}de{n} niet en soude{n} ontsien, die booslijc tegen hen quame{n}, maer dat si starckelic soude{n} strijde{n},
die versmaetheit voor ooge{n} hebbe{n}de, welcke tege{n} die heilige plaetse va{n} deze{n} is onrechtuaerdelic ae{n}gedae{n}, en{de} dat onrecht der stadt dieme{n} in spot hadde, en{de} ooc dat si der ouders insettinge{n} gebroke{n} hadde{n},
Wa{n}t hi sprac, Si betrouwe{n} op haer wapene{n}, en{de} op haer stoutheyt, Maer wi betrouwe{n} op de{n} almachtige{n} HEERE, die die ghene die tege{n} ons come{n} en{de} al die werelt met eene{n} wencke mach vernielen.
Hi vermaende hen ooc vande{n} hulpe{n} Gods die aen haer ouders gedae{n} zijn, en{de} datter onder Sennacherib hondert en{de} vijfentachtentich duyze{n}t verginge{n},
en{de} va{n} de{n} strijt die si tege{n} die Galathe{n} hadde{n} in Babilonie{n} dat si alle doent ter noot qua{m}, en{de} haer gesellen va{n} Macedonie{n} alle te paerde, si allee{n} ses duysent, om die hulpe he{n} vande{n} hemel gegeue{n} verdedender .c.xx. duysent, en{de} vele weldade{n} hier voor behaelde{n},
Midts deze{n} woorde{n} zijn si stantachtich gemaect, en{de} ware{n} bereet voor de wette{n} en{de} vaderlant te sterue{n},
Aldus stelde hi zijn broeders tot Leytsmans beyde de{n} oordine{n}, Simone{m} en{de} Iosephum, en{de} Ionathan, en{de} ghaf onder elcken duysent en{de} vijfhondert manne{n},
Daer toe ooc he{n} va{n} Esdra, dat heylige boec gelesen, en{de} hen dat teyke{n} der hulpe{n} Gods gegeue{n}, so street hi die leytsman selue, in die eerste bataelgie tege{n} Nycanore{m},
En{de} die almachtige Godt wert haer hulper, so dat si boue{n} nege{n} duysent mannen versloegen. Maer dat dat grootste deel des heyrs van Nycanor met wonde{n} cranck ghemaect hebbende, dwonge{n} sise te vliede{n},
En{de} si name{n} tgelt der genen, die tot haerder coopinge gecome{n} ware{n}, en{de} si veruolchdense so geheelic,
Maer si keerde{n} weder ouermidts die beslote{n} inder vre, wa{n}t twas voor de{n} Saboth, Daero{m} en volherde{n} si int veruolge{n} niet
Maer haer wapene{n} en{de} rooue{n} vergaderende hielde{n} si de{n} saboth, de{n} HEERE gebenedie{n}de, diese in desen dage verloste, dbeginsele der ontfermherticheyt op hen stortende.
Na de{n} saboth deelde{n} si de{n} crancke{n} en{de} weesen en{de} weduwe{n} die rooue{n}, en{de} si mette{n} haere{n} hadde{n} dat daer ouerde,
Dese dinge{n} aldus geschiet zijnde, en{de} gemeynlijc van hen allen een smeeke{n}de gebet gehoude{n}, bade{n} si de{n} onfermhertige{n} HERE, dat hi sine{n} knechte{n} int eynde versoent wilde worden,
En{de} wt desen die met Thimotheo en{de} met Bacchide ware{n} tege{n} he{n} strijdende, doodender si boue{n} twintich dusent, en{de} name{n} hooge gemuerde stede{n} inne, en{de} si deelde{n} veel rooue{n}, en{de} gaue{n} de{n} cra{n}cke{n} gelijcke{n} buet, de{n} weeske{n}s, en{de} de{n} weduwe{n} en{de} ooc den oude{n},
en{de} als si haer wapene{n} naerstelijck vergadert hadde{n}, so stelde{n} sise tsame{n} in bequame plaetsen, Maer de{n} andere{n} roof droeghen si tot Ierusalem,
en{de} si doodeden Philarche{n}, die met Timotheo was, de{n} boosen man, die die Iode{n} in vele sake{n} ghequelt hadde.
En{de} doe{n} si die vyerdaghe{n} der verwinninghe{n} hielde{n} te Ierusalem, so verbrande{n} si de{n} ghene{n}, die die heylige duere{n} aengesteke{n} hadde{n}, dat is, Calisthene{n}, als si in een huys gheulucht ware{n}, en{de} he{n} also verdienden loon voor haer ongodlicheden wedergheuende.
Maer die alderbooste Nycanor, die duysent coopers totter Iode{n} vercoopinge tot he{n} ghebracht had,
mits der hulpe{n} des HEREN is vernedert va{n} he{n}, die hi niet en achtede, zijn cleet der heerlicheyt afgeleyt hebbende, vliedende midde{n} door dat lant, qua{m} allee{n} tot Antiochien, en{de} hadde die hoochste onsalicheyt, va{n} die verderffenisse zijns heyrs beiaecht,
En{de} die beloeft had, de{n} Romeyne{n} de{n} tribuyt weder te geuen vander gheuanckenisse va{n} Ierusalem, vercondichde nv dat die Ioden god tot eene{n} bescermer hadde{n}, en{de} dat si daerom onwondelbaer ware{n}, om dat si die wetten volchden, die va{n} hem ghestelt waren.
INden seluen tijt, keerde Antiochus oneerlijc weder va{n} Persen,
Wa{n}t hi was in een stadt gegaen die Persipolis hiet, en{de} pijnde hem de{n} tempel te beroouen, en{de} die stadt te ouerualle{n}, maer doe{n} die menichte tot wapenen liep, so vlode{n} si, En{de} also gheschiedet dat Antiochus na die vlucht vuylijc weder qua{m}.
En{de} als hi omtre{n}t Egbathana{m} gecome{n} was, so bekende hi dat teghe{n} Nycanor en{de} Timotheu{m} geschiet was,
En{de} verheue{n} in gramscapen, meynde hi dat onrecht der ghenen, die he{m} veriaecht hadde{n}, op die Ioden soude moghe{n} verhalen, Daerom dede hi sine{n} waghe{n} zeer driue{n} sonder ophoude{n} reysende, wa{n}t dat hemels ordeel dranc he{m}, om dat hi so houaerdelijck sprack, dat hi te Ierusalem wilde comen, en{de} eene{n} hoop des graefs der Iode{n} daer af maken.
Maer die HERE Israels God diet altemael aensiet, sloech he{m} met eender ongeneselijker en{de} onsienlijker plagen. Als hi dese selue redene{n} gheeynt hadde, so beuinck he{m} een felle smerte des inghewants, en{de} bittere steecten zijnder binnensten,
En{de} dat rechtuaerdelijck ghenoech, als die, die met vele en{de} nyeuwe{n} pijninge{n} der andere ingewande{n} had gepijnicht, hoe wel hi in geender manieren va{n} zijnder boosheyt af en liet,
Hier boue{n} met hoouaerdicheyt veruult zijnde, vier blasende mette{n} moede tegen die Iode{n}, en{de} gebiedende, datme{n} die sake spoede{n} soude, gheuielt dat hi met eene{n} aenual gaende, vande{n} waghe{n} viel, en{de} dat die lede{n} mits sware tesame{n} stootinghe des lichaems ghequetst werde{n},
Dese die liet he{m} duncke{n}, dat hi oock de{n} vloeden der zee ghebiede{n} mochte, boue{n} menschelijke mate, met hoouaerdicheyt veruult, en{de} die hoochede{n} der berghe{n} in die schale weghe{n} mochte, nv vernedert ter aerde{n}, wert hi in eene{n} draechstoel ghedraghen, die openbaer cracht Gods in he{m} seluen betuyghende,
also dat va{n} des ongodlijke{n} lichae{m}, wormen crielden, en{de} zijn vlees leuende in smerte{n} wtuloeyde, en{de} dat va{n} sine{n} ruecke, en{de} stanck oock zijn heyr beswaert wert,
En{de} die een luttel tijts te voren die sterre{n} des hemels meynde te reycken, dien en mocht niema{n}t, om onuerdrachlicheyt des stancs draghe{n}.
Hier wt beghonst hi wt swaerder hoouaerdicheyt afgheleyt, tot kennisse zijns selfs te comen, vermaent mits die ongodlijcke plaghe, mits dat sine smerte{n} elcke oogenblicke vermenichfuldichden.
En{de} doe{n} noch hi oock selue sinen stanck niet verdrage{n} en mocht, sprac hi also, Het is rechtuaerdich Gode onderdanich te zijn, en{de} de{n} sterflijke{n} niet te gheuoelen, ghelijke dinghen, als va{n} Gode,
Maer dese boose mensche badt de{n} HERE, va{n} welcke{n} hi ghee{n} ontfermherticheyt vercrijghe{n} en soude,
En{de} die stadt daer hi haestende toe qua{m}, op dat hijse ter aerde{n} soude nederworpen, en{de} een graf, der te samen ghedragender lichame{n} make{n}, nv begeert hijse weder vrij te geuen,
en{de} die Iode{n} die hi oock der begrauinge niet waerdich en soude achte{n}, maer de{n} vogelen en{de} wilden dyere{n} soude geue{n}, te verscoeren, en{de} die hi geseyt hadde mette{n} cleyne kinderkens te vernielen, die geloefde hi nv, dien va{n} Athenen gelijc te make{n},
oock de{n} heyligen tempel, die{n} hi te voren berooft hadde, die{n} beloefde hi nv mette{n} alderbesten gauen te vercyere{n}, en{de} die heylige vaten te vermenichfuldigen en{de} die costen die totte{n} offeranden behoore{n}, va{n} sinen renten te geuen,
boue{n} alle dese dinghen, dat hi een Iode soude worden, en{de} alle die plaetse der aerden door te wandelen, en{de} dat hi Gods macht soude vercondighen.
Maer als die smerten niet op en hielden, <parens>wa{n}t dat rechtuaerdighe oordeel Gods qua{m} ouer hem</parens> mishopende, schreef hi totten Ioden in deser manieren, eenen bidtbrief, dese dinghen inhoudende,
Den alderbesten borgheren den Ioden vele groete, ende wel te varen, en{de} salich te zijn, Die Coninck en{de} Prince Antiochus,
Ist dat ghi wel vaert, ende v kinderen, en{de} dat v alle dingen na uwen sinne zijn, so dancken wi grootelijck Godt met die aldermeeste dancbaerheyt,
Ende ick in crancheit ghestelt, maer uwer ghedachtich, goedertierlijck, wederghekeert vanden Persen plaetsen, ende met swaerder siecten beuanghen, heb ic nootsakelijck gheacht voor dat ghemeyn profijt sorge te hebben,
mi seluen niet wanhopende, maer vele hopen hebbende, die crancheit te ontgaen,
Maer aensiende dat ooc mijn vader tot welcken tijden hi dat heyr in ouer landen leyde, toonde wie na hem die heerlicheyt soude ontfangen,
op dat ofter yet contrarijs gheuiel oft swaers, dattet gebootschapt worde, dat si die binnen den landtschappen waren, nyet en souden worden gestoort, als si wisten wien die summe der saken ghelaten ware,
ende hier toe, merckende vande{n} naesten machtigen, ende ghebueren den tiden laghende, ende den wtganc verwachtende, hebbe ic mine{n} sone Antiochum geseyt, en{de} voor mi genomen coninc te zijn, den welcken ic vele van v luyden dicwils beual, als ic ten ouersten landen waert troc, ende datter na volcht, screef ic tot hem.
Aldus bidde ick v ende begeere, dat ghi ghedachtich der weldaden, openbaer ende heymelick, dat eenen yeghelic trouwe tot mi ende minen sone houde,
Want ic betrouwe dat hi segelijck ende beleefdelijcken doen sal, ende minen voornemen volghende, v gemeyn sal zijn.
Ald{us} die dootslager en{de} blasphemeerder alder qualijcste gheslagen, ende ghelijck hi die ander gehandelt hadde, so is hi gestoruen in vremden lande, in dat geberchte met eender deerlijcker doot,
Maer Philippus die met hem opgheuoet was, brachte zijn lichaem ouer, dye welcke ontsiende den sone Antiochi, is hi wech ghegaen in Egypten tot Ptolomeum Philometorem.
MAer Machabeus en{de} die met he{m} waren met de beschermenisse des HEREN, ontfinc hi den te{m}pel en{de} die stadt weder,
en{de} hi vernielde die altaren die die heydene{n} op dye straten opgerecht hadden, des ghelijcs oock die tempelen.
Ende den tempel ghesuyuert hebbende, so maecteden si eenen anderen altaer, ende vanden vierighen steenen ontfingen si vier, ende offerden heylige offerhanden twee iaer, en{de} wieroock ende keersen, ende setteden thoonbrooden,
Welcke dingen ghedaen zijnde, baden si den HERE neder ghestrect ter aerden, dat si nyet meer in sulcken quaden, vallen en soude{n}, Maer oft si eenich tijt sondichden, dat si va{n} hem saechtelijc ghestraft soude{n} moge{n} worde{n}, en{de} dat si den wreeden en{de} blasphemerighen menschen nyet en souden gheleuert worden.
Op dien dach, dat den tempel vanden vremden geborenen besmet was, gheuielt den seluen dach, dat die suyueringe geschiede, opten vijfentwintichsten dach der maent Casleu.
Ende si deden die suyueringe acht dagen met blijscappen, na die maniere der loouertenten, ghedenckende dat si voor een luttel tijts, den hoochtijdelijke{n} dach der loouertenten in die berghen ende speluncken hielden, gelijck beesten,
Waerom si ionghe schoten, en{de} groene tacken, ende palmen, he{m} voordroegen, die voorspoet hadde gegeuen, zijn plaetse te reynige{n},
En{de} si beslote{n} met een ghemeyn gebot en{de} gheset, dat alle dat Ioetsche volck dese daghen alle iaer soude houden.
Ende den wtganck des leuens Antiochi die edel geheeten is, hadde hem in deser manieren.
Nv sullen wy vertellen wat van Eupatore dye sone des ongoddelijcken Antiochi sone gheschiet is, afcortende die quaden die inden oorloghen geschieden,
Als dese dat rijc ontfangen hadde, so stelde hi ouer die sake{n} des rijcx Lysiam eenen prince des heyrs, van Phenicen ende Syrien,
Want Ptolomeus dye toeghenaemt wert Macer, hadt voor hem ghenomen te onderhouden dat recht was, tegen die Iode{n}, ende sonderlinge om die rechtuaerdicheyt dye aen hen ghedaen was, en{de} vredelijck met hen te doen,
Maer hieromme beschuldicht vanden vrienden bi Eupatorem, als hi dicwils hoorde, verrader, om dat hy Cyprum hem betrout va{n} Philometore, verlaten hadde, en{de} tot Antiochu{m} den edelen ouer gegaen zijnde, oock van he{m} ghegaen was, ende hi wert met venijn vergheuen, en{de} eynde also zijn leuen.
Maer als Gorgias hertoech der plaetsen was, nemende tot hem dye toecomelinghen beoorloochde hi die Iode{n} dicwils,
Maer die Ioden die die bequame vaste steden inhielden, ontfingen, die van Hierusale{m} veriaecht waren, ende pijnden hen te oorlogen,
Maer die bi Machabeu{m} waren, door gebeden den HEERE biddende, dat hy hen een hulper soude zijn, deden si eenen storm op dye vaste steden der Edomiten,
ende met grooter macht aenstaende, vercregen si die plaetsen ende die hen te ghemoete liepen verdeden si ende sloeghender daer, alle te samen doot, niet min da{n} vijf en{de} twintich duysent,
Maer als sommige, in twee seer vaste torre{n}s ware{n} geuloden, en{de} alle gereetschap om te wederstaen hebbe{n}de,
so liet Machabeus tot haerder beuechtinghe verwinninghe Simonem en{de} Iosephum, en{de} oock Zacheum, en{de} vele genoech, die met hen waren, en{de} hi selue keerde hem tot dien striden waert, dye meest drongen,
Maer die met Symon waren midts begeerlicheit verleyt, wert hen va{n} sommighe die in die torrens ware{n} met gelde gheraden, tseue{n}tich duysent dubbel dragme{n} ontfange{n} hebbende, lieten sommige ontulieden.
Als Machabeo gebootschapt was, datter gheschiet was, so vergaderde hi dye princen des volcs, en{de} beschuldichdese, dat si die broeders om ghelt vercocht hadde{n}, in dien dat si haer vianden hadden laten gaen,
Aldus als dese verraders ghemaect waren, sloech hise doot, en{de} nam ter stont dye twee thorrens in,
Met wapenen ende met ha{n}den alle dinghen voorspoedelijc doe{n}de, doodede hi in die twee vestinghen, meer dan twintich duysent,
En{de} Thimotheus die te voren vanden Ioden verwonnen was, te samen geroepen hebbende dat heyr der vremder menichten, ende dat heyr des rosuolcs van Asien, vergadert hebbende, quam hi als oft hi dat Ioetsche landt met wapenen in nemen soude,
En{de} als dese, naecte, so badt Machabeus en{de} die met hem waren, den HEERE, dat hooft met aerden bestroeyende, ende haer lendenen met hare{n} cleederen gordende,
voor den bodem des altaers nederligghende, dat hi hen ghenadich ende haeren vianden, een viant soude zijn, en{de} dat hy den ghenen teghens soude zijn, dye he{n} tegen waren, gelijc die wet seyt.
En{de} aldus namen si die wapene{n} na dat gebet, en{de} ghinghen verre vander stadt, en{de} den vianden na ghecomen, saten si neder.
Maer ten eersten opganck der sonnen, so stormden si beyde teghen malcanderen, dese den HEERE metter cracht tot eenen belouer der verwinnissen ende des voorspoets hebbende, maer die ander hadden den moet tot eenen leytsman des oorloochs,
Maer als den strijt crachtich was, so openbaerden de{n} vianden vanden hemel vijf manne{n} op paerden, fraey zijnde, met gulden toomen, den Ioden geley doende,
wt elcke{n} die twee, Machabeu{m} te midden hebbende, met haer wapenen omset, hielden si hem gesont, en{de} si schote{n} op die vianden gheschutten en{de} blixemen, waer wt si met blindtheyt beschaemt werden, ende veruult met verschrickinge, en{de} vielen,
En{de} daer zijn dootgeslagen, twintich duysent en{de} vijfhondert voetgangers, en{de} seshonderr rosuolcs,
Maer Timotheus vloot in Gazarim welcke een vaste beschermenisse was, waer af Chereas douerste was.
Maer Machabeus en{de} dye met he{m} waren, verblijdende beleyden tbolwerc van die bescermenisse vier dagen,
en{de} die daer binnen waren, verlate{n}de hen op die vasticheyt der plaetsen, vloecten boue{n} mate{n}, en{de} werpen onbetamelijcke redenen wt,
Maer doe{n} den vijfste{n} dach opghinc so werden twintich iongelingen wt dien dye met Machabeo waren ontsteken inden moede, om die Gods lasteringe, en{de} gingen manlijc totten mueren, en{de} met fellen moede dye thorrens aenstekende, clommen si daer op,
maer en{de} ooc die ander des gelijcs, climme{n}de op die thorrens, beghonsten die poorten aen te steken, en{de} dye selue vloeckers leuende te verbranden,
En{de} twee geheel dagen lanc die bescermenisse verwoest, en{de} verdorue{n} zijnde, vonde{n} si Timotheum die he{m} in eenderhande plaetse verborgen hadde, en{de} dooden hem, ende sinen broeder Cherean en{de} Apolophanem sloeghen si doot.
Als dese dinghen gheschiet waren, ghebenedijden si den HEERE, dye groote dinghen in Israel ghedaen hadde, en{de} hen verwinninge hadde ghegeuen.
MAer na een weynich tijts, Lysias des conincs procuruer en{de} maech, en{de} dye ouer die saken was ghestelt, swaerlijck nemende dese dinghen die geschiet waren,
vergadert hebbende, tachtentich duysent mannen, ende alle zijn rosuolc, quam teghen dye Ioden meynende die stat inne te nemen, en{de} den heydenen een wooninge daer af te maken,
en{de} de{n} tempel tot neringe van ghelde, ghelijc ander tempelen der heydene{n} te hebbe{n}, en{de} dat priesterscap alle iaer te vercoope{n},
nieuwers gods macht bekennende, maer ongetemt va{n} moede betroude hi in die menichte der voetknechten, en{de} inde{n} duysende{n} des rosuolcs, en{de} in tachtentich elephante{n},
Maer ingegaen zijnde in dat Ioetsche landt, en{de} ghenakende Betsure, die een enge plaetse was, va{n} Hierusalem gelege{n} vijf stadien, doen beuocht hi dese besette en{de} bolwercte stadt.
En{de} doen Machabeus en{de} die met hem ware{n}, vername{n}, dat hi die starcke besette plaetse beuocht, soo baden si den HEERE, met weeninghe ende tranen, ende alle dye schare te ghader, dat hy eenen ghoeden Enghel seynden wilde totter salicheyt va{n} Israel,
Ende Machabeus selue nam eerste dye wapenen, ende die andere vermaende hi, dat si te gader met he{m} dat pericule aen soude{n} gaen, en{de} haren broeders te hulpe comen,
En{de} als si alle te gader met ghereeden moede nae Hierusale{m} trocken, so openbaerde he{m} een reysenaer die voor hen reedt in een blinckende cleedt, met gulden wapenen, schuddende zijn glauie,
Doen ghebenediden si alle te samen den ontfermhertige{n} HERE, en{de} werde{n} verstout inden moede, bereet niet alleen die mensche{n}, maer ooc die alder felste beesten ende ysere{n} mueren, door te loopen.
Aldus ghingen si ghereet en{de} willich, hebbende vande{n} hemel eenen hulper, en{de} de{n} HERE ouer hen ontfermende,
En{de} vielen met eenen storm gelijc leeuwen op die via{n}de{n}, en{de} werpender daer wt ter neder, elf duysent voetknechten, ende duysent ses hondert rosuolcs,
maer si maectense al vluchtich, en{de} vele onder hen gewont, ontquamen bloot. En{de} ooc Lisias selue vuylijck vliende, ontqua{m} hy,
En{de} want hi niet ongeuoelijc en was, by hem seluen ouerlegge{n}de, dat aen he{m} een verminderinge geschiet was, en{de} verstaende dat die Ioden op den almachtigen God hulpe stockende, onuerwinlijck waren, sandt tot he{n},
en{de} beloefde dat hy soude consenteren allen dat rechtuaerdich wesen soude, ende den Coninc dringen haer vrient te worden.
Machabeus was te wille den ghebeden Lysie, in allen dat profijt soeckende, Ende also wat Machabeus Lysie vande{n} Iode{n} screef dat liet die Coninc toe,
Want den Ioden waren brieuen van Lysia gescreue{n}, na dese maniere inhoudende. Lysias wenscht den volcke der Ioden, salicheyt,
Ioannes ende Abessalon, dye van v ghesonden waren, die ghescriften ouerleuerende, eyschten dat ick die dinghen die by he{n} te kennen ghegeuen werden, veruullen soude,
Hieromme so wat den coninc ouerghedraghen mocht worden, bediede ick, ende dat die sake toeliet, dat verleende ick,
Aldus ist dat ghi inden saken trouwe houdt, so sal ick voortmeer pijnen v luyden een sake der goeder dingen te zijn,
Maer vanden anderen hebbe ick door elck woort gheboden, desen ende die van mi ghesonden zijn, met v te spreken.
Vaert wel. Inden hondersten ende acht en{de} veertichsten iare, de{n} vier ende twintichsten dach der mae{n}t Dioscori.
Maer des conincs brief hielt dese dinge{n} in, Die Coninc Antiochus wenscet Lysie de{n} broedere, Salicheit.
Nv onse vader onder de{n} goden ouergeuoert is, wy willende dat die ghene die in onse rijck zijn, sonder oploop en{de} beroerten leuen, ende naersticheyt tot haeren saken doen,
alsoo hebben wi ghehoort, dat die Ioden minen vader niet en consenteerden, dat si ouer ghebracht souden worden totte{n} Griecschen zede{n}, maer dat si haere wet wilden houde{n}, ende daeromme eyschten si van ons he{n} dat toegelate{n} te worden, haere wetlichede{n},
Dus wy wille{n}de dat dit volc ooc gerust si, so hebbe{n} wi instellende geoordeelt hen den tempel weder gegheuen te worden, op dat si doen moghen na haerder voor vaderen ghewoonte,
Hierom sult ghi wel doe{n}, ist dat ghi tot hen seyndt, ende he{n} die rechter handt gheeft, op dat si onsen wille beke{n}t hebbende, goets moets zijn moghen, ende haer selfs profijt soecken.
Maer totten Ioden was des conincs brief aldusdanich, Die Coninc Antiochus we{n}schet den raet der Ioden salicheyt,
Ist dat ghi wel vaert, so zijt ghi, alsoo wi willen, ende wi varen ooc wel,
Menelaus quam tot ons segge{n}de, dat ghi af wildet ghaen totten uwen, dye bi ons zijn,
Hieromme so gheuen wi die rechter handen der sekerheit den ghenen die mede ghaen totten derthiensten dach der mae{n}t Sandici toe,
dat si Ioetsche spijse besighen, ende haer wetten, ghelijck oock te voren, ende niemant van haer en lijde in eenigher manieren moeylicheyt van desen dinghen, dye door onwetentheit geschiet zijn,
Ende wi hebben Menelaum oock ghesonden dye v aenspreke,
Vaert wel. Inden hondersten en{de} acht en{de} veertichsten iare, den vijfthiensten dach der maent Sandici,
so sonden die Romeynen eenen brief aldus houdende, Quintus Mennius, ende Tytus Manilius der Romeynen legate{n}, ontbieden den Ioetschen volcke salicheyt,
Van tghene dat Lysias des conincs neue v verleendt heeft, dat hebben wy oock verleendt,
Maer van tgene dat hi oordeelde den coninc ouer te gheuen, daer af sonder v naerstelijc te samen sprekende, seyndt ter stont yemanden, op dat wy ordineren, alsoot v becoemt, Wa{n}t wi reysen tot Antiochien,
hieromme so haest v weder te scriuen, op dat wi ooc weten van wat wille ghi zijt,
Hebt v wel, Inde{n} hondersten en{de} acht en{de} veertichsten iare, den vijfthiensten dach der maent Sandici.
ALs dit verbont gemaect was, so troc Lisias totten Coninc, maer die Ioden gaue{n} he{n} totten ackerwerc,
Maer die andere die ware{n} bliue{n} sitte{n} Timotheus en{de} Apollonius Genneijs sone, en{de} oock Hieronimus, en{de} dye hoouaerdighe Demophon, en{de} Nycanor, dye prince va{n} Cypers, en lietense niet in stillich{eyt} noch in ruste leue{n},
Die Ioppite{n} hadde{n} aldusdanige{n} quade{n} daet bedreue{n}, en{de} bade{n} de{n} Ioden mette{n} welcke{n} si woonde{n}, dat si met huisurouwe{n} en{de} kindere{n} in die bootke{n}s soude{n} gaen dye si bereyt hadde{n}, als ofter gheen via{n}tscap tusschen he{n} luyde{n} geweest en hadde,
Aldus nae die gemeyn besluitinge en{de} ordina{n}cie der stat hen ooc te wille zijnde, en{de} om des vreedts wille, va{n} gheene{n} dinge{n} quaet vermoedende, als si in die diepte{n} ware{n} voort gegaen, so en liete{n} si daer niet min dan twee hondert ondergae{n}.
Als Iudas verna{m} dat dese wreetheyt ae{n} die mensche{n} zijns volcs was gedae{n}, so beual hy den manne{n} die met he{m} ware{n}, en{de} God de{n} rechtuaerdige{n} rechter aengeroepe{n} hebbe{n}de,
quam hi teghen die dootslagers der broeders, ende aenstac des nachts heymelijc die hauene, en{de} verbrande die bootke{n}s, maer die vande{n} viere ontulucht waren, dye verdede hy metten swaerde,
En{de} doen hi dese dinge{n} aldus gedae{n} hadde, so ghinc hi wech, als oft hi wederkeere{n} soude, en{de} alle die Ioppite{n} wtwortele{n}
Maer doen hi verna{m} dat die te Iamnie ware{n}, desgelijcs wilden den Iode{n} doen die met he{n} woonden,
so ouerquam hy de{n} Iamnite{n} snachts, en{de} aenstac die hauen mette{n} schepe{n}, also dat dat licht des viers te Hierusale{m} openbaerde, va{n} tweehondert en{de} .lx. stadie{n},
En{de} als si nege{n} stadien van daer ware{n} gegaen, dat si tot Timotheum soude{n} reysen, so strede{n} tegen hen vijf duysent manne{n} van Arabie{n}, en{de} vijf hondert rosuolcs.
En{de} doen den strijt machtich wert, en{de} met Gods hulpe voorspoedelijc vergaen was, die ander ouer ghebleuen van Arabien verwonnen zijnde, begeerden van Iuda datmen hen die rechterhant soude gheuen, belouende, dat si weyden soude{n} geuen, en{de} in anderen saken profitelijc souden zijn.
Iudas meynende dat si in velen warachtelijc orbaerlijc souden zijn, beloefde den vrede ende die rechter handen ontfaen hebbende, ghingen si tot haeren wooninghen,
Ende hy ghinc oock tot eenderhande vaste stadt, met brugge{n} en{de} mueren omset, die bewoont wert van scharen der ghemeynder heydenen, dye Casphin genoemt wert,
Maer die daer binne{n} ware{n}, betrouwe{n}de in die vastich{eyt} der mueren, ende in die ghereetschap der prouanden deden slappelijcker, terge{n}de Iuda{m} met vloeckingen, en{de} blasphemeerden, en{de} spraken, dat onbetamelic was,
Machabeus aengeroepe{n} hebbe{n}de, den grooten prince der werelt, dye inden tijden Iesu, Hiericho sonder oorloochs ramme{n}, en{de} sonder beheyndighe schransen en{de} bolwercken nederwerp, beliep dye mueren fellijc,
en{de} die stadt door den wille des HEEREN ghewonnen hebbende, dede hi ontallike dootslagen, also dat dat biligghende stae{n}de water, dat twee stadien breet was, scheen te vloeyen vanden bloede der ghedooder.
Van daer trocken si seuenhondert en{de} vijftich stadien, ende quame{n} in Characa, tot dye Ioden, diemen Tibianei hiet,
ende si en creghen Timotheum in dier plaetsen niet, ende gheen sake daer volbracht hebbe{n}de, qua{m} hy weder, ende liet die stercte in een ander vaste plaetse.
Maer Dositheus en{de} Sosipater, die met Machabeo leytsmanne{n} waren, verdede{n} die va{n} Timotheo in die stercke plaetsen verlaten waren, thien duysent mannen,
En{de} Machabeus stelde in ordinancie om hem sesduysent mannen, ende ghestelt zijnde by rotten trock hi voort tegen Timotheum dye met he{m} hondert ende vijf ende twintich duysent voetknechten, ende twee duysent en{de} vijf hondert rosuolcs hadde.
Ende doen Timotheus vername Iudas toecoemste, soo sandt hi voor die wiuen ende kinderen, en{de} die ander ghereeschap totter besetter plaetsen, geheeten Carnion, Want het was onwinlijc ende swaer, daer toe te come{n}, om die enghicheden der plaetsen,
En{de} als Iudas eerste rot ope{n}baerde, so qua{m} den vianden vreese in, wt der tegenwoordicheyt gods, die alle dingen aensiet, en{de} werde{n} vluchtich, dee{n} na den anderen, also dat si meer vanden haeren neder werden geworpe{n}, en{de} metten slagen haerder swaerden gecrenct werden.
Ende Iudas dede crachtighe naersticheyt om die ongeestelijcke te pijnigen, en{de} hi werp wt hen dertich duysent manne{n} neder.
Maer Timotheus selue viel in die deelen Dosithei ende Sosipatris, en{de} hy begheerde met vele ghebeden, datmen hem leuende soude laten gaen, om dat hi vele wten Ioden ouders ende broeders hadde, dye met zijnder doot bedrogen souden worden,
En{de} als hy seker gheloof ghegeuen hadde, dat hise weder seynden soude, so hem gheset was, so lieten si hem ongequetst gaen, om der broeders salicheyt.
Iudas is weder gheghaen van Carnon, ghedoot hebbende vijf ende twintich duysent mannen.
Nae deser vlucht ende dootslach, verlegherde hy zijn heyr tot Ephron waert, een vaste stadt, in die welcke een menichte der verscheide{n} heidene{n} woonde, en{de} vrome ionge{n} voor die muere{n} staende, en{de} weerde{n} hen naerstelic. In dese stat waren veel behe{n}dige schutters, en{de} daer was ghereeschap der geschutte{n},
Maer als si den almachtige{n} aengeroepen hadde{n} die met zijnder machten die crachten der vianden breket, so wonne{n} si die stat, en{de} wt dien die daer binnen waren, werpe{n} si vijf en{de} twintich duysent neder.
Va{n} daer so ghingen si totter Scyten stat, die ses hondert stadie{n} va{n} Ierusalem was.
En{de} als die Ioden die bi die Scytopolite{n} ware{n}, tsamen ghetuychde{n}, dat si goedertierlijc ghehandelt ware{n} ooc inde{n} tijt der onsalicheit, dat si beleefdelijc met hen gedaen hadde{n}
dancte{n} si hen, segge{n}de, en{de} ooc vermane{n}de, dat si ooc voort aen goedertiere{n} tot haere{n} geslachte soude{n} zijn, soo quame{n} si tot Ierusale{m}, als de{n} hoochtijdelijcken dach der weken aenstaende was.
En{de} na den vijfsten dach <parens>diemen Sinxen heet</parens> trocke{n} si wech tege{n} Gorgia{m}, der Edomite{n} prouoost,
Ende hi trock wt, met drie duysendt voetknechten ende vier hondert rosuolcks,
Ende als si streden, so gheuielt datter luttel Ioden vielen.
Maer Dositheus een reysiger van Bachinoris een sterc man, hielt Gorgiam, En{de} doen hi he{m} leuende vange{n} wilde, soo viel tot he{m} in een reysiger va{n} Thracien, ende hiw zijn scouder af, en{de} also ontuluchte Gorgias in Maresa,
Ende als die ghene die met Esdrin ware{n} lange vochten, aenriep Iudas, den HERE tot eene{n} hulper den vermoeide{n} en{de} eene{n} leydere des oorloochs te worden,
beginnende met vaderlijcker stemme{n}, en{de} met lofsange{n} die roepinge verheffende, iaechde hi Gorgias ruyters die vluchte aen.
En{de} Iudas vergaderde zijn heyr, en{de} qua{m} in die stadt Odollam. En{de} als de{n} seuenste{n} dach ouerqua{m}, so reynichden si he{n}, na die ghewoonte. En{de} in die selue plaetse hielden si den Sabboth.
En{de} des naesten daechs qua{m} Iudas mette{n} sinen, op dat hi die lichamen der verslagender wech soude nemen, en{de} dat hise metten ouders, in die vaderlijcke grauen soude setten,
En{de} si vonden onder die verslaghen luyden, rocken vander afgoden ghiften, die bi Iamniam waren, vande{n} welcke{n} die wet de{n} Iode{n} verbiet, Aldus werdet hen allen openbaer, dat si om deser saken wille verslaghen waren,
Hieromme gebenediden si alle des HEREN rechtuaerdige oordeel, die die verborgentheden openbaer hadde ghemaect,
Ende also totten ghebeden ghekeert, baden si dat die misdaet die geschiet was, vergete{n} soude worde{n}. En{de} die alderstercste Iudas vermaende dat volc, dat si he{n} sonder sonde{n} soude{n} houden, voor oogen siende die dinge{n} die gesciet waren voor der ghene{n} sonden die verslagen waren,
En{de} een hantreyckinge gedaen zijnde, sant hi te Ierusalem twaelf duysent dragme{n} siluers, om een offerhande gheoffert te worden, voor der dooder sonde{n}, wel en{de} geestelijc vander verrisenisse dencke{n}de.
Wa{n}t en hoepte hi niet, dat die verslagene verrisen soude{n}, so soudt ouertallich en{de} ydel schinen, voor die dooden te bidden,
Maer want hi mercte, dat die ghene die met goddie{n}sticheit die slapinge ontfangen hadden, die alder beste ghenade souden hebben opgheleit,
Hieromme is die denckinge voor die gestoruene te bidden heylich ende salich, op dat si van haeren sonden ontbonden souden worden.
INden hondersten en{de} negen en{de} veertichsten iaer, bekende Iudas dat Antiochus Eupator met eender menichte teghen Tioetsche landt quam,
en{de} met hem Lysias die procuruer, ende prouoost der saken, hebbende met hem hondert en{de} thien duysent voetganghers, ende oock vijf duysent rosuolcs, vier en{de} twintich elephante{n}, ende drie hondert waghenen met crommen sprieten.
Menelaus mengde hem daer ooc mede, ende met grooter bedriechlicheyt badt hi Antiochum, nyet voor des lants salicheyt, maer hopende datme{n} hem tot tprinschap stellen soude,
Maer die coninck der coninghen verwecte Anthiochus moet teghen den sondaer, ende Lysias hem in gheuende, dat dese die sake van alle quaden was, beual hi <parens>gelijck si dat voor een ghewoonte hebben</parens> hem te vangen, ende in die selue plaetse te dooden.
In die selue plaetse was een thorren van vijftich cubitus, hebbende alomme eene{n} assce{n} hoop, Dese hadde een afsie{n} nederwaerts
Daer af, dede hy desen dief der heyligher plaetsen in die asschen worpen, ende die dreue{n} hem alle ter doot waert,
En{de} met sulcker wet gebuerdet den ouertreder der wet te steruen en{de} Menelaum ter aerden niet ghegheuen te worden,
en{de} dat waerlijc rechtuaerdelijc ghenoech, Want om dat hi veel misdaden bedreuen hadde, teghen den outaer Godts, wiens vier ende asschen heilich was, is hi inder asschen doot verdoemt.
Maer die coninck qua{m} met ongethoomden gedachte, hem de{n} Iode{n} booser te thoone{n}, da{n} zijn vader,
Dwelcke Iudas bekent hebbende, gheboodt den volcke dat si den HERE, nacht en{de} dach aenroepen soude{n}, dat hi hen nv ooc <parens>gelijc altijt</parens> helpen soude, want si hen ontsagen,
der wet en{de} des lants, en{de} des heylige{n} te{m}pels berooft te worden, en{de} dat hi tvolc <parens>dat welcke nv onlancks sinen ade{m} weder een weynich verhaelt heeft</parens> niet weder en soude laten onderworpen worden den blasphemige{n} nacie{n}
Als si dit al te gader deden, en{de} si drie dagen gestadelijc ter aerden neder ghestrect, vanden HERE ontfermherticheit met weenen en{de} vasten bade{n}, so vermaendese Iudas, dat si hen bereyden souden,
Hi dacht metten ouders, eer die Coninck dat heyr totten Ioetschen lande bracht ende eer hi die stadt inname, wt te ghaen, ende den oordeele des HEREN den wtghanc der saken te beuelen,
Aldus Gode der werelt scheppere, die macht alder dinghen geuende, en{de} die sine vermanende, dat si sterckelijc schermen souden, ende totter doot, voor die wette{n}, voor den tempel, voor die stadt, voor dat lant, en{de} borgers staen souden, stelde hy zijn heyr by Modin,
Ende den sine{n} een teeke{n} der verwinningen Gods ghegeuen hebbende, Die alder sterctste ionghen wtghecoren hebbende, soo ghinc hi des nachts tot die coninclijcke zale en{de} sloech inden heyrleger doot veerthien duysent mannen, en{de} den meesten der Elephanten metten ghenen die daer op gheseten waren,
En{de} si veruulden der vianden leghers metten hoochsten ontsich en{de} verschrickinghe, Ende als si haer dinghen voorspoedelijc beschict hadden, ghingen si wech,
Maer dit is geschiet als den dach opghinck midts dat hen des HEREN beschermenisse hielp,
Maer die Coninck den smaeck der stoutheyt der Ioden ontfanghen hebbende, pijnde met conste, dye swaerheyt der plaetsen te bestormen,
en{de} bracht zijn heyr tot Beth sura, het welcke der ioden vaste casteel ende bolwerck was, Maer hi wert geiaecht, ghestoote{n} ende vermindert,
Maer Iudas sandt den ghenen die daer binnen ware{n} nootdruft
Rodochus een vanden ioetschen heyre, bootschapte den vianden die verholentheyt, die welcke ghesocht zijnde, gheuaen ende besloten is.
Die coninc hadde weder een reden totten ghenen die in Beth suris ware{n}, en{de} hi gaf die rechter hant, en{de} ontfincse, en{de} trock wech,
en{de} streedt teghen Iuda{m}, en{de} hi is verwonnen. Maer doen hi bekende dat Philips, die ghelaten was ouer die saken tot Antiochien, wederspannich was, was hi verbaest van herten, en{de} hi badt die Ioden, en{de} hen onderdanich wordende, swoer hi van allen, dat welcke he{n} rechtuaerdich dochte, en{de} versoent zijnde, offerde hi offerhande, Hi eerde den tempel, en{de} hi sette ghiften,
en{de} hi omhelsde Machabeu{m}, En{de} maecte he{m} hertoge en{de} prince van Ptolomaiden, tot Gerrenen toe,
Maer als hi tot Ptolomaiden quam, soo nament die Ptolomensen swaerlijcken, die ouercominge der vrientschappen, die verbolgen ware{n} vreesende, dat hi messchien dat verbont soude breken,
Doen ghinc Lysias opten rechterstoel, ende leyde die redenen wt, ende stilde dat volc, En{de} hi keerde weder tot Antiochien. En{de} in dier manieren ghinc des conincs reysinghe ende wedercoemste voort.
MAer na den tijt van drie iaren, bekende Iudas ende die met he{m} waren, dat Demetrius Seleutus sone, met een groote menichte, ende met schepen door die hauen van Tripolis opghecomen was, tot bequamen plaetsen,
en{de} dat hi die lantschappen gehouden hadde, teghen Antiochum, en{de} Lysiam sinen hertoghe,
Maer een die Alchimus hiet, die hoochste priester hadde gheweest, maer hi is willichlijck besmet inden tijden, als die Iode{n} heydensche manieren aennamen, aenmerckende, dat hi in gheender manieren salicheyt en soude hebben, noch toeganck totten outaer,
so quam hi totten coninck Demetrium, inden hondersten en{de} vijftichsten iare biedende hem een gulden croone, en{de} een palme, en{de} bouen dese oock verdecte coppen, die des tempels schenen te zijn, En{de} in dien dage so sweech hi,
Maer doen hi eenen bequame{n} tijt zijnder dulheit vercregen hadde, va{n} Demetrio totten rade gheroepen zijnde, en{de} gheuraecht op wat dingen en{de} raden die Iode{n} toe leyden,
antwoorde hi, Die der Ioden Assidei geheeten worden, dien Iudas Machabeus haer ouerste is, die voeden oorloghe en{de} beroeren muyterie, en{de} en ghedooghen niet, dattet rijc gherust si,
Want ic ben oock mijnder ouders heerlijcheyt berooft, Ick segghe der hoogher priesterschap, en{de} ben hier gecomen
Ten eersten den nuttichede{n} des conincs gheloof houdende, Ten tweede{n} ooc der borgers profijt soeckende, Wa{n}t midts haerder quaetheyt wort alle onse geslachte seer ghequelt,
Maer ic bidde v o coninc, als ghi elc van desen dinge{n} bekent sult hebbe{n}, en{de} de{n} lantschap en{de} den volck na v beleeftheit <parens>die allen menschen verco{n}dicht is</parens> voorsiet,
wa{n}t also lange als Iudas leeft, so ist onmogelijc dat den saken vrede soude zijn.
Als dese aldusdanige dinghe{n} geseyt hadde, en{de} die andere vrienden viantlijc tegen Iuda{m} he{n} hebbende, ontstake{n} si Demetrium,
die ter stont Nicanore{m}, de{n} prouoest der Eliphante{n}, tot eene{n} leytsman des oorloochs, sandt totte{n} Ioetsche{n} lande,
en{de} gaf he{n} gebode{n}, dat hi Iuda{m} leuende vange{n} soude ende verderuen die ghene die met hem waren, en{de} dat hi Alchimu{m} de{n} hooge{n} priester des alder grootsten tempels maken soude,
Doe{n} geselden hen die heydene{n} verscheydenlijken met Nicanor, die wt dioetsche lant voor Iuda geuloden waren, achtende der Ioden catiuicheden en{de} dootslagen, haerder saken voorspoedicheyt te wesen.
Aldus als die Iode{n} Nicanors toecoe{m}ste gehoort hadde{n}, en{de} die vergaderinge der nacie{n} so bestroeyde{n} si hen met aerde, en{de} baden hem, die zijn volc gestelt heuet, inder eewicheyt te bewaren, ende die zijn deel midts ope{n}bare{n} teekene{n} beschermt heeft
En{de} als die leytsman hen geboot, so bewegeden si hen ter stont, van daer, ende quamen te samen totten casteelken Dessau.
Maer Simon Iudas broeder, hadde tege{n} Nicanore{m} gestreden, maer hi wert veruaert vander onuersiender toecoemst der viande{n},
Nochtans als Nicanor hoorde die cracht va{n} Iudas gesellen, en{de} die grootheit des moets, die si om des lants stride{n} hadde{n}, so ontsach hi doordeel met bloede te doen,
Waero{m} hi Possidoniu{m}, en{de} Theodotiu{m}, en{de} Matthia{m} voor sandt dat si die rechter hant soude{n} geue{n} en{de} ontfangen.
En{de} als van desen dinge{n} lange{n} raet wert gehoude{n}, en{de} dat die leydtsman selue, totter menichte hadde gedrage{n}, so was haerder allen sin eenderley, der vrie{n}tscap te consentere{n}.
Hierom stelden si eenen dach, inden welcke{n} si heymelijc onder he{n} doe{n} soude{n}, en{de} elcken bisonder zijn stoele{n} gebrocht en{de} geset,
Iudas hadde geboden, dat die ghewapende luyden in bequame plaetsen zijn souden, op dat niet messchien yet quaedts onuerhuets op soude staen, vanden vianden, En{de} si hielden bequame tsame{n} sprake,
Maer Nicanor vertoefde te Ierusalem, en{de} hi en dede gheen onrecht, hi liet die cudden der scharen die daer verghadert waren, ghaen,
en{de} hi hadde Iudam altijt zeer lief wten moede, en{de} hi was totte{n} man geneycht,
En{de} hi badt hem, dat hi een huysurouwe soude trouwen, ende kinderen winne{n}, Hi maecte die bruyloft, ende dede gherustelijcken, ende hi leefde ghemeynlijck.
Alchimus siende, die liefde tot malcanderen, En{de} haer ouercominghen, so quam hi tot Demetrium en{de} seyde, dat Nicanor vre{m}de saken consenteerde, en{de} dat hi Iudam de{n} verrader des rijcs, hem selue{n} tot eene{n} nacomelinc gheschict hadde,
Aldus die coninc verstoort zijnde, ende midts die alder quaetste{n} beclappingen van desen verwecket, schreef hi Nicanori, seggende, Dat hi swaerlijc nam vander ouercomingen der vrientscappen, dat hi he{m} nochtans gheboot, dat hi Machabeum haestelijc ghebonden tot Antiochien soude seynden.
Als Nicanor dat vernam, so wert hi seer verslage{n}, en{de} nam dat swaerlijcke{n}, waert dat hi te niete soude moete{n} doe{n}, daer si in ouercomen waren, daer hem nyet misdaen en was vanden man,
Maer want hi den coninc nyet wederstae{n} en mochte, so nam hi des bequae{m} tijts waer, inden welcken hi dat ghebot volbrenghen soude.
Maer als Machabeus sach, dat Nicanor strangelijcken met he{m} leefde, ende dat ghewoonlijcke ontmoeten fellijcker bewees, verstaende, dat dese strangich{eyt} wt den ghoeden oorspronck nyet en was, soo verghaderde hi weynich vanden sinen, ende verborch hem van Nicanor,
Ende als Nicanor dat bekende, dat hi starckelijcken vande{n} man voorcomen was, so quam hi totte{n} grootsten ende alder heylichsten tempel, ende als die priesters gewoonlijcke offerhande offerden, soo beual hi datmen hem den man leueren soude,
Ende als si met eede seyden, dat si niet en wisten, waer dat hy waere, diemen sochte, so stack hy zijn hant ten tempel waert wt,
ende swoer, segghende, Het en si dat ghy my Iudam ghebonden leuert, soo sal ick desen tempel Godts tot effenheyt slichten, ende ick sal den outaer wt grauen, ende sal desen tempel Libero den vadere wijden,
Ende als hi dit gheseyt hadde, soo ghinck hy van daer. Ende die Priesters staken haer handen ten hemel waert, ende aenriepen he{m} die altijt een vooruechter haers volcs was, segghende dit,
Ghi HERE alder dinge{n}, die gheens en behoeft, en{de} hebt den tempel uwer wooningen onder ons ghemaect willen hebben,
En{de} nv ghi heylige der heyligen, alder dingen HEERE, behout dit huys inder eewicheyt o{n}besmet, die welcke in corte{n} tijt ghereynicht is,
Maer Rasias een vande{n} ouders van Ierusalem, is Nicanori aengebracht een man, die een liefhebber der stat was, en{de} wel hoorende, die om der goeder begeerte{n} der Iode{n} vader hiet.
Dese hielt la{n}ge tijt d{at} opset der reynicheyt inder ioetscap, wel te vrede{n} zijnde zijn lichae{m} en{de} siele ouer te leuere{n} voor die volherdicheyt,
Maer Nicanor willende de{n} haet openbare{n}, die hi die Iode{n} hadde, so sandt hi vijfho{n}dert ruyters, dat si he{m} vange{n} soude{n}
Wa{n}t hi meynde, waert dat hi dien bedrogen hadde, dat hi de{n} Iode{n} die alder meeste plage{n} soude aen doen,
Maer als die schare{n} begeerden in te breken in zijn huys, En{de} die duere te breke{n}, en{de} tvier daer in te steken, als hi nv geuange{n} soude worde{n}, so stac hi he{m} selue{n} mette{n} swaerde,
verkiesende lieuer edelijc te sterue{n} dan de{n} sondare{n} onderdanich te worde{n}, en{de} da{n} met onwaerdige{n} onrechten teghen zijn edele geboorte gedreue{n} te worde{n}.
Maer als hy om die haesticheyt geene{n} sekere{n} steec en gaf en{de} die schare{n} ter dueren in braken, so liep hi hi stoutelijc ter muere{n} waert, en{de} werp he{m} seluen mannelijc van boue{n} neder onder die scaren,
en{de} die sinen val snellijck plaetse geue{n}de viele hi door den midden necke,
Ende als hi noch azemde ontsteke{n} va{n} moede, so stont hi oppe, en{de} als zijn bloet met ouer zeer grooter vloet af vloeyede, en{de} hi met ouer sware{n} wo{n}den gequetst zijnde, so liep hi met eenen loope door die schare,
en{de} hi staende op eenen geschoerden steen, ende nv sonder bloet gheworden, omuinck hi zijn inghewanden, in beyden handen, ende werpse in die scharen, aenroepende den heerschapper des leuens ende gheests, dat hi hem dese wedergheuen soude. En{de} alsoo bleef hi doot.
MAer als Nicanor vernam dat Iudas in die plaetsen van Samarien was, soo dacht hi opte{n} Sabboth met allen aenualle te oorloghen,
Maer die Ioden die hem van noots weghen gheuolghet waren, seyden, En doet soo wreedelijck, noch so fellijck niet. Maer gheeft den dach der heylichmakinge eere, ende eert hem die alle dinghen aensiet.
Maer die onsalige vraechde, Ofter ee{n} machtighe inden hemel is, die geboden heuet den dach der Sabbathen te houden.
Ende si antwoorden, Daer is een leuende HEERE, hi selue is machtich inden hemel, die geboden heeft den seuensten dach te houden.
En{de} hi seyde, ick ben oock machtich opter aerden, die ghebiede wapenen te nemen, en{de} des Conincs saken te veruullen, Nochtans en vercreech hi niet, dat hi de{n} raet volbracht hadde,
Ende Nichanor metter alder hoochster houaerdicheit opgherecht, dacht een gemeyn verwinninge van Iuda op te stellen.
Maer Machabeus betroude altoos met alder hope{n}, dat he{m} hulp va{n} Gode soude come{n}
En{de} hi vermaende die sine, dat si niet en souden schroome{n} vander toecoemst der nacie{n} Maer dat si inder herten souden hebben, die hulpe{n} die hen vande{n} hemele gedaen waren, en{de} dat si nv vanden almachtige{n} souden hope{n}, dat hen verwinninge bi soude wesen,
En{de} hi sprac hen toe vander wet en{de} prophete{n} en{de} vermaende oock die strijden, die si te voren gedaen hadden en{de} hier mede maecte hise bereeder ende bequamer.
Ende doen haer moeden aldus opgherecht waren, so thoonde hi hen oock mede die bedriechlicheyt der heydene{n}, en{de} der eeden ouertredinghe.
Aldus wapende hi elcken, niet met bewaringe des schilts ende speers, maer metten alderbeste{n} redenen, ende vermaninghe hen wtleggende eenen droom, die te gheloouen waerdich was, door den welcken hise alle ghader verblijde,
Ende dat ghesichte was aldusdanich Hi sach Oniam, die opperste priester gheweest hadde, eenen goeden ende ghoedertierenen man, en{de} schamel van gesichte, manierlijc van zeden, en{de} schoon van wtspreken, en{de} die van ioncs kints op in duechde{n} geoeffent is, desen sach hi die handen opsteken, en{de} bidden voor alle dat volck der Ioden,
Ende dat he{m} daer na, noch een ander man openbaerde wonderlijcke van ouderdomme, en{de} heerlicheyt, ende omtrent hem een geschictheyt va{n} grooter cieragie,
Ende Onias antwoorde, ende seyde, Dese is een lief hebber der broeders, en{de} des volcs va{n} Israel, Dese ist die vele voor tvolck biddet, ende voor die gheheele heylighe stede, Ieremias die Propheet Gods,
Ende dat Ieremias die rechter hant wtstack, ende ghaf Iude een gulden swaert, segghende,
Ontfanghet dat heylige swaert een ghaue van Gode, metten welcken ghy die vianden mijns volcks van Israel nederworpen sult.
Als si aldus vermaent waren, met Iudas zeer goede redenen, vande{n} welcke{n} eenen haestigen strijt mochte verheuen worde{n}, en{de} der iongen moeden gesterct werde{n}, so namen si voor hen, om te schermen, ende sterckelijck te strijden, dat die cracht oordeelen geue{n} soude van die handelinghen, Om dat die heylighe stadt, ende die tempelen, in sorchlicheyt waren,
want die minste sorchfuldicheit was voor haer huysurouwen ende kindere{n}, ende voor die broeders, en{de} maghen. Maer die aldermeeste en{de} eerste vreese was voor die heylicheit des te{m}pels,
Maer ooc die ghene die in die stadt ware{n}, en hadde{n} gheen cleyn sorchfuldicheyt, voor die gene die strijden soude{n},
En{de} als si nv alle hoepten dat oordeel te gheschieden, en{de} die viande{n} bi waren en{de} theyr gheoordineert was, en{de} die beesten, en{de} dat rosvolck in een bequame plaetse ghestelt ware{n},
Machabeus aenmerckende der menichten toecoemste, en{de} die ghereeschap der versceydender wapenen, en{de} die felheyt der beesten, so stack hi zijn hande{n} wt ten hemel, en{de} aenriep de{n} HERE die wonder doet die niet na macht der wapenen, maer alsoot he{m} behaecht de{n} waerdige{n} verwi{n}ninge geeft
En{de} hi seyde aenroepende in deser maniere{n} Ghi HERE die uwe{n} Engel hebt ghesonde{n} onder Ezechia de{n} Coninck va{n} Iuda, en{de} sloeghet doot vanden heyre Sennacherib .c. en{de} lxxxv.m. mannen,
En{de} nv heerschapper der hemelen, nv seynt uwen goede{n} Engel, voor ons in vreese en{de} beuinge der grootheyt ws arms,
op dat si ontsien, die met Gods lasteringhe teghe{n} v heylich volck comen, En{de} dese volbadt also.
Maer Nycanor, en{de} die met hem ware{n}, trocke{n} wt met trompetten en{de} liedekens,
En{de} Iudas en{de} die met he{m} waren, aenriepen God door ghebeden, en{de} si zijn aengegaen ten strijde,
metter hant vechtende, maer de{n} HEERE metter herte{n} biddende, werpen si neder niet min dan .xxxv.m. mannen, grootelijck verblijdende va{n} Gods tegenwoordicheyt,
En{de} doe{n} si ophielde{n}, en{de} met blijschapen wederkeerde{n}, so bekende{n} si dat Nycanor gheuallen was met zijn wapenen.
En{de} eenen roep ghemaect zijnde, en{de} verstooringhe verwect zijnde, so ghebenediden si de{n} almachtighe{n} HERE met vaderlijcker stemmen.
En{de} Iudas die met lijf en{de} moede oueral bereet was voor die borgers te sterue{n} gheboot Nycanors hooft en{de} hant metter schouderen af te houwen, en{de} te Ierusalem ghedraghen te worden,
En{de} daer ghecomen zijnde, riep hi te samen zijns gheslachts maghen, en{de} die Priesters totte{n} outare, En{de} dede oock come{n} die ghene die op die borcht waren,
En{de} thoonde Nycanors hooft en{de} misdadighe hant, die welcke hi wt hadde gesteke{n}, teghe{n} dat heylighe huys des almachtighen Gods, en{de} hi verblijde grotelijc,
En{de} hi beual oock datme{n} die tonghe des ongodlijcke{n} Nycanors af soude snijden, en{de} den voghelen bi stuxkens ghegheuen te worden, Maer des dullen hant teghen de{n} tempel te hanghen.
Hierom ghebenediden si alle, de{n} HEERE des hemels, segghende, Ghebenedijt si hi, die zijn plaetse onbesmet heeft behoude{n},
Maer Nycanors hooft hinck hi in die hoochste borcht, op dattet een claer en{de} openbaer teeken der hulpen Gods soude zijn,
Aldus besloten si alle met ghemeyne{n} rade desen dach in gheender maniere{n} sonder vyeringe voorbi te late{n} gaen,
Maer die vyeringhe te houden opten derthiensten der maent Adar, die in Syrischer talen gheheeten wort, de{n} naesten voor Mardochei dach.
Nv wa{n}t nv dese dinghe{n} aen Nycanor gheschiet zijn, en{de} van dien tijde{n}, die stadt vande{n} Hebreen beseten so sal ick oock in desen een eynde der redene{n} maken.
En{de} ist dattet wel ghedaen is, alsoot der Historien bethaemt, dat wilde ick wel, Maer ist min waerdichlijck gheschiet, dat is mi te vergheuen,
Want ghelijck, dat contrarie is altoos wijn, oft altoos water te drincken, Maer nv dat een, en{de} dan dat ander te besighen, lustich is, Also ist metten lesers, dat die redenen altoos sonderlinghe volcomen zijn, niet aenghename en zijn, Hieromme salt hier voleyndt zijn.
DBoeck der gheboorten Ihesu Christi, des soo{n}s Dauids, des soons Abrahams.
Abraham heeft ghegenereert Isaac. Isaac heeft geg{e}n{e}reert Iacob. Iacob heeft gegenereert Iudam ende zijn broeders.
Iudas heeft ghegenereert Phares ende zaram van Thamar. Phares heeft gegenereert Esrom. Esrom heeft gegenereert Aram
Aram heeft ghegenereert Aminadab. Aminadab heeft gegenereert Naason. Naason heeft gegenereert Salmon
Salmo{n} heeft gegenereert Boos va{n} Raab. Boos heeft gegenereert Obeth va{n} Ruth Obeth heeft ghegenereert Iesse Iesse heeft gegenereert Dauid den coninc.
Dauid coninc heeft gegenereert Salomon wt die welcke toebehooerde Vrias
Salomon heeft gegenereert Roboam Roboam heeft gegenereert Abiam. Abia heeft ghegenereert Asa
Asa heeft ghegenereert Iosaphat. Iosaphat heeft gegenereert Ioram Ioram heeft ghegenereert Oziam
Ozias heeft gegenereert Ioatham Ioatham heeft gegenereert Achas Achas heeft gegenereert Ezechiam
Ezechias heeft gegenereert Manassem Manasses heeft gegenereert Amon. Amon heeft gegenereert Iosiam.
Iosias heeft gegenereert Iechoniam ende zijn broeders, inden ouerganck van Babilonien.
Ende na den ouerganck van Babilonien, Iechonias heeft ghegenereert Salathiel. Salathiel heeft gegenereert zorobabel.
zorobabel heeft gegenereert Abiud Abiud heeft gegenereert Eliachim Eliachim heeft gegenereert Azor.
azor heeft gegenereert Sadoch Sadoch heeft gegenereert Achim. Achim heeft gegenereert Eliud
Eliud heeft gegenereert Eleasar. Eleazar heeft gegenereert Matthan Matthan heeft gegenereert Iacob
Iacob heeft ghegenereert Ioseph den man van Maria, vande{n} welcken geboren is Iesus die geheeten wert Christus.
Alle gheslachten dan van Abraham tot Dauid, veerthien gheslachte{n}. En{de} van Dauid, totte{n} ouerganck van Babilonien veerthien gheslachten, ende vanden ouerganck van Babilonien tot Christu{m} veerthien gheslachten.
Christi gheboorte was aldus. Als belooft was die moeder Ihesu Maria Ioseph, eer si te same{n} quame{n}, is si beuo{n}den gheweest inden buyck hebbende vanden heyligen gheest.
Ioseph haer man: wa{n}t hy rechtueerdich was, ende en woude haer niet beschame{n}, heeftse heymelic willen laten.
Ende hem dyt dencke{n}de. Siet soo heeft hem geope{n}baert dye engel des here{n} in sine{n} slaep, segghende. Ioseph Dauids sone, en wilt niet vreesen te neme{n} Maria{m} dijn huysurouwe. Wa{n}t dat in haer gebore{n} is, is vanden heyligen gheest.
Sy sal eene{n} soon bare{n} en{de} sinen naem sult ghi heete{n} Iesum, want hi sal zijn volck salich make{n} van haer sonden.
Ende dit is al gheseyt: om dat veruult soude werde{n} dat ghene dat gheseyt is vanden heere doer den propheet seggende.
Siet een maghet sal in haer buyck hebben, ende baren eenen soon, en{de} sinen naem sal geheeten worden Emanuel, dwelck soo veel beduyt als God met ons.
En{de} Ioseph opstaende wt de{n} slaep, heeft gedaen gelijc he{m} die enghel des Heren beuolen hadde. En{de} hi heeft ghenomen zijn huysurouwe.
En{de} hy en beke{n}de haer niet, tot d{at} si gebaert heeft hare{n} eerste{n} geboren sone. En{de} hy heeft geheete{n} sine{n} naem Iesum
ALs dan Iesus geboren was in Bethlee{m} Iude, inde{n} dage{n} van Herodes des conincs. Siet die coninghe{n} zijn ghecome{n} wt den ooste{n} te Ierusale{m}
segge{n}de. Waer is dye die gebore{n} is coninc der Iode{n}? want wi hebben zijn sterre gesien inden ooste{n}. Ende zijn come{n} he{m} te ae{n}bede{n}.
Hoore{n}de Herodes die coninc, is verstoort geweest, en{de} al Hierusale{m} met he{m}.
En{de} vergadere{n}de alle prince{n} der priestere{n}, en{de} geleerde des volcs, ondersocht va{n} haer waer Christus geboren soude worden
Ende dese sprake{n} tot he{m}. In Bethleem Iude wa{n}t also ist gescreue{n} door de{n} propheet.
En{de} ghi Bethleem int lant va{n} Iuda, in ghee{n}der maniere{n} en zijt ghi de minste onder de prince{n} va{n} Iuda. Wa{n}t wt v sal wtgaen een leytsman, die mijn volc van Israel regeren sal
Doe{n} Herodes heymelic geroepe{n} hebbe{n}de die coninghe{n}, neerstelic heeft ondersocht va{n} haer de{n} tijt der sterre{n}, welcke haer geopenbaert had.
Ende haer in Bethlee{m} sende{n}de, heeft geseyt. Gaet en{de} vraecht nerstelick va{n}de{n} kinde. En{de} als ghi d{at} geuonde{n} hebt, so verco{n}diget mi wed{er}, op dat ic come{n}de he{m} ae{n}bede,
welcke als si de{n} coninc gehoort hadde{n} zijn wech gegae{n}. En{de} siet de sterre die si inde{n} ooste{n} gesie{n} hadde{n} voorginc huer, tot dat si come{n}de stont boue{n} daer dat kint was.
Ende sie{n}de de sterre, zijn si verblijt geweest met groter vruecht.
En{de} ingae{n}de dat huys, hebbe{n} si geuonde{n} dat kint met Maria zijn moeder. En{de} valle{n}de ned{er}, hebbe{n} he{m} aengebede{n} en{de} haer scatte{n} geope{n}t hebbe{n}de, hebbe{n} he{m} geoffert gaue{n}, gout, wierooc en{de} myrre.
Ende antwoorde ontfange{n} hebbe{n}de inde{n} slaep, d{at} si tot Herode{m} niet wed{er} keere{n} en soude{n}, zij doer eene{n} andere{n} wech weder gekeert in haer la{n}tscap.
En{de} na dat si wech gegae{n} ware{n} Siet so heeft die Engel des Here{n} geope{n}baert Ioseph inde{n} slaep, segge{n}de Staet op en{de} neemt d{at} kint en{de} zijn moeder, en{de} vliet in Egipte{n}, en{de} blijft daer tot dat ic v sal seggen. Wa{n}t tsal geschie{n} dat Herodes dit kint soecke{n} sal om te dode{n}.
Wie opstae{n}de heeft genome{n} d{at} kint en{de} zijn moeder snachts, en{de} is wech gegae{n} in Egipte{n},
ende was daer totter doot Herodis op dat veruult soude werde{n} dat va{n}de{n} here gesproken was door de{n} propheet segge{n}de, wt Egipte{n} heb ic mijne{n} soon geroepe{n}.
Doen Herodes sach dat hi bedroge{n} was vande{n} coninge{n}, wert hi wter mate{n} gram, en{de} seyndende heeft gedoot alle die kindere{n} die te Bethleem en{de} daer ontrent in die lande{n} ronts om ligge{n}de ware{n}, van twee iare{n} en{de} benede{n}, na de{n} tijt die hi vande{n} coningen beuraecht hadde
Doen was veruult dat gesproken heeft geweest door den propheet Hieremia{m} seggende.
Een ste{m}me is gehoort geweest in Rama, weyninge{n} ende veel huylinge. Rachel beweende haer kindere{n}, ende en heeft haer niet wille{n} late{n} trooste{n}, wa{n}t si niet en zijn.
Herodes doot wesende. Siet so ope{n}baerde die engel des here{n} Ioseph inde{n} slaep in Egipte{n},
segge{n}de. Staet op ende neemt dat kint ende zijn moeder, ende gaet int lant va{n} Israel, wa{n}t si zijn gestorue{n}, dye sochte{n} tleue{n} des kints,
wie opstae{n}de, heeft genomen dat kint en{de} zijn moeder, en{de} is gecomen int lant va{n} Israel.
Doe{n} hi verhoorde dat Archelaus in Iudee{n} regneerde voor Herodes sine{n} vader, heeft hi geureest daer te gae{n}, ende inde{n} slaep vermaent wesende, is geweke{n} in dye eynde{n} des la{n}ts va{n} Galilee{n}
En{de} come{n}de heeft gewoont in die stadt die genae{m}t is nazareth op dat veruult soude worden dat doer dye prophete{n} gesproke{n} was, wa{n}t hy Nazareus genoemt sal worden.
IN dien dage{n} is Ioa{n}nes baptista ghecomen preke{n}de in die woestine va{n} Iudee{n}
en{de} segge{n}de. Doet penite{n}cie, wa{n}t dat rijck der hemele{n} sal nake{n}.
En{de} dese is die ghene daer die propheet Esaias af gesproke{n} heeft, segge{n}de. Een stemme des ghee{n}s die daer inder woestine roepe{n}de is, bereyt de{n} wech des here{n}, en{de} maect zijn toepade{n} recht.
Ende dese Ioannes hadde een cleet van kemelen hare, ende een lere{n} gordel om zijn lende{n}, en{de} zijn spise was sprinchane{n} en{de} wilden honich.
Doe{n} is wtgegae{n} tot he{m} Ierusale{m}, ende alle Iudeen, ende al dat lantscap ontrent der Iordanen
ende worden va{n} he{m} in dye Iordane gedoopt belijdende haer sonden.
En{de} siende veel pharizeen en{de} Saduceen tot sine{n} doopsel come{n}, heeft haer geseit. Geslachten der slangen, wie sal v wisen te ontuliede{n} den toecomenden toorn?
Hier om so doet waerdige vruchte{n} der penitencien,
en{de} en wilt onder v liede{n} niet segge{n}, wi hebben Abraham tot eenen vader, wa{n}t ic seg v dat god mach make{n}, dat wt dese steene{n} opstae{n} kindere{n} Abrahe.
Die bijle is als nv aen dye wortel der bome{n} gestelt. Hier o{m}, alle boom die ghee{n} goede vrucht en doet, sal af gehouwen worde{n}, en{de} int vier geworpe{n} worden.
Ic doop v int water totter penitencie{n}, mer die na mi come{n} sal is stercker dan ic, wie{n}s scoenen ic niet weerdich en ben te drage{n}, die sal v doope{n} inde{n} heylige{n} geest, ende met vuer
wiens wan in zijn hant is. En{de} hy sal suuere{n} sine{n} dorschuloer, ende dye taruwe sal hi in zijn schuere vergadere{n}, maer dat caf sal hy verbrande{n} met onblusschelike{n} vuere.
Doe{n} is Iesus gecome{n} wt Galilee{n} tot de Iordane tot Ioa{n}ne{m}, om dat hi va{n} he{m} gedoopt soude worde{n},
en{de} Ioannes weygherdet hem segge{n}de. Ic soude va{n} v gedoopt worde{n}, ende coemt ghi tot mi?
Iesus antwoorde{n}de heeft he{m} geseyt. Laet nv toe, wa{n}t alsoo betaemtet ons alle rechtuerdich{eyt} te volbrenge{n}. Doen liet hi hem.
Iesus gedoopt zijnde, clam ter stont wten water, ende siet, dye hemele{n} zijn geopent, ende heeft gesien die gheest gods neder dalende gelijc een duue, en{de} ouer he{m} comende,
en{de} siet een stemme wten hemel segge{n}de. Dese is mijn beminde sone, inde{n} welcken ic mi behaecht hebbe.
DOe{n} is Iesus geleyt vande{n} geest inder woestine{n}, om dat hi getempteert soude worde{n} vande{n} duuel.
En{de} na dat hi geuast hadde .xl. dagen en{de} veertich nachte{n}, so hongerde he{m}.
En{de} toegae{n}de die te{m}pteerder, heeft he{m} geseyt. Ist dat ghi die sone gods zijt, soo segt dat dese steene{n} broot worden.
Wie antwoorde{n}de heuet geseit. Het is gescreue{n}. Die me{n}sche en leeft niet allee{n} vande{n} brode, mer va{n} alle{n} woorde dat daer coemt wt de{n} monde gods.
Doe{n} nam he{m} die duuel in die heylige stad, en{de} stelde he{m} op der tinne{n} vanden tempel,
en{de} sprack tot he{m}. Sijt ghy dye sone gods, so worpt v selue{n} nederwaerts, wa{n}ter gescreue{n} is, dat hi sine{n} engele{n} gebode{n} heeft va{n} v, en{de} in haer hande{n} sulle{n} si v drage{n}, dat ghi uwe{n} voet niet stote{n} en sout aende{n} steen
Iesus sprac tot he{m} anderwerf. Daer is gescreue{n}. Ghi en sult uwe{n} here uwe{n} God niet temptere{n}.
Weder o{m} nam hem dye duuel op eene{n} seer hoge{n} berch, en{de} thoonde he{m} alle die rijcken der werelt ende haer glorie,
en{de} seyde tot he{m}. Al dese sal ic v geue{n}, ist dat ghi neder valt en{de} mi aenbidt.
Doe{n} sprac Iesus tot he{m}. Gaet Satanas, wa{n}tet gescreue{n} is. Vwe{n} here uwe{n} god sult ghi ae{n}bidde{n}, en{de} he{m} sult ghy allee{n} diene{n}.
Doe{n} verliet he{m} die duuel, ende siet, die enghele{n} quame{n} en{de} diende{n} hem.
En{de} na dat Iesus gehoort hadde dat Ioannes geleuert was, is hi geweken in Galilea{m},
en{de} latende die stadt Nazareth, is ghecomen, en{de} heeft gewoont in die stadt Caphernau{m}, die aende zee leyt in die eynde{n} va{n} zabulon en{de} Neptalim,
op d{at} veruult soude worden dat door de{n} propheert Esaias gesproke{n} was.
Dat lant va{n} zabulon en{de} tlant va{n} Neptalim wech der zee ouer die Ioerdae{n} d{at} heyde{n}sche Galilea,
dat volck d{at} in duysternissen wa{n}delt heeft een groot licht gesie{n}, en{de} de{n} ghene{n} dye daer saten inde{n} landtscappe der scaepen der doot, die{n} is een licht op gegaen
Van dier tijt af begonst Iesus te predike{n} ende te seggen. Doet penitencie, dat rijc der hemelen sal naken.
En{de} Iesus wa{n}dele{n}de bid{er} zee va{n} Galileen heeft gesie{n} twee broedere{n}, Symo{n} die Petr{us} hiet, en{de} Andrea{m} sine{n} broeder, haer net inder zee worpe{n}de <parens>wa{n}t si visscers ware{n}</parens>
en{de} sprac tot haer. Volcht mi na, en{de} ic sal v make{n} visschers der menschen;
En{de} ter stont haer netten achterlatende, zijn he{m} na geuolcht
En{de} va{n} daer voortgae{n}de, heeft hi twee ander broedere{n} gesie{n}, Iacobu{m} de{n} sone va{n} Zebedeus, ende Ioanne{m} sinen broeder, int scip met hare{n} vader Zebedeo, bereyde{n}de haer nette{n}, ende hi heeft dese geroepe{n}.
En{de} dese ter stont haer nette{n} en{de} hare{n} vader late{n}de, zijn he{m} geuolcht.
En{de} Iesus omginc geheel Galilee{n}, leere{n}de in haer synagoge{n}, en{de} predike{n}de dat Eua{n}gelie des rijcs, ghenesende alle siechede ende alle ongesonthede onder dat volck.
En{de} zijn fame is gegae{n} in gheheel Syrie{n}, en{de} si offerde{n} he{m} alle cra{n}cke{n}, met menigerley quale{n} en{de} siecte{n} beuange{n}, en{de} dye de{n} duuel hadde{n}, en{de} die maensuchtige{n}, ende die gichtige{n}, en{de} hi genas haer.
En{de} veel scaren zijn he{m} geuolcht va{n} Galilee{n}, va{n}de{n} thien stede{n}, va{n} Hierusale{m}, ende vande{n} Ioedtsche{n} lande, ende van ouer dye Iordane.
IEsus siende die scare{n}, is geclomme{n} opten berch, ende als hi gesete{n} was, quame{n} tot he{m} zijn discipule{n}.
Ende op doe{n}de sine{n} mont, leerde he{n} segge{n}de.
Salich zijn die ghene die arm va{n} gheeste zijn, want haer is dat rijck der hemele{n}.
Salich zijn die sachtmoedighe, wa{n}t si de eerde besitte{n} sullen.
Salich zijn die suchte{n}, wa{n}t si v{er}troost sullen worde{n}.
Salich zijn die honghere{n} en{de} dorsten na dye rechtuerdicheyt, wa{n}t si versaet sullen worden.
Salich zijn dye barmhertige, want si barmherticheit vercrige{n} sulle{n}.
Salich zijn die suuer va{n} herte{n} zijn, wa{n}t si sulle{n} god sien
Salich zijn die vreedtsamige, wa{n}t si sullen gods kindere{n} geheete{n} worde{n}.
Salich zijn die ghene die veruolghinge lijde{n} om dye rechtuerdicheyt, wa{n}t haer is dat rijck der hemele{n}.
Salich zijt ghi als die me{n}sche{n} v vermalendijen ende veruolge{n}, en{de} alle quaet tege{n} v spreke{n}, liege{n}de om mine{n} nae{m},
dan verblijt en{de} {ver}uruecht v, wa{n}t v loo{n} is groot in dye hemelen. Wa{n}t also hebbe{n} si ooc veruolcht die prophete{n}, die voor v geweest hebbe{n}.
Ghi zijt dat sout der aerden, ist dat het soudt zijn cracht v{er}liest, waer mede salmen dan soute{n}? Dan en ist voortaen niet profitelic, dan wtgegote{n} te worde{n}, ende va{n}de{n} me{n}sce{n} vertrede{n} te worde{n}.
Ghi zijt dat licht des werelts. Een stadt dye op eenen berch leyt en mach niet v{er}borge{n} worde{n}.
Noch me{n} onsteect gheen keersse dieme{n} bercht onder een core{n}vat. Maer men steltse op eene{n} candelaer, om datse soude luchten alle die in huys zijn
Also laet v licht schine{n} voor die me{n}sche{n}, op dat si v goede wercke{n} aensie{n}, en{de} uwe{n} vader die inden hemel is, glorificeren.
En wilt niet meyne{n}, dat ic gecomen ben om te ontbinden die wet oft die propheten, wa{n}t ic en ben niet ghecomen om dye wet te ontbinde{n}, mer om te veruullen.
Ic segge v voorwaer, also lange als hemel ende aerde staen, so en sal niet een letter, noch oock een alder minste tijtel vander wet vergaen, tot dat al gheschiet sal zijn.
Daer o{m} so wie een van dese alderminste gheboden breect, ende dye menschen also leert, die sal de alderminste int rijck der hemelen ghenaemt worden. Mer die doet ende leert, dye sal int rijck der hemelen groot genaemt worden.
Ic segge v, ten si dat v rechtuerdicheyt oueruloediger is dan, dan der Scribe{n} ende Pharizeen, so en suldi int rijcke der hemele{n} niet mogen comen
Ghi hebt gehoort dat totten ouders ghesproke{n} is. Ghi en sult niet doot slaen, want die doot slaet, sal des oordeels sculdich zijn
Mer ic segge v, dat een yegelic die op sinen broeder gram is, die is des ordeels sculdich Ende wie dat sinen broeder spreect Racha, die sal des raets sculdich zijn. Ende wie tot sinen broeder spreect dwaes, is sculdich dat helsche vuer.
Daer om ist dat ghy v gaue opte{n} outaer offert, ende ghi daer gedachtich wort, dat v broeder yet tegen v heeft,
so laet daer voor den outaer v offerha{n}de, ende gaet eerst en{de} versoent uwen broeder, ende dan comende sult ghi offeren v gaue.
Ouercoemt ter stont met uwe{n} viant, als ghi met he{m} op de{n} wech zijt, op dat uwe vya{n}t v by auentueren niet en leuere den rechter en{de} de rechter v ouerleuert den dienaer, ende inden kercker geworpe{n} wort.
Voorwaer ic segghe v, ghy en sult daer niet wtcomen voor dat ghi den alderlaetsten penninc weder gegeuen sult hebben.
Ghi hebt gehoort dat tot den ouders geseyt is, ghi en sult ghee{n} ouerspel doen,
mer ic segghe v, dat soe wie een vrouwe aensiet om haer te begheren, die heeft in zijn herte met haer ouerspel gedaen.
En{de} ist dat v uwe rechte ooghe scandalizeert, so steect die wt, en{de} worptse va{n} v. Het is profiteliker, dat een va{n} uwe lede{n} vergae, dan dat v geheel lichaem in die helle geworpen worde.
En{de} ist sake dat v rechte hant v sca{n}dalizeert, soe snijt die af, en{de} worptse van v, het is v beter dat een va{n} uwe{n} leden vergae, dan dat v geheel lichae{m} inder hellen geworpe{n} worde.
Daer is oec geseyt. Die laet zijn huysurouwe, dye sal haer geue{n} eene{n} scheybrief.
Mer ic segge v, wie zijn huysurouwe laet <parens>het en si om ouerspel</parens> dye maect dat si ouerspel doet. Ende so wie die gelate{n} trout, dye doet ouerspel.
Voort aen soe hebt ghi gehoort dat totte{n} ouderen gesproke{n} is. Ghi en sult ghene{n} valsche{n} eedt doen, mer ghi sult god uwen eedt geuen.
Ic segge v, dat ghi niet met alle{n} sweren en sult. Noch biden hemel, want hi den stoel gods is:
noch bid{er} aerde{n}, wa{n}t zijn voetbanck is. Noch bi Hierusalem, want si een stadt is va{n} eenen grooten coninc.
Noch bi v hooft en suldi niet sweeren, wa{n}t ghi niet een haer swart of wit make{n} en moecht.
Laet v woort zijn ya ya, neen neen, ende al dat het anders is, dat is vant quaet.
Ghi hebt gehoort datter geseyt is, ooge om ooge, tant om tant.
Mer ic segge v, niet weder te stae{n} den quade. Maer ist dat v yemant slaet aen v rechte wange, biet hem v ander.
Ende oft yema{n}t met v te rechte gaen wilt, ende uwe{n} rock nemen wil, laet hem ooc nemen uwe{n} mantel.
Ende mette{n} ghene{n} dye v dwinct dusent screde{n}, gaet met hem twee ander dusent.
Den ghene{n} dye bidt va{n} v die{n} geeft, en{de} en wort niet afgekeert vande{n} ghenen die va{n} v leene{n} wilt.
Ghi hebt gehoort datter gheseyt is, ghi sult uwe{n} naeste{n} beminne{n}, ende uwe{n} vyant hate{n}.
Maer ic segge v, hebt lief v vyande{n}, en{de} doet wel den ghene{n} die v haten, en{de} bidt voor de ghene die v quaet doe{n} en{de} veruolge{n}
op dat ghi kindere{n} moecht zijn va{n} uwe{n} vader, die in die hemele{n} is, dye zijn sonne laet opgae{n} op die goede en{de} quade, en{de} laet regene{n} op die rechtuerdige en{de} onrechtuerdige.
Want ist sake dat ghi die ghene bemint die v beminne{n}, wat loon sult ghi daer voor hebbe{n}? En doe{n} die publicane{n} dit selue niet?
En{de} ist sake dat ghi v broed{er}s alleene groet? wat doet ghi sonderlincs? En doe{n} die heydene{n} dit oec niet?
Hier o{m}me weset perfect, ghelijc v hemelsche vader perfect is.
WAcht dat ghi v rechtuerdicheyt nyet en doet voor die me{n}sche{n}, om dat ghi va{n} haer gesie{n} sout worde{n}, anders so en sult ghi gene{n} loon hebbe{n} by uwen vader, dye in die hemele{n} is.
Hier o{m} als ghi aelmoessen doet, en wilt ghee{n} tro{m}pette{n} voor v blasen, gelijc dye ypocriten in haer synagoge{n} ende op die straten doe{n}, om dat si vande{n} me{n}sche{n} ghepresen mogen worde{n}. Voorwaer ick segge v, dat si hare{n} loon ontfange{n} hebben.
Als ghi dan v aelmissen gheeft, en laet v slincke handt nyet weten wat uwe rechte handt doet,
op dat v aelmissen bliuen int verborghen, ende v vader diet siet int verborgen sal v loonen.
Ende als ghi bidt, so en sult ghy niet zijn ghelijck ypocriten: welcke beminne{n} in dye synagogen ende in dye hoecke{n} der strate{n} al staende te bidde{n}, om dat si vande{n} mensche{n} ghesien souden worde{n}. Voorwaer ick seg v si hebben haren loon ontfanghen.
Maer als ghi bidt so gaet in v slaepcamerken, en{de} sluyt die dore, ende bidt int heymelic uwen hemelschen vader, ende v vader die int verborgen siet sal v dat loonen.
Bidde{n}de en wilt n{iet} veel spreke{n} gelijc die heydene{n} doen die daer meyne{n} d{at} si door vele worde{n} verhoort worde{n}.
Daer om en wilt desen niet gelijc worden, wa{n}t v vader weet wat v va{n} node is eer ghi hem bidt,
daer om sult ghi aldus bidde{n}. Onse vader, die in dye hemelen is. Gheheylicht worde uwen name.
V rijck toecome. Vwen wille gheschiede, ghelijc inden hemel alsoo ooc opter aerden.
Gheeft ons hude{n} onse supersubstanciael broot.
En{de} vergeeft ons onse sculde{n}, ghelijc wi onse sculdenaers vergeuen.
Ende en leyt ons niet in becoringe{n}. Mer verlost o{n}s vande{n} quade{n} Ame{n}.
Wa{n}t ist dat ghi den mensche{n} vergeeft haer misdade{n}, so sal v hemelce vad{er} v oec v{er}geue{n} v misdade{n}.:
mer ist sake dat ghi de{n} me{n}sche{n} haer misdaet niet en vergeeft, so en sal uwe hemelsche vader v oec niet vergeue{n} v misdaden.
Ende als ghi vast, en wilt niet droeuich werde{n}, gelijc de ypocrite{n}, wa{n}t dese ontscicke{n} haer aensichte{n}, om dat si dye me{n}sche{n} soude{n} schine{n} te vasten. Voorwaer seg ic v, si hebbe{n} hare{n} loon ontfange{n}.
Maer als ghi vast so salft v hooft en{de} wasschet v aenschijn,
op dat ghi die me{n}sche{n} niet en schijnt te vasten, mer uwe{n} vader die int verborge{n} is, en{de} v vader die int heymelic siet sal v dat loonen.
En wilt gheen schatten vergaderen opter aerde{n}, daerse die roest ende die motten verderuen, ende daer dye dieue{n} na grauen ende stelen.
Vergadert v schatten inden hemel, daerse noch roest noch motten en verderuen, ende daer die dieuen niet na en grauen noch en stelen:
want waer uwen schat is daer is v herte.
Die luchter ws lichae{m}s is v ooge. Daer om, ist dat dijn ooghe simpel is, so sal dijn geheel lichae{m} licht zijn.
En{de} ist dat dijn ooge boos is, so sal dijn geheel lichaem duyster zijn. Hier om ist sake dattet licht dat in v is duyternissen zijn, hoe groot sullen dan die duysternissen selue zijn?
Nyemant en mach twee heeren dienen, oft hy en sal den eenen haten ende den anderen beminnen, oft hy sal den eenen aenhanghen, ende den anderen versmade{n}. Ghy en moecht God nyet dienen ende Mammon.
Daer om segghe ick v, en wilt niet sorchfuldich zijn voor v leue{n} wat ghi eten sult, noch oock voor v lichaem wat ghi aendoen sult En is dat leue{n} niet beter dan die spijse? Ende dat lichaem niet beter dan die cleederen?
Aensiet die voghelen des hemels, want si niet en saeyen noch en maeyen, noch in dye schueren niet en vergaderen, ende v hemelsche vader voetse. En zijt ghi n{iet} veel meerder dan dese?
Ende wie isser onder v, die sorchfuldelic dincke{n}de tot zijnder lengde ee{n} cubijt toe doe{n} mach?
en{de} ooc waer om sorcht ghi voor cleederen? Aensiet dye lelie{n} des ackers hoe dat si wassen. Sy en arbeyden nyet, noch zij en spinnen niet.
Nochta{n}s <parens>segge ic v</parens> dat Salomon in al zijn gheheel glorie, niet so ghecleet gheweest en is, ghelijc een van desen
Ende ist dat god also cleedt het gras des ackers, dat huyden is en{de} morghen inden ouen geworpe{n} wort. Hoe veel te meer v, ghi cleyne van gheloue?
En wilt dan niet sorchfuldich zijn, segge{n}de, wat sullen wi ete{n}? oft wat sulle{n} wi drincken? oft waer mede sullen wi gecleet worde{n}?
Wa{n}t die heydene{n} soecken alle dese dinghen want v hemelsche vader weet dat ghi alle dese dingen va{n} noode hebt.
Daer om soect alder eerst dat rijcke gods, en{de} zijn rechtuerdicheyt, ende alle dese dinghe{n} sullen v toe gheworpen worden.
Daer om so en zijt niet sorchfuldich voor morge{n}, wa{n}t den dach va{n} morge{n} sal he{m} selue{n} sorchfuldich zijn. Den dage is genoech zijn eyge{n} quaetheyt.
EN wilt niet oordelen, ende ghy en sult nyet gheoordeelt worden.
En wilt nyet verdoeme{n}, ende ghi en sult niet verdoe{m}t worde{n}. Wa{n}t met wat ordeel dat ghi ordeelt, sult ghi geordeelt worde{n}, ende met wat mate dat ghi meet, sal v gemete{n} worde{n}.
Wat siet ghy een splinter in ws broeders ooge, ende den balck die in v ooge is en siedi niet?
Oft hoe segt ghi uwe{n} broed{er}. Broeder laet my wt dij{n} ooge worpe{n} de{n} splinter: en{de} siet, in dijn ooge is eene{n} balck?
Ghi ypocrijt worpet eerst de{n} balck wt v ooghe, ende daer na sult ghy sien wt te worpen dye splinter wt ws broeders ooghe.
En geeft niet dat heylich den honde{n}, en{de} en worpt v peerle{n} niet voor die vercke{n}, op dat si die met hare{n} voete{n} niet en vertreden en{de} die honde{n} touwaerts he{n} niet en keere{n}, ende v verschoren.
Bidt en{de} v sal gegeue{n} worde{n}, suect en{de} ghi sult vinde{n}, clopt ende v sal geopent worde{n}
Want wie daer bidt, die ontfanct: ende wie suect, die vint, ende wie clopt, die sal gheopent worden.
Isser yemant onder v een me{n}sche, die welc ist dat zijn sone broot begeert sal hi hem eenen steen geuen?
Oft ist dat hi eene{n} visch begheert, sal hy he{m} een serpent gheuen?
Ist dan dat ghi die doch quaet zijt uwen kinderen condt goede ghauen geuen Hoe veel te meer sal dan uwe vader die in die hemelen is, goet gheuen den ghene{n}, die hem bidden?
Hier om al dat ghy wilt dat v dye menschen doe{n}, dat doet haer: wa{n}t dat is die wet ende die propheten.
Gaet in doer die enghe poorte, want die poort is wijt, en{de} die wech is breet, dye daer leyt totter verdoemenisse, ende veel zijnder die door dese gae{n}.
Seer enghe is die poorte en{de} die wech smal die totte{n} leue{n} leyt, en{de} luttel zijnder diese vinden.
Wacht v van die valsche propheten die tot v comen in scaeps cleederen, inwendich zijn si gripende woluen:
aen haer vruchten sult ghise kennen. Machmen ooc wijndruyuen vergaderen vanden doorne{n}, oft vigen van dijstelen?
Also een yegelic goede boom doet goede vruchten, een quade boom doet quade vruchte{n}.
Een goeden boom en mach ghee{n} quade vruchten doen, ende een quade boom en mach ghee{n} goede vruchten doen.
Alle boom die ghee{n} goede vruchten en doet sal af gehoude{n} worde{n}, en{de} int vier geworpen worden.
Daer om so sult ghi dese kenne{n} aen haer vruchten.
Niet alle die ghene die mi heer heer seit sal ingaen int rijck der hemelen. Maer die ghene die doet den wille mijns vaders die in die hemelen is.
In die{n} dage sulle{n} veel tot mi segge{n}. Here here, en hebbe{n} wi niet in uwe{n} naem ghepropheteert, en{de} in uwe{n} naem die duuele{n} wt geworpe{n}, en{de} door uwe{n} naem veel crachte{n} volbrocht?
Ende dan sal ic haer belijden, want ic v noeyt ghekent en hebbe: gaet va{n} mi alle die boosheyt doen.
Daer o{m} een yegelic die mijn woorde{n} hoort en{de} doetse, sal gheleke{n} worde{n} bij eene{n} wijsen man, die zijn huys op eene{n} stee{n} getimmert heeft,
en{de} daer is eene{n} rege{n} neder gedaelt, en{de} daer zijn strome{n} gecome{n} en{de} winde{n} gewaeyt en{de} zijn geualle{n} op dat huys, en{de} te{n} is niet geualle{n}, wa{n}t het was op eene{n} stee{n} gefundeert
En{de} wie mine woorde{n} hoort en{de} n{iet} en doet, is eene{n} sotte{n} ma{n} gelijc, die zijn huys opt sandt getimmert heeft,
en{de} die strome{n} zij{n} gecome{n} en{de} die winde{n} hebben gewaeyt ende zijn opt huys geualle{n}, en{de} het is ter neder geuallen, en{de} sinen val is groot geweest.
En{de} het is geschiet, doe{n} Iesus dese leeringe voleyndt hadde, dat die schare haer zeer verwo{n}derde ouer sine leeringe.
Wa{n}t hi leerde, als macht hebbe{n}de, ende niet gelijc dye Scriben en{de} Pharizeen.
ENde als hi vande{n} berge neder gedaelt was, soe zijn he{m} geuolcht veel scare{n},
en{de} siet ee{n} malaetsch me{n}sche qua{m} bi he{m}, en{de} heeft he{m} aengebede{n}, segge{n}de. Here wildi ghi moeget my suueren.
Ende wtsteke{n}de zijn hant, heeft hem gheraect segghende. Ic wil: wert suyuer. Ende ter stont so was zijn malaetsheyt gereynicht:
ende Ihesus sprac tot hem Siet dat ghi dit nyema{n}t en segt. Met gaet en{de} verthoont v den priester, en{de} offert dijne ghifte, die Moyses ghebode{n} heeft haer tot een ghetuychnis.
Ende doen Iesus ingegae{n} was Caphernaum, is tot he{m} gecome{n} een hooftman, hem bidde{n}de
en{de} segge{n}de. Heere mijn knecht leyt thuys ghichtich, en{de} wert leelic gequelt.
En{de} Iesus seyt tot hem. Ic sal comen, ende hem gesont maken.
En{de} dye hooftman antwoorde, ende heeft gheseyt. Heere ic en ben nyet weerdich, dat ghy onder mijn dack comen sout, maer spreect allee{n} een woort, en{de} mijn kint sal ghenesen worden:
want ick ben een mensch die eens anders macht ond{er}worpe{n} is, en{de} heb onder mi knechte{n}: en{de} ic segghe tot desen gaet, ende hi gaet, ende tot de{n} anderen coemt, en{de} hi coemt: ende mine{n} knechte, doet dat, en{de} hi doetet.
Hoore{n}de Iesus dat, heeft hem verwondert, en{de} sprac tot de{n} ghene{n} dye hem na volchde{n}. Voorwaer ic segghe v, ick en hebbe alsulcken gheloue in Israel niet geuonde{n}.
Maer ic segge v. Veel sullender comen wt oosten en{de} westen, ende sullen sitten met Abraha{m}, Isaac ende Iacob int rijck der hemelen.
En{de} die kindere{n} des rijcs sulle{n} wtgeworpen worde{n} in die wterste duysternis, daer sal wesen screyinge, ende knersinge va{n} tande{n}.
Ende Iesus heeft gheseyt den hooftman. gaet hene{n}, ende ghelijc ghi ghelooft hebt also geschiede v. En{de} zijn knecht is gesont geworde{n} in die vre.
En{de} als Iesus gecome{n} was in dat huys Petri, so heeft hi gesien zijns wijfs moeder liggende, ende hebbende die cortse:
ende hy heeft gheraect haer hant, ende die cortse heuet haer ghelaten: ende si is op gestaen, ende diende haer.
Alst auont gheworden was, so hebbe{n} si hem veel die duuelen hadde{n} toe gebrocht ende hi heeft wt gheworpe{n} die gheeste{n} met een woort. Ende al dye cranck waren heeft hy ghesont ghemaect.
Op dat veruult soude worden, dat gheseyt was door den Propheet Esaiam, segghende. Hy heuet onse crancheden ontfanghen, ende onse sieckheden ghedragen.
Siende Iesus veel scare{n} om hem, heuet gebode{n} zijn discipule{n}, dat si gae{n} soude{n} ouer twater.
En{de} tot he{m} gaende een Scribe, heeft geseyt. Meester ic sal v volghen, waer dat ghi gaet.
En{de} Iesus seyde tot he{m}. Die vossen hebben holen, en{de} dye vogelen des hemels neste{n}, die soon des me{n}sche{n} en heeft n{iet} daer hi zijn hooft mach legge{n}.
Een ander va{n} zijn discipule{n} heeft he{m} geseit. Here, laet mi eerst toe dat ic mach gae{n} ende graue{n} mijn vader.
Iesus heeft geseyt tot he{m}. Volcht my, ende laet die dooden haer dooden begrauen.
Ende hem climmende in een scheepken zijn na geuolcht zijn discipule{n}.
En{de} siet, een groote beroerte is gheworden in die zee, also dat dat schip bedect wort van dye golue{n} Ende hi sliep.
Ende die discipulen tot hem comende, hebben hem ghewect segghende Heere verlost ons, wij vergaen.
Ende hy seyde haer: wat zijt ghi vreesende cleyn va{n} gheloue? Doe opstaende heeft gebode{n} den winde{n} ende die zee, ende daer is gheworden een groote stilte.
En{de} die menschen verwonderden haer, seggende. Hoedanighe is dese, want die winden ende die zee zijn hem hehoorsaem.
Ende doe{n} hy dat waterken ouer ghecomen is in dat landtscap Gerasenoru{n}, zijn he{m} te ghemoet comen twee, hebbe{n}de duuelen, wt de grauen ghegaen zijnde. Ende waren bouen mate wreet, also dat nyemant door dien wech gaen mochte.
Ende siet si hebbe{n} geroepen seggende. Wat is ons met v Iesu, soon Gods? Sijt ghi hier ghecomen om ons te quellen voor der tijt?
Nyet verde va{n} haer was een cudde van veel vercke{n} weyde{n}de.
Die duuelen baden hem, segghende. Ist sake dat ghi o{n}s werpt va{n} hier, seyndet ons inden hoop der vercken.
Ende hij sprac tot haer: gaet. Si wtghegaen wesende, zijn ghegaen in die vercken. Ende siet, die heel cudde der vercken wort geuoert snellic met een groot ghedruyst inde zee, ende zijn gestorue{n} in die watere{n}.
Die hoeders zijn wech geloopen, en{de} come{n}de in die stadt, hebbe{n} dit al gebootscapt, en{de} va{n} die de duuele{n} hadden.
En{de} siet, die ganse stadt is wtgegae{n}, Ihesus te gemoet. En{de} als si he{m} gesie{n} hadde{n}, baden si, dat hi wech ghinge va{n} haer eynde{n}.
ENde climmende Iesus int scheepke{n}, is ouer geuare{n}, en{de} is gecome{n} in zijn stadt
En{de} siet si hebbe{n} tot hem gebrocht een gichtich, int bedde liggende. Iesus siende haer geloof, heeft geseyt den gichtige{n}. Soon betrout, v sonden worden v vergheuen.
Ende siet, sommighe vanden Scriben seyden in haer seluen. Dese blasphemeert.
Ende als Iesus ghesien hadde haer gedachte{n}, heeft hi gheseyt. Waer om denct ghi quaet in uwe herten?
welck is lichter te segghen. Die sonden worde{n} v vergeue{n}, oft te segge{n}, staet op en{de} wandelt?
Op dat ghi moecht wete{n}, d{at} die soon des me{n}sche{n} macht heeft op die aerde die sonden te vergeuen. Doe seyt hi den gichtighen. Staet op, neemt v bedde, ende gaet in v huys.
En{de} hi is opgestaen, ende is ghegaen in zijn huys.
Ende die scharen dit siende, hebben gheureest, ende hebbe{n} god geglorificeert, welcke sodanige{n} macht ghegeuen heeft den mensch.
Als Iesus van daer gaen soude, so sach hi sitten een mensche int tolhuys, die Mattheus hiet. En{de} heeft he{m} gheseyt, volcht mi.En{de} opstaende, is hem na geuolcht.
En{de} het is ghebuert, dat Iesus was sitte{n}de aen dye tafel int huys. Siet, veel publicane{n} en{de} sondaere{n} come{n}de, hebbe{n} mede bi die tafel gheseten met Iesus, en{de} zijn discipule{n}.
Die Pharizeen dit sie{n}de, seyde{n} sine{n} discipulen. Waer o{m} eedt v meester met publicane{n} en{de} sondare{n}?
Iesus hore{n}de dat, seide. De{n} gesonde{n} en is n{iet} van node een medecijn, maer die he{n} qualike{n} hebbe{n}.
Gaende leert wat dat si, ic wil barmherticheyt en{de} niet offerha{n}de. Want ic en ben niet ghecomen om te roepen den rechtuerdighen, maer den sondaren.
Doen zijn tot hem gegae{n} dye discipulen Ioa{n}nis segge{n}de. Waer o{m} vaste{n} wi en{de} die pharizee{n} dicwils, en{de} v discipulen en vaste{n} nyet?
En{de} Iesus heeft tot haer geseyt. Hoe moge{n} de kindere{n} des bruydegoms suchte{n}, also la{n}ge als met he{n} die bruydegom is? Die tijt sal come{n} dat die bruydego{m} van haer ghenome{n} sal worde{n}, en{de} dan sulle{n} si vaste{n}.
Nyema{n}t en sedt een stuck van grof laken in een out cleet Want het neemt wech die veruollinc vant cleet, en{de} die schoer wort argher.
Noch men en doet ghee{n} nyewe wijn in oude flesschen, anders borste{n} die flessche{n}, en{de} die wijn wort wtgestort, en{de} die flessche{n} vergaen. Maet si doe{n} nyeuwe{n} wijn in neyu flessce{n}, en{de} alle beyde tsame{n} worden si bewaert.
Als hi haer dit seyde. Siet ee{n} prince is gecome{n}, ende heeft hem aengebede{n}, segghe{n}de. Mijn dochter is gestorue{n}, maer coemt en{de} legt v hant op haer, en{de} si sal leue{n}.
En{de} Iesus opstaende is he{m} nae geuolcht met zijn discipulen.
En{de} siet, een vrouwe die de loop des bloes .xij. iaer lanck ghelede{n} had, come{n}de va{n} achtere{n}, heeft geraect d{at} wterste zij{n}s cleedts
Want si seyde in haer selue{n}. Ist dat ic alleen raken mach zijn cleedt, ic sal gesont wesen
En{de} Iesus omgekeert zijnde en{de} haer siende, heeft gheseyt, betrout dochter, v ghelooue heeft v salich gemaect. En{de} die vrouwe is gesont gheworden, in dier vren.
En{de} als Iesus gecome{n} is in dat huys des princen, en{de} heeft gesien die trompers, en{de} die woelende scare{n},
seyde. Gaet wech, wa{n}t dit meysken en is niet doot, maer si slaept. En{de} si bespotten he{m}.
En{de} als die schare wtgeworpen was, so is hi ingegaen, ende heeft haer hant gehouden, en{de} seyde. Meysken staet op. End dat meysken is op ghestaen,
ende dese fame is wtgegaen in al dat gheheel lant.
En{de} als Iesus va{n} daer ghinck: zijn he{m} gheuolcht twee blinde, roepe{n}de en{de} segge{n}de. Dauids soon ontfermt onser
En{de} als hi gecome{n} is int huys, zijn die blinde tot he{m} gecome{n} En{de} Iesus seyt haer: geloeft ghi dat ic v dat doe{n} mach? Si segge{n} he{m}. Heer ya wi
Doe heeft hi gheraect haer ooge{n} segge{n}de. Na v geloue so geschiede v.
En{de} haer ooghe{n} zijn gheope{n}t En{de} Iesus heeft haer gebode{n} segge{n}de. Siet datter nyema{n}t en weet.
En{de} si wech gaende hebben zijn faem beke{n}t gemaect in al dat lant.
Dese wech gegae{n} zijnde, so hebbe{n} si hem gebrocht een stom beseten me{n}sche.
En{de} als den duuel wtgheworpen was, so heeft dye stomme gesproke{n}, en{de} die schare{n} hebbe{n} hem verwondert, seggende. Noeyt en isser aldusdanich in Israel openbaer geweest.
Maer die pharizeen seyden In die prince der duuelen woorpt hi die duuelen wt.
En{de} Iesus ghinc alle steden en{de} casteelen om, leere{n}de in haer synagogen, en{de} predikende dat Euangelie des rijcs, en{de} gesontmake{n}de alle quellingen en{de} crancheden.
En{de} siende dye schare{n}, is teghe{n}s haer met barmherticheit bewege{n}, wa{n}t si ghequelt waren, en{de} ligge{n}de ghelijc schape{n} die ghee{n} harder en hebbe{n}.
Doe heeft hy geseyt zijn discipulen. Den bou is veel, mer die arbeyders zijn weynich.
Daer om so bidt den heere des bous, dat hi seynde arbeyders in zijn bou.
ENde geroepe{n} hebbe{n}de, zijn .xij. discipulen, heeft hi haer ghegeue{n} macht ouer die onreyn gheeste{n}, dat zijse soude{n} wtworpe{n} en{de} soude{n} gesont make{n} alle quellinge{n} en{de} alle cranchede{n}.
Der .xij. Apostelen name{n}, zijn dese. Die eerste Symon dye genaemt wort Petrus, en{de} Andreas zijn broeder.
Philippus en{de} Bartholomeus, Iacobus zebedei soon, en{de} Ioannes zijn broeder: Thomas en{de} Mattheus de{n} publicae{n}: Iacobus alphei, en{de} Thadeus,
Symo{n} Cananeus, en{de} Iudas scarioth, die welcke hem gheleuert heuet.
Dese .xij. heeft Iesus gesonde{n}, beuelende haer en{de} segge{n}de. In dye wech der heydenen en wilt niet gaen, ende in die steden vanden Samaritanen en wilt niet ingaen,
mer gaet lieuer tot die verlore{n} scaepke{n}s des huys va{n} Israel.
Gaende preect, segge{n}de. Dat het rijc der hemelen sal naken.
Maect ghesont dye crancken, verwect die dode{n}: die malaetsche reynicht, worpt wt die duuele{n}, om niet hebt ghijt ontfanghe{n}, geeftet om niet.
En wilt niet besitte{n} gout oft siluer, noch ghelt in v budelen,
noch mael inden wech, noch twee rocke{n}, noch schoen, noch een roede, Wa{n}t een arbeyder is zijn spijse waerdich.
In wat stadt oft casteel ghi zijt ingegaen vraghet wie daer in waerdich is, ende blijft daer, tot dat ghi wt gaet.
Gaende int huys, groet dat segge{n}de. Vrede desen huyse.
En{de} ist dat huys waerdich so sal v vrede op he{m} come{n}. En{de} ist des niet waerdich, so sal v vrede weder tot v keeren.
Ende al die ghene die v nyet ontfanct, noch en hoort v woorden, wtgaende wt dat huys ofte stede afschut die vuylnis va{n} uwe{n} voete{n}.
Voorwaer seg ick v, v{er}drageliker salt wesen dat lant der Sodomite{n} en{de} der Gomorren in de{n} dach des oordeels, da{n} dese stadt.
Siet ic sende v gelijc scapen int midde{n} der wolue{n}, daer om so weest wijs gelijc serpenten, en{de} simpel gelijc duue{n}
Wacht v van die mensche{n}, want si sullen v leuere{n} in die vergaderinge{n}, en{de} in haer synagogen sullen si v geessele{n},
en{de} voor rechtere{n} en{de} voor Coninge{n} sult ghy geleyt worde{n} om mi, haer ende die heydene{n} tot een ghetuychnis.
Ende als si v sullen leueren, en wilt nyet dencken, hoe oft wat ghi spreken sult, Wa{n}t in dye vre sal v gegeuen worde{n} dat ghi spreken sult.
Want ghy en zijt niet dye daer spreken, maer den geest ws vaders is, die welcke in v spreekt.
Die een broeder sal den andere{n} leuere{n} in die doot, en{de} die vader den soen, en{de} die kinderen sullen opstae{n} tege{n} haer ouders, en{de} si sullense dode{n},
en{de} ghi sult gehaet worde{n} va{n} alle mensche{n} om mijnen naem. Die volherdich blijft totte{n} eynde, sal salich wesen.
En{de} als si v veruolge{n} sullen in dese stadt vliet in dander. Voorwaer seg ick v, ghy en sult niet voleynden de stede{n} van Israel, tot dat comt die sone des mensche{n}
Die discipel en is niet boue{n} de{n} meester, noch dye knecht bouen zijnen heere.
Het is dye discipel ghenoch dat hy is als zijn meester, ende dat die knecht si ghelijc sinen heere. Ist dat si den vader des huysgesins hebbe{n} geheete{n} Beelsebub, hoe veel te meer zij{n} huysgesin?
Daer om en vreest haer niet. Want daer en is nyet bedect dat niet ondect en sal worden, ende niet heymelicx, dat niet en sal werden geweten.
Dat ic v segghe in die duysternis, segt dat int licht Ende dat ghi int oore hoort, dat preect op dye daken.
Ende en wilt niet vreesen den ghene{n} die dat lichaem dooden, die siel en moghen si toch niet dooden. Maer vreest meer dye welcke mach siel en{de} lichae{m} verdoemen in die helle
Ende werde{n} daer niet twe musscen om eene{n} penninck vercocht? Ende een va{n} dien en sal niet vallen op der aerde{n}, sonder uwe{n} vader
Die haren van v hooft zijn ghetelt.
En wilt niet vreesen, ghi zijt beter dan veel mussce{n}.
Daer om alle die mi belide{n} sal voor dye me{n}sche{n}, die sal ic belide{n} voor mijn vad{er}, dye daer is inde{n} hemel.
En{de} wie my versaect voor den me{n}sche{n}, die sal ic ooc versake{n} voor mijn vader, die daer inde{n} hemel is.
En wilt niet meyne{n}, dat ic ben ghecomen vrede in die aerde te senden. Ick en ben nyet comen senden vrede, mer een swaert.
Wa{n}t ic ben comen scheyden den mensche tege{n} zijn vader, en{de} de dochter tegen haer moeder, ende de huysvrouwe des soons tegen des soons moeder,
ende die vianden des mensche{n} sullen wesen die, die zijn huysgesin zijn
Die vader ofte moeder lieuer heeft da{n} mi die en is mi niet waerdich. Die lief heuet sone ofte dochter boue{n} mi, die en is mi n{iet} waerdich,
en{de} die niet en nemet zij{n} cruys en{de} volcht my, die en is my niet waerdich.
Die zijn siel vindt die salse verliese{n}, en{de} die verliesen sal zijn siel om mine{n} wil, die salse vinden.
Wie v ontfanct, ontfanct my, ende die mi ontfanct, ontfanct den ghenen die mi gesonden heeft.
Dye een propheet ontfanct in die{n} naem van eenen propheet, die sal een loon des propheets ontfanghe{n}. En{de} die een rechtuerdich ontfanct in dien naem des rechtuerdighens, die sal dat loon des rechtuerdige{n}s ontfangen.
Ende so wie te drincken sal geue{n} een vande{n} alderminsten va{n} desen een croes cout waters allee{n} inden naem des discipels Voorwaer segghe ick v, hy en lal zijn loon nyet verliesen.
ENde het is geschiet, doe Iesus voleynt hadde, gebeyende zijn .xij. discipulen, so is hy van daer ghegaen, om dat hi leren en{de} preke{n} soude in haer stede{n}.
En{de} als Ioannes gehoort hadde in die bande{n} die wercken Christi, seyndede twee van zijnen discipulen,
heeft hem geseit. Sijt ghi die ghene die come{n} sal, of v{er}beyde{n} wi een ander?
En{de} Iesus antwoordende, heeft hem geseyt. Gaet ende wederbootscapt Ioanni, dat ghene dat ghi gehoort hebt en{de} gesien.
Blinde sien, cruepele wandelen, melaetsche worde{n} gereynicht, douen die hoore{n}, dode{n} staen op, den armen woort gebootscapt dat Euangelium.
En{de} salich is al die ghene, die welcke niet ghescandalizeert en wort in my.
Si wech gaende, begon Iesus te segghen den schare{n} van Ioanne: wat zijt ghi wtgegaen in die woestine? te sien een riet vande{n} wint gheroert?
Oft wat zijt ghi wtgegae{n}, te sien een me{n}sche met sachten cleedere{n} gecleet? Siet die sacht ghecleet werde{n} zijn in die huysen der Coninge{n}.
Mer wat zijt ghi wtgegaen te sien een propheet? Seker segge ic v en{de} meer dan een propheet
Dese is va{n} welcke{n} gescreue{n} is. Siet ic seynde mijnen bode voor v aensicht, die uwe{n} wech voor v bereyden sal.
Voorwaer segge ic v, ond{er} dye geboorne{n} va{n} vrouwe{n} en is ghee{n} op gestaen meerder dan Ioannes baptista Nochtans die minste int rijck der hemele{n} is groter da{n} hi.
Va{n} Ioa{n}nes baptisten daghe{n} tot nv toe, lijdt dat rijc der hemele{n} gewelt, en{de} dye geweldige neme{n} dat
Wa{n}t alle die prophete{n}, en{de} die wet hebbe{n} gepropheteert tot Ioanne{m} toe.
En{de} ist dat ghijt ontfanghe{n} wilt, hy is Helyas, die come{n} sal.
Die oore{n} heeft om te horen die hore.
Wien sal ic dyt geslachte gelijken? het is ghelijck kindere{n} die daer sitte{n} op die marct, en{de} roepen tot haer gelike{n},
en{de} segge{n}. Wi hebben v gesonge{n}, en{de} ghi en hebt niet ghespro{n}ge{n}. Wij hebben v droefheyt ghesonghen, en{de} ghi en hebt niet gheweent.
Want Ioannes is gecome{n} noch etende noch drincke{n}de, en{de} si segghen, hy heeft den duuel.
Die soen des mensche{n} is ghecome{n}, etende en{de} drincke{n}de en{de} si segge{n}. Siet een vraettich me{n}sch, en{de} een wijnsuper, een vrie{n}t der publicane{n} ende der sondare{n}. En{de} die wijsheyt is gerechtuaerdicht van haer kinderen.
Doe heeft hi begonne{n} te verwite{n} die steden, in welcke{n} veel van zijn crachte{n} gedaen waren, dat si gheen penite{n}cie gedae{n} en hadde{n}.
Wee v Corozaim, wee v Bethsaida wa{n}t waren in Tyro en{de} Sydon die crachten geschiet die in v geschiet zijn, Hier voormals soude{n} si in asschen penite{n}cie gedaen hebben.
Nochtans seg ick v, Tyro en{de} Sydon salt vergeeflijcker zijn inden dach des oordeels, dan v.
En{de} ghi Caphernaum, sult ghi totten hemel verheuen worde{n}? Ter hellen toe sult ghi neder vallen. Wa{n}t waert sake dat in Sodoma gedaen ware{n} die crachten, welcke ghedaen zijn in v, si souden by auonture{n} tot noch toe gebleue{n} hebben.
Nochta{n}s segghe ick v, dat die va{n} Sodoma verdraechlijcker sal zijn inden dach des oordeels dan v.
In die tijt antwordende Iesus, heeft geseyt. Ick bekent v vader, heer des hemels ende aerdes, dat ghy dyt verborghen hebt van die wise ende cloecken, en{de} hebt geopenbaert de{n} cleyne{n}.
Ia vader want het also behagelic geweest is voor v.
Alle dinck is my ouer gegheue{n} van mine{n} vader. En{de} neyma{n}t en kent die soen dan de vader. En{de} nyema{n}t en heeft den vader ghekent dan die soen en{de} diet die soen heeft willen openbaren.
Coemt tot my al dye daer arbeyt, ende die belast zijt, en{de} ic sal v vermaken.
Neemt mijn iock op v, en{de} leert van mi, dat ic sachtmoedich ben, ende oetmoedich van herten, ende ghi sult uwen sielen rust winden,
Wa{n}t mijn iock is soete, ende mijn last is licht.
IN dien tijt ghinck Iesus op een saboth doert koren. Ende zijn discipulen hongerende, hebben beghonnen die aren te plucken, ende te eeten.
Die pharizeen dit siende, hebbe{n} hem geseyt. Siet, v discipulen doen dat nyet georlooft en is te doen op den saboth.
Ende hi heeft haer gheseyt. En hebdy nyet ghelesen wat Dauid heeft gedaen, als hy ende dye met hem waren hongerde{n}?
hoe dat hy ghegaen is int huys gods, ende heeft ghegeten dye broden des voorsettincs, dye welcke hem niet georloeft en ware{n} te eten noch die met hem ware{n}, dan alleen den priesteren?
Oft en hebdi niet gelesen in die wet, dat die priesteren op den saboth inden tempel den saboth breken, ende vri zijn van sonde?
Ick seg v dat een groter dan den te{m}pel is hier,
waert dat ghi wist wat is. Ick wil barmherticheyt ende niet offerha{n}de, ghy en soudt noyt dye onnosele veroerdeelt hebben.
Want die soen des menschen is een heer oock des saboths.
En{de} van daer gegaen zijnde, is gecome{n} in haer synagoge.
En{de} siet ee{n} me{n}sche was daer hebbende een dorre hant, en{de} si vrachde{n} hem seggende. Machme{n} opten sabboth ghesont maken? op dat si hem souden beschuldigen.
En{de} hi heeft haer geseit. Wie sas daer wesen wt v een me{n}sch, welcke sal hebbe{n} een scaep en{de} ist saeck dattet geuallen is in ee{n} put op de{n} saboth, sal hijt nyet aen vatte{n}, en{de} opboere{n}?
Daer o{m} hoe veel te beter is een me{n}sche dan een scaep. Daer om machme{n} op den saboth wel doe{n}.
Doe seyt hy den me{n}sche. Steect wt v hant. En{de} hy heeftse wtgesteke{n}, en{de} si is gesont geworden, gelijc als die ander.
Die pharizeen wtgaende, hebbe{n} een raet gehoude{n} tege{n}s he{m}, hoe datse hem soude{n} mogen doode{n}.
Iesus na dat hy dat verstae{n} hadde, is gegaen va{n} daer en{de} veel zijn hem gheuolcht, en{de} hi heeft haer al ghesont gemaect
En{de} heeft haer gebode{n} datse he{m} niet ope{n}baer en soude{n} make{n},
op dat veruult soude worde{n} dat gesproke{n} was door den propheet Esaia{m} segge{n}de.
Siet mine{n} soen dye ick wtuercoren hebbe, mijn liefste, in welcke mijn siel haer wel behacht heuet. Ick sal mine{n} gheest op he{m} sette{n}, en{de} dat oerdeel sal hi die heydensche vercondighe{n}.
Hi sal niet kijuen noch roepe{n}, noch neyma{n}t en sal zijn ste{m}me hooren opter strate{n}.
Een swac riet en sal hi niet breken, en{de} vlas dat rokende is en sal hi niet wtdoen tot dat hy wtworpt dat oordeel tot victorie.
En{de} in sinen naem sullen die heydene{n} hope{n}
Doe is hem gebrocht een hebbende den duuel, blint ende stom, en{de} hy heeft hem gesont gemact, alsoe dat hy sprack ende sach.
Ende alle dye scharen verscricten ende seyden. Is dit niet die sone va{n} Dauid?
Die pharizeen, als si dit gehoort hadde{n} seyden. Dese en worpt de duuelen niet wt dan in Beelsebub den prince der duuelen.
Ihesus wetende haer ghedachten, heeft haer geseyt, Alle rijck gedeelt wesende tege{n} hem seluen, sal worden verlaten. Ende alle die stadt oft huys gedeelt wesende teghens hem seluen, en sal niet staen.
En{de} ist dat Satanas wtworpet Satanam, so is hi gedeelt teghen hem selue{n}, daer om hoe sal zijn rijck staen mogen?
Ende ist dat ick in Beelsebub die duuelen wtworp, in wien worpe{n}se v kinderen wt? Daer o{m} so sullen si v rechters zijn
Maer ist dat ick inden geest gods die duuelen wtworpe, so is tot v comen dat rijc gods
Oft hoe mach yema{n}t gaen in huys van een machtighe, en{de} zijn vate{n} neme{n}, ten ware dat hi te voren dye machtigen ghebonden had? en{de} dan sal hy sijn huys berouen.
Die niet met mi en is, is teghens mi. En{de} die niet v{er}gadert met mi, die verstroyt
Daer om segge ic v. Alle sonde en{de} blasphemie sal den mensche{n} vergeue{n} worde{n}, mer blasphemie inden heyligen geest, en sal den me{n}sche niet vergeue{n} worden.
En{de} wie dat een woort spreect tege{n} den soon des mensche{n}, tsal hem vergeue{n} worde{n}, mer die daer seyt een woort tegen den heylige{n} geest, ten sal he{m} niet vergeuen worde{n}, noch hier, noch hier namaels
Maect eene{n} goeden boom, en{de} zijn vruchte{n} goet, oft maect eene{n} quaden boom, ende zijn vruchte{n} quaet, Want wt die vrucht vort den boom bekent.
Ghi slanghen gheslacte, hoe mocht ghi goet spreke{n} als ghi quaet zijt? wa{n}t wt oueruloedicheit des herte{n}, so spreect den mondt.
Een goet mensch wt een goede schat bre{n}gt voort goet, en{de} een quaet me{n}sch wt die quade schat brengt quaet voort.
Mer ic segge v, dat va{n} alle ydel woort dat die me{n}sche{n} gesproke{n} sullen hebben, sullen si reden geuen inde{n} dach des oordeels,
Wa{n}t wt v woorden, sult ghi gerechtuaerdicht worde{n} En{de} wt v woorde{n}, sult ghi verdoemt worden.
Doen hebben somige wten scriben ende pharizeen hem gheantwoort segge{n}de. Meester, wi willen van v een teeken sien.
En{de} hy antwoorde{n}de, heeft haer geseyt. Dat valsce en{de} ouerspeelige geslachte soecht een teeken en{de} hem en sal gheen teeke{n} gegeue{n} worde{n}, da{n} dat teeke{n} des propheets Ione,
Want gelijck Ionas gheweest heeft inde{n} buyck des valuis drie dagen ende drie nachte{n}. Also sal die soen des menschen in dat herte des aerden drie daghe{n} en{de} drie nachten zijn.
Die mannen van Niniue sullen opstaen int oordeel met dit geslacht, ende sullen dat verdoemen, want si penite{n}cie ghedaen hebben doer die prekinge van Ionas. Ende siet meerder dan Ionas is hier.
Die Coninghinne van suyde{n} sal opstaen int oordeel met dit gheslacht, ende sal dat verdoemen, want si gecomen is van die eynde{n} des aerdes om te hooren Salomonis wijsheit, ende siet meerder dan Salomon is hier.
Als een onreyn geest wtghegaen is vanden mensche, so verwandelt hi droge plaetsen, soekende rust, ende hi en vintse niet.
So seyt hi. Ick sal wed{er} keere{n} in mijn huys daer ic wtgegaen ben. En{de} als hy coemt, so vindt hi dat leech en{de} met besemen ghereynicht en{de} verciert.
Dan gaet hi en{de} neemt tot he{m} seuen ander gheeste{n} booser dan hi, en{de} inghegaen zijnde woent hi daer En{de} dat laeste des mensche{n} wert arger da{n} dat eerste. Alsoe salt zijn met desen alder quaetsten geslachte.
Als hi noch was spreke{n}de de{n} schare{n}. Siet, zijn moeder ende zijn broeder stonde{n} buyten soeckende hem te spreke{n}.
En{de} een heefter geseyt tot he{m}. Siet v moed{er} en{de} v broeders staen buyten soecke{n}de v.
En{de} hi antwoorde{n}de heeft geseyt den ghenen die dit hem geseyt heeft. Wie is mijn moeder, oft wie zijn mijn broeders?
En{de} wtsteke{n}de zijn hant tot zijn discipulen heeft gheseit. Siet mijn moeder en{de} mijn broeders,
want wie den wille mijns vaders doet die in die hemelen is, die is mij{n} broeder ende suster ende moeder.
ENde op dien dach is Iesus wten huyse ghegaen, en{de} heeft geseten bider zee,
en{de} veel scaren zijn vergadert tot hem, also dat hy int schip geclomme{n} wesende sadt, en{de} dye ganse schare{n} stonde{n} opte{n} oeuer.
En{de} hi heeft haer veel gesproke{n} in parabolen, seggende Syet hy is wt gegaen dye daer saeyt om te sayen,
ende ter wilen dat hy saeyde, dye somige zijn gheuallen bi den wech en{de} die vogelen zijn ghecome{n} en{de} hebbense opgegeten
Dye ander zijn gheuallen in steenige plaetsen, daer si niet veel aerde{n} en hadden, en{de} ter stont zijnse op ghegae{n}, daer om dat si gheen diepheyt der aerden en hadden.
En{de} als die sonne opgegae{n} was, zijnse verbrant. Ende wa{n}tse gheen wortel en hadde{n}, zijnse dorre gheworde{n}.
Wederom die ander zijn gheuallen in doornen, ende die doornen zijn teghe{n}s haer opgestaen, ende hebbense verdruckt.
Ende die ander zijn gheuallen in goede aerde, en{de} zij hebben vrucht gegheuen die somige hondertfout, die somige tsestichfout, die somige dertichfout,
Die oore{n} heeft om te hooren dye hoore.
Die discipulen tot hem gaende hebbe{n} geseyt. Waerom spreect ghy tot haer in parabolen?
En{de} hy antwoorde{n}de heeft haer gheseit. Tis v gegheue{n} te kenne{n} die verborgenthede{n} des rijcs der hemele{n}. Maer ten is haer niet gegheue{n}.
Want wie heeft dien sal ghegeuen worden, en{de} hi sal oueruloeyen. Maer wie niet en heeft, ooc dat ghene dat hi heeft sal van hem genomen worden.
Daer omme spreeck ick tot haer in parabolen. Want siende en sien si niet, en{de} hoore{n}de en hoore{n} si noch en verstaen niet,
op dat veruult werde in haer die prophecie Esaie, welcke seyt. Met gehoor sult ghi hooren, en{de} ghy en sult niet verstaen, en{de} siende sult ghy sien, en{de} ghi en sult niet sien,
Wa{n}t dat herte van dit volck is verhart, en{de} met haer ooren hebben si swaerlic gehoort en{de} hebben haer oogen gesloten, op dat si niet en souden sien met haer oogen, en{de} hoore{n} met haer ooren, en{de} met haer herte verstaen, en{de} bekeert worde{n}, dat ick haer gesont mochte maken.
Maer v ooghen zijn salich want si sien. En{de} v ooren, want si hoore{n},
want woorwaer segge ic v dat veel prophete{n} en{de} rechtuerdighen begheert hebben te sien dat ghy siet, en{de} si en hebbe{n}t niet ghesien, en{de} te hoore{n} dat ghi hoort, ende si en hebbent niet ghehoort.
Daer om hoort die parabole des sayers.
Al de ghene die daer hoort dat woort des rijcs en{de} nyet en verstaet, so coemt de quade ende neemt wech datter gesayt is in diens herte, dit is die bide{n} wech gesayt is.
Die ghene die inde steenighe aerde gesayt is, dit is die dat woordt hoort, en{de} ter stont ontfanct dat met bliscap,
mer ten heuet ghee{n} wortel in he{m}, en{de} ten is n{iet} gedurich, wa{n}t alser tribulacye coe{m}t oft veruolginge om twoort vort hy ter sto{n}t gesca{n}dalizeert.
Die inde doorne{n} gesait is, dit is, die twoort gods hoort, en{de} die sorchfuldicheit der werelt en{de} die bedriechlich{eyt} d{er} rijcdo{m}men v{er}druct d{at} woort, en{de} twert sonder vrucht
Mer die inde goede aerde gesait is, dit is die d{at} woort hoort en{de} v{er}staet en{de} die vrucht voortbrengt en{de} doet die ee{n} hondertfout, en{de} da{n}der tsestichfout de and{er} dertichfout.
Een and{er} parabel heeft hi haer voorgeleit segge{n}de. Dat rijc der hemelen is gelijc gheworde{n} een mensche die daer sayt goet saet in zijnen acker,
mer als die me{n}sche sliepe, is zijn via{n}t ghecomen, ende heeft oncruyt ghesaeyt onder die tarwe, ende is wech ghegaen,
Ende als dyt cruyt ghewassen is gheweest, ende heeft vrucht gedaen, so heeft geopenbaert dat oncruyt,
ende die knechten des vaders des huysgesins, come{n}de hebben hem gheseyt. Heere en hebt ghi niet goet saet gesaeit in uwe{n} acker? Daer om va{n} waer heeftet dat oncruyt?
Ende hy heeft haer geseyt. Een viant, een me{n}sch heeftet gedaen. En{de} zijn knechten hebben hem gheseyt. Wilt ghy dat wij gaen, ende vergaderen dye?
Ende hy heeft gheseyt. Neen op dat ghi dat oncruyt vergare{n}de, die tarwe niet en vertrapt.
Laetse beyde wassen tot den oext, en{de} inde{n} tijt des oexts, sal ick den mayers seggen. Vergadert eerst dat oncruyt, ende bindt dat in busschen, om dat te verbranden, maer dye tarwe vergadert in mijn schuer.
Een ander parabel heeft hy haer voorgheleyt segghende. Trijc der hemelen is gelijc een mostaert saet, welc een me{n}sch nemende, heeft gesaeit in zijn acker,
twelc tminst is onder alle sade{n} Maer na dattet opgewassen is, ist d{at} grootste onder alle cruyt, ende twert een boom, also dat dye voghelen des hemels comen, ende woonen in zijn tacken.
Een ander parabel heeft hy haer geseyt Dat rijc der hemelen is gelijc een deesem dewelcke ee{n} vrouwe verborge{n} heeft in drie maten meels, ter tijt toe dattet al ghesuert was
Dit heeft Iesus gesproke{n} door parabolen totten schare{n}. Ende sonder parabolen en heeft hi haer niet geseit,
op dat veruult soude worden dat door de{n} propheet geseyt was, die welcke spreect. Ic sal mine{n} mont op doe{n} in parabolen, en{de} ick sal wt spreke{n} verborge{n} dingen van beginsele des werelts.
Doen ghelaten hebbe{n}de die schare{n}, is hy in huys gecomen. En{de} zijn discipulen zijn gecomen tot he{m}, segge{n}de. Verclaert ons dye gelijckenisse van dye oncruden des ackers.
Hi antwoorde{n}de, heeft haer geseyt. Die daer saeyt goet saet, is die soo{n} des me{n}sche{n},
die acker is de werelt, en{de} tgoet saet zijn de kindere{n} des rijcs, dat oncruyt zijn die boose kindere{n},
dye viandt dye dese saeyt, is dye duuel, den oext is dye eyndinghe der weerelt, dye mayers zijn dye engelen.
Daer om ghelijc dat oncruyt vergadert ende verbrant wort mettet vier, also salt zijn in die eyndinge der werelt.
Die soon des menschen sal zijnden zijn engelen, en{de} si sullen vergadere{n} wt zijn rijck alle verargernissen, ende die ghene die daer boosheyt doe{n}.
En{de} si sulle{n} haer worpen in eenen vierige{n} ouen, daer sal zijn screyinge, en{de} knersinge d{er} tande{n}.
Dan sullen die rechtueerdige blincke{n} gelijc die so{n}ne in dat rijc haers vaders, die oore{n} heeft o{m} te hoore{n} die hoore.
Weder om is dat rijc der hemelen gelijc een verholen schat inden acker, welcke een mensche geuonden hebbe{n}de verborcht, en{de} van bliscappen so gaet hi en{de} vercoopt alle dat hi heeft, en{de} coopt den acker.
Weder o{m} ist rijc der hemelen gelijc een coopma{n}, die goede peerle{n} soect,
dewelcke geuonde{n} hebbe{n}de een goede peerle, gaet en{de} vercoopt al dat hi heeft, ende coopt dien.
Weder om is dat rijc der hemelen gelijc dat net, twelc geworpen wort inder zee, en{de} alderhande vissche{n} vergadere{n}de,
twelcke alst veruult was si op getoge{n} hebbende aent ouer, ende sittende, hebbe{n} si vergadert die goet waren in haer vate{n}, mer die quaet waren hebben si wech geworpen.
Alsoo salt gheschien in die eyndinge der werelt, de engelen sullen wtgaen, ende sullen verscheyden dye quade van dat middel der rechtueerdighen,
ende sullen haer worpen in een vierighen ouen, daer sal wesen screyinge ende knersinge der tanden.
Hebt ghi dit al wel verstaen? Si segghe{n} hem Ia wi.
Ende hi heeft haer geseyt. Daer om alle scribe, die gheleert is int rijc der hemelen, die is ghelijc een mensche, die vader des huysghesins is, die welcke voort haelt wt sinen schat, nieuwe ende oude.
En{de} het is geschiet, doen Iesus dese parabolen gheynt hadde, is hi van daer gegaen
en{de} comende in zijn lantschap, heeft haer geleert in haer synagoge{n}, alsoe dat si haer verwonderden, ende spraken. Van waer is desen dese wijsheit en{de} cracht?
Is dyt nyet een timmerma{n}s soo{n}? heet sijn moed{er} n{iet} Maria? ende zijn broders Iacob en{de} Ioseph? en{de} Symon ende Iudas?
en{de} zijn susteren zijnse nyet al by ons? Daer om va{n} waer is desen dit al?
Ende si worden gescandalizeert in hem. En{de} Iesus heeft haer geseyt. Een propheet en is niet sonder eere, dan in zijn lant, ende in zijn huys.
Ende hi en heeft daer niet veel teekenen ghedaen, om haer ongeloofs wil.
IN die tijt heeft Herodes viervorst ghehoort die faem Iesu,
en{de} heeft geseyt zijn knechten Dese is Ioannes baptista, dye opgestaen is vanden dooden, en{de} daer om wercken die crachte{n} in he{m}
want Herodes had Ioa{n}nem gehouden en{de} gebonden, en{de} had hem in een kercker geset, o{m} Herodias die huysurouwe zijns broeders,
wa{n}t Ioa{n}nes die seyde he{m} Ghi en moget haer niet hebben.
En{de} willende he{m} dooden, vreesde hi die gemeente, ouermits dat si hem hielden als een propheet.
En{de} op Herodes gheboort dach, so danste Herodiadis dochter int midden, en heeft Herodi behaecht,
waer om hijt haer met eene{n} eedt belooft heeft, te geuen wat si begeerde van hem.
En{de} si eerst onderwesen zijnde va{n} haer moed{er} Geeft mi hier <parens>seyt si</parens> in die schotel thooft van Ioa{n}nes baptista.
Ende die coninck is bedroeft gheweest. Nochta{n}s om de{n} eedt, en{de} die ghene dye met he{m} ter tafel saten geboot hijt te geuen.
En{de} heeft ghesonde{n}, en{de} heeft onthooft Ioanne{m} inden kercker.
Ende zijn hooft is gebrocht in die scotel, ende dat meysken ghegeue{n}. En{de} si heeftet ghebrocht haer moder
Ende zijn discipulen toegaende hebben tlichaem wech genome{n}, en{de} dat begrauen. En{de} comende hebbe{n}t Iesu verbootscapt.
Iesus dat gehoort hebbende, is van daer gheweken in een schip, tot een woeste plaetse ter side{n} waert. En{de} alst die schare{n} gehoort hadde{n} so hebbe{n} si te voet he{m} geuolcht wten steden.
En{de} wtgaende, heeft gesien een groote schare, en{de} haer ontferme{n}de, heeft wt haer ghesont gemaect die siec waren.
Als den auont ghecome{n} was, so zijn zijn discipulen tot hem gecome{n} seggende. Dese plaetse is woest, en{de} die vre is nv voorleden. Laet die scaren, op dat si mogen gaen in die casteelen, en{de} coopen haer spisen.
En{de} Iesus heeft haer geseit Ten is hem niet van noode dat si wech gaen, geuet ghi haer teten.
En{de} si antwoorde{n} he{m}. Wi hebben hier niet dan vijf broode{n} en{de} twee visschen.
En{de} hi seyde. Haelt mi die herwaert.
Ende doen hi gebode{n} hadde die scaren te sitten op dat gras, nemende die vijf brooden en{de} twee visschen, die ooge{n} opborende inde{n} hemel, heeftse ghebenedijt En{de} als hijse gebroke{n} had, heeft hi die discipulen die brooden gegheuen, ende die discipulen den scaren.
Ende si hebben allegader gegeten, en{de} zijn versaet geweest. En{de} si hebben op genome{n} van die stucken die ouergebleuen waren .xij. volle koruen.
En{de} die ghegeten hadde{n}, die waren vijf duysent manne{n} behaluen vrouwen ende kinderen.
Ende ter stont heeft Iesus zijn discipulen gedwonge{n} te climmen in een schepken, om dat si voor hem reysen soude{n} op dander side, ter tijt toe dat hi die scaren gelaten hadde.
Ende als hi die scaren ghelaten hadde, is hi allee{n} opten berch geclomme{n}, om te bidden. Ende alst auont geworde{n} was, so was hi daer alleen
Tschip midden in die zee, worde benaut va{n}den goluen, want die wint was contrary,
Maer in die vierde wake des nachts, is hy gecome{n} tot haer wandelende op die zee.
En{de} siende hem opter zee wandelen hebbe{n} veruaert geweest seggende, Het is een schae, ende van vreesen hebben si geroepen.
En{de} terstont heeft Iesus tot haer gesproke{n}, seggende: Hebt betrouwe{n}. Ic bent, en wilt niet vreesen:
En{de} Peeter antwoordende heeft he{m} gheseyt, Heer, ist dat ghijt zijt, gebiedt mi tot v te comen opt water.
Ende hi heeft geseyt, Coemt. En{de} als Petrus neder geclommen was wt dat schip, wandelde hi opt water, om te comen tot Iesum.
Mer als hi de{n} stercke{n} wint sach is hi veruaert geworden, en{de} als hi begonst te sincke{n} heeft hi geroepen seggende, Heere, behout mi.
En{de} terstont Iesus wtstekende zijn hant heeft hem geuaet en{de} hem geseyt, Cleyn va{n} betrou, waerom twifelde ghi?
En{de} als si int schip geclommen waren, so heeft die wint op gehoude{n}.
Voort die int schip waren, zijn ghecomen en{de} hebben he{m} aenghebeden segge{n}de. Warachtich ghi zijt die sone gods.
En{de} als si ouer geuaren ware{n}, zijn si gecome{n} int lant Genesar.
En{de} als die ma{n}ne{n} des plaets hem gekent hebbe{n}, hebbe{n} si tot alle plaetsen, allesins gesonde{n} int geheele lantschap dat daer omtrent gelege{n} was en{de} hebbe{n} he{m} gebrocht alle die siecken,
en{de} si baden he{m}, op dat si alleen dat wterste va{n} zijn cleet mochten raken, ende alle die ghene diet geraect hadden, zijn gesont gheworden.
DOe quame{n} tot Iesum die scriben, en{de} pharizeen, die van Ierusalem ghecomen waren seggende,
Waerom ouertrede{n} v discipulen die insettinghen der ouderen? Want si en wasschen die handen niet als si broot eten.
Hi antwoordende heeft haer geseyt. Waeromme treedt ghi ouer Gods gebodt, om uwe insettinge?
Want Godt heeft gebode{n} seggende. Eert vader en{de} moeder, en{de} die vader oft moeder vermaledijt die moet steruen.
Maer ghi segt, So wie den vader oft der moeder seyde. Wat ghifte va{n} mi comen sal, sal zijn tot uwe{n} profite,
en{de} hi en sal zijn vader oft zijn moeder niet eere{n}. En{de} ghy hebt gods gebot teniet gemaect, om v insettinge.
Ghi ypocrite{n}, te recht heeft van v gepropheteert Esaias, segge{n}de.
Dit volc eert mi met haer lippe{n}, maer haer hert is verre va{n} mi.
Aldus te vergeefs eere{n} si mi, leere{n}de leeringe{n} ende ghebode{n} der mensche{n}.
En{de} als hi die scare{n} tot he{m} geroepe{n} hadde, so heeft hi haer geseit. Hoort en{de} verstaet.
Niet dat inde{n} mont gaet, besmet den me{n}sce, maer dat wt den mont gaet, dat besmet den mensche.
Doe comende zijn discipulen tot he{m}, hebben hem geseyt. Weet ghi dat dye pharizee{n} dit woort hoorende, gescandalizeert zijn geweest?
En{de} antwoorde{n}de, sprac hi. Alle plantinge die mijn hemelsche vader niet gepla{n}t en heeft, sal wt geroeyt worde{n}.
Laet haer, si zijn blinde, en{de} leytsliede{n} der blinden. En{de} ist dat een blinde den anderen blinde een leytsman is, so sullen si beyde inde{n} gracht valle{n}
En{de} Petrus antwoordende heeft hem geseit Verclaert ons dese parabel.
En{de} Iesus heeft gheseit Sijt ghi oock noch sonder verstant?
En verstaet ghy noch niet, dat al tgene dat inden mont gaet, wech gaet inden buyc, en{de} wort gheworpen inden wtganc.
Maer tgene dat wt den mont coemt, dat gaet wt dat hert, ende dat besmet den mensche,
wa{n}t wt dat hert gaen quade gedachte{n}, dootslaghen ouerspel, oncuysheden, dieften, valsche getuychenissen, blasphemie{n},
dese zijn dye den me{n}sce besmette{n}, mer met ongewasschen ha{n}den teten, en besmetten den mensce niet.
En{de} Iesus van daer gegaen zijnde, weec in de landen Tyri en{de} Sidonis.
Ende siet een Cananeeusche vrouwe van dien eynde{n} ghecomen, heeft geroepen seggende hem. Heer Dauids soo{n} ontfermt v mijnre. Mijn dochter wert deerlic va{n}de{n} duuel gequelt.
En{de} hy en heeft haer niet een woort gea{n}twoort. En{de} zijn discipulen toegaende, hebben he{m} gebeden seggende, ontslaetse, want si roept ons na.
En{de} hi antwoorde{n}de, seyde. Ic en ben niet gesonden, dan tot die verloren schapen des huys van Israel.
Ende si is gecomen ende heeft hem aengebeden segge{n}de. Heer helpt mi.
En{de} hy antwoordende seyde. Ten is nyet goet, tbroot der kinderen te neme{n}, en{de} te worpen voor die honde{n}.
En{de} si heeft geantwoort segge{n}de. Immer heere, want die hondeke{n}s eten van die cruymen, die daer vallen van die tafelen haers heeren.
Doen heeft Iesus haer geantwoort segge{n}de. O vrou, groot is v geloof, v ghescie gelijc ghi wilt. En{de} haer dochter is gesont geworde{n} va{n} dier tijt af.
En{de} Iesus van daer gegae{n} wesende is gecome{n} bi de galileesce zee. En{de} als hi opte{n} berch geclomme{n} was, sadt hy daer,
en{de} veel scare{n} zijn tot he{m} gecome{n} bre{n}ge{n}de met haer cruepelen, blinde, doue{n}, lamme{n} en{de} veel ander, en{de} si hebbense geworpe{n} voor die voeten Iesu en{de} hy heeftse gesont gemaect.
Also dat dye scharen haer verwondert hebben, als si sagen die sto{m}me spreken, die lamme ghesont wesen, die cruepele wa{n}delen: die blinde sien Ende si glorificeerden God van Israel.
Ende als Iesus zijn discipulen bi hem geroepen hadde heeft hi haer gheseyt. Mi ontbermt die scare{n} ouermits dat si nv drie daghen by my bliuen ende niet en hebben dat si moghen eten, en{de} hongerich en wil icse niet laten, op dat si gheen gebrec en lijden inden wech.
Ende zijn discipulen seyde{n} hem Van waer crijgen wi inde woestine so veel broots, dat wy mogen versade{n} also groote{n} scare?
En{de} Iesus seyt haer. Hoe veel broden hebt ghi? En{de} si seyde{n} hem: seue{n}, en{de} een weynich viskens.
En{de} hi gheboot dat die scaren souden neder sitten opter aerde{n}.
En{de} hi heeft genomen de seuen broden en{de} visschen, ende god danckende, heeft hijse gebroken, ende ghegeuen zijn discipulen, en{de} die discipulen voort den volcke.
Ende si hebben alle tsamen ghegeten, ende zijn versaedt. Ende hebben op genomen van die brocken die daer ouerbleuen seue{n} manden vol.
En{de} die daer ghegeten hadden, ware{n} vier duysent mannen behaluen vrouwen en{de} kinderen.
En{de} als hi die scaren gelaten had, so is hi geclommen in een scheepken: en{de} is gecome{n} in die eynden van Magedon.
ENde die phariseen en{de} saduceen zijn tot hem ghecome{n} en{de} tempterende, baden hem, dat hi haer een teeken vanden hemel soude thonen.
En{de} hi antwoorde{n}de heeft geseit. Alst auont is segt ghi, het sal claer worden, wa{n}t den hemel is root.
Ende smorgens tsal hede{n} tempeest zijn wa{n}t den hemel droeuich siende is root.
Hypocrite{n}, die gedaente des hemels cont ghi ordeelen, en{de} die teykenen der tijde{n} en moecht ghi niet weten? Dat bose en{de} ouerspelige geslacht soect ee{n} teeke{n} en{de} haer en sal gheen teeken gegeue{n} worden dan dat teeken des prophetes Ione. En{de} als hi haer ghelaten hadde ghinc hi wech.
En{de} als zijn discipulen gecome{n} ware{n} aent ander oeuer, so hebben si vergheten broot met hem te nemen,
en{de} Iesus heeft haer geseyt. Siet toe, en{de} wacht v va{n}de{n} deesem der phariseen en{de} Saduceen.
Maer si dachte{n} in haer selue{n} segge{n}de. Wa{n}t wi en hebbe{n} ghee{n} broot genome{n}.
Twelc na dattet Iesus wist heeft haer geseyt. Wat denct ghi in v selue{n}? o weynich betrouwe{n}de d{at} ghi gee{n} broot met v genome{n} en hebt?
Verstaet ghy noch nyet noch en gedenct ghi n{iet} die vijf brode{n}, alsser vijf dusent mensce{n} ware{n}, en{de} hoe veel korue{n} dat ghi opnaemt?
noch de seue{n} brode{n} alsser vier duysent ma{n}ne{n} ware{n} en{de} hoe veel korue{n} dat ghi opnaemt?
Hoe coe{m}tet dat ghi niet en verstaet dat ic v dat nyet geseyt en heb va{n} tbroot, wacht v vande{n} deesem der pharizeen en{de} Saduceen?
Doe hebben si verstae{n} dat hi niet gebode{n} en had te wachte{n} vande{n} deesem des broots, maer van die leeringe der pharizeen ende Saduceen.
Als Iesus gecome{n} was in die palen va{n} Cesarie Philippi, heeft hy gheuraecht zijn discipulen segge{n}de. Wien segge{n} die mensce{n} te wesen den soen des me{n}schen?
Si seyden, die sommige Ioanne{m} baptista{m}, die somige Helyam, die sommige Hieremiam, oft een wten prophete{n}.
Iesus seyde haer. Mer ghy wie{n} segt ghi mi te wesen?
Antwoorde{n}de Symon Petrus, heeft geseit. Ghi zijt Christus die leuende Gods sone.
En{de} Iesus antwoordende heeft geseyt. Salich zijt ghy Symon Ians soon, wa{n}t vleesch en{de} bloet en heeftet v niet gheopenbaert, maer mijn vader die inde{n} hemel is.
En{de} ick segghe v, dat ghy zijt Petrus, en{de} op desen steen sal ick timmeren mijn kercke. En{de} dye poorte{n} des hels en sullen niet vermoge{n} tege{n}s haer.
En{de} ic sal v geuen dye slotelen des rijcs der hemelen. En{de} al dat ghi binde{n} sult opter aerden, sal en{de} in die hemelen gebonde{n} wesen, en{de} al dat ghy ontbinde{n} sult opter aerde{n}, sal ende in die hemelen ontbonden wesen.
Doen heeft hy gebode{n} zij{n} discipulen, dat si nyemant en soude{n} segghen, dat hy Iesus Christus waer.
Ende van dier tijt begonst Iesus te bewisen zij{n} discipulen, dat hy soude moete{n} gaen te Hierusalem, en{de} veel lide{n} van dye ouders en{de} princen der priestere{n} en{de} scriben, en{de} gedoot soude worde{n}, ende opten derde{n} dach soude verrisen.
En{de} als hem Petrus aen deen side gheleyt hadde, begonst hi hem te straffen segge{n}de. Here dat si verre van v, dit en sal v gheens sins geschien
Maer omgekeert zijnde, heeft hi Petro geseyt. Gaet achter mi Sathanas, ghi zijt mi hinderlic, wa{n}t ghi en verstaet niet dat ghene dat godlic is, maer dat menschelick is.
Doen heeft Iesus zijn discipulen geseyt. Ist dat yema{n}t na mi come{n} wil, die versake hem selue{n}, en{de} neem zijn cruys, en{de} volge mi na.
Want die zijn siel wil behouden, dye salse verliesen. En{de} wederom, dye zijn siele verliesen wil om minen wil, die salse vinden.
Wa{n}t wat batet een mensche, ist dat hi heel die werelt gewonne{n} heeft, en{de} zijn siele scade gedae{n} heeft? oft wat sal een me{n}sche gheue{n}, daer hi zij{n} siele mede v{er}lossen mach?
Wa{n}t die soon des me{n}sche{n} sal come{n} in die glorie zijns vaders met zijn engele{n}, en{de} dan sal hi een yegelike{n} weder geue{n} na zijn wercken
Ic segge v voorwaer, daer zijn somige va{n} die hier stae{n}, en{de} de{n} doot niet smaken en sullen, voor dat si den soon des menschen sullen sien, come{n} in zijn rijck.
ENde na ses daghen, heeft Iesus tot he{m} ghenome{n} Petru{m} en{de} Iacobu{m}, en{de} Ioanne{m} sinen broeder, en{de} leydense aen deen side op eene{n} hoghen berch,
ende zijn figuere is verandert gheworden voor haer. Ende zijn aensicht blincte, gelijc die sonne. Ende zijn cleederen zijn wit gheworden, als sneeu.
Ende siet, Moyses en{de} Helyas hebben haer vertoont, sprekende met he{m}.
Petrus antwoordende, heeft Iesu geseyt. Heere, hier is ons goet te wesen, wildi, laet o{n}s hier make{n} drie tabernaculen, v een, en{de} Moyses een, en{de} Helye een.
Doen hi noch spreke{n}de was, siet een lichtende wolcke omscheemde haer. Ende siet een ste{m}me wt die wolcke, segghe{n}de. Dit is mijn lieue soon, inde{n} welcke{n} ic mi wel behage. Hoort hem.
En{de} als die discipulen dit gehoort hadde{n}, zijnse neder geuallen op haer aensicht, ende zijn zeer veruaert geworde{n}.
Ende Iesus toe gaende, heeft haer gheraect, ende gheseyt, staet op en{de} en vreest niet,
en{de} nae dat si haer ooghen opgheboert hadden, saghen si nyemant dan Iesum alleene.
En{de} doen si neder ghingen vande{n} berch, heeft Iesus haer geboden, seggende. En segt nyemant den visioen, ter tijt toe dat die soon des menschen vande{n} dooden opstaet.
En{de} zijn discipulen hebbe{n} he{m} geuraecht segge{n}de. Waer om segghe{n} dan dye scriben dat Helyas eerst comen moet?
Ende Iesus antwoordende heeft haer gheseyt. Helyas sal eerst comen, ende sal alle dinck reformeren.
Maer ick segghe v, dat Helyas nv gecomen is, ende si hebben hem nyet gekent, ende hebben in hem ghedaen al dat si wouden. Ende alsoo sal dye soon des menschen van haer lijden.
Doen hebben dye discipulen verstae{n}, dat hi haer van Ioannes baptista geseyt hadde:
En{de} doe{n} hi totte{n} scaren ghecomen was, is tot he{m} gecome{n} een mensche met geboghen knyen, segge{n}de. Here, ontfermt v ouer mij{n} sone, want hi maensieck is, ende wort lelike{n} gequelt, en{de} valt dicwil int vier, ende dicwil int water,
ende ic heb he{m} v discipulen gheoffert, en{de} si hebbe{n} hem niet mogen ghenesen.
Ende Iesus antwoorde{n}de heeft geseit. O ongeloouige geslacht, ende verkeerde, hoe lange sal ic noch bi v wesen? hoe la{n}ge sal ic v lide{n}? Haelt he{m} hier tot my.
En{de} Iesus heeft he{m} gestraft, en{de} die duyuel is wt he{m} gegae{n}. Ende tkint is genesen van dier vren af.
Die discipulen doen comende tot Iesum Int heymeliken hebben gheseyt. Waero{m} hebben wi hem niet mogen wtworpen?
Iesus heeft geseyt, om v o{n}geloofs wille. Wa{n}t ic segge v voorwaer. Hebt ghi gheloof als ee{n} mostaertsaet, so sult ghi desen berch seggen, vertrect van hier, ende hi sal vertrecke{n} En{de} niet en sal v onmoghelic wesen.
Maer dit geslacht en wort niet wtgheworpen, dan door bidden ende vasten.
Ende als si verkeerden in Galileen, heuet Iesus haer geseit. Die sone des mensche{n} sal geleuert worden in der mensche{n} hande{n},
ende si sullen hem dooden, ende des derden daechs sal hi verrisen. Ende si zijn zeer bedroeft gheworden.
En{de} als si gecome{n} ware{n} in die stat Caphernaum, zijn ghecomen tot Petru{m} die den tsijs penninck ontfingen, ende hebbe{n} geseyt. Betaelt v meester geen tsijs?
Hi seit. Ia hi. Ende als hi int huys ghegaen was, voorqua{m} he{m} Iesus, seggende. Wat dunct v Symon. Die coningen des lants, van wien nemen si tribuyt oft tsijs, van haer kindere{n}, oft van die vremde?
Petrus seyt hem. Van die vremde Iesus seyt hem. Daero{m} zijn die kindere{n} vry,
Maer op dat wi haer niet en scandalizeren, gaet totter zee, werpt uwe{n} hangel wt, en{de} die visch die welcke eerst voortcome{n} sal, dien neemt, en{de} als ghi sinen mont op hebt gedae{n} sult ghi vinde{n} eene{n} halue{n} gulde{n}, neemt hem ende geeften haer voor mi ende v.
IN die vre zijn die discipulen tot Iesum gecomen, seggende, Wie meendi d{at} die meeste is int rijck der hemelen?
Ende Iesus een kint tot he{m} geroepe{n} hebbende, heeft hijt geset int midde{n} van haer,
ende heeft geseyt. Voorwaer segge ic v, ten si dat ghi bekeert wort, ende wort als kindere{n}, ghi en sult niet ingaen int rijck der hemelen.
Daero{m} wie he{m} selue{n} vernedert als dit kint, dese is die meeste int rijck der hemelen.
Ende wie ontfanct een aldusdanighen kindeken in mijnen name, dye ontfanct my.
Ende dye een va{n} dese cleyne, die in mi geloue{n} sca{n}dalizeert, twaer he{m} beter dat een molensteen die vande{n} ezel wert getoge{n}, aen sine{n} hals gehange{n} worde, en{de} gedrenct worde in die diepte des zees.
Wee die werelt va{n} sca{n}dalizacie, wa{n}t het is va{n} node datter scandalizacie{n} come{n}, nochtans wee die menschen, doer den welcken scandalizacie coemet.
Ist sake dat v handt oft v voet v sca{n}dalizeert, snijtse af en{de} worptse va{n} v. Tis v beter totte{n} leuen ingaen cruepel oft lam, dan twee handen oft twee voeten hebbe{n}de, geworpe{n} te worde{n} int eewighe vier.
Ende ist dat v ooghe v scandalizeert, neemtse wt, ende worptse van v. Tis v beter dat ghy met een ooge ingaet int leue{n}, da{n} ghi twee ooge{n} hebbe{n}de, wort gheworpe{n} int helsche vuer.
Siet toe dat ghi niet en versmaet een wt desen cleynsten, want ick seg v dat haer enghelen in die hemele{n} altijt sien dat ae{n}sicht mijns vaders, die in die hemele{n} is.
Want die soon des mensche{n} is gecomen om te behoude{n} dat verlore{n} was.
Wat dunct v, oft een mensche hondert scape{n} had, ende een wt haer dwaelde, gaet hy nyet die .xcix. achter late{n}de inde berghe{n}, ende soect dat gedoelt was?
Ende ist dattet gebuert dat hijt vindt: ick seg v voorwaer: hi verblijt hem meer daer af, dan van die .xcix. die niet ghedwaelt en hebbe{n}.
Also is die wille niet voor v vader die inde hemele{n} is, datter een van dese cleynste verloren gaet.
Ist dat v broeder teghe{n} v misdoet, gaet ende straft hem tusschen v ende he{m} alleene Ist dat hi v hoort, so hebt ghi uwe{n} broeder gewonnen.
Maer ist dat hi v niet en hoort, neemt tot v noch een oft twee, op dat in die mont va{n} twee oft drie getuyge{n}, alle woordt staen mach.
Ist saecke dat hy haer nyet en hoort, segget der kercke{n}. Ist dat hy die kerc niet en hoort, so late{n} v wesen als een heyde{n} en{de} publicaen.
Ick seg v voorwaer. So wat ghy binde{n} sult opter aerde{n}, dat sal gebonde{n} zijn en{de} inde{n} hemel. En{de} so wat ghi ontbinden sult opter aerde{n}, dat sal ontbonde{n} zijn inden hemel.
Wedero{m} seg ic v, Ist dat twee wt v, ouer een draghe{n} opter aerde{n}, va{n} alle dinck dat si begheere{n} sullen, sal haer geschieden va{n} mine{n} vader die in die hemelen is:
want waer twee oft drie vergadert zijn in mijnen naem, daer ben ick int midde{n} van haer.
Doe{n} quam Petrus tot he{m}, ende heeft gheseyt. Heere, hoe menichmael sal mijn broeder tege{n} my misdoe{n}, en{de} ic salt he{m} vergeuen? tot seuenmael?
Iesus seyde tot hem. Ick en segge v nyet tot seuenmael, maer tot seuen en tseuentich mael.
Daer om ist rijck der hemele{n} gelijc een me{n}sche die een coninc is, die rekeninge doe{n} woude met zijn knechte{n},
en{de} doe hy begonst te rekene{n}, is he{m} een voorgebrocht, dye hem schuldich was thien dusent ponde{n}.
En{de} als hy niet en hadde, waermede dat hy mocht betale{n}. So gheboot die here he{m}, en{de} zijn wijf en{de} zijn kindere{n}, en{de} al dat hi hadde te vercoopen, en{de} betalinge te doen.
En{de} die knecht neder valle{n}de, badt he{m} seggende. Weest lijdsaem tegen mi, en{de} ick salt v al weder geue{n}.
En{de} die here ontfermende den knecht heeft he{m} los gelate{n}, en{de} dye scult hem quijt gescolden.
Ende die knecht wtgaende, heeft geuonden een van sine medeknechte{n}, die he{m} schuldich was hondert penninge{n}, ende die handt in hem slaende, tooch hem mette{n} hals, segghende. Betaelt dat ghy schuldich zijt.
Ende nederualle{n}de zijn medeknecht, badt hem seggende. Weest lijdsaem tegen mi, ende ic salt v al weder geue{n}.
Mer hi en woude niet ende ghinc hene{n}, ende worp hem inden kercker, tot dat hi die schult betaelde.
Ende als zijn medeknechten ghesien hadden datter gheschiede, zijn si zeer bedroeft ghecomen ende hebben haren heere te kennen ghegeuen, al datter gheschiet was.
Doe riep hem zijn heer, ende seyde hem. Ghi boose knecht al die schult heb ic v quijt ghelate{n}, als ghy mi gebede{n} hadt,
en moeste ghy oec v medeknecht niet ontferme{n}, ghelijc ick uwer ontfermde?
En{de} zijn heere toornich zijnde, heeft hem ouergeleuert den pijnigers, ter tijt toe dat hi betaelde die geheele schult.
Ende also sal mijn hemelsche vader v doen, ist dat ghi een yeghelic uwen broeder niet en vergheeft wt uwer herten.
ENde tis geschiet doe{n} Iesus dese sermonen gheeynt hadde, vertrac hi va{n} Galileen, en{de} is gecome{n} in die eynde{n} va{n} Iudeen ouer die Iordae{n},
en{de} veel scare{n} zijn he{m} na geuolcht, en{de} heeftse daer gesont gemaect.
En{de} die pharizee{n} zijn tot he{m} gecome{n}, temptere{n}de hem, en{de} segge{n}de he{m}. Ist een man geoorloft te scheyde{n} van zijn huysurouwe om een yeghelike sake?
Die welcke haer antwoordende, heeft haer gheseyt. Hebt ghi niet ghelesen, dat die ghene die de me{n}sche maecte va{n} beghin, heeft haer ee{n} ma{n} en{de} vrou gemaect?
Ende hi heeft haer geseyt. Daer om sal een mensch vader en{de} moeder late{n}, en{de} sal bi zijn wijf geuesticht wesen, en{de} si sullen zijn twee in een vleesch,
alsoo en zijnse nv niet twee, maer een vleesch. Daer om dat God te samen gheuoecht heeft, laet dat die mensche{n} niet scheyden.
Si segghe{n} he{m}: waer om heeft dan Moyses ghebode{n} te geue{n} een verstoot brief, en{de} haer te late{n}.
Hij heeft haer geseyt. Moyses heeft v toeghelaten, om die herdich{eyt} uwer herten, te verlaten v wiuen. Maer vanden beghin en heeftet so niet gheweest.
Maer ic seg v dat, so wie zijn wijf verlaet anders dan om ouerspel, ende een ander trout, dese doet ouerspel, ende wie die verlaten trout, die doet ouerspel.
En{de} zijn discipule{n} seyde{n} he{m}. Ist dat die sake des mensche{n} met zijn wijf aldus heeft, so en ist niet goet te houwe{n}.
Die welcke heeft haer geseyt. Nyet al en verstae{n} dat woordt, mer dient gegeue{n} is,
wa{n}t daer zijn besnede{n} die va{n} moeders buyck also ghebore{n} zijn, en{de} daer zijn besnede{n}, die vande{n} mensche{n} besneden gemaect zijn. En{de} daer zij{n} besnede{n}, die he{n} selue{n} besnede{n} hebbe{n} om trijc der hemelen. Diet nemen mach, die nemet.
Doe zijn hem gebrocht kinderen, om dat hi die hant op haer legge{n} soude, en{de} bidden. Die discipule{n} strafte{n} haer.
Mer Iesus seyde haer. Laet die kinderen toe, en{de} en verbiet haer niet tot mi te come{n}, wa{n}t sulcker is trijc der hemelen.
En{de} als hi haer die hant op geleyt hadde, is hi va{n} daer gegae{n}.
En{de} siet een tot he{m} come{n}de, heeft he{m} geseit Goede meester, wat sal ic goets doe{n}, op d{at} ic dewige leue{n} mach hebbe{n}?
de welke heeft he{m} gheseyt. Waer om vraechstu mi vanden goede? daer is een goet, dat is god. Wilt ghi ingae{n} int leue{n}? onderhout die gebode{n}.
Hi seit hem, welcke? En{de} Ihesus seyde. Ghi en sult niet doot slaen. Ghy en sult ghee{n} ouerspel doe{n}. Ghi en sult niet stele{n}. Ghi en sult ghee{n} valsch getuych segghe{n}.
Eert vader en{de} moeder. En{de} ghi sult uwe{n} naeste{n} lief hebbe{n} als v seluen.
Die iongelinc seyt hem. Al dese heb ick onderhouwe{n} van mijn ioncheyt af, wat ghebreect mi noch?
Iesus heeft hem geseyt Ist dat ghy volmaect wesen wilt, gaet ende vercoopt al dat ghi hebt, ende geuet den armen, en{de} ghi sult een scat inde{n} hemel hebben, en{de} coemt volcht mi.
En{de} doe{n} die iongelinc dese rede{n} ghehoort hadde, is hy droeuich wech gegae{n}, want hy was hebbe{n}de veel besittingen.
En{de} Iesus heeft sine{n} discipulen gheseyt. Voorwaer seg ic v. Die rijcke sal swaerlick int rijck der hemele{n} gaen.
En{de} weder om seg ic v. Lichteliker ist een kemel doer een naelden ooghe te gaen, dan een rijcke in te gaen dat rijck der hemele{n}.
Dit gehoort hebbe{n}de die discipulen, verwonderde{n} he{n} zeer, segge{n}de. Wie mach dan behoude{n} worde{n}?
En{de} Ihesus haer aensiende, heeft haer geseyt. Dat is bide{n} me{n}sche{n} onmogelic, maer by god zijn alle dingen mogelic.
Doe{n} antwoorde{n}de Petrus, heeft geseyt. Siet, wi hebben alle dinck ghelaten, ende zijn v na gheuolcht, wat sal o{n}s daer om wesen?
En{de} Iesus heeft haer geseit. Voorwaer seg ick v, dat ghi die mi na gheuolcht zijt, in die weder gheboorte, als die soon des mensche{n} sitten sal in die stoel zijns maiesteyts, so sult ghi mede sitten op die .xij. stoele{n} oordelende die .xij. geslachten va{n} Israel.
Ende al dieghene die laet huys, oft broeders, oft susters, oft vader oft moed{er}, oft huysurou, oft kinderen, oft ackeren om mijnen naem, dye salt honderfout ontfanghen, en{de} dat eewich leuen sal hi besitten.
En{de} veel die de eerste zijn, sullen die laetste worde{n}, en{de} die laetste die eerste.
WAnt dat rijck der hemelen, is gelijck een me{n}sche, die vader des huysghesins is, dye wtgegae{n} is des morghens zeer vroech, om in sine{n} wijngaert arbeyders te huere{n}.
En{de} als een vorwaert ghemaect was met dye arbeyders, op een daghelicse penninck, heeft hijse in sinen wijngaert gesonden.
Ende wtghegaen wesende ontrent der derder vren, heeft ander gesie{n} op die marct ledich staende,
ende heeft haer geseit. Gaet ghy ooc in minen wijngaert, ende dat recht is sal ic v geuen.
En{de} si zijn henen gegae{n}. Wederom is hi wtghegaen ontrent der sester en{de} neghe{n}ster vren, en{de} heeft des gelijcs ghedaen.
En{de} ontrent der elfster vre is hi wtgegaen, en{de} heeft ander gheuonde{n} staende, en{de} seyt haer. Wat staet ghi hier ledich den gheheelen dach?
Si seggen hem: want ons nyemant gehuert en heeft. Hi seide haer. Gaet henen ghi ooc in mine{n} wijngaert.
Alst laet geworde{n} was, so seyde die here des wijngaerts tot sine{n} procuratuer. Roept die arbeyders, en{de} geeft haer loon, beghinnende vande{n} laetste{n} totte{n} eersten.
En{de} als si quame{n} die ontrent der elfster vre{n} gecomen ware{n}, hebbe{n} haer penninge{n} ontfange{n},
ende die eerste come{n}de, hebben ghemeent dat si meer ontfange{n} soude{n}, en{de} si ontfinghen ooc elcs haer penninge{n}.
En{de} si ontfange{n}de murmureerden, teghen den vader des huysghesins,
segghende. Dese leste en hebben maer een vre gewracht, en{de} ghi hebt haer ons ghelijc ghemaect, de welcke die last des dages ende de hitte gedraghen hebben.
Ende hy heeft geantwoort een van haer, en{de} heeft gheseyt. Vrient, ick en doe v gheen onrecht, en zijt ghy nyet met mi ouercomen om eenen penninc?
Neemt dat v is, en{de} gaet. Ick wil desen laesten oock gheuen ghelijck v.
En mach ick niet doen dat ick wille? oft v ooghe quaet is wa{n}t ick goet ben?
Also sullen dye laetste die eerste zijn, ende die eerste die laeste. Want veel zijnder gheroepen, maer weynich wtuercoren.
Ende Iesus opclimmende te Ierusalem heeft met hem ghenome{n} zijn .xij. discipulen int heymelick en{de} heeft haer geseyt,
Siet, wi climmen op tot Ierusalem, en{de} die sone des menschen sal gheleuert worden den princen der priesteren, ende den scriben, en{de} si sullen hem verordeelen ter doot,
en{de} si sullen hem leueren den heydenen te bespotten, ende te gheesselen, ende te cruce{n}, ende hi sal ten derden daghe verrisen.
Doen is tot hem ghecomen dye moeder der kinderen Zebedei met haren sonen, aenbiddende ende begerende wat van hem.
Ende hy seyt haer. Wat wildi? Si heeft hem geseyt. Segt dat dese twee mijn sonen sitten in dijn rijc, de een aen dijn rechter hant, en{de} die ander aen dijn slincker hant.
Ende Ihesus antwoordende heeft gheseyt. Ghy en weet niet wat ghi bidt. Muechdi drincke{n} den kelc die ick drincken sal? Si segghen hem, wi mogen.
Hy heeft haer gheseyt. Ghi sult minen kelc drincken, maer te sitte{n} aen mijn rechter handt ende mine slincker handt, en behoort mi nyet v te gheuen, mer diet bereyt is van minen vader.
Alst die thien gehoort hadde{n}, so zijn si veronwaerdicht geweest, va{n} dese twee broederen.
Mer Iesus heeftse geroepe{n} tot hem, en{de} geseyt. Ghi weet dat die princen der heydenen hebben heerschappie ouer haer, en{de} die groot zijn, gebruycken macht ouer haer.
Also en salt onder v niet zijn, mer so wie onder v groot wil worde{n}, laet die v dienaer zij{n},
ende dye onder v dye eerste wil zijn, dye sal v knecht zijn.
Ghelijck die sone des menschen niet gecomen en is ghedient te woorde{n}, mer te dienen. Ende gheuen zijn siel een verlossinghe voor vele.
Ende si wech gaende van Ierico, is hem gheuolcht een groote schare.
Ende siet twee blinde sittende by den weghe, hebben ghehoort dat Ihesus voor by ghinck, ende hebben gheroepen, segge{n}de. O heere ontfermt onser Dauids soon:
ende dye schare strafte haer, dat si swijghen souden, maer si riepe{n} veel te meer, segghende. Heere, ontfermt onser Dauids soon.
Ende Ihesus heuet gestaen, ende heeft haer gheroepen, en{de} geseit Wat wildi d{at} ic v doe{n} sal?
Si segge{n} he{m}. Here dat onse ooghen gheopent worde{n}.
Ende Iesus ontfermende haer, heeft haer ooge{n} gheraect. Ende ter stont hebbe{n}se gesie{n}, ende si zijn hem na geuolcht.
ENde als si ghenaecte{n} Hierusalem, ende tot Bethphage ghecomen ware{n}, totten berch van Oliueten: heeft Iesus twee discipulen ghesonde{n},
seggende haer. Gaet int casteelke{n}, dat teghen v is, ende ter stont sult ghi een eselin ghebonden vinden, ende een vuelke{n} met haer. Ontbintse, ende leytse tot my.
Ende oft v yemant wat seyt, segghet. Die heere heeft dese van noode. Ende ter stont sal hy haer laten.
Ende dit is gheschiet, op dat veruult soude worde{n}, datter ghesproken is door den Propheet, seggende.
Segghet die dochter va{n} Syon. Siet, v coninck coemt v sachtmoedich, sittende op een eselinne, ende die ionghe des iucdragenden ezels.
Ende die discipulen gaende, hebben ghedaen als Ihesus haer beuole{n} hadde.
Ende hebben die ezelinne en{de} die ionghe ghebracht, ende hebben haer cleederen op haer gheleyt, ende hebben he{m} daer op doe{n} sitten.
Ende veel scaren hebbe{n} haer cleederen inden wech ghespreyt. Ende dander sneden tacken va{n} die boome{n}, ende spreydense inde{n} wech.
Ende die scare{n} die voorghingen ende na volchden, riepen segge{n}de. Osanna den soon Dauid, gebenedijt is hi, dye daer coemt inden naem des heeren. Osanna int alder hoochsten.
Ende als hy ghegaen was in Hierusale{m}, is alle die gantse stadt beroert geweest, segghende. Wie is dese?
Ende dat volck seyde. Dit is Ihesus een Propheet van Nazareth Galilee.
Ende Iesus is inden tempel Gods ghegaen, ende worp wt al die coopende en{de} vercoopende waren inden tempel, ende die tafelen vanden wisselaren, ende die stoelen va{n} dye duyuen vercochten, heeft hy om ghekeert.
Ende heeft haer gheseyt. Daer is gescreuen. Mijn huys sal een bede huys ghenoemt worde{n}. En{de} ghy hebt d{at} ee{n} moortcuyl gemaect.
Ende daer zijn tot hem gecome{n} inden te{m}pel blinde ende cruepele{n}, en{de} hi heeftse gesont gemaect.
Die prince{n} der priestere{n} ende scribe{n}, gesie{n} hebbe{n}de die wonderlike dingen, dwelcke hi gedae{n} had, ende die kindere{n} inden tempel roepende ende seggende osanna den soon Dauid. So zijn si toornich gheweest
ende hebben hem gheseyt. Hoort ghi wel wat dese segghen? Ende Iesus seyt haer. Ia ick en trouwe. Hebt ghi noeyt ghelesen. Want wt den mont der kinderen ende die suyghende zijn, hebt ghi dat lof volmaket?
ende als hi haer ghelaten hadde is hy wter stadt ghehaen in Bethanien, ende is daer gebleue{n}
Smorghens weder in dye stadt keerende, heeft he{m} gehongert.
En{de} siende eene{n} vijch boom bi den wech, isser bi gecome{n}, ende en heeft nyet in haer geuonden, dan bladere{n} allene. Ende hy heeft tot haer gheseyt. Nae dese tijt en moet wt v gheen vrucht wassen inder eewich{eyt}. En{de} die vigheboom is ter stont dorre geworde{n}.
Ende alst die discipule{n} gesien hadde{n}, hebbe{n} si he{n} verwondert segge{n}de. Hoe isse so gheringe verdroocht?
Ende Iesus antwoorde{n}de seyt haer Voorwaer seg ick v, waert dat ghi gheloof hadt, en{de} niet en twifelde, so sout ghi niet alleen doen, dat den vijgeboom geschiet is, maer al seyde ghi, desen berch heft v op, en{de} werpt v in die zee, het sal geschie{n}.
En{de} al dat ghee{n} dat ghi bidde{n} sout in v gebet, geloue{n}de sult ghijt vercrigen
Ende als hi gecomen was inde{n} tempel, so zijn tot hem gecomen daer hi was leere{n}de die princen der priesteren, ende ouders des volcs, segghende. In wat macht doet ghi dit? Ende wie heeft v dese macht gegeuen?
Iesus antwoordende, heeft haer geseit Ic sal ooc v een woort vragen, twelck ist sake dat ghijt mi segt, so sal ic ooc segghe{n}, in wat macht dat ic dit doe.
Ioannes doopsel van wien wast? wten hemel oft wten menschen? Ende si hebben by haer seluen ghedocht, segghe{n}de. Seggen wi wt den hemel so sal hi ons segge{n}, waer om en hebt ghi da{n} hem niet gelooft?
En{de} ist dat wi segge{n}, wten mensche{n}, so vreesen wi die scare{n}, wa{n}t si hadden Ioanne{m} al te samen voor een propheet
Ende Ihesu antwoordende, hebben si gheseyt: wi en wetens niet. En{de} hy heeft tot haer geseyt. Noch ic en segghe v ooc nyet, in wat macht dat ic dit doe.
Mer wat dunct v? een mensch had twee sone{n}, ende gaende totte{n} eerste{n} heeft gheseyt Sone gaet heden, ende werct in mine{n} wijngaert.
Ende hi antwoordende, sprack. Ick en wil. Ende daer na berou crigende, ghinc hi henen.
Ende gae{n}de totte{n} ander, heeft des gelijcs geseyt. En{de} die antwoorde{n}de, sprack. Ic gae heer. En{de} hi en is niet gegae{n}.
Wie va{n} dese twee heeft gedae{n} de{n} wil des vaders? En{de} si segge{n} he{m}: die eerste. Iesus sprack tot haer Voorwaer seg ic v, d{at} die publicane{n} en{de} hoeren voor v sulle{n} gae{n} int rijck gods,
wa{n}t Ioa{n}nes is tot v gecome{n} doer de{n} wech des rechtuerdicheyts, en{de} ghi en hebt he{m} niet gelooft, die publicane{n} en{de} die hoere{n} hebbe{n} hem ghelooft. En{de} ghi sie{n}de en hebt ghee{n} penitencie gedae{n}, daer na om hem te geloouen.
Hoort een parabel. Een mensch wasser, een vader des huysgesins, die welcke geplant heeft eene{n} wijngaert, ende heefter eenen tuyn om gheleet, ende heeft een pers daer in ghegraue{n}, ende een toren ghetimmert, en{de} heeft he{m} die boulieden verhuert, en{de} is pelgrimagie gereyst
Ende als die tijt der vruchte{n} ghenaect was so heeft hi gesonden zijn knechte{n} tot die ackerliede{n}, op datse die vruchte{n} ontfange{n} souden.
Ende de bouliede{n} zijn knechten gegrepen hebbe{n}de, hebbe{n} de{n} eene{n} gesleghe{n}, dander gedoot, de{n} derde{n} gesteent.
Weder heeft hi ghesonde{n} ander knechte{n}, meer dan deerste, en{de} si hebbe{n} haer des gelijcs ghedae{n}.
En{de} ten laetsten heeft hi gesonde{n} tot haer sinen soon, segge{n}de. Si sulle{n} misschien mine{n} soon ontsien.
En{de} die ackerliede{n}, als si de{n} soon gesien hebbe{n}, hebbe{n} geseyt onder malcanderen. Dit is dye erfgenaem, coemt laet ons hem doode{n}, en{de} wi sullen zijn erf hebbe{n}.
En{de} als si hem geuaet hebbe{n}, hebbe{n} si hem wt den wijngaert geworpe{n} ende gedoot.
Daer om, wa{n}neer die here des wijngaerts coemt wat sal hi desen boulieden doen?
Sij segge{n} hem. Die quade sal hi qualic doe{n} vergaen, ende sinen wijngaert sal hi ander bouliede{n} verhueren, welcke hem vrucht sullen gheuen op sinen tijt.
Iesus sprac tot haer. Hebt ghi noyt gelesen in die scrifte{n}. Die steen, welcke die werclieden verworpe{n} hadde{n}, dye is gemaect int hooft des hoecs? Dat is vande{n} heer gedaen ende tis wonderlic in ons oogen.
Daer om segge ic v, dat rijck Gods sal va{n} v genome{n} worden, ende tsal gegeue{n} worden den heydenen, doende zijn vrucht.
Ende die daer valt op desen steen, sal ghebroke{n} worden. Maer op wien dat hi valt, sal hi te niet make{n}.
En{de} als die prince{n} der priesteren ende die pharizeen gehoort hadden dese parabole{n}, hebbe{n} si verstaen dat hi va{n} haer sprack,
ende soeckende hem te vanghen, hebben gheureest dye scharen, want si hielden hem voor een propheet.
Ende Ihesus antwoorde{n}de, heeft weder om gesproken tot haer, door parabolen ende gheseyt.
TRijck der hemelen is gelijc geworden, een mensche die coninc was, die welcke bereyt hadde sine{n} soon een bruyloft,
ende heeft wtgesonde{n} zijn knechten, te roepe{n} dye daer totten bruyloft ghenoot ware{n}, ende si en wouden niet comen.
Weder om heeft hy wtgesonde{n} ander knechten, segge{n}de. Segt die ghenoode{n}. Siet, mijn maeltijt heb ic bereyt, mijn ossen ende mijn ghemeste beeste{n} zijn gheslaghe{n}, ende tis al bereyt, coemt ter bruyloft.
Ende si en hebbent niet waer ghenomen, ende zijn wech ghegae{n}, die een in sinen acker, die ander tot zijn comenschappe{n}
Ende dander hebben zijn knechten gehouden, ende haer spijt aenghedaen hebbende, hebben haer ghedoot.
Ende doe{n} dye coninc dit ghehoort hadde, is hy toornich gheworden, ende zijn heyr ghesonden hebbende, heuet bedorue{n} die dootslagers, en{de} haer stadt aen brant ghesteken.
Doen sprack hi tot sinen knechten. Die bruyloft is bereyt, maer die daer ghenoot waren, en ware{n} niet waerdich,
daer om so gaet in die wtganghen der weghen, ende al die ghi vindt, die roept ter bruyloft.
En{de} zijn knechten zijn wtgegae{n} in die weghen, ende hebben vergadert al die ghene die si hebben gheuonden, quade en{de} goede tsame{n}, en{de} die bruloft is veruult met gasten.
Ende als die coninc ingegaen is om te sien, die daer aen die tafele{n} sate{n}, heeft hy ghesien eenen mensche die niet ghecleet en was met dat bruyloft cleet,
en{de} sprack tot he{m} Vrient, hoe sidi hier in gegaen, niet hebbe{n}de een bruylofs cleedt? Ende hi heeft gesweghen.
Doen heeft die coninc zijn dienare{n} geseyt. Sijn hande{n} en{de} zijn voete{n} gebonden wesende, werpt he{m} in dye wterste duysternis, daer sal wesen screyinge, en{de} knersinge der tanden.
Want veel zijnder gheroepe{n}, maer weynich wtuercoren.
Doen, dye pharizeen van daer gaende, hebbe{n} eenen raedt geuonden, dat si he{m} souden vanghe{n} in zijn woorde{n}.
En{de} si sonden tot hem haer discipulen mette{n} Herodiane{n} segghende. Meester, wi weten dat ghi warachtich zijt, ende de{n} wech gods in die waerheyt leert, en{de} nyemant en vreest, wa{n}t ghi en siet niet aen de persoon der mensche{n}.
Daer om segt ons, wat dunct v, behoortmen scattingen den keyser te geuen, oft niet?
En{de} als Iesus haer valscheyt kende, sprac hi. Wat te{m}pteert ghi mi hypocriten,
toont mi die munt des scattinge. En{de} si hebbe{n} hem voort ghebrocht eene{n} penninc:
en{de} hi seyde haer. Wie{n}s is dit beelt en{de} dat opscrift?
Si segge{n} he{m}, des keysers. Doen sprack hy tot haer. Daer om geeft dat des keysers is, den keyser, en{de} dat gods is, god
Ende als si dit ghehoort hadden, so hebben si hem verwondert, ende hem latende, zijnse wech ghegaen.
Op dien dach zijn tot hem ghecome{n} die Saduceen, die welcke segghe{n} datter gheen verrisenis en is, ende hebbe{n} he{m} gheuraecht
segghende. Meester, Moyses heeft geseyt waert saeck datter yemant storf ghee{n} kint hebbende, dat zijn broeder trouwen soude zijn huysurouwe, ende tsaet zijns broeders verwecken soude:
Ende bi ons waren seue{n} broeders, en{de} die eerste als hy een huysurou ghetrout had, is ghestoruen, ende ghee{n} saet hebbende, heeft ghelate{n} dye huysurou zijn broeder:
des ghelijcs den tweeden, ende den derden, totten seuenden toe.
Ten laetste{n} va{n} allen, is die vrou ooc ghestoruen.
Daer om in die verrisenis, wiens huysurou salt van die seuen zijn? want si hebbe{n} haer alle seue{n} ghehadt.
Iesus antwoorde{n}de, heeft haer geseyt. Ghi dwaelt, niet wetende die scriftueren, noch dye cracht Gods.
In dye verrisenisse en hilickense niet, oft si en worden niet te houwelic ghegeuen, maer si zijn ghelijc Enghelen Gods inden hemel.
Maer van die verrijsenisse der doode{n} en hebt ghi niet gelesen, dat tot v gesproke{n} is va{n} god, segge{n}de tot v.
Ic ben een god va{n} Abraha{m}, ende een god va{n} Isaac, en{de} een god van Iacob. Daer en is ghee{n} god der doode{n}, mer der leue{n}dige{n}
En{de} die schare{n} dit horende, hebbe{n} haer verwondert van zijn leeringe.
Dye pharizeen horende dat hy dye Saduceen den mont ghestopt hadde, zijn te samen ghelopen in een,
en{de} een wt haer, welck een doctoer was des wets, heeft hem gheuraecht, tempterende hem,
en{de} seyde. Meester, welck is dat grootste gebodt inde wet?
Iesus sprac tot he{m}. Ghi sult lief hebbe{n} uwe{n} here uwe{n} god, wt al uwer herte{n}, wt al uwer siele{n}, wt al uwer gedachte{n},
dat is dat grootste ende eerste ghebodt.
Ende dat tweede is des ghelijcs. Ghi sult lief hebbe{n} v naeste{n}, als v selue{n}.
In dese twee gebode{n} hangt die gantse wet en{de} propheten.
En{de} doe{n} die pharizee{n} vergadert ware{n}, heuet Iesus hem geuraecht,
segghende. Wat dunct v van Christo, wiens soon ist? Si segghen. Dauids.
Hy sprack tot haer. Hoe hiet hem dan Dauid inden gheest, heer seggende.
Die heer heeft gheseyt minen heer, sidt aen mijn rechter handt, ter tijt toe dat ic sal setten uwen vyanden een voetbanc dijnder voeten?
Daer om, ist dat Dauid he{m} een here noemt, hoe ist zijn soon?
Ende nyemant en mocht hem yet antwoorden, en{de} nyema{n}t wt haer heeft ghedoruen van dien dach he{m} meer te vraghen.
DOen heeft Iesus gesproken totte{n} scaren, ende tot zijn discipulen,
segghe{n}de Op den stoel van Moyses zijn geseten die Scribe{n} en{de} Pharizee{n},
daer om al dat si v gebieden te houden, hout dat, en{de} doetet, maer na haer wercken en wilt niet doen. Want si seggent, ende en doent niet.
Want si binden te samen groote lasten, en{de} swaer om te draghen, ende leggen die op die scouderen der menschen, maer met haer vinger en wille{n} si die niet rueren.
Want alle haer wercken doen si om vanden menschen ghepresen te worden. Want si verbreyden haer Philacteria, ende si maken grootte zoomen,
ende si beminne{n} dye eerste plaetsen in die auo{n}tmalen. Ende die eerste plaetsen in die synagogen,
ende groetinghen op die merct, ende worden ghenoemt van die mensche{n}, Rabbi
En wilt ghi liede{n} niet genoemt worde{n} Rabbi, Want een is v meester. Ende ghy zijt al te samen broeders.
En wilt v ghene{n} vader noemen opter aerde{n}, wa{n}t een is uwe vader die welcke inden hemel is.
En wilt niet geheete{n} worde{n} meesters, wa{n}t een isser v meester, Christus.
Die die grootste is onder v, sal v dienaer worde{n}.
En{de} die he{m} verheft, sal veroetmoedicht worden. En{de} die he{m} verootmoedicht, sal verheuen worden.
Wee v scribe{n} en{de} pharizee{n} hypocrite{n}, dye daer sluyt dat rijc der hemele{n} voor die me{n}sche{n}, want ghi daer niet in en gaet, ende die daer toe come{n}, en laet ghi niet ingaen.
Wee v scriben en{de} pharizeen hypocriten, die welck eedt die huysen der weduwe{n}, lange gebede{n} biddende. Daer o{m} sult ghi swaerliker ordeel ontfangen.
Wee v scribe{n} en{de} pharizee{n} hypocrite{n}, wa{n}t ghi omgaet die zee en{de} dat lant, om eenen te brengen tot uwer wet, en{de} als hijt geworden is, so maect ghi he{m} een soon des hels, tweemael meer dan ghi zijt.
Wee v blinde leytsliede{n}, wa{n}t ghi segt. Al die ghene die daer sweert by den te{m}pel, dat is niet, mer die daer sweert bi dat gout des tempels, die is schuldich.
O dwase en{de} blinde, want wat is meerder, dat goudt oft den tempel, welcke tgout heylich maect?
Ende al die ghene die daer sweert by dat outaer dat is niet, maer al die ghene die daer sweeret by die gaue, welcke opt outaer is, die is schuldich.
O blinde: want wat is meerder, die gaue oft outaer, twelck de gaef heylich maect?
Daer om die daer sweert by dat outaer, die sweert bi dat, en{de} by al tghene datter op is.
Ende die daer sweert by den tempel, die sweert by die, ende bi die ghene die daer in woent.
Ende die daer sweert by den hemel, die sweert bi den stoel Gods, en{de} by die ghene die daer op sidt.
Wee v scribe{n} ende pharizeen hypocriten, die daer vertient mentham, ende anijs, en{de} camijn, en{de} dattet swaerste was van die wet, achter gelaten hebt, dat ordeel, barmherticheyt en{de} dat geloof. Dit moetmen doen. En{de} dat ander niet achter laten.
Blinde leytsliede{n}, cleysende een mugge en{de} verslinde{n}de een cameel.
Wee v scriben, en{de} pharizeen hypocriten, want ghi reynicht tbuyte{n}ste des croes ende des scotels, maer binne{n} zijdi vol rouerije ende onreynicheyts
Ghi blinde pharizee{n}, reynicht eerst dat binnen den napt en{de} scotel is, op dat die buytenste van dese reyn mogen worde{n}.
Wee v scribe{n} en{de} pharizee{n} hypocrite{n}, wa{n}t ghi zijt gelijc die witte graue{n} die va{n} bute{n} schoon schijnen mer va{n} binne{n} zijnse vol doode beene{n} en{de} alle onreynicheyt.
Also schijnt ghi va{n} buyten rechtuerdich de{n} mensche{n}, mer va{n} binne{n} zijt ghi vol geueynstheyt, en{de} boosheyt.
Wee v scriben en{de} pharizeen hypocriten Want ghi timmert die graue{n} der prophete{n} ende verciert die graue{n} der rechtuerdigen,
ende segget. Hadde{n} wi geweest in dye dage{n} va{n} onse vadere{n}, wi en soude{n} n{iet} geweest zijn haer gesellen in dat bloet der prophete{n}.
Aldus zijt ghi v seluen een ghetuych, dat ghi zijt kinderen der ghenen, die welcke die propheten ghedoot hebben.
Ende veruult ghi die mate uwer vadere{n}.
Ghi serpente{n} en{de} geslacht der slanghe{n}, hoe sult ghi ontulieden dat ordeel der hellen?
Daer om seg ic v, siet, ick sende tot v prophete{n} en{de} wisen, en{de} scribe{n}, en{de} sommige van haer suldy doode{n} en{de} cruyce{n}, en{de} somige van haer suldy geesselen in v synagoge{n}, en{de} sultse veruolghe{n} va{n} deen stadt in die ander,
op d{at} op v come alle rechtuerdich bloet, dwelke wt gestort is op der aerde{n}, va{n} dat bloet des rechtuerdigen Abels, tot dat bloet van Zacharie des soo{n}s Barachie, die ghi doot geslage{n} hebt, tussche{n} den tempel en{de} dat outaer.
Voorwaer segge ic v, al dese dinghen sullen comen op dit geslacht.
Ierusalem Ierusalem, die dootslaet die Prophete{n}, ende steenicht den ghene{n} die tot v ghesonden zijn. Hoe dicwils hebbe ic willen vergaderen v sonen, ghelijck een hinne verghadert haer kiekenen onder haer vloghelen? Ende ghy en hebt nyet ghewilt.
Siet v huys sal v woest ghelaten worden,
want ick segghe v: Ghy en sult mi hier nae nyet meer sien, ter tijt toe dat ghi segghet. Ghebenedijt is hy, die daer coemt inden name des Heeren.
ENde Iesus wt ghegaen zijnde vanden tempel, zijn zijn discipulen tot hem gecomen, om dat si he{m} thone{n} soude{n} die tymme ringhen des tempels.
Ende hi antwoordende, heeft haer gheseyt. En siet ghi niet al dese? Voorwaer segge ic v, hier en sal de{n} eene{n} stee{n} op de{n} andere{n} niet gelate{n} worde{n}, die niet gedestrueert en sal worden.
Ende sittende op dien berch van Oliueten, zijn zijn Discipulen heymelick tot hem ghecomen, segghende. Segghet ons, wanneer dese dinghen geschie{n} sullen, en{de} welck teeken dijnre toecoemst zijn sal, en{de} der eyndinghe der werelt.
Ende Ihesus antwoordende, heeft tot haer gesproke{n}. Siet dat nyema{n}t v en verleye,
wa{n}t daer salder veel coemen in mine{n} name, segge{n}de, ic ben Christus en{de} sullender veel verleyden.
Ende ghi sult hooren oorloghen, ende geruchten van oorloge{n}, maer siet toe, dat ghy niet verstoort en wort. Want het is va{n} noode dat alle dese dinge{n} geschie{n}, mer noch en ist ghee{n} eynde.
Wa{n}t dat een volck sal tegen dat ander volck opstae{n}, en{de} dat ee{n} rijck tege{n} dat ander rijc. En{de} daer sulle{n} zijn pestile{n}cien diertide{n} en{de} aertbeuinge{n} in plaetsen,
en{de} alle dese zijn beghinselen des droefenissen.
Ende dan sullen si v leueren in tribulacien, en{de} sulle{n} v doode{n}, ende om mijne{n} naem so suldi gehaet zijn va{n} alle tvolck,
ende dan sullender veel ghescandalizeert worden, ende sullen malcandere{n} leueren, ende sullen malcanderen hatende zijn.
En{de} veel valsche propheten sullen opstae{n}, en{de} sullender veel verleyde{n},
ende wa{n}t die boosheyt oueruloedich sal zijn, soo sal die liefde van veel vercouden.
Ende die volstandich blijft tot den eynde, die sal salich wesen.
Ende dit Euangelie des rijcs sal in die geheel werelt ghepredict worde{n}, tot een getuychnisse voor alle volck. Ende dan sal die eyndinge comen
Hier om als ghi sie{n} sult die grouwelicheyt der verlatenisse, die vanden propheet Daniel geseyt is, stae{n}de in die heylige plaetse. Die dit lesende is verstae dat,
dan die in Iudee{n} zijn vlien inde berge{n},
en{de} die op dat dack is en climt n{iet} af, om wat wt zijn huys te halen,
ende die inde{n} acker is, en keert niet om, om sine{n} rock te halen.
Wee de{n} ghene{n} die beurucht zijn en{de} voede{n} in die{n} dage{n}:
en{de} bidt dat v vliedinghe niet en gheschie inden winter noch opten sabboth.
Want dan sal een groote tribulacie zijn, welckens ghelijck niet gheweest en is vanden beghinsel des werelts, tot desen tijden toe, noch en sal gheschien.
Ende ten waer saecke dat die daghen vercort waren, daer en soude alle vleesch niet salich worde{n}, mer om die wtuercoren sullen dye daghen vercort worden.
Dan, waert saecke dat yemant tot v seyde. Siet hier is Christus, ofte daer, en wilt niet ghelouen,
want valsche christen, ende valsche propheten sullen opstae{n}, ende sullen geuen grote teekenen en{de} voorteekenen, also dat die wtuercore{n} in dwalinghe geleyt soude{n} worde{n}, waert mogelic.
Siet, ic hebt v te vore{n} geseyt.
Hier o{m} ist dat si tot v seggen. Siet, hy is in die voestine, en wilt nyet wtgae{n}. Siet hy is int heymelicste, en wilt des niet geloue{n}.
Wa{n}t gelijc de{n} blixem wt ooste come{n}de is, ende wort gesien tot int westen, also sal die toecoemst vande{n} soon des mensche{n} zijn.
Daer dat lichaem wesen sal, daer sullen dye aernen vergadert worden.
Ter stont na die tribulacie deser daghe{n}, sal die sonne verdonckert worden, en{de} die maen en sal haer licht niet geuen. Ende dye sterren sullen wten hemel vallen. Ende dye crachten der hemelen sullen beroert worde{n},
ende dan sal dat teeken va{n} die sone des mensche{n} inde{n} hemel ope{n}bare{n}. En{de} dan sullen alle die geslachte{n} der aerde{n} weene{n}, ende sullen sie{n} de{n} soon des me{n}sche{n} come{n}de in wolcke{n} des hemels met macht en{de} grote glorie:
en{de} hi sal zij{n} engelen seynde{n} met ee{n} basuyn en{de} grote ste{m}me. Ende sullen zijn wtuercore{n} vergaderen vande{n} vier winden, vande{n} opperste{n} der hemelen, tot haer eynden.
En{de} leert vanden vigheboom een ghelikenis, want als sinen tack teer is, en{de} als he{m} bladere{n} wt ghewassen zijn, so weet ghi dat den somer nae by is.
Also ghi mede, als ghi alle dese dinge{n} siet, so wetet dattet na by in die dore is.
Voorwaer segghe ick v, dit gheslacht en sal niet voorbi gae{n}, ter tijt toe, dat dyt al gheschiet.
Hemel en{de} aerde sullen vergaen, maer mijn woorden en sullen niet vergaen.
Maer van dien daghe en{de} vre: en weet nyemant noch oock die Engelen der hemelen, dan alleen die vader.
Ghelijc alst was in die dage{n} van Noe, also sal die toecoemst vande{n} soen des me{n}sche{n} zijn.
Wa{n}t gelijc si ware{n}, die voor die diluuie ware{n} etende en{de} drincke{n}de, houwende, en{de} tot houwelic bestede{n}de, tot dien daghe dat Noe gegaen was in de arcke,
en{de} dat niet beke{n}t en hebben, voor dat die diluuie gecomen was ende haer alle wech genomen hadde, alsoe sal ooc die toecoemst vanden soen des menschen zijn.
Dan sullender twee inden acker zijn, die een sal op genomen worden, en{de} dye ander sal achter gelaten worden,
twee malende aen een molen, deen sal genome{n} worden, ende dander sal gelaten worden: twee in een bedde, deen sal genomen worden, ende dander sal gelaten worden.
Hier om so waect, want ghi niet en weet in wat vre v heer comen sal.
Ende weet dat, want waert sake dat die vader des huysgesins wist in welcke vre dat die dief gecome{n} soude hebbe{n}, hy soude sekerlic gewaect hebben, ende en soude zijn huys niet laten doorgraue{n} hebben
Hier om so weest ghi ooc bereyt, wa{n}t in dier vre als ghijt niet en meynt, so sal die soon des me{n}sche{n} come{n}.
Wie meendi is ee{n} getrou en{de} wijs knecht, de{n} welcke{n} die here ouer zijn huysgesin gestelt heeft, op d{at} hy haer spijse geue{n} soude op zijn tijt?
Salich is die knecht de{n} welcke{n} die here also doende vint: als hi come{n}de sal zijn.
Voorwaer segge ic v, wa{n}t hi he{m} boue{n} alle zij{n} goede{n} sette{n} sal.
En{de} waert d{at} die quade knecht in zij{n} hert segge{n}de waer. Mijn here beyt lange eer hi coe{m}t
en{de} dat hi dan begonst zijn mede knechten te slaen, en{de} ooc te ete{n} en{de} te drincke{n} mette{n} dronckaerts,
soe sal dye heere des knechts in dien dach come{n}, inde{n} welcke{n} hy he{m} niet verwachte{n}de en is, en{de} in die vre, in welcke hi dat niet en weet.
En{de} zijn here sal hem deylen, en{de} zijn deel sal hi mette{n} gheueisden setten, daer sal screyinge en{de} knersinge van tande{n} zijn.
DAn sal trijck der hemelen ghelijck zijn thien maechden, die welcke haer lampen nemende, zijn wtghegaen den bruydegom ende die bruyt te ghemoedt.
Ende vijf wt haer waren dwaes, ende vijf wijs.
Maer dye dwaes ware{n}, haer lampen genomen hebbende, en hadde{n} gheen olye met haer ghenomen.
Dye wijse hadden olye in haer vaten ghenomen, met haer lampen.
Ende als die bruydegom toefde, so hebben sy altemale ghesluymert ende gheslapen.
En{de} midden inder nacht isser eenen roep gheschiet. Siet dye bruydegom coemt gaet wt hem te gehmoedt.
Doen zijn opgestaen alle dye maechden, en{de} hebben haer lampe{n} bereyt.
En{de} die dwasen hebben totte{n} wijsen geseyt. Geeft ons va{n} uwe olye, wa{n}t ons lampen gaen wt.
Die wijse hebben geantwoort Op d{at} ons en{de} v bi aue{n}ture{n} niet en ontbreke, gaet lieuer tot de{n} ghene{n} die daer vercope{n} en{de} coopt voor v selue{n}.
Als si gingen cope{n}, is die bruydegom gecome{n}, en{de} die daer bereyt waren, zijn ingegaen met hem ter bruyloft, en{de} die doere is geslote{n}.
Ten alder laetste{n} come{n} die ander maechden, seggende. Heere, here, doet ons op.
En{de} hi antwoorde{n}de sprac. Voorwaer seg ick v, ick en kenne v nyet.
Aldus so waect, want ghi en weet dach noch vre.
Want gelijc een me{n}sche pelgrimage reysende, heeft geroepe{n} zijn knechte{n}, ende heeft haer gegeue{n} zijn goet.
Den eene{n} heeft hy gegeuen vijf pont, den anderen twee pont, den derden een pont, een yegelic na zijn eyghen macht, en{de} ter stont is hi gereyst.
En{de} die ghene die vijf pont ontfange{n} hadde is wech gegaen, en{de} heeft daer mede gecome{n}scapt, ende heeft ander vijf pont gewonne{n}.
Des gelijcs oec die daer twee o{n}tfange{n} hadde, heeft twee ander gewonne{n}.
Mer die een ontfange{n} hadde, wech gaende, heeftet in daerde begraue{n}, en{de} heeftet gelt zijns here{n} geborge{n}.
Ende na veel tijts, die here der knechte{n} is gecome{n} en{de} heeft rekeninge met haer gehoude{n}.
En{de} dye ghene die vijf pont ontfange{n} hadde comende, heeft voort gebrocht vijf ander pont, seggende. Here vijf pont haddet ghi my ghegeuen. Siet vijf ander pont hebbe ick daer bouen gewonne{n}.
Sijn here sprack tot hem. Ey goede ende getrouwe knecht, want ghi ouer weynich getrou hebt geweest, ouer veel sal ick v setten. Gaet in dye blijscap ws heren.
En{de} die ghene die twee pont ontfange{n} hadde comende sprac. Heer twee pont hadt ghi my gegeue{n}, siet twee ander pont heb ic daer bouen gewonne{n}.
Sijn here sprac tot he{m}. Ey goede ende getrouwe knecht, wa{n}t ghi ouer weynich hebt ghetrou geweest, ouer veel sal ic v sette{n}, gaet in die blischap ws heren.
En{de} die ghene dye een pont ontfange{n} had, come{n}de sprac: Heere, ic weet dat ghi een hert man zijt, mayende daer ghy niet gesaeyt en hebt, en{de} vergarende daer ghi nyet gestroyt en hebt,
en{de} veruaert zijnde ben ic henen ghegaen ende heb v pont in daerde gheborgen Siet ghi hebt dat v is
En{de} zijn here antwoordende heeft hem gheseyt: ghi quade en{de} luye knecht, ghi wist dat ic maye daer ic niet ghesaeyt en heb, ende vergadere daer ic niet gestroyt en heb.
Daer om wast van noode d{at} ghi mijn ghelt dye banckierders ghegeuen hadt, en{de} ic come{n}de soude sekerlic ontfanghe{n} hebben dat mijn was met woecker.
Aldus neemt van hem dat pont en{de} geuet hem dye thien ponde{n} heeft.
Wa{n}t al die daer heeft die{n} sal gegeue{n} worden: en{de} hy salt oueruloedich hebbe{n}. Mer die niet en heeft, ooc dat ghene dat hy schijnt te hebben, sal van he{m} gehaelt worde{n}.
En{de} den onnutte{n} knecht worpt in dye wterste duysternis. Daer sal wesen screyinge ende knersinge der tanden.
Als die soon des menschen comen sal in zijn maiesteyt, en{de} al zijn heylighe enghelen met hem. Dan sal hy sitten op die stoel zijnder glorien,
ende al dat volc sal voor he{m} vergadert worden, en{de} hy sal haer sceyden deen vanden anderen, ghelijc als een herder dye schapen van die bocken scheyt.
En{de} die schapen sal hy setten aen zijn rechter hant en{de} die bocken aen die slincker hant.
Dan sal de coninck seggen den genen dye aen zijn rechter ha{n}t zijn sullen Coemt ghi gebenedide mijns vaders, besit dat rijc, dat v bereyt is van beghin der werelt,
want ick ben hongerich geweest, en{de} ghy hebt my gespijst. Ic ben dorstich geweest, en{de} ghy hebt mi drincken ghegheue{n}. Ick was gast, en{de} ghi hebt mi geherbercht.
Naect, en{de} ghi hebt mi gecleet. Cranc en{de} ghi hebt mi besocht. Ic was inde{n} kercker ende ghi hebt tot mi ghecomen.
Dan sullen die rechtuaerdighe hem antwoorde{n} segghe{n}de. Heer wa{n}neer hebben wi v gesien hongerich, en{de} hebben v gespijst? en{de} dorstich, ende hebben v drincke{n} gegheue{n}?
En{de} wa{n}neer hebben wy v gesien een gast, en{de} hebben v gheherbercht? oft naect en{de} hebbe{n} v gedect?
Oft wa{n}neer hebbe{n} wy v ghesien cranc, oft inde{n} kercker, ende zijn tot v gecomen?
En{de} dye coninck antwoordende, sal haer segghe{n}. Voorwaer seg ic v. Also verre alst ghijt ghedaen hebt een van desen mijn alderminsten broederen, so hebt ghijt my gedaen.
Dan sal hy ooc seggen die ghene dye aen zijn slincker hant sullen zijn. Baet van my ghy vermaledide in dat eewige vier dat bereyt is den duuel ende zijn engelen.
Wa{n}t ick ben hongerich geweest, en{de} ghy en hebt my gheen spijse gegeue{n}. Ic be{n} dorstich geweest en{de} ghy en hebt my gheen drincken gegeue{n}.
Ick was een gast, en{de} ghi en hebt mi niet geherbercht Ick was naect, en{de} ghi en hebt mi niet gedect. Ic was cranck, en{de} inden kercker ende ghi en hebt mi niet besocht.
Dan sullen si hem antwoorde{n} en{de} seggen. Heer wanneer hebben wy v gesien hongerich, oft dorstich, oft een gast, oft naect, oft cranck, oft inden kercker, ende en hebben v niet gedient?
Dan sal hi haer antwoorde{n} segghende: Voorwaer seg ick v. Also verre als ghijt niet gedaen en hebt een van desen minen minsten, so en hebdijt my nyet gedaen.
En{de} dese sullen gaen in die eewige pijn, mer de rechtueerdige in dat eewige leuen.
ENde het is gheschiet, als Iesus alle dese sermonen gheeyndet hadde, so heeft hi sinen discipulen gheseyt.
Ghi weet dattet nae twee daghe{n} passchen wort, ende die soon des menschen sal geleuert worde{n}, om ghecruyst te worden.
Doen zijn die princen der priesteren, ende die ouders des volcs vergadert geweest in die sael des princen der priesteren, de welcke genoemt wordt Cayphas.
En{de} hebbe{n} eenen raet gehoude{n} dat si Iesum door bedroch vanghen, ende dooden mochten.
En{de} seyden Niet in die hoochtijt, op datter ghee{n} oploop gheschiede onder twolck.
Als Iesus in Bethanie{n} was, int huys va{n} Symon leproos,
is tot he{m} gecome{n} een vrou, hebbe{n}de een bussche met coestelijcke salue En{de} si heeftet wt ghestort op zijn hooft daer hy was aen die tafel sittende.
Ende die discipulen dat siende, hebbe{n} he{n} veronweerdicht seggende. Waer toe is dit verlies?
want dese salue mocht duer vercoht worden, ende de{n} armen ghegeue{n}.
Ende Iesus dat kennende, heeft haer gheseyt. Wat zijt ghy dees vrou moeylic? want si heeft een goet werck in mi gewrocht:
Want dye armen hebt ghy altijt met v, mer mi en sult ghi altijt niet hebben
Want dat si dese salue op mijn lichaem gegoten heeft, dat heeftse gedaen om mi te begrauen.
Voorwaer seg ic v, waer dit euangely gepreect sal worde{n} in de heele werelt, sal dyt vertelt worden in haer ghehoochnisse, dat dese dyt ghedaen heeft.
Doen is wech gegaen een vanden twaleue{n}, de welcke genoemt wort Iudas scarioth totten prince{n} der pristere{n},
en{de} heeft haer gheseyt. Wat wilt ghi mi geuen, en{de} ic sal hem v leueren? En{de} si hebben hem gelooft .xxx. siluere penningen.
En{de} van die tijt, socht hi gelegentheyt om hem te leueren.
Op den eerste{n} dach des hoochtijs azyimorum, zijn die discipulen tot Iesum gecomen segge{n}de hem. Waer wildi dat wi v bereyde{n} tpaeschlam te ete{n}?
En{de} hi heeft geseyt. Gaet in die stadt tot eene{n}, en{de} segt he{m}. Die meester seyt. Mine{n} tijt is bi, bi v maectk ic paessche{n} met mijn discipulen.
En{de} die discipulen hebben gedaen gelijck als Iesus haer beuolen heeft, en{de} hebben tpaeschlam bereyt.
Alst auont gheworden was, so sadt hi aen dye tafel by zijn .xij. discipulen,
ende als si etende waren, heeft hy gheseyt. Voorwaer seg ick v, een van v sal my verrade{n},
ende si zijn seer droeuich gheworden, ende hebben een yegelick hem beghinnen te segge{n}. Ben ict nyet heere?
Ende hy antwoordende heeft gheseyt. Dye met my dye hant in de schotel stect, dese sal mi verraden.
Die soen des me{n}schen gaet ghelijck van hem ghescreuen is. Mer wee den me{n}sch, door welcken die soen des me{n}schen verraden sal worde{n}. Het waer hem goet, dat dye mensch niet gheboren en waer geweest.
Ende Iudas, de welcke hem verraden hadde antwoordende heeft geseyt Ben ict niet Rabbi? Hy heeft hem gheseyt. Ghy hebtet gheseyt.
Als si etende ware{n}, heeft Iesus tbroot genomen, en{de} dat gebenedijt, en{de} gebroken, ende heeftet zijn discipulen gegeuen en{de} gheseyt. Neemt en{de} eedt, dat is mijn lichaem.
En{de} doe hy den kelc ghenome{n}, ende ghedanct hadde, heeft hijt haer gegeue{n}, segge{n}de. Drinct daer wt alle gader,
wa{n}t dit is mijn bloet des nieuwen testaments, dat voor veel wt ghestort sal worden, tot vergiffenis der sonden.
Ende ick segge v, hier nae en sal ic niet meer drincken wt dese vrucht des wijnghaerts, tot die{n} dach toe, als ick dat nieuwe met v drincken sal int rijc mijns vaders.
En{de} als si den lof geseyt hadde{n}, zijn si wtgegaen op den berch van Oliuete{n}.
Doe seyde Iesus haer. Ghi alle gader, sult ghescandalizeert worde{n} om minen wil in dese nacht. Want daer staet ghescreuen. Ic sal den herder slaen, ende die scapen des vergaderincs sullen verstroyt worden.
Mer na dat ic verresen sal wesen, so sal ic v voorgaen in Galileen.
En{de} Petrus antwoorde{n}de heeft hem geseyt. Al waert dat si alle gader ghescandalizeert soude{n} worden om v, nochta{n}s en sal ick nemmermeer gheschandalizeert worde{n}.
Iesus sprack tot hem. Voorwaer seg ick v, dat ghy in dese nacht eer dye haen craeyt, driemael mi versaken sult.
Petrus heeft he{m} gheseyt. Ia al waert ooc va{n} noode dat ic met v steruen moeste, ick en sal v niet versaeken. Des gelijcs hebben ooc alle die discipulen geseyt.
Doe is Iesus met haer gecome{n} in ee{n} dorp dwelc genoemt wort Gethsemani, en{de} heeft die discipulen geseyt. Sidt hier, ter tijt toe, dat ic gae en{de} bidde daer.
Ende als hy tot hem ghenomen hadde Petru{m}, ende die twee sonen van zebedeus, heeft begonnen droeuich ende bedruct te worden.
Doen heeft hy haer gheseyt. Mijn siel is bedroeft ter doot toe, blijft hier, ende waect met mi.
Ende een weynich voort ghegaen zijnde, is hy op zijn aensicht geuallen, biddende ende segghende Mijn vader ist moghelijcken laet van my gaen desen kelck, nochtans niet als ick wil, maer als ghi.
Ende hy quam tot sinen discipulen, ende vant haer slapende. Ende heeft gheseyt tot Peeter. En muecht ghy niet een vre met mi waken?
waect ende bidt, dat ghi niet en valt in becoringe. Die geest is bereit mer tvleesch is cranck
Weder om ten tweeden mael is hy wech ghegaen, en{de} heeft ghebeden seggende. Mijn vader, ist dat dese kelck va{n} mi niet en mach gaen, ten si dat ick he{m} drincke, uwe{n} wil moet geschieden.
Ende hy is weder gecome{n}, ende heeftse geuonde{n} slapende, want haer ooghe{n} waren beswaert.
Ende haer gelaten hebbe{n}de, is weder omme wech gegaen, ende heeft ten derden mael ghebede{n}, segge{n}de dat selfste woort.
Doen quam hi tot sinen discipulen, en{de} seyde haer. Slaept nv, en{de} rust. Siet, die vre is ghenaket, en{de} die sone des me{n}sche{n} wort gheleuert in die handen der sondaren,
staet op laet ons gaen, siet, hy is hier by die mi verraden sal.
Ende noch sprekende. Siet Iudas een vanden twafel is ghecome{n}, ende met hem een groote schare, met swerden en{de} kudsen, ghesonden vanden princen der priesteren ende die ouders des volcs.
Dye hem verraden hadde, heeft haer een teeken gegeuen, segge{n}de. Dye ick cussen sal, die ist, hout hem.
Ende ter stont gaende tot Iesum heeft gheseyt. Weest ghegroet meester, ende hy heeft hem ghecust.
Ende Iesus heeft hem geseyt. Vrient, waer toe sidi ghecome{n}? Doen zijn si aen ghegaen, ende hebben haere handen gheslegen in Iesum, ende hebben hem gheuanghen.
Ende siet een van die ghene die met Iesu ware{n} wtstrecke{n}de zijn ha{n}t, heeft zijn sweerdt wt getogen en{de} slaende den knecht des prins der priesteren heeft hem zijn oore af gehouwe{n}.
Doe sprac Iesus tot he{m}. Keert v sweerdt in zijn plaetse, wa{n}t alle die het sweert neme{n} die sullen metten sweerde vergaen.
Meent ghi, dat ick niet bidde{n} en mach mine{n} vader, ende hy sal my gheuen meer dan .xij. legionen der engelen?
Daer om, hoe souden dan dye scrifture{n} veruult worden? wa{n}t het moet also gheschieden.
In dye vre heeft Iesus gheseyt den scharen: ghy zijt wt ghegaen, als tot een moordenaer met sweerden ende stocken om my te vangen, daghelicx sadt ick by v leerende inden tempel, ende ghi en hebt mi niet gheua{n}gen.
Al dit is gesciet, op dat veruult souden worden die schriften der prophete{n}. Doen al zijn discipulen hem latende, zijn gheuloden
Ende si Iesum geuangen hebbende, hebbe{n} hem gebrocht tot Caypham den prince der priesteren, daer die scriben en{de} ouderen vergadert waren.
En{de} Petrus volchde hem na van verre, tot dye sael des princen der priesteren. En{de} ingegaen wesende sadt hi by dye dienaers, op dat hi dat eynde sien soude.
Die prince{n} der priestere{n}, en{de} die heele vergaderinge sochten tegen Iesum een valsch getuychnis, op dat si hem dooden soude{n},
en{de} si en vonden niet, alser ooc veel valsche getuygen by gecome{n} waren. Mer ten laetste{n} zijnder twee valsche ghetuygen gecome{n},
en{de} hebben gheseyt. Dese heeft geseyt Ic mach te niet maken den tempel gods, ende in drie daghen die weder timmeren.
En{de} dye prins der priesteren op staende, heeft hem geseyt. En antwoort ghi niet tot dien, dat dese tege{n} v getuyghen?
Iesus sweech. Ende die prince der priesteren heeft hem gheseyt. Ick besweere v biden leuende god, dat ghi ons segt oft ghi zijt Christ{us} die soon gods.
Iesus seyt hem. Ghi hebbet gheseyt. Mer nochtans seg ick v, van nv af sult ghi sien den soon des menschen sittende aen die rechter hant des crachts gods, en{de} come{n}de in die wolcken des hemels.
Doe schoerde dye prins der priesteren zijn cledere{n}, segghende Hy heeft gheblasphemeert, wat behoeuen wi daer boue{n} meer getuyge{n}? Siet ghy hebt nv blasphemie gehoort,
wat dunct v? Ende antwoordende hebben si geseyt. Hy is den doot sculdich.
Doe hebbe{n} si in zijn aensicht gespoge{n}, en{de} gheslage{n} met vuysten. En{de} dye ander hebben he{m} platte hande{n} slagen in zijn aensicht gegeue{n},
segge{n}de. Propheteert ons Christe, wie ist die v gheslagen heeft?
Ende Petrus sadt buyte{n} in die sael, ende een dienst maecht quam tot hem seggende En{de} ghi waert oock met Iesu van Galileen
En{de} hi heeftet voor haer alle{n} versaect segge{n}de. Ic en weet niet wat ghi segt.
En{de} als hi gegaen was wt der dueren, heeft he{m} een ander dienstmaget gesien, en{de} heeft geseyt de{n} ghenen die daer ware{n}. En{de} dese was ooc met Iesu van Nazarenen.
En{de} hi heeftet weder om versaect met eenen eedt, wa{n}t ick en ben den me{n}sch niet.
En{de} nae een weynich tijts, zij{n} toegaen die daer stonden, ende hebben geseyt tot Peeter. Voorwaer ghi zijt mede va{n} haer luyden, want v spraeck maect v openbaer.
Doen heeft hy begonnen te veruloecke{n}, en{de} te sweren, dat hi den mensch niet gekent en hadde. En{de} ter stont heeft die haen ghecraeyt
ende Peter heeft ghedachtich geweest des woorts Iesu, dat hy geseyt had. Eer die hae{n} craeyt, sult ghy my driemael versake{n}. Ende wtgegaen zijnde heeft bitterlic gescreyt.
ALs morghe{n} geworde{n} was, hebben dye prince{n} der priestere{n}, en{de} die ouders des volcs eenen raet gehouden tegens Iesum, om hem ter doot te leueren
Ende si hebben hem ghebonden ghebrocht, ende gheleuert Poncio Pylato den rechter.
Iudas die he{m} verraden had, siende dat hi veroordeelt was, met berou beroert zijnde, heeft den prince der priestere{n}, en{de} den oudere{n} des volcs de .xxx. penninge{n} weder gebrocht
seggende. Ic heb gesondicht, verrade{n}de dat onnosel bloet. En{de} si hebbe{n} gesproken. Wat leyt ons daer aen? siet ghy toe.
En{de} die silueren penningen gheworpen hebbende inden tempel is van daer gegaen. En{de} wech gaende, heeft hem met een strop verhanghen.
Die princen der priesteren genomen hebbende die silueren penningen, hebben ghesproken. Ten betaemt niet, datmen haer inden ghelt block worpt, wa{n}t dit een loon des bloets is.
Ende een raet gehouden hebbe{n}de so hebben si daer mede gecocht een potbackers acker, tot ee{n} begrauinge der pelgrims
Ende hier om is desen acker ghenoemt gheworden Acheldemach, dat is den acker des bloets, tot den dach van heden.
Ende doen is veruult gheweest, dat doer Ieremia{m} den Propheet voorseyt was, segghende. Ende si hebben ghenomen .xxx. silueren penninghen, een loon des ghewaerdeerde{n}, dwelck gewaerdeert si gecoht hebben vanden kinderen van Israel,
ende hebben die gegeuen totten acker des potbackers, ghelijc die heeremi gheseyt heeft.
Iesus heeft gestaen voor den rechter, ende die rechter heeft he{m} geuraecht, seggende. Sijt ghi die coninc der iode{n}? En{de} Iesus sprac tot he{m}. Ghi segt dat.
En{de} doe{n} hi beschuldicht wert va{n}de{n} prince{n} der priestere{n}, en{de} va{n}de{n} oud{er}s so en heeft hi niet gheantwoort.
Doen seyde Pylatus tot hem. En hoordy niet wat ghetuyghenissen dat si teghen v segghen?
Ende Iesus en heeft hem niet gheantwoort op eenich woordt, alsoo dat die rechter seer verwondert wort.
Ende in die hoochtijt, plach die rechter den schare vry te laten een gheuangen, den welcken si wilden.
Ende hy had doen eenen merckeliken gheuangen, die Barrabas genoemt was.
Ende tot haer vergadert zijnde heeft Pylatus gesproken. Welck wildi dat ic v vry laten sal, Barrabas, oft Iesus dye Christus ghenoemt wort?
Wa{n}t hi wist wel, dat si hem door nidicheyt geleuert hadden.
Ende hi sitte{n}de in zijn rechterstoel, so heuet tot hem zijn huysurou gesonden, segge{n}de. En hebt ghi doch n{iet} te doe{n} met die{n} rechtueerdigen, want om hem heb ic huden inde{n} slaep veel gheleden door een visioen.
Die prince{n} der priesters, ende ouders hebben den scaren geraden dat si Barraba{m} begeeren souden, ende Iesum souden dooden.
En{de} die rechter antwoorde{n}de, sprac tot haer. Welcken wildi van desen twee{n} dat ic v vry laet, ende si hebben geseit, Barraba{m}.
Ende Pylatus heeft tot haer gheseyt. Wat sal ic dan met Iesu doen, die Chistus ghenoemt wort?
En{de} si hebbe{n} alle tot he{m} geseyt. Laet he{m} gecruyst worde{n}. En{de} die rechter heeft geseyt Wat quaets heeft hi gedaen? Ende si riepen te meer seggende. Laet he{m} gecruyst worden.
Pylatus siende, dat hi niet en vorderde, maer datter meerder oploop wert, so heeft hi <parens>water ghenomen hebbende</parens> zijn handen voor dat volc gewasschen, seggende. Ic be{n} onnosel des bloets van desen rechtuaerdige{n}. Siet ghi toe.
Ende dat geheel volc heeft antwoordende ghesproken. Sijn bloet si op ons, ende op ons kinderen.
Ende doen heeft hi haer gelaten Barraba{m}, ende heeft Iesum ghegeesselt zijnde, haer gheleuert om ghecruyst te worden.
En{de} doen so hebben die knechten des rechters Iesum ghenomen int rechthuys, ende hebben tot he{m} vergadert de{n} geheelen hoop
ende na dat si he{m} ontcleet hadden, hebben si hem om gegeuen eenen purpuren mantel,
ende vlechtende een croone van doorne{n} hebbense op zijn hooft gheset, ende in zijn rechter handt een riedt ghegeuen, ende voor he{m} knielende, so hebben si hem bespot, seggende. Weest ghegruet coninc der Ioden.
Ende als si hem bespogen hadde{n}, so hebbe{n} si dat riet ghenomen ende sloegen zijn hooft.
Ende na dat si hem bespot hadde{n}, so hebben si hem den mantel wtgetogen, en{de} hebben hem met zijn cleederen ghecleet, en{de} hebben hem van daer gheleydt, om dat si hem cruycen souden.
Ende wtgaende, hebben si geuonden een mensch vander stadt Cyrenen, die Symon ghenoemt was, ende desen hebben si daer toe ghedwonghen, om zijn cruys te dragen.
Ende si zijn gecomen in die plaetse die Golgotha genoemt is, dwelc is die plaetse Caluarie,
ende si hebben hem gegeuen te drincken wijn met galle ghemenget, ende doe{n} hi dat ghesmaeckt hadde, en woude hijt nyet drincken.
Ende na dat si hem gecruyst hebbe{n}, hebben si zijn cleederen gedeylt, het lot worpende, op dat volbrocht soude worden dat door den propheet geseyt is. Si hebben hem seluen ghedeelt mijn cleederen, ende op mijn cleet hebben si dat lot gheworpen.
Ende sittende so hebben si hem gewacht,
ende boue{n} zijn hooft hebben si gheset zijn sake ghescreuen zijnde. Dit is Iesus coninck der Ioden.
Ende doen worden met hem gecruyst twee moordenaren, dye eene aen zijn rechter side ende die ander aen zijn slicker side.
Die voorbi ginge{n}, blasphemeerde{n} he{m}, scuddende haer hoofde{n},
en{de} spraken. Vah, ghi die destrueert de{n} tempel gods, en{de} in drie dage{n} weder op timmert, verlost v seluen sidi die sone gods, climmet vanden cruyce.
Des gelijcs sprake{n} die prince{n} der priesteren, he{m} bespotte{n}de mette{n} scribe{n}, en{de} mette{n} ouders.
Hi heeft verlost ander, en{de} hi en mach he{m} selue{n} n{iet} verlossen, is hi die coninc va{n} Israel, so laet he{m} nv va{n}de{n} cruce neder dale{n}, en{de} wi sulle{n} he{m} gelooue{n}.
Hi heeft in god betrout verlosse he{m} nv ist d{at} hi wilt. Wa{n}t hi heeft geseit, ic be{n} de sone gods
En{de} dit selue v{er}wete{n} he{m} ooc de moordenare{n}, die m{et} he{m} gecruyst ware{n}
Ende vander sester vre, zijn duysterheden gheworden opter gheheelder aerde{n}, totter negenster vre.
Ende ontrent der negenster vren heeft Iesus met luyder stemmen geroepen, seggende. Eli, Eli, lamazabathani. Dat is, mijn god, mijn god, waerom hebdi mi gelate{n}?
En{de} die sommige van die daer stonden, na dat si gehoort hadden, spraken, Dese roept Helyam.
Ende ter stont een va{n} desen lopende, na dat hy een spongie ghenomen, en{de} met azijn gheuult hadde so heeft hy die aen een riet ghesteke{n}, ende gaft hem, op dat hy drincken soude.
Ende die ander spraken. Laet staen. Laet ons besien, oft Helyas come{n} sal hem verlossen.
Ende Iesus weder om met een grote stemme roepende, heeft sinen gheest ghegeuen.
Ende siet dat cleedt des tempels is ghescuert in twee deelen, van bouen tot benede{n} ende die aerde is beroert, ende die stene{n} zijn ghescoert,
ende die grauen zijn gheopent, en{de} veel lichamen der heylighen dye gheslape{n} hadde{n}, zijn op ghestaen.
Ende wt den graue ghegaen zijnde na zijn verrisenisse, so zijn si ghecomen in die heylighe stadt en{de} hebben haer veel gheopenbaert.
Centurio en{de} die ghene die met hem ware{n} Iesum beware{n}de, gesien hebbe{n}de dye aertbeuinge, en{de} die dinghen die daer gesciet waren, hebbe{n} seer geureest, segge{n}de. Waerachtich dit was die sone gods.
En{de} daer ware{n} veel vrouwe{n} va{n} verde die Iesum geuolcht ware{n} wt Galileen, he{m} dienende,
onder welc was Maria Magdalena en{de} Maria Iacobi, en{de} Iosephs moeder, ende die moeder der kinderen Zebedei.
Ende doent auont gheworden was, is gecomen een rijck man van Armathia, die Ioseph ghenoemt was, die ooc Iesus discipel was
Dese is gegaen tot Pylatu{m}, en{de} heeft begeert dat lichaem Iesu. En{de} doen heeft Pylatus geboden dat lichaem gegeue{n} te worde{n}.
En{de} na dat Ioseph tlichaem genome{n} hadde, heeft hi dat gewonde{n} in een suyuer linde{n} doeck,
en{de} heuet geleyt in zijn nyeuwe graft, dat hy in eenen steen hadde wtgehouwe{n}, en{de} voorgerolt hebbe{n}de eene{n} groote{n} steen aen de dore des grafs, is wech ghegaen.
Ende daer waren Maria Magdalena, ende dye ander Maria, sittende tegen ouer den graue.
Ende des andere{n} daechs, die nae Parasceues volcht, zijn dye princen der priestere{n} en{de} die Phariseen tot Pilatum gecomen,
segge{n}de. Heer, wi zijn ghedachtich geworden, dat dye verleyder ghesproken heeft, noch leue{n}de, nae drie daghen sal ic verrisen:
Hier omme soe ghebiet dat graft bewaert te worde{n}, tot inden derde{n} dage, op dat zijn discipulen niet en comen, en{de} stelen hem en{de} totten volcke segghen, hy is vanden dooden verresen. Ende dan sal dye laeste dwalinghe argher zijn dan dye eerste.
Ende Pilatus heeft tot haer ghesproke{n}. Ghi hebt bewaringe, gaet en{de} bewaert ghelijc ghy condt.
Ende si wech gaende, hebben dat graf bewaert, teekenende den steen met wachters.
INden auont vanden sabboth, dye begonste te schijne{n} opten eerste{n} dach vanden sabboth, is ghecomen Maria Magdalena, ende de ander Maria, om dat si dat graf sien souden.
Ende siet daer is een grote aertbeuinge gheschiet, wa{n}t die engel des heeren is vanden hemel neder ghedaelt, ende comende, heeft den steen af gherolt, ende sadt daer op.
Sijn aensicht was gelijck een blixem, ende zijn cleet was wit blinckende ghelijck snee,
ende doer vreese van hem zijn die wachters verscrict gheworden, ende zijn ghelijc doden gheworden.
Die Engel antworde{n}de, heeft totte{n} vrouwen geseyt, en wilt ghi niet vreesen, wa{n}t ick weet dat ghy Iesum die ghecruyst is soect.
Hi en is hier niet, want hi is verresen, gelijc hi geseyt heeft. Coemt, siet die plaetse daer die here gheleyt was.
En{de} haestelic gaende, segget die discipulen, dat hy vanden doden verresen is, en{de} siet, hi sal v voorgaen in Galileen, daer suldi hem sien. Siet, ick hebt v voorseyt.
Ende haestelick vanden graue gegaen zijnde, met vreesen ende met groter blijscappen liepen si, om zijn discipulen dat te bootschappen.
Ende siet, Iesus is haer te ghemoete ghecomen, seggende. Weest gegroet, ende si zijn aen ghecomen, ende hebben zijn voeten gehouden, en{de} hebben hem aen ghebeden.
Ende doen heeft Iesus haer geseyt, en wilt niet vreesen. Gaet heen, en{de} bootscapt mine{n} broederen, dat si gaen in Galileen, ende daer sullen si mi sien.
Ende na dat si wech gegaen waren. Siet, somige vande{n} wachters zijn inder stadt gecomen, en{de} hebben den princen der priestere{n} gebootscapt al datter geschiet was.
En{de} vergadert zijnde metten ouders, en{de} eene{n} raet gehoude{n} hebbe{n}de, hebbe{n} si den knechte{n} oueruloedich gelt gegeue{n} segge{n}de.
Segt dat zijn discipulen des nachts gecome{n} zijn, en{de} he{m} gestolen hebbe{n}, die wijle dat wi slapende waren.
En{de} ist, dat dit gehoort wort vande{n} rechter, wi sullent hem diets maken en{de} sullen v vrij maken.
En{de} als si dit ghelt genome{n} hadden, hebbe{n} si gedaen ghelijck si geleert waren. Ende dese woorde{n} zijn verbreyt by den Ioden, tot op den dach van huden.
En{de} die elf discipulen zijn gegaen in Galileen, op den berch daer Iesus he{n} beuolen hadde,
ende na dat si hem ghesien hadden, hebben si hem aenghebeden, ende die sommighe hebben ghetwifelt.
Ende Iesus comende heeft tot haer ghesproken seggende My is die macht ghegheuen inden hemel, ende inder aerden.
Hier omme gaende leert alle volck, haer doopende inden naem des vaders ende des soons ende des heyligen gheests,
haer leerende tonderhouden alle dat ick v beuolen hebbe. Ende siet ic ben bi v alle dage tot der voleyndinghe der werelt.
TBeginsel des Eua{n}gelijs Iesu Christi Gods soo{n}s:
als gescreue{n} is in Esaia de{n} propheet: Siet, ic sende mine{n} bode voor v aenschijn, die welcke sal bereyden uwen wech voor v.
Een stemme dye daer roepende is inder woestijnen, bereyt den wech des heeren, maect recht zijn toepaden.
Iohannes doopte inder woestinen, preke{n}de dat doopsel des penite{n}cijs, in een vergiffenis der sonden.
Ende dat geheele lant va{n} Iudeen, ende oock die van Ierusalem ghingen wt tot hem, ende werden alle gader va{n} hem ghedoopt inde vloet vander Iordane{n} belijdende haer sonden.
Ende Iohannes dye was ghecleedt met dat haer des cameels, ende een leeren gordel om zijn lenden, ende adt sprinchanen, ende wilden honich,
ende predicte, seggende. Een stercker coemt na mi dan ick wiens riem zijnder schoenen, ick nederbuygende niet waerdich en ben te ontbinde{n}.
Ic hebbe v gedoopt inde{n} water, mer die sal v doopen inde{n} heylighe{n} gheest
Ende het is gheschiet in dye daghen dat Iesus van Nazareth in Galileen quam, en{de} is ghedoopt van Iohanne inder Iordanen.
Ende ter stont doen hi op clam wten water sach hy die hemelen gheopent, en{de} den heilighen gheest gelijc een duyue dalende, ende bliuende op hem
Ende daer is een ste{m}me geworden va{n} die hemelen. Ghi zijt mijn lieue sone, inden welcken my wel behaecht.
En{de} ter stont dreef hem die gheest in die woestine,
en{de} was aldaer in die woestine .xl. dagen en{de} .xl. nachte{n}: en{de} wort gete{m}pteert van Satana, en{de} was daer mette{n} beesten, en{de} die Engelen dienden hem.
Na dat Ioa{n}nes gheuangen was is Iesus gecome{n} in Galileen, predikende dat Euangelium des rijcs gods
segghende. Want die tijt is veruult, en{de} dat rijck gods naect, doet penitencye, ende ghelooft dat Euangelie.
En{de} voorby gaende bi dat meer van Galileen heeft hi ghesien Symonem, ende Andream sinen broeder, schietende haer netten in dye zee. Want si waren visschers.
En{de} Iesus sprac haer toe. Volcht mi, en{de} ic sal doen dat ghi worden sult visschers der me{n}schen
En{de} ter stont achter latende haer netten zijn hem na gheuolcht.
Ende voort gegaen wesende een weynich van daer heeft hi gesien Iacobu{m} zebedeus soon, en{de} Ioanne{m} zijne{n} broeder: de welcke ooc selue inden schepe verboete{n} haer netten,
en{de} ter stont heeft hijse geroepen. En{de} si latende haren vader zebedeo int schip metten huerlingen, zijn hem na gheuolcht.
Ende ghinghen in Capharnaum, en{de} ter stont opte{n} sabboth, ingaende in die synagoghe, heeft hy geleert,
en{de} hebben hem verwondert van zijnder leeringe. Want hi was haer leerende, als macht hebbende, en{de} niet ghelijck den scriben.
En{de} daer was in haerder synagogen een man beseten met eenen onreynen geest, en{de} heeft gheroepen
seggende. Iesu Nazarene: wat dinck is ons met v? Sidi ghecome{n} om ons te verdoemen? Ic weet dat ghy zijt dye heylich gods.
En{de} Iesus heeft he{m} gedreycht seggende. Swijcht stil, en{de} gaet wt den mensche.
En{de} die onreyne gheest hem verschoore{n}de, ende ooc met grooter stemmen roepe{n}de, is wtgegaen.
Ende alle gader hebbense hem verwondert also, datse onder malcanderen vraechde{n}, seggende. Wat is dat? Wat neyuwer leer is dese? Want met machte hy ghebiet die onreyne gheeste{n}, en{de} zijn he{m} ghehorsaem.
Ter stont is zijn fame gegaen door dat geheel lantschap van Galileen.
En{de} van stonde{n} aen wt gaende wter synagogen, zijn gecomen in Symonis en{de} Andreas huys, met Iacobo en{de} Ioanne.
Symonis wijfs moeder lach siec te bedde va{n}de koorts ende ter stont seyde si hem van haer.
Ende tot haer toegaende, ende aen vattende haer handt, heeft hijse op geboert, ende ter stont heeft haer dye koorts ghelaten, ende diende haer.
Des auonts na dat die sonne onder ghegae{n} was, brochte{n}se tot he{m} alle siecke me{n}sce{n}, en{de} ooc die vande{n} duuel gequelt waren.
En{de} die geheele stadt was v{er}gadert voor die dore,
en{de} veel die daer siec waren met versceyden siecte{n}, heeft hi gesont gemaect, en{de} veel duuelen wt geworpen, en{de} en gehengde niet dye duuelen te spreken, dat si hem kenden.
Ende tsmorgens vroech op stae{n}de, is wt ghegaen, ende ghinc in die woestine, en{de} aldaer badt hy.
En{de} Simo{n} is hem nageuolcht met den ghenen die met hem waren.
Ende doen si hem gheuonden hadden, sprakense tot hem. Alle gader soeckense v.
En{de} hi sprac tot haer. Laet ons gaen in dese naeste dorpen en{de} stede{n}, op dat ic daer prediken mach, want daer om ben ic gecomen.
En{de} hi predicte in haer synagogen, en{de} in gheheel Galileen, wtworpende de duuelen.
Een malaetsch me{n}sche is tot hem gecomen hem biddende, en{de} op zijn knien vallende, spreke{n}de tot he{m}. In dien ghi wilt, muechdi mi suyuere{n}.
Iesus ontferme{n}de zijns, ende wtstekende zijn hant, heeft hem geraect, en{de} sprac tot hem. Ick wil, weest suyuer.
En{de} na dien hi dit gesproke{n} heeft, ter stont so is die malaetsheyt van he{m} gescheyde{n}, en{de} is gesuyuert.
En{de} he{m} ghedreycht hebbe{n}de, heeft hem laten gaen,
segge{n}de hem. Sie toe dat ghijt niemant en segt, mer gaet en{de} toont v seluen den prins der priestere{n}, en{de} offert voor v suyuermakinge, tgheen dat Moyses geboden heeft, haer in ghetuychnisse.
Wtgaende, so heeft hi veel bestaen te predike{n}, dat hy niet en mocht openbaerliken comen inder stadt mer bleef bute{n} in de woestijn, en{de} van allen wegen quamense daer tot hem.
ENde na acht daghen so is Iesus weder om gecomen in Caphernau{m},
ende het is ghehoort dat hi in huys was, ende daer zijn veel menschen tsamen ghecomen, also dat dye plaetsen daer omtrent der doren, haer niet en mochten begripe{n} ende predicte haer dat woort,
ende quamen tot hem, brenghende een ghichtich mensche, dye welcke van vieren ghedragen wert.
Ende na dien si he{m} niet aenbrengen en mochten ouermits dye groote schare, so hebben si ontdect dat dac in welcke hi was, ende dat bedde neder ghelaten in welcke bedde die ghichtighe lach.
Maer na dien Ihesus ghesien hadde haer gheloof, sprac totten ghichtighen. Sone, v sonde{n} worden v vergeuen.
Aldaer waren ooc somige vande{n} scriben sitte{n}de, en{de} dencke{n}de in haer herte{n}:
Wat? hoe spreect dese aldus blasphemie? Wie mach vergeuen die sonde{n}, dan alleen God?
Ende ter stont na dat Iesus bekent hadde wt sine{n} gheest, dat si alsoe in haer seluen dochten, sprack hy tot haer. Waer om denct ghi dese dingen in v herten?
Welck is lichter te segge{n} de{n} gichtighe{n}, vergeue{n} worden v sonde{n}, oft te segge{n}, staet op en{de} neemt v bedde, ende wandelt?
Maer op dat ghi moghet weten, dat dye sone des menschen heeft die macht om te vergeuen die sonde{n} op der aerden, sprack hi totte{n} gichtighen.
Ick segge v, staet op, ende neemt v bedde, ende gaet wech in uwen huyse.
Ende ter stont is hy op ghestaen, ende wech nemende zijn bedde, is wt ghegaen, in teghenwoordicheyt van hem allen, dat si hem alle gader zeer verwonderden, ende gaue{n} Gode glorie, segghende. Nye en hebbe{n} wi sulcs ghesien.
En{de} Iesus is weder wt ghegae{n} totter zee, en{de} al die schare quam tot hem, en{de} hi leerdese.
Ende Ihesus voorby gaende, heeft ghesien Leui, een soon van Alphei, sittende opte{n} tol, en{de} heeft geseit tot he{m}. Volcht mi na. En{de} opstaende, is hem na gheuolcht.
En{de} tis gheschiet, doe{n} hi was etende int huys Leui, datter veel publicane{n} en{de} sondige mensche{n} waren, etende met Iesu en{de} zijn discipule{n}. Wa{n}t daer warender vele die hem na volchden.
En{de} siende die scribe{n} en{de} pharizeen he{m} spijse nemende metten publicanen en{de} sondaren, spraken tot sine{n} discipulen. Waer om eedt en{de} drinct v meester met publicanen en{de} sondaren?
Ihesus dat horende, sprack tot haer. Die ghesont zijn, en hebben van ghene{n} noode die medecijn, mer die sieck zijn. Ic en ben niet ghecomen, om te roepen die rechtuaerdige, maer sondige.
En{de} die discipulen Ioannis, en{de} die pharizeen waren vaste{n}de, en{de} comen en{de} segghe{n} he{m} Waer om vaste{n} die discipule{n} Ioannis, en{de} der pharizee{n}, en{de} v discipulen en vaste{n} niet?
Ihesus sprack tot haer. Ist betamelic dat die kinderen des bruylofts, also lange als die bruydegom met haer is, souden vaste{n}? Also langhe als si den bruydegom hebben en moghen si niet vasten.
Maer die dagen sullen comen, wanneer die bruydegom va{n} haer ghenomen sal werden, en{de} dan in dien dagen sullen si vasten.
Wa{n}t nyema{n}t en naeyt een lap va{n} ruych lake{n} aen een out cleet, anders so haelt hy af het nyeuwe stopsel va{n}de{n} oude{n}, en{de} wort quader schore.
Oock mede, nyema{n}t giet nieuwe wijn in oude vaten, want anders so doet die nyeuwen wijn die vaten berste{n}, en{de} dye wijn wort ghestort, en{de} dye vaten vergaen, maer nyeuwen wijn sal gedaen worden in nyeuwe vaten.
En{de} het gheuiel dat Ihesus opten saboth ghinck doort koren, en{de} zijn discipulen bego{n}nen onder weghe{n} die koren aren af te plucken.
En{de} die pharizee{n} seyde{n} hem. Siet, waer om doense opten saboth dat niet georloeft en is?
Iesus sprack tot haer. En hebdy nyet gelesen wat Dauid dede, doe{n} hi noot hadde en{de} hongere{n}de was, en{de} die ghene die met he{m} ware{n},
hoe dat hi gegae{n} is int huys gods, onder den prins der priestere{n} Abiathar, en{de} gegete{n} heuet die offerha{n}de brode{n}, dye welcke niema{n}t en betaemt te ete{n}, dan allee{n} die priesteren, en{de} heeftse ooc ghegeue{n} den ghenen, die met hem ware{n}?
En{de} hi seyde haer. De{n} saboth is gemaect om de{n} me{n}sche, nyet die me{n}sche om de{n} saboth.
Alsoo dan die soon des mensche{n} is die here ooc des saboths.
ENde hi is weder om inghegae{n} in die synagoge, en{de} aldaer was een man, hebbende een verdorde hant,
en{de} wachtende oft hi he{m} oec gesont soude make{n} inde{n} saboth, op dat si he{m} soude{n} moge{n} besculdighe{n}.
Ende hy sprack totten man, die daer hadde dye verdorde handt. Staet op int middel.
Ende hy sprack tot he{n}. Ist georloeft opte{n} saboth wel te doe{n} oft qualike{n}? die ziel gesont te maken oft te verliesen? Doe{n} swege{n} si.
Ende na dien hijse ouergesie{n} hadde met toornicheyt mededoge{n} hebbe{n}de va{n}de blinth{eyt} haerder herten sprac totte{n} man. Steect wt v hant. Hi stacse wt, en{de} zijn hant is he{m} weder ghegeuen.
Dye pharizeen wt gaende, hebben ter stont metten herodianen raedt ghehouden teghens hem, hoe dat si hem souden moge{n} dooden.
Mer Ihesus met sinen discipulen weeck van daer na die zee toe, ende een grote menichte van Galileen is hem nae gheuolcht, van Iudeen,
van Ierusalem, van Idumea, va{n} ouer die Iordane, ende va{n} die ontrent Tyru{s} en{de} Sydone{n} woonde{n}, een ouer grote menichte, die welcke, nae dien si ghehoort hadde{n} die dinge{n} die hi ghedae{n} hadde, tot hem gecomen zijn.
En{de} Ihesus seyde sine{n} discipulen, als dat si hem tscheepken dienen soude{n}, ouermits der scaren, dat si he{m} niet en souden vertrappen.
Want veel had hy daer ghesont ghemaect, als dat zij hem ouerliepen, om hem te raken, alle die plaghen hadde{n}.
Ende als die onreyne gheesten hem saghen, so viele{n} si hem te voet, ende riepen, segghe{n}de.
Ghy zijt die sone Gods. Ende neerstelike{n} dreychde hi haer, dat si hem niet openbaer make{n} en souden.
Ende opclimmende inde{n} berch, riep tot hem die hy woude, ende si zijn ghecome{n} tot hem.
Ende heeft ghescict, datter souden wesen twalef met he{m}, om dat hijse soude seynden te prediken,
ende heeft haer macht ghegheuen om te ghenesen die siecten, ende wt te worpe{n} die duyuelen.
Ende heeft Simon inghesedt den naem Petrus,
ende Iacob zebedeus soon, ende Ioannem Iacobs broeder, heeft hy inghesedt die naem, Boanarges. dat welck gheseyt is kinderen des donders,
ende Andream, ende Philippum, ende Bartholomeum, ende Mattheum, en{de} Thomam, ende Iacobum Alpheus soon, ende Thadeum, ende Symonem van Cananeen,
ende Iudam ischarioth, welck he{m} verraden heeft.
Ende si zijn ghecomen in een huys, ende daer is weder om te samen ghecomen een groote schare, alsoo dat si gheen broodt en mochten eten.
Ende nae dat dit verhoort hadden, dye welcke hem toe hoorde, zijn si wt ghegaen, om hem te houden. Want si seyden, als dat hy rasende gheworden was.
Ende die Scriben die van Ierusalem neder ghecome{n} waren, seyden. Hy heeft in hem Beelzebub, ende door den prins der duuelen worpt hy die duuelen wt.
Ende nae dat hi haer tot he{m} geroepen hadde, heeft hi tot haer ghesproken in parabolen. Hoe mach den eenen duyuel den anderen wtworpen?
ende ist dat een rijck gedeylt is tegens hem seluen, so en mach dat rijck nyet blijuen stae{n}.
Ende in dien een huys gedeylt is teghens hem seluen, soo en mach dat huys niet blijuen staen.
En{de} in dien dye duyuel opstaet teghens hem seluen, ende ghedeylt is, soo en mach hy niet stae{n}, maer hi heeftet eynde.
Daer en mach nyema{n}t beroouen die vate{n} va{n} eenen stercken, ingaende in sine{n} huyse, ten si dat hy eerst gebonde{n} heeft den stercke{n}, en{de} dan so sal hi moghe{n} beroouen zijn huys.
Ick seg v voorwaer. Alle sonden en{de} blasphemie daer si mede geblasphemeert hebben, sullen vergeuen worden den kinderen der menschen.
Maer so wie blasphemeert inde{n} heylige{n} geest, en heeft ghee{n} verghiffenisse inder eewicheyt, maer is sculdich der eewiger sonde{n}.
Wa{n}t si seyde{n}, hy heeft in he{m} eene{n} onreynen geest.
Ende zijn moeder ende broeders quame{n} ende buyten staende, hebbe{n}se een tot hem ghesonden, die hem wtroepen soude.
Ende die schare sadt by hem, ende seyden he{m}. Siet v moeder, ende broeders daer buten stae{n}de begeere{n} v.
Hi heeft haer gheantwoort, segghe{n}de. Wie is mijn moeder ende mijn broeders?
Ende als hy ouer ghesien hadde dye ghene die daer waren, sittende ront om he{m} sprac hy. Siet mijn moeder ende mijn broeders.
Want die ghene die daer doet die wille gods, die is mijn broeder, en{de} mijn suster, en{de} mijn moeder.
ENde hy heeft weder om beginnen te leeren byder zee, ende een grote schare is by hem vergadert, alsoo dat hi ghegaen heeft in een schip, ende gheseten inder zee. Ende dye gheheel schare was opt lant by die zee.
En{de} leerde haer veel door parabole{n}. Ende in zijn leeringhe sprack hy tot haer.
Hoort toe. Siet, een saeyer ghinck wt om te saeyen,
ende het ghebuerde onder tsaeyen dattet sommich viel by de{n} wech, ende dye voghelen des hemels zijn ghecomen, ende hebben dat ghegeten.
Dat ander is gheuallen op steenroetsen, daert niet veel aerden en hadde, ende het is ter stont op ghegaen wantet gheen hoocheyt van aerden en hadde.
Doen die sonne op was, ist va{n} hitte verdroghet, wantet gheen wortel en hadde.
Ende dat ander is gheuallen in dye doornen, ende die doornen zijn opghewassen en{de} hebbent vernielt, ende en heeft gheen vrucht ghegeuen.
Ende dat ander is gheuallen in goede aerde, ende heeft ghegeuen vrucht, opgaende ende wassende, ende een bracht voort .xxx. ende .xl. en{de} een hondert,
en{de} seyde. Die daer heeft oore{n} om te hoore{n}, die hoore.
Ende nae dat hi alleen was, hebben die ghene dye metten twaleuen ontrent hem waren, hem geuraecht va{n} die parabole,
ende seyde haer. Het is v ghegheuen om te kennen die verborgentheyt des rijcs gods, mer den ghenen dye buten zijn, gheschien alle dinghen door parabolen,
op dat si siende, sien moeghen, ende nyet beschouwen, ende hoorende, hoore{n} moge{n}, ende niet verstae{n}. Op dat si niet en worde{n} bekeert, en{de} alsoo haer sonden werde{n} vergeue{n}
Ende hi heuet tot haer ghesproke{n}. Weet ghi dese parabel nyet, en{de} hoe suldi alle parabolen kenne{n}?
Die daer saeyt, saeyt twoort.
Maer dese zijn, die welcke byde{n} wech zijn, daer twoort wort ghesaeyt: ende na dat zijt hebben ghehoort, soe coemt ter stont Sathanas, ende trect van haer dat woordt datter ghesaeyt is in haer herten.
Ende desghelijc zijn somighe, die daer ontfanghen dat woordt in een steenachtighe aertrijcke, die welcke, wanneer si hooren twoort, ter sont ontfanghe{n} zijt met blijschap,
ende en hebbe{n} ghee{n} wortel in haer, mer zijn tijtlijcke{n}: daer na, wanneer daer op coemt druck ofte veruolghinghe om twoort, ter stont worden si ghescandalizeert.
Ende somighe zijnder, die dat saet ontfange{n} in doorne{n}: dese zijn, dye dat woort hooren,
ende die sorchfuldicheden deser werelt, ende dat bedroch der rijcdommen, ende die begheerlicheden van ander dingen ingaende tot haer, versmoren dat woort, en{de} twort onuruchtbaer ghemaect.
En{de} sommighe zijnder dye dat saedt hebben ontfange{n} in een goet aertrijck, die welcke hooren dat woort, en{de} ontfanghent, en{de} brengen vrucht voort, also dattet sommich greyn ae{n}brengt dertichfout, somich tsestichfout, en{de} somich hondertfout.
Ende hi seyde haer. Wort een luchter ontsteke{n} om te sette{n} onder een maet oft onder een bedde? ende nyet om gesedt te worden op een candelaer?
Want daer en is niet so heymelick, dat niet en sal worde{n} gheopenbaert, noch ten is niet verborghe{n}, dat nyet en sal comen int openbaer.
Soo wie ooren heeft om hooren, dye hoore,
en{de} hi seyde haer. Siet toe wat ghi hoort. Met wat maet ghi meet, sal v weder ghemeten worde{n}, ende v sal worden toe geworpe{n}:
wa{n}t die heeft sal worden ghegeuen, ende die daer niet en heeft, oock dat hy heeft, sal hem worde{n} benomen.
En{de} hi seyde. Also is dat rijck gods, gelijc als een mensch die daer werpt saedt in dye aerde,
en{de} slaept. Ende opstae{n}de nacht ende dach groeyt dat saedt, ende rijst om hooch, daer hijt niet en weet,
wa{n}t die aerde brengt vrucht voort wt haer selue{n}: eerst loof, daer na die ader, daer na dat volmaecte coren in die ader,
mer als de vrucht voort gebrocht is, ter stont slaet hi die seysen daer in, want den oext tegenwoordich is.
En{de} hi seyde: waer by sulle{n} wij gelike{n} dat rijck gods? oft met wat gelikenissen sullen wi d{at} gelike{n}?
Gelijc ee{n} mostaert saet, dwelc gesaeyt wesende inder aerde{n}, minder is dan alle die sade{n}, die daer zij{n} inder aerde{n}.
En{de} nae dattet gesaeyt is, so rijset op, ende wort een boom, en{de} twort meerder dan alle cruyt. En{de} maect groote telgere{n}, also dat die vogelen des hemels moge{n} woone{n} onder zijn bedecsel.
En{de} hi sprac tot haer zijn woort met veel alsulcke gelikenissen, na dat si mochte{n} hooren,
mer sonder gelikenisse en sprac hi haer niet. Mer alleen verscheyde{n} zijnde vanden andere{n}, bedude hi alle dinck zijn discipulen
En{de} hi heeft haer in dien dach gheseyt, wanneert auont gheworde{n} was. Laet ons ouer gae{n} aent ander oeuer.
En{de} achterlatende die scare, nemen si hem op also als hy was int schip, ende daer waren noch ander scheepkens met hem.
En{de} daer stont op een groote storm van wint, en{de} die golue{n} viele{n} int schip, alsoo dattet schip veruult worde.
En{de} hi was int achterste vant schip slapende, op een oorcussen En{de} si wecten hem, en{de} segge{n}. Meester, gaet het v niet aen dat wi vergae{n}?
En{de} opstaende heeft hi gedreycht den wint, en{de} heeft geseyt die zee. Swijcht, weest stom. Ende die wint heeft op gehoude{n}, en{de} daer is geworden een grote stilheyt.
En{de} heeft haer geseyt. Waer om zijt ghi beureest? Noch en hebdy gheen geloue? En{de} si hebbe{n} geureest met een groote vreese, ende seyden tot malcandere{n}. Wie meyndi dat dit is? wa{n}t die wint en{de} die zee he{m} gehoorsaem zijn.
ENde si zijn gecome{n} ouer dye zee, in dat rijck Gerasenorum.
Ende na dat hi wt den schepe was ghegaen, is hem ter stont te ghemoet ghecome{n} wt den graue een me{n}sche, die daer was gequelt met een onreyn gheest,
dye welcke had zijn wooninge inde grauen, ende nyema{n}t mocht hem met eenighe ketene{n} binde{n},
daer om, want wanneer dat hi dicwil met boeyen ende ketenen ghebonden was, waren van hem dye ketenen gheschoort, ende die boeyen gebroke{n}. Ende nyemant mocht hem betemme{n},
ende was altijt dach ende nacht inde{n} berghe{n} ende inde grauen roepende, ende quetsende he{m} seluen met steenen.
Ende wanneer hy sach Iesum van vers, heeft hi ghelopen, ende hem aen gebeden,
ende roepe{n}de met een grote stemme, heeft gheseyt. Wat is mi met v Ihesu, sone des oppersten gods? Ic besweer v by god, dat ghi mi niet en pijnt:
en{de} hy seyde he{m} Ghi onreyne geest, gaet wt vande{n} me{n}sche
En{de} hi vraechde hem. Wat is v naem? Ende hi heeft gheantwoort, segge{n}de he{m}. Mijnen naem is Legio, want wij veel zijn.
Ende hy heeft hem veel gebede{n}, op dat hi hem nyet en soude seynden wt dat lantscap.
En{de} daer was by die berghe{n} een grote cudde va{n} verkens weydende,
en{de} dye duuelen bade{n} hem seggende. Seynt ons in die verkene{n}, dat wi moghe{n} in haer gaen.
En{de} Ihesus heeft haer dat ter stont toe ghelaten: en{de} wtgae{n}de, zijn die onreyne gheesten gegaen in die verke{n}s En{de} die cudde worde ghedreue{n} met een ghedruyst inde zee, tot twee duysent toe, en{de} zijn altemael versmoort inde zee,
en{de} diese hoeden, zijn gheuloden, ende hebbent ghebootscapt inder stadt, en{de} inden ackeren. Ende si zijn ghegaen om te sien wattet was, datter was geschiet.
En{de} si come{n} tot Ihesum, ende sien den ghenen die vande{n} duuel was ghequelt, sitte{n}de en{de} gecleet wesende, en{de} gesont va{n} herte{n}, en{de} si hebbe{n} geureest.
En{de} diet ghesien hadde{n}, hebbent haer vertelt, hoet met hem geschiet was, die daer hadde ghehadt den duuel, en{de} vande{n} verckenen.
En{de} si hebben bestaen hem te bidde{n}, dat hi soude gae{n} van haer plaetsen.
Ende als hy climme{n} soude in een schip, heeft hem ghebede{n} die daer hadde geweest vande{n} duuel gequelt, dat hi mochte wesen bi hem.
En{de} hi en heeft hem niet toegelate{n}, maer heeft hem gheseit. Gaet in dijn huys totten uwen, ende bootscapt haer, hoe grote dinghe{n} die heer v heeft gedae{n}, en{de} dat hy uwer ontfermt heeft.
En{de} hi is gegae{n}, ende heeft bestae{n} te condighe{n} inde thien steden, hoe groote dinge{n} Iesus he{m} gedae{n} hadde. En{de} alle verwonderde{n} si hem:
En{de} als Iesus weder om ouer gheuaren hadde met een schip aent ander oeuer, so is gecome{n} een grote scare tot he{m}, ende was by die zee.
En{de} daer is gecome{n} een vande{n} princen der synagoge{n}, genaemt Iayrus, en{de} als hi he{m} sach, is neder geuallen tot sine{n} voete{n},
en{de} badt hem zeer, segghe{n}de. Mijn dochter is inden wtersten, coemt, ende legt v handt op haer, op dat si mach wesen ghesont ende leuen.
Ende hi is wech ghegaen met he{m} en{de} een groote schare volchde hem, en{de} verdronghen hem.
En{de} een vrouwe, die daer had geweest inden loop des bloets twalef iaren,
ende had veel gelede{n} va{n} veel medecijn meesters, en{de} hadde verteert al haer goet, ende nochta{n}s niet gheuordert en hadde, maer niet dan te quader en hadde.
Als si hoorde va{n} Iesu, is si gecome{n} inde scare va{n} achter, en{de} heeft geraect zijn cleet.
Want si seyde. Ist dat ic zijn cleedere{n} rake, ic sal wesen gesont.
Ende ter stont is die loop haers bloets verdroocht, en{de} heeft geuoelt inde{n} lichaem dat si ghenesen was van die plage.
En{de} Ihesus kenne{n}de ter stont in he{m} seluen die cracht, die wt he{m} ghegaen was, keerende hem totten scharen, seyde. Wie heeft geraect mijn cleederen?
En{de} zijn discipulen seyden hem. Ghi siet die schare v bedringhende, en{de} segt ghi, wie heeft mi gheraect?
Ende hi sach toe, om dat hi soude sien dye ghene die dat hadde ghedae{n}.
Ende die vrou vreesende en{de} beuende, kenne{n}de dat in haer gheschiet was, is gecome{n}, en{de} is he{m} te voet gheuallen, en{de} heeft he{m} geseyt de geheele waerheyt.
En{de} hi heeft haer geseyt. Dochter v geloue heeft v gesont ghemaect gaet met vreden, en{de} weest genesen va{n} v plage.
Die wijl dat hi noch sprack, zijn gecome{n} boden totten prince des synagoge, die daer seyde{n}. V dochter is ghestorue{n}: wat wilt ghi voort meer den meester moeyen?
Als Ihesus hadde gehoort die woorde{n} die daer worden gesproken, heeft geseyt totte{n} prins der synagogen. En wilt niet vreesen, maer gheloeft alleen.
En{de} heeft nyet toe gelaten, dat hem yema{n}t soude volge{n}, dan Petrus, Iacobus, en{de} Ioannes, Iacobus broeder.
Ende si zijn ghecome{n} int huys vande{n} prince des synagoge. En{de} hi heeft gesien een beroerende scare, screyende, en{de} weene{n}de zeer.
En{de} ingae{n}de heeft haer geseyt. Wat versladi v aldus en{de} screyt? dit meyske{n} en is niet ghestoruen, mer si slaept.
En{de} si hebbe{n} he{m} begect. Mer nae d{at} hi haer alle{n} wt hadde gedreue{n}, neemt hi tot he{m} die vader en{de} moeder des meyske{n}s en{de} die ghene die met haer ware{n}, ende si zijn ingegaen daer dat meyske{n} was ligghende
Ende nemende dye handt vant meysken, heeft haer gheseyt. Tabitha cumi, dwelck is te verstaen, ick seg meysken rijst op.
Ende ter stont heeft op gheresen dat meysken ende wandelde: ende si was twalef iaer out En{de} si hebbe{n} he{n} verwondert met grote verwo{n}deringe:
en{de} hi heeft haer grotelike{n} gebode{n} dattet nyema{n}t wete{n} en soude, en{de} heeft beuolen datmen haer geue{n} soude teten.
ENde hi wtgegae{n} zijnde va{n} daer, is gecomen in zijn landtschap. En{de} zijn discipulen volchden hem na.
Ende alst was Sabboth, heeft hi begonne{n} te leeren in haer synagoge. En{de} veel menschen hoorende, hebben verwondert in zijn leeringe, segghe{n}de. Van waer zijn desen alle dese dingen? ende wat wijsheyt is dit, dye hem is gegeue{n}? En{de} sulcke crachten worde{n} door he{m} ghewrocht?
Is dit nyet dye timmerman? een soon van Maria? die broeder van Iacobus, ende va{n} Ioseph, ende van Iuda, ende van Symon ende zijn susteren zijnse niet met ons? Ende si worden ghescandalizeert door hem.
Ende Iesus seyde haer. Dat een propheet nyet en is sonder eere, dan in zijn landt, ende in zijn huys, ende onder zijn vrienden.
Ende hy en mocht daer gheen cracht doe{n}, dat weynich crancke, oplegghende zijn handt, heeft hy ghesont ghemaect.
En{de} hi verwonderde om haer ongheloof.
Ende hi omghinc die casteelen die daer om laghen, leerende. Ende riep tot hem die twalef, ende heeftse begonnen wt te seynde{n} twee ende twee. Ende gaf haer macht tege{n} die onreyne gheesten.
Ende heeft haer gheboden, datse niet nemen en soude{n} inde{n} wech dan alleene een roede, gheen male, gheen broodt, noch ghelt in haer gordel,
maer gescoeyt met solen, en{de} nyet gecleet wesen met twee rocken.
Ende hi seyde haer. Soo waer dat ghi in huys gaet, blijft daer, tot dat ghi daer wt gaet.
En{de} so wie v niet en ontfanct, noch en hoort, wtgaende van daer, so scudt af dat stof van uwen voeten, haer tot een ghetuychnisse.
En{de} wtgegae{n} zijnde, predicten, dat si penitencie doe{n} soude{n},
en{de} worpe{n} veel duuele{n} wt, ende salfden met olye veel crancken, ende maectense gesont.
En{de} dye coninck Herodes heeft ghehoort <parens>want sine{n} naem was bekent geworde{n}</parens> ende seyde. Ioannes die dooper is verresen vanden doode{n}. En{de} daer om wercke{n} dye crachte{n} in hem.
Die ander seyden, tis Helyas. Ende die ander seyden. Tis een Propheet, oft als een wten propheten.
Dit hoore{n}de Herodes, heeft gheseit. Ioannes, die welcke ic thooft af ghesneden hebbe, dese is verresen vanden dooden.
Want Herodes heeft ghesonden, en{de} geuanghen Ioannem, ende heeft hem inden kercker ghebonde{n}, om Herodias die huysurouwe van sinen broeder Philippus, wa{n}t hi hadde haer ghetrout.
Want Ioannes seyde Herodi. Ten is v niet gheoorloeft te hebben dat wijf dijns broeders.
Ende Herodias leyde hem laghe{n}, ende woude hem dooden, ende en mocht niet.
want Herodes ontsach Ioanne{m}, wetende dat hy was een rechtuerdich en{de} heylich man, en{de} hi nam he{m} waer. En{de} als hi he{m} gehoort hadde, so dede hi veel en{de} hoorde hem gheerne.
En{de} als een bequaem dach gecome{n} was wanneer Herodes van zijn gheboorte een auontmael maecte den ouerste{n}, ende hooftluyden, en{de} principaelste va{n} Galilea.
Ende als dye dochter van Herodias in gecomen was, en{de} gedanst hadde, en{de} als dat Herodi, ende die daer te same{n} aen die tafel saten behaecht hadde, soo heeft dye coninck tot dat meyske{n} geseyt, begeert va{n} mi wat ghi wilt en{de} ic salt v geue{n}.
En{de} hi heeft haer geswore{n} also wat ghi va{n} mi begeere{n} sult, sal ic v geuen, al waert ooc die helft mijns rijcs.
En{de} si wtgegae{n} zijnde, heeft tot haer moeder geseyt, wat sal ic begeere{n}? Ende si heeft geseyt. Thooft va{n} Ioannes Baptista.
Ende ter stont haestelic ingegae{n} zijnde totten Coninc, heeft begeert, segge{n}de. Ic wil dat ghy mi ter stont geeft inde platteel, thooft van Ioannes Baptista.
En{de} die coninc droef wesende om den ghesworen eedt, ende die ghene die daer te samen aen dye tafel saten, en heeft haer nyet willen bedroeue{n}.
Ende den buel ghesonde{n} hebbende, heeft gheboden zijn hooft daer in ghebrocht te worden. Ende heeft hem onthooft inden kercker,
ende heeft zijn hooft inde platteel gebrocht, ende heuet dat meyske{n} gegeue{n}, en{de} dat meysken heuet haer moeder gegeue{n}.
Dwelck zijn discipulen gehoort hebbende, zijn gecome{n}, ende hebbent doode lichaem ghenome{n}, ende int graf geleyt.
Ende die apostelen zijn tot Iesum ghecomen, ende hebbent hem al ghebootscapt dat si gedae{n} hadde{n}, en{de} gheleert hadde{n}.
Ende hi seyde haer, coemt ae{n} deen side, in ee{n} woeste plaets, en{de} rust een weynich. Want daer warender veel dye daer quame{n} en{de} ghinge{n} ende si en ware{n} niet ledich om voetsel te nemen.
Ende si zijn te schepe ghegaen, tot de woeste plaets aen deen side.
En{de} si hebbense sien wech gaen, ende veel hebbe{n} hem gekent. En{de} wt allen steden zijnse ouer wech te voet derwaerts ghelope{n}, en{de} zijn voor hem daer ghecome{n}.
En{de} Iesus wtghegaen zijnde heeft een groote scare gesien, en{de} is beroert met barmherticheyt tege{n} haer, wa{n}t si waren als scape{n}, ghee{n} herder hebbende, en{de} begonst haer veel te leeren.
En{de} als nv veel vande{n} dach voorby ghegae{n} was, so zijn zijn discipule{n} tot he{m} gecome{n} seggende. Dese plaets is woest, ende de vre is te hants verlope{n},
ontslaet haer d{at} si gae{n} tot die omligge{n}de woeninge{n} en{de} dorpen, om haer broot te coope{n} dat si eten.
Ende hi antwoorde{n}de, heeft haer geseit. Geeft ghi haer dat si eten. En{de} si hebbe{n} he{m} gheseyt. Sullen wi gaen en{de} coope{n} om twee hondert penningen broot, en{de} geuen haer dat si eten?
En{de} hi seyde haer. Hoe veel broden hebt ghi? gaet en{de} besietet. Ende als zijt geweten hebbe{n}, seiden si, vijf en{de} twee vissche{n}.
En{de} hi heeft haer gebode{n}, dat si haer allen soude{n} doe{n} sitten, bi waerscappe{n} gedeelt int groene gras.
Ende si zijn geseten bi deelen gedeelt, by honderden en{de} vijftigen.
En{de} als Iesus dye vijf broode{n} ende twee visschen genome{n} hadde, opbuere{n}de zijn oogen totten hemel, heeft gebenedijt, en{de} heeft die brode{n} gebroken en{de} zijn discipulen gegeuen, dat zijse haer voorlegghen souden, en{de} die twee vissche{n} heeft hi haer allen gedeelt
En{de} si hebben alle gader gegeten, ende zijn versadet.
Ende si hebbe{n} op ghenome{n} twalef volle koruen, van die brocke{n} en{de} van die vissche{n}.
En{de} die daer ghegete{n} hadde{n}, waren vijf duysent mannen.
En{de} ter stont heeft Ihesus zijn discipulen gedwonge{n} in een schip te climme{n}, op dat si voor he{m} ouer die zee soude{n} varen in Betsaida, tot dat hi dye scaren verliet.
En{de} nae dat hi haer verlaten hadde, is hy op eene{n} berch gegaen om te bidden.
Ende alst auont was, was dat schip int midden van die zee, ende hi alleen opt lant
en{de} heeft haer gesien arbeydende int roeyen want die wint was haer co{n}trarie. Ende ontre{n}t die vierde wake tsnachts, is hi tot haer gecomen, wandelende op die zee, ende woude haer voor by gaen.
Ende als si hem ghesien hebbe{n} wandelende op die zee, meenden si dattet een scheem ware, en{de} si hebbe{n} zeer geroepe{n},
wa{n}t si hem alle sagen, en{de} zijn verstoort geweest. Ende ter stont heeft hi met haer gesproke{n} en{de} heeft haer geseit. Betrout ic bent, en wilt n{iet} vreesen.
En{de} hy is tot haer int scip geclomme{n}, en{de} die wint heeft gerust En{de} si hebbe{n} he{n} veel te meer verslage{n},
wa{n}t si en hadde{n} niet verstae{n} vande{n} brode{n}, want haer herte was verblint.
En{de} na dien datse ouer geuare{n} ware{n}, zijn si gecomen int landt Genezareth, en{de} zijn in die haue{n} gecome{n}
En{de} als si wten scepe gegae{n} ware{n}, ter stont hebben si he{m} gekent.
Ende lope{n}de door alle dat omligge{n}de la{n}tscap, hebbe{n} begonne{n} die siecken in die bedde{n} om te drage{n}, daer si hoorde{n} dat hi was.
Also waer dat hy ingegae{n} was, in dorpe{n}, in stede{n}, oft in woninge{n}, in straten leyde{n} si die crancken, en{de} baden he{m}, datse ten minsten den zoom van zijn cleedt mochten rake{n}. Ende also veel alsser hem raecte, zijn gesont geworden.
ENde daer quame{n} te same{n} tot hem dye pharizeen, ende somige vande{n} scriben die welcke va{n} Hierusalem gecomen waren
Ende als si gesien hadden sommige van sinen discipulen met ghemeen hande{n}, dat is ongewasschen, dat broot eeten, so versmaden si haer,
wa{n}t die pharizeen en{de} alle Iode{n}, en nemen ghee{n} spijse, oft si en wasschen dicwil haer handen, houdende die insettingen van haer ouders.
En{de} va{n} die merct comende en eten niet, dan als si gewasschen zijn. En{de} veel ander insettingen zijnder, diese aengenomen hebben te houde{n}, te weten, die drinc vaten te wassche{n}, en{de} croesen, ende latoenen vaten, ende bedden.
Daer na vrage{n} he{m} dye pharizeen en{de} scriben. Waer om en wa{n}delen v discipule{n} nyet na die manier va{n} onse ouders ingesedt, mer eten met ongewassche{n} hande{n} tbroot?
En{de} hy antwoorde{n}de, heeft haer geseyt. Wel heeft Esais va{n} v hypocriten gepropheteert, als daer gescreue{n} staet. Dit volck eert mi mette{n} lippe{n}, mer haer herte is verre va{n} mi.
En{de} te vergeefs eere{n} si mi, leere{n}de leeringe{n}, gheboden der me{n}sche{n}:
wa{n}t achterlate{n}de dat gebot gods, hout ghi insettinge{n} der me{n}schen. Dat wassche{n} der croesen en{de} drincuate{n}, ende ander deser gelijc doet ghi veel.
En{de} hi seide haer. Wel verworpt ghi gods gebodt, op datghi v insettinge houdt,
wa{n}t Moses heeft geseit. Eert v vader en{de} v moeder, ende die vader oft moeder vermaledijt laet hem de doot sterue{n}.
Maer ghi segt, ist dat ee{n} me{n}sche seyt tot vader oft tot moeder Corban, dat is, wat ghifte va{n} mi is, die sal tot uwe{n} profijt zijn,
en{de} behalue{n} dat en ghehengt ghi niet dat hi zijn vader oft zijn moeder yet doet.
En{de} ghi maect te niet dat woort gods, doer v insettinghe die ghi opghesedt hebt, en{de} deser gelijc doet ghi veel.
Ende nae dat hi die scaren tot hem gheroepen hadde, seyde hi haer. Hoort mi alle gader, en{de} verstaet.
Niet en isser bute{n} de{n} me{n}sche, in he{m} gae{n}de, d{at} he{m} mach besmette{n}, mer die vande{n} me{n}sche wtgae{n}, zij{n} dye de{n} me{n}sche besmette{n}.
Ist dat yema{n}t ooren heeft om te hooren, die hoore.
Ende als hi in huys ghegaen was van dye scare{n}, so hebbe{n} hem zijn discipule{n} geuraecht van die gelikenisse,
en{de} hi seyde haer. Sijt ghi noch sond{er} verstant? En verstaet ghi noch niet? dat al dat va{n} bute{n} inde{n} me{n}sche gaet, en mach he{m} niet besmetten?
wa{n}t ten gaet in zijn herte niet, maer inde{n} buyck, en{de} tgaet wt door de{n} natuerliken wtganc, reynige{n}de die spijse.
En{de} si seyde, dat vande{n} me{n}sche wtgaet, dat besmet den mensche.
Wa{n}t van die binnenste van thert der mensche{n}, come{n} voort quade gedachten, ouerspelen, oncuyshede{n}, dootslaghe{n},
diefte, ghiericheden, scalcheyt en{de} bedroch, onreynicheyt, quaet, ooc blasphemie, houerdicheyt, dwaesheyt.
Alle dese quaden comen van binnen, ende besmetten den mensch.
En{de} op staende va{n} daer, is ghegae{n} in dye eynde{n} va{n} Tyrus en{de} Sydon. En{de} in een huys gegaen zijnde, woude hi dattet nyemant en wist, ende en mocht niet verborghe{n} wesen,
wa{n}t een vrouwe, wiens dochter hadde een onreyn gheest, ter stont als si van hem gehoort heeft, is ghecome{n}, ende is he{m} te voet gheuallen,
want het was een heydens wijf vande{n} geslachte Syrophenissa, ende badt hem dat hi den duyuel soude wtroepen va{n} haer dochter.
Ende Iesus seyde haer. Laet dye kinderen eerst versaet worde{n}. Wa{n}t ten is niet goet te neme{n} dbroot der kindere{n}, en{de} te worpe{n} voor die honde{n}.
En{de} si heeft geantwoort, ende seyt hem. Immer heer, wa{n}t die hondekens eten ooc onder die tafel, van die brocken der kindere{n}.
En{de} hi seyde haer. Om dat woort gaet, die duyuel is wt v dochter ghegae{n}.
En{de} als si gegae{n} was in haer huys vant si dat die duuel wtgegae{n} was en{de} dye dochter liggende opt bedde.
Ende weder wtgaende van die eynden van Tyrus, is gecome{n} door Sydon, tot die zee van Galileen, door dye middel eynden vanden thien steden.
Ende si brengen hem een dooue ende stomme. Ende baden hem dat hi hem de hant op leyde:
en{de} als hi hem genomen hadde aen deen side van die schare, heeft sinen vingher in zijn oore gesteken ende wtspouwende, heeft zijn tonghe gheraect,
ende opsie{n}de na den hemel, heeft versucht, ende hem gheseit. Effeta, dat is, wort geopent,
ende ter stont zijn zijn ooren gheopent. Ende die bant zijns tonghen is los geworden, ende heeft recht ghesproken,
ende heeft haer ghebode{n} dat zijt nyemant segge{n} en souden. Maer hoe hijt haer meer geboot so veel te meer verbreeden zijt,
en{de} verwonderden he{n} boue{n} mate{n}, segge{n}de. Hi heeft alle dinck wel gedae{n}, de{n} dooue{n} heeft hi doe{n} horen, en{de} den stommen doen spreken.
IN dien daghe{n}, alser weder om een zeer groote schare was met Iesu, ende nyet en hadde{n} dat si aten. Ihesus zijn discipulen tot hem gheroepen hebbende, seyde haer.
Mi ontfermt ouer die scharen, want siet si nv drie daghe{n} bi mi bliuen, ende en hebbe{n} niet dat si eten.
Ende laet ick haer nuchtere{n} thuys gaen, si sullen vergaen inden wech, want sommighe van haer zijn va{n} verde comen.
Ende zijn discipulen hebben hem geantwoort. Va{n} waer sal yema{n}t dese hier mogen versade{n} met broode inde woestine?
Ende hi heeft haer gheuraecht. Hoe veel brooden hebt ghi? Ende si hebben hem gheseyt seuen.
Ende hi heeft die scharen gheboden te sitten op deerde. Ende die seuen brooden ghenomen hebbende, als hi ghedanct hadde, heeft hijse ghebroken, ende zijn discipulen ghegheuen, dat zijse voor souden legghen. Ende si hebbense die scaren voor geleyt.
Ende si hadden weynich visschen, ende als hi ghebenedijt hadde, heeft gheboden dese ooc voor te legghen.
Ende si hebben ghegeten, ende zijn versaet. Ende hebbe{n} op ghenome{n} seuen koruen, van dye brocke{n} die daer ouer ghebleue{n} ware{n},
En{de} die daer ghegeten hadde{n}, ware{n} bi na vier dusent, en{de} hy heeft haer gelaten.
En{de} ter stont int schip gegaen zijnde met zijn discipulen, is gecomen in die palen va{n} Dalmanutha.
En{de} die pharizeen zijn wt gegaen, en{de} hebben begonne{n} onderlinge te vraghe{n}, soecke{n}de van hem een teeke{n} wt den hemel, tempterende he{m}.
En{de} als hi versucht had in sinen geest, heeft hi geseyt. Waer om soect dit geslacht een teeke{n}? Voorwaer seg ic v, dit gheslacht en sal ghee{n} teeke{n} gegeuen worde{n}.
En{de} haer gelaten hebbe{n}de, is weder om int scip ghegaen, en{de} ouer varende, is hi henen ghegaen.
En{de} si hebben vergeten broden te nemen, ende niet dan een broot hadden si met haer int scip.
En{de} hi heeft haer ghebode{n}, segge{n}de. Siet, wacht v vande{n} deesem der pharizeen, en{de} van Herodes deesem:
En{de} si dachten onder haer, segghe{n}de: wi en hebbe{n} ghee{n} broode{n}.
En{de} als Iesus dat wist, seyt hi haer Wat denct ghi d{at} ghy ghee{n} broode{n} en hebt merct ghi noch niet, en{de} v{er}staet ghi noch niet? hebt ghi noch v hert verblint?
ooge{n} hebbe{n}de en siet ghi niet, en{de} oore{n} hebbe{n}de en hoort ghi niet?
en{de} en gedenct ghi n{iet}, als ic vijf broden gebroke{n} hadde tot vijf dusent mensche{n} hoe veel korue{n} met brocke{n} dat ghi opgenomen hebt? Si seggen hem twaleue.
En{de} als seuen brooden ghebroke{n} waren, onder vier duysent, hoe veel mande{n} met brocke{n} vant ouerblijf hebt ghi opgenomen? En{de} si hebben gheseyt seuen.
Ende hi heeft haer geseyt. Hoe coemet dat ghy noch nyet en verstaet?
Ende hy is ghecomen tot Betsayda, en{de} si brochten tot hem een blinde, en{de} baden hem dat hi hem raecte.
En{de} ghenomen hebbende des blinde{n} hant, heeft he{m} wtgheleyt buten de{n} wech, en{de} spouwe{n}de in zijn ooghen en{de} die hant op hem geleyt hebbe{n}de, heeft hem geuraecht, wat hi sach.
Ende opsiende heeft hy gheseyt. Ick sie menschen, wandelende als boomen.
Daer na heeft hy weder om zijn hant op zijn ooge{n} geleyt, en heeft begonne{n} te zien, en{de} is wel gestelt geworde{n}, also dat hi alle dinck claerlijcke{n} sach,
ende hi heeft hem gesonde{n} in zijn huys, segge{n}de. Gaet na v huys, ende ist dat ghi opt strate coemt, en segges nyemant.
Ende Iesus is ingegae{n} ende zijn discipulen, in die casteelen van Cesarie Philippi. Ende inden wech heeft hi zijn discipulen geuraecht, segghende. Wie segghen die menschen dat ick ben?
Ende si hebben hem gheantwoort, seggende. Dander Ioanne{m} Baptistam, ende die ander Helyam. Weder om dye ander een vanden Propheten.
Ende hy seyt haer. Maer wie segt ghy dat ick ben? Ende Petrus antwoorde{n}de, seyt hem. Ghy zijt Christus.
Ende hy heuet haer gedreyghet dat zij nyemant van hem segghen en souden.
Ende heeft haer beghinne{n} te leere{n}, dattet va{n} node was die soon des mensche{n} veel te lijden, ende versmaet te worden vanden ouderen, ende opperste priestere{n}, en{de} scriben ende gedoot te worden, ende nae drie dagen te verrijsen.
Ende hi sprack tot haer twoort openbaerlick. Ende Petrus greep hem, ende begonst hem te straffen:
ende hi omghekeert wesende, ende zijn discipulen aenghesien hebbende, heeft Petrum gestraft, segghende. Gaet achter my Sathanas, want ghi en smaect niet dat godlick is, maer dat menschelick is.
En{de} als hi die scare te same{n} met zijn discipulen tot he{m} gheroepen hadde, heeft haer gheseyt. So wie dat mi na volgen wil, dye versaeck hem seluen, ende neme zijn cruys ende volghe mi na.
Want wie zijn siele sal willen behouden sal die verliesen. Mer wie zijn siel sal verliesen om mi, oft omt Eua{n}gelijs wille, salse behoude{n}.
Want wat soudt een mensche baten, waert dat hi alle die werelt wonne, ende zijn siele schade dede?
Oft wat sal een mensche geue{n}, daer hi zijn siele mede lost?
Want so wie mi ende mijn woorden beliden sal in dit ouerspelige en{de} sondige gheslacht die sone des mensche{n} sal he{m} ooc belide{n}, als hi come{n} sal met die heylige engelen, in die glorie zijns vaders.
ENde hy seyde haer. Voorwaer segge ic daer zijn sommige onder die hier stae{n}, die den doot niet smake{n} en sullen, voor dat si sien sullen, dattet rijck gods gecomen is met cracht.
Ende na ses daghen heeft Ihesus tot he{m} ghenomen Petrum, Iacobum ende Ioannem, ende leyde haer alleen op eenen hooghe{n} berch,
ende hi is verandert voor haer ende zijn cleederen zijn blinckende gheworden, en{de} zeer wit als znee, so wit als ghee{n} voller op aerden maken en mach.
En{de} daer is van haer ghesien Helyas met Moyses. Ende si spraken te samen met Iesu.
En{de} Petrus antwoordende, seyt Ihesu. Rabbi, hier is ons goet te wesen. Laet ons drie tabernaculen maken, v een, en{de} Moses een, ende Helye ee{n}:
wa{n}t hy en wist niet wat hi seyde, wa{n}t si waren veruaert, ouermits vreese.
Ende daer is ee{n} wolcke gecome{n}, dye welcke haer om scheemde. Ende daer is een stem wt de{n} wolcke ghecomen, segghende. Dit is mijn alder liefste soon, hoort he{m}.
Ende ter stont als si ront om ghesien hadden, en hebben si nyemant meer ghesien, dan alleen Iuesum met haer.
Als si vande{n} berch clommen, heeft haer Iesus gheboden, dat zijt nyema{n}t segge{n} en souden tghene dat si ghesien hadden, nyet eer, dan als dye soon des mensche{n} vanden dooden opghestaen ware.
Ende dit woort hebben si by haer ghehouden, vraghende onder haer, wat dat waer, als hi vande{n} dooden opghestaen sal zijn,
Ende si vraechden hem, segghende. Wat segghen dan die scriben ende pharizeen, dat Helyas eerst come{n} moet?
Ende hi antwoorde{n}de, heeft haer geseyt. Tis waer, als Helyas eerst comen sal so brenct hy alle dinck op sinen stel, en{de} ghelijckerwijs als daer ghescreuen is van dye soon des menschen, dat hi veel liden moet ende versmaet werde{n}.
Mer ick segge v, dat Helyas gecomen is, ende si hebbe{n} hem gedaen al dat si ghewilt hebbe{n}, alsser va{n} he{m} gescreuen was.
Ende als hi gecomen was tot zijn discipulen, heeft hi een groote schare om haer ghesien, en{de} dye scriben met haer vraghende.
En{de} ter stont als alle die schare hem gesien hadde, so heeft hi verwondert ende gheureest, ende tot hem loopende, hebben si hem ghegroet.
Ende hy heeft haer gheuraecht. Wat vraechdi onder v?
En{de} een wt de schare antwoorde{n}de heeft gheseyt. Meester. Ic heb mijn soon, welcke heeft een stomme gheest, tot v ghebrocht,
en{de} wa{n}neer dat hi hem aen grijpt, so schuert hy hem, ende hy schuymt en{de} knerst met zijn tanden, en{de} verdwijnt. En{de} ick hebt v discipulen gheseyt dat si hem souden wtwerpe{n}, en{de} si en hebben niet ghemoghen.
En{de} hi antwoordende heeft hem gheseyt. O ongeloouighe gheslacht, hoe langhe sal ick by v bliuen? hoe langhe sal ick v liden? Brengt hem tot mi,
en{de} si hebbe{n} hem tot he{m} gebrocht. En{de} als hi va{n} hem gesien was, ter stont verschuerde hem de gheest, en{de} neder gheuallen zijnde op deerde, worde hi ghewe{n}telt, schuymende.
En{de} hi heeft zijn vader gheuraecht, Hoe veel tijts ist dat hem dyt ghebuert is? Ende hy heeft gheseyt. Van kints af,
ende dicwils worpt hi hem int vier ende int water, om hem te verderuen. Maer ist dat ghy wat muecht. Coemt ons te hulpe: ontfermt onser.
Ende Ihesus heeft hem gheseyt. Muchdi dat gheloouen? Den gheloouende is alle dinc moegelick.
En{de} ter stont seer luyde roepende die vader des kints, heeft met trane{n} gheseyt. Ick ghelooue heer. Coemt mijn onghelooue te hulpe.
En{de} als Iesus gesien hadde, dat die schare te samen aenliepen, so heeft hy gebode{n} den onreynen gheest, seggende hem. Ghi stomme en{de} dooue gheest, ick ghebiede v, gaet wt va{n} hem, ende en comt namaels in hem niet
En{de} als die gheest gheroepe{n} hadde, en{de} hem seer verschuert hadde, is hy wt ghegaen va{n} hem, ende hi is gheworden als een doode, also datter veel seyden. Hy is doot.
Iesus zijn hant neme{n}de, heeft hem opgerecht, ende hy is op ghestaen.
Ende als hi in een huys ghegaen was, so vraechde{n} hem zijn discipulen aen deen side Waer om en mochten wi hem nyet wtworpen?
En{de} hi heeft haer gheseyt. Dit geslacht en mach met gheen dinc wt gaen, dan door bidden ende vasten.
En{de} van daer ghereyst zijnde, hebben si ghegaen door Galileen, ende hy en woude nyet dattet yemant wiste,
wa{n}t hy leerde zijn discipulen, ende seyde haer. Dye soon des menschen sal gheleuert worden in die handen der menschen, en{de} si sullen hem dooden ende ghedoot zijnde, sal hy ten derden dage verrijsen.
En{de} si en wisten twoort niet, ende ontsaghen hem te vraghen.
En{de} hi is tot Caphernau{m} ghecome{n}, en{de} als hy in huys ghecome{n} was heeft hi haer gheuraecht. Wat tracteerde ghy onder v inden wech?
En{de} si hebbe{n} geswegen. Wa{n}t si hadde{n} gheuraecht onderwegen, wie van haer dye meeste waer.
En{de} als hy ghesete{n} was, heeft hi die twalef tot he{m} gheroepe{n}, en{de} heeft haer geseyt. Ist dat yema{n}dt die eerste wil wesen die sal die alder laetste wesen, en{de} dienaer va{n} allen.
En{de} een kint nemende, heeft hijt geset int middel van haer. En{de} als hijt in zijn arme{n} ghenome{n} hadde, heeft haer geseyt.
So wie dat een va{n} sodanigen kindere{n} ontfange{n} sal in mine{n} name, die ontfanct mi, ende wie my ontfanct, die ontfanct nyet mi, waer den genen die mi ghesonden heeft.
En{de} Ioannes antwoorde hem segghende. Meester wi hebben ghesien een in uwe{n} name dye duyuelen wtworpen, ende hy en volcht ons niet, ende wy hebbent hem verboden.
Ende Ihesus heeft gheseyt. En verbiet hem niet, want daer en is niemandt die welcke, ist dat hy door minen naem cracht doet, gheringe mach qualick van mi spreke{n}
Want die nyet teghen v en is, dye is voor v.
Want so wie dat v te drincken geeft in mine{n} naem ee{n} cop couts waters, om dat ghi Christo toebehoort. Ick seg v voorwaer, gheensins sal hi zijn loon verliesen.
En{de} so wie sca{n}dalizere{n} sal een va{n} dese cleyne die in my gelooue{n}, het is he{m} beter dat een molensteen aen sine{n} hals gedaen worde, en{de} dat hi gheworpen worde inde zee.
En{de} ist dat v handt v sca{n}dalizeert, snijtse af, tis v beter cranck totten leuen te gaen, dan twee hande{n} hebbende te gaen inde helle, int ontblusscelicke vier,
daer haer worm niet en sterft, en{de} twier en wort niet wt gedaen.
Ende ist dat v voet v scandalizeert, hout he{m} af, want tis v beter dat ghi gaet crepel int eewich leue{n}, da{n} twee voeten hebbende, sout worden geworpen in dye helle des onblusscheliken viers
daer haer worm nyet en sterft, ende tvier nyet wt ghedaen en wert.
Ende ist dat v ooghe v schandalizeert, worptse wt, tis v beter dat ghy losch ghaet int rijcke gods, dan twee ooghen hebbende sout worden geworpen int helsche vier
daer haer worm niet en sterft, en{de} tvier niet wtgedaen en wert.
Want alle sal metten vier ghesoute{n} worden, ende alle offerhande sal met sout ghesouten worden.
Tsout is ghoet, maer waert dattet sout nyet sout en waer, waer in suldy dat souten? Hebt seluen sout, ende hebt vrede onder v.
ENde van daer opstaende, is gecome{n} in die eynde{n} van Iudeen, ouer die Iordane, ende die scharen comen weder om tot he{m} ende hy leerde haer weder als hy plach.
Ende dye pharizeen toegaende, vraechde{n} hem Ist gheoorlooft dat een man een wijf verlaet? tempterende hem.
En{de} hy antwoorde{n}de heeft haer gheseyt. Wat heeft v Moses geboden?
Ende si hebben gheseyt. Moses ghehengde eenen scheytbrief te schriue{n}, ende te laten.
En{de} Ihesus antwoordende, heeft haer gheseyt. Om dye haertheyt uwer herten, heeft hy v dit ghebodt gheschreuen.
Maer van tbeghinsel des scheppincs, heeft haer god man ende vrou ghemaect.
Daer om sal een mensche zijn vader ende moeder laten, ende sal zijn wijf aenhanghen.
Ende si sullen twee in een vleesch wesen. Daer om en zijnt nv gheen twee, mer een vleesch.
Daer om laet dye mensche niet scheyden dat god te samen gheuoecht heeft.
Ende in huys hebben zijn discipulen weder om van dat selfde gheuraecht,
ende hy seyt haer. So wie zijn wijf verlaet, ende een ander trout, die doet ouerspel teghen haer.
Ende ist dat een wijf haren man laet en{de} een ander trout, si doet ouerspel.
En{de} si hebben kinderen tot hem gebrocht om dat hijse raken soude. En{de} die discipulen straften die ghene die de kindere{n} by brochten.
En{de} als Iesus ghesien hadde, is hy veronwaerdicht, ende heeft haer gheseyt. Laet toe dat dye kinderen tot my comen, ende en verbiedet haer niet, want alsodanigen hoortet rijck gods.
Voorwaer seg ick v, diet rijck gods niet en ontfanct als een kint, die en sal daer gheensins ingaen.
Ende als hi haer in die armen ghenome{n}, en{de} die handen op haer gheleyt hadde, so heeft hi haer ghebenedijt
En{de} als hi wt ghinck inden wech, is hem een te ghemoet gheloopen, ende heeft hem zijn knijen ghebogen, en{de} badt hem, segghende. Goede mester, wat sal ick doen, dat ick dat eewige leue{n} crighen mach?
En{de} Iesus heeft hem geseyt. Waer om noemt ghy my goet? nyemant en is goet dan een god.
Ghy kent dye gheboden. En doet gheen ouerspeel, en slaet niet doot, en steelt nyet, en segt gheen valsche ghetuych, en bedriecht niet, eert vader ende moeder.
Ende antwoordende heeft hem gheseit. Meester alle dese hebbe ic va{n} mijn ioncheyt gehouden.
Ende Iesus hem aenghesien hebbende, heeft he{m} lief gehadt, en{de} heeft hem geseyt. Een ontbreect v. Gaet henen vercoopt al tgheen dat ghi hebt, ende gheuet den armen, ende ghy sult eene{n} schat inden hemel hebben, ende coemt volcht mi
Ende hy droeuich werdende in dyt woort, is droeuich wech gegaen. Want hi hadde veel besittinghen.
Ende Iesus ront om siende, seyt zijn discipulen. Hoe swaerliken sullen die ghene dye ghelt hebben, int rijck gods gaen.
Die discipulen verwonderden van zijn woorden. En{de} Ihesus weder om antwoordende, seyt haer. Kinderkens, hoe swaer ist haer, die betrouwen hebben int ghelt, trijck gods in te gaen
Lichtelijcker ist een kemel door een naelden ooch te gaen, dan den rijcken int rijck gods te ghaen.
Welcke meer verwonderden, segghende onder malcander. Wie mach dan salich worden?
En{de} Iesus hem aenghesien hebbende, seyt. By den menschen ist onmoghelick, niet by God. Want alle dingen zijn moghelick by God.
Ende na dat, Petrus heeft beghinnen te seggen hem. Siet wi hebben alle dinck ghelaten, ende zijn v gheuolcht.
En{de} Iesus antwoorde{n}de, heeft geseyt. Ick seg v voorwaer Nyemant en isser dye achter laet een huys, oft broeders, oft susters, oft vader, oft moeder, oft wijf, oft kindere{n}, oft ackeren, om mi ende om Deuangelie,
die niet en sal ontfange{n} in dese tijd hondertfout, huysen, broeders ende susters, ende moeders, ende kindere{n}, ende ackers met veruolghinge, ende in die toecomende tijt, deewighe leuen.
Veel dye de eerste zijn, sullen die laetste zijn, en{de} die laetste dye eerste.
Ende si waren inden wech tot Hierusalem opclimmende, en{de} Iesus ghinc haer voor, ende si ware{n} veruaert, ende volgende vreesden si. Ende weder om die twalef tot hem genomen hebbende, heeft haer beghinne{n} te seggen, dat hem toecomen soude.
Siet wi climme{n} op tot Hierusalem, en{de} die soon des me{n}schen sal den princen der pristeren ende scriben, ende ouders gheleuert worden, ende si sullen hem veroordeelen totter doot, ende sullen hem den heydenen ouer leueren,
ende sullen hem bespotten, ende sullen hem gheesselen, ende si sullen in hem spouwen, ende sullen hem dooden, en{de} ten derde{n} dach sal hy verrisen.
Ende daer come{n} tot hem Iacobus en{de} Ioannes Zebedeus sonen, segge{n}de. Meester, wi willen dat ghi ons doet, so wat wi begheren sullen.
Ende hy heeft haer geseyt. Wat wilt ghi dat ick v doe?
Ende si hebben gheseyt. Gheeft ons dat wy sitten in v glorie, dye een aen v rechter handt, ende dye ander aen v slincker hant.
Ende Iesus heeft haer gheseyt. Ghy en weet nyet wat ghi begeert Moghet ghy den kelc drincken die ick drincke? ende met den doopsel ghedoopt worden daer mede ick ghedoopt worde?
Ende si hebben hem gheseyt. Wy moghent. Ende Ihesus heeft haer gheseyt. Ghy sult den kelck drincken, dien ick drinck, ende metten doopsel ghedoopt worde{n}, daer ick mede gedoopt worde.
Maer aen die rechter handt, oft aen die slincker hant te sitte{n}, en behoort mi niet v te geuen, maer dijt bereyt is.
Ende alst die thien gehoort hadden, hebben si beghinnen te veronwaerdighen van Iacobo en{de} Ioanne.
Ende als haer Iesus tot hem gheroepen hadde, seyde hy haer, Ghy weet, dat die de heydene{n} schine{n} te ghebiede{n}, die hebbe{n} heerschappie ouer haer, en{de} haer princen hebben ouer haer macht,
mer also en ist onder v niet. Maer so wie onder v wil worde{n} dye meeste, dye sal v dienaer wesen.
Ende so wie wt v sal willen die eerste wesen die sal v alder knecht wesen.
Want die sone des menschen en is niet gecome{n} om datme{n} hem dienen soude, maer om dat hi selfs dienen soude, en{de} dat hi soude zijn siel geuen tot een verlossinghe voor veel.
Ende si comen tot Hierico. En{de} als hy wt die stadt Hierico ghinc, ende zijn discipulen en{de} een groote schare, so sadt die blinde Bartimeus Timeus soon, by den wech, bidde{n}de
Ende als hy gehoort had, dattet Iesus van Nazareth was, heeft hy beghonnen te roepen, ende te seggen. Dauids soon Iesu, ontfermt mijnre.
Ende veel straften hem, dat hi swighen soude. Ende hi riep veel te meer Dauids soon, ontfermt mij{n}re.
Ende Ihesus staende, heeft gheboden, dat hy gheroepen soude worden. Ende si roepen den blinden, segghende hem. Weest wel ghemoet, staet op, hi roept v.
En{de} als hi sinen mantel wech gheworpen hadde, so is hy op ghestaen, ende is tot Iesum gecomen.
Ende Ihesus antwoordende, seyt hem. Wat wildy, dat ick v doe? ende die blinde heeft hem geseyt. Rabboni, dat ick sie.
Ende Iesus heeft hem gheseyt. Gaet hene{n}, v gheloof heeft v ghesont ghemaect. Ende ter stont heeft hy ghesien, ende volchde hem in die wech.
ENde als si Ierusalem nakende waren, en{de} Bethanie{n}, bi den olijue{n} berch, seynde hy twee van sinen discipulen wt,
en{de} seyde haer. Gaet int casteel dat tegen v is, ende ter stont daer in gaende, sult ghi een vuelke{n} ghebonden vinden, daer gheen mensche op gheseten heeft, ontbindet, en{de} leydet tot hier.
Ende ist dat v yemant seyde. Wat doet ghi? Segghet, dat die heere dat te doen heeft, en{de} ter stont sal hy hem herwaert laten.
Ende wech gaende, hebben gheuonden een vuelken by een dore gebonden, in een twee wech ende si ontbinden hem.
Ende sommige van die ghene die daer stonde{n}, seyden haer. Wat doet ghi, die vuel ontbindende?
Ende si hebben haer gheseyt, ghelijckerwijs als Iesus haer beuolen hadde. Ende si hebben hem ghelaten.
Ende si hebben dye vuel tot Ihesum ghebrocht, ende hebben haer cleedere{n} daer op gheleyt, ende hi is daer op gheseten
En{de} veel hebben haer cleederen inden wech ghespreyt. Ende dye andere sneden tacken van dye boomen ende spreydense inden wech.
Ende dye daer voorby ghinghen, ende daer nae volchden, riepen, segghende. Osanna, ghebenedijt, die daer coemt inde{n} naem des Heeren.
Ghebenedijt, dattet rijck coeme inden naem des Heeren, ons vaders Dauid, osanna int alderhoochste.
En{de} hi is te Hierusalem inden tempel ghecomen. En{de} als hijt al ront om ghesien hadde, ende twas vre des auo{n}ts, so is hi met zijn xij. te Bethanien ghegaen.
En{de} sdaechs daer nae als hy wt Bethanie{n} gegaen was, heeft hem gehongert,
ende als hy een vigeboom van verre ghesien hadde, blandere{n} hebbende, so quam hi om te sien, oft hy wat in haer vinde{n} soude. Ende als hy tot haer gecomen was, heeft hi niet dan bladeren gheuonden want het en was der vijghen tijt niet.
Ende antwoordende, heeft hem gheseyt. Hier nae en moet niemant wt v vrucht eten, inder eewicheyt. Ende zijn discipulen hoordent.
Ende si comen te Ierusalem, ende Iesus inden tempel ghegaen zijnde, heeft beghinnen wt te worpe{n} die ghene die daer vercochten, ende cochten inden tempel, ende die tafelen der wisselaren, ende die stoelen der duyuen vercoopers heeft hy om ghekeert,
ende hy en heeft nyet ghehengt, dat yemant een vat door den tempel droech.
En{de} hi leerde, seggende haer. Ist niet gescreuen? Mijn huys sal alle heydene{n}, een huys des bede{n}s genoemt worde{n}? Maer ghi hebbet gemaect een spelunc der moordenaren.
Ende die scriben ende princen der priesteren dit gehoort hebbe{n}de, sochten, hoe dat si hem souden dooden, want si vreesden hem, dat die geheele schare zijn leere verwo{n}derde.
En{de} alst nv auont was, is hi wt die stadt gegaen,
ende smorge{n}s voorby gaende, hebben si den vijgheboon ghesien dorre gheworden, tot die wortel toe
Ende Petrus gedacht hebbe{n}de, seyt hem. Rabbi: siet die vijgeboom, die ghi vermaledijt hebt, is dorre geworden.
En{de} Iesus antwoorde{n}de seyt haer Hebt dat gelooue gods.
Voorwaer segge ic v, dat so wie tot desen berch segge{n} sal, wert ghenomen, en{de} in die zee geworpen, en{de} hy in zijn herte nyet en twifelde, maer gheloofde dattet ghescien sal, dat hi seyt, hem sal gheschien al dat hy seggen sal.
Daer om seg ic v wat ghi bidde{n}de begeert ghelooft dat ghijt ontfanct, en{de} tsal v geworden.
En{de} als ghi staen sult bidde{n}de, vergeeft, ist dat ghi yet tegens yemant hebt, op dat v vader die in die hemelen is, v uwe misdaden vergeuen mach.
Ist dat ghi niet en vergeeft, so en sal v vader die in den hemel is, v uwe sonde{n} oec niet vergeuen.
En{de} si come{n} wederom te Ierusalem, ende als hy wandelde inden tempel, come{n} tot he{m} die princen der priesteren, en{de} scriben, en{de} ouders,
en{de} segghen he{m}. In wat macht doet ghi dese dinghen? en{de} wie heeft v dese macht gegeuen, dat ghi dese dinghen doet?
En{de} Iesus antwoordende, heeft haer geseyt. Ick sal va{n} v oec een woort vraghen, en{de} antwoort my, ende ick sal v segghen in wat macht dat ick dese dingen doe.
Tdoopsel va{n} Ioa{n}nes wast wten hemel, oft wten menschen? Antwoort mi.
En{de} si dochten by hem seluen, seggende. Ist dat wi segghen wt den hemel, so sal hy seggen, waer om en hebt ghy hem dan nyet gheloeft?
En{de} segge{n} wi wt den me{n}schen, wij vreesen tvolck. Want si alle gader hielden, dat Ioa{n}nes een propheet was.
En{de} antwoordende, seggen si tot Iesum. Wi en wete{n}s niet En{de} antwoorde{n}de, seyt Iesus tot haer. Noch ick en segge v oeck niet in wat macht ick dese dinghen doe.
ENde hi heeft haer begonnen te spreken doer parabolen. Een me{n}sche heeft een wijngaert geplant, en{de} heeft daer eene{n} tuyn om geleyt, en{de} heuet daer in eene{n} put gegrauen, en{de} heeft daer in eene{n} toren getymmert En{de} hadse den bouluyden verhuert, ende is pelgrimagie gereyst.
En{de} alst bequaem tijt was heeft hi een knecht totte{n} bouluyde{n} ghesonden, op dat hy van dye vrucht des wijngaerts ontfange{n} soude van die bouluyden.
Ende si hebben hem aengeroepe{n}, en{de} gesmeten, en{de} ledich weder om ghesonde{n}.
Ende weder om heeft hi tot haer een ander knecht gesonde{n}, ende die hebbe{n} si int hooft ghewont, en{de} met scande weder om ghesonde{n}.
Ende hy heeft weder om een ander ghesonden, en{de} die hebbe{n} si ghedoot, en{de} veel ander, dese slaende, en{de} die doodende.
En{de} noch hebbe{n}de sinen eenighe{n} lieue{n} soen, heeft hi hem oec ten laetsten tot haer ghesonde{n}, seggende. Si sullen mine{n} soen ontsien.
Mer die ackerluyde{n} seyde{n} onder haer. Dit is die erfgenaem, coemt, laet ons hem doode{n}, en{de} die erf sal ons toebehore{n}.
En{de} he{m} neme{n}de, hebben si he{m} gedoot, en{de} wten wijngaert geworpen.
Wat sal dan die heere des wijngaerts doen: Hy sal come{n} en{de} verderuen die bouluyden, en{de} sal sinen wijngaert andere{n} geue{n}?
Oft hebt ghi dese scrift niet gelesen? Die steen die welcke{n} verwierpen dye gheen dye tymmerden, Dese is een hooft des hoecs geworde{n}.
Dit is vande{n} here ghedaen, en{de} tis wonderlic in onsen ooghen?
En{de} si sochte{n} hem te vanghe{n}, en{de} vreesde{n} dye schaer, wa{n}t si wiste{n} dat hi dye parabel tege{n} haer gheseyt hadde. En{de} als si hem ghelate{n} hadde{n}, soe zijn si wech ghegaen.
En{de} si seyde{n} tot hem, somige wte{n} pharizee{n} en{de} herodiane{n}, op dat si hem vanghe{n} souden in zijn woorde{n}.
Welcke come{n}de, hebben hem gheseyt. Meester, wi wete{n} dat ghi waerachtich zijt, en{de} en vreest nyema{n}t, wa{n}t ghi en siet die persoon der menschen niet aen, maer in dye waerheyt leert ghy den wech gods. Ist gheorloeft den Keyser tribuut te gheue{n} oft en sullen wijs niet gheue{n}?
Ende hi wetende haer scalcheyt, heeft geseyt. Wat tempteert ghi mi? brenct my eene{n} penninc dat icse sien mach.
Ende si hebben he{m} ghebrocht, ende hi seyt haer. Wiens is dit beelt, ende opscrift? Si segghe{n} hem, des Keysers
En{de} Iesus antwoordende, heeft haer gheseyt. Geuet den Keyser dat den Keyser behoort, en{de} god dat god toebehoort, ende si hebben verwondert van hem.
En{de} die Saduceen come{n} tot hem, die daer segge{n} datter gheen verrisenis en is, en{de} hebben hem gheuraecht segghende.
Meester? Moses heeft ons gescreue{n}. Ist dat yema{n}ts broeder sterft, ende een wijf achterlaet, ende gheen kinderen en laet, dat zijn broeder zijn wijf nemen soude, en{de} verwecken zijn broeders saet.
Daer hebben seuen broeders gheweest, ende die eerste heeft een wijf ghenomen, en{de} die steruende, en heeft gheen saedt ghelaten.
Die tweede heeft haer oec ghenomen, ende is ghestoruen, en{de} hy en heuet oec gheen saedt ghelaten, en{de} des gelijcs die derde,
ende die seuen hebben haer genomen: en{de} en hebben gheen saedt ghelaten. Ten laetsten van allen is dat wijf ghestoruen,
hier om in die verrisenis, als si verrisen sullen wiens van haer sal dat wijf wesen? wa{n}t die seuen hebben haer tot een wijf gehadt.
En{de} Iesus antwoorde{n}de, heeft haer gheseyt. En dwaelt ghy daer om nyet, om dat ghy dye schriften nyet en weet, noch de cracht gods?
Want als si vande{n} dooden sullen opstaen, so en houweliken si niet, noch en worden te houwelike{n} gegeue{n}, maer si zijn als engelen gods, die in die hemelen zijn.
Maer vanden dooden dat si verwect worde{n}, hebt ghi nyet ghelesen in Moses boec, hoe dat god tot he{m} gesproken heeft op den doorne{n} bosch, segge{n}de. Ic ben Abrahams god: en{de} Isaacs god, en{de} Iacobs god,
daer en is gheen god der dooden, maer een god der leuenden? Daer om dwalet ghy zeer.
En{de} als een vande{n} scribe{n} aengecome{n} was en{de} haer gehoort hadde, tsamen vragende en{de} gesien hadde dat hy haer wel gheantwoort hadde, so heuet hy hem gheuraecht. Wat ist principaelste ghebodt van alle?
Ende Ihesus heeft hem geantwoordt. Het eerste van allen gheboden is. Hoort Israel. Dye heere god is een heere.
Ende ghy sult den heere v god lief hebben, wt v geheele herte, en{de} wt v gheheele siele, ende wt v geheel versta{n}t, ende wt v geheele crachte{n}, dat is het eerste gebodt.
En{de} tweede deser gelijck, is dit. Ghy sult uwen naesten lief hebben als v seluen daer en is gheen meerder gebodt dan dese.
Ende dye scribe heeft hem geseyt. Meester: ghy hebt in dye waerheyt wel gheseyt datter een god is, en{de} datter gheen andere en is sonder hem,
ende datmen hem lief hebben sal wt geheelder herte{n}, ende wt geheelder verstant, ende wt geheelder sielen, ende wt geheelder crachten. Ende lief te hebben den naesten als hem selue{n}, meer is, dan alle heel ghebrande offerhanden, ende sacrificy.
Ende als Iesus sach dat hy wijsselic gheantwoort hadde, heeft hem geseyt. Ghy zijt niet verde van trijcke gods, ende nyemant en dorste hem daer na meer vraghen.
Ende Iesus antwoordende, seyt haer, leerende inden tempel. Hoe segghen die scribe{n} dat Christus Dauids soon is?
want Dauid sels seyt inden heylighen gheest. Die heere heuet gheseit tot minen heere, sidt aen mijn rechter hant, ter tijt toe dat ic setten sal uwe vyanden, tot een voetbanck uwer voeten.
Dauid noemt hem selfs een heere, ende hoe isset zijn soon? Ende die grote schare hoorde hem geerne.
En{de} hy seyde haer in zijn leeringe. Wacht v voor die scribe{n}, dye daer gaerne in langhe clederen wandelen, ende gaerne ghegroet zijn op de marct,
ende lief hebben dye eerste stoelen in die synagogen, ende dat voorsitten in dye auontmaelen,
dye welcke daer verslinden die huysen der weduwen, onder tbedecksel van langhe ghebeden, dese sullen meerder verdoemenisse ontfanghen.
Ende sittende Iesus tegen ouer die offerkiste, heeft gesien, hoe dat dye schare ghelt worpe{n} in dye offerkist, en{de} veel rijcke worpe{n} veel.
En{de} daer is een arme weduwe gecome{n} en{de} heeft twee minute{n}, dat is, een quadra{n}t geworpen.
Ende roepe{n}de zijn discipulen, heeft haer gheseyt. Ick seg v voorwaer, dat dese arme weduwe meer gheworpen geeft, dan al dye in dofferkist geworpen hebben,
wa{n}t si al geworpe{n} hebbe{n} va{n} dat ghene dat haer ouer was, mer dese heeft wt haer armoede: al tgheen dat si hadde gheworpen, al haer geheele nootdruft.
ENde als hy wten tempel ghinck, seyde hem een van zijn discipulen. Meester, siet, hoedanighe steenen, en{de} hoedanige timmeragie.
Ende Iesus antwoordende, heeft hem gheseyt. Siet ghi wel dese groote timmeragien? dye een steen en sal op dye ander nyet ghelaten worden, dye nyet wtgeroeyt en sal worden.
En{de} als hi op den olijfberch sadt, recht teghen den tempel ouer, so vraechde{n} hem Petrus, Iacobus, Ioannes, en{de} Andreas bisonder.
Segt ons, wanneer sullen dese dingen geschien? en{de} wat teyken salder zijn, als alle dese dingen sullen beghinnen volbrocht te worde{n}?
En{de} Iesus antwoordende haer, heeft begonnen te segghen. Siet, dat v nyemant en bedriecht.
Want veel sullender comen in minen naem, segge{n}de. Ick bent, en{de} si sullender veel bedrieghen.
Als ghy hoort oorlogen ende gheruchten van oorloghen, en wert nyet verstoort, wa{n}t het moet gheschien: maer ten is noch gheen eynde,
Wa{n}t volck sal tegen volck op staen, ende rijck teghen rijck. En{de} daer sullen aertbeuingen wesen in plaetsen, ende hongher, dit zijn die beginselen van droeuichede{n}.
Maer wacht v ghi, want si sullen v leueren in dye raden, ende in dye synagoghen, ghy sult gheslaghen worden, ende voor dye rechteren ende coninghen sult ghi staen om minen wil, haer tot een ghetuychnis.
Ende by alle heydene{n} moetet Eua{n}gelie eerst ghepredict worden.
Ende wanneer si v leyden sullen, leuere{n}de, en bedenct ghy nyet te voren wat ghi segghen sult, maer so wat v ghegeuen sal worden in dye vre, spreect dat. Want ghy en zijt nyet sprekende, maer dye heylighe gheest.
Ende broeder sal broederen inden doot leueren, ende dye vader den soon, ende dye kinderen sullen tegen haer ouders opstaen, ende sullen haer den doot aen doen.
Ende ghi sult gehaet worden van alle om mine{n} naem Maer diet verdraghen sal totten eynde, die sal salich wesen.
Voort als ghi sien sult dye grouwelich{eyt} des verlatenis, stae{n}de daer si niet en soude: diet leest die verstaet. Die da{n} in Iudeen zij{n}, die vlien totte{n} berghe{n}.
Die inde{n} dack zijn en clim niet neder int huys, en{de} en gae ooc nyet inne, om yet wt zijn huys te neme{n}.
En{de} die inden acker wesen sal, en keer nyet weder, om te nemen zijn cleet.
En{de} wee den beuruchten: en{de} dye voede{n} in dien dagen,
mer bidt dattet niet en geschiet in die winter.
Want dye daghen sullen van alsodanighen verdriet wesen, hoedanich van tbeghinsel der creature{n} die god gescapen heeft, tot deser tijt toe niet gheweest en is, noch wesen en sal.
Ende ten waer dat de heer die dage{n} vercort had, alle vleesch en soude niet salich geweest hebbe{n} Mer om die wtuercoren, die hy wtuercoren heeft, so heeft hi die daghen vercort.
En{de} dan, als v yemant segghen sal. Siet hier is Christus. Siet daer is hi, en ghelooftet niet.
Daer sullen opstaen valsche Christi, ende valsche prophete{n}. Ende sullen teykenen ende wonderlicheden doen om te bedrieghen, waert mogelic ooc die wtuercoren
Ghi luyden siet dan toe. Ic hebt v te voren altemael gheseyt.
Maer in dien dagen na die tribulacie, so sal die sonne verdonckert worden, ende dye maen en sal haer schijnsel niet gheuen,
ende dye sterre{n} des hemels sullen neder vallen: en{de} die crachte{n} die in die hemelen zijn sullen beroert worde{n}.
En{de} dan sullen si de{n} sone des menschen sien in die wolcke{n} comende, met groote macht en{de} glorie.
En{de} da{n} sal hy zijn engelen seynde{n}, en{de} sal zijn wtuercore{n} vergaderen van dye vier winde{n}, vant opperste der aerden, tottet opperste des hemels.
Ende leert gelikenisse vande{n} vijchboom Als zijn tack teer is, en{de} bladeren voort brenghen, so weet ghi dat die somer na by is.
Alsoe mede, als wanneer ghi siet dese dinghe{n} geschien, so weet dattet na by in die dore is.
Voorwaer seg ick v, dyt geslacht en sal niet voorby gaen, tot dat alle dese geschiet zijn.
Hemel ende aerde sullen voorby gaen, mer mijn woorde{n} sullen niet voorbi gaen.
Maer va{n} dien dach ofte vre en weet nyema{n}t, noch die engele{n} die inde{n} hemel zijn, noch die soen selfs, dan die vader.
Siet, waect en{de} bidt, wa{n}t ghi en weet nyet wanneer dattet tijt is.
Ghelijck een me{n}sche die pelgrimagie reyst, heeft zijn huys ghelaten, ende heeft zijn knechten macht ghegeuen van een yegelick werck, ende heeft den poortier geboden dat hi waken soude.
Daer om waect, want ghy niet en weet, wanneer dye heer vanden huys comen sal, laedt, oft in die middernacht, oft in de haengecraey, oft inde morge{n}stont,
op dat oft hy haestelic quaem, v niet en vint slapende.
Dat ic v segge, dat segge ick alleen. Waect.
ENde twas paesschen, en{de} die daghe{n} des hoochtijts azimoru{m} na twee dagen. Ende die opperste priesters ende scriben sochten, hoe dat si hem met bedroch vangen ende dooden souden.
Ende seyden. Niet op den feestdach, op datter ghee{n} oploop en geschiede onder tvolck.
Ende als hy te Bethanien was in Symon leprosen huys. Ende als hy aen dye tafel geseten was, so isser een vrou ghecomen, hebbende een busch costelijcke nardus salue. Ende als dye bussche ghebroken was, so heeft sise hem gegote{n} op thooft
Ende daer waren sommighe dye haer veronwaerdichden by hem seluen ende seyden Waer toe is dit verlies des salfs ghedaen?
want dese hadde vercocht moghen worden meer dan om drie hondert penninghen, ende den armen ghegeuen te worden. Ende si grimden teghen haer.
Ende Iesus heeft gheseyt. Latet haer toe: waer om zijt ghi haer moeylick? si heeft een goet werck in my ghewrocht.
Wa{n}t die arme hebt ghy altijt met v, ende wanneer dat ghi wilt, muecht ghy haer wel doen, maer my en suldi altijt nyet hebben.
Dese heeft ghedaen dat si ghemogen heeft. Si heeft voor genomen om mijn lichaem te saluen in die begrauinghe.
Voorwaer seg ic v. So waer dit Eua{n}gelie gepredict sal worde{n} in die heele werelt, sal ooc dat dese gedaen heeft, vertelt worde{n} in haer gehoochnis.
En{de} Iudas scarioth een vande{n} twaeleuen is totten oppersten priesteren ghegaen, om hem haer te leueren.
Als si dat gehoort hadden, zijn si verblijt geweest en{de} hebben hem belooft ghelt te gheuen. En{de} hi socht hoe dat hy hem bequamelic leueren soude.
Ende op den eersten dach des hoochtijts azimoru{m} als si tpaeschlam offerde{n}, so segge{n} hem zijn discipulen. Waer wilt ghy dat wi gaen ende bereide{n}, dat ghi tpaeschlam sult eten?
En{de} hi sende wt twee van zijn discipule{n} en{de} seyt haer. Gaet inde stadt, en{de} v sal te ghemoet comen een me{n}sche dragende een cruyc waters, volcht he{m},
ende waer dat hy ingaen sal, segget den heer des huys. Dye meester seyt, waer is mijn plaetse daer ic tpaeschla{m} met mijn discipulen ete?
Ende hy sal v thoonen een groote sael bereyt, bereyt ons daer
En{de} zijn discipulen zijn wtgegaen, ende in die stadt gecomen, ende hebbent geuonden gelijck als hy haer geseyt hadde, ende hebben tpaeschlam bereyt.
En{de} alst nv auont was: is hy mette{n} twaeleuen gecomen.
En{de} als si saten ende aten, so heeft Iesus geseyt. Voorwaer seg ick v, een van v sal mi verraden, die met mi eet.
Ende si hebben beginnen droeuich te wesen, ende elc bisonder tot hem te segge{n}. Ben ict?
Ende hi antwoordende, heeft haer geseyt. Een va{n} den twaeluen, dye met my die handt steect in dye scotel.
En{de} die soen des me{n}schen gaet: ghelijc van hem ghescreuen is. Maer wee den mensche, door welcken die soon des me{n}schen verraden woort. Het waer hem goet, waert dat dye mensche nyet gheboren en had gheweest.
En{de} als si aten: heeft Iesus tbroot ghenomen, en{de} gebenediende, heeft dat gebroken, ende haer gegeuen en{de} geseyt. Neemt, dat is mijn lichaem.
En{de} als hy den kelc ghenome{n} had, en{de} gedanct hadde, so heeft hy dien haer gegeue{n}, en{de} si hebben alle gader daer wt gedroncken,
ende hi heeft haer gheseyt. Dit is mijn bloet des nieuwen testaments, welck voor veel wt gestort sal worden.
Voorwaer seg ic v. Ick en sal hier na va{n} die vrucht des wijngaerts niet drincken, tot die dach toe, als ick dat nieu drincken sal int rijck Gods.
Ende als si lof gheseyt hadden, zijn si inden oliuen berch ghegaen
Ende Iesus seyt haer Alle gader sult ghi gescandalizeert worden om mine{n} wil in desen nacht. Wa{n}t daer staet gescreuen. Ick sal den herder slaen, ende die scape{n} sullen verstroyt worden,
mer na dat ic op staen sal, sal ic v voorgae{n} in Galileen.
En{de} Petrus seyde he{m}. Al waert ooc dat si alle gader gesca{n}dalizeert worde{n}. Ic en sal niet gesca{n}dalizeert worden.
En{de} Iesus seyt he{m}. Voorwaer seg ic v, dat heden in dese nacht, eer de haen tweemael crayen sal, sult ghy mi driemael versaken.
En{de} hy seyde noch meer. Ia al waert sake dat ic met v steruen moest, so en sal ick v nyet versaken. Ende also seiden si ooc alle gader.
En{de} si come{n} in ee{n} dorp, welcs nae{m} is Gethsemani, en{de} hi seyt zijn discipulen. Sidt hier, tot dat ic bidde{n} sal.
En{de} hi heeft genome{n} Petrum en{de} Iacobu{m} en{de} Ioanne{m} met hem En{de} hi heeft beginne{n} te vreesen, en{de} beanxt te worden.
En{de} hy seyt haer. Mijn siel is droeuich ter doot toe, verbeyt hier, en{de} waect.
En{de} een cleyn weynich voort gegaen zijnde, is hi neder gheuallen in die aerde, en{de} badt, op dat, oft moegelick ware, dye vre van hem gaen soude.
En{de} hi seyde. Abba vader, alle dinge{n}, zijn v mogelijcke{n}. Neemt desen kelc van mi Nochtans niet wat ick wil, mer wat ghi.
En{de} hi is gecome{n} en{de} heeft haer slapende geuonden. Ende hi seyt Petro. Symon slaept ghi? mocht ghy niet ee{n} vre met my wake{n}?
Waect ende bidt, op dat ghi nyet en coemt in becoringhe. Die gheest is bereyt, mer tvleesch is cranck.
En{de} weder om wech gaende, heeft hi gebeden seggende die selue woorden.
En{de} weder gecomen zijnde, heeft hy haer weder slapende geuonden. Want haer ooghen waren beswaert. Ende si en wisten nyet, wat si hem souden antwoorden.
Ende hi is ten derden mael ghecomen, ende seyt haer. Slaept nv, ende rustet. Het is ghenoech. Die vre is ghecome{n}. Siet die sone des me{n}schen sal geleuert worde{n}, inde hande{n} der sondare{n}.
Staet op, laet ons gaen. Siet die my verraden sal is by.
Ende ter stont als hy noch sprack, soe coemt Iudas een vanden twaleuen, en{de} een groote schare met hem, met swaerden ende stocken gesonde{n} vanden oppersten priesteren, ende scriben ende ouders.
Die verrader hadde haer een teeken gegeue{n} segge{n}de. Soe wien dat ick cussen sal, dye ist, vanget hem ende leyt hem behendelijc wech.
En{de} als hy ghecome{n} was, ter stont coemt hi tot hem en{de} seyt hem: weest gegruet Rabbi, en{de} hy heeft hem gecust.
Ende si hebben haer handen in hem gheslegen, en{de} hebben hem gheuangen.
Ende een van dien dye daer om stonde{n} het sweert wt treckende, heeft des opperste{n} priesters knecht gheslegen, en{de} hem zijn oore af ghehouwen.
Ende Iesus antwoordende, heeft haer gheseyt. Ghy zijn wtgegaen met sweerden ende stocken, als tot een moordenaer om my te vanghen.
Ick was dagelics by v inden tempel leerende, en{de} ghy en hebt my nyet gheuangen. Maer op dat die scriften moghen veruult worden.
Doen, die discipulen hem latende, zijn alle gheuloeden.
Een ionghelinck met linde{n} ghecleet, op zijn naecte volchde hem, ende si vinghen hem.
Ende hy dat linden cleedt af werpende, is naect van haer gheuloden.
Ende si hebben Ihesum totten oppersten priester gheleyt. En{de} daer quame{n} te samen alle dye priesters ende ouders, ende scriben.
Petrus volchde hem van verre: tot in dye sael des opperste{n} priesters, ende hy was sittende met die dienaers by tvier, ende warmde.
Die ouerste priesters, ende de{n} gheheelen raet, sochter getuychnis teghen Iesum, om hem ter doot te leueren, en{de} en vonde{n} gheen.
Want veel hadden valsche getuychenis tegen hem gheseyt, ende daer en waren gheen getuychnissen bequaem genoech.
En{de} sommige stonden daer op, ende seyden valsche getuychnis teghen hem seghende.
Wy hebben hem hooren seggen. Ick sal desen tempel dye met handen ghemaect is breken, ende een ander sonder handen gemaect op timmeren in drie daghen.
En{de} ten was nyet ghenoech haer ghetuych.
Ende die opperste priester in midde{n} opstaende, vraechde Iesum segghe{n}de. En antwoort ghy niet op tghene dat dese teghen v getuygen:
Hy sweech, en{de} en antwoorde niet Weder om heeft hem die opperste priester geuraecht, en{de} seyde hem, Sijt ghi Christus dye soon gods des ghebenediden?
Ende Iesus heeft gheseyt, Ick bent, en{de} ghy sult den soon des me{n}schen sien, sittende aen die rechter hand des crachts gods, ende comende in dye wolcke{n} des hemels.
Ende die opperste priester schuerende zijn clederen, heeft gheseyt. Wat behoeuen wij meer ghetuyghen?
Ghy hebt blasphemie gehoort. Wat dunct v? Ende si hebben hem alle gader veroordeelt, den doot schuldich te wesen.
En{de} sommige hebben beghinnen te spouwe{n} in hem ende zijn aensicht te verdecken, ende inden hals te slaen, ende hem te segghen. Propheteert. Ende dye dienaers hebben hem kinnebac slaghen ghegeuen.
Ende als Petrus beneden in die sael was is een vande{n} dienstmaechde{n} des oppersten priesters gecomen,
en{de} als si Petru{m} ghesien hadde werme{n}de, hem aensie{n}de, seyt si. Ghi hebt ooc met Iesu van Nazareth gheweest
En{de} hi heeftet versaect seggende Ic en bens niet, noch en weet niet wat ghi segt. Ende hi is wtgegaen inde{n} portael, en{de} die haen heeft gecraeyt.
En{de} als hem die dienstmaecht gesien hadde: heeft si weder beghinne{n} te segge{n} tot die ghene die daer bi stonde{n}. Dese is va{n} haer lieden.
Ende hy versaectet weder om. Een weynich daer nae seyde{n} Petro, die ghene dye daer by stonden. Voorwaer ghy zijt van haer lieden, want ghi zijt een Galileesche.
Ende hy heeft beghinnen te vermaledijen, ende te versweeren segge{n}de. Ic en ken desen me{n}sche niet daer ghi af segt,
ende die haen heeft weder gecrayt. En{de} Petrus heeft gedachtich geweest des woorts, dat Iesus hem geseyt hadde. Eer dye haen tweemael craeyn sal, so sult ghy my driemael versaecken. En{de} hi heeft beghinne{n} te screyen.
ENde ter stont smorgens hebben eene{n} raet gehouden dye opperste priesters, met die ouders en{de} scriben, en{de} den heelen raet so hebben si Iesum ghebonden gheleyt, en{de} Pylato geleuert.
Ende Pylatus heeft hem geuraecht: Sijt ghy die coninck der Ioden? En{de} antwoordende heeft hi geseyt. Ghi segget.
En{de} die hoochste priesters besculdichde{n} hem van veel dinghen.
En{de} Pylatus heeft hem weder om geuraecht, seggende. En antwoort ghy nyet? siet in hoe veel dat si v beschuldigen.
Iesus en heeft daer na niet gheantwoort, also dat Pylatus verwonderde.
In die hoochtijt, pleech hi haer eene{n} geua{n}gen quijt te laten, so wien dat si eyschte{n}.
En{de} daer wasser een, die genoemt worde Barrabas, de welcke metten oploop makers gheuange{n} had geweest, die inde{n} oploop ee{n} dootslaech gedaen had.
En{de} als die scare op gecomen was, heeft si begonne{n} te bidden, dat hi doe{n} soude gelijckerwijs hi haer altoos ghedaen had.
Ende Pylatus heeft haer gheantwoort, seggende Wilt ghi dat ic v quijt laet den coninck der Ioden?
Wa{n}t hi wist dat die opperste priesters he{m} wt haetticheyt gheleuert hadden.
En{de} die hoochste priesters hebben die scare toe gestooct, dat hy haer Barrabam lieuer quijt laten soude.
En{de} Pylatus weder om antwoordende, heeft haer geseyt. Wat wilt ghi dan dat ick doen sal den coninc der Ioden.
En{de} si hebben wederom geroepen. Cruyst he{m}.
En{de} Pilatus seyde haer. Wat heeft hi quaets gedaen? En{de} si hebben noch meer geroepen, cruyst hem.
Ende Pilatus willende den schare ghenoech doen, heeft hem Barrabam quijt ghelaten, ende heeft Iesum ghegheesselt haer gheleuert, om ghecruyst te worden.
Die dienaers hebben hem binnen in die sael geleyt, ende riepen die geheel vergaderinghe te samen,
ende deden hem een purper aen, ende setten op hem een croone van doornen ghebreyt,
ende si hebben hem beghinnen te groeten. Weest ghegroet coninc der Ioden.
Ende si sloeghen zijn hooft met een riet, ende spogen in hem, en{de} haer knien buyghende aenbaden hem.
Ende als si he{m} bespot hadden so hebben si hem den purper wt ghetoghen ende zijn eyghen cleederen aen ghetoghen. Ende si leyden hem wt om dat si hem cruycen souden.
Ende si hebben eenen Symon van Cyrenen, Alexander ende Rufus vader, die welcke wt den acker quam, gedwonghen dat hi zijn cruys drage{n} soude.
En{de} si leyden he{m} in die plaets Golgotha, het welc bediet is, die plaets Caluarie
Ende si hebben hem te drincken ghegeuen wijn met myrre ghemenget, maer hi en na{m}se niet.
En{de} hem cruycende, hebben zijn cleederen ghedeelt, tlot op haer worpende, wie wat nemen soude.
Ende was drie vren. En{de} si hebben hem gecruyst.
Ende dat opscrift van zijn saec, was daer op ghescreuen. Coninck der Ioden.
Ende si cruysten met hem twee moordenaers, een aen zijn rechter ha{n}t dye ander aen zijn slincker hant.
Ende dye schrift is veruult, die daer seyt. Ende hy is metten boosen gherekent.
Ende die daer voorbi ghinghen, bespotten hem, schuddende haer hoofden, ende segghende. Vah, die welcke den te{m}pel af breect ende in drie daghen op timmert,
behout v seluen, climmende vanden cruyce.
Des gelijcs die opperste priesters spottende onder haer seyden metten Scriben. Dander heeft hi ghesont ghemaect, hem seluen en mach hi niet ghesont maken.
Christus die coninc van Israel, Laet hem nv vant cruys climmen, op dat wijt sien moghen, ende gheloouen. Ende dye met hem ghecruyst waren, spraken spitich teghen hem.
Ende alst ses vren was, so zijnder donckerheden op ghestaen ouer dat gheheele aertrijck, totter neghender vren.
Ende ter negender vren, heeft Iesus met luyder ste{m}men gheroepen, segghende. Eloy, Eloy, lama sabathani, dat is beduyt. Mijn God, mijn God, waer om hebt ghi mi ghelaten?
Ende sommighe van die daer by stonden, ghehoort hebbende seyden si. Siet hi roept Heliam.
Ende daer isser een toe gheloopen ende als hi een spongie met azijn geuult op een riet gheset hadde, heeft hy hem drincke{n} ghegheuen, segghende. Hout, laet ons sien oft Helias comen sal, om hem af te doen.
Ende Iesus een groote stem gheuende heeft den gheest ghegheuen.
Ende tcleet des tempels is geschoort aen twee deelen, vant opperste tottet nederste.
En{de} als Centurio die recht teghen ouer hem stont ghesien hadde, dat hi also roepende, den geest ghegeuen hadde, so heeft hy gheseyt, voorwaer, dese me{n}sce, was die sone Gods.
Daer waren ooc vrouwen van verre aen siende, onder welcke was Maria Magdalena, en{de} Maria Iacobs den minder, en{de} die moeder van Ioseph, ende Salome,
dye welcke doe{n} hi in Galileen was, hem na gheuolcht, en{de} ghedient hadden, ende veel meer ander, die te samen met hem te Ierusalem gheclommen waren.
Ende als den auont nv ghecomen was <parens>wa{n}t het was Parasceue, de welcke voor den Saboth coemt</parens>
so is ghecomen Ioseph van Aromathia een edel houelinck die selue oock dat rijck Gods verwachtende was, ende stoutelic is hi tot Pilatu{m} ingegaen, ende heeft van hem begheert tlichae{m} Iesu.
Ende Pilatus verwonderde hem, oft hi gestoruen ware, ende als hi Centurio tot hem ontbode{n} hadde, heeft hi he{m} geuraecht, oft hi ghestoruen ware,
Ende als hi dat geweten heeft van Centurio, so heeft hy tlichaem Ioseph gegeuen.
Ende Ioseph heeft een linden cleet gecocht, ende heeft hem af ghenomen zijnde, in dat linden cleet gewonden. Ende heeft hem int graf <parens>dwelck wt een steen gehouden was</parens> geleyt. Ende hy heeft den steen aen die dore des grafs gherolt.
Maria Magdalena, ende Maria Iosephs die besaghen waer si hem leyden.
ENde als den sabboth voorbi ghegaen was hebbe{n} Maria magdalena, ende Maria Iacobi, ende Salome cruyden ghecocht, op dat si comen souden, ende saluen Ihesum.
Ende seer vroech, den eersten dach des sabboths, so comen si tot den graue, als die sonne op ghegaen was,
en{de} seyde{n} tot malcanderen. Wie sal ons den steen va{n}de dore des graefs rollen?
Ende toe siende sagen si den steen afgherolt, want hy was seer groot.
Ende int graf ghegaen zijnde, hebben ghesien eenen ionghelinck, aen die rechter side sittende, met een langhe wit blinckende cleet ghecleet zijnde, ende zijn veruaert gheworden.
Ende hy sprack tot haer. En vreest niet. Ghi soect Iesum van Nazareth, die gecruyst is. Hi is op gestaen hi en is hier niet. Siet die plaets, daer si he{m} gheleyt hadden.
Maer gaet henen, segt zijn discipulen, ende Petro, dat hy sal v voorgaen in Galileen, daer sult ghy hem sien, als hi v gheseyt heeft
Ende wech ghaende, zijn si haestelijck vanden graue gheuloen, want vreese ende verscrictheyt hadde haer beuanghen, ende si en seyden niemant yet, want si vreesden
Ende Iesus smorghens opstaende den eersten dach des Saboths heeft eerst gheopenbaert Marie magdalene, va{n}der welcker hi seuen Duyuelen wt gheworpen had
Sy wech ghegaen zijnde, heeftet ghebootschapt den ghenen die met hem gheweest hadden, die daer waren huylende, en{de} screyende.
En{de} als si ghehoort hadden, dat hi leefde, en{de} van haer ghesien was, so hebben zijt niet ghelooft.
En{de} nae dese, alsser twee van haer wandelde{n} nae dat dorp, in een ander ghedaente is hi hem vertoont, ghaende.
Ende si zijn wech ghegaen, en{de} hebbent dye ander ghebootschapt. En{de} die en hebben dese oock niet ghelooft.
Ten laetsten, als die elf aen de tafel saten, so heeft hi gheopenbaert, ende heeft haer verweten haer ongelooue, ende hertheyt des herten, om dat si niet ghelooft en hadden de ghene, die hem ghesien hadden opuerresen.
En{de} hy seyde haer. Gaet in alle die werelt, en{de} predict dat Euangelie allen creatueren,
die gheloouen sal, en{de} ghedoopt sal worden, sal behouden werden. Maer die niet gheloouen en sal, die sal verdoemt werden.
Voort, die ghene die gheloouen sullen dien sullen dese teekenen na volgen. Door minen naem sullen si die duyuelen wt werpen, si sullen met nieuwe tonghen spreken
die serpenten sullen si verdriue{n}. En{de} ist dat si yet dootlicx drincke{n} sullen, ten sal he{n} niet schaden. Si sullen haer handen op die siecke legghen, ende sullen wel te pas wesen
Ende aldus, na dat die heere haer ghesproken hadde, so is hi op genome{n} inden hemel ende sidt aen die rechter hant Gods.
Ende die wt ghegaen zijnde, hebben allesins ghepredict, den Heere mede werckende, ende dye sermoenen sterckende met nauolghende teekenen.
AEngesien datter veel benerst hebben, om te schicken die vercondingen, van dien dinge{n} die onder ons veruult zijn,
ghelijc ons hebben te kennen gegeuen die ghene diet va{n} beginsele self hebbe{n} gesien, en{de} dienaers hebbe{n} geweest des sermoens,
soe heeft mi goet gedunct, als dat ic alle dese dinge{n} doergesocht hebbe{n}de met veel neersticheit, daer na v mijn alderbeste Theophile soude scriue{n},
op dat ghi moecht wete{n} die waerheyt dier woorden, vanden welcken ghi geleert zijt.
HEt heeft geweest inden dagen Herodis des conincx van Iudea, een priester genae{m}t Zacharias, va{n}de behoorte va{n} Abia. En{de} zijn wijf was va{n}de{n} dochtere{n} Aaron, en{de} haeren nae{m} was Elizabeth.
Si ware{n} beyde rechtueerdich, voor God voortgae{n}de in allen gebode{n}, en{de} rechtueerdichmakinge des Heeren sonder beclach.
En{de} haer en was ghee{n} sone, ouermits dat Elisabeth was onuruchtbaer, en{de} beyde ware{n} gecome{n} tot haere{n} dage{n}.
Het is geschiet doe{n} Zacharias gebruke{n} soude zijn priesterscap voor God, inde ordina{n}cie zijns behoorts
nade gewoe{n}te zijns priesterscaps dattet lot geuallen is op he{m}, dat hi o{n}tsteke{n} soude de{n} rooc, naeder tijt dat hi was ingegae{n}, inde{n} tempel des Heere{n}.
En{de} alle de menichte des volcx was buyte{n} biddende, inde{n} tijt des wierocs.
Die Engel des Heeren heeft he{m} gheopenbaert, staende aende rechter hant vande{n} outaer des wieroocs.
En{de} Zacharias sie{n}de he{m}, wert zeer beroert en{de} vreese is geuallen op he{m}.
En{de} die engel heeft geseyt tot he{m}, Zacharia, en wilt niet vreesen, want v gebet is verhoort, en{de} Elizabeth v wijf sal v baren een sone, ende ghi sult sinen nae{m} noemen Ioannes,
en{de} v sal blijschap, en{de} vruecht zijn, en{de} veel sullen haer veruruechde{n} in zijnder geboorte,
wa{n}t hi sal groot wesen voor den Heere. Wijn, en{de} crachtige{n} dranc sal hi niet drincke{n}, ende sal werde{n} veruult mette{n} heylighe{n} gheest, noch zijnde inde{n} buyc zijns moeders.
Veel kindere{n} va{n} Israel sal hi bekeere{n} tot haere{n} Heere en{de} God.
En{de} sal voor he{m} gaen inden gheest en{de} cracht Helie, om te bekeere{n} die herte{n} der vadere{n} inde{n} sone{n}, en{de} den ongheloouigen totten vroetheyt der rechtueerdiger, te bereyde{n} de{n} Heere, een volmaect volck.
En{de} Zacharias heeft geseyt totte{n} engel, Hoe sal ick dat wete{n}? want ick ben out, en{de} mijn wijf is gecome{n} tot haere{n} dage{n}
Die engel antwoordende, heeft he{m} geseyt. Ic ben Gabriel, die daer stae voor God, en{de} ben gesonde{n}, om te spreke{n} tot v, en{de} om dese dinge{n} v te bootschappe{n}.
En{de} siet, ghi sult wesen stom, en{de} en sult niet moge{n} spreken tot die{n} dach, in welc dese dinge{n} sullen gheschien, om dat ghi niet en hebt gelooft mine woorden, die welcke sullen werden veruult in haer tijt.
En{de} dat vock was verbeydende Zachariam, en{de} verwonderde, om dat hi toefde inde{n} tempel.
Wtgaende, heeft haer niet moge{n} aenspreke{n}. En{de} si hebbe{n} verstae{n}, dat hi een visioen ghesien hadde inde{n} tempel. En{de} hi wencte{n} haer, en{de} bleef stom.
En{de} als die dagen zijnder officie{n} veruult ware{n} is hi wech gheghae{n} in zijn huys.
Na dese daghe{n} heeft Elisabeth zijn wijf ontfangen, en{de} heeft haer verborgen vijf maende{n}, seggende,
Aldus heeft mi die Heere gedae{n}, inde{n} dage{n}, in welcke hi mi heeft aengesien, op dat hi soude afnemen mijn versmaetheyt onder den menschen.
Inde .vi. mae{n}t is gesonde{n} va{n} God die engel Gabriel, totter stat va{n} Galilea, genoe{m}t Nazareth,
tot een maget die belooft was een man genoe{m}t Ioseph, vande{n} huyse Dauid, en{de} de nae{m} des maechts was Maria.
En{de} die Engel ingaende tot haer, heeft geseit, Sijt ghegroet vol gracien, de Heere is met v, ghi zijt gebenedijt, onder die vrouwe{n}.
Dwelc als si gehoort had, is beroert geweest in zijn woorden, en{de} dochte, hoedanige groete dit was.
Ende die enghel heeft haer geseyt, En vreest niet Maria, want ghi hebt geuonden gracie bi God,
Siet, ghi sult ontfangen inden buyc, en{de} sult baren eenen sone, en{de} sult zijnen nae{m} heete{n} Iesum.
Dese sal wesen groot, ende sal werde{n} genaemt die sone des alderhoochsten, en{de} God de Heere, sal he{m} geue{n} den stoel zijns vaders Dauid,
en{de} sal regnere{n} inder eewicheyt, ouer dat huys Iacob, en{de} zijns rijcks en sal gheen eynde wesen.
Maria heeft gesproken totten engel, hoe sal dit geschie{n} want ick gheen man beken?
De Enghel antwoordende, heeft haer geseit, Die heylighe gheest sal ouercomen in v, Ende die cracht des alrehoochsten sal v omscheme{n}, daerom dat heylich, dat wt v sal werden geboren, sal werde{n} genae{m}t die sone Gods
En{de} siet, Elisabeth v maghe, heeft ontfangen een sone in haer outheit, en{de} dit is haer seste maent, die welcke werde geheeten te wesen onuruchtbaer,
want gheen woort en sal bi God wesen onmogelic.
En{de} Maria seyde, Siet, die dienst maget des Heeren, mi moet geschiede{n} na uwe{n} woorde{n}. En{de} die engel is gegaen van haer.
Maria oprijsende in dien dage, heeft gegaen totten geberchte met haeste, inde stede Iude,
en{de} heeft gegaen inden huyse van Zacharias, en{de} heuet gegroet Elizabeth.
En{de} tis gesciet, doe Elizabeth hoorde die groete van Maria, so heeft dat kint verblijt in haer lichaem. En{de} si is veruult gheworden, metten heylige{n} gheest.
En{de} Elizabeth heuet wtgeroepen met grooter stemmen en{de} heeft geseit, Gebenedijt zijdy onder die vrouwe{n}, en{de} gebenedijt is die vrucht dijns lichaems.
En{de} van waer coemt mi, dat die moeder mijns heeren coemt tot mi?
Want siet, als die stemme van v groet is gecomen tot mijn oore{n}, so heeft dat kint in blijschap veruruecht, in mijn lichae{m}.
En{de} salich die daer hebst gelooft, want die dinge{n} die v vanden heere zijn geseyt, sullen worden volbrocht.
En{de} Maria heeft gheseyt, Mijn siel maect groot den Heere
en{de} mijn gheest heeft vrolic geweest, in god mijn salicheit
Wa{n}t hi heeft aengesien die ootmoedicheit zijns dienstmaechts, want siet, van desen sullen mi salich segghen alle generacien.
Want, groote dingen heeft hi mi gedaen die daer machtich is, en{de} sinen naem is heilich.
En{de} zijn barmherticheyt is va{n} geslachte tot geslachte, den ghene{n} die he{m} vreesen
Hy heuet gedaen cracht in zijnen arm, hy heeft verstroeyt de hoouaerdige{n} in die gedachten haere herte{n}.
Hi heuet den mogende afgesedt vanden stoel, en{de} heeft verhooget den ootmoedigen.
Den hongherende heeft hi veruult met goede{n}, en{de} de{n} rijcken heeft Hi gelate{n} ydel
hi heeft Israel zijn kint ontfanghen ghedachtich wesende zijnder barmherticheyt.
Gelijc hi gesproken heeft tot onsen vaderen, Abraham, en{de} zijn saedt inder eewicheyt.
En{de} maria bleef bi haer ontrent drie maende{n}, en{de} is weder gekeert tot haeren huyse.
En{de} die tijt des barincs Elizabeths is veruult, en{de} heuet gebaert eenen sone.
En{de} haer gebuere{n}, ende mage{n}, hebbe{n} gehoort, dat de Heere groot gemaect heeft zijn barmherticheyt, met haer.
En{de} het is geschiet inde{n} achtsten dach dat si zijn gecome{n}, om te besniden dat kint en{de} hebbe{n} he{m} genaemt nade{n} naem zijns vaders, Zacharia{m}.
En{de} zijn moeder antwoorde{n}de, heeft geseit, In ghee{n}derwijs, Maer het sal genaemt worde{n} Ioannes.
En{de} si hebben geseyt tot haer, Daer en is niemant in dine maechschap, de welcke met dien naem genaemt is.
Si deden daerom een teeken zijn vader, om te weten hoe hi hem genaemt hebben woude.
En{de} hi eyschende zijn tafelkens heeft gescreuen, seggende, Ioa{n}nes is sine{n} nae{m}. En{de} si hebbe{n} he{n} alle verwondert,
en{de} sine{n} mont is geopent ter stont en{de} zijn tonge, en{de} sprac louende God.
Ende daer is een groote vreese gegae{n} door alle haer ghebueren, en{de} door alle dat ioetsche geberchte, werde{n} alle dese gesciedenissen geopenbaert.
En{de} alle die dat hoorden, steldent in haer herte, segghende, Wat kint meendy sal dit wesen,? want die hant des Heeren was met hem.
En{de} Zacharias zijn vader is veruult metten heyligen gheest en{de} heeft gepropheteert, segghende,
Gelouet si den Heere God van Israel, want hi heeft besocht, en{de} gedaen verlossinge zijns volcs.
En{de} hi heeft ons opgerecht een horen des salicheyts, inden huyse Dauids zijns knechts.
Gelijc hi heeft ghesproken door den mont zijnder heyliger propheten die va{n} beghin hebben geweest.
Verlossinge van onsen vianden, en{de} vande{n} hande{n} allen der ghene{n} die ons hebben gehaet.
Om te doen barmhertiheyt met onsen vadere{n} en{de} gedachtich soude wesen zijns heylighe testame{n}ts.
Om te doe{n} dat gesworen recht dat hi heeft geswore{n} tot Abraha{m} onsen vader,
he{m}selue{n} ons te gheue{n}. Op dat wi verlost wesende wt den handen van onse vianden, moghen hem dienen sonder vreese.
In heylicheyt ende rechtueerdicheyt voor hem, alle die daghen ons leuens.
En{de} ghi kindt sult worden ghenaemt een Propheet des alderhoochsten, want ghi sult voorgaen dat aensicht des Heeren, om te bereyden zijn weghen.
Om te gheuen een wetenschap des salicheyts sinen volc, tot vergiffenisse haere sonden.
Door dat binnenste des barmherticheyts ons Gods, in welcker hi ons besocht heeft, opgaende wten hooge.
Om te verlichten den ghene{n} die daer saten in de duysternissen, en{de} scheme des doots, om te schicken ons voeten inde{n} wech des vreets,
En{de} dat kint wies op en{de} twerde gesterct door den geest, en{de} twas in de woestine tot de{n} dach, in welcke hi vertoont soude worden bi den Israeliten.
HEt is geschiet in dien daghen. Daer is wtgegaen een gebot vanden Keyser Augusto, dat die heele werelt soude bescreuen worden.
Dese eerste bescriuinghe is geschiet van Cyrino, rechter van Cyria
En{de} si zijn alle ghegaen, om te beliden, een yegelijck in zijn stadt.
En{de} Ioseph heeft op geclommen wt Galilea, van die stadt Nazareth, tot dat Ioetsche lant, inde stadt va{n} Dauid, genae{m}t Bethleem, Wa{n}t hi was va{n}den huyse, en{de} huysghesin van Dauid,
om dat hi soude belide{n} met Maria zijn getroude wijf, die daer met vrucht swaer was.
Het is geschiet doen si daer waren, dat veruult zijn die daghen om te baren,
En{de} heeft gebaert haeren eersten gebore{n} sone, en{de} heeft hem in doecken gewonden, ende heeft he{m} neder geleyt in een cribbe, ouermidts datter gheen plaets een was voor hem inde herberghe.
En{de} daer waren herdere{n} die daer waecten inder seluer contreyen, en{de} den waeck waer nemende snachts op haer cudde.
En{de} siet, die enghel des Heeren heeft bi haer gestaen, en{de} die claerheit des Heeren heeft haer omgeschene{n}, en{de} hebben geureest met een groote vreese.
En{de} die engel heeft haer geseyt, Wilt niet vreesen, wa{n}t siet, ic bootscap v een groote blijschap, welc alle volc wesen sal,
Want v is huyden geboren een salichmaker Christus die heere, inde stat van Dauid.
En{de} dit sal v een teeken wesen Ghi sult vinden een ionc kint in doecken gewonde{n}, geleit in een cribbe.
En{de} ter stont isser geweest metten enghel een menichte van een hemelsche heyr, God louende, en{de} seggende,
Glorie si God inden oppersten en{de} inder aerden si vrede, den mensche{n} die van goede wille zijn.
En{de} het is gheschiet na dat die engelen zijn ghegaen van haer inde{n} hemel. So hebben die herders gesproken onder malcander, Laet ons ghaen tot Bethleem, en{de} laet ons besien dat woort datter geschiet is, dwelc die Heere gedae{n} heeft, ende ons vertoont heeft.
Ende zijn daer haestende ghecomen, ende hebben gheuonden Mariam, ende Iospeh, ende dat kint, dat gheleyt was inde cribbe,
Als si dit saghen, hebben si bekent vant woort dat haer was geseyt van dit kint.
En{de} alle die ghene diet hebbe{n} gehoort, hebbe{n} haer verwondert van tghene dat he{n} vande{n} herderen was geseit,
En{de} Maria onthielt alle dese woorden, ouerleggende in haer herte
En{de} die herderen zijn wedero{m} gekeert, glorificerende en{de} louende God, va{n} al tghene dat si hadden gehoort en{de} gesien, also alst haer gheseyt is.
En{de} na dien dat veruult waren acht daghen, datmen soude besnide{n} dat kint, is sinen naem genaemt Iesus, twelc genoemt was vanden enghel, eer hi inden lichaem was ontfanghen.
En{de} na dien dat veruult waren die daghen haere suyueringhe na Moyses wet so hebben si hem gebracht tot Ierusalem om dat si hem souden offeren den Heere,
Alser gescreuen staet in die wet des heere{n} Alle eerste geboren knechtken, sal heylich worden genoemt den Heere.
En{de} dat si gheuen soude een offerhande, na datter gheseyt is in de wet des Heeren, een paer tortelduyuen, oft twee ionge duyuen.
En{de} siet, daer was een mensche in Ierusalem genaemt Simeon, en{de} dese mensche was rechtuaerdich, en{de} goduruchtich verwachtende die vertroostinge van Israel, En{de} die heylighe gheest was in hem.
En{de} hadde ontfanghen een antwoort vanden heyligen gheest, dat hi niet en soude sien den doot, eer hi had gesien den gesalfden des Heeren.
En{de} hi quam door den gheest inden tempel. En{de} als die ouders inden tempel brochte{n} tkint Iesum, om dat si doe{n} souden voor he{m} na die gewoonte des wets
so heeft hi hem genomen in zijn armen, en{de} heeft God geloeft, en{de} gheseyt,
Heere, nv laet uwen knecht, nae uwe woort in vrede
Want mijn ooghen hebben gesien dijn salicheit
welc ghi hebt bereit voort aensicht van allen lieden.
Een licht tot verclaringe der heidene{n}, en{de} een glori ws volcs va{n} Israel.
En{de} zijn vader en{de} moeder ware{n} verwondere{n}de, op tghene datter geseyt wert va{n} he{m}.
En{de} Simeo{n} heeft haer ghebenedijt, en{de} heeft gesproke{n} tot Maria zijn moeder Siet dese is gesedt tot een val, en{de} tot een verrisinge van veel in Israel, ende tot een teeken, tegen den welcken sal worden gesproken.
En{de} dijn selfs ziel sal doorgaen dat swaert, op dat mogen ontdect worden die ghedachten wt veel herten.
En{de} daer was een prophetissa genaemt Anna, een dochter van Phanuel, wt den geslachte van Aser. Dese was gecomen in veel daghen, en{de} hadde gheleeft met haer man .vij. iaer, van haer maechdom af.
En{de} dese was een weduwe, tot vierentachtentich iaren, die welcke niet en ghinck vanden tempel, God dienende met vasten en{de} bedingen, nacht en{de} dach.
Dese bicomende in die selue vre, heeft ooc beleden den heere, en{de} heeft gesproke{n} van he{m} allen, de{n} ghenen die verwachtede die verlossinge va{n} Israel.
En{de} als si voldaen hadde{n} na die wet des heere{n}, so zijn si wedero{m} gekeert in Galilea, in haer stadt Nazareth.
En{de} dat kint wies op, en{de} worde ghesterct, ende veruult met wijsheyt, en{de} die gracie Gods was in hem.
En{de} zijn ouders gingen alle iaer tot Ierusalem, opte{n} feest dach van Paessche{n}.
En{de} als hi out geworden was .xij. iaeren zijn si op geclomme{n} tot Ierusalem, nae der gewoenten des feest daechs.
Geeyndt wesende de daghen, als si weder om ghinge{n} so is tkint Iesus gebleuen in Ierusalem, en{de} zijn ouders en hebbent niet gheweten.
Meynende dat hi was int geselschap, zijn comen een dach reyse, en{de} sochten hem onder die vrienden, ende onder die bekende.
En{de} hem niet vindende, zijn weder om gekeert tot Ierusalem, hem soeckende.
Ende het gebuerde na den derden dach, hebbense hem geuonde{n} inden tempel sittende int midden der doctoren, hoorende haer, ende vragende haer.
Alle die ghene die he{m} hoorden, hebben he{n} verwondert van zijn wijsheyt, ende antwoorde{n}.
En{de} hem siende, hebben verwondert. En{de} zijn moeder sprac tot hem, Sone, waerom hebdy ons aldus gedaen? Siet, v vader ende ick droeuich wesende, hebbe{n} v gesocht.
En{de} hi sprac tot haer Wat dinck ist, dat ghi mi soect? En wist ghi niet dat ick moet wesen in die dingen die mijns vaders zijn.
En{de} si en verstonden dat woort niet, dat welcke hi tot haer sprac
En{de} ghinc neder met haer, en{de} is gecomen tot Nazareth, en{de} was haer onderdanich. En{de} zijn moeder besloot alle dese woorden, in haerder herte{n}.
En{de} Iesus wies op in wijsheyt, en{de} outheyt, en{de} gracie bi God, en{de} den menschen.
INden vijfthienden iare des rijcs Tiberij des Keysers, Pontius Pylatus wesende een regent van Iudee{n}. Herodes wesende een vieruorst van Galileen. Philippus zijn broeder wesende een vieruorst van tlant Iturea, en{de} Trachonitis. En{de} Lysanias een vieruorst van Abilenen,
onder den princen der priesteren Anna, en{de} Caypha, is geschiet dat woort des Heeren, op Ioannem Zacharias sone, inder woestine{n}
En{de} quam in al dat lant gelegen bi der Iordanen, predikende dat doopsel der penitencien, in verghiffenisse der sonden.
Als gescreuen is int boec der woorde{n} Esaye des propheets, Een stemme des roependens inder woestinen, bereyt den wech des heeren, maect recht zijn toepaden.
Alle dal sal veruult worde{n}, en{de} alle berch en{de} hueuel sal slecht gemaect worde{n} en{de} die boose dingen sullen zijn in geschicte, en{de} die scherpe in effene weghen.
Ende alle vleesch sal sien die salicheyt Gods.
Hi seyde tot de{n} scare{n}, die daer wt quame{n}, om va{n} he{m} gedoopt te worden. Ghi geslachte{n} der slange{n}, wie heeft v gewesen te vlieden vanden toecomende{n} toren?
Daero{m} doet waerdige vruchten des penitencijs, en{de} en wilt niet beginnen in v selue{n} te spreken, Wi hebbe{n} Abraham tot eenen vader, wa{n}t ic segge v, dat God machtich is, va{n} desen steenen te verwecken Abrahams kinderen.
Want nv so is die bijl gestelt aen de wortel des booms Daerom alle boom, gheen goede vrucht makende, sal werden af gehouden, en{de} int vier geworpen.
En{de} die scharen vraechden hem, seggende, Wat sullen wi dan doen?
Antwoordende, seide hi tot haer, Die daer heeft twee rocke{n}, sal deelen die niet en heuet, en{de} die spijse heeft, sal des gelijcs doen.
En{de} die publicanen quamen ooc, om gedoopt te worde{n}, en{de} spraken tot hem, Meester, wat sullen wi doen?
Hi sprac tot haer En wilt niet meer doe{n}, da{n} dat v gesedt is.
Oock die ruyteren vrachden hem, seggende, En{de} wat sullen wi doen? Hi seyde haer, En doet niemant gewelt, noch en doet yemant te cort, en{de} weest te vreden met v soudie.
Tvolck vermoedende, en{de} alle ghader denckende in haer herte{n} van Ioanne, oft hi mocht wesen Christus.
Ioannes heeft geantwoort, seggende tot he{n} allen, Ic doope v metten water, maer daer sal comen na mi een stercker dan ic ben, wiens riem zijnder schoenen ick niet waerdich en ben te ontbinden, die sal v doopen metten heylighen gheest, en{de} met de{n} vier.
Wiens wan is in zijn hant, en{de} sal suyueren sinen dorschuloer, en{de} sal verghaderen die tarwe in zijn schuer, maer dat kaf sal hi verbranden, met een onblusschelijck vier.
En{de} veel meer ander dingen vermanende, kondichde hi den volcke.
Maer Herodes die vieruorst, als hi va{n} he{m} gestraft wert, van Herodias zijns broeders wijf, van allen quaden die hi gedaen hadde,
heeft hi ooc bouen al dit mede ghedae{n}. En{de} heeft geslote{n} Ioanne{m} inde{n} kercker.
En{de} het is gheschiet, als al tvolc gedoopt worde, dat oock Iesus gedoopt wesende, ende biddende, gheopendt is die hemel,
ende die heylighe gheest is neder ghedaelt, in een lichamelic gedaente, als een Duyf, op hem. En{de} een stemme is geworden wt den hemel. Ghi zijt mijn lieue sone in v heb ick mijn behaghen.
En{de} Iesus begonste te worden bi na .xxx iaer out, als hi ghehouden worde voor Iosephs sone. Die was een sone Eli.
Die was een sone Mathat, Die was een sone Leui, Die was een sone Melchi, Die was een sone Ianna, Die was een sone Ioseph,
Die was een sone Mathathias, Die was een sone Amos, Die was een sone Naum, Die was een sone Esli, Die was een sone Nagge,
Die was een sone Maath, Die was een sone Matathias, Die was een sone Semei, Die was een sone Ioseph, Die was een sone Iuda,
Die was een sone Ioanna, Die was een sone Rhesa, Die was een sone Zorobabel,Die was een sone Salatiel, Die was een sone Neri,
Die was een sone Melchi, Die was een sone Addi, Die was een sone Cosam, Die was een sone Elmadam, Die was een sone Her,
Die was een sone Iesu, Die was een sone Elieser, Die was een sone Ioram, Die was een sone Matthath, Die was een sone Leui,
Die was een sone Symeon, Die was een sone Iuda, Die was een sone Ioseph, Die was een sone Ionam, Die was een sone Eliachim,
Die was een sone Melcam, Die was een sone Menna, Die was een sone Matatha, Die was een sone Nathan, Die was een sone Dauid,
Die was een sone Yesse, Die was een sone Obeth, Die was een sone Boos, Die was een sone Salmon, Die was een sone Naason,
Die was een sone Aminadab, Die was een sone Aram, Die was een sone Esrom, Die was een sone Phares, Die was een sone Iuda,
Die was een sone Iacob, Die was een sone Isaac, Die was een sone Abraham, Die was een sone Thara, Die was een sone Nachor,
Die was een sone Saruch, Die was een sone Ragahu, Die was een sone Phalec, Die was een sone Heber, Die was een sone Sala,
Die was een sone Caynam, Die was een sone Arpharat, Die was een sone Sem, Die was een sone Noe, Die was een sone Lamech,
Die was een sone Mathusalem, Die was een sone Enoch, Die was een sone Iared, Die was een sone Malaleel, Die was een sone Caynan,
Die was een sone Enos, Die was een sone Seth, Die was een sone Adam, Adam die was Gods.
IEsus vol vanden heyligen gheest, is weder geghaen vander Iordanen, en{de} is ghebrocht van den gheest inder woestinen,
veertich daghen. En{de} hi wert getempteert vanden Duyuel, en{de} en heeft niet gegheten in dien daghen, Ende veruult wesende die daghen, heeft hem gehonghert.
Doen sprack die Duyuele tot hem, Ist dat ghi zijt die sone Godts, segt desen stee{n}, dat hi broot worde.
Ende Iesus heeft hem gheantwoordt, Het is gheschreuen, Die mensche en leeft niet alleen inde{n} broode, maer in alle Gods woort.
En{de} die Duyuel heeft hem gheleyt va{n} daer, op eenen hooge{n} berch, en{de} heeft hem ghetoont in een cortte tijt, alle die rijcken des omghancs vander aerden,
Ende die Duyuel seyde tot hem, Ick sal v gheue{n} dese gheheele macht, en{de} haer glorie, want si mi ghegheuen zijn, en{de} ick gheefse dien ick wil.
Daerom in dien ghi op v knien vallende voor mi, mi aenbedet, alle dese sullen v wesen.
Iesus antwoordende, heeft hem geseyt, Daer is ghescreuen, Ghi sult aenbeden uwen Heer uwen Godt, ende hem alleen dienen.
Ende hi leyde hem tot Ierusalem, ende heeft hem geset opter tinne{n} des tempels en{de} seyde tot hem, Ist dat ghi zijt die sone Gods, worpt v seluen nederwaert,
want daer is ghescreuen, Dat hi geboden heeft van sinen enghelen, als dat si v bewaren sullen,
en{de} sullen v nemen in haer handen, op dat ghi niet quetsen en sout uwen voet aen de{n} steen.
En{de} Iesus antwoordende, seit hem, Daer is gesproken, Ghi en sult niet tempteren uwen Heere uwen God.
Ende alle temptacien gheeyndt wesende, is die Duyuel gescheyde{n} van hem een wijl tijts.
En{de} Iesus door die cracht des gheests, is wederom geghaen in Galileen, en{de} die faem van hem is wtgegaen door alle dat lant,
En{de} leerde in haer Synagogen, ende wort gheeert van allen menschen.
En{de} hi quam te Nazareth, daer hi gheuoedt was, en{de} ghinc na zijnder gewoonte{n} in die Synagoge, opten Sabboth dach, En{de} stont op, om dat hi lesen soude.
En{de} he{m} is ghegheuen tboec des propheets Esaye. En{de} als hi tboec op gesleghen hadde, heeft hi gheuonden die plaetse, daer gescreuen was,
Die gheest des Heere{n} is op mi, daerom, dat hi mi gesalft heeft,, en{de} ghesonden mi, om te prediken, den armen, en{de} te genesen, die bedructe herten,
te kondighen die geuangen, verlossinge, en{de} den blinden gesicht, wt te laten die ghequetste, door verlossinge, te condige{n} dat ontfanckelike iaer des Heere{n}, en{de} den dach des vergeldinge.
En{de} na die{n} hi tboec geslote{n} hadde, heeft hijt weder gegeuen den dienaere, en{de} sadt neder. En{de} die ooge{n} van allen inder Synagogen, waren geuesticht op hem,
En{de} begonste te segghen tot haer, Heden is dese scriftuer veruult in uwe{n} ooren.
En{de} alle gader gauense getuygenisse va{n} he{m}, en{de} verwonderden he{n}, van die aengenaemheyt zijnre woorden, die daer wtginge{n} wt sinen mo{n}de, en{de} sprake{n}, Is dit niet Iosephs sone.
En{de} hi seyde tot he{n}, Sonder twifel sult ghi tot mi seggen, dit gemeen woort, Medecijn gheneest vseluen. Alle die dingen die wi gehoort hebben dat geschiet zijn in Capharnaum, doet ooc hier in v lant.
Iesus sprac, Ic segge v voorwaer, Gheen propheet, en is aengenaem in zijn eyghen lant.
Maer inder waerheyt segge ic v, Vele weduwen waren in Israel inden daghe Helie, wanneer gesloten was den hemel, drie iaren en{de} ses maenden, en{de} daer is gheworden grooten dieren tijt door tgeheele lant,
en{de} tot gheen van haer en is Helias gesonden, dan tot een vrou weduwe in Sarepta{m}, van Sydonien.
En{de} vele melaetsche waren in Israel, onder den propheet Helizeo, ende niemant van he{n} is ghesuyuert, dan Naaman, Syrus.
Ende alle die inder Synagogen waren, dese woorden hoorende, zijn veruult met toornicheyt,
en{de} zijn tegens hem opgestaen, en{de} hebben hem wt der stat geworpe{n}, en{de} geleyt tot opt hoochste des berchs, opten welcken haer stat getimmert was, om dat si hem souden van bouen af stooten.
Maer hi doorghaende, ghinck door tmiddel van haer.
En{de} hi ghinc neder tot Capharnaum, een stadt van Galileen, en{de} daer leerde hi haer inden Sabboth.
En{de} si verwonderden he{n}, va{n} zijnder leeringhe, want zijn sermoen was in machten.
En{de} in haer Synagooch was een man, hebbende eenen onsuyueren Duyuel, en{de} riep met luyder stemmen,
seggende, Laet wesen Iesu Nazarene, wat is ons met v? Sijt ghi gecomen, om ons te verderuen? Ick ken, ghi zijt die heylich Gods.
En{de} Iesus heeft hem gestraft, seggende, Swijcht en{de} gaet wt van hem. En{de} als die Duyuel hem geworpen had int middel, is hi wtgeghaen van hem, en{de} en is hem niet scadelic geweest.
En{de} daer is geworden een vreese ouer he{n} allen, en{de} spraken met malcandere{n} onder he{n} luyden, segghende, Wat is dit woort? Want met macht en{de} cracht gebiet hi den onsuyueren gheesten, en{de} si ghaen wt.
En{de} die fame van hem, wort verbreyt, in allen plaetsen des lantschaps.
En{de} Iesus opstaende vander Synagoghen, is ghegaen in Symons huys, want Symons huysurouwe{n} moeder was beua{n}gen met een groote corts, en{de} si hebbe{n} hem ghebeden voor haer.
En{de} staende bi haer, heeft geboden die corts, en{de} die corts heeft haer ghelaten, en{de} opstaende ter stont, so diendese haer.
En{de} na dat die Sonne ondergegae{n} was Alle die ghene die siecken hadden van menigerley ghebreken, leyden die tot hem. En{de} hi leggende zijn hant op een yeghelic, maectese gesont.
En{de} die Duyuelen ginge{n} wt van veel menschen, roepende, en{de} seggende, Want ghi zijt die sone Goods. En{de} straffende, en heeft haer niet ghehenct te spreken, wa{n}t si kende{n} he{m} Christu{m} te wesen.
En{de} alst dach geworden was, is hi wtgegaen in die woeste plaetse, en{de} die scharen sochten hem, en{de} quamen daer tot hem, en{de} hielden hem, dat hi van haer niet scheyde{n} en soude,
den welcken hi toesprac, Ic moet mede ooc anderen steden condigen dat rijc Gods. want daerom ben ic ghesonden.
En{de} hi predicte in die Synagoge{n}, van Galileen.
HEt is gheschiet, dat die schare hem zeer benaude, om te hooren twoort Gods, en{de} hi sto{n}t bi twater va{n} Genezareth
en{de} sach twee schepen, staende aenden cant vanden water. Die visschers waren daer wt gheclommen, en{de} spoelden haer netten.
En{de} climmende in een schip, twelc Symon toebehoorde, heeft hem ghebeden, dat hijt een weynich vanden lande stieren woude en{de} sittende, heeft hi die scharen des volcs geleert wten schepe.
En{de} na dat hi af liet te spreken, heeft hi ghesproken tot Symon, Stiert int diep, en{de} ontslaet v netten, om te vange{n}.
En{de} Symo{n} antwoordende, sprac tot hem, Meester, wi alle die nacht arbeydende, en hebben niet gheuangen, Nochtans in v woort sal ic het net ontslaen.
En{de} als si dat gedaen hadden, so hebben si geuange{n} een groote menichte van vissche{n}, en{de} haer net schoorde.
En{de} si hebben gewenct haere{n} medeghesellen, die daer waren int ander schip, dat si comen souden, en{de} helpen haer. En{de} si zijn gecomen en{de} hebben veruult beyde die schepen, Alsoe dat si bi na soncken.
Dat welc siende Symo{n} Petrus, is Iesum te voet geuallen, segge{n}de, O Heere, gaet van mi, want ic ben een sondich mensche.
Want een verscrickinge had he{m} beuange{n} en{de} alle die met he{m} waren int vanghen der visschen, die si geuangen hadden,
desghelijcs ooc mede Iacobum, en{de} Ioannem Zebedeus kinderen, die daer waren gesellen van Symon. En{de} Iesus sprac tot Symone{m} En vreest niet, van nv voort aen, sult ghi menschen vanghende zijn,
en{de} die schepen aent lant geuoert wesende, en{de} si achter gelaten hebbende aller dinghen, zijn hem nageuolcht.
Ende het geschiede doen hi was in eender stadt. Siet, daer was een man vol malaetsheyt, die welcke als hi Iesum gesien hadde, is geuallen plat neder, en{de} heeft he{m} gebeden seggende, Heer, in dien ghi wilt, muechdy mi suyuere{n},
En{de} Iesus wtstekende zijn hant, heeft hem geraect, seggende, Ick wil, wert suyuer, En{de} die malaetsheit is ter stont gescheyden van hem,
En{de} hi geboot hem, dat hijt niemant en soude segghen. Maer gaet, en{de} thoont v den priester en{de} offert voor v suyueringe, gelijckerwijs Moyses gebode{n} heeft, haer in een getuyghenis.
En{de} die woorden werden meer van hem verbreyt, en{de} veel scharen quamen tsame{n} dat si hem souden hooren, en{de} gesont worden van haeren siecten,
En{de} hi weec in een heymelijcke plaets inder woestinen, ende badt.
En{de} het is gebuert op eenen dach, dat hi sadt leerende, en{de} die Pharizeen, en{de} die leeraers des wets ware{n} sittende, die welcke gecomen ware{n} wt allen stede{n} van Galileen,, en{de} Iudeen, en{de} Ierusalem. Ende die cracht des Heeren, was om haer ghesont te maken.
En{de} siet, mannen dragende eenen mensche in een bedde, die welcke was gichtich en{de} sochten hem in te brenghen, en{de} te legghen voor hem,
en{de} niet vindende, aen wat side si hem mochten in brengen, ouermits die schaer, zijn gheclommen op tdack, en{de} hebben hem nedergelaten door die Tichelen, met den bedde int midde{n} voor Iesum.
Welcker gelooue alst Iesus gesien heeft, heeft gheseyt, Mensche, v sonden worden v vergeuen.
En{de} die Scriben en{de} die Pharizeen begonde{n} te dencke{n}, seggende, Wie is dese die daer spreect blasphemie? Wie mach vergheuen die sonden, dan Godt alleen?
En{de} doen Iesus bekent heeft haer ghedachten, antwoordende, heeft ghesproken tot haer, Wat denct ghi quaet in uwer herten?
Welck is lichter te segghen, de sonde{n} worden v vergheuen, oft te seggen, staet op ende wandelt?
Maer op dat ghi moget wete{n}, dat die sone des mensche{n} heeft macht inder eerden die sonden te vergeuen, sprac hi totten gichtighen, Ic segge v, staet op, neemt v bedde, en{de} gaet in v huys.
Hi opstaende ter stont in tegenwoordicheit van haer, nam tbedde daer hi in gelegen hadde, en{de} is gegaen in zijn huys, God grootmakende.
En{de} groot wonder heeftse allegader beuangen, en{de} loueden God, ende zijn veruult met vreese, seggende, Wi hebbe{n} gesien heden wonderlijcke dinghen.
En{de} na desen is hi wtgeghaen, en{de} heeft gesien eenen publicaen, ghenoemt Leui, sittende op den tol, en{de} seyde hem, Volcht mi na,
En{de} die opstaende, en{de} achterlatende alle dinck, is hem geuolcht.
En{de} Leui heeft hem gedaen een groote waerscap in sine{n} huyse, en{de} daer was een groote schaer va{n} publicane{n}, en{de} andere{n} die met he{n} tsame{n} ate{n}.
En{de} haer Pharizeen, en{de} Scriben murmureerden, tegens zijn discipulen, segge{n}de, Waerom eet en{de} drincket ghi met publicanen en{de} sondaren?
Iesus antwoordende, seyde tot haer, Die gesont zijn en behoeuen den medecijn meester niet, maer die sieck zijn.
Ick en ben niet ghecomen, om te roepen die rechtueerdige, maer die sondaren tot penitencie.
En{de} si sprake{n} tot he{m}, Waerom so vasten dicwils die discipulen Ioannis, en{de} doen groote gebeden, des gelijcs ooc der Pharizeen, en{de} v discipulen eten, en{de} drincken?
Den welcken hi antwoorde, Moechdi die kinderen des bruydegoms doen vasten, so lange die bruydego{m} met haer is?
Maer die daghen sullen comen, dat so wanneer die bruydegom van haer gehaelt sal werden, dan in dien daghen sullen si vasten.
Ende seyde een gelijckenisse tot haer. Wa{n}t niemant en lapt een out cleet met nieuwe laken, anders dat nieuwe schoort dat oude, Ende den lap vant nieuwe lake{n} en dient niet totten ouden.
En{de} niemant en ghiet nieuwe wijn in oude vaten, want sekerlic de nieuwe wijn soude doen bersten die oude vaten, en{de} hi sal worde{n} wtgestort ende die vaten sullen vergaen.
Maer niewe wijn salmen ghieten in nieuwe vaten, en{de} beyde gader wordense behouden.
En{de} niemant den ouden wijn drinckende, wilt ter stont nieuwen, want hi seyt die oude is beter.
ENde het gheuiel opten anderen eersten Sabboth, dat Iesus ghinck door koren. En{de} zijn discipulen plucten aren, en{de} atense, wriuende die in haer hande{n}.
Ende sommige vanden Pharizeen seyden haer Waerom doet ghi, dat niet en betaemt op den Sabboth?
Ende Iesus antwoordende haer, seyde, En hebt ghi niet ghelesen dat welck Dauid dede doen hem hongerde, en{de} die ghene die met he{m} waren,
hoe dat hi ingegae{n} is int huys Gods, en{de} nam des voorsettincs brooden, en{de} adt, en{de} ghaft den ghenen die bi he{m} waren, den welcken niemant en betaemt te eten, dan alleen den priesteren.
Ende seyde haer, Die sone des mensche{n} is een heere, ooc des Sabboths.
En{de} het is gheschiet op eenen anderen Sabboth, als dat hi in ginc in inde Sinagoge, en{de} leerde. En{de} daer was een mensche die zijn rechter hant was dorre.
Ende die Scriben ende Pharizeen wachten op he{m}, oft hi oock ghesondt soude maken, opten Sabboth, om datse mochten vinde{n}, waer van si hem mochten beschuldigen.
Hi wiste haer gedachte{n}, en{de} sprac totten mensche die daer hadde een dorre hant, Staet op, ende staet int middel, ende opstaende, soe stont hi.
Iesus sprac doen tot haer, Ic vraghe v, oft gheoorloeft is opten Sabboth goet te doen, oft quaet te doen, die ziele te behouden, oft te verliesen?
Ende ouergesien hebbende he{n} allen, seyde hi den mensche, Steect wt dijn hant, en{de} hi dedet. En{de} zijn hant is he{m} wederom gesont gemaect
Ende si zijn veruult met onwaerdicheyt, ende spraken tsamen onder he{n}lieden, watse van Iesu doen souden.
Ende het is gheschiet in dien daghen, dat hi wtgheghaen is inden berch om te bidden, ende was daer vernachtende in die biddinge Gods.
Ende doent dach gheworden was, heeft hi gheroepen zijn discipulen, ende heefter twaelf wtgecoren va{n} he{n} liede{n}, die welcke hi ooc genoemt heeft Apostolen,
Symonem, den welcken hi geheeten heeft Petrum, ende Andreas sine{n} broeder, Iacob ende Ioannes, Philippus ende Bartholomeus,
Mattheus en{de} Thomas, Iacob Alpheus sone, ende Symon die daer hiet Zelotes,
ende Iudas Iacobus sone, ende Iudas Scarioth, die daer was die verrader.
En{de} nederdalende met haer vanden berghe, stont in een plat velt, en{de} die scare zijnre discipulen, en{de} een groote menichte van volck wt al tlant van Iudeen, en{de} van ontrent die zee, ende Ierusalem, ende va{n} Tyro en{de} Sydon,
die welcke gecomen waren om hem te hooren en{de} ghesont te worden van haeren siecheden. Ende die daer ghequelt worden vande{n} onsuyuere{n} gheesten worden ghenesen.
Ende alle die schare begheerde hem te rake{n}, want een cracht wt ghinc van hem, diese alle gesont maecte.
Ende opslaende zijn ooghen op zijn discipulen, seyde, Salich arme, want v hoort toe trijck Gods.
Salich die daer nv honghert, want ghi sult versaet worden. Salich die daer nv screyt, wa{n}t ghi sult lache{n}.
Salich sult ghi wesen, wanneer v die menschen haten, en{de} afscheyden v, en{de} verwiten v, ende verworpen uwen naem als quaet, om den sone des mensche{n}.
Verblijt v in dien dach, ende veruroghet v, want siet v loon is groot in die hemelen. Na deser wijsen deden haer voorvaders den prophete{n}.
Nochtans voorwaer, wee v rijcke die daer hebt uwe vertroostinghen.
Wee v die daer versaedt zijt, want ghi sult hongheren. Wee v die daer nv lacht, wa{n}t ghi sult screyen en{de} huylen.
Wee v, wanneer v alle die menschen prisen. Wa{n}t na deser wisen, hebben haer voorvaders gedaen den valschen propheten.
Maer ick segghe v die hoort, Bemint uwe vianden, doet goet den ghenen die v gehaet hebben.
Ghebenedijt den ghenen die v vermaledien. Ende bidt voor die v verdriet aen doen.
Biet den ghenen die v slaende is aen v wanghe, oock die ander. Ende die ghene die v afneemt uwe{n} mantel, en wilt oock niet verbieden te nemen uwen rock.
Gheeft alle den ghenen die yet van v begheren, en{de} eyschet oock niet weder vanden ghenen die dat v ontnemen.
Ende also ghi wilt dat die menschen v doe{n} sullen, so doet haer oock des ghelijcs.
Ende ist dat ghi bemint die v beminde{n} wat danc is v dat? Want die sondaren beminnen oock den ghenen, daer si van bemint worden.
Ende ist dat ghi weldoet de{n} ghenen die v weldoen, wat danc is v dat? Voorwaer, die sondaren doen ooc dat.
En{de} ist dat ghi leent dien, vanden welcken ghi hoept wederom te ontfanghen, wat danck is v? Want die sondare{n} leenen den sondaren, datse souden des ghelijcs ontfangen.
Nochtans bemint uwe vyanden, en{de} doetse goet, ende leent haer, nyet daer van hopende, ende v loon sal groot wesen. En{de} ghi sult wesen kinderen des alder oppersten, want hi is goedertieren ouer die ondancbaren ende quaden.
Daerom so weest barmhertich, als ooc v vader barmhertich is.
En wilt niet oerdelen, ende ghi en sult niet geoerdelt worden, En{de} wilt niet verdoemen, ende ghi en sult niet verdoemt worden. Vergheeft, en{de} v sal vergheuen worden.
Gheeft, en{de} v sal gegeue{n} worde{n}. Si sullen geue{n} een goede, volle, geschudde en{de} ouerloope{n}de mate, in uwe{n} schoot. Sekerlic, metter seluer mate daer ghi mede metet, sal v gemete{n} worde{n}.
Hy seyde haer oock een ghelijckenisse. Mach oock een blinde een blinde leyden? Vallen si niet beyde inden gracht?
Die discipel en is boue{n} sine{n} meester niet, maer een yegelick sal volmaect wesen, is dat hi is ghelijck zijn meester.
Maer wat siet ghi een splinter int ooghe ws broeders, maer den balc in v ooge en merct ghi niet aen?
En{de} hoe moecht ghi seggen tot uwen broeder, Broeder, gehenget dat ick mach wt worpen tsplinter dat in v ooge is, ende en siet niet den balc in v ooghe? Ghi ypocrijt, werpt wt eerst den balc wt v ooghe, en{de} da{n} sult ghi voort sien dat ghi moghet wtworpen die splinter, welc is int ooge ws broeders.
Want het en is gheen goet boom, die daer quade vruchte{n} brengt, noch ooc ghee{n} quaet boom is brenghende goede vrucht.
Want een yegelick boom wort bekent, wt zijn vrucht. Noch si en plucken oock ghee{n} vigen van doornen, noch si en snijden ooc gheen druyue{n} van brame{n}.
Een goet mensche wt den goede{n} schat zijns herten, brenget goet voort. Ende een quaet mensche, wt een quaden schat zijns herten, brenget quaet voort, Wa{n}t wt oueruloedicheyt des herten spreect den mont.
Maer waerom hiet ghi mi, heer heer, en{de} ghi en doet niet dat gheen, dat ick v segghe?
Soe wie tot mi coemt, ende hoort mijn woorden, en{de} doet die, ick sal v thoone{n} wie{n} die gelijck is.
Hi is gelijck eenen mensche timmerende een huys, die daer int diepe gedoluen heeft, ende het fundament ghesedt op een steen, gecomen wesende eenen grooten opuloet, heeft die stroom geslage{n} aent huys, ende en heeft dat niet moghen beroeren, want het was ghetimmert op den steen.
Maer diese gehoort heeft ende niet gedaen, is gelijck een mensche, die zijn huys tymmert opter aerden sonder fundament aenden welcken die vloet geslaghen heeft en{de} ter stont ist neder geuallen, en{de} die val des huys is gheworden zeer groot.
NA dat hi geeynt hadde alle zijn woorden in die ooren des volcs, is hi gheghaen in Caphernaum.
En{de} een dienaer van Centurio sieck wesende, beghonst te steruen, den welcken he{m} zeer weert was.
Maer als hi ghehoort hadde van Iesu, heeft hi gesonde{n} die oudtste der Ioden tot hem, biddende, dat hi woude comen, ende gesont maken sinen dienaer.
En{de} doe{n} si gecomen waren tot Iesum, baden si he{m} sorchfuldichliken, segghende, Hi ist waerdich dat ghi hem dat doet,
want hi bemint ons volck, en{de} heeft ons getimmert een Synagoge.
Iesus ghinck met haer, ende doen hi niet verde vanden huyse en was, heeft Centurio gesonden tot hem vrienden, seggende hem, Heere, en wilt niet vermoeyt worde{n}, want ick en ben niet waerdich dat ghi sult ingaen onder mijn dack,
daerom oock en heb ic mi seluen niet waerdich gerekent, om tot v te comen, maer segghet een woort, en{de} mijn knecht sal ghesont worden,
Want ick ben een man die oock stae onder macht, hebbende ruytere{n} onder mi En{de} ic segge desen gaet, ende hi gaet, ende een ander coemt, en{de} hi coemt. En{de} mine{n} dienaer, doet dat, en{de} hi doet dat.
Iesus dese woorden gehoort hebbende, heeft verwondert van he{m}, en{de} omgekeert wesende, sprac totten scharen die he{m} volchden. Ick seg v voorwaer, ick en heb niet geuonden alsodanigen ghelooue in Israel.
En{de} wederom ghecomen wesende in huys, die gesonden waren, hebben gheuonden, den dienaer die daer cranck gheweest was, ghesont.
En{de} daer nae ist gesciet, dat Iesus ginc in een stat, die daer hiet Naym. Ende zijn discipulen, en{de} een groote schare van volc ghingen met hem.
Maer als hi nakende was die poorte des stadts, siet, so is een eenighe sone van zijnre moeder daer wtgedraghen. En{de} dese was een weduwe, ende een groote schare des volcs vander stadt waren met haer.
Die welcke als die heere gesien hadde, beroert wesende met barmherticheit op haer, seide haer, En wilt niet screyden,
en{de} hi is ingegaen ende heeft geraect die baer, en{de} die daer waren dragende, zijn bliuen staen, ende hi sprac, Iongelinck, ick seg v staet op.
En{de} hi is opgestae{n} die daer doot geweest was, en{de} hi beghonde te spreken. Ende hi ghaf hem zijn moeder,
ende een vreese heeft haer allen beuangen, ende si maecten groot God, segghende, Een groot propheet is opgestaen onder ons, ende Godt heeft versocht zijn volc.
En{de} dese sprake van he{m} is wtgegae{n} door heel Iudeen, en{de} alle die landen daer ontrent.
Ende die discipulen Ioannis, hebben Ioanni ghebootschapt al dese dinghen.
Ende Ioannes heeft tot he{m} geroepen twee van sinen discipulen, en{de} heeftse gesonden tot Iesum, segghende, Sijt ghi die daer comen sal? oft verwachten wi een ander
En{de} wanneer die mannen gecomen waren tot hem, hebben geseit, Ioannes baptista heeft ons gesonden tot v, seggende, Sijt ghy die ghene die daer comende is? oft verwachten wi een ander?
Inde selue vre heeft hijder vele ghesont ghemaect, van siecten ende plaghen, vande{n} boosen gheesten, ende veel blinde tghesichte ghegeue{n}
Ende antwoordende seyt haer, Ghaende so vercondicht Ioanni, de dingen, die ghi gesien ende gehoort hebt, Als dat die blinde sien, die cruepele ghaen, die malaetse worde{n} gesuyuert, de dooue hoore{n}, die doode verrisen, den arme{n} wort dat Euangely ghecondicht.
Ende salich is hi, die welcke in mi niet gheschandalizeert en wort.
Ende na dat die boden Ioannis wech gheghaen waren, beghonst hi te spreken totten scharen, van Ioanne, Waerom zijt ghi wt ghegaen inder woestinen? om dat ghi sien soudt een riedt, gheboghen vanden winde?
Maer waerom zijt ghi wtgheghaen? om te sien een mensche ghecleedt met saeften cleederen? Siet, die daer zijn in costelijc habijt, en{de} in weelden, zijn in coninghen houen.
Maer wat zijt ghi wt ghegaen te sien? een propheet? ick seg v voorwaer, en{de} meerder dan een propheet.
Dese is, daer van ghescreuen is, Siet, ick seynde minen engel voor v aenschijn, die welcke bereyden sal uwen wech voor v,
want ick seg v, Dat niemant onder die ghebore{n} der vrouwe{n}, en is meerder propheet dan Ioa{n}nes baptista. Nochta{n}s die de minste is int rijc Gods, is meerder dan hi.
En{de} allet volck hoorende, ende die publicanen die ghedoopt waren met Ioannis doopsel hebbe{n} God rechtueerdich gemaect.
Maer die Pharizeen ende gheleerde des wets niet van hem ghedoopt wesende, hebben teghens he{n}seluen Gods raet versmaet.
Maer die Heere seyde, Die menschen dees gheslachts, bi wien sal icse doch ghelijcken? en{de} wien zijn si ghelijck?
Si zijn gelijck den kinderen, sittende op die marct ende tot malcanderen roepende, ende seggende, Wi hebben v ghesonghen in pijpe{n} en{de} ghi en hebt niet gespronge{n}, Wi hebbe{n} v droefheit gecondicht, en{de} ghi en hebt niet gescreyt,
Want Ioannes baptista is gecomen, noch broot etende, noch wijn drincke{n}de, en{de} ghi segt, Hi heeft de{n} duyuel in.
Die sone des menschen is gecomen, etende en{de} drinkende, ende ghi segt, Siet, dese vrate mensch, en{de} wijnsuyper, een vrient va{n} publicanen, en{de} van sondige menschen.
En{de} die wijsheyt is rechtueerdich bewesen va{n} allen haeren kindere{n}.
Een vande{n} Pharizeen badt hem, als dat hi woude met he{m} comen eten. En{de} ingegae{n} in des Pharizeen huys, heeft aen die tafel geseten.
En{de} siet, een vrouwe, die welcke daer was inde stadt een sondaerster. Als si verstae{n} heeft dat Iesus was etende int huys des Pharizeeus, heeft si met haer genomen een vat va{n} Albasten met salue,
en{de} staende achter bi zijn voeten, heeft begonne{n} met haeren trane{n} te wassce{n} zijn voete{n}, en{de} mettet haer haers hoofts gedroocht, en{de} custe zijn voeten, en{de} salfdese metter saluen.
Maer dit siende die Pharizeeus die he{m} genoot hadde, sprac in he{m} selue{n}, seggende, Waert dat dese een propheet waer, hi soude sekerlic wel weten, wie en{de} wat dat voor een wijf waer die he{m} raect, wa{n}t si een sondaerster is.
En{de} Iesus antwoordende, seyde tot hem Simon, ic heb wat dat ic v segge{n} wil. En{de} hi sprac, Meester segt.
Daer waren twee schuldenaere{n} van eenen rentmeester, die een was he{m} schuldich, vijfhondert penningen, en{de} die ander vijftich.
Maer als si niet machtich en ware{n}, om te betalen, heeft hise beyde gader quijt geschouden. Hier om segt mi, welc van desen bemint he{m} meest?
Simon antwoordende sprac, Ic vermoede dat die ghene, den welcken hi meest quijt heeft gescouwe{n}. Doe{n} seyde hi tot he{m}, Ghi hebt recht geoordeelt.
En{de} hi gekeert wesende totter vrouwen, seyde tot Simon, Siet ghi wel dese vrouwe? Ic ben gecome{n} in v huys, en{de} ghi en hebt niet ghegheuen water tot mijne{n} voete{n}, mer dese heeft gewassche{n} mijn voeten met haere{n} trane{n}, en{de} ghedroocht met haeren hare.
Ghi en hebt my niet ghegheuen een cus, maer dese na dat si hier gecomen is, en heeft niet op ghehouden te cussen mijn voeten.
Ghi en hebt niet gesalft mijn hooft met olie, mer dese heeft ghesalft mijn voeten met salue
Waerom seg ic v, Haer worden veel sonden vergheue{n}, want si veel bemint heeft. Maer die weynich vergeuen wort, die bemint weynich.
En{de} hi sprack tot haer v sonden worden v vergheuen.
En{de} die daer te samen aten, beghonden in haer seluen te spreken, Wie is dit, die daer ooc vergeeft de sonden?
maer hi sprac totter vrouwen, V ghelooue heeft v salich gemaect, gaet in vreden.
ENde het is gesciet daer na, en{de} hi reysde door die stede{n}, en{de} slote{n}, predikende en{de} condighende het rijck Gods, en{de} die .xij. met hem,
en{de} sommige vrouwen, die welc gesont ghemaect waren vanden quaden gheesten, en{de} siecte{n}. Als Maria die welcke ghenoemt wort Magdalena, vande welcke wt geghaen waren seuen Duyuelen,
en{de} Ioanna die huysurou des mans Chusa, den procuratoor van Herodes, en{de} Susanna, en{de} veel ander, de welcke hem dienden van haeren tijtliken goeden.
Maer na dien, daer gecomen was een groote schare, en{de} wt yegelijcken stede{n} haestede{n} bi he{m}, heeft hi gesproke{n} doer gelijckenisse.
Hi is wtgegae{n} die daer saeyt, om te saeyen zijn zaet. En{de} onder tsaeyen, ist sommige geuallen bi den wech, en{de} tis vertreden, en{de} die voghelen des hemels hebben dat gegheten.
En{de} tsommige van dat is geuallen opten steen, en{de} opgegaen wesende ist verdorret, want het gheen vochticheyt en hadde.
En{de} tsommighe van dat is geuallen tusschen die doornen, en{de} die doornen tsamen opgewassen wesende, hebben dat vernielt.
En{de} tsommige van dat, is geuallen in een goede aerde, En{de} opgegaen wesende, heeftet gedae{n} hondertfout vrucht. Dit segghende, heeft hi gheroepen, Dye daer heeft ooren, om te hooren, die hoore.
Maer zijn discipulen vraechden he{m}, seggende, Wat ghelijckenisse is dit?
Ende hi sprack, Het is v te kennen ghegeuen die verborghentheden des rijcs Gods, Mer den andere{n}, door parabolen, op dat si siende, niet en souden sien, en{de} hoorende, niet en souden verstaen.
Maer dit is die ghelijckenisse. Tsaet is dwoort Gods.
Die by de{n} wech zijn, zijn dese, die daer hoore{n}, daer na so coemt die duyuel, en{de} af nee{m}t twoort van haer hert, op dat si geloouende niet en souden worden behouden.
Maer die opten steen, zijn die, die welcke als zijt gehoort hebben met blijschappen, ontfange{n} dat woort. En{de} dese en hebben ghee{n} woortel, die welcke gelooue{n} wat tijts, en{de} afgae{n} in die tijt des becorincs.
Dat geuallen is in die doornen, zijn dese, die daer gehoort hebben, en{de} gaende, versmacht worden va{n} die sorchfuldichede{n} ende rijcdommen ende wellusticheyden des leuens, en{de} en brenghen ghee{n} vrucht.
Dat geuallen is in goede aerde, zijn dese, die daer in een goet en{de} zeer goet hert, hoorende, onthouwen dat woort, ende voort brenghen vruchten in lijdsaemheyt.
Niemant ontstekende een keersse, bedect die met een vat, oft set die onder tbedde, maer setse op een candelaer, op dat, die daer in comen, sien moghen tlicht.
Want daer en is niet verborgen, twelck niet en sal worden openbaer, noch yet bedect, dat welc niet en sal worde{n} bekent, en{de} int openbaer comen.
Daerom siet, wat ghi hoort. Want so wie daer heeft, die sal ghegeuen worden. En{de} so wie niet en heeft, ooc dat hi meynt te hebbe{n}, sal va{n} he{m} genome{n} worde{n}.
En{de} zijn moeder, en{de} broeders zijn tot hem gecome{n}, en{de} en mochten niet hooren, ouermits die scharen,
en{de} tis hem gebootscapt en{de} gheseyt. Dijn moeder en{de} broeders die staen buyten en{de} willen v sien.
Die welck antwoordende heeft he{n} geseit, Mijn moeder ende mijn broeders zijn dese, die welc dat woor Godst hooren, ende dat doen.
En{de} tis gebuert, in een van dien dagen dat hi gheclommen is in een scheepken, ende zijn discipulen, en{de} heeft tot haer gheseyt, Laet ons ouer varen des staende{n} waters, ende si zijn op geclommen.
Ende als si voeren, heeft hi geslapen, ende een wint storm isser op geresen int staende water, ende si zijn bedwongen geworden, en{de} hebben perikel geleden.
En{de} tot hem comende hebben hem gewect, seggende, Meester, wi vergaen. En{de} hi gewect wesende, heeft den wint, ende tonweder des waters geboden, ende si hebben op ghehouden, ende daer is een stilheyt gheworden.
En{de} heeft haer geseit, Waer is v geloof? Ende vreesende, hebben si verwondert onder haer, segghende, Wien meyndy is dit? want hi den wint ende die zee gebiet, ende si zijn he{m} gehoorsaem.
Ende zijn voort geuaren tottet landt Gerasenorum, twelck is teghen Galileen ouer.
Ende als hi wt dat schip ghegaen was op dat lant, so is hem een man tege{n} geloopen, die den duyuel nv langhe tijt hadde. En{de} hi en worde niet ghecleet met een cleet ende hi en woonde in huys niet, maer in die grauen.
Dese, als hi Iesum gesien hadde, is voor hem neder gheuallen, en{de} heeft met grooter stemmen gheseyt, Iesu sone des alre hoochsten God, wat is mi met v? Ick bid v, en pijnicht mi niet.
Want hi geboot den onreynen gheest, dat hi wt den mensche ghaen soude, want hi had hem, dicwil aengegrepe{n}, ende hi worde met ketenen gebonden, ende worde met boeyen bewaert, Ende als hi die banden gebroke{n} hadde, worde hi vande{n} duyuel in die woestine gedreuen.
Ende Iesus heeft hem geuraecht, segghende, welck is v naem? Ende hi heeft geseyt, Legio. Want veel duyuelen ware{n} in hem ghegaen.
Ende si hebben hem ghebede{n}, dat hi haer niet en soude ghebieden inden afgront te varen.
Ende daer was een cudde van veel verckens, weyende int gheberchte, ende si baden hem, dat hy haer toe laten soude in die te ghaen. Ende hi heeftet haer gehenct.
Ende die Duyuelen gegaen wt de{n} mensche, zijn in die verckens gegaen. Ende die cudde is met een ghedruys int water ghegaen, ende is versmoort.
En{de} als die ghene die daer hoeden ghesien hebben tghene datter gheschiet was, zijn si gheuloden, ende hebben dit gebootscapt in die stat, en{de} in die lanthuisen.
Ende si zijn wt ghegaen, om te sien datter gheschiet was, en{de} zijn tot Iesum gecomen ende hebben geuonden den mensch, daer die duyuelen wt gegaen waren, sittende gecleet, en{de} met goet verstant voor Iesus voeten, ende hebben gheureest.
Ende die ghene diet gesien hadde{n}, die hebben haer oock ghebootschapt, in wat maniere dat hi ghesont geworden was, die daer ghequelt worde vanden duyuel.
Ende die menichte der Gerasenen hebben hem gebeden, dat hi van haer ghaen soude, want si met groote vreese beuanghen waren. En{de} als hi in een schip gheclommen was, is hi wederom gecomen.
Ende die man daer die Duyuelen wt gheghaen waren, had hem ghebeden, dat hi met hem wesen mocht. Iesus liet hem, seggende,
Gaet weder in dijn huys, ende vertelt al, wat God met v ghedaen heeft. En{de} hi is door die geheel stadt gheghaen, predikende, al wat Iesus hem ghedaen hadde.
Ende tis geschiet, als Iesus weder om quam, so heeft hem die schare ontfangen want si verwachteden hem alle ghader.
Ende siet, daer is een man ghecomen, wiens naem was Iayrus, ende was een prins der Synagoghen, ende is Iesu te voet gheuallen, biddende hem, dat hi comen soude in zijn huys.
Wa{n}t hi hadde een eenighe dochter, die bi na out was twaelf iaer, ende dese sterf. Maer die wijle dat si ghinghen, so benaude hem die schare.
Ende een vrou die den bloet loop hadde, van twaelf iare{n} af, die welcke alle haer substancie aen die medecijn meesters gheleyt hadde, ende en mocht van niemant gesont ghemaect worden,
is achter aen ghetreden, ende heeft gheraect den zoom zijns cleets, ende ter stont is die loop des bloets ghestaen.
Ende Iesus heeft gheseyt, wie ist die mi gheraect heeft? Ende als zijt alle missaecten, heeft Petrus geseyt, ende die met hem waren, Meester, die scharen bedringhen ende benauwen v, ende segt ghi wie heeft mi gharaect?
Ende Iesus heeft gheseyt, yemant heeft mi geraect, Want ick weet, datter cracht wt mi ghegaen is
Die vrouwe siende, dattet niet verborge{n} en was, is ghecomen al beuende, ende is voor zijn voeten gheuallen, ende heeft he{m} te kennen ghegeuen, voor tgheheel volc om wat saeck si hem gheraect hadde, ende in wat manieren dat si van stonden aen ghesont geworden was,
ende hi heeft haer gheseyt, Dochter, v gheloof heeft v ghesont ghemaect, ghaet in vrede.
Als hi noch sprekende was, isser een gecomen van dat huys des prins der Synagogen, hem segghende, v dochter is doot en wilt den meester niet moeyelick wesen
Ende als Iesus dit woort ghehoort hadde, heeft hi gheantwoordt die vader des meyskens. En wilt niet vreesen, gelooft alleen, ende si sal ghesont wesen,
Ende als hi ghecomen was int huys, so en heeft hi niet toeghelaten yemandt met hem in te ghaen, dan alleen Petrum, Iacobum, ende Ioannem, ende die vader, ende moeder des meyske{n}s.
Ende si screyden al te samen, ende beweenden haer, ende hi heeft geseyt, En wilt niet screyen, dat meyske{n} en is niet doot, maer si slaept.
Ende si bespotten hem, wetende dat si doot was.
En{de} hi heeft haer hant ghehouden, ende gheroepen segghende, Meysken staet op,
ende haeren gheest is wederom ghecomen ende is ter stont opghestaen, ende hi gheboot, datme{n} haer te eten geuen soude.
En{de} haer ouders hebben haer verscrict, en{de} hy heeft haer gheboden, dat zijt niemant segghen en souden, datter gheschiet was.
ENde als Iesus die twaelf apostolen tot hem geroepe{n} hadde, heeft hi haer cracht, ende macht ghegheuen, ouer alle Duyuelen, ende dat si die siecken ghesont souden maken.
Ende heeft haer ghesonden, om dat si soude{n} preken trijc Gods ende die siecken ghesondt maken,
ende heeft tot haer gheseyt, Neemt niet inden wech, noch roede, noch tassche, noch broot noch ghelt, en{de} en hebt ghee{n} twee rocken,
ende in wat huys dat ghi ingae{n} sult, blijft daer, ende en ghaet daer niet wt.
Ende so wie v niet ontfanghen en sal, wt die stadt ghaende, so stoot dat stof van v voeten, tot een ghetuychnis teghen haer.
Ende wt gheghaen zijnde, hebben si die casteelen omgheghaen, predikende, ende ghesont makende ouer al.
Ende Herodes die vieruorst heeft ghehoort, al dat van hem geschiede, en{de} twifelde, daero{m}, datter va{n} sommige geseit worde,
dat Ioannes vanden dooden verresen was. Ende van sommige, dat Helias gheopenbaert hadde. Ende van die andere, dat een Propheet vanden ouden opghestaen was.
Ende Herodes heeft gheseyt, Ick heb Ioannem onthooft, ende wie is dese, vanden welcken ick dusdanighe dinghen hoore? ende hi socht hem te sien.
Ende die apostolen wederom gecome{n} zijnde, hebben hem vertelt, al tghene, dat si ghedaen hadden. Ende als hi haer tot hem ghenomen hadde, so is hi gheweken aen deen side alleen, in een woeste plaetse des stadts Bethsaida.
Als die scharen dat gheweten hebben, zijn si hem na geuolcht ende hi heeft haer ontfanghen, ende sprac haer van trijck Gods, ende die hulp behoefden, maecte hi gesont.
Ende den dach beghonde te dalen. Ende die twaelf tot he{m} comende, hebben hem gheseyt, Laet die scare{n}, op dat si gae{n}de, come{n} moge{n} in die casteelen, ende lanthuysen hier by, ende spijse vinden, want wi hier zijn in een woeste plaetse.
En{de} hi heeft tot haer geseyt, Geeft ghi haer dat si eten. Ende si hebben geseit Wi en hebben niet meer dan vijf brooden ende twee vissche{n}, ten waer dat wi gaen ende coopen voor al dit volck spijs.
Daer waren bi na vijf duysent mannen. En{de} hi heeft tot zijn discipulen geseyt, Doetse sitten bi vijftigen, in elcke weerschap.
En{de} si hebben also gedaen, en{de} hebbense alle gader doen sitten.
En{de} als hi die vijf brooden genomen hadde, en{de} die twee visschen, ende zijn ooghen naden hemel gheslaghen hadde, heeft hijse ghebenedijt, ende ghebroken, en{de} zijn discipulen gedeelt, om dat sise die schare voorlegge{n} soude{n}.
En{de} si hebben alle gader gegete{n}, en{de} zijn versadicht. En{de} daer is opgenome{n} van datter ouer gebleuen was, twaelf koruen brocken.
En{de} het is gesciet, als hi alleen was bidde{n}de, so waren zijn discipulen met hem, en{de} hi heeft haer geuraecht, segge{n}de, Wie segge{n} die schare{n} dat ick ben?
Ende si hebben he{m} gheantwoort, en{de} gheseit, Ioannes baptista, en{de} die ander Helias, ende die ander dat een propheet vande{n} oude{n} opghestaen is.
Ende hi heeft haer gheseyt, Maer wie segt ghi dat ic be{n}? Simo{n} Petrus antwoorde{n}de, heeft geseit, Die gesalfde Gods.
En{de} hi heeft haer gedreicht, en{de} gebode{n}, dat si dat niema{n}t segge{n} en soude{n},
en{de} seyde, Het is va{n} noode, dat die sone des mensche{n} veel lijde{n} moet, en{de} veracht worde{n} vande{n} ouders, en{de} princen der priestere{n} en{de} scriben, en{de} gedoot worde{n}, en{de} ten derde{n} dage verrisen.
En{de} hi seide tot alle gader, Ist dat yema{n}t na mi comen wil, die versake he{m}selue{n}, en{de} neme zijn cruys dagelicx, en{de} volge mi,
Wa{n}t die zijn siele sal willen behouden, salse verliesen, maer die zijn siel verliesen sal, om mine{n} wil salse salich make{n}.
Wat batet een mensce, al ist dat hi de werelt wint, maer he{m}selue{n} verliest oft he{m}selue{n} hinder doet?
Want wie he{m} mijnre oft mij{n} woorde{n} scame{n} sal, die sal die sone des mensche{n} ooc schame{n}, als hi come{n} sal in zijn moge{n}theit, en{de} des vaders, en{de} der heiliger engelen.
En{de} ic segge v voorwaer daer zijn sommige hier stae{n}de, die de{n} doot niet smaken en sullen, voor dat si trijcke Gods sien.
En{de} het is geschiet na dese woorden, bi na acht daghe{n}, dat hi heeft tot hem ghenomen Petru{m}, en{de} Ioanne{m}, en{de} Iacobu{m}, en{de} is op een berch geclomme{n}, om te bidde{n}
En{de} als hi badt, so is die gedaente zijns aensichts verandert geworden, en{de} zijn cleedt wit en{de} blinckende.
En{de} siet, twee mannen sprake{n} met he{m}, die welcke ware{n} Moyses en{de} Helias,
die welcke ghesien wesende in die maiesteyt, sprake{n} va{n} dat groote werc dwelc hi volbrenghe{n} soude in Iesrusalem.
En{de} Petrus en{de} die met hem waren, waren beswaert met vaec, en{de} wacker geworden zijnde, hebben gesien zijn mogentheyt, en{de} twee mannen die bi hem stonden,
En{de} het is geschiet, als si va{n} hem ghingen, heeft Petrus tot Iesum geseyt, Meester, Hier ist ons goet te wesen, laet ons hier drie tabernaculen maken, v een, en{de} Moysi een, ende Helie een, niet wetende wat hi seyde.
En{de} als hi dit seide, is een wolck gecomen en{de} heeft haer omscheemt, en{de} si hebben geureest, als si inden wolck quame{n}.
En{de} daer is een stemme van die wolck gecome{n} segghende, Dit is mijn lieue sone, hoort hem.
En{de} als die stemme gheschiede, so is Iesus alleen geuonden, en{de} si hebben geswegen en{de} en hebben in dien daghen niemant yet gheseyt, van tghene dat si gesien hadden
En{de} tis geschiet tsdaechs daer na, als si va{n}den berch clommen, so is hem een groote schaer teghen geloopen.
En{de} siet, een man wt die schare, heeft luyde geroepen, seggende, Meester, ick bid v, aensiet mijn sone, want hi mi eenich is,
en{de} siet, die gheest grijpt he{m}, en{de} hi roept scielicke{n}, en{de} hi quetst hem, en{de} hi verschoort he{m}, schuymende, en{de} nau en gaet hi van he{m}, hi en verschoort he{m}.
En{de} ic heb v discipulen gebeden, dat si hem wtworpen soude{n}, en{de} si en hebben niet gemoghen.
En{de} Iesus antwoordende heeft geseyt, O ongeloouige en{de} verkeerde geslacht, hoe langhe sal ick bi v wesen, en{de} v lijde{n}? Brengt v sone herwaert.
En{de} als hi noch tot he{m} quam, plucte he{m} die duyuel, en{de} schuerde he{m}.
En{de} Iesus heeft den onreynen gheeste gebode{n}, en{de} tkint gesont gemaect en{de} sine{n} vadere weder gegeue{n}.
En{de} si hebbe{n} alle verschrict, in die grootheyt Gods. Maer als si allegader verwonderden, van al tghene dat hi dede, soe heeft hi tot zijn discipulen gheseyt, Sedt ghi in uwer herten, dese woorde{n}, Want het sal geschie{n} dat die sone des mensche{n} geleuert sal worden, in die handen der menschen,
Maer si en verstonden dit woort niet, ende twas van haer verborge{n}, dat si dat niet en verstonden, want si ontsaghen he{n} te vraghen van dat woort.
Ende daer is een ghedachte in haer gecomen, wie va{n} haer die meeste waer.
Ende Iesus siende die gedachte{n} van haer hert, heeft een kint ghenomen, ende heeftet by hem ghesedt,
ende heeft haer geseit, Soe wie dit kint ontfange{n} sal in mijnen naem, die ontfangt mi. Ende so wie mi ontfangt, die ontfangt de{n} ghenen die mi gesonde{n} heeft. Want wie die minste is onder v allen, die sal die meeste wesen.
En{de} Ioannes antwoordende, heeft geseyt Meester, wij hebben een ghesien in uwen naem die duyuelen wt worpen, en{de} wij hebbent hem verboden, want hy met ons nyet en volcht.
En{de} Iesus heeft tot he{m} geseyt. En wilt niet verbiede{n}, wa{n}t die niet teghen v en is, die is met v.
En{de} het is gheschiet, als die daghen veruult waren, dat hi van hier ghenomen soude worden, dat hi zijn aensicht ghestelt hadde, om te gaen na Ierusalem,
so heeft hi boden voor hem ghesonden, dat si in die stadt der Samaritane{n} gaen soude{n}, om voor he{m} te bereyden.
En{de} si en hebbe{n} hem niet ontfangen, want zijn aensicht was gesedt als een die gaet na Ierusalem.
En{de} als zijn discipulen Iacobus, ende Ioannes dat gesien hadden, hebbe{n} si gheseyt. Heer, wilt ghi dat wi segge{n}, dattet vier neder dale vande{n} hemel en{de} verslindet die?
Iesus omgekeert wesende heeft haer gestraft, segghe{n}de. Ghi en weet niet va{n} wat geeste ghi zijt, wa{n}t die sone des mensche{n} en is nyet gecome{n} om te verliesen die sielen, mer om te verlossen.
En{de} si zijn ghegaen na een ander casteel.
Mer het is geschiet, doe{n} si gaende ware{n} onder weghe{n}, datter een gesproke{n} heeft tot he{m}. Ic sal v volgen, so waer dat ghi gaet.
Ihesus seyde tot hem. Die vossen hebbe{n} holen en{de} die vogelen des hemels nesten, mer die soon des mensche{n} en heeft niet, waer hi soude zijn hooft moge{n} legge{n}.
Hi sprac tot eenen andere{n}. Volcht mi na. En{de} die sprack. Heer, laet mi toe, dat ic eerst mach gae{n}, en{de} begrauen mine{n} vader.
Iesus seyde hem. Laet dye doode{n} begraue{n} haer doode{n}, maer gaet ghy, en{de} vercondicht dat rijck gods.
En{de} een ander seyde. Heer ic sal v volge{n}, maer laet mi eerst scheyden van die ghene die in mijn huys zijn.
Iesus heeft gesproke{n} tot hem. Nyema{n}t slaende zijn hant aen dye ploech, en{de} achterwaert siende: is bequame den rijcke gods.
NA desen heeft dye here wtghenomen lxxij. ander, en{de} heeft die gesonde{n} twee en twee voor zijn aenschijn, in allen steden, en{de} plaetsen, daer hy was come{n}de,
ende seyt tot haer. Den oext is veel, maer die arbeyders zijn weynich. Daer om so bidt de{n} here des oexts, dat hi wil wt sende{n} arbeyders in sinen oext.
Gaet: Siet ic seynde v als lammere{n} onder die wolue{n}.
En wilt niet drage{n} een saxke{n} oft een tassche, noch ooc schoene{n}, ende nyema{n}t en sult ghi bide{n} wege groete{n}.
In so wat huys ghi sult ingae{n}, ten eerste{n} so segt. Vrede si desen huse.
En{de} ist dat daer is ee{n} soon des vredes, so sal uwe{n} vrede ruste{n} op he{m}. Ist so niet, si sal weder om coeme{n} tot v.
Blijft inden seluen huyse, etende ende drincke{n}de tselue dat bi haer is. Wa{n}t een arbeyder is weerdich zijn loon. En wilt niet gaen va{n} dat een huys in dat ander huys.
En{de} in so wat stede ghi incoemt ende v ontfanghen, eedt dat voor v gesedt wort,
ende maect ghesondt dye siecken dye daer zijn, ende segt haer. In v so is nakende dat rijck gods.
Maer in so wat stede ghi coemt, ende si v niet en ontfanghe{n}, wtgaende in hare{n} strate{n}, segt:
oock so afwisschen wij tstof van uwer stadt, dat welc ons ae{n}cleefde in v, nochta{n}s so weet dattet rijcke gods nake{n} sal in v
Ic seg v dat Sodoma vergeefliker wesen sal in dien dage, dan dier stadt.
Wee dy Corozain, wee di Bethsaida: wa{n}t waert dat in Tyro ende Sydone gedaen waren, die crachten die in v zijn ghedaen, si souden in voorleden tijden sittende in een haeren cleedt, ende inder assche ghedaen hebben penite{n}cie.
Voorwaer het sal vergeefliker wesen Tyro en{de} Sydoni int oordeel, dan v.
Ende ghi Caphernaum, die daer op gherect zijt tot den hemel, sult neder gheworpe{n} worden tot inder hellen.
Wie v hoort, hoort mi. Ende wie v versmaedt, versmaedt mi Ende wie mi versmaet, versmaet den ghenen die mi gesonden heeft.
Ende die tweentseuentich zijn wederom gecome{n} met blijscappen, segge{n}de. Heer ooc die duuelen worden ons onderdanich, door uwen naem.
Ende hy sprack tot haer. Ick sach den duyuel, vallende vanden hemel, als die blixem.
Siet, ick hebbe v ghegeue{n} die macht te treden opten serpente{n}, en{de} scorpioenen, ende op alle die cracht des vyants ende en sal v nyet scaden.
Nochtans en wilt daer in nyet verblijden, als dat dye gheesten v onderworpen worden, maer verblidet v, dat v namen ghescreuen zijn in dye hemelen.
In die selfde vre heeft hy he{m} verblijt inden geest, en{de} heeft gheseyt. Ick belide v vader here des hemels en{de} des aerdes, dat ghi dese dinghe{n} verborge{n} hebt vande{n} wisen en{de} versta{n}dige{n}, en{de} hebt die geope{n}baert de{n} cleynen. Ia vader, wantet also behaechlic gheweest is voor v.
Alle dinge{n} zijn mij gegeue{n} va{n} mine{n} vader: En{de} nyema{n}t en weet wie die soon is dan die vader, ende wie die vader is dan die soon, en{de} dient die soon ontdecke{n} wil
Ende omgekeert wesende tot sine{n} discipule{n} heeft gesproken. Die ooge{n} zijn salich, dye welcke daer sie{n} dat ghi siet.
Want ic segge v, dat veel propheten ende Coninghen hebbe{n} willen sien dat ghi siet, ende en hebbens nyet ghesien, ende hoore{n} dat ghy hoort, ende en hebbens niet ghehoort.
En{de} siet een geleerde des wets is opghestaen, tempterende hem, en{de} segge{n}de. Meester wat sal ic doen, en{de} ic sal besitten dat eewige leuen?
Ende hi seyde tot hem. Wat is daer ghescreue{n} inder wet? hoe leest ghi?
Ende hi antwoorde en{de} seyde. Ghi sult lief hebben uwen here uwen god, wt v geheel herte, ende wt v geheel siele, en{de} wt v gheheel crachte{n}, ende wt v geheel verstant, en{de} uwe{n} naesten ghelijc v seluen.
Ende hi seyde he{m}. Ghi hebt wel gheantwoort, doet dat, ende ghi sult leuen.
Maer hy willende hem seluen rechtuerdich maken, heeft ghesproken tot Iesum. Wie so is doch mijn naeste?
Ihesus opsiende, heeft geseyt. Een mensche is neder ghegaen van Hierusalem tot Iericho, ende is geuallen in die moordenaren, die welcke hem ooc berooft hebben. Ende hem gewont hebbende, zijn wech gegaen, ende hem half leuende gelaten.
Het is ghebuert, als dat een priester neder gegaen is den seluen wech, en{de} he{m} siende is verby gegae{n}.
En{de} des ghelijcs een Leuijt als hi was ontrent die plaetse, en{de} hem ghesien hadde, is verby gegaen.
Maer een Samaritaen reysende, is gecome{n} bi hem, ende hem ghesien hebbende, is beroert geweest met barmherticheyt.
En{de} he{m} nakende, heeft verbonde{n} zijn wonde{n}, storte{n}de daer in olye, en{de} wijn. Ende sette{n}de he{m} op zijn peert, heeft he{m} gebrocht inde herberghe, en{de} heeft he{m} besorcht.
En{de} tsanderdaechs heeft hi voort gebrocht twee penninghe{n}, en{de} heeftse gegeuen den weert, en{de} seyde hem. Hebt sorghe voor he{m}, ende al dat ghene dat ghi meer doet, als ic weder o{m} gecome{n} ben, sal ict v weder geue{n}.
Wie doch va{n} desen drien dunct v geweest te zijn die naeste va{n} die{n}, die welcke gheuallen was inde{n} moordenare{n}?
En{de} hi seyde. Die daer gedaen heeft barmherticheyt in hem. Hier om sprack Ihesus tot he{m}. Gaet en{de} doet ghi des gelijcs.
Het is gebuert doe{n} si ghinge{n}, als dat hy inghegae{n} is in een casteel, en{de} een vrou ghenoemt Martha, heeft he{m} ontfange{n} in haer huys.
En{de} dese had een suster genoemt Maria, die welcke ooc sittende aen die voete{n} Iesu, heeft gehoort zijn woort.
Mer Martha werde becommert mette{n} gewoo{n}like{n} dienst die welcke staende, seyde. Here, en acht ghi dat niet, dat mijn suster my ghelaten heeft alleen dienen? daer om segt haer dat si my helpe.
Ende Iesus antwoorde{n}de, seyde haer Martha Martha, ghy zijt sorchfuldich, en{de} wort zeer verstoort bi veel beco{m}mernissen,
mer sekerlike{n}, een is va{n} noot. Maria heeft wtuercore{n} dat beste deel, dat welc va{n} haer niet genome{n} en sal worden.
ENde het is gheschiet, doe{n} hi was in een plaetse bidde{n}de. Als hi af gelate{n} heeft so is daer een wt sinen discipulen geweest, die heeft gesproken tot he{m}. Heere, leert ons bidde{n}, gelijc als Ioannes geleert heeft zijn discipule{n}.
En{de} hi sprac tot haer. Als ghi bidt so segt. Vader, uwen naem moet worde{n} geheylicht. V rijck moet toecome{n}.
Geeft ons huden ons daghelics broot.
Ende vergeeft ons onse sonden, want wi vergheuen allen die ons schuldich zijn. Ende en leyt ons niet in becoringhe.
En{de} hi seyde tot haer. Wie van v sal hebben eene{n} vrient, ende sal tot hem gaen des middernachts, ende sal hem seggen. Vrient leent my drie brooden,
want mijn vrient is ghecomen tot my van den wech, ende ic en hebbe nyet, dat ick hem mach voor setten.
Ende die van binnen antwoordende, seyde En wilt mi nv niet moeyelic wesen, wandt nv is dye dore ghesloten, ende mijn kinderen zijn met mi inde slaepcamer, ic en mach nyet opstaen, ende v gheuen.
Ende ist dat hy volhert cloppende, ick seg v, hoe wel hi opstaende hem niet en soude gheuen, daer om dat hy zijn vriendt is, nochtans sal hy opstae{n}, ouermidts zijn onscamelheyts wille, ende salder hem gheuen soo vele als hi der behoeft.
Ende ic segge v. Bidt, en{de} v sal gegeuen worden: suect, en{de} ghy sult vinde{n}: clopt, en{de} v sal gheopent worde{n}.
Wa{n}t al dye ghene dye bidt, die ontfanct: ende die suect die vint: ende die daer cloppe{n}de is, sal geopent werde{n}.
Maer wie isser van v een vader, vanden welcke{n}, ist dat zijn soon begheert broot, sal hi hem een stee{n} geue{n}? Oft ist eene{n} visch, sal hi hem geue{n} voor de{n} visch een serpent?
Oft ist dat hi begeert een ey, sal hi he{m} ooc reycke{n} een scorpioe{n}?
Hier om, ist dat ghy die quaet zijt, weet uwe{n} kindere{n} te geue{n} goede gauen, hoe veel te meer sal v hemelsche vader geue{n} de{n} goede{n} geest, die he{m} begeere{n}de zijn?
En{de} hy was wtwerpende een duyuel, en die was stom. Ende als hi wtgeworpe{n} hadde den duyuel, so heeft die stomme gesproken, ende die scharen hebben hem verwondert.
Die sommighe van haer hebben gheseyt. Hi worpt wt die duuelen door Beelzebub, de{n} prince der duuelen.
En{de} die and{er} te{m}ptere{n}de, hebben begeert een teeke{n} vande{n} hemel.
Mer als hi kende haer gedachte{n}, heeft hi ghesproke{n} tot haer. Alle rijck ghedeelt teghens hem seluen sal vergaen, en{de} dat een huys sal vallen op dat ander:
ende in die{n} dat die duuel tegens hem selue{n} gedeelt is, hoe sal zijn rijck moge{n} bliuen staen? Want ghy segt, dat ic die duuelen wtworpe door Beelzebub.
Ist dat ic door Beelzebub wtworpe die duuelen, in wien werpe{n}se v kindere{n} wt? Daer om sullen si wesen uwe rechtere{n}.
En{de} ist dat ic wtworp die duuelen door die vingher gods, soo coemt dat rijcke Gods in v.
Wanneer een sterck ghewapende bewaert zijn voorsale, alle die dinge{n} die hi besidt, zij{n} in vrede{n}.
Maer ist dat daer is ouercomende een stercker dan hi is, en{de} hem verwint, soo ontneemt hi he{m} alle zijn wapene{n}, inde welcke hi betroude, ende hi deelt zijn rooue{n}.
Die welcke met mi niet en is, die is tege{n} my. En{de} die my niet en verghadert, dye verstroeyt.
Wanneer een onreyn geest wtgegae{n} is va{n} eene{n} mensche, so wandelt hy door plaetsen sonder water, rust soecke{n}de. En{de} niet vinde{n}de, seyt hi. Ic sal weder keere{n} in mijn huys, va{n} daer ic wtghegae{n} ben.
En{de} als hi coemt, so vindt hi dat met besemen gereynicht ende verciert.
Dan gaet hi, ende neemt met he{m} seuen ander geeste{n}, die booser zijn dan hi is Ende inghegaen wesende, woonen si daer Ende dat laetste van dien me{n}sche wert argher dan dat eerste.
En{de} het is geschiet, doe{n} hi dese dinge{n} seyde. Ee{n} vrouwe vand{er} scare{n} opheffende haer stemme, seyde he{m}. Salich is die{n} buyck, dye v ghedragen heeft, ende die borsten die ghi ghesoghen hebt.
Ende hy seyde, het is also Salich zijn si, dye daer hooren dat woordt gods, en{de} dat bewaren.
Maer dye scharen tsamen aenloopende, heeft hy begonnen te segge{n}. Dit gheslacht is een quaet gheslacht, en{de} begheert een teeken, ende haer en sal gheen teeken gegeuen worden, dan het teeken van Ionas den propheet.
Want gelijc Ionas gheweest is een teeken den Niniuiten, alsoo sal wesen dye soon des menschen desen geslachte.
Die coninginne vant zuyden sal opstaen int oerdeel, met die mannen van desen gheslachte, ende sal haer verdoemen, want zij ghecomen is van die eynden des aertrijcs, om te hoore{n} die wijsheyt va{n} Salomon. En{de} siet, een meerder dan Salomon is hier.
Die manne{n} va{n} Niniue sullen opstae{n} int oordeel met desen gheslachte, en{de} sullen dat verdoemen, want si penitencie gedae{n} hebbe{n}, door die predicatie va{n} Ionas. Ende siet een meerder dan Ionas is hier.
Nyema{n}t en ontsteect een licht, ende sedt dat int heymelic, noch onder ee{n} tobbe, mer op een candelaer, op dat die ghene die daer in come{n}, tlicht sien moge{n}.
Dat licht ws lichaems is v ooge. Daer om is v ooge simpel so sal oec v lichaem licht wesen. En{de} in dien dattet quaet is, so sal ooc v lichae{m} duyster wesen.
Daer o{m} siet toe dattet licht dat in v is, ghee{n} duysternissen en zijn.
Maer ist dat v lichaem al heel licht is, nyet hebbende eenich deel der duysternissen, soo salt heel licht wesen, en{de} gelijc ee{n} schijnsel des lichts salt v verlichten.
Ende doen hi dit sprack, heeft hem een Pharizeus gebede{n}, dat hy tmiddachmael met hem eten woude. En{de} Iesus inghegaen wesende, heeft geseten.
Die pharizeus denckende, heeft in he{m} seluen bestaen te seggen, dat hi hem voor die maeltijt niet eerst ghewasschen en heeft.
En{de} die Here sprac tot he{m} Nv ghi pharizeen zijt reynighe{n}de die buytenste des croesens, ende des plateels, ende dat binnenste va{n} v is vol rouerijs en{de} boosheyts
Ghi dwase, die ghene die ghemaect heeft dat ghene dat buyten is, en heeft hy oock nyet ghemaect dat ghene dat binnen is?
Maer nochtans dat v ouerschiet, geeft in aelmissen. Ende siet, alle dinghe{n} sullen v suuer wesen.
Mer wee v pharizeen, wa{n}t ghi thiende geeft va{n} mente en{de} rute, en{de} alderley moes, en{de} ghy achterlaet dat oordeel en{de} liefte gods. Dese dinge{n} moest ghi doen, en{de} die niet achter laten.
Wee v pharizee{n}, die daer bemint die eerste stoelen inder synagoghe{n}, en{de} die groetingen op die merct.
Wee v, want ghi zijt als grauen die daer niet en blijcken, en{de} die mensche{n} zijn wandelende daer op, en{de} en wetent niet.
Een vanden geleerde{n} des wets antwoordende, sprack tot hem. Meester, dese dinge{n} segghende, so bescaemdi ons.
En{de} hi sprac Ende wee v gheleerde des wets, want ghy beswaert die mensche{n} met laste{n}, die si nyet draghen en moghen, ende ghy selue en aentast niet dye swaer packen met uwen eenen vingher. .
Wee v, want ghi timmert die graue{n} der propheten, en{de} v vaders hebbe{n} dye gedoot
Voorwaer, ghi geeft ghetuych dat ghi consenteert die wercke{n} uwer vadere{n}: wa{n}t voorwaer si hebben die ghedoot, maer ghi timmert haer grauen.
Ende daer om heeft dye wijsheyt gods geseyt. Ic sal senden propheten tot v, en{de} apostelen, ende sulle{n} dootslae{n} va{n} dien, en{de} sullense veruolghe{n},
op dat gheeyscht mach worde{n} dat bloet va{n} allen prophete{n}, dwelc wtgestort is va{n} desen geslachte, sint dat die werelt ghescepe{n} is
va{n} tbloet van Abel, tot dat bloet van Zacharias, die daer gedoot is tussche{n} dat outaer en{de} thuys Voorwaer ick segghe v, het sal gheeyscht worden van desen geslachte.
Wee v geleerde des wets, die genomen hebt de{n} slotel des wetenscaps, ghi en zijt n{iet} ingegae{n}, en{de} ghi hebt verbode{n} de{n} ghene{n} die daer in ghingen.
En{de} doen hi dese dinghen tot haer seyde, begonden die geleerde des wets, ende pharizeen scherpelick aen te legghen, ende bedriechlijcken hem van veel dinghe{n} te vraghen,
he{m} lagen legge{n}de, ende begeere{n}de yet te vangen wt sinen monde, waer doer si he{m} mochten besculdigen.
ENde te samen loope{n}de veel scaren va{n} volcke, alsoo dat si malcanderen vertrapten, heeft hi begonnen te segghe{n}, tot sinen discipulen. Wacht v van dat deesem der pharizee{n}, dat welcke is beueynstheyt:
wa{n}t daer en is niet bedect, dat niet en sal geope{n}baert worden. Noch ooc verborghen, dat welcke niet en sal bekent worde{n}.
Wa{n}t al tghene dat ghi in duysternissen geseyt hebt, sal int licht geseyt worde{n}. Ende dat ghi ghesproke{n} hebt inder oore{n} in slaepcamers, sal gepreect worde{n} op die daken.
Maer ic segghe v mijn vrienden, en wilt niet veruaert wesen vande{n} ghenen diet lichaem dootslaen, ende na dese en hebbense niet, datse meer doen moghen.
Maer ick sal v thone{n}, den welcke{n} ghi vreesen sult. Vreest hem, die welcke nae dat hy doot gheslaghen heeft, heeft macht te worpen inder hellen. Ick segge v, vreest desen
En worden nyet ghecoft vijf muskens om ij. penninghen? ende daer en is niet een van dien voor God vergheten.
Ende ooc voorwaer, alle die haren ws hoofts zijn ghetelt Daer o{m} en wilt n{iet} vreesen, wa{n}t ghi zijt waerdiger dan veel muskens.
Ic segghe v. Alle die ghene die mi beliden sal voor den menschen, die sal ooc dye soon des menschen belijden voor den Enghelen Gods.
En{de} so wie mi versaect voor den me{n}schen die sal versaect worde{n} voor die engele{n} gods
En{de} so wie daer spreect een woort teghe{n} den soon des mensche{n}, tsal hem vergheue{n} worden. Maer dye daer blasphemeert teghen den heylighen gheest, dien en salt niet vergeuen worden.
Wanneer si v brenghe{n} totter synagogen en{de} totten borghemeestere{n}, en{de} totter macht en wilt niet sorchfuldich wesen, hoe of wat ghi sult antwoorden, oft wat ghi sult segge{n}
want den heylighen gheest sal v leeren in dye selue vre, wat v van noode sal wesen te segghen.
En{de} een vander scaren sprack tot he{m}. Meester segt mine{n} broeder, dat hi met my deelt die erffenisse.
Ende hi seyde tot he{m}. Me{n}sche wie heeft mi gestelt een rechter oft een deeser ouer v?
En{de} hi seyde tot dien. Siet toe, en{de} wacht v va{n} alle ghiericheyt. Wa{n}t yema{n}ts leuen en is niet in oueruloedicheyt va{n} eenigen dingen, van tghene dat hi besidt.
Mer hi heeft gesproken tot haer een gelikenisse, seggende. Eens rijck mans acker heeft he{m} voort ghebrocht oueruloedighe vruchten,
ende docht in hem seluen, segge{n}de. Wat sal ic doen, dat ick nyet en hebbe daer ick mijn vruchte{n} in vergadere{n} mach?
En{de} hi seyde. Ic sal dat doen. Ic sal af breke{n} mijn schueren, en{de} groot op timmere{n}, en{de} daer in sal ick vergaderen alle mijn goede{n} die mi gewassen zij{n}
en{de} ic sal segge{n} mij{n}re siele{n}. O siele, ghi hebt veel goets vergadert tot veel iare{n}, rust, eet drinct.
Maer god seyde he{m}: dwaes, in desen nacht sullen si eyssche{n} v siel va{n} v. Dat ghi vergadert hebt, wien salt toe behoore{n}?
Also ist die voor he{m} seluen vergadert schat, en{de} en is niet rijck voor god.
En{de} hi seyde tot sine{n} discipulen. Daer om segge ic v. En wilt niet sorchfuldich wesen uwer sielen, wat ghy eten sult: noch uwen lichame, wat ghi aentrecken sult.
Dye siel is meerder dan die spijse, en{de} tlichaem meerder dant cleet.
Aenmerct die rauenen, want si en saeyen, noch si en maeye{n} niet, die noch kelder noch schuere en hebbe{n}, en{de} God dye voedt haer. Hoe veel te meer v, dye daer waerdiger zijt dan die?
Maer wie va{n} v mach door zijn sorchfuldicheyt toe doe{n} zijnre lancte ee{n} cubijt?
Daer om en moechdy niet doen dat ghene dat alder cleynste is. Waer o{m} sidi van andere{n} dingen sorchfuldich?
Ae{n}merct dye lelien hoe si wassen, si en wercken niet, noch en spinnen niet, maer ick seg v, dat Salomon in al zijn glorie niet ghecleet en worde als een van desen.
Is dattet gras, dwelck hede{n} is inden acker, ende morge{n} geworpen wort inden ouen God also cleet, hoe veel te meer v, ghi cleyne int geloue?
Ende en wilt nyet vrage{n} wat ghi sult eten, oft wat ghi sult drincke{n}. Ende en wilt niet geheuen worde{n} hooch,
want alle dese dingen soecke{n} dat volck der werelt. V vader weet dat ghy dese behoeftich zijt.
Mer soect ten eersten dat rijcke Gods, ende zijn rechtuaerdicheyt, ende alle dese dingen sullen v toe gheworpen worde{n}.
Cleyne vergaderinghe en wilt nyet vreesen, want het behaechlijck is uwen vader, v te gheuen trijck.
Vercoopt dat ghene dat ghi besidt, ende gheuet aelmissen. Maect v seluen sacxke{n}s die niet oudt en worden, eenen scat niet ontbrekende inde{n} hemel, daer den dief niet toe en coemet, noch dye motte en verteert.
Want waer uwe schat is, daer sal oock wesen v herte.
Laet v lendene{n} zijn opgescort, en{de} die lanteernen bernende in uwe{n} hande{n}.
En{de} ghi ghelijc den mensche{n}, die daer verwachte{n}de zijn haren heer, wa{n}neer hi weder om coemt va{n}der bruylofte, op dat wanneer hy coemt ende clopt, ter stont hem moge{n} ope{n} doe{n}.
Dye knechten zijn salich, die welcke als die heer coemt, hi vint wakende. Ick segghe v voorwaer, dat hi he{m} op scorten sal, ende schicken haer om te eten, en{de} doorgaende, sal hi haer dienen.
Ende ist dat hy coemt inde anderde waeck, ende also vint: salich zijn die knechten.
Dat moet ghi weten, waert dat die vader des huisgesins wist, op wat vre die dief comen soude, voorwaer hi soude waken, ende en laten zijn huys niet doorgrauen.
Ende hier o{m} so weest ghi bereyt, want in wat vre ghi nyet en vermoedt, sal coemen dye soon des menschen.
Ende Petrus sprack tot hem. Heer, segt ghy tot ons dese parabel, oft oock tot alle gader?
Ende die Heer sprac. Wie is doch een ghetrouwe dispensier, den welcken die here heeft ghesedt ouer zijn huysghesin, om haer in die tijt des corens te gheuen die mate?
Die knecht is salich, dien welcke{n} als die heer coemet, vindt also doende.
Voorwaer ic seg v, dat hi dien sal sette{n} ouer al dat ghene, twelck hi besidt.
Ist dat dye knecht seyt in zijnder herten, mijn heer vertoeft zijn weder coemst, ende beghint te slaen die dienstknechten, ende dienstmaechden, en{de} te eten ende te drincken, ende droncken te worden,
dye heere des knechts sal comen inde{n} dach inde welcke hi hem niet en wachtet, ende in die vre inde welcke hy niet en weet, ende sal hem scheyden, ende zijn deel setten metten ongetrouwen.
Mer die knecht die daer bekent heeft de wille zijns heeren, ende hem niet bereyt en heeft, noch niet ghedaen en heeft nae sinen wille, sal met veel gheslagen worde{n}.
Maer die het niet geweten en heeft, en{de} heeft nyet gedae{n} dat waerdich was, sal gheslage{n} worden met weynich. Al den ghene{n} dye veel ghegeuen is, sal veel va{n} hem gheeyscht worde{n}. En{de} de{n} welcken si veel beuolen hebbe{n}, sullen meer va{n} hem begheeren.
Ic ben gecomen om te sende{n} tvier inder aerden, ende wat wil ic, dant ontsteke{n} worden?
Ick moet gedoopt worde{n} met een doopsel, en{de} hoe banghe is mi, ter tijt toe dat het volbrocht is.
Meent ghy dat ic ghecomen si, om te sende{n} vrede inder aerden? Ick seg v neen, maer afscheydinge.
Want daer sulle{n} wesen hier na vijf in een huys verscheyde{n}, drie tegens twee, en{de} twee teghens drie.
Die vader teghen den soon, ende die soon teghe{n} den vader: die moeder teghens die dochter ende die dochter teghen dye moeder. Ende des mans moeder tegen zijn wijf, ende des mans wijf teghen zijn moeder.
Ende hy seyde tot den scharen, als ghy siet opgaen een wolcke va{n} des ondergancs ter stont segt ghi, daer coemt eenen reegen ende het gheschiet alsoo.
Ende als ghi siet waeyen den suyde{n} wint, segt ghi dattet hitte sal wesen, ende het ghebuert.
Ghi hypocriten, ghi condt bekennen die ghesteltenis des hemels ende der aerden. Maer hoe en bekendt ghi nyet desen tijt?
Maer waer om en ordeelt ghi ooc wt v selue{n} nyet dat rechtuaerdich is?
Wanneer ghi gaet met uwer wederpartie, tot den Prince inden wech. Weest naerstich, dat ghi verlost moecht worden va{n} he{m} op dat hy v nyet by auontueren en sleypt totten rechter, ende die rechter v ouer leuere den pijnigher, ende die pijniger worpe v inde{n} kercker.
Ic seg v, ghy en sult daer niet wt gae{n}, ter tijt toe dat ghi weder geeft tleste penninxken.
ENde in dese selue tijt waren daer sommige bootscappe{n}de hem vande{n} Galileesche{n}, wiens bloet Pilatus geme{n}gt hadde met haer offerhande{n}.
En{de} Iesus antwoordende, seyde haer. Meent ghi dat dese Galileesche{n} bouen alle die ander Galileesche{n} geweest zijn sondige mensche{n}, wa{n}t si sulcs gelede{n} hebbe{n}?
Ic seg v, neen: ten si dat ghi penitencie hebt, ghi sult al te samen des ghelijcs vergaen.
Als oock die achtiene, op die welcke geualle{n} is den toorn in Syloe, ende heeft die gedoot, meent ghy dat si geweest zijn sculdenare{n} boue{n} alle me{n}sche{n} woonende in Ierusalem?
Ic seg v, neen. Mer ten si sake d{at} ghi penite{n}cie hebt, ghy sult al te same{n} des gelijcs vergaen.
En{de} hi seyde oock dese ghelickenisse. Een hadde geplant eenen vijchboom in sinen wijngaert, en{de} hi is comen soeckende vruchten in haer, ende en heefter nyet gheuonde{n}.
Maer hi heeft geseyt totten wijngaerdenier. Siet, het zijn drie iaren als dat ic come soeckende vruchte{n} in desen vijchboom, ende ic en vinde gheen, hout hem af, waer toe beslaet si ooc die aerde?
Ende die antwoorde{n}de, seyde hem. Heere, laetse noch toe ooc dit iaer, tot dat ick hem sal omgraue{n} en{de} miste{n},
op dat hy vrucht voort brenct, ende in dien zijt nyet en doet, soo sult ghijse namaels af houwen.
Hy was leerende opte{n} Sabboth in haer synagogen.
En{de} siet, daer was een vrouwe, die welcke hadde eenen gheest des cranckheyts achtien iaren: ende si was geboghet, en{de} en mocht gheensins opwaerts sien.
Die welcke als Iesus sach, heeft tot he{m} geroepe{n} en{de} seyde tot haer. Vrou, ghy zijt verlost va{n} uwer crancheyt.
En{de} hy leyde zijn handt op haer, en{de} ter stont is si opgerecht, en{de} loofde god.
Die prins der synagoge{n} antwoordende en{de} verstoort wesende, dat Iesus opte{n} Sabboth gesont gemaect had, seyde der scaren. Daer zijn ses dage{n} in dye weke, datme{n} wel moet arbeyden, daer om soo coemt in dien om gesont gemaect te worde{n}, ende niet opten dach des Sabboths.
Maer dye Heere antwoordende, sprack tot he{m}. Hypocrijt. En ontbint niet een yeghelic van v sinen os oft ezel vander cribben opte{n} Sabboth, en{de} leytse ten water?
En{de} dese dochter va{n} Abraha{m}, dye welcke Satanas ghebonden heeft siet achtien iaren, en wast niet va{n} noot om ontbonde{n} te werde{n} va{n} desen bant opte{n} dach des Sabboths?
En{de} doe{n} hi dit sprac, scaemde{n} he{n} alle zijn weder partijen, en{de} alle tvolck verblide he{m} op al de dinge{n}, die welcke va{n} he{m} geschieden met glorien.
Hier om seyde hi. Dat rijcke Gods wien ist gelijc? oft wien sal ic dat gelijc meynen?
Het is ghelijck een mostaert saet, dat welc ghenomen hebbende een man, gheworpen heeft in sinen hof, ende het is gewassen, en{de} geworden eenen groote{n} boom, ende die vogelen des hemels hebben ghenestelt in sinen tacken.
En{de} anderwerf sprack hy. Dat rijck gods wien sal ick dat ghelijck meyne{n}?
Het is ghelijck dat deesem, dwelck ghenomen hebbende een vrouwe, heeft ghemenget in drie achtendeel meels, so langhe dattet suer geworden is.
En{de} hi ghinc door steden en{de} sloten, leere{n}de, en{de} gaende na Hierusale{m} toe.
Een sprack tot hem. Heer, zijn daer ooc weynich die salicheyt vercrigen sullen? Ende hy sprac tot haer.
Sijt naerstich om te gae{n} door die nauwe poort, want ick seg v, dat veel sullen begeere{n} in te gae{n}, en{de} si en sulle{n} n{iet} moge{n}.
Want na dat inghegae{n} is die vader des huysghesins, ende zijn door gesloten heeft, ende ghi beghint buyte{n} te stae{n}, en{de} ae{n} die dore te cloppen, segghende. Heer, heer, doet ons open. Ende antwoordende, sal hi v seggen. Ick en weet niet van waer ghy zijt.
Als dan suldy beghinnen te segghen. Wij hebben in v teghenwoordicheyt ghegeten en{de} gedroncken en{de} in onsen strate{n} hebt ghi geleert.
Ende hi sal seggen. Ic en weet niet van waer ghi zijt gaet alle van mi, die daer werct boosheyt.
Aldaer sal wesen gheschrey, ende ghekners der tanden, als ghi sien sult Abraham, Isaac ende Iacob, ende alle Propheten int rijc Gods, ende v buyten verdreuen.
Ende daer sullen coemen van oosten, ende westen, ende noorden, ende suyden, ende sullen rusten int rijcke Gods.
Ende siet, daer zijn dye laetste, welcke waren dye eerste, ende daer zijn dye eerste, dye welcke waren die laetste.
Opten selue{n} dach, zijn tot hem gecome{n} sommighe vanden pharizeen, segge{n}de tot hem. Gaet wt, ende gaet van hier, want Herodes wil v doot slaen.
Ende hy sprack tot haer. Gaet ende segghet dyen vosse. Siet, ick worp wt dye duuelen, ende ick verwecke ghesontheden heden en{de} morge{n}, en{de} te{n} derden dage worde ic volbrocht.
Mer ic moet noch heden, ende morghen, ende ouermorghen wandelen. Want het en mach niet wesen, dat die Propheet erghens vergae, dan te Ierusalem.
Hierusalem, Hierusalem, die dootslaet die propheten, ende steenicht die ghene die tot v ghesonden worde{n}. Hoe dicwil heb ick willen vergaderen v kindere{n}, gelijckerwijs een voghel sinen nest onder zijn vlogelen, ende ghi en hebt niet ghewilt?
Siet v huys sal v woest ghelaten worden, wa{n}t ic segge v, dat ghi mi niet sien en sult, tot dat ghecomen sal wesen die tijt, wa{n}neer ghi sult seggen. Ghebenedijt is hi, die daer coemt inde{n} naem des heren.
ENde het is gheschiet, dat Iesus is ghegaen int huys va{n} eene{n} prince der pharizeen opten Sabboth, om met hem broot te eten, ende si namen hem waer.
Ende siet, daer was een watersuchtich me{n}sche voor hem.
Ende Iesus antwoordende, sprack totten geleerde{n} des wets, en{de} de{n} pharizeen, segge{n}de. Betaemtet gesont te make{n} opte{n} Sabboth?
En{de} si hebben geswegen. Hi heeft desen tot hem genome{n}, en{de} heeft hem ghesont gemaect, en{de} laten gaen.
En{de} antwoordende, seyde tot haer. Wiens va{n} uwe{n} ezel oft osch, sal gheuallen liggen in een put, ende en sal hem niet ter stont wt halen opten dach des Sabboths?
Ende si en conden hem hier op niet antwoorden.
Hi seyde totte{n} ghene{n} die daer genoot waren, dese gelikenisse. Aenmercke{n}de hoe dat si vercoren die eerste steden, segghende tot haer.
Als ghy ghenoot zijt van yemant ter bruyloft, en wilt niet gae{n} sitten in die eerste plaetse: wa{n}t by auo{n}tuer, daer mach een eerwaerdiger da{n} ghi zijt va{n} he{m} ghenoot wesen,
en{de} come{n}de die ghene, die welcke v en{de} he{m} geroepen heeft, mocht tot v seggen. Geuet dese die plaetse, en{de} dan soudi beghinnen met grooter scaemten te neme{n} die laetste plaetse.
Mer als ghi ghenoot zijt, gaet lieuer sitten in dye laetste plaetse, op dat, wanneer coemt die v ghenoodt heeft, segghen mach tot v. Vriendt, climt op hier bouen. En{de} als dan salt v eer wesen voor al den ghene{n} die daer te samen etende zijn.
Want al die hem seluen verheft, sal verootmoedicht worde{n}, ende die he{m} seluen verootmoedicht, sal verheuen worden.
En{de} hi seyde ooc totten ghene{n}, die he{m} ghenoot hadde. Als ghi maect ee{n} middachmael oft auontmael, en wilt niet roepen v vrienden, noch v broeders, noch v mage{n}, noch v ghebueren, noch rijcke, op dat si niet v weder nooden, en{de} v so betalinge geschie.
Mer als ghi een maeltijt maect, soo roept arme crancken, cruepelen, blinden,
ende ghy sult salich wesen. Want si en moghent v nyet weder o{m} betale{n}, mer tsal weder om betaelt worden, inde verrijsenisse der rechtuaerdigher.
Als dese dinghen gehoort hadde een va{n}den ghenen dye daer mede etende waren, sprack tot hem. Salich is hy, dye daer eten sal broodt int rijck Gods
Ende hi seyde tot hem. Een man had bereyt een groot auontmael, ende heefter veel gheroepe{n},
en{de} heeft wtgesonde{n} sine{n} knecht op die vre des auo{n}tmaels, dat hi seggen soude den ghenen die daer genoot ware{n}. Coemt, wa{n}t nv alle dingen bereyt zijn.
En{de} alle gader hebben si he{n} begonne{n} te ontsculdighen. Die eerste seyde he{m}. Ick heb een bouhuys ghecoft, en{de} het is mi va{n} noot dat ic moet wtgae{n}, en{de} besie{n} dat. Ic bidde v doet mijn onscult.
En{de} dye ander heeft geseyt. Ic heb vijf paer ossche{n} gecoft en{de} ic gae om die te proeuen. Ic bidde v doet mijn onscult.
Ende een ander heeft geseyt. Ick heb ghetrout een huysurou, ende daer om en mach ick niet come{n}.
Ende dye knecht weder om comende, heeft dese dingen ghebootscapt sinen Heere. Doen die vader des huysghesins vertoornt wesende, heeft gheseyt tot sinen knechte. Gaet wt gheringhe in straten, ende steghen des stadts, en{de} brenget herwaerts in, arme, ende crancke, cruepele ende blinde.
En{de} de knecht sprack. Heer het is gheschiet als ghi gheboden hebt, en{de} daer is noch plaetse.
En{de} die heer sprack totten knechte. Gaet wt in weghen, en{de} tuynen ende dwingtse in te gaen, op dat mijn huys veruult mach worde{n}.
Want ic segge v dat nyemant dier manne{n}, die welcke geroepen zijn, sal smaken mijn auontmael.
Daer ghinge{n} veel scare{n} met he{m}, en{de} omgekeert wesende, heeft geseyt tot haer.
So wie coemet tot mi, en{de} niet en haet sine{n} vader en{de} moeder, en{de} huysurou, en{de} kindere{n}, ende broeders, ende susteren, ende ooc zijn leuen, en mach niet wesen mijn discipel.
Ende so wie niet en draecht zijn cruys, en{de} coemt mi nae, en mach niet wesen mijn discipel.
Wa{n}t wie isser van v, die welcke timmeren wil eenen toren, sal hi niet eerst sittende rekene{n} die coste{n}, oft hi ooc heeft dat he{m} van noode sal zijn om te volmaken?
op dat niet na dat hi geleyt heeft tfundament, en{de} nyet en heuet mogen volbre{n}gen, alle gader diet sien, beghinnen hem te beghecken,
seggende. Dese mensche heeft beghinne{n} te tymmeren, en{de} en heeft niet mogen volbrenge{n}.
Oft so wat Coninc reysende om te striden tege{n}s eenen anderen Coninck, sittende, en leyt n{iet} eersten ouer, oft hy soude moeghen te ghemoedt coemen met thien duysende{n}, den ghenen die met twintich duysenden teghe{n} hem coemt?
Maer anders als hy noch verre va{n} daer is, wtsendende boden, begheert hi die dinghen, dye tot vrede zijn.
Daer om alsoo een yegelic van v, die daer nyet en verlaet al, dwelcke hy besit, en mach n{iet} wesen mij{n} discipel.
Dat soudt is goet, maer ist dattet soudt sonder cracht is, waer in salt dan gesouten worden?
Ten is niet profitelick in dat landt, noch in dye missinge, mer tsal buten gheworpen worde{n}. Die daer heuet oore{n} om te hooren, die hoore.
ENde daer waren hem nakende publicanen en{de} sondaren, om dat si he{m} soude{n} hoore{n}.
En{de} die pharizeen en{de} scriben murmureerden, segge{n}de. Dese ontfanct die sondare{n} en{de} eet met haer.
Maer hi sprac tot haer dese parabel, seggende.
Wie so isser va{n} v een mensche, die daer heeft .C. scape{n}, en{de} ist d{at} hi daer een va{n} dien verlore{n} heeft, en laet hi n{iet} die .xcix. ind{er} woestine{n}, en{de} gaet tot dat welck verlore{n} was, ter tijt toe d{at} hijt geuo{n}de{n} heeft
En{de} als hi dat geuonde{n} heeft, verblijdende hem, sedt hijt op zijn scouderen,
ende thuys comende, soo roept hy tsamen zijn vriende{n} ende ghebuere{n}, segghen{de} haer. Verblijdt v met mi, want ick mijn scaep gheuonde{n} hebbe, dwelck verloren was.
Ic segghe v, dat alsoo groote blijscap wesen sal inde{n} hemel va{n} een sondaer penitencie doe{n}de, meer dan van .xcix. rechtuaerdighe, die ghee{n} penitencie en behoeuen.
Oft so wat vrouwe isser, hebbe{n}de .x. penninghen, ist dat si eenen penninc verloren heeft, en ontsteectse nyet een kaersse, ende vaechtet huys, ende soect naerstelic, ter tijt toe datse hem gheuonden heeft?
Ende als si he{m} geuonde{n} heeft, soo roeptse tsame{n} haer vriendinne{n} ende ghebuerinne{n}, segghende. Verblijdt v met my wandt ick gheuonden heb den penninck, welcke ick verloren had
Ick seg v, dat alsulcke blijschap wesen sal voor den enghelen gods, van eene{n} sondaer penitencie doende.
En{de} hi seyde. Een man heeft gehadt twee sonen,
ende die ioncste va{n} dien sprack tot sinen vader. Vader, gheeft my dat deel des goets, dwelck mi toebehoort. Ende hi heeft haer tgoet gedeelt.
Ende na niet veel dage{n}, als dye ionghe soon alle zijn goede{n} tsamen vergadert hadde, is hi ghereyst pelgrimagie in verre landen, en{de} aldaer heeft hi door gebracht zijn goet, leuende oncuysschelick.
En{de} na dat hi alle tsine door ghebracht hadde, isser geworden eenen grooten dieren tijt in dien lande{n}. En{de} hi begonde gebreck te lijden,
ende is gegae{n}, en{de} heeft hem geuoecht bi een va{n}de{n} burgere{n} dies lants. En{de} die heuet he{m} gesonde{n} in zijn bouwerije, als dat hy die vercken hoede{n} soude.
En{de} hi begeerde sinen buyck te vulle{n} vande{n} draf, mette{n} welcken die vercken geuoedt worde{n}, en{de} nyema{n}t en gaft hem.
In he{m} selue{n} gekeert wesende, seyde. Hoe veel huerlinghen int huys mijns vaders oueruloeyen van broot, en{de} ick vergae hier van honger.
Ic sal opstaen, en{de} gaen tot minen vader, ende sal he{m} segge{n}. Vader, ic heb gesondicht inde{n} hemel en{de} voor v,
ick en ben niet waerdich te heeten v soon, maer maect mi een van uwen huerlinge{n}.
En{de} opstaende is gecome{n} tot sine{n} vader. Ende doe{n} hi noch veer van daer was, heeft he{m} zijn vader gesien, ende is bewege{n} geweest met barmherticheyt, en{de} tot he{m} loope{n}de, is geuallen hem om den hals, en{de} heeft hem gecust.
En{de} zijn soon heeft gesproke{n} tot he{m}. Vader ic heb gesondicht inde{n} hemel en{de} voor v: en{de} ic en ben voort meer niet waerdich te heeten v soon.
Die vader heuet gheseyt tot sine{n} dienaers. Haelt geringe voort dat eerste cleedt, ende doetet he{m} aen, ende geeft den rinck aen zijn handt, en{de} schoene{n} ae{n} zijn voeten.
En{de} brengt hier dat gemeste calf, en{de} slatet: laet o{n}s eten en{de} goede cyer make{n},
wa{n}t dese mij{n} soon was doot, en{de} is weder om leue{n}dich geworde{n}, hy was verloren, en{de} is weder gheuonde{n}. En{de} si begonsten vrolic te zijn.
Die oudtste soon was noch int velt, ende als hi quam ende genaket was de{n} huyse, heuet hy gehoort een ghesanck ende danspel,
ende heeft geroepen een van sine{n} dienaers ende heeft gheuraecht wat dinghe{n} dye waren.
Ende die heeft hem gheseit. V broeder is gecomen, ende v vader heeft geslaghen dat gemeste calf, om dat hi hem gesont weder ontfangen heeft.
Doe is hy veronwaerdicht gheworden, ende en woude niet ingae{n} Daer om is zijn vader wtgegae{n}, en{de} badt he{m}
En{de} hi antwoorde{n}de, sprack tot sinen vader. Siet, aldus veel iaren diene ic v, en{de} en hebbe noit ouergetrede{n} v gebot, en{de} ghi en hebt my noeyt ghegeuen een bock, dat ick soude vrolick wesen met mijnen vrienden.
Maer nae dat dese v soon, die welck zijn goet doer gheslaghen heeft metten hoeren, ghecome{n} is, hebt ghy gheslagen dat ghemeste calf.
Ende hy seyde hem. Soon ghi zijt altijt met my, ende al dat mijn is, dat is v.
Maer het was van node vrolick en{de} blide te wesen, wa{n}t dese v broeder was doot gheweest, en{de} is weder om leuendich gheworden, ende was verloren, ende is weder gheuonden
ENde hy seyde oeck tot sinen discipulen. Daer was een rijc man, die welcke hadde eenen rentmeester, ende dese is ghediffameert bi he{m}, als een die zijn goeden verquist hadde.
En{de} hy heuet hem geroepe{n}, en{de} sprack tot hem. Wat hoor ic doch dit van v? Geeft rekeninghe van v bediensticheit, want ghi en moecht nv voortaen niet meer regeeren.
Ende doen sprac dye rentmeester in hem selue{n}. Wat sal ick doen? wa{n}t mijn Heere van my neemt dat officie? Ick en can niet graue{n}, ick schame mi te bidde{n}.
Ick weet wat ic doen sal, op dat, wanneer ick verlaten ben vant officie, si my ontfanghen in haren huysen.
Ende tsamen gheroepen hebbende, een yegheliken vanden sculdenaren zijns heeren, heeft hy geseyt den eerste{n}. Hoe veel zijt ghy minen heer schuldich? En{de} hi seyde. Hondert vaten olijs.
En{de} hi heeft hem geseyt. Neemt v rekenboeck, en{de} sidt, ende scrijft gheringe vijftich
Daer nae seyde hy totten anderen. Hoe veel zijt ghy sculdich? Die welcke sprac hondert mate{n} teruwe. En{de} seyde dien. Neemt v brieuen, ende scrijft tachtentich.
Ende die Heere heuet gepresen den boosen rentmeester, dat hy wijsselicken gedaen hadde. Wa{n}t dye kindere{n} deses werelts zijn cloecker, dan dye kinderen des lichts in haer gheslachte.
Ende ick segge v, maect v vrienden wt den schat des boosheyts, op dat wanneer ghy ghebrekich zijt, si v ontfanghen in dye eewighe tabernaculen.
Die daer is ghetrou int minste, is oec getrou int meeste. En{de} dye onrechtuaerdich is int minste, dese is oec mede onrechtuaerdich int meeste.
Ist dat ghi n{iet} geweest en zijt getrouwe inde{n} onrechtuaerdigen ma{m}mon, dat waerachtich is, wie salt v ghelooue{n}?
En{de} ist dat ghi n{iet} ghetrou geweest en zijt in vreemde, dwelcke v toebehoort, wie salt v geuen?
Gheen knecht en mach dienen twee heeren: want oft hy sal den eene{n} haten, ende den anderen beminnen, oft den eenen aenhanghe{n} en{de} den anderen versmaden. Ghi en moecht niet dienen god, ende den rijcdom.
Ende alle dese hebbe{n} gehoort die pharizeen, die welcke ghierich ware{n}, en{de} bespotten hem.
En{de} hy sprack tot haer. Ghi zijt die daer rechtuaerdich maect v selue{n} voor de{n} me{n}sche{n}, mer god kent v herte{n}, wa{n}t dat ghene dat hooch is de{n} me{n}schen, dat is verworpe{n} voor gode.
Die wet en{de} prophete{n} zijn tot Ioannem toe van dien tijt af soe wort geco{n}dicht dat rijcke gods, en{de} een yegelic doet gewelt teghen dat
Maer tis lichter hmel ende aerde voorbi te gaen, dan een tittel des wets te vallen.
Soe wie zijn huysurouwe verlaet, en{de} een ander trouwet, die doet ouerspel. Ende so wie dye verlaten trout, doet ouerspel.
Daer was een rijc ma{n}, de welcke gecleet wert met purper en{de} side, ende adt dagelics leckerlick.
Ende daer was een bedelaer ghenoemt Lazarus, die welcke lach voor zij{n} dore vol sweere{n},
begerende versaet te worden vanden crumelen, die daer vielen van dye tafel des rijcke{n} mans, ende nyemant en gaf hem. Maer die honden quame{n} en{de} licten zijn sweren.
Ende het is gheboert dat die bedelaer starf, ende worde ghebrocht vande{n} engelen in Abrahams schoot. En{de} die rijcke is oec gestorue{n}, en{de} is begrauen inder hellen.
En{de} op slaende zijn ooghen doen hi was in tormenten sach hi Abraham van verde, en{de} Lazarum in zijnen schot,
ende hi roepende seyde. Vader Abraha{m}: ontfermt mijnre, en{de} seynt Lazarum, op dat hy wil dat wterste zijns vingers steken int water, ende wil vercoelen mijn tonge, want ick ghepijnicht worde in dese vlamme.
Abraha{m} heeft gheseyt. Soon weest ghedachtich, als dat ghy goeden ontfanghen hebt in v leuen, ende Lazarus des ghelijcs quade{n}, maer nv so wort dese vertroost, ende ghy wort ghepijnicht.
Ende bouen alle dese, so is vast ghemaect een groot onderscheet tussche{n} ons ende v, als dat dye ghene die welcke wille{n} va{n} hier tot v gaen, en moghen nyet, noch van daer herwaerts comen.
Doen seyde hi. Hier om bid ic v vader dat ghi hem seynde{n} wilt in mijns vaders huys.
Want ick hebbe vijf broeders, dat hy haer wil bekent maken, op dat si doch niet en comen in dese plaetse der pine{n}.
Abraha{m} sprack tot hem. Si hebben Moysen en{de} die propheten, laetse dye hooren.
Ende die seyde. Neen vader Abraham, Maer in dyen yemandt vanden doode{n} ghinge tot haer, si sullen penitencie doen.
Maer hy sprack tot hem. Ist dat si Mosen en{de} die propheten niet en hore{n}, al waer dat yemant vande{n} dooden verrese, si en sullen oeck niet ghelouen.
MAer hi sprack tot sinen discipulen. Het en mach nyet wesen, daer en moet comen scandalizacie. Nochtans wee den ghenen, doer den welcken dat si comen.
Het is hem beter dat gehangen worde een molensteen om zijnen hals, ende gheworpen worde in die zee, dan hy si tot sca{n}dalizacie een va{n} desen cleynen.
Wacht v: Ist dat v broeder ghesondicht heeft in v, berispt hem, ende ist dat hi penitencie doet, vergeeftet hem.
Ende ist dat hy seue{n}werf inde{n} dach gesondicht heeft in v, ende hy seuen werf bekeert wort inden dach tot v, segghende: Het is my leet, vergeeftet hem.
En{de} dye apostelen hebben gesproke{n} totte{n} heer. Vermeert in ons tgeloue.
En{de} dye heer seyde. Waer dat ghy hadt gheloue ghelijck mostaert saet, ghi soudet geseyt hebben tot desen moerboom, wort wtgeroeyt, en{de} ouergesedt in die zee, hy soude v onderdanich geweest zijn.
Mer wie isser va{n} v, hebbe{n}de eene{n} knecht aerende, oft die beeste{n} wachtende, dye daer seyt tot hem ghecome{n} wesende wten acker, gaet henen ter stont en{de} sidt, en{de} eet,
en{de} en seyt niet eerst, maect reede dat ic mach eten, ende scort v op, en{de} dient my, ter tijt toe dat ick sal ghegeten en{de} ghedroncken hebben, en{de} na desen so eet en{de} drinct ghi?
Sal hi oeck dancken dien knecht, want hi ghedaen heeft die dingen die hem beuolen waren? Ic meen, neen.
Ende des gelijcs ghy, wanneer ghy gedaen hebt alle dinghen die v beuolen zijn, so segget. Wi zijn onprofitelike knechten, wij hebben ghedaen dat welcke wij schuldich gheweest zijn te doen.
En{de} het is geschiet, doen hi ghinc na Hierusalem toe, en{de} hi doerwandelde tmidde{n} va{n} Samarien, en{de} Galileen.
En{de} als hi inghinc in een casteel, zij{n} he{m} te gemoet gelope{n} .x. malaetsche manne{n}, de welcke gestaen hebben van verde,
en{de} met luyder stemme{n} gheseyt. Ihesu meester, ontfermt onser.
Die welcke als hi gesien heuet, heeft haer geseyt. Gaet en{de} vertoont v den priestere{n}. Ende het is gheschiet, dat si onder tgaen gesuuert zijn.
Mer een van dien, als hi ghesien heeft dat hi gesuuert was, is weder om gecomen met groter stemme, gode groot make{n}de,
en{de} is neder geuallen op zijn aensicht voor zijn voete{n}, he{m} danckende. En{de} dese was een Samaritaen.
En{de} Iesus antwoorde{n}de seyde, En isser nyet thien gereynicht, waer zijn de nege{n}?
Daer en is niemandt geuonde{n} dye weder gecomen is om gode lof te geue{n}, dan dese vreemde.
En{de} hi seyde tot hem. Staet op, en{de} gaet, v geloof heeft v gesont ghemaect.
Mer geuraecht wesende vande pharizee{n} wanneer comen soude trijck gods, heeft gheantwoort, ende geseyt. Dat rijck gods en sal niet comen met waerneminghe,
noch si en sullen nyet segge{n}. Siet hier ist, oft siet daer ist. Want siet, trijc gods is binnen in v.
Ende hy sprack tot zijnen discipulen. Die daghen sullen comen, wanneer ghy begheren sult te sien eenen dach vanden soon des menschen, ende ghy en sult hem nyet sien.
Ende si sullen v segghen, siet hier: siet ghinder, en wilter nyet ghaen, noch en volchtse nyet.
Want ghelijck den blixim blinckende schijnt wt dat een rijc, dwelck onder den hemel is, tottet andere, dwelc onder de{n} hemel is, also sal wesen de soon des mensche{n} in sinen dach.
Mer hi moet eerst veel lijde{n}, ende verworpen worde{n} van desen geslachte
Ende alsoot geschiede in dye dagen Noe: alsoe salt oeck wesen in dye dage{n} des soons des menschen.
Si aten, si droncken, si trouden huysurouwen, en{de} worden ter echte ghegheuen, tot dien daghe toe, inden welcken Noe inghegaen is in dye arcke, ende ghecomen is die diluuie, en{de} heeftse al verdoruen.
Des ghelijcs oock alst gheschiet is in dien daghen van Loth: si aten, si droncken, si coften, si vercoften, si planten, si timmerden.
Mer op dien dach dat Loth wtghinc wt Sodoma, regendet vuer en{de} sulphur vande{n} hemel, ende vernieldese al.
Na dese sal wesen dien dach in welcke die soon des menschen gheopenbaert wort.
In die vre, die daer is opt dack, en{de} zijn vate{n} in huys, en climme n{iet} neder, om die wech te nemen. En{de} die inde{n} acker is, en sal des gelijcs nyet weder om gaen.
Weest gedachtich Loths huysurouwe.
Soe wie begheert zijn siel te behouden, sal dye verliesen, ende soe wie dye verliest, sal haer leuendich maken.
Ick segghe v, in dier nacht sullen daer zijn twee in een bedde, dye een sal opghenomen worden, ende dye ander sal achter ghelaten worde{n}.
Twee sullen daer wesen tsame{n} malende, dye een sal aenghenomen worden, ende dye ander sal achter ghelaten worden. Twee in eenen acker, deen sal aengehnome{n} worde{n}, en{de} dander sal after ghelate{n} worde{n}.
En{de} antwoorde{n}de, segge{n} si tot hem. Heer, waer?
Hi sprac tot haer. So waer dat lichaem is, aldaer sullen die aernen vergadert worden.
ENde hi sprack tot haer een parabel. Als dattet van node is altijt te bidden, ende nyet op te houden,
seggende. Daer was een rechter in eender stadt: dye welcke god nyet en vreesde, noch ghenen me{n}sche niet en ontsach.
En{de} daer was een weduwe in dier stadt ende quam tot hem, segghende. Wreect my van mijnen wederpartien,
ende hy en woudet in een langhe wijle nyet. Maer nae desen, heeft hy geseyt in hem seluen. Hoe wel ick god nyet en vreesde, noch den menschen en ontsie,
nochtans want dese weduwe my moyliken is sal ick haer wreeken, op dat si ten laetsten comende, my niet en beschame
Ende dye Heer sprack. hoort doch, wat seyt dye boose rechter?
en{de} sal god dan niet doen wrake zijnen wtuercoren, die daer roepende zijn tot hem nacht ende dach? ende sal hi verduldich zijn ouer haer?
Ick legghe v, dat hy gheringhe doen sal dye wrake van haer. Maer nochta{n}s dye soon des menschen comende, meyndi, sal hy oeck vinden gheloof inder aerden?
En{de} hi heeft gesproken tot den sommige{n} die daer betrouden in haer selue{n}, als dat si waren rechtuaerdige, en{de} versmaden die andere, dese parabel, segge{n}de.
Twee me{n}schen zijn op gheclommen inde{n} tempel, dat si bidden souden, die een was een pharizeus, ende die ander ee{n} publicaen.
Die pharizeus stae{n}de, heeft gebeden by hem selue{n}. O God, ick danck v, dat ick nyet en ben als ander menschen: rouers, onrechtueerdighe, ouerspeelders, als oec dese publicaen.
Ick vast twee werf in dye weke. Ick gheue tienden van al dat ick besit.
En{de} die publicaen staende van verde, en woude niet slaen zijn ooghen totte{n} hemel, maer sloech zijn borst segghende. O god, weest genadich my sondighe mensche
Ic seg v, dese is neder geclomme{n} gherechtueerdicht in sine{n} huyse, meer dan dese. Wa{n}t al dye hem seluen verheft, sal veroetmoedicht worden, en{de} die hem seluen veroetmoedicht, sal verheuen worden.
En{de} si brochte{n} tot hem ionge kindere{n}, dat hijse raken soude, dwelck als dat sagen die discipulen, hebben die gestraft.
Mer Iesus haer tot hem roepende, heeft gheseyt. Laet dye kinderen tot my comen, en{de} en wilt haer nyet verbieden, wa{n}t dat rijc gods hoort den sulcken toe.
Voorwaer ic seg v, soe wie nyet en ontfanct dat rijc gods ghelijc een kint, en sal daer niet ingae{n}.
En{de} een prins heeft hem gheuraecht seggende. Goede meester, wat doende, sal ic mogen vercrijgen dat eewige leuen?
En{de} Iesus seyde he{m}. Waer om so heet ghi mi goet? Nyema{n}t en is goet, dan god alleen
Ghi weet die gebode{n}. Ghi en sult geen ouerspel doen. Ghy en sult niet dootslaen. Ghi en sult ghee{n} dieuerie doen. Ghi en sult gheen valsch getuychnis spreken. Eert v vader en{de} moeder.
En{de} hi seyde. Alle dese heb ic gehoude{n} van mijn ioncheit af.
Dat welc Iesus gehoort hebbe{n}de, sprac tot he{m}. Noch een ontbrect v. Vercoopt al dat ghy hebt, ende geeftet den armen, en{de} ghi sult hebbe{n} eenen schat inde{n} hemel, ende coemt volcht mi na.
Dit gehoort hebbende, is bedroeft geweest want hy was zeer rijck.
Mer Iesus siende he{m} droeuich, heeft gheseyt. Hoe swaerlic sullen die ghelt hebben, ingaen int rijck gods.
Wa{n}t het is lichteliker een cameel te gae{n} doer een ooch va{n} een naelde, dan eene{n} rijcken in te gaen int rijck gods.
Ende die dit hoorde{n}, hebben geseyt. En{de} wie mach salich worden?
En{de} hy seyde. Die welcke onmogeliken zijn biden me{n}schen, zijn moghelick by gode.
En{de} Petrus seyde. Siet, wi hebbent al after gelate{n}, en{de} zijn v na geuolcht.
De welcke seyde haer. Voorwaer ick seg v, nyemant en isser, dye verlaet huys oft ouders, oft broeders, oft huysurouwe, ofte kindere{n}, om dat rijc gods,
die welcke nyet ontfangen en sal veel meer in dese tijt, ende in dye toecome{n}de werelt dat eewighe leuen.
En{de} Iesus heeft tot he{m} ghenome{n} die twalef en{de} seyde haer. Siet, wi climme{n} op tot Ierusalem, en{de} alle datter ghescreuen is doer den Propheten van den soon des mensche{n}, sal veruult worden.
Want hy sal gheleuert worden den Heydenen, en{de} sal bespot worde{n}, ende sal ghegeesselt worden, ende sal bespoghen worde{n},
ende na datse hem ghegeesselt hebben, sullen si hem dooden, ende hy sal verrijsen ten derden daghe.
Ende si en hebben niet van desen verstaen. Ende dit woort was verborghen van haer, noch si en verstonden nyet, dye welcke daer gheseyt worden.
Maer het is ghebuert, doen hy nakede Hiericho, dat een blinde sadt by den weghe, bidde{n}de.
Ende doen hy hoorde die schare voorby gaen, vraechde hy wat dat waer.
Ende si hebben hem geseyt, dat Iesus van Nazareth voorbi ghinc,
en{de} hi heeft geroepe{n} segge{n}de. Iesu Dauid soon ontfermt v mijnre.
En{de} die voorbi ghinge{n}, hebben hem ghestraft, dat hi swige{n} soude, mer hi heeft veel te meer geroepe{n}. Dauids soon, ontfermt v mijnre.
Iesus staende, heeft geboden dat hi tot hem geleyt soude worde{n}. En{de} als hy hem naecte, heeft hy hem geuraecht,
segghende. Wat wilt ghi dat ick v doen sal? En{de} hi heeft gheseyt. Heer, dat ick sie.
Ende Iesus heeft hem geseyt, siet op. V gheloof heeft v ghesont ghemaect.
En{de} ter stont heeft hi gesien: en{de} volchde hem. Gode grootmakende. Ende al dat volck ghesien hebbe{n}de, heeft Gode lof ghegeuen.
ENde ingegaen wesende: doerwandelde hi Hierico.
En{de} siet een man ghenoemt Zacheus, ende die selfde was een prins der publicanen, en{de} hy was rijck,
en{de} begeerde Iesum te sien, wie dat hy was, ende en mocht niet van die schare, ouermidts dat hi cleyn was van stature.
Ende voor lopende, is opgeclommen eene{n} wilden vijchboom, dat hi hem sien soude, want hi soude daer voorby gaen.
En{de} doen hy gecome{n} was totter plaetsen. Iesus opsiende heeft hem ghesien, ende heeft geseyt. Zachee haest: climt neder, wa{n}t huyden soe moet ick blijuen in v huys.
Ende haestende, is hi neder gheclommen, ende heeft hem blidelick ontfanghen.
Ende als si dit alle saghen, murmureerdense, seggende, dat hy met eenen sondaer verkeerde.
En{de} Zacheus staende, heeft ghesproken. Heer. Siet, die helft va{n} mijnre goeden gheue ick den armen, En{de} ist, dat ick yemant bedroge{n} hebbe, dat gheue ick vieruout weder om
Iesus sprac tot hem, heden is geschiet salicheyt desen huse, ouermidts dat hi ooc is een soen van Abraham.
Want die soon des mensche{n} is gecomen om te soecken, ende salich te maken, dat verloren was.
Sy dit hoore{n}de, heeft hi gesproke{n} een parabel, ouermidts dat hi bi Ierusale{m} was, en{de} dat si vermoede{n} datter stont, dat rijc gods verthoont soude worden.
Daer om heeft hy geseit. Een edel ma{n}, is gereist in een vreemt lant, dat hi soude ontfangen een rijc, en{de} soude weder comen.
En{de} geroepen wesende zijn thien knechten, heeft haer gegeue{n} thien penningen, en{de} sprac tot haer. Doet comenschap ter tijt toe, dat ick comen sal.
En{de} zijn borgere{n} hateden hem, en{de} hebben na hem boden wt ghesonden: seggende. Wi en willen niet, dat dese ouer ons regneren sal.
En{de} het is geschiet, dat hi weder qua{m}, ontfangen hebbende trijc. En{de} heeft gheboden. dat zijn knechte{n} geroepen souden worde{n}, die hy tghelt ghegeuen hadde, om dat hy soude weten, hoe veel een yegelic gecomenschapt hadde.
Ende die eerste is ghecome{n}, segge{n}de. Heer, v penninc heeft vercregen thien penningen.
En{de} hy sprac tot he{m}. Ey goede knecht want ghi int minste getrou geweest zijt, soe sult ghy macht wesen hebbende ouer thien steden.
En{de} de ander is ghecomen, seggende Heer, uwe penninc heeft gewonne{n} vijf penninghen.
En{de} tot desen sprack hy. En{de} weest ghy ouer vijf steden.
En{de} die ander qua{m}, segge{n}de, Heer siet, uwe{n} penninc, den welcken ic geborge{n} hebbe ghehadt in eene{n} doec,
want ick vreesde v, want ghi zijt een wreet mensche, nemende dat ghi niet geleyt en hebt, en{de} mayende dat ghi niet gesaeyt en hebt.
Hi seyde tot hem. Wt uwen mont oordeel ick v boose knecht. Ghi wist, dat ic ben een wreet me{n}sche, neme{n}de, dat ick niet geleyt en hebbe, ende mayende, dat ick nyet gesaeyt en hebbe,
en{de} waer om en hebt ghi niet gegeue{n} mij{n} ghelt aen die wisselba{n}c, en{de} ick come{n}de, soude dat sekerlick weder om gheeyst hebbe{n} met woecker?
En{de} hi heeft geseyt tot die daer by stonde{n}. Neemt van hem den penninck, en{de} gheeft he{m}, den welcke{n} daer heeft .x. penninge{n}.
En{de} si hebbe{n} tot he{m} geseyt. Heer hi heeft .x. penninge{n}.
Want ic segge v, dat al die ghene die heeft, sal gegeue{n} worde{n} en{de} hy sal oueruloeyen. Maer van dien dye niet en heeft, ende ooc dat hi heeft, sal hem af genomen worden.
Maer oock brenct herwaerts tot mi die mine vianden, die welcke niet en woude{n} dat ick ouer haer regnere{n} soude, en{de} dootse voor mi.
En{de} dese dinghen gheseyt wesende, ghinc voor, climme{n}de na Hierusalem.
En{de} het is gheschiet, doen hy nakede tot Betphage en{de} Bethanie{n}, biden berch, die ghenoemt is, der olyuen, heeft hy gesonden twee van zijnen discipulen,
segghende. Gaet int casteel dat teghe{n}s v ouer leyt, int welck ingaende, suldi vinden een ionc vuelken met een ezelinne ghebonden, op twelck nyemant van menschen gheseten en heeft, ontbint dat, ende brenghet hier.
En{de} ist, dat v yemandt vraecht, waer om ghijt ontbint, ghy sult so hem segghen: dat dye heer hem van noode heeft.
Ende die gesonden waren, zijn gegaen, en{de} hebben tvuelken gheuonden, staende als hy haer gheseyt hadde.
Ende si ontbindende tvuelken, hebben ghesproken die heere{n} va{n} dien tot haer. Waer om ontbindy dat vuelken?
Ende si hebben gheseyt, want die heer heeft hem va{n} noot,
en{de} hebbent gheleyt tot Iesum. En{de} werpe{n}de haer cleedere{n} op tvuelken, hebbender Ihesum op gheset.
Ende hy wech gaende, hebbense haer cleederen onder ghespreyt inden weghe.
Ende als hy te hans nakede aent neder climme{n} des berchs der olyuen. Alle die menichte hem verblijdende, hebben begonnen gode te louen met groter stemme{n}, van alle die crachtige wercken, die welcke si gesien hadden,
segghende Ghebenedijt die coninck, die daer coemt inden naem des heeren vrede inden hemel en{de} bliscap inden hoochsten.
Ende sommighe wter scharen der pharizeen, hebbe{n} tot hem geseyt. Meester straft v discipulen.
Den welcke{n} hy gheseyt heeft Ick segge v. Want ist dat dese swighen, die steenen sullen roepen.
En{de} als hi genaect heeft, siende die stadt heeft op haer ghescreyt: seggende.
Och, oft ghi bekende, en{de} voorwaer in desen uwe{n} daghe, zijn tot uwen vrede, maer nv zijn si verborgen van uwe{n} ooghen.
Want daer sullen comen daghe{n} teghens v, en{de} uwe viande{n} sullen v omcinghelen met bolwerck, ende sullen v om belegghe{n}, en{de} sullen v aen alle canten benauwe{n},
en{de} sullen v werpen totter aerden, en{de} v kinderen die in v zijn. En{de} si en sullen niet laten in v den eene{n} steen opten anderen, ouermidts dat ghi niet ghekent en hebt die tijt uwes besoeckens.
En{de} ingegaen wesende inde{n} tempel, heeft begonne{n} wt te worpen, die daer waren vercoopende, en{de} coope{n}de,
seggende haer. Daer is ghescreue{n}. Mijn huys is een huys des gebets, ghi hebt dat ghemaect een spelonc der moordenaren.
Ende hi was daghelicx leere{n}de inden tempel. Maer die princen der priestere{n}, en{de} scribe{n} sochten he{m} te verderue{n}, en{de} ooc mede die princen des volcs,
en{de} si en vonde{n} nyet, wat si he{m} doen soude{n}, want al tgeheel volc was op getoghen hoorende hem.
ENde het is geschiet in een van die dage{n} als hi inde{n} tempel leerde tvolck, en{de} deuangeli vercondichde, so zijn die princen der priesteren, ende scriben metten ouders te samen ghecomen,
ende sprake{n} tot hem, segge{n}de. Segt ons, door wat macht doet ghi dese dingen? oft wie ist, die v dese macht gegheuen heeft?
En{de} Iesus antwoordende heeft tot haer geseyt. Ick sal v ooc een woort vragen, ende antwoort ghi mi.
Dat doopsel van Ioannes, wast wt den hemel, oft wt den menschen?
Ende si dochten onder haer, segge{n}de. Ist dat wi seggen, vanden hemel, so sal hy segghe{n}. Waer om en hebt ghi hem dan niet gelooft?
En{de} ist saeck dat wi segge{n} wten menschen, so sal ons tgeheel volc steenige{n}. Wa{n}t si zijn seker dat Ioannes een propheet is.
En{de} si hebben gheantwoort, dat si niet en wiste{n}: van waer dattet was.
En{de} Iesus heeft haer gheseyt. Noch ick en segghe v ooc niet, door wat macht dat ic dese dingen doe.
En{de} hi heeft beghinne{n} te segge{n} tottet volc dese parabel. Een mensche heeft een wijngaert gheplant, en{de} heeftse de{n} bouliede{n} verhuert, en{de} is pelgrimagie gereyst lange tijt.
En{de} in dien tijt, heeft hij eene{n} knecht tot dye boulieden ghesonden, op dat si hem vande vrucht des wijngaerts gheuen souden, dye welcke si hebben gheslaghen, en{de} ledich weder om ghesonde{n}.
En{de} hi heeft daer toe noch een ander knecht ghesonden, ende si hebben desen oock gheslaghen ende bespot, ledich weder om ghesonden.
Weder om heeft hi den derde{n} ooc gesonde{n} welcke wondende, hebben si wt geworpen.
En{de} die heere des wijngaerts heeft gheseyt: wat sal ick doen? Ic sal mine{n} lieuen soen senden, by auontuere{n} als si hem sien, sullen si hem ontsien.
Den welcken als dye boulieden gesien hadde{n}, so hebbe{n} si onder malcanderen ghedacht, seggende. Dit is die erfghenaem, laetten ons doode{n}, op dat die erf ons mach worde{n}.
En{de} si hebben hem wten wijngaert gheworpen, ende ghedoot. Daer om, wat sal dan dye heere des wijngaerts haer doen?
Hi sal comen, en{de} verderue{n} die boulieden, en{de} hy sal den wijngaert ander gheuen. Als si dit gehoort hadde{n}, so hebbe{n} si geseyt tot hem dat si verre,
En{de} hi haer aensiende, heeft gheseyt, wat is dan, datter ghescreue{n} staet. Die steen welcke die timmerliede{n} verworpen hebbe{n}, dese is gheworde{n} een hooft va{n} eene{n} hoec?
Al die ghene die vallen sal op desen steen, die sal seer gequetst worde{n}: mer op wien dye steen vallen sal, dien sal hy in stucken wrijue{n}.
En{de} die princen der priestere{n} ende dye scriben, sochten die hant in hem te slaen op die selue vre, maer si hebbe{n} tvolc geureest, wa{n}t si wisten dat hi dese gelijckenis tegen haer geseyt hadde.
En{de} wachtende hebben wt gesonde{n} laech leggers, de welcke he{n} seluen rechtueerdich beueynsen souden, op dat si hem vanghen souden in zijn worden, ende leueren hem die princelicheyt, ende macht des stadthouders
En{de} si hebben hem gheuraecht seggende Meester, wi weten dat ghy rechtelick segt, ende leert, en{de} ghi en siet gheen persoon aen, maer ghy leert dye wech gods inder waerheyt.
Ist gheoorlooft, dat wi den keyser tribuyt gheuen oft nyet?
Ende wetende haer valcsheyt, heeft tot haer geseyt. Wat tempteert ghi my?
thoont mi den pe{n}ninck. Wiens beelt ende opscrift heeft si? Antwoordende hebben si geseyt. Des Keysers.
En{de} hi heeft haer gheseyt. Daer om gheeft den Keyser, dat den Keyser toebehoort, ende God, dat God toebehoort.
En{de} si en hebbe{n} zijn woort nyet moghen straffen voor tvolc, ende verwondert zijnde van zijn antwoort, hebben si ghesweghen.
En{de} daer zijn tot hem ghecome{n} sommige vanden Saduceen, die welcke versaecken, datter een verrisenis is, en{de} hebben hem geuraecht,
seggende. Meester, Moyses heeft ons gescreuen. Ist dat yemants broeder gestoruen is, een wijf hebbende, ende hi sonder kinderen ghestoruen waer, dat zijn broeder twijf nemen soude, en{de} verwecken zijne{n} broeder saet.
Aldus waren daer seuen broeders, ende die eerste heeft een wijf ghenomen, en{de} is sonder kinderen ghestoruen.
En{de} die tweede heeft haer ghenomen, ende hy is sonder kinderen ghestoruen.
Ende dye derde heeft haer ghenomen, ende des ghelijcs oock die ander seuen, en{de} si en hebben gheen saet ghelaten, ende zijn ghestorue{n}.
Ende ten laetsten van allen, is twijf ooc ghestorue{n}.
Daer om wiens wijf salt dan wesen in die verrisenis? want die seuen hebben haer tot een wijf gehadt.
Ende antwoordende, heeft Ihesus tot haer gheseyt. Die kinder van deser werelt, die trouwe{n} wiuen en{de} worde{n} ghetrout,
maer die ghene welck die toecome{n}de werelt, ende verrisenis wten doode{n} weerdich gherekent sullen worde{n} die en neme{n} gheen wiue{n}, noch en geuen te houwelick,
wa{n}t si niet meer steruen en moghe{n}: wa{n}t si zijn ghelijc die engele{n}, ende tzijn kindere{n} gods, in dien dattet zijn kinderen des verrisenisse.
Maer dat die doode{n} verrisen betoont Moses bide{n} doorne{n} boom als hi seyt. Die here is een god van Abraha{m}, een god va{n} Isaac, en{de} een god va{n} Iacob.
En{de} God en is gheen god der doode{n}, mer der leuenden, want alle leue{n} si hem.
En{de} sommige der scriben antwoordende, hebben gheseyt. Meester ghy hebt wel geseyt.
En{de} si en dorsten hem niet meer yet vraghen.
Maer hi seyde tot haer. Hoe seggen si dat Christ{us} Dauids soen is?
En{de} Dauid seit selfs int boeck der psalme{n}. Die heer heeft geseyt mine{n} heer, sidt aen mijn rechter hant,
ter tijt toe dat ic setten sal uwe viande{n} tot een voet scamel dijnre voeten.
Daer om noemt hem Dauid een heere: Hoe ist zijn soon?
Ende alst al tvolck hoorde, heeft hy zijn discipulen geseyt.
Wacht v vanden scriben die daer wandelen willen in langhe cleederen, en{de} beminnen die groetinghen op die marcten, en{de} dye eerste stoelen in dye synagoge{n}, en{de} dat voor sitten aen die tafel.
Dye welcke verslinden die huysen der weduwen, beueynsende langhe ghebeden. Dese sullen groote verdoemenisse ontfanghen.
ENde opsiende, heeft gesien die gene die daer ghiften in die kiste{n} worpe{n}, rijcken
En{de} heeft ghesien een arm weeuke{n} twee minuten ghelts worpende,
en{de} hi heeft gheseyt. Voorwaer seg ick v, dat dese arme weduwe heeft meer gheworpen dan alle gader:
Wa{n}t alle dese hebben tot gods ghiften geworpe{n} va{n} tghene dat haer oueruloedich was, mer dese heeft van haer armode af haer substa{n}cie geworpe{n}.
En{de} sommige seggende vande{n} tempel dat hy met schoonen steenen, ende ghiften verciert was, heeft hi gheseyt.
Die daghen sullen come{n}, inden welcke{n} va{n} tghene dat ghi siet, die een steen op den anderen steen niet ghelaten sal worden, die nyet wtgeroeyt en sal worde{n}.
Ende si hebben he{m} geuraecht segghende. Meester, wanneer sullen dese dinghen wesen? Ende wat teeken, wanneer dese dinghen toecomende zijn?
Ende hy heeft gheseyt. Siet dat ghy nyet verleyt en wort, want daer salder veel comen onder mijnen naem, segghende: dat si Christus zijn, ende die tijt naect, daer om en gaet haer nyet na.
Voort als ghi hooren sult oorloghen, en{de} oploopen, en wilt niet veruaert worde{n}, wa{n}t dese dinghen moeten geschien, maer ten is ter stont gheen eynde.
Doen seyde hy haer. Dat volc sal tegen volc op staen, ende rijck tegen rijck,
ende grote aertbeuingen sullen daer wesen op plaetsen, en{de} dier tijden, ende pestilencien, en{de} veruaernissen, en{de} grote teekenen sullen daer inde{n} hemel wesen.
Maer voor alle dese, so sullen si haer ha{n}den in v slaen, en{de} veruolgen, leuere{n}de in die Synagogen ende kerckeren: treckende totte{n} coninghen ende rechters om mijnen naem,
mer tsal v gebueren tot getuychnisse.
Daer om sedt op in v herten, dat ghi niet te voren en denct om te verantwoorde{n}.
Want ic sal v gheuen eene{n} mont en{de} wijsheyt, den welcken n{iet} en sulle{n} moge{n} wederstae{n} al die gene die v tegen zijn sullen.
Ghi sult gheleuert worden oeck van v ouders, en{de} broeders, en{de} magen, en{de} vriende{n}, en{de} sullen den sommige{n} wt v den doot aendoen.
En{de} ghi sult van allen menschen gehaet worden om mijnen naem
en{de} een hayr wt v hooft en sal daer niet verloren gaen.
In v verduldicheyt suldy v sielen besitten.
En{de} als ghi siet dat Hierusale{m} omgecingelt wert va{n}de{n} heerscare{n}, dan sult ghi wete{n} dat haer verlatenis aenstaet.
Die da{n} in Iudea zijn, die vlien totte{n} berge{n}, en{de} die int midden van haer zijn, die gaen wech, en{de} die inde landen zijn, die en gae daer niet in,
want dyt zijn die dagen des wraecs, op dattet al volbracht worde datter ghescreue{n} staet.
Maer wee die beurucht zijn, en{de} voeden in die dage{n} wa{n}t daer sal een grote tribulacie op de aerde wesen, en{de} toornicheyt in dit volck.
Ende si sullen int scerp va{n}t sweert vallen, si sullen gheuangen geleyt worden in allen nacie{n} en{de} Ierusale{m} sal verlate{n} worde{n} vande{n} Heydene{n} tot dat de tijde{n} der nacien veruult worde{n}.
Ende daer sullen teekene{n} zijn in die sonne, en{de} maen, en{de} sterren, en{de} inder aerden verdriet der me{n}schen, ouermits confuys vant geluyt der zee, ende der vloeden,
en{de} die me{n}schen sullen verdwine{n} van vrees, ende verwachtinge der dinghen die de ganse werelt ouer comen sullen. Want de crachte{n} der hemelen sullen beroert worde{n}:
ende dan sullen si den soon des menschen sien comen in een wolck met grote cracht, en{de} maiesteyt.
En{de} als dese dinghe{n} beghinne{n} te geschien soe siet op, en{de} heft v hoofden op, wa{n}t v verlossinghe is nakende.
Ende hi seyde haer een ghelijkenis. Besiet den vijchboom, en{de} alle boomen,
als si vruchten wt haer voortbre{n}ghen, so weet ghi dat die somer aenstaet.
Alsoe als ghi dese dinghe{n} siet geschien, so sult ghy weten, dattet rijck gods na by is.
Voorwaer seg ic v, Dit gheslacht en sal niet voorby gaen, eer dat alle dese dinghen geschiet sullen wesen.
Hemel en{de} aerde sullen voorby gaen, maer mijn woorden en sullen nyet voorby gaen.
Wacht v dat by auonture v herten nyet beswaert en worde{n} met gulsicheyt, en{de} dronckenschap, ende sorchfuldicheyt van dit leue{n} dat die{n} dach onuersiens v nyet ouer come.
Wa{n}t als een strick, sal hi ouercome{n} op alle, dye daer sitten op dat aensicht des gheheel aertrijcks.
Daer om so waect, alle tijt bidde{n}de, op dat ghy weerdich moecht worde{n} gheuonden tontvlien, al dese dinghen dye daer toecomende zijn, ende staen voor den soon des menschen.
En{de} daechs was hy leerende inde{n} tempel mer snachts wtgaende bleef inde{n} berch die ghenoemt wort der olyuen.
Ende al tvolck quam inde{n} dageraet tot hem, op dat si hem inden tempel horen souden.
DAt hoochtijt van azimorum stont aen welcke Paeschen hiet.
Ende dye princen der priesteren, ende scriben sochten, hoe sy hem dooden souden. Want sy vreesden dat volck.
En{de} Satanas is gegaen in Iuda{m}, wie{n}s bynaem was scariotes, die daer va{n} tgetal der twaleuen was.
En{de} hi is wech gegaen, ende heeft ghesproken mette{n} princen der priesteren en{de} burchmeestere{n}, hoe dat hi hem haer soude leueren.
En{de} si zijn verblijt gheweest: en{de} hebben een co{m}pact ghemaect, dat si hem ghelt soude{n} gheuen.
En{de} hy heeftet belooft. En{de} hy socht bequaemheyt, dat hy he{m} soude leueren sonder scharen.
En{de} de{n} dach va{n} azymoru{m} is gecome{n}, in welcken het van node was dattet paeschlam gedoot worde.
En{de} hy heeft ghesonde{n} Petrum ende Ioanne{m}, seggende. Gaende, bereyt ons pascha dat wijt eten.
En{de} si hebben hem gheseyt, waer wildi dat wijt bereyden?
Ende hy heeft haer gheseyt. Siet als ghi in die stadt coemt, so sal v te ghemoet comen een mensche, dragende een kanne waters, volcht he{m} int huys daer hy in gaet,
ende ghy sult den vader des huysgesins seggen. Die meester seyt, waer is die herberch, daer ict paeschla{m} met mijnen discipusen eten mach?
Ende hy sal v thoonen een grote eetsael gheplaueyt bereytet daer.
En{de} gaende so hebhent zijt geuonde{n}, gelijkerwijs als hy haer geseyt hadde, ende si hebbent paeschlam bereyt.
Ende alst die vre was, is hy gheseten, en{de} .xij. apostelen met hem.
En{de} hy heeft haer geseyt. Met begheerte heb ic begeert dit paeschla{m} met v te ete{n} eer dat ick lijde.
Wa{n}t ick seg v, na dese tijt en sal ic dat niet eten, ter tijt toe dattet veruult werde int rijcke gods.
Ende als hy den kelck ghenomen hadde, soe heeft hy ghedanct, ende gheseyt. Neemt dat, ende deeltet onder v,
want ick segghe v, dat ick nyet meer drincken en sal van dye vrucht des wijngaerts, tot dattet rijcke Gods coemt.
Ende als hi tbroot ghenome{n} hadde, ende ghedanct, heeft hijt ghebroken, en{de} haer ghegeuen, segghende. Dat is mijn lichaem, dat voor v ghegeue{n} wort, doet dit in mijnre gehoochnisse.
Des gelijcx oec den kelc, na dat hy dauontmael ghegeten hadde, seggende. Dit is die kelc, dat nieuwe testame{n}t in mijn bloet, dat voor v wtghestort sal worden.
Nochta{n}s siet die hant des verraders is met my in die tafel.
Ende die soon des mensche{n} gaet, na dattet van he{m} gheschict is. mer wee den mensch, doer welcken hy verrade{n} wort
Ende si hebben beghinnen te vraghen onder malcandere{n}, wie van haer dattet waer, die dat doen soude.
Ende daer is een twist onder haer gheschiet, wye dat van haer dye meeste soude schinen te wesen.
Ende hi heeft haer geseyt. Die coningen der heydenen die hebbe{n} heerschappie ouer haer, ende dye macht ouer haer hebbe{n}, die worde{n} goedadige genoemt.
Maer ghi niet also, mer die meerder onder v is, worde als die minste, ende die de voorganger is, als die daer dient.
Want wye is meerder, dye aende tafel sidt, oft dye daer dient? Ist niet die aen de tafel sidt? Maer ic ben int midden van v, als die daer dient,
en{de} ghi zijt die met mi ghebleue{n} zijt in mijn tentacien.
Ende ick berey v, ghelijckerwijs als mijn vader my bereyt heeft trijck,
dat ghy moecht eten en{de} drincke{n} aen die tafel in mijn rijck, en{de} sitten op die stoelen oordelende die xij. geslachten van Israel.
Ende dye heere heeft gheseyt. Symon, Symon, siet, Satanas heeft v begeert, om te siften als een tarwe.
Maer ick heb voor v ghebede{n}, dat v gheloof nyet en ontbreect En{de} als ghi bekeert zijt, so sterct v broeders.
Ende hy heeft hem gheseyt. Heere, ick ben met v bereyt inden kercker ende inden doot te gaen.
Ende hy heeft hem gheseyt. Ic segghe v Peter, die haen en sal hude{n} niet craeyen, eer dat ghy drie mael versaect hebt mi te kennen
Ende heeft haer gheseyt. Als ick v gesonden heb sonder saxken, ende tassche, en{de} schoenen, heeft v yet ghebroken? Ende si hebben gheseyt, nyet.
Daer om heeft hy haer gheseyt. Maer nv die een saxken heeft, dye neeme dat, des ghelijcs oeck een tassche, ende die gheen en heeft, die vercoop zijn rock, ende coope een sweert.
Want ick segge v, dattet gheen datter ghescreue{n} staet moet noch in my volbrocht worde{n}. Ende met den boosen is hy gherekent. Want dye dinghen die van my zijn, dye hebben een eynde.
Ende si hebben gheseyt. Heere, siet hier twee sweerden. En{de} hi heeft haer geseyt. Tis ghenoech.
Ende wtghegaen zijnde, ghinc hy ghelijc hy ghewoon was, totten olijf berch. Ende die discipulen zijn hem oeck gheuolcht.
Ende als hy totter plaetse ghecomen was, soe heeft hi haer geseit. Bidt, op dat ghi niet en gaet in becoringhe.
Ende hi is van haer ghetrocken, ontrent alsmen met een steen worpen soude, ende zijn knyen gheboghen hebbende, badt hy
seggende. Vader ist dat ghy wilt, neemt desen kelck van mi, maer nochtans niet mijnen wille, maer den uwen gheschie.
Ende een engel wte{n} hemel heeft hem gheopenbaert, sterckende hem. En{de} beuangen zijnde met banghicheit, so badt hi swaerder.
En{de} zijn sweet was als droppelen bloets in deerde lopende.
En{de} als hy vander bedinghe opgestaen was, en{de} tot zijne{n} discipulen ghecome{n} was, heeft hi haer gheuonden slapende van droeuicheyt.
Ende hy heeft haer gheseyt. Wat slaept ghy? Staet op, bidt, op dat ghi niet en valt in becoringhe.
En{de} hi noch sprekende. Siet een schare, en{de} die Iudas ghenoemt was, een vanden twaleuen ghinc haer voor, ende hi is Iesu ghenaket om te cussen.
En{de} Iesus heeft hem geseyt. Iuda, leuert ghi den soon des mensche{n} met een cus?
En{de} die ontrent hem ware{n} siende datter toecome{n}de was, hebben he{m} geseyt Heer, oft wi metten sweerde slaen?
Ende een van haer heeft gheslaghen een knecht des prins der priesteren, ende heuet zijn rechter oore af gehouwen.
Ende Iesus antwoordende heeft gheseyt. Gehengtet tot hier toe. Ende als hy zijn oore gheraect hadde, heeft hy hem ghenesen.
Ende Iesus heeft gheseyt totten ghenen die tot he{m} ghecomen waren den princen der priestere{n}, ende meesters des tempels, ende ouders. Ghy zijt met sweerde{n} ende stocken wtghegaen als tot een moordenaer,
als ick nochtans daghelicx by v gheweest heb inden tempel, so en hebt ghi v hant in mi niet gheslaghen. Maer dit is v vre, ende macht der duysternissen.
En{de} hem vanghende, hebben gheleyt int huys des ouersten priesters. Ende Petrus volchde van verts.
Ende als si vier ontsteken hadden midden inde sael, en{de} si te samen daer om gheseten waren, soe heeft Petrus oeck int midden van haer ghesete{n}.
Ende als een dienstmaecht hem gesien hadde sitte{n}de tegen tlicht, als si die ooghe{n} op hem geslagen hadde, heeft si gheseyt. Dese was oock met he{m}.
En{de} hi heeft haer hem versaect, seggende. Vrouwe, ic en ken he{m} niet.
Ende weynich daer na, een ander he{m} siende heeft gheseyt. Ghi zijt ooc va{n} haer. En{de} Petrus heeft geseyt. O mensch, ic en ben nyet.
Ende alst een pooske{n} geleden was, bi nae een vre, soo stercte dat een ander man, seggende. Voorwaer dese was ooc met hem, wa{n}t hy is een Galileesch.
En{de} Petrus heeft geseyt. Mensche ic en weet n{iet} wat ghy segt. En{de} ter stont als hi noch sprack, soo heeft dye haen ghecraeyt.
En{de} die here omgekeert zijnde, heeft Petru{m} aengesien. En{de} Petrus heeft gedacht opt woort des here{n}, hoe dat hi he{m} geseit hadde, eer die haen craeyen sal, sult ghi mi drie mael versake{n}.
En{de} Petrus wtgegae{n} zijnde, heeft bitterlic gescreyt.
En{de} die manne{n} die Iesum hielde{n}, bespottede{n} hem, slaende.
En{de} si bestopten he{m}, ende sloegen zijn aensicht, en{de} hebben hem geuraecht, segghende. Propheteert, wie is die ghene dye v gheslege{n} heeft?
En{de} veel meer anders seyden si, blasphemerende.
En{de} alst dach gheworden is, zijn tsamen ghecomen die ouders des volcs, ende dye ouerste{n} der priesteren ende scriben, ende hebben hem in haren raedt gebrocht, seggende. Sijt ghi Christus? segghet ons.
Ende hy heeft haer gheseyt. Ist dat ict v seggen sal, ghi en sult mi niet ghelouen.
Ende al ist dat ict v vragen sal, ghi en sult mi niet antwoorde{n}, noch quijt laten.
Maer van dese tijt sal die soon des menschen wesen sittende, aen die rechter hant des cracht gods.
Ende si hebbe{n} alle gader geseit. Sijt ghi dan die soon gods? die welcke heeft geseyt. Ghi segt d{at} ict ben
En{de} si hebbe{n} geseyt. Wat begeere{n} wy meer getuychnis? want wij hebbe{n}t selue wt sine{n} mont gehoort.
ENde haer gheheele menichte opstae{n}de heeft hem geleyt tot Pilatu{m}.
En{de} si hebben beghinnen hem te besculdige{n}, seggende. Wij hebben desen geuonde{n} verkeere{n}de ons volck, ende verbiedende den keyser tribuyt te geuene, ende seggende hem den gesalfden coninck te wesen.
Ende Pilatus heuet hem geuraecht, segge{n}de. Sijt ghi die coninc der Ioden? Ende hi antwoorde{n}de hem, heeft geseyt. Ghi segtet.
Ende Pylatus heuet geseyt totten ouerste{n} der priesteren, ende den scaren. Ick en vinde ghee{n} sake in desen mensche.
En{de} si worde{n} sterck seggende. Hy heeft beroert dat volck, leerende door heel Iudeen, begonnen hebbende va{n} Galileen tot hier toe.
En{de} als Pylatus hoorde segghen va{n} Galileen, soo heeft hi gheuraect, oft een Galileesch mensche was.
Ende als hi vernome{n} heeft, dat hi behoorde tot Herodes heerlicheyt, so heeft hy he{m} tot Herode{m} gesonde{n}, die welcke te Hierusalem was, in dien dage.
Ende als Herodes Iesum ghesien heeft is hi zeer verblijt geweest, wa{n}t hi in lange tijt zeer verlanget hadde hem te sien, want hi veel va{n} hem hoorde, en{de} hi hoopte, dat hi sien soude eenich teeken va{n} hem geschien.
Ende hy heeft he{m} geuraecht met veel woorden. Maer hi en antwoorde hem niet.
Ende die ouerste der priestere{n} ende scriben, stonden hem stantachtelijcken besculdighende
Ende Herodes heeft he{m} versmaet met zijn heerscaren, ende als hi hem bespot hadde, heeft hy hem een wit cleet aen ghedaen, ende heeften weder tot Pylatum ghesonden.
Ende op den seluen dach, zijn Pylatus ende Herodes vrienden geworde{n}, want te voren ware{n} si vyande{n} tegen malcanderen.
Ende als Pylatus tot he{m} gheroepe{n} hadde dye princen der priestere{n} ende wetmeesters, ende tvolc,
heeft hi tot haer gheseyt. Ghi hebt my gebrocht desen me{n}sche als ee{n} diet volck verkeere{n}de is, en{de} siet, ick in v tegenwoordicheyt vragende, en vinde gheen saeck in desen me{n}sche va{n} tgheen daer ghy he{m} af besculdicht,
noch Herodes niet, want ic v tot he{m} gesonden hebbe, ende siet, he{m} en is niet gheschiet, dat den doot waerdich is.
Daer om ghecastijt wesende, sal ick hem quijt laten.
Ende twas he{m} va{n} noode, dat hy haer een quijt liet in die hoochtijt.
En{de} daer om heeft die heel scare luyde geroepe{n}, segge{n}de. Doet dese wech, en{de} laet ons Barraba{m} quijt,
dye welcke was om een oploop, die in die stadt gemaect was, en{de} eene{n} dootslach, in die kercker geworpen.
Ende Pylatus heeft weder om tot haer gesproken: willende Iesum quijt laten.
En{de} si riepen, seggende. Cruyst hem, cruyst hem.
En{de} hi heeft ten derden mael tot haer gheseit. Wat heeft dese ooc quaets ghedae{n}? Ick en vinde gheen saeck des doots in hem daer om sal ick hem ghecastijt quijt laten.
En{de} si stonden met luyder stemmen eysche{n}de, dat hy ghecruyst soude werde{n}. En{de} haer stemmen werden stercker.
Ende Pylatus heeft gheordeelt te gheschie{n} haer begeerte
Ende hy heeft haer quijt ghelaten, den ghenen die om den oploop, ende dootslach, inden kercker geworpen was, den welcken si begeerden. Mer Iesum heeft hy tot haren wille ouer geleuert.
En{de} als si he{m} wech leyde{n}, so hebbe{n} si ghegrepe{n} eene{n}, Symon va{n} Syrene{n}, come{n}de wt het velt, en{de} si hebbe{n} he{m} tcruys opgeleit, om dat hi dat achter Iesum drage{n} soude.
En{de} he{m} volchde een grote scare va{n} volck, ende va{n} vrouwe{n} die weende{n}, ende bescreyde{n} hem.
Ende Iesus tot haer gekeert zijnde, heuet geseyt. Dochteren van Hierusalem, en wilt niet weene{n} op mi, maer weent op v seluen ende op v kindere{n}.
Wa{n}t daer sullen dage{n} comen, in welcke{n} si segge{n} sullen. Salich zijn die onuruchtbare, ende die buycke{n} dye niet gebaert en hebbe{n}, ende die borste{n} dye niet gesoocht en hebben.
Dan sullen si beginne{n} te segge{n} tot de{n} bergen. Valt op ons, en{de} totten houelen bedect ons.
Wa{n}t, ist dat si dit doe{n} in een groen, wat salder geschien in een dorre?
En{de} daer worde{n} noch twee ander scalcke{n} met hem geleyt, om dat si ghedoot souden worde{n}.
Ende na dat si ghecomen zijn in een plaets, die ghenoemt wort Caluaria, daer hebben si hem gecruyst. Ende die moordenare{n}, die een ae{n} die rechter handt, den andere{n} aen die slincker hant.
Ende Iesus seyde. Vader vergheeftet haer want si en weten nyet wat si doe{n}. Ende zijn cleederen deylende, hebben tlot geworpen
Ende tvolck stont verwachtende, ende die princen bespotteden he{m} met haer, seggende Hi heeft ander gesont ghemaect, maeck he{m} seluen ghesont, is hy Christus die wtuercoren Gods.
Ende dye ruyters coemende, bespotten hem oock, ende hem azijn geuende,
seggen. Ist dat ghi zijt die coninc der Iode{n}, maect v gesont.
Ende dat opscrift was op he{m} ghescreuen met griecsche, en{de} latijnsche en{de} hebreeusche letteren. Dit is die coninc der Ioden.
En{de} een van die moordenare{n} die daer hinghen blasphemeerde teghen hem, segghe{n}de. Ist dat ghi Christus zijt, so verlost v seluen, ende ons mede.
Die ander antwoordende, heeft hem ghestraft, segghende. En vreest ghy oock God nyet, daer ghy in dye selfde verdoemenisse zijt?
Ende wij seker te recht, wa{n}t wij loon na onse wercken ontfanghen. Maer dese, en heeft niet quaets ghedaen.
Ende hy seyde tot Ihesum. Heere ghedenct doch mijnre, als ghi sult come{n} in v rijck.
En{de} Iesus heeft hem gheseyt. Voorwaer seg ick v, hede{n} sult ghi met mi wesen int paradijs.
Het was by nae die seste vre, en{de} duysternissen zijnder gheworden opt gheheel aertrijck, totter neghender vren.
Ende dye son is verdonckert, ende tcleedt des tempels is te haluen gheschuert.
Ende Ihesus roepende met grooter stemmen, heeft gheseyt. Vader, in dijnen handen beuele ick mijnen gheest. Ende dit seggende, heeft hi de{n} geest ghegeuen.
Siende Centurio datter ghebuert is, heuet hi God geglorificeert, segghende. Warachtich, dese mensche was rechtuaerdich.
Ende al die schare{n} die gecomen ware{n} tot dese bescouwinghe, en{de} gesien hadden die dingen die daer geschieden, keerden weder om slaende voor haer borsten.
En{de} al zijn vrienden, ende die vrouwen dye hem gheuolcht waren van Galilea, stonden va{n} verre dese dinghen siende.
Ende siet, een man genaemt Ioseph, die daer was Decurio, twelc was ee{n} goet man ende rechtuaerdich,
dese en hadde niet gheconsenteert in hare{n} raedt ende daet va{n} Arimathia, ioodtsche stadt, die welcke ooc mede verwachte trijcke Gods.
Dese is tot Pylatum ghegaen, ende heeft begheert Iesus lichaem.
En{de} dat af ghenomen hebbende, heeft hijt gewonde{n} in een linde{n} cleet. Ende heeftet geleydt int graf, twelck in een steen wtgehouden was, in welck noch noeyt yeman gheleghen hadde.
Ende twas de{n} dach van Parasceue, ende die Saboth began te schijnen.
Ende dye vrouwe{n} geuolcht zijnde die met he{m} va{n} Galilea gecomen ware{n}, hebben tgraf gesien, ende hoe zijn lichaem geleyt was.
Ende weder om gecome{n} zijnde, so hebbe{n} si costelijcke cruyden ende salue{n} bereyt, ende opten saboth hebbe{n} si gheuiert, na dat ghebot.
ENde opten eerste{n} dach na de{n} Sabboth smorgens zeer vroech zijnse totten graue ghecomen, brenghende die cruyden dye si bereyt hadden.
Ende si hebben gheuonden den steen van tgraf gerolt.
Ende ingegaen zijnde, hebben si tlichaem Ihesu niet geuonden.
Ende tis geschiet als si daer om verslegen waren va{n} herten, siet, twee mannen hebben by haer ghestaen in blinckende cleedere{n}.
En{de} als si veruaert waren, ende taensicht na die aerde sloege{n}, soo hebben si tot haer gheseyt: wat soect ghi den leuende metten dooden?
hi en is hier niet, hi is verresen. Ghedenct hoe dat hi gheseit heeft, doe hi noch in Galileen was,
seggende. Dattet van noode soude wesen dat die sone des me{n}schen gheleuert soude worden in die hande{n} der sondaren, ende ghecruyst worden, ende den derden dach verrisen.
Ende si hebben zijn woorden ghedachtich gheweest.
En{de} wedero{m} gegaen zijnde van tgraf, hebben si alle dese ghebootschapt die elue, ende alle den anderen
Ende het was Maria Magdalena, ende Ioanna, ende Maria Iacobi, ende die ander die met haer ware{n}, die welcke dese dinghen totten Apostolen seyden.
Ende haer woorden schenen bi haer te wesen als ghecspel, ende si en hebbe{n} haer oock niet gelooft.
Petrus opstaende, is totten graue gheloopen, ende neder buyghende, heeft ghesien die lakenen alleen liggende, ende hi is wech ghegaen verwonderende in hem seluen, tghene datter ghebuert was.
Ende siet twee van haer ghinghen op dien selfden dach tot een casteel, dwelcke lach van Ierusalem een spacie va{n} tsestich stadien, genoemt Emaus.
Ende si spraken tsamen van alle dese dinghen, die daer gebuert waren.
Ende het is gheschiet als si te samen spraken ende malcanderen vraechden, dat Ihesus aencomende ghinck met haer.
Maer haer ooghen werden ghehouden, dat si hem nyet kennen en souden.
Ende hi heeft tot haer gheseit, Wie zijn die sermonen, die ghi tot malcandere{n} verhaelt al ghaende, ende zijt droeuich?
Ende een genoemt Cleophas, antwoordende, heeft he{m} gheseyt, Sijt ghi alleen pelgrim in Ierusalem? Ende en weet ghy nyet wat daer gheschiet is in dese dagen?
Den welcken hi geseyt heeft, Wat. Ende si hebben hem gheseyt, Van Iesu van Nazareth, die welcke was een man, een propheet machtich in wercke{n}, en{de} woorden voor God ende allen tvolck,
ende hoe die opperste priesters, ende onse princen he{m} gheleuert hebben tot verdoeminghe des doots, ende si hebben hem ghecruyst,
Wy hoepte{n}, dat hi Israel verlost soude hebbe{n}. Ende hier en bouen, so ist heden den derde{n} dach, dat dese gheschiet zijn.
Maer sommighe vrouwen wt ons die hebben ons veruaert, die welcke voor tlicht gheweest zijn totten graue,
ende vindende tlichaem nyet zijn ghecomen segghende, dat si oock een visioen van Engelen ghesien hebben, die welcke seyden, dat hi leeft.
Ende sommige vanden onsen zijn henen gegaen totten graue, ende hebbent alsoo gheuonden, ghelijc die vrouwen gheseit hadden, maer hem en hebben si niet gheuonden.
Ende hi heeft tot haer gheseyt. O dwase ende traghe van herten, om te ghelooue{n} in al tghene dat die propheten ghesproken hebben.
En wast niet van noode, dat Christus lijden soude, en{de} alsoo in zijn glorie gae{n}
Ende hi heeeft beghonne{n} van Moyses en{de} alle Propheten bediedende haer in alle die scriften, die dinghen dye van hem waren.
En{de} si zijn ghenaket den casteel daer si toe ghingen, ende hi beueynsde hem verder te ghaen.
Ende si hebben hem ghedwongen, segghende, Blijft bi ons heere, want tgaet ten auont, ende den dach is ghedaelt. Ende hi is inghegaen met haer.
Ende het is gheschiet, als hy met haer sadt, dat hi heeft genomen tbroot, ende gebenedijt ende ghebroken, ende ghaft haer
Ende haer ooghen zijn gheopent, ende hebben hem ghekent, ende hi is verdwene{n} va{n} haeren ooghen.
Ende si hebben gheseyt onder haer, En brande onse herte nyet in ons, doen hi ons sprack inden wech, ende opende ons die schriften?
Ende op die selfde vre opstaende, zijn weder ghegaen tot Ierusalem, ende si hebben gheuonden vergadert die elue, ende die met haer waren,
segghende, Die Heere is warachtich verresen, ende hi heeft Symoni geopenbaert.
En{de} si vertelden die dinghen die gheschiet waren inden wech, ende hoe dat si hem bekende{n}, int breken des broots.
Ende als si dit spraken, so heeft Iesus selue ghestaen int midden van haer, ende seyt haer, Vrede si v. Ick bent, en wilt nyet vreesen.
Si verbaest, ende veruaert zijnde, meenden eenen gheest te sien.
Ende hi heeft haer gheseit, Waer om zijt ghi verstoort? Ende waerom opclimmen die ghedachten in v herten?
Siet mijn hande{n} ende voeten, want ic bent selue. Tast ende besiet want een gheest en heeft vleesch noch beenen, als ghi siet dat ick hebbe.
Ende als hi dit gheseyt hadde, heeft hi haer ghetoont, handen ende voeten.
Ende als si noch nyet en geloofden, van blijschap ende verwonderden, heeft hi haer gheseit, Hebt ghi hier wat teten?
Ende si hebben hem ghebrocht een stuck van eenen ghebraden visch, ende wat van honich raten.
Ende als hijt gegheten hadde voor haer neme{n}de dat ouerschot, heeftet haer gegeue{n}
ende seyt tot haer, Dit zijn die woorden dye ick tot v ghesproken hebbe, doen ick met v was, dat van noode is, dat alle dinghen veruult souden worden, die geschreuen zijn in die wet Moysi, en{de} prophete{n}, en{de} Psalme{n} van mi.
Doen heeft hi haer den sin geope{n}t, dat si die scriften verstaen souden,
en{de} heeft haer gheseyt, Aldus staetet geschreuen, ende alsoo moest Christus lijden, ende verrisen ten derden dach,
en{de} penitencie in sinen nae{m} ghepredict worden, ende quijtscheldinghe der sonden, onder alle heydenen beghinnende van Ierusalem.
Ende ghi zijt getuyghen hier af.
Ende ick sal seynden die beloftenisse mijns vaders op v, ende sidt in die stadt va{n} Ierusalem, tot dat v wort aenghedaen dye cracht van bouen.
Ende hi heeft haer buyten gheleyt tot in Bethanien, ende zijn hande{n} om hooch geheuen hebbende, heeft haer ghebenedijt.
Ende het is gheschiet, doen hi haer ghebenedide, is hi van haer ghegaen, en{de} hi werdt gheuoert inden hemel.
Ende si hem aenbiddende, zijn weder gegae{n} te Ierusalem met grooter blijschap.
Ende si waren altijt inde{n} tempel, God louende ende gebenedijende, Amen.
INt beghin was twoort, ende twoordt was by God, ende God was d{at} woort,
dit was int beghin bi god.
Alle dingen zijn door hem gemaect Ende sonder he{m} en isser nyet gemaect, datter ghemaect is.
In he{m} was tleuen. Ende tleuen was tlicht der menschen
en{de} tlicht schijnt in die duysternissen, en{de} die duysternissen en hebbent nyet begrepen.
Daer was een mensch gesonden va{n} god wiens name was Ioannes.
Dese is ghecome{n} in een ghetuychnisse, om ghetuychnis te geuen va{n} tlicht.
Het was een warachtich licht, twelck verlichtet alle me{n}sch, die daer inde werelt coemt.
Twas inde werelt, ende die werelt is door hem ghemaect, end dye werelt en heeft hem niet ghekent.
Hy is in zijn eyghen ghecome{n}, ende die sine en hebben hem nyet ontfanghen.
Ende also veel alsser hem ontfangen hebben, die heeft hy macht ghegeuen Gods kinderen te worden desen die in sine{n} naem gelouen,
die welcke nyet wt den bloede, noch wt den wille des vleesch, noch wt den wil des mans, maer wt god gheboren zijn.
En{de} twoort is vleesch gheworden, ende heeft in ons gewoont, ende wij hebben zijn glorie gesien, een glorie als van een eenige{n} gebore{n} des vaders, vol va{n} gracie en{de} warachticheyt.
Ioannes ghetuyget van hem en{de} roept, segghende. Dit was hi, daer ic af seyde. Na mi sal comen die voor my gheweest heeft, want hi was eer dan ic.
En{de} va{n} zijn volheit hebben wij alle ontfange{n} gracie om gracie
Want die wet is door Moysen gegeue{n}. Die gracy en{de} waerheyt is door Iesum Christu{m} gheschiet.
Nyemant en heeft oeyt God ghesien, den eenige{n} gebore{n} soon, dye daer is in die schoodt des vaders, dye heuet vertelt.
En{de} dat is dat getuychnis va{n} Ioannes, als dye Ioden, priestere{n} ende leuiten gesonden hebbe{n} va{n} Hierusalem tot hem, om hem te vraghen, wie zijt ghi?
En{de} hy heeftet belede{n} ende niet versaect, en{de} hi heeft beleden. Ick en ben Christus niet.
Ende si hebbe{n} he{m} geuraecht: wat dan? Sijt ghi Helyas? Ende hi seyt. Ic en bent niet. Sijt ghi dye propheet? Ende hy heeft gheantwoordt. Neen.
Daerom hebben si hem gheseyt. Wie zijt ghi? op dat wi antwoordt geuen moghen, den ghenen die ons gesonden hebbe{n}. Wat segt ghy va{n} v selue{n}?
Hi heeft geseit. Ic ben een stemme die daer roept in die woestine, schict de{n} wech des heeren, als Esayas dye propheet geseyt heeft.
Ende die ghesonde{n} waren, dye ware{n} wte{n} pharizeen,
ende hebben hem geuraecht ende gheseyt. Waer om soo doopt ghy, en zijt ghy Christus niet? noch Helyas? noch propheet?
Ioa{n}nes heeft haer geantwoort, segge{n}de. Ic doop int water, mer hy staet midden onder v, die ghy niet en kent,
dat is dye ghene die na mi comen sal, die voor mi geweest is, wiens ick nyet waerdich en ben te ontbinden den bant van zijn schoenen.
Dese dinghen zijn in Bethanien geschiet ouer die Iordaen, daer Ioannes doopte.
Daechs daer an, siet Ioa{n}nes Iesum tot hem comende, en{de} heeft geseit. Siet dat lam Gods. Siet, dye de sonde der werelt wech nemet.
Dit is daer ick af seyde. Daer is een man nae mi ghecome{n} die voor my geweest is, want hi was eer dan ic,
ende ic en kenne hem nyet, maer op dat hy in Israel openbaer mach worden, ben ick ghecomen doopende int water.
Ende Ioannes heeft ghetuyght, seggende. Want ick heb ghesien den gheest in die ghedaente va{n} een duyue, neder dalende va{n}den hemel, ende hi heeft op hem gebleuen
ende ick en kende hem niet, maer die mi gesonden heeft om te doopen int water, die heuet my gheseyt. Op wien dat ghy den geest neder dalende sien sult, ende op hem blijuende, dat is die ghene die daer doopt met den heylighen gheest.
Ende ick hebt ghesien, ende hebt ghetuycht, dat dit die soon Gods is.
Daechs daer nae stont Ioannes weder, ende twee van zijn discipulen,
en{de} siende Iesum wandelende, soo seyt hy. Siet dat lam Gods.
Ende twee discipule{n} hoordent hem segghen. Ende si zijn Iesum geuolcht.
Ende Ihesus omgekeert zijnde, en{de} siende haer hem volghende, so seyt hy haer. Wat soect ghi? De welcke hebben gheseit, Rabbi, dat gheseyt is alst verduytst is meester. Waer woont ghi?
Hy seyt haer, Coemt, ende sietet Si zijn gecome{n}, en{de} hebben gesien waer hy bleef, en{de} zijn by he{m} gebleue{n} dien dach, ende het was by na thien vren.
Andreas die broeder va{n} Symon Petrus wasser een vanden tween, die van Ioanne gehoort hadde{n} ende hem gheuolcht waren.
Dese heeft Symonem sine{n} broeder ten eersten gheuonden, ende seyt hem. Wij hebbe{n} gheuonden Messiam, dwelck is te seggen Christus.
Ende hy heeft hem tot Ihesum gheleit. Iesus he{m} aengesien hebbe{n}de, heeft geseyt. Ghi zijt Symon, soon va{n} Iohanna Ghi sult genoemt worden Cephas, dwelck luydt als Petrus.
Tsmorge{n}s daer na heeft hi willen gae{n} in Galileen. En{de} heeft Philippu{m} gheuonden, ende seyt he{m}. Volcht my.
End Philippus was van Bethsaida, de stadt van Andreas ende Petrus.
Ende Philippus heeft geuonden Nathanael, ende seyt hem. Wi hebben gheuonden Iesum van Nazareth, Ioseps soon, vanden welcke{n} Moses in die wet gescreuen heeft, ende die prophete{n}.
Ende Nathanael heeft hem gheseyt. Van Nazareth mach wat goets comen? Philippus seyt he{m} Coemt ende sietet.
Ihesus heeft ghesien Nathanael come{n}de tot hem, ende hy seyt van hem. Siet een warachtich Israhelijt, in welcken ghee{n} bedroch en is.
Nathanael seyt he{m}. Waer kendi mi? Ihesus heeft gheantwoordt, ende heeft hem geseyt. Eer dat Philippus v riep, als ghy noch onder den vijchboom waert heb ick v ghesien.
Nathanael heeft hem geantwoort, en{de} seyt. Rabbi, ghi zijt die soon gods ghi zijt die coninck va{n} Israel.
Ihesus heeft gheantwoort, ende hem gheseyt. Want ick v geseyt heb, dat ic v gesien heb onder den vijchboom, so gelooft ghi. Ghi sult meerder dingen dan dese sien, ende hi seyt hem.
Voorwaer voorwaer seg ic v, ghy sult sien den hemel geopent, en{de} die engele{n} gods opclimmende, ende afclimmende op die soon des menschen.
ENde des derde{n} daechs is bruyloft ghehouden te Cana in Galileen, en{de} Iesus moeder was daer.
En{de} Iesus en{de} zijn discipulen is ooc geroepe{n} tot die bruyloft.
En{de} wijn gebrekende, seyt die moeder Iesu tot he{m}. Si en hebbe{n} ghee{n} wijn.
Iesus seyt haer. Vrou, wat is mi met v? Mij{n} vre en is noch niet gecomen.
Ende zijn moeder seyt den dienaers So wat hy v seggen sal, doet dat.
Daer waren ses steenen cruycke{n} ghesedt, na die maniere der reyninghe der Iode{n}, elck twee oft drie maten houdende.
Ende Iesus seyt haer. Vult die cruycken met water. En{de} si hebbense tot boue{n} toe geuult.
Ende hy seyt haer. Schenct nv, ende brenctet den oppersten schencker, en{de} si hebbense ghebrocht.
En{de} nae die{n} dat die opperste schencker geproeft hadde dat water in wijn verandert was, ende nyet en wist van waer dattet was, mer die dienaers die twater gheput hadde{n}, wistent. So roept hy den bruydegom,
en{de} seyt he{m}. Alle mensch sedt int beghinsel goede wijn, en{de} als si droncke{n} geworden zijn, so sedt hi dat arger is: ghi hebt den goede{n} wijn gehoude{n} tot nv toe
Dit beghinsel der teekene{n} heeft Ihesus ghedae{n} te Cana in Galileen, en{de} heeft openbaer ghemaect zijn glorie. Ende zijn discipulen hebbe{n} in he{m} gelooft.
Hier na is hi neder geclomme{n} in Caphernaum, en{de} zijn moeder, en{de} zijn broeders, ende zijn discipulen. En{de} hebbe{n} daer niet veel dagen gebleuen.
Ende Paessche{n} der iode{n} was na bi. Ende Iesus is op geclomme{n} te Hierusalem,
ende heeft geuonde{n} inden tempel die vercochten coeyen, en{de} scape{n}, en{de} duyue{n}, en{de} de wisselaers sittende.
Ende als hi gelijc een gheessel gemaect had va{n} coorde{n}, heeft hijse al wte{n} tempel geworpe{n}, scape{n}, en{de} coeyen, en{de} tgelt der wisselaers wtgestort, ende dye tafelen om geworpe{n},
ende tot die ghene die duyue{n} vercoften heeft hi geseyt. Wech, draecht dit va{n} hier, en{de} en wilt niet maken dat huys mijns vaders een huys des come{n}scaps:
Ende zijn discipulen zijn ghedachtich gheworden datter ghescreuen was. Die liefte dijns huys, heeft mi gegeten.
Daer om hebbe{n} die Iode{n} geantwoort ende geseyt. Wat teeke{n} toont ghi ons, dat ghy dit doet?
Ihesus heeft gheantwoordt, ende gheseyt. Ontbint desen tempel, ende in drie daghen sal ick hem oprechte{n}:
daer om hebben die Iode{n} gheseyt: In .xlvi. iaer is desen tempel getimmert, ende sult ghi he{m} oprechten in drie daghe{n}?
Hy sprac vande{n} te{m}pel zij{n}s lichaems.
Als hi verresen was vande{n} doot zijn zijn discipulen gedachtich geworde{n}, dat hy dit haer geseyt hadde, ende si hebbe{n} gelooft die scriftuere, en{de} de sermone{n} die Ihesus gesproken hadde.
Voort als Ihesus was te Hierusalem, te Paessche{n} in die hoochtijt, hebben daer veel ghelooft in sinen naem, siende dye teekenen dye hy dede.
Maer Ihesus en heuet hem seluen haer nyet ghelooft, ouermidts dat hijse al kende,
en{de} niet va{n} noode en hadde dat yemant ghetuychnisse soude gheue{n} va{n} dye mensch. Wa{n}t hi wist wat in die me{n}sche was.
ENde daer was een mensch wten Pharizee{n} ghenoemt Nicodemus, een ouerste der Ioden.
Dese is ghecome{n} tot Iesum tsnachts, ende heeft he{m} gheseyt. Rabbi, wij weten dat ghi va{n} God gecome{n} zijt meester Want nyemandt en mach dese teekene{n} doe{n} dye ghy doet, ten waer dat God met hem waer.
Iesus heeft geantwoort, ende sprack tot hem. Voorwaer voorwaer seg ick v, ten si dat yemant herbore{n} wort, hi en mach nyet sien dat rijck gods.
Nicodemus seyt tot he{m}. Hoe? mach een mensche als hi oudt is, weder om gheboren worden? Mach hi gaen weder inden buyck zijns moeders, en{de} gheboren worden?
Ihesus heeft geantwoordt. Voorwaer voorwaer seg ic v: ten si dat yemant weder gheboren wort wtet water en{de} den geest, hi en mach niet gaen int rijck gods.
Datter geboren is wte{n} vleesch, is vleesch, datter gheboren is wten gheest is geest.
En wilt nyet verwo{n}dere{n}, dat ic v geseyt hebbe, ghi moet weder gebore{n} worde{n}.
Die gheest die blaest daer hi wil, en{de} ghi hoort zijn stem, mer ghy en weet niet va{n} waer dat hi coemt, oft waer dat hy gaet. Alsoo is al die ghee{n}, die wt den geest geboren is.
Nicodemus heeft geantwoort, ende sprac tot hem. Hoe moghen dese dingen geschie{n}?
Iesus heeft gea{n}twoort, en{de} sprac tot he{m}. Sijt ghi ee{n} meester in Israel, en{de} en weet ghi dit niet?
Voorwaer voorwaer seg ick v. Dat wi weten, spreke{n} wi, ende dat wij sien, getuyge{n} wi, ende onse getuychnisse en ontfanct ghy niet. Ist dat ic v aertsche dinge{n} gheseyt hebbe,
en{de} en gelooftse niet, hoe soudet ghi gelouen, waert dat ic v hemelsche dinge{n} seyde?
En{de} nyema{n}t en climt op inde{n} hemel, dan die daer neder geclomme{n} is vande{n} hemel, dye soon des me{n}sche{n}, welcke is inde{n} hemel.
En{de} ghelijc als Moyses verheue{n} heeft dat serpent inde woestijn, also moet verheue{n} worden die soon des mensche{n},
op dat al die ghene die in he{m} gelooft, nyet en vergae, mer d{at} eewige leuen hebbe.
Want also heeft god die werelt bemint dat hi zijn eenige gebore{n} soon gegeue{n} heeft op dat al die gene die in he{m} gelooft, nyet en vergae, mer hebbe dat eewighe leue{n}.
Want god en heeft nyet gesonde{n} zijn eenighe soon in dye werelt, om dat hy dye werelt soude verdoeme{n}, mer op dat de werelt door hem soude behoude{n} worde{n}.
Die in he{m} gelooft, en wert niet geordeelt, mer die niet en gelooft die is nv geordeelt, wa{n}t hi niet en ghelooft inde{n} naem des eenige{n} gebore{n} soon gods.
En{de} dit is dat oordeel, dat licht in die werelt gecome{n} is, en{de} die mensche{n} hebbe{n} meer lief gehadt die duysternis da{n} dat licht. Wa{n}t haer wercken ware{n} quaet.
Wa{n}t al dye ghene die quaet doet, haet dat licht, ende en comet by tlicht niet, op dat zijn wercken niet gestraft en worden.
Maer die de warachticheyt volbrengt, die coemt by tlicht, op dat zijn wercken openbaer worden, want zij in God ghedaen zijn.
Hier na is Iesus ghecomen en{de} zijn discipulen int lant van Iudea, en{de} woonde{n} daer met haer ende doopte.
Ende Ioa{n}nes doopte oock in Ennon by Salim, wa{n}t daer veel waters was, en{de} si quame{n} ende worden ghedoopt,
want Ioa{n}nes en was noch niet in die kercker geworpen.
Ende soo isser een vraech ghecomen wt Ioannes discipulen met die Iode{n}, van dye reyninghe,
ende si zijn ghecomen tot Ioannem, ende hebben hem gheseyt. Rabbi, die met v was ouer die Ioerdaen, die welcken ghi ghetuychnis ghegheuen hebt, siet dese doopt, ende si come{n} al tot he{m}.
Ioannes heeft gheantwoordt, ende sprack. Een mensch en mach nyet ontfangen, ten si dattet hem wt den hemel ghegheuen wert.
Ghi zijt seluer ghetuygen dat ick gheseyt hebbe. Ic en ben Christus niet, maer ic ben voor hem gesonden.
Die de bruyt heeft die is bruydegom, en{de} die vrient des bruydego{m}s, die daer staet en{de} hoort he{m}, verblijt he{m} met blijscap, om de stemme des bruydegoms. Daer om is mij{n} blijscap veruult.
Hy moet wassen, ende ick moet vermindert worden.
Die van boue{n} coemt, is boue{n} al. Die va{n} die aerde is, is aertsch, en{de} spreect van aerde Die vande{n} hemel coemt is boue{n} al.
En{de} dat hi gesien heuet en{de} gehoort heuet, betuycht hi, en{de} zijn getuychnisse en ontfanct nyema{n}t
Dye zijn ghetuychnisse ontfanghen heeft, dye heeft hy gheteekent, wa{n}t God warachtich is.
Want die gheen die God ghesonden heeft, dye spreect Gods woorden. Wa{n}t god en geeft den gheest nyet by een maet.
Dye vader heeft lief den soon, ende heeftet al in zijn handt ghegeuen.
Die inde{n} soon gelooft dye heeft dat eewighe leuen, maer die den soon nyet en ghelooft, dye en sal dat leuen niet sien, maer die toornicheyt Gods blijft op hem.
DAer om, nae dat Ihesus wist dat die Pharizeen ghehoort hadden, dat Ihesus meer discipulen maecte en{de} doopte, dan Ioannes,
al wast dat Ihesus selue nyet en doopte, maer zijn discipulen,
so heeft hi Iudeam ghelaten, ende is weder om ghegaen in Galileam.
Ende hy moest gaen door tmiddel van Samarien.
Daer om quam hy in een stadt van Samarien die Sichar hiet, by dat erf twelck Iacob Ioseph zijn soon ghegheuen hadde,
ende daer was Iacobs fonteyne. Aldus Iesus vermoeyt zijnde vande{n} wech sadt soo op die fonteyne, ende dye vre was ontrent sessen.
Een Samaritaensche vrou is gecomen om water te putten, ende Ihesus seyt haer. Geeft mi drincken,
want zijn discipule{n} waren in die stadt ghegaen, om spijs te coope{n}
Daer om seyt tot hem dese Samaritae{n}sche vrouwe. Hoe coe{m}tet dat ghi een Iode wesende drincke{n} va{n} my begheert, dye welcke een Samaritaensche vrou ben? Want die Iode{n} en hebben ghee{n} ghemeenscap met die Samaritanen.
Ihesus heeft gheantwoordt, ende sprack tot haer. Waert dat ghi wist dye gaue gods, ende wie dat is die v seyt, geeft mi drincken, ghi soudt by auontuer van he{m} begeert hebbe{n}, en{de} hi soude v gegeue{n} hebbe{n} leuendich water.
Die vrou seyde hem. Here ghi en hebt niet daer ghy mede putten moghet, ende die put is diep. Daer o{m}, va{n} waen hebt ghi dat leuende water?
Sijt ghi meerder dan onse vader Iacob, welcke o{n}s desen put ghegeuen heeft, ende hi heefter wt ghedroncke{n}, ende zijn kindere{n}, ende beesten?
Ihesus heuet gheantwoort, ende heeft haer geseyt. Alle die gheen die drinct wt dit water, die sal weder dorsten,
mer die drinct wt dat water dat ick hem geuen sal, die en sal niet dorste{n} inder eewicheyt. Mer dat water dat ick hem geuen sal, sal worden in he{m} een fonteyn des springhenden waters, in een eewighe leue{n}.
Die vrou seyde he{m}. Here, geeft mi dit water, dat ic niet en dorste, en{de} niet en come hier om te putten.
Ihesus seyde haer. Gaet roept v ma{n}, en{de} coemt hier.
Die vrouwe heeft gheantwoordt ende sprack. Ick en heb ghenen man. Ihesus seyde haer. Ghy hebt wel gheseyt, ick en heb ghenen man,
want ghi hebt vijf mans ghehadt, ende die ghi nv hebt, en is v man niet, dat hebt ghy warachtich geseyt.
Die vrou seyde he{m}. Heer, ick sie dat ghi een propheet zijt.
Onse vaders hebbe{n} in desen berch aen ghebeden, en{de} ghi segt, dat te Hierusalem is daermen moet aenbidde{n}.
Iesus seyde haer. Vrou, gelooft mi, die vre sal come{n}, d{at} ghi noch hier in desen berch, noch te Hierusale{m} die vader aenbidden sult.
Ghi aenbidt dat ghi niet en kent, wij aenbidden dat wi kennen, want dye salicheyt is wt de{n} Iode{n}.
Maer die vre coemt, en{de} is nv, dat die warachtige aenbidders sullen aenbidde{n} de{n} vader inde{n} geest en{de} warachticheyt, wa{n}t die vader sodanige{n} soect die he{m} ae{n}bidde{n}.
God is een geest, en{de} die he{m} aenbidde{n}, moete{n} he{m} inde{n} geest ende warachticheyt aenbidden.
Dye vrou seyt he{m}. Ick weet dat Messias coemt, die welcke Christus heet. Daer om, als die comen sal, so sal hy ons alle dingen vercondighen.
Ihesus seyde haer. Ick bent die met v spreke.
Ende ter stont so zijn zijn discipulen gecome{n}, ende verwonderde{n} dat hi met dye vrouwe sprac. Nochta{n}s nyema{n}t en heeft gheseyt, wat vraecht ghy? oft wat spreect ghi met haer?
Daer o{m} heeft die vrouwe haer bornkan achter ghelaten, en{de} is ghegae{n} in die stadt, en{de} seyde den volck.
Coemt, ende siet een mensche die mi gheseyt heeft, al dat ic ghedaen hebbe. Oft dese niet Christus en is?
Daer o{m} zijnse wt die stadt gegae{n}, en{de} quamen tot hem.
Hier en tussche{n} baden die discipulen, segghende. Rabbi, eedt,
ende hi heeft haer gheseyt. Ic heb spijs te eten die ghi niet en weet
Daer om seyden die discipulen onder malcanderen, heeft hem yemant wat te eten gebrocht?
Ihesus seyde haer. Mijn spijs is, dat ick doe sinen wille, dye my ghesonden heeft, ende volbrenge zijn werck.
Segt ghy niet, daer zijn noch vier maenden, ende den oext coemt? Siet, ick segghe v, heft v oogen op, ende siet dye velden, want si nv wit zijn totten oext.
Ende die daer maeyt, ontfanct loon, ende vergadert vrucht in dat eewige leuen, op dat, dye daer saeyt, mede blijde mach zijn, ende die daer maeyt.
Want daer in is dat woort waer, dattet een ander is, die daer saeyt, ende een ander dye daer maeyt.
Ick hebbe v ghesonden om te maeyen, dat ghi nyet bearbeyt en hebt, ander hebbent bearbeyt, Ende ghy zijt in haren arbeyt ghegaen.
Ende wt die stadt hebbe{n}der veel va{n} dye Samaritane{n} in hem gelooft, om dat woort des vrous die getuychnis was geue{n}de, wa{n}t hi mi gheseyt heeft al dat ick ghedaen heb.
Daer om als die Samaritanen tot hem gecomen waren, hebben si he{m} ghebede{n} dat hi daer blijue{n} soude, ende hi is daer gebleuen twee dage{n}.
Ende veel meer heefter gelooft ouermidts zijn woort,
ende si seyde{n} die vrouwe. Nv en gelouen wij niet om v segghens wille, want wij hebbe{n} seluer gehoort, ende wi wete{n} dat dit is warachtich die behouder des werelts.
Na twee daghe{n} is hy wtgegaen va{n} daer, en{de} is gegaen in Galileen,
wa{n}t Iesus hadde seluer betuycht, dat ee{n} propheet in zij{n} landt gheen eer en heeft.
Daer om als hy gecome{n} was in Galileen, hebbe{n} die Galileesche he{m} ontfangen, als si al ghesien hadden, dat hy te Ierusalem in die hoochtijt gedaen hadde: want si tot dye hoochtijt ghecomen waren.
Daer omme is Ihesus weder ghecomen te Cana in Galileen, daer hy van water wijn ghemaect hadde. En{de} daer was een conincxke{n}, wiens soon sieck was in Capharnaum,
dese als hi ghehoort hadde dat Iesus comen soude van Iudea in Galileen, is gegaen tot hem, en{de} badt hem dat hi neder soude climme{n}, en{de} zijn soon gesont maken, want hy begonst te steruen.
Daer om heeft Iesus gheseyt tot he{m}. Ten si dat ghi teekene{n} en{de} miraculen siet, so en gheloeft ghi niet.
Dat conincxke{n} seyde tot hem. Heer climt neder, eer dat mij{n} soon sterft.
Iesus seyde he{m}. Gaet, v soon leeft. Die me{n}sche heeft geloeft dat woort, dwelck Iesus hem geseyt heeft, ende ghinck.
Ende als hy nv neder was climmende, zijn hem die knechten tegen ghecomen, ende hebben gebootscapt segge{n}de, dat zijn soon leefde.
Daer om heeft hy gheuraget van haer die vre, in welck hy ghebetert was, ende si hebben hem geseyt. Ghistere{n} te seue{n} vren, heeft hem de koorts gelate{n}.
Daer om heeft de vader bekent, dat dat die vre was, in welck Iesus hem geseyt hadde. V soon leeft. Ende hi heeft gheloeft, ende al zijn geheel huys.
Dit tweede teeken heeft Iesus weder gedaen, nae dien, dat hy van Iudeen in Galileen comen was.
DAer na wast feestdach der Iode{n}, ende Iesus is op geclomme{n} te Hierusalem
En{de} te Hierusalem is dye probatica piscina, dwelck int Hebreeusch genaemt wort Bethsaida, vijf portalen hebbende.
In dese lach een groote menichte van siecken, blinden, cruepelen, ende verdorrede{n}, wachtende dye beroeringhe des waters.
Want dye enghel gods clam neder op sekere tijden in dye piscine, ende roerde dat water. En{de} die eerst neder geclomme{n} was, nae die beroeringe des waters, dye werde ghesont, van wat siecte hy gehoude{n} wert.
En{de} een mensch was daer welc, xxxviij. iaer hadde in zijn siecte.
Als Iesus desen sach liggen, en{de} bekent hadde dat hy langhe sieck geweest was, seyt hy hem. Wilt ghy gesont worden?
Die crancke heeft hem geantwoort. Heer, ick en hebbe gheen mensch dye my neder brengt in dye piscijn, als dat water beroert wort, maer daer tusschen dat ick come, isser een ander voor my neder geclommen.
Iesus seyde hem. Staet op, neemt v bedde, en{de} wandelt.
En{de} ter stont is die me{n}sche gesont geworden, en{de} heeft zijn bedde genome{n}, ende wa{n}delde. Ende twas Sabboth in dien dach,
daer omme seyden die ioden hem, die daer gesont gemaect was. Het is Sabboth: ten is v niet geoorloft tbedde te draghen.
Hy heeft haer gheantwoort. Dye ghene die my ghesont heeft ghemaect, heeft my gheseyt. Neemt v bedde, ende wandelt.
Daer omme hebben si hem geuraecht. Wie is die me{n}sch die v geseit heeft, neemt v bedde, en{de} wa{n}delt?
En{de} dese die ghesont gewoorde{n} was, en wist nyet wie dattet was, want Ihesus was aen deen side ghegaen, ouermidts datter veel volcks was in die plaets.
Daer na heeft Ihesus hem inden tempel geuonden, ende heeft hem geseyt. Siet, ghy zijt gesont worden, en sondicht hier nae nyet meer, op dat v niet argers en gheschie.
Dye mensche is wech gegaen, ende heeftet ghebootschapt die ioden, dattet Iesus was, die hem genesen hadde.
Daer om veruolchde{n} die ioden Iesum, en{de} sochten hem te dooden want hi dit ghedaen hadde opten Sabboth.
Ihesus heeft haer gheantwoort. Mijn vader werct tot deser tijt toe, en{de} ic werc.
Daer om dan sochte{n} he{m} die iode{n} meer te dooden, want hy niet alleen de{n} Sabboth brack, mer geseyt hadde, dat zijn vader god is, hem selue{n} god gelijc makende.
Aldus heeft Iesus geantwoort, ende haer gheseyt. Voorwaer voorwaer seg ick v. Die soon mach van hem selue{n} niet doen, dan dat hy den vader siet doen, want wat dye doet, dat selfde doet oec die soon des gelijcs.
Wa{n}t die vader heeft die soon lief, en{de} al dat hi doet dat vertoont hi hem: en{de} noch meerder wercken dan dese sal hy hem verthoone{n}, op dat ghi v moecht verwonderen.
Gelijck die vader doode{n} verwect en{de} leuendich maect, also maect oec die soon leue{n}dich, die hi wil.
Wa{n}t die vader en oordeelt nyema{n}t, mer alle oordeel heeft hi gegeue{n} de{n} soon
op dat si al den soon eeren: gelijc als si den vader eeren. Die den soon nyet en eert, dye en eert den vader nyet dye hem ghesonden heeft.
Voorwaer, voowaer seg ic v, die mijn woort hoort, ende geloeft hem die mi gesonde{n} heeft, heeft dat eewighe leuen, en{de} en coemt int oordeel niet: maer hi sal gaen van die doot int leuen.
Voorwaer voorwaer seg ick v: dat die vre sal come{n}, en{de} is nv, dat die dooden horen sullen die stemme des soons gods, en{de} diese horen, sullen leue{n}.
Want gelijc die vader heeft tleuen in hem seluen, also heeft hy oeck gegeuen den soon te hebben leuen in hem seluen,
en{de} heeft hem gegeuen macht te oordelen, want hy dye soon des menschen is.
En wilt dat niet verwonderen, want die vre sal come{n}, in welcke al die in die graue{n} zijn, hooren sullen die stemme des soons gods,
ende si sullen voort comen die goet ghedaen hebben in die verrisenisse des leuens, maer die quaet hebben ghedaen, in dye verrijsenisse des oordeels.
Ick en mach van mi selue{n} niet doen, ghelijck als ick hoor, so oordeel ick, en{de} mijn oordeel is rechtuaerdich, wa{n}t ick en soec niet minen wil, maer dye wil des gheens die mi gesonden heeft.
Ist, dat ick getugenisse gheue van mi selue{n}, mij{n} getuychnisse is nyet waer
Een ander isser, dye ghetuychnisse van my gheeft, en{de} ic weet dat zijn getuychnis waer is, twelck hy getuycht van mi.
Ghi hebt gesonden tot Ioanne{m}, ende dese heeft der waerachticheyt getuychnisse ghegeuen.
Ick en ontfange gheen getuychnisse van die me{n}sche, maer dit segghe ick, op dat ghi salich moecht zij{n}.
Dese was een la{n}terne barnende, en{de} lichtende. Ghi en woudet nyet tot een tijt toe v verblijde{n} in zijn licht,
maer ick heb getuychnisse dat meerder is, da{n} dat getuychnis van Ioa{n}nes. Want dye wercke{n} die my die vader gegeuen heeft, om te volbrenge{n} die wercke{n} die ick doe, geue{n} getuychnisse va{n} mi, dat die vader mi gesonde{n} heeft
En{de} die vader, die mi ghesonden heeft, heeft getuych van mi gegeuen. En{de} ghy hebt zijn stemme noyt gehoort, noch ooc zij{n} gedaente gesien,
ende zijn woort en hebt ghi in v nyet bliuende. Want die hi gesonden heeft, dien en gelooft ghi niet.
Ondersuect die scriften, want ghi meent, dat ghi in desen hebt dat eewige leue{n}, en{de} die zijn, die daer getuygen van mi.
Nochta{n}s en wilt ghi niet come{n} tot mi, op dat ghy dat leuen muecht hebben.
Ic en ontfange gheen glorie vande{n} me{n}schen,
mer ick heb v geke{n}t d{at} ghi die liefde gods n{iet} en hebt in v.
Ic ben gecome{n} inde{n} naem mijns vaders, en{de} ghi en hebt mi niet ontfange{n}. Ist dat een ander comen sal in zijn eygen naem, die sult ghi ontfange{n}.
Hoe muecht ghi gelooue{n}, die welcke glorie van malca{n}der ontfanct, en{de} dye glorie die van god alleen is, die en suect ghi niet?
En wilt niet meyne{n}, dat ic v beschuldige{n} sal bide{n} vader. Moses ist, die v besculdicht in welcke{n} ghi hoept,
wa{n}t waert dat ghi Mosi geloofde, ghi soudt oeck by auontuer my gelooue{n}, want van mi heeft hi gescreue{n}.
Ist dat ghi zijn scriften nyet en gelooft, hoe sult ghi mijn woorden geloouen?
HIer na is Iesus wech gegaen ouer die zee va{n} Galileen, welck is Tiberiadis,
en{de} hem volchde een grote schare, wa{n}t si sagen zijn teekene{n}, die hi dede ouer die gheen, die daer cranc ware{n}.
En{de} Iesus is geclomme{n} op eene{n} berch, en{de} sadt daer met zijn discipulen.
En{de} den dach des hoochtijts va{n}der ioden paeschen was nakende.
Daer om als Iesus opgebuert had zijn ooghen, ende gesien had, dat veel schare{n} tot hem quame{n}, so seyde hi tot Philippu{m}, Waer sullen wi broot coopen, dat dese eten moge{n}?
Dit seyde hi, hem tempterende, wa{n}t hi wist wat hi doen soude.
Philippus heeft hem geantwoort. Brooden voor twee ho{n}dert penninge{n}, en zijn dese niet genoech, op d{at} een yegelic een weynich ontfanct. Een van zijn discipulen
Andreas, die broeder va{n} Symon Petrus, seyde hem.
Hier is een kint, dat vijf ghersten brooden heeft, en{de} twee vissche{n}, maer wat is dit onder so veel?
En{de} Iesus heeft geseyt. Doet die me{n}schen sitten, ende daer was veel gras in die plaets. So zijn si dan neder gesete{n}, by na int ghetal vijf duysent manne{n}.
En{de} Iesus heeft ghenomen die brooden, en{de} als hy ghedanct hadde: deelde hy die daer saten. Des gelijcs ooc va{n} desen visschen, also veel als si wouden.
En{de} nae dat dese versadicht zijn, seyt hy zijn discipule{n}: vergadert die brocke{n}, die daer ouer zijn, op datter niet en vergae.
Daer om hebbe{n} sise v{er}gadert, en{de} veruult twalef ma{n}den met stucke{n}, wt die vijf ghersten broode{n}, en{de} twee visschen, welck daer ouer gebleue{n} waren, den ghenen dye daer ghegeten hadden.
Daer om dye menschen als si ghesien hadden, dat Iesus gedaen hadde dit teeken, soe seyde{n} si. Dit is waerachtich die propheet die daer toecomende is in die werelt.
Daer omme als Ihesus wiste, dat si comen souden, hem nemen, om hem coninck te maken, is hy wech gegaen, weder alleen op den berch.
Maer na dattet auont was, zijn zijn discipulen neder gheclommen tot dye zee,
ende als si in een schip geclommen waren, zijn si ghecomen ouer dye zee, tot Capharnau{m}. En{de} duyster gheworden wesende, Iesus en was by haer niet ghecomen.
En{de} wanter een grote wint waeyde, so verhief hem die zee.
Als si dan gheuaren hadden, bi na .xxv. oft .xxx. stadien, so sien si Iesum wa{n}delen op die zee ende genakende tottet schip, ende si hebben geureest.
En{de} hy seyt haer. Ick bent, en wilt niet vreesen.
Daer om hebben si he{m} willen int schip nemen, en{de} ter stont was tschip aen tlant, daer si na voeren.
Daechs daer na, die schare die ouer dye zee stont, heeft ghesien datter gheen ander scheepke{n} en was da{n} dat een, en{de} dat Iesus n{iet} met zijn discipulen int scheepken gegaen en was, maer zijn discipulen alleen wech ghegaen ware{n}.
Maer daer zijn ander scheepke{n}s op gecome{n} va{n} Tiberias, bi die plaets, daer si tbroot gegeten hadde: danckende god.
Als dan die schare gesien hadde, dat Iesus daer niet en was, noch zijn discipulen, zijn si oock in die scheepkens geclommen, en{de} zijn te Capharnaum gecomen sueckende Iesum.
En{de} als si hem ouer die zee geuonde{n} hadde{n}, hebben si hem gheseyt. Rabbi, wanneer zijt ghi hier gecome{n}?
Iesus heeft haer geantwoort, ende geseyt. Voorwaer voorwaer seg ick v, ghi en suect my niet om dat ghi teekenen gesien hebt, maer om dat ghy vanden broode{n} ghegeten hebt, ende versadicht geweest zijt
Werct niet spijs die vergaet, maer dye ouer blijft int eewige leuen, welck v die soon des mensche{n} geuen sal. Want dese heeft die vader god beteykent.
Daer om hebben si tot hem geseyt. Wat sullen wi doen, op dat wij gods wercke{n} mogen wercken?
Iesus heeft geantwoort, ende haer geseyt. Dat is gods werck, dat ghi ghelooft in hem, die hy gesonde{n} heeft.
Daer om hebben si hem geseyt. Wat teeken doet ghi dan, op dat wijt mogen sien, en{de} v geloouen wat werct ghy?
Onse vaders hebben manna gegeten in die voestine, alsser gescreuen staet. Broot wten hemel heeft hi haer gegeuen te eten.
Daer om heeft Iesus haer gheseyt. Voorwaer voorwaer segge ick v. Moyses en heeft v dat broot wten hemel nyet gegeuen, maer mijn vader gheeft v twarachtighe broot vande{n} hemel.
Want het is warachtich broot dat vanden hemel gedaelt is, ende tgheeft leuen die werelt.
Daer om seyden si tot he{m}. Heer, geeft ons altijt dit broot.
En{de} Iesus heeft gheseyt. Ick ben tbroot des leue{n}s. Die tot mi coemt, en sal niet hongere{n}, ende die mi gelooft, en sal niet dorsten inder eewicheyt.
Maer ick heb v gheseyt, dat ghi hebt mi gesien, en{de} en hebt niet ghelooft.
Al dat die vader mi gheeft, dat sal tot mi come{n} en{de} die tot mi coemt, en sal ick niet buyte{n} worpen.
Want ick ben vande{n} hemel geclomme{n} niet om te doen mijnen wille, maer den wil des ghene{n} die mi gesonden heeft,
Dit is den wil des gheens die my ghesonde{n} heeft, des vaders dat ic n{iet} en sal verliesen va{n} al tghene dat mi mijn vader gegeue{n} heeft, mer dat ick dat verwecke{n} sal inde{n} laeste{n} dage.
Dit is den wille mij{n}s vaders die mi gesonde{n} heeft dat al die den soon siet, en{de} in hem ghelooft hebbe dat eewich leuen, en{de} ick sal hem verwecken inden laesten dach.
Daer om so murmureerde{n} die iode{n} daer van dat hi geseit hadde. Ic ben dat leuende broot, die vande{n} hemel gedaelt ben. En{de} seyden.
En is dit niet Iosephs soon, wie{n}s vader en{de} moeder wi hebbe{n} gekent? Hoe seyt hi da{n}: want ick ben gedaelet vanden hemel?
Daer om heeft Iesus geantwoort, en{de} haer geseyt En wilt niet murmureren onder v.
Niema{n}t en mach come{n} tot my, ten si dat die vader, die mi gesonde{n} heeft, hem trecke{n} sal: en{de} ick sal hem verwecken inden laesten dach.
Daer is gescreue{n} inde{n} prophete{n}. En{de} si sullen alle gader bequaem wesen, van god gheleert te worden. Al die vanden vader gehoort, ende gheleert heeft, die coemt tot mi.
Niet dat yemant den vader gesien heeft, da{n} die ghene, die is van god, dese heeft den vader ghesien.
Voorwaer, voorwaer seg ick v. Die mi gelooft, heeft dat eewighe leue{n}.
Ick ben dat broot des leue{n}s.
V vaders hebben Manna gegete{n} in die woesteny, en{de} si zijn gestorue{n}.
Dit is dat broot vande{n} hemel dalende, op dat, isser yema{n}t, dye daer va{n} eten sal, niet en sterue.
Ic ben dat leue{n}dich broot, die welcke va{n}de{n} hemel gedaelt ben.
Ist dat yema{n}t eten sal va{n} dit broot, die sal inder eewicheyt leue{n}. En{de} tbroot dat ick gheue{n} sal, dat is mijn vleesch voor tleue{n} der werelt.
Daer om keuen die iode{n} onder haer: segge{n}de. Hoe mach ons dese zijn vleesch gheue{n} te ete{n}?
Daer om heeft Iesus haer geseyt. Voorwaer voorwaer seg ick v. Ten si dat ghi eten sult tvleesch va{n} die soon des me{n}schen, ende drincke{n} sult zij{n} bloet, ghi en sult gheen leue{n} in v hebbe{n}.
Die mijn vleesch eet, ende mijn bloet drinct, die heeftet eewige leue{n}: en{de} ic sal hem verwecke{n} inde{n} laesten dach.
Want mij{n} vleesch is warachtelick spijs, en{de} mijn bloet is warachtelic dranc.
Die mij{n} vleesch eedt, en{de} mijn bloet drinct, dye blijft in mi, en{de} ick in he{m}.
Ghelijc die leue{n}de vader mi ghesonde{n} heeft, en{de} ick om den vader leef alsomede, die mi eedt, die selfde sal oec doer mi leuen.
Dit is dat broot dat vande{n} hemel neder gedaelt is, niet als v vaders Manna ghegete{n} hebben, en{de} zijn ghestorue{n}. Die dyt broot eedt, die sal inder eewicheyt leue{n}.
Dit heeft hy geseyt in die synagoge, leerende in Capharnau{m}.
Daer om veel va{n} zijn discipulen als si dit gehoort hadde{n}, hebben gheseyt. Dit woort is hert, en{de} wie mach dat hooren?
En{de} Iesus by hem seluen wetende, dat zijn discipulen daer af murmureerden: heeft haer geseyt. Dat scandalizeert v?
Wat dan? Ist dat ghi sult sien den soon des menschen opclimmende, daer hy te voren was?
Die gheest is die leuendich maect, tvleesch en baet niet. Die woorde{n} die ick v spreec: zijn gheest en{de} leuen.
Maer daer zijn sommighe van v, die niet en gelooue{n}. Wa{n}t Iesus wist van tbeginsel, wie geloouende ware{n}, ende wie dat hem verrade{n} soude.
En{de} seyde. Daer om heb ic v geseyt, dat nyema{n}t tot mi come{n} en mach, ten waer dattet hem van mijn vader ghegeuen waer.
Van die tijt af, zijn veel va{n} zijn discipulen achter gegaen, en{de} si en wandelde{n} niet meer met hem.
Daer om heeft Iesus gheseyt tot dye twalef. En wylt nyet mede wech gaen?
Daer om heeft hem Symon Petr{us} gheantwoort. Heer, tot wien sullen wij ghaen? ghy hebt die woorden des eewighen leuens.
En{de} wi gheloouen, en{de} bekenne{n}, dat ghi zijt Christus Gods soon.
Ihesus heeft hem gheantwoort. En heb ick v niet twalef wt ghecoren en{de} een wt v is een duyuel?
Dat seyde hi van Iudas Symonis scariotis, want dese was hem verradende, al wast, dat hy een vande{n} twaleuen was.
HIer nae wandelde Iesus in Galileen, Hy en woude niet wandelen in Iudeen want die Ioden sochten hem te dooden.
En{de} dye hoochtijt der Ioden Scenophegia was nakende.
Daer om hebben zijn broeders tot hem geseyt. Gaet van hier, ende gaet in Iudeen, op dat v discipulen oeck mogen sien, die wercken die ghi doet.
Want niemant en doet yet int heimelick, en{de} begeert openbaer te wesen. Ist dat ghi dese dinghe{n} doet, verclaert v selue{n} der werelt.
Wa{n}t zijn broeders en geloofden ooc in hem niet.
Daer om seyt Iesus haer. Mine{n} tijt en is noch niet gecome{n}. Maer v tijt is altoos bereyt.
De werelt en mach v niet haten, maer si haet mi, wa{n}t ick gheef getuych van haer dat haer wercke{n} quaet zijn.
Climt ghi tot desen feestdach. Ick en sal niet op climme{n}, tot dese hoochtijt, wa{n}t mijne{n} tijt en is noch niet veruult.
En{de} als hi haer dit geseyt hadde, is hi in Galileen ghebleuen.
Als zijn broeders op geclomme{n} waren, doen is hi oock op geclommen totter hoochtijt, nyet openbaer, maer als int heymelick.
Daer omme sochte{n} hem die Ioden op die hoochtijt, ende seyden Waer is die?
Ende daer was veel murmuracie onder die scharen, van hem. Wa{n}t sommige seyden. Hy is goet. Ende die ander seyden. Neen, maer hy verleytet volck.
Nochtans en sprack nyemant openlijck van hem om vreese der Ioden.
Nv, als dye hoochtijt te halue{n} gecomen was, so is Iesus op geclomme{n} inde{n} tempel: en{de} leerde.
En{de} die Ioden verwonderden hem seggende. Hoe can dese scriften, na dien, dat hijse nyet geleert en heeft?
Iesus heeft haer geantwoort, en{de} geseyt. Mijn leeringe en is mi niet, maer des gene{n} die mi gesonde{n} heeft
Ist dat yema{n}t wil zijne{n} wil doen, die sal beke{n}nen van mij{n} leeringe oft si wt god is, ofte of ick van mi selue{n} spreec.
Die van hem seluen spreect, die suect zijn eygen glorie. Mer die daer suect dye glorie des ghene{n} die hem ghesonden heeft, dese is waerachtich, en{de} onrechticheyt en is in hem niet.
En heeft Moyses v die wet niet gegeue{n}? en{de} nyema{n}t van v en doet die wet. Waer om suect ghi my te doode{n}?
Die schaer heeft gheantwoort, en{de} gheseyt. Ghy hebt den duuel. Wie suect v te dooden?
Iesus heeft gheantwoort, ende haer geseyt. Een werck heb ick gedaen, en{de} ghy verwo{n}dert alle gader.
Daer om heeft Moyses v dye besnidenisse gegeuen, nyet datse wt Moyses is, maer wt den vaderen. En{de} nochta{n}s besnijt ghi den me{n}sch opten Saboth.
Ist dat een me{n}sche de besnidinge ontfanct opten sabboth, ende die wet van Moysi nyet ghebroken en wort. Waer om veronwaerdicht ghy my, dat ick den geheelen mensch ghesont gemaect heb opten sabboth?
En wilt niet oordeelen nae dat aensicht, maer oordeelt een rechtwaerdich oordeel.
Daer om seyde{n} sommige van die Hierosolymitanen. En is dyt nyet dye gheen, die si soecken te dooden,
maer siet hi spreect openbaer, en{de} si en seggen hem niet. Oft die princen ooc hebbe{n} bekent voorwaer, dat dese waerachtich Christus is?
Maer desen weten wi van waer hi is: als Christus come{n} sal so en weet nyemant van waer hy is.
Daer om riep Iesus inde{n} tempel, leere{n}de en{de} seggende. En{de} mi kent ghi, en{de} ghi weet va{n} waer ick ben. Ick en ben van mi seluen niet gecomen, maer hy is waerachtih die my gesonde{n} heeft, de welcke ghi niet en kent,
mer ick kenne hem. En{de} seyde ick dat ick hem niet en kenne, ick sal ws gelijc zijn, logenachtich maer ic kenne hem, want ick van hem ben, ende hy heeft mi gesonden.
Daer om sochte{n} si hem te vanghen, ende nyemant en heeft handen in hem geslage{n}, wa{n}t zijn vre en was noch niet ghecomen.
En{de} veel van dye scharen hebben in hem gelooft. Ende seyde{n}. Als Christus come{n} sal, sal hi oec meer teekenen doen dan dese doet.
En{de} die pharizeen hebbe{n} gehoort, dat die schare dese dinge{n} van hem murmureerde{n}. Ende dye pharizeen ende princen hebben dienaers ghesonden, dat si hem vange{n} souden.
Daer om heeft Iesus haer gheseyt. Noch een weynich tijts ben ick met v, ende ick gae tot hem die my gesonden heeft.
Ghi sult my soecken ende nyet vinden, ende daer ick ben, daer en moecht ghi niet come{n}.
Daer om hebben dye Ioden onder haer gheseyt. Waer sal dese gaen, dat wij hem niet vinden en sullen? Sal hy oec gaen in dye verstroyinge der heydenen, ende leeren die heydene{n}?
Wat sermoen is dit, dat hi geseyt heeft, ghi sult mi soecken ende niet vinden, en{de} daer ick ben, daer en moecht ghi nyet comen?
En{de} op den laetsten grote{n} dach des hoochtijs: stont Iesus ende riep, segghende. Ist dat yemant dorstet, laet hem tot mi comen, en{de} drincken.
Die in my ghelooft, als die scrift seyt, vloeden des leuende{n} waters sullen va{n} zij{n} buyck vloeyen.
Ende dat seyde hy vanden gheest, dye welcke si ontfanghen soude{n} die in hem ghelouende waren. Want die heylige geest en was noch niet ghegeue{n}, want Iesus en was noch niet gheglorificeert.
Daer om veel va{n} die scare, als si dese woorden gehoort hadden, seyden si. Dit is waerachtich een propheet.
Die ander seyden, dit is Christus: maer sommige seyde{n} Sal Christus come{n} van Galileen?
En seyt die scrift niet, dat Christus come{n} sal wt dat zaet van Dauid, en{de} van Bethleem, tcasteel daer Dauid was?
Daer om isser ee{n} twist onder de schare gecomen om sinen wille.
Ende sommige wt haer wouden hem vanghen ende nyemant en heefter handen in hem geslaghen.
Ende die dienaers zijn ghecome{n} totten ouerste priesteren, ende pharizeen, ende si hebben tot haer geseit. Waer om en hebt ghi hem niet ghebrocht?
Die dienaers hebben gheantwoort. Noeyt en heeft mensche alsoe ghesproken als dese spreect.
Daer om hebben dye phrarizeen haer gheantwoort. Sijt ghi oeck verleyt?
Heefter oeck yema{n}dt vanden princen in hem ghelooft, oft wt den pharizeen?
Mer dese schaer, die de wet nyet en weet, is vermaledijt.
Nycodemus seyt tot haer, die selfde, die tot Iesum inder nacht gecomen was, welcke een wt haer was.
Oordeelt oeck onse wet een mensch, ten si dat si eerst van hem gehoort ende geweete{n} heeft, wat hi doet?
Sy hebbe{n} geantwoort en{de} hem geseyt. Sijt ghi oeck niet een Galileesch: ondersoect, en{de} besiet die scrifte{n}, dat van Galileen gheen propheet op en staet.
En{de} een yegelijck is tot zijn huys gegaen.
IEsus is gereyst totte{n} berch van Oliueten,
en{de} metten dageraet is hi weder inden tempel gecomen, en{de} al tvolc is tot hem gecomen, en{de} sittende, leerde hi haer.
En{de} die scriben en{de} pharizeen leyde{n} tot hem een vrou in ouerspel gheuonden, en{de} hebben haer int midden gestelt,
seggende tot hem. Meester, dese vrou is nv geuonden in ouerspel,
Ende Moses heeft ons in die wet geboden, dat al dusdanige ghesteent soude{n} worde{n} Daer om wat segt ghi?
Ende dit seyden si, tempterende hem, om dat si hem souden moghen besculdigen. Iesus hem nederbuyge{n}de, screef met den vinger in die aerde.
Als si dan bleuen vraghende, heeft hy hem opghebuert, ende geseyt. Die van v sonder sonde is, laet dien de{n} alder eerste{n} steen in haer worpe{n}.
En{de} hem weder buyghende, screef in dye aerde.
Dit hoorende, ghinghen si elck bisonder, dye een na dander wt, vanden ouderen beghinnende, ende Iesus is allen daer ghebleuen, ende die vrou int midden staende.
Ende als hem Iesus opgebuert had: heeft hi haer geseyt. Vrou? waer zijn dye v beschuldichden? heeft v yemant verdoemt?
Welcke heeft geseyt. Nyemant Here. Iesus heeft haer gheseyt. Noch ick en sal v nyet verdoeme{n}. Gaet ende hierna en wilt niet meer sondigen.
Daer om heeft Ihesus haer weder ghesproken segghende. Ic ben tlicht des werelts, die mi volcht en wandelt nyet in dye duysternissen, maer hy sal tlicht des leuens hebben.
Daer om hebben dye pharizeen tot hem geseyt. Ghy geeft ghetuych van v selue{n}, v ghetuych en is niet waerachtich.
Iesus heeft geantwoort ende haer gheseyt. Al ist dat ick getuychnis geef van mi selue{n}, mijn getuychnis is waerachtich, wa{n}t ick weet van waer ick gecome{n} ben, en{de} waer dat ick henen gae, mer ghy en weet niet van waer ick come, en{de} waer ick henen gae.
Ghi oordeelt nae den vleesch, ic en oordeel nyema{n}t,
en{de} oft ick oordeel, mijn oordeel is waer, want ic niet alleen en ben, mer ick en{de} die vader, welcke mi ghesonde{n} heeft.
En{de} in uwe wet is ghescreue{n}, dattet getuych van twee me{n}schen waerachtich is.
Ick ben die ghene die getuychnis geef van mi selue{n} ende die vader die my ghesonden heeft, die gheeft getuych van my.
Daer om seyden si hem, waer is v vader? Iesus heeft gheantwoort. Ghy en weet my nyet, noch mijnen vader. Waert dat ghi mi wist, ghy sout oec by auonturen mijnen vader weten.
Dese woorden heeft Iesus ghesproken bi dofferkist, leerende inden tempel. En{de} nyemant en heeft hem gheuangen, want zijn vre en was noch niet ghecomen.
Daer om heeft haer Iesus weder geseyt Ick gae, ende ghi sult mi soecken, en{de} ghi sult in v sonden steruen. Daer ick gae, daer en moecht ghy niet comen.
Daer om seyden de Ioden. Sal hy hem seluen dooden? wa{n}t hy seyt, daer ick gae, daer en moecht ghi niet comen.
Ende hy seyde haer. Ghy zijt van beneden, ick ben van bouen. Ghy zijt van dese werelt, ick en ben van dese werelt nyet,
Daer om heb ick geseyt, dat ghi in uwe sonden steruen sult. Want ist dat ghy nyet en ghelooft, dat ict ben, soe sult ghy in v sonde{n} steruen.
Daer om seyde{n} si hem. Wie zijt ghi? Ende Iesus seyt haer. Dbeghin, die met v spreec
Ick hebbe veel van v te seggen en{de} te oordelen, mer die mi ghesonde{n} heeft is waerachtich, en{de} ick spreeck in die werelt, dat ick van hem gehoort heb.
En{de} si en hebben niet verstaen, dat hi god zijn vader noemde.
Daer om heeft Iesus haer gheseyt. Als ghy den soon des menschen verheuen sult hebben, dan sult ghi kennen dat ict ben, en{de} dat ick wt mi seluen niet en doe, maer alsoe als my mijn vader geleert heeft, dat spreec ick.
Ende die mi ghesonden heeft die is met my, die en heeft mi niet alleen ghelate{n}, wa{n}t ick doe altijt dat hem behaechlich is,
Doen hy dyt seyde, hebbender veel in hem ghelooft.
Daerom seyde Iesus totten Iode{n}, die in hem geloeft hadde{n}. Ist dat ghi blijft in mij{n} woorde{n}, so sult ghi waerachtich mij{n} discipulen zijn,
ende ghi sult die waerheyt kennen, en{de} die waerheyt sal v vrij make{n}.
Si hebben hem gheantwoort. Wij zijn tsaet van Abraham, wij en hebben nye yemant ghedient. Hoe segget ghi, ghi sult vrij worden?
Iesus heeft haer geantwoort. Voorwaer voorwaer segge ic v. Alle die sonde doet, is knecht va{n} die sonde.
Die knecht en blijft niet eewelic int huys, mer die soon blijfter eewelick.
Daer om, ist dat v die soon vrij maect, so zijt ghi waerachtich vrij.
Ick weet dat ghi Abrahams kindere{n} zijt, mer ghy suect my te doode{n}, om dat mijn woort in v niet en vaet.
Ick spreeck dat ick by mijnen vader gesien hebbe, ende ghi doet dat ghi by uwe{n} vader ghesien hebt.
Si hebben hem geantwoort, en{de} gheseyt Onse vader is Abraha{m}. Iesus seyde haer. Ist dat ghi Abrahams kinderen zijt, doet Abrahams wercke{n}.
Mer nv suect ghi mi te dode{n}, een mensch, die v die waerheyt geseyt heb, dye welcke ick van god gehoort heb, dat en heeft Abraha{m} niet gedaen,
ghi doet die wercken van v vader. Aldus hebben si hem geseyt. Wij en zijn wt gheen bastaerden gheboren, wi hebben eenen vader god.
Iesus heeft haer gheseyt. Waert dat god v vader waer, vorwaer, ghi soudt my lief hebben, want ick ben wt god voort ghegaen ende ghecomen, want ick en ben van my seluen niet ghecomen, maer hi heeft mi gesonde{n}.
Waer om en kent ghi mij{n} spraeck niet? want ghi en moecht mijn woorden niet horen.
Ghi zijt wt den vader den duuel, ende die begeert van uwen vader wilt ghi volbrenghen. Hi was een dootslager int beghin, ende in dye waerheyt en heeft hy niet gestaen want dye waerheyt en is in hem niet. Als hi loghen spreect, spreect hi wt zijns selfs, wa{n}t hy is logenachtich, en{de} die vader des logens
Ist dat ick v die waerheyt segge: ghi en ghelooft my niet.
Wie van v sal my straffen van sonde? Ist dat ick v die waerheyt segghe: waer om en gelooft ghi my niet.
Die wt god is, hoort Gods worden. Daer om en hoort ghy niet, want ghy wt god nyet en zijt.
Daer om hebben die Ioden geantwoort ende seyden hem. Segghen wi niet wel, dat ghi een Samaritaen zijt, en{de} den duuel hebt
Iesus heeft geantwoort. Ick en heb den duuel niet, maer ick eer mijnen vader ende ghi hebt mi onteert.
Ick en soeck mij{n} glorie niet: hy isser diese soect, ende oordeelt.
Voorwaer voorwaer segge ic v. Ist dat yemant mijn woorden bewaert, die en sal den doot niet sien inder eewicheit.
Daer om hebben hem die Ioden geseyt. Nv bekenne{n} wij dat ghi den duuel hebt. Abraha{m} is gestorue{n} ende die prophete{n}, en{de} ghy segt: waer dat yemant mijn woorde{n} bewaerde, die en sal niet smaken den doot inder eewicheyt.
Sijt ghy meerder dan onse vader Abraha{m}, die gestoruen is, en{de} die propheten zijn ghestorue{n}? Wie maect ghy v seluen?
Iesus heeft geantwoort. Ist dat ic mi seluen glorificeer, soe is mijn glorie niet, mijn vader ist die welcke mi glorificeert, die ghi segghet, want het is ons God.
Ende ghy en hebbet hem nyet ghekent, maer ick hebbe hem ghekent. Ende waert saeck dat ick segge, dat ick hem niet en kenne, ick sal ws ghelijcs wesen logenachtich. Maer ic kenne he{m}: ende zijn woort beware ick.
Abraham v vader heeft hem verblijt dat hi sien soude mijnen dach, hy heeften ghesien, en{de} is verblijt
Daer omme hebben die Ioden tot hem gheseyt. Ghy en hebt noch gheen vijftich iaer, ende hebt ghy Abraham ghesien?
Ihesus heeft haer geseyt. Voorwaer, voorwaer segghe ick v. Eer Abraha{m} worde ben ick.
Daer om namen si steenen om op hem te worpe{n}, ende Iesus heeft hem seluen verborgen: en{de} is wten tempel ghegaen.
ENde Iesus voorbi gaende, heeft gesien een mensch blint van zijn geboorte af.
En{de} zijn discipulen hebben hem geuraecht, Rabbi, wie heefter gesondicht: dese, oft zijn ouders: om dat hy blint gheboren is?
Iesus heeft geantwoort. Noch dese en heeft gesondicht, noch zijn ouders, maer op dat die werken gods in hem geopenbaert soude{n} worde{n}.
Ick moet wercken zijn wercke{n} die mi gesonden heeft, so lange alst dach is, die nacht die coemt, als nyema{n}t wercke{n} en mach.
So lange als ick in die werelt ben, so ben ick tlicht des werelts.
Als hi dit gheseyt hadde, heeft hi gespogen opter aerde{n}, en{de} heeft slijcke ghemaect wt spekel, en{de} heeft dat slijc gesmeert op zijn oogen,
en{de} sprack tot he{m}. Gaet en{de} wast v in dat badeken Siloe, dwelck so veel beduyt als gesonden. Hi is wech gegaen, ende heeft hem gewasschen, en{de} is gecome{n} siende
Aldus zijn gebuere{n} dye te voren gesien hadden, want hi een bedelaer was, seyde{n}. Is dyt niet dese, die daer sadt, en{de} badt?
Die somige seyde{n}, hi ist. Weder o{m} ander, gheensins, mer hy is he{m} gelijc. Mer hi seyde. Ick bent.
Daer om seyde{n} si hem. Hoe zijn v die ooghe{n} gheopent?
Hi heeft geantwoort. Die mensch dye Iesus heet: heeft slijck gemact, en{de} mijn oogen gesalft, en{de} heeft mi geseyt. Gaet tot dat badeken Syloe, en{de} wascht v, en{de} ick ben ghegaen, ende heb mi gewassche{n}, en{de} ick sie.
En{de} sie hebben hem geseyt. Waer is die? Hi sprac Ick en weets nyet.
Si leyden hem, die welcke blint geweest hadde tot dye Pharizeen,
en{de} twas Saboth, als Iesus tslijck gemaect heeft, en{de} zijn ooge{n} geopent heeft.
Daer omme hebbe{n} hem die pharizeen weder gheuraecht, hoe hi tgesichte ghecregen hadde. En{de} hi heeft geseyt. Hy heeft mi slijc op die oogen geleyt, en{de} ick heb my gewasschen, en{de} ick sie.
Daer om, seyden sommige vande{n} pharizeen. Dese me{n}sche en is van god niet, want hi den saboth nyet en bewaert. Ende dander seyde{n}, hoe mach een sondich mensch dese teekene{n} doen? En{de} daer was twist onder haer.
Weder om seggen si den blinden. Wat segt ghi van he{m} die v ooghen gheopent heeft? Ende hi heeft hem geseyt. Hi is een propheet.
Mer die Iode{n} en hebben niet gelooft va{n} hem dat hi blint had geweest, ende tgesicht ontfanghen hadde, ter tijt doe dat si gheroepen hebben zijn ouders, des ghenen die tgesicht ghecregen hadde.
En{de} hebben haer gheuraecht, seggende. Is dyet v soon, de welcke ghi segt, dat blint geboren is? Daer om: hoe siet hy nv?
Sijn ouders hebben haer geantwoort, ende gheseyt. Wij weten dattet onse soon is, ende dat hy blint gheboren is,
maer hoe dat hy nv siet en weten wi nyet, oft wie zijn ooghen geopent heeft en weten wi nyet, hi heeft zijn ouderdom, vraecht he{m}, laet hem van hem selue{n} spreken.
Dit hebben zijn ouders geseyt, om dat si die Iode{n} vreesde{n}, wa{n}t nv hadde{n} die Ioden te samen op gesedt, dat, waert dat yema{n}t belede he{m} Christus te zijn, die soude wter synagoge{n} geworpen worde{n}.
Daer om hebbe{n} zijn ouders geseyt. Hy heeft zijn ouderdom, vraecht hem.
Daer om hebben si weder geroepen dye mensch die blint geweest was, en{de} hebbe{n} he{m} geseyt. Geeft god glorie, wi weten dat dese mensch een sondaer is.
Ende hy heeft haer geseyt. Oft hy een sondaer is dat en weet ick niet, een weet ic, als ic blint geweest hebbe, nv sie ic.
Daer om hebbe{n} si he{m} weder om geseyt, wat heeft hi v ghedaen? hoe heeft hi v de oogen gheopent?
Hy heeft haer gheantwoort. Ic heb v nv geseyt, ende ghy hebtet gehoort, waer om wilt ghijt weder hooren, wilt ghi oec zijn discipulen worde{n}?
Daer om hebben si hem vermalendijt, ende gheseyt. Weest ghi zijn discipel, wij zijn Moyses discipulen,
wi wete{n} dat God tot Moysen ghesproken heeft, maer wij en weten nyet van waer dese is.
Die me{n}sche heeft geantwoort: ende haer geseyt. Dit is wonderlick: dat ghi niet en weet van waer hi is, ende nochtans heeft hy mijn ooghen op gedaen.
Wi weten dat God die sondaren niet en hoort, mer ist dat yemant Gods dienaer is, ende zijne{n} wil doet, dien hoort hi.
Ten is va{n} die werelt niet gehoort, dat yemant heeft gheopent die ooghen des ghenen dye blint geboren is.
Het en waer dat dese ware van God, hy en soudet niet hebben mogen doen.
Si hebben geantwoort, en{de} gheseyt. Ghi zijt geheel in sonden gheboren, ende leert ghi ons? En{de} si hebben hem buyten gheworpen.
Iesus heeft gehoort, dat si hem bute{n} gheworpen hadden, en{de} als hi hem geuonde{n} hadde, sprack tot hem. Gelooft ghy inden soon gods?
Hi heeft gheantwoort, en{de} geseyt. Wie isset heer, op dat ick hem geloue{n} mach?
Ende Iesus heeft he{m} gheseyt. En{de} ghi hebt hem ghesien, en{de} die met v spreket die isset.
Ende hi seyde. Heer, ick geloof, ende neder vallende, heeft hem aengebeden.
Ende Iesus heuet haer gheseyt. Tot een oordeel ben ick in dese werelt ghecomen op dat dye nyet en sien, sien: ende die sien, blint worden.
En{de} somige vande{n} pharizee{n}, dye met hem waren hebben dit gehoort, en{de} hem gheseyt Sijn wij oec blint?
Iesus heeft haer geseyt. Waert dat ghi blint waert, ghi en sout ghee{n} sonde hebbe{n}, mer nv segt ghy, wi sien, daer om so blijft v sonde.
UOorwaer voorwaer seg ick v, die niet en gaet doer die dore in de scaeps koy: maer climt andersins in, die is een dief, ende moordenaer.
Maer die doer dye dore coemt is dye herder van dye scaepen.
Desen doet dye poortier op, ende dye schapen horen zijn stemme. Ende hy roept zijn eyghen schape{n} by namen, ende leytse wt.
En{de} als hy zijn eyghen schapen wt ghesonden heeft, gaet hy voor haer, en{de} die scapen volgen hem, wantse zijn stem ghekent hebben.
Een vreemde sullen si niet volgen, maer sullen van hem vlien, wa{n}t si dye stemme der vreemde niet ghekent en hebben.
Dese byspraeck heuet Iesus haer gheseyt, maer si en hebben niet gheweten, wat hy haer sprack.
Daer om heeft Iesus haer weder geseyt. Voorwaer, voorwaer seg ick v. Ick ben dye dore der schapen,
so veel alser gecome{n} zijn: zijn dieuen en moordenaers, mer dye scape{n} en hebben haer nyet gehoort.
Ic ben die dore. Ist datter yemant door mi ingaen sal, sal behouden zijn, ende hy sal ingaen, ende wtgaen, ende hi sal weyde vinden.
Een dief en coemt nyet, dan op dat hi mach stelen, ende doden, ende verderuen. Ick ben ghecomen, op dat si tleuen hebben moghen, ende oueruloediger hebben soude{n}.
Ick ben een goet herdrr, Een goede herder, geuet zijn leuen voor zijn schape{n}.
Maer een huerlinc en{de} die gheen herder en is, wien die schapen nyet eyghen en zijn, die siet dye wolf comen, en{de} hi verlaet die schapen ende vliet, ende die volf grijpt, en{de} verstroeyt die schape{n}.
Die huerlinc vliet, wantet een huerlinc is, ende hi en heeft gheen sorch voor die schape{n}.
Ick ben een goede herder, en{de} ick ken mijn schape{n}, en die myne ke{n}nen mi.
Als my de vader kent, also ken ick oec den vader, en{de} ic sedt mijn siel voor mijn schape{n}.
En{de} ic heb ander schape{n}, die nyet wt dese scaeps koy en zijn, en{de} die moet ick oec mede bi brenge{n}, en{de} si sullen mijn ste{m}me hooren en{de} tsal een scaeps koy, en{de} een herder worden.
Daerom heeft mi dye vader lief, wa{n}t ick mij{n} siel set, op dat icse weder om neme{n} mach
Niemant en neemtse van mi, mer ick sedtse van mi seluen. Want ick heb macht haer te setten, en{de} ick heb macht haer weder om te nemen. Dat gebot heb ic va{n} mijne{n} vader ontfange{n}.
Daer is weder om: een twist geworde{n} onder die Ioden, om dese woorde{n}. Wa{n}t veel wt haer seyden,
hy heeft den duuel, ende hy raest, wat hoort ghi hem?
Die ander seyden. Dese woorde{n} en zijn niet van een die den duuel heeft. Mach de duuel op doen, die ooge{n} vanden blinde?
En{de} het was kerckwijnge te Hierusalem en{de} twas winter.
Iesus wandelde inden tempel, in Salomons portael.
Daer dan hebbe{n} hem die Ioden omcingelt: ende seyden hem Hoe lange neemt ghi ons leuen? Ist dat ghi Christus zijt, segghet ons openbaer.
Iesus heeft haer geantwoort. Ick spreec v, en{de} ghy en ghelooftet nyet. Dye wercken dye ic doe inden naem mijns vaders, gheuen getuych van my.
Maer ghy en ghelooft nyet, want ghy nyet en zijt van mijn schape{n}.
Mijn schapen horen mijn stem, ende ick ken haer, en{de} si volge{n} my,
en{de} ick geue haer dat eewige leue{n}. En{de} si en sullen niet vergae{n} inder eewicheit en{de} niema{n}t en salse wt mij{n} ha{n}t grijpe{n}.
Mijn vader dat hi mi gegeue{n} heeft, dat is tmeeste van al, ende nyemant machse nemen wt mijns vaders hant.
Ick ende die vader zijn een.
Daerom hebben die Ioden steenen ghenomen, dat si hem steenighen souden.
Iesus heeft haer gheantwoort, Ick hebbe v veel goede wercken bewesen wt minen vader, om dwelcke van dien wercken steenicht ghy my?
Die Ioden hebben gheantwoort, seggende, Om tgoede werc en steenige{n} wi v niet, maer om die blasphemie, en{de} wa{n}t ghi vselue{n} god maect, als ghi nochta{n}s een me{n}sch zijt.
Iesus heeft haer geantwoort, Stater niet gescreue{n} in v wet, Ick heb geseit, ghi zijt gode{n}?
Ist dat hi haer gode{n} genoe{m}t heeft, totte{n} welcken twoort gods gesciet is, en{de} die scriften mach niet verlore{n} gae{n},
he{m} den ghene{n} die{n} de vader geheylicht heeft, en{de} gesonden heeft in die werelt, segt ghi, ghi blasphemeert, om dat ick geseyt heb, ic be{n} gods sone?
Ist dat ic niet en doe die wercke{n} mijns vaders, en wilt mi niet gheloouen,
maer ist dat icse doe, en{de} ist dat ghi mi niet en wilt geloouen, ghelooft die wercken, op dat ghi moecht kennen, ende geloouen dat die vader in mi is, ende ic in den vader.
Daerom sochten si hem te vanghen, ende hi is wt haer handen ghegaen,
ende is weder ghegaen ouer die Iordane, inde plaetse daer Ioannes eerst was doopende, ende is daer ghebleuen.
Ende veel zijnder tot hem ghecomen, en{de} seyden, Ioannes en toonde toch gheen teeken.
Maer alle tghene dat Ioannes van desen gheseyt heeft, dat was waer, ende veel gheloofden daer in hem.
ENde een wasser siec, genoe{m}t Lazarus va{n} Bethanie{n}, va{n}t casteel va{n} Maria, en{de} Martha zijn sustere{n}.
Maria was die de{n} heere gesalft heeft met salf, en{de} ghedroocht heeft zijn voete{n} met haere{n} hare, wie{n}s broeder Lazarus siec was.
Daero{m} hebbe{n} zijn susters tot he{m} gesonde{n}, segge{n}de, Heere, siet, die{n} ghi liefhebt, is siec.
Iesus hoore{n}de heeft gheseyt, Dese siecte en is niet totter doot, Maer om die glorie gods, op dat die sone Gods daer door geglorificeert mach worde{n}.
Iesus hadde Marta{m} lief, en{de} haer suster Maria{m}, en{de} Lazaru{m}.
Daero{m} als hi gehoort heeft, dat hi siec was, is hi doen ter tijt in die selue plaetse gebleuen, twee dage{n}.
En{de} daer na seit hi den discipulen, Laet ons weder om gae{n} in Iudea{m}.
Die discipule{n} segge{n} hem, Rabbi, die Ioden sochte{n} v nv te steenige{n}, en{de} gaet ghi weder derwaert?
Iesus heeft geantwoort, En zijnder niet .xij. vren vanden dach? Ist dat yemant inden dach wandelt, die en stoot he{m} niet, want hy dat licht van dese werelt siet.
Maer ist dat yemant wandelt in den nacht, die stoot, wa{n}t het licht en is niet in hem.
Dit seyt hi. En{de} daer na, seyt hi haer, Lazarus onse vrient die slaept, maer ic gae hem vanden slaep wecken.
Daerom hebben zijn discipulen geseyt, Heere, ist dat hi slaept, so sal hi genesen.
Maer Iesus, hadde va{n} zijn doot geseyt. En{de} si hebben gemeent, dat hi vande{n} slaep seyde.
Daero{m} heeftet Iesus haer opelick geseyt, Lazarus is doot,
en{de} ic verblide mi om v, dat ick daer niet geweest en hebbe, op dat ghi gelooft, Maer laet ons tot hem gaen.
Daero{m} heeft Thomas, die ghenoemt wort Didimus, totten medediscipulen gheseyt, Laet ons mede ghaen en{de} met hem steruen.
Aldus is Iesus gecome{n}, en{de} heeft he{m} gheuonden nv vier dagen in dat graf gelege{n} hebbende.
En{de} Bethania was by Ierusalem, omtrent vijfthien stadie{n}.
En{de} veel va{n} die Ioden waren gecomen tot Martham ende Mariam, om dat si haer troosten souden van haeren broeder.
Daero{m}, als Martha ghehoort heeft, dat Iesus ghecomen was, is si hem te ghemoet gheloopen. Maria sadt in huys.
Ende Martha heeft tot Iesum gheseyt, Heere, waert dat ghi hier gheweest hadt, mijn broeder en waer niet ghestoruen.
Maer nv weet ick oock, dat so wat ghi van God begheeren sult, sal hi v gheuen.
Iesus seyde tot haer, V broeder, sal opstaen.
Martha seyt hem, Ick weet, dat hi opstaen sal, in die verrisenise, in den laetsten dach.
Iesus seit haer, Ick ben die verrisenis, ende dat leuen, Die in my gelooft, ya al waert oock dat hy doot ware, so sal hi leuen.
Ende alle die ghene die daer leeft ende ghelooft in my, dye en sal nyet steruen inder eewicheyt, Ghelooft ghy dat?
Si seyde hem, Ia ick Heere, Ick gelooue, dat ghi zijt Christus, die sone des leuenden Gods, die welcke in die werelt comen zijt.
Ende als si dit geseyt hadde, is sie wech gheghaen, en{de} heeft Mariam haer suster geroepe{n}, heymelic seggende, Die meester is hier, ende roept v.
Als dese dat gehoort heeft, stont si haestelic op, en{de} qua{m} tot hem.
En{de} Iesus en was noch niet gecome{n} int casteel, maer hi was noch in de plaetse daer he{m} Martha, te gemoet come{n} was.
Daero{m} die Iode{n} die met haer int huys waren, en{de} troosten haer, als si gesien hadde{n} Maria{m} dat si haestelic opgestae{n} was, en{de} wtgegae{n} zijn si haer geuolcht, segge{n}de, Si gaet totten graue, om daer te screyen.
Daerom als Maria daer gecome{n} was, daer Iesus was, siende hem, is geuallen tot zijn voete{n} en{de} seyde he{m}, Heere, hadt ghi hier geweest mijn broeder en waer niet gestorue{n},
Daer om, als Iesus haer sach screyende, en{de} die Ioden screyende die met haer ware{n}, heeft hi he{m} inden gheest versucht, en{de} heeft he{m}seluen gestoort, en{de} geseyt,
Waer hebt ghi he{m} geleyt? Si segge{n} he{m}, Heer, coemt en{de} sietet
En{de} Iesus heeft gescreyt.
Daerom hebben die Ioden geseit, Siet, hoe lief had hi hem
En{de} sommige van haer hebben geseyt, En mocht dese, die de oogen des blinden gheopent heeft, niet doen, dat dese ooc niet en sterf?
Daero{m}, Iesus weder in he{m}selue{n} versuchtende, qua{m} tottet graf, en{de} het was een speluncke, en{de} een stee{n} was daer op geleyt.
Iesus seyt, Neemt den steen wech. Martha die suster, van de{n} ghene{n} die daer doot was, seyde he{m}, heer, hi stinct nv, wa{n}t hi is vierdaghich.
Iesus seyde haer, Heb ick v niet geseyt, waert dat ghi geloofdet, ghi soudet die glorie Gods sien?
Daero{m} hebbe{n} si den steen wech genome{n}, En{de} Iesus opborende zijn ogen om hooghe, heeft geseyt, Vader, ick dancke v, wa{n}t ghi mi gehoort hebt,
en{de} ick wistet, dat ghi mi altijt hoort, Maer om die schare die daer om staet, so heb ict geseyt, op dat si geloouen, dat ghi mi gesonden hebt.
En{de} als hi dit geseyt hadde, heeft hi geroepe{n} met een groote ste{m}me Lazare, coemt buyte{n}.
En{de} hi is voort gecome{n} die daer gestorue{n} was, hebbende handen en{de} voeten met banden ghebonden, en{de} zijn aensicht was verbo{n}de{n} met eene{n} doeck. Iesus seyde haer, Ontbint he{m}, en{de} laet he{m} gaen.
Daerom veel van die Ioden, die gecome{n} ware{n} tot Maria{m}, en{de} Martha{m}, en{de} gesien hadde{n}, dat Iesus gedae{n} hadde, hebbe{n} in he{m} gelooft.
En{de} sommige va{n} haer zijn wech gegaen totten Pharizeen, en{de} hebbe{n} haer geseyt, dat Iesus gedaen hadde.
Daerom hebben die ouerste priesters en{de} Pharizeen eenen raet vergadert, ende spraken, Wat doe{n} wi? Want deze mensche doet veel teekenen,
Ist dat wi hem aldus laten, si sullen alle gader in hem geloouen. En{de} die Romeyne{n} sullen come{n}, en{de} sullen onse plaetse, en{de} volc neme{n}.
En{de} een van haer genoemt Cayphas, als hi ouerste priester was van dat iaer, heeft gheseyt, Ghi en weet niet met allen,
noch ghi en ouerdenct niet, dattet profitelick is, dat een mensche sterft voor tvolck, op dattet geheel volck niet en vergae.
Dit en heeft hi va{n} he{m}selfs niet gheseyt, maer als hi ouerste priester was van dat iaer, heeft hi gepropheteert dat Iesus sterue{n} soude, voor tvolc,
en{de} niet alleen voor tvolck, maer om dat hi de kindere{n} Gods die verstroyt ware{n}, in een vergadere{n} soude.
Daero{m} van die{n} dach af, hielden si raet met malcandere{n}, hoe dat si he{m} doode{n} soude{n}.
En{de} hierom en wandelde Iesus niet ope{n}baer bi de Iode{n}, maer is wech ghegaen in en lant bi die woestine, in een stadt die geheete{n} is Effrem, en{de} daer woo{n}de hi met zijn discipulen.
En{de} der Ioden Paessche{n} was nakende, en{de} veel wte{n} lande zijnder op geclommen te Ierusalem, voor Paesschen, dat si he{m}selue{n} soude{n} heylighe{n}.
Aldus sochten si Iesum, en{de} spraken onder malca{n}dere{n} inde{n} tempel staende, Wat du{n}ct v, dat hi niet ghecomen en is, totten feestdach?
Die ouerste priestere{n} en{de} Pharizeen hadde{n} een gebot gegeue{n}, dat waert dat yemant gewete{n} hadde, waer hi was, dat hijt soude te kenne{n} geue{n}, op dat si he{m} mochten vanghen.
IEsus ses dage{n} voor Paessche{n}, is gecome{n} in Bethanien daer Lazarus gestorue{n} was, den welcke{n} hi verwect hadde,
en{de} si hebben he{m} daer een auontmael gemaect, en{de} Martha diende. Lazarus was een van die daer aen die tafel waren sittende met he{m}.
Maria heeft genome{n} een pont costelike Nardus salue, en{de} heeft Iesus voete{n} gesalft, en{de} heeft zijn voete{n} met huer haer gedroocht. En{de} dat huys is veruult geweest vande{n} roec des salfs.
Daerom seyt een va{n} zijn discipulen Iuda Scariotis, die hem verraden soude,
Waerom en is dese salf niet vercocht, om driehondert penningen en{de} den arme{n} gegeuen?
Dit heeft hi geseit niet dat hi sorch voor de{n} arme{n} hadde, mer want hi een dief was, en{de} die borse hebbende, droech tghene datter gegeuen werdt.
Daero{m} heeft Iesus geseit, Gehe{n}gtet haer dat si dat beware{n} mach, totte{n} dach va{n} mij{n} begrauinge.
Die arme{n} sult ghi altijt met v hebbe{n}, mer mi en sult ghi altijt n{iet} hebbe{n}
Aldus heeft een groote schare der Iode{n} gheweten, dat hi daer was, ende zijn gecomen, niet om Iesum alleen, maer dat si Lazarum sien souden, dien hi vanden dooden verwect hadde.
Daerom dachten die princen der priesteren, dat si Lazarum ooc souden dooden.
Wanter vele, om sinen wille vande{n} Iode{n} sceyde{n}, en{de} geloofde{n} in Iesum.
Des andere{n} daechs, als die groote schare die totten hoochtijt ghecomen was, gehoort hadde, dat Iesus te Ierusalem qua{m},
hebben si genomen tacken van Palmboomen, ende zijn hem te gemoete ghecomen ende riepen, Osanna, gebenedijt die daer coemt inden name des Heeren, Coninck van Israel.
Ende Iesus heeft een Ezelken gheuonden, ende heeft daer op gheseten, ghelijck daer ghescreuen staet,
Dochter van Syon, en wilt niet vreesen, siet uwe coninck coemt v, sittende op een ionge van een Ezelinne.
Ende dit en hebben die discipulen ten eersten niet verstaen, maer wanneer Iesus gheglorificeert gheweest is, doen hebben si ghedachtich gheweest, dat dit van hem gescreuen was, ende dat si hem dit ghedaen hebben.
Daerom ghaf die schare ghetuychnis die met hem was, doen hi Lazaru{m} vanden graue geroepen heeft, ende hem vanden dooden verwecte.
Ende oock daerom is he{m} die schare te ghemoete ghecomen, want si ghehoort hadden, dat hi dit teeken ghedaen hadde.
Die Pharizeen hebben dan onder malcanderen geseyt, Siet ghi niet, dat wi niet en vorderen? Siet die geheele werelt ghaet hem na.
Daer waren sommige heydenen, vanden ghenen die te Ierusalem op gheclommen waren, om aen te bidde{n} in dat hoochtijt.
Aldus zijn dese ghecomen tot Philippum, die welcke was van Bethsaida Galilee, ende bade{n} hem seggende, Heere, wy willen Iesum sien,
Philippus is gecome{n} ende seytet Andree, wederom Andreas en{de} Philippus seggent Iesu.
En{de} Iesus heeft haer gheantwoort, segghende, Die vre is ghecomen, dat die sone des menschen geglorificeert worde.
Voorwaer, voorwaer segge ick v, Ten si dattet greyn va{n}t coren inder aerden vallende, gestoruen si het blijft alleen. Maer ist dattet ghestoruen is, so brengtet veel vruchts.
Die zijn siele lief heeft, salse verliesen. En{de} die zijn siele hatet in dese werelt, bewaertse int eewige leuen.
Ist dat yemant mi dienen sal mijn vader sal hem eeren.
Nv is mijn siele verstoort. Ende wat sal ick seggen? Vader, behout mi wt dese vre, Maer daerom ben ick in dese vre ghecomen.
Vader, verclaert uwen naem. Daerom isser een stemme wten hemel gecome{n}, Ick heb hem verclaert, en{de} sal wedero{m} verclare{n}.
Die schare dan die daer stont en{de} gehoort hadde, seyden, datter eenen donder gheschiet was. Die andere seyden, een enghel heeft hem gesproken.
Iesus heeft geantwoort, en{de} geseyt. Dese stemme is gecomen niet om mi maer om v.
Nv is dat oordeel van deser werelt, nv sal die prince van deser werelt wt geworpen worden,
en{de} ist dat ick verheuen worde vander aerde, ic sal alle dinge{n} tot mi seluen trecke{n}.
En{de} dit seyde hi te kennen geuende, met wat doot hi steruen soude.
Die schare heeft he{m} geantwoordt, Wy hebben gehoort wt die wet, dat Christus blijft inder eewicheyt, en{de} hoe segt ghi, die sone des menschen moet verheue{n} worde{n}? Wie is dese sone des menschen?
Daerom heeft Iesus haer gheseyt, Noch een corte tijt is dat licht met v, Wandelt te wijle dat ghi licht hebt, op dat die duysternissen v niet en beuanghen, en{de} die wandelt in duysternis, die en weet niet waer dat hi gaet.
Als ghi licht hebt, soe gheloeft int licht, op dat ghi kinderen des lichts zijt. Dit heeft Iesus gesproken, en{de} wech gegaen zijnde, heeft he{m} verborge{n} va{n} haer.
En{de} na dien dat hi so veel teekenen gedae{n} had voor haer, en hebbe{n} si he{m} niet gelooft
Op dattet woort va{n} Esayas den propheet veruult worde, dwelcke hi gesproke{n} heeft Heere, wie heeft onsen woorden ghelooft? en{de} den arm des Heere{n}, wien is die geope{n}baert?
Daerom en mochten si niet gheloouen, wa{n}t die propheet heeft weder geseit
Hi heeft haer ooge{n} verblint, en{de} haer herte verhet, op dat si niet en sien metten ooghen, ende metten herte niet en verstaen ende worden omghekeert, ende ick haer gesont make.
Dit heeft Esayas gesproke{n} als hi zijn glorie ghesien heeft, ende van hem gesproken heeeft. Nochta{n}s veel wten prince{n} hebben in he{m} gelooft,
maer om den Pharizee{n} en belede{n} zijt niet, op dat si wt de Synagoge niet geworpe{n} en soude{n} worde{n}
want si meer lieuer gehadt hebbe{n} die glorie der mensche{n}, dan die glorie Gods.
Ende Iesus heeft gheroepen, ende gheseyt, Dye ghelooft in mi, die en ghelooft in my nyet, maer in den ghenen, die mi ghesonden heeft,
ende die mi siet, siet den ghenen die my ghesonden heeft.
Ick ben een licht, in die werelt gecome{n} op dat al die ghene die in mi ghelooft, niet en bliue in duysternisse.
En{de} ist dat yema{n}t gehoort heeft mijn woorden, en{de} niet en bewaert, ic en veroordeele hem niet, want ic en ben niet gecome{n}, om dat ick die werelt oordeelen soude, Maer om dat ick die werelt behouden soude.
Die mi verworpt, en{de} mijn woorde{n} niet en ontfanct, die heeft die hem oordeelen sal. Dat woort dat ick ghesproken heb, sal hem oordeelen inden laetsten dach,
want ick en heb wt mi selue{n} niet gesproken. Maer die vader, die mi gesonden heeft, die heeft mi een gebot gegeuen wat ick segghen sal, en{de} spreken sal.
En{de} ick weet dat zijn gebot dat eewighe leuen is. Daerom dat ick spreeck, dat spreec ick so, gelijck alst mi die vader geseyt heeft.
UOor den feest dach van Paesschen, wetende Iesus dat zijn vre gecomen was, dat hi ouer gae{n} soude wt dese werelt totten vader. Als hi die sine liefhadde ghehadt, die in die werelt waren, tottet eynde toe heeft hi haer lief gehadt.
En{de} alst maeltijt des auonts geworde{n} was, doe{n} die duyuel nv int herte va{n} Iudas Simonis Scariotis gesendt hadde, dat hi hem verrade{n} soude.
Iesus wetende, dat die vader alle dinck hem in zijn hant gegeuen hadde, en{de} dat hi vanden vader wt gheghaen was, en{de} tot God gaet,
is opgestae{n} vant auontmael, en{de} leyde zijn cleederen neder, en{de} als hi eenen linden doeck ghenomen hadde, heeft hi he{m} geschort.
Daer na, heeft hi dwater int becken gedaen, en{de} beghonst te wasschen die voeten der discipulen, en{de} te drooghen met den linden doeck, daer hi mede gheschort was.
Soe quam hi tot Symon Petrus. En{de} Petrus seyde hem, Heere, wascht ghi mi die voeten?
Iesus heeft geantwoort, en{de} hem geseyt, Dat ick doe, en weet ghi nv niet, maer ghi sultet hier namaels weten.
Petrus seyde hem, Ghi en sult mijn voete{n} niet wassche{n}, inder eewicheit. Iesus heeft he{m} geantwoort, Ist dat ic v niet en wassce, ghi en sult gee{n} deel met mi hebben.
Symon Petrus seyde hem, Heere, niet alleen mijn voeten, maer ooc handen, en{de} hooft,
Iesus seyde he{m}, Die gewasschen is, die en behoeft niet, dan dat hi zijn voeten wassche, maer is heel reyn. En{de} ghi zijt reyn, maer niet al.
Want hi wist wie dattet was die hem verraden soude. Daer om heeft hi geseyt, Ghi en zijt niet al reyn
Daerom, als hi haer voeten gewasschen hadde, en{de} zijn cleederen ghenomen, weder aen die tafel gesete{n} was, heeft hi haer weder om geseyt, Weet ghi, wat ick v ghedaen hebbe?
Ghi noemt mi meester ende heere, en{de} ghi segt wel, want ic bent,
Daer om, ist dat ick v voeten ghewasschen hebbe, heere en{de} meester, so sult ghi oock malcanderen die een des andere{n} voeten wasschen,
Want ick heb v een exempel gegeuen, op dat, ghelijckerwijs ick v gedaen hebbe, ghi so mede doe{n} soudt.
Voorwaer voorwaer seg ick v, die knecht en is niet meerder, dan zijn heere, noch een apostel, en is niet meerder, dan die hem ghesonde{n} heeft.
Ist dat ghi dit weet, salich zijt ghi, ist dat ghi dat doet.
Ick en seg niet van v allen, Ick weet wie dat ick wtuercore{n} hebbe Maer op dat die scrift veruult worde, Die broot met mi eedt, heeft zijn hiele tege{n} mi opgeheue{n}.
Ick segt v nv, eer dattet geschiet, op dat, alst geschiet is, ghi gelooue{n} moecht, dat ict ben.
Voorwaer, voorwaer seg ick v, die daer ontfanct wien dat ick seynden sal, die ontfanct mi. En{de} die mi ontfanct, ontfanct hem die mi gesonden heeft
Als Iesus dit gheseyt hadde, is hi verstoort geweest inden gheest, en{de} heeft ghetuycht, en{de} gheseyt, Voorwaer, voorwaer seg ick v, dat een van v, sal my verraden.
Daerom saghen die discipulen malca{n}dere{n} aen, en{de} twifelde{n} van wie{n} dat hi dat seyde.
En{de} daer wasser een van Iesus discipulen, rustende in sinen schoot, de{n} welcke{n} Iesus lief hadde.
Daerom heeft Symon Petrus desen gewenct, en{de} hem gheseyt, Wie ist, van welcke hi seyt?
Aldus, als dese op die borst Iesu ruste, seide hi he{m}, Heer wie ist?
Iesus antwoorde, Die ist, dien ick dit gedoopt broot reycken sal. Ende als hi tbroot gedoopt hadde, heeft hijt gegeuen Iudas Symonis Scariotis,
ende na die brocke is Satanas in hem gheghaen. Daerom seyde Iesus he{m}, Dat ghi doet doet haestelijcken.
Ende dit en verstont niema{n}t, van die daer sittende ware{n}, waer om dat hi he{m} dit gheseyt heeft.
Want die sommighe meenden <parens>ouermits dat Iudas den budel hadde</parens> dat Iesus hem gheseyt hadde, coopt dat ghene dat ons van noode is totten feest dach, oft dat hy den armen wat gheuen soude.
Daeromme als hi die brock ontfange{n} had, is hi ter sto{n}t wtgegae{n}, en{de} twas nacht.
Daeromme, als hi wtghegaen was, heeft Iesus gheseyt, Nv is die sone des mensche{n} geclarificeert en{de} God is in he{m} geclarificeert.
Ist dat god geclarificeert is in he{m}, en{de} God sal he{m} clarificeren in hemselue{n}, en{de} ter stont sal hi hem clarificeren.
Mijn kinderkens, noch een weynich ben ick met v, ghi sult mi soecken, en{de} als ick den Ioden gheseyt heb, daer ick gae, daer en moecht ghi niet comen. En{de} ick segt v nv,
Een nieu gebot gheef ick v, dat ghi malcandere{n} lief hebt, gelijc ic v lief gehadt hebbe, dat ghi malcandere{n} ooc lief wilt hebbe{n}.
Daer in sullen si alle kenne{n}, dat ghi mijn discipulen zijt, ist dat ghi liefde hebt onder malcandere{n}.
Symon Petrus seyde he{m}, Heere, waer ghaet ghi? Iesus heeft geantwoort, Daer ic gae en moecht ghi nv niet volge{n}, mer ghi sult namaels volge{n}.
Petrus seyt he{m}, Heere, waerom en mach ic v nv niet volge{n}? ic sal mijn leue{n} voor v sette{n}.
Iesus heeft gheantwoort, Sult ghi v leue{n} voor mi sette{n}? Voorwaer, voorwaer seg ick v, die haen en sal niet craeyen, ter tijt toe dat ghy my driemael sult versaken.
ENde Iesus heeft sinen discipulen geseyt En laet v hert niet verstoort worden, gelooft ghi in God, gelooft ooc in mi
In mijns vaders huys zijn veel wooningen, waert anders, ic soudt v geseit hebbe{n} wa{n}t ic gae v plaetse bereyde{n}.
En{de} ist dat ic wech gaen sal, en{de} v plaetse bereyde{n}, ic sal weder come{n}, en{de} sal v tot miseluen nemen, op dat ghi ooc zijn moecht daer ic ben.
En{de} waer ic gae, dat weet ghi, en{de} de{n} wech weet ghi.
Thomas seit tot he{m}, Heer, wi en wete{n} niet waer ghi gaet, en{de} hoe mogen wi den wech weten?
Iesus seyde hem, Ick ben die wech, de waerheit, en{de} tleuen. Niemant en coemt totte{n} vader, da{n} door mi.
Waert dat ghi mi gekent hadt, voorwaer ghi soudt minen vader ooc ghekent hebben. En{de} nv kent ghi hem, en{de} ghi hebt he{m} gesien.
Philippus seyde hem, Heere, toont ons de{n} vader, en{de} het is ons genoech.
Iesus seyde he{m} Dus lange tijt be{n} ic met v, en{de} en hebt ghi mi noch niet gekent? Philippe, die mi siet siet ooc mine{n} vader, en{de} hoe segt ghi, toont ons den vader?
En gelooft ghi niet, dat ic inde{n} vader ben, en{de} die vader in mi is? Die woorde{n} die ick tot v spreke, en spreke ic va{n} mi selue{n} niet, maer die vader in mi bliue{n}de, die doet die wercken.
En{de} ghelooft ghi niet, dat ic inden vader ben, en{de} die vader in mi is?
Anders om dese wercken, so ghelooft. Voorwaer, voorwaer seg ick v, die in mi, gelooft die wercken die ick doe, sal hi ooc doen, en{de} meerder dan dese sal hi doe{n} want ick gae totte{n} vader.
En{de} wat ghi bidt den vader in minen nae{m}, dat sal ick doen, op dat die vader geglorificeert worde, inden sone.
Ist dat ghi mi wat bidt in minen naem, dat sal ick doen.
Ist dat ghi mi liefhebt, bewaert mijn gebode{n}.
En{de} ic sal de{n} vader bidden, en{de} hi sal v eene{n} andere{n} vertrooster geuen, op dat hi met v blijft inder eewicheyt,
een gheest des warachticheyts dien de werelt niet en mach ontfanghen, Want si en siet he{m} niet, noch si en kent he{m} niet, maer ghi kent he{m}, want hi blijft bi v, en{de} hi sal bi v wesen.
Ick en sal v ghee{n} weesen laten, ic sal tot v come{n}.
Noch een weynich, en{de} die werelt en siet mi nv niet. Mer ghi siet mi, want ick leue, en{de} ghi sult leue{n}
In dien dach sult ghi bekennen, dat ick in mine{n} vader ben, en{de} ghi in mi, ende ic in v.
Die mijn gheboden heeft en{de} die bewaert, die ist die mi liefheeft. En{de} die mi lief heeft die sal van mine{n} vader lief gehebbe{n} worden, en{de} ick sal he{m} lief hebben, en{de} sal hem mi self openbaren.
Iudas niet die Scarioth hiet, seyde hem, Heere, wat isser geschiet, dat ghi v seluen ons openbare{n} sult ende niet der werelt?
Iesus heeft gheantwoort, en{de} geseyt tot hem. Ist dat mi yemant lief heeft, hi sal mijn woort houden, En{de} mijn vader sal hem lief hebben, en{de} wi sullen tot he{m} come{n}, en{de} bi he{m} een woonstadt maken.
Die mi niet lief en heeft, die en sal mijn woorden niet houden. En{de} dat woort dat ghi hoort, en is mijn niet, maer des ghenen die mi ghesonden heeft, des vaders.
Dit heb ic v geseyt noch bi v bliuende
maer die vertrooster, die welcke die heylige gheest is, welcken die vader seynde{n} sal in minen naem, die sal v alle dinck leeren, en{de} sal v ingeue{n} al tghene dat ick v segge.
Vrede late ick v, minen vrede geue ick v, niet gelijc als die werelt gheeft, gheef ict v. En laet v hert niet verstoort worde{n} noch niet vreesen.
Ghi hebt ghehoort, dat ick gheseyt heb, Ick ghae, ende ick coeme tot v. Waert dat ghi mi lief hadt, ghy soudt v sekerlick verbliden, want ick hebbe v gheseyt, ick ghae totten vader, wa{n}t die vadere meerder is dan ick.
En{de} nv heb ict v geseit eer dattet geschiet, op dat ghijt ghelooft, alst gheschiet is.
Nv en sal ick niet veel met v spreken, wa{n}t de prince des werelts coe{m}t, en{de} en heeft niet in mi,
maer op dat die werelt kennen mach, dat ick den vader lief hebbe, en{de} gelijc als mi die vader een ghebot gegeuen heeft, also doe ick. Staet op, laet ons van hier gaen.
ICk ben een warachtige wijngaert, en{de} mijn vader is die ackerma{n}.
Alle rancke die in mi ghee{n} vrucht en draget, sal hi wechneme{n}, en{de} alle die vruchtbrenge{n}, sal hi reynige{n}, op dat si meer vruchte{n} voorbrenge.
Nv zijt ghi reyn, om dit sermoon, dat ic v geseyt hebbe,
Blijft in mi, en{de} ic in v. Gelijc een wijngaertranc ghee{n} vrucht en mach voortbrenge{n} va{n} haerselue{n}, ten si dat si in die wijngaert blijft. Also noch ghi, ten si dat ghi in mi blijft.
Ick ben een wijngaert, ghi zijt die rancken, die in mi blijft, en{de} ic in he{m}, dese bre{n}get veel vruchts voort. Want sonder mi en moecht ghi niet doen.
Ist dat yemant in mi niet en blijft, die sal wtgeworpe{n} worde{n} gelijc een rancke, en{de} sal verdorre{n}, en{de} si sullen vergadere{n} haer, en{de} worpe{n}se int vyer, en{de} bernense.
Ist dat ghi in mi blijft, en{de} mijn woorde{n} in v bliue{n} al wat ghi wilt, dat sult ghi begheere{n}, en{de} tsal v gescie{n}.
Daer in is mijn vader geglorificeert, dat ghi oueruloedige vrucht voort brengt, en{de} mijn discipulen wort.
Gelijck die vader mi lief ghehadt heeft, also heb ic v lief ghehadt. Blijft in mijn liefte.
Ist dat ghi mijn gebode{n} houdt, so sult ghi bliue{n} in mijn liefte, gelijc ic ooc mijns vaders gebode{n} gehoude{n} heb, en{de} blijf in zijn liefte.
Dit heb ic tot v gesproke{n}, op dat mine blijscap in v blijf, en{de} v blijscap veruult worde.
Dat is mijn gebot, dat ghi malcandere{n} sult lief hebbe{n}, gelijc als ic v lief gehadt heb.
Meerder liefte da{n} dese en heeft niemant, da{n} dat yema{n}t zijn leue{n} sedt voor zijn vriende{n}.
Ghi zijt mijn vriende{n}, ist dat ghi doet tghene dat ic v gebiede.
Hierna en sal ic v niet meer heete{n} knechte{n} wa{n}t een knecht en weet niet wat zijn heer doet Ic heb v vriende{n} genoemt, wa{n}t al tghene dat ic va{n} mine{n} vader gehoort heb, dat heb ick v openbaer gemaect.
Ghi en hebt my niet wtuercore{n}, maer ic heb v wtuercoren. En{de} ic heb v gestelt, dat ghi gae{n} soudt, en{de} vrucht voort brengen, en{de} v vrucht bliuen soude, op dat wat ghi biddende zijt den vadere in mine{n} nae{m}, hi v dat geue.
Dit ghebiede ick v, dat ghi malcanderen liefhebt.
Ist dat die werelt v hatet, weet dat si my eer dan v gehaet heeft.
Waert ghi van die werelt, die werelt soude liefhebbe{n} dat haer is. Maer want ghi van die werelt niet en zijt, maer ic heb v va{n} die werelt wtuercore{n}, daerom haet v die werelt.
Weest gedachtich mijns woorts, dat ic v geseyt hebbe. Die knecht en is niet meerder dan zijn heere, ist dat si mi veruolcht hebben, so sullen si v ooc veruolge{n}, hebben si mijn woort gehoude{n}, si sullent uwe ooc houde{n}.
Maer al dit sullen si v doe{n}, om mine{n} nae{m}. Want si en hebben niet gekent die mi gesonden heeft.
En waer ic niet gecomen, en{de} hadde met haer gesproke{n}, si en soude{n} ghee{n} sonde hebben, maer nv en hebben si niet daer si haer soude{n} mede ontsculdigen mogen van haer sonde.
Die mi haet, die haet ooc mine{n} vader.
Hadde ic niet wercke{n} gedaen onder haer, die nyemandt anders gedaen en heeft, si en souden gheen sonde hebben, maer nv hebben si gesien en{de} gehaet mi, en{de} minen vader.
Maer op dattet woort veruult worde, dat in haer wet ghescreuen is. Si hebben mi ghehaet te vergheefs.
Als die vertroster coemt, dien ic vande{n} vader sende{n} sal, den gheest des waerheyts, die vande{n} vader wtgaet die sal getuychnis gheue{n} van mi.
En{de} ghi sult getuych va{n} mi geue{n}, want ghi va{n} dat beghinsel met mi zijt.
DIt heb ick tot v gesproken, dat ghi niet gescandalizeert en soudt worde{n}.
Si sullen v buyte{n} der Synagoghe doen. Mer de{n} tijt sal come{n}, dat al die gene die v doodt, sal he{m} late{n} duncke{n}, dat hi God eene{n} dienst doet.
En{de} dit sullen si v doen, ouermidts dat si niet ghekent en hebben den vader oft mi.
Maer dit heb ic tot v gesproken, op dat, wanneer die tijt coemt, ghi deser ghedachtich zijt, dat ic v gheseyt hebbe.
En{de} dit en heb ick v niet geseyt vant beghinsel, want ick was met v. En{de} nv ghae ick totten ghenen die mi ghesonden heeft, en{de} nyemant van v en vraecht mi, waer gaet ghi?
Maer wa{n}t ick v dit geseyt heb, so heeft droefheyt v herte veruult.
Maer ick seg v die waerheyt, tis v profijt dat ick ghae. Want waert dat ick niet en ghinc, die vertrooster en soude niet come{n} tot v, Maer ist dat ic ghae, so sal ick hem tot v senden,
en{de} als hi coemt, sal hi straffen die werelt, va{n} sonde en{de} va{n} die rechtuerdicheit, en{de} va{n}t oordeel,
Va{n} die sonde, wa{n}t si en gelooue{n} in mi niet.
Va{n} die rechtueerdicheyt, wa{n}t ic gae totte{n} vader, en{de} hierna en sult ghi mi niet meer sien.
Va{n}t oordeel, wa{n}t de prince deser werelt is nv geoordelt
Noch veel heb ic v te seggen, maer ghi en mochtet nv niet drage{n}.
Maer als die coe{m}t, die welcke een gheest is des waerheyts, die sal v leeren alle waerheyt. Want hi en sal niet spreken van hem seluen, maer al dat hi gehoort heeft, dat sal hi spreken, en{de} dat toecomende is, sal hi vercondige{n}.
Die sal mi clarificeren, want hi salt vant mijn nemen, en{de} v vercondighen.
Al tghene dat die vader heeft, dat is mijn daerom heb ic geseyt, dat hijt va{n} mi sal nemen, en{de} v vecondigen.
Een weynich, en{de} ghi en sult mi niet sien en{de} weder een weynich, en{de} ghi sult mi sien want ick ghae totten vader.
Daerom seyden zijn discipulen onder malcander. Wat ist, dat hi ons seyt, een weynich, en{de} ghi en sult mi niet sien? en{de} wederom een weinich ende ghi sult mi sien, ende want ick ghae totte{n} vader?
Daerom seyden si, wat is dat dat hi seyt weynich? Wi en wete{n} niet wat hi seyt.
En{de} Iesus heeft bekent, dat si hem wouden vragen, en{de} heeft haer geseyt, Va{n} dat vraecht ghi onder malcandere{n}, dat ic geseyt heb, een weynich en{de} ghi en sult my niet sien, en{de} weder een weynich, ende ghi sult mi sien.
Voorwaer, voorwaer seg ick v, ghi sult screyen en{de} weene{n}, maer die werelt sal haer verbliden, Ghi sult bedroeft worden, maer v droefnis sal verandert worde{n} in blijscap.
Een vrouwe als si baert heeft droefnis, want haer vre is gecomen En{de} als si tkint gebaert heeft, is si des banghicheyts niet gedachtich, om die vruechde, datter een mensche in die werelt geboren is.
Daerom hebt ghi nv ooc droefnis. Maer ick sal v wederom sien, en{de} v herte sal hem verblijden, en{de} v blischap en sal niemant van v nemen.
En{de} in dien dach en sult ghi mi niet vraghen. Voorwaer, voorwaer seg ic v, So wat ghi bidden sult den vader in minen naem, sal hi v geuen.
Tot nv toe en hebt ghi niet begeert in mine{n} nae{m}, Begeert en{de} ghi sult ontfangen, op dat v blischap volmaect si.
Dit heb ick v in bisprake geseit, die tijt sal comen, dat ick v niet in bispraken sal spreken, maer opentlike{n} sal ick v van mine{n} vader vercondige{n}.
In die{n} dach sult ghi begheere{n} in mine{n} nae{m}, en{de} ick en seg v niet dat ick den vader bidde{n} sal voor v,
want die vader self v lief heeft, om dat ghi mi lief gehadt hebt, ende ghelooft hebt, dat ic van God wtgegae{n} ben.
Ick ben wtgegae{n} vanden vader, en{de} ben gecomen in die werelt, wederom late ick die werelt, en{de} ghae totten vader.
Sijn discipulen seggen hem Siet, nv spreect ghi opentlic, ende en segt ghee{n} bisprake.
Nv weten wi, dat ghi alle dinck weet, en{de} ten is niet van noode dat yemant v vraecht, daer door gelooue{n} wi dat ghi va{n} God zijt wtgegae{n}.
Iesus heeft he{n} geanwoort, Nv ghelooft ghi,
siet, die tijt genaect, en{de} is nv gecome{n}, dat ghi verstroyt sult worde{n}, een yegelick int zijn, en{de} mi alleen sult late{n}, en{de} ic en ben niet alleen want die vader is met mi.
Dit heb ick v geseyt, op dat ghi in mi vrede hebt, In die werelt sult ghi hebbe{n} benauwinge, maer betrout, ick heb die werelt verwonnen.
DIt heeft Iesus gesproke{n}, en{de} opslaende zijn ooge{n} inde{n} hemel, heeft geseyt Vader die vre is gecome{n}, clarificeert uwe{n} sone, op dat v sone v clarificere,
gelijc als ghi he{m} macht hebt gegeue{n} va{n} alle vleesch dat hi al die, ghi he{m} gegeuen hebt, gheue dat eewighe leuen.
En{de} dit is deewige leue{n} dat si alleen kenne{n} v een warachtich God en{de} dien ghi gesonde{n} hebt Iesum Christu{m}.
Ic heb v geclarificeert opter aerde{n}, twerc heb ic volbrocht, dwelc ghi mi ghegeuen hebt, dat ict doen soude.
En{de} nv so clarificeert mi, ghi vader bi vselue{n}, met die claerheit die ic gehadt hebbe, eer dat die werelt worde, bi v.
Ic heb uwe{n} nae{m} geopenbaert den mensche{n}, welcke{n} ghi mi gegeue{n} hebt va{n}der werelt. Si hoorde{n} v toe, en{de} ghi hebtse mi gegeue{n}, en{de} si hebbe{n} mijn woorde{n} onderhoude{n}.
Nv hebbe{n} si beke{n}t, dat al tghene dat ghi mi gegeuen hebt, van v zijn.
Want die woorde{n} die ghi mi gegeue{n} hebt heb ic haer gegeue{n}, en{de} si hebbense ontfangen, en{de} hebbe{n} warachtich bekent, dat ick va{n} v gecome{n} ben, en{de} si hebbe{n} gelooft, dat ghi mi gesonde{n} hebt.
Ic bid v voor haer Ic en bid voor die werelt niet, maer voor dese, die ghi mi gegeue{n} hebt, wa{n}t si v zijn
En{de} al tmijne is uwe, en{de} dat uwe is mijne en{de} ic ben geclarificeert in haer.
En{de} nv en ben ic niet in die werelt, en{de} dese zijn in die werelt, en{de} ic come tot v. Heylige vader, bewaert haer in uwen naem, die ghene die ghi mi gegeuen hebt, op dat si een zijn, ghelijck wi.
Als ick met haer was, bewaerde ick haer in uwen naem. Die ghi mi gegeuen hebt heb ic bewaert, ende nyemant en isser wt haer verloren, dan die sone des verlies, op dat die scrift veruult worde.
Maer nv come ick tot v, en{de} dit spreec ic inde werelt, op dat si mijn volmaecte blijschap hebben in haer seluen.
Ick heb haer gegeue{n} v woort, en{de} die werelt heeft haer gehaet, want si van die werelt niet en zijn gelijc ick mede van die werelt niet en ben.
Ick en bidde niet, dat ghi haer wt die werelt neemt, maer dat ghi haer bewaert vanden quade.
Si en zijn va{n}de werelt niet gelijc ic niet en ben va{n} de werelt.
Heyliget haer inde waerheyt. V woordt, is die waerheyt.
Gelijc ghi mi gesonde{n} hebt inde werelt, also heb ic haer ooc inde werelt gesonden,
en{de} voor haer so heylige ick mi seluen op dat si oock geheylicht mogen zijn, door die waerheyt.
Maer ick en bid niet voor haer alleen, maer ooc voor die ghene, die door haer woorden, geloouen sullen in mi
op dat si alle een zijn, ghelijck als ghi vader in mi ende ick in v, dat si mede in ons een zijn, op dat die werelt geloouen mach dat ghi mi gesonde{n} hebt.
En{de} ick heb haer ghegeuen die claerheit, die ghi mi ghegeue{n} hebt, op dat si een zijn, gelijc wi ooc een zijn.
Ic in haer, en{de} ghi in mi, dat si volmaect moghen zijn in een, en{de} op dat die werelt bekennen mach, dat ghi mi ghesonden hebt, en{de} haer lief ghehadt hebt, ghelijc ghi my lief gehadt hebt.
Vader, die ghi mi gegeuen hebt, wil ick, dat waer ick ben, dat si oock met mi zijn, op dat si mijn claerheyt sien moghen, die ghi mi ghegheuen hebt, want ghi mi lief ghehadt hebt voor die scheppinge der werelt.
Rechtueerdige vader, die werelt en heeft v niet ghekent, maer ick heb v gekent, ende dese hebben ghekent, dat ghi mi ghesonden hebt.
En{de} ic heb haer uwen nae{m} bekent gemaect, en{de} ick salse bekent maken, op dat die liefde, daer ghi mi mede lief gehadt hebt, in haer zijn mach, ende ick in haer.
ALs Iesus dit geseyt hadde, Is hi wt ghegaen met zijn discipulen, ouer dat beecxken der Ceder boomen, daer een hof was, in welcken hi ingheghaen is, en{de} zijn discipulen.
En{de} Iudas die hem verriet, wiste die plaets, want Iesus dicwil daer ghecomen hadde met zijn discipulen.
Aldus, Iudas genomen hebbende de bende, ende vanden ouerste Priesteren, ende Pharizeen dienaers, is derwaerts ghecomen met lanterne{n}, en{de} fackelen, en{de} wapene{n}
Iesus wetende al tghene dat hem ouercomen soude, is voor gegaen, en{de} heeft haer geseyt, Wien soect ghi,
Si hebben he{m} geantwoort, Iesum va{n} Nazareth? Iesus seit haer. Ick bent. En{de} Iudas die hem verriet stont met haer.
Als hi haer da{n} geseit heeft Ick bent, so zijn si achterwaert geghaen, ende in die aerde geuallen.
Daerom heeft hi haer weder gheuraecht, Wien soet ghi? Si hebben gheseyt, Iesum van Nazareth
Iesus heeft haer gheantwoort, Ick heb v geseyt, dat ict ben. Daerom ist dat ghi mi soect, so laet dese wech,
op dat veruult soude worden, twoordt dat hi gheseyt hadde. Wt die ghene die ghi mi ghegeuen hebt, en heb ick niemant verloren.
Symon Petrus, want hi een sweert hadde, heeft dat wtgetoghen, en{de} heeft des ouersten Priesters knecht ghesleghen, en{de} zijn rechter oor afgehouwe{n}. En{de} die knecht was ghenoemt Malchus.
Daer om heeft Iesus Petro gheseyt, Steect v sweert in v scheede. Den kelck die mi mijn vader gegeuen heeft, en wildy niet, dat ick he{m} drincken sal?
Aldus die bende, en{de} Capiteyn, en{de} die dienaers der Ioden hebben Iesum geuanghen, ende ghebonden,
ende gheleyt alder eerst tot Annam, want hi was Cayphas swager, die welcke een ouerste priester was van dat iaer.
En{de} Cayphas was die ghene, welcke den Iode{n} eenen raet gegheuen hadde, dattet profitelick was, datter een mensche sterf voor tvolck.
En{de} Symon Petrus volchde Iesum, en{de} een ander discipel. En{de} die discipel was den ouersten prister bekent, ende is met Iesu gheghaen in des ouersten priesters sael,
maer Petrus stondt buyten aen die dore. Daerom is die ander discipel wt ghegaen, die den oeursten Priestere bekent was,
en{de} heeft der vrouwe die de poorte bewaerde, gheseyt, ende heeft Petrum ingebrocht. Aldus heeft die dienstmaecht die de poorte bewaerde, tot Petrum gheseyt, En zijt ghi oock niet van die discipulen van desen mensche? Hi seyde, Ick en bens niet.
Die knechte{n} ende dienaers stonden by den colen, wantet cout was, ende wermden haer. Ende Petrus was oock met haer staende, ende warmde hem.
Daerom heeft die ouerste Priester Iesum gheuraecht, van zijn discipulen, ende van zijn leeringhe.
Iesus heeft hem geantwoort, Ick heb openbaerlick in de werelt ghesproken, Ick heb altijt geleert in die Synagoge, en{de} inden tempel, daer alle die Ioden tsamen comen, ende int heymelick en heb ick niet ghesproken,
Wat vraecht ghi mi? Vraghet den ghenen diet gehoort hebben, wat ick haer gheseit hebbe, Siet dese wetent, wat ick geseyt hebbe.
Als Iesus dit ghesproken hadde, een van die dienaers daer bi stae{n}de, heeft Iesu eene{n} kinneback slach ghegheuen, segghende, Antwoort ghi also den ouersten priestere?
Iesus heeft hem geantwoort, Hebbe ic qualick ghesproken, so gheeft getuychnis va{n} tquaet, maer heb ick wel gesproken, waer om slaet ghi mi?
Ende Annas heeft he{m} gebonden ghesonden tot Cayphas den oppersten priestere.
Symon Petrus stont en{de} wermde hem Ende si hebben hem gheseit, Sijt ghi ooc niet va{n} zijn discipulen. Hi heeftet versaect ende gheseyt, Ick en bens niet.
En{de} een wt den knechten des ouersten priesters, een maech des ghenen dien Petrus de oore af gehouwe{n} hadde, seyde hem, Heb ic v niet ghesien met he{m} inden hof.
Wederom heeft Petrus hem versaect, en{de} ter stont heeft den haen ghecraeyt.
Aldus leyden si Iesum van Caypha, in die Vierschael, ende twas smorghens ende si en hebben niet gegaen in die vierschael, op dat si niet besmet en souden worden, maer dat si Tpaesschen eten souden,
Daerom is Pylatus tot haer wtgegaen, buyten, ende heeft gheseyt, Wat clachte brengt ghi teghen desen mensch?
Si hebben gheantwoort, en{de} hem geseyt, Waert dat hi gheen misdader en waer, wi en souden hem v niet gheleuert hebben.
Daero{m} seyde haer Pylatus, Neemt ghi hem, en{de} oordeelt hem nae uwe wet. Daerom hebben die Ioden hem geseyt, Ons en is niet gheoorloeft yemant te dooden,
Op dattet woort Iesus veruult soude worde{n}, dwelck hi geseyt hadde, te kennen geuende, met wat doot hi steruen soude.
Daerom heeft Pylatus weder ingheghaen in die vierschael, ende heeft Iesum gheroepen, ende hem geseyt, Sijt ghi coninck der Ioden?
Iesus heeft geantwoort Segt ghi dat van vselue{n}? oft hebbent andere, v van mi geseyt?
Pylatus heeft geantwoort, Ben ic een Iode? V volck ende ouerste priesteren, die hebben v mi geleuert. Wat hebt ghi ghedaen?
Iesus heeft geantwoort, Mijn rijck en is van dese werelt niet. Waert dat mijn rijc van dese werelt waer, voorwaer mijn dienaers soude{n} strijden, op dat ic den Ioden niet geleuert en worde, maer nv en is mijn rijc niet va{n} hier.
Aldus heeft Pylatus geseit, Sijt ghi dan een coninck? Iesus heeft gheantwoort Ghi segghet, dat ick een coninck ben. Ick ben daer toe gheboren, en{de} daer toe in die werelt gecomen, dat ic der warachticheyt getuychnis soude geue{n}. Alle die ghene die wt die waerheit is, hoort mijn stemme.
Pylatus seyde hem, Wat is die waerheyt? Ende als hi dit gheseyt hadde, is hi weder wt gheghaen tot den Ioden, ende seyde haer, Ick en vinde gheen sake in hem,
Maer het is v een ghewoonte, dat ick v Spaesschens eenen quijt late. Daero{m} wilt ghi, dat ick v quijt late, den Coninck der Ioden?
Si hebben gheroepen al te samen wederom, segghende, Niet desen, maer Barrabam. Ende Barrabas was een mooordenaer.
DOen heeft Pylatus Iesum genome{n} ende heeft hem ghegheesselt.
Ende die ruyters vlechtende een croon va{n} doornen hebben sise geset op zijn hooft, en{de} hebben hem om ghedaen een purpur cleedt.
Ende quamen tot hem en{de} seyden, Weest ghegroet coninck der Ioden, en{de} gauen he{m} kinnebackslaghen.
Wederom heeft Pylatus wtghegaen buyten, ende seyde haer, Siet, ick brenghe hem v buyten, om dat ghi kennen muecht, dat ic gheen sake in hem en vinde.
En{de} Iesus is wt gheghaen, draghende een doornen croone, en{de} een purpuren cleet, en{de} seyde haer, Siet, een mensche.
En{de} als die ouerste priesteren, en{de} dienaers hem ghesien hadden, riepen si, seggende, Cruyst hem, Cruyst hem. Pylatus seyde haer, Neemt ghi hem, en{de} cruyst he{m} want ick en vinde in hem gheen sake.
Die Ioden hebben hem gheantwoort, Wi hebben een wet, ende na die wet moet hi steruen, want hi heeft he{m}selue{n} den sone Gods ghemaect.
Daerom als Pylatus dese woorde{n} gehoort hadde, heeft hi meer geureest,
ende weder in die vierschael gheghaen zijnde, seyde tot Iesum, Van waer zijt ghi? Ende Iesus en heeft hem gheen antwoort gegeuen.
Aldus seyde he{m} Pylatus, En spreect ghi mi niet? Weet ghi niet, dat ick macht hebbe v te cruycen, ende macht heb v vri te laten?
Iesus heeft geantwoort, Ghi en sout gheen macht hebben teghens mi, en waert v van bouen niet ghegeuen, Daer om die mi v geleuert heeft, heeft meerder sonde.
En{de} van dien socht Pylatus hem te ontslaen. En{de} die Ioden hebben gheroepen segghende. Ontslaet ghi desen, ghi en zijt gheen vrient des keysers. Al die hem selue{n} coninck maect, die seyt teghen den keyser
Als Pylatus dese woorden gehoort hadde heeft hi Iesum voort ghebrocht buyten, ende heeft gheseten te recht, in een plaets die ghenoemt is Litostrotos, maer opt Ebreeusch, Gabatha
<parens>en{de} het was Parasceue des Paesschens, ontrent die seste vre</parens> ende hi seyde den Ioden, Siet, uwen coninck.
Ende si riepen neemt wech, neemt wech. Cruyst he{m}. Pylatus seide haer, Sal ick uwen Coninck cruycen? Die ouerste priesteren hebben gheantwoort, Wi en hebben gheenen coninck, dan den keyser
Daeromme heeft hi hem haer doen gheuen, dat hi ghecruyst soude worden.
Ende si hebben Iesum ghenomen, en{de} hebben hem wt gheleyt. Ende draghende zijn cruys, is wtgegaen in een plaetse die genoe{m}t wort, Caluaria, en{de} opt Hebreusch Golgotha,
daer si hem gecruyst hebben, ende met hem twee andere, aen elcke side een, ende Iesum int middel.
En{de} Pylatus heeft eenen tijtel ghescreuen, ende heeften gheset op dat cruys, ende daer was ghescreuen, Iesus, Nazarenus, Coninck der Ioden.
Desen tijtel hebben veel Ioden gelesen, wa{n}t die plaetse daer Iesus gecruist was, was bi die stadt. Ende het was ghescreue{n}, Hebreeusch, Griecs, ende Latijns.
Daeromme seyden die ouerste priesters der Ioden, tot Pylatum, En wilt niet scriuen coninck der Ioden, Maer dat hi gheseyt heeft, ick ben Coninck der Ioden.
Pylatus heeft gheantwoort. Dat ick ghescreuen heb, heb ick ghescreuen.
Daeromme, die ruyters, als si Iesum gecruyst hadden hebben genomen zijn cleederen, ende hebben ghemaect vier deelen, eenen yegelijcken ruytere, een deel ende den rock, ende die rock was sonder naet, van bouen tsamen gheweuen ouer al.
Ende hebben geseyt onder malcanderen, en laet ons hem niet snijden, maer laet ons lote{n}, wiens dat hi si. Op dat die scrift veruult soude worde{n} seggende, Si hebben haer mijn cleederen ghedeylt, en{de} op mijn cleedt hebben si tlot gheworpen. Ende dit hebben die ruyters ghedaen.
Ende bi dat cruys Iesu, stont zijn moeder, en{de} zijns moeders suster, Maria Cleophe, ende Maria Magdalene.
Ende als Iesus zijn moeder gesien hadde, ende den discipel, den welcken hi liefhadde, daer by staende, seide hi zijnder moedere, Vrouwe siet dijn sone.
Ende daer na, seyde hi den discipele, Siet, dijn moeder. Ende van die vre af, heeft haer die discipel ghenomen in die sinen.
Hier na Iesus wetende datttet al volbracht was, op dat die scrift veruult soude worden, sprack hi, Mi dorst.
Daer was een vat gheset vol azijns. En{de} si, een spongie met azijn gheuult, daer omme Ysope settende, hebbense gebracht aen sine{n} mont
Ende als Iesus den azijn ontfangen hadde, heeft hi gheseyt, Het is veruult, Ende met een geneycht hooft, heeft hi de{n} gheest ghegheuen.
Daerom die Iode{n}, wanttet Parasceue was, op dat die lichamen niet int cruys en souden bliuen, op den Sabboth <parens>want twas eenen groote{n} dach des Sabboths</parens> hebben si Pylatum ghebeden, dat haer beenen ghebroken souden worden, ende wech ghenomen worden.
Daeromme zijn die ruyters ghecomen, ende hebben ghebroken die beenen vanden eersten, ende vanden anderen, die met hem ghecruyst was.
Maer als si tot Iesum gecomen waren, ende hebben hem nv doot ghesien, en hebben si zijn beenen niet ghebroken.
Maer een van die ruyters, heeft zijn side met een lancie gheopent, ende ter stont is daer wt gheloopen, bloet ende water.
En{de} diet ghesien heeft, heeft ghetuychnis ghegheuen, ende zijn getuychnis is waer,
en{de} hi weet dat hi waer seyt, op dat ghi oock ghelooft, want dit is gheschiet, op dat die scriftuere veruult soude worde{n}, Een been en sult ghi niet breken van hem.
Ende wederom een ander scrftuere seyt, Si sullen sien, in wien si ghesteken hebben.
Hier na heeft Ioseph van Aromathia Pylatum gebede{n}, om dattet een discipel Iesu was, maer int heymelic, om die vreese der Ioden, dat hi wech soude mogen nemen, dat lichae{m} Iesu. Ende Pylatus heeftet toeghelaten.
Ende Nycodemus welcke tot Iesum eerst snachts was gecomen, die is gecomen brengende bi na hondert pont ghemengde Myrre, en{de} Aloes.
Aldus hebben si tlichaem Iesu ghenomen, ende hebbent ghewonden in linden doecken, met costelijker saluen, ghelijck also die maniere is die Ioden te begraue{n}.
En{de} in die plaetse daer hi ghecruyst was, was eenen hof, ende inde{n} hof een nieuwe graf, daer noch niemant in gheleyt was.
Ende om die Parasceue der Ioden, wantet graf na bi was so hebben si Iesum daer gheleyt.
OPten eersten dach des Saboths, is Maria magdalena smorghen doe{n}t noch duyster was, gecomen tot dat graf, en{de} si sach den steen van dat graf genome{n}
Daerom liep si, en{de} is gecome{n} tot Symon Petrum, en{de} totten anderen discipel, dien Iesus lief hadde en{de} seyt haer, Si hebben den Heere wtet graf ghenomen, en{de} wi en weten niet, waer si hem gheleyt hebben.
Aldus is Petrus wtgegaen, en{de} die ander discipel, en{de} zijn gecomen tottet graf.
Daer liepen twee tsamen, en{de} die ander discipel liep zeerder, dan Peeter, ende is eerst gecomen tottet graf.
Ende als hi neder ghebuct hadde, heeft hi ghesien die lakenen, nochtans en is hi daer niet ingegaen.
En{de} Symon Petrus is gecomen, hem volgende, ende is int graf gegaen. Ende hi sach daer ligghen die lakenen,
ende den sweet doec, die op zijn hooft geweest hadde, niet liggende met die lakenen, maer verscheyden gerolt in een plaetse.
Aldus heeft doe{n} die ander discipel oock ingegaen, welcke eerst gecomen was bi dat graf, ende heeftet gesien, ende ghelooft,
want hi en wist noch die scrift niet, dat hi va{n}der doot moeste op staen.
Daerom, zijn die discipulen weder om gegaen tot haer seluen.
Maria stont buyten aen tgraf, screyende. Aldus als si screyde, neychde si haer int graf,
ende sach twee engelen in wit sittende, die een aent hooft, en{de} die ander aen die voeten, daer si Iesus lichaem geleyt hadden.
Si seggen haer, Vrouwe, wat schreyt ghi? Si seyt huer, Si hebben minen heer genomen, en{de} ick en weet niet, waer si hem gheleyt hebben.
En{de} als si dit geseyt hadde heeft si haer om gekeert, en{de} si sach Iesum staende, maer sie en wist niet dattet Iesus was. Iesus seyt haer,
Vrouwe, wat screyt ghi? wien soect ghi? Dese meynende, dattet een houenier was, seyt he{m}, Heere, hebt ghi hem wech genomen, segtet mi, waer ghi hem geleyt hebt, en{de} ick sal hem halen
Iesus seyde haer, Maria. Doen keerde si haer om, en{de} seyde hem, Rabboni, twelcke heet Meester.
Iesus seyt haer, En wilt mi niet raken, want ick en ben noch niet gheclommen tot minen vader. Maer gaet tot mijn broeders, en{de} segghet haer, Ick climme op tot minen vader, ende uwen vader minen God, ende uwe{n} God.
Maria magdalene is gecome{n}, bootschappende den discipulen, want ick heb den Heere ghesien, en{de} dit heeft hi mi gheseyt.
En{de} alst auont was, op dien dach, die vanden Sabboth is, en{de} die dueren gesloten waren, daer die discipulen vergadert waren, om vreese der Iode{n}, is Iesus gecome{n}, en{de} stont int middel, en{de} seyt haer, Vrede si v.
En{de} als hi dit geseyt hadde, heeft hi haer ghetoont handen en{de} side. En{de} als die discipulen den Heere ghesien hebben, zijn si verblijt gheweest.
Aldus heeft hi haer weder gheseyt. Vrede si v, ghelijck mi die vader ghesonden heeft, soe seynde ick v.
Als hi dit gheseyt hadde, heeft hi op haer geblasen, en{de} seyde haer, Ontfanct den heylige{n} gheest,
Wiens sonde{n} ghi vergheeft, worden haer vergeuen. Wiens ghi houdt zijn ghehouden.
Ende Thomas een vanden twaeluen, die ghenoe{m}t is Didimus, en was niet met haer, als Iesus quam.
Daerom hebbe{n} die ander discipulen geseyt, Wi hebben den Heere ghesien. En{de} hi heeft haer gheseyt, Het en si, dat ick sie in zijn handen dat teeke{n} der nagele{n}, en{de} mine{n} vinger steke in die plaetse der nagelen, ende mijn hant steke in zijn side, ick en sals niet gheloouen.
En{de} na acht daghen, waren zijn discipulen weder binnen, ende Thomas met haer. Iesus is gecomen met besloten dueren, en{de} heeft gestaen int midden, en{de} heeft geseit, Vrede si v.
Daer na seit hi tot Thomas, Steect hier in uwen vinger, en{de} siet mijn hande{n}, en{de} brengt v hant bi, en{de} steectse in mijn side, en{de} en wilt niet ongeloouich wesen, maer geloouich.
Thomas heeft geantwoort, en{de} geseyt tot hem, Mijn Heere mijn God.
Iesus seyt he{m}, Want ghi mi gesien hebt Thoma, hebt ghi ghelooft, Salich zijn si, die niet ghesien en hebben, en{de} ghelooft hebben.
Veel ander teekene{n} heeft Iesus gedaen in die tegenwoordicheyt zijnre discipulen die welcke niet gescreue{n} en zijn in dit boec
Maer dese zijn gescreuen, op dat ghi ghelooft, dat Iesus is die sone Gods, ende op dat ghi geloouende, hebben muecht, dat leuen door sinen naem.
DAer nae heeft Iesus he{m} weder geope{n}baert, bi die zee Tiberiadis. Ende heeft he{m} aldus geopenbaert.
Daer waren te samen Simon Petrus, ende Thomas die Didimus hiet, en{de} Nathanael, welcke van Cana Galileen was, en{de} Zebedeus kinderen, en{de} twee ander wt zijn discipulen
Simon Petrus seyt haer, Ic gae vissche{n} Si seggen hem. Wi comen oock met v. Si zijn wt gegaen, en{de} geclomme{n} in dat schip ende van dien nacht en hebben si niet gheuanghen.
En{de} alst nv smorgens gheworden was, heeft Iesus gestaen opten oeuer. Nochtans die discipulen en hebben niet bekent, dattet Iesus was.
Iesus seyde haer, kinderen, hebt ghi niet wat toespijse? Si hebbe{n} ghantwoort, Neen wi.
Ende hi seyt haer, Worpt aen die rechter side vant schip dat net, en{de} ghi sult vinden. Daerom hebben si dat geworpen, en{de} nv, ouermits veelheyt der visschen, en mochten si dat niet trecken,
Daero{m} seyt dit discipel die{n} Iesus lief hadde, Petro, Tis die heere. Simon Petrus als hi hoorde, dattet die heere was, heeft he{m} met eene{n} rock gegort <parens>want hi was naect</parens> en{de} heeft he{m} geworpen in die zee.
En{de} die ander discipulen zijn met dat schip gecomen, want si en waren niet verde va{n}t lant, maer bi na twee hondert cubiten, treckende dat net der vissche{n}.
En{de} na dat si neder gelommen zijn op die aerde sagen si kolen liggen, en{de} visch daer op geleyt, en{de} broot.
Iesus seyt haer, Haelt van die visschen, die ghi nv gheuangen hebt.
Simon Petrus is opgeclomme{n}, en{de} heeft ghetoghen dat net opt landt, vol grooter vissche{n}, hondert en{de} drien vijftich. Ende al wasser soo veel, soo en is dat net niet gheschoort.
Iesus seyde haer, coemt, eet. Ende niemant van die discipulen dorst hem vraghen, Wie zijt ghi, wetende dattet die heere was.
Aldus is Iesus gecomen en{de} nam tbroot, en{de} ghaft haer, en{de} den visch des gelijcs.
Dit is nv die derde reyse, dat Iesus gheopenbaert heeft sinen discipulen, als hi vander doot opgestaen was.
En{de} als si ghegeten hadde. Seyt Iesus tot Simon Petrus, Simon Ioannis, hebt ghy mi lieuer dan dese? Hi seyt hem, ia ick heere, ghi weet dat ick v lief hebbe. Hi seyt hem, Voet mijn lammerkens.
Hi seyt hem wederom, Simon Ioannis hebt ghi mi lief? Hi seyde, ia ick heere, Ghi wetet, dat ick v lief hebbe. Hi seyde hem wedero{m}, Voet mijn lammerkens.
Hi seyt he{m} ten derdenmael, Simo{n} Ioannis hebt ghi mi lief? Petrus is droeuich gheworden, om dat hi hem driemael gheseyt had, hebt ghi mi lief. En{de} heeft hem gheseyt, Heere, ghi weet alle dinck, ghi weet, dat ic v lief hebbe. Iesus seyde hem, voet mijn schape{n}
Voorwaer, voorwaer seg ic v, als ghi ionger waert, ghorde ghi v, ende wandeldet waer ghi wout, Als ghi out geworden zijt, sult ghi uwe handen wtsteken, ende een ander sal v binden, ende leyden daer ghy niet en wilt.
En{de} dit heeft hi geseyt, te kennen gheuende, met wat doot dat hi Godt soude clarificeren. Ende als hi dit gheseyt hadde, seyde hi, volcht mi.
Petrus om ghekeert zijnde, heeft ghesien den discipel dien Iesus lief hadde, volghende die oock int auontmael op zijn borst gherust heeft, ende gheseyt, heere, wie ist die v verrade{n} sal?
Daerom als Petrus desen gesien had seyt hi Iesu, Heer wat sal dese?
Iesus seyt hem, Ick wil dat hi soe bliue, tot dat ick comen sal, wat leyt v daer aen? volcht ghi mi.
Ende dit woort is onder die broeders wt ghegaen, dat die discipel niet en sterft Ende Iesus en had hem niet gheseit, hi en sterft niet, maer ist dat ick wil dat hi blijft wat leyt v daer aen?
Dit is dese discipel die ghetuychnis gheeft van dese, en{de} heeft dit ghescreuen. Ende wi weten dat zijn getuychnis warachtich is.
Ende daer is noch veel anders, dat Iesus ghedaen heeft, het welcke, waert datment al screef, ick meene, dat die werelt die boecken niet begrijpen en soude, diemen scriuen soude.
PAulus, knecht Iesu Christi, gheroepen Apostel, wtgescheyde{n} tot dat Euangelium Gods,
dwelck hi voormaels hadde beloeft door zijn propheten, in die heylige scriften,
van sinen sone, die hem gheworden is wt dat saet Dauid, nade{n} vleesch,
welcke voor geoordineert is sone Gods inder macht nade{n} gheest des heylich makinge, wt der verrisenisse der dooden ons heere{n} Iesu Christi
Door den welcken wi gracie ontfange{n} hebben, en{de} dat Apostelschap, om gehoorsaem te zijne de{n} gelooue, in allen heydene{n} voor sinen naem.
Inden welcken ghi ooc geroepen zijt Iesu Christi.
Allen die te Rome zijn wtuercore{n} Gods, geroepe{n} heylige{n}, gracie si met v, en{de} vrede van God den vader, en{de} onsen heere Iesu Christo.
Ten eersten dancke ick mine{n} God door Iesum Christum voor v allen, ouermidts dat v gelooue vercondicht wort door alle de werelt,
Want God is mijn getuyghe, den welcken ick diene in mine{n} gheest, int Euangelie zijns soons, dat ick sonder ophouden uwer gedachtich ben, in mijn ghebeden.
Altijt biddende, oft mi door eenige maniere doch, tot eenigher tijt gebueren mochte een gheluckige reyse <parens>door Gods wille</parens> tot v te comen.
Want ick begheere, v te sien, op dat ick wat gheestelijcke ghaue v mede deyle, waer door ghi ghesterct moecht worden,
dat is, dat ick een gemeene vertroostinghe in v vercrigen mochte door v en{de} mijn ghelooue, dat wi te samen hebben.
Voort broeders, wil ick dat ghy weet, dat ick dicwils voor my ghenomen hebbe te comen tot v, maer ic ben belet tot nv toe op dat ic ooc eenige vrucht mocht hebben in v, gelijc in ander heydene{n}.
Ick ben een schuldenaer den Griecken en{de} de{n} Barbare{n} den wijsen en{de} onwijsen.
Aldus so veel als in mi is, ben ic bereyt, v ooc die te Roome{n} zijt, te preken dat Euangelie.
Ick en schame mi dat Euangelie niet, Want tis die macht Gods tot salicheit alle die gelooue{n} eerst den Iode{n}, oock mede den Griecken,
Wa{n}t die rechtueerdicheit Gods wort daer door ope{n}baer, wte{n} geloof inde{n} geloof. Alsser gescreue{n} staet, Die rechtuerdige leeft wte{n} gelooue.
Wa{n}t die toornicheit gods va{n}de{n} hemel geopenbaert wort, teghe{n} alle ongoddiensticheyt en{de} onrechticheyt der mensche{n}, die de waerheyt in onrechticheyt onthoude{n}.
Daero{m}, want het ghene, dwelcmen van God Bekenne{n} mach, is in haer openbaer, God heeftet haer geopenbaert,
wa{n}t zijn onsienlike dinghe{n} va{n} die creatuer des werelts, door die dinge{n} die ghemaect zijn verstaen zijnde, gesien worde{n}. En{de} ooc zijn eewige macht, en{de} godheit, Also dat si ghee{n} onschult en hebben,
daero{m} dat, als si God hebben bekent, en hebbe{n} si he{m} niet als god geeert, en{de} dancbaer geweest, Maer si zijn in haer gedachte{n} ydel geworde{n}, en{de} haer onwijs herte is verdonckert,
wa{n}t seggende dat si wijs zijn, zijn si sot geworde{n}.
En{de} si hebben verandert die glorie des onuerganckeliken Gods, in een ghelijckenisse eens beelts des verganckelics menschs, en{de} der vogelen, en{de} vieruoetige, en{de} cruype{n}de dieren.
Daero{m} heeftse God ouer geleuert, in die begeerlichede{n} haerder herte{n}, in onreynicheyt, dat si haere{n} lichame soude{n} schandelijcke dinge{n} aen doen in he{n} selue{n},
Want si die waerheyt Gods verandert hebben in loghene{n}, en{de} hebbe{n} geeert, en{de} gedient de{n} creatuere{n}, boue{n} de{n} schepper, die welcke gebenedijt is inder eewicheyt, Amen.
Daerom, heeft God haer ouergeleuert in oneerliken passien, want haer vrouwe{n} hebben verandert de{n} natuerlike{n} gebruyc in een gebruyck dat daer is teghen die natuere.
Des gelijcs oock die mannen, verlatende den natuerliken gebruyck der vrouwen, hebben hittich gheworden, in die begheerlicheyt tot malcanderen, mannen in mannen leelicheyt bedriuende, en{de} tloon alst behoorlick was van haer dwalinghe in he{n} seluen ontfanghende.
En{de} ghelikerwijs als si haer niet ghegeuen en hebben, God te hebben in kennissen, soe heeft God haer ouergheleuert in eenen verkeerden sin, dat si doen souden dinghen, die welcke niet en behooren,
veruult zijnde va{n} alle onrechticheit, quaetheit oncuischeit, ghiericheit, boosheit, vol nijts doorslagen, kiuinge, bedroch, quaetherticheit, oorblasers,
achterclappers, Godshatende, spijtighe, hoouerdige, opgeblasen, vinders van quade, den ouderen niet gehoorsaem,
onwijs, onghemaniert, sonder beweechlijcheyt, sonder trouwe, sonder bermherticheit,
Diewelcke na dat si gods rechtueerdicheyt ghekent hadden, en hebbens niet verstae{n}, want die sulcke dingen doen, de{n} doot weerdich zijn, niet alleen die dese dinghen doen, maer oock die consentere{n} den ghene{n} diese doe{n}.
DAero{m}, ghi niet onschuldich en zijt, o mensce, wie ghi zijt, die daer oordelt Want int ghene ghi eene{n} andere{n} oordeelt verdoemt ghi v seluen, Wa{n}t ghi doet die selue dinge{n}, die welcke ghi oordeelt,
Wa{n}t wi weten dat Gods oordeel naer die waerheyt is, teghe{n} die ghene die alsoodanighe dinghen doen,
Meent ghy oock o mensch die welcke haer oordeelt die sodanige dinghen doen en{de} doetet seluer, dat ghy ontuliede{n} sult dat oordeel Gods?
Oft ghi den rijcdom zijnder goetheit, ende verdrachlicheit, en{de} lancmoedicheyt versmaet? Weet ghi niet dat die goetheit Gods, v tot penite{n}cie leit?
Mer na v herdicheit, en{de} onbewegelick herte tot penitencie, vergadert ghi v seluen toornicheyt inde{n} dach des torens ende der openbaringe des rechtueerdich oordeels Gods,
die welcke eenen yegelijcken loon sal gheuen nae zijn wercken,
glorie ende eere, ende onuerganckelicheyt, den ghenen die met ghedoochsaemheyt in goede wercken soecken dat eewich leuen.
Maer de{n} ghene{n} die welcke kijfachtich zijn en{de} der waerheit niet gehoorsae{m} zijn, maer der onrechticheit geloouen, sal gramscap ouercome{n}, ende onwerdicheyt,
ende tribulacie, ende bangicheyt, ouer alle sielen der menschen die quaet doen, eerst den Iode, ende Griecke.
Maer glorie ende eere, en{de} vrede, alle die goet doende is, ten eersten den Ioden, oock den Griecken.
Want daer en is gheen wtneminghe der persoonen by Godt.
Dye sonder wet ghesondicht hebben, sullen sonder wet, verghaen, ende dye in dye wet misdaen hebben, sullen door dye wet gheoordeelt worden.
Want niet die de wet hooren, zijn rechtueerdich bi God, maer die doenders des wets sullen gerechtueerdicht worden
Want ist dat die heydenen, die gheen wet en hebben, wt der natueren doen tghene dat die wet inhoudt, dese gheen wet hebbende zijn he{n} seluen een wet.
Die daer bewisen dwerc des wets gescreuen in haer herten, door tgetuyge van haer conscientie, en{de} haer gedachte{n} he{n} selue{n} besculdige{n}de oft ooc o{n}sculdige{n}de
in die{n} dach, als god oordeelen sal die verborgentheden der mensche{n} na mijn Euangelie door Iesum Cristum.
Ist dat ghy wort een Iode ghenoemt, ende rust in die wet, ende glorieert in god
ende bekent sinen wille, ende prijst die profitelijcste dinghen, geleert zijnde door die wet,
ende ghi betrout v seluen te sine een leytsman der blinden, een onderwiser der onwetender,
een leerder van die onwijsen een meester der simpelen, hebbende een forme des wetentheyts, en{de} des waerheits in dye wet.
Daerom ghy dye daer leerdt eenen anderen, v seluen en leerdy nyet. Ghi die preect niet te stelen, steelt.
Ghi die segt, men sal gheen ouerspel doen, doet ouerspel. Ghi die daer afgoden versmaet beneemt God zijn eere.
Ghi die in die wet glorieert, onteert God door ouertredinge des wets,
wa{n}t die naem Gods wort door v gheblasphemeert onder die heydenen, als daer ghescreuen staet.
Die besnijdinghe is profitich, ist dat ghy dye wet houdt. Maer ist dat ghy een ouertreder des wets zijt, uwe besnijdinghe is verandert in onbesnijdinge.
Daer om waert sake, dat die onbesnidinge die rechtueerdichmakinghe des wets onderhielde, en sal niet, zijn onbesnijdinge, voor een besnijdinghe gherekent worden?
Ende dat na die natuere onbesneden is, ist dattet dye wet onderhoudt, sal oordelen v, dye na der letteren en{de} besnijdinge een ouertreder zijt des wets.
Want nyet dye int openbaer een Iode is, noch die besnijdinghe die welcke int opebaer is, int vleesche,
maer dye int heymelijcke een Iode is, ende die besnijdinghe des herten, dye welcke door den gheest is, nyet in dye letter, welcks lof en is nyet wt den menschen maer wt God.
WAt heeft dan een Iode meer? oft wat profijt is die besnidenisse?
Veel in alle maniere{n}. Want ten eersten, dat haer ghelooft zijn die woorden Gods.
Maer wat ist dan, ofter sommige van hem nyet gelooft en hebben? En heuet haer onghelouicheit tgheloof Gods nyet te niet ghemaect? Dat moet verre zijn.
God is warachtich, maer alle menschen loghenachtich. Alsser gheschreuen is. Op dat ghy gherechtuerdicht wort in uwe woorden, ende verwinnet, als ghi geordeelt wort.
Ist dat onse ongerechticheit, gods rechtuaerdicheyt prijset, wat sullen wij dan segghen? Is God dan onrechtuaerdich, dat hy gramscap op ons brenct? Ic spreec nade{n} me{n}sche.
Gheensins, want anders hoe sal God die werelt ordeelen?
Ist dat gods waerheit door mijn logen oueruloedich gheweest is tot zijnder glorie{n}, waer o{m} werde ic dan noch als een sondaer geordeelt?
Ende niet <parens>als wi gelastert worde{n}, ende als sommighe segge{n} dat wi seggen</parens> laet ons quaet doe{n} op datter mach goet wt comen, welcker verdoemenis rechtuaerdich is.
Wat ist dan? Gaen wi haer te bouen? In ghee{n}der maniere{n}: wa{n}t wi bewesen hebben die Iode{n} en{de} de griecke{n} al te samen onder die sonde te zijn,
alst gescreue{n} is: Want daer en is nyema{n}t rechtuaerdich,
nyema{n}t verstandich, niema{n}t god soecke{n}de.
Alle gader zijn si af geweke{n}, altesame{n} zijnse onnut geworde{n}, daer en isser gheen dye goet doet, daer en isser niet tot eene{n}.
Haer kele is een ope{n} graf haer tonge hebbe{n} si tot bedroch ghebruyct slangen fenijn is onder haer lippe{n},
welcker mondt vol is va{n} vloecken ende bitterheyt
Haer voeten zijn haestich om bloet te storten.
Vernielinge ende ongeuallicheyt is in haer wegen,
ende den wech des vredes en hebben si niet bekent,
si en hebbe{n} dye vreese gods niet voor oogen.
Wij wete{n}, so wat die wet seyt, dat seyt si tot die in die wet zijn, op dat alle mont ghestopt wort, ende alle dye werelt god onderdanich worde,
daer om, dat door dye wercken des wets, alle vleesch niet gerechtuerdicht en wort, voor zijn aensicht. Wa{n}t door die wet, coemt dye kennisse der sonde{n}.
Mer nv, is sonder die wet die rechtuerdich{eyt} gods geope{n}baert, betuycht zijnde door die wet en{de} prophete{n}.
Wa{n}t die rechtuerdicheyt gods, is door tgeloof Iesu Christi, in alle{n}, en{de} op alle{n} die geloue{n} in he{m}. Wa{n}t daer en is ghee{n} onder scheyt,
wa{n}t si alle gader gesondicht hebbe{n}, en{de} behoeue{n} die glorie gods.
Mer si werden om niet rechtuerdich gemaect door zijn gracie, door dye versoeninge, welcke in Ihesu Christo is.
Den welcken god voorghestelt heeft een versoeninge, door tgeloue in zijn bloet, tot een bewisinghe zijns rechtuerdicheyts, om dye verghiffenis der voorleden sonde{n},
dwelck god verdrage{n} heeft, om te bewisen zijn rechtuerdicheyt in desen teghenwoordighe{n} tijt, op dat hi rechtuerdich si, en{de} rechtuerdich make{n}de de{n} ghene{n} die wte{n} gheloue Iesu Christi is.
Waer is dan v gloriacie? Si is wt gestooten. Door welcke wet? Der wercken? Neen. Maer door die wet des geloofs.
So houde{n} wi dan, dat die me{n}sch gerechtuerdicht wort door tgeloof, sonder die wercken des wets.
Oft is god allee{n} der Iode{n}, en{de} niet mede der Heydene{n}? Ia, ooc va{n} die heydenen.
Wantet een God is die rechtuaerdich maect die besnijdenis wten gheloof, en{de} die onbesnijdinghe door tgheloof.
Maken wij dan die wet tot niet door tgheloof? dat si verre, mer wij setten die wet.
DAer om wat sullen wi seggen, dat geuonden heeft Abraham onsen vader na den vleesch?
want is Abraham wt wercken des wets rechtuerdich gheworden, soo heeft hy glory, maer nyet by god.
Wa{n}t wat seyt die scriftuer? Abraham heeft God ghelooft, ende tis hem gherekent tot rechtuerdicheyt.
Maer die ghene die daer werct, en wort dat loon niet toe gheschict door gracy maer door schult.
Voort die ghene, die daer n{iet} en werct, mer gelooft in he{m} die daer rechtuerdich maket den bosen, zijn gheloof wort he{m} gherekent tot rechtuerdicheyt, na tvoornemen der gracie Gods.
Ghelijck als oock Dauid wt leyt die salichmakinge des menschen, welcke{n} God die rechtuerdicheyt toeschict, sonder wercke{n}.
Salich die haer boosheden vergeue{n} zijn, en{de} die haer sonde{n} bedect zijn.
Een salich man, die de Heer gheen sonden toe gerekent en heeft.
Daer om dese salichmakinge blijftse alleen in die besnidinge, oft oock in dye onbesnijdinghe? want wi segghen dattet geloof Abraha{m} toegereke{n}t was tot rechtuerdicheyt.
Daer o{m}, hoe ist he{m} toe gescreue{n}, als hy in die besnijdinge was? oft als hi in die onbesnidinge was? N{iet} in die besnidinge, mer in die onbesnidinge.
En{de} hi heeft ontfange{n} dat teeke{n} des besnidinghe, tot een teeke{n} va{n} die rechtuerdicheyt des geloofs, welcke is in die onbesnidenis, op dat hi wesen soude een vader van al die ghene die daer gelooue{n}de zijn door die onbesnidenisse, op dattet haer ooc toe gescreue{n} worde tot rechtuaerdicheyt,
op dat hi si een vader des besnijdenis. Niet allee{n} die daer zij{n} wter besnidenisse, mer ooc de{n} ghene{n} die nauolge{n} die voetstappe{n} des geloofs, welck is int onbesnijdinge ons vaders Abrahams.
Want dye beloftenis en is Abraham oft zijn saet niet geschiet door dye wet, dat hi ee{n} erfgenaem soude wesen des werelts, mer door die rechtuerdicheyt des geloofs.
Wa{n}t ist dat, die daer wter wet hooren, erfghenamen zijn, so is dat geloof te niet geworden, ende de beloftenis is te vergeefs gheschiet
wa{n}t de wet werct toornicheyt. Waer gheen wet en is, daer en is gheen ouertredinghe.
Daer omme wtet gheloof. Op dat nae der gracien die belooftenisse vast si, allen sade{n} Niet he{m} allee{n}, dye wt dye wet is, mer ooc he{m} die wten geloof is van Abraham, die welcke is ons alre vader
gelijc alsser ghescreue{n} is. Wa{n}t een vader va{n} veel volcs heb ic v gesedt voor god, die{n} ghi gelooft hebt, die leue{n}de maect die doode{n}, en{de} roept die dinghe{n} die niet en zijn, gelijc als die zijn.
Die welcke tege{n} de{n} hoop, inde{n} hoop geloeft heeft, dat hy een vader soude wesen van veel volcs, na dat ghene dat he{m} geseyt is. Alsoo sal v saet wesen gelijc die sterren des hemels, en{de} gelijc tsant des zees.
Ende niet cranck wesende int geloof, heeft niet aengemerct zijns selfs lichaem, nv bestorue{n}, als hi by na hondert iaer out was, noch ooc die verstoruentheit des buycs Sare.
Ooc aen die gelooftenisse gods en heeft hi niet getwifelt, door onghelouicheyt, mer hi is sterck geweest int gheloof, geue{n}de glorie god,
volcomelic wetende, want so wat god belooft heeft, dat is hy machtich ooc te doe{n}.
Daer o{m} ist he{m} ooc toe gescreuen tot rechtuerdicheyt.
En{de} ten is niet alleen gescreue{n} om he{m}, dattet he{m} toe gescreue{n} was tot rechtuerdicheyt
mer ooc om ons, de{n} welcke{n} toe gescreue{n} sal werde{n}, gelooue{n}de in hem, die daer verwect heeft va{n}der doot Iesum onsen heer,
die geleuert is om onse sonde{n}, en{de} is verresen om onse rechtuerdicheyt.
DAer om gerechtuaerdicht zijnde wten ghelooue, laet ons vrede hebben tot God, door onsen Heere Ihesum Christum
Door welcken wij eenen toeganck hebben door tgheloue in dese gracie, in welcke wij staen, en{de} gloriere{n} inde{n} hoop des glorie{n}, vande{n} kindere{n} gods.
En{de} dat niet alleen, mer wij gloriere{n} oock in ons tribulatie, wetende dat tribulatie pacientie werct,
pacie{n}tie proeuinghe, en{de} proeuinghe hoop,
voort hoop en bescaemt niet. Wa{n}t die liefte Gods is wt ghestort in onse herte{n}, door de{n} heilige{n} geest, die ons gegeuen is.
Wa{n}t waer toe is Christus anders als wij cranck waren nae gheleghentheyt des tijts ghestoruen voor dye boose?
want voor een rechtuaerdich nauwelic yema{n}t sterft, mer voor eene{n} goede{n} by auo{n}tuer yemant soude dorren steruen.
God die bewijset zijn liefde in ons. Want als wi noch sondaers waren nae der tijt,
is Christus voor o{n}s gestorue{n}. Daer om veel te meer gherechtuaerdicht wesende nv door zijn bloet, sullen wij behouden worden, door hem va{n} die toornicheyt.
Wa{n}t ist dat wi versoent zij{n} god, door de{n} doot zij{n}s soons, als wij noch vyanden waren. Veel meer versoent zijnde, sulle{n} wi behoude{n} worden door zijn leuen.
Ende nyet alleen dat, maer oock glorieren wij in God, door onsen Heere Ihesum Christum. Door welcken wij nv versoeninghe ontfanghen hebben.
Daer om gelijckerwijs door een me{n}sche die sonde in die werelt gecomen is, en{de} door die sonde den doot, ende also heeft door alle menschen den doot ghegaen. Inde{n} welcken si alle ghesondicht hebben,
wa{n}t tot die wet toe, was die sonde in die werelt. die sonde en wort niet aenghetijet, als daer gheen wet en was.
Maer dye doot heeft gheregneert va{n} Adam tot Moysem toe, ooc in dye ghene, dye niet ghesondicht en hadden, nae dye gelijckenis des ouertredincs va{n} Adam welcke een figuere draecht van des toecomende.
Maer niet ghelijc dye sonde is die gaue. Want ist sake dat door een sonde daer veel ghestorue{n} zijn, veel te meer die gracie gods en{de} die gaue door dye gracie eens menschen Christi Ihesu heeft oueruloedich geweest in veel.
En{de} niet ghelijc door een sonde, also ooc die gaue: wa{n}t dat oordeel wt een, tot die verdoemenis, maer die gracie wt veel sonde{n}, tot rechtuerdicheyt.
Wa{n}t ist dat door die sonde va{n} ee{n} dye doot geregneert heeft door ee{n}, veel te meer, die de oueruloedicheit des gracien ende des gauen en{de} der rechtuerdicheyt ontfange{n}, sullen regnere{n} int leue{n} door eene{n} Iesum Christu{m}.
Ald{us} gelijc door eens sonde, in alle me{n}sche{n} tot die verdoemenisse, also ooc door eens rechtuerdicheyt, in allen mensche{n} tot die rechtuerdicheit des leuens
wa{n}t gelikerwijs wi door eens me{n}sche{n} ongehoorsaemheyt veel sondare{n} gheworde{n} zijn. Also door ee{n}s gehoorsae{m}heyt, sulle{n}der veel rechtuerdich gemaect worden.
Die wet is in gecome{n}, o{m} d{at} die sonde oueruloedich soude worde{n}. Ende waer dye sonde oueruloedich geworden is, daer is de gracie veel meer oueruloedich geworden.
Dat gelijckerwijs dye sonde geregneert hadde in die doot, die gracie ooc also regnere{n} soude, door rechtuerdicheyt tot dat eewige leuen door Iesum Christu{m} onsen heer.
DAer o{m} wat sullen wi segge{n}? Sulle{n} wij in die sonde{n} blijue{n}, op dat dye gracie oueruloedich wert?
Dat si verre. Wi die de sonde ghestoruen zijn, hoe sullen wij noch daer in leuen?
Oft weet ghi niet broeders, d{at} wi al dye daer gedoopt zij{n} in Christo Iesu in zijn doot gedoopt zijn?
Wa{n}t wi zijn met he{m} begrauen door dat doopsel inde{n} doot, op d{at} gelijckerwijs Christus verwect is vande{n} doot, door die glorie zijns vaders, wi also ooc wandelen soude{n} in nyeuheyt des leuens.
Wa{n}t zijn wi mede geplant geworde{n} dye gelijckinghe zijns doots, zijns verrisenis sullen wij oock deelachtich worde{n}.
Dat wetende, dat onsen ouden me{n}sche met hem gecruyst is, op dat dat lichaem der sonden ghedestrueert worde, dat wi hier nae nyet en dienen die sonde
Want die daer gestorue{n} is, die is gherechtuerdicht vande sonde.
Voort, ist dat wi gestorue{n} zijn met Cristo wi gelooue{n} dat wi ooc leue{n} sullen met hem
wetende dat Christus verwect zijnde vander doot, nv niet meer en sterft: die doot en sal nv nyet meer heerscappie ouer he{m} hebben,
wa{n}t dat hi gestorue{n} is der sonde{n}, is hy gestorue{n} eens. Mer dat hi leeft, dat leeft hi god.
Alsoo ghi oock, acht v seluen die sonde doot te zijn, en{de} god te leue{n} door Iesum Christu{m}.
Daer o{m} en laet die sonde niet regneren in v sterflick lichae{m}, op dat ghi gehoorsaem zijt zijnder begeerlicheyt.
En{de} en wilt ooc niet v lede{n} geue{n} wapenen des onrechtuerdicheits die sonde, mer geeft v selue{n} god gelijc als wter doot leue{n}de, en{de} v lede{n} wapene{n} des rechtuerdicheyts gode.
Wa{n}t die sonde en sal ouer v ghee{n} heerscappie hebben. Ghy en zijt niet onder dye wet, maer onder die gracie.
Wat dan? sullen wi sondige{n}, ouermits d{at} wi niet onder die wet en zijn, mer onder dye gracie? gheensins.
En weet ghi niet, dat die ghene dye ghy v seluen knechte{n} geuet om gehoorsaem te zijn, dat ghi zijn knechte{n} zijt, die ghi gehoorsae{m} zijt, het si der sonde{n} totter doot, oft des gehoorsaemheyts tot dye rechtuerdicheyt.
Danck si God, dat ghi gheweest zijt knechten der sonde{n}, maer ghi hebt gehoorsaem gheweest wter herten, in die form des leerincs, in welcke ghy ouer ghegheuen zijt.
Ende verlost wesende van dye sonde, zijt ghy knechten gheworden des rechtuaerdicheyts.
Ick segghe dat menschelick is, om die crancheyt ws vleeschs, wa{n}t gelijckerwijs ghi v leden gegeuen hebt te dienen der onsuuerheyt, ende ongerechticheyt tot ongherechticheyt, also ooc geeft nv v lede{n} te dienen der rechtuerdicheyt tot heylichmakinge.
Wa{n}t als ghi knechte{n} waert der sonden, doe waert ghi vrij va{n} dye rechtuerdicheyt.
Daer om wat vrucht hadt ghy doe in dese, van welcke ghi v nv scaemt? want dat eynde va{n} dien is die doot.
Mer nv verlost va{n} die sonde, en{de} gods knechten gheworde{n} zijnde, hebt ghi v vrucht in heylichmakinghe ende eynde dat eewige leue{n}.
Want dye loon der sonden is dye doot. Ende die graci gods dat eewighe leuen door Ihesum Christum onsen Heere.
EN weet ghi niet broeders <parens>want dye de wet weten spreke ic</parens> dat die wet so lange domineert ouer dye me{n}sche, also langhe als hi leeft?
wa{n}t een vrouwe dye onder den man is, so lange als die man leeft, is si der wet verbo{n}de{n}, mer waert dat dye man doot waer so is si ontbo{n}de{n} va{n} die wet des mans
Aldus als die man leeft, soo sal si een ouerspeelster gherekent worde{n}, ist dat si is met eene{n} andere{n} ma{n}. Mer waer dye man gestorue{n}, so is si vrij van die wet des mans, dat si gheen ouerspeelster en is, al is si met eene{n} anderen man.
Aldus mijn broeders ghi zijt der wet oec gedoodet door dat lichaem Christi, op dat ghi eens anders zijt, die vande{n} doode{n} op gestaen is, om dat ghi god vrucht soudt doen:
wa{n}t als wi ware{n} in dat vleesch, die begeerlich{eyt} der sonde{n}, die welcke door die wet zijn wrochte{n} in ons lede{n}, om dye doot vrucht te doe{n}.
Maer nv zijn wij ontbonde{n} va{n} die wet des doots, he{m} gestorue{n} wesende, in welcke{n} wij ghehouden waren, op dat wi diene{n} souden door nyeuheit des geests, en{de} niet in outheyt des letters.
Daer o{m}, wat sullen wij segge{n}? Is die wet sonde. Gheensins, mer die sonde en heb ick niet geke{n}t, da{n} door dye wet: wa{n}t begeerlich{eyt} en soude ic n{iet} geke{n}t hebbe{n}, ten waer de wet hadde geseit. Ghi en sult niet begeere{n}.
Mer die sonde een oorsaeck nemende doort ghebodt, heeft in mi gewracht alle begheerlicheyt. Want sonder wet was die sonde doot.
Ende ick was leue{n}de sonder wet hier voormaels, maer als dit ghebodt was come{n}de, so is die sonde weder leuendich gheworden
maer ick ben ghestorue{n}. Ende dat ghebodt dat was totten leuen, is gheuonden by my te wesen tot die doot,
wa{n}t die sonde een oorsaeck nemende doort ghebodt, heeft mi verleyt, ende daer door heeftet ghedoodet.
Aldus die wet in hem seluen is heylich, ende dat ghebodt is heylich, ende rechtuaerdich ende goet.
Daer om dat goet is, is my dat dye doot geworde{n}? Ghee{n}sins, mer die sonde. Op dat die sonde soude beke{n}t worde{n}, door dat goet heeft si mi ghewrocht die doot, op dat worde{n} soude de sonde oueruloedeliker sondige{n}de door dat gebodt:
Wa{n}t wi wete{n} dat de wet geestelic is, mer ic ben vleeschelic vercoft onder die sonde.
Want dat ic wercke, en verstae ic nyet: want dat goet dat ic wil, dat en doe ick niet, maer dat quaet dat ic haet, doe ic.
Ende ist dat ic doe dat ic niet en wil, so co{n}sentere ick de wet datse goet is.
En{de} dan en doe ic nv dat niet, mer die sonde die in mi is wonende.
Wa{n}t ic weet d{at} in mi, dat is in mij{n} vleesch ghee{n} goet en woont: wa{n}t dat willen hangt mi aen, mer dat goet te volbrenge{n} en vinde ic niet,
wa{n}t ic en doe niet dat goet dat ic wil mer dat quaet dat ic niet en wil, dat doe ick
Voort, ist dat ic doe dat ghene die ic niet en wil, so en doe ic nv dat niet, maer die sonde die in mi wonende is.
Daer om so vinde ic de wet, wille{n}de goet doen, wa{n}t dat quaet hangt mi aen:
wa{n}t dye wet gods behaecht mi na de{n} inwe{n}dige{n} mensche.
Maer ic sie een ander wet in mijn lede{n} wederspannich wesende die wet mijns verstants, ende vange{n}de mi onder die wet des sondes, welcke in mijn lede{n} is.
Ick katiuich mensche, wie sal mi verlossen va{n} dit lichae{m} des doots?
Die gracie gods, door Iesum cristum onsen heer. Aldus ic selue mettet verstandt, diene dye wet Gods, maer met dat vleesch die wet des sondes.
So en isser nv gheen verdoemenisse den ghenen die in Christo Iesu zijn, de{n} ghenen die niet na de{n} vleesch wandelen,
want de wet van die geest des leuens, heeft my vrij ghemaect door Iesum Christu{m} vander wet der sonden en{de} des doots:
wa{n}t dat onmogelic der wet was, in welcke si cranck was door tvleysche, God zijn soon sendende onder dye gedaente des sondige{n} vleysch, van die sonde heeft hi verdoemt die sonde door tvleysch,
op dat dye rechtuaerdicheyt des wets veruult soude worde{n} in o{n}s, die niet na de{n} vleesche wandelen, mer na den geest.
Want die na den vleesch zijn, smaken dat gheen dattet vleesch toe behoort, maer die na de{n} geest zijn, geuoelen dat ghee{n} dat den gheest toe behoort.
Want dye wijsheyt des vleeschs is die doot, mer dye wijsheyt des geests, leuen en{de} vrede.
Daer om dat dye wijsheyt des vleeschs een vyantscap is tege{n}s god, wa{n}t si en is den wet gods niet onderdanich, noch oock nyet en mach.
Die inde{n} vleesche zijn, en moghen god niet behagen.
Mer ghi en zijt niet inde{n} vleesch, mer inden geest, ist anders dat de gheest Gods in v woont. Isser yemant die Christus gheest niet en heeft, dese en hoort he{m} niet toe,
maer is Christus in v, so is dat lichaem doot, om der sonde{n} wille, mer die geest leeft om dye rechtuerdicheyts wille.
Ist dat die gheest des ghee{n}s dye Iesum va{n}der doot verwect heeft in v woont, soo sal dye selfde die Ihesum Christu{m} verwect heeft va{n}der doot, ooc v sterffelike lichae{m} leue{n}dich make{n}, om zij{n}s geest wille, die in v wonende is.
Daer om broeders, soo zijn wij schuldenaers, niet den vleesch, op d{at} wi na de{n} vleesche soude{n} leue{n}.
Wa{n}t, ist dat ghy sult leuen na de{n} vleesche, so suldi sterue{n}. Mer ist dat ghi door den geest dye wercke{n} des vleesch doodet, soo sult ghi leuen.
Want al dye vanden gheest Gods ghedreuen worden, zijn kinderen Gods.
Ghy en hebt nyet ontfanghen den gheest des dienstachticheyt weder tot vreesen, maer ghi hebt ontfanghen den gheest der verkiesinghen der kinderen Gods, door welcken wij roepen Abba vader.
Dye selfde gheest gheeft ghetuyghe onsen gheest, dat wij Gods kinderen zijn.
Sijn wij kinderen, soo zijn wij oock erfghenaem Gods, ende mede erfgenaem va{n} Christo. Nochta{n}s lide{n} wi mede, wi sullen mede geglorificeert werden.
Want ic meyne dat lide{n} va{n} dese tijt niet gelijc te wesen die glorie die in ons geopenbaert sal worden.
Die verwachtinghe des creatuers, verwacht die openbaringe des kinderen gods.
Want die creatuer der ydelheyt onderworpe{n} is, niet willens, maer om sinen wille, die haer onderworpen heuet in hoop.
Dye creatuer selue sal verlost worden vanden dienst der verganckelicheyt, in die vrijheyt der glorie{n} der kindere{n} gods.
Want wij weten dat alle creatuere mede sucht, ende te samen met ons arbeyt tot deser tijt toe.
Maer niet alleen die, mer ooc wij selue, die de eerste vrucht des gheests hebbe{n}, wi selue suchten in ons seluen, de verkiesinge der kindere{n} gods verwachte{n}de de verlossinge ons lichaems.
Want wij zijn behouden door den hoop Hope dye gesien wert en is ghee{n} hope, wa{n}t dat yemant siet, wat hoopt hy?
Mer ist dat wi hopen dat wi niet en sien, dat verwachten wij door verduldicheyt.
Des gelijcs ooc die geest helpt onse cranchede{n}: wa{n}t dat selfde dat wi bidde{n} sullen, so dat behoorlick is en wete{n} wi niet, maer dye gheest selue bidt voor ons met onsprekelike suchte{n}.
Dye ghene dye de herten ondersoect, weet wat dye gheest begheert, want na god bidt hy voor den heylighen.
Wi weten dat de{n} ghene{n} die god lief hebben, alle dingen haer tsamen behulpelick zijn int goet. Te wete{n}, den ghene{n} die na dat opsedt geroepen zijn heylighe{n}.
Want die hi te voren ghewete{n} hadde, die selfde heeft hy ooc gheschict, ghelijc te worden den beelde zijns zoons, op dat hy mach zijn dye eerste geboren onder veel broederen,
die hi te voren gescict hadde, die selfde heeft hi ooc geroepe{n}, en{de} die hi geroepe{n} heeft, heeft hy ooc rechtuaerdich ghemaect, ende dye hi rechtuaerdich ghemaect heeft, die heeft hy oock groot gemaect.
Wat sullen wi dan hier toe segge{n}? is god voor ons, wie tegen ons?
Die welcke sine{n} eygen soon niet gespaert en heeft, maer voor ons allen heeft he{m} ouer gegeue{n}: hoe macht zijn, dat hi ooc niet met den seluen alle dinc ons gegeue{n} heeft?
Wie sal tege{n} die wtuercoren gods clachtich wesen? God is, die welcke rechtuaerdich maect,
wie is dye verdoemen sal? Christus Ihesus is dye gheen dye ghestoruen is, ymmer die oock verresen is die ooc is totter rechter hant gods, welc ooc voor ons bidt.
Wie sal ons dan scheyden van die liefde Christi? tribulacie? oft bangicheyt? oft veruolghinge? oft hongher? oft naectheyt? oft perikel? oft swaert?
gelijc alsser ghescreuen staet. Om v worde{n} wij ouer geleuert totter doot alle den dach. Wi zijn gheacht als scapen, die ter slacht gheschict zijn.
Mer in allen desen verwinnen wi door de{n} ghene{n} dye ons lief gehadt heeft,
wa{n}t ick ben seker, dat noch doot noch leue{n} noch engele{n} noch heerscappie noch machten noch aenstae{n}de noch toecomende dinghen, noch stercheyt,
noch hoocheyt, noch diepte, noch eenighe ander creatueren en sal ons moghen scheyden va{n} die liefte Gods, welck is in Christo Ihesu onsen heer.
ICk segghe die waerheyt in Christo Iesu, ende en lieghe niet, mijn conscientie mi mede een getuychnis geuende door den heylighen gheest,
dattet mi een grote droefheyt is, en{de} een stadighe smerte mijnder herten,
want ic self begheere verbanne{n} te zijn van Christo, voor minen broedere{n}, die welcke zijn mijn magen na den vleesch,
welcke zijn Israeliten. Den welcken die verkiesinghe der kinderen toe behoort, en{de} dye glorie ende testamenten, ende insettinge des wets ende dienst, ende die beloftenissen,
wt welcken vaders Christus is, na den vleesch, die God is ghebenedijt bouen al inder eewichheyt Amen.
Maer nyet dat woort gods wt is. Want niet alle die wt der besnijdingen zijn Israel dees zijn Israeliten,
noch oock diet saet zijn van Abraham, al tsamen kinderen, mer in Isaac sal v tsaet ghenoemt worden.
Dat is, niet die kinderen des vleesch, dees zijn kinderen gods, mer die welcke zijn kindere{n} der beloftenisse, worden gherekent int saedt,
want dat is dat woordt der beloftenissen. Na deser tijt sal ick comen, en{de} Sara sal een soon hebben.
Mer niet alleen dye, maer ooc Rebecca, hebbe{n}de wt eenre dracht Isaac ons vader.
Als die noch niet gebore{n} en ware{n}, noch nyet goets, noch quaets ghedae{n} en hadde{n}, op dattet voorneme{n} gods soude blijuen nader verkiesinge,
niet wt de{n} wercke{n}, mer wt de ghene die roepe{n}de was, is haer geseit, die meerder sal den minder dienen,
gelijc alsser ghescreuen is. Iacob heb ick lief gehadt, maer Esau heb ic gehatet.
Wat sullen wij dan segghe{n}? isser onrechtuaerdicheyt bi god? Ghee{n}sins,
wa{n}t hi heeft Moysi geseyt. Ic sal ontferme{n} wien ic ontfermt hebbe, en{de} sal barmherticheyt geuen den ghene{n} dien ic ontfermen sal.
Daer om so ist niet des wille{n}de oft des loope{n}de, mer Gods ontfermende.
Wa{n}t die scriftuer seyt Pharaoni. Daer toe heb ic v verwect, op d{at} ick mijn macht in v thoonen soude, ende op dat mijnen naeme vercondicht mach worden in dye gheheele aerde.
Daer omme soo ontfermt hy dye hy wil, en{de} die hy wil, verhart hy.
Daer o{m} segdi mi dan. Wat beclaecht me{n} dan noch? Wie wederstaet sine{n} wille?
O me{n}sche wie zijt ghi, dye god antwoort? Sal dat werck segghe{n} tot den ghene{n} diet ghemaect heeft, waer om hebt ghi my ald{us} gemaect?
En heeft een potbacker ghee{n} macht, dat hi wt een stuck maect, dat een vat ter eere{n}, en{de} dat ander vat ter oneeren?
Ist dan dat god willende gra{m}scap verthoone{n}, en{de} zijn macht bekent maken, heeft gheleden met grooter ghedoochsaemheyt, die vate{n} des gra{m}scaps bequaem totter doot,
om dat hi soude bewisen die rijcdomme zijnre glorien, in die vaten der bermherticheyt, welcke hy bereyt heeft tot zijnder glorien.
Welcke{n} hi ooc gheroepen heeft, niet alleen wt den Iode{n}, maer oock wt den Heydenen,
ghelijck als hi oock door Oseam seyt. Ick sal noemen, niet mijn volck, mijn volck, ende niet mijn lief, mijn lief, ende dye barmherticheyt nyet vercreghen en heeft, dye barmherticheyt vercregen heeft.
En{de} tsal wesen in die plaetse daer haer geseyt was, ghi en zijt mijn volck niet daer sullen genoemt worde{n} kindere{n} des leuenden Gods.
Esaias roept voor Israel. Al waer tgetal der kindere{n} va{n} Israel ghelijc tsant der zee so sullen die ouerbliuinghen behoude{n} worden.
Een voleynde{n}de, en{de} vercortende woort in dye rechtuaerdicheyt: Want dye heer sal een vercort woort inde aerde maken,
en{de} ghelijc als Esaias voorseyt heeft. Te{n} waer dat de heer van Sabaoth ons ghelaten hadde saet, Sodoma en{de} Gomorra soude{n} wi gelijc geweest hebben.
Wat sullen wi dan segge{n}? Dat die Heydenen die de rechtuerdicheyt niet geuolcht en hebben, hebbe{n} rechtuerdicheyt vercregen maer de rechtuerdicheyt die wtet geloof is
Maer Israel die de wet des rechtuaerdichheyts volgede, en is niet gecome{n} tot de wet des rechtuerdicheyts.
Waer o{m}? want si niet wt den geloue, mer als wt den wercke{n}. Sij hebbe{n} gestoote{n} aen die steen des hindernis
ghelijck alsser ghescreuen is. Siet, ick sette Syon eenen steen des aenstoots, ende een steen des scandalisatie. Ende alle dye ghene die daer in gelooft, en sal nyet bescaemt worden.
BRoeders, die wil mij{n}s herte{n}, en{de} tgebet tot god, geschiet voor he{m} totter salichheyt,
want ick geue hem getuych, dat si die liefde Gods hebbe{n}, mer niet na der wetenscap:
want si niet wete{n}de gods rechtuerdichheyt, en{de} soecke{n}de haer eyghen rechtuerdicheyt op te rechte{n}, en zijn der rechtuerdicheit gods niet onderdanich,
want dat eynde des wets is Christus, tot rechtuerdicheyt allen ghelouighen.
Want Moyses scrijft va{n} die rechtuerdicheyt die wt de wet is, dat die me{n}sche diese doet, sal daer door leuen.
Maer die rechtuaerdicheit die wten geloof coemt seyt also. En segt nyet in uwe herte, wie sal opclimmen inde{n} hemel, dat is, Christu{m} van bouen af te leyden.
Oft wie sal neder dalen int afgront? dat is, Christum vanden dooden weder te brenghen.
Maer wat seyt dye scriftuere? By is twoort in uwe{n} mont, en{de} in uwer herten. Dit is twoort des geloofs dat wi predike{n}
want ist dat ghi belijt met uwe{n} mont de{n} here Ihesum, ende ghelooft in dine herte, dat God hem verwect heeft vande{n} dooden, so sult ghi salich zijn.
Want metter herten gelooftmen totter rechtuerdicheyt, maer met de{n} mont gesciet belijdinge totter salicheyt:
want de scriftuere seyt. Al die in hem gelooft, en sal niet bescaemt worden.
Want daer en is ghee{n} onderscheyt des Iode oft Griecke{n}, wa{n}t hi is selue een heer van allen, rijck ouer al die hem ae{n}roepe{n}:
want wie den naem des heeren aenroept, sal salich zijn.
Mer hoe sullen si aenroepen den ghene{n}, in wien si niet gelooft en hebbe{n}? Oft hoe sullen si hem gelouen, den welcke{n} si niet ghehoort en hebben? Oft hoe sullen si hooren sonder predicant?
Hoe sulle{n} si prediken, ten waer dat si gesonde{n} worde{n}? geliker gescreuen staet. Hoe schoon zijn die voeten der gheenre die vrede verco{n}dighen die verco{n}dige{n}de zijn goede dinge{n}.
Mer si en zijn niet al gehoorsaem de{n} Eua{n}gelio: Want Esaias seyt. Here wie heeft ghelooft onsen gehoor?
Daer o{m} so ist geloof wten ghehoor en{de} tgehoor doort woort Christi.
Maer ic seg en hebben zijt niet ghehoort? Ia voorwaer, haer geluyt is wt gegaen in alle aertrijc, ende haer woorden in dye eynde{n} des omloops der aerden.
Mer ic seg. En heeft Israel nyet bekent? Moyses seyt eerst. Ic sal v verwecken tot veruolghinge door een volc, d{at} ghee{n} volck en is, door een dwaes volc sal ic v bewege{n} tot toornicheit:
wa{n}t Esaias derf en{de} seyt. Ick ben geuonde{n} va{n} die ghee{n} die mi niet en sochten, en{de} ben openbaer geworde{n} de{n} ghene{n} die mi niet en vraechde{n}.
Mer tege{n}s Israel seyt hi. Den geheelen dach heb ic mijn handen wtgerect totten volck, dat nyet geloue{n}de is en{de} mi tege{n} seggende.
DAer om segge ic v, heeft dan God zijn volck verstoote{n}? Gheensins: wa{n}t ick ben ooc een Israelijt wtet saet va{n} Abraha{m}, des geslachts va{n} Beniamin.
God en heeft zijn volck nyet verworpen, dat hy te voren bekent hadde. En weet ghi niet dat die scriftuer seit va{n} Helyas: hoe dat hi bidt bi God tegen Israel, segghende.
Heer si hebben v propheten ghedoodet, ende uwe outare{n} om ghewroet, ende ic ben alleen ghelaten, en{de} si leggen lagen mijn leuen.
Mer wat seyt he{m} dat godlic antwoort? Ick heb mij ghelaten seuen duysent mannen, die haer knyen niet gheboghen en hebbe{n} voor Baal.
Daer omme alsoo oock in deser tijt, dye ouerbliuinghe zijn salich gheworden, na die verkiesinghe des gracie Gods.
Mer ist door die gracie, so en ist nv niet door die wercke{n}, wa{n}t anders gracie dan ghee{n} gracie en is.
Wat ist dan? Dat Israel soect, dat en heuet hi niet vercrege{n}. Die verkiesinge heeftet vercrege{n}, en{de} die ander zijn verblint.
Geliker gescreue{n} is. God heeft haer gegeuen eenen gheest des berous, oogen, op dat si niet sien en soude{n} en{de} oore{n}, op dat si niet hooren en souden, totten dage toe van huyden.
En{de} Dauid seyt. Laet haer tafel worde{n} voor haer een strick, en{de} tot een geuangenis, en{de} tot een arghernisse, ende tot een vergheldinghe.
Haer ooghen moete{n} verduystert worden, op dat si niet en sien ende vercromt haren rugghe altijt.
Daer om seg ic. Hebbe{n} si also aengestoten dat si vallen souden? gheensins. Maer door haren val is die salicheyt den heydene{n} geschiet, om dat si haer nauolge{n} soude{n}:
mer ist dat hare{n} val rijcdomme{n} zijn des werelts en{de} haer verminderinge die rijcdo{m} der heydenen, hoe veel te meer haer volheyt?
Wa{n}t ic seg v de{n} heydene{n}. Also lange als ic een Apostel der heydene{n} ben, wil ic eere{n} mine{n} dienst
oft ick eenichsins mochte verwecken mijn vleesch, om neerstigher te achteruolghen ende salich te maken de sommige wt haer.
Wa{n}t is haer verwerpinge die versoeninge des werelts, wat sal die opneminghe zijn, anders dan dat leue{n} wten doode{n}?
Maer ist dat het beslach heylich is: soo is dat deech ooc heylich. Ende is dye wortel heylich, en{de} oock die tacken.
Maer al ist dat somige tacken gebroke{n} zijn, ende ghi, doe ghi een wilde olijfboom waert in haer zijt in gheint, ende zijt deelachtich geworde{n} dye wortel en{de} vetticheyt des olijfbooms,
en glorieert niet tegens die tacken. Ist dat ghi glorieert, ghi en draget dye wortel niet, mer die wortel v.
Soo segt ghi dan. Die tacken zijn gebroken, om dat icker ingheint soude worde{n}.
Tis wel. Door ongeloouicheyt zijn si gebroken, maer ghi staet door dat gheloue. En wilt gheen groot gheuoelen hebben, mer vreest.
Wa{n}t heeft god den natuerlike{n} tacke{n} niet ghespaert, siet toe dattet eenichsins niet gebuert, dat hi v ooc niet en spaert.
Daer om, siet die goetheyt ende strengicheyt gods. Die strengicheyt aen den ghene{n} die geuallen zijn, maer die goetheyt Gods in v, ist dat ghi in die goetheyt blijft. Want anders ghi ooc wtghesneden sult worde{n},
en{de} si <parens>ist dat si niet en blijuen int ongeloue</parens> sullen weder ingheint worden. Wa{n}t god mach haer weder om in inten.
Wa{n}t ist dat ghi wt eenen natuerliken wilde{n} olijfboom wt gesneden zijt, ende tege{n} die natuere gheint zijt in eenen warachtighe{n} olijfboom, hoe veel te meer, dese, die natuerlijcken zijn, sulle{n} geint worden in haren eyge{n} olijfboom?
Want broeders, ick en wil niet, dat ghi niet weten en sult dese verborghentheyt, op dat ghi by v seluen nyet wijs en zijt, dat dye verblintheit eens deels geschiet is in Israel, ter tijt toe, dat die volheyt der heydene{n} in gecome{n} ware,
en{de} alsoo soude gheheel Israel salich worden, alser ghescreue{n} is. Hi sal comen wt Syon, die daer verlost, en{de} afkeert die booshede{n} va{n} Iacob.
En{de} dit sal he{n} van mi een testament wesen, als ic wech sal neme{n} haer sonden.
Na den Euangelie zijn si vyanden om v, mer na der verkiesinge zijn si dye beminde om den vaderen.
Want Gods ghaue ende roepinghe zijn sonder berouwen:
want ghelijckerwijs ghi oock in voorleden tijden God onghelouich zijt geweest, maer nv hebt barmherticheit vercrege{n} door haer ongeloof.
Also zijn dese nv ooc ongelouich geworde{n}, daer doer dat ghi barmherticheyt hebt vercrege{n}, op dat si ooc barmherticheyt soude{n} moge{n} verweruen:
want God heeftse alle besloten onder onghelouicheyt, op dat hy haer alder souden ontfermen.
O diepheyt der rijcdommen, des wijsheyt en{de} kennisse gods, hoe onbegripeliken zijn zijn ordelen, en{de} onuindelic sine weghen
want wie heeft des here{n} sin bekent? oft wie is zijn raetsman gheweest,
oft wie heeft he{m} te vore{n} wat gegeue{n}, en{de} tsal he{m} weder om gegeue{n} worde{n}?
Wa{n}t wt he{m}, en{de} door he{m}, en{de} in he{m} zijn alle dinge{n}. Hem si eere, glorie inder eewicheyt Amen.
DAer om bid ic v broeders, door Gods barmherticheyt, dat ghi v lichamen wilt geuen tot een leue{n}dige offerhande, heilige en{de} god behage{n}de, redelike{n} uwe{n} dienst.
En{de} en wilt niet ghelijc worde{n} deser werelt, mer wort hermaect door vernieuwinge ws sins, op dat ghi proeuen moecht, welcke de wille gods is, goet en{de} aengenaem ende volmaect.
Wa{n}t ic segge door dye gracie die my gegeue{n} is, eene{n} yegelijc die ond{er} v verkeert, niet meer te wete{n}, dan het va{n} node is te weten, mer te weten tot soberheyt, ende een yeghelic, ghelijc god ghedeylt heeft dye mate des geloofs.
Want gelijc wi in een lichaem veel leden hebbe{n}, mer alle lede{n} niet een werck en hebben.
Alsoo zijn wij veel een lichaem in Christo, ende een yeghelijcken die een des anderen leden.
Hebbe{n}de verscheyde{n} gauen, na die gracie die o{n}s gegeuen is, het si prophecie, na dye rede{n} des geloofs,
oft dienst int diene{n}, of die leert in leeringe,
of die vermaent in vermaninge, die daer deelt in simpelh{eyt}, dye daer regeert in naerstich{eyt}, die daer ontfermhertich is in blijscappe.
Die liefte sonder beueynstheyt, hatende dat quaet, aenhangende dat goet,
door broederlijcke liefte malcanderen lief hebbende malca{n}dere{n} met eer voorcome{n}de
niet traech in naersticheyt, vuerich inde{n} geest, de{n} heer dienenden,
vrolic in hoop, verduldich in tribulacie, stadich int ghebet,
mede deelende den nootrufticheyt der heyligen, gheerne te herberghen.
Ghebenedijt den ghene{n} die v veruolge{n} Ghebenedijt, ende en wilt niet qualic wenschen.
Verblijt v met die verblijdende, en{de} screyt met die screyende,
hebt eene{n} sin met malcandere{n}, niet hoochmoedich va{n} v selue{n} geuoelende, mer maect v selue{n} ghelijc den ootmoedigen. En wilt niet wijs wesen bi v selue{n},
noch en geeft nyema{n}t quaet voor quaet, voorsie{n}de goede dingen, niet alleen voor god, mer oock mede in de teghenwoordicheit van alle menschen.
Ist dattet gheschien mach, so veel als in v is, met alle menschen vrede hebbende.
En wraect v seluen nyet mijn alder liefste, maer gheeft lieuer der toornicheyt een stede, want daer gheschreuen staet. Dye wraecke is mijne, ick salt verghelden seyt die Heere.
Daer om, ist dat v vyant hongert, spijst hem, heeft hi dorst, geeft he{m} dranck: wa{n}t ist dat ghi dit doet, so suldi vergadere{n} vierige kolen op zijn hooft.
En wilt niet verwonne{n} worde{n} vande{n} quade{n}, mer verwint dat quaet met goet.
ALle siele si onderdanich den ouerste machten. Wa{n}t daer en is ghee{n} macht dan va{n} Gode. Die welcke va{n} God zijn, zijn gheordineert.
Aldus, wie der macht wederstaet, wederstaet die ordinancie Gods. Ende diese wederstaen, dye crijgen hem selue{n} verdoemenisse.
Want die prince{n} en zijn nyet tot vreesen, den ghenen die wel doen, maer die qualick doen. Wilt ghy den macht nyet vreesen. Doet goet, en{de} ghy sult lof va{n} haer hebben,
want hi is een dienaer gods, v tot goede. Maer ist dat ghy doet dat quaet is, also vreest, wa{n}t hi niet te vergeefs tswaert en draecht, wandt hy is Gods dienaer, een wraecker tot toornicheyt, den ghenen dye doet dat ghee{n} dat quaet is.
Waer om ist va{n} noode onderdanich te zijn, niet alleen om de{n} toornicheyt, mer ooc om der co{n}scientie{n} wille,
wandt daer omme betaelt ghi tribuyt, want si zijn Gods dienaers, tot sulcke{n} dingen dienende.
Gheeft hier om een yeghelijcke datmen schuldich is, wie{n} tribuyt, tribuyt: wien scattinghe, scattinghe: wien vrees, vrees: wien eer, eer.
En zijt nyema{n}t yet sculdich, dan dat ghi malca{n}dere{n} lief hebt: wa{n}t wie sine{n} eue{n} mensche lief heeft, dye heeft dye wet veruult:
want ghi en sult ghee{n} ouerspel doen, ghi en sult niet dootslae{n}, ghi en sult niet stelen, ghi en sult ghee{n} valsch getuychnis segge{n}, ghy en sult niet begeere{n}. En{de} ist datter een ander ghebot is, dat wort in dyt woort begrepen. Ghy sult uwen naesten lief hebben als v selue{n}.
Dye liefde des naeste{n}, en werct gheen quaet. Aldus is een veruullinghe des wets dye liefde.
Ende desen tijt wetende, dattet die vre is ons nv vanden slaep op te staen, want dye salicheyt is nv naerder, dan doen, als wij meynden.
Dye nacht is voorby ghegaen, den dach is ghnaect. Daer om, laet ons af worpen die wercken der duysternissen, ende laet ons aendoen dye wapenen des lichts,
alsoe dat wij ghelijck inde{n} dach eerbaerlijcken wandelen, niet in brasserie, ende dronckenschap, niet in slaepcameren, ende onsuyuerheyt, niet in kijuagie, ende veruolghinghe,
maer doet aen den Heere Ihesum Christum. Ende dye sorchfuldicheyt des vleeschs, en doet niet inder begeerten.
DEn ghenen die cranck is int gheloof, neemt op: niet in kiuinge der gedachte{n}
Die een gelooft, datme{n} alle dinc eten mach Een ander die cranc is, eedt moes.
Die daer eedt: die en laet niet versmade{n}, die daer niet en eedt: ende die nyet en eedt, en oordeel niet dye daer eedt. Want god heeft hem op ghenomen.
Wije zijt ghy, dye eenen vreemden knecht oordeelt? Hy staet, oft hi valt zijnen heer, immer sal hi staen, want god is machtich te maken dat hy stae.
En{de} een ander oordeelt tusschen dach ende dach, mer die ander oordeelt va{n} elcke{n} dach. Een yegelijcke si in zijnen sin oueruloedich.
Die den dach onderscheyt, onderscheyt den heere, dye eedt, dye eedt den heere, want hy danct god, en{de} die niet en eedt dye en eedt niet den heere, ende danct god.
Want nyemant van ons en leeft hem seluen, ende nyemant en sterft hem seluen.
Tsi dat wi leuen, wi leuen den heer, tsi dat wi steruen, wij steruen den heer. Daer om leuen wi oft sterue{n} wij, wi hoore{n} den heer toe.
Wa{n}t daer toe is Christus ghestoruen, en{de} verresen: op dat hi ouer dooden ende leuendigen heerschappie soude hebben.
Mer waer om oordeelt ghi v broeder? oft oeck waer om versmaet ghi uwen broeder? wi sullen alte samen staen, voor die rechterstoel Christi.
Want daer gescreue{n} is. Ic leue spreect die heere, want mi sal alle knie ghebuycht worde{n}, en{de} alle tonge sal god beliden
Daer om sal een yegelic van ons, god rekeninge geue{n}, van he{m} selue{n}.
Daer om laet ons voort meer malcandere{n} niet oordeelen. Maer oordeelt dat lieuer, dat de{n} broeder gheen scandalizacie ende oorsaeck des vals geleyt en wort.
Want ick weet, en{de} betrouwe inden heere Iesum Christum, datter niet gemeen en is door hem seluen, dan den ghene{n} die rekent wat gemeen te wesen, dien selue{n} ist gemeen.
Ist dat v broeder bedroeft wert om der spise, so en wandelt ghy nv niet nae die liefde. En wilt niet verliesen met dijnre spijse den ghene{n}, voor welcke{n} Christus ghestorue{n} is.
Daer om, maect dat ons goet nyet gheblasphemeert en worde.
Want dat rijck gods en is niet spijs en{de} dranck, maer rechtueerdicheyt, en{de} vrede, en{de} vrucht inde{n} heyligen gheest.
Want so wie door dese Christo dient, die behaecht gode, en{de} is vanden menschen ghepresen.
Daer om laet ons achteruolgen, dat den vrede aengaet, en{de} den stichticheyt, den eene{n} teghen den anderen.
Ende wilt nyet om der spijse wil gods wercke{n} verderue{n}. Alle dinck is reyn, maer tis den mensch quaet, die door sca{n}dalizacie eedt.
Het is goet gheen vleesch te eten, noch oeck wijn te drincken, noch yet door welcke v broeder hem stoet, oft verargert wort, oft cranck wort.
Hebt ghy gheloof? hebtet v seluen, voor god. Salich is hi die hem seluen niet en oordeelt, in dat gheen dat hy prijst.
Dye daer oordeelt dye is verdoemt, ist dat hi dat eedt, wa{n}t hi en etet niet wten gheloof. Ende wat wten gelooue nyet en is, dat is sonde.
WI dye stercker zijn, zijn schuldich die crancheden der crancker te draghen ende nyet ons seluen te behaghen.
Laet een yeghelick van ons zijnen naesten behagen, int goet tot stichticheyt.
Want Christus en heeft hem seluen nyet behaecht. Maer ghelijcker ghescreue{n} is. Die versmaethede{n} der ghenen, die v versmaedende waren, zijn op my gheuallen.
Want alle dinghen dye ghescreue{n} zijn, zijn tot onser leeringhe gheschreuen, op dat wij door verduldicheyt, ende troost der scriftueren, hoop souden hebben.
Ende god des verduldicheyts, ende troostinghes, verleene v dat selue te samen onder malcanderen te gheuoelen, nae Iesum Christum,
op dat ghy eendrachtelic met eenen mont, god glorificeert, ende den vader ons heeren Ihesu Christi.
Daer omme neemt malcandere{n} op, ghelijck als Christus v op ghenome{n} heeft, tot gods eere.
Ick segge, dat Iesus Christus gheweest is een dienaer van dye besnidenis, door die warachticheyt gods, om te beuestighen die belooftenisse der vaderen.
Maer dye heydenen god te eeren, op dye barmherticheyt: alsser gheschreuen is. Daer om sal ick v belijden heere inden heydenen, ende dinen name singhen.
Ende weder om seyt hy. Verblijt v ghy heydenen, met zijn volck.
Ende weder om looft den heere alle volck: maect hem groot.
En{de} weder om seyt Esaias. Daer sal een wortel Iesse zijn, die op risen sal, om te regeren den heydenen. In hem sullen die heydens hopen.
Ende god des hoeps moet v veruullen met alle vruechde, ende vrede int gelooue{n}, op d{at} ghi oueruloedich muecht zijn, inden hoep, ende cracht des heylighen gheests.
Want mijn broeders. Ick ben seluer seker van v, dat ghi vol liefden zijt, veruult met alle wetenschap, machtich zijnde, oock malcanderen, dye een den andere{n} te vermanen.
Maer nochta{n}s broeders, heb ick v stoutelicker gheschreuen, eens deels, als vermanende v om der gracie, dye welcke my van god ghegheuen is,
daer toe, dat ick een dienaer mach zijn van Ihesu Christo, onder den heydenen, heylichmakende Deuangelie gods, op dat dye offerhande den heydenen aengenaem mach worden, ende geheylicht door den heylighen gheest.
So heb ic dan glorie in Christo Iesu tot god.
Want ick en derf nyet spreken yet van tgheen, twelcke Christus door my nyet ghedaen en heeft: tot gehoorsaemheyt der heydene{n}, met woorden ende wercken,
door cracht der teykenen ende wonderlicheyden, door dye macht des heylighen gheests, hoe ick van Ierusalem ende inden landen daer omtrent ligghende, tot Illiricum toe, veruult hebbe dat Euangelium Christi.
Also heb ick dat Euangelium ghepreect, niet daer Christus genoemt was. Op dat ic niet op eens anders fundame{n}t soude timmeren.
Maer gelijcker ghescreuen is, den ghenen die van hem niet vercondicht en is, sullen hem sien: en{de} diet niet gehoort en hebben sullent verstaen.
Waer om, dat ick seer worde behindert te come{n} tot v, ende tot noch toe ben ick belet.
Maer nv voort aen: ick gheen plaets hebbende, in dese landen, ende van veel iaren af, een begheerte hebbende tot v te comen.
Soe wanneer ick mijne{n} wech legge nae Spaengien: sal ick tot v come{n}. Want ick hoope dattet gheschien sal, dat ick derwaerts mijne{n} wech makende, v sien sal, ende van v derwaerts geleyt worde{n}. Ist nochtans, dat ick eerst va{n} uwer vrientschap een deel veruult worde.
En{de} nv reyse ick te Ierusale{m}, den heylige{n} te dienen.
Want het heeft goet gedocht dye van Macedonien en{de} Achaien een deelinghe te doen voor die arm heylige{n} die te Ierusalem zijn,
want het heeft haer behaecht, ende si zijn haer schuldenare{n}. Wa{n}t ist dat si haer gheestelike goeden den heydenen ghedeelt hebbe{n}, so zijn si oock schuldich haer in vleeschelijcke dinghen te dienen.
Daer om als ick dit volbracht heb, ende haer den vrucht toe gheschict, sal ick door v weder keeren in Spaengien.
Want ick weet als ic tot v come{n} sal, dat ick come{n} sal met volheyt der benedictien Christi.
Daer om bid ic v broeders, door onsen here Iesum Christum, en{de} door dye liefde des heylighen gheests, dat ghi my helpen wilt met v gebeden voor my, by god,
op dat ick vande{n} ongeloouige{n} in Iudee{n} verlost mach worde{n}, en{de} dat die offerhande mijns diensts ontfanckelic mach worde{n} den heylige{n} in Ierusale{m},
op dat ick met bliscappe tot v mach comen duer die wille gods, en{de} tsame{n} met v vermaect mach worden,
en{de} god des vredes si met v allen. Amen.
ENde ic beueel v Phebe{n} onse suster: die inde{n} dienst is der kercke{n} tot Chenchre,
dat ghi haer ontfangen wilt inde{n} heer, also alst den heyligen betaemt, en{de} wilt haer by staen in allen sake{n}, daer si uwer in behoeft. Want dese stater veel by, en{de} oeck my selue{n}
Groetet Prisca{m} en{de} Aquilam mijn mede hulpers in Christo Iesu,
die voor mijn leue{n}, haren eygen hals onder geset hebbe{n}, den welcken ick nyet alleen dancke, maer oock allen kercken der heydenen.
Desgelijcs <parens>groet</parens> die vergaderinge die in haren huyse is. Groet Epenetum mijne{n} liefsten: die welcke is dye eerste vrucht va{n} die kercke in Asien, in Christo Iesu.
Groet Mariam, die veel in v ghearbeyt heeft.
Groet Andronicum ende Iuliam mijn maghen, ende mede gheuangen: de welcke vernaemt zij{n} onder die Apostelen die oec voor mi geweest zijn in Christo Iesu
Groet Ampliatu{m} minen beminde{n} inde{n} heer.
Groet Vrbanu{m} onsen hulper in Christo Iesu ende Stachin minen lieuen.
Groet Apellen in Christo beproeft.
Groet den ghenen, die van Aristobolus huys zijn. Groetet Herodianem minen mage. Groet die daer zijn van Narciscus huys, die ghene die inden heere zijn.
Groet Thryphenam, ende Thryphosam, die ghearbeyt hebben inden heere. Groet den beminden Persiden, die zeer gearbeyt heeft inden heere,
Groet Rufum den wtuercoren inden heere, ende zijn moeder ende mine.
Groetet Asynerecum, Philegontem. Herman, Patrobam, Herman, en{de} dye broeders die met haer zijn.
Groet Philologum, ende Iuliam, Nereum, ende zijn suster, en{de} Olympiadem, ende alle die heyligen die met dese zijn.
Groet malcanderen met eenen heylighen cusse. Alle die kercke{n} Christi groeten v.
Ende ick bidde v broeders, dat ghi waerneemt dye tweedracht, ende erghernisse voortbrenghen, sonder die leeringe, die ghi geleert hebt, en{de} wilt haer schouwen.
Want die sodanich zijn, en diene{n} niet den heere Iesu Christo, maer haeren buyck. Ende door soete sprekinghe, ende smeekerie, verleyde{n} si die herte der onnoselen.
Want v gehoorsaemheyt is ouer al openbaer gheworden. Daerom verblijde ick mi sekerlijcken van v. Ic wil, dat ghi wijs zijt int goet, ende simpel int quaet.
Ende Gods des vrede, sal geringhe ontwee treden den Satanam onder v voeten. Die gracie ons heeren Iesu Christi, si met v.
Tymotheus mijn mede wercker, ende Lucius, ende Iason, ende Sosipater mijn mage{n} groeten v.
Ick tercius die den brief ghescreuen heb, inden heere groete v.
Gayus mijn weert ende die geheele gemeente groet v. Erastus der stad rentmeester groet v, en{de} Quartus die broeder.
Die gracie ons heere{n} Iesu Christi, moet zijn met v allen. Amen.
Ende den ghene{n} die machtich is v te vestigen na mijn Euangelien, ende predicatie Iesu Christi, na die openbaringhe des verborgentheyts, van eewighen tijden gesweghen,
maer nv geopenbaert door die scriftueren der Propheten, nae tbeuel des eewighen Gods, die bekent ghemaect is, tot gehoorsaemheyt des geloofs, onder alle heydenen,
dien God die alleen wijs is, moet zijn door Iesum Christum, glorie inder eewicheyt, Amen.
PAulus geroepen Apostel Iesu Christi door den wille gods, ende Sosthenes broeder,
der kercken gods die totten Corinthien is. Den gheheylichden door Christum Iesum: den geroepen heyligen, tsamen met allen den ghenen die aenroepen den naem ons heeren Iesu Christi, in alle plaetse het si hare oft onser.
Gracie, ende vrede, si v van God onsen vader, ende den heere Iesu Christo.
Ic danc minen god altijt voor v, van dye gracie gods, die v ghegeuen is door Iesum Christum,
dat ghi in allen dingen rijc geworden zijt in hem in alle woorden, ende in alle kennisse,
ghelijckerwijs dat getuych Iesu Cristi geuesticht heeft geweest in v,
also dat v niet en gebreect in eenighe gracy, verwachtende die openbaringe ons heeren Iesu Christi,
die v oock vestigen sal ten eynde toe sonder misdaet, inden dage des toecoemst ons heeren Iesu Christi.
God is ghetrou, door wien ghy gheroepen zijt in dat gheselschap zijns soons Iesu Christi ons heeren.
Ende ick bid v broeders, door den naem ons heren Iesu Christi: dat ghi al tsamen tselfde wilt spreken ende dat daer gheen twisten onder v en zijn. Maer zijt volmaect in eenen sin ende in eender wetinghen.
Want mijn broeders my is te kennen gegeuen van v, vanden geselscap Chloes, datter twisten zijn onder v.
Ende ic seg, dat welcke een yegelic onder v seyt. Ick ben Pauli, ende ick Apollo, ende ic Cephe, ende ick Christi.
Is Christus gedeelt? Is Paulus voor v ghecruyst? oft sidi in Paulus naem ghedoopt?
Ick danc god dat ick nyemant van v gedoopt en heb dan Crispum ende Gaium:
op dat niemant en segge, dat ghy in minen naem gedoopt zijt.
Ende ic heb oec gedoopt Steuens huysgesin. Hier en bouen en weet ick niet, oft ick yemant anders gedoopt hebbe.
Want Christus en heeft mi nyet gesonden om te doopen, maer om te vercondigen dat Euangelium. Niet in wijsheyt der woorden, op dattet cruys Christi niet ydel ghemaect en worde.
Want die woorden des cruys zijn den genen die verloren worden dwaesheyt: mer ons die welcke salicheyt vercrijghen, ist Gods macht.
Want daer is ghescreuen. Ick sal vernielen die wijsheyt der wijsen, ende verworpen dat verstant der verstandighen.
Waer is dye wijse? Waer is die scribe? Waer is die ondersoecker deser werelt? Heuet God nyet dwaes ghemaect dye wijsheyt deser werelt?
Want na dat in die wijsheyt gods, die werelt door die wijsheit god niet bekent en heeft heeftet god goet gedocht door die dwaesheit der predicatien salich te maken die gheloouende.
Want die Ioden begeeren teekenen, ende die Griecken soecken wijsheyt.
Mer wij prediken Christum ghecruyst, den Ioden een scandalizacie, ende den Heydenen een sotheyt,
maer den geroepen Ioden ende Griecken, Christum gods mogentheyt, ende gods wijsheyt.
Want dat god dwaesheyt is, dat is wijser dan die menschen. Ende dat cranc is voor god: dat is stercker dan die menschen.
Want broeders, siet uwen roep, want daer niet veel wijsen naden vleesch, niet veel machtige, niet veel edele,
maer dat dwaes is nader werelt heeft god vercoren, op dat hy bescamen soude die wijsen. Ende die cranc waren in die werelt, heeft god vercoren, op dat hy beschamen soude die welcke sterck zijn.
Ende dye onedel waren, ende versmaet in dye werelt, heeft god vercoren, ende dat niet was, op dat hy soude verderuen die dingen dye zijn,
op dat nyet alle vleesch en soude glorieren.
Ende wt den seluen zijt ghi in Christo Iesu, dye ons gheworden is wijsheyt van god ende rechtuerdicheit, ende heylichmakinghe, ende verlossinge.
Op dat gelijck gescreuen is. Die glorieer, glorieere in den heere.
ENde broeders doen ick tot v was gecomen, en ben ick niet gecomen in hoocheit des woorts oft der wijsheyt, vercondigende v die getuychnisse Christi,
Want ic en hebbe mi niet wt gegeuen, te weten onder v, dan Iesum Christum, ende dien gecruyst.
Ende ick heb in crancheyt, ende in sorgen, ende in veel vreesen by v gheweest,
ende mijn woorden, ende mijn predicatie, en was niet in wijs makende woorden der menscheliker wijsheyt, maer in vertooninge des gheests, ende des crachts,
op dat v geloue niet en si in wijsheyt der menschen, maer in die cracht gods.
Ende wijsheyt spreken wi onder die volmaecten, maer wijsheyt nyet des werelts, noch oeck der princen van dese werelt, welcke verdoruen worden.
Maer wi spreken gods wijsheyt in verborgentheyt, die verborgen is, dye god te voren geordineert hadde voor die werelt tot onser glorien,
welcke nyemant vanden princen deser werelt bekent heeft. Want hadden si die bekent, si en hadden den coninck der glorien noeyt ghecruyst.
Gheliken als ghescreuen is, dattet ooge niet ghesien en heeft, ende oor niet gehoort en heeft, ende in des menschen herten niet op geclommen en is, dat God bereyt heeft die hem liefhebbende zijn.
Maer ons heuet God geopenbaert door zijnen gheest. Want die gheest ondersoect alle dinck, oec die diepheden gods.
Want wie vanden menschen weet, dat ghene dat des menschen is, dan die gheest des menschen die in hem is? Alsoe oeck dye dinghen die van god zijn, en weet nyemant dan die gheest gods.
Mer wi en hebben nyet ontfangen den gheest des werelts, mer den geest die wt god is, op dat wij weten mogen die dingen die ons van god gegeuen zijn,
die wi oec spreken, niet met gheleerde woorden des menscheliken wijsheyts, maer in leeringe des geests, gelikende gheestelike dingen, bi geestelike.
Want een sinlick mensche en verstaet nyet dat van die gheest gods is, want het is hem sotticheit: noch hi en cans niet verstaen, daer om dattet geesteliken geordeelt wort.
Mer een geestelick oordeelt alle dinck, hi en wort van nyemant geoordelt, alser ghescreuen is.
Want wie heeft den sinne des heren bekent? oft wie heeft hem geleert? Wi hebben den sin Christi.
ENde ick broeders en hebbe v niet mogen spreken als geestelike, mer als vleeschelike, gelijck ionge kinderkens in Christo
heb ic v gegeuen dranc, melck, niet vaste spijse. Want ghi en mochtet niet, ymmer oec nv en moecht ghi niet, want ghi zijt noch vleeschelick.
Want als in v is nidicheit, ende kijuagie, zijt ghi niet vleyschelick, ende wandelt nae den mensch?
want als yemant seyt. Ick ben Pauli, ende die ander, Ick Apollo, zijt ghi dan niet menschen? Daer om, wat is Apollo? ende wat is Paulus?
dienaers des gheens die ghi ghelooft hebt, ende een yegelick als hem die heer ghegeuen heeft.
Ick heb gheplant: Apollo heeft nat gemaect. Maer god heeft dat wasdom gegeuen.
Aldus die daer plant, en is niet, noch oec dye daer nat maect, maer God die den wasdom gheeft.
Voort die plant, ende die nat maect, zijn een. Een yegelick sal zijn loon ontfangen na sinen arbeyt
Want wij zijn Gods mede werckers, gods bouwinghe, Gods timmeragie zijt ghi:
nae der gracien gods die my gegeuen is, als een wijs timmermeester heb ick dat fundament gheleyt, maer een ander timmert daer op. Een yegelick sie toe, hoe dat hi daer op timmert,
want een ander fundament en mach nyemant leggen, behaluen datter gheleyt is: dwelck is Iesus Christus.
Ist dat yemant op dit fundament timmert, gout, siluer, costelike steenen, hout, hoy, stoppelen, een yegelicx werck sal openbaer worden.
Want den dach des heeren sal verclaren, wantet inden viere geopenbaert sal worden, ende een yegelicx werc, hoedanich dattet si, sal tvier proeuen.
Ist dat yemants werck blijft, dat hy daer op ghetimmert heeft, sal loon ontfangen.
Ist dat yemants werck verbrant wort die sal scade liden, ende hi sal salich worden, maer so, gelijck als doer tvier.
En weet ghi niet dat ghi een tempel gods zijt? Ende die geest gods in v woent?
Ist dat yemant den tempel gods violeert, god sal hem verdoemen. Want den tempel gods is heylich, welck ghi zijt.
Nyemant en bedriege hem seluen. Ist dat yemant onder v hem seluen laet duncken dat hi wijs is, die werde sot in deser werelt, op dat hy wijs mach worden.
Want de wijsheyt deser werelt is sotheyt bi gode. Wanter gescreuen is. Ick sal dye wijse vanghen in haer cloecheyt.
Ende weder om. Die heere kent die ghedachten der wijsen: dat si ydel zijn.
Aldus en gloriere nyemant inden menschen, want het hoort al v toe.
Ist Paulus, Ist Apollo, Ist Cephas, Ist de werelt, Ist dat leuen, Ist die doot, zijnt tegenwoordighe dinghen, oft toecomende dinghen, al hoortet v toe,
ende ghi hoort Christo toe, ende Christus hoort God toe.
ALso achte ons dye mensche: als dienaers Christi, ende wtdeylders der diensten gods.
Ende voorts soectmen onder die wtdeylders datter yemant trou werde gheuonden.
Het is my voor tminste, dat ick van v geoordeelt worde, oft vanden menschelike dage. Immer ick en ordeele my seluen niet,
want ick en ken mi seluen gheens dincs sculdich, mer daer in en ben ick niet gerechtuerdicht. Voort, die mi oordeelt, dat is die here.
Daer om en wilt niet voor den tijt ordelen, tot dat die here come, de oec verlichten sal de verborgentheden der duysternissen ende sal openbaren die raden der herten. Ende dan sal eenen yegeliken lof zijn van gode.
Ende broeders, dit heb ick doer een gelikenis tot mi seluen ende tot Apollo getoghen om uwent wille, op dat ghi in ons sout leeren, dat nyemant bouen datter gescreuen is, deen tegen den anderen wert opgeblasen bouen den anderen.
Want wie onderscheit v? ende wat hebt ghi dat ghy nyet en hebt ontfanghen? Ende ist dat ghijt hebt ontfanghen: wat glorieert ghi oft ghijt nyet ontfangen en hadt?
Ghi zijt nv versadicht, ghi zijt nv rijck gemaect: sonder ons regneert ghy. Ende och oft ghy regneerde, op dat wij te samen oeck met v regneerden.
Want ick meen dat god ons die alre leste Apostelen ghetoont heeft, als die gheen dye ter doot geschict zijn. Wi zijn een sietspel geworden der werelt, den enghelen, ende den menschen.
Wij zijn sodt om Christus wille, maer ghy zijt wijs in Christo. Wi zijn cranck maer ghi staet, ghi zijt edel, maer wi onedel
Tot deser vren toe hongheren ende dorsten wij, ende zijn naect, ende werden met vuysten gheslagen, ende hebben gheen seker stede,
ende arbeyden, werckende met onsen handen: wij werden veruolect, ende wij gebenedijen, Wij lijden veruolghinge, ende wi verdragen
Wij worden gheblasphemeert, ende wi bidden. Wij zijn geworden als vuylnis van deser werelt, alder menschen verworpsel tot desen daghe toe.
Ick en scriue dit niet om v te beschamen maer ick vermane v als mijn alder liefste kinderen.
Want al waert dat ghi hadt thien dusent meesters in Christo, nochtans nyet veel vaderen. Want ick heb v in Christo Iesu doer dat euangelium gewonnen.
Aldus bid ick v, dat ghi mijn nauolgers wilt zijn, gelijc ick Christus nauolger ben.
Om deser saken wille heb ick v ghesonden Timotheum, die mijn alder liefste soon is, ende ghetrouwe inden heere, die v sal inder gehoochnisse brenghen mijn weghen, die in Christo Iesu zijn, gheliken ick tot allen plaetsen in die kercken leere
Die somige zijn opgeblasen, gelijc oft ic tot v nyet comen en soude.
Ic sal corts tot v comen ist dat die heere wil, ende sal bekennen niet dye woorden der gheenre dye opgeblasen zijn, maer die cracht.
Want inden woorden en is dat rijck gods niet, maer inde cracht.
Wat wilt ghy? dat ick comen sal tot v met een roede, oft met liefden, ende eenen gheest des sachtmoedicheyts?
MEn hoort gheheel onder v oncuysheit ende sulcke onsuuerheyt, dye niet onder den Heydenen, als dat yemant zijns vaders huysurouwe heeft.
Ende ghi zijt opgeblasen, ende hebt nyet lieuer droeffenis gehadt, dat hy ghenomen soude worden wt dat midden van v, die dit werck bedreuen heeft
Ick als nyet teghenwoordich inden lichaem: maer teghenwoordich inden gheest, heb nv gheoordeelt als teghenwoordich, dat dye ghene dye dyt alsoe bedreuen heeft,
inden name ons heeren Ihesu Christi, van v te samen vergadert zijnde, ende minen gheest te samen, met die macht ons heeren Iesu Christi,
ouergheleuert worde den duuel, totten doot des vleeschs, op dat die gheest behouden si inden daghe ons Heeren Iesu Christi.
V gloriacy en is nyet goet. En weet ghy nyet dat een luttel deesems dat gheheel deech versuert.
Reynicht den ouden deesem, dat ghi een nyeu menghinge moecht zijn, gelijc als ghi onghedeesemt zijt. Want oec ons paesschen is Christus gheoffert.
Aldus laet ons waerschappen, niet inden ouden deesem, noch inden deesem der quaetheyt, ende der schalcheyt, maer in ongedeesemde broden, der puerheyt ende waerachticheyt.
Ic heb v gescreuen door eenen brief, dat ghi nyet versamen en soudt metten oncuysschen
Ende nyet metten oncuysschen des werelts oft met den ghierighen, oft metten rouers, oft met den dienaers der afgoden. Anders soudt ghy wtgegaen zijn van deser werelt.
Maer nv heb ick v ghescreuen, dat ghy v daer mede nyet en versamet. Is daer yemant onder v die een broeder ghenoemt wort, oncuysch, oft ghierich, ofte een dienaer der afgoden, oft een quaetspreker, oft een dronckaert, ofte een roeuer: met dusdanighen en wilt oeck nyet eten.
Want wat gaet dat my aen van den ghenen die buyten zijn te ordelen? Oordelt ghi niet vanden ghenen dye binnen zijn?
maer die ghene die buyten zijn, sal god oordeelen. Neemt dat quaet wech wt v seluen.
DErf yemant van v, hebbende een sake metten anderen gheoordeelt werden onder den onrechtuaerdighen, ende niet lieuer onder den heylighen?
En weet ghy niet dat de heylighen dye werelt sullen oordeelen? Ende wert dye werelt door v gheoordeelt: en zijt ghy nyet waerdich vanden alderminsten te oordeelen?
En weet ghy nyet dat wij dye Enghelen oordeelen sullen, hoe veel te meer tijtelicke dingen?
Ist dan dat ghi hebt oordeelen van tijtlijcke dinghen, dye de versmaetste is, in v vergaderinge, set om te oordeelen.
Ick segt tot uwer scaemten. Isser nyemant onder v soe wijs, dye oordeelen mach tusschen zijnen broeder?
Maer die een broeder blijft metten anderen broeder int recht, ende dat voor den ongelouigen.
Aldus nv is al geheel misdaet in v, want ghi twist hebt onder malcanderen. Waer om en lijt ghy nyet lieuer onrecht? Waer om en ontfanct ghy niet lieuer schade?
Immer ghi doet selue onrecht ende schade, ende dat die broederen.
En weet ghi niet dat die onrechtueerdige trijcke gods niet besitten en sullen En wilt niet dwalen, Noch oncuyssche, Noch dienaers der afgoden, Noch ouerspeelders,
Noch dye teghen der natueren oncuyscheyt doen, Noch die met knechtkens te doen hebben, Noch dieuen, Noch ghierighen, Noch dronckaerts, Noch veruloeckers, Noch roouers, sullen ontfangen die erfnisse des rijck gods.
Ende voortijts waert ghy aldusdanighe, maer ghi zijt afgewasschen, maer ghy zijt heylich gemaect, maer ghi zijt rechtueerdich ghemaect, door den naem des Heeren Ihesu Christi, ende door den gheest van onsen God.
Alle dinck is mi geoorlooft: maer alle dingen en zijn niet orbaerlic. Alle dingen zijn mi gheorlooft, maer ick en sal onder niemants macht gestelt worden.
Die spijsen zijn voor den buyck <parens>geordineert</parens> ende die buyc der spijsen, maer god sal dese ende dye te niet maken. Dat lichaem <parens>is geordineert</parens> niet die oncuysheyt, maer den here, ende die here den lichaem.
Maer god heeft den heere verwect, ende sal ons door zijn mogentheyt verwecken.
En weet ghi niet dat v lichamen zijn leden Christi? Sal ick dan nemen die leden Christi: ende maken daer af leden eenre hoeren? Gheensins.
Oft weet ghy niet, dat die eenre hoeren aenhanct, een lichaem wort met haer? want hy seyt. Twee sullender zijn in een vleesch.
Die den heere aenhanct is eenen gheest.
Vliet oncuysheyt. Alle sonde welcke dye mensche doet, is buyten den lichaem, maer die oncuysheyt doet, sondicht in zijn eyghen lichaem.
En weet ghy nyet dat v lichamen zijn een tempel des gheens die in v wonende is, des heyligen gheests? welcken ghi van god hebt, ende ghi en zijt ws selfs nyet.
Want ghi zijt gecocht met eenen groten prijs. Glorificeert, ende draecht god in v lichaem
UOort, van dien dingen daer ghi mi af gescreuen hebt. Tis den mensche goet gheen vrouwe te roeren.
Nochtans om der oncuysheyt: soe laet een yeghelick zijn huysurouwe hebben, ende een yegelick haren man hebben.
Die man sal gheuen die huysurouwe die schult, des gelijcs ooc die huysurouwe den man.
Die vrouwe en heeft gheen macht ouer haer lichaem, maer die man. Des ghelijcs oock, dye man en heeft zijns eygens lichaems macht niet, mer die vrouwe.
En bedriecht malcanderen niet, ten ware wt consent, nader ghelegentheyt des tijts, dat ghi v tot bidden ledigen muecht. Ende coemt weder om te samen, op dat v die duuel niet en temptere om uwer oncuysheyt wille.
Maer dat seg ick v tot toelatinge, ende nyet wt gebodt.
Want ick woude dat alle menschen waren gelijck ick ben. Maer een yegelick heeft zijn eyghen gauen van god, die een aldus dye ander alsoe.
Ende ick segge den ongehouden, ende weduwen, tis haer goet, ist dat si bliuen als ick,
maer onthouden si hem niet, laetse hilicken. Want tis beter te houwen, dan te bernen.
Maer den gehouden gebiede ick, niet ic maer die heer. Die huysurouwe en sal niet gesceyden worden vanden man.
Ist dat si af gesceyden is, so laetse bliuen ongehilict, oft laetse met haren man versoent worden. Ende dye man en verlaet die huysurouwe niet.
Mer den anderen seg ick, niet dye heer. Isser een broeder die een ongeloouige huysurou heeft ende dese consenteert met hem te woonen, en verlaetse niet.
Ende een geloouighe vrou, die eenen ongeloouigen man heeft, ende hy gheeft consent met haer te woonen, en laet den man nyet.
Want een ongeloouige man is geheylicht, door die geloouige huysurou, ende die ongelouighe huysurou is geheylicht, door den geloouigen man. Anders souden v kinderen onsuuer zijn, maer nv zijn si heylich.
Maer ist, dat die ongeloouige scheydet: laet hem scheyden, want dye broeder ofte suster en zijn in dusdanigen dingen tot dienstachticheit niet verbonden: maer in vreden heeft v God geroepen.
Want hoe weet ghi vrouwe oft ghi den man sult salich maken? Oft hoe weet ghi man oft ghi die huysurouwe sult salich maken?
Dan, ghelijck dye heere eenen yegelijcken heeft ghedeelt. So wandele een yegelijck, na dat hem god geroepen heeft. Also leer ick in allen kercken
Isser yemant besneden gheroepen, en neem gheen onbesnidinge aen. Isser yemant in de onbesnidenis geroepen, dye en laet hem niet besniden.
Die besnidinge en is niet, ende die onbesnidinge en is niet, maer die onderhoudinge der geboden gods.
Een yegelic blijft in die roepinge daer hi in geroepen is.
Sijt ghi een knecht gheroepen? en acht dat niet, maer muechdi vry worden, gebruyct dat lieuer.
Want die inden heer een knecht geroepen is is een vry gelaten des heeren. Des gelijc ooc die vry gheroepen is, is een knecht Christi.
Ghy zijt om prijs gecocht, en wilt niet worden knechten der menschen.
Broeders, een yeghelick bliue daer in by God, daer hy in gheroepen is.
Vanden maechden, en heb ick gheen ghebot des heeren. Nochtans geue ick raet, als die barmherticheyt ontfangen hebbe vanden heere, dat ick getrouwe soude zijn.
Daer om ick vermoede dit goet te wesen om die tegenwoordige noots willen, want het is goet een mensche also te wesen.
Sijdi gebonden aen een huysurouwe, en soect gheen ontbindinghe. Sidi los vander huysurouwen, en soect gheen huysurouwe.
Ende ist, dat ghi een huysurouwe trout, ghi en hebt niet ghesondicht, ende ist dat een maget trout, si en heeft niet gesondicht. Nochtans tribulacie des vleesch sullen dusdanige hebben. Ick spare v.
Voort broeders, seg ic dat. Den tijt is cort, voortaen, die ghene die huysurouwen hebben, dye laet zijn oft si gheen en hadden,
ende die screyen, als oft si niet en screyden: ende die verbliden, als oft si niet en verbliden, ende die coopen, als oft si niet en besaten,
ende die dese werelt gebruycken, als oft sise niet en gebruycten. Want die figuer deser werelt voorby gaet.
Ick wille, dat ghy sonder sorchfuldicheyt zijt. Dye sonder huysurouwe is, sorget dat den heere aengaet, hoe dat hy god sal behagen.
Maer dye een huysuruwe heeft, is sorchfuldich van dye dingen, die de werelt aengaen, hoe hi zijn huysurou behagen sal Ende hy is gedeelt.
Ende een vrouwe ongehoudt ende een maghet denct tgheen dat den Here aengaet, op dat si mach zijn heylich van lichaem ende gheest. Weder om. Dye ghehoudt is, dye is sorchfuldich int ghene, dat des werelts is, hoe dat si den man behagen mach.
Maer dit segghe ick tot uwen profijte niet dat ick v een strick aen werpe, maer op dat ghi moeghet volgen dat eerlijck, ende stadelijcken is, ende aenhanct den heere, sonder aftreckinge.
Maer ist dat yemant meent, dattet zijnre maghet qualic staet, dat si ouer den hilicbaren tijt gaet, ende also geschien moet, so laet hem doen wat hi wil, hi en sondicht niet, laet hijse houwen.
Voort so wie in zijnre herten vast staet, ghenen noot hebbende, mer heuet macht zijns eygen wils, ende heeft dat besloten in zijnre herten, dat hi sine maecht behouden wil, die doet wel.
Daer om, diese wt gheeft ter echt, doet wel, ende diese nyet wt en gheeft, doet beter.
Dat wijf is gebonden aenden echtelijcken staet, so lange als haren man leeft. Maer ist dat haer man sterft, so is si vrij van die wet, ende trouwen wien datse wil, alleen inden Heere.
Maer nochtans is si saliger, ist datse so blijft, na minen raet. Want ick meyne, dat ick ooc den geest gods hebbe.
UOort van tgheen dat den afgoden geoffert wert, weten wi, dat wi al tsamen die wetenscap hebben. Die wetenscap maect op gheblasen, mer de liefte stichtet.
Ist dat yemant hem laet duncken, dat hy wat weet, dese en weet noch niet, hoe datmen behoort te weten
Mer isser yemant dye god lief heeft, dese is bekent van hem.
Daer om, vander spijsen die den afgoden geoffert worden, weten wi, dat die afgod niet en is inder werelt, ende datter gheen ander god en is, dan een.
Want al ist, datter zijn dye goden genoemt worden, het si inden hemel oft inder aerden, gelijckerwijs alsser veel goden zijn ende veel heren,
nochtans ons is eenen god vader wt wien alle dingen zijn, ende wi in hem, ende een Heere Iesus Christus, door wien alle dingen zijn, ende wi door hem.
Mer dye wetenheyt en is in allen niet. Dye sommighe eten met een conscientie des afgods tot deser tijt toe, ghelijc als dat den afgoden op gheoffert wort, ende haer conscientie, naden mael si cranck is, soo wertse beulect.
Die spijse en maect ons voor God niet aengenaem, want eten wi, ons en blijft nyet te meer touer. Ende eten wi niet, ons en gebreect niet.
Mer siet toe, dat dese uwe vrijheit gheen verargheringhe en worde, den ghenen die cranc zijn.
Want ist dat yemant siet, die daer kennisse heeft, dat ghi weerscap houdt metten afgod, sal niet die conscientie des gheens die daer cranc is, gesterct worden om te eten dat den afgod is geoffert?
Ende die broeder die cranc is, sal vergaen in uwer conscientien, om welcke Christus gestoruen is.
Ende also sondighende tegen die broeders, ende wondende haer crancke conscientie, sondicht ghi teghen Christum.
Daer om ist, dat die spijse schandalizeert minen broder, ic en sal gheen vleesch eten inder eewicheyt, op dat ic minen broeder niet en scandalizere.
BEn ic niet vrij? ben ic niet een apostel? hebbe ic niet Iesum Christum onsen here gesien? Sijt ghi nyet mijn werck inden heer
Ist dat ic den anderen gheen apostel en ben, mer v ben ict, want ghy zijt het teeken mijnre apostelscap inden heer.
Mijn bescuddinghe bi den ghenen, die mi vragen is dese.
Hebben wi niet macht te eten ende te drincken?
hebben wi gheen macht een suster een vrouken met ons te leyden, gelijc als ooc die ander apostelen ende die broeders des heeren ende Cephas?
Oft heb ic alleen ende Barnabas die macht niet om dat te doen?
Wie strijdt daer met zijn eyghen sout? Wie plant eenen wijngaert, ende en eedt van die vruchten niet? Oft wie voet een vergaderinge <parens>van beesten</parens> ende en eedt vanden melck des vergaderincs niet?
Spreke ic dit naden mensche? en seyt oock die wet dat selfde niet?
want in die wet Moysi gescreuen is. Ghi en sult den osse dye daer dat coren wt treedt, den mont niet toebinden Sorcht ooc god voor die ossen?
oft seit hi dit al geheel om onsen wil? Om onsen wille is dit ghescreuen. Want die gheen die ploecht sal op hoop ploegen. Ende die daer dorscht in hoop tontfanghen die vrucht.
Ist dat wi v gheestelijcke goeden hebben ghesaeyt, ist groot dat wij v vleeschelijcke dinghen maeyen?
Ist, dat dye andere deser macht onder v deelachtich zijn, waer om nyet lieuer wij? Maer wij en hebben dese macht niet gebruyct, mer wij lijdent alle, op dat wi gheen hinderdisse maken en souden den Euangelio Christi.
En weet ghi niet dat die gheen dye wercken in heylige plaetsen, vander offerhande des diensts eten? Die den outaer dienen, deelen metten outaer.
Also heeftet dye Heere gheoordineert, dat si vanden Euangelio leuen, dye dat Euangelium vercondighen.
Nochtans en hebbe ick deser gheen ghebruyct.
Ende ic en hebbe dese dingen niet gescreuen op dattet mi also geschien soude, want het is mi goet lieuer te steruen, dan dat yemant mijn gloriacie ydel soude maken.
Want ist dat ic dat Euangelium preke, des en mach ic niet glorieren: want die noot dwingter mi toe. Ende wee mi, ist dat ic dat Euangelium niet en predike:
want ist dat ict willens doe, soo heb ick loon, maer doe ict onwillich, die wtdeylinghe is mi betrout.
Daer omme, wat loon heb ick dan? Dat, als ick Deuangelie predike, voor niet dat Euangelie Gods preecke, daer om dat ic mijn macht niet en misbruycke inden Euangelio.
Want, als ic vrij was van allen, heb ick mi seluen een yeghelicx knecht ghemaect, op dat icker veel winnen soude.
Ende ben geworden den Ioden als een Iode, om dat ick die Ioden winnen soude.
Den ghenen die onder die wet zijn, oft ick waer onder die wet, die nochtans onder die wet nyet en ben, op dat ic winnen soude, die ghene die onder dye wet zijn. Den ghenen dye sonder wet zijn, gelijc oft ic waer sonder wet, hoe wel ic niet sonder wet gods en was, mer ben onderdanich den wet Christi, op dat ic winnen soude die gheen die sonder wet zijn.
Ic ben geworden den crancken, een crancke, om die crancke te winnen. Ic ben een yeghelic alle dinc gheworden, op dat icse alle behouden soude.
Alle dinc doe ic om des euangelijs wille, om dat ic des deelachtich soude mogen worden.
En weet ghi niet, dat die in stadien loopen, alte samen loopen, mer een ontfanct den prijs? Loopt also, dat ghi vercrigen moecht.
Ende alle die daer strijt, wacht hem van alle dinghen ende daer om, op dat si een verganckelijcke croon ontfangen mogen, maer wi een onuerganckelike.
Aldus loop ic also, nyet als int onseker. Ick vechte also, niet als die locht slaende.
Maer ic castije mijn lichaem, ende brenget onder die dienstachticheyt, op dat niet by auontueren, als ic den anderen gepredict hebbe, selfs verworpen worde.
IC wil dat ghi weten sult broeders, dat onse vaders alle onder wolcke hebben geweest, ende hebben alle door die zee gegaen
ende si zijn al in Moyses gedoopt geweest, in wolcke ende in dye zee,
ende si aten al tsamen eenderley gheestelike spijse,
ende droncken al eenreley gheesteliken dranck, want si droncken vanden gheesteliken steen die haer na volchde, ende Christus was die steen.
Mer in veel van haer en heeft god niet behaecht, want si zijn verslegen in de woestine.
Dese zijn ons tot een figuer geweest, op dat wi niet begheerlic en souden zijn, na quade dingen, als si ooc begeert hebben.
Ende en wilt nyet worden dienaers der afgoden, gelijc sommige van haer, alser ghescreuen is. Dat volck is geseten eten ende drincken, ende zijn op gestaen te spelen.
Ende en laet ons niet metter oncuysheyt besmet worden, gelijc somige van haer met oncuysheyt besmet zijn geweest Ende daer isser geuallen op eenen dach xxiij. duysent.
Ende en laet ons Christum niet tempteren, als ooc somige van haer getempteert hebben, ende zijn vanden serpenten gedoot.
Ende en murmureert niet, als ooc sommige van haer gemurmureert hebben, ende zijn gedoot vanden dootslager.
Alle dese dinghen zijn haer in een figuer gheschiet, maer si zijn ghescreuen tot onser vermaninge, inden welcken die eynden der tijden gecomen zijn.
Daer omme, die hem laet duncken dat hi staet, die sie dat hi niet en valle.
En laet v gheen becoringhe beuangen, dan menschelike. God die is ghetrou, die v niet en sal laten becoren, bouen dat ghi muecht maer hi sal maken met die becoringhe een ouereencomen: op dat ghijt verdragen moecht
Daer om mijn liefste: vliet vanden dienst der afgoden.
Ick spreke als totten wijsen. Ordeelt ghi dat ic segghe.
Die dranck des gebenedidinghe, die wij ghebenedien, is die niet een gemeenscap des bloets Christi? Dat broodt dat wi breken, is dat niet een ghemeenscap des lichaems des heeren?
Want veel zijn wij een broot, ende een lichaem, alle die ghene dye van eenen broode, ende van eenen kelck deylen.
Siet aen Israel nae den vleesch. Dye den offerhande eeten, zijn si nyet des outaers deelachtich?
Wat dan? Seg ic datten afgoden is gheoffert, wat is? of dat den afgod wat is?
Mer dat gheen dat die Heydens offeren, offeren si die duyuelen ende niet God. Ende ic en wil niet, dat ghy der duyuelen ghemeenschap zijt. Ghi en moecht niet den kelck des Heeren drincken, ende den kelck der duuelen.
Ghi en moghet niet der tafelen des heeren deelathtich wesen, ende der tafel der duuelen.
Oft willen wi den heer terghen? zijn wi stercker dan hi? Alle dinck is mi gheorlooft, mer alle dinghen en zijn niet orbaerlic.
Alle dinck is mi toe gelaten, mer alle dingen en stichten niet.
Nyemant en soecke dat zijn is, mer elck dat eens anders is.
Alle wat op dat vleeschuys vercocht wort dat eet, niet vragende om der conscientien.
Want de aerde is des heren, ende haer volheyt.
Mer ist dat v yemant vanden onghelouigen noodt ende ghi daer ghaen wilt, eedt al, datter v voor wort ghesedt, niet vraghende, om der conscientien.
Maer ist dat v yemandt seyt, dat is den afgoden gheoffert, en etet niet, om hem, diet te kennen heeft ghegeuen, ende om der conscientien.
Die conscientie segghe ic, niet die uwe, maer des anders. Want waer om wert mijn vrijheyt geordeelt van eens anders conscientie?
Ist dat ic met dancbaerheit ontfange, waer om worde ic geblameert van tgheen daer ic danc voor spreke?
Daer om eedt ghi, drinct ghi, oft wat ghi doet, doetet al totter glorien Gods.
Sijt alsodanich, dat ghi gheen arghernisse en geeft noch den Ioden noch den Heydenen, noch den kercken Gods,
ghelijc ic door allen dinghen alle behage, niet soeckende mijns selfs profijt, maer van velen, op dat si behouden mogen worden.
SIit mijn nauolgers, gelijc als ic Christi.
Ick prijse v broeders, dat ghi in allen dinghen mi ghedachtich zijt, ende mijn geboden houdt, ghelijc ic v die ouer gheleuert heb.
Ick wil dat ghi weet, dat Christus een yegelic mans hooft is. Maer dat hooft der vrouwen is die man. Ende dat hooft Christi is God.
Een yeghelick man die biddet oft propheteert, hebbende wat op zijn hooft, onteert zijn hooft.
Maer alle vrouwe, biddende oft propheterende, niet met gedecten hoofde die onteert haer hooft. Want dat is effen also veel oft si gheschoren waer,
want bedect een vrou haer niet, so laetse ooc gescoren worden Maer statet een vrou leelijck ghescoren te zijn, oft cael te wesen, soo laet si bedect worden.
Die man en sal zijn hooft niet bedecken, want hi is gods beelt ende glorie. Maer dye vrou is een glorie des mans.
Want dye man en is wter vrouwen niet, maer dye vrou wt den man.
Wandt die man en is niet ghescapen om der vrouwen wil, mer dye vrouwe om des mans wille.
Daer om sal een vrouwe een decsel opt hooft hebben, ende om den enghelen.
Anders en is noch die man sonder de vrouwe, noch die vrouwe sonder den man inden heer.
Want gelijc als die vrouwe wten man is, also is oock die man door die vrouwe, mer al wt God.
Oordeelt seluen oft betamelick is, dat een vrouwe onbedect voor god bidt.
En leert v die nature selue dat niet, dattet eenen man scande is dat hi een croock heuet.
Contrarie der vrouwen een eer is, is dat si een crooc heuet want dat haer, huer voor een decsel gegeuen is.
Maer isser yemant onder v kijfachtich, wi en hebben dusdanige gewoonte nyet, noch ooc die kercke Gods.
Dat gebiede ic, niet prijsende dat ghi niet tot beteringhe, maer tot argheringhe tsamen coemt.
Want ten eersten als ghy te samen coemt inde kercke, hoor ick datter twistinghen onder v zijn, ende eens deels geloue.
Want daer moeten ketterijen zijn, op dat die beproeft zijn, moghen openbaer worden onder v.
Daer om als ghi tsamen coemt, so en ist niet des heeren auontmael te eten,
want een yeghelijc voor hem neemt zijn eyghen auontmael te eten. Ende dese is hongherich, ende dye is droncken.
En hebt ghi gheen huysen om te eten oft te drincken? Oft versmaedt ghy dye vergaderinghe Gods, Ende beschaemtse dye nyet en hebben? wat sal ick v segghen? Ic prijse v, hier in en prijs ick v niet.
Want ick hebt vanden here ontfanghen dat ick v ouer ghegeuen hebbe, dat die here Ihesus in dien nacht, in welcken hy geleuert is, dat broot genomen heeft.
Ende danckende, heeft hijt ghebroken, ende gheseyt. Neemt ende etet: dit is mijn lichaem, dat voor v sal gheleuert worden. Doet dit, also dicwil als ghijt sult drincken, in mijnre ghehoochnisse.
Na der seluer manieren ooc den kelck, alst auontmael gedaen was, seggende. Dese kelck is het nieu testament in mijn bloet. Doet dit so menichweruen als ghijt drinct, in mijnre gehoochnisse.
Want so dicwils ghi dit broot eten sult, ende van desen kelck drincken, sult ghi den doot des heeren vercondighen tot dat hy coemt.
Aldus, wie dit broot eet, oft drinct vanden kelck des heren onwaerdeliken, sal sculdich zijn des lichaems ende des bloets des heeren.
Die mensche proeue hem seluen, ende also ete vanden broode, ende drincke van dien kelck.
Wandt soo wie dattet eedt oft drinct onwaerdelick, dye eedt ende drinct hem seluen dat oordeel, niet onderscheyende dat lichaem des heeren.
Daer om zijnder veel crancke ende onghesonde onder v, ende veel slapender.
Waert dat wi ons seluen ordeelden, wi en souden niet geordeelt worden.
Mer als wi gheordeelt worden, so werden wi vanden Heere ghestraft op dat wij nyet meer der werelt verdoemt en worden.
Aldus mijn broeders, als ghy te samen coemt om te eten, verwacht malcanderen.
Isser yemandt die honghert, dye ete thuys, op dat ghi ter verdoemenisse niet en vergadert. Dat ander sal ick beschicken als ick comen sal
UOort vanden gheestelijcken, wil ic broeders dat ghi wetet.
Ghi weet dat doen ghi Heydenen waert, totten stommen afgoden wert ghi gesonden, volgende.
Waer om maeck ick v bekent, dat nyemant door den gheest Gods sprekende, seyt een vermalendijdinghe Ihesu, ende nyemandt en mach Ihesum een Heer heeten, dan door den heylighen gheest.
Voort zijnder deelingen der gauen, mer daer is een gheest.
Ende daer zijn deelingen der diensten, ende een heer.
Ende daer zijn deelingen der werckingen, mer een God isser, werckende alle in alle.
Dye openbaringhe des gheests wert ghegheuen eenen yegheliken daer toe dat profitelic is,
want desen wert ghegeuen door den gheest dat woort des wijsheyts. Eenen anderen dat woort des wetenheyts na den seluen gheest.
Eenen anderen dat gheloof door den seluen gheest. Eenen anderen die gracie der gesontmakinghen door den seluen gheest.
Eenen anderen wonderlike dinghen te doen. Eenen anderen die prophecie. Eenen anderen onderscheydinghe der gheesten. Eenen anderen menigerley spraken. Eenen anderen, bediedinghe der spraken.
Maer al dit doet dye eene ende selue gheest, deelende eenen yegheliken als hy wil.
Want gelijc als tlichaem een is, ende veel leden heeft. Alle die leden eens lichaems, al ist dat si veel zijn, zijn nochtans een lichaem. Also ooc Christus.
Want door eenen geest zijn wi al tsamen in een lichaem gedoopt, zijn wi Ioden oft Heydenen, eygen oft vrijen, ende alle hebben wi in eenen gheest gedroncken.
Want tlichaem en is niet een lidt, mer veel.
Waert dat die voet seyde, ic en ben die hant niet, ick en ben van dat lichaem niet, en is hy daer om niet vanden lichame?
Ende waert dattet oor seyde, ick en ben dat ooghe nyet, ick en ben vanden lichame niet, ist daer om vanden lichame niet?
Waert dattet gheheele lichaem dat ooch waer, waer bleef dat ghehoor? Ende waert dattet heel tgehoor waer: waer bleef de rieckinghe.
Maer nv heeft god dye leden gesedt, een yeghelic sonderlinc inden lichaem, ghelijc hi ghewilt heeft.
Mer oft alle leden een lidt waren, waer bleef dat lichaem?
Nv zijnder veel leden, maer een lichaem.
Dat ooge en mach totter hant niet segghen, ic en behoeue uwer nyet, oft weder om dat hooft den voeten, ghi en zijt mi nyet van node.
Immer veel meer, die leden des lichaems, welcke cranste schinen te wesen, zijn die nootlicste.
Ende die wi meenen dye oneerlicste te sine des lichaems, dien doen wi dye meeste eer aen. Ende die onse oneerlicste, doen wi oueruloedigher eer,
die ons eerlicste zijn, die en behoeuens niet. Maer God heeft dat lichaem te samen ghematicht, toe doende diet behoefde oueruloediger eer,
op datter ghenen twist en si inden lichaem, maer dat dye leden onder malcanderen, dye een voor den anderen sorchfuldich soude zijn.
Ende isser wat dattet een lidt lijdt, dat lijden te samen alle die leden. Ende dat een lidt werdt gheglorificeert, soo verblijden te samen alle die leden.
Maer ghi zijt dat lichaem Christi, ende leden vant lidt.
Ende die somige heeft God inder kercke ghesedt. Ten eersten Apostelen Ten tweeden Propheten.Ten derden leeraers. Daer na mogentheden. Daer na gauen der gesontmakinghe, behulpelicheden, regimenten, menigherhande spraken, wtlegghinghe der sermonen.
Sijn si alle niet Apostelen? zijn si alle niet Propheten? zijn si alle niet leeraers?
zijn si alle niet moghentheden? hebben si alle niet die gauen der gesontmakinghe? Spreken si alle niet met talen? Connen si alle niet bedieden?
Staet na die beste gauen. Ende noch wijse ic v eenen hoogheren wech.
AL waert dat ick sprake met tongen der menschen ende der enghelen, maer die liefte niet en hebbe, so ben ic gheworden gelijck metael luydende, oft een cimbel clinckende.
Ende waert dat ic hadde alle prophecie, ende wist alle verborgentheden, ende alle wetentheden, ende waert dat ick alle gheloue hadde, alsoo dat ick berghen versettede, en heb ick die liefte niet, so en ben ic niet
Ende al waert dat ick tot spijsen der armen ghaue al mijn goet. Ende waert dat ick ouerleuerde mijn lichaem, alsoo dat ick bernde, heb ick dye liefte niet, so en ist nyet profitelick.
Die liefte is lijdsamich, si is vriendelick die liefte en benijdt nyet, dye liefte en doet niet verkeert, si en wert niet opgheblasen,
si en is niet eer gierich, si en soect niet dat hare is, si en wert nyet ghetercht, si en denct gheen quaet,
si en verblijdt haer nyet van boosheyt, maer si verblijdt haer met dye warachticheyt,
alle dinghen verdraecht si al ghelooft zijt, al hoopt zijt, al lijt zijt.
Die liefte en vergaet niet, al ist dat dye prophecien sullen verghaen, al ist dat dye talen sullen ophouden, al ist dat die wetentheyt sal vergaen.
Want eens deels bekennen wij, ende eens deels propheteren wi.
Mer alst coemt dat volmaect is, salt vergaen dat eens deels is.
Als ic een kint was, sprack ic als een kint, geuoelde ic als een kint, dochte ic als een kint Maer na dat ic een man ben geworden, heb ic afgedaen dye kintsche dingen.
Wy sien nv door een spiegel in een schijnsel, maer dan aensicht aen aensicht. Nv beken icx eens deels, maer dan sal ick bekennen, als ic ooc bekent ben.
Maer nv blijft gheloue, hope, liefte, dese drie. Maer die alder meeste onder desen is die liefte.
UOlcht na die liefte, staet na gheestelike dinghen, meer dat ghi moecht propheteren.
Want die metten talen spreect, en spreect den mensche niet, maer god, want nyemant en hoortet, mer den geest spreect verborgen dingen.
Voort: die propheteert, spreket den mensche tot stichtinge, tot vermaninge, ende tot trooste.
Die met talen spreect, die sticht hem seluen, maer die propheteert, sticht die kercke gods.
Ic wil dat ghi alle met talen spreect, nochtans meer dat ghi propheteert Want meerder is die propheteert, dan dye met talen spreect, ten waer dat hijt beduyde op dat dye kercke daer af stichtinghe crijghen mocht.
Ende nv broeders: ist dat ick come tot v sprekende met talen, wat sal ic v baten, ten waer dat ic v sprake, oft door openbaringe, oft door wetentheyt, oft door prophecien, ofte door leeringe?
Des gelijcs ooc, dingen die sonder siel zijn geluyt geuende: het si scalmey oft herpe, ten waer dat si onderscheyt int gheluyt gauen hoe soudmen mogen bekennen datmen metter scalmey ofte met dye harpe speelt?
Want ist dat die blasuyne een onseker gheluyt geeft wie sal hem tot den stride bereiden?
Also ghi mede, ten waer dat ghy doer dye tale een woort dat wat beteykenende is, geeft, hoe salt verstaen moghen worden, datter gheseyt wert? want ghi sult in dye lucht wesen sprekende.
Also menigerley, te weten zijnder tongen in die werelt, ende nyet en isser sonder stem.
Aldus ist, dat ic niet en weet die cracht des stems, so sal ic vreemt zijn den ghenen die ic spreeck, ende die mi spreect, sal my vreemt zijn.
Aldus ghi ooc, naden mael dat ghi naerstighe nauolghers der gheesten zijt, soo soect stichtinge des kerckes, op dat ghi oueruloeyt.
Daer om die met talen spreect, die bidde dat hi mach beduyden.
Want ist dat ic met talen bid, so bidt mijnen geest, mer mijn verstant is sonder vrucht.
Daer om wat ist dan? Ic sal bidden metten geest, ende ooc bidden metten verstant. Ic sal singen metten geest, mer ooc singen metten verstant.
Want ist dat ghi gebenedijt inden gheest wie sal veruullen die plaetse des ongeleerden? hoe sal hi segghen Amen, tot uwer benedijdingen, want hi en weet niet wat ghi segt.
Ghi danct wel te recht, maer dye ander en wert niet gestichticht.
Ic danc minen god, dat ick met uwer alre talen spreke.
Maer inder kercken wil ic lieuer vijf woorden spreken met mijn verstant, op dat ic ooc den anderen mach leeren, dan .x. duysent woorden metter talen.
Broeders, en wilt niet kinderen worden van sinnen, maer zijt kinderen van boosheyt, ende zijt volmaect inden sinnen.
Inder wet is gescreuen. Ic sal dit volck spreken met anderen talen, ende met anderen lippen, ende noch en sullen si mi so niet hooren, seyt die heere.
Aldus so zijn die talen tot een teeken, niet den ghenen die gelouen, mer den ongelouigen, weder om die prophecien, nyet den ongelouigen, mer den gelouigen.
Daer om, waert dat die gheheele vergaderinge te samen quaem, ende al te samen met talen spraken, ende daer in quamen ongeleerden oft ongelouigen, souden si niet seggen, wat raesdi?
Mer ist dat ghy alle propheteert, ende daer in coemt een ongelouige oft een ongeleerde, die wert van hem allen verwonnen, die wert van hem allen veroordeelt,
ende also worden die verborgentheden zijns herten geopenbaert, ende also vallende op zijn aensicht, sal hi god aenbidden, te kennen geuende, dat god warachtich in v is.
Daer om broeders, wat ist? So dicwils als ghi te samen coemt, een yeghelic van v heeft sange, hi heuet leeringe, hi heeft talen hi heeft openbaringhe, hi heeft beduydinghe, latet al geschien tot stichtinghe.
Ist datter yemant talen spreect, latet geschien door tween, ofte ten alre hoochsten door drien, ende dat by gheboorten, ende latet een beduyden.
Maer isser gheen beduyder, so laet hem swighen in dye kercke, ende laet hem seluen ende God spreken.
Laetter twee oft drie propheten spreken ende laet die ander ordelen.
Mer ist datter een andere daer by sittende gheopenbaert wort, so laet die eerste swigen:
want ghi moecht alle die een naden anderen propheteren, op dat si al leeren moghen, ende alle vertroostinge ontfangen.
Ende die gheesten der propheten zijn den propheten onderdanich:
want god en is gheen god des tweedrachticheden, mer des vredes als ick in alle kercke der heylighen leere.
Die vrouwen onder die vergaderinghe laet swigen, wantet haer niet toegelaten is dat si mogen spreken, maer dat si onderdanich sullen zijn, als oock de wet seyt.
Ende ist dat si wat leeren willen, laetse thuys haer mannen vraghen: want het staet den vrouwen qualick in die kercke te spreken.
Is dat woort gods van v wtgecomen, oft ist tot v allen gecomen?
Isser yemant dye een propheet, oft geestelic schijnt te zijn, die bekenne wat ic scriue, wantet zijn geboden des heren,
maer isser yemant niet wetende, die en sal niet geweten worden.
Daer om broeders, arbeyt om te propheteren, ende en verbiet nyet met talen te spreken,
laet alle dingen eerliken ende door ordinancie geschien onder v.
UOort broeders, ic make v bekent dat Euangelie dat ic v gepredict heb, dat ghi ontfanghen hebt, daer ghy ooc in staet,
door welck ghi oock salich wert, in wat manieren ict v vercondicht hebbe, ist dat ghijt onthoudt, ten si dat ghi te vergheefs ghelooft hebt.
Want ic hebbe v inden eersten ouergeleuert dat ic ontfangen hadde, dat Christus gestoruen is voor onse sonden nader scrifturen,
ende begrauen is, ende verresen is ten derden dage nader scriftueren.
Ende dat hi ghesien is van Cephas, daer na vanden eluen.
Daer na is hi gesien van meer dan vijfhondert broederen tsamen vanden welcken veel leuen tot nv toe, ende somige slapen ooc.
Daer na is hi van Iacobo ghesien, daer na van allen die Apostelen.
Ten laetsten van allen, is hi ooc van mi ghelijc van een verworpelinc gesien.
Want ick ben die minste der Apostelen, dye nyet weerdich en ben om een Apostel gheheeten te worden, want ic die kercke gods veruolcht hebbe.
Maer door Gods gracie ben ic, dat ick ben. Ende zijn gracie is in mi niet ledich gheweest. maer ick heb oueruloedelijcker ghearbeyt, dan si alle te samen Nochtans nyet ick, maer dye gracie Gods met my.
Daer om, het si oft ick oft dye ander, alsoo hebben wi ghepreect, ende also hebt ghi ghelooft.
Maer ist dat Christus ghepredict wort vander doot verresen te zijn, hoe segghender sommige onder v datter gheen verrisenis der doden en is?
want ist datter gheen verrisenis der doden en is, so en is Christus ooc niet verresen.
Maer ist dat Christus niet verresen en is, so is ons predicatie ydel, ende v gheloof is ooc ydel.
Ende wi worden ooc valsche tuygen Gods geuonden, want wi getuycht hebben tegen god, dat hy Christum verwect heeft, die hi niet verwect en heeft, ist dat de doden niet en verrisen.
Want ist dat die dooden niet en verrijsen, so en is Christus ooc niet verresen.
Is Christus niet verresen, so is v geloue ydel, noch zijt ghi in uwen sonden.
Daer om ooc dye gheslapen hebben in Christo, zijn die verloren?
Hebben wi alleen in desen leuen hoop in Christo, so zijn wi die allendichste van alle menschen.
Maer nv is Christus verresen vander doot, welcke die eerste gheweest heeft der gheenre dye sliepen.
Want ghelijck als door een mensche die doot, soo is oock door eenen mensche dye verrijsenisse der dooden
Ende ghelijck als si alle door Adam steruen also sullen si ooc door Christum alle leuendich ghemaect worden.
Een yeghelijck in zijn ordinancie. Die eerste Christus. Daer nae die Christum toe behooren, die in zijn toecoemst gelooft hebben,
dan dat eynde. Also hi dat rijc God ende den vader ouergheleuert heeft, wanneer hy te nyet maken sal alle haer heerscappie, ende alle macht ende cracht.
Want hi moet regneren ter tijt toe, dat hy alle zijn vyanden onder zijn voeten heeft geleit.
Ende ten laetsten sal te nyet gebracht worden dye vyandelike doot,
want alle dinghen heeft hi onder zijn voeten geworpen. Mer als hi spreect dat alle dinghen hem onderworpen zijn, so ist openbaer datmen wtnemen sal hem, die hem alle dinghen heeft ondergeworpen.
Maer als hem alle dingen onderworpen sullen zijn so sal oock die sone selue hem onderworpen worden, die hem alle dinghen onderworpen heeft, op dat God si al in allen.
Anders, wat sullen doen die voor den dooden ghedoopt worden, ist dat die dooden al heel niet en verrisen? Waer om werden si gedoopt voor haer?
Waer om zijn wi oock tot allen tijden in perikel?
Broeders, ick sterue daghelics om uwer glorien, Welck ick heb in Christo Iesu onsen Heere.
Ist dat ick naden mensche tot Ephesien metten beesten geuochten hebbe, wat profijt is mi, ist dat die dooden nyet en verrisen? Laet ons eten ende drincken, want morgen sullen wi steruen.
En wort nyet bedroghen. Quade clappinghen verderuen goede manieren.
Wort wacker rechtueerdige, ende en wilt niet sondighen, want sommighe en hebben gheen kennisse van Gode, tot uwer schaemten spreke ict.
Maer mocht yemant segghen. Hoe sullen die dooden verrisen? ende met hoedanighen lichaem sullen si comen?
Dwaes, dat ghene dat ghi saeyt, en wort niet leuendich ghemaect, ten si dattet eerst sterue.
Ende dat ghi saeyt, en saeyt ghi niet een lichaem datter voortcomen sal, maer bloet koren, het si van taruwe oft eenich ander,
maer God gheeft hem een lichaem als hy wilt, ende een yegelick saet zijn eyghen lichaem.
Alle vleesch en is niet een vleesch, maer een ander is vleesch der menschen, een ander vleesch der beesten, een ander der visschen, een ander der voghelen.
Ende daer zijn hemelsche lichamen, ende daer zijn aertsche lichamen. Een ander glorie is der hemelscher, een ander der aertscher,
een ander claerheyt der Sonnen, een ander claerheyt der Manen, ende een ander claerheyt der Sterren, want die een Sterre is vander ander verscheyden in claerheyt.
Also is oock die verrisenisse der dooden, het wort gesait in verghanckelicheit, het staet op in onuerghanclicheyt,
het wort ghesait in oneeren, het verrijst in glorien, het wort gesaeyt in crancheyt, het verrijst in moghentheit,
het wort ghesayt een vleeschelijc lichaem, het verrijst een gheestelick lichaem. Isser een vleeschelijck lichaem, daer is oock een gheestelick lichaem, alsser gescreuen is,
Die eerste mensche Adam is ghemaect in een leuende siel. Die leste Adam in eenen gheest leuendich makende.
Maer niet eerst dat gheesteliken, maer dat vleescelick is, daer na dat gheestelike.
Die eerste mensche is aertsch vander aerden, die ander is hemels vanden hemel,
hoedanich als die aertsche is, alsodanich zijn si ooc die aertsch zijn. Ende hoedanich die hemelsche is, sodanich die hemels zijn.
Ende daer om ghelikerwijs wi gedragen hebben dat beelde des aertschen, also laet ons oock dragen dat beelde des hemelschen.
Dat segghe ick broeders, dat vleesch ende bloet dat erfnisse des rijcs Gods niet besitten en moghen. Noch oock verderffenis en sal besitten onuerderflicheyt.
Siet, ick segghe v verborghentheyt. Wi sullen alle verrijsen, maer niet alle verandert worden
in een puntken des tijts, in eenen ooghenblick, door die laetste basuyne, want si sal blasen, ende die dooden sullen op staen onuerganclick, ende wi sullen verandert worden:
want dit verderflicheyt moet aen trecken onuerderflicheyt, ende de sterflike moet aen doen onsterflicheyt.
Maer als dit sterfelike heeft aen ghetoghen onsterfelicheyt, dan sal veruult worden dat woort datter gescreuen is. Die doot is verslonden in victorien.
O doot, waer is v victorie? O doot, waer is v prickel?
Dye prickel des doots is die sonde, ende dye cracht der sonden is die wet.
Mer Gode danc dye ons victorie gegeuen heeft door onsen heere Iesum Christum.
Aldus mijn lieue broeders weest stantachtich, onbeweechlick, ende altijt oueruloedich, in alle werc ons heeren, wetende dat uwen arbeyt nyet te vergheefs en is inden heere.
UOort vanden aelmis die den heyligen geschiet, ghelijc ick gheordineert heb in die kercke van Galacien, also doet oock ghi
in een nae den sabothen, so legghe een yeghelic van v bi hem aen een si, dat hem belieft, op dat die ghiften niet en geschien, als ick sal comen.
Ende als ic comen sal, soo wie ghi daer toe bequaem ordeelt door brieuen, sal ick senden, op dat si uwe weldaet moghen brengen tot Ierusalem.
Ende ist dattet van noode ware, dat ick oock selue reysen sal, soo sullen si met mi reysen.
Ick wil tot v comen als ick Macedonien door reyse, want ick sal door Macedonien reysen
Ende sal by auontueren by v blijuen, ofte oock mijn winter houden, op dat ghi mi geleyden muecht, werwaerts dat ic reyse.
Want ick en wil v nv int door reysen niet sien, maer ick hoop dat ick een wijl tijts by v sal bliuen. Ist dattet die heer toe laet.
Ick sal tot Ephesien bliuen te Pinxter toe,
want mi is een groote ende openbare dore op gedaen, ende vele wederstaenders.
Ist dat Timotheus coemt, siet dat hi sonder vreese bi v si, want hi werct dat werck des Heeren, ghelijck als ick.
Dat hem dan nyemant en versmade, ende leydt hem in vrede, dat hy tot mi mach comen, want ick verwacht hem metten broeders.
Vanden broeder Apollo, laet ick v weten, dat ick hem zeer ghebeden heb, dat hy tot v soude ghaen met den broederen, ende hi en had al heel gheenen wil nv te comen, maer hi sal comen, alst te pas coemt.
Waect staet int geloof, doet manliken, weest sterc
laet alle dinghen bi v met lieften geschien.
Ic bidde v broeders. Ghi kent dat huysgesin Stephane ende Fortunati ende Achaici, want si zijn die eerste vruchten van Achayen, ende dat si hen seluen ten dienst hebben gheoordineert den heylighen,
dat ghi oock dusdanighen onderdanich wilt zijn, ende alle den ghenen die helpen ende arbeyden.
Ick verblide mi vander teghenwoordicheit Stephane ende Fortunati ende Achaici, want dat v luyden gebrack, hebben si veruult,
want si hebben minen gheest ende uwen vermaect. Aldus bekennet dusdanighen.
Die kercken van Asien groeten v. Aquila ende Priscilla, met die vergaderinge die in haeren huyse is,
die groeten v zeer inden Heere, by den welcken ic geherbercht worde. Die broeders al te samen groeten v. Groet malcanderen met eenen heylighen cusse.
Mijn groete met Paulus handt.
Ist dat yemant niet lief en heeft den heere Iesum Christum, die moet zijn vermaledijnge, Maran, Atha.
Die gracie des heeren si met v,
mijn liefte si met v allen, in Cristo Iesu, Amen.
PAulus, Apostel Iesu Cristi, door den wille Gods en{de} Tymotheus broeder Dye kercke Gods dye welcke te Corinthen is: te samen met allen heylige{n} dye in geheel Achaia zijn
Gracie, ende vrede si v van God onsen vader, ende den heere Iesu Christo.
Ghebenedijt si God, ende die vader ons heeren Iesu Christi, vader der bermherticheden, ende God van alle vertroostinghen
vertroostende ons in alle onse tribulacien, daer toe, om dat wi vertroosten mogen den ghenen, dye in eenige tribulacien zijn, door dye vermaninge, door welcker wy oock va{n} god vemaent worden.
Want ghelijck als dye tribulacien Christi in ons oueruloedich zijn, also is oock onse vertroostinghe door Christum oueruloedich.
Het is dat wy ghetribuleert worden, om uwer vermaninge oft salich{eyt} oft ghetroost worde{n}, om uwer vertroostinge{n}, oft v{er}maent worden, om uwer vermaninge{n} en{de} salicheyt dye welcke werct verduldicheyt der seluer passien, die wy oeck liden,
op dat onse hope vast si voor v, wetende, wa{n}t gelijck ghi ghesellen zijt des lijdens, also suldi oock wesen ghesellen der vertroostinghen.
Want broeders, wi willen dat ghi weet va{n} onse tribulacie, die ons gebuert is in Asia: want wi boue{n} maten beswaert zijn gheweest bouen onse crachte{n}, also dat ons oock verdroot te leuen
Ia dat wi die sentencie des doots in ons seluen ontfangen hadde{n}: dat wi niet betrouwe{n} en souden in ons seluen, maer in god, dye de dooden verwect,
die welcke ons van so groten periculen verlost heeft en{de} genome{n}. In wien wy hopen dat hy oeck noch verlossen sal,
ghi mede helpe{n}de door tgebet voor ons op dat wt veel persone{n} voor de gaue die ons verleent is, door veel menschen: dancbaerheyt mach geschien voor ons.
Wa{n}t dit is onse glorie, die getuygenis va{n} onse conscientie, dat wi met simpelheyt des herten, ende puerheyt Gods, en{d}e niet in vleeschelicke wijsheyt, mer door die gracie gods hebben in dese werelt geconuerseert, oueruloedigher onder v.
Want wy en schriuen v nyet anders, dan dat ghy ghelesen hebt, ende bekent. Ick hope dat ghijt oeck totte{n} eynde toe bekenne{n} sult,
ghelijckerwijs ghy ons mede eens deels ghekent hebt, want wi zijn v glorie ghelijckerwijs ghy oock onse, inde{n} dach des Heeren Ihesu Christi.
Ende door dyt betrouwen woude ick eer tot v comen, op dat ghi soudt hebben die anderde vrientschap,
ende ick door v soude reysen tot Macedonien, ende weder om van Macedonien comende tot v, ende van v in Iudeen gheleyt worden.
Daer om als ick dit hebbe gewilt, heb ic lichtuaerdicheyt gebruyct? oft dat ick dencke, dencke ick dat na den vleesche, op dat bi my si, ya en{de} neen?
Ende God is ghetrouwe, want ons woort dwelck onder v gheweest heeft, en is hem niet ya en{de} neen, maer tis in he{m} ya.
Wa{n}t die sone gods Iesus Christus: die onder v door ons ghepredict is, door my ende Syluanu{m} en{de} Tymotheu{m}, en heeft nyet geweest in hem ya, en{de} neen, mer ya heefe in hem geweest,
want also veel beloftenissen gods alsser zijn, die zij{n} door hem ya, en{de} daer om seggen wi door hem amen. God tot onser glorien.
Voort die ons vesticht te samen met v in Christum, en{de} die ons gesalft heeft is God,
die ons oock gheteekent heeft, ende heeft een pant des gheests in onse herte{n} ghegeuen.
En{de} ick roep God tot een ghetuych in mijn siel, dat ick v sparende, noch niet ghecomen en ben te Corinthen,
niet dat wy domineren ouer v gheloof, maer wy zijn helpers van uwe blijschap, want ghy int gheloof staet
ENde ic heb voor mi genome{n}, niet weder om tot v met droefnis te come{n}.
Wa{n}t ist sake dat ick v bedroeue, wie isser die mi verblijt, dan die ghene die va{n} mi bedroeft wort?
Ende dat selfde heb ick v gescreue{n}, op dat, wa{n}neer ick come, die een droeffenisse opt ander niet en hebbe, vanden welcke{n} behoordet mi te verblide{n}, betrouwende v alle gader, dat mijn blijschappe uwer alre is.
Want wt veel tribulacie, ende bangicheyt des herten heb ick v ghescreuen met veel tranen, nyet dat ghy bedroeft soudt worde{n}: maer dat ghi kennen soudt, wat liefde dat ick tot v oueruloedigher hebbe.
Ist datter yema{n}t my droeuich ghemaect heeft die en heeft mi niet bedroeft: mer eens deels, op dat ick v allen niet en beswaer,
aldusdanigen mensche is dese straffinge ghenoech die van veel geschiet.
Also dat ghi nv weder om, veel meer schuldich zijt te vergeuen en{de} te trosten, op dattet in eeniger manieren niet en geschie, dat dusdanige{n} nyet door oueruloedige droefheyt verslonde{n} en wert.
Waer om bidde ick v, doet dat dye liefde in hem sterck wort.
Want daer om heb ick ghescreue{n}, dat ic v proeuinge bekenne{n} soude, oft ghy tot allen dinghen gehoorsaem zijt.
Dye ghy yet vergheeft, vergeue ic mede. Want ist dat ick oeck yet vergeue{n} heb, dien ict vergeuen hebbe, heb ict om uwen wille vergeuen inde persoon Christi,
op dat wy vanden Sathana nyet bedrogen en worden, wa{n}t wi kennen zijn gedachten.
Voort, als ic te Troaden ghecome{n} was is mi een dore op gedaen door den heer, in dat Euangeliu{m} Christi.
Ick en hadde gheen rust in minen gheest, om dat ick Tytu{m} mine{n} broeder niet en vant. Maer haer adieu seggende ben ick in Macedonien ghereyst.
Ende ghelooft si god die altoos triumpheert door ons in Christo Iesu, en{de} openbaert door ons den roke zijns kennis in allen plaetsen,
want wi zijn Christus goede roke Gods, inden ghene{n} dye behouden worden, ende inden ghenen dye vergaen.
Dese een roke des doots, tot de{n} doot, mer die ander een roke des leuens, totte{n} leue{n}. En{de} wie is hier toe so bequaem?
want wy en zijn niet als de somige, twoort gods verualsche{n}de, mer wt puerheyt, gelijc wt god spreke{n} wi voor god in Christo.
BEghinnen wi weder om ons weluen te prijsen? oft behoeuen wy lofbrieun tot v, oft van v, als dye sommige?
Ghy zijt onse brief, gescreuen in onse herten, welck verstaen en{de} gelesen wort van allen menschen gheopenbaert,
wa{n}t ghi een brief Christi zijt aengedient van ons, en{de} gescreuen nyet met inct, mer met den gheest des leuende{n} Gods nyet in steenen tafelen maer in vleeschelike tafelen des herten.
Wi hebben aldusdanighen betrouwen, voor god door Christu{m},
niet dat wi bequaem zijn van ons selue{n} wat te dencke{n}, als wt ons selue{n}, mer ons bequaemheyt is wt god,
dye ons oeck bequame dienaers gemaect heeft des niewe{n} testaments, niet des letters, mer des gheests. Wa{n}t die letter doodet, mer die gheest maect leuendich.
Is dat die aendieninge des doots, in dye lettere{n} in steene{n} gemaect, in glorie geweest is, also dat die kindere{n} van Israel, die ooge{n} niet houde{n} en mochten int aensicht Moysi, om de glorie zij{n}s aensichts, welcke vergaet waer om
en sal niet veel te meer die aendieninge des geests in glorie wesen?
wa{n}t is dye aendieninge des verdoemnis in glorie, veel te meer gaet in glorie te boue{n} daendieninge des rechuerdicheyts.
Wa{n}tet niet geglorificeert en is geweest dat geschene{n} heeft in dit deel, ouermits die oueruloedige glorie.
Wa{n}t ist tgheen d{at} vergaet in glorie{n} geweest: veel te meer is in glorie{n} tgheen dat blijft.
Wy dan hebbende aldusdanige{n} hoop, gebruycken wy veel betrouwens,
en{de} niet ghelijck Moyses een decsel op zijn aensicht dede, op dat die kindere{n} va{n} Israel niet bescouwen en soude{n} in zijn aensicht datter vergaet
maer haer sinne{n} zijn plomp. Noch tot hede{n} blijft dat selue decsel int lesen des oude{n} testaments bedect, dwelck door Iesum Christum vergaet.
Maer tot desen dach toe, als Moyses ghelesen wort, ist decsel noch op haer herten gheleyt.
Maer als si totte{n} here ghekeert sullen zijn, so salt decsel wech ghenomen worde{n}.
Want dye Heere is een geest waer den gheest des heeren is, daer is vryheyt.
Ende wy alle gader, met een ontdeckt aensicht, dye glorie des heeren speculerende, werde{n} verandert nae dat selue beelt van glorie in glorie{n}, als vande{n} geest ons here{n}.
DAer om hebbende desen dienst, na de{n} welcken wy bermherticheyt vercreghen hebben, so en gebreken wi nyet,
maer wi verwerpe{n} die heymelichede{n} der scanden nyet wa{n}delende door loosheyt noch dwoort gods verualschende, maer door openbaringhe des waerheyts ons seluen co{m}menderende by alle consciencien der menschen, in die teghenwoordicheyt gods.
Ende ist dat ons Eua{n}gelium bedect is: inden ghene{n} die vergaen is bedect,
inde{n} welcken die god va{n} dese werelt, den sinne{n} der onghelouigen verblint heeft, op dat haer niet schine{n} en soude dat licht des Eua{n}gelijs des glorie Christi, welcke is dat beelde gods.
Want wy en preken ons selue{n} nyet, mer onsen heere Christum Iesum, ende wy predicken ons v knechte{n} om Iesus wille.
Want God is dye gheboden heeft dattet licht wt dye duysternisse schinen soude, twelck in v herten gheschenen heeft, tot een verlichtinghe der kennisse va{n} die glorie gods, int aensicht Iesu Christi.
Wy hebben desen schat in aerde{n} vaetke{n}s op dat die hoocheyt des crachts van god si en{de} niet wt ons.
In allen dinghen lide{n} wi tribulacie: mer wi en werde{n} niet benaut. Wi arbeyde{n}, en{de} en worde{n} niet vermoeyt.
Wi liden veruolginge, mer wi en werde{n} niet verlate{n}. Wi werde{n} verootmoedicht, mer wi en worden niet bescaemt. Wi worde{n} verworpe{n}, mer wi en vergaen niet.
Altijt dye doodinge des heeren Iesu Christi, int lichaem om dragende, op dattet leue{n} Iesu, oock in ons lichaem geopenbaert mach worden.
Want wi die leue{n}, werde{n} altoos geleuert inde{n} doot, om Iesus wille, op dattet leue{n} Iesu geope{n}baert wert in ons sterflijc vleesch.
Aldus werct dye doot in ons, mer dleuen in v.
Voort hebbende den selue{n} gheest des geloofs nae datter ghescreuen is. Ick heb gelooft, ende daer om heb ick ghesproken.
Ende wy gelouen waer omme wi oock spreken wetende, dat dye ghene die Iesum verwect heeft, ons oock verwecken sal met Iesu, ende met v setten sal.
Want alle dinge{n} zijn om v, op dat dye oueruloedighe gracie van vele, oock oueruloeye in dancksegghinghen, totter glorien gods.
Waer om wy oock nyet en vergaen, maer al ist dat onsen wtwendighen mensch vergaet, die inwendighe wert nochtans van daghe te daghe vernieuwet.
Want ons tribulacye die tijtlick en{de} licht is, werct een eewige bouenmatige heerlicheyt in ons,
die niet en sien opt gheen dat sienlic is, maer opt gheen datmen niet en siet. Wa{n}t datter ghesien wert, is tijtlick maer datter niet gesien en wert eewich.
WAnt wi wete{n}: ist d{at} ons aertsche huys deser wonincs ontbonde{n} wert, so hebben wi een timmeragie wt god, een huysinghe, nyet met hande{n} gemaect, maer eewich inde hemelen.
Want daer toe versuchte{n} wy met onse woeninge, dwelcke vande{n} hemel is, begheerende ouerghecleet te worde{n}.
Ist nochtans, dat wy ghecleet ende nyet naect gheuonden worden:
want wy die in desen tabernakel zijn, suchten, belast wesende, daer om: dat wi niet en wille{n} ontcleet wesen, mer daer en bouen ghecleet worden, op dat die sterflicheyt verslonden wert vant leue{n},
ende dye ons daer toe bereyt heeft, dat is god, dye welcke ons een pant des gheests ghegheuen heeft.
Hier omme altijt koen, en{de} wete{n}de, dat also lange als wi inde{n} lichaem thuys zijn, soe zijn wi vreemt vande{n} here,
wa{n}t wi wa{n}delen door tgeloof, niet door die gedaente.
Wi verkoene{n} ons, ende hebben eenen goeden wille vreemt te wesen vande{n} lichaem, en{de} teghenwoordich te wesen bide{n} here,
waer omme arbeyde{n} wi, tsi tegenwoordich oft nyet tegenwoordich, hem te behage{n}.
Wa{n}t wi moete{n} al geopenbaert worden voor den rechter stoel Christi, op dat een yegelicke{n} wech draghen mach, na tgheen dat hy gedaen heeft in zijn lichaem, het si goet oft quaet.
Daer omme die vreese des heeren wetende, so raden wy den menschen, maer God zijn wi openbaer ende ick hope dat wi oeck in uwe consciencie{n} openbaer zijn.
Wy en co{m}menderen weder ons niet tot v mer wi geuen v een oersaec van ons te glorieren, op dat ghy wat hebt tege{n} den ghene{n} dye int aensicht glorieren, en{de} nyet int herte.
Wa{n}t het si d{at} wi metter herte{n} te boue{n} gaen gode: ofte het si dat wy sober zijn, v lieden:
Wa{n}t dye liefde Christi dwinct ons dat meynende, is datter een voor allen ghestoruen is, daer om zijn si alle gader ghestorue{n}.
Ende Christus is voor allen gestoruen, op dat dye leuen, hem seluen nyet en leuen. Maer den ghenen, die voor haer ghestoruen, ende verresen is.
Aldus en kenne{n} wi hier nae nyema{n}t nade{n} vleesche, ende al ist dat wi Christum naden vleesche gekent hebben, nochta{n}s nv en bekennen wi hem so nyet meer.
Aldus isser yemant in Christo een nyeu creatuer, die oude zijn voorby gegaen. Siet, tis al nyeu geworden,
en{de} alle dinck is wt god, die ons hem seluen versoent heeft door Christum, en{de} heeft ons den dienst des versoenincs ghegeuen.
Want God was in Christo, dye werelt versoenende, haer nyet oplegghende haer sonden, ende heeft in ons ghesedt twoort des versoeninghe.
Aldus so hebbe{n} wi nv tbeuel va{n} Christus wegen, als god v door ons vermanende, so bidden wi door Christo, wert God versoent.
Want den ghene{n} die gheen sonde gekent en heeft, heeft hi voor ons sonde ghemaect, op dat wi Gods rechtuaerdicheyt souden worden in hem.
MEde helpende, bidde{n} wi dat ghi de gracie Gods niet te vergeefs en ontfanct.
Want hy seyt Inden bequame{n} tijt heb ick v verhoort. En{de} inde{n} dach des salicheyts, heb ick v gheholpen. Siet nv eenen bequamen tijt, siet nv den dach des salicheyts,
geuende nyemanden eenighe argernis, op dat onsen dienst nyet verwmaedt en wert,
maer in allen dinghen laet ons ons selue{n} thone{n}, als Gods dienaers. In veel lijtsaemheyts, in tribulacien, in nootdruftichede{n}, in benauthede{n},
in slaghen, in gheuanckenissen, in oplopinge, in arbeyden, in makinghe, in vasten,
in puerheyt, in wetentheyt, in lanckmoedicheyt, in goedertierenheyt, inde{n} heylighen gheest, in ongheueynsder liefde,
int woort des waerheyts, in die macht gods. Doer die wapene{n} des rechtueerdicheyts, ter rechter side{n} en{de} ter slincker side{n},
door glorie en{de} scande, door quade fame en{de} goede fame, als bedriegers, en{de} nochtans warachtich, als onbeke{n}de, en{de} nochta{n}s beke{n}de,
als sterue{n}de, en{de} siet wi leue{n}, als gestraft zijnde, en{de} niet gedodet,
als droeuich wesende ende nochtans altijt verblidende, als arm, nochta{n}s veel rijck make{n}de, also niet hebbende, en{de} alle dinck besittende.
O ghi va{n} Corinthen, mijne{n} mont is tot v open ons herte is verbreyt.
En zijt niet benaut in ons, mer zijt benaut in v inwendige leden,
en{de} de selfde loninge hebbende, seg ic v als kinder: wert oec verbreyt.
En wilt gheen iock leyde{n} met den ongelouigen. Wa{n}t wat gemeenschap is de rechtuerdicheyt met dye onrechtuerdicheyt? Oft wat gemeenscap tlicht met de duysternisse?
oft wat ouereencome{n} is Cristo met Belial? oft wat deel is den gelouigen mette{n} ongelouigen?
oft wat coemt den tempel gods, met den afgoden ouer een? Ghy zijt den tempel des leuenden gods, gelikerwijs god geseyt heeft. Ick sal onder haer woone{n}, ende onder haer wandelen, ende ick sal haer God wesen ende si sullen mijn volck wesen.
Daer om gaet wt dat middel van haer, ende wort van haer verscheyde{n}, seyt dye Heere en{de} en raect nyet dat onreyn is,
ende ick sal v ontfangen ende ick sal v wesen tot een vader, ende ghy sult my wesen tot sonen ende dochteren, seyt dye almachtighe here.
HEbbende dan dese beloften alderliefste laet ons selue{n} reynigen va{n} alle beulectheyt des vleesch en{de} gheests, volbrengende die heylicheyt in die vreese gods
Verstaet ons, wi en hebben nyema{n}t ghequetst, wy en hebben nyema{n}t geschent, wy en hebben nyema{n}t bedrogen.
Dat en segge ick niet tot v verdoeminge, wa{n}t wy te vore{n} geseyt hebben, dat ghy in onse herte{n} zijt om tsamen te sterue{n}, ende tsamen te leuen.
Ick hebbe groot betrouwen tot v, ick heb veel gloriacie va{n} v, ic ben veruult van vertroostinge: ick ben zeer oueruloedich va{n} bliscap in alle uwe tribulacie.
Want als wy in Macedonien ghecomen waren, en hadde ons vleesch gheen rust, want in allen worde{n} wi zeer gequelt. Van buyten striden, van binnen vreesen,
maer god dye den ootmoedige{n} vertroost, heeft ons vertroost, door die toecoemst van Tytus.
En{de} niet alleen door zijn toecoemst, maer oeck door die vertroostinghe dye hy van v ontfangen heeft, doen hy ons vercondichte uwe begeerte{n}, uwe screynge, uwe neersticheit voor mi. Also dat ic noch meer verblide
Want al ist dat ic v door den brief bedroeft hebbe, dat en berout mi niet, ende oft mi beroude, siende dat den brief tot een tijt toe v bedroeft heeft,
nv verblide ic mi, n{iet} dat ghi bedroeft zijt gheweest, maer om dat ghi tot penite{n}cie bedroeft zijt geweest. Wa{n}t ghy zijt bedroeft geweest na god. Also dat ghi in genen dingen va{n} ons hinder geleden hebt,
wa{n}t die droefnis die na God is, brengt voort penite{n}cie tot vaste salicheyt, mer die droefheit des werelts, werct den doot.
Wa{n}t siet dat selue dat ghi na god bedroeft zijt geweest, wat groter sorchfuldicheyt dattet in v voort ghebrocht heeft, ymmer voldoeninghe, ymmer onweerdicheyt, ymmer vreese: immer begeerte: immer wrake. Wa{n}t ghy v seluen in allen gegeue{n} hebt te wesen onbeulect in dit werck.
Aldus al ist dat ic v gescreue{n} hebbe, dat en heb ick niet gedaen om de{n} ghene{n} die v misdaen hadde{n}, noch om sine{n} wille die misdaen was mer om te ope{n}baren onse sorchfuldicheyt, die wy hebben voor v inde tegenwoordicheyt gods.
Daer om zijn wy vertroost wt v vertroostinge, en{de} wi zij{n} daer en boue{n} noch meer verblijt geweest om die blijscap va{n} Tytus wa{n}t sine{n} gheest is va{n} v allen vermaect geweest
Ende is dat ick by hem van v gheglorieert hebbe, ick en ben nyet beschaemt geweest, maer wy altemale inder waerheyt van v ghesproken hebben, alsoe is ons gloriacie, dye ick by Tytum gebruycte: dye waerheyt gheworden.
Ende zijn inwendighe leden zijn wter maten tot v beweghen gheweest, als hy ouerleyt uwer alder ghehoorsaemheyt, hoe dat ghy hem ontfangen hebt met vreese ende anxt.
Ick verblide dat ic in allen dinghen in v betrouwe.
ICk make v bekent broeders dye gracie gods die gegeue{n} is geweest in dye kercke va{n} Macedonie{n},
dat door veel proeuinge va{n} tribulacie is oueruloedich geweest haer blijschap: ende haer alderhoochste armoede is oueruloedich teweest in rijcdom va{n} haer simpelheyt.
Wa{n}t dat betuyghe ic, dat si na haer macht: ya oec boue{n} haer macht willich zijn geweest:
met veel vermaninge{n} ons biddende, dat wy die weldaet en{de} gemeenschap des dienst totte{n} heylighe{n} ontfangen souden.
En{de} niet als wi gehoopt hadde{n}, mer oec hebben si haer selue{n} ouergegeue{n}, eerst den here: daer nae oeck ons, door die wille gods,
also dat wi Tytu{m} vermane{n} souden op dat hi, ghelijck hi eerst begonne{n} had, also oec volbrenghen soude dese weldaet in v.
Maer gelikerwijs als ghi ouer al int geloof oueruloedich zijt, en{de} int woort, en{de} wete{n}theyt, en{de} in alle neersticheyt, en{de} in die liefde: die wt v tot ons is, maect d{at} ghi in dese weldaet oec oueruloedich zijt.
Ick en spreec nyet als gebiedende, maer door sorchfuldicheyt prijsende die puerheyt uwer liefde tege{n} dye andere.
Want ghy kent dye weldaet ons heren Iesu Christi, dat hy om v arm gheworden is, als hi rijck was, op dat ghi door zij{n} armoede rijck soudt worden.
En{de} daer toe rade ick, wa{n}t dat is v profitelic, ghi die niet alleen en hebt beginne{n} te doe{n} maer oec te willen vant voorleden iaer,
nv mette{n} wercke dat volbrenget, op dat gelickerwijs die wille bereyt heeft gheweest, also oec si de volbrenginge, wt dat ghene dat ghi hebt.
Wa{n}t ist dat die wille bereyt is nae tghene dat si heeft, is si ontfanckelic: en{de} niet na tghene dat si niet en heeft.
Wa{n}t niet also, dat die ander verlichtinge si, en{de} v benautheyt, maer op dat wt ghelijcheit
v oueruloedicheyt in desen tegenwoordigen tijt haer armoede te hulpen coemt, en{de} haer oueruloedicheyt, v armoede te hulpe coemt, op datter gelijcheyt si: ghelijck alser ghescreuen is.
Dye veel hadde die en is niet ouerghebleuen, ende dye weynich hadde, dye en heeft niet min gehadt.
Ende ick dancke God, dye welcke dye selue sorchfuldicheyt in Tytus herte ghegeuen heeft voor v
dye aenghenomen heeft die vermaninghe. Ende als hy neerstiger was, so is hi wt sine{n} wille tot v gecomen.
En{de} wi hebben met he{m} gesonde{n} onsen broeder, wiens lof is int Eua{n}gelie door alle dye kercke,
en{de} niet alleene dat, mer is oec wtuercoren vander kercken, een medegeselle van onser pelgrimagie, met dese weldaet, welcke van ons angedient wert tot glorie vande{n} here, en{de} tot onsen gesette{n} wille.
Dat scouwe{n}de dat ons nyemant en begrijpt in dese oueruloedicheyt, dye welcke va{n} ons aengedient wort tot glorie ons heere{n},
want wi besorgen goede dinge{n}, niet alleen voor god, maer oec voor die menschen.
Ende wi hebben met haer gesonde{n} onsen broeder, den welcken wi in veel dingen dicwils neerstich geproeft hebben. Maer nv veel neerstiger, om groote betrouwinghe, welcke ick tot v hebbe,
het si van Tytus weghen, die welcke mijn gheselle is, ende een hulper in v, oft van ander wegen, die welcke onse broeders zijn, ende legaten der kercken des glorien Christi.
Aldus bethoont een bewijsinge uwer liefden, ende onser gloriacien van v tot haer inder tegenwoordicheyt der kercken.
WAnt van die aendieninge die inde{n} heiligen geschiet, isset niet van node dat ick v beschriue.
Want ick kenne dye bereytheyt ws moets, vande{n} welcken ick glorieer va{n} v bi die va{n} Macedonie{n}, wa{n}t oec Achaya bereyt is vant voorleden iaer: en{de} v exempel heefter veel verwect,
nochta{n}s hebbe{n} wi die broeders tot v gesonden, op dat onse gloriacie, met welcke{n} wi van v gloriere{n}, niet te vergheefs en wort in dyt deel, op dat ghelickerwijs ic seyde, ghi bereyt zijt,
dattet niet en gebuert, dat oft die van Macedonien met mi quamen, ende v onbereyt vonden, wy beschaemt worden, op dat wy niet en segghen v in desen dinghen te beschamen.
Aldus heb ic gemeynt dattet va{n} node was die broeders te bidde{n}, dat si eerst tot v gaen soude{n}, en{de} bereide{n} uwe beloofde goede gaue{n}, als een goede ghift, niet als in vrecheyt.
Dat segghe ick, dye spaerliken saeyt, die sal spaerlicken maeyen, ende die daer saeyt in benedictien, sal va{n}der benidictien maeyen
Eenen yegelijc na dat opsedt des herte{n} niet wt droefheyt, ofte wt bedwange. Want god heeft eene{n} blide gheuer lief.
Ende God is machtich te doen, dat alle weldaet in v oueruloedich si, op dat ghy in allen dinghen van als ghenoech hebbende oueruloedich zijt, in alle goede wercken.
Alser ghescreuen staet. Hy heeft verstroyt, en{de} heeft den armen ghegeue{n}, zijn rechtuaerdicheyt blijuet inder eewicheyt.
Dye aendient tzaedt den zayer, dese sal oec broot tot spijse gheuen en{de} sal v saet vermenichfuldighen, en{de} die vruchten uwer rechtuerdicheyt vermeren.
op dat ghi in allen dinghen rijck gemaect wesende, oueruloedich zijt in alder simpelheyt, die daer werct voor ons, dancbaerheyt tot god.
Wa{n}t die weldaet va{n} desen dienst en veruult niet alleen dat ghene dat den heylighe{n} ghebreck is, maer het is oock oueruloedich daer in, dat door veel god gedanct wort,
die welcke door prijsinge van desen dienst god glorificeren van die onderdanicheyt ws belijdincs int Euangelium Christi, ende van dye simpelheyt des ghemee{n}schaps in haer ende in allen,
en{de} in haer ghebet voor v, dye welcke nae v verlanghen, om die oueruloedige gracie gods in v.
Ick danc god van zijn onwtsprekelicke ghaue.
UOort, ick Paulus selue, bidde voor v, door die sachtmoedicheyt en{de} gematicheyt Christi, die na d{at} aenschijn onder v ootmoedich si, nochta{n}s van v wesende, betrouwe ick in v.
En{de} ick bid v, dat ick niet en derf tegenwoordich door die betrouwinge, van welcken ick gherekent worde, teghen die somige stout gheweest te zijn, die welcke meynen dat wy wandelen als naeden vleesche,
wa{n}t inden vleesche wandelende nochta{n}s en striden wi niet naden vleesche.
Wa{n}t die wapene{n} va{n} onse strijt en zijn nyet vleeschelick mer machtich god, tot een vernyelinge der wederspa{n}nigen, door welcke wy te niet doen dye raden
en{de} alle hoecheyt, die welcke verheuen wort tegen die kennisse gods, en{de} gheuangen neme{n}de alle verstant in dien dienst Christi.
En{de} bereyt hebbende wraech teghen alle ongehoorsaemheyt, als v gehoorsaemheyt veruult sal wesen.
Siet ghy tgene dat na den aenschijn is. Ist dat yemant van hem seluen betrout dat hy Christo toebehoort, laet hem dat weder om rekene{n} wt he{m} seluen, dat gelikerwijs hi Christo toebehoort, wi also mede Christo toebehore{n}.
Want al ist dat ick yet meer glorieer va{n} onse macht, die welcke die heer ons ghegeue{n} heeft tot stichtinge, ende nyet tot v verderuinge, so en sal ic niet beschaemt worden,
op dat ick niet en schijn, als v te veruaren door brieue{n}.
Want die brieue{n} <parens>seggen si</parens> zijn wel swaer ende sterck, maer die tegenwoordicheyt des lichaems is cranck, en{de} dat woort is ongeacht.
Dye aldusdanich is, dye dencke, dat ghelijck als we zijn int woort va{n} v wesende doer brieuen, also zijn wi oeck teghenwoordich int werck.
Want wi en derren ons niet mede menge{n} oft geliken metten somigen, dye haer selue{n} prijsen. Maer wi ons selue{n}: in ons selue{n} metende, ende ons selue{n} ghelikende ons seluen
Wij en sullen nyet bouen maten glorieren: maer nae dye maet des reghels, door welcke god ons gedeylt heeft, met een mate oeck tot v comen.
Want wi en hebben ons niet wt ghestelt: recht oft wi tot v toe niet en quame{n}, wa{n}t wij zijn tot v toe gecome{n} in dat Euangelie Christi,
nyet bouen maten glorierende van eens anders arbeyt, hopende dattet geschien sal dat v ghelooue in v wassende wi groot ghemaect sullen worde{n} nae onsen regel tot oueruloedicheyt,
op dat ick oeck dye landen dye voorby v zijn, dat Eua{n}gelie predicke{n} mach. Niet door eens anders regel, gelijck als va{n} tgheen dat bereyt is glorieren wi,
maer dye daer glorieert, laet hem inden heer gloriere{n},
want niet die hem selue{n} prijst, is ghepresen maer die den heer prijst.
OCh oft ghi een weynich verdroecht va{n} mijnre onwijsheyt, maer verdraecht my,
want ick heb v lief inder liefden gods. Ick heb v ondertrout eenen man, een reyn maecht ouer te gheue{n} Christo.
Mer ick sorghe dat gelikerwijs dat serpent Eua{m} bedroghen heeft door zijn loosheyt, also v sinnen oeck gecorru{m}peert worde{n}, dat si vallen van die simpelheit, die is in Christo Iesu.
Want ist dat die ghene die daer coe{m}t, een ander Iesum predict, die welcke wy niet gepredict en hebbe{n}, oft dat ghi een ander geest ontfanct: die ghi niet ontfange{n} en hebt ofte een ander Eua{n}gelie, dat ghi niet ontfange{n} en hebt, soe soudet ghi rechtelick toelaten.
Want ick reken mi selue{n} niet min gedaen te hebbe{n}: da{n} die opperste apostelen.
Woort, al ben ick ongeleert int woort, nochta{n}s nyet in wetenschap. In allen dinghen ben ick v bekent
heb ick daer aen ghesondicht: dat ick my seluen vernedert heb, op dat ghi verheuen soudt worde{n}? dat ick dat Eua{n}gelie gods om nyet v verbootschapt heb?
Ick heb den anderen kercken berooft, dat loon va{n} haer nemende, om v te dienen.
Ende als ick by v was, ende behoeftich was, so en heb ick nyema{n}t lastich gheweest, wa{n}t dat ick gebreck hadde, dat hebben die broeders die va{n} Macedonien gecomen waren veruult. In allen hebbe ick my v gehouden sonder last, ende sal oeck houden.
Die waerh{eyt} Christi is in mi, dat dese gloriacie in my niet beledt en sal worden in die lande{n} van Achaia.
Waer o{m}me? dat ick v nyet lief en hebbe? God weet dat.
Maer dat ick doe, sal ic doen, op dat ic die oorsaeck af snijde, den ghene{n} die een oorsaeck begheere{n}, op dat si int ghene daer si af gloriere{n}, geuonde{n} soude{n} worde{n}: als wi:
wa{n}t aldusdanige valsce Apostelen zijn bedriechlicke werckliede{n} aen genome{n} hebbe{n}de dat wesen der Apostolen Christi.
Ende dat en is gheen wonder, wa{n}t Sathanas verwandelt hem in eene{n} Enghel des lichts.
Daer om en is dat niet groot, ist dat oeck zijn dienaers een wesen tot haer nemen, recht ofte si dienaers ware{n} des rechtuaerdicheyts. Der welcker eynde, sal wesen nae haren wercken.
Ick segge weder omme, op dat nyemant en meynt, dat ick dwaes ben, anders so ontfanct mi, als een dwaes, op dat ick oeck een weynich gloriere.
Dat ic segge, en segge ick niet nae God. Maer als door dwaesheyt in dyt bewijs va{n} gloriere{n}.
Wanter veel glorieren, nade{n} vleesch sal ick oec glorieren.
Want ghi gaerne die dwase verdraecht, na dien dat ghi wijs zijt,
wa{n}t ghi verdraechtet, ist dat v yema{n}t in eygendom brengt. Ist dat v yema{n}t verslint. Ist d{at} v yema{n}t neemt oft yemant hem seluen verheft. Ist dat yemant v int aensicht slaet.
Ick spreke na der onedelgeyt, recht oft wi cranc geweest hadden in dit deel. Immer waer in d{at} yema{n}t derf, door dwaesheyt spreec ick, soe derf ick oeck,
Sijn si Hebreeusche? ick bent oec. Sijn si Israelite{n}? ick bent oeck, Sijn si saet va{n} Abraham? ic bent oeck,
Sijn si dienaers Christi? ick bent oeck. Als min wijs wesende, segge ict, ick ben veel meer. In vele arbeyden. In kerckeren oueruloediger. In slaghen bouen mate{n}. In dooden dicwils.
Vanden Ioden hebbe ick vijfmael, een min dan veertich slaghen ontfanghen.
Ick ben driemael met roeden gheslaghen, eens ben ick ghesteenicht, driemael hebbe ick schipbrekinghe gheleden, nacht ende dach hebbe ick in die diepte des zees gheweest.
Dicwils in weghen, in periculen des waters, in periculen der moordenaren, in periculen wten gheslachte, in periculen wten Heydene{n}, in dye periculen in die stadt: in periculen in dye woestenie, in periculen in dye zee, in periculen onder valsche broederen.
In arbeyt ende moeylicheyt dicwils in wakinge, in hongher, ende dorst, dicwils in vasten, in coude ende naectheyt.
Behaluen tghene dat van binne{n} is, mijn daghelijcse sorghe, van alle kercken.
Wie isser cranck, ende ick en ben nyet cranck? Wie worter gheschadalizeert, ende ick en berne nyet?
moetmen glorieren, soe sal ick glorieren, van tghene dat mijn crancheyt aenghaet.
God en{de} die vader ons Heeren Iesu Christi, die welcke is te prijsen inder eewicheyt, dye weet dat ick nyet en lieghe.
In die stadt van Damasco, die ouerste vant volck des conincs Areta heeft bewaret dye stadt van Damasco, om my te vanghen,
ende ick ben door een veynster in een mande af ghelate{n}, ouer dye mueren, ende ben zijn handen ontuloeden.
MOet ick glorieren, ten betaemt nochtans nyet. Ick sal comen tot die visionen, ende openbaringen des heren.
Ick weet een mensche in Christo, voor veerthien iare{n} oft inden lichaem was, oft wt den lichaem, en weet ick niet, God wetet, dat dusdanigen tot inden derden hemel ghetoghen was.
Ende ick weet, dat dusdanigen mensche oft inden lichaem, oft wten lichaem, en weet ick niet, God wetet,
ghenomen is gheweest int paradijs, ende ghehoort heeft verborghen woorden, dye welcke nyet betame{n} den menschen te spreken.
Van dusdanige{n} sal ick glorieren, maer van mi selue{n} niet, dan va{n} mijn crancheden,
want al woude ick gloriere{n}, ick en sal niet dwaes wesen, want ick segghe v die waerheyt. Ick hou op, om dat nyemant my en achte bouen het gheen, dat hy in my siet, ofte wt mi hoort.
Ende op dat die grootheyt der ope{n}baringhen mi niet verheffen en soude, is mi ghegheuen die prickel mijns vleesch, Satanas Engel om mi te slaen,
hier van heb ick driemael den here ghebede{n}, dattet van my soude gaen,
en{de} hy heeft mi geseyt. Mijn gracie is v ghenoech, want dye cracht wort door crancheyt volmaect. Daer om wil ic gaern glorieren van mijn crancheden, op dat dye cracht Christi in my woonen mach.
Daer om behaghe ick my seluen in mijn crancheden, in spijticheden, in nootdrufticheden, in veruolghinghe, in benautheden voor Christo. Want als ick cranck ben, dan ben ick starck.
Glorierende ben ick dwaes gheworden, ghy hebt my ghedwonghen, want ick soude van v ghepresen worden, want ick en hebbe nyet min ghedaen, dan die opperste Apostolen, al ist dat ict niet en ben,
nochta{n}s dye teekenen mijns apostelschaps hebben volbrocht gheweest onder v met alle lijtsaemheyt, met teekenen ende wonderlike dinghe{n} ende machtighe wercken.
Want wat isser, in welck ghy min gehadt hebt, dan dye ander kercke? dan dat, dat ick selue v nyet lastich gheweest en ben. Vergheeft my dat onghelijck.
Siet, ick ben ten derden mael bereyt tot v te comen en{de} ic en sal v nyet lastich wesen. Want ick en soeck nyet dat v is, maer v Want dye kinderen en behoore{n} nyet den ouderen schat te vergaderen, maer de ouders den kinderen.
Maer ick wil alder gaernste gheuen, ende meer dan ghegeue{n} worden voor uwe sielen, al ist, dat ick v oueruloedich lief hebbe{n}de, weynich lieft ghehadt worde.
Maer laet dat wesen. Ick en hebbe v nyet beswaert mer wa{n}t ick loos was: heb ic v met bedroch gheuangen.
Heb ick v berooft, door yema{n}t van dye ghene dye ick v ghesonden heb?
Ic heb Tytum ghebede{n}, ende heb tsamen met hem den broeder ghesonden. Heeft Titus v nyet bedroghen? hebben wij nyet in eenen gheest ghewandelt? oft nyet met ghelijcke voet stappen?
Weder om meynt ghi dat wij ons ontsculdighen? Wij spreke{n} in dye tegenwoordicheyt gods, in Christo. Altemael tot uwe stichtinghe, mijn alder liefste:
want ick sorge dattet nyet en ghebuert, dat als ick comen sal, v vinde{n} sal, ghelijc ick nyet en wil, en{de} ick sal gheuonde{n}, worde{n} van v, gelijc ghi nyet en wilt op datter nyet en zijn in eeniger manieren, twistinge, achteruolghinge{n}, toornicheden, kijuagien, achterclappingen, oorblasers, opblasinghen, oploopinghen.
Op dat als ick weder om ghecomen si, god my nyet en veroetmodighe by v, ende bescreye veel der gheenre, dye voor gesondicht hebbe{n}, en{de} die ghee{n} penitency gedaen hebbe{n}: va{n} die onreynicheyt ende oncuysheyt, en{de} onsuyuerheyt, dye welcke si bedreuen hebben.
SIet ten derdermael come ick tot v, inde{n} mont van twee oft drie ghetuygen, sal alle woort staen.
Ick hebt te voren gheseyt: ende ick segghet te voren, ghelijc als ick tegenwoordich was, also schriue ick nv wech wesende, den ghene{n} die te voren gesondicht hebben, ende al den anderen, ist dat ick come anderwerf, ick en sal niet spare{n},
oft suect ghy een experiencye des gheens, dye in my spreect Christus? de welcke nyet cranc en is onder v, maer in v machtich is.
Want al ist dat hy ghecruyst is gheweest wt crancheyt nochta{n}s leeft hi wt die macht gods, wa{n}t wij zijn cranc in hem, maer wi sullen met he{m} leuen, wt die cracht gods, onder v.
Ondersuect v seluen, oft ghi int gheloof zijt beproeft v seluen, of en kent ghy v selue{n} nyet, dat Iesus Christus in v is? Ten waer, dat ghy verworpen waert.
Ic hope dat ghy bekennen sult, dat wi nyet verworpe{n} en zijn
Ende wi bidden by god dat ghy niet quaets en doet, nyet op dat wi gepresen schijnen te wesen, maer op dat ghi doet dat goet is Wi zijn ghelijck verworpen:
want wi en mogen nyet tegen die waerheyt mer voor die waerheyt.
Wy verblide{n} ons, want wy cranc zijn, ende ghy starck, daer en bouen begheeren wy v volmaectheyt.
Daer omme scriue ick dit van v wesende: op dat als ick tegenwoordich wesen sal, niet straf en si, na die macht die my die heer ghegeuen heeft tot stichtinghe, ende nyet tot verderuinghe.
Voort aen broeders verblijt v, zijt volmaect: hebt vertroostinge, weest eendrachtich. weest in vreden, ende god des vreets, ende der liefde{n}, sal met v wesen.
Groet malcanderen, in eenen heylighen cusse. Alle dye heyligen groeten v.
Die gracie des heeren Iesu Christi, ende die liefde gods, ende die ghemeenschap des heyligen gheests, si met v allen. Amen.
PAulus, Apostel, niet vande{n} menschen, noch door een mensche, maer door Iesum Christu{m}, ende God den Vader, die welcke hem verwect heeft vanden dooden,
ende alle broeders die met mi zijn. Den kercken tot Galacien.
Gracie si v, ende vrede, van God onsen vader, en{de} den Heere Iesu Christo,
die hem seluen gegeuen heeft voor onse sonden, op dat hi ons verlossen soude, van die teghenwoordige boose werelt, na den wille Gods ende ons vaders,
den welcken si glorie, inder eewicheyt, Amen.
Ic verwonder mi, dat ghi also saen ouer ghebrocht zijt in een ander Euangelie van Christo, die v geroepen heeft in zijn gracie
dwelcke gheen ander en is, dan datter sommighe zijn die v verstooren, en{de} willen Deuangelie Christi verkeere{n}.
Maer al waert dat een Engel wt den hemel, v een Euangelie predicte, behaluen tghene, dat wy v ghepredict hebben, die si verbannen.
Ghelijcken als wi gheseyt hebben, seg ick weder, Ist dat v yemant, een Euangelie predict, behaluen tghene, dat ghy ontfangen hebt, die si verbannen.
En{de} seg ick dit voor den menschen, oft voor God? oft begheere ick den menschen te behagen? Want waert dat ick den menschen noch behaechde, soo en soude ick Christus knecht niet zijn.
Maer broeders, ick doe v weten, dattet Euangelie van my ghepredict, nyet en is naden mensche,
want ick dat van gheenen mensche ontfangen, noch gheleert en heb, maer door die openbaringhe Iesu Christi
Want ghi hebt hier voortijts wel gehoort mijn conuersacie in die Ioetschap, dat ick bouen maten die kercke Gods veruolchde, ende beuochte haer,
ende ick ghinc voort in die Ioetschap bouen veel, van mijns gelijcke in mijn gheslachte, oueruloedigher een nauolgher wesende, der insettinghen mijnre voor vaderen.
Maer, alst he{m} heeft behaecht, die welcke my van mijns moeders lichae{m} wt gescheyden heeft, ende door zijn gracie gheroepen heeft,
daer toe, dat hy sinen sone openbaren soude door mi, en{de} dat ick hem prediken soude onder die heydenen, ter stont heb ic my nyet ouer ghegheuen, den vleesche ende bloet,
noch ick en heb nyet weder om te Ierusalem ghecomen totten Apostolen, welcke voor my gheweest hadden. Maer ick hebbe geghaen in Arabien, En{de} ben weder om gecomen in Damascum.
Daer na, na drie iaren, ben ick weder om te Ierusalem ghcomen, om Petrum te sien, ende ick ben by hem vijfthien daghen ghebleuen.
Ende van dander Apostolen en heb ic niemant ghesien, dan Iacobum den broeder des Heeren.
Ende dat ick v scrijf, siet, voor God, ick en lieghe niet.
Daer na, ben ick ghecomen in die lande{n} van Syria, ende Cylicia:
Ende ick was onbekent van aensichte, den kercken in Iudea, dye in Christo waren,
maer si waren hoorende alleen, dat die ons hier voortijts veruolchde, die predict nv tgheloof, dwelc hy voortijts heeft veruolcht,
en{de} si glorificeerden God in mi.
DAer na, nae veerthien iaren, ben ick wederom tot Ierusalem gelommen te samen met Barnaba, Tytum mede nemende.
Ick ben opgeclommen na die openbaringhe, ende ick hebbe dat Euangelie met haer ouergheleyt, dat welcke ick onder die heydenen predicke, maer bisondere met den ghenen, dye wat schenen te wesen, op dat ic bi auontuer niet te vergeefs en liep, oft gheloopen en soude hebben.
Maer noch Tytus, dye met mi was, een heyden wesende, en{de} is nyet ghedwonghen besneden te worden,
maer om die valsche broeders, welcke by gheual in gheghaen waren, om te ondersoecken onse vryhheyt, welcke wi hebben in Christo Iesu, op dat si ons tot eygenschap souden brengen,
den welcken wi niet tot een vre gheweken en hebbe{n}, in onderdanicheyt, op dat die waerheyt des Euangelijs bliuen soude bi v.
Maer van die ghene, die wat schenen te wesen, hoedanich dat si wel eer geweest hebben, dat en roert mi niet. God en ontfanct den persoon des mensche{n} niet. Wa{n}t die daer schenen gheacht te wesen, en hebben mi nyet gegeue{n}.
Maer contrarie, als si ghesien hadden, dattet Euangelie des onbesnidenis my toe betrout was, ghelijckerwijs Petro toebetrout was Teuangelie des besnidenis
<parens>Want die in Petro gewrocht heeft totte{n} Apostelschap des besnidenis, heeft oock in mi gewrocht bi die heidenen</parens>
en{de} als si bekent hebben, die gracie die mi gegeuen was. Iacobus en{de} Cephas en{de} Ioannes welcke die pylare{n} schenen te wesen, hebben mi en{de} Barnabe gegeuen, die rechte hande{n}, tot een teeken des mede geselschaps, op dat wi onder die heydene{n} si in die besnidenis prediken soude{n},
alleen <parens>vermanende</parens> dat wy der armer ghedachtich zijn souden, waer in dat ick oock naerstich geweest hebbe, om dat selfde te doen.
En{de} als Petrus tot Antiochia{m} gecomen was, hebbe ick he{m} weder gestaen int aensicht, want hi berispelick was.
Want eer atter sommige van Iacobo gecome{n} waren, adt hi metten heyden, maer als si gecomen ware{n}, so ontooch hi he{m}, en{de} verscheyde he{m} seluen voor haer, vreesende den ghenen, die wten besnidenis waren,
en{de} die ander Iode{n} beueynsde{n} oock met he{m}, Also dat Barnabas oock tot haer beueynstheit gebrocht worde.
Maer als ick sach dat si niet recht wt en gingen, na die waerheyt des Euangelijs, heb ick Cephe gheseyt, voor haer allen, ist dat ghi een Iode wesende, na die heyden leeft, en{de} niet na die Ioden, waerom dwinct ghi dan die heydens te leuen na die Ioetsche wet?
Wi die Iode{n} zijn wter natuere{n}, en{de} niet wten heydenen zijn sondaren,
want wi wete{n}, dat die mensche niet rechtueerdich en wort wten wercken des wets, dan door tgelooue Iesu Christi. En{de} wi gheloouen in Iesum Christum, op dat wi gherechtueerdicht souden worden wten gelooue Christi, en{de} niet wt die wercken des wets. Daeromme, dat wt die wercken des wets alle vleesch niet gherechtueerdicht en sal worden.
Ende ist, als wi soecke{n} door Christu{m} gerechtueerdicht te worde{n}, sondare{n} beuonde{n} worde{n}, is daero{m} Christus een dienaer des sonde? Dat en moet niet zijn,
Want ist saecke, dat ick wederomme timmere, tghene dat ick af ghebroken heb, so maeck ick mi seluen een ouertreder,
want ick de wet ghestoruen ben, door die wet, op dat ick Gode leuen soude, so ben ick tsame{n} met Christo ghecruist geweest.
Ende nochtans leue ick, nyet nv ick, maer Christus leeft in mi, ende tleuen dat ic nv leef, inde{n} vleesch, leue ick door tgelooue des soons Gods, welcke mi lief ghehadt heeft, ende hem seluen ouer gheleuert heeft voor mi.
Ic en verworp die gracie Gods niet, wa{n}t is die rechtueerdicheyt door die wet, so is dan Christus te vergheefs ghestoruen.
O Ghi onuerstandighe Galaten, wie heeft v betoouert, die waerheyt niet onderdanich te zijn? De{n} welcke{n} Iesus Christus voor ooghen bethoont was, onder v ghecruyst zijnde.
Ick wil dat alleen van v leeren, Hebt ghi den gheest ontfanghen, wt die wercken des wets, oft wt den ghehoor des gheloofs?
Sijt ghy alsoo sot, dat ghi door den gheest beghonnen hebt, ghy nv door den vleesche voleyndt wort?
hebt ghy so veel te vergheefs gheleden? ist anders oock te vergheefs.
Aldus die v den gheest aendient, ende werct crachten in v doet hi dat wte{n} wercken des wets, oft wt den ghehoor des gheloofs?
Gelijckerwijs ghescreuen is, Abraham heeft God ghelooft, ende tis hem tot rechtueerdicheyt gherekent.
Aldus weet dan, dat die wtet gheloof zijn, dat zijn Abrahams kinderen.
Die scriftuer voorsiende, dat God den heydenen wtet gheloof rechtueerdich maket, heeft hy eerst Abrahe te kennen ghegheuen, In v sullen alle heydens ghebenedijt worden.
Aldus die wtet gheloof zijn die worden met den gheloouighen Abraham ghebenedijt,
want al die wten wercken des wets zijn, zijn onder gheworpen die vermaledidinge, Want daer staet geschreuen, Vermaledijt is alle, dye nyet en blijft, in alle dat ghene datter ghescreuen is int boeck des wets, om dat te doen.
En{de} dat wt die wet niemant gherechtueerdicht en wort by God, is openbaer, want die rechtueerdighe wtet geloof leeft.
Die wet en is wtet gheloof nyet, maer die dat ghene dat si ghebiet doet, die sal daer in leuen.
Christus heeft ons verlost, van die vermaledidinge des wets, als hy voor ons gheworden is vermaledidinge, want daer staet ghescreuen, Vermaledijt is alle die ghene die int hout hanct,
op dat die ghebenedidinge van Abraham in die heydens comen soude, door Christum Iesum, om dat wi die belofte des geests ontfanghen souden door tgheloof.
Broeders, ick spreec naden mensch, Al ist eens menschen testament, nochtans ist dattet gheconfirmeert is, niemant en verworptet, oft en doeter wat toe.
Abraham zijn beloftenissen gheseyt, en{de} zijn saet, hi en seyt niet, ende zijn saden, als in veel, maer als in een, en{de} in v saet, dwelc is Christus.
Ende dit seg ick, dat testame{n}t geuesticht va{n} God, dat en maect die wet niet te niet, die na vierhondert ende veertich iaer bestaen heeft, om die belofte verloren te maken.
Want, is wt dye wet dat erfnis, so en ist nv niet wt die beloftenis, maer God heeftet Abraham door die beloftenis ghegeuen.
Wat is dan die wet? om die ouertredingen is si geset, tot dattet saet quame, welcke beloeft was, gheoordineert door die enghelen, in die hant des middelaers.
Ende een middelaer en is niet va{n} een, maer god is een.
Is dan die wet teghen die beloftenissen Gods? Geensins. Want waert datter een wet ghegeuen waer, die welcke leuent make{n} mochte, so soude die rechtueerdicheyt voorwaer wt die wet wesen.
Mer die scriftuer heeftet al onder die sonde beslote{n}, op dat die beloftenis wtet geloof Iesu Christi ghegeuen soude worden, de{n} geloouighen.
Voort, eer dattet gheloof quam, werden wi onder die wet bewaert besloten zijnde tot dat gheloof, datter gheopenbaert soude worden.
Hierom heeft die wet onse kinder meester geweest tot Christum, op dat wi door tghelooue gherechtueerdicht souden worden.
Maer na dattet ghelooue ghecomen is, en zijn wy nyet meer onder dye kinder meester,
Want ghi zijt alle gader kindere{n} Gods door tgeloof, dat welc is in Christo Iesu.
Want alle ghy, dye ghedoopt zijt in Christo Iesu, hebt Christum aenghedaen.
Daer en is gheen Iode, noch Grieck, daer en is gheen knecht, noch vrije, daer en is man noch vrou, wa{n}t ghi zijt alle gader een in Christo Iesu,
Ende ist dat ghy Christo toebehoort, so zijt ghi Abrahams saet, ende na die belofte erfghenamen.
ENde ick segge, so lange als die erfghenaem een kint is, soe en is hi niet verscheyen van een knecht, als hi nochta{n}s die heere is va{n} al,
maer hi is onder voechden ende mombers, totter tijt toe, soe dye vader voorgeschict heeft.
Aldus, wi oock, als wi kinderen waren, waren wy onder die elemente{n} des werelts, dienende.
Mer na dat die volheyt des tijts ghecomen is, heeft God sinen sone wtgesonde{n}, gemaect wt een vrou, onderwpe{n} die wet,
om dat hi die onder die wet waren, verlossen soude op dat wi door verkiesinge, trecht vande{n} kinderen vercrighen souden.
Ende, want ghi Gods kinderen zijt, so heuet God den gheest zijns soons wt gesonden in uwe herten, roepende, Abba, vader.
Aldus en zijt ghi nv gheen knecht, maer een sone, en{de} ist dat ghi zijt een sone, soe zijt ghi oock erfghenaem door God.
Maer doen ghi God niet en kende, die{n}de ghi den ghene{n}, die van natuere{n} gheen God en zijn.
Maer nv nademael ghi god kent, oft lieuer, zijt bekent van God, hoe wort ghi weder om ghekeert totten crancken, ende armen elementen? die ghi weder om van nieuwen op diene{n} wilt.
Ghi onderhoudt daghen ende maenden, ende tijden en{de} iaren.
Ick sorch van v, dat ick by auentuer te vergheefs bi v ghearbeyt hebbe.
Sijt als ick, want ick ben als ghi. Broeders, ick bid v, ghy en hebt my nyet quaets gedaen,
ghi weet dat ick door crancheyt des vleesch v eerst Deuangeliu{m} ghepredict hebbe,
ende mijn veruolghinghe dye inden vleesch was, en hebt ghy niet veracht noch versmaet, maer ghy hebt my ontfangen als eene{n} engel Gods als Iesum Christum.
Waer is dan v salicheyt? want ick gheef v getuych, haddet moghelick gheweest, ghi soudt v ooghen wt ghetoghen, mi ghegeuen hebben,
ben ick hierom v een vyant gheworden, v die waerheyt sprekende?
Si achteruolghen v niet wel, maer si willen v wt sluyten, op dat ghy haer achteruolghen soudt,
achteruolghet tgoet, altijt int goet, en{de} nyet alleen als ick teghenwoordich by v ben.
Mijn kinderkens, dye ick wederom bare, tot dat Christus in v ghebeeldt wort.
Ende ick woude, dat ick nv by v waer, ende mijn stem veranderen mochte, Want ick worde beschaemt in v.
Segt my, ghy dye onder dye wet wesen wilt, en hebt ghi die wet niet ghelesen?
Want daer staet ghescreue{n}, dat Abraha{m} twee sone{n} hadde, een wt dye dienstmaecht ende een wten vrije wijf.
Maer dye ghene die wt dye dienstmaecht gheboren is gheweest, dye is naden vleesch gheboren gheweest, maer die wten vrije, door die beloftenis.
Twelck, door byspraeck gheseyt is, Want dyt zijn twee testamenten, deen vanden berch Syna, tot eyghendom regnerende, welcke is Agar.
Want Syna is eenen berch in Arabia, ende is ontrent, dat nv Ierusalem ghenoemt wort, en{de} si is eyghen met haer kinderen.
Maer die Ierusalem, die bouen is, dye is vri, die onser alder moeder is,
want daer staet ghescreuen, Verblijt v onuruchtbare, dye niet en baert, roept, ende crijt, ghy die niet beurucht en zijt, veel meer kinderen zijnder van die verlaten vrouwe, dan van die ghene die eenen man heeft.
Ende broeders, wy zijn kinderen des beloften na Isaac.
Maer ghelijckerwijs doen die ghene: die naden vleesche gheboren was, veruolchde den ghenen dye naden gheest gheboren was. Also nv oock,
maer wat seyt die scriftuer? Worpt die dienstmaecht wt, en{de} haer sone, want dye dienstmaechts sone, en sal gheen erfghenaem wesen met die sone des vrien.
Hier om broeders, wi en zijn niet des dienstmaechts kinderen, maer des vrien, met welcker vriheyt Christus ons verlost heeft.
STaet, ende en wilt nyet weder gehoude{n} worden metten iock des eyghendoms.
Siet, ick Paulus segghe v, ist dat ghy besneden wort, Christus en sal v nyet baten.
En{de} ick betuyge alle mensche die hem selue{n} besnidet, dat hi schuldich is die geheele wet te houde{n}.
Ghy zijt af geuallen van Christo, die in die wet gherechtueerdicht wordt, zijt van die gracie gheuallen
wa{n}t wi door den gheest wtet geloof, de hope des rechtueerdicheyts verwachten.
Want in Christo Iesu, noch die besnidinge en helpt nyet, noch onbesnidinge, maer tgheloof door die liefde werckende.
Ghy liept wel, wie heeft v betoouert, der waerheyt nyet onderdanich te zijn?
Seker dit onderwijs en is niet vande{n} ghenen die v roept.
Een weinich suerdeech versuert den heelen hoop.
Ic betrou van v inden heere, dat ghi anders niet geuoelen en sult. Maer die v verstoort, die sal doordeel draghen, wie dat hi si.
Ende broeders, ist dat ick noch die besnidenis predike, wat lide ick noch veruolginghe? Aldus, so is die scandalisacie des cruys te niet,
Och oft si afghesneden werden, die v verstoore{n},
Want broeders, ghi zijt tot vriheyt gheroepen, alleen die vriheyt nyet en gheeft, tot een oorsaeck den vleesch. Maer dient malca{n}dere{n}, door die liefte des ghests
Want al die wet, in een woort veruult wort als in dat, Hebt lief v naeste, ghelijc v seluen.
Ist dat ghi malcanderen bijtet en{de} etet siet dat ghi niet van malcanderen opgegeten en wort.
Ende ick segghe in Christo, Wandelt inden gheest, ende die begheerlicheyt des vleesch en sult ghi niet volbrenghen.
Wa{n}tet vleesch begheert teghen den gheest, en{de} die gheest teghen tvleesch. Dese zijn teghe{n} malcandere{n}, dat ghi tselfde nyet en muecht doen dat ghi wilt.
Ende ist dat ghi door de{n} gheest gheleyt wordet, so en zijt ghi niet onder die wet.
Voort, die wercke{n} des vleeschs zijn ope{n}baer, welcke zijn dese, Oncuyscheit onreynicheyt, onschamelheyt, vleeschelicheyt,
der afgoden dienst, venijn te gheuen viantschap, kiuagie, nidicheden, toornicheden, scheldinghen, oploopingen, verscheydinghen,
haticheden, dootslaghen, dronckenschappen, brasserien, ende deser ghelijc Van welcken ick v te voren segghe, als ick oock voor gheseyt hebbe, dat die soodanighe dinghen doen, en sullen dat rijck gods niet vercrighen.
Wederom, die vrucht des gheests is liefte, vrolicheit, vrede, lijdsaemheyt, lancmoedicheyt, vriendelicheyt, goetheyt,
ghelooue, saechtmoedicheyt, maticheyt, abstinencie, suyuerheyt, teghen soodanighe en is dye wet nyet.
Dye Christo toebehooren, hebben haer vleesch ghecruyst metten sonden, ende begheerlicheden.
Ist dat wy door den gheest leuen, laet ons oock nae den gheest wandelen.
Laet ons nyet begheerich zijn nae ydel glorie, malcanderen terghende, malcanderen hatende.
BRoeders, ist datter eenich mensche in sonde gheuallen is, ghy dye gheestelick zijt, helpt dusdanighen, inden gheest des saechtmoedicheyts, v seluen aenmerckende, op dat ghy oock nyet ghetempteert en wort.
Draecht malcanders last, en{de} alsoo suldy veruullen dye wet Christi.
Want ist dat hem yemant laet duncken, dat hy wat is, na dien dat hi niet en is, die verleyt hem seluen.
Een yeghelijck proeue zijn werck, ende dan sal hy in he{m} seluen glorieringhe hebben, en{de} nyet in een ander.
Want, een yeghelijck sal zijn eyghen last draghen.
Ende die met een woort geleert wort, laet dye mede deylen, van alle goet ghemeen makende den ghenen dye hem leert.
En wilt niet dwalen. God en wort nyet bespot
want al dat een mensche saeyen sal, dat sal hy oock mayen. Dye in een vleesch saeyt, sal va{n} dat vleesch maeyen corruptien, mer dye inden gheest saeyt, sal vanden gheest dat eewighe leuen mayen.
Ende goet doende, en laet ons niet ghebreken, want wi sullen op sinen tijt maeyen, nyet ghebrekende
Hier om als wy tijt hebben, laet ons goet doen tot allen ende aldermeest tot die huysghenooten des gheloofs.
Siet, hoedanigen brieuen ick v ghescreuen hebbe met mijn hant.
Al dye behagen willen naden vleesche, dwinghen v besneden te worden, alleen, op dat si om tcruys Christi gheen veruolghinghe en souden lijden.
Want die besneden worden, en houden oock selue die wet nyet, maer si willen dat ghy besneden wort, op dat si in v vleesch glorieren moghen.
Maer tmoet verde wesen, dat ick soude glorieren, dan int cruys ons here{n} Iesu Christi, door welcken mi die werelt ghecruyst is, en{de} ick der werelt.
Wa{n}t in Christo Iesu en baet, noch besnijdinge noch onbesnijdinge, maer een nyeuwe creatuere.
Ende alle dye desen reghel volghen, vrede si op haer, ende barmherticheyt, ende op Israel Gods.
Voortaen, en si my nyemant moeyelick, want ick de litteekenen ons heeren Iesu Christi, draghe in minen lichaem.
Die gracie ons heeren Iesu Christi, si met uwe{n} gheest, broeders in Christo Amen.
PAulus apostel Iesu Christi, door die wille Gods, alle de{n} heylige{n} welcke tot Ephesien zijn, en{de} alle den geloouigen in Christo Iesu,
Gracie si v en{de} vrede, va{n} god onse vader en{de} den here Iesu Chr{ist}o.
Gebenedijt si God, en{de} die vader ons heeren Iesu Christi, welcke ons ghebenedijt heeft met alle gheestelike benedictie, in hemelsche dinge{n} door Christum.
Ghelijck als hy ons wtuercoren heeft in hem, eer die werelt was ghemaect, op dat wy heylich soude{n} wesen, ende onbeulect voor hem, door die liefte.
Die ons voorschict heeft, tot dye verkiesinghe der kinderen door Iesum Christum in hem seluen, nae tvoornemen zijns willes
tot lof zijns gracijs, door welcke hi ons lieftal ghemaect heeft in sinen lieue{n} sone.
In welcken wy hebben verlossinge door zijn bloet, tot verghiffenisse der sonden, na dye rijcdom zijns gracijs.
Welcke hy ons oueruloedich gedeelt heeft, en{de} alle wijsheyt, ende cloecheyt,
op dat hy ons dye verborghentheyt zijns wils openbaer maken soude, nae zijn wel behaghen. Welck hy in hem voorghesedt hadde,
tot een volbrenghinge des volheyts der tijden, op dat hy int gheheel alle dinck vernieuwen soude door Christum, ende tghene dat in de hemelen is, ende dat in de aerde. Inden seluen,
in welcke wi oock tot een erfdeel gheroepen zijn, voor gheschict zijnde na zijn voornemen, die alle dingen werct, na den raet zijns wils,
op dat wi zijn moghen tot lof zijns glorijs, wy, welcke te voren in Christo ghehoept hebben.
In welcken als ghi gehoort hadt dat woort des waerachticheyts: dat Euangelium ws salicheyts, inden welcken, nae dat ghi oock gelooft hebt, zijt gheteekent door den heylighen gheest des beloftenis,
die welcke is een pant ons erfs, tot een verlossinghe des vercreghen besittincks, tot lof zijns glorijs.
Ende daer om, ick hoorende dat gheloof dat in v is, in Christo Ihesu, ende die liefde tot allen heylige{n},
en houde niet op te dancken voor v, ende ws gedachtich te wesen in mijn ghebeden,
op dat God ons heeren Iesu Christi, dye vader der glorien, v gheuen moet den geest des wijsheyts, en{de} des openbaringhes, tot die kennisse zijns selfs,
ende dat dye ooghen ws herten verlicht zijn, op dat ghy wete{n} moecht, wat die hope is daer hy toe gheroepen heeft, ende hoe rijck dye glorie des erfs in zijn heyligen is,
ende wat de oueruloedige grootheyt zijns machts in ons is, dwelcke ghelooue naer dat werck des crachts zijnre stercheyts,
welcke hy in Christo Iesu ghewrocht heeft, als hy hem wt den dooden verwecte. Ende doen sitten heuet tot zijnder rechter handt, in hemelschen dinghen,
bouen alle heerlicheyt, ende macht ende cracht, en{de} heerschappie, ende alle naem die ghenoemt wordt, niet alleen in dese werelt, maer oock in dye toecomende.
Ende hy heuet alle dinck onder zijn voeten ghesedt, ende heeft hem ghegeuen een hooft ouer alle kercke{n},
welcke zijn lichaem is, en{de} een veruullinge des ghenen dye alle dinghen in alle dinghen veruult.
ENde hy heeft v leuendich ghemaect, als ghi doot waert, ouermits den misdaden ende sonden,
in welcken ghy wel eer gewa{n}delt hebt, na den oploop des werelts na den prince, dye welcke dye macht heeft des luchts, die een gheest is, nv inden mistrouwen dye kinderen werckende,
onder welcken wi al te samen wel eer gewandelt hebben, in die begeerlichede{n} ons vleeschs doende den wille des vleeschs ende der gedachten, en{de} wy waren wt der natueren kinderen des torens, ghelijck oock dye ander.
Maer God, dye rijck is in bermherticheyt door zijn groote liefte, door dye welcke hy ons lief gehadt heeft,
doen wy doot waren ouermidts die sonden, heeft hy ons leuendich gemaect, in Christo. Door wiens gracie zijt ghi salich gemaect,
en{de} heeft ons ooc met hem verwect, en{de} te samen met he{m} doen sitten, onder de hemelsce in Christo Iesu,
om dat hi in die toecoemende tijden thoone{n} soude, die groote oueruloedige rijcdomme{n} zijns gracijs, door die minlicheyt tot ons, door Christum Iesum.
Want door die gracie zijt ghi salich geworden, door tghelooue ende dat niet wt v. Tis Gods gaue,
niet wt den wercken, op niemant en gloriere.
Wa{n}t wi zijn werck zijn, geschapen in Christo Iesu tot ghoede wercken, die welcke God bereyt heeft, om dat wi daer in wandelen souden.
Daerom weest ghedachtich, dat ghy voortijts heydens wesende, inden vleesche werdet geheeten onbesneden, van tghene datter gheheeten wort besnidenisse, inden vleesche, welcke met handen geschiet,
dat ghi in dien tijden waert sonder Christo, veruremt van die borgherschap van Israel, ghasten van die testamenten der beloftenissen, gheen hope hebbende, ende sonder God wesende inde werelt.
Maer nv door Iesum Christum. Ghi die voortijts verde waert, zijt na by gheworden, door dat bloet Christi.
Want hi is onse vrede, welcke wt alle beyde een ghemaect heeft, ende heeft wech genomen, dat middel schutsel, ontbindende die vyantschap, in zijn vleesch,
de wet der gheboden, die in scriften ghestelt was te niet doende, op dat hi twee tot een mensche scheppen soude, in he{m} seluen vrede makende,
op dat hi God versoenen soude, alle beyde in een lichaem, doort cruys, als hy die viantschap ghedoot hadde, doort cruys in he{m} selue{n}.
En{de} comende heeft hi vrede vercondicht, v die verde waert, ende vrede die{n} die na by waren.
Want, wy door he{m} eenen toeganc hebbe{n} alle beyde, in eenen gheest totten vader.
So en zijt ghi nv gheen ghasten, en{de} vre{m}de, maer mede burghers der heyligen, en{de} huysghesin Gods,
ghetimmert opt fundament der apostolen, ende prophete{n}, de selfde Iesus Christus, den hoocsteen wesende in welcken,
so wat timmeragie daer aen gesedt wort, die wast tot eenen heyligen tempel inden heere.
Inden welcken ghi ooc mede ghetimmert werdt, tot een tabernakel Gods inden heylighen gheest.
OM deser saken wil, ick Paulus gheuanghen Christi Iesu, voor v heydenen.
Ist nochtans dat ghi hebt ghehoort, die dispensacie van die gracie Gods die mi gegeuen is tot v,
Dat door die openbaringhe die verborgentheyt mi bekent geworden is, ghelikerwijs ick voor gescreue{n} hebbe opt cortste,
wt welcken ghi lesende, verstaen muecht mijn kennisse, in die verholentheyt Christi,
Dwelck in anderen tijden die kindere{n} der menschen niet bekent gheweest en is, ghelijckerwijs nv openbaer is, zijn heylige Apostolen en{de} propheten door de{n} gheest,
op dat die heydene{n} mede erfgenamen zijn, en{de} van een lichae{m}, en{de} mede deelachtich zijns beloftenis in Christo Iesu, door dat Euangelie,
wiens dienaer ick gheworden ben, na die gaue, va{n} die gracie Gods, welcke mi gegeue{n} is na die werckinge zijns crachts.
Mi die alder minste der heylige{n}, is gegheuen dese gracie, dat ick vercondighen soude doort Euangelie, onder de heydene{n} den ongrondeerliken rijcdom Christi,
En{de} dat ick int licht brengen soude allen, welcke die dispensacie des verborgentheyts is, dwelck verborgen was van langhe tijden in God, die welcke alle dinck gheschapen heeft,
op dat bekent worde den ouerheyden, en{de} machten in die hemelsche, door die kercke dye menigherhande wijsheyt Gods,
na die voorscickinge der tijde{n}, welcke hi gemaect heeft in Christo Iesu onsen heere,
Door welcken wi hebben betrouwe{n} en{de} eenen toeganc met betrouwe{n}, die welcke is door tgelooue van he{m}.
Waerom ick begheere, dat ghi niet en gebreect om mijn tribulatie{n} die ic voor v lide, die welcke v glorie is.
Hierom buyghe ick mijn knyen totten vader ons heeren Iesu Christi,
van welcke alle vaderscap in hemel en{de} in aerde genoemt wort,
dat hi v geue{n} wilt, na die rijcdom zijns glorijs, met cracht geuesticht te worden, door sinen gheest inden inwendighen mensch,
Christus door tghelooue in v herten te woone{n}, en{de} door die liefte ingewortelt en{de} ingefundeert te worde{n},
dat ghy muecht begrijpe{n} met allen heyligen, wat die breetheyt is, en{de} lancheyt, en{de} diepheyt en{de} hoocheyt,
en{de} bekennen die oueruloedige liefde des kennis Christi, op dat ghi veruult muecht worden in alle volheit Gods.
En{de} den ghenen die daer machtich is alle dinck te doen oueruloedelick, meer dan al tghene dat wi begheeren oft verstaen na die cracht die in ons werckende is.
He{m} si glorie in die kercke, en{de} in Cristo Iesu in allen geslachte{n}, vander eeewicheyt totter eewicheyt, Amen.
ALdus bid ick v, ick gheuangen inden heere, dat ghi waerdelijck wandelt, als v roepinge wt eyscht, door welcke wy geroepen zijn,
met alle ootmoedicheyt, en{de} saechtmoedicheyt, en{de} lancmoedicheyt des herten, malcandere{n} verdragende, door die liefte,
naerstich zijnde, om te houde{n} eenicheyt des gheests, door den bandt des vredes.
Een lichaem, en{de} een gheest, gelijckerwijs, ghi oock geroepe{n} zijt, in een hope ws roepincs,
Een heere, een geloof, een doopsel,
een God, een vader va{n} allen, die welcke is ouer allen, en{de} door allen, en{de} in ons allen.
Een yegelic van v is gracie gegeuen, na de mate des geuinge{n} Christi,
waerom dat hi seyt, Om hooch climmende, heeft hi die geuangenisse geuange{n} geleyt, en{de} heuet den mensche{n} gaue{n} gegeue{n},
Dat is, op geclomme{n}, wat ist anders, da{n} dat eerst neder geclomme{n} was, inde laetste deelen des aerden?
Die gene die neder geclomme{n} is, dat is die selfde die ooc op geclomme{n} is boue{n} alle hemelen, op dat hi alle dinc veruulen soude.
En{de} die selfde, heeft ghegeuen, die sommighe Apostolen, en{de} dese propheten, ende die Euangelisten, en{de} die ander herders, en{de} leerders,
tot stichtinge der heylighen, tot een werck des aendiensts, tot een stichtinge des lichaems Christi,
tot dat wi alle gader comen tot eenicheyt des geloofs, en{de} kennisse des soo{n}s Gods, tot een volmaect man, tot een mate des volle outheits Christi.
Op dat wi niet meer kinderen en zijn die waggelen, en{de} omgheleyt worden, met alle winde{n} des leerincs, door loosheyt der menschen, en{de} schalcheyt, daer si ons mede aencomen, op dat si ons bedriege{n} mochte{n}.
Die waerheyt doende in die liefde, laet ons op wassen door alle dinck in hem, die welcke thooft is Christus,
wt den welcke{n} dat geheele lichaem vereenicht wesende, en{de} te samen hangende, door alle gemeenschap des diensts, naer dwerck van eenyegelick deel in zijn maet, doet een wasdom des lichaems in een stichtinghe van he{m} seluen door die liefde.
Aldus segge ick dat, en{de} getuyge inden heere, dat ghi hier na niet en wandelt gelijckerwijs die heydenen wandelen, in die ydelheyt haers sins,
hebbe{n}de een verdo{n}ckert verstant, veruremt vant leue{n} Gods om die onwete{n}theyt die in haer is, om der verblintheyt haerder herte{n}.
Wie wanhopende, hebben he{n} seluen ouergegeuen der onsuyuerheit, om te doe{n} alle onreynicheit met ghiericheyt.
Maer ghy en hebt Christum also niet geleert,
ist nochtans dat ghi hem gehoort hebt, en{de} ghi in he{m} geleert zijt ghelijckerwijs die waerheyt in Iesu is.
Worpt af, na die eerste wandelinghe den ouden mensch, die welcke verdorue{n} wort, nae die begheerlicheden des dwalings.
En{de} wort vernieut, door den gheest des verstants.
Trect aen den nieuwe{n} mensch die na God geschapen is, in rechtueerdicheyt, en{de} heylicheit des waerheyts.
Waerom, die luege{n} aflegge{n}de, spreect die waerheyt, eenyegelick met sinen naesten, want wi zijn malcanders leden.
Wort toornich, en{de} en wilt niet sondigen. En{de} laet die Sonne niet onder gaen, op v toornicheyt,
en{de} en wilt oock gheen plaetse den Duyuele gheuen.
Die daer stal, en steel niet meer, maer lieuer arbeyde, met sinen hande{n} werckende tgheue dat goet is, op dat hi hebbe mede te deylen, den ghenen die gebrec lijdt.
Alle quade woort, en gae niet wt uwen mo{n}t, maer ist datter eenich goet is tot stichtinge des geloofs, op dattet gracie gheeft den ghenen diet hoorende is.
En{de} en wilt niet bedroeuen den heylige{n} gheest Gods, in welcken ghi geteekent zijt inden dach des verlossings.
Alle bitterheyt en{de} gramschap, ende onwaerdicheyt, en{de} roepinge, en{de} blasphemie worde van v genome{n}, met alle quaetheit
Maer zijt tot malca{n}dere{n} vriendelic, bermhertich, malcandere{n} vergeuende, ghelijckerwijs oock God door Christum v vergheuen heeft.
ALdus, zijt Gods nauolgers, als alderliefste kindere{n},
en{de} wandelt in die liefde, gelijck oock Christus ons lief ghehadt heeft, en{de} heeft he{m} selue{n} ouer gegeuen voor ons tot een gaue, en{de} offerhande, God in een goede roke.
Voort, oncuyscheyt, en{de} alle onreynicheyt, en{de} giericheyt, en worde onder v niet genoemt, alst den heylige{n} betaemt,
oft dorperheyt, ofte sotte clappagie, oft onnutte iockerie, die niet en betamen, maer lieuer dancsegginge,
want wetet dat, en{de} verstaet, dat alle oncuysche, oft onreyne, oft ghierige, welck is dienst der afgoden, en heeft gheen erue int rijc Christi, en{de} Gods.
Nyemant en bedriege v met ydele woorden, want hieromme coemt die toren Gods in die mistrouwende kindere{n}
Aldus, en wilt haerder nyet deelachtich worden,
Ghi waert voortijts duysternis maer nv licht inden heere. Wandelt als kinderen des lichts,
want die vrucht des lichts is in alle goetheyt, en{de} rechtueerdicheyt, en{de} warachticheyt.
Proeuende wat den heere aengenaem is,
en{de} en wilt gheen gemeenschap hebben met den onuruchtbare wercken der duysternis, maer straftse lieuer.
Want tghene dat heymeliken van desen gheschiet, is oock leelic te seggen,
wa{n}t alle dingen die vanden licht gestraft worden, worde{n} openbaer. En{de} al datter geopenbaert wort, is licht,
waerom, dat hi seyde, Staet op die daer slaept, Staet op vande{n} dooden, en{de} Christus sal v verlichten.
Aldus, siet broeders, hoe dat ghi voorsichtelijc wandelt, niet als dwasen, maer als wijse
uwen tijt waer nemende, want die daghen quaet zijn.
Daeromme en wilt niet worde{n} onwijs, Maer verstae{n}de, wat die wille Gods is.
En{de} en wilt niet droncken worde{n} in wijn daer weeldicheit in is, maer wort veruult vanden heylighen gheest,
sprekende in v seluen door Psalmen, en{de} lofsangen, ende gheestelike liedekens, psalmende en{de} singe{n}de in uwer herte{n} den heere,
danckende altijt van allen dinghen God, en{de} den vader inden naem ons heeren Iesu Christi.
Onderdanich wesende, die een den anderen, in die vreese Christi.
Die vrouwen wesen haere{n} man onderdanich, als de{n} heere,
wa{n}t die man is thooft vander vrouwen, gelijckerwijs Christus oock dat hooft is der kercken, en{de} die selue is die salichmaker haers lichaems.
Aldus gelijckerwijs die kercke Christo onderdanich is, also oock die vrouwe{n} haer manne{n} in allen.
Ghi manne{n} hebt v huysurouwe{n} lief, gelijc Christus die kercke lief gehadt heeft, en{de} he{m} seluen ouergegeue{n} heeft voor haer,
op dat hi haer heylich maken soude reynigende haer met die wasschinge des waters, door dwoort des leuens,
op dat hi haer soude maken, een gloriose kercke he{m} seluen, gheen vlecke hebbende, noch rimpele, noch eenige van dien, maer op dat si heylich soude wesen en{de} onbeulect.
Also sullen die mannen haer huysurouwen lief hebben, als haer eyghen lichaem. Dye zijn huysurouwe lief heeft, dye heeft hem seluen lief,
want niemant en heeft oyt zijns selfs vleesch gehaedt, maer hi voetet ende hauentet, ghelijcken Christus oock die kercken,
Want wy zijn leden des seluen lichaems, wt sinen vleesche, ende sinen gebeenten.
Hier omme, om dese sake sal dye mensche, vader ende moeder laten, ende sal zijn huysurouwe aenhanghen, ende twee sullen wesen in een vleesch,
dat is een groote verborghentheyt, maer ick spreke van Christo, ende van die kercke.
Alsoo een yeghelic hebbe zijn huysurouwe lief, als hem seluen, ende dye huysurouwe sal den man ontsien.
GHi kinderen, weest onderdanich uwen ouders, inden heere, want dat is rechtueerdelijck.
Eerdt v vader, ende moeder, dwelck is deerste ghebodt in dye belooftenis,
op dat v wel si, ende lanck leuende inder aerden.
Ende ghy vaders, en wilt nyet terghen v kinderen tot toornicheyt, maer voetse op door leeringhe, ende straffinghe des heeren.
Knechten, weest onderdanich den heeren na den vleesche, met vreese, en{de} beuinghe, met simpelheyt ws herten, als Christo,
Niet na den ooghen dienende, als den menschen begheerende te behaghen, maer als knechten Christi, doende dat god wil, wter herten
met goetwillicheyt, als den heere dienende, ende niet den mensche{n}
wetende dat een yegelick, tgoet dat hi ghedaen heeft, ontfanghen sal vanden heere, oft hi knecht si, oft vry.
Ende ghy heeren, doet dat selue teghen haer, dreygementen latende, wetende dat haer ende v heere, inden hemel is, ende bi hem en is gheen aensien van personen.
Voort aen mijn broeders, wert sterck inden heere, ende door die macht zijns stercheits,
trect aen die wapeninghe Gods, op dat ghy moghet staen teghen dye laghen des duyuels,
want ons en is gheenen strijt teghen bloet ende vleesch, maer teghen dye heerschappien, ende machten teghen die heeren des werelts, regeerders deser duysternissen van dese tijt, teghen die gheestelike scalcheden in de hemelsche dinghe{n}.
Daer om, neemt aen die wapeninghe Gods, op dat ghi muecht wederstaen inden quaden dach, ende in allen volmaect staen.
Aldus staet, v lendenen opgeschort zijnde, in die waerheyt, ende aengetoghen met dat pansier des rechtueerdicheyts,
ende met die voeten gheschoeyt, in een bereydinge van dat Euangelie des vredes.
In allen dinghen nemende den schilt des gheloofs door welck ghy muecht alle dye vierighe gheschutten van die quade wt doen,
ende neemt den helm des salicheyts, en{de} tsweert des geests, dwelcke is dat woort Gods.
In alle smeeken, en{de} verbidden, alle tijt biddende inden gheest, ende in dien wakende met alle stadicheyt ende verbiddinghe voor allen heylighen,
ende voor mi, op dat my twoort gegeuen wort int op doen mijns monts, met vrijheyt bekent te maken dye verborgentheyt des Euangelijs,
va{n} welcke ick beueel hebbe inde ketinghen, dat ick daer vri af spreken mach, ghelijct van noode is.
Ende op dat ghy weten muecht tghene dat my aengaet wat ick doe, van als sal v doen weten Tychicus, dye lyeue broeder, en{de} getrouwe dienaer inden heere,
den welcken ick daer om tot v gesonden hebbe, om dat ghi weten soudt van onsen dinghen, en{de} dat hi v herte vertroosten soude.
Vrede si de{n} broedere{n}, ende liefde, metten ghelooue van God onsen vader, ende den heere Iesu Christo.
Gracie si met v allen dye lief hebbende zijn onsen Heere Iesum Christum, met puerheyt, Amen.
PAul{us}, en{de} Timotheus, dyenaers Iesu Christi. Alle heyligen in Christo Iesu die te Philippen zijn met de Bisscoppen ende Dyaconen.
Gracie si v ende vrede van God onsen vader, ende den heere Iesu Christo.
Ick danck minen God in alle ghehoogenisse va{n} v,
altijt in alle mijn ghebeden voor v allen met blijschap mijn ghebet doende
dat ghi ghecomen zijt in dye ghemeynscap des Euangelijs, vanden eersten dach tot deser tijt toe,
betrouwende, dat dye ghene dye in v een goet werck beghonnen heeft, dat volbringhen sal inden dach Iesu Christi,
ghelijck als mi behoort, dat ick dat van v allen gheuoelen sal, daer om dat ic v heb int herte, ende in mijn banden, ende in dye bescherminghe, ende beuestinghe des Euangelijs, want ghi zijt al mede ghesellen mijnder blischap.
God is mijn ghetuych, hoe dat ic v allen begheer int binnenste Ihesu Christi.
Ende dat bid ick, dat v liefde noch meer ende meer oueruloedich worde, in kennisse ende in alle verstant,
dat ghi muecht ondersoecken, wattet beste is, op dat ghi oprecht zijt, ende sonder vertoornen totten dach Christi
veruult met vrucht des rechtueerdicheyts door Ihesum Christum, tot glorie, ende lof Gods.
Voort broeders, wil ic dat ghi weet, dat ghene dat mi gebuert is, is meer geschiet tot vorderinghe des Euangelijs,
also dat mijn banden openbaer gheworden zijn in Christo, in die geheel vierschale, ende alle anderen.
Ende datter veel van die broeders betrouwende op mijn banden, inden heere oueruloedeliker, en{de} onbeureest hebben doruen spreken.
Die sommighe door haet ende twistinghe, dye sommighe preken Christum, door eenen goeden wil,
die sommige vercondige{n} Christum, wt twist niet reynlick, meenende mijn gheuanckenis meer last aen te brenghen.
Wederomme die ander, wt liefden, wetende dat ick tot bescherminghe des Euangelijs ghesedt ben.
Want wat ist? Nochta{n}s in wat manier het si door oorsaecke, oft door de warachticheyt Christus vercondicht worde, verblide ick mi, en{de} oock sal verbliden,
want ic weet, dat mi dat come{n} sal tot salicheit door v ghebedt, ende aendieninge des gheests Iesu Christi,
na die verwachtinge en{de} mijn hope. Want ick in gheen dinck bescaemt en sal worden, maer met alle vriheit gelijc altijt, also oock nv sal Christus groot ghemaect worden in mijn licham. Het si door tleuen, oft door die doot,
wa{n}t Christus is mi dat leuen, ende die doot, ghewin.
Voort, ist dat my ghebuert te leuen int vleesch, dat is my een vrucht des wercs, ende wat ick kiesen sal, en weet ick nyet.
Want, ick worde benaut wt dese twee begheerende ontbonden te worden, ende met Christo te wesen, is veel meer beter.
Mer te bliuen int vleesch, is meer van noode, om uwen wil.
Ende betrouwende, weet ic dat ick bliuen sal, ende v allen bliuen sal, tot profijt ende blijscap des geloofs,
op dat v gloriacie oueruloedich wort, door Christum Iesum, in my, door mijn wedercoe{m}st tot v.
Alleen, wandelt waerdeliken den Eua{n}gelie Christi, op dat oft ick quaem ende saghe v, oft ick van v ben. Ende hoore van v, dat ghi staet in eenen gheest eendrachtelick, mede arbeydende den gheloof des Euangelijs.
Ende en wilt in gheen dinck veruaert worden van die teghenpartie, welcke haer is een oorsaeck des verdoemenis, ende v des salicheyts, Ende dat van God.
Want v is ghegeuen voor Christo, niet alleen dat ghi in hem ghelooft, maer ooc dat ghi voor hem lijt,
den seluen strijt hebbende, welcken ghi gesien hebt in my ende nv hoort van mi.
DAerom isser eenighe verstooringhe in christo, isser eenich solaes des liefden, isser eenige gemeenscap des gheests zijn daer eenighe hertelicheden des bermherticheden,
veruult mijn blijscap, op dat ghi van een gheuolen zijt, die liefde liefde hebbende, eendrachtelick tselue geuoelende,
niet en geschiede door twist, oft door ydel glorie. Door ootmoedicheyt meynende deen den anderen ouersten te zijn,
op dat yeghelick, dat zijn is nyet en achte, maer een yegelick dat eens anders is.
Ende gheuoelt dat in v, dwelck ooc is in Christo Iesu,
welcken als in die forme Gods was, en heeft niet ghemeent, dattet een roof was, hem te wesen Gode gelijc
Maer hi heeft hemseluen vernedert, een ghedaente des knechts aennemende, in die ghelijckenisse der menschen geworden ende in die ghedaente gheuonden als een mensche,
heeft hem seluen verootmoedicht ghehoorsaem gheworden totter doot toe, totter doot des cruyces.
Ende daerom heeft hem God verheuen, en{de} heeft he{m} gegheuen eenen naem, welcke is bouen alle name{n},
op dat in dien naem Iesu, alle knye he{m} buyghe, inden hemel, opter aerden, en{de} inder hellen.
Ende alle tonghe belijdt, dat die heere Iesus Christus is inder glorien Gods des vaders.
Aldus mijn liefste, gelijck ghi altijt gehoorsae{m} hebt geweest, nyet alleen in mijn tegenwoordicheit, maer nv veel meer in mijn afwesen, met vreese ende beuinghe, werct v salicheyt.
Want God is die in v werct beyde, dat willen ende volbrengen om den goeden wil.
Doet alle dinck sonder murmurere{n} en{de} twistinghe,
also dat niemant van v clage{n} en mach, oock simpel wesende, kinderen Gods, diemen nyet straffen en mach, int midden der boosen en{de} verkeerde nacien onder welcken ghi licht als lichten in dye werelt,
onderhoudende dat woort des leuens, op dat ick gloriere{n} mach inden dach Christi, dat ick niet te vergheefs gheloope{n} en hebbe, noch te vergheefs gearbeyt en hebbe.
Ende oock is dat ick geoffert worde door een offerhande, ende een sacrificie des gheloofs, so verblide ick mi, ende ick verblide mi met v allen.
En{de} om dat selue weest ghi ooc blide, en{de} verblijt v met my.
Voort, hoop ick inden heere Iesu, dat ic Thimotheum cortelick sal senden tot v, op dat ick mede blijde mach zijn, als ick weet hoe dattet met v is,
want ick en heb nyemant die mi gelijc van sinne is, die v dingen naerstich waer soude neme{n}.
Alle soecken si dat haer selfs is, ende niet dat Iesu Christi.
En{de} kent zijn beproeuinghe, dat hy mi gelijc een kint sine{n} vader gedient heeft int Euangelie.
Daeromme hope ic dat ick desen senden sal, ter stont als ick mijn dingen gesien hebbe.
En{de} ick betrouwe inden Heere, dat ick selue cortelic come{n} sal tot v.
Maer, ic hebbe gedacht dattet va{n} noode was tot v te seynden die broeder Epaphroditum, minen mede wercker en{de} mede strider, en{de} v Apostel, ende dienaer in mijnder nootdrufticheyt,
Want hi verlangde na v allen zeer naerstich, en{de} was droeuich ouermidts dat ghi gehoort haddet, dat hi sieck geweest is.
En{de} sekerlic hi heuet sieck geweest, alsoe dat die doot na was. Maer God heeft hem ontfermt, en{de} niet alleen hem, maer ooc my, op dat ic nyet droefnis op droefnis hebben en soude.
Aldus, hebbe ic hem haestiger ghesonden, om dat ghi v weder verblijden soudt als ghi hem siet, en{de} dat ic van droeffenisse ontslagen soude worde{n}.
Daerom ontfanct he{m} inden heere met alle bliscap, en{de} die dusdanich zijn hebt in v waerden,
want om dat werc Christi was hi so verde come{n}, dat hi aldernaest den doot geweest is, niet achtende zijn leuen, op dat hi veruullen soude dat ghene dat uwen dienst teghens mi gebrack.
UOort aen mijn broeders, verblijdt v inden Heere, dat selfde v te scriuen en verdriet mi niet, en{de} het is v van noode
Siet die honden, siet die quade werckers, siet dye besnijdinghe,
want wy zijn die besnidinghe dye welcke inden gheest God eeren ende glorieren in Christo Iesu, ende en betrouwen niet in dat vleesch.
Al is dat ic ooc betrouwe in dat vleesch Is dat yemant anders schijnt betrouwen te hebben int vleesche, ick hebt veel meer,
besneden zijnde opten achtsten dach, een Iode wt die afcoemst des gheslachts van Beniamin, een Hebreeusche wten Hebreen, na dye wet een Pharizee,
nae die neersticheyt veruolghende die kercke Gods, nae die rechtueerdicheyt die in die wet is, geconuerseert sonder clachte.
Maer wat mi ghewin was, dat hebbe ick om Christus wil gerekent schade te wesen,
maer ooc reken ic alle dinc scade te wesen, om dye hoocheyt des kennis Christi Iesu mijns heeren, om wiens wille ick alle dinck voor schade hebbe gheacht, en{de} hebt voor dreck gehouden, op dat ick Christum mach winnen,
en{de} in hem geuonden worde niet hebbende mijn rechtueerdicheyt die wt die wet is, maer die, die wtet gheloof Christi Iesu is, welcke wt god is, een rechtueerdicheyt door tgeloof,
om he{m} te kenne{n} en{de} die cracht zijns veerijsenis, ende die gemeenschap zijns lijdens, dat ick gelijc worde zijn doot,
ofte ic oock in eenigher manieren mochte gemoete{n} die verrisenis die wt den dooden is.
Niet dat ick nv ontfanghen heb, oft vol maeckt ben, maer ick volch, op dat ick in eenigher manieren mach begrijpen gelijc als ic ooc begrepen ben van Christo Iesu.
Broeders, ic en mee{n} niet dat ict noch begrepen heb, maer een dat achter rugge is, verghete ic, arbeydende na tghene dat voor mi is.
Nae dat teeken dat voor geset is volge ic, tot die prijs des operste roepinghe Gods, door Iesum Christum.
Aldus, wi die perfect zijn, laet ons dit gheuoelen. Ende is dat ghy wat anders gheuoelt, dat sal v God openbaren.
Nochtans tghene dat wi vercregen hebben, laet ons va{n} eenen sin zijn, ende bliuen in een regel.
Weest mijn nauolgers broeders, ende neemt huer waer die soe wandelen, gelijc als ghi ons forme hebt,
Wa{n}t veel wandelender, van welcken ic v dit geseit heb, en{de} nv al screyende v seg, vianden des cruys Christi.
Welckers eynde verdoemnis is, welcker God haer buyck is, ende welcker glorie in haer scaemte is, die aertsche dinghen smaken.
Want ons conuersacie is in de{n} hemel, wt welcken wi oock ons verlosser verwachten, den Heere Iesum Christum,
Welc dlichae{m} onser ontmoedicheits vermaken sal, ghelijck ghefigureert den lichaem zijnder claerheyt, na der werckinghe zijnder macht, metter welcken hi ooc mach hem alle dinghen onderworpen.
ALdus, mijn alder liefste, ende alder begheerlicste broeders, mijn bliscap ende mijn croone, staet also inden heere, mijn alderliefste.
Euodia{m} bid ick ende Synthice{n} bid ick, dat si dat selfde geuoelen inden heere.
Ick bid v oock Germane medegheselle, helpet die vrouwen die met my int Euangelie ghestreden hebben, te same{n} met clemens, ende met die ander mijn mede werckers, welcker name{n} zijn in dat boec des leuens.
Verblijt v inden Heere altijt, ende weder om segghe ick, verblijt v.
V manierlicheyt si bekent allen menschen. Dye Heere is na by,
zijt van gheen dinck sorchfuldich, maer in allen bedinghen ende bidden met dancbaerheyt. Laet v begheerten bekent worden by God.
Ende dye vrede Gods, die te bouen gaet alle verstant, beware v herten ende v verstandenissen, in Christo Ihesu.
Voortaen broeders, watter warachtich zijn, watter eerlick, watter rechtuaerdich, watter heylich, watter lieflick, watter van goede naem zijn, isser eenich lof der disciplinen, dat denct,
dat ghy dat ooc geleert hebt ende ontfangen, ende gehoort ende ghesien hebt in mi. Dyt doet, ende God des vreets sal met v wesen.
Ende ick ben zeere inden heere verblijt, want ghy wederom bloeye{n}de ende groeyende zijt, van my te houden, ghelijc ghy te voren gehouden hadt, maer ghy waert becommert.
Niet dat ick van gebrecs wegen spreke, wa{n}t in dat ghene daer ick in ben, heb ick gheleert te vreden te wesen.
Ick can my verootmoedighen, ick can oock oueruloeden ouer al, ende in alle dinc ben ick ghestelt, versaedt te zijn en{de} te hongheren, oueruloedich te wesen, ende ghebreck te lijden.
Alle dinck vermach ic door den ghene{n} die my sterct.
Nochta{n}s wel hebt ghi ghedaen, dat ghy mede deelachtich zijt gheworden mijnre tribulacien.
Ende ghy Philippensen, weet dat int beghinsel des Euangelijs, als ick reysde van Macedonien, gheen kercke en deelde my mede, in maniere van gheuen ende ontfanghen, dan ghy alleene.
Want als ic ooc in Tessalonia was, eens ende anderwerf hebt ghy mi ghesonden, dat my van noode was.
Niet dat ic dye ghaue begheere, maer ick soecke die vrucht oueruloedich wordende van uwen weghen.
Nochtans so heb ick dat al ontfanghen, ende ick hebt oueruloedich, ick ben veruult, na dat ic ontfinc van Epaphrodito, dat van v ghesonden was, in een roke des welrieckentheyts, een aenghenaem offerhande, ende behaghelick God.
Ende minen God dye veruulle alle v begheerte, na zijn rijcdom met glorie, in Christo Iesu.
God ende onsen vader, si glorie inder eewicheyt, Amen.
Groet alle heylich in Christo Iesu. Dye broeders dye met my zijn, groeten v,
alle heylighen groeten v, ende aldermeest die vant Keysers huys zijn.
Die gracie ons heeren Ihesu Christi, si met uwen gheest. Amen.
PAulus, Apostel Iesu Christi door die wille Gods, en{de} Thimotheus broeder.
Den heylighen, die tot Colossis zijn, en{de} geloouigen broedere{n} in Christo Iesu. Gracie si v, en{de} vrede, van God onsen vader.
Wi dancken God, ende den vader ons heeren Iesu Christi altijt van v, als wi bidden,
want wi ghehoort hebben v gheloof in Christo Iesu, ende v liefde tot alle heylighen,
om die hope die v ghesedt is, inde hemelen, welck ghi gehoort hebt int woort des waerachticheits des Euangelijs,
welc tot v ghecomen is, ghelijcken alst inde heele werelt is, ende vrucht brenghet, en{de} wast als ooc in v, van dien dach af, dat ghi ghehoort ende bekent hebt die gracie Goods, door de waerheyt,
gelijck ghi oock geleert hebt van Epaphra onse lieue mede knecht diewelcke is een getrouwe dienaer Christi Iesu voor v,
welc oock ons, geopent heeft uwe liefde inden gheest.
Waeromme oock wi, vanden dach aen dat wy dat ghehoordt hadden, wy nyet opghehouden en hebben, voor v te bidden, ende te begheeren, dat ghy veruult mocht worden van die kennisse zijns wils in alle geestelijcke wijsheit en{de} verstant,
op dat ghi waerdelic wandelt, gode in alle{n} behaghende, in alle goede werck vrucht brenge{n}de, en{de} groeye{n}de inde kennisse Gods,
met alle cracht gesterct zijnde, na die macht zijnre claerheyt, tot alle verdrachlich{eyt} en{de} langmoedicheyt, met bliscap
dancke{n}de god ende den vader, die ons waerdich gemaect heuet totten erfdeel der heylige{n} int licht.
Welcke ons genome{n} heeft vande macht der duysternissen, en{de} ouergeuoert int rijck des soons zijnder liefde{n},
door welcke{n} wi verlossinghe hebbe{n}, verghiffenis der sonden.
Welck is tbeelt des onsie{n}like{n} gods, die eerste geboren va{n} allen creature{n},
want door he{m} alle dinc gescapen is, inde hemelen en{de} inde aerde, sienlike en{de} onsienlike dinge{n}, oft zijn throone{n}, oft heerscapien, oft machte{n}, al zijnse door hem, en{de} in he{m} gescape{n},
en{de} hy is voor alle dinck, en{de} alle dinck blijft door he{m} stae{n}.
Ende hi is thooft des lichaems des kercks welck is tbeginsel, die eerste gebore{n} wte{n} doden, op dat hi in alle dinge{n} heerscappie houdende si.
Wantet behaghet heeft dat alle volheit des godheyts in hem wonen soude,
en{de} dat alle dinck versoent soude werden, door he{m} vrede make{n}de door tbloet zijns cruys door den selue{n} alle dinck, het si inder aerden oft inde hemelen.
En{de} v die voortijts verureemt waert en{de} vya{n}den, na tverstant in quade wercken,
nv heeft hy v nochtans versoent int lichaem zijns vleeschs door de{n} doot, op dat hi v stellen soude heylich ende onbeulect, ende onstraffelick in zijn teghe{n}woordicheyt.
Ist anders, dat ghi blijft int gheloof gefundeert, ende stantachtich, ende nyet beweghen en wort vanden hoop des Euangelijs, twelck ghi ghehoort hebt, twelck ghepredict is by allen creatueren dye onder den hemel zijn, van welcken ick Paulus een dienaer gheworden ben.
Nv verblijde ick my van mijnre tribulacien voor v, ende veruulle tgheen datter ontbreect der passien Christi in mijn vleesche voor zijn lichae{m}, twelck is die kerckene
Welcs kerckens ic een dienaer geworde{n} ben, na die dispensacie gods, die mi gegeue{n} is in v, te veruullen twoort Gods,
tverborgentheit dat verholen is geweest, va{n} die tijden af en{de} geslachte{n}. Mer nv ist ope{n}baer geworde{n} sine{n} heylige{n},
welcke{n} god heeft beke{n}t willen make{n} die rijcdom der glorie{n} van deser verhole{n}theyt onder die heyde{n}s, d{at} Christ{us} is in v ee{n} hoop der glorie{n},
welcke{n} wi vercondige{n}, straffende alle me{n}sche{n}, en{de} leerende in alle wijsheyt, op dat wi alle me{n}sche{n} volmaect stelle{n} soude{n} in Christo Iesu.
Waer toe ic arbeyde oock stridende nae die werckinge des gheens, die in my werct in cracht.
IC wil dat ghi weet, watten sorchfuldicheit ic heb voor v, en{de} voor die ghee{n} die tot Laodicea zijn, en{de} alle dye mijn aensicht niet ghesien en hebben int vleesch,
op dat haer herte{n} vertroost werden, onderwesen zijnde inder liefde{n}, en{de} in alle rijcdo{m} des volheyts des verstants, in die ke{n}nisse des verborgentheyt gods, en{de} des vaders, en{de} Cristi Iesu.
In welcke zij{n} alle scatte{n} des wijsheits en{de} wetentheits verborgen.
En{de} dat seg ic, op dat v nyema{n}t en bedriege in hoocheyt der woorde{n},
want al ben ick daer niet naden lichaem, nochtans ben ick inden gheest by v, verblidende en{de} siende v ordinancie, ende dye vasticheyt ws geloofs tot Christum.
Hier om, gelijc ghy aengenome{n} hebt de{n} here Iesum Christu{m}, also wandelt in he{m},
also dat ghi in he{m} zijt gewortelt en{de} getimmert en{de} gheuesticht door tgheloof, ghelijck ghi gheleert zijt, oueruloedich zijnde in dat, met dancbaerheyt.
Siet datter nyema{n}t en si dye v bedriege door philosophie en{de} ydele verleydinge, na insettinge der me{n}sche{n}, na dye elemente{n} des werelts, en{de} niet na Christum.
Wa{n}t in hem woont alle volh{eyt} des godheyts lichamelick,
en{de} ghi zijt in he{m} veruult welcke thooft is van allen heerscappie en{de} moghentheyt.
In welcken ghi oock besneden zijt, met die besnidenis, dye welcke sonder handen gheschiet, in afwerpinghe dat lichaem des vleyschs. Maer in die besnijdenis Christi
tsamen met hem begraue{n} zijnde doort doopsel, in welcke ghi oock met he{m} tsamen opghestaen zijt door tgheloof der werckinghe Gods, dye hem vanden doode{n} verwect heeft.
En{de} hi heeft tsame{n} met hem leue{n}dich gemaect, als ghi doot waert door die sonden, en{de} door de onbesnidinge ws vleeschs, met he{m} vergeue{n}de v alle uwe sonde{n}
wtdoe{n}de thantscrift des insettincs dat tege{n} ons was en{de} dat heeft hi aen deen side genome{n}, vestigende aent cruys,
en{de} heeft den heerscappie{n} en{de} machten berooft, triu{m}pherende va{n} haer door hem seluen.
Hier omme, nyemant en ordele v in spijse oft in dranck, oft een deel des vierdaechs oft nieuwe maents oft sabathen,
welcke zij{n} een schijn der toecome{n}der dinge{n}, dlichaem Christi.
Nyemant en verleyde v willende, door ootmoedicheyt en{de} gheestelicheyt der enghelen, dat gheen dat hi niet ghesien en heeft, wandelende, te vergeefs opgeblasen door dye wijsheyt zijns vleeschs,
ende nyet vast houdende dat hooft, Waer wt al dat lichaem door aensettinghe ende biuoeghinghe opgerecht en{de} gheuesticht, opgroeyt in een wasdom gods.
Hier omme, is dat ghi ghestorue{n} zijt met Christo vande elemente{n} des werelts, waer om onderscheyt ghi noch, als der werelt leuende?
En raect niet, en smaket niet, en handelt niet.
Dye met den ghebruyck vergaen na die gheboden ende leeringhen der menschen.
Ende dese hebbe{n} een reden des wijsheyts in onnutte gheestelicheyt en{d}e ootmoedicheyt, ende niet om den lichaem te sparen niet in eenigher eeren, tot versadinghe des vleeschs.
ALdus, is dat ghi met Christo verresen zijt, suect dat bouen is, daer Christus ae{n} die rechter hant Gods sitte{n}de is,
smaect tgheen dat boue{n} is, ende niet dat opter aerden,
want ghi ghestoruen zijt, ende v leuen is verborghen met Christo in God,
so wanneer Christus gheopenbaert sal werde{n} v leuen, dan sult ghy oock met hem openbare{n} inder glorien.
Hier omme soo doodet v leden, dye op der aerde{n} zijn, ghemeyn oncuysheyt, onreynicheyt, lusten, quade begheerten ende ghiericheyt, welcke is eenen dienst der afgoden
om welcker willen den thoren gods coemt op die kinderen des ongeloofs,
onder welcken ghi voortijts gewandelt hebt, doe{n} ghy hier in leefde.
Maer legt ghi nv al dese af, toornicheyt onweerdicheyt, quaetheyt, blasphemie, sca{n}delike woorden wt uwen mondt.
En belieghet niet malcander, nae dat ghi wt getoge{n} hebt den ouden mensch met zijn wercke{n},
en{de} ghy een nyeu mensch aenghetoghen hebt, welck vernyeuwet wordt totter kennissen Gods, ende beelde des gheens die he{m} gescapen heeft,
waer gheen man ende vrou en is waer gheen heyden en is en{de} Iode, besnidinghe en{de} onbesnidinghe, ghee{n} Barbarus ende Scyta, gheen knecht en{de} vrije, mer Christus ist al in allen.
Aldus, doet v aen als wtuercoren Gods heylighe{n} ende beminde lede{n} der bermherticheden, goedertierenheyt, oetmoedicheyt, sachtmoedicheyt, verduldicheyt,
malcanderen verdraghende, malcanderen vergeuende: ist dat yemandt teghen den anderen een clacht heuet, ghelijck dye Heere v vergheuen heeft, alsoo ghi mede.
Ende bouen alle dese hebt dye liefde, welck is een bant des volmaectheyts.
Ende die vrede Christi verhueghe hem in uwe herten. In welcke ghy gheroepe{n} zijt in een lichaem, en{de} weest dancbaer.
Dat woort Cristi wone in v oueruloedelic, in alle wijsheyt leerende en{de} vermane{n}de malcandere{n}, met psalmen en{de} louen ende gheestelike liedekens in gracie, singe{n}de gode in uwe herten.
Ende al wat ghy doet, in woorden ende in wercken, doetet altemale inde{n} naem des Heren Ihesu Christi danckende god en{de} de{n} vader door hem.
Ghy vrouwen, weest onderdanich uwe mannen, alst behoort inde{n} Here.
Ghi mannen, hebt lief uwe huysurouwen, ende en weest niet bitter teghen haer.
Ghy kindere{n} zijt v ouderen onderdanich in allen, want dat den Heere wel behaecht.
Ghy vaders en tercht v kinderen niet tot onwaerdicheit op dat si nyet cleynmoedich en worde{n}.
Ghy knechten, weest in allen ghehoorsaem den ghenen dye Heeren zijn nae den vleesche, nyet schoon voor dooghe dienende, als de{n} menschen behaghende, maer met simpelheyt des herten den Heere vreesende.
Ende al wat ghi doet, dat doet wter herte{n}, als de{n} Heere ende niet den menschen,
wetende dat ghi vanden Heere ontfanghe{n} sult dat loon des erfs. Dient Christo den Heere.
Voort die daer ongelijc doet, die sal zijn ongelijc drage{n}. Wa{n}t daer en is ghee{n} ae{n}neminge va{n} personen bi god.
GHi Here{n} bewijst v knechten rechtuerdicheyt ende ghelijcheyt, wetende dat ghi ooc een Here in dye hemelen hebt.
Sijt stadich int ghebet, waeckende daer in, met danckbaerheyt,
biddende te samen oock voor ons, dat God ons dye duer des woordes op doe, ende dat wij spreken moeghen dye verborghentheyt Christi, om welcke ick ooc ghebonde{n} ben,
om dat ick dat openbaren soude, ghelijcket van noode is dat ic spreecke.
Wandelt wijslijck by die va{n} buyten zijn, den tijt waernemende.
Laet alle v woort zijn in gracie{n}, met sout gemenget, op dat ghi weet hoe dat ghi een yeghelic moet antwoorden.
Hoe alle dinghen met my staen, sal Tychicus v doen weten, dye alder lieste broeder ende getrouwe dienaer en{de} medeknecht inden heere,
wien ick tot v ghesonden hebbe, hier om op dat hy weten mach hoe dattet met v is, ende vertroosten uwe herten
tsamen met Onesimo, den ghetrouwen en{de} lieue{n} broeder, welck wt v is, van als sullen si v beduyden, hoe dattet hier staet.
Aristarchus mijn mede gheuange{n} groet v, ende Marcus dye neue van Barnabas van welcken ghi hebt gheboden ontfange{n} Ist dat hi tot v coemt, ontfanct hem.
Ende Ihesus dye ghenoemt wort iustus, welcke wt dye besnijdinghe zijn. Dese zijn alleen mijn hulpers int rijcke Gods, dye my een troost gheweest hebben.
Epaphras groet v, welck wt v is een knecht Christi Iesu, altijt sorchfuldich voor v in biddinge, op dat ghy staet volmaect, ende veruult in alle den wille Gods.
Want ick gheef hem ghetuych, dat hy veel arbeyts voor v heeft, ende voor die tot Laodicea zijn, ende die te Hierapolim zijn.
Lucas die lieue medicij{n} groet v, ende Demas.
Groet die broeders die tot Laodicea zijn, ende Nympham, ende die vergaderinghe die in haer huys is.
Ende als den brief van v ghelesen is, soo doet dat si oock van dye kercke in Laodicea ghelesen wert, ende die ghene die van Laodicea is: dat ghy die mede leest.
Ende segt Archippo siet, den dienst die ghy inden heer ontfanghen hebt: dat ghy dye volbrenct.
Mijn groet met mijn handt Pauli. Ghedenct mijnder banden, dye gracie ons Heren Ihesu Christi si met v allen. Amen.
PAulus ende Siluanus ende Tymotheus. Den kerckene dye tot Tessalonia is, in God onsen vader, ende den Heere Ihesu Christo. Gracie si v ende vrede.
Wi dancke{n} God altijt van allen: uwer gehoochnis hebbende in onse ghebede{n}, sonder ophouden,
uwer ghedachtich zijnde, om dwerck ws gheloofs en{de} arbeyts, ende liefde, ende volstandicheyts des hope{n} ons heeren Iesu Christi, voor God ende onsen vader.
Wetende broeders, van God bemindt uwe verkiesinghe,
want ons Euangelie is tot v gheweest nyet alleene door twoort, maer oock in crachte ende inden heylighen gheest, ende in veel volheden, ghelijckerwijs ghy weet, hoedanich dat wy onder v gheweest hebben om uwen wille.
Ende ghy zijt onse nauolgers gheworde{n} ende des Heeren, dat woort ontfangende, met veel tribulacie, met veel blischap des heylighen gheests.
Alsoo dat ghy een forme zijt gheworden, alle den ghelouighen in Macedonien, ende Achaien.
Want v ist woordt des Heeren bekent gheworden, niet alleen in Macedonia ende Achaya, maer oock in alle plaetsen is v gheloue in God verbreyt gheweest: also dattet ons niet van noode en is yet te spreke{n}
Want si vercondighen van v hoedanigen inganck wi tot v ghehadt hebben: ende hoe dat ghi bekeert zijt gheweest tot God, van den afgoden, op dat ghi diene{n} soudt den leuendighen ende warachtighen God,
ende verwachten sinen soon vanden hemelen, Iesum, welcken hy vanden doode{n} verwect heeft, welck ons verlost heeft van dye toecomende toornicheyt.
WAnt ghi weet selfs broeders onsen inganck tot v, datse niet ydel geweest en is,
maer dat wi eerst ghelede{n} hebbende ende spuicheyt aengedaen zijnde <parens>ghelikerwijs ghi weet</parens> tot Philippen, so hebben wi stoutelick ghedaen in onsen god, om te spreken tot v dat Eua{n}gelie Gods in veel sorchfuldicheden.
Want onse vermaninge en is niet geweest wt bedroch, noch wt onreynicheyt, noch met list, maer gelijckerwijs wij van gode gheproeft waren,
op dat ons deuangelie betrout worde. Also spreke{n} wi, niet als den menschen behagende, maer gode, die onse herten proeft.
Noch wi en hebben noeyet door twoorde der flatteringhen verkeert, also ghy weet, noch door oorsaeck des ghiericheyts. God is tghetuych,
noch soeckende glorie va{n} menschen, noch van v, noch van anderen,
nae dien, dat wij mochten wesen v lastich, als apostolen Christi. Maer wy hebben lieflic gheweest int middel van v, ghelijcken als een voester haer kinderen op brengt,
alsoo gheneycht zijnde tot v, hebben wij wter herten begheert, v mede te deelen, nyet alleen dat Euangelie Gods, maer oock ons selfs leuen, daer omme dat ghi ons lief geworden zijt.
Wa{n}t ghi ghedenct broeders ons arbeyts ende sweets. Wandt nacht ende dach werkende, om dat wy nyemant van v lastich en souden wesen, hebben wij Deuangelie Gods by v ghepredict.
Ghi zijt ghetuygen ende god, hoe heylichlick ende rechtueerdelick en{de} onschuldelick wi by v, die daer gheloofden, gheconuerseert hebben,
ghelikerwijs ghi weet, hoe dat wi tot een yeghelick van v, als een vader tot zijn kindere{n}:
biddende en{de} vertroostende en{de} betuygende dat ghi waerdelick voor god wandelen sout, dye v geroepen heeft in zijn rijck en{de} glorie.
Waer om wi ooc god da{n}cke{n} sonder ophouden: dat als ghi va{n} ons ontfanghe{n} hadt dat woort des ghehoors Gods, so hebt ghi dat ontfange{n}, niet als dwoort der me{n}sche{n}, mer <parens>alst warachtich is</parens> twoort gods, dye welck werct in v, die daer gelooft hebt.
Wa{n}t broeders ghi zijt nauolgers geworden der kercken Gods, die welck in Iudeen zijn, in Christo Iesu, want ghi tselue gheleden hebt va{n} v eyghen maghen, gheliken si vanden Ioden,
welcke oock den heer Iesum ghedoot hebben, ende die propheten, ende ons hebben si veruolcht, ende en behaghen God niet, ende wederstaen alle menschen,
verbiedende ons den heydenen te spreke{n}, waer door dat si salich mochten worden, op dat si haer sonden altijt veruullen, ende dye toornicheyt is op haer ghecomen tot int eynde.
Mer wi broeders, berooft zijnde van v een wijl tijts na taensicht, mer niet metter herten, so hebbe{n} wy seer neerstich geweest v aensicht te sien met grooter begheeren,
waer om heb ic willen tot v comen, ic Paulus, ende eens ende weder, ende Sathanas heeft ons weder ghestaen.
Want wie is onse hope oft bliscap, oft croone der glorien? en zijt ghijt niet in dye tege{n}woordicheyt ons heeren Ihesu Christi in zijn toecoemst?
wa{n}t ghi zijt onse glorie ende blischap.
DAer omme, als wijt niet meer en verdroeghen, heeftet ons goet ghedocht dat wi tot Athenen alleen bliuende,
souden seynden Tymotheum onsen broeder en{de} dienaer Gods int Euangelie Christi, om dat hi v vestighen soude, ende vermanen van v ghelooue,
dat nyemant beroert en soude worden in dese tribulatie. Want ghy wetet selue, dat wi daer toe ghesedt zijn.
Als wi bi v waren, voorseyden wy v dattet geschien soude, dat wi tribulatien liden souden, gheliken alst ooc ghebuert is, ende ghy wetet.
Waer omme ick niet langher verdraghende, hebbe hem ghesonden daer toe, dat ick v gheloof kennen soude, bi auontuer oft hy v tempteerde, die tempteert, ende onsen arbeyt te vergeefs soude wesen.
Mer nv, als Tymotheus tot ons van v gecomen was, ende ons vercondicht hadde v ghelooue ende liefde, ende dat ghy altijt een goede ghehoochnisse van ons hebt, begheerende ons te sien, ghelijckerwijs als wy oock v.
Daer omme broeders, hebben wi vertroostinghe ontfanghen in v, in alle onse tribulatie ende nootdrufticheyt door v ghelooue.
Want wy nv leuen ist dat ghy inden heere staet.
Wat danck wy god weder om doen moghen van v, in alle die blischap daer wi mede verblijdt zijn van v, voort int aenschijn ons gods
doen wy nacht ende dach bouen maten biddende, op dat wi v aenschijn sien moghen, ende veruullen dat v ghelooue ghebreect.
Ende god selue ende onse vader, ende onsen heere Iesus Christus moet onsen wech schicken tot v.
Ende God vermenichfuldighe v, ende doe v liefde tot malcanderen oueruloeyen, ende tot allen, ghelijcken ons oock tot v,
op dat hy v herten vesticht, onstraflijck in dye heylicheyt voor God ende onsen vader, in die toecoemst ons heere{n} Iesu Christi, met alle zijn heyligen Amen.
UOort aen broeders bidden wy v, ende vermanen door onsen heere Ihesum ghelijckerwijs ghy van ons ontfanghen hebt, hoe dat ghi wandelen moet ende god behage{n}, also wa{n}delt, op dat ghi meer oueruloedelijcker zijt.
Want ghi weet wat gheboden wi v ghegheuen hebben door onsen heere Iesum.
Want dit is die wille Gods, v heylichmakinghe, dat ghi op houdt van ghemeyn oncuysheyt,
ende dat een yeghelic weet zijn vat te besitten met heylichmakinghe, ende eere,
niet met lust des begeerlicheyts, ghelijc als die heydenen, die God niet ghekent en hebben.
Ende dat niemant en ouerualle noch en verdrucke sinen broeder in die hanteringhe. Want God een wreker is van alle dese, als wi ooc te voren geseyt ende ghetuycht hebben.
Want God en heeft ons niet gheroepen in onreynicheyt, maer tot heylichmakinghe.
Daer omme die dese dinghen versmaet en versmadet niet den mensche, maer God welcke oock sinen heylighen gheest in ons ghegheuen heeft.
Van die broederlike liefte en heb ic niet van noode v te scriuen, want ghi selue van Gode gheleert hebt, dat ghy malcanderen lief hebben sult,
want ghi oock dat doet tot allen broederen die in geheel Macedonien zijn. En{de} wi bidden v broeders, dat ghi meer oueruloedigher zijt, ende dat ghy daer in naerstich zijt,
dat ghi rustich zijt, ende v eygen dinghen doet ende werct met v handen als wi gheboden hebben,
op dat ghi eerlijcken conuerseert tot die ghene die buyte{n} zijn ende gheens dincs en begheert.
Voort, soo wil ick dat ghi weet broeders van die ghene dye daer slapen, op dat ghy niet droeuich en zijt, ghelijcken oock ander, die gheen hope en hebben:
want ist dat wy ghelouen dat Iesus ghestoruen is, en{de} verresen is, alsoo sal oock God dye ghene dye gheslapen hebben door Iesum hem brenghen.
Want dat seggen wy v int woort des Heeren, dat wy dye daer leuen ende ouerbliuen inde toecoemst des Heeren, gheen sins haer voorcome{n} en sullen dye daer gheslapen hebben.
Want dye heer selue in een ghebot ende stemme des archangels, ende met dye basuyn gods vanden hemel come{n} sal, ende dye dooden in Christo sullen eerst verrisen,
daer na wy, wecke dye leuen, dye ouer ghelaten worden, sullen met haer ghenomen worden inde wolcken, den Heere te ghemoet inde lucht, ende also sullen wy altijt metten Heere wesen.
Aldus, vertroost malcanderen in dese woorden.
UAn dien tijden ende puncten der tijden broeders en behoefde ghy nyet, dat wy v scriuen
want ghi selue weet, dat dien dach des heeren comen sal, als een dief inder nacht.
Als si segghen sullen, het is vrede, ende al sonder sorghe, dan sal haer ouercomen een haestelike doot, ghelijck die pine eender vrouwen die beurucht is, ende en sullen niet ontgaen.
Maer ghy broeders en zijt niet in duysternissen: op dat v dien dach als een dief beuangt.
Ghy zijt kinderen des lichts ende kinderen des daechs, Wy en zijn nyet des nachts noch des duysternissen.
Daer om laet ons niet slapen, ghelijken oock ander, maer laet ons wake{n} ende sober zijn,
want dye slapen, slapen in dye nacht, ende dye droncken zijn, zijn snachts droncken.
Maer wy dye vande{n} dach zij{n}, laet ons sober wesen, aengedaen hebbende dat pansiser des gheloofs ende der liefden, ende voor eenen helm, dien hoop des salicheyts
Want God en heeft ons nyet ghestelt tot toornicheyt, maer tot een vercrigen des salicheyts door onsen Here Iesum Christum
dye voor ons ghestoruen is, op dat wy waken ofte slapen, te samen met hem leuen.
Daer omme vertroost malcanderen, ende stichticht dye een den anderen, gheliken ghy oock doet.
Ende wi bidden v broeders, dat ghi haer kent die onder v arbeyden, ende v ouerste zijn inden heere ende v vermanen,
dat ghy haer hebt oueruloediger in liefde om haer werc ende hebt vrede met haer.
Ende wy bidden v broeders, straft dye onrustighe, vertroost die cleynmoedighe, ontfanct dye crancke, weest verdraghende tot allen.
Siet dat niema{n}t quaet voor quaet yemant en gheeft, maer volcht altijt dat goet is, ende tot malcanderen, ende tot allen.
Sijt altijt vrolick.
Bidt sonder ophoude{n},
danct in allen dinghen, want dat is dye wille Gods door Christum Ihesum by v allen.
En doet die gheest niet wt,
en versmaet die prophecien niet.
Proeft alle dinck, hout dat goet is.
Wacht v voor alle quade schijn
Ende god des vredes selue moet v heylich maken, op dat v oprechte gheest ende siel, ende lichaem behouden moet worden, also dat ghi in gheen dinck beschuldicht en moet worden, in dye toecoemst ons Heeren Iesu Christi.
Hi is ghetrou die v gheroepe{n} heeft, diet oock doen sal.
Broeders, biddet voor ons.
Groetet al dye broeders met een heylighe cusse.
Ick besweer v door den heer, dat dese brief ghelesen worde alle den heylighen broederen.
Die gracie ons heren Iesu Christi si met v allen Amen.
PAulus en{de} Siluanus en{de} Timotheus. Den kercken tot Thessalonien, in God onsen vader en{de} den Heere Iesu Christo.
Gracie si v ende vrede van god onsen vader, ende den here Iesu Christo.
Wi zijn sculdich god te dancken altijt van v broeders, alst recht is, want v ghelooue vermeert wort, ende v alder caritate oueruloedich wort onder malcander,
alsoo dat wy selue van v glorieren in dye kercke Gods, van v verduldicheyt en{de} gelooue in alle uwe veruolghinghe en{de} tribulatie, die ghi verdraecht
in een exe{m}pel des rechtueerdighen ordeel gods. Daer om dat ghi waerdich gehoude{n} wort trijck gods voor welcke ghi oock lijdt,
ist nochtans by god recht, lide{n} weder te geue{n} den ghene{n} dye v quellen,
ende v die ghequelt wort verlichtenis met ons inder openbaringe des heeren Iesu vanden hemel, met die enghelen zijns moge{n}theyts
in die vlamme des viers welcke wraec doen sal den ghene{n} dye god niet ghekent en hebben, en{de} niet ghehoorsae{m} en zijn den Eua{n}gelie ons heere{n} Iesu Christi
Welcke ghelde{n} sullen pijn, die eewige verdoemenis vant aenschijn des heere{n}, en{de} van die glorie zijns stercheyts,
als hi comen sal om gheglorificeert te worden in zijn heyligen, ende wonderlic te worden in alle geloouigen, dat ghi onse getuychnis geloof gegeuen hebt in dien dach.
Waer om dat wi ooc altijt voor v bidde{n}, op dat onse God v weerdich houden mach deser roepinge, ende dat hi veruulle al den wil zijns goetheyts, en{de} werc des geloofs in macht
op dat die naem ons Heeren Ihesu Christi geclarificeert mach worden in v, ende ghi in hem na dye gracie ons Gods, ende des Heeren Iesu Christi.
ENde wi bidden v broeders door die toecoemst ons heeren Iesu Christi, en{de} onse versamelinghe in hem,
dat ghi niet haestelic ghemoueert en wort van v verstant noch verstoort en wort, noch door de{n} geest, noch doort woort, noch door eene{n} brief, als van ons gesonden, als oft den dach des heren aen stonde.
Niema{n}t en verley v in eenighe manieren, wandt dye Heere en sal niet en toecomen, ten si datter eerst eene{n} af val come, en{de} dat die mensche des sondes geopenbaert wordt die soon des verderuings,
dye daer is teghenpartijer, ende wort verheue{n} tegen al dat ghene dat god, ofte gods die{n}st genoemt wort, also dat hy sitte inden te{m}pel gods, als ofte hi god waer.
En gedenct ghi niet, dat doe{n} ic noch by v was, ic dit seyde?
ende nv wantet ophout weet ghi, op dat hy geope{n}baert wort in zijn tijt,
want hi nv werct verborgentheit des boosheyts, alleen die nv houwe dye houde tot dat hi vant middel ghenomen wert
En dan sal geopenbaert worde{n} die boose, welcke die heere Iesus sal dooden metten geest zijns monts, ende sal te niet maken door die claerheyt zijns toecoemsts.
Hem, wiens toecoe{m}st is na die werckinge va{n} Satanas met alle macht en{de} teekene{n} en{de} valsce wonderlichede{n},
en{de} met alle bedriechlichede{n} des boosheyts, inden ghene{n} die vergaen daer om datse dye liefte des warachticheyts nyet ontfanghen en hebben, daer toe dat si salich souden worden.
Ende daer om sal God haer seynden een werckinghe der dwalinghen, dat si dye loghen gheloouen, op dat si alle gheoordeelt worden,
dye dye waerheyt nyet ghelooft en hebben, maer hebben gheconsenteert der boosheyt.
Maer wi zijn schuldich God te dancken altijt van v broeders vanden heer bemint, dat v god wtuercoren heeft vant beghinsel tot salicheyt, door die heylichmakinge des gheests, ende gheloofs tot warachticheyt,
tot welcken hi v gheroepen heeft door ons Euangelie, tot een vercrighinghe der glorien ons heeren Iesu Christi.
Aldus broeders, staet, hout die insettinghe dye ghy gheleert hebt, het si door twoort, oft door onsen brief.
Ende die selue onse heere Iesus Christus, ende God, ende onse vader, die ons lief ghehadt heeft, ende eewighe troost ghegheuen heeft ende goede hope door gracie,
dye moet uwe herten vertroosten, en{de} v beuestighen in alle wercken ende goede woorden.
UOort aen broeders, bidt voor ons dattet woort gods loopen mach, ende gheglorificeert wort, ghelikent oock by v,
ende op dat wi verlost moghen worden vanden onghetidigen en{de} quade menschen. Want alle man en heeftet ghelooue niet.
Dye heere is ghetrou, die v vestighen sal ende bewaren van quaet.
En{de} wi hebben betrout broeders door den heere van v, dat ghi ooc doet ende doen sult tghene dat wi geboden hebben.
Voort die Heere moet uwe herte{n} stueren in die liefte Gods, ende verwachtinge Christi.
Ende wi ghebieden v broeders door den naem ons Heeren Iesu Christi, dat ghi v ontrect van alle broeder die ongheschictelick wandelt, ende niet na dye insettinghe dye si van ons ontfanghen hebben.
Want ghy selue weet hoe datmen ons moet nae volghen. want wi ons niet onrustelic onder v ghedraghen hebben,
noch te vergheefs tbroot van nyemandt gheten en hebben. Maer met arbeyt ende moedicheyt, nacht ende dach werckende, daer om op dat wy niemandt van v beswaren en souden.
Niet dat wy gheen macht ghehadt en hebben, maer op dat wi ons selue{n} v tot een exempel souden setten, om ons na te volghen.
Want doen wi bi v waren, gheboden wy v dit, ist datter yemant niet wercken en wil, dat dye niet eten en soude.
Want wi hebben gehoort, dat sommige onrustelic onder v wandelende zijn, gheen werck doende, maer curioselic leuende.
En{de} den ghenen die aldusdanich zijn ghebieden wi en{de} bidden door onsen Heere Iesum Christum dat si met rust wercke{n}de, haers selfs broot eten.
En{de} ghi broeders en wilt niet gebreken goet te doen.
Ende ist dat yemant ons woort nyet gehoorsaem en is, dyen beteykent met eenen brieue, ende en hebt niet met hem te doene op dat hi beschaemt worde.
Ende en houdt hem niet als een vyande, maer vermaent hem als een broeder.
Ende dye Heere des vreden selue gheue v den eewighen vrede in allen plaetsen. Die Heere si met v allen
Mijn groete met Paulus handt dwelck in alle brief dat teeken is, schriue ick aldus.
Dye gracie ons Heeren Iesu Christi si met v allen.
PAulus apostel Iesu Christi: nae tbeuel Gods ons salichmakers ende Iesu Christi o{n}s hoops.
Tymotheo den beminden sone int gheloof. Gracy ende barmherticheyt, en{de} vrede van god den vader en{de} Iesu Christo onsen heere.
Gelijckerwijs ick v ghebede{n} hebbe, dat ghy tot Ephesien blijuen soudt, doe ick in Macedonien reysde. Op dat ghy den somigen vercondigen soudet, dat si gheen ander leeringe en volgen,
en{de} niet en achten op fabulen en{de} geslacht redene{n}, dye sonder eynde zijn, welck meer vragen aen brengen dan stichticheyt gods, welck int geloof is.
Want teynde des ghebots is dye liefde wt een reyn hert, ende goede conscientie, ende onbeueynst gheloof.
Van welcke sommige dwalende, zijn ghekeert tot ydele clappagie,
willende leeraers zijn des wets, nyet verstaende dat si spreken, noch vant ghene dat si bewijsen.
Wy wete{n} dat dye wet goet is, ist dat haer yemant wettelick ghebruyct.
Dat wetende, dat den rechuerdigen gheen wet geset en is: mer den onrechtuerdigen ende ongehoorsamen, den ongoduruchtigen ende sondaren, onheylighen ende onreynen: vaderslagers ende moederslagers,
dootslaghers, oncuyschers, bugghers, den menschen dieuen, loghenaren, meynedighe, ende watter ander is, dwelck der leeringhe teghen is
nae den Euangelie des glorie des salighen Gods, twelck my betrout is.
En{de} ick danck die mi geco{n}forteert heeft in Christo Iesu onsen here wa{n}t hi mi voor trou gehoude{n} heeft, settende inde{n} dienst
die eerst een blasphemeerder was, en{de} veruolger en{de} belaster. Maer ick heb Gods barmherticheyt vercregen, wa{n}t ict onwete{n}de ghedaen heb door ongeloof.
En{de} dye gracie ons here{n} heeft zeer oueruloeyet mettet gheloof en{de} liefte, die welcke is in Christo Iesu.
Tis een ghetrou woort, en{de} waerdich met alle manieren te ontfanghen, dat Christus Iesus in dese werelt gecomen is, om dat hi de sondaren salich soude maken, welcker ic die eerste ben.
Maer daer om heb ick barmherticheyt vercreghen, op dat Iesus Christus in mi eerst thoone{n} soude alle verdrachlicheyt tot onderwijsinghe der ghenen dye in hem geloouen souden tottet eewige leue{n}.
Den coninck des eewicheyts, den onsterflijken, ontsienlike{n} alleen God si eer, glorie va{n} eewicheyt tot eewicheyt. Amen.
Dit gebot beueel ic v soon Timothee, na die prophecien die van v voortgegaen zijn, dat ghi daer in strijt eene{n} goede{n} strijt,
tgheloof hebbe{n}de, en{de} een goede co{n}sciencie, welcke somige van haer geworpe{n} hebbende, int gheloof gedwaelt hebben:
van welck getal is Hymeneus en{de} Alexander, welcken ick den Sathan ouer geleuert heb, op dat si leeren nyet te blasphemeren.
ALdus vermaen ic, dat voor alle dinge{n} geschien verbiddinghen, biddinghen, ende smeekingen, dancbaerheden, voor alle menschen,
voor coninghen, ende alle die in hoocheyt gestelt zijn, op dat wi een lieflick en{de} rustich leuen leyde{n} mogen, met alle goduruchticheyt, en{de} eerlicheyt.
Wa{n}t dat is goet ende aengenaem voor god onsen salichmaker,
welcke wil dat alle me{n}schen salich worden, en{de} tot die kennisse des warachticheyts comen.
Want daer is een God en{de} een middelaer Gods en{de} der me{n}schen, de mensch Christus Ihesus,
welcke hem seluen ghegeuen heeft een verlossinge voor allen, wiens getuychnis op zijn tijt vast gemaect is:
in welcker ick gesedt ben een vercondigher en{de} Apostel. Ick seg die waerheyt, ick en lieghe niet een leeraer der Heydenen int ghelooue en de waerheyt.
Aldus wil ick dat dye mannen bidden in alle plaetsen, op buerende suyuer handen, sonder toornicheyt en{de} twistinghe.
Des ghelijcs die vrouwen in eerlicke cleedinge, met schamelheyt en{de} maticheyt haer seluen vercierende, nyet in geulochte{n} hare: oft gout oft perlen en{de} costelike cleedinge,
maer dat dye vrouwe{n} betaemt: die gods dienst openbaerlick bekenne{n} doer goede wercken.
Die vrouwe leere in stilheit met alle onderdanicheit
Ic en laet n{iet} toe dat een vrouwe onderwijst noch dat si macht hebbe in die manne, mer in stilheyt te wesen.
Want Adam is eerst gemaect, daer nae Eua,
ende Adam en is nyet verleyt geweest, mer die vrouwe is verleit doer ouertredinge,
mer si sal behoude{n} werden door kindere{n} voort te brenghe{n}, ist dat si blijft int gheloof, en{de} liefte, ende heylichmakinge, met soberheyt.
TIs een getrou woort, ist dat yema{n}t een bisdom begeert, dye begeert een goet werck,
want een bisscop moet onstraffelick wesen, eens wijfs man, sober, manierlick, wijs, reyn, gastlieflic, bequaem om te leere{n}
gheen wijnsuyper, gheen smijter, mer stichtich, gheen kijuer, niet ghierich,
die zij{n} huys wel regeert, die kinderen heeft in onderdanicheyt, met alle eerbaerheyt.
Ist d{at} yema{n}t zijn huys nyet wel regheeren en can, hoe sal hy die kercke gods besorghen?
Niet nieu int geloef, op dat hy door opgeblasenheyt niet en valt int oordeel des duuels.
En{de} hy moet ooc een getuychnis hebben va{n} dye buyten zijn, op dat hy nyet en valt in die schande en{de} strick des duuels.
Des gelijcs, die Dyacone{n} moete{n} zijn reyn nyet tweetonghich, niet gheneycht tot veel wijns, nyet ghierich nae schandelike winsel
houdende den dienst des geloofs, met een puere conscie{n}tie.
En{de} laet dese eerst beproeft worden, ende laet si dan alsoe dienen gheen sonde hebbende.
Des selue gelijcs, die vrouwe{n} moete{n} zijn reyn, niet achterclappende, sober, getrou in allen dinge{n}.
Die Diacone{n} wesen eens wijfs mannen, die haer kinderen wel regeere{n} ende haer huysgesin,
wa{n}t die wel dienen, vercrijgen haer selue{n} een goede graet, en{de} veel trouheyts int geloof, dwelc is in Christo Iesu.
Dyt schriue ick v soon Tymothee, hopende dat ick gheringe tot v come{n} sal.
Ende ist dat ick vertoeue, op dat ghy weten moecht: hoe datmen int huys Gods verkeren moet twelcke is die kercke des leuende{n} gods, een columne en{de} vasticheyt des waerheyts.
En{de} sonder twifel tis een grote verborgentheyt des goduruchticheyts, dwelck is gheopenbaert int vleesch, gherechtueerdicht inden gheest, den Enghelen ghesien, den Heydenen ghepredict, inde werelt ghelooft, en{de} is ghenomen in glorie.
DIe geest seyt openbaer, dat inde{n} laetsten tijden sullen somige va{n} tgheloof gaen, aenhange{n}de den bedriegende geesten en{de} leeringe der duuelen,
die door beueynstheyt logen spreken, een besmette conscie{n}tie hebbe{n}de,
verbiede{n}de te houwe{n}, gebiede{n}de te abstinere{n} van spijsen, welcke god geschape{n} heeft den geloouige{n}, om met dancbaerh{eyt} te ontfangen, en{de} den ghenen die de waerheyt bekent hebbe{n},
wa{n}t alle creatuer gods goet is, ende niet en is te vewerpen dat met dancbaerheyt ontfangen wert,
wa{n}t het woort geheylicht door twoort gods ende tghebet.
Ist dat ghy dyt den broeders vermaent, so sult ghy een goede dienaer Iesu Christi wesen, opgeuoedt inde woorden des gheloofs, ende goede leerings, welck ghy tot noch toe gheuolcht hebt.
Voort, ongeestelike ende oude wijfsche fabulen schout.
Oeffent v selue{n} lieuer tot goddienstachticheyt, wa{n}t die lichamelike oeffeninghe is tot weynich profitich, de goddiensticheyt is tot alle dinck profitich, hebbende die beloftenisse des tegenwoordigen en{de} toecomende{n} leue{n}s.
Tis een getrou woort, en{de} alle ontfanclicheyt waerdich.
Wa{n}t daer om arbeyde{n} wi ende werden bespot: dat wy hopen inden leuende{n} god, welcke is een salichmaker alder menschen, aldermeest der gelouigen.
Ghebiet ende leert dit,
nyemant en versmade v ioncheyt, mer weest een exemplaer der gelouighe{n}, int woort, int co{n}uerseren: inde liefte, int geloof in puerheyt.
Weest naerstich int lesen, vermaninge, leeringhe, tot dat ick come.
En vergeet niet dye ghaue dye in v is, welck v door prophecie ghegeuen is met dye oplegghinghe der handen des priesters.
Denct dyt, weest hierin, op dat uwe voortghanck alle openbaer si.
Aenmerct v seluen ende dye leeringhe, ende weest hier volherdich in, dat doende sult ghy v selue{n} salich maken ende den ghenen dye v hooren.
EN bekijft den oude{n} nyet, mer vermae{n}t hem geliken als vader, den iongheren als broeders,
den ouden vrouwen als moeders, den ionghen als susters, met alle cuysheyt.
Eert die weduwen dat rechte weduwe{n} zijn.
Ist dat die weduwe kinderen oft neuen heeft, leeren eerst haer eyghen huys regeren, ende den ouderen weder des ghelijcs doen, want dat is ontfanckelick voor god.
Die warachtich weduwe is ende verlaten, die hope in God, ende bliue volherdich in bedinghen ende smeekinghen, nacht ende dach.
Maer die in wellusten is, is leuende doot.
Ende ghebiet haer dit, dat si onstraffelick zijn.
Ende ist datter yemant dye sine ende bisonder zijn huysgenoote{n} niet en voorsiet, die heeftet gheloof versaect, ende is arger dan een ongheloouighe.
Laet gheen weduwe wt kiesen min dan tsestich iare{n}: die eens mans wijf gheweest heeft,
die ghetuychnis heuet in goede wercken, ist dat si kinderen op geuoet heeft, ist dat si gheerne geherbercht heeft, ist dat si der heylige{n} voeten gewassche{n} heeft, ist dat si den verdructen ghedient heeft, ist dat si in alle goede wercke{n} stadich geweest heeft.
Voort schouwet die ionghe weduwen, want als si weeldich worden in Christo, willen si houwen,
hebbende verdoemenis, want si die eerste trouwe gebroken hebben,
ende ooc ledich leeren si tsamen die huysen omme te ghaen. Ende niet alleen ledich, maer ooc clapachtich, ende curioes, spreke{n}de dat niet en behoort.
Aldus wil ic dat die ionghe houwen, kinderen voort brengen, moeders des huysgesins zijn, gheen oorsaeck den teghen partie gheuen, dat hi een sake soude hebbe{n} om te vermaledien,
wanter sommige omgekeert zijn nae den Sathanas.
Ist dat yemant geloouige weduwen heeft, besorgen haer, op dat de kercke niet belast en wort. Ende dat den ghenen die warachtich weduwen zijn, ghenoech mach zijn.
Die priesteren die wel regeren, dye laet dubbelde eerwaerdich gehoude{n} worde{n}. Aldermeest den ghenen die arbeyt int woort, en{de} leeringe.
Wa{n}t die scriftuer seyt. Den osse die dat koren wt treet en suldy de{n} mont niet toe binde{n}. En{de} die wercker is zijn loon waert
Tegen den priestere en laet niet toe eenige beschuldinge, dan onder twee oft drie ghetuyge{n}.
Die daer sondighe{n}: die straffet voor allen, op dat die ander oock vrees hebben.
Ick betuyghe voor God ende den Heere Iesu Christo ende zijn wtuercoren engelen, dat ghy dit bewaert sonder lichtuaerdich ordeel, niet doende wt toeneygentheyt des anderen deels.
En legt niemant lichtelick de handen op, noch en weest niet ghemeen den vremden sonden. Hout v seluen reyn,
en drinct voort aen gheen water, maer besicht weynich wijns om v maghe wille, en{de} dicwils crancheden.
Somiger me{n}sce{n} sonde{n} zijn ope{n}baer, voor come{n}de tottet oordeel, en{de} den somige{n} volge{n}
Des gelijcs ooc die goede wercke{n} zijn openbaer. En{de} die haer anders hebbe{n}, die en moghen niet verborgen worden.
ALle die onder tbedwanc knechten zijn die achten haer heeren alle eere weerdich te sine, op dat die naem des Heeren en{de} leeringhe niet gheblasphemeert en worde.
Ende dye gheloouighe heeren hebben, en versmade{n}se niet wantet broeders zijn, met laer sise te meer dienen, wantet gheloouige zijn ende beminde, en{de} des weldaets deelachtich zijn. Leert ende vermaent dit.
Ist dat yemant anders leert, ende niet aen en valt aende{n} oprechten woorde{n} ons heeren Iesu Christi, en{de} die leeringhe dye na de goddiensticheyt is,
dese is houaerdich, niet wete{n}de, maer rasende in vraghen ende striden van woorde{n}, wt welcken haticheyt coemt, kijuinge, qualick sprekingen, quaet vermoede{n},
verloren disputacie{n} der menschen, van boosen verstanden, ende welcken de waerheyt ontnome{n} is welcke schat rekenen voor goddiensticheyt
Het is een groote schat goddie{n}sticheyt, met ghenoeghinge.
Want wi en hebben niet inde werelt ghebrocht, tis claer: dat wy daer niet wt voeren en moghen.
Maer hebbende voetsel, ende decselen, laet ons daer mede genoege{n}.
Want die rijc worden willen, die vallen in temptacien, ende inde{n} stric des duyuels, ende veel onnutte quade ende hinderlike begheerlicheden, welck den mensch verdrincken, in verderuinghe ende verdoemenisse.
Want die wortel van alle quaet is begheerlicheyt, welcke als sommighe begheeren, hebben van tgheloof ghedwaelt, ende hebben haer seluen ghemengt in veel droefenissen.
Maer ghy o mensche Goods, schouwet dese, ende volcht die rechtuaerdicheit, goduruchticheyt, tgheloof, de liefde, verduldicheyt, sachtmoedicheyt.
Strijdt eene{n} goede{n} strijt des gheloofs, ontfanctet eewige leuen, tot welcke ghy oock gheroepen zijt, ende hebt beleden een goede belijdinghe voor veel ghetuyghen.
Ic gebiede v voor God diet al leuendich maect, ende Iesu Christo, die onder Poncio Pilato betuycht heeft een goede belijdinge
dat ghy tgebodt hout onbeulect, onstraffelick, tot dye openbaringhe ons heeren Iesu Christi,
welcken hi op zijn tijden thoonen sal, hy dye salich is, ende alleen een prince ende coninck der ghenen die regneren, ende heer der ghenen die heerschappie hebben
welcke alleen onsterflicheyt heeft, inwoonende tlicht, daer nyema{n}t toe gaen en mach welcke gheen mensche ghesien en heeft, noch sien en mach, welcke si eer, ende eewighe macht. Amen.
Den rijcken in dese teghewoordighe werelt, ghebiet niet hooch te gheuoelen, noch hoep te setten inde{n} onsekere rijckdom: maer den leuendighen God, dye ons alle dinck rijckelick gheeft om wel te ghebruyken,
dat si goet doen, op dat si rijck worden in goede wercken, lichtelicken mede delende, ghaerne ghemeenschap makende,
vergaderende hem een goet fundament totte{n} toecomende{n} tijt, op dat si vercrighen deewighe leuen.
O Tymothee, bewaert dat v is beuolen schouwe{n}de die vreemde nieuheyt der woorden, ende dye aensettinghen des valschen naems der wetenschaps,
welcke sommige belouende, vanden gheloue gheuallen zijn Gracie si met v. Amen.
PAulus apostel Iesu Christi: doer den wille Gods na die beloftenis des leuens, welcke in Christo Iesu is.
Tymotheo den lieuen soon. Gracie ende barmherticheyt, ende vrede, van God den vader ende Christo Iesu onsen heere.
Ick danck mijnen God, welcken ic diene van mijnen voor vaderen, met reynder consciencie, dat ick sonder ophouden van v ghehoochnis hebbe: in mijnen ghebeden nacht en{de} dach,
begheerende v te sien, uwe tranen ghedenckende, op dat ick met blischap veruult werde,
als ic vermaent ben va{n}t onbeueynst gheloof, dat in v is, dwelck eerst gewoont heeft in v groot moeder Loide, ende in v moeder Eunica. Ende ick weet certeyn dattet oock in v is.
Waer om dat ick vermaen v, dat ghi die gaue gods verwect die in v is, doort opleggen mij{n}re hande{n}.
Wa{n}t god en heeft ons niet ghegeue{n} een gheest des vreesen, maer des machts, en{de} liefde, en{de} soberheyts.
Daer om en schaemt v niet tgetuychnis ons heere{n} Iesu Christi, noch my zijn gheua{n}gen: maer werct met den Euangelie na die cracht Gods,
die ons verlost heeft, en{de} gheroepe{n} met die heylige roepinge, niet na onse wercken: maer na zijn opset en{de} gracie ons gegeue{n} door Christu{m} Iesum voor die tijden des werelts.
Maer nv isse openbaer geworden, door de openbaringhe ons heeren Iesu Chr{ist}i, die den doot te n{iet} gedaen heeft: en{de} tleue{n} gebrocht heeft int licht, en{de} onuerga{n}clicheit doort Euangelie.
Waer in ick geset ben een predikaer en{de} Apostel, en{de} leeraer der heydenen,
om welcke saeck ick oock dit lijde, maer ick en schaems my nyet, want ick weet ende ben des seker, dat de ghene dye ick gelooft heb, machtich is mijn pant te bewaren, tot dien dach.
Hebt een forme d{er} oprechter woorde{n}, welke ghi van my gehoort hebt, mettet geloof: en{de} liefde, welck is in Christo Iesu.
Bewaert den goede{n} pant doer den heylige{n} gheest, die in ons woont.
Dat weet ghy, dat si alle van mi afgekeert zijn in Asia, onder welcken is Phyletus, en{de} Hermogenes.
God gheef Onesiphorus huysgesin bermherticheyt, want hy my dicwyls vermaect heeft, ende mijn ketinge en heeft hy niet geschaemt,
maer als hy te Romen was, heeft hy my sorchfuldelich gesocht ende gheuonden.
God gheue hem barmherticheyt te vinden, by den heere in dien dach. Ende in hoe veel dinghen hi my tot Ephesien ghedient heeft dat weet ghy beter.
ALdus, ghi mijn soon, wert sterck inde gracie welcke is in Iesum Christu{m},
en{de} dat ghy van my gehoort hebt door veel getuyghen. Co{m}mendeert dit den trouwen menschen, dye bequaem sullen zijn dat si ander mede leeren.
Daer o{m} arbeyt als een goet ridder Iesu Christi.
Niema{n}t die gode strijdt, en onderwint hem der hanteringe des werelts op dat hy behaghen mach den ghenen, dye hem totten strijt vercoren heeft.
En{de} ist dat yema{n}t strijdt, die en wort nyet ghecroont, ten si dat hi wettelic strijdt.
Dye inde{n} acker arbeyt, moet eerst vande vruchte{n} ontfangen
Verstaet dat ick seg, die heer sal v in alle dingen verstant geuen.
Gedenct den here Iesum Christu{m} vanden doode{n} verresen te zijne wt den saet van Dauid, nae mijn Euangelie,
in welck ick arbeyde totte bande{n} toe, als een misdadige. Maer twoort gods en is niet ghebonden.
Daer om verdrage ict al: om die wtuercoren, op dat si ooc salicheyt vercrigen, welck is in Christo Iesu met eewige glorie.
Tis een seker woort. Ist dat wi mede ghestorue{n} zijn, so sullen wy oock mede leue{n}.
Ist dat wy mede verdrage{n}, wy sullen ooc mede regneren. Ist dat wy versaecken, hi sal ons oock versaken.
Ist dat wi gheloue{n}, hi blijft ghetrou, hi en mach hem selue{n} niet versake{n}
Vermaent dit, betuyge{n}de voor God, en wilt niet kijue{n} met woorden, want dat tot gheene{n} dinghen orbaer en is, dan tot verkeeringe der ghenen diet hooren.
Weest naerstich v selue{n} geproeft te thoonen voor god, een wercker, welcs men nyet schamen en mach, te recht hantere{n}de twoort des waerheyts.
Voort, laet varen dye ongodlicke ydele woorden, want si vordere{n} tot meerder ongoddiensticheyt,
en{de} haer woort dat cruypt voort als die cancker. Van welcker getal is Hymeneus, ende Philetus,
die vande waerheyt geuallen zijnde, seggende dat die verrisenis thans geschiet is, en{de} hebben somiger geloof verkeert.
Maer tvaste fundame{n}t gods staet dit teeken hebbe{n}de. Die heer kent wie die sine zijn op dat scheyde va{n} ongerechticheyt, alle die ghene die aenroept de{n} naem des here{n}.
Voort in een groot huys en zijn niet allee{n} goude en{de} siluere vate{n}, maer oeck houte en{de} aerde, ende sommige ter eeren, ende dander tot oneere.
Aldus ist dat yema{n}t hem seluen hier af reynicht, die sal een gheheylicht vat wesen, ter eeren, bequaem totte{n} gebruyck des heeren, tot alle goede werck bereyt.
Vliet die begheerlichede{n} des ionchetys, en{de} volcht die rechtuaerdicheit, tgeloof, hope, liefde vrede, met den ghene{n} die den here aenroepen, met een reyn herte.
Voort, schouwet sotte en{de} ongheleerde vraghen, wetende dat si kiuagien voort brengen.
Een dienaer gods en moet niet kijue{n}, maer lieflick zijn teghen allen, geneycht om te leeren,
den quaden met sachtmoedicheyt verdragende, leerende den ghenen dye daer tegen staen, oft haer god eens penitencie gaef, om de waerheyt te kennen.
Ende dat si weder om keere{n} vanden stricken des duuels, geuange{n} zijnde van hem tot zijnen wil.
ENde weet dit, dat in die laetste daghen sullender periculose tijde{n} aenstae{n}.
Wa{n}t daer sullen me{n}schen wesen hem seluen lief hebbe{n}de: gierich, hoochmoedich, houerdich qualic spreke{n}de, den oudere{n} ongehoorsaem, ondancbaer, boosch,
sonder bewegentheyt, sonder vrede, beschuldigers, onmatich, niet sachtmoedich,
verraders, wederspannich, opgheblasen, lief hebbers der wellusten meer dan God,
Die hebben een ghedaente des goddiensticheyts, maer zijn cracht hebben si versaect.
Ende schout aldusdanigen, wa{n}t wt dese zijnt, die daer gaen tot die huysgesinne{n}, en{de} den vroukens die met sonde{n} beladen zijn, geuangen leydende, welcke door menigerley begeerten geleyt worden,
altijt leerende, en{de} nemmermeer totter kennissen des waerheyts comende.
Ende ghelijck Iamnes en{de} Mambres wederstonde{n} Moysi, also vederstaen dese ooc die waerheyt, me{n}schen gecorru{m}peert int verstant, verworpen van den gheloue:
maer si en sullen nyet meer vordere{n} die, onuerstandicheyt va{n} desen sal alle me{n}sche{n} openbaer worde{n}, gelijckent ooc va{n} dye ander geweest is.
Maer ghy hebt mijn leeringe geuolcht, insettinge, opset, gheloof, langmoedicheyt, liefde verduldicheyt,
veruolginge, tribulacien, welcke my ghebuert zijn tot Antiochia: Iconien, Lystris, welcke veruolghinge ick verdragen hebbe. Ende die heere heeft my wt allen verlost.
En{de} alle die ghene die godvruchtich willen leuen in Christo Iesu, sullen veruolginge lide{n}.
Voort quade mensche{n} ende verleyders, sullen vorderen tot een arghere, tot dwalinghe brenghende, ende derselue dwalende.
Blijft ghi int gheen: dat ghy geleert hebt en{de} v betrout is, wetende van wien dat ghijt gheleert hebt
ende dat ghy van kints af die heylighe scriften geweten hebt, dewelcke mogen v gheleert maken totter salicheyt, door tghelooue twelck is in Christo Ihesu.
Alle scriftuer van God in gegeue{n}, is nut tot leeringhe, tot straffinghe, tot beteringhe, tot onderwisinghe, in dye rechtueerdicheyt,
op dat dye mensch gods perfect si, tot alle goede werck gheleert.
ICk betuyge voor god, en{de} den here Iesu Christo, welcke leuende en{de} doode oordelen sal, en{de} door zijn toecoemst en{de} rijc.
Preectet woort, hout aen, het si te tijde, of tontijde, straft, dreycht: vermae{n}t met alle sachtmoedicheyt, ende leeringe,
want daer sal een tijt wesen: dat si goede leeringe niet verdraghen en sullen, maer nae haer begheerlicheden, sullen si haer selue{n} leeraers vergadere{n},
die haer ooren kittelen, ende si sullen haer ooren vande waerheyt keeren, en{de} tot fabulen sullen si keeren.
Maer waect ghy in allen, volhert in tribulatien, voldoet twerck des Eua{n}gelistes, doet uwen dienst volcomelijcken, weest sober.
Want ick worde nv gheoffert, ende die tijt mijnder ontlossinghe staet aen.
Ick hebbe een goede strijdt gestreden, ick heb den loop voleynt, ick heb tgheloof gehouden.
Voortaen is mi op geleyt die croon des rechtueerdicheyts, welck my die heere gheuen sal, in dien dach: welc is een rechtueerdich rechter Ende niet alleen my, maer oock allen den ghenen die zijn toecomst lief hebbe{n}.
Weest neerstich dat ghy geringe tot mi coemt.
Want Demas heeft my verlaten, en{de} dye teghenwoordige werelt beminnende, is gereyst tot Tessaloniam, Crescens in Galacia{m} Tytus in Dalmaciam.
Lucas is met my alleen. Marcum genomen hebbende brengt met v, want hy is my seer profitelick totten dienst.
Voort: Tychicu{m} heb ick tot Ephesum ghesonden.
Den mantel dye ick tot Troade ghelaten hebbe, by Carpum, als ghy come{n} sult brengtse, ende dye boecken, ende bysonder dye parchamenten.
Alexander die munteneere, heeft my veel quaets aenghedaen. Dye Heere verghefde hem na zijn wercken
welcken ghu ooc schouwet, wa{n}t hi onse woorden seer wederstaen heeft.
In mijn eerste bescherminge, en was niema{n}t bi mi. Si hebben mi alle gader gelate{n}. En latet haer niet verweten worden.
Maer dye Heere heeft my by ghestaen ende ghesterct, om dat dye prekinghe door my veruult soude worde{n}, ende dat alle heydenen hooren souden, ende ick ben verlost vanden mondt des leeus.
Dye Heere heeft my verlost van alle quade werck, en{de} onderhouden tot zijnen hemelschen rijcke, wien si glorie va{n} eewicheyt tot eewicheyt. Ame{n}.
Groet Priscam ende Aquilam, ende Onesiphorus huysgesin.
Erastus is te Corinthen ghebleue{n}. Ende Trophimum heb ick gelaten in Mileto cranck.
Haest v voor den winter te comen. Eubulus groet v, ende Pudens, ende Linus, ende Claudia, ende alle die broeders.
Dye heere Iesus Christus si met uwen gheest. Gracie si met v. Amen.
PAulus knecht gods: Apostel Iesu Christi, na dat ghelooue der wtuercore{n} Gods, ende kennisse des waerheyts: welcke is na dye goddiensticheyt,
tot hope des eewigen leue{n}s het welcke belooft heeft die niet lieghen en mach, God voor eewighen tijden.
Ende heeft zijn woort openbaer ghemaect op zijn tijt, door dye prekinghe, welcke my betrout is nae tbeuel Gods ons salichmakers.
Tyto den lieuen soon na den ghemeenen ghelooue. Gracie, ende vrede: van God den vader, ende den Heere Iesu Christo, onsen salichmaker.
Om dese saeck heb ic v in Creta gelaten, dat ghy verbetert datter gebreck is, en{de} dat ghi in allen steden priestere{n} schict gelijcken ick by v geschict hadde.
Ist dat yema{n}t is onstraflic, eens wijfs man, gelouige kindere{n} hebbende, niet berucht va{n} die sonde va{n} oncuysheit: oft niet rebellich.
Wa{n}t een bisscop moet sonder misdaet zijn, als een wtleyder gods, niet houerdich, n{iet} toornich ghee{n} wijnsuyper, gheen slager, niet begeerich na sca{n}deliken winsel,
maer gheern herberghe{n}de minliken: sober: rechtuerdich heylich: reyn van leuen,
houdende het ghetrouwe woort welck nae die goede leeringhe is, op dat hy ooc machtich si te vermane{n} door rechte leeringhe ende den wederseggers te berispen.
Wa{n}ter veel ongehoorsame: ydel clappers: ende verleyders zijn, aldermeest die ghene dye wter besnijdinghe zijn,
welcken moetmen den mont stoppe{n}, dye geheele huysen verkeere{n}, leerende dat nyet en behoort, om den schandeliken ghewinne.
Een van dese heeft geseyt haer eyghen propheet. Die va{n} Creta zij{n} altijt logenachtich, quade beesten trage buyken:
dat getuychnis is waer. Om welcke saet soe straft haer strengelick dat si oprecht zijn int gheloof,
nyet lettende op Iootsche fabulen ende gheboden der menschen, dye hem van dye waerheyt keeren.
Den reynen ist al reyn. Den onreynen ende onghelouigen is niet met allen reyn, maer besmet is haer verstant en{de} consciencie.
Sy belijden dat si God kennen, maer met dye{n} wercken versaecken zijt. Als si zijn veracht ende ongheloouelijck, ende tot allen goede werck onbequaem.
MAer spreect ghi, dat de{n} rechte leere toe behoort.
Den ouden dat si sober zijn, reyn, wijs, oprecht int geloof, inde liefde in verduldicheyt.
Des ghelijcs de oude vrouwen, dat si int habijt zijn, twelc haer heylicheyt betaemt, ghee{n} beclapsters, noch veel wijns suipende, wel leere{n}de,
dat si wijsheit leeren die ionghe vrouwen, dat sie haer ma{n}nen lief hebben, ende haer kindere{n} lief hebbe{n},
dat si wijs zijn, sober zijn, reyn, bewaersters des huys, goet, haeren manne{n} onderdanich, op dattet woort Gods niet gheblasphemeert en wert.
Des gelijcs vermaent, den iongelingen dat si sober zijn,
bouen al, v seluen geuende, tot een exemplaer van goede wercke{n}, in leeringhe, volmaectheyt, in treffelicheyt,
trechte woort onstraffelick, op dat die ghene die daer tegen strijt, beschaemt worde, niet quaets hebbende, dat hi van ons seyt.
Den knechten vermaent, dat si haeren heeren onderdanich zijn, haer in allen behage{n} niet teghen sprekende,
niet ontstelen, maer alle goede betrou thoonende, op dat si die leeringhe Gods ons salichmakers vercieren in allen dinghen.
Want die gracie Gods en{de} ons salichmakers heuet gheopenbaert allen menschen,
leerende ons, dat wi versakende alle boosheyt, ende wereltlike begheerlicheden, soberlick, ende rechtueerdelick, ende goddienstelic leuen souden in dese werelt,
verwachtende den heylighen hope, ende toecoemst des glorie vanden groote{n} God, ende salichmakers Iesu Christi,
dye hem seluen voor ons gegeuen heeft, op dat hi ons verlossen soude, van alle onrechticheyt, ende reynige{n} he{m} seluen, een aenghenaem volc, een nauolgher van ghoede wercken.
Segt ende vermaent dit ende straft met alle ghebodt, Nyemant en versmade v.
UErmaent haer, de{n} vorsten ende machten onderdanich te zijn, haer ghebode{n} ghehoorsaem te sine, dat si tot alle ghoede werck bereyt zijn,
van niema{n}t quaet te spreken, nyet kijfachtich en zijn, maer minnelick, alle saechtmoedicheyt bewisende tegen allen menschen,
Want wi waren voortijts oock onuerstandich, onghehoorsaem, dwalende, dienende den begheerten, ende menigherley wellusten, in quaetheit, ende haeticheyt wandelende, malcanderen hatende.
Maer na dat die goedertierenheyt ende menscheyt, ons salichmakers Gods gheopenbaert heuet,
nyet wt die wercken des rechtueerdicheyts die wi ghedaen hebben, maer na zijn barmherticheyt heeft hy ons salich ghemaect, door tbadt des wedergheboorte ende vernieuwinghe des heyligen gheests,
welcken hy oueruloedich wtghestort heeft in ons, door Iesum Christum onsen salichmaker,
op dat wy gherechtueerdicht door zijn gracie, erfghenameen soude{n} worden naden hope des eewigen leuens.
Een trou woort. Van dese wil ick dat ghy haer vesticht, dat die in God gheloouen, neerstich zijn in goede wercken, want dese zijn van noode, ende profitich den mensche{n}.
Maer laet varen die sotte vraghen, ende gheslachten rekeninghen, ende kiuinghen, ende wet strijden, want si zijn onprofitich en{de} ydel.
Schouwet den mensch die een ketter is, na die eerste ende andere vermaninge,
wetende dat hi verkeert is, die aldusdanich is, ende sondicht, door hem seluen, veroordeelt zijnde.
Als ick tot v senden sal Arteman en{de} Tychicum, zijt haestich te comen tot mi te Nicopolim, want ick heb ghesloten daer winter te houden.
Zenam den wetgheleerden, ende Apollo die{n} gheleydet sorchfuldelick, dat haer niet en ghebreect.
Ende laet oock die uwe met goede wercken leeren voorgaen, tot nootdruftigen gebruyc op dat si niet onuruchtbaer en zijn.
Si groeten v die met mi zijn allegader. Groet den ghenen die ons lief hebben int gheloof. Die gracie Gods si met v allen. AMEN.
PAulus geuangen Christi Ihesu, ende Tymotheus broeder. Philemoni, den lieuen onsen hulper,
ende Apiam de lieue suster, ende Archippo onsen mede strijder ende de ghemeynte, de welcke in v huys is.
Gracie si v en{de} vrede van God onsen vader, ende den Heere Ihesu Christo.
Ick danck minen God altijt uwer ghehoochnissen doende in mijn ghebeden,
hoorende v liefde, ende gheloof welc ghi hebt tot den Heere Ihesum, ende tot allen heylighen,
op dat die gemeenscap ws gheloofs crachtich wert in die kennisse van alle goet werc in Christo Iesu.
Want wy hebbe{n} veel blijschappen ende vertroostinghe in uwe liefde, om dat dye liedekens der heylighen door v gherust hebben, broeder.
Waer omme, al heb ick groot betrouwe{n} in Christo v te gebieden datter toe behoort
nochtans om die liefde, soo bidde ick lieuer aenghesien dat ghy zijt alsoo als Paulus die oude. Ende nv een gheuanghen Ihesu Christi
bidde voor minen soon, welcken ick ghegenereert hebbe in mijn banden Onesimo,
voortijts v onprofitich, maer nv v ende my seer profytich,
welcken ick weder ghesonden hebbe. Ende ontfanct hem voor mijn ledekens
welcke{n} ick begheerde bi my te houden, op dat hy voor my dienen soude inde banden des Euangelijs.
Maer sonder uwen raedt en heb ick nyet willen doen, op dat v goet niet wesen soude als va{n} bedwa{n}c maer goetwillich.
Want daer om heeft hy by auontueren ontweken tot een tijt toe, op dat ghy hem eewich weder om ontfanghen soudet,
nv nyet als een knecht, maer voor een knecht, een lieue broeder, bisonder my, hoe veel te meer v, inden vleesch ende inde{n} here?
Daer omme, ist dat ghy my hout voor een mede gheselle, ontfanct hem gheliken my.
Ende ist dat hi v yet gehindert heeft oft sculdich is, dat wijt my.
Ick Paulus hebt met mijn handt ghescreuen. Ick salt betalen <parens>op dat ick v niet en seg</parens> dat ghy oock v seluen my daer en boue{n} schuldich zijt,
also broeder sal ick v ghebruycken inden heere. Vermaect mijn ledekens inden here.
Betrouwende van v ghehoorsaemheyt heb ick v ghescreuen wetende: dat ghi doen sult oock meer dan ick segghe.
Ende bereyt mi oock een herberghe, want ick hope dat ick door v ghebeden v ghegeuen sal worde{n}
Epaphras mijn mede gheuanghen in Christo Iesu groet v.
Marcus: Aristarchus Demas, Lucas, mine helpers groeten v.
Dye gracie ons heren Iesu Christi met uwen gheest Amen.
GOd hier voormaels menichfuldelic, ende in menigherley maniere{n} sprekende den vadere{n} door den Prophete{n}:
heuet ons ten laetsten in dese dagen gesproke{n} door de{n} soon: den welcken hy ghesedt heeft een erfghenaem alre dinghen, door den welcken hy gheschapen heeft de werelt,
welcke na dien hi is tschijnsel der glorien, en{de} figuer zijns wesens, draghende alle dinck metten woorde zijns mogentheyts, doende dye suueringhe der sonden, sidt aen dye rechter handt des heerlicheyts, inden hoochsten,
gheworden alsoo veel te waerdigher dan die Enghelen, hoe veel verscheylijcker hy voor haer de{n} naem ghearft heeft.
Want wien vanden Enghelen heeft hy oeyt gheseyt. Ghi zijt mijn soon, Ick heb v huyden voortghebracht? ende weder. Ic sal hem een vader wesen, ende hy sal my een soon wesen.
Ende weder om als hi inleyt sinen eersten geboren, inden oploop der aerden spreect hy. Ende alle Enghelen Gods sullen hem aenbidden.
Ende voorwaer totten Engelen spreect hy. Dye welcke daer maect zijn Enghelen gheesten, ende zijn dienaers een vlamme des viers.
Maer totten soon. O God uwen stoel is van eewicheyt tot eewicheyt, ende dye roede uwes rijcs is een roede des gherechticheyts.
Ghy hebt bemint dye rechtueerdicheyt, ende hebt ghehaedt dye boosheyt, Daer om heeft v God ghesalft uwe God, met dye olye des vrolicheyts, bouen uwe mede ghesellen.
Ende ghi o Heere hebt gheleydt dye fundamenten des aertrijcs inden beghinsel, ende die hemelen zijn dye wercken uwer handen.
Sy sullen vergaen, maer ghy blijft, ende si sullen al verslijten als een cleet,
ende ghy sultse omkeeren als eenen rock, ende sullen verandert worden, maer ghy zijt dye selfde, ende v iaren en sullen nyet vergaen.
Want tot wien vanden Enghelen heuet hy oock gheseyt. Sidt aen mijn rechter side, ter tijt toe, dat ick setten sal v vyanden tot een voetschabel uwer voeten?
En zijnt doch niet al aen dienende gheesten, die welcke wt ghesonden worden inde{n} dienst, om den ghenen dye daer wesen sullen erfghenamen des salicheyts.
DAer om so moete{n} wij oueruloedigher onderhoude{n} die dinge{n}, die welcke wij ghehoort hebbe{n}, op dat wij by auentueren niet en oueruloeyen.
Wa{n}t ist dat die sprake welcker door den engelen gesproken was, is vast gheweest, ende alle ouertredinghe en{de} ongehoorsaemheyt heeft ontfange{n}, een rechtuerdighe betalinge haers loons,
hoe sullen doch wij moeghen ontulien, ist dat wi so groten salicheyt vergheten? Die welcke na dien si ten eersten heeft begonne{n} vertelt te worden door de{n} selfde{n} heer, is in ons geuesticht geweest, vande{n} ghene{n} diet ghehoort hadden,
God getuych geuende tsame{n} met teekene{n} en{de} wo{n}derlichede{n}, met menigerley crachte{n} en{de} deelinge des heylige{n} geests na sinen wille.
Want hi en heeft niet onderworpe{n} de{n} engelen die toecomende werelt, van welcker wi spreken.
Mer een heeft getuych gegeue{n} op een ander plaetse, seggende. Wat is een mensche, dat ghi hem gedachtich zijt, oft ee{n} soon des mensche{n}, dat ghi he{m} besoect?
Ghy hebt hem vercleynt een weynich vande{n} engelen, en{de} hebt hem gecroont met glorie en{de} eere, en{de} hebt hem ghestelt ouer die wercke{n} uwer hande{n}.
Alle dinge{n} hebt ghi geworpen onder zijn voeten. Want int ghene dat hi alle dinghen heeft onder hem gheworpe{n}, en heeft hi niet achter ghelaten dat he{m} niet onderdanich en is, maer noch en sien wi nyet, dat hem alle dinge{n} onderdanich zijn.
Voorwaer dien Ihesum, welcke een cleyn weynich was benede{n} den Enghelen vercleynt sien wi om die pijnlicheyt des doots gecroont met glorie ende eere, op dat hy door Gods gracie smake{n} soude den doot voor allen.
Want het betaemde hem, om den welcken zijn alle dinghen, en{de} door den welcken zijn alle dinghe{n}, als dat veel kindere{n} toe geleyt wesende in glorien, soude make{n} de{n} prinsche haers salicheyts, volmaect door lijde{n}.
Want die heylich maect, en{de} die heylich gemaect worde{n}, zijn alle wt eene{n}. Om welcker saken en schaemt hy he{m} nyet haer broeders te heeten, segghende.
Ick sal bootscappen uwen naem minen broederen, ende ic sal v loue{n} int middel des kercs.
Ende weder om. Ic sal zijn betrouwe{n}de in hem. Ende weder Siet, ick ende die kinderen, welcke God mi gegeuen heeft.
Hier om, na dien die kinderen ghemeenscap hebben metten vleesche, en{de} den bloede, en{de} hi des ghelijcs deelachtich geworde{n} is der selfder, op dat hi door de{n} doot, te niet make{n} soude den ghene{n} die daer hadde heerscappie des doots, dat is den duuel,
en{de} soude vry maken, die welcke ouermidts vreese des doots, als haer leuen schuldich waren die eyghentheyt.
Want hi nerghens enghelen aenghenomen heeft, maer hi heeft aenghenomen dat saet van Abraha{m}.
Waer om hi moeste gelijc worden sinen broeders, in allen dinghe{n}, op dat hy soude wesen bermhertich, ende een ghetrouwe bisscop tot gode, om genadich te zijn die sonde des volcs
Wa{n}t in dat ghene daer hy in ghelede{n} heeft en{de} getenteert is, mach hi ooc te hulpe come{n} den ghene{n} die getempteert worden.
DAer o{m} heylige broed{er}s, deelactich des hemelschen roepincs, aenmerct den Apostel en{de} bisschop ons belijdincs Iesum,
als dat hi getrou is den ghene{n}, dye hem ghestelt heeft. Gelikerwijs als ooc Moyses in zijn geheele huys.
Mer dese is veel te meerder glorien, dan Moyses, hoe veel te meer eer dat hi heeft die welcke thuys getimmert heeft, da{n} dat huys.
Wa{n}t alle huys wort va{n} yema{n}t getymmert. Dye alle dinck gescapen heeft, is god.
En{de} Moyses is voorwaer ghetrouwe gheweest in gheheel sine{n} huys als een dienaer, tot een getuychnisse van dingen, welcke namaels gesproke{n} souden worden.
Maer Christus als een soon in sine{n} huyse, welcke huys wij zijn, ist dat wij vast betrouwe{n} ende blijscap des hoops houde{n}, totten eynde toe.
Daer o{m}, als die heylige geest seyt. Ist dat ghy heden ghehoort hebt zijn stemme,
en wilt niet verherden uwe herte{n} gelijc als in die bitterheyt na den dach des tentacijs inder woestinen,
aldaer v vadere{n} mi ghetenteert hebben. Si hebben mi gheproeft, ende hebben ghesien mijn wercken
veertich iaren lanck, waer om ick seer verthoornt was dien gheslahte, ende ic sprack Altoos dwalen si metter herten, si en hebben voorwaer nyet ghekent mijn weghen,
daer om en sullen si niet ingae{n} in mijnre rusten, geliken ic ghesworen hebbe in mijnre toornicheyt.
Broeders, siet toe, dat by auentueren in yemant van v en si een quaet herte des ongelouicheyts, om te scheyden vande{n} leuenden God.
Maer vermaent malcandere{n} dagelics, so langhe dat den dach van hede{n} genoemt wert, dat nyema{n}t van v verhert en mach worde{n} door de bedriechlich{eyt} der sonde{n}
Wij zijn Christus deelachtich gheworde{n} ist nochtans dat wi dat beghinsel zijns wesens vast houden totten eynde toe,
alsser geseyt wert. Ist dat ghi heden ghehoort hebt zijn stemme, en wilt nyet verherden v herten, ghelijck in die verbitteringe.
Die sommighe als zijt ghehoort hadden, hebben he{n} verbittert, maer niet alle, die ghereyst waren met Moyses wt Egypte{n}.
Mer op welcken heeft hi vertorent geweest veertich iaren? En ist niet also, dat den ghenen die gesondicht hadden, der welcker lichamen geuallen zijn inder woestinen?
Den welcken heeft hy geswore{n} dat si nyet en soude{n} ingae{n} in zijn ruste, dan den ghenen die niet geloouich gheweest en hadden?
En{de} wi sien datse niet en hebbe{n} moge{n} ingaen in zijn ruste, om des ongeloofs wille.
LAet ons dan vreesen, by auontueren dat wi niet achterlatende die beloftenisse, te gaen in zijn ruste, yemant van ons schijnt verlaten te wesen.
Wa{n}t sekerlic het is ons vercondicht, ghelikerwijs als haer, maer ten heeft haer niet gebaet twoort, dat si gehoort hebbe{n}, niet ghemenct zijnde metten gheloue, vanden ghenen welcke si ghehoort hebben.
Wi die gelooft hebbe{n}, sulle{n} ingae{n} in zij{n} ruste, als hi geseyt heeft. Sij en sullen niet ingaen in mijn ruste, als ick ghesworen heb in minen toorn, hoe wel dat die wercken volmaect zijn vant legge{n} des fundaments des werelts.
Wa{n}t hi heeft gesproken in een plaetse vanden seuende{n} dach, aldus. En{de} God heeft gerust opten seuenden dach, van alle sinen wercken.
Ende weder om in dese plaetse. Si en sullen niet ingaen in mijn rust.
En{de} wantet dan toecomende noch is, dat sommige ingaen sullen in die ruste, en{de} den ghenen diet eerst verco{n}dicht is, en zijn nyet ingegaen, om des ongeloofs wille,
weder om so beteekent hy eenen dach heden door Dauid, segghende, na so lange{n} tijt, gelikerwijs alser geseit is. Ist dat ghi hede{n} hebt gehoort zijn stemme, en wilt nyet verherde{n} v herten.
Want waert sake, dat Ihesus haer rust ghegheuen hadde, hy en soude hier na in gheenre manieren van eenen anderen dach ghesproken hebben.
Daer omme soo wort de{n} volcke gods ee{n} rustdach achter gelaten.
Wa{n}t die inghegae{n} is in zijn ruste, dye rust ooc va{n} sinen wercken, gelikerwijs als god vanden sinen.
Daer om soo laet ons haesten, om in te gaen in die ruste, op dat nyemant en valle in dat selfde exempel des ongeloofs.
Wa{n}t gods woort is leuendich en{de} crachtich, ende doorsnijdender dan eenich swaert aen beyden siden snidende, en{de} is doordringende, tot dat scheyde{n} des siels, ende ooc tsamen des gheests, en{de} der tsamen voeghinghe{n} der leden ende merghe{n}, en{de} is een rechter der ghedachten, ende voornemingen des herts.
Ende daer en is ghee{n} creatuer, welcke niet ope{n}baer en is in zijn ae{n}schijn. Alle dinc is naect ende ontdect sinen ooghen, totten welcken ons woort is.
Daer om, hebbende eene{n} groote{n} bisscop Iesum Gods soon, die doer die hemele{n} gesteghen is, laet ons houden zijn belidinghe
Want wi en hebbe{n} ghene{n} bisscop, die welcke niet mede lijdt met onse cranchede{n}. Mer door al beproeft, na dye ghelijckenisse sonder sonde.
Daer om so laet ons toe gae{n} met grooten betrouwen, totten stoel zijns gracien, op dat wij moghen verueruen barmherticheyt, ende gracie vinde{n} tot een bequame hulpe.
WAnt alle Bisscop die wten mensche{n} genomen wort, wort ghestelt voor den menschen in dien dinghe{n}, welcke voor Gode geschien, als dat hi sal offere{n} gauen ende offerhanden voor den sonden,
welcke mede doge{n}de mach wesen den onwetenden, ende den dwalenden, want hi ooc selue om beuangen is met crancheyt.
Ende daer om moet hi also wel voor hem seluen, ghelijc als voor de{n} volcke, offerha{n}de doe{n} voor de{n} sonden.
Nyemant en neemt he{m} selue{n} die eer maer die geroepen wort va{n} gode, ghelikerwijs als Aaron.
Also ooc Christ{us} en heeft he{m} selue{n} niet geclarificeert, dat hi bisscop soude worde{n}, mer die welcke tot he{m} geseit hadde. Ghi zijt mijn lieue soon, hede{n} heb ick v voort ghebracht.
Als hi ooc op een ander plaetse seit. Ghi zijt priester inder eewicheyt, na der ordinancie van Melchisedech.
Welcke in die dagen zijns vleeschs, als hi op geoffert hadde, met eenen crachtigen roep ende tranen, zijn gebeden, en{de} smeekingen voor den ghenen die hem vande{n} doot verlossen mocht, is verhoort om zijnre eerwaerdicheit.
Ende als hi die soon gods was nochta{n}s heeft hi wt dese, welcke hi geleden heeft, geleert gehoorsaemheit,
ende gedoot is hi gheworde{n}, een sake des eewighe salicheyts, alle den ghenen dye he{m} onderdanich zijn.
Ghenoemet van gode een ouerste priester na der ordinancien van Melchisedech.
Vande{n} welcke{n} o{n}s veel soude wesen te seggen, en{de} die selfde swaer om te spreke{n}, ouermidts dat ghi zeer traech gheworde{n} zijt om te hooren.
Want als ghy sculdich zijt te zijn meesters om der tijt, so hebt ghi va{n} noode weder om, als dat wij v leere{n} moete{n}, welck die oorspro{n}ckelike beghinsele{n} zijn der woorde{n} Gods. En{de} ghi zijt geworde{n} die melck va{n} noode is, en{de} niet stercke spise,
wa{n}t yegelich die noch melc is nutte{n}de, is noch onbesocht aen twoort des rechtuerdicheyts. Want hy is een ionc kint.
Den volmaecte{n} hoort stercke spijse toe. Bisond{er} de{n} ghene{n} welcke door gewoonte hebbe{n} gheoeffende sinne{n}, om te onderscheyde{n} goet en{de} quaet.
DAer om, achterlate{n}de twoort, welcke een beghinsel maect in Christo, laet ons voort varen totter volmaectheit. Niet weder om liggende tfundament des penitencijs, vande{n} dode{n} wercke{n}, en{de} des geloofs in gode,
ende der doopselen, en{de} der leeringe{n} ende der hande{n} oplegghinge, ende des verrisenis der dode{n}, ende des eewigen ordeels
En{de} dit sullen wi doe{n}, in dien dattet god toe laet.
Want het is onmogelic, dat die ghene die eens verlicht geweest zijn, ende hebbe{n} gesmaect die hemelsche gaue, ende zijn deelachtich gheworden des heylighen gheests
ende hebben gesmaect niet te min dat goede woort gods, ende die crachten des toecomende werelts,
ist dat si ontualle{n}, weder o{m} soude{n} moge{n} door penite{n}cie vernieut worde{n} cruycende weder o{m} haer selue{n} de{n} soon gods en{de} voor spot hebbende.
Want die aerde, welcke op dringt den reghen, die dicwils op haer coemt, en{de} bequae{m} cruyt voort brengt den ghenen, door wiens naerstich{eyt} datse gebouwet wort, ontfanct die benedictie van God.
Maer dye welcke voort brenct doornen ende dijstelen, dye is verworpen, ende na by die maledictie{n}, wie{n}s wtganck hier toe strect, datse verbrant worden.
Wij betrouwe{n} v alder liefste, die beter zijn, en{de} die die salicheyt naerder zij{n}, hoe wel dat wi so spreke{n}.
Wa{n}t god en is niet onrechtuaerdich, dat hi wil vergheten ws wercks, ende arbeit des liefts, welcke ghi bewesen hebt in sine{n} naem, ghi die ghedient hebt sinen heylighe{n}, ende noch dient.
Ende wij begheren, dat een yeghelic va{n} v bewisen wil die selfde sorchfuldicheyt, tot een volbrenghinghe des hoops, tottet eynde toe.
Ende en wilt niet traech zijn, maer naeuolghers der gheenre, dye door den ghelooue, ende verduldicheyt ontfanghen derffenisse des beloftenis.
God ghelooue{n}de Abraham, wa{n}t hi nyemant groter en hadde: bi welcken hi mocht zweeren, heeft by hem selue{n} gesworen,
segghende. Waerlick ghebenedijende sal ic v ghebenedijen, ende vermenichfuldighende sal ic v vermenichfuldigen.
En{de} na dien hy alsoo lijdtsamelick verwacht had, heeft hi vercreghe{n} die belofte.
Want die menschen sweeren by die meerder is, en{de} so is hem een eynde van alle twist, ist dat in een vastichheyt volcht den eedt.
In welcke{n} als God woude thone{n} zeer hoochlic den erfgename{n} des beloftenis, die vasticheyt zijns raedts, heeft daer eene{n} eedt tussche{n} gesedt.
Op dat door twee onuerganckelike dinghen, inden welcken niet geschie{n} en mocht, als dat god lieghe{n} soude, wi hebben souden een stercke vertroostinge. Wi die geuloden zijn, om te houde{n} die hope die ons voorgesedt is,
welcke wi houde{n} als een vrij en{de} vast ancker des siels, ooc ingaende tot die dingen, die welcke binne{n} de{n} bedecsel zij{n},
daer Iesus de voorloper voor ons gegaen is nader ordinancie Melchisedech, gheworde{n} een ouerste priester inder eewicheyt.
WAnt dese Melschisedech was een coninck van Salem, een priester des alrehoochste{n} Gods, die te ghemoet ghelopen is Abraham, doe{n} hi weder quam vande{n} slach der coninghe{n}, en{de} heeft hem ghebenedijt:
wie{n} Abraham gedeelt heeft thiende va{n} allen dinge{n}, welcke ten erste{n} na die bediedenissen ghenoemt wort coninc des rechtuaerdicheyts. Maer daer na ooc een coninc van Salem, dwelck is een coninck des vreedts
sonder vader, sonder moeder, sonder gheslacht, nyet hebbende, noch beghinsel der daghen, noch eynde des leuens, gheliken den sone Gods, ende blijft priester inder eewicheyt.
Aenmerct doch, hoe groot dese geweest heeft, den welcke{n} ooc Abraha{m} die patriarch thiende ghegeuen heeft vanden roof.
Ende de welcke ouermidts dat si zijn vande{n} ghetale der kinderen Leui, ontfangen gebruyc des priesterscaps, hebben een ghebot, als datse moghen nader wet neme{n} thiende{n} vanden volcke, dat is va{n} haren broederen, hoe wel datse wt ghecomen zijn wt die lendene{n} van Abraham.
Maer dese, wiens geslacht niet gerekent en wert wt haer, heeft ontfangen die thiende{n} van Abraham, en{de} heeft gebenedijt den ghenen, die daer hadde die beloftenissen.
Voorwaer nyema{n}t en missaect dat, ten is also, dattet ghene, twelck tminst is, wort gebenedijt va{n} tghene dat meest is:
En{de} voorwaer, hier de{n} me{n}sche{n}, welcke steruen, nemen thiende{n}. Maer daer va{n} de{n} welcken ghetuycht is, dat hy leeft,
om te segge{n}, so is ooc dye selfde Leui verthient in Abraham, welcke plach thiende{n} te nemen,
want hy was noch in dye lendenen zijns vaders, wanneer Melchisedech Abrahe te gemoet liep.
Ist dan, dat die veruollinghe was door Tleuijtsche priesterdom <parens>wandt tvolck hadde door dat ontfanghen dye wet</parens> wat wast voort meer van node datter een ander priester verrijsen soude, Dye welcke nae der ordinancien van Melchisedech ghenoemt soude worde{n}, en{de} niet na der ordinancie van Aaron?
Want ouergesedt wesende dat priesterdom, is ooc van noode, dat gheschie die ouersettinghe des wets.
Wa{n}t die ghene va{n}den welcke{n} dese gheseyt worden, hoort aen een ander gheslachte, va{n} welcken nyema{n}t aenden outaer ghestaen en heeft.
Want het is openbaer, dat onse Heere gheboren is, vanden gheslachte Iuda. In welcken gheslachte, Moyses nyet ghesproken en heeft vanden priesteren.
Ende dit blijct noch meer, wa{n}ter opstaet een ander priester, na der ghelikenisse van Melchisedech,
welcke nyet ghemaect en is na die wet des vleescheliken gebots, maer na die macht des onuerganckeliken leue{n}s
want hy ghetuych geeft na deser manieren Ghi zijt een priester inder eewicheyt na der ordinancie van Melchisedech.
Want het gebodt dat voor ghegaen is, wort te niet ghedaen, ouermidts zijn crancheyt en{de} onprofitelicheyt,
want die wet en heeft niet met alle{n} toe ghebracht tot perfectien. Maer si was een inleydinge va{n} beter hoop, door welcke wi naken God.
Ende dye also te bequamer als dat dit werck nyet geschiet en is, sonder gesworen eedt. Die ander zijn sonder gheswore{n} eedt priesters gheworden,
maer dese met ghesworen eedt, door den ghenen dye ghesproken heeft, tot hem. Dye Heere heeft ghesworen ende ten sal hem niet berouwe{n}. Ghi zijt een priester inder eewich{eyt}.
En{de} Iesus is gheworden een belouer va{n} so veel beter testame{n}t
Ende voorwaer, der gheenre zijn veel gheweest, dye priesters gheworden zijn, ende dat, om dat si ouermidts den doot nyet toe ghelaten en worden om te bliuen.
Maer dese, ouermidts dat hi blijft inder eewicheyt, heeft een eewich priesterdom.
Waer wt hy oock tot inder eewicheyt salich maken mach, alle den ghenen, dye door hem gaen tot Godt, altoos leuende, om dat hy soude bidden voor ons.
Want het betaemt ons al sulcken priester te hebben, heylich, onnosel onbeulect, verscheyden vanden sondaren, ende hoogher gheworden dan die hemelen
den welcken niet van noode en is dagelics gelijkerwijs alst dien priestere{n}, eerst offerhande voor zijn eyghen sonden te offeren, ende daer nae voor dye sonde des volcks. Want dat heeft hy eens ghedaen, hem seluen offerende.
Wa{n}t die wet stelt menschen tot priesters, crancheyt hebbende. Mer dat woordt des gesworen eedts, welck is na die wet, heeft ghestelt den soon, inder eewichheyt volmaect.
DIe somme van allen dien dinge{n}, dye welcke wi seggen, is dese. Als dat wi hebben alsodanighen Bisschop, die ghesete{n} is totter rechter hant des stoels, des moghentheyts,
een dienaer der heylighen, in die hemelen, ende des warachtighen tabernakels, twelck God gheuesticht heeft, ende gheen mensche.
Want alle Bisschop wort ghestelt om te offeren gaue{n} ende offerhanden. Waer om ist va{n} noot, als dat dese ooc wat hoort te hebben, welc hi offeren mach
Daer om, waer hi inder aerden, hi en soude gheen priester wesen. Want daer zijn priesteren welcke gauen offere{n} na der wet,
dienende de{n} exemplare ende schijnsele der hemelscher dinghen, gelijckerwijs Moysi geantwoort is, doen hi soude volmake{n} dat tabernakel. Siet <parens>sprack hi</parens> dat ghi alle dinge{n} doet, nade{n} exemplare, twelck v getoont is inden berch.
Maer nv, heeft hi verworuen eene{n} beteren dienst, ghelijckerwijs als hy geworde{n} is een middelaer van beter testament, dat in beter beloftenissen geheylicht is.
Want waert dat het eerste alsodanich gheweest hadde, als datter nyet in hem en soude bestraft moghen worden, gheensins en soude anderwerf een plaets gesocht zijn geweest
Wandt beschuldighende haer, spreect hy. Siet, dye daghen sullen comen, seyt dye Heere, ende ick sal veruullen opt huys va{n} Israel, ende opt huys van Iuda, een nyeuwe testame{n}t,
nyet na de{n} testament, twelc ic gemaect heb hare{n} vadere{n}, in dien dage, doe{n} ic aen vattede die hant va{n} haer, dat icse wt leyden soude wt Egypten, wa{n}t si en bleuen niet in mijn testament, en{de} ic hebse oock vergheten, seyt die heer.
Want dat ist testament, welck ic bestellen sal den huyse van Israel, na dien dage seyt die heer. Ic sal geuen mijn wette{n} in hare verstanden, ende sal dye in scriue{n} in haer herten, ende ick sal haer een God zijn, en{de} si sullen mi een volck zijn.
Ende nyemant en sal leeren sinen naesten, noch een yeghelic sinen broeder, segghende. Kent den Heere, ouermidts datse alle ghader my sullen wesen bekennende, vanden minsten totte{n} meesten.
Wandt ick sal ghenadich wesen haren boosheden, ende haren sonde{n}, en sal ick nyet meer ghedencken.
Segghende nyeuwe, heuet hy veroudt dat eerste, Maer dattet veroudt ende veriaert, is by dattet vergaen sal.
HIer omme so hadde ooc dat eerste <parens>testame{n}t</parens> zijn vierlichede{n}, en{de} een wereltlike heylicheyt.
Want ten eersten is gemaect gheweest, dat Tabernakel, inden welcken waren die candelaren, ende die tafel, ende die voorsettinghe der brooden dat gheheeten wert heylich.
Maer achter die gordijn was dat tweede Tabernakel, welck gheheeten wert, dat heylich der heylighen,
hebbende een gouden wieroock vadt, ende die Arcke des testaments, ouer al met goude ouertoghen. In welcke de gulden eemer was, hebbe{n}de dat hemels broodt, ende Aarons roede, welcke ghebloeyt hadde, ende die tafelen des testaments.
Maer bouen desen tabernakel waren figueren vanden Enghelen der glorie{n}, genoemt Cherubin, om bedecke{n}de de{n} stoel der ghenade{n}, vande{n} welcke{n} en is nv niet bisonderlinc te seggen.
Maer dit aldus gestelt wesende, ghinge{n} dye priesteren altijt in deerste tabernakel, volbrenghende die diensten der offerhanden.
Maer in dat tweede, ingaet eens alle iaers die bisschop alleen, niet sonder bloet twelcke hi offert voor hem seluen, en{de} voor die onwetenthede{n} des volcs.
Dat beteekene{n}de die heylige geest, als dat de{n} wech des heylicheyts noch niet ope{n}baer en was, bliuende noch staende die eerste Tabernakel
Welcke is een gelijckenisse, na den tijt doe{n} teghenwoordich. Inden welcken gheoffert worde{n} gaue{n} ende offerhanden, welcke naeder consciencie{n} den dienaer niet perfect maken en mochten,
alleen ingesedt wesende in spisen in drancke{n}, en{de} menigerley suuermakinge, en{de} rechtuaerdichmakinge des vleesches, totten tijt des beterincs.
Christus tege{n}woordich ouerste priester der toecome{n}der goede{n}, door ee{n} meerder en{de} volmaecter tabernakel, niet met hande{n} gemaect, dat is n{iet} dees timmerings,
noch ooc door tbloet der bocken oft calueren, maer door zijn eygen bloet, is in ghegaen eens in die heylige, op dat hi soude vinde{n} eewighe verlossinge.
Wa{n}t ist dattet bloet der stiere{n} en{de} bocke{n}, en{de} die assche der verren besprenckelende die beulecte, heylich maect, tot suuermakinge des vleeschs.
Hoe veel te meer dat bloet Christi, welcke he{m} seluen geoffert heeft door den heyligen geest, gode onbeulect, sal suueren onse conscientien vande{n} doode{n} wercken, om te dienen den leuendigen god?
En{de} daer om is hi een middelaer des nieuwen testaments, op dat door middelinghe des doots, tot verlossinge van die ouertredingen, welcke waren onder deerste testament, souden ontfangen die ghene, die gheroepen zijn, dye beloftenisse des eewighen erffenisses.
Want so waer een testame{n}t is, ist van node datter tussche{n} gaet die doot des gheens dye dat testament maect.
Wa{n}t een testament is vast inde dode{n}, anders en ist noch van gheender waerde, so lange als hi leeft, diet testame{n}t gemaket heeft.
Waer wt ooc dat eerste niet gheuesticht en is sonder bloet.
Wa{n}t als Moyses gelesen hadde alle gebot nader wet, alle den volcke, genomen hebbende dat bloet der calueren ende bocken, met water en{de} purpuren wolle, en{de} ysope heeft hi tsamen besprenget dat boec en{de} alle tgeheel volck,
segge{n}de. Dit is tbloet des testaments, twelck v god gebode{n} heeft.
En{de} oock daer en boue{n} besprenckelde hi des gelijcs metten bloede, tabernakel, ende alle dye vaten des diensts.
Ende by na alle dinghen inder wet, worden metten bloede ghereynicht. En{de} sonder wtstortinghe des bloets, en gheschiet gheen verghiffenisse.
Daer om ist va{n} noode, dat die exemplare{n} der hemelscher dinge{n}, sullen met dusdanigen dingen ghesuuert worden. Maer die hemelsche dinghen moeten ghereynicht worden met beter offerhande{n} dan dese zijn.
Want Christus en is niet inghegaen in die heylighe met handen ghemaect, dat ghelike{n}nissen zijn inder warachtiger, mer inden hemel selue, om dat hi nv openbaren soude voor Gods aenschijn, voor ons,
niet om dat hi dicwils hem seluen offere{n} soude, gelijc als die ouerste priester ingaet alle iaer in die heylighe door vreemt bloet.
Anders soudet van noode gheweest zijn, dat hi dicwils moeste gepassijt zijn van beghin des werelts. Mer nv voor dat eynde der werelden is hy eens gheopenbaert, om te dragen die sonde, door op offeringe zijns selfs.
Ende ghelijck alle menschen ghesedt is eens te steruen, ende daer na dat ordeel.
Alsoo is oock Christus eens gheoffert, om dat hi af nemen soude dye sonde{n} va{n} veel weder om sal hi openbaren sonder sonde, alle{n} de{n} ghenen die hem verwachten tot salicheyt.
WAnt dye wet hebbende een scheem der toecomende goeden, ende nyet dat warachtighe beelt der dinge{n}, en mach nemmermeer hare{n} toegangers perfect maken met desen offerhanden, die welcke si alle iaers stadelick offeren.
Anders souden si dat offeren hebben ghelate{n}, daer om, dat si al te hans gheen co{n}sciencie soude gehadt hebbe{n} des sonde{n}, die offerders, als si eens ghereynicht waren,
mer in desen geschiet alle iaers ghehoochnisse der sonden.
Want onmoghelic ist door bloet der stieren ende bocken, af ghenomen te worden die sonden
Daer om, ingae{n}de inde werelt, seyt hi. Ghi en hebt niet ghewilt sacrificie en{de} offerhanden, maer tlichaem hebt ghi mi bequaem ghemaect,
offerhande{n} dieme{n} verbrant, en{de} offerhanden voor den sonden, en hebben v niet behaghet.
Doen hebbe ick geseyt. Siet ic coem. Int beghinne des boecs is van mi gescreuen, als dat ick doen soude o God uwen wille.
Als hi hier bouen seyt. Offerha{n}de ende gauen ende verbrande offerhande{n} en{de} ooc offerhanden die voor den sonde{n} gheschie{n}, en hebdi niet gewilt, noch ooc en hebben v behaghet, die welcke na die wet gheoffert worden.
Doen heeft hi geseyt. Siet, ic coem als dat ic doen sal o god uwen wille. Hy neemt wech dat eerste, om dat hy datter volghet soude setten,
door welcken wille wij heylich ghemaect zijn door die offerhande des lichaems Iesu Christi, dye eens geschiet is.
En{de} alle priester tege{n}wordich is alle dage diene{n}de, en{de} dicwils offerende dye selfde offerhande{n}, welcke ne{m}mermeer af neme{n} en moge{n} die sonde{n}.
Maer dese een offerhande voor die sonde{n} geoffert hebbe{n}de, sidt eewelic aen die rechter hant Gods,
verwachte{n}de voort aen tot d{at} sine vyande{n} sulle{n} worde{n} gesedt een voetscamel zijnre voete{n}.
Want met een offerhande heeft hi perfect gemaect inder eewicheyt, de{n} ghene{n} die geheylicht worden.
Dat mede ghetuycht ons die heylighe geest, als hy vore{n} gheseyt heuet.
Dit is dat testame{n}t, welck ic tot haer make{n} sal, na dye dagen seyt die heer, sal ic geue{n} mijn wetten in haer herte{n}, en{de} sal die in scriue{n} in haer sinne{n},
en{de} haer sonde{n} ende boosheden en sal ick niet meer ghedencken.
Waer verghiffenis is der sonden, daer en is nyet meer offerha{n}de voor den sonden.
Daer omme broeders als wij hebben dye betrouwenisse om in te gaen in die heilighe doert bloet Iesu,
door den selfden wech, de{n} welcke{n} hi ons gesticht heeft nyeu en{de} leue{n}dich door een decsel, dat is door zijn vleelsch.
En{de} als wij hebbe{n} den grote{n} priester gestelt ee{n} ouerste des huys gods,
laet ons toe gaen met een warachtich herte, in volheyt des geloofs, bespre{n}ckelt in onser herte{n} va{n} die quade co{n}scientie, en{de} af gewassche{n} ons lichae{m} met reyne{n} water,
laet ons houde{n} die belidinghe des hoops, nyet wanckele{n}de. Wa{n}t hi is ghetrou die belooft heeft.
En{de} laet ons malcandere{n} aenmercke{n} tot v{er}weckinge des liefde en{de} der goede wercke{n},
niet verlate{n}de onse eendrachtige vergaderinge, gelikerwijs alst der somigher manier is, mer vertrooste{n}de onderlinghe malcanderen. Ende dat so veel te meer, dat ghi siet den dach nake{n}de.
Wa{n}t ist dat wi al willens sondige{n} na der ontfange{n} kennisse des warachticheyts, daer en is voort ae{n} ghee{n} offerha{n}de meer voor de{n} sonde{n},
mer ee{n} v{er}uaerlike verwachtinghe des ordeels, en{de} ee{n} groote strengicheyt des viers, twelck die vyanden verslinden sal.
So wie datter versmaet die wet Moysi die steruet sonder barmhertich{eyt}, door twee oft drie ghetuyge{n},
hoe veel te meer meynt ghi dat die veruaerliker pine{n} verdient, dye den soon Gods onder die voeten treet, ende dat bloet des testaments acht, ghelijck oft hi hadde een dinck dat niet heylich en ware door welcke hy heylich gemaect was, ende den gheest des gracien spijt doet?
Want wi kennen den ghenen, die welcke gheseyt heuet. Thoort mi toe te wraken, en{de} ick salt verghelden <parens>spreect dye Here</parens> Ende weder omme. Dye Heere sal ordeelen zijn volck.
Het is grouwelick te vallen in dye handen des leuende Gods.
Weest gedachtich die ouerleden dagen in dye welcken ghy verlicht wesende, gheleden hebt eenen groten strijt der pijnlicheden.
Eens deels in bespottinge, en{de} quellinghe geworden een spiegel. Tander deels geworde{n} deelachtich de{n} ghenen: die also wandelende waren.
Want ghi hebt mede gelede{n} met die gheuange{n}, en{de} ghi hebt met blijschappe{n} ontfangen, dat uwe{n} goede{n} ontweldicht worde{n}, wete{n}de dat ghy hebbet een beter goet, dat bliuende is.
Daer omme, en wilt uwe betrouwen nyet verworpen, welcke heeft een grote weder om gheuinge.
Wa{n}t lijdtsamicheyt is v van noode, op dat wa{n}neer ghi den wille Gods volbrocht hebt, ontfange{n} moecht dye beloftenisse.
Wa{n}t noch een weynich tijts: die daer noch toe comende is, sal comen, en{de} en sal niet verthoeuen.
Ende mijn rechtuaerdighe sal leuen wten gheloue.
En{de} ist dat hi hem aftrect, so en sal hi mij{n}re sielen niet behagen. Maer wi en zijn niet kindere{n} des aftrecke{n}s totter verdoemenisse mer des geloofs in vercrighinge des siels.
UOort dat geloue is een wesen dier dingen welcke gehoopt worde{n}, en{de} een bewijs der dinghen dye niet gesien en worde{n}.
Wa{n}t doer desen hebbe{n} de ouders getuychnisse vercrege{n}.
Doer desen geloue verstae{n} wi: dat die tijden perfect ghemaect zijn doer dat woort gods, om dat wt onsienlike dinghen, sienlike dinghen worden souden.
Doer tgeloue, heeft Abel gode geoffert een oueruloediger offerha{n}de da{n} Cain. Doer welcke hi verdient heeft een ghetuychnisse dat hi rechtuaerdich was: als god was gheuende ghetuychnisse van zijnre gauen, ende doer dese doot wesende, spreect hi noch.
Doer tgeloue, is Enoch opgenome{n}, om dat hi den doot niet sien en soude? noch hi en is niet geuonde{n}, ouermidts dat hem god opgenome{n} hadde. Wa{n}t eer dat hi opgenomen wort, so hadde hy verworuen ghetuychnis dat hy God behaechde.
Sonder geloue, ist onmogelick gode te behagen. Want wie tot god gaet, desen ist van node te gelouen dat god is, en{de} dat hi is een loongeuer der gheenre dye hem soeckende zijn.
Doer tgeloue, Noe een antwoort ontfanghende van het ghene dat nyet ghesien en werde: vreesende heeft getimmert een Arck tot salicheyt zijns huys, doer welcke{n} hi verdoemt heeft die werelt, ende is gheworden een erfghenaem van dye rechtuerdicheyt, welcke doort gheloue is,
Doer tgeloue, Abraham geroepe{n} zijnde, heeft gehoorsaem gheweest, als dat hy wtgaen soude in een plaetse, welcke hi ontfangen soude in een erfnisse. Ende hi is wtghegaen, niet vetende waer hy come{n} soude.
Doer tgeloue heeft hy gewoont int lant des beloftenis, als een vremt. Wonende in tabernaculen met Isaac ende Iacob, mede erfgename{n} der selfder beloftenissen,
wa{n}t hi verwachtede een stadt hebbe{n}de fundame{n}te{n}: welcker tymmerman en{de} scepper god is.
Doer tgeloue, heeft oec Sara onuruchtbaer ontfangen cracht in dye ontfanginge des zaedts bouen hare{n} tijt: wa{n}t si hem ghetrouwe gelooft heeft te wesen, diet belooft hadde.
Daer om zijn si wt eenen voortghebracht die nacomelinghen, ende als hy tot zijn iaren ghecome{n} was, in also groten ghetal als zijn die sterren des hemels, en{de} ghelijcken dat zant, dat welcke is by den oeuer des zees ontallick.
Alle rechtuerdige zijn ghestoruen naden geloue, niet ontfangende die beloftenissen: maer van verre die aensiende, ende groete{n}de, ende belidende, dat si gasten waren ende vreemde inder aerden.
Wa{n}t wie dit segghen bewisen dat si soecke{n} een eygen lant.
En{de} in dien si des gedachtich geweest hadde{n}, vanden welcken si gereyst waren: so hadde{n} si tijt weder omme te keeren.
Maer nv, begheeren wi een beter lant, dat is dat hemelsche. Daer om en schaemt hem God niet geheeten te worde{n} haer God, want hy hadde haer bereyt een stadt.
Doer tgeloue, heeft gheoffert Abraham Isaac, als hi beproeft werde, en{de} heeft geoffert sine{n} eenige{n} gebore{n}, inde{n} welcken hi ontfangen hadde die beloftenissen,
totte{n} welcken geseyt was. In Isaac sal v dijn saet geheete{n} worde{n},
seker meine{n}de d{at} god oec moge{n} soude verwecke{n} tzaet vande{n} dode{n}, waer om dat hi he{m} oec in een parabel ontfange{n} heeft
Doer tgeloue, heeft gebenedijt Isaac, sine{n} soon Iocob en{de} Esau va{n} toecome{n}de dinge{n}
Doer tgeloue Iacob sterue{n}de, heeft ghebenedijt een yegelick kint van Ioseph, ende heeft aengebede{n} topperste zijns roedes.
Doer tgeloue, Ioseph sterue{n}de, heeft gedachtich geweest vande{n} wtganck der kinderen va{n} Israel, en{de} heeft beuolen va{n} sine{n} gebeente{n}.
Doer tgeloue, als Moyses geboren was, is drie maende{n} verborge{n} van sine{n} ouderen, ouermidts dat si sagen een suuerlick kinderen: en{de} en hebben nyet gheureest tghebot des conincs.
Doer tgeloue, Moses groot zijnde heeft geweygert geheete{n} te worden een soon des dochters van Pharao,
verkiesende lieuer mettet volck gods gequelt te worde{n}, dan te ghebruycken dye verganckelike soeticheyt des sondes,
achte{n}de die scha{n}de Christi meerder rijcdom te wesen, da{n} die scatte{n} der Egiptenaren, want hy aensach dat loon.
Doer tgeloue heeft hi gelate{n} Egipte{n}, niet vreesende die wreetheyt des conincs, recht oft hi gesien hadde den ghene{n} die daer is onsienlick, also is hi verhart geweest.
Doer tgheloue, heeft hi ghehouden den paesschen, ende die wtstortinge des bloets: op dat de ghene die dode die eerste gebore{n}: haer niet raken en soude.
Doer tgheloue, zijn si ghegaen doer dat rode meer, ghelijck als doer droghe aerde, welcke, als die van Egypten besochte{n}, zijn verslonden.
Doer tgheloue zijn tsamen neder geuallen de mueren van Hierico, doen si tot seue{n} dagen toe omgecingelt waren.
Doer tgheloue en is niet vergaen Raab dye ghemeen vrou metten onghelouigen, doen si ontfanghen hadde die verspiers in haer herberghe.
Ende wat sal ick voort meer seggen: wa{n}t die tijt soude my ontbreken, vertellende va{n} Gedeon, van Barach, van Samson, ende Iephthe, ende oeck mede van Dauid, ende Samuel, en{de} die propheten,
welcke, doer dat gheloue verwonnen hebben conincrijcken, ende werckende rechtuerdicheyt, hebben vercreghen die beloftenissen. Sy hebben ghestopt dye monden der leeuwen,
si hebben wtgedaen dye cracht des vuers, si hebbe{n} veriaecht die scarphede{n} des swaerts si zijn starck gheworden wt der crancheyt, si zijn vroom gheworden inden strijt, si hebben van haer ghekeert dye aenuechtinghe der vreemder.
Die vrouwe{n} hebben ontfanghen haer dooden, wter verrisenissen. Dye andere zijn wt gherect, versmaet hebbende die verlossinge om dat si een beter verrisenisse souden vercrighen.
Weder om, die ander zijn ondersocht geweest met bespottinge en{de} slaginge, en{de} daer en bouen met banden en{de} kercker,
si zijn ghesteenicht geweest, si zijn ontween geclooft gheweest si zijn ghetenteert gheweest, ende doer doot slaghinge des sweerts zijn si ghestoruen, si hebben omghegaen in schapen ende gheyten vellen, verlate{n} zijnde, benaut zijnde, bedruct zijnde,
welcke dye werelt onwaerdich was, dwalende in die wildernissen ende berghen, ende holen, ende speloncken des aertrijcs.
En{de} alle dese beproeft zijnde doer dat getuych des geloefs en hadde{n} dye beloftenissen niet ontfanghen,
om dat god wat beters van ons voorsien hadde, op dat si niet sonder ons voleynt en souden worden.
ALdus oec wi, nae dien wy met sulcken grote{n} wolcke der getuygen omuange{n} zijn, afleggende alle last, en{de} die aenhange{n}de sonde, laet ons loopen doer dye verduldicheyt inden strijt dye ons voor gesedt is,
aensiende den leytsman, en{de} veruuller des geloefs Iesum, welcke voor de bliscap dye he{m} voor geleyt was, gelede{n} heeft dat cruys die scande versmade{n}de, en{de} sidt aen dye rechter hant des stoels gods.
Want denct, hem die gelede{n} heeft alsulken tegensprekinge vanden sondare{n} tegens hem: op dat ghi niet vermoeyt en wort: uwe{n} moet verlaten hebbende.
Ghi en hebt noch niet wederstaen totten bloede, vechtende tegens die sonde,
ende ghi hebt verghete{n} die vertroostinge, welcke tot v als tot kindere{n} spreect. Mijn soon, en wilt niet vergete{n} dye correctie des here{n}, noch en wilt niet de{n} moet begeue{n}, wanneer ghi va{n} hem gestraft wort
Wa{n}t dien die heere bemint, castijt hy, ende geesselt alle kint dien hy ontfanct.
Volhert in die castijnge. God offert hem selue{n} v gelijc als de{n} kindere{n}, wa{n}t wie is dat kint, welcke{n} die vader niet en castijt?
Ist dat ghi zijt buyte{n} de castijnge, welcker si al deelachtich zijn, daer om zijt ghi bastaerde{n}, en{de} gheen kinderen.
Aldus als wi hadde{n} vadere{n} ons vleeschs tot castijers, hebben wy haer ontsien, en sullen wi dan niet meer onderdanich worde{n} den vader der geesten, en{de} wi sullen leue{n}?
En{de} die leerde{n} ons een weynich dagen na haren wille, mer dese tot onsen profite, en{de} dat daer om, dat hy ons geue{n} soude sine heyliginge.
Alle castijnge in desen tege{n}woordige{n} tijt, en schijnt niet te wesen tot vrolicheyt, mer tot droefh{eyt}. Mer hiernamaels soe gheuet si een vreedsamighe vrucht des rechtuaerdicheyts, den ghenen die door die castijnge geoeffent zijn geweest.
Daer om recht weder op die neder ghelaten handen, en{de} de ontbonden knien,
en{de} doet dat de gange{n} uwer voete{n} recht zij{n}: op d{at} niema{n}t hinckende en dole, maer lieuer gesont mach worden.
Wilt stadelic na volgen den vrede met allen menschen, ende die heylicheyt, sonder welcke nyemant den here sien en sal
sorch dragende, datter niema{n}t en ghebreke der gracien gods, ende op dat gheen wortel des bitterheyts, wtsprutende en belette, en{de} veel door dese beulect mochte{n} worden,
dat niemant en si een oncuysch me{n}sche oft een ongeestelic, gelijc Esau, welcke om een spise vercocht heeft dat recht zijns eerste geboortenisse.
Want weet, dat oock namaels hy beghere{n}de te eruen die benedixi, is verworpen. Ende hy en heeft niet geuonden een plaetse der penitencien, hoe wel dat hy die met tranen gesocht heeft.
Want ghi en zijt niet gegaen totte{n} handeliken en{de} toeganckelike{n} vyere, en{de} den onweder, en{de} der duysternissen, en{de} der wolcke{n},
en{de} geluyde des trompettes, en{de} ste{m}me der woorden, welcke diese gehoort hadde{n}, hebben gebeden dat die woorden niet geschien en souden tot haer,
wa{n}t si en mochten niet verdragen, dat daer gebode{n} worde. Ist dat een beeste raect den berch, so salt gesteenicht worden,
en{de} also veruaerlijc was dat daer gesien wert. Ende Moyses heeft gheseyt. Ick ben veruaert ende beuende.
Maer ghi zijt gegaen totte{n} berch Syon, ende totter stadt des leuenden gods, de hemelsche Hierusalem, ende totter ontaliker vergaderinge der Engelen,
ende totter vergaderinge der eerster geborender, die welcke bescreuen zijn in die hemelen, en{de} tot god den rechter, van allen ende totte{n} gheesten der volmaecten rechtueerdigen,
en{de} tot Iesum den middelaer des nieuwe{n} testame{n}ts, en{de} totten bloede des bespringhings, beter sprekende dan tbloet van Abel.
Siet toe, dat ghi doch niet en ontsegghet den ghene{n} die v spreect, wa{n}t ist dat die niet ontgaen en hebben, die daer ontseyden den ghenen dye daer sprack inder aerde{n}, veel te meer wy, ist dat wi versmaden den ghenen die vanden hemel is,
wiens stemme, doen die aerde beroert heeft, en{de} nv belooft, seggende. Noch eens, ende ick sal beroeren, niet alleen dye aerde, maer oec mede den hemel
Voorwaer dat ghene dat hi seyt. Noch eens beteeke{n}t die veranderinge der gheenre welke beroert wort, als te weten, die ghemaect zijn, op dat bliuen mogen die dinge{n} die niet beroert en worden.
Daer om aenneme{n}de dat rijck, twelcke niet beroert en mach worden, laet ons dancbaer wesen, en{de} dienen, behagende god met vreese, ende reuerencie:
want ons god is een verteerende vyer.
LAet woone{n} in v die broederlike liefde
En{de} wilt niet vergete{n} die ontfanginge{n} der gasten, wa{n}t door die hebbe{n} die somige onwete{n}de ontfange{n} die engelen in haer herberge.
Weest oock ghedachtich der gheua{n}genen: gelijck als mede geuangen met haer Ende der gheenre die ghequelt worden: als oft ghy oock selue inden lichaem zijt wandelende.
Den echteliken staet is eerwaerdich onder alle, ende een onbeulect bedde. Oncuysschers, ende ouerspeelders sal god verdoeme{n}.
Laet v maniere{n} zijn sonder vrecheyt te vreden zijnde met dat ghene dat ghi hebt Want hi heeft geseyt, ick en begeue v nyet, noch en verlaet,
also dat wy betrouwelick seggen moghen. De here is mijn hulper, ick en sal niet vreesen, wat mi die me{n}sche doet.
Weest gedachtich uwe{n} ouersten, dye v dat woodrt gods gepredict hebben, der welcker geloue wilt na volgen: aenmerckende hoedanich gheweest is den wtganck van haerder conuersacien.
Iesus Christus is ghistere{n} ende hede{n}, die selfde ooc inder eewicheyt.
En wilt niet af geleyt worde{n}, met menigerley, en{de} vreemde leeringen. Wa{n}t het is goet dattet herte gheuesticht wort metter gracie{n} en{de} niet met spisen, welcke niet gebaet en hebben den ghenen die daer in gewandelt hebben.
Wi hebben ee{n} outaer, va{n}de{n} welcke{n} niet en betaemt te eten den ghene{n} die den tabernakel diene{n}
want die diere{n} welcx bloet door den bisscop in gebracht wort in die heylige voor die sonde. Deser lichamen worden verbrant buten den volcke.
Daer om oeck Iesus, op dat hy heylich maken soude dat volck door zijn eygen bloet, heeft geleden buten der poorten.
Daer om laet ons wtgaen tot hem bute{n} den volcke, verdrage{n}de zijn versmaetheyt.
Wa{n}t wi en hebben hier gheen bliue{n}de stadt maer wy soecken die toecome{n}de.
Daer om offeren wy door hem, gode altijt een offerhande des lofs, dat is dye vrucht onser lippen, die daer belije{n}de zijn sine{n} naem.
Voort en wilt niet vergeten den weldaet, ende medeylinghe, want met alsulcken offerhande versoentmen gode.
Sijt onderdanich v ouersten, ende eerse want si waken voor uwe sielen, als dye rekeninge geue{n} sullen, op dat si met blischappen dat doen mogen, ende nyet suchtende. Want dat is v onprofitelick.
Bidt voor ons, want wy betrouwen, dat wy hebben een goede conscie{n}cie onder v allen, beghere{n}de eerliken te wandelen.
Maer noch meer soe bid ic v, d{at} ghi dat doen wilt: op dat ick soe veel te eer weder om gegeue{n} mach worden.
En{de} God des vreedts, die wt geleyt heeft vanden dooden, den groten herder der schapen, door tbloet des eewigen testame{n}ts Iesum onsen heere,
die moet v bequaem maken in alle goet, om te doen zijne{n} wille: doende in v dattet aenghenaem si in zijnen aensichte, door Iesum Christu{m}, den welcken si glorie va{n} eewicheyt tot eewicheyt. Ame{n}.
Ick bid v broeders, wilt verdragen den woorde des vertroostincs, want ick heb v op tcorste ghescreuen.
Weet dat Tymotheus onse broeder ontslaghen is, mette{n} welcken <parens>in dien hy gheringe coemt</parens> ick v besoecken sal.
Groet allen v ouersten, ende allen heyligen. Die broeders van Italien groete{n} v.
Die gracie si met v allen.
TEn eersen hebbe ic tsermoen gedaen o Theophile va{n} allen, dwelcke Iesus heeft begost te doen en{de} te leeren
tot dien dach toe, inde{n} welcken ghebiede{n}de de{n} Apostolen: welcke hy wtuercoren hadde, ouermidts den heyligen gheest, op ghenomen is,
den welcken oeck hy hem seluen leuende ghegeuen heeft na dye passie in vele bewisingen, veertich dagen haer openbarende, en{de} spreke{n}de van trijcke gods.
En{de} mede etende, heeft haer gheboden, dat si van Ierusalem niet gaen en souden, maer dat si verwachten souden dye beloftenis des vaders, de welcke ghy ghehoort hebt <parens>seyt hy</parens> door mijnen mont,
want Ioannes heeft int water gedoopt, maer ghi sult gedoopt worden door den heyligen gheest, nyet langhe nae dese daghen.
Aldus dye daer tsamen gecomen waren vraechde{n} hem segge{n}de. Heer, sult ghi in deser tijt weder om stellen dat rijc Israel?
En{de} hi heeft haer gheseyt. Ten behoort v niet te wete{n} die tijde{n} en{de} puncte{n} der tijde{n}, die welcke die vader gestelt heeft in zijn macht,
maer ghy sult cracht ontfange{n} des ouercomende{n} heylige{n} gheests, en{de} sult mijn getuygen wesen in Hierusalem, en{de} ooc in gans Iudee{n}, en{de} Samarien, en{de} totter wterste van aertrijc.
En{de} dit geseyt hebbende, is hi op genome{n} daer zijt saghen, ende een wolck heeft hem wech genomen wt haer ooghen.
Ende siende hem inden hemel varen, siet, twee mannen hebben bi haer gestaen, ghecleedt met witte{n} cleedere{n},
die welcke ooc geseyt hebbe{n} Ghy Galileesche mannen, wat staet ghy siende nae den hemel? Dese Iesus, die van v ghenomen is inden hemel, also sal hy comen ghelijckerwijs als ghy hem inden hemel hebt sien gaen.
Doen zijn si weder om gecome{n} te Hierusalem vande{n} berch: die genoemt wert Oliueti, dye welck is by Hierusalem een wech hebbende des saboths.
Ende als si inghegaen waren, zijn si op geclomme{n} in die eedtsael daer bleef Petrus, ende Iacobus, ende Ioannes, ende Andreas, Philippus, ende Thomas, Bartholomeus, ende Mattheus Iacobus Alphei, ende Symon zelotes, ende Iudas Iacobs.
Al dese volherden eendrachtelick in bidden, met die vrouwen ende Maria dye moeder van Ihesu, ende met zijn broeders.
Ende in dien daghen Petrus opstaende int midden der broederen, heeft geseyt <parens>dye schare va{n} dien me{n}schen was te same{n} by na hondert en{de} twintich</parens>
Mannen en{de} broeders. Het is va{n} node die scriftuer veruult te worde{n}, welcke die heylige gheest te vore{n} geseyt heeft door Dauids mont, van Iuda, welcke is geweest een leytsma{n} der gheenre die Iesum geuange{n} hebben,
wa{n}t hy mede in ons ghetal ghetelt was, en{de} ghecrege{n} hadde een deel van desen dienst.
En{de} dese heeft een acker beseten van tloon des boosheyts, en{de} gehangen zijnde, is int midde{n} geborsten, ende al zijn ingewande{n} zijn wt ghestort.
En{de} het si bekent geworde{n} al dye te Hierusalem woonen, also dat dye acker ghenoemt worde, in haer ghemeyn tale Acheldemach, dat is acker des bloets.
Want daer staet gheschreuen int boeck der Psalmen. Laet haer woonstadt woest worden, ende laetter nyemant zijn dye daer in woont. En{de} laet zijn bisdom een ander ontfanghen.
Daer om ist van node, datter een, die tsame{n} met ons een getuych si zijnre verrisenisse, gestelt wort wt dese mannen, dye met ons gheco{n}uerseet hebbe{n} al die tijt dat Iesus een ghestadige conuersacie met ons ghehadt heeft,
beghinnende van Ioannes doopsel tot den dach toe, in welcken hi van ons ghenomen is.
En{de} si hebender twee gestelt Ioseph, die genoemt is Barsabas, die mede ghenaemt is die rechtuerdige, en{de} Mathiam.
Ende biddende: hebben si geseyt. Ghi Heer, die welcke alle herte{n} bekent: toont, wie ghi wtuercoren hebt wt dese twee,
eenen tontfange{n} dye plaetse van desen dienst, en{de} apostelschap, daer Iudas ouertredende wt gheuallen is, op dat hy in zijn plaets come{n} soude.
Ende si hebben die loten haer ghegeue{n}, ende tlot is geuallen op Mathiam, en{de} is toe getelt dat ghetal der Apostelen.
ENde al die dagen va{n} pinxtere{n} veruult worde{n}, ware{n} si alle eendrachtelick inde selfte plaets.
En{de} haestelick isser een geluyt vande{n} hemel geschiet: gelijcke{n} va{n} een stercke wint comende, en{de} heeft veruult dat gheheele huys, daer si sittende waren.
En{de} haer openbaerde{n} gedeylde tongen gelijcke{n} vyer: ende heeft gheseten op elck van haer,
en{de} si zijn al veruult gheweest metten heylighen gheest, en{de} hebben begonne{n} te spreken met verscheyde{n} tongen, gelijcken haer den heylighen gheest gaf wt te spreken.
En{de} te Ierusalem waren Ioden wone{n}de, religiose mannen, wt alle nacien dye onder den hemel zijn.
Als dese stemme gheschiet was, isser een menichte tsamen gecome{n}, en{de} si is verstoort geweest, van dat een yegelic haer hoorde spreken met zijn tael.
En{de} si verscricten hem, en{de} verwonderde{n}, seggende onder haer. Siet, en zijn al dese die daer spreke{n} niet Galileesche?
Ende hoe hebben wi ghehoort een yegelick ons tael, in welcke wi geboren zijn?
Parthi, en{de} Medi, en{de} Elamite, en{de} die inwoonders van Mesopotamia, en{de} Iudea, ende Capodocia, van Ponto, ende Asia,
Phrigia, en{de} Pamphilia, Egipto, ende van die deelen va{n} Lybia, die welcke ontrent Cyrena leyt. En{de} die vreemde Romeyne{n},
en{de} die Ioden en{de} Proselyti, Cretes ende Arabes, wi hebben hooren haer spreke{n}de in onse talen grootheden Gods.
En{de} si verscricten alle gader, en{de} verwonderden, segghende onder haer. Wat wilt dit doch wesen?
Maer die ander seyde{n}, bespottende. Si zijn met most veruult.
En{de} Petrus staende met die .xi. heeft verheuen zijn stemme, en{de} heeft tot haer gesproken. Ghi Ioetsche manne{n}, ende alle ghi die te Ierusalem woent, dit sult ghy weten, en{de} ontfanct met v ooren mijn woorde{n},
wa{n}t dese en zijn nyet droncken als ghy meent nae dattet die derde vre des daechs is.
Mer dit is tgheen datter geseyt is door de{n} propheet Iohel.
Ende tsal inde laetste dagen wesen <parens>seyt god</parens> Ick sal wtstorte{n} van mijne{n} gheest op alle vleesch. Ende v sonen, ende v dochteren, sullen prophetere{n}, en{de} v ionghelinge{n} sullen visioenen sien, ende v ouders sullen dromen dromen.
En{de} oeck op mijn knechten en{de} op mijn dienstmaechde{n} sal ick in dien dagen van mijne{n} gheest wtstorte{n}, en{de} si sullen prophetere{n},
en{de} ick sal voorteekenen gheuen vande{n} hemel bouen, en{de} teekene{n} inder aerde{n} benede{n}, bloet en{de} vuer, en{de} walmt van roock
Die sonne sal in duysternisse verkeert worden, en{de} die maen in bloet, eer dat die groote en{de} openbaerliken dach des Heeren comen sal.
Ende het sal wesen, dat so wie den naeme des Heeren aenroepen sal, dye sal behouden wesen.
Manne{n} van Israel, hoort dese woorde{n}, Iesum van Nazareth een man va{n} God vertoont tot v door crachte{n} en{de} wonderlichede{n} ende teekene{n}, die welcke God door hem gedaen heeft int midden van v, als ghy oock selfs weet.
Desen met opgesetten raet ende voorwete{n}theit gods, geleuert hebbe{n}de inde{n} handen der booser menschen hebt ghi ghedodet,
den welcken god verwect heeft, nae dat hy die pine{n} der hellen ontbonde{n} hadde, geliken alst onmoghelick was, dat hi daer af gehouden soude worde{n}.
Want Dauid seyt van hem. Ick voorsach den here altijt voor my, wa{n}t hy is aen mijn rechter hant, dat ick niet bewege{n} en worde.
Daer om is mijn herte verblijt, en{de} mijn tonghe heeft haer verhuecht, daer bouen sal noch mijn vleesch ruste{n} in hope.
Wa{n}t ghy en sult mij{n} siel niet verlate{n} in die helle, noch ghy en sult n{iet} gehengen dat v heylige verderfnis siet.
Ghi hebt mi bekent ghemaect die wegen des leuens, ghi sult my met blijschap veruullen met uwen aensichte.
Ghi manne{n}, broedere{n}, ick mach stoutelic seggen tot v, van Dauid de patriarcha, dat hy gestorue{n} is en{de} begrauen, ende zijn graft is by ons, totte{n} dach van huyden.
Want na dien dat hi een Propheet was, en{de} wiste dat God hem met eene{n} gesworen eedt ghesworen hadde, dattet geschien soude dat va{n} die vrucht zijnder lenden een soude sitte{n} op zijn stoel,
voorwetende, heeft hy van die verrisenis Christi ghesproken, dat hi niet verlaten en is in die helle, noch zij{n} vleesch gheen verderfnis ghesien en heeft.
Desen Iesum heeft God verwect, wiens ghetuyghen wy alle zijn.
Waer om doer die rechterhant gods verheuen zijnde, en{de} dye belofte des heylighen gheest vanden vader ontfanghen hebbe{n}de heeft hy dese ghaue wtgestort, twelck ghy siet ende hoort,
want Dauid en is niet in die hemelen gheclomme{n}, maer hy seyt. Die here heeft gheseyt mijnen heere: sidt aen mijn rechterhant,
tot dat ick uwe vyanden setten sal een voetschabel dijnre voete{n}.
Daer om sal tgeheele huys van Israel sekerlick weten, dat God een heere, ende Christum ghemaect heeft, desen Iesum, welcken ghi ghecruyst hebt.
Als si dit gehoort hadde{n}, zijn si bewegen gheweest van herte{n}, en{de} hebben gheseyt tot Petru{m} en{de} die ander Apostelen. Wat sulle{n} wi doen, ghi manne{n}, en{de} broeders?
Petrus seyt haer. Doet penite{n}cie van v sonde{n}, ende laet een yegelic va{n} v gedoopt worde{n} inde{n} naem Iesu Christi, tot verghiffenisse der sonden ende ghi sult ontfanghen die gaue des heylighen gheests.
Want dye beloftenisse is v geschiet, ende v kinderen, ende al die ghene die varre zijn, de welcke God tot he{m} roepen sal, die onse Heere is.
Ende met veel ander woorde{n} heeft hi betuycht, en{de} haer vermae{n}t segge{n}de. Wort behouden wt dese bose geslacht.
Daer om de gheen die zijn sermone{n} ontfange{n} hebbe{n} zijn gedoopt. En{de} daer zijn op dien dach toe ghesedt, ontrent drie dusent sielen.
En{de} si varen volherdende in de leeringe der Apostelen, en{de} die gemeenschap des brekings broots, en{de} in bedingen.
En{de} alle siele heeft een vreese gecregen, en{de} veel wonderlicheden en{de} teykenen worden ghedaen door die Apostelen in Hierusalem. En{de} een grote vreese was in he{n} allen.
En{de} al die geloofde{n} ware{n} tsamen, en{de} hadde{n} alle dinc gemeen.
En{de} vercochte{n} haer possessien en{de} haer goeden, en{de} deeldent alle gader nae dat een yegelick van node was.
En{de} daghelics eendrachtelich inde{n} tempel volherde{n}de en{de} by die huysen broot brekende, namen si spijs met blijschap en{de} simpelheit va{n} herte{n} God loue{n}de,
en{de} gonst hebbe{n}de by al tvolck En{de} die Heere vermeerderde alle dage dye daer salich werde{n} in dat selue.
PEtrus en{de} Iohannes clomme{n} inde{n} tempel totter neghender vren des bedinghes.
En{de} een man welck cruepel was van zijns moeders lichaem worde gedrage{n}, welken si dagelicx sette{n} voor die poort des tempels, die welcke genoemt wort dye schone, op dat hy aelmis soude begeeren, van dye inden tempel quamen.
Dese als hy ghesien hadde, dat Petrus ende Ioannes begonnen inde{n} tempel te come{n}, badt hy, op dat hi een aelmis soude ontfanghen.
En{de} Petrus met Ioannes hem aensiende, heeft geseyt. Siet ons aen,
en{de} hy sach neerstich op haer, hope{n}de dat hy van haer wat ontfanghen soude.
Petrus heeft geseyt. Siluer ende gout en is met my niet, dat ick heb dat geue ic v. Inde{n} name Iesu Christi van Nazareth, staet op, en{de} wandelt.
Ende zijn rechter hant nemende heeft hem opgerecht. Ende ter stont zijn gesterct zijn versene{n}, ende planten der voete{n},
ende op springhende, heeft hy gestaen, ende wandelende, ende is met haer inden tempel ghegaen wandelende ende springhende, en{de} God louende.
En{de} al tvolck heeft hem wandelende ende god loue{n}de gesien,
en{de} si hebben hem geke{n}t dat hy was die om aelmis gesete{n} hadde aen die schone poorte des tempels. Ende si zijn veruult va{n} verscrickinge en{de} verwonderinge, op datter geschiet was.
En{de} als si Petru{m} ende Ioannem sagen, is al tvolck tot haer ghelopen int poortael: welck genoemt wort Salomonis, seer verwonderende.
Als Petrus dyt ghesien hadde, heeft hy gheantwoort totten volcke. Ghy mannen van Israel, wat verwondert ghy daer af, oft wat siet ghy ons aen, alleens als oft wi door onse cracht ofte macht desen hadden doen wandelen?
God van Abraha{m}, en{de} god van Isaac, en{de} god van Iacob. God van onse vadere{n} heeft zijne{n} zoon Iesum geglorificeert, die welcke ghi gheleuert en{de} versaect hebt int aensicht van Pylatus, na dien dat hi geordeelt hadde he{m} quijt gelaten te worde{n}.
Maer ghi hebt den heyligen en{de} rechtuerdigen versaect, en{de} ghi hebt begeert dat hi v een ma{n} een dootslager vrij geuen soude,
mer den geuer des leue{n}s hebt ghi gedoot, den welcke{n} God heuet vande{n} doode{n} verwect, wiens ghetuyge{n} dat wi zijn.
En{de} door tgheloue zijns naems, heeft hi in desen welck ghi siet en{de} kent, sine{n} nae{m} vast gemaect int geloof, twelcke door hem is, heeft he{m} in tegenwoordicheyt va{n} v allen dese gesontheyt gegeue{n}.
En{de} nv weet ick broeders dat ghijt wt onwetenheyt gedaen hebt, geliken als oeck v prince{n}
god heeft veruult, tgeen dat hy voor kundicht hadde, door den mont van al zijn prophete{n} sine{n} Christu{m} te lijden.
Daer omme doet penite{n}cy en{de} wert bekeert, op dat v sonden wtgedaen mogen worde{n}
op dat wanneer dye tijde{n} van vercoelinge{n} come{n} sullen vant aensicht gods, en{de} seynde{n} sal dan ghenen, die v te voren gepredict is Iesum Christum,
die welcke moet den hemel ontfange{n} tot die tijden des wederomsettings va{n} alle dingen, die welcke god gesproken heeft va{n} tbeginsel, door den mont va{n} al zijn heylige prophete{n}.
Moyses heeft geseyt. Dye Heere uwe God sal v een propheet verwecke{n} van v broeders mij{n}s gelijc. He{m} sult ghi hoore{n} na al tgee{n} dat hi v segge{n} sal.
Wa{n}t tsal geschien dat alle siel die welc den propheet nyet horen en sal, wtgedaen sal worde{n} van tvolck.
En{de} alle Prophete{n} dye van Samuel af, en{de} daer nae gesproke{n} hebben, hebben dese dagen vercondicht.
Ghy zijt kinderen der Prophete{n} en{de} des testaments, welck god gesedt heeft tot onse vadere{n}, segge{n}de tot Abraham In v saedt sullen alle geslachte{n} des aerden gebenedijt worde{n}.
V heeft god eerst, na dat hi zijne{n} soon Iesum verwect hadde, gesonde{n} v gebenedijende, op dat een yegelic va{n} v he{m} keeren soude van zijn boosheyt.
ENde als si noch tot dat volck spraken, zijn haer dye priesters ouerghecomen ende dye meesters vanden tempel, ende die Saduceen
droeuich wesende dat si dat volc leerden, ende vercondichden in Iesus naem dye verrisenisse vanden dooden,
hebben si dye handen in haer ghesleghen, ende hebbense in dye gheuanghenis ghesedt tot sanderdaechs, wa{n}t het was nv auont.
En{de} veel van dye, diet sermoen gehoort hadden hebben ghelooft, ende haer ghetal is geworde{n} vijf duysent mannen.
En{de} het is geschiet tsanderdaechs, dat vergadert werden haer Princen en{de} ouders, ende Scriben te Hierusalem.
Als Annas dye prince der priesteren, ende Cayphas, en{de} Ioannes, ende Alexander, ende soe menich alsser vant priesters gheslachte waren.
Ende als si haer int midden gesedt hadde{n}, vraechden si. Door wat cracht oft naem hebt ghy dyt ghedaen?
Doen Petrus veruult zijnde metten heylighen gheest, heeft tot haer geseyt. Ghy prince{n} des volcs ende ouders va{n} Israel,
ist dat wy huyde{n} verordeelt worde{n}, van dat wy den crancken me{n}sche goet ghedaen hebben, waer doer dat hi gesont ghemaect is,
so si v allen dit bekent, en{de} tgeheele volck van Israel, dat doer die naem Iesu Christi van Nazareth, welcken ghy ghecruyst hebt, dye God verwect heeft vande{n} dooden, doer desen staet dese hier ghesont voor v.
Dyt is dye steen, die van v tymmerende verworpe{n} is, die geworde{n} is een hooft van eenen hoeck,
ende in nyema{n}t anders en isser salicheyt, wa{n}t daer en is anders ghene{n} naem onder den hemel ghegeue{n} den menschen, daer wy in salich moete{n} worde{n}.
Ende siende die volstandicheyt Petri en{de} Ioa{n}nis ende als si beuonden hebben dattet ongheleerde menschen en{de} leeke ware{n}, so verwonderde{n} si, en{de} kende{n} haer dat si met Iesu gheweest hadde{n},
en{de} siende den mensch staen bi haer, dye ghesont gheworden was, soe en mochte{n} si daer nyet tegen segge{n},
mer als si haer wten rade gheboden te gaen, so sprake{n} si te samen onder haer
segge{n}de. Wat sullen wy desen me{n}schen doen? Want het is openbaer alle dye te Hierusalem wonende zijn, dat daer is een bekent teeken van haer ghedaen, het is openbaer, en{de} wi en mogent niet messaken.
Maer op dattet nyet meer verbreyt en worde onder tvolck, laet ons haer dreyghen, op dat si hier nae nyet en spreken eenich mensch in desen name.
En{de} als si geroepen hadden, hebben si geboden dat si niet met allen spreken souden, noch leeren inde{n} name Iesu.
Maer Petrus ende Ioa{n}nes antwoorde{n}de, hebben tot haer gheseyt. Oft recht is voor gods aensicht v meer te hore{n} dan god, oordeelt dat.
Wa{n}t wy en konnen niet swijgen tgheen dat wy ghesien en{de} gehoort hebben.
En{de} si hebben haer met dreyge{n} quijt gelaten, niet vinde{n}de waer om dat si haer pijnige{n} soude{n} om tvolcx wille, wa{n}t si alle gader god glorificeerden, van het tghene datter geschiet was,
wa{n}t die me{n}sche was meer dan .xl. iaer out, aen welcken dit teeken des gesontheyts gedaen was.
Ende quijt ghelaten, zijnse ghecomen tot haer mede apostelen, en{de} hebbe{n} haer vercondicht al thgene dat die prince{n} der priesteren ende ouders gheseyt hadden,
welcke als zijt gehoort hadden, hieuen si eendrachtelic dye stem tot god, en{de} hebben geseyt. Here die hemel en{de} aerde ende die zee gemaect hebt, ende al tgheen dat daer in is,
die welcke ghesproken heeft doer den mont van onse vader, v knecht Dauid: Waer om hebbe{n} dye Heyde{n}s gegrimt: en{de} heeftet volck ydelheyt bedacht?
Die coninge{n} des aertrijcs hebbe{n} bi gestaen en{de} die prince{n} zijn in een gecomen, tegen den heere en{de} tegen zijnen Christum.
Want si zijn voorwaer te samen gecome{n} in dese stadt tegen uwen heyligen soon Ihesum, die ghi gesalft hadt, Herodes en{de} Poncius Pilatus, met die Heydene{n}, ende tvolck van Israel,
om te doen al tgheen dat v hant en{de} uwen raet, te vore{n} gheordinert hadde om te geschien.
En{de} nv here, siet haer dreyghen aen, en{de} gheeft v knechte{n} dat si met gantsen betrouwe{n} v woorde{n} spreken mogen,
v hant daer toe reyckende, op dat gesontheyt, ende teekenen, en{de} wonderlicheden gedaen mogen worde{n}, doer den naem va{n} uwe{n} heylige{n} soon Iesum.
Ende als si gebeden hadde{n}, so is die plaetse beroert geworde{n}, daer si waren vergadert, en{de} zijn alle gader veruult geworden vande{n} heyligen gheest, en{de} si spraken Gods woorden met betrouwen.
En{de} die veelheyt der gelouige{n} hadde{n} een hert, en{de} een siel. En{de} nyema{n}t en seyde datter yet zijn eyge{n} was, van tghene dat hy besadt mer alle dinc was haer gemeen,
en{de} met grote cracht gaue{n} die Apostelen getuych va{n} de verrisenis ons heeren Iesu Christi. Ende die grote gracie was op haer allen
want daer en was nyema{n}t behoeftich onder haer, want so menich alser ackere{n}, oft huysen besaten, vercopende, brochte{n} si die waerde van tghene datter vercoft was,
en{de} leyde{n}t voor der Apostelen voete{n}. En{de} een yegelick worde gedeelt na dat elck va{n} node was.
Ende Ioseph die van die Apostelen ghenoemt wort Barnabas, dat is een soon van vertroostinge een Leuijt, een Cypers va{n} nacien,
als hi een acker hadde, heeft hy die vercocht, en{de} heeftet loon ghebrocht, en{de} geleyt tot die voeten der Apostelen.
ENde een man ghenoemt Ananias, met Saphira zijn wijf, heeft zijn acker vercocht,
en{de} hadde van tloon wech gheleyt, dat zijn wijf oeck wiste, en{de} een deel brenghende heeft hijt voor die Apostelen voeten geleyt
Ende Petrus heeft geseyt tot Ananiam. Anania, waer om heeft die duuel v hert becoort op dat ghi den heylige{n} gheest liegen soudt, en{de} bedriege{n} van tloon des ackers?
En bleef hy nyet altemale v, en{de} vercocht zijnde, was hy niet in uwe macht? waer om hebt ghi dit in v herte opghesedt? Ghi en hebt den menschen nyet ghelogen, maer God.
Ende Ananias dese woorden horende, heeft nederuallende den gheest gegeuen. Ende daer is een grote vreese gecomen, op alle die ghene die dit gehoort hebben.
Ende die iongelinghen opstaende hebben hem wech gedaen, en{de} wt dragende, hebben hem begrauen.
Ende daer tusschen is gelede{n} een wijl, ontrent van drien vren, dat zijn wijf, niet wete{n}de watter geschiet was, in gecomen is.
Ende Petrus heeft haer geseyt. Segt mi vrouwe Hebt ghy den acker alsoe duer vercoft? En{de} si heeft gheseyt: ya, also duer.
Ende Petrus heeft tot haer geseyt. Wat baet v te tempteren den gheest des here{n}? Siet die voete{n} van die ghene die uwe{n} man begraue{n} hebben, zij{n} hier voor die dore, en{de} sullen v oeck wtdrage{n}
En{de} ter stont is si voor die voeten geuallen, en{de} heeft den gheest gegeuen. En{de} die iongelingen ingegaen zijnde, hebben haer geuonden doot, en{de} hebbense wt ghedragen, en{de} by haer man begrauen.
Ende daer is een groote vrees ghecomen op alle die vergaderinghe, ende op alle die ghene dye dyt hoorden.
En{de} doer die handen der Apostelen worden veel teekenen ende wonderlichede{n} ghedan int volck. Ende si waren alle gader eendrachtelick in Salomons portael.
Mer nyema{n}t va{n} die ander dorste hem met haer voegen, maer tvolck maecte haer groot.
En{de} die veelheyt van dye inden Heere gheloefden, vermeerderde van mannen ende vrouwen
alsoe dat si de crancken wt brochten op dye straten, en{de} leydense in bedden, en{de} koetsen op dat die scaye van Petrus comende, te minsten yemant van haer besceme{n} soude en{de} al te samen verlost souden mogen worden, van haeren siecten.
En{de} daer is ooc een menichte van die omliggende steden te Ierusalem gecomen, aenbrengende die siecke{n}, en{de} die vande{n} onreyne{n} gheesten gequelt werde{n}, die welcke al gesont gemaect werden.
Ende die prince der priesteren opstaende, en{de} al die met he{m} ware{n}, dwelc is die sect der Saduceen, veruult zijnde van nidicheyt,
hebbe{n} die hande{n} in die Apostolen geslegen, en{de} hebben haer geset in die gemee{n} geuankenis.
Maer die engel Gods heeft in die{n} nacht op gedae{n} die dore vande{n} kercker, en{de} haer wt geleyt hebbende, heeft geseyt,
Gaet en{de} inde{n} tempel staende, spreect de{n} volcke alle die woorde{n} van desen wege
En{de} als si dit gehoort hadde{n}, zijn si inde{n} dageraet gegaen inden te{m}pel, ende leerden. En{de} die prince der priestere{n} comende, en{de} die met he{m} ware{n}, hebben tsame{n} geroepen den raet, en{de} al die oudere{n} der kindere{n} va{n} Israel, en{de} hebben toten kercker gesonden om dat si voort gebrocht soude{n} worde{n}.
En{de} als die dienaers gecome{n} ware{n}, en{de} de{n} kercker geopent zijnde, haer niet gheuonde{n} en hadden, weder om gecome{n} zijnde, hebben gebootscapt,
seggende, Wi hebbe{n} de{n} kercker geuonde{n} geslote{n} met alle neersticheit en{de} die bewaerders buite{n} staende voor die dore{n}. Maer als wi hem op gedaen hadde{n}, en hebben wi daer niemant in gheuonde{n}.
En{de} als dese woorden gehoort hadden die meesters vande{n} tempel, en{de} die prince{n} der priestere{n}, so twifelde{n} si van haer, wat dinc dattet worden soude.
En{de} een tot haer comende, heeft haer gebootschapt, Siet, die mannen die ghi inden kercker geset hadt zijn inde{n} tempel staende, en{de} leerende tvolc
Doe{n} hebben die te{m}pel meesters, en{de} die dienaers henen gegaen, en{de} hebben haer ghehaelt sonder gewelt, want si vreesde{n} tvolc dat si niet gesteent en soude{n} worde{n}.
En{de} als si haer gehaelt hadde{n}, hebben si haer gheset inden raet. En{de} die prince der priestere{n}, heeft haer geuraecht,
seggende, Ghebiedende, hebben wi v geboden, dat ghi niet en soudt leere{n} in desen naem, En{de} siet, ghi hebt Ierusalem veruult met v leeringhe en{de} ghy wilt tbloet van desen mensche op ons brenghen.
Petrus, en{de} die Apostolen antwoordende hebben geseyt, Het is va{n} noode datme{n} Gode meer gehoorsaem is, dan den menschen.
God onser vaderen die heeft Iesum verwect, welcken ghi gedoot hebt, hange{n}de aen dat hout.
Desen prince en{de} behouder, heeft God verheuen met zijnder rechter hant, om te geuen penitencie Israel, en{de} verghifnis der sonden.
En{de} wi zijn getuigen deser woorden, ooc die heylige gheest, dien God gegeuen heeft allen die hem gehoorsaem zijn.
En{de} als si dit gehoort hadde{n} werden si tweedrachtich, en{de} dachten haer te dooden.
En{de} een Pharizeeus inden raet opstaende, genae{m}t Gamaliel, een doctoer vander wet, die groot gerekent was bi al tvolck, heeft geboden dat die Apostolen een weynich buyten gaen soude{n}.
En{de} heeft tot haer geseyt, Ghi mannen van Israel, siet voor v va{n} dese mensche{n}, wat ghi doen sult,
wa{n}t voor dese dagen is geweest Theudas, seggende, dat hi wat groots was, den welcke{n} aenhinge{n} een getal van ontrent vier hondert mannen, die welcke ghedoot is, en{de} al die he{m} geloofden zijn verstroyt, en{de} tot niet gebrocht.
Na desen isser gheweest Iudas Galileus, inden dagen des belijdincs, en{de} heeft veel volcs nae he{m} verkeert, en{de} hi is vergaen, en{de} alsoe veel alsser hem gehoorsaem geweest hadden, zijn verstroyt.
En{de} nv seg ic, bescheyt va{n} dese mensche{n} en{de} laetse wesen, want ist dat desen raet oft werck wten menschen is, hi sal verghaen
Maer ist dattet wt God is, soe en moecht ghijt niet te niet make{n}, op dat ghi niet beuonden en wort te strijden tegen God. En{de} dese sente{n}cie, hebbe{n} al die ander geuolcht
En{de} als si die Apostolen geroepen hebben hebben si haer, geslage{n} wesende, gebode{n}, dat si niet spreken en souden inden naem Iesu, en{de} si hebben haer quijt gelaten.
En{de} si ghingen, blijde wesende vanden aensicht des raets, want si waerdich ware{n} voor de{n} naem Iesu schandelicheyt te lijde{n}.
En{de} si en hielden nyet op dagelics inde{n} tempel, en{de} bi die huysen te leeren, en{de} te Euangelizeren Iesum Christum.
IN dien daghen, alst getal der discipulen vermeerderde, isser een murmuracie opgeresen, van die Griecken tegen die Hebreeuschen, daerom, want haer weduwen veracht werde{n} inden dagelijschen dienst.
En{de} die twaelue, dye menichte der discipulen tsame{n} roepende, hebbbe{n} geseit Ten is niet recht, dat wi verlaten dwoort Gods, en{de} ter tafelen diene{n}.
Daerom broeders, kiest seuen mannen wt v van goede getuychnisse, vol vande{n} heyligen gheest en{de} wijsheyt, de{n} welcke{n} wi stellen moge{n} op dat werc,
en{de} wi sullen ons beco{m}mere{n} met bidde{n}, en{de} dwoort aen te dienen.
Ende dese woorde{n} behaechde{n} voor de geheel menichte. En{de} si hebben wtuercore{n} Stephanu{m}, een man vol geloofs, en{de} vande{n} heylige{n} geest en{de} Philippum, en{de} Prochorum, en{de} Nicanorem, en{de} Timonem, ende Permena{m}, ende Nicolaum een vremde van Antiochien.
Dese hebben si gheset in die teghenwoordicheyt der Apostelen, en{de} als si gebeden hadde{n}, so hebbe{n}si die hande{n} op haer geleit
En{de} dwoort Gods wies, en{de} tgetal der discipulen wert te Ierusalem zeer vermenichfuldicht, en{de} een groote schare der priestere{n} ware{n} de{n} gelooue gehoorsaem.
Stephanus vol va{n} gracie{n}, en{de} stercheyt, thoonde wonderlichede{n} en{de} groote teekene{n} int volc
En{de} daer zijn sommige opgestae{n} wter Synagoge, die genoe{m}t wort, vande{n} Libertine{n} en{de} van Cyrene{n}, van Alexandrine{n}, en{de} van Cilicie{n}, en{de} va{n} Asie{n}, disputerende met Stephano.
En{de} si en mochte{n} niet wederstae{n} die wijsheyt, en{de} de{n} gheest die daer sprac.
Doen hebben si toegemaect mannen die welcke segghen souden. Wy hebben hem hooren blasphemighe woorden segghen, teghen Moysen ende God.
Ende si hebben tvolc beroert, ende de ouders, ende de Scriben ende oueruallende, hebben si hem geuangen, en{de} hebbe{n} he{m} inde{n} raet gebrocht,
ende hebbe{n} daer valsche getuyge{n} gestelt, welcke segge{n} soude{n}, Dese mensch en hout niet op te spreke{n} woorde{n} tege{n} dese heilige plaetse en{de} wet,
wa{n}t wi hebbe{n} he{m} hoore{n} seggen, Dese Iesus van Nazareth, sal die plaetse verderuen, ende die insettinghe veranderen die Moyses ons geleuert heeft.
Ende al die inden raet sate{n}, hem aensiende, hebben gesien zijn aensicht, als eens Engels aensicht.
ENde die prince der priestere{n} heeft geseyt, oft he{n} dese dinghe{n} aldus hebben soude{n}?
En{de} hi heeft geseit. Ghi manne{n}, broeders, ende vaders, hoort, God der glorien heeft geopenbaert onsen vadere Abraha{m}, doen hi in Mesopotamia was, eer dat hi in Charram woonde,
en{de} heeft tot he{m} geseit Gaet wt v lant, en{de} wt v maechschap, en{de} coemt int landt dat ick v wijsen sal.
Doen is hi ghegaen wt dat lant der Caldeen, en{de} heeft gewoont in Charram. En{de} van daer na dat zijn vader gestorue{n} is, heeft hi hem ouer gebracht in dit lant, daer ghi nv in woont.
En{de} hi en heeft he{m} daer in ghee{n} erf gegeue{n}, niet eene{n} voetstap, en{de} hi heeft he{m} beloeft dit he{m} te geue{n} te besitte{n}, en{de} zijn saet na he{m}, als hi noch gheenen sone en hadde.
En{de} God heeft also ghesproke{n}, dat zijn saet soude worde{n} inwoonders in een vremt la{n}t en{de} dat si haer onder eyge{n}dom brenge{n} souden, en{de} qualic handelen vier hondert iare{n}.
En{de} de heydens die{n} si diene{n} sullen, die sal ic ordeelen <parens>seyt die heere.</parens> En{de} daer na sullen si wtghaen, en{de} sullen mi dienen in dese plaetse.
En{de} hi heeft he{m} gegeue{n} dat testame{n}t des besnidenis, en{de} dese heeft ghewonnen Isaac, en{de} heeft hem besneden de{n} achtsten dach, en{de} Isaack Iacob, en{de} Iacob die .xij. patriarchen.
En{de} die patriarche{n}, door nidicheit bewegen wesende, hebbe{n} Ioseph vercoft in Egipten.
En{de} God was met he{m}, en{de} hi heeft he{m} wtgenome{n} wt al zijn tribulacie, en{de} heeft he{m} gegeue{n} gracie en{de} wijsheyt, voor Pharao, den coninc van Egipte{n}, En{de} hi heeft he{m} geset een ouerste ouer Egipte{n}, en{de} ouer al zijn huys.
En{de} daer is eenen dyere{n} tijt gecome{n}, op al tlant van Egipte{n}, en{de} Chanaa{n}, en{de} een groote bangicheyt, en{de} onse vaders en vonde{n} gheen spijse.
En{de} als Iacob gehoort had, datter core{n} was in Egipte{n}, heeft hi onse vaders eerstwerf gesonden,
ende als hi haer anderwerf gesonden hadde, so is Ioseph va{n} zijn broeders bekent geworde{n}, en{de} Iospehs geslachte is Pharaoni bekent geworde{n}.
En{de} als Ioseph eene{n} bode gesonden hadde, heeft hi Iacob sine{n} vader tot he{m} ontbode{n}, en{de} al zijn maechschap, tot .lxxv. sielen
En{de} Iacob is neder geclomme{n} in Egipten En{de} hi is gestorue{n}, en{de} onse vaders,
en{de} si zijn ouergebrocht in Siche{m}, en{de} int graf geleyt dwelc Abraha{m} ghecocht heeft om tsilueren ghelt, va{n} die kindere{n} van Emor een sone van Sichem.
En{de} als die tijt des beloftenis nakede, daer God af geswore{n} had Abraha{m}, so ist volck gewassen, en{de} is vermenichfuldicht in Egipten,
tot datter een ander coninc opgestae{n} is, die Ioseph niet gekent en hadde.
Dese bedrieghende onse geslachte, heeft onse vaders gequelt, dat si die kindere{n} verworpe{n} soude{n}, op dat dye vruchte{n} niet leuendich wesen en souden.
In die{n} selue tijt is Moyses gebore{n}, en{de} heuet Gode aengenae{m} gheweest, die welcke geuoet is drie maende{n} in zijns vaders huis
En{de} wt geset zijnde, heeft he{m} die dochter va{n} Pharao genome{n}, en{de} heeft he{m} geuoet haer seluen tot een sone.
En{de} Moyses is geleert in alle wijsheyt der Egiptenare{n}, en{de} hi was machtich in wercken, en{de} woorde{n}.
En{de} als hi out was eene{n} tijt va{n} .xl. iare{n}, So is he{m} inde{n} sin gecomen, dat hi versoecken soude zijn broeders, de kindere{n} van Israel,
En{de} als hi ghesien hadde, datter eenen onghelijck ghedaen worde, heeft hi hem beschermt, en{de} als hy den Egiptenaer geslage{n} hadde, soe heeft hi gewroken den ghene{n} die ongelijck leedt.
En{de} hi meende, dat zijn broeders souden verstae{n} hebben, dat God haer soude salicheyt geuen door zijn hant, Maer si en hebbe{n}t niet verstae{n}.
En{de} tsander daechs heeft hi twee va{n} haer gesien kiuende, en{de} hi heeft haer tot eendrachticheit gebracht segge{n}de, Manne{n}, ghi zijt broeders, waero{m} doet ghi malcandere{n} leedt?
Maer die ghene die daer ongelijc dede sine{n} naesten, die heeft he{m} verdreue{n}, seggende, Wie heeft v eenen prince en{de} rechter ouer ons gestelt?
Wilt ghi mi doode{n}, gelijc ghi ghistere{n} den Egiptenaer ghedoot hebt?
Ende door dat woort is Moyses geulode{n}, en{de} is geworde{n} een vremdelinck int lant va{n} Madia{n}, daer hi twee sonen ghewonnen heeft.
En{de} als veertich iaeren veruult waren, so heeft he{m} gheopenbaert in die woestine des berchs van Sina die engel des heere{n} in een vierighe brant des dorens.
En{de} alst Moyses gesien heeft, heeft hi he{m} verwondert vande{n} gesicht. Voort, als hi daer by qua{m}, om te besien, is die stemme des heere{n} tot he{m} geschiet, seggende,
Ic ben die God van uwe{n} vadere{n}, God van Abraha{m}, God van Isaac, en{de} God van Iacob. En{de} Moyses beuende geworden, en dorstet niet aen sien,
Ende die heere, heeft he{m} geseyt, Ontbint die schoene{n} van v voeten, want dye plaetse daer ghi in staet, dat is heilige aerde,
siende heb ic gesien, die tribulatie van mijn volck, dat in Egipte{n} is, en{de} haer suchtinge heb ic gehoort, en{de} ic be{n} neder gedaelt om dat ick haer daer wt verlossen soude. En{de} nv coemt, en{de} ic sal v seynde{n} in Egipte{n}.
Dese Moyses, die{n} si versaect hebbe{n}, seggende, Wie heeft v geset eenen prince en{de} rechter? Desen had God gesonden, eenen prince en{de} verlosser, door die hant des Engels, die he{m} geopenbaert hadde, inden doren.
Dese heeft haer wt geleyt, thoonende wonderlichede{n} en{de} teekene{n} in Egipte{n}, en{de} in die roode zee, en{de} in die woestine, veertich iaren lanck.
Dit is Moyses, die den kinderen va{n} Israel geseyt heeft, God sal v eenen propheet verwecken, wt v broedes, mijns ghelijck, dien sult ghi hooren.
Dit is hi, die in die vergaderinge gheweest heeft, met den engel in die woestine die he{m} sprac inde{n} berch Sina, en{de} met onse vaders, die ontfanghen heeft dat leuende woort, op dat hijt ons geue{n} soude.
De{n} welcken, onse vaders niet en hebben willen gehoorsaem wesen, maer si hebbent verworpen, en{de} zijn afgekeert met haer herten tot Egipten,
seggende tot Aaron, Maect ons goden, die ons voorgae{n}, want wi en wete{n} niet, wat desen Moysi geschiet is, die ons gebrocht heeft wt tlant van Egipte{n}.
En{de} si hebben een calf gemaect in dien dagen en{de} hebben dat beelt, offerhande gebrocht en{de} si verblide{n} haer, va{n}t werc haerder hande{n}.
En{de} God die heeft he{m} selue{n} omgekeert en{de} heeft haer geleuert, dat si soude{n} dienen de gesteltheyt des hemels, alsser gescreue{n} staet inde{n} boec vanden propheten, O ghi huys van Israel, Hebt ghi mi offerhande{n} oft ghifte{n} geoffert, in veertich iare{n}, in die woestenije?
En{de} ghi hebt ontfange{n} dat Tabernakel van Moloch, en{de} dat gesterrente ws Gods Rempham, figueren, die ghi gemaect hebt, om die aen te bidden, en{de} ick sal v ouer brenghen voor bi Babilonien.
Die Tabernakel des ghetuychnis, is geweest met ons vaders in die woestine gelijc als God haer geordineert had, sprekende tot Moysen, dat hijt maken soude, na de gedaente die hi gesien had,
dwelc onse vadere{n} die daer na gecome{n} zijn, ooc met Iesu gebrocht hebben, in dat besit der heydene{n}, die God verdreue{n} heeft va{n}t aensicht onser vadere{n}, totte{n} dage{n} va{n} Dauid,
Welc gracie voor God geuonde{n} heeft, en{de} heeft begheert, dat hi eenen Tabernakel vinde{n} mochte voor God, den God va{n} Iacob.
En{de} Salomon heeft he{m} een huys ghetimmert.
Maer die alderhoochste, en woont niet in tempelen van handen gemaect, gelijck die propheet seyt,
Die hemel is mine{n} stoel en{de} die aerde dat voetscabel van mijn voeten. Wat huys sult ghi mi timmeren, seyt die Heere? oft wat plaetse isser voor mijn ruste?
En heeft mij{n} ha{n}t n{iet} al dit gemaect?
Hartneckige, en{de} onbesneden van herten en{de} ooren, ghi wederstaet altijt den heyligen gheest, geliken v vaders waren, also zijt ghi mede.
Wien vanden propheten, en hebben uwe vaders nyet veruolcht? En{de} si hebben gedoot die ghene, die vercondichden vanden toecoemst des rechtuaerdige{n}, wie{n}s verraders en{de} dootslagers ghi nv zijt geweest,
die de wet ontfangen hebt, door die beschickinghe der engelen, en{de} en hebtse niet gehouden.
Dit hoorende, werden si in haer herten gesneden, en{de} knersten met haer tanden tegen hem.
Maer als hi vol vande{n} heylige{n} gheest was, en{de} die oogen inden hemel geslaghen had, heeft hi die glorie Gods ghesien, en{de} Iesum staende aen die rechter ha{n}t Gods. En{de} hi heeft gheseyt, Siet, ic sie die hemelen open gedae{n}, en{de} den sone des menschen staende aen die rechter hant Gods.
En{de} met grooter stemme luyde roepende, hebben si haer ooren ghestopt, en{de} hebben eendrachtelic een oueruallinge tegen hem gedaen,
en{de} he{m} wt die stadt geworpen hebbende, steende{n} hem, en{de} die getuygen hebben die cleederen af geleyt, by die voeten van eenen iongelinck, genoemt Saulus,
en{de} si steenden Stephanum, aenroepende, en{de} seggende, Heere Iesu, ontfanct minen gheest.
En{de} met ghebogen knien, heeft hy met luyder stemmen geroepen, seggende Heere, en rekent haer dese sonde niet. En{de} als hi dit gheseyt hadde, heeft hi geslapen inden heere.
ENde Saulus, was consenterende in zijn doot.
En{de} in die{n} dach, isser een grote veruolginge geschiet, tege{n} die kercke, die te Ierusalem was, En{de} zijn alle gader verstroyt, door die landen van Iudea, en{de} Samaria, behalue{n} die Apostolen.
En{de} goduruchtige manne{n}, hebben Stephani beschict, en{de} hebben een groot gescrey ouer hem gemaect.
En{de} Saulus vernielde die kercke, ingaende door die huysen, manne{n} en{de} vrouwen treckende, leuerde hise in die geuangenis.
Daerom, die verstroyt waren, doorgingen vercondigende dwoort Gods.
En{de} Philippus, is gecome{n} in een stadt va{n} Samaria, en{de} predicte haer Christu{m}.
En{de} de scharen mercte{n} opt ghene, dat van Philippo geseyt wert, eendrachtelic hoorende en{de} siende die teekene{n} die hi thoo{n}de,
Want die onreyne gheesten ginge{n} wt, roepende met luyder stemme{n}. En{de} veel vergichtige, en{de} crepele, zijn gesont geworde{n}.
Ende een groote blischap isser in die stadt gesciet.
En{de} een man, genaemt Symon, die te voren in die stadt swerte consten gepleecht had, en{de} tvolck van Samaria verleydende seggende dat hi wat groots was,
welcke{n} si alle gader gehoor gaue{n}, van die minste totte{n} meesten, seggende, Dit is die cracht Gods, welcke die groote is genoemt.
En{de} si gauen he{m} gehoor, want hi haer langhe tijt, met swartte consten verdwaest had.
Maer als si Philippo gelooft hadden, predikende van dat rijck Gods, ende vanden naem Iesu Christi, so werde{n} daer gedoopt mannen en{de} ooc vrouwen.
Doen geloofde Symo{n} selfs mede. En{de} als hi gedoopt was so hinc hi Philippo aen. En{de} siende teekene{n} en{de} crachten, so verwonderde hi he{m} zeere.
En{de} als die Apostolen die te Ierusalem waren, ghehoort hadden, dat Samarien dwoort Gods ontfanghen hadde, hebben si tot haer gesonden Petrum, en{de} Ioanne{m}.
Die welcke, als si neder geclomme{n} waren hebben voor haer gebeden, dat si den heyligen gheest ontfangen souden,
want hy noch in gheen van haer ghecomen was, maer si waren alleen gedoopt, inden nae{m} des Heeren Iesu.
Doen leyden si die handen op haer, ende si ontfinge{n} den heylige{n} gheest.
Ende als Simon ghesien hadde, dat die heylighe gheest ghegeuen wert, door dopleggen der handen van die Apostolen heeft hi haer ghebrocht ghelt,
seggende, Gheeft mi ooc dese macht, op dat, so wie{n} ick die hant oplegghen sal, den heylighen gheest ontfange. En{de} Petrus, heeft tot he{m} geseyt,
V ghelt si met v tot verderfenis, want ghi ghemeynt hebt die gaue Gods met ghelt te besitten.
Ghy en hebt gheen deel, noch lot in dit sermoen, want v herte en is niet recht voor God.
Daerom doet penitencie, van dese uwe boosheit, en{de} bidt God, oft bi auontuer v die ghedachte ws herten vergeuen werde.
Want ic sie, dat ghi zijt in galle des bitternisse, en{de} in ee{n} ba{n}t des ongerechticheyts.
En{de} Simo{n} antwoordende, heeft geseyt, bidt ghi bi den heere voor mi, op datter niet op mi en come, va{n} tgene, dat ghi geseit hebt.
En{de}, si getuycht en{de} gesproke{n} hebbende dwoort Gods, zijn weder om gecomen te Ierusalem, en{de} veel steden der Samaritanen predicten si dat Euangelie.
En{de} die engel des heeren, heeft tot Philippum gesproken, segghende, Staet op, ende ghaet suydtwaerts totten wech, die neder daelt, van dye stadt van Ierusalem, totter stadt Gasam. Dese is woest.
En{de} opstaende, is hi henen gegaen, en{de} siet een man een Moriaen een dienaere machtich, va{n} Candace die coninginne der Morianen, de welcke was ouer haer geheele schat, dese was te Ierusalem gecome{n}, om aen te bidde{n},
en{de} hi qua{m} weder om sittende op sinen wage{n}, en{de} las Esaya{m} de{n} propheet
En{de} die gheest heeft tot Philippu{m} geseyt, Gaet aen, en{de} voecht v bi desen wage{n}.
En{de} Philippus aenloopende, heeft ghehoort, dat hi Esaya{m} den propheet las, en{de} heeft geseyt, Meyndy ooc te verstae{n} dat ghi leest?
En{de} die, heeft gheseit, En{de} hoe mach ict, ten ware dat mi yema{n}t wees? En{de} hi heeft Philippu{m} gebeden, dat hi opclimme{n} soude, en{de} met he{m} sitte{n}.
En{de} die plaetse va{n} die scrift die hi las was dese, Ghelijc een scaep, is hi totter doot geleit, en{de} als een la{m} voor die gene, die he{m} scheert sonder stem, also heeft hi sinen mont niet opgedae{n}.
In ootmoedicheit is zijn oordeel wech ghenomen, wie sal zijn geboorte vertellen? Wa{n}t zijn leue{n} sal vant aertrijc genome{n} worde{n}.
En{de} die dienare a{n}twoorde{n}de Philippo, heeft geseyt, Ic bid v van wien seyt die propheet dat, van he{m} seluen, oft van yemant anders?
En{de} Philippus, sinen mont op doende, en{de} beginnende va{n} dese scriftuer af, heeft he{m} Iesum ghepredict.
En{de} als si ouer wech voere{n}, zijn si tot een water gecome{n}, en{de} die dienare heeft geseit, Siet water, Wat verbiet mi gedoopt te worde{n}?
En{de} Philippus heeft geseyt, Ist dat ghi wt gantser herten ghelooft, so muechdy. En{de} antwoordende, heeft hi geseyt, Ic geloof, dat Iesus Christus die sone Gods is.
En{de} hi heeft gebode{n} dat die wage{n} staen soude. En{de} si zijn beyde af gegae{n} int water, Philippus en{de} die dienare tsamen, en{de} hi heeft he{m} ghedoopt.
En{de} als si wten water op geclomme{n} waren, so heeft die gheest des heere{n} Philippu{m} wech genome{n}, en{de} die dienare en heeft hem niet meer gesie{n}, En{de} hi ginc ouer sine{n} wech, blide wesende.
Maer Philippus is geuonde{n} in Azote{n}, En{de} doorgae{n}de predicte hi alle steden, tot dat hi quam tot Cesaream.
ENde Saulus, noch dreygemente{n} en{de} slagen blasende, teghe{n} die discipulen des heere{n}, is totte{n} prince{n} der priestere{n} ghegaen,
en{de} heeft brieue{n} va{n} he{m} begeert in Damascu{m}, tot die Sinagoge{n}, op oft hi eenige manne{n} oft vrouwe{n} van desen wege beuo{n}den hadde, die gebonde{n} brengen soude te Ierusalem.
En{de} als hi reysde, ist geschiet, dat hi naecte bi Damascum. En{de} haesteliken heeft he{m} een licht vande{n} hemel omschenen,
en{de} in die aerde geuallen zijnde, heeft een stemme gehoort, he{m} seggende, Saule Saule, wat veruolcht ghi mi?
En{de} hi heeft gheseyt, Heere, wie zijt ghi? En{de} die Heere heeft gheseyt, Ic ben Iesus, dien ghi veruolcht.
Het is v hert teghen den prickel te stoote{n}. En{de} beuende en{de} verscricke{n}de, heeft geseyt, Heere, wat wilt ghi dat ic doe? En{de} die Heere sprack tot he{m},
Staet op, en{de} gaet inde stadt, en{de} daer sal v geseyt worde{n} wat v van noode is te doen. En{de} die mannen die zijn mede gesellen waren, inden wech, stonden verbaest, die stemme hoorende, nochtans niemant siende.
En{de} Saulus is opgestae{n} vander aerde, en{de} met ope{n} ooge{n} en sach hi niema{n}t. Maer metter hant he{m} leydende, brochten si he{m} in Damascum.
En{de} hi was daer drie daghen niet siende, en{de} en heeft niet gegeten, noch ghedroncken.
En{de} daer was een discipel in Damasco, genoe{m}t Ananias, en{de} die Heere heeft door een visioen tot he{m} gheseyt, Anania. En{de} hy heeft geseit, Siet, ic ben hier Heere.
Ende die Heere sprac tot he{m}, Staet op en{de} gaet in een straet, welcke genoemt wort die rechte, en{de} soect in Iudas huys, Saulum ghenoemt van Tarsen, want siet, hi bidt,
En{de} hi heeft gesien eene{n} man genoe{m}t Ananias incomende, en{de} he{m} die handt oplegghende, op dat hi tghesichte onfanghen soude.
En{de} Ananias heeft geantwoort, Heere, Ic heb van velen van desen man gehoort wat grooter quaet hi v heylighe{n} ghedaen heeft te Ierusalem.
En{de} dese heeft machte vanden prince{n} der priestere{n}, om te binden alle die uwen naem aenroepe{n}.
En{de} die Heere heeft tot he{m} geseyt, Gaet, want dese is mi een wtuercore{n} vat, om te drage{n} minen name voor die heydenen, en{de} coningen, en{de} kinderen van Israel,
want ic sal he{m} thoone{n}, hoe veel dat hi om mine{n} nae{m} lide{n} moet.
En{de} Ananias is henen gegaen, ende int huys gecomen, ende hem die hant op leggende heeft geseit, Saule broeder, die heere Iesus die v gheopenbaert heeft inden wech, daer ghi door quaemt, die heeft my ghesonden, op dat ghy tghesicht ontfanghen soudet, ende veruult worden metten heylighen gheest.
Ende ter sont zijnder van zijn ooghen gheuallen, gelijc schellen va{n} vissche{n}, en{de} hi heeft tgesichte ontfange{n}. En{de} opstaende, is ghedoopt,
en{de} als hi spijs ghenomen hadde, soe is hi ghesterct. En{de} Saulus heeft met die discipulen die te Damasco ware{n}, een deel dage{n} geweest
En{de} ter stont predicte hi Christu{m} in die Synagoge, dat dese was die sone Gods.
En{de} si verwonderde{n} he{n} alle die dit hoorde{n}, ende seyde{n}. En is dese niet, die welcke te Ierusale{m} beuocht die gene die desen nae{m} ae{n}riepe{n}? en{de} hi is hier daero{m} gecome{n}, op dat hi haer gebonden soude brengen totten prince der priestere{n}.
En{de} Saulus wert veel meer gesterct, en{de} beschaemde die Iode{n} die in Damasco woonde{n}, vast seggende dat dese is Christus.
En{de} alst veel daghen geleden was, hebbe{n} die Iode{n} onder haer eene{n} raet gehoude{n}, om he{m} te doode{n}.
Maer haer lage{n} zijn Saulo beke{n}t geworde{n}. En{de} si bewaerde{n} die poorte{n} dach en{de} nacht, op dat si he{m} dooden souden.
En{de} die discipulen he{m} nemende in de nacht, hebbe{n} he{m} ouer de{n} muer af gelaten, in een mande neder latende.
En{de} als Saulus te Ierusalem gecome{n} was, so arbeyde hi he{m} te voege{n} bi de discipulen, en{de} si vreesden hem alle gader, niet geloouende dat hi een discipel was.
Ende Barnabas he{m} nemende, heeft he{m} totten Apostolen geleyt, en{de} heeft haer vertelt, hoe dat hi den heere inden wech gesien hadde ende dat hy hem ghesproken hadde, ende hoe dat hi in Damasco getrouwelic ghewracht hadde, inde{n} naem Iesu.
En{de} hi was met haer ingaende en{de} wtgaende, te Ierusalem, getrouwelic doende inde{n} naem des heere{n},
en{de} hi sprac en{de} disputeerde tegen die griecke{n}, maer si sochte{n} he{m} te doode{n}.
Dwelc alst die broeders bekent hadde{n}, so hebben si he{m} tot Cesarea{m} geleyt, en{de} wt gesonde{n} tot Tarsum.
Aldus so hadde die kercke vrede door geheel Iudeen en{de} Galilee{n} en{de} Samarien, en{de} si werde{n} ghesticht, wandelende in de vreese Gods, en{de} door die vertroostinge des heylighen gheests werde{n} si veruult.
En{de} het is gebuert dat Petrus als hijse al door wandelde, ooc gecome{n} is totte{n} heylighen die tot Lidde woonden.
En{de} hi heeft daer eene{n} mensch geuonden genoemt Eneas, nv bi na acht iaer int bedde liggende, welcke was gichtich.
En{de} Petrus heeft he{m} geseit, Enea, Die heere Iesus Christus die make v gesont, Staet op en{de} vermaect v selue{n} tbedde. En{de} ter stont is hi opgestae{n}
en{de} si hebben hem alle gesien die tot Lidde woonden en{de} tot Assarone, die welcke tot den heere bekeert zijn.
En{de} te Ioppe was een discipulinne, ghenoemt Tabita, dwelcke beduit zijnde, hiet Dorcas. Dese was vol van goede wercke{n} en{de} aelmissen, die si gaf.
En{de} het is geschiet in die{n} dage{n}, dat si siec wesende, starf, welcke als zijse gewassche{n} hadde{n}, hebben haer op den solder geleyt.
En{de} als Lyda by nae Ioppen was, en{de} die discipulen gehoort hadden, dat Petrus daer in was, hebbe{n} si gesonden tot he{m} twee mannen, biddende dat hijs he{m} niet en liet verdriete{n} tot haer te comen.
En{de} Petrus opstaende, is met haer gecomen. En{de} als hi gecomen was, hebbe{n} si hem op den solder geleyt, en{de} alle die weduwen stonden ront om hem screyende en{de} thonende hem die rocken en{de} cleedere{n} welcke Dorcas haer maecte.
En{de} als si alle buyten geiaecht waren, so heeft Petrus met gebogen knieden gebede{n}, en{de} gekeert zijnde tottet lichae{m}, heeft hi geseyt, Tabitha, staet op. En{de} si heeft haer ooge{n} opgedae{n}, en{de} als si Petrum gesien hadde, so heeft si weder geseten,
ende haer die hant gheuende heeft hi haer opgerecht, en{de} als hi die heyligen en{de} weduwe{n} geroepe{n} hadde, soe heeft hi haer leuendich ghetoont.
En{de} dat is bekent gheworden, door geheel Ioppen, en{de} veel hebben inden Heere ghelooft.
En{de} het is gebuert, dat hi veel dagen bleef te Ioppen, by Simonem den leertouwer.
ENde daer was een man te Cesarea, genoemt Cornelius Centurio, vande{n} bende welcke hiet die Italiaensche,
religioes en{de} God vreesende met alle zijn huys, veel aelmissen den volcke geuende, en{de} altijt god bidde{n}de.
Dese heeft gesie{n} door een visioe{n} openlic, omtrent der negender vre{n} van de{n} dach, de{n} engel Gods tot he{m} ingae{n}de, en{de} he{m} seggende, Corneli.
En{de} hi aensiende he{m}, en{de} met vreese beuange{n}, heeft geseit Wie zijt ghi Heere? Ende hi heeft hem geseyt, V gebeden en{de} v aelmissen zijn opgeclomme{n}, totter gehoochnisse in die tegenwoordicheyt Gods,
En{de} seyndt v manne{n} tot Ioppen, en{de} ontbiet Symonem, die mede ghenoemt wort Petrus.
Dese is ghelogeert by Symone{m} eenen leertouwer, die een huys heeft bider zee. Dese sal v segge{n} wat v van noode is te doen.
En{de} als die engel wech gegaen was die hem sprac, so heeft hi twee van sinen huysgesin geroepen, en{de} eenen ruyter die God vreesde wt die he{m} onderdanich waren,
den welcke{n} als hijt al vertelt hadde, heeft haer te Ioppen gesonden.
En{de} daechs daer na als si reysde{n}, en{de} bi der stadt quamen, is Petrus int opperste vanden huyse geclommen, om te bidden, ontrent die seste vre.
En{de} als hi hongerde, woude hi spijs proeue{n}, en{de} si die spijs bereydende, so is een optreckinge des herte{n} op he{m} geuallen.
En{de} hi heeft gesien den hemel op gedae{n}, en{de} neder comende tot he{m} een vat gelijc een groot linde{n} laken, met vier hoecken tsamen gebonden, vanden hemel totter aerden neder gelaten worden,
in welcke waren alle vieruoetige dieren des aerde, en{de} cruypende dieren, en{de} voghelen des hemels.
En{de} daer is een stemme tot he{m} ghesciet, Petre, staet op, slaet doot, en{de} eet.
En{de} Petrus heeft geseyt, dat si verre van mi, Heere, Want ick noyt yet gemeens en{de} onreyns ghegeten en hebbe,
en{de} die stemme weder om tot he{m}. Dat Godt ghereynicht heeft, en segt ghi dat niet gemee{n}.
En{de} dit is ten derde{n} mael geschiet. En{de} t vat is weder om inden hemel genomen.
En{de} als Petrus twifelde bi hem seluen wat dat visioen was, dat hi gesien hadde siet, de mannen die van Cornelio gesonde{n} waren, geuraecht hebbende, na Simons huys, hebben ghestaen voor die door.
En{de} als si daer een wt geroepen hadde{n}, vraechden si, oft Simo{n}, die mede Petrus genoe{m}t wort, daer herberch hadde.
En{de} als Petrus dochte vant visioe{n}, soe heeft he{m} die gheest geseit, Siet, drie mannen soecken v,
aldus staet op, en{de} climdt af, ende gaet met haer, niet twifelende, Daerom, want ic haer gesonden hebbe.
En{de} Petrus af comende tot die mannen, heeft geseyt, Siet ic ben die ghene die{n} ghi soect, Wat is die saeck, daer ghi om gecomen zijt?
Welcke hebben gheseit, Cornelius Centurio, een rechtuerdich man, en{de} God vreesende, ende een goet getuych hebbende van alt Ioetsche volc, die is door beuel vermaent vande{n} heylige{n} engel, dat hi v ontbieden soude in zijn huys, en{de} woorden van v hooren.
Aldus heeft hy haer <parens>ingeroepen zijnde</parens> ter herberge{n} ontfanghen. En{de} tsanderen daechs, is Petrus met haer gereyst, en{de} sommige vande{n} broederen va{n} Ioppe{n} zijn he{m} geuolcht.
En{de} tdaechs daer na zijn si in Cesarea{m} gecome{n}. En{de} Cornelius verwachtende haer, tsame{n} geroepen hebbende zijn magen en{de} vrienden.
En{de} alst gesciet is dat Petrus ingecome{n} was, soe is Cornelius he{m} te gemoet gecome{n}, en{de} voor zijn voete{n} vallende, heeft he{m} aengebeden.
Maer Petrus heeft he{m} opgherecht, seggende, Staet op, en{de} ic ben ooc een mensche.
En{de} sprekende met he{m}, is hi ingegaen en{de} hi heefter veel geuonde{n}, die daer te samen gecome{n} waren,
en{de} heeft tot haer geseyt, Ghi weet, dattet eene{n} Iode niet gheoorloeft en is geuoecht te worden, oft te come{n} tot eene{n} vremdelinc, Maer God heeft mi bewesen, dat ic gheene{n} mensch gemee{n} oft onreyn heete{n} en soude,
waerom ic ontboden zijnde, sonder toeuen gecome{n} ben. Aldus vraech ic, om wat saecke hebt ghi mi ontboden?
En{de} Cornelius heeft geseit van nv den vierden dach, was ic te nege{n} vren biddende in mijn huys, ende siet, een man heefter voor mi gestaen in een blinckende cleet, en{de} heeft geseyt,
Corneli, V gebet is verhoort, en{de} v aelmissen zijn in gehoochnis ghehouden in Godts aensicht.
Daero{m} sendt in Ioppe, en{de} ontbiet Symonem, die mede genoe{m}t wort Petrus, Dese is geherbercht in die huysinge va{n} Symo{n} de leertouwer bi die zee, die welcke als hy coemt, v spreke{n} sal.
Daero{m} heb ic ter stont tot v gesonde{n}, en{de} ghi hebt welgedaen dat ghi gecome{n} zijt. Daero{m} zijn wi alle hier tegenwoordich voor God, op dat wi mogen hooren al tghene dat v vande{n} Heere geboden is.
En{de} Petrus sinen mont op doende, heeft geseyt, Inder waerheyt heb ic beuonde{n}, dat God en is ghee{n} wtnemer der persone{n},
maer in alderley nacien, die God vreest, en{de} rechtueerdicheyt doet, die is he{m} aengenaem.
Twoort heeft God gesonde{n} den kindere{n} va{n} Israel, vercondigende vrede door Iesum Christu{m}, Dese is die Here va{n} allen.
Ghi weet dat woort dat verbreet is door geheel Iudee{n}, beghinnende van Galileen, na dat doopsel dwelc Ioannes predicte,
hoe Godt Iesum van Nazareth gesalft heeft, met den heilige{n} gheest en{de} cracht, die welcke door ghegaen is, wel doende, en{de} gesont makende, al die vanden duyuel verdruct waren, want Godt was met hem.
En{de} wi zijn getuygen, van al dat hi gedaen heeft int Ioetsche lant, en{de} te Ierusalem, welcken ghehangen zijnde aent hout, si gedoot hebben.
Desen heeeft God verwect ten derden dach, en{de} hi heeft hem vertoont, op dat hi openbaer soude worde{n}
niet alle volck, maer den getuygen, daer toe te voren van Godt wtuercoren, ons, die welcke te samen gegete{n} en{de} gedroncke{n} hebben met hem, na dat hi vande{n} dooden verresen is gheweest.
En{de} hi heeft ons gheboden, dat wijt den volcke prediken souden en{de} betuygen, dat hi die ghene is welcke van God geset is, een rechter van leuende en{de} doode.
Dese gheuen alle die propheten ghetuych, verghiffenis der sonden ontfange{n} door sinen naem, al den ghene{n} die in hem gelooue{n}.
Als Petrus noch dese woorden sprac, is die heylighe gheest gheuallen op al die ghene diet woort hoorden.
En{de} dese die va{n}den geslacht der besneden geloofden, also veel alsser met Petro ghecomen waren, hebben he{n} verscrict, dat die gaue des heyligen gheests oock in die Heydens gestort wert,
want si haer met talen hoorde{n}, sprekende, en{de} God groot makende.
Doe{n} heeft Petrus geantwoort, Macher oock yema{n}t dat water verbiede{n}, dat dese niet gedoopt en werden, die den heylige{n} gheest ontfangen hebben, gelijck als wi?
En{de} hi heeft geboden, dat si gedoopt souden worde{n}, inde{n} naem des heeren Iesu Christi. Doen hebben si hem ghebeden, dat hy sommige dagen bliuen soude by haer.
ENde die Apostolen, en{de} broeders, die in Iudeen waren, hebben ghehoort, dat die Heydens ooc twoort Gods ontfangen hadden.
En{de} als Petrus opgeclomme{n} was te Ierusalem, soe disputeerden dye wten besnidenis waren, tegens hem,
seggende, Waerom zijt ghy ingegaen totten mannen die onbesneden zijn, en{de} ghy hebt met haer gegeten?
En{de} Petrus vant beghinsel af verhalende, heeft haer dat in ordinancie beduyt, seggende,
Ic was in die stadt Ioppe biddende, en{de} wt mi seluen getoge{n} zijnde, heb gesie{n} ic een visioe{n}, een vat neder gecomen, ghelijck een groot linden cleet, met de vier hoecken, wt den hemel neder gelaten, en{de} tis gecomen tot mi toe.
In welcke als ick sach, heb ic gemerct, en{de} ghesien vieruoetige dieren des aerde, en{de} beesten, en{de} cruypende dieren, en{de} vogelen des hemels.
En{de} ick heb gehoort een ste{m}me mi seggende, Staet op Petre, slaet doot, en{de} eedt.
Maer ick seyde, Gheensins Heere, wanter niet gemeens oft onreyns oyt in minen mont gecomen is.
Ende die stemme heeft mi wederom gheantwoort wt de{n} hemel, Dat God gereynicht heeft, en segt dat niet ghemeyn.
Ende dat is ten derden mael gehoort, ende al tsamen ist wederom inden hemel ghebrocht.
En{de} siet, terstont ware{n} daer tegenwoordich in den huyse inden welcken ick was, drie mannen van Cesarea ghesonden, tot mi.
En{de} die gheest hadde mi gheseyt, dat ic met haer gaen soude, niet twifelende. En{de} dese ses broeders zijn mi ooc geuolcht. Ende wi zijn ghegaen int huys van die man,
en{de} dese heeft ons vertelt, hoe dat hi eenen enghel tot sinen huyse gesien hadde, die bi hem ghestaen ende gheseyt hadde. Seyndt wt tot Ioppe, en{de} ontbiet Symonem, die mede ghenaemt is Petrus,
die welcke v woorde{n} segge{n} sal, waer door ghi salich sult worde{n}, en{de} al v huys.
En{de} als ick tsermoe{n} begonne{n} had, is die heylige geest op haer geuallen, gelijckerwijs als hi ooc int beghinsel op ons allen geuallen was,
En{de} ick werdt ghedachtich dat woort des heere{n}, dat hi geseyt hadde, Ioannes heeft int water gedoopt, maer ghi sult gedoopt worden door den heylighen gheest.
Aldus ist dat God haer een gelike gaue gegeue{n} heeft, geliken ooc ons die gelooft hebben, inden heere Iesum Christum, wie was ick doch, die verbieden mocht God?
En{de} als si dit gehoort hadden, hebben si geswegen, en{de} hebben God geloeft, seggende, Aldus heeft God oock in die heydens penitencie verleent, totten leuen.
Die ghene die verstroyt waren, wt die tribulatie die opgestaen was, om Stephanus wille, die hebben gewandelt tot Phenice{n} toe, en{de} Ciprus, en{de} Antiochia{m}, nyema{n}t dat woort sprekende, dan alleen den Ioden
En{de} sommighe wt haer waren mannen va{n} Cypro, en{de} Cyrenen, Welcke als tot Antiochien ingegae{n} ware{n}, spraken totten Griecken predikende den heere Iesum.
Ende de handt Godts was met haer, en{de} een groot ghetal der gheloouighen is totten heere bekeert.
En{de} trumoer van dese dinge{n} is ghecomen totten ooren van die kercke die te Ierusalem was, en{de} si hebben Barnabam gesonden tot Antiochien.
Die welcke als hi gecome{n} was, en{de} gracie Gods gesien hadde, so is hi verblijt geweest, en{de} vermaende haer allen, dat si met een opset des herten, volstandich souden Godt aenhangen,
Want het was een goet man en{de} vol vanden heyligen gheest, en{de} geloof. En{de} een groote schare isser den heere toe geuoecht.
En{de} Barnabas is ghereyst tot Tarsum, om Saulum te soecken, welcken als hi geuonden had, heeft he{m} tot Antiochien gebrocht.
En{de} het is gebuert, dat si een gheheel iaer ghemeenschap hadden, met die kercke{n}, en{de} leerden een groote schare. Also, dat die discipulen te Antiochien eerst Cristenen genoemt werden.
En{de} in dese dagen, zijnder van die stadt Ierusalem propheten ouer gecome{n} tot Antiochie{n},
en{de} een wt haer genaemt Agabus opstaende heeft door den gheest te kennen gegeuen, datter eenen grooten honger in alle die werelt comen soude, die welcke gebuert is onder Claudio.
En{de} die discipulen hebben opgeset, na dattet elcx vermocht hulp te senden, den broedere{n} die in Iudeen woonden,
dwelck si ooc gedae{n} hebbe{n}, seyndende totte{n} ouders, door die ha{n}t van Barnabas en{de} Saulus.
OP die selue tijt, sandt Herodes die coninck zijn macht, om te quellen sommighe vander kercke.
En{de} hi heeft gedoot Iacobu{m}, Ioannis broeder, mette{n} swaerde,
En{de} siende dattet den Ioden behaechde, so heeft hi voort gegae{n} om Petru{m} ooc te vangen. En{de} het waren die dagen Azimorum.
Als hi hem dan ooc geuange{n} hadde, werp hi hem ooc inden kercker, leuerende hem ouer te bewaren vierwerf vier ruyteren, willende na Paessche{n} he{m} voor den volcke wt brengen.
En{de} Petrus wert inden kercker bewaert, maer dat ghebet gheschiede voor hem tot God sonder ophouden, vander kercke.
Ende als Herodes he{m} woude voort brengen, inder seluer nacht sliep Petrus tusschen twee ruyters, gebonde{n} met twee ketenen, ende die wachters voor die duere bewaerden den kercker.
En{de} siet, die engel des Heere{n} heeft daer bi gestaen, en{de} een licht scheen in die wooninge, en{de} slaende Petru{m} aen de side, heeft hi hem opgewect, seggende, Staet op haestelic. En{de} die ketenen vielen af, van sinen handen.
En{de} die engel sprac tot he{m}, Scort v op, en{de} doet v solen aen, en{de} hi dede also. En{de} hi seyde he{m}, Slaet v cleet omme, en{de} volcht my.
En{de} wt gaende, volchde hi he{m}, en{de} hi en wiste niet dattet warachtich was, dat door den Engel geschiede, maer he{m} dochte dat hi een visioen sach.
Als si dan door die eerste en{de} door die anderde bewaringe gegae{n} waren, zijn si gecomen tot die yseren poorte, die inder stadt leydet, die welcke haer van selfs geopent is. En{de} wtgaende, zijn si een strate door gegaen, en{de} ter stont sceyde die engel van hem.
En{de} Petrus tot he{m}selue{n} gecome{n} zijnde, heeft gesproken, Nv weet ic warachtelic, dat die Heere sinen engel gesonden heeft, en{de} heeft mi verlost wt die handt Herodis ende wt alle verwachtinghe des Ioetsche{n} volcs.
En{de} als hi he{m} bedacht, so qua{m} hi voor dat huis Marie der moeder Ioa{n}nis, wie{n}s bynaem is geweest Marcus, daerder vele vergadert ware{n}, en{de} biddende.
Als dan Petrus voor aen die duere clopte, so ginc een meysken voor, om te siene, gheheeten Rhode.
En{de} als si Petrus stemme kende, so en dede si die duere niet open van blischappe{n}, maer binnen loopende heeft vercondicht, dat Petrus stont voor die duere.
Ende si hebben geseyt tot haer, Ghi raest, Maer si bleef daer by, dattet alsoe was. Maer si seyden. Het is sine{n} engel.
En{de} Petrus, bleef volherdich cloppende. Als si nv die duere open gedae{n} hadde{n}, so hebbe{n} si he{m} gesien, en{de} hebbe{n} he{n} verscrict.
Ende als hy haer een teeken hadde gedaen met zijnder hant, dat si swige{n} soude{n}, heeft hi haer vertelt, hoe dat die heere he{m} wt geleyt hadde wt de{n} kercker. En{de} hi seyde vercondicht dit Iacobo, en{de} den broeders. En{de} wt ghegaen zijnde, is vertogen in een ander plaetse.
Alst nv dach gheworden was, wasser gheen cleyn turbacie onder die ruyteren, wat van Petro geschiet soude moge{n} zijn.
Maer Herodes, als hi he{m} gesocht had, en{de} niet gheuonden, dye bewaerders onderuraecht hebbende, so liet hise wechleyde{n}. En{de} neder climmende van Iudea, in Cesarien, so is hi daer gebleuen.
Ende Herodes was vertoornt, op die va{n} Tyro en{de} Sidon. En{de} si quame{n} eendrachtelike{n} tot he{m}, en{de} hebben Blastu{m} wt gemaect, die des conincx camerlinc was, en{de} begheerde{n} vrede, om dat haer lant van des conincs victalis geuoet wert.
En{de} op eene{n} gesette{n} dach, sadt Herodes met een coninclijc habijt gecleet op de{n} rechter stoel, en{de} vertrac een rede{n} tot haer.
En{de} dat volck riep hem toe, dat is een Gods stemme, en{de} ghee{n} mensche{n}.
Maer ter stont heeft he{m} geslage{n} de engel des heere{n}, wa{n}t hi God de eere niet en hadde gegeuen, en{de} wt gegete{n} zijnde van den worme{n}, so heeft hi den gheest ghegeuen.
Dat woort Gods wies, en{de} wert vermenichfoudicht.
En{de} Barnabas en{de} Paulus zijn weder gecomen te Ierusalem, haeren dienst volbrocht hebbende, nemende met he{n} ooc Ioanne{m}, wie{n}s toenaem was Marcus.
ENde te Antochie{n} in die kercke{n}, ware{n} sommighe propheten, en{de} leeraers, onder den welcke{n} ware{n} Barnabas en{de} Simo{n} die genoe{m}t wort de swerte, en{de} Lucius van Cyrene{n}, En{de} Manahen die met Herodes de vieruorst opgeuoet was, en{de} Saulus.
En{de} dese dienende den heere, ende vastende, heeft haer geseyt die heylige gheest, Scheydet my wt Barnabam, ende Saulum, totten wercke daer icse toe ghenomen hebbe.
En{de} als si geuast hadde{n} en{de} ghebeden, en{de} die hande{n} op haer geleyt, so hebben sise late{n} gaen. En{de} si wt geseynt wesende vande{n} heylige{n} gheest, zijn getogen tot Seleucia{m},
en{de} van daer zijn si gescheept in Cypre{m}.
En{de} als si in Salamine ware{n}, so hebben si daer vercondicht dat woort Gods, inden Synagoge{n} der Iode{n}. En{de} si hadden oock Ioannem in haeren dienst.
En{de} doorwandelt hebbende dat eylant Paphon, so vonde{n} si eenen toouenaer een valsch propheet een Iode, wiens nae{m} was Barieu,
die was bi die stadthouder Sergio Paulo, eene{n} verstandigen man. Dese tot he{m} ontbode{n} hebbe{n}de Barnaba{m} en{de} Saulum, begheerde te hoore{n} dat woort Gods,
maer die touenaer Elimas <parens>wa{n}t also wort sinen nae{m} bediet</parens> wederstont haer, begeerende af te keere{n} den stadthouder van tgelooue.
Maer Saulus, die ooc Paulus hiet, veruult vanden heylige{n} gheest, vestigende zijn ooge{n} op he{m},
heeft geseit, O sone des duyuels, vol van alle bedroch en{de} alle scalcheit, een viant va{n} alle rechtuerdicheit, en houdt ghi noch niet op te verkeere{n} die weghen des heere{n} die recht zijn?
En{de} nv siet, die hant des heeren op v, en{de} sult blint zijn niet siende de Sonne tot eenen tijt toe. En{de} ter stont viel op he{m} een donckerheyt ende duysternisse, en{de} al omgaende, socht hi die he{m} de hant geue{n} soude.
Doe{n} heeft die stadthouder gelooft, siende datter was gesciet verwondere{n}de ouer die leeringe des here{n}.
En{de} als Paulus en{de} die methe{m} ware{n} va{n} Papho gescheept ware{n}, zijnsi gecome{n} tot Pergen in Pamphilien, maer Ioannes afsceydende va{n} he{n}, is weder om gereyst tot Ierusalem.
Maer si, als si die landen doorwandelt hadden, zijn gecome{n} van Pergen tot Antiochien in Pisidien, en{de} in die Synagoge gegaen zijnde opten Sabboth, zijn geseten.
En na die lesse der wet, en{de} propheten so hebben gesonden die princen der Sinagogen tot haer, seggende, Ghi manne{n}, en{de} broeders, isser in v eenech sermoen der vermaninghe totten volcke, die segt.
En{de} Paulus opstaende, en{de} metter hant een teeken doende, om te swigen, heeft gesproken. Ghi mannen van Israel, en{de} ghy die God vreest, hoort toe,
God des volcs van Israel heeft wtuercoren onse vadere{n} en{de} heeft tvolc verheue{n}, doe{n} si vremde inwoonders int lant van Egipte{n} waren, en{de} met eene{n} hooge{n} arm heeft hise daer wt geleyt,
ende veertich iaren tijts lanc heeft hi haer manieren inder woestine{n} verdragen
En{de} wt gedaen hebbende seuen nacien va{n} volcke int landt van Canaan, heeft haer gedeelt door tlot tlant,
bicans na vijf hondert en{de} vijftich iaren. En{de} daer na, ghaf hi haer rechters tot den Propheet Samuel toe.
En{de} van daer aen begheerden si eenen coninck, en{de} God heeft he{n} ghegeuen Saul den sone Cis, een ma{n} van tgeslachte Beniamin veertich iaren lanc.
En{de} dien afgeset hebbende, heeft hi haer verwect Dauid den coninc van wien hi getuych geuende gesproken heeft. Ick heb geuonden Dauid den sone Iesse, eenen man na mijn herte, die alleen minen wille sal doen.
Wt den sade van desen heeft God, so hi beloeft hadde, voort gebrocht den volcke va{n} Israel den salichmaker Iesum,
als Ioannes te voren gepredict hadde voor dat aensicht zijns inga{n}cs, een doopsel van penitencie, allen de{n} volcke va{n} Israel.
Maer als Ioannes sine{n} loop veruulde, so seyde hi, Wien ghi vermoedt mi te wesen, ic en ben die niet, maer siet, hi coe{m}t na mi, wie{n} ick niet waerdich en ben den schoen zijnre voeten te ontbinden.
Ghi mannen, en{de} broeders, kindere{n} des geslachts va{n} Abraha{m}, en{de} die onder v liede{n} God vreesen, v is dat woort deser salicheyt gesonde{n},
want die te Ierusalem woo{n}den, en{de} haer prince{n}, als si hem niet en kenden, en{de} die stemme der prophete{n} <parens>die welcke op alle Sabbothen worde{n} gelesen</parens> hebben si die veroordelende veruult.
En{de} ghee{n} sake des doots vinde{n}de, hebbe{n} si begeert van Pilato dat hi hem dooden wilde.
En{de} als si alle dingen volbracht hadden, die va{n} he{m} ghescreue{n} waren, hebben si he{m} va{n} dat hout genomen, en{de} hebben he{m} in een graf geleyt,
Maer God heeft he{m} verwect vanden dooden, die welcke gesien is geweest veel dagen lanck,
van den ghene{n} die met he{m} opgeclomme{n} waren va{n} Galilea tot Ierusalem, die welcke zijn getuygen zijn, bi den volcke.
En{de} wi vercondigen v nv, dat God die geloftenisse die totte{n} vaders is geschiet,
veruult heeft haeren kindere{n}, verweckende Iesum. Ghelijck als oock inden tweeden Psalm gescreuen is, Ghi zijt mijn sone, heden heb ic v ghewonnen.
En{de} dat hi he{m} vande{n} dooden heeft verwect, dat hi voort niet meer en sal wederkeeren in corruptien, dat seyt hi aldus, Ick sal v geue{n} die heylige Dauids, getrouwe beloftenissen.
Daerom seyde hi oock op een ander plaetse,
Ghi en sult niet geue{n} uwe{n} heyligen te sien corruptie. Want Dauid, doen hi in zijnre tijt den wille Gods bedie{n}t hadde, so heeft hi geslape{n}, en{de} is bi sine{n} vadere{n} toegeleyt, en{de} heeft ghesien corruptie,
Maer dien God verwect heeft vande{n} dooden, die en heeft die corruptie niet gesien.
Hierom so si v kenlick mannen, ende broeders, dat v, door desen wort vercondicht verghiffenisse der sonden, van allen dien, vanden welcken ghi niet en hebt mogen gerechtuerdicht worde{n} door Moyses wet.
In desen wort rechtuerdich alle die ghene die daer geloouet.
Hierom, siet toe, dat niet ouer v en come, dat inde{n} prophete{n} gescreue{n} staet,
Siet ghi versmaders, en{de} verwondert v, en{de} wort verstroyt want ic doe een werc in uwe{n} dage{n}, dwelc ghi niet en gelooft, waert dattet v yema{n}t vertelde.
En{de} si wt gaende, baden haer, dat si den nauolgende{n} Sabboth, haer die woorde{n} wilden spreken.
En{de} als die kercke van malcandere{n} gescheyde{n} was, so zijn geuolcht Paulum en{de} Barnaba{m} veel Iode{n} en{de} vremde God dienende, welcke{n} si aensprekende geraden hebben, dat si volstandich soude{n} bliuen in Gods gracie.
En{de} opten nauolgenden Sabboth, qua{m} bi na te samen de geheele stadt, om Gods woort te hoore{n}.
Maer de Ioden siende die scharen, zijn si gheweest veruult met nijt, en{de} wederseyden die dingen die van Paulo werden gheseyt, blasphemie sprekende.
Doe{n} hebben Paulus en{de} Barnabas moet gripende, gesproken, Het was van noode dat v dat woort Gods eerst geseyt soude worden, maer nv ghi dat van v worpt, en{de} oordeelt v selue{n} onwaerdich des eewigen leuens, siet, so keeren wi ons totte{n} heyde{n}s
wa{n}t also heeft ons die Heere gebode{n}. Ick heb v de{n} heidene{n}, tot een licht geset, op dat ghi tot salicheyt soude zijn, tot deynde der aerde{n}.
Dit hoorende die heydene{n}, zijn si verblijt, en{de} glorificeerde{n} dat woort des Heere{n}, en{de} werde{n} gelouich, also vele alsser totte{n} eewige{n} leue{n} geordineert ware{n}.
Ende dat woort des Heeren, wert door tgeheele landt verbreyt.
Maer die Iode{n} maecte{n} toe gheestelike en{de} eerbare vrouwen, en{de} die ouerste va{n} dier stadt, en{de} verwecte{n} een veruolginge tege{n} Paulu{m} en{de} Barnaba{m}, en{de} stietense wte{n} eynde va{n} haere{n} lande{n}.
Maer si schudde{n}de dat stof haerder voete{n} op haer, zijn gecomen tot Iconie{n}.
Ende die discipulen werde{n} veruult met bliscappe{n}, en{de} met den heylige{n} gheest.
HEt is geschiet tot Iconen, dat si te samen in gegae{n} zijn in een Synagoge der Iode{n}, en{de} sprake{n} alsoe, datter geloofde{n} een oueruloedighe menichte der Iode{n}, en{de} tsame{n} oock der Griecke{n}.
Maer die Ioden die ongeloouich waren, hebben verwect, en{de} tot toornich{eyt} gestoket die herte{n} der Heydene{n}, tege{n} die broeders.
Hiero{m} zijn si daer gebleue{n} lange{n} tijt, sterckelic arbeydende, door die hulpe ons heere{n}, die getuych was geuende de{n} woorde zijnder gracie{n}, en{de} verleende, dat teekene{n} en{de} wonderlichede{n} door haer hande{n} geschiede{n},
maer die menichte der stad deelde haer, en{de} die sommige hielde{n} mette{n} Iode{n}, die somige mette{n} apostelen
Maer alsser eene{n} oploop was geschiet te same{n} der heydene{n} en{de} der Iode{n} met haere{n} prince{n}, om haer gewelt aen te doen, en{de} te steenige{n}.
Dit verstaende, so zijn si geulucht tot die stede{n} des lants Licaonie{n}, Listre{n} en{de} Derben, en{de} int lant daer ront om bi ligge{n}de, en{de} daer vercondichde{n} si dat Euangeliu{m} En{de} alle die menichte is beroert geweest, in haer leeringe, en{de} Paulus ende Barnabas woonde{n} te Listris.
En{de} te Listeren sadt een man cranck aen zijn voete{n}, cruepel wt zijnre moeder lichae{m}, die noyt gewandelt en hadde.
Dese hoorde Paulu{m} sprekende, die welcke he{m} aengesien heeft, en{de} siende, dat hi dat geloof hadde, om gesont te worden,
so sprac hi met luyder stemme{n}, Staet op dijn voete{n} recht op, En{de} hi spranc op en{de} wandelde.
En{de} die schare{n} doe{n} si sage{n} tghene dat Paulus gedae{n} hadde, so hieue{n} si haer stemme{n} op, en{de} seyde{n} in Lycaonische tale, Die Goden zijn neder gedaelt tot ons, in menschen gedaente.
En{de} si hiete{n} Barnaba{m} Iupiter, en{de} Paulu{m} Mercuriu{m}, om dat hi dat woort voerde.
Ende Iupiters priester die voor haer stadt was, brengende ossen en{de} cranssen voor die duere{n}, woude met die scare offerhande doen.
Doen die apostolen, en{de} Barnabas, en{de} Paulus dat gehoort hadde{n}, hebben si met geschoorden cleedere{n} onder die schare{n} gespronghen roepende,
en{de} seggende, O ghy mannen, waerom wilt ghy dese dinghen doen? Wi zijn oock sterflick, ws gelijc menschen, vercondighende, dat ghi van desen ydelen dinghen v wilt keere{n} totte{n} leuendigen God, die gemaect heeft hemel en{de} aerde, en{de} die zee, en{de} alle dinge{n} die daer in zijn
die in voorleden tijden toegelate{n} heeft alle menschen te wandelen in haeren weghen
En{de} niet sonder getuyge gelaten en heeft, als hi ons weldaden was geuende vande{n} hemel, verleenende rege{n} en{de} vruchtbarige tijde{n}, veruuellende met spise en{de} blischap onse herte{n}.
En{de} dit seggende en consten si nauwelic dat volc bedwingen, dat si he{n} lieden gheen offerhande en deden.
Ende daer quamen sommeghe Ioden van Antiochien en{de} Iconien, die welcke als si die schare{n} toe gestooct hadde{n}, Paulum steenigende, hebben he{m} wt die stadt ghetoge{n}, vermoedende he{m} doot te wesen,
Maer als he{m} die discipulen omcingelt hadde{n}, soe is hi opgestaen, en{de} in die stadt gegaen. En{de} des andere{n} daechs, is hi met Barnaba{m} gereyst tot Derben.
En{de} als si dier stadt Deuangelie gepreect hadde{n}, en{de} veel mensche{n} geleert, zijn si weder gereyst tot Listra{m}, en{de} Iconie{n}, en{de} Antiochien,
den moet der discipulen weder stercke{n}de, en{de} haer vermane{n}de, dat si inden gelooue volstandich bliuen wilden,
en{de} dat wi door veel tribulacien, in dat rijcke Gods moete{n} gae{n}.
En{de} als si in allen kercken priesters geordineert hadden en{de} gebeden met vasten, hebben si haer de{n} Heere beuolen, in wien si gelooft hadden.
En{de} door Pisidiam ghereyst zijnde, quamen si in Pamphilien.
En{de} als si dat woort gepredict hadden tot Pergen, so zijn si neder ghedaelt in die stadt Attalia{m},
en{de} van daer zijn si ghescheept tot Antiochien, van waer dat si der genaden Gods ware{n} ouergeleuert, tot dat werc dat si volbracht hebben.
En{de} als si gecomen waren, en{de} die ghemeente vergadert hadden, hebben si vertelt alle dat ghene, dat God met haer ghewrocht hadde, en{de} dat hi den heydenen die duere des gheloofs gheopent hadde,
en{de} si vertoefden daer by den discipulen eenen langhen tijt.
ENde sommighe afcomende van Iudea, leerden de broeders, Ten si dat ghi besnede{n} wort, nae die wijse van Moyses, soe en muechdy niet salich zijn,
als dan gheenen cleynen oploop en{de} twist opgeresen was Paulo, en{de} Barnabe, so hebben si op gestelt tegens die, dat Paulus, en{de} Barnabas, ende sommighe andere met he{n} lieden, op souden reysen tot Ierusalem, totte{n} Apostolen en{de} priesteren, om deser vragen wille.
Waerom, dat si vander kercken geleyt wesende, hebben door gegaen Phenicen en{de} Samarien, vertellende die bekeeringe der heydenen, en{de} maecten allen den broeders een groote blischap.
Maer doen si te Ierusalem quamen, zijn si ontfangen gheweest vander kercken, ende vanden Apostolen, en{de} vande{n} priesters, en{de} hebben vercondicht alle dat ghene dat God met haer gedaen hadde.
Doe{n} stonde{n} daer sommige op, van die secte der Pharizeen, die geloouich waren geworde{n}, seggende, dattet van noode was, haer te besniden, en{de} te gebieden, dat si Moyses wet souden houden.
En{de} die Apostolen en{de} die priesters quamen tsamen, om te beraden van deser saken.
Doen daer veel twist opstont, soe heeft Petrus opstaende gesproke{n} tot haer, Ghi manne{n}, ende broeders, weet dat God va{n} ouden dagen onder ons vercore{n} heeft, dat die heydenen door minen mont, dat woort des Euangelijs hooren soude{n}, en{de} gelooue{n}
En{de} God, die de herten bekent, heeft haer getuych gegeuen, gheuende he{n} den heylighen gheest gelike{n} ons,
en{de} en heeft ghee{n} onderscheyt ghemaect tusschen ons ende haer, door tgelooue reynigende haer herten.
Daerom, wat tempteert ghi nv God om te legge{n} een iock op die halsen der discipulen, dat noch onse vaderen, noch wy hebben moge{n} dragen?
Maer wi gelooue{n} door die genade ons Heeren Iesu Christi, salich gemaect te worden, ghelijc oock als si.
En{de} die geheele menichte heeft geswege{n} en{de} hoorden Barnabam en{de} Paulum, vertellende die teekenen en{de} wonderlicheden die God door haer gedae{n} hadde onder die heydenen.
En{de} als si stille sweghen, so heeft Iacobus geantwoort, seggende, Ghi mannen en{de} broeders, hoort mi,
Symon heeft vertelt, hoe God eerst heeft besocht om te nemen, een volck wt den Heydene{n} sinen nae{m}
en{de} hier mede accorderen die woorden der propheten, als gescreue{n} is,
Daer na wil ic weder comen, ende sal den tabernakel Dauids weder timmere{n}, dat veruallen is, en{de} zijn veruallinge sal ick weder op vernieuwen, ende salt oprechten,
op dat die menschen die ouergebleuen zijn den heere mogen soecken, en{de} alle die heydenen, daer minen naem ouer aen geroepe{n} is, spreect die Heere die alle dese dingen doet.
Den heere is zijn werck bekent, vant beghinsel des werelts.
Daerom, besluyt ic, datme{n} ghee{n} onrust en make den ghenen, dye wt den heydenen he{n} tot God bekeeren,
maer datmen he{n}lieden scrijft, dat si he{n} wachte{n} van den besmettenissen der afgoden, en{de} van oncuyscheyt, en{de} va{n} dat geworcht is, en{de} va{n} bloet.
Want Moyses heeftse van voorleden tiden in allen steden, die ghene die he{m} prediken inden Synagogen, daer hi alle Sabboth ghelesen wordt.
Doen behaechdet den Apostolen, en{de} de{n} priesteren met alle der gemeynten, dat si mannen wt haer vercoren, souden seyden tot Antiochien, met Paulo en{de} Barnaba, Iudam metten toenaem Barsabas, ende Sylam die vernaemste onder die broederen,
seyndende door haeren hande{n} brieue{n}, dit inhoudende. Die Apostolen, die priesters, en{de} broeders, den ghenen, die tot Antiochien, ende in Syrien, ende in Cylicien zijn, die wt den heydenen zijn, Saluyt.
Want wi gehoort hebben, dat sommige van ons wt gegae{n} zijnde v verstoort hebben, door woorden, uwe sielen omkeerende, den welcken wijs niet beuolen en hadden,
so heeft ons, eendrachteliken tsamen vergadert wesende, goet gedocht, wtuercoren mannen te seynden tot v met onsen beminden Barnaba en{de} Paulo,
menschen die haer leuen ouergeleuert hebben voor den naem ons heeren Iesu Christi.
Daero{m}me hebben wi gesonden Iudam en{de} Sylam die v oock dat selfde met woorden vercondigen sullen,
Het heeft den heylighen gheest en{de} ons goet gedocht, dat wi v niet meer lasten op souden legghen, dan dese nootsakelike dingen, als te weten,
dat ghi v wacht, van dat ghene dat den afgoden geoffert is, en{de} van bloet, ende van dat geworcht is, ende van oncuyscheyt, vanden welcken, ist dat ghy v onthoudt, soe suldt ghi wel doen, Blijft ghesont.
Als dese dan wech gesonden ware{n}, zijn si gecomen tot Antiochie{n}, ende die menichte vergadert wesende, hebbe{n} de{n} brief ouer geleuert,
als si dien gelesen hadden, werden si veruult, ouermits den troost, Maer het dochte Sylas goet daer te bliue{n},
Mer Iudas en{de} Sylas, want si ooc prophete{n} waren hebben met oueruloedighe woorden, die broederen vertroost ende gesterct.
En{de} als si daer een wijl tijts getoeft hadde{n}, zijn si wech laten gaen met vrede vanden broederen, totte{n} ghene{n} diese gesonde{n} hadden.
Maer Iudas is alleen gereyst nae Ierusalem.
En{de} Paulus en{de} Barnabas bleuen woonende tot Antiochien, oock met veel meer andere leerende, en{de} voort condigende dwoort des heeren.
En{de} na een deel dage{n}, heeft gesproken Paulus tot Barnaba{m}, laet ons nv wedero{m} keerende onse broeders besoecke{n}, door alle stede{n}, inde{n} welcken wi vercondicht hebben dat woort des Heere{n}, hoe dat si he{n} houden.
Maer Barnabas riet, dat si Ioanne{m} metten toenae{m} Marcus, oock mede soude{n} neme{n}.
En{de} Paulus en wilde niet, dat hi by haer geuoecht soude worden, als den ghenen die haer af was gegaen wt Pamphilien, en{de} met haer in dat werc nyet en was gegaen,
Doe{n} isser tussche{n} haer, so scherpe{n} twist geweest, dat die een vande{n} andere{n} gescheyde{n} is, en{de} dat Barnabas met he{m} nemende Marcu{m}, scheepte{n} in Cypren,
maer Paulus tot he{m} verkiesende Sylam, is gereyst ouer gegeue{n} zijnde vanden broederen der genade{n} Gods.
En{de} hi doorwandelde Syria{m}, en{de} Cylicia{m}, die kercke{n} te sterckene, gebiedende te onderhouden die geboden der Apostolen en{de} der priesteren.
ENde hi is gecome{n} tot Derbe{n} ende Listren, en{de} siet, daer was een discipel Timotheus genoemt, eenre Iootscher vrouwen sone die geloouich was, maer zijn vader was een heyde{n}.
Van desen gaue{n} goet getuych die broedere{n}, die daer ware{n} te Listeren, en{de} tot Iconie{n}.
Desen wilde Paulus dat hi met he{m} soude reysen, en{de} he{m} mede genome{n} hebbende, heeft he{m} besnede{n}, om der Ioden wille, die in die plaetsen ware{n},
wa{n}t si wisten al tsamen, dat zijn vader een heyden was geweest. Maer als si door die steden gingen, so gaue{n} si haer te onderhoude{n} die insettingen, die geordineert ware{n} vanden Apostolen, en{de} de{n} priestere{n} die te Ierusalem waren,
waer door dat die gemeente{n} int geloof geuesticht werde{n}, ende werden oueruloedich int getal dagelicx.
Reysende door Phrigia{m}, en{de} tlant va{n} Galacie{n}, werde{n} belet door den heylige{n} gheest dat woort te spreke{n} in Asia,
gereyst wesende in Misia{m}, leyde{n} si toe, om te gae{n} in Bithinia{m}, en{de} den gheest Iesu en liet haer niet toe.
Maer als si voor bi Misia{m} gegae{n} waren, quame{n} si af tot Troade{m}.
Ende Paulo openbaerde een visioen, by nachte, Een man van Macedonien was daer staende he{m} biddende, en{de} segge{n}de, Gereist wesende in Macedonien, coe{m}t ons te hulpe.
Maer als hi dit gesien had, ter stont hebben wi naerstich geweest, om te reysen in Macedonie{n}, versekert zijnde, dat ons die heere geroepen hadde, om he{n} luyde{n} te predike{n} dat Euangeliu{m}.
Als wi dan van Troade opgebroken ware{n}, so zijn wi rechts loops gecome{n} tot Samothracie{n}, en{de} des andere{n} daechs tot Napels,
en{de} van daer tot Philippis, die welcke dat is die hooftstadt des lants van Macedonie{n}, een vrije stadt. En{de} wi ware{n} sommige dage{n} in dese stadt vertoeuende.
En{de} opte{n} Sabboth zijn wi wt gegaen buyte{n} der poorte{n} aen die riuiere, daer dat gebet plach te geschien, en{de} sittende hebben wi gesproken den vrouwe{n} die daer te same{n} gecome{n} ware{n}.
En{de} een vrouwe ghenoemt Lydia Godt dienende, een purper vercoopster der stadt vande{n} Tiathirene{n} heeftet ghehoort, wiens herte die Heere geopent heeft, dat si aenmercte dat ghene, dat van Paulo geseyt wert.
Als si nv gedoopt was, en{de} haer huisgesin, heeft si gebede{n}, seggende, Ist dat ghi mi geloouich hebt gerekent te wesen inden Heere so gaet in mijn huis, en{de} blijfter, en{de} si heeft ons gedwonge{n}.
Het is geschiet als wy ghingen totte{n} gebede, dat ons te gemoet liep een meysken, hebbende eene{n} waerseggende{n} gheest, die groot gewin was geuende haere{n} heere{n}, door waersegge{n}.
Dese selue volgende Paulum en{de} ons, riep segge{n}de, Dese mensche{n} zijn knechte{n} vande{n} alre hoochsten God, die v den wech des salicheyts vercondige{n}.
En{de} dit dede si veel dagen. En{de} Paulus dit qualic nemende, en{de} he{m} omkeerende, heeft de{n} gheeste gesproken, Ic gebiede v, door den naem Iesu Christi, dat ghi wt gaet van haer. En{de} hi is wtgegaen ter seluer vren.
En{de} haer heeren siende, dat de hope van haeren gewinne was wtgeuare{n}, so hebbe{n} si Paulu{m} en{de} Sylam aengetast, en{de} getoge{n} op die merct, tot die ouersten,
ende stellende haer voor die borgermeestere{n}, hebben si geseyt, Dese menschen, nade{n} mael dat si Ioden zijn, verstooren onse stadt,
en{de} vercondigen ordinancie{n} die wi niet en moete{n} ontfangen, noch houden, want wi Romeynen zijn.
En{de} die schare liep tesame{n} tegens haer, en{de} die borgermeesters schoorden haer cleederen, hebbende gebode{n}, datme{n} haer met roeden slaen soude.
En{de} als si haer veel slage{n} gegeue{n} hadde{n}, so werpe{n} sise inde{n} kercker gebiedende den bewaerder des kerckers dat hi haer neerstelic beware{n} soude.
Die welcke als hi sulcken gebot ontfange{n} hadde, heeft haer inden binnensten kerckere geworpe{n}, en{de} sloot haer voete{n} inden stock.
Tsmiddernachts, paulus en{de} Sylas biddende, loefde{n} God. En{de} die daer geuangen ware{n}, hoorde{n} haer.
En{de} haestelike{n} isser geschiet een grote eertbeuinge, also dat die fondamente{n} des kerckers bewege{n} werde{n} En{de} ter stont so zijn alle die dore{n} geope{n}t, en{de} die bande{n} va{n} allen zijn o{n}tbonde{n}.
Als da{n} die bewaerder des kerckers ontwaect wesende, sach die dore{n} des kerckers geopent, soe soude hi he{m}selue{n} mette{n} wtgetoge{n} sweerde gedoot hebbe{n}, meenende dat die geuange{n} ontloope{n} hadde{n} geweest.
En{de} Paulus heeft met luyder stemmen geroepen, seggende En doet v selue{n} niet quaets, want wi zijn al te same{n} hier.
En{de} licht geeyscht hebbe{n}de ghinck hi daer in, en{de} beuende, is hi Paulo en{de} Syle te voet geuallen,
ende haer wtgeleyt hebbe{n}de, sprac hi, O heere{n}, wat moet ic doen, op dat ic salich mach worde{n}?
En{de} si hebben gesproken, Gelooft inde{n} heere Iesum, en{de} ghi en{de} v huis sult salich zijn.
En{de} si hebben he{m} gesproken dat woort des heere{n} en{de} alle den ghene{n} die in zijn huys ware{n}.
En{de} haer nemende in die vre des nachts, heeft haer wonden gewassche{n}, en{de} hi is ter stont gedoopt met alle zijn huysgesin.
En{de} als hi haer in zijn huys gebrocht hadde, heeft hi haer die tafel voorgesedt, ende heeft he{m} verblijt, louende God.
En{de} als den dach was opgegaen, so hebben die borgermeesters gesonde{n} die bode{n} seggende, Laet die mensche{n} gae{n}.
Ende die kerckermeester vercondichde Paulo dese reden, seggende, Die borgermeesters hebben gesonde{n}, datme{n} v los soude late{n} gaen Daero{m} nv wtgaende, gaet in vrede{n},
Mer Paulus heeft haer geseit, Ons openbaerlic geslagen onuerordeelt, daer wi Romeynen zijn, hebben si inden kercker geworpe{n} en{de} worpe{n} si nv ons heymeliken wt? Neen, so niet, maer laet si selfs come{n},
en{de} ons wtworpen. En{de} die boden hebben den borgermeesteren dese woorden te kennen gegeuen. En{de} si zijn beureest geweest, ghehoort hebbende dattet Romeynen waren.
Ende comende, hebben haer wt gheleyt, biddende dat si wter stadt gaen wilde{n},
maer gegaen zijnde wt den kercker, hebben si tot Lydiam in gegaen, en{de} die broeders gesien hebbende, hebben sise getroost, en{de} zijn gereyst.
ALs si Amphibolim, ende Appolonien doorwandelt hadde{n}, quame{n} si tot Tessalonica{m}, daer een Synagoge was der Ioden.
Paulus, na gewoonte{n} ghinc tot haer in, en{de} op drie Sabbathe{n} sprac hi haer vanden scrifte{n},
open doende en{de} voorleggende dattet van noode was Christu{m} te lijden, en{de} vande{n} doode{n} te verrisen, en{de} dat dese Christus Iesus is, den welcke{n} ic v vercondige
En{de} sommige wt he{n} hebben gelooft, en{de} zijn Paulo ende Syle toe geuallen, ende oock een groote menichte vande{n} goduruchtigen Iode{n}, en{de} niet weynich edele vrouwen.
Maer die ongeloouige Ioden, zijn met nidicheyt beroert geweest, en{de} met he{n} ghenome{n} hebbende wten volc sommige quade manne{n}, en{de} een menichte vergadert zijnde, hebben si die stadt in beroerte gestelt, en{de} gewelt doende den huyse Iasonis, sochten sise voor dat volc wt teleyde{n}.
En{de} als si haer niet geuonde{n} en hadde{n}, so toghen si Iasone{m} en{de} sommige broedere{n} tot die prince{n} der stadt, roepe{n}de, Dese die de{n} ooploop in stede{n} maken, zijn hier ooc gecome{n}, welcke dat Iason heymelic ontfange{n} heeft, en{de} dese al tesame{n} doe{n} tege{n} die insettinge{n} des
Keysers, seggende Iesum te wesen eenen anderen coninc.
En{de} si beroerden dat volc ende die borgermeesters der stadt die dit hoorden.
En{de} ontfangen hebbende onscult van Iason, en{de} vande{n} andere{n}, hebben haer laten gaen.
Maer die broeders, hebben haestelic bi nacht Paulu{m} te same{n} met Syla wt gelaten tot Beroa{m}. Dese als si daer gecome{n} ware{n}, zijn si gegaen inder Synagogen der Iode{n},
want dese ware{n}, vanden hoochsten geslachte{n}, onder dieghene die te Tessalonie{n} ware{n}, die daer ontfinge{n} dwoort met alre toegenegentheit des herte{n}, dagelics de scrift ondersoeckende, oft dese dingen alsoe he{n} hebben souden.
En{de} veel heefter gelooft van haer. En{de} eerbare heydensche vrouwe{n}, en{de} niet weynich manne{n}.
Maer als die Ioden van Tessalonien bekent hadde{n}, dattet woort Gods ooc tot Beroe van Paulo vercondicht was, zijn si gecome{n}, en{de} hebben daer ooc die scaren beroert.
En{de} doen, ter stont hebben die broeders Paulum wt gelaten, dat hi soude gaen al totter zee. Maer Sylas en{de} Timotheus zijn daer gebleue{n}.
Maer die Paulum geleyde{n}, hebben he{m} gebracht tot Athene{n} toe, en{de} ontfangende een gebot aen Syla{m} en{de} Timotheu{m} dat si he{m} volge{n} soude{n} opt aldereerst, als si mochten, zijn si gereyst.
Paulus, als hi haer te Athene{n} verwachte, so is sine{n} gheest onsteken geweest in he{m} doen hi siende was, dat die stadt geneycht was totten dienst der afgode{n},
daero{m} disputeerde hi mette{n} Iode{n} en{de} goduruchtige{n} inder Synagoge{n}, en{de} op die merct dagelics, totte{n} ghene{n} die gehoort hadde{n}.
Maer sommige der Epicureen en{de} Stoici philosophe{n} keuen met he{m}, en{de} die sommige seyde{n}, wat wil dese onnutte clappaert segge{n}? En{de} die ander sprake{n}, Het schijnt dat hi is een vercondiger va{n} nieuwe{n} duyuelen, om dat hi Iesum en{de} die verrisenis he{n} vercondichde.
En{de} si hebbe{n} he{m} aengetast, en{de} geleyt in die recht plaetse, seggende, En moge{n} wi niet weten, welc dat is de nieuwe leeringe, die van v vercondicht wort?
Wa{n}t ghi brengt sommige nieuwe dinge{n} voor onse ooren, So willen wi dan weten, wat dese dingen willen wesen.
Maer die van Athenen al te samen, en{de} die vremde die daer verkeerde{n} en leyde{n} nerghens anders op toe, dan om wat nieus te seggen, oft wat nieus te hooren.
En{de} Paulus staende opt middel der recht plaetsen, sprac, Ghi manne{n} va{n} Athenen, ic sie v bi na in allen stucken wangeloouich.
Wa{n}t voorbi gaende, en{de} aensiende uwe afgode{n}, so heb ic ooc geuonden eenen outaer, daer op gescreuen stonde, DEN ONBEKENDEN GOD. Daerom den ghene{n} die{n} ghi onwetende zijt eerende desen vercondige ic v.
God die ghemaect heeft de werelt, en{de} al tghene dat daer in is, dese na dat hi is een Heere des hemels en{de} der aerde{n}, en woo{n}t niet in tempelen die met handen gemaect zijn,
noch hi en wort ooc niet met mensche{n} hande{n} geeert, eenich dinc behoeuende, in dien hi alle dinge{n} dat leue{n} en{de} de{n} adem, ouer al is geue{n}de.
En{de} hi heeft gemaect wt eene{n}, alle dat geslachte der mensche{n}, dattet soude woonen, op dat aensicht der geheelder aerden, En{de} heeft gestelt besette tiden, en{de} geset haerluyden termine{n} haere wooninge{n},
dat si God soecken soude{n}, oft si he{m} bi auontuere{n} geuoelen en{de} vinde{n} mochte{n}. Hoe wel, dat hi niet verde en is van een yeghelick van ons,
want door he{m} leue{n} wi, en{de} worde{n} wi beweghe{n}, en{de} zijn wi, gelijc ooc sommige van uwe{n} poeeten geseyt hebben, Dat wi zijn ooc va{n} zijn geslachte.
In dien wi dan vande{n} godliken geslachte zijn, so en sullen wi niet meenen dat God gelijc is den goude, oft den siluere, ofte eenen steene die metter conste gesteken is, oft vindinghe der menschen.
En{de} God die tijden der onwetentheyt versmadende, nv vercondicht de{n} mensche{n} dat si al te samen, op alle plaetsen penitencie doen soude{n}, daero{m},
want hi gestelt heeft eenen dach, inde{n} welcken hi oordelen sal den omloop der aerden, met rechtueerdicheyt, door dien man, door welcken hijt gestelt heeft allen mensche{n} geloof houdende hem vanden dooden verwect hebbende.
Maer als si die verrisenis der dooden gehoort hadde{n}, so bespotten he{m} die sommige, maer die sommige seyden, wi sullen v daer weder af hoore{n}.
Also is Paulus wtgegaen, wt dat middel van haer.
Maer sommige manne{n} he{m} aenhangende, hebben gelooft, inde{n} welcken ooc Dyonisius een va{n}den raetsheere{n} was, en{de} een vrouwe ghenaemt Damaris, en{de} aendere met haer.
DAer nae, gegaen wesende van Athenen, is gecome{n} tot Corinthe{n},
en{de} vindende eenen Iode genoe{m}t Aquila, gebore{n} wt Ponto, die onlancx ghecomen was wt Italien, en{de} zijn huysurouwe Priscilla, wa{n}t Claudius gebode{n} hadde, dat al die Ioden wt Roome{n} reysen soude{n}. Tot desen is hi gegaen.
En{de} want hi vander seluer const was so bleef hi bi haer, en{de} wrochte. En{de} haer conste was tenten te bereyen.
En{de} hi disputeerde inder Synagoghen alle Sabboth, openbarende den naem Iesu ons heeren, en{de} radende den Ioden en{de} den Griecken.
Maer als Sylas en{de} Tymotheus gecomen waren van Macedonie{n}, so was Paulus naerstich int woort, den Iode{n} betuige{n}de, dat Iesus, Christus was.
Maer als si daer tege{n} seggende ware{n}, en{de} blasphemie sprekende, so heeft hi zijn cleederen wt scuddende, gesproken tot haer. V bloet si op v hooft, Ic sal voortae{n} reyn totten heydene{n} gaen.
En{de} van daer vertreckende, heeft hi gegaen in eens mans huys genaemt Tytus Iustus, die God dienende was, wiens huys rakende was die Sinagoghe.
En{de} Crispus die ouerste der Synagoge{n} heeft de{n} heere gelooft, met al zijn huys, en{de} veel va{n}de{n} Corinthe{n} hoore{n}de, geloofde{n}, en{de} werde{n} gedoopt.
En{de} die heere seide snachts Paulo, door ee{n} visioe{n}. En wilt niet vreesen mer spreect, en{de} en swiget n{iet},
daero{m}, dat ic bi v ben, en{de} niema{n}t en sal v aengae{n}, om v last te doe{n}, wa{n}t ic in deser stadt veel volcs hebbe,
En{de} hi heeft daer gesete{n} een iaer la{n}c en{de} ses maende{n}, leere{n}de haer Gods woort.
En{de} als Gallio stadthouder va{n} Achaie{n} was, so zijn die Iode{n} met eendrachtighen moede opgeresen tege{n} Paulum, en{de} hebbe{n} he{m} gebrocht voor de{n} rechter stoel,
seggende, Dese raet, den mensche{n}, teghe{n} der wet God te eere{n}.
Maer als Paulus nv bereyde den mont te openen, seyde Gallio totte{n} Ioden, O ghi Ioden, waert dattet eenich onrecht, oft bose misdaet ware, so soude ic v wel te recht lide{n},
maer ist een questie va{n}den woorden en{de} name{n}, en{de} van uwer wet, soe siet ghi selue toe, want ic ghee{n} rechter van dese dinge{n} en wil zijn.
En{de} hi heeft haer verdreuen vande{n} rechter stoel.
Maer die Griecken al tsamen aengeuat hebbende Sostenem, den ouersten der Synagogen, sloege{n} hem voor den rechterstoel, en{de} Gallio en achte op dese dinghen niet.
En{de} Paulus noch daer nae vertoeuende veel dage{n} den broederen adieu geseyt hebbende, is geuaren in Syria{m}, ende dat met Priscilla en{de} Aquila, die zijn hooft geschoren hadde in Cenchre{n}, want hi hadde een gelofte.
En{de} hi is gecome{n} tot Ephesen, ende heeft haer daer gelaten, maer hi ingegaen zijnde die Synagogen, disputeerde mette{n} Iode{n}.
En{de} als si he{m} bade{n}, dat hi wat meer tijts bi haer bliuen woude, en heeft hijs niet geconsenteert,
ende hi is va{n} haer ghescheyden, seggende, Ick sal wederom tot v comen, wilt God. En{de} hi is gereyst va{n} Epheso.
En{de} als hi gecome{n} was tot Cesarien, ende op ghegae{n} was, ende die gemeynte gegroet hadde, so reysde hi op tot Antiochie{n},
ende wat tijts daer vertoeft hebbende, is gereyst, doorwa{n}delende al geheel dat lant van Galatie{n} ende va{n} Phrigia{m}, sterceke{n}de alle die discipulen.
Maer tot Ephesie{n} is ghecomen een Iode geheete{n} Appollo, va{n} Alexa{n}drien gebore{n}, een wel sprekende ma{n}, machtich in scriften,
dese was onderwesen inde{n} wech des heeren, ende vierich va{n} gheest sprac hi, ende leerde naerstelic dat ghene dat va{n} Iesu was, wetende alleen dat doopsel va{n} Ioannes.
Ende dese heeft bestae{n} vrilicken inder Synagoge{n} te doen, Wie{n} als Priscilla en{de} Aquila gehoort hadde{n}, hebbe{n} si he{m} genome{n} tot he{n}, en{de} hebbe{n} he{m} inde{n} wech des heere{n} volmaecteliker o{n}derwesen,
mer als hi woude reysen na Achaie{n}, te vermane{n} de broeders, hebben si ghescreuen den discipulen, dat si hem ontfanghen souden Ende als hi daer ghecome{n} was, holp hi de{n} ghenen veel die daer ghelooft hebbe{n},
wa{n}t hy verwan die Iode{n} zeer, ende openbaerliken bewisende door scrifte{n}, dat Iesus Christus was.
MAer het is gebuert, als Apollo was te Corinthen, ende Paulus die bouenste landen doorwandelt hebbe{n}de, quam tot Ephesien. Ende gheuonden hebbe{n}de sommighe discipulen,
heeft tot haer gheseyt. Hebt ghy oock den heylighen gheest ontfanghen gheloouende? Ende si hebben geseyt tot hem, maer oock en hebben wij nyet ghehoort, ofter eenen heylighen gheest is.
Ende hy sprack tot he{n}. In wien zijt ghi dan ghedoopt? Ende si hebben gheseyt. In Ioannes doopsel.
Ende Paulus heeft geseyt Voorwaer, Ioa{n}nes heeft ghedoopt tvolck metten doopsel der penitencien, seggende, dat si ghelouen souden in hem, die daer na hem comende was, dat is in Iesum.
Dit gehoort hebbende, zijn si gedoopt inde{n} naem des Heeren Iesu.
En{de} als Paulus die handen op haer hadde gheleyt, is ghecome{n} dye heylige geest op haer, ende si spraken talen ende propheteerden.
Ende alle die mannen waren by na .xij.
Ende inder synagogen inghegaen zijnde sprack vrielic drie maende{n} lanck, disputere{n}de ende radende vanden rijcke gods.
Ende als die sommighe verhert worden, ende oock niet en gheloofde{n}, qualic spreke{n}de vande{n} wech des Here{n} voor die menichte, wech gaende van hem, heeft gheseyt zijn discipulen, daghelijcs disputerende in een schole eens edel mans.
Ende dat duerde twee iaer lanck, also dat alle die ghee{n} die daer woonden in Asia, hoorden dat woort des Heeren te samen, die Ioden ende die Heydene{n},
ende God dede door die hande{n} Pauli niet cleyne maer crachtighe teekene{n},
also dat ooc va{n} sinen lichame die sweetdoecken en{de} die gordelen gedragen worde{n} op de{n} siecke{n}, en{de} die siecten scheyden van haer, ende die boose gheesten ghingen wt.
Ende sommige vanden omgaenden Ioden dye daer besweerders waren, hebben hem onderwonden aen te roepen de{n} naem des Heeren Ihesu, ouer die gheen dye daer boose gheesten hadden, segghende. Wi besweeren v by Ihesum, die Paulus predict
Ende twaren seuen sonen van eenen Iode, ghenaemt Scene, een ouerste der priestere{n} die dat dede{n}.
En{de} die boose gheest antwoordende heeft ghesproken. Ick kenne Iesum, ende Paulum weet ick, maer wie zijt ghy?
Ende die mensche, inden welcken dye boose gheest was, springhe{n}de op haer, en{de} haer gheweldich zijnde, heeft haer te sterck gheweest, also dat si naect en{de} ghewont liepen wt dien huyse.
En{de} dat is ope{n}baer gheworden te samen alle den Ioden en{de} den Heydenen, die daer woonde{n} in Ephesien, en{de} daer is gheuallen op haer allen een vreese, ende die naem des heere{n} Ihesu wert groot ghemaect.
En{de} veel der ghelouighe{n} quame{n} belidende en{de} vercondigende haer wercke{n}.
En{de} veel wt haer die curiose dinghe{n} gheuolcht hadde{n}, haer boecke{n} te samen brenge{n}de, hebben die verbrant in alre me{n}sche{n} tege{n}woordicheyt, en{de} ouer rekent hebbe{n}de haer weerde, hebbe{n} si gheuonde{n} des ghelts vijftich dusent penninghe{n}.
Soo sterckelick wiesch gods woort, ende wert gheuesticht.
Dit geschiet zijnde, nam Paulus voor hem inden gheest Macedonien en{de} Achayen voor bi gegaen wesende, tot Ierusalem te reysen, segge{n}de. Na d{at} ic daer geweest hebbe, so moet ic ooc Romen sien, en{de}
gesonde{n} hebbende in Macedonie{n} twee wt den ghene{n}, die he{m} dienden, als Tymotheu{m} en{de} Erastum, is hi ghebleuen een wijl tijts in Asia..
Maer in dier tijt is op gheresen ghenen cleynen oploop, van den wech des Heeren
want een man ghenoemt Demetrius, een goutsmit, die Dianen siluere{n} tempel maecte, gaf den constenaren gheen cleyn gewin.
Dese by malcander gheroepen hebbende, den ghenen dye werck lieden waren, van dier ghelijcken dinghen, heeft hy ghesproken. Ghy mannen, weet dat wij van desen handtwerck ghewin hebben,
ende ghi siet, ende hoort, dat niet allee{n} tot Ephesen, mer ooc dat gheheel lant van Asien. Dese Paulus heeft wijs ghemaect, ende heeft af ghekeert een groote schare, segghende, dattet gheen goden en zijn, dye met handen gemaket worde{n}.
En{de} te{n} sal nyet allee{n} perikel zij{n} o{n}s om dat ons hantwerc verworpe{n} sal worde{n} maer oock dat den tempel Diane der groter godinnen voor niet gheacht sal zijn, ende toecome{n}de sal zijn, dat ooc hare mogentheyt vernielt sal worden, welcke gheheel Asien en{de} die werelt dient.
Dit ghehoort hebbende, zijn si veruult met toornicheyt, ende hebbe{n} geroepen, seggende. Groote Diana der Ephesien.
En{de} die geheel stadt is veruult met co{n}fusie, en{de} hebben met eene{n} moet, eenen oploop ghedaen in die openbaer speelbaen, gripende Gayu{m} ende Aristarchum va{n} Macedonie{n} Paulus ghesellen.
Maer als Paulus ingaen wilde totten volcke, en hebbent hem dye discipulen niet toe gelaten.
En{de} somige ooc vanden oppersten wt Asien, die zijn vriende{n} waren hebben tot hem gesonden, bidde{n}de, dat hy hem niet en wilde in die speelbaen gheuen.
Ende die sommige riepen aldus, sommige anders, want dye vergaderinghe was verstoort, en{de} veel va{n} he{n} en wisten niet, wt wat sake, dat si te samen gecomen waren.
En{de} si hebbe{n} Alexandrum vander scaren wt ghetogen, dye Ioden hem voort drijuende, mer Alexander metter hant stil swighinge begeerende, woude de{n} volck besceyt doe{n} welcken
als si bekenden een Iode te zijn, so isser een stemme van haer allen opgegaen roepende by nae twee vren lanck. Groote Diana der Ephesien.
Maer als die Scriba dye scare ghestilt had, heeft hi geseyt. Ghi manne{n} van Ephesien, wie isser doch vanden menschen, dye niet en wetet, dat dye stadt va{n} Ephesien is een dienersse der grooter Diane{n}, ende Iuppiters kindt?
Nae den mael dan datter nyemandt hier tegen seyt, so ist van noode, dat ghi gestilt zijt, ende niet onbedachtelijcken doen,
want ghi hebt dese me{n}sche{n} hier voor ghebrocht <parens>dye welcke en zijn</parens> noch tempel scheynders, noch lasteraers tege{n} uwe godinne.
Maer ist dat Demetrius en{de} die constenaers dye met hem zijn, tegen yemandt aenspraeck hebben, men houdt ghemeyn raedt, en{de} daer zijn stadthouders, laetse malcanderen beschuldighen.
En{de} ist dat ghi yet vanden anderen dingen vraecht, dat machmen in die wettelijcke vergaderinge scheyden,
wandt het is te sorghen, dat wij besculdicht sullen worden, van den oploop van huyden, in dien daer gheen saecke en is. Waer van wij bescheyt souden moge{n} doen van desen oploop. Ende als hy dese dinghen gheseyt hadde, so heeft hy dye vergaderinghe laten gaen.
MAer nae dat dese beroeringe ghedaen is geweest, roepe{n}de Paulus die discipulen tot hem, en{de} vermanende, heeft hijse te Gode beuolen, ende hy is ghereyst om te trecken in Macedonien.
En{de} als hy dye landen doorwandelt hadde, en{de} haer veel woorden vermaent had, is hi ghecome{n} in Griecken.
En{de} daer drie maende{n} vertoeft hebbende, als hem laghe{n} gheleyt ware{n} vande{n} Ioden, doen hy in Syrien wilde vare{n}, so heeft hi inde{n} sinne gehadt weder om te keere{n} doer Macedonie{n}.
En{de} he{m} is geuolcht tot Asien Sosipater, Pyrri va{n} Beroe, en{de} va{n} Tessalonie{n} Aristarchus, en{de} Secundus, en{de} Gayus va{n} Derben, en{de} Tymotheus, maer wt Asia Tichicus, en{de} Trophim{us}
Dese als si voor waren ghegaen, so hebbe{n} si ons ghewacht tot Troaden,
mer wij scheepte{n} af na die dagen Azimoru{m} va{n} Philippe{n}, en{de} zijn tot haer gecomen binne{n} vijf dagen tot Troaden, daer wi vertoeft hebben seuen dagen.
Ende op eene{n} dach des sabbots, als dye discipulen tsame{n} ware{n} gecome{n} om tbroot te breken, so heeft Paulus met haer gedisputeert, willende des anderen daechs reysen. En{de} hy heeft dat sermoen vertoghe{n}, tot in die middernacht.
Ende daer waren veel keersen op die eetcamer daer wi vergadert ware{n}.
Maer een iongelinck ghenoemt Euthicus, sittende in een veynster, als hy beswaert was met eene{n} sware{n} slaep, als Paulus lanck was sprekende, noch meer beswaert met vaeck, heeft geualle{n} vande{n} derden solder nederwaert, en{de} is doot wech gedrage{n}.
Totte{n} welcke{n} als Paulus af gegaen was, heuet gelege{n} op he{m}, en{de} he{m} ontfange{n}de seyde hi. En wilt niet verstoort worde{n}, wa{n}t zijn siele is in he{m}.
En{de} als hi op gegaen was, en{de} tbroot gebroken hadde, en{de} geproeft hadde, lange tsamen gesproke{n} hebbende totte{n} dageraet, so is hi ten laetsten gereyst,
ende si brochten den iongelinc leuende, en{de} si zijn niet weynich vertroost geweest.
Maer wi int schip gegaen zijnde, voere{n} na Asson, willende Paulum daer ontfange{n} want hy also geordineert hadde, ouer lant den wech aen te neme{n},
En{de} als wij tot Asson tsamen gecomen waren, hem ontfanghen hebbende, zijn wij ghecomen in Mileten. En{de} van daer varende, zijn wi des nauolge{n}den daechs gecome{n} tot Chium,
en{de} daechs daer na zijn wi ghelant aen Samum. Ende des anderen daechs ghecomen in Mileten
Want Paulus had voor ghenomen Ephesen voorby te varen, op dat hy den tijt nyet en soude sliten in Asie{n}, wa{n}t hi haeste, waert hem moghelick den pinxter dach te Hierusalem te houden.
En{de} van Mileten bode{n} sende{n}de tot Ephesum, heeft hy tot hem gheroepe{n} die priesteren der ghemeynten.
Als die tot hem gecomen ware{n}, seyde hy haer. Ghi weet hoe dat ick vanden eersten dach af, dat ick in Asien in ghegaen ben, met v alle den tijt ben geweest,
diene{n}de den heer met alder ootmoedicheyt des herte{n}, en{de} met veel tranen en{de} tribulacien, die mi geschiet zijn door lage{n} der Ioden,
hoe dat ic niet ghescouwet en hebbe dier dinghen die v profitelick soude moge{n} zijn, ick en vercondichde v, ende leerde ope{n}baerlick ende in alle huysen,
betuyghende te samen den Ioden ende den Heydene{n} tot penitencie tot God, ende tgheloue in onsen Here Iesum Christum.
En{de} siet, ic gebonde{n} zijnde inde{n} geest, reyse tot Ierusale{m}, niet wete{n}de wat mi daer gemoete{n} sal,
dan dat die heylige gheest door allen stede{n} betuycht, seggen{de}. Dat bande{n} en{de} tribulacien te Ierusalem my verwachte{n}de zijn.
Maer niet va{n} dese en vreese ic, noch ick en maeck mijn siel niet costelijcker dan my op d{at} ic mine{n} loop met vruechde{n} mach voleynde{n}, en{de} de{n} die{n}st des woorts dat ic ontfange{n} hebbe vande{n} Here Iesu, om te betuyge{n} dat Eua{n}geliu{m} der gracien gods.
En{de} nv siet, ick weet dat ghy al te samen daer ick door ghereyst ben, predikende dat rijcke Gods, mijn aengesicht nyet meer sie{n} en sult,
daer om neme ic v hude{n} te getuyge, dat ic suuer ben va{n} alle bloet,
wa{n}t ic en heb niet onthoude{n}, dat ic v niet vercondige{n} woude alle den raet Gods.
Daer om, siet neersteliken voor v, ende totter gheheelder scare, ouer die welcke v die heylige geest bisscoppen heeft ghesedt, om te regeeren dye kercke Gods, die hy met sinen bloede verworuen heeft,
wa{n}t dat weet ic, dat nae mijn verscheyde{n}, onder v gripende wolue{n} ingae{n} sullen, die kercke niet sparende.
Ende wt v sullen wt spruyten mannen, sprekende verkeerde dinghe{n}, op dat si die discipulen verleyden moghen nae haer.
Daer omme, waket, ghedachtich zijnde, dat ick drie iaeren lanck nyet op ghehouden en hebbe, nacht ende dach eenen yeghelijcken met trane{n} te vermanen.
En{de} nv broeders beuele ic v God, en{de} dat woort zijnre ghenade{n}, die machtich is daer op te tymmeren, en{de} te geue{n} v die erffenisse onder alle de{n} geheylichde{n}.
Siluer en{de} gout oft yemandts cleedt en heb ick niet begeert
ghelikerwijs ghi weet dat mijne nootdrufticheden, ende der gheenre die met my zijn, dese handen ghewonnen hebben.
Alle dinghe{n} heb ick ghetoont, dattet also behoorlike{n} is, arbeyde{n}de die siecke{n} te ontfange{n}, en{de} gedachtich te wesen der woorden des Here{n} Iesu, wa{n}t hy geseyt heeft. Het is meer salich te geue{n}, dan te nemen.
Ende als hy dese dinghen gheseyt hadde, zijn knyen buyghende, heeft hy met he{n} allen ghebeden.
Maer een groote weeninghe isser op gheresen onder haer allen, ende vallende op Paulus hals, custe{n} si hem
droeuich zijnde, alremeest om dat woordt, dat hy ghesproke{n} hadde, dat si voort meer zijn aensicht niet sien en soude{n}, en{de} si gheleyden hem totten schepe.
ALs wi nv af ghesteken ware{n}, gescheyden zijnde va{n} he{n}, zijn wij rechts loops ghecomen tot Choum, ende des nauolgenden daechs tot Rhodes, ende van daer tot Pateren.
En{de} gecreghen hebbende een scip, dat ouer woude varen in Phenicen, daer in geclommen zijnde, hebbe{n} wi af ghesteken,
mer als ons Cypren bestonde hem te thoonen, dat ghelaten hebbe{n}de ter lufter hant zijn wi gheuaren in Syrien, ende zijn ghecomen tot Tyrus, want daer layde dat schip die vracht.
Ende daer discipulen geuonde{n} hebbende, so zijn wi daer seuen dagen ghebleuen. Dye Paulo gheseyt hebben door den gheest, dat hy niet en soude oprisen tot Hierusalem.
En{de} die daghe{n} ouerghebrocht hebbe{n}de, so zijn wi reysende ghegaen, en{de} si alle met huysurouwe{n} en{de} kinderen gheleyden ons tot buyte{n} die stadt, en{de} op dat oeuer op ons knyen vallende, hebben wi gebede{n}
En{de} als wi malcandere{n} te gode beuole{n} hadden, so clomme{n} wi int schip, mer si zijn weder om gekeert totten haren.
En{de} als wi die schipuaert volbracht hadden, so zijn wi van Tyro ghedaelt tot Ptolemaiden, ende die broederen gegroet hebbe{n}de, zijn wi eene{n} dach gebleue by haer.
Mer sdaechs daer na ghereyst, zijn wi ghecome{n} tot Cesarien. Ende ingae{n}de Philippus des Euangelisten huys, dye een vanden seuen was, soo zijn wij ghebleuen by hem.
Dese selue hadde vier dochteren dat maechden waren, propheterende.
Ende als wi daer somighe daghen bleuen, so is daer toe ghecomen wt Iudeen een Propheet, ghenoemt Agabus.
Dese als hi tot ons gecomen was nam hy Paulus gordel, en{de} bindende hem seluen handen en{de} voete{n}, heeft gheseyt. Dit seyt die heylighe geest. Die man, wiens dese gordel is, dien sullen die Iode{n} aldus binde{n} tot Ierusalem, ende sullen he{m} inder Heydenen handen leueren.
Als wij dese dinghen ghehoort hadden, baden hem, ende dye andere dye van dier steden ware{n}, dat hy niet op en soude reysen tot Ierusalem.
Doe{n} heeft Paulus gheantwoort en{de} geseyt. Wat maect ghi screye{n}de, en{de} mijn hert bedroeue{n}de? Want ick bereyt ben niet alleen ghebonden te worden, maer ooc te steruen tot Ierusale{m} voor den naem ons Heeren Ihesu Christi.
Maer alsment hem niet en conste ontraden, so zijn si te vreden geweest, segge{n}de. Die wille des heere{n} moet geschien.
En{de} na desen daghe{n} bereyt zijnde, reysden wi tot Ierusalem.
En{de} daer zijn te samen met ons ghecome{n} somighe wt de{n} discipulen va{n} Cesarien, brengende met he{n} eene{n} man van Cypren, Iasonem eene{n} oude{n} discipel, by wien wi logeren soude{n}.
Ende als wi gecomen waren tot Ierusalem, so hebben ons die broeders gaern ontfanghen,
maer des andere{n} daechs ghinc Paulus met ons tot Iacobum, ende alle die priesters zijn tsamen ghecome{n}.
Ende als hijse gegroet hadde, soo heeft hy haer alle dinghe{n} bisonderlinc vertelt, dye God door sinen dienst onder die Heydenen hadde gewrocht.
Ende als zijt ghehoort hadden, hebbe{n} si den Heer ghepresen, ende seyden hem, broeder, ghi siet wel hoe veel duysent Iode{n} datter zijn, die ghelouich gheworden zijn, ende zijn alle vierighe lief hebbers des wedts,
maer si hebben ghehoort va{n} v, dat ghi een afganck leert van Moyses, alle den Ioeden die onder den Heydenen zijn, seggende dat si die kinderen niet besnijden en souden noch oock nae der ghewoonten nyet leuen,
wat ist dan nv? Tis voorwaer van nooden dat die menichte vergadert, want si sullen hooren dat ghi gecome{n} zijt,
daer o{m}me doet dat ghene dat wi v seggen. Wij hebben vier mannen, hebbe{n}de een ghelofte op haer,
dese tot v ghecomen hebbende, suyuert v met haer, ende legt met he{n} aen, dat si haer hoofde{n} scheeren, ende si sullent alle weten, dat die dingen diese van v ghehoort hebben valsch zijn, maer dat ghi wandelt ooc, die wet bewarende.
Mer vanden ghene{n} die vande{n} heydene{n} geloeft hebben, hebbe{n} wij gescreue{n}, geuende te kenne{n}, dat si he{n} wachte{n} va{n} dat ghee{n}, dat den afgoden geoffert is, en{de} va{n} dat bloet, en{de} vanden verstickte, en{de} va{n} die oncuysheit.
Doe{n} heeft Paulus dye mannen tot he{m} ghenome{n}, ende daechs daer na gereynicht zij{n}de, heeft met haer inde{n} tempel ghegae{n}, verco{n}dige{n}de dye veruullinge der dagen der suueringhe, ter tijt toe, dat voor een yeghelic van hem een offerhande geoffert wort.
Maer als de seuen dage{n} by na ware{n} voleynt, so hebbe{n} die Iode{n} die va{n} Asia waren, dat geheele volck verstoort, als si he{m} inde{n} tempel gesien hadde{n}, en{de} si hebbe{n} aen he{m} die hande{n} geslagen, roepende.
Ghi manne{n} van Israel, coemt ons te hulpe{n}. Dit is dye selue mensche, die teghe{n} dat volck, en{de} die wet, en{de} dese plaetse, alle menschen tot allen plaetsen leert. Daer en boue{n} heeft hi ooc die heydenen geleit inde{n} tempel, en{de} heeft dese heylige plaetse gemeen gemaect.
Want si hebben gesien Trophimu{m} van Ephesien in die stadt met hem, wien si gemeent hebbe{n} dat Paulus inde{n} tempel geleyt hadde.
En{de} dye geheel stadt is beroert, en{de} daer gheschiede eenen oploop des volcs. En{de} Paulum aengetast hebbende, togen si hem wt den tempel, en{de} ter stont zijn die doren gesloten.
Maer als si hem sochte{n} te dooden, so ist vercondicht de{n} Capiteyn der heerscare{n}, dat geheele Ierusalem waer verstoort.
Die ter stont rutere{n} en{de} Centurione{n} met he{m} genome{n} heeft, en{de} is gelope{n} tot haer. Mer als si den Capiteyn en{de} die ruytere{n} ghesien hebbe{n}, so hielden si op Paulum te slaen.
Doen tradt die Capiteyn toe, ende heuet hem gheuanghen, ende gheboden datme{n} hem met twee ketenen binden soude. Ende hy vraechde, wie dat hy waer, ende wat hy ghedaen hadde,
maer die eene riep dit onder tvolck, ende die ander dat. Maer als hi niet sekers bekennen en conste, ouermidts dat gherucht, so heeft hy gheboden datmen he{m} leyde{n} soude inder borcht.
Ende doe{n} hi aen die trappe{n} quam, ist geschiet dat hi gedrage{n} wort vanden ruyteren, om dat ghewelt des volcs,
want daer volchde een menichte va{n} volck roepende, doet hem wech.
Ende als Paulus inder borcht bestonde gheleyt te worden, seyde hi totten Capiteyn Mach ick niet wat tot v spreken? Die welcke hem gheseyt heeft. Condt ghy Griecs?
Sijt ghi niet dye Egiptenaer, dye voor desen daghen eenen oploop ghemaect hebt, ende wt geleyt inder woestine vier dusent heymelijcke moordenaers?
Paulus heeft gheseyt. Ick ben een Ioede, een borger van Tharsen, eenre vermaerder stadt in Cilicien, maer ick bidde v, oorlooft mi te spreken totten volcke.
Ende als hijt hem toe hadde ghelaten, staende Paulus op die trappen, so heuet hi metter hant gewenct totte{n} volcke. Ende een grote stilte daer gemaect zijnde, heeft hijse in Hebreeuscher talen toe gesproken, segghende.
GHi manne{n}, broeders, en{de} vaders, hoort mijn reden dye ick nv doe tot v.
Als si hoorden dat hy haer met Hebreeuscher talen sprack, so worden si noch stilder. En{de} hy seyde,
ick ben een Ioetsch man geboren tot Tarsen in Cilicien, ende op gheuoedt in deser stadt voor die voeten van Gamaliel, gheleert naeder waerheyt des vaderlijcke{n} wets, een vierich lief hebber des wets, ghelikerwijs als ghi ooc huden al te samen zijt
dye desen wech veruolcht heb totter doot toe, bindende, ende ouerleuere{n}de in kerckeren, te samen mannen ende vrouwen,
ghelijck als ooc de opperste der priestere{n} mijn tuych is, en{de} die geheele ordene der ouderen van welcken ic ooc brieuen ontfanghe{n} hebbende, totten broedere{n} reysde tot Damascu{m} om met mi te brengen alle die daer geuangen waren tot Ierusalem, op dat si ghepijnicht souden worden.
Maer het is geschiet, ick ouer wech reysende, en{de} ghenakende bi Damasco, ontrent den middaghe, dat mi haestelick een groot licht omscheen vande{n} hemel,
ende ben gheualle{n} inder aerde{n}, en{de} heb gehoort een stem mi segghende. Saule Saule, waer om veruolcht ghi mi?
En{de} ic heb geantwoort. Wie zijt ghi heer? En{de} seyde tot mi. Ic ben Iesus van Nazareth, dien ghi veruolcht,
ende die met mi waren, hebben dat licht gesien, en{de} zijn veruaert geweest, mer si en hebbe{n} niet ghehoort die stem des gheens, die met mi sprack.
En{de} heeft mi geseyt, staet op en{de} gaet tot Damascu{m}, En{de} daer sal v geseyt worde{n}, van al dat gheen dat v van noode is om te doe{n}.
Maer als ick ouermidts die claerheyt des lichts niet en sach, geleyt zijnde by der hant vande{n} geselle{n} die met mi ware{n}, ben ic gecome{n} tot Damascum.
En{de} Ananias een goduruchtich man naeder wet ghepresen, door dat getuych alre Ioden die daer wonende waren,
comende tot mi, ende mi bistaende, heeft mi gheseyt Saule broeder, ontfanctet gesichte. Ende ic tgesichte inder seluer vre{n} ontfangende, heb hem gesien.
En{de} hi heeft geseyt. God onser vaderen heuet v bereyt, dat ghi sine{n} wille soudt bekenne{n}, en{de} sien dat ghee{n} dat recht is en{de} hooren die ste{m}me wt sine{n} mont,
wa{n}t ghi een getuych sult zijn bi allen mensche{n}, dier dingen, dye ghy ghesien hebt en{de} ghehoort.
En{de} nv wat vertoefdi? staet op, en{de} wert ghedoopt, ende wascht v sonden af, aenroepende sinen naem.
En{de} het is geschiet, als ic weder om gecomen was tot Ierusalem, en{de} badt inde{n} tempel, dat ic van mi selue{n} op getoge{n} worde,
en{de} sach hem, segghe{n}de tot mi, haest v, en{de} gaet snelliken wt Ierusalem, want si v getuych van mi niet ontfangen en sullen.
En{de} ic heb gheseyt. Heer si wete{n} dat ick inden kercker tooch, en{de} sloech in alle{n} synagoge{n} die gheen die welcke in v geloofde{n}.
En{de} als dat bloet Stephani dy{n}s getuige{n} gestort worde, stont ic oock by en{de} co{n}senteerde mede in sine{n} doot en{de} bewaerde die cleedere{n} dye he{m} doode{n}.
En{de} hi heeft geseyt tot mi. Gaet, wa{n}t ic v verde totten Heydenen senden sal.
En{de} si hoorde{n} hem tot dit woort toe. Ende met op gheheue{n} stemme{n} hebbe{n} si gheseyt. Neemt dusdanige{n} me{n}sche wech va{n}der aerden, wa{n}t ten is niet behoorlic dat hi sal leue{n}
Maer als si riepe{n}, en{de} haer cleederen wech worpen, en{de} worpe{n} dat sandt inder lucht,
so gheboot die Capiteyn hem te leyden inder borcht, en{de} te worden ghegheesselt, en{de} gepijnicht, op dat hi weten soude, om wat saeck dat si hem so toeriepen.
En{de} als si hem met banden gebonden hadde{n}, soo seyde Paulus tot den Centurio by hem stae{n}de. Hoortet v toe, eenen Romeynsche{n} me{n}sch en{de} onuerwesen te geesselen?
Dye Centurio dit gehoort hebbe{n}de, is totte{n} Capiteyn gegaen, en{de} heeftet hem vercondicht, seggen{de}. Wat sult ghy gaen doen? wa{n}t dese me{n}sche is een Romeyn.
En{de} die Capitein comende tot he{m}, heeft geseyt. Segt mi, sidi ee{n} Romeyn? En{de} hi heeft geseyt. Ia ic,
en{de} die Capiteyn antwoorde. Ic heb dese borgerscap met een grote somme vercregen. Ende Paulus seyde, en{de} ic bent oec geboren.
Daer om zijn si ter stont va{n} he{m} gesceyden, die hem ondersoecken soude{n}. En{de} die Capiteyn heeft oock gheureest, nae dat hy vernome{n} heeft dattet een Romeyn was ende dat hy hem ghebonden hadde.
Maer sdaechs daer na, willende weten sekerlick van wat saeck dat hi besculdicht worde va{n}den Iode, soo heeft hy hem vanden banden ontbonden, ende geboot den oudere{n} en{de} den geheelen raedt te comen. En{de} Paulu{m} voortbrengende, stelde hem voor haer.
ENde Paulus siende op den raet, heeft geseyt. Ghi manne{n} ende broeders, ick heb met alder goeder conscientie ghewandelt voor God, totten daghe van huyden.
Ende die prinsch der priestere{n} Ananias heuet gheboden den ghenen die by hem stonden, dat si sinen mondt slaen souden.
Doen heeft Paulus geseyt tot hem. Ghi gewitte wandt, god sal v slae{n}. En{de} ghi sitte{n}de ordeelt mi na die wet, en{de} gebiet mi tegen die wet geslagen te worde{n}?
En{de} die daer bi stonde{n}, hebben geseyt, vermaledijt ghi de{n} alre hoochsten priester Gods?
En{de} Paulus heeft gheseyt. Ick en wiste nyet broeders dat hy dye prins is der priestere{n}, want daer is ghescreuen. Ghy en sult de{n} oppersten dijns volcs niet vermalendijen.
Paulus wete{n}de dat het een deel was va{n}den Saduceen, ende dat ander vanden pharizeen, heeft ouer luyt gheroepen inde{n} raet Ghi mannen ende broeders, ic ben een pharizee, ende een pharizeen soon, vanden hope ende verrisenisse der dooden worde ick gheordeelt.
Ende als hi dat geseyt had, isser een twist gheworden onder die pharizeen ende Saduceen, en{de} die menichte is ghedeelt gheworden,
want dye Saduceen seggen datter ghee{n} verrisenisse en is, noch Enghel, noch geest. Maer die pharizee{n} belident alle beyde.
En{de} daer is eene{n} groote{n} roep geschiet, en{de} opstaende somige vande{n} pharizeen, streden si, seggende. Wi en vinden niet quaets in desen me{n}sche, wie weet oft hem een geest oft een engel gesproken heeft?
En{de} als daer eenen grooten oploop opgestaen was, sorge{n}de die Capiteyn, dat Paulus van hem gescoort soude worden, so gheboot hy den ruyteren af te gaen, ende hem te nemen wt dat middel van haer, ende he{m} te gheleyde{n} inder borcht.
Des nachts daer na staende de heere by hem, heeft gheseyt Paule, weest stantachtich, wa{n}t als ghi va{n} mi te Ierusalem hebt getuycht, also moet ghi ooc te Romen getuygen.
Alst nv dach geworden was, so hebben hem sommige vergadert wt den Ioden, en{de} verbonden hem selue{n}, segge{n}de, dat si noch eten noch drincke{n} en soude{n}, voor dat si Paulum gedoot hadden.
En{de} daer wasser meer dan veertich mannen, die dit verbont ghemaect hadden,
die tot die prince{n} der priesteren en{de} den ouderen gegaen hebbe{n}, ende geseyt. Met beloften hebben wi ons verbonden, dat wi niet en sullen eten, voor dat wij Paulum ghedoot hebben.
Daer om geeft ghi te kennen den Capiteyn ende den raedt dat hy hem morghen wil wt leyden tot v, als den ghenen, van wien wij wat meer sekerheyts beuragen willen. Ende wi zijn bereyt hem te dooden, eer hi genaect.
Maer als Paulus susters soon die lage{n} ghehoort hadde, is hi gecomen, en{de} is inghegaen inder borcht, en{de} heuet Paulo vercondicht.
En{de} Paulus riep een vande{n} Centurionen, en{de} seyde. Leyt desen ionghelinc totten Capiteyn, wa{n}t hy heeft he{m} wat te segge{n}.
En{de} die heeft hem mede ghenomen, ende heeft he{m} ghebrocht totte{n} Capiteyn, en{de} seyde. Die ghebonden Paulus heeft mi tot hem gheroepende ghebeden, dat ick desen ionghelinck tot v soude leyden, dye v wat te segghen heeft.
Ende die Capiteyn nemende hem byder handt, is met hem gheweken besiden af, ende heeft hem gheuraecht. Wat ist dat ghy hebt my te kennen te gheue{n}?
Ende hy heeft gheseyt. Die Ioden zijn eens gheworden, dat si v bidden sullen, dat ghi Paulum morghe{n} ten daghe wt wilt brenghen inden raedt, ghelijck oft si wat sekers van hem vrage{n} wouden,
maer en weest haer niet te wille, want daer isser meer da{n} viertich manne{n} wt haer die hem lagen leggen, die hem seluen verbo{n}den hebbe{n}, dat si noch eten noch drincke{n} en sullen, tot dat si hem gedoot hebbe{n}, ende nv zijn si bereyt, verwachtende v belofte.
Die Capiteyn heeft dan den iongelinck laten ghaen, ende hem beuolen, segghe{n}de. En latet v by nyemant ontuallen, dat ghi mi te kennen hebt ghegeuen.
Ende gheroepen hebbe{n}de twee Centurione{n}, heeft haer gheseyt. Bereyt twee hondert ruyteren, op dat si gaen moghen tot Cesarien, ende tseuentich reysighers, ende twee hondert lancien draghers va{n}der derder vre des nachts
ende bereyt beesten, op dat si Paulu{m} daer op gheseten, bewaert brenghen moghen tot Felix den stadthouder,
want hy vreesde dat die Ioden hem ghenomen souden hebben, ende ghedoot, ende hy mochter last af lijden, als een dye ghelt ontfanghen soude hebben,
scrijuende brieuen dit inhoudende. Claudius Lysias den alre besten stadthouder Felix ghesontheyt.
Desen man ghegrepen zijnde vanden Ioden, als hi nv ghedoot soude hebbe{n} gheworden, ic daer ouer comende met den Heere, heb hem verlost bekent hebbende dattet een Romeyn was.
Ende willende weten de sake, om die welcke si hem besculdichden, so heb ick hem gebrocht in haren raedt,
welcken ick beuonden hebbe besculdicht te worde{n} vande{n} vraghen haers wets, gheen misdaet hebbende dat den doot oft die banden waerdich is.
Ende als my te kennen was gegeue{n} vanden laghen die hem die Iode{n} bereyt hadde{n} so heb ic ter stont ghesonden tot v, een ghebot ghegeue{n} hebbende ooc de{n} beclaghers, dat si bi v segge{n} wille{n}, tghene dat si hebbe{n} tegens hem. Blijft gesont.
En{de} die ruyters, na dat haer beuole{n} was nemende Paulum, hebben hem by nacht ghebrocht tot Antripatriden,
maer daechs daer na ghelaten hebbe{n}de die reysighers, dat si met hem reysen souden, soo zijn si weder gekeert inder borcht,
welcke als si ghecomen waren tot Cesarien, en{de} hadden den brief ouergeleuert de{n} stadthouder, so hebben si Paulu{m} ooc gestelt voor he{m}.
Mer als die stadthouder den brief ghelesen hadde, en{de} geuraecht wt wat lant dat hi was, en{de} bekent hebbe{n}de dat hi wt Cilicien was,
seyde hi. Ic sal v hoore{n}, wanneer v beclagers ooc hier ghecomen sullen zijn. Ende gheboot datmen in Herodis rechthuys hem bewaren soude.
ENde na vijf daghe{n} is neder ghecomen die prince der priesteren Ananias, met den ouderen, ende met den aduocaet Tertullus, welcke totten rechter zijn inghegaen teghen Paulum.
En{de} Paulum gheroepe{n} hebbende, heeft Tertullus begonnen te besculdigen, seggende. Na den mael dat wi in groten vrede leue{n} door v, en{de} veel dinge{n} door v voorsienicheyt onder desen volck oprechtelic gedaen worde{n},
dat wij alle tijt en{de} tot alle plaetsen prisen met alre da{n}cbaerheyt alre beste Felix.
Maer op dat ick v nyet langher en vertoeue, bidde ick dat ghi ons met weynich woorden hoore{n} wilt, na dijnre goedertierenheyt.
Wij hebben desen scandeliken man gheuonden, verweckende eenen oploop alle de{n} Iode{n} in alle dye werelt, en{de} een meester der secten vanden Nazarenen,
die ooc den tempel ghearbeyt heeft te schenden, welcke{n} wi oock gheuangen hebbende, wouden na onser wet ordelen.
Maer Lisias dye Capiteyn ouercomende met grooter macht, heeft he{m} wt onsen handen verlost, ghebiedende zijn beclaghers tot v te comen,
wt wien ghi selue ondersoeckinghe ghedaen hebbe{n}de, van allen desen dingen bekennen moecht, va{n} welcke{n} wi hem beclage{n}.
En{de} die Iode{n} seyde{n} oec daer toe dattet also waer.
Mer Paulus als hem dye rechter wencte dat hy spreken soude, heeft gheantwoordt. Want ick weet, dat ghi in desen volck nv veel iare{n} ee{n} rechter zijt gheweest, so wil ick met goede{n} moet voor mi selue{n} verantwoorde{n},
in dien ghi bekennen moecht, datter niet meer dagen my en zijn, dan .xij. van dier tijt af, dat ic op ghereyst ben tot Ierusalem, om aen te bidden
en{de} si en hebben mi niet gheuonden met yemant disputerende inde{n} te{m}pel, noch oploop makende onder die scaren, noch inden synagogen, noch inder stadt,
en{de} si en mogen ooc niet bewisen dye dinghen daer si mi af besculdigen.
Mer dat belijde ic v, dat ic na den wech <parens>die si een secte heeten</parens> diene den vader ende minen God, ghelouende alle den ghene{n} dye in de wet ende Propheten ghescreuen zijn,
hoop hebbende in God, welcken si ooc self verwachten verrisenisse der rechtuerdiger en{de} der onrechtuaerdigher,
waer in ick oock selue naerstich ben, een conscientie altijt te hebben voor God, ende voor den me{n}schen, daer hem nyemandt aen stooten en mach.
En{de} na veel iaren, ben ick ghecomen om aelmissen te doen onder minen volcke, ende offerhande
onder welcken vonde{n} si mi ghesuuert inde{n} tempel, niet met een scare, noch met ghene{n} oploop, ende si hebbe{n} mi aen getast, roepende ende segghe{n}de, neemt wech onse vyandt.
Ende sommighe vande{n} Iode{n} wt Asia, welcke van noode waer by v tege{n}woordich te wesen, ende te beclagen, hadde{n} si yet teghe{n} mi,
oft laet dese selue segghen, oft si wat boosheyt in mi beuonden hebbe{n}, in dien ick voor den raet stae,
dan va{n} deser eenre stemme, met welcken ick onder haer staende, gheroepen hebbe. Vander verrisenisse der dooden, worde ic heden gheordeelt van v.
Maer Felix dit ghehoort hebbe{n}de, heeft haer wtstellinghe ghegeuen, vastelick wetende tghene dat tot desen wege was behoorende, segghende. Als den Capiteyn Lysias af coemt, sal ick v saecken hooren.
Ende hy beual den Centurio, dat hy Paulum soude bewaren, ende dat hy hem soude late{n} ruste{n} ende dat hy nyemant van sine{n} vriende{n} soude verbieden hem te dienen.
Maer na een deel daghen, als Felix gecome{n} was met Drusilla zij{n}re huysurouwe{n} die een Iodinne was, heeft hy Paulum geroepen, ende dat gheloue dat in Christu{m} is van hem ghehoort.
Maer doe{n} hi disputeerde vander rechtuaerdicheyt ende suuerheit en{de} vanden toecomenden ordeel, soe is Felix verscrict, ende heeft gheantwoort. Gaet nv ter tijt wech, maer als ick bequame{n} tijt gecreghen hebbe, sal ick v roepe{n},
hope{n}de dat he{m} gelt va{n} Paulo soude gegeue{n} worde{n}, dat hi he{m} los soude make{n}. Waer om dat hi hem ooc dicwils roepe{n}de, sprac met hem.
Maer twee iaren om zijnde, is Portius Festus in Felix stede gecome{n}. En{de} Felix willende den Iode{n} een vrientscappe bewisen, heeft Paulum geuange{n} gelate{n}.
DAer om Fest{us} dat lant ontfange{n} hebbende, is na drie daghen op ghereyst vander stadt Cesarien tot Hierusalem.
En{de} die prince der priestere{n}, en{de} die opperste der Ioden hebben he{m} te kennen ghegeuen van Paulo, ende si bade{n} hem,
begheere{n}de gonste teghens hem, dat hy hem woude roepe{n} tot Hierusalem, laghen legghende, dat si hem souden dooden inden weghe.
Maer Festus heeft gheantwoordt, dat Paulus ymmer te Cesarien bewaert soude worden, ende dat hy cortelick derwaerts reysen soude
Daer om, dye onder v machtich zijn <parens>seyde hy</parens> laet dye te samen met ons reysen, ende isser in desen man eenige misdaet, laet si he{m} besculdighen.
En{de} vertoeft hebbende onder haer nyet meer dan acht oft thien daghen, is af ghereyst tot Cesarien. Ende daechs daer nae is hi gaen sitten op den rechter stoel, en{de} heeft geboden datmen Paulu{m} voort soude brenge{n},
welcke als voort gebrocht was, so hebben ront om he{m} gestaen die Iode{n}, die va{n} Ierusalem af gecomen waren, veel en{de} sware saken beclagende, die si niet bewisen en co{n}sten,
want Paulus verantwoorde hem seluen, dat hi noch tege{n} die wet der Iode{n}, noch teghen den tempel, noch teghen de{n} Keyser yet misdaen hadde.
Festus willende by den Ioden danck begaen, heeft Paulo antwoordende gheseyt. Wildi op reysen tot Hierusalem, ende daer va{n} dese dinge{n} by mi geordeelt worde{n}.
Paulus heeft gesproken. Ick stae voor des Keysers rechter stoel, daert van noode is mi geordeelt te worden. Den Iode{n} en heb ic ghee{n} onrecht ghedae{n}, als ghi ooc beter weet,
wa{n}t heb ic scade gedae{n}, oft yet d{at} des doots werdich is bedreuen, ick en wedersegghe niet te steruen. Maer isser niet van desen, vanden welcken si my beclaghen, soo en mach my nyemandt hem geuen. Ick appelleer aenden Keyser.
Doen Festus dan met den raet hem besproken hadde, heeft hi geantwoort Ghy hebt de{n} Keyser gheappelleert, tot de{n} keyser sult ghi gaen.
En{de} als een deel dagen ouerleden ware{n}, is de Coninck Agrippa ende Bernice neder gereyst tot Cesarien, om te groeten Festu{m}.
Ende als si daer veel dagen vertoefden, so heeft Festus den Coninck vertelt dye sake Pauli, segge{n}de. Daer is een man geuange{n} gelaten va{n} Felix,
van welcke{n} als ick te Hierusalem gecomen was, die prince{n} der priesteren, en{de} die ouderen der Ioden mi te kennen hebben gegeuen, begheerende teghen hem sentencie.
Wien ic gheantwoort hebbe Ten is der Romeyne{n} ghewoonte niet, door gonste eenigen mensch ouer te geue{n} dat hi sterue, eer dat de ghene die beclaecht wert zijn beclaghers teghe{n}woordich hebbe, ende een plaetse neme om te beschermen vander misdaet die hem opgheleyt wort.
Als si dan hier ghecomen ware{n}, heb ic sonder eenich vertreck des nauolgende{n} daechs sitte{n}de opte{n} rechter stoel, beuole{n} de{n} man voort te brengen,
van wien als de beclaghers gestaen hadden, soo brochten si ghee{n} misdaet voort va{n} sulcke dingen, va{n} welcken ick vermoede,
mer si hadde{n} sommige vragen van haren insettinge{n} tege{n} he{m}, en{de} va{n} eene{n} dooden Iesum, welcke{n} Paulus sterckelic betuychde te leuen,
ende twifelende van deser vraghen seyde ick. Oft hy te Ierusalem woude reysen, ende daer va{n} desen gheordeelt worden.
Maer als Paulus gheappelleert hadde, dat hy der kennisse Augusti ghehouden soude worden, soo heb ick beuolen datmen hem bewaren soude, ter tijt toe dat ick hem totten Keyser seynden soude.
Mer Agrippa seyde tot Festum. Ic woude oock den mensche wel hooren. Hy seyde Morghen sult ghi hem hooren.
En{de} daechs daer na, als Agrippa met Bernice met groter houaerdicheyt ghecomen waren, en{de} gegaen in dat raedthuys metten Capiteynen ende den principaelsten mannen der stadt, so is Paulus door Festus ghebot voort gebrocht.
Ende Festus seyde. Agrippa coninc ende ghi mannen die hier tsame{n} met ons tegenwoordich zijt, ghi siet desen me{n}sche, va{n} welcken mi alle die menichte der Ioden gebeden heeft te Hierusalem, begheere{n}de, ende roepende, dat hy nyet langher en moeste leue{n}.
Ic heb beuonde{n} dat hi nyet des doots waerdich zijnde hadde misdaen, maer in die{n} hy selue tot Augusto appelleerde, soo hebbe ick op ghesedt hem te seynden.
Van wien ick niet sekers en hebbe, dat ick den Heere scriuen mach. Waer om dat ick hem voort ghebracht hebbe tot v, Ende alder meest voor v Coninck Agrippa, op dat ick na dye ondersoeckinge hebben mach, dat ic scriue
Want het dunct mi onrecht te sine eene{n} ghebonde{n} te seynde{n}, en{de} die misdaden daer hi af beclaget wert, niet te kennen te geuen.
AGrippa seyde tot Paulum. Het wort v gheorloeft voor v selue{n} te spreken. Doe sprack Paulus met wtgherecter hant, voor he{m} selue{n}.
Coninc Agrippa, ick achte mi salich te zijn, om dat ic mi hede{n} verantwoorden sal voor v, va{n} allen dien dinge{n}, va{n} welcken ick vande{n} Ioden beschuldicht worde:
in dien ghi alder meest wete{n}de zijt beyde die gewoonte{n} en{de} vrage{n} die bide{n} Iode{n} zij{n}. Daer om bid ic v dat ghi mi verduldelick hore{n} wilt.
Hier om. Mijn leuen dat ick van mijnre iuecht geleyt hebbe, welcke van beghinsel gheweest is onder mijn volck tot Hierusalem, bekenne{n} alle die Iode{n},
die mi eerst kenden van beghin, wouden si daer getuych af gheuen, als dat ick na die alre wtghelesenste secte onser religie{n} een phariseus geleeft hebbe.
Ende nv doer den hoep der beloftenissen, die tot onsen vadere{n} van god is gheschiet, so stae ick onder dat oordeel,
tot welcken hoep onse twaelf geslachten ghestadeliken nacht ende dach god dienende, hopen te comen, van welcke{n} hoep Coninck Agrippa ick beclaget worde vanden Ioden.
Wort dat by v ongelooflijck gheordeelt, dat god die dooden verwect?
En{de} ick meende tegen den naem Iesu van Nazareth, veel dingen weder vechtende te doen,
dat ick oeck gedaen hebbe te Hierusalem, en{de} veel der heylige{n} heb ick in kerckere{n} gheslote{n}, vande{n} prince{n} der priestere{n} macht ontfange{n} hebbende. En{de} als si ghedoot worden, so gaf ick dat vonnisse.
En{de} doer alle synagogen, haer menich werue{n} pinigende: bedwanck ick haer te blasphemeren, en{de} noch meer teghens haer rasende, veruolchde ick haer oeck tot vreemden steden toe,
om welcken dinge{n} wille, als ick tot Damascu{m} reysde met macht en{de} orlof der prince{n} der priestere{n},
so heb ick o Coninck gesien op den middach inden weghe, dat my vande{n} hemel een licht boue{n} dat schijnsel der sonnen omscheen, en{de} die ghene die met my reysden.
Maer als wi te same{n} neder geuallen waren ter aerden, soe heb ick gehoort een stemme sprekende tot mi, ende segghende in Hebreeuscher talen. Saule, Saule, wat veruolcht ghi my? Tis v hert tegen die prickel te sporren.
Ende ick hebbe geseyt. Heer: wie zijt ghy? Hi seyde. Ick ben Iesus van Nazarenen: welcke{n} ghi veruolcht.
Maer rijst op: ende staet op v voete{n}, wa{n}t daer toe heb ick v geopenbaert, dat ick v tot eenen dienaer, en{de} getuyge stellen soude, der dinge{n} die ghi ghesien hebt, ende der gheenre, in welcken ick v verschijnen sal,
verlossende v vande{n} volck en{de} heydene{n}, daer ick v nv toe seynde,
dat ghi haer ooghen openen muecht, dat si bekeert worde{n} van dye duysternisse tot dat licht, en{de} van die macht des duuels tot god, dat si vergiffenis der sonde{n} ontfangen mogen, en{de} een deel onder den ghene{n} die geheylicht zijn doer tgeloof dat in my is.
Daer om Coninc Agrippa, en heb ick niet ongehoorsaem geweest die hemelsche ope{n}baringe,
maer ick vercondichde ten eersten den ghenen dye zijn tot Damasco, en{de} te Hierusalem, ende doer alle dat lant va{n} Iudeen ende daer nae oeck den Heydenen, dat si penitencie doen souden, ende hem tot God bekeeren, doende wercken weerdich der penitencien.
Om deser saken wille hebben my die Ioden inden tempel aengetast hebbende gesocht te doden,
maer Gods hulpe vercregen hebbende, so stae ick tot hede{n} ten daghe toe, betuyghende beyde cleyn en{de} groot nyet anders seggende, dan dat die Propheten ende Moyses te voeren gheseyt hadden te gheschien,
dat Christus liden soude, dat hy dye alre eerste wt dye verrisenissen der dode{n} een licht vercondigen soude den volck ende den heydenen.
Maer als Paulus dese dinge{n} voor hem seluen seyde, soe sprack Festus met luyder stemmen. Paule, ghy raest, veel schriften brengen v tot raserien.
Ende Paulus seyde Ick en rase nyet alre beste Feste, maer ick spreke woorden der warachticheyt en{de} soberheyt.
Want de Coninck weet van desen, by wien ick oec vrijeliken spreke, want ick vermoede, dat hem nyet van desen verborgen is, want dyt en is in gheenen hoeck geschiet
Gheloofdy Coninck Agrippa den Propheten? Ick weet dat ghijse ghelooft.
Maer Agrippa seyde tot Paulum. Ghy raet mi een weynich christen te werden.
Ende Paulus seyde. Ick wensche van Gode, nyet alleen int cleyn deel, maer oeck int grote, nyet alleen v, maer oeck alle dye mi heden hooren alsodanich te wesen, als ick ben, wt ghenomen dese banden.
Ende dyt gesproken hebbende, is dye Coninck op gestaen, ende dye{n} rechter, ende Bernice, en{de} die by haer saten.
Ende als si besiden af gegaen waren, spraken si onder malcanderen segghende. Dese mensche en heeft nyet gedaen, dat den doot oft den banden waerdich is.
Ende Agrippa seyde Festo. Men hadde desen mensche los moghen laten gaen, hadde hy den Keyser nyet gheappellert.
MAer alst besloten was dat wi in Italien souden varen, so hebben si Paulu{m} ende sommige andere geuangen, ouer gheleuert den Centurio der bende va{n} Augusto ghenaemt Iulius.
Ende te schepe ghegaen zijnde in een schip van Adramiten, soe hebben wy af ghesteken, om te varen ontrent dye plaetsen van Asien. Ende Aristarchus wt Macedonien, van Tessalonien bleef by ons.
Ende des daechs daer na, quamen wy tot Sydon aen. Ende Iulius hadde hem beleefdelike{n} tot Paulum, ende heeft hem toegelaten dat hy tot zijn vrienden gaende, va{n} haer waer genomen soude worde{n}.
Ende als wy van daer af gesteken hadden: so hebben wy omtrent Cypers gheuaren, om dat dye winden contrarie ware{n}.
Ende dye zee tegen Cilicien, ende Pamphilien leyt, ouer gheuaren hebbende, zijn wy ghecomen tot Lystram in Lycien.
Ende daer vant Centurio een schip van Alexandrien, varende in Italien, ende setten ons daer in.
En{de} als wy veel dagen langsamelick voere{n}, en{de} nauwelick tegen Gnidon gecome{n} ware{n}, want die wint belettede ons, so zijn wy tot Creten aengheuaren omtrent Salmonem,
ende die nauwelic voorbi varende, zijn wi gecome{n} in een plaetse, die ghenoemt is Goede haue{n}, daer de stadt Thalassa nae by was.
Maer als nv veel tijts verlopen was, en{de} sorchlick was te varen, daer om oeck dat si nv ouer den tijt honger gelede{n} hadde{n}, so vermae{n}de haer Paulus
segge{n}de he{n}. Ghy mannen, ick sie dat dese vaert met hinder en{de} grote schade, niet alleen der vrachten ende des scheeps: maer oeck ons leuens geschien sal.
Maer Centurio geloefde meer den stier man, ende den pyloot, dan tghene dat van Paulo geseyt worde.
Ende als dye hauen onbequaem was om ouer te winteren, soe hebbender veel raedt ghenome{n} va{n} daer te varen, ende oft si eenichsins mochten tot Phenicen comen, om daer te winteren. Dese is een haue{n} van Creta, tegen den zuytwesten en{de} noortwesten wint.
Mer als den zuyden windt wayende was, meenden dat si haer voornemen vercreghen hadden ende staken af van Asson, ende scheepten voorby Creten.
Maer niet lanck daer na verhief he{m} tege{n} Creten eene{n} wint, diemen noortoost noemt.
En{de} als dat schip vande{n} wint gegrepe{n} was: ende niet en mocht wederstaen, so gauen wi tschip de{n} wint ouer: en{de} voere{n} also.
En{de} in een eylant geuoert zijnde dat Clauda genoemt is, so en hebben wy naulic eene{n} boot conne{n} gecrige{n},
welcke wech genome{n} zijnde, besichden si hulpelichede{n}, onderscorte{n}de dat scip, vreesende dat si op die plaete vallen soude{n}, en{de} dat vat hebbende late{n} vallen, voere{n} also.
En{de} als wy met grote{n} storm hier en{de} daer geworpe{n} worde{n}, deden si daechs daer na eenen wtworp,
en{de} des derden daechs worpen wy met onsen handen die ghereeschap des schips wt.
Mer als in veel dage{n} noch sonne noch sterre{n} en verschene{n}, en{de} gheen cleyn onweder aenstae{n}de was, so was alle hope ons leuens wech genomen.
En{de} alsme{n} lange geuast hadde, doe heeft Paulus int midde{n} van hem staende geseyt O ghi manne{n}, het hadde van node geweest my gehoort te hebben, en{de} niet van Creta af geuare{n} te hebben, en{de} niet dat verdriet en{de} de schade geschiet te hebben.
En{de} nv vermane ick dat, dat ghi goets moets wilt zijn, want nyemants leuen hier schade lide{n} sal, dan alleen dat schip.
Wa{n}t in desen nacht heeft by my gestaen een engel gods, wiens ick ben, en{de} welcke{n} ick diene,
segge{n}de. En vreest niet Paule. Ghi moet voor den Keiser gestelt worde{n}, en{de} siet god heeftse v alle gegeue{n} die met v ware{n}.
Daer om ghi manne{n} hebt goeden moet, want ick geloue god dattet alsoe zijn sal, als mi is geseyt.
Ende in een eylant moeten wi wt geworpen worden.
Maer na dat dye viertiende nacht ouergecomen is geweest, als wi ontrent midder nacht in Adria varende ware{n}, soe vermoede{n} die schippers dat he{m} eenich lant verthoont hadde,
welcke oeck dat dieploot wtworpe{n}, en{de} vonde{n} twintich passen diep, en{de} een weynich van daer geuaren, ende weder om dieploot ghesoncken hebbende, vonde{n} si vijfthien passen.
En{de} vreesende dat si aen scherpe plaetsen stoten soude{n}, hebben si die vier anckers ten schepe wt geworpe{n}, ende si begeerde{n} dattet dach soude worde{n}.
Mer als die schippers sochte{n} wt dat schip te vluchte{n}, ende si den boot neder ghelaten hadden inder zee, onder tschijne, oft si dye anckers vande{n} schepe wttrecken hadden willen,
soe heeft Paulus geseyt den Centurio, ende den ruyteren. Ten si dat dese int schip blijuen, ghy en sult nyet behouden mogen wesen.
Doen hebben die ruyteren, die touwen vanden boot afghesneden, ende hebben dien laten drijuen.
Ende alst dach beghonste te worden, vermaendese Paulus al te same{n}, dat si spijse souden nemen, seggende. Desen dach is den vierthiensten, dat ghi verwachtende, nuchteren blijft niet etende,
waerom dat ic v vermaene, dat ghi spijs wilt ontfangen, Want dat hoort tot uwer salicheyt, want nyema{n}ts van v een haeyr van sinen hooft verghaen sal.
Ende doen hi dat gheseyt hadde, nemende dat broot, heeft hi God ghedanct in die tegenwoordicheit van hen allen. Ende als hijt ghebroken hadde, bestont hi teten.
Als si dan al tsamen verblijt waren, so hebbe{n} si oock spise ontfanghen.
Ende wy waren al tsamen int schip, twee hondert ende ses ende tseuentich menschen.
Ende versadicht zijnde van spise, so ontlasten si dat schip, worpende die tarwe in die zee.
Ende alst dach was, en kenden si dat lant niet, maer si werde{n} een creecke siende, hebbende eenen oeuer, daer si dochte{n} dat schip in te worpen.
Ende als si die Anckers inghenomen hadden, beualen si hen selue{n} die zee, ontbindende oock die banden des roers, ende heffende den spriet op tegen de{n} den wint, soe voeren si naden oeuer.
Ende als si in een plaetse die van beyde siden de zee gheraect hadde, waren, stierde{n} si tschip aen tsant, Ende dat voorste deel bleef vast staen onbeweghelick, maer dat achterste deel brack van die cracht der zee.
Ende den raet der ruyteren was, dat si die gheuangen dooden souden, dat niema{n}t van haer, als si wt gheswommen waren, ontloopen soude.
Maer Centurio willende Paulum behouden, heeft haer vande{n} raet behindert, ende geboden, dat die ghene die swemmen mochten, haer seluen voor wtworpen souden, en{de} te lande raken,
ende die andere sommighe op die borderen, sommighe op die stucken vanden schepe. Ende alsoo ist geschiet, dat si alle behouden te lande quamen.
ENde als si ontcomen waren, so hebbe{n} si beuonde{n} dat deylant Melite geheeten was. En{de} dat rouwe volck bewees ons gheen cleyn vrientschap.
Ende een vier ontsteken hebbende, ontfingen ons allen, om den aenstaenden regen ende die coude.
En{de} als Paulus eenen hoop spaenderen vergadert hadde, ende op dat vyer geleyt, so crooper een slanghe vander hitten voort, ende voer aen zijn handt.
Als die luyden saghen die beest aen zijn handt hanghen, seyden si tot malcandere{n}, Dese mensche is ganselic een dootslagher, welcke hoe wel hi die zee ontghaen is, die wrake niet en laet leuen.
Ende hi schudde die slange in dat vyer, ende hem en quam niet quaets ouer,
maer si meynden dat hi in een gheswil verkeert soude worden, ende ter stont neder vallen soude ende steruen. Ende als si lange wachtende waren, ende siende dat he{m} niet quaets en gheschiede, keerden si he{n} om, ende seyde{n} hem God te zijn.
Ende in die selue plaetse hadde wthoue{n} die prince des eylants, ghenoemt Publius die ons ontfanghende ter herberghen, drie daghen goedertierlick heeft ghetoeft.
Het gheschiede, dat die vader Publij te bedde lach van die cortse, ende den buyc euel, tot wyen Paulus is in ghegaen, ende als hy ghebeden hadde, ende die handen op hem gheleyt, heeft hi hem ghesont ghemaect,
Daeromme dit gheschiet zijnde, so zijn dye ander oock die siecten hadden inden eylande ghecomen, ende si werden ghesont ghemaect,
die oock met grooter eeren, ons gheeert hebben, ende hebben ons al ghedaen dat van noode was alswi reysden.
Maer nae drie maenden, zijn wy gheuaren in een schip van Alexandrien, dat inden eylande ouer verwintert hadde, welck een wapen hadde van Castor ende Pollux.
Ende als wi ghecomen waren tot Syracusen, bleuen wi daer drie daghen,
van daer omuarende, quamen wi tot Rhegium. En{de} na eenen dach, als wi den zuyden wint mede hadden, quamen wi des anderen daechs tot Puteolos.
Ende daer broederen geuonden hebbende, zijn wy van hen ghebeden, om te bliuen by haer seuen daghen, ende so zijn wi gecomen te Romen.
En{de} van daer als die broederen van ons ghehoort hadde{n}, zijn si ons te ghemoet gecomen tot Appius merct toe, ende de drietauernen, welcke als Paulus ghesien hadde, God gedanct hebbende, heeft hi een betrouwen ghenomen.
Ende als wy te Romen ghecomen waren, so ist Paulo toeghelaten, dat hi alleen bliuen soude met eenen ruyter hem bewarende.
Maer na drie daghen heeft Paulus die ouerste der Ioden te samen gheroepen, en{de} als si gecomen waren, seyde haer. Ghi ma{n}nen ende broeders, ick niet gedaen hebbende teghen ons volck, noch teghen die seden der ouderen, ben ghebonden van Ierusalem ouergheleuert in den handen der Romeynen,
welcke als si my ondersocht hadden, my hebbe{n} willen vri laten, want ghee{n} sake des doots in mi en is.
Maer doen dye Ioden daer teghen seyden, soe ben ick bedwonghen den Keyser te appelleren, nyet als oft ick yet hadde mijn volck mede te beschuldigen,
Daer omme door dese sake heb ick v te samen geroepen, dat ick v sien soude, ende aenspreken, want om de{n} hope van Israel ben ick met dese ketene ombeuanghen.
Ende si seyden tot hem, Wi en hebben noch brieuen van v ontfanghen van Iudeen, noch niemant vanden broederen comende, heeft ons vercondicht oft ghesproken yet quaets va{n} v,
maer wi willen van v hooren, wat ghi gheuoelt, want van deser secten is ons kenlick, dat haer op allen plaetsen wederseit wort,
Ende als si hem eenich dach ghesedt hadden, soe zijnder veel tot he{m} ghecomen in zijnder herberghen, den welcken dat hi wtleyde ende betuychde dat rijck Gods, ende radende haer va{n} Iesu, wt Moisen ende die propheten, vanden morghen, totten auont.
Ende die sommighe gheloofden dye dinghen dye van Paulo gheseyt worden, maer die sommighe en geloofdent niet.
Ende als si onder malcanderen niet eendrachtich en waren, seyden si, nae dat Paulus gheseyt hadde een woort, Wel heeft die heylighe gheest ghesproken door Esayam den propheet tot onsen vaderen
segghende Gaet tot dit volck ende segt, Ghy sult metten ooren hoore{n}, ende niet verstaen, ende al siende suldijt sien ende niet bekennen.
Wa{n}t dat herte van desen volcke is verhert, ende metten ooren hebben si swaerlick gehoort ende si hebben haer ooghen toe ghedruct, op dat si niet tot eenighen tijdt sien souden metten ooghen, ende hooren metten ooren, ende metter herten verstaen, ende bekeert worde{n}, ende ic haer ghesont maken mochte
Daer om si v kenlick dat den heydenen dese salicheyt gods ghesonden is, ende si sullent hooren.
Ende als hi dit gheseyt hadde, ghingen die Ioden wt van hem, veel twist onder malcander hebbende.
Maer Paulus is twee iaren gebleuen in zijn ghehuerde wooninghe, ende ontfincse alle die tot hem ghinghen,
prekende dat rijcke Gods, ende leerende die dinghen die vanden Heere Iesu zijn, met alre vrijheyt onuerboden.
IAcobus, knecht godes: en{de} des here{n} Iesu Christi. Die twalef geslachte{n} welcke zijn inde verstroeyinge salicheyt.
Mijn broeders reke{n}tet alle blijschap als ghi in verscheyde{n} te{m}ptacien zijt:
dat wete{n}de, dat die ondersoeckinge van uwe{n} geloof voort brenghet verduldicheit,
en{de} verduldich; heeft een volmaect werck, op dat ghi moecht wesen volmaect, en{de} oprecht in niet ghebrekende.
Ist dat eenige van wijsheyt gebreect, die begeerse van God, die welcke gheeft allen oueruloedelick, en{de} hy en verwitet niet, en{de} si sal hem gegeue{n} worden.
Maer begeere met betrouwinge, niet twifelende. Want die daer twifelt, is gelijc die vloet vander zee, welcke wort beroert met winde{n} en{de} wort wech genome{n} met een storm.
Daer om dye mensche en laet hem nyet duncken dat hy wat vande{n} heere ontfangen sal.
Een man van eene{n} dubbelde sinne, is onstantachtich in alle zijn weghen.
Die broed{er} dye oetmoedich is, gloriere in zijn verheffinge.
Weder om die daer rijck is in vernederinge zij{n}s selfs, wa{n}t hi sal vergae{n} als die bloeme des gras,
wa{n}t die sonne is op gegae{n} met hitte, en{de} tgras is dorre geworde{n}, en{de} zijn bloeme is af geuallen, en{de} die schoonheyt haere ae{n}scouwinge is vergae{n}. Also sal oec die rijcke dorre werde{n} in zijn wegen.
Salich is die ma{n} die te{m}ptacie verdraecht: wa{n}t als hi geproeft sal wesen, sal hi ontfangen die troon des leuens, welcke God beloeft heeft den ghene{n} die he{m} lief hebbe{n}.
Niema{n}t en segge als hi gete{n}teert wert, d{at} hy va{n} god getenteert wort: wa{n}t god en is ghee{n} tenteerder der quade{n}, wa{n}t hi en te{n}teert niema{n}t,
ymmer ee{n} yegelic werd gete{n}teert va{n} zij{n} eyge{n} begeerlich{eyt}, af getrocke{n} en{de} toegeloct.
Daer na als da{n} die begeerlich{eyt} ontfange{n} heeft, so brenct si sonde voort: en{de} de sonde volbrocht wesende, brenget voort de doot.
Mijn lieue broeders, daer om en wilt niet dwalen.
Alle goede gheuinge, en{de} alle volmaecte gaue, is van boue{n} neder dalende vande{n} vader der lichte{n}, bi welcke{n} gheen vera{n}deringe en is, oft omscheemsel des veranderinghe
Wa{n}t dese heeft ons voortgebrocht ghewillichlic mettet woort des waerheyts, op dat wi wesen soude{n} eerste vruchte{n} zij{n}re creatueren.
Ghi weet mij alder liefste broeders, alle me{n}sche wese haestich om te hore{n}, traech om te spreke{n}, en{de} traech tot gramscappe:
wa{n}t die toornicheyt des mans, en werct niet die rechtueerdicheyt gods.
Daer omme af gheworpen hebbende alle onreynicheyt, ende oueruloedicheyt des quaets, wilt ontfanghen met sachtmoedicheyt het ingesaeyde woort, twelcke v sielen salich maken mach.
En{de} weest volbrengers des woorts, ende gheen hoorders alleen, bedriege{n}de v seluen
Wa{n}t ist datter yemant twoort hoort, en{de} dat met die wercke{n} n{iet} en bewijst, dese is gelijck eene{n} man aenschouwe{n}de in die spiegele dat aensicht zijnre geboortenisse,
want hi heeft hem selue{n} aengeschouwe{n}, en{de} hi is wech gegaen, en{de} ter stont heeft hi verghete{n}, hoedanich dat hy gheweest is.
Maer dye daer toe siet in die volmaecte weet, welcke is des vrijheyts, en{de} daer inne is bliue{n}de, dese als hi niet en is een vergete{n}de hoorder, mer een volbrenger des wercs, sal in zijn werck salich wesen.
Ist datter yema{n}t onder v schijnt geestelic te wesen, dye welcke zijn tonghe nyet en bedwinct, mer zijn hert verleyde{n}de, dees gheestelicheyt is ydel.
Die suyuere en{de} onbeulecte gheestelich{eyt} bi God, en{de} den vader, is dese. Te besoeken weesen, en{de} weduwe{n}, in haer tribulacie, en{de} hem seluen onbeulect te houden van deser werelt.
BRoeders, en wilt niet int wtnemen der persone{n} hebben tgeloef ons heere{n} Iesu Christi, der glorie{n}.
Wa{n}t ist d{at} in v kercke coemt een ma{n}, een goude{n} rinck drage{n}de, aen getogen zijnde met een schoon cleet: en{de} daer oec ingae een arme, in een verworpen cleet,
en{de} ghi dan aenmerct tot den ghene{n} die daer draecht tblinckende cleet, en{de} segt hem, sidt ghy hier wel, en{de} den armen segt ghy, staet ghi ginder, oft sidt hier onder aen mij{n} voetschabel,
en oordeelt ghy niet v seluen? ende bent geworden rechters der puader gedachten?
Mijn lieue broeders hoort. En heeft god niet den arme{n} deser werelt wtuercore{n}, rijck int geloef, en{de} erfgename{n} va{n} trijck, dat welcke hi beloeft heeft de{n} ghene{n} die he{m} lief hebben?
Mer ghi hebt de{n} arme{n} onteert. En verdrucke{n} v die rijcke niet, doer haer macht? en{de} dese selue trecke{n} si v n{iet} tot die vierschalen
en{de} noch die selue spreke{n} qualike{n} va{n}de{n} goede{n} naem, die welcke is onder v aen geroepen?
Certeyn, ist dat ghi nader scrifture{n} volbrenget die coninlicke wet. Ghy sult beminnen uwen naesten als v seluen, so doet ghy wel
Maer ist dat ghy aensiet personen, so doet ghi sonde, ende ghi wort ghestraft van dye wet als ouertreders.
Ende wie ghehouden heeft die heele wet, ende in eenen ontgaen heeft, die is schuldich geworden al dander.
Want die gheseyt heeft en doet gheen ouerspel, die heeft oeck mede geseyt en slaet niet doot. Ist also dat ghy gheen ouerspel ghedaen en hebt, maer nochta{n}s doot geslaghen hebt, ghi zijt gheworden een ouertreder des wets.
Spreect alsoe, ende doet alsoe, als die daer geordeelt sult worden doer die wet des vrijheyts.
Want een ordel sonder barmherticheyt, sal gheschien den ghenen die gheen barmherticheyt en doet. En{de} dye barmherticheyt gaet te bouen dat ordeel.
Mijn broeders, wat profitelicheyt ist, ist dat yemant seyt dat hi tgeloef heeft, maer die wercken en heeft hi niet? Macht geloue hem salich make{n}?
Ist dat broeder en{de} suster naect zijn, en{de} behoeue{n} den dagelicsche{n} cost,
en{de} yemant van v lieden haer seyt, gaet henen met vreden, wermt v en{de} wert versaet, en{de} nochtans haer niet en gheeft dye welcke behoeflick zijn tlichaem, wat profitelicheit salt wesen?
Also tgeloef, ist dattet die wercken niet en heeft, is in hem seluen doot.
Mer yema{n}t sal segge{n}, ghy hebtet geloef en{de} ick heb die wercke{n}. Thoont my v geloef sonder wercke{n}, en{de} ick sal v thoone{n} mijn gheloef wten wercken.
Geloeft ghi datter een God is? wel doet ghi, en{de} die duuelen geloue{n} en{de} scroeme{n}.
O ydel mensche, wilt ghy wete{n} dattet geloef sonder wercke{n} doot is?
Abraha{m} onse vader, is hi niet rechtueerdich gemaect wt die wercke{n}? doe hy geoffert hadde Isaac sine{n} soon op de{n} outaer?
Siet ghi wel dattet geloue mede wercte zijnre wercke{n}: en{de} dattet geloue volmaect is geweest wt die wercke{n}?
Ende die scriftuer is veruult, die daer seyt. Abraha{m} heeft god geloeft, en{de} tis hem gherekent tot rechtueerdicheyt, en{de} is ghenoemt een vrie{n}t gods.
Aldus siet ghi dat een me{n}sch wort rechtueerdich gemaect wt die wercke{n}, en{de} nyet wt den gheloue alleen?
En{de} des ghelijck Raab die openbaer vrouwe, en is si n{iet} rechtueerdich gemaect wt die wercke{n} doen si ontfangen hadde die boden, en{de} wt gelate{n} hadde haer doer eene{n} anderen wech?
Want alst lichaem sonder gheest doot is, alsoe is tgheloue sonder wercken doot.
MIne broeders, en wylt nyet veel meesters worden, wetende dat ghi groter oordeel aen neemt.
In veel vallen wy allegader. Ist dat yema{n}t niet en valt int woort: dese is een volmact man. Wa{n}t hi mach zijn heel lichaem met een breydel regeeren.
Ist dat wi leggen den peerden tome{n} inde{n} mont op dat si ons onderdanich zij{n}, en{de} wi om stuere{n} theel lichaem.
En{de} siet, die schepe{n}, al zijnse groot, en{de} worde{n} gedreuen vande{n} strange{n} winde, worden om ghestuert van een cleyn roeder, daert die cracht des regeerders hebben wilt.
Also oock dye tonghe is een cleyn lidt, en{de} vernielt grote dingen. Siet, wat groter bosch ontsteect een cleyn vyer,
ende dye tonge is tvier die geheelich{eyt} des boosheyts Also woort die tonge in onse lede{n} geset, dye welcke beulect tgeheele lichaem, en{de} ontsteket rat ons gheboerte{n}, en{de} wort onsteken va{n} die helle.
Want alle natuere van wilde beesten, en{de} voghelen, en{de} serpenten, en{de} anderen wort ghetempt, en{de} is ghetempt van die me{n}schelijcke natuere,
maer nyemant der menschen mach temme{n} die tonghe onrustelick quaet, en{de} vol doodelick venijns.
Doer huer gebenedien wi god en{de} den vader, ende doer haer vermaledijen wi die me{n}schen, welcke geschape{n} zijn nae dat beelt en{de} gelijckenisse Gods.
Wt dye selue mont comet voort dye gebenedijnge en{de} vermaledijnge. Mij{n} broeders, dit en moet aldus niet wesen.
En mach niet een fonteyn, wt een conduyt wt vloyen soet en{de} bitter water?
Mijne broeders, mach een vijgebom oliue{n}, oft een wijngaert vige{n} voort brenge{n}? Soe en mach gheen fonteyne soet en{de} sout water voort brengen.
Wie isser onder v wijs, en{de} met wete{n}schap begaeft? die bewijse wt zijn goede conuersacie met sachtmoedicheyt des wijsheyts, zijn wercken.
Ist dat ghi hebt eenige bitter achteruolginge en{de} tweedracht in v hert: en wilt niet glorieren, ende logenachtich wesen teghen dye waerheyt,
want dese wijsheyt en is niet neder dalende van bouen, vande{n} vader des lichts, mer is aertsche vleeschelike en{de} duuelsche.
Wa{n}t waer achteruolghinge en{de} tweedracht is, daer is onstantachticheyt ende alle boos werck.
Die wijsheyt dye va{n} bouen is, inden eersten is si suyuer, daer na vreedsamich, seechlic, radelick, goetwillich vol met barmherticheyt, ende goede vruchten, oordeelende, sonder beueynstheyt.
Die vrucht des rechtuaerdicheyts wort in vrede ghesayt, dye vrede makende zijn.
UAn waer zijn dye oorloghen, ende kijuinghen onder v? zijnse nyet wt uwe begheerlicheden, dye daer striden in v leden?
Ghi begheert ende en hebtet niet. Ghi doot slaet, ende ghy haet ende en muechtet niet vercrighen. Ghy vecht ende orloocht, ende en hebtet nyet, daer om dat ghijt nyet en bidt.
Ghy begheert ende en ontfanctes nyet, om dat ghi qualiken begheert, op dat ghi in uwe begheerlicheden verteert wert
Ouerspeelders, weet ghy nyet dat vrintschap deser werelt, is vya{n}tschap met God? Daer om al die sal zijn willen vrient deser werelt, wort ghesedt te wesen gods vyant.
Oft meynt ghy, dat dye scriftuer te vergheefs seyt. Dye gheest dye in v woont, heuet begeert tot haeticheyt?
Mer god gheeft meerder gracie, waer om dat hy seyt. God wederstaet dye houerdighe, dye ootmoedighe gheeft hy gracie.
Daer om weest God onderdanich. Ende staet den vyant teghen, ende hy sal van v vlien.
Ghenaect God, ende hy sal v ghenaken. O sondige mensche, reynicht v handen, en{de} dubbelde van sinnen, maect v herten reyn,
ende wort allendich, ende schreyt, ende huylt. Laet v lachen verkeert worden in huylinghe: en{de} blischap in droefnis.
Wert verootmoedicht int aenschijn gods, ende hi sal v op heffen.
Broeders, en wilt malcanderen nyet achterclappen. Dye achterclapt den broeder, ende die zijnen broeder ordeelt die achterclapt der wet, ende ordeelt die wet Ist dat ghi die wet ordeelt, ghi en zijt gheen onderhouder des wets, maer een oordeelder.
Een wet setter isser ende rechter, die behouden mach ende verdoemen. Wie zijt ghi dye oordeelt v naeste?
Siet dyen v segt, laet ons gaen heden ende morghen in dese stadt, ende laet ons daer maken een iaer, ende laet ons comenschap ende winsel doen:
dye nyet en weet wat den andere{n} dach ghebuere{n} sal. Want wat is v leue{n}? Het is een wasem welc openbaert tot een weynich tijts daer na vergaet si.
Daer om segghet. Ist dattet die heere willen sal: ende ist dat wy leuen sullen, so laet ons dit of dat doen.
Maer ghy verblijt nv in uwe houeerdicheden. Alle sulcke verblijdinghe is quaet.
Daer om dye daer weet goet te doen, ende nyet en doet, dien ist sonde.
WEl aen nv ghy rijcke screyt, huylende op v catiuichede{n}, dye v toecomen sullen.
V rijckdommen zijn verrot, v clederen zijn vande motte{n} ghegete{n},
v gout en{de} siluer is roestich gheworden, ende haer roest sal v wesen tot een ghetuychnis: en{de} sal eten v vleesch wt alst vyer. Ghi hebt v toornicheyt vergadert in die leste dage{n}.
Siet, tloon der werclieden die v landen ghemaeyt hebben, twelck doer bedroch van v niet ghegeuen en is, dat roept, en{de} troepen der gheenre dye gemaeyt hebben is ingegaen inde{n} oore{n} des heren sa both.
Ghi hebt gheleeft opter aerde{n} in wellusticheyt, en{de} hebt broot droncken geweest, en{de} hebt v herten gheuoet: als inde{n} dach des dootslaginge.
Ghi hebt verordeelt en{de} doot geslegen den rechtuerdige{n}, en{de} hy en heeft v niet tegen ghestaen.
Broeders, weest daer om verduldich tot die toecoemst des heere{n}. Siet den ackerma{n} verbeyt die costelijke vrucht des aerde lijdsameliken verbeydende hem ter tijt toe dat hy ontfanct tijtliken, ende late{n} regen.
Daer om weest ghy oock verduldich en{de} vesticht v herten, want die toecoemst des here{n} ghenaect.
En wilt niet suchte{n} teghen malcanderen, op dat ghi niet verordeelt en wort. Siet die rechter staet voor die duere.
Mijn broeders, neemt die propheten tot een exempel des lidens, en{de} lijdtsamicheyts, die gesproke{n} hebben inden naem des heeren.
Siet, wy achtense salich die verdraghen hebben. Ghi hebt gehoort dye verdraechlicheyt van Iob, ende hebt ghesien teynde des heren, dat die Heere seer barmhertich is, ende ontfermende.
Mijn broeders voor al en wilt niet sweeren, noch biden hemel, noch bider aerden, noch gheenderhande ander eet. Maer laet v woort ia, ia, neen, neen weesen, op dat ghi nyet en valt int ordeel.
Wort yemant liden aen gedaen onder v: bidde goets moets ende singe.
Isser yema{n}t onder v sieck: die laet tot hem halen die priesteren des kercks, ende ouer hem bidde{n}: saluende hem met olye inden naem des heren,
ende tgebet des gheloofs sal den siecken behouden, en{de} die Heere sal hem verlichten, en{de} is hy in sonden, si sullen hem vergeuen worden.
Belijdt malcanderen: op dat ghy salich wort want een stadich ghebet der rechtuerdigen mach veel.
Helyas was een mensch als wi lidelic, ende heeft mettet ghebet ghebeden dattet niet reegene{n} en soude, ende ten heeft niet ghereghent opter aerden, in drie iaer, ende ses maenden.
Ende anderwerf so heeft hi ghebeden, ende den hemel heeft reghen ghegheuen, en{de} die aerde heeft vrucht voortghebrocht.
Mijn broeders, ist datter yemant onder v dwaelt van dye waerheyt, ende yemant hem bekeert,
die sal weten dat die den sondare doet bekeeren van die dwalinge zijns weechs, sal salich maken zijn siele vander doot, en{de} bedect die veelheyt der sonden.
PEtrus Apostel Iesu Christi, den verstroyde{n} vremdelinghen inwone{n}de Pontum, Galaciam, Capodociam, Asiam, ende Bithiniam,
den wtuercoren na dye voorsienicheyt van God den vader, doer heylichmakinge des gheests, in gehoorsamheyt: ende besprenkenisse des bloets Ihesu Christi. Die gracie, ende vrede, moet v vermenichfuldicht worden.
Ghelooft si God, en{de} den vader ons heeren Iesu Christi, dye na zijn oueruloedighe barmherticheyt ons weder gewonne{n} heeft tot een leuende hope. Daer in dat Christus is op ghestaen wt den doode{n},
in een onsterflike, onbeulectelike, en{de} onuerderflicke, erue, bewaert wesende inde hemelen in v,
die bewaert wortste met dye cracht gods: doer tghelof, tot salicheyt die daer toe bereyt is op dat si openbaer mach worden inden lesten tijt.
In welcke ghy verbliden sult, nv tot een corte tijt ghequelt zijnde, in verscheyden beproeuinghen, is dattet van noode is,
waer doer dye ondersoeckinghe uwer ghelooue, veel costelijcker dan gout dat doer tvier beproeft wort, mach worden gheuonden tot lof, glorie, ende eer, dan als Ihesus Christus gheopenbaert sal worden
den welcken als ghy nyet en siet, bemint. Inden welcken als ghy hem nyet ghesien en hebt, in teghenwoordicheyt, nochtans gheloouende, verblijt met onsprekelijcke ende gheglorificeerde blijschap,
wech draghende teynde ws gheloofs dye salicheyt uwer sielen.
Van welcke salicheyt dye prophete{n} hebben neerstelic gheuraecht ende ondersocht welcke hebben ghepropheteert van dye toecomende gracye in v.
Ondersoeckende tot wat, oft hoedanighe punt des tijts, dye gheest Christi dye in haer was, te kennen gaf, den welcken eer si geschieden, gaf ghetuychnis vander tribulacyen dye Christo ouercomen souden, ende oock glorien dye daer na volghen souden.
Welcken propheten dit oock gheopenbaert is dat niet haer seluen, maer ons dees dinghen dient, dye in v vercondicht zijn, doer dye ghene dye ons ghepredict hebben dat Euangelium, doer den heylighen gheest, wten hemel ghesonden, inden welcken dye Engelen begheeren te sien.
Waer om op gescort hebbende die lende{n} ws v{er}sta{n}ts, sober zijnde, hoept volsta{n}delike{n} in die gracie die tot v ghebrocht wort in een ope{n}baringe va{n} Iesu Cristo,
als gehoorsae{m} kindere{n}, d{at} ghi v selue{n} n{iet} en geeft d{er} voorlede{n} begeerlichede{n}, met de welcke{n} ghi worde geleyt, doe ghi Christu{m} niet en kende,
maer gelikerwijs die ghene die v geroepe{n} heeft, heylich is, also wordet ooc heylich in alle co{n}uersacie:
wanter gescreue{n} staet. Weest heylich, want ic heylich ben.
En{de} ist dat ghi sonder ae{n}sie{n} va{n} p{er}sone{n} aen roept de{n} vader, ordele{n}de na dat werc va{n} ee{n} yegelic, siet toe dat ghi in dese vreese wandele{n}de, doorbrengt de{n} tijt uwer inwoninge,
wetende dat ghi niet verlost en zijt van uwer ydel co{n}uersacie des vaders insettinges met verga{n}ckelike dinge{n}, als gout en{de} siluer
maer met dat costelick bloet als des onbeulecte{n} en{de} puere{n} lams Cristi,
dye daer voor kent was, eer die werelt gescape{n} was. Mer inde leste tijde{n} is hi openbaer gheworde{n} om uwen wille,
die welcke door he{m} ghelooft in god, die he{m} verwect heeft wt den doode{n}, en{de} he{m} glorie gegeue{n} heeft, op dat ghy hebben soudt geloof en{de} hoep tot god.
Reynige{n}de uwe siele{n} in onderdanicheyt der liefden, met broederlike liefde, wt simpelder herte{n} bemint malca{n}dere{n} seer,
weder om gebore{n} zijnde, niet wt sterflike saet, mer wt onsterflike, door dat woort des leue{n}den gods, en{de} inder eewicheyt bliue{n}de.
Daer o{m}me, wandt alle vleesch hoy is, en{de} alle glorie des me{n}sche{n}, als die bloeme des hoys. Thoy is dorre gheworde{n}, en{de} die bloeme is af geuallen,
maer twoort gods blijft inder eewicheyt. Dat is dat woordt dat nv vercondicht wort.
UOort aen, alle quaetheyt afgewerpe{n} wesende, en{de} alle bedroch, en{de} beueynstheyt, en{de} nidichede{n}, en{de} achterclappinge{n},
als redelike gebore{n} kindere{n}, begeert dmelc dye ghee{n} bedroch en weet, op dat ghi daer door opwassen moget tot salicheyt.
Ist dat ghy gesmaect hebt nochta{n}s dat de heere soet is
tot wien gae{n}de, die daer een leue{n}de steen is mer nochta{n}s veracht vande{n} me{n}sche{n}, maer bi god wtuercore{n} en{de} costelic,
ghi ooc als leue{n}de steene{n} wort getimmert, tgheestelijcke huys, theylighe priesterscap, om te offeren gheestelike offerhande{n} aenghenaem God door Iesum Christum.
Waer o{m} dat inhout die scriftuer. Siet, ic sette in Syon een wtuercore{n} costelike steen die daer sal geset worde{n} inde{n} opperste{n} hoec En{de} die in he{m} geloue{n} sal, en sal niet bescaemt worde{n}.
Daer o{m} die daer ghelooft, is hi eere. Maer de{n} ghene{n} die nyet en geloue{n} <parens>is si</parens> die stee{n} die de timmerliede{n} hadde{n} veracht, dese is geworde{n} int hooft des hoecs,
ende den steen tegen wien gestote{n} wort, en{de} de{n} steen aen wien si quetsen, dese die he{n} stooten aen twoort, en{de} niet en geloue{n} in d{at}, totte{n} welcke{n} si oec ingesedt ware{n}.
Mer ghi zijt het wtuercore{n} geslachte, die coninclijcke priesterscap theylich volck, volck der vercriginge, op dat ghi moget co{n}dige{n} zijn crachte{n}, dye v wt die duysternissen geroepe{n} heeft, in zijn wo{n}derlijcke licht.
Dye welcke voortijts waert gheen volck gods, nv gods volck, die voormaels gheen barmherticheyt vercrege{n}, nv hebt barmherticheyt vercregen.
Mijn alder liefste, ic bid v als toecomelinge{n} en{de} vree{m}de{n}, hout v va{n} vleeschelike{n} begeerte{n}, die daer stride{n} tegens die siele,
ende hebt v co{n}uersacie eerlic ond{er} de heydene{n}, op d{at} daer si v in achter clappen, als va{n} quaet doe{n}ders wt goed{er} wercke{n} v mercke{n}de, moge{n} glorificeren god inden dach des besoeckens
Voort, weest onderdanich alle me{n}schelike creatuere{n} om god, het is de{n} coninge{n} als den ouerste{n},
ofte de{n} stadthouderen als die door he{m} gesonde{n} worde{n}, tot wrake der quaet doe{n}ders, mer tot lof dye rechtelic doe{n}de zijn
Wa{n}t also is die wille gods, dat ghi weldoe{n}de moget stoppe{n} de{n} sotte{n} en{de} onwete{n}de{n} mensche{n} de{n} mont,
als vrije, en{de} niet als hebbe{n}de die vrijheyt tot een decsele des quaetheyts maer als Gods knechten.
Eert alle menschen, bemint die broederscap, vreest God eert den coninck
Ghi knechte{n}, weest onderdanich met alder vreesen de{n} heere{n}, niet allee{n} de{n} goede{n} en{de} redelike{n}, mer ooc de{n} boosen.
Wa{n}t dit is dye gracie. Ist datter yema{n}t om de ke{n}nisse va{n} god moeylicheyt verdraecht, onrechtelic quaet lijdt.
Wa{n}t wat graci ist, ist dat ghi sondige{n}de, slage{n} verdraecht? Maer als ghy wel doet, en{de} nochta{n}s quaet aengedae{n} wort, lijdet. Dit is die gracie by God.
Wa{n}t ghi daer toe gheroepe{n} zijt Want Christus heeft voor ons gelede{n}, v achterlatende een exempel, op dat ghi zijn voetstappen soudt na volge{n},
de welcke ghee{n} sonde en hadde gedae{n}, noch ghee{n} bedroch geuonden en is in sine{n} mont,
die welcke doe{n} hi vermaledijt wort, en heeft nyet weder vermaledijt doe{n} hi leedt, en dreychde hi niet. Mer hi heuet ouergeleuert he{m} selue{n}, de{n} ghene{n} dye he{m} onrechtelic ordeelen,
die self gedrage{n} heeft onse sonde{n} in zijn lichae{m} op dat hout, op dat wi doot zij{n}de die sonde{n}, soude{n} leue{n} die rechtuaerdicheyt. Door wiens pijnlicheyt ghi gesont gemaect zijt.
Wa{n}t ghi waert als dwale{n}de scape{n}, maer ghi zijt nv bekeert totte{n} herder en{de} bisscop uwer sielen.
DEsgelijcs ghi vrouwe{n}, weest onderdanich v manne{n}, op dat de ghene die n{iet} onderdanich en zijn het woort, moghen ghewonne{n} worde{n} sonder twoort, door die co{n}uersacie der vrouwe{n},
als si sie{n} uwe suyuer conuersacie met eerbaerh{eyt} vereenicht.
Wiens cieragie moet zijn niet bute{n}, welcke is in die vlechtinge des haers, en{de} aensettinghe des gouts, oft in cleedinghe.
Maer die heymelike me{n}sche die int hert is, ist dat dese derft alle gebrec, also dat dye geest behaechlick is, en{de} rustich, welcke geest in de ooge{n} gods een groot en{de} costelic dinck is.
Wa{n}t inde manier ooc voortijts die heilige vrouwe{n} hope{n}de in god vercierde{n} haer selue{n}, en{de} ware{n} hare{n} manne{n} onderdanich.
Gelijc Sara ghehoorsaem geweest is Abrahe, he{m} heete{n}de ee{n} heer wiens dochteren ghi geworden zijt, als ghi wel doet, ende nyet veruaert en wordt met eenighe anxt.
Die manne{n} te same{n} wone{n}de, na de wete{n}scap, als mede deylende tcrancke vrouwelike dat die eere, als ooc mede erfghenamen der gracie des leue{n}s. Op dat v gebede{n} niet behindert en worden.
Weest alle gader eendrachtelic int gheloof, medelide{n}de gelijc gesint, verciert met broederlijcke liefte, bermhertich, ootmoedich, toesprekende,
niet loonende quaet met quaet, oft scimpicheit met scimpicheit, met co{n}trarie, gebenedie{n}de. Wete{n}de dat ghi daer toe geroepe{n} zijt, op dat ghi doort erue besitten moecht die benedictie.
Wa{n}t die tleue{n} beminnen wil, en{de} sie{n} goede dage{n}, die bedwinge zijn tonge vant quaet, en{de} zijn lippe{n}, dat si ghee{n} bedroch en spreken.
Gae va{n} tquaet, en{de} doe goet. Soeck vrede, en{de} veruolghe haer,
want die ooghe{n} des heeren zijn op die rechtuaerdige{n}, en{de} zijn oore{n} tot haer ghebedt. Weder om, het toesicht des Here{n} is op die ghee{n} die quaet doen.
En{de} wie isser, die v lide{n} aendoe{n} sal, ist dat ghi zijt nauolghers des goetheyts?
ymmer ist dat ghi wat lijdt om die rechtuerdicheyt ghi zijt salich. Voort, en wort nyet veruaert met haerder veruaernissen, op dat ghi niet en wort verstoort,
mer maect heylich Christum den heer in uwer herten. En{de} weest altijt bereyt, om te v{er}antwoorden een yegelic die v vrage{n}de is, va{n} die in v is hope en{de} geloue,
maer met sachtmoedichheyt en{de} vreese, hebbe{n}de een goede consciencie, op d{at} si int ghee{n}, daer si v in achterclappen als sondige mensche{n}, moge{n} bescaemt worde{n}, die qualick spreke{n} va{n} uwe conuersacie in Christo.
Wa{n}t het is beter, ist gods wil also, dat ghi weldoe{n}de lijdt, da{n} qualic doe{n}de
Wa{n}t chr{istu}s is ee{n}s voor onse sonde{n} gestorue{n} die rechtuerdige voor die onrechtuaerdige, op d{at} hi o{n}s brenge{n} soude tot god, gedoot na de{n} vlees, mer leue{n}dich gemaect nade{n} geest.
Inde{n} welcke{n} hi door de{n} gheest comende, heeft ghepredict die inde{n} kercker ware{n},
dye voortijts ongelouich hadde{n} geweest, doen si verwachten Gods lijdsaemheyt inde{n} dagen van Noe, doen dye arcke bereyt worde in welcke luttel, dat is, acht me{n}sche{n}, behouden hebbe{n} geweest door twater.
Welcs figuer tdoopsel nv gelike{n}de, ons ooc gesont maect, niet daflegge{n} der vuylheit des vleesches, mer die vraghinge der goeder co{n}scie{n}tien voor God, door die verrisenisse Ihesu Christi vande{n} doode{n},
dye daer is aen dye rechter hant gods, verslinde{n}de de{n} doot, onderdanich zijnde he{m} die engelen en{de} potestaten en{de} virtute{n}, op dat wij erfgename{n} soude{n} wesen des eewige{n} leuens.
DAer o{m}, wa{n}t chr{istu}s gelede{n} heuet inde{n} vleesche, wort ooc gewapent nae die selue gedachtenis. Dat die welcke die daer leedt inde{n} vleesche, heeft afgestaen van sonde,
daer toe, dat hi inden vleesch zijnde, die ander tijt die daer ouerschiet, nv nyet en leeft tot dye begeerlichede{n} der me{n}sche{n}, maer tot den wille gods.
Het is ons genoech, dat wij voortijts des leuens volbrocht hebbe{n} den wille der heydene{n}, doe{n} wi wa{n}delde{n} in brootdroncke{n}scappe{n}, begeerlichede{n}, wijnsuypingen, en{de} brasserien, en{de} drinckerie{n}, en{de} met onbehoorlike dienste{n} der afgoden.
In welcke si haer verwonderen, dat ghi niet te same{n} met haer en loopt, tot die selue ouergeuinge des weeldicheyts, qualike{n} va{n} v spreke{n}de.
Die rede{n} geue{n} sullen den ghene{n} die bereyt is te ordelen leuende{n} en{de} dooden.
Want daer toe is Deuangelie vercondicht ooc de{n} doode{n}, op dat si geordeelt soude{n} worden naden mensche{n} inde{n} vleesch, met leuen inden geest na god.
Voort, het eynde va{n} alle{n} dinge{n} staet aen. Weest daer o{m}me wijs, en{de} wakende, om te bidden,
en{de} voor al onder v groote liefde hebbe{n}de, wa{n}t die liefde bedect die veelheit der sonde{n}.
Weest malca{n}dere{n} ontfange{n}de ter herberge{n} sonder murmuracie{n}.
So als een yegelic een gaue ontfange{n} heeft, also die ee{n} de{n} andere{n} aendiene{n}de, als goede wtgeuers der verscheyde{n} gracie{n} gods.
Ist dat yema{n}t spreect, spreke als die woorde{n} Gods. Dient daer yema{n}t, die diene als wt die macht die god geuet, op dat god in allen dinge{n} geglorificeert mach worden door Iesu{m} chr{istu}m de{n} welcke{n} is glorie en{de} gebot ind{er} eewich{eyt} Ame{n}.
Mijn alder liefste, en wilt n{iet} pelgrimagie reysen in viericheyt, die v tot becoringe si, recht oft v wat nyeus geschiede,
mer verblijt v, in die{n} dat ghi zijt medeelachtich dye tribulatie Christi, op dat ghi vrolick zijnde moecht ooc verblide{n} in dye verthoninghe der seluer glorien.
Ist dat v inde{n} naem Cristi wort spiticheit aengedae{n}, ghi sult salich zijn. Wa{n}t dat der eere{n}, glorie{n} en{de} cracht gods is, en{de} zijns geests is, sal op v ruste{n}.
Niema{n}t en lijde onder v als een dootslagher, oft een dief, oft veruloecker, oft als die ander liede{n} goet begeere{n}de is.
Maer ist dat yema{n}t lijdt als een criste{n}, die en scame he{m} niet, mer glorificere God in dese naem.
Want het is tijt dattet ordeel beghint va{n} thuys Gods. Ist dattet eerst beghint van ons, wat eynde sal wesen der ghene{n} diet Euangeliu{m} gods nyet en geloue{n}?
En{de} ist dat die rechtuerdighe nau salich en wort, waer sal die godlose en{de} sondige ope{n}bare{n}?
Voort dye gequelt worde{n} nae die wille gods, beuelen haer sielen de{n} ghetrouwen sceppere, met goede wercke{n}.
ICk bidde den priestere{n} dye onder v zijn die selue oock een priester ben, en{de} een ghetuyge des lidens Christi, en{de} mede selfs deelachtich der glorie die gheope{n}baert sal worde{n} in die toecome{n}de tijt.
Doet also vele als in v is de kercke gods, sorge voor haer hebbe{n}de niet bedwonge{n}, maer willich nae god, niet om scandelic ghewin, mer met een toegeneychde moet,
en{de} niet als heerscappie hebbe{n}de ouer v ondersate{n}, mer also, d{at} ghi zijt een exe{m}plaer des kercs.
En{de} als die prins der herdere{n} sal come{n}, dan sult ghi ontfange{n} een onuerderfelike croon des glorie.
Des ghelijcs ghi ionghe{n}, weest onderdanich de{n} priesteren, en{de} bewijst malca{n}dere{n} ootmoedicheyt, wa{n}t god de{n} houaerdige{n} teghen staet, mer de ootmoedige geeft hi gracie.
Daer om verootmoedicht v onder dye machtighe hant gods, op dat hy v verheffen wil in dye tijt des besoeckings,
alle v sorge in he{m} worpe{n}de: wa{n}t hi heeft sorge va{n} v
Weest sober, en{de} waect, wa{n}t v tege{n}partie die duuel gaet om briessche{n}de als een leeuwe, soecke{n}de die hi verslinde{n} mach,
de{n} welcke{n} vast int geloof zijnde tege{n}staet, wetende dat de selue tribulacien uwe broederschap die inde werelt is, gedae{n} wort.
God va{n} alre gracie dye ons door Iesum chr{istu}m geroepe{n} heeft tot zij{n}der eewige glorie, die sal v een luttelke{n} ghepinicht zijnde, vermake{n}, stercke{n} en{de} beuestighe{n}.
He{m} si glorie en{de} geweldicheyt inder eewicheyt. Amen.
Ic heb v door Siluanu{m} uwe{n} getrouwen broeder <parens>als ick meyn</parens> met weynich woorde{n} gescreue{n}, vermane{n}de en{de} betuyge{n}de, dat dit die warachtige gracie Gods is, daer ghi in staet.
Die kercke dye daer is in Babylonie{n} vergadert groet v, en{de} Marcus mijne{n} soon
Groet malcandere{n} met een heylighe cusse Gracie si v allen, die daer zijt in Christo Iesu Amen.
SYmon Petr{us} knecht ende Apostel Iesu Cristi, de{n} ghene{n} die een gelijck geloue met ons vercreghen hebbe{n}, door dye rechtuaerdicheyt ons gods, ende des salichmakers Iesu chr{ist}i
Die gracie en{de} vrede moet v veruult worden door die kennisse Gods, en{de} Christi Iesu ons Heeren.
Also als zijn godlike cracht ons al gegeue{n} heuet, dat tot leue{n} en{de} goddiensticheyt behoort, door die ke{n}nisse va{n} die{n}, die o{n}s geroepe{n} heeft, door die eyghe{n} glorie ende macht,
door welcken ons die costelike en{de} grootste beloftenissen gegeue{n} zij{n}, op dat ghi door dese worde{n} soudt deelachtich des goddelijcke natuer, ist dat ghi af vliet vande bederfelicheyt des begeerlicheyts die in de werelt is
Ghi al v naerstich{eyt} daer toe doende, dient in uwe{n} geloue die duecht, in die duecht dye wete{n}scap,
in die wete{n}scap matich{eyt}, en{de} in maticheyt paciencie, in pacie{n}cie goddie{n}sticheyt
en{de} in goddienstich{eyt} die broederlike liefde, in broederlike liefde die charitate.
Wa{n}t ist dat dese dinge{n} by v zijn en{de} oueruloeye{n}, si en sullen v niet ledich en{de} sonder vrucht stelle{n}, in die kennisse o{n}s here{n} Iesu chr{ist}i,
want die dese dinge{n} niet bi en zijn, die is blint, en{de} suecke{n}de de{n} wech met die hant, verghete{n}de dat hi va{n} die oude sonde gereynicht was.
Waer o{m} broeders, doet meerder neersticheyt, dat ghi vast maect door goede wercke{n} v roepinge en{de} verkiesinge, wa{n}t ist dat ghy dit doet, so en suldy nymmermeer sondige{n}
Wa{n}t aldus sal v oueruloedelic bedient worden, die inganck int eewich rijck ons heeren en{de} behouders Iesu chr{ist}i.
Waer o{m}, ic en salt n{iet} v{er}gete{n} te v{er}mane{n} va{n} dese, al ist d{at} ghijt weet en{de} gheuesticht wort in die teghenwoordige waerheyt.
Ic meyne dattet recht is v te verwecken door die v{er}maninge, also lange als ic ben in dit tabernakel.
Ic weet dat gheringe die aflegghinge mijns tabernakels geschien sal, na dat onse heer Iesus chr{istu}s my te kenne{n} gegeue{n} heeft.
Ic sal naersticheyt geue{n}, op dat ghi na mijn wtganck moecht maken gehoochnisse deser dingen.
Wi niet geuolcht hebbe{n}de ongeleerde fabulen make{n} v co{n}dich die cracht ons heeren Iesu chr{ist}i, en{de} dat voorsie{n}, mer wi hebbe{n} met onsen ooge{n} aengesie{n} zijn heerlicheit,
wa{n}t hi hadde va{n} god de{n} vader ontfange{n} eer en{de} glorie, doe dusdanige{n} stemme neder daelde tot he{m} va{n} die grootmake{n}de glorie. Dese is mijn lieue soon, in die welcke{n} mi behaecht is, horet he{m}.
En{de} dese ste{m}me hebbe{n} wi gehoort nederdale{n}de vande{n} hemel, doe wi tsame{n} ware{n} met hem inde{n} heylighe{n} berch.
Ende wi hebbe{n} een vaster prophetelick woort, de{n} welcke{n} als ghijt aenmerct als een licht ope{n}bare{n}de is in ee{n} duyster plaetse, so doet ghi recht, ter tijt toe d{at} de{n} dach begint te lichte{n}, ende de{n} lichtdrager opgaet in uwe herte{n}.
Dat eerst wete{n}de, dat prophetelijcke scrifture niet en is va{n} een eyge{n} beduydenis
wa{n}t die prophecie en is voortijts niet toegebrocht met die wille des me{n}sche{n}, maer dye heylige mensche{n} gods, gedreue{n} zijnde vanden heylige{n} geest, hebbe{n} gesproken.
ENde daer hebbe{n} ooc geweest int volck valsche prophete{n}, gelikerwijs onder v sullen wesen loge{n}achtige meesters, dye inbrenge{n} sulle{n} scadelike secte{n}, oock versake{n}de de{n} here, die haer gecoft heeft god te wesen, vercrige{n}de haer selue{n} die haestelike v{er}doemenisse.
En{de} veel sulle{n} haer verderfenisse volge{n}, door welcke die wech des waerheits sal geblasphemeert worde{n},
en{de} door die gierich{eyt} met vercierde woorde{n} sulle{n}se va{n} v comenscappe{n}, de{n} welcke{n} toordeel nv thans n{iet} en toeft, en{de} haer verdoemenisse en slaept n{iet}
Wa{n}t ist dat god niet gespaert en heeft de{n} engele{n} die gesondicht hadde{n}, maer heeftse met die zeele{n} des hels af gestoote{n}, en{de} in dye helle ouergeleuert tottet ordeel behoude{n} te pinige{n}.
En{de} en heuet n{iet} gespaert die oude werelt, mer de{n} achste{n} bode des rechtuaerdichheyts Noe, heeft bewaert, die vloet inleydende inde werelt der godlosen.
En{de} die stede{n} Sodoma en{de} Gomorra ghemaect zijnde tot assche, heeft verordeelt met een omkeeringe, en{de} heeftse gemaect een exempel voor die daer ongodlic doe{n} souden.
En{de} heeft den rechtuerdige{n} Loth verlost, die welcke verdruct worde va{n} die sondare{n} door d{at} onrecht ende oncuysche conuersacie,
wa{n}t dese was rechtuaerdich va{n} ooge{n} en{de} oore{n}, doe{n} hi woo{n}de onder haer, dye welcke quelde{n} alle dage die rechtuerdige siele met haer boose wercken.
Die here can die goddie{n}stige verlossen wter tentacie, en{de} beware{n} die onrechtuaerdige totte{n} dach des ordeels te pinige{n}.
Aldermeest den ghenen die dat vleesch volge{n}de, wandele{n} in begeerlicheyt des beulectenisse, en{de} versmade{n} heerscapie, stout, haer self behaghe{n}de, die welcke niet en ontsien secte{n} in te bre{n}ge{n}, blasphemere{n}de,
na die{n} dat de engele{n} gods die meerder zij{n} va{n} stercheyt en{de} crachte{n}, nyet en verdrage{n} tege{n} haer by de{n} Here een quaet ordeel.
Mer dese als onredelike beeste{n}, gebore{n} nader natuer tot va{n}ghinge en{de} verderfenis in tghee{n} dat si n{iet} en verstae{n}, blasphemere{n}de, sulle{n} in haer verderfenis vergae{n},
wech drage{n}de tloo{n} des onrechtuerdicheyts, voor wellust achte{n}de, dat si tijtlijcke weelde gebruycke{n} moge{n}, met des vuylmake{n}s en{de} de beulecke{n}s wellust oueruloeye{n}de. Die welcke houere{n}de in haer dwalinge{n} v bespotten,
hebbe{n}de ooge{n} vol des ouerspels, en{de} dye n{iet} en conne{n} ophoude{n} va{n} te sondige{n}, locke{n}de die onstantuastige siele{n}, hebbe{n}de ooc een hert gewent tot vrech{eyt}, vermale{n}dide kindere{n}
achterlate{n}de de{n} rechte{n} wech hebbe{n} afgedwaelt geuolcht zijnde de{n} wech va{n} Balaa{m}, ee{n} soon va{n} Bosor, dye lief ghehadt heeft tloon des boosheyts,
mer hi is gestraft geweest van zijnder dwaesheyt. Dat sto{m}me last drage{n}de dier spreke{n}de met me{n}schelike stemme, verboot die onwijsheyt des propheets.
Dese zijn fonteyne{n} sonder wateren, ende roocke{n} die gedreue{n} worde{n} va{n} een cleyn storme, den welcke{n} de{n} neuel der duysternissen gehoude{n} wort.
Wa{n}t houaerdicheit des ydelheyts spreke{n}de, locke{n} si den me{n}sche{n} door die begeerlicheit des vleeschs met die wellustichede{n}, de{n} ghene{n} die weynich wech geulode{n} ware{n}: wie in dwalinge{n} wandelende,
ende haer vrijheyt loue{n}de, seluer zij{n} knechte{n} des verderfenis, wa{n}t die{n} is hi eyge{n}, vande{n} welcke{n} yema{n}t verwonne{n} is.
Wa{n}t ist sake, nadenmael dat si wech gelope{n} zijn va{n} die besmettenisse des werelts, door die ke{n}nisse ons here{n} en{de} des behouders Iesu chr{ist}i, nochta{n}s weder om gewentelt zijnde, in dese dinge{n} worden verwonne{n}, dye laetste zijn haer quader geworde{n} da{n} dye eerste.
Wa{n}t het hadde haer beter geweest, dat si de{n} wech des rechtuerdicheyts niet en hadde{n} geke{n}t, dan na d{at} zijse bekent hebbe{n} af te keere{n} va{n} dat heylige gebodt dat haer gegeuen is.
Mer haer is gheschiet datter plach geseyt te worde{n} met een warachtige byspraec. Den hont is weder o{m} gecome{n} tot zijns selfs ouergeuinghe, en{de} die soege gewassche{n} in haer vuylnisse.
ALderliefste, siet nv scriue ick v desen andere{n} brief, in die welcke ick verwecke v reyn herte door vermaninghe,
op dat ghi gedachtich zijt die woorde{n} die voorgheseyt zijn va{n} die heylige prophete{n}, en{de} ons gebots, die daer zijn apostelen des heeren en{de} des salichmakers.
Dat alder eerst wetende, datter comen sulle{n} in die laetste dage{n} bespotters, dye na haer eyge{n} begheerte{n} wandelen
en{de} seggen. waer is dye beloftenisse oft zijn toecoemst? Wa{n}t va{n} die{n} tijt dat die vaders geslape{n} hebben, also bliue{n} alle dinge{n} va{n} tbeginsel des sceppinge,
wa{n}t dat en wete{n}se willens nyet, dat de hemelen ende aerde voormaels gheweest hebbe{n}, wt den water en{de} door twater staende, door dat woort gods,
door welcke{n} dese werelt die toe was, is vergaen, ouergeuloeyt zijnde met water.
Mer dye hemelen en{de} aerde dye nv zijn, zijn versedt door zijns selfs woort, en{de} worde{n} bewaert den vuer, inde{n} dach des ordeels, en{de} verdoemenisse der godloser menschen.
Mer en laet v nyet dit een dinck ontgae{n} ghi beminde{n}, dat eene{n} dach by de heere is, gelijc als duysent iare{n}, en{de} duisent iaren als eene{n} dach.
Den Here en vertrect niet zijn beloftenisse, als die sommige meyne{n}, mer hy is tegens ons lijdsamich, als hi nyet en wil dat yema{n}t vergae, mer alle gader wil ontfanghe{n} tot penitencie,
en{de} den dach des heeren sal come{n} als eene{n} dief, inde{n} welcken die hemelen sulle{n} vergae{n}, gelike{n} een storm, en{de} die elemente{n} sullen gesmolte{n} worde{n} va{n} hitte, die aerde en{de} alle die wercken die in haer zijn, sullen verbrant worde{n}.
Daer om, als dese dingen nv al vergae{n}, hoedanich moet ghi wesen in heylighe conuersacien ende goddienstichede{n},
verwachte{n}de en{de} haeste{n}de tot de{n} toecoemst vande{n} dach des Heere{n}, door welcke die hemelen ontsteken zijnde, sullen vergaen, en{de} die elemente{n} smelten van dye hitte des viers?
Maer wi verwachte{n} nyeuwe hemelen, ende nyeuwe aerde, en{de} zij{n} beloftenisse, in welcke{n} de rechtueerdicheyt woont.
Waer om ghi beminde dese dinghe{n} verwachtende, weest naerstich dat ghy onbeulect en{de} suuer geuo{n}de{n} moecht worde{n} va{n} he{m} in vrede
en{de} acht die langmoedich{eyt} ons heeren Iesu chr{ist}i voor salich{eyt}, als ooc onse lieue broeder Paulus, na die wijsh{eyt} die he{m} gegeue{n} is, v gescreue{n} heeft,
ooc by na in alle zijn brieue{n}, spreke{n}de va{n} dese dinge{n}, onder welcke zij{n} somige swaer om te verstae{n}, die welcke die ongeleerde en{de} ontstantuastighe verarghere{n}, gelijc ooc and{er} scriftuere{n}, tot haers selfs verdoemenisse.
Daer o{m} ghi broeders, na de mael dat ghi te vore{n} vermae{n}t zijt. Wacht v d{at} ghi n{iet} te same{n} met die anderen quader dwalinge verleyt zijnde, valt va{n} v eyge{n} stantuasticheyt:
Mer opwast in die gracie en{de} kennisse o{n}s here{n} en{de} behouder Iesu chr{ist}i. He{m} si glorie en{de} nv en{de} totte{n} dach des eewicheyts Amen.
DAt vanden begin was dat wi gehoort hebben, dat wi met onse ooge{n} gesie{n} en{de} door gesien hebben, en{de} onse hande{n} geha{n}delt hebbe{n}, va{n}de{n} woorde des leue{n}s.
En{de} tleue{n} is geope{n}baert, en{de} wi hebbe{n}t gesie{n} en{de} getuige{n}t en{de} v{er}condige{n} v teewige leue{n} twelcke was by den vader, en{de} is ons geopenbaert.
Dat wi gesien ende gehoort hebbe{n}, vercondige{n} wi v, op dat ghi ooc met o{n}s geselscap hebt, ende onse geselscap si mette{n} vader, ende sinen soon Ihesu Christo.
Ende dit schrijuen wi v, op dat ghi verblijt, ende dat uwe bliscap vol si.
En{de} dit is die bootscap dye wi wt hem gehoort hebbe{n}, en{de} wij vercondige{n} v, dat God het licht is, en{de} ghee{n} duysternissen en zijn in hem.
Ist dat wi segge{n} dat wi geselscap met hem hebbe{n}, ende wi in duysternisse wandele{n}, so liege{n} wi, en{de} en doe{n} de waerh{eyt} niet.
Ist d{at} wi int licht wandele{n}, gelike{n} hi int licht is so hebbe{n} wi geselscap onder malcander, en{de} tbloet Iesu Christi zijns soons reynicht o{n}s van alle sonden.
Ist dat wi segge{n}, wi en hebbe{n} ghee{n} sonde so bedriege{n} wi ons selue{n}, en{de} die waerheit en is in o{n}s niet.
Ist dat wi onse sonde{n} beliden, hi is getrou en{de} rechtuerdich, dat hi onse sonde{n} ons vergeeft, en{de} reyniget ons va{n} alle onrechtuerdich{eyt}.
Ist dat wi seggen, wi en hebben niet gesondicht, so make{n} wi hem logenachtich, ende zijn woort en is in ons niet.
MIne kinderkens, dit scriue ic v, op d{at} ghi niet en sondicht. En{de} ist datter yema{n}t gesondicht heeft, so hebbe{n} wi een voorspraker by de{n} vader Iesum chr{istu}m den rechtuerdigen.
Ende hi is dye versoeninge voor onse sonde{n}, en{de} niet voor onse allee{n}, mer ooc voor alle des werelts.
En{de} daer door wete{n} wi, dat wi he{m} ghekent hebbe{n}, ist dat wi zijn gebode{n} onderhoude{n}.
Dye daer seyt, dat hy god kent, ende en onderhout sine gheboden niet, dye is logenachtich, ende in hem en is die waerheyt niet.
Maer die zijn woordt onderhout, voorwaer, dye waerheyt Gods is in hem volmaect. Daer door weten wi, dat wi in he{m} zijn.
Die daer seyt, d{at} hy in Christo blijft, dye behoort self ooc te wa{n}delen, ghelijc hy gewandelt heeft.
Alder liefste, ic scriue v niet een nyeu gebot, mer ee{n} out gebot, twelck ghy va{n} beginsel gehadt hebt, en{de} dat out gebot is twoort dat ghi gehoort hebt.
Weder o{m} scriue ic v ee{n} nyeu gebodt, dwelcke warachtich is in he{m}, dat selue is oock warachtich in v, want die duysternissen zijn voor by ghegaen, en{de} twarachtige licht lichtet nv.
Die seyt dat hi int licht is, en{de} benidet sine{n} broeder, die is tot noch toe in duysternissen
Die sine{n} broed{er} lief heeft, die blijft int licht en{de} sca{n}dalisacie en is in he{m} niet.
Mer dye zijn broeder hatet, die is in duysternisse, ende hi wandelt in duysternisse, ende hy en weet n{iet} waer dat hi gaet, wa{n}t de duysternissen hebben zijn ooge{n} verblint.
Ic scriue v kinderkens, dat dye sonde{n} v vergeuen worden om sinen naem.
Ick scriue v vaders, want ghi hem ghekent hebt, die van beghinsel is. Ick scriue v iongelingen, want ghi den quaden verwonnen hebt
Ick scriue v kinderen, want ghy den vader bekent hebt. Ick scriue v vaders, want ghi gheke{n}t hebt die vant beghinsel is. Ick heb v ghescreue{n} ionghelingen, want ghi sterck zijt, ende twoort Gods blijft in v, ende ghy hebt den quaden verwonnen.
En wilt die werelt nyet beminnen, noch tgheen dat in die werelt is. Ist dat yemant die werelt lief heeft, dye liefte des vaders en is in he{m} niet.
Want al dat in die werelt is is begeerlicheyt des vleeschs, ende begeerlicheyt der ooge{n}, en{de} hoochmoedicheyt des leuens, welcke niet en is wt de{n} vader, maer wt de werelt.
Ende de werelt vergaet, ende haer begeerlicheit, mer die den wille gods doet, blijft inder eewicheyt.
Kinderen, het is die laetste vre, en{de} gelijc ghy ghehoort hebt, dat Antechrist coemt, maer nv zijnder veel Antechristen gheworden, waer wt wi wete{n}, dattet die laetste vre is.
Si zijn wt ons ghecomen, maer si en waren wt ons niet, want hadden si wt ons gheweest, si soude{n} sekerlick by ons ghebleuen hebbe{n}. Maer op dat si ope{n}baer soude{n} worden, dat si niet alle wt ons en zijn.
Maer ghi hebt die saluinge va{n} die{n} heylich, en{de} ghi wetet alle.
Ick en heb v niet ghescreuen, als die de waerheyt niet en weten, mer als diese wete{n}. En{de} dat alle loge{n} niet en is wt de waerh{eyt}.
Wie isser loge{n}achtich, dan die ghee{n} die versaect dat Iesus is chr{istu}s? Dese is antechristus, die den vader en{de} de{n} soon versaect.
So wie de{n} soon versaect, dese en heeft ooc de{n} vad{er} niet. Die de{n} soon belijt, die heeft de{n} vader.
Daer o{m}, d{at} ghi va{n} tbeginsel gehoort hebt, latet in v blijue{n}. Ist dattet in v bliuet, dat ghi va{n} beginsel gehoort hebt so sult ghi ooc inde{n} sone en{de} vader bliue{n}.
En{de} dit is dye beloftenis, welcke hy selue ons belooft heeft, teewige leuen.
Dit heb ic v gescreue{n} vanden ghene{n} dye v verleyden.
En{de} de saluinge die ghy va{n} he{m} ontfanghe{n} hebt, blijft in v. En{de} ghi en hebt niet van node, dat v yema{n}t leere, mer gelike{n} de saluinge self v va{n} als leert, en{de} tis warachtich, en{de} ten is ghee{n} loge{n}. En{de} gelike{n} si v gheleert heeft, blijft daer in.
En{de} nv kinderke{n}s blijft daer in, op dat wy betrouwe{n} hebben, als hy openbare{n} sal, en{de} n{iet} bescaemt en worde{n} van he{m} in zij{n} toecoemst.
Weet ghi dat hi rechtuerdich is, so weet dat alle die rechtuerdicheyt doet, die is wt hem gebore{n}.
SIet, hoedanige{n} liefte ons die vader gegeuen heeft, also dat wi kindere{n} Gods genoemt werde{n} en{de} zijn. Daer om en kent v de werelt niet, wa{n}t si he{m} nyet geke{n}t en heeft
Alder liefste, nv zijn wi kindere{n} gods, ende noch en ist niet geope{n}baert d{at} wi wesen sullen. En{de} wi wete{n} als hi hem openbare{n} sal, so sullen wi hem gelijck wesen, wa{n}t wi sullen he{m} sien als hi is.
En{de} alle die dese hoep in he{m} hebben, die heylicht hem selue{n}, geliken hy oeck heylich is.
Al dye sonde doet, dye selue doet oec ongerechticheyt, ende dye sonde is ongerechticheyt.
Ende ghi weet dat hy geopenbaert heeft, om dat hy die sonden wech nemen soude, ende in hem en is gheen sonde
Al die in he{m} blijft, en sondicht n{iet}. Al die daer sondicht en heeft he{m} niet gesien, en{de} n{iet} geke{n}t.
Kinderke{n}s nyema{n}t en v{er}leyde v. Die rechtuerdich{eyt} doet, is rechtuerdich, gelike{n} hy oec rechtuerdich is.
Die sonde doet, is wt de{n} duuel, wa{n}t de duuel sondicht vant beghinsel. Daer toe heeft die soon gods geopenbaert: om dat hy dye wercken des duyuels soude ontslaen.
Al dye wt god gheboren is, die en doet gheen sonde. Want zijn saet blijft in he{m} en{de} hi en mach niet sondige{n}, wa{n}t hy wt God gebore{n} is.
Daer in zijn die kindere{n} gods ende de kinderen des duuels openbaer. Alle dye niet rechtuerdich en is, en is wt god niet, en{de} die zijn broeder niet lief en heeft.
Wa{n}t dit is die bootscappinge, die ghi va{n} tbeghinsel gehoort hebt, dat ghi malca{n}der lief hebt.
Niet als Cain, die wt dien quaden was, en{de} heeft zijn broeder gedoot. En{de} waer om heeft hi hem gedoot? want zijn wercken quaet waren, maer zijns broeders wercken rechtuaerdich.
En verwo{n}dert niet mij{n} broeders, ist dat v die werelt haet.
Wy wete{n} dat wi ouer geuoert zijn vande{n} doot totte{n} leue{n}, wa{n}t wy die broeders lief hebbe{n}. Die niet lief en heeft, blijft inden doot.
Alle die zijn broeder haet, is een dootslagher. Ende ghy weet, dat alle dootslager en heeftet eewighe leuen nyet in hem bliuende.
Daer doer hebben wi die liefte gods gekent, wa{n}t hy zijn leue{n} voor ons gesedt heeft en{de} wi behoren tleue{n} voor die broeders te setten.
En{de} die tgoet van deser werelt heeft, en{de} siet zijn broedere{n} behoeue{n}de, ende sluyt zijn binnenste lede{n} va{n} hem, hoe blijft die liefte gods in hem?
Mijn kinderke{n}s, laet ons niet lief hebben mettet woort noch met der tonge, mer mettet werck en{de} waerheyt.
Daer doer wete{n} wi dat wi wte waerheyt zijn, en{de} wi sullen onse herten bereyde{n} voor hem.
Want ist dat onse herte ons berispet, god is meerder dan ons hert, ende weet alle dinc.
Alder liefste, ist dat onse hert ons nyet en berispt, so hebben wy betrouwe{n} tot god
en{de} so wat dat wi bidden, ontfange{n} wi va{n} he{m} wa{n}t wi zij{n} gebode{n} beware{n}, en{de} tghene dat behaechlic is voor he{m}, doen wi.
En{de} dat is zijn gebot, dat wy geloue{n} inde{n} naem zijns soons Iesu Christi, ende dat wy malcander lief hebben, gelijck hy ons tgebot gegeuen heeft.
En{de} die zijn geboden onderhout, blijft in hem, en{de} hi in he{m}. En{de} daer doer wete{n} wi, dat hy in ons blijft wte{n} geest: die hi ons gegeuen heeft.
ALder liefste, en ghelooft niet een yegelicken gheest, mer proeft die geesten, oft si wt god zijn, wa{n}t veel valsche propheten zijnder wt gegaen inde werelt,
kent daer doer den geest Gods. Alle geest dye belijdt dat Iesus Christus inde{n} vleesch gecome{n} is: die is wt God.
En{de} alle gheest die niet en belijdt dat Iesus Chr{istu}s inde{n} vleesch gecome{n} is, en is niet wt God. En{de} dit is Anticrist{us}, daer ghi af gehoort hebt dat hi come{n} sal, en{de} hi is nv thans inde werelt.
Kinderkens, ghi zijt wt God, en{de} ghi hebt haer verwonne{n}, wa{n}t hy meerder is die in v is, dan die inde werelt is.
Si zijn wt die werelt, daer om spreke{n} si va{n} die werelt, en{de} die werelt hoort haer.
Wi zijn wt God. Die god ke{n}t hoort ons, die wt god niet en is, en hoort ons nyet. Daer doer kenne{n} wy de{n} geest des waerheyts, en{de} den gheest des dwalings.
Alder liefste, laet ons malca{n}der lief hebben, want dye liefte is wt God. Alle die lief heeft, is wt God geboren, ende hi kent God
die niet lief en heeft en ke{n}t god niet, wa{n}t God is dye liefte.
Daer in heeft gods liefte in ons geopenbaert, dat God zijne{n} eenigen geboren soon inde werelt ghesonden heeft, om dat wy doer hem leuen souden.
Daer in is dye liefte, nyet dat wy God lief ghehadt hebben, maer want hi ons eerst lief gehadt heeft, en{de} heeft zijnen soon gesonde{n} een versoeninge voor onse sonden.
Alder liefste heeft god o{n}s also lief gehadt so behore{n} wy malcander oec lief te hebben.
Nyemant heeft oyet god gesien. Ist dat wy malca{n}der lief hebbe{n}, so verblijt god in ons ende zijn liefte is in ons volmaect.
Daer wt wete{n} wi, dat wi in hem bliue{n}, en{de} hy in ons, wa{n}t hi o{n}s va{n} zij{n} heylige{n} geest gegeue{n} heeft
En{de} wi hebbent gesien, en{de} getuyge{n}t, dat die vader heeft den soon gesonde{n}, een salichmaker des werelts.
Soe wie belidet dat Iesus de soon gods is, god blijft in he{m}, en{de} hi in god
En{de} wy hebbent bekent, en{de} hebben geloeft die liefte die god in ons heeft. God is die liefde, en{de} die inde liefde blijft: blijuet in god, en{de} god in hem.
Daer in is die liefte gods in ons volmaect, om dat wy betrouwe{n} hebben soude{n} inde{n} dach des ordels want gelike{n} hi is, so zijn wi oeck inde werelt
Vrees en is in die liefte niet, mer die volcomen liefte worpt die vreese buyten, wa{n}t die vreese heeft pijnlicheyt. Mer die vreest, en is niet volmaect inde liefte.
Laet ons dan god lief hebben, want god ons eerst lief gehadt heeft.
Seyter yema{n}t ic heb God lief, en{de} benidet zijn broeder, die is logenachtich. Wa{n}t die zijn broeder niet lief en heeft welcke{n} hi siet: hoe mach hi god lief hebben dien hy niet en siet?
En{de} dit ghebodt hebben wi va{n} god, op dat die god lief heeft oeck zijn broeders lief hebbe.
ALle die geloeft dat Iesus is Christ{us} is wt god geboren. En{de} alle die lief heeft den ghenen die voort gebrocht heeft, heeft oec lief den ghene{n} die wt he{m} gebore{n} is.
Daer in ke{n}ne{n} wi, dat wi die kindere{n} gods lief hebben, als wi god lief hebbe{n}, en{de} zij{n} gebode{n} onderhoude{n}.
Wa{n}t dit is die liefte gods, d{at} wi zij{n} gebode{n} houde{n}, en{de} zij{n} gebode{n} en zij{n} n{iet} swaer.
Want al dat wt god geboren is dat verwint de werelt, ende dit is de victorie
die de werelt verwint, dye ghelooft dat Iesus is die sone gods.
Dit is die doer twater en{de} bloet gecomen is Iesus Christus, niet alleen doer twater, maer doer twater en{de} bloet. En{de} de geest ist die daer getuycht dat Christus is die waerheyt.
Wa{n}t drie zijnder die getuych gheue{n} inden hemel, die vader, twoort, en{de} die heylige geest, en{de} dese drie zijn een.
En{de} drie zijnder die getuych geuen inder aerde, die geest, en{de} twater, en{de} bloet, en{de} dese drie zijn een.
Ist dat wi tgetuych der me{n}schen ontfange{n}, tgetuych gods is meerd{er}. Wa{n}t d{at} is het getuych gods dwelc meerder is, doer welcke hi getuycht heeft va{n} sine{n} soo{n}.
Die inde{n} soo{n} gods geloeft dye heeftet getuych gods in he{m} selue{n}. Die den soon niet en geloeft, die heeft he{m} logenachtich gemaect, wa{n}t hy nyet gelooft en heeft int getuych dat god van zijne{n} soon getuycht heeft.
En{de} dit is tghetuych dat god ons teewige leuen gegeuen heeft, en{de} dyt leuen is in zijn soon.
Die den soon gods heeft heeftet leue{n}. Die de{n} soon gods niet en heeft: en heeftet leuen nyet.
Dit scrijf ic v, om dat ghi wete{n} soudt dat ghi het eewige leuen hebt, die daer geloeft inden name des soons gods.
Ende dit ist betrouwen dat wi by god hebben, dat, ist dat wi yet begeere{n} nae zijne{n} wil, so hoort hi ons
En{de} weten wi dat hi ons hoort in wat wy begeeren, so wete{n} wi dat wi begeerte{n} hebben die wi van hem gebede{n} hebben.
Ist dat yemant zijn broeder siet sondigen een sonde niet totter doot, die sal bidden, en{de} sal hem tleue{n} geue{n}, den ghene{n} die sondigen n{iet} totter doot. Daer is een sonde totter doot daer voor en seg ick niet dat ghi bidde{n} sult.
Alle onreynicheyt is sonde, en{de} het is ee{n} sonde totter doot.
Wi wete{n} dat alle die wt God gebore{n} is en sondicht niet. Maer die wt god voort gebrocht is, die behout hem selue{n}, en{de} die quade en raect hem niet.
Wy weten dat wi wt god zijn, en{de} alle dye werelt is int quade gestelt.
En{de} wy wete{n} dat die soon gods gecomen is, en{de} heeft ons verstant gegeue{n}, om dat wy kennen soude{n} den warachtighen God, en{de} dat wy zijn in zijnen warachtigen soon, dese is warachtich god, ende teewighe leuen.
Kinderkens, wacht v vanden afgoden.
DIe ouder, den wtuercore{n} vrouwe, en{de} haer kindere{n} die ic lief hebbe inder waerheyt, ende niet alleen ick, maer oeck alle die de waerheyt gekent hebben:
om die waerheit die in v blijft, ende met ons wesen sal inder eewicheyt.
Mer v si gracie, barmherticheyt: vrede, van God den vader, ende vanden Heere Ihesu Christo, den soon des vaders inder waerheyt ende liefte.
Ic heb zeer verblijt geweest, dat ic geuo{n}den heb va{n} v kindere{n} inde waerh{eyt} wa{n}delende: gelike{n} wi tgebot ontfange{n} hebbe{n} va{n}den vader.
En{de} nv bid ick v vrouwe, niet als een nyeu gebot scriue ick v, mer dat wi va{n}t beginsel gehadt hebben, op dat wi malcander lief hebben.
En{de} dit is de liefte dat wi wandelen nae zijn gebode{n}. Dit is tgebot: geliken ghy va{n} beginsel gehoort hebt, dat ghi daer in wandelt,
wa{n}ter veel verleyders inde werelt gecome{n} zijn, die niet en belide{n} dat Iesus Christus inde{n} vleesch ghecome{n} is. Dese is die verleyder en{de} Antichrist.
Siet op v selue{n}: dat ghi niet en verliest dat ghy ghewrocht hebt: mer op d{at} ghi een volle loon ontfanct
Al dye ouertreet, en{de} niet en blijft in Chr{istu}s leeringe, en heeft god n{iet}. Die in Christ{us} leeringe blijft, dese heeft de{n} vader en{de} den soon.
Coemter yema{n}t tot v, en{de} dese leeringe n{iet} en brenct, en ontfanct he{m} niet in huys, en{de} en groet he{m} niet
wa{n}t die he{m} groet, die deelt mede zijn quade wercke{n}.
Siet, ic hebbe v voorseyt, op dat ghi niet beschaemt en wort inde{n} dach des here{n}, wa{n}t ick v veel te scriue{n} hadde, so en heb ict niet willen doen doer brief en{de} inct. Maer ick hope dat ic tot v come{n} sal, en{de} mont tegen mont spreken, op dat v blijschap veruult si.
V wtuercore{n} susters sone{n} groeten v. Gracie si met v Amen.
DIe ouder Gaio de{n} alderliefste{n}: die ic lief heb inde waerheyt.
Mij{n} alderliefste: ic begheer dattet v in allen wel gaet en{de} gesont si, geliken v siele weluaert.
Wa{n}t ic heb zeer v{er}blijt geweest, als die broeders quame{n} en{de} dijn waerheyt getuych gaue{n}, gelike{n} ghi inde waerh{eyt} wa{n}delt.
Ick en heb gheen meerder blijscap, dan dat ic hore dat mij{n} kindere{n} wandelen inde waerheyt.
Alder liefste ghi doet trouwelic wat ghy aen de broeders doet, en{de} dat inde{n} vreemde{n}.
Die uwe liefte getuych gegeue{n} hebbe{n} voor de vergaderinge welcke{n} ghi weel doen sult ist dat ghi haer waerdelick leyt voor God.
Want si voor zijne{n} naem ghereyst zijn, niet ontfangende vande{n} heyde{n}s.
Daer om behoren wi alsodanige te ontfange{n}, op d{at} wi mede werckers zijn der waerheyt.
Ick soude by auontuer die kercke gescreuen hebben, mer die Diotrephes, die de opperste in haer wesen wil, en ontfanct ons n{iet}
Daer om ist dat ick come, ick sal zijn wercken te kennen geuen die hy doet, met quade woorden tegen ons crijtende. Ende hier niet mede te vrede{n} zijnde: hi ontfanct self die broeders niet, en{de} diese ontfangen willen verbiet hy, en{de} worpt wte kercke.
Mijn alderliefste, en wilt nyet volghen dat quaet is, maer dat goet is. Die wel doet is wt god, maer die qualick doet en siet God niet.
Demetrio is va{n} allen getuych gegeuen, en{de} vande waerheyt selue En{de} wi geue{n} oec getuych, en{de} ghi weet dat onse getuychnis warachtich is.
Ic hadde veel te scriuen, maer ick en wilde v niet met inct en{de} pennen scriuen,
maer ick hoep dat ick v corts sien sal, en{de} wy sullen mont tege{n} mont spreken.
Vrede si v. Die vriende{n} groeten v. Groet die vrienden by namen.
IVdas knecht Ihesu Christi, broeder va{n} Iacobus, de{n} ghenen die in God den vader geheylicht zijn, en{de} in Iesu Christo behoude{n} zijn, den gheroepenen:
barmherticheyt, vrede, ende liefte moet v vermeerdert worde{n}.
Alder liefste, als ick alle neersticheyt heb gedaen tot v te scriuen van de ghemeen salicheyt, so ben ick gedwongen tot v te scriuen, biddende dat ghy met uwen arbeyde{n} helpt den geloof dat den heyligen eens gegeuen is.
Wa{n}t daer zijn somige godlose menschen heymelick in gecome{n}: die te voren bescreue{n} waren tot dat ordeel, die onser gods gracie ouerbrengen tot oncuysheyt. Ende God die alleen die heer is, ende onsen Heere Iesum Christum versaken si.
Ende ick wil v vermane{n}, als dat ghi dat eens weet, dat die heer na dat hy tvolck wt Egypten behouden hadde, soe heeft hy weder om den ghenen dye nyet en gheloofden verdoruen.
En{de} dat de engelen dye haer oerspronck niet behoude{n} en hadden, maer verliet haer huysinge heuet hy behoude{n} tottet ordeel, van dien groten dach met eewighen banden onder die duysternis.
Geliken Sodoma en{de} Gomorra, ende de omligge{n}de stede{n}, welcke in geliker maniere{n} met haer oncuysheyt besmet ware{n}, en{de} hebben na geuolcht tvree{m}de vleesch, en{de} zijn een exempel voorgesedt, va{n}t eewige vuer pijn lidende:
en{de} des gelijcs dese besmetten haer vleesch, en{de} die heerscappie{n} v{er}achte{n} si: tegen die in ouerheit gestelt zijn blasphemere{n} si.
Michael de opperste engel: doe{n} hi tegen den duyuel twiste{n}de disputeerde va{n}t lichae{m} Moysi, en dorst toordeel des blasphemijs he{m} n{iet} op legge{n}, mer hy seyde: die heer moet v gebiede{n}.
Mer dese d{at} si n{iet} en ke{n}ne{n} d{at} blasphemere{n} si, en{de} dat si natuerlic als onredelike dieren weten, daer in worde{n} si verdorue{n}.
Wee haer: si zij{n} de{n} wech va{n} Cain ingegae{n} en{de} mette{n} bedroch des loons daer Balaa{m} doer bedroge{n} is geweest zijn si wtgestort, en{de} zijn wech gegae{n} in die tege{n}sprekinge va{n} Core.
Dese zij{n} in haer brasserie{n} de onreynicheit en{de} si brassen wel sonder sorge, en{de} weyde{n} he{n} selue{n}, wolke{n} sonder water: die vande{n} winde{n} omgewaeit worde{n}: bome{n} inde{n} oext v{er}dorre{n}de: onuruchtbaer, v{er}storue{n}, en{de} wtgeroeyt:
wilde golue{n} des zees: haer eyge{n} scande{n} wt scuyme{n}de, dwalende sterre{n}, de{n} welcke{n} die scemeringe des duysternis ind{er} eewich{eyt} gehoude{n} is.
Enoch de seue{n}de va{n} Ada{m} heeft va{n} dese te voere{n} gepropheteert, segge{n}de. Siet, die heer is gecomen in zijn heylige duysende{n},
om dat hi ordeel doen soude tegen alle, en{de} straffen alle godlose van al haer wercken, die si ongoddienstelic bedreue{n} hebben, en{de} van alle herde dinge{n}, die de ongoddienstige sondare{n} teghen god gesproken hebben.
Dese zij{n} murmureerders: clagers na haer begeerlichede{n} wa{n}delende, en{de} hare{n} mo{n}t spreket houerdich{eyt}, verwo{n}dere{n}de de{n} personagie{n} om profijts wille.
Ghy alderliefste, weest gedachtich der woorde{n} die voormaels gheseyt zij{n} vande{n} Apostelen ons here{n} Iesu Chr{ist}i:
die v seyde{n} datter inde laetste tijt bespotters sullen come{n}, die na haer ongoddienstige begeerlichede{n} wa{n}delen.
Dit zij{n}se die verscheydinge make{n}, sinnelike{n} den geest hebben.
Mer ghi alderliefste, v selue{n} op onsen alder heylichste{n} geloof timmere{n}de, doer den heylige{n} geest bidde{n}de,
behoudet malca{n}der inde liefte gods, verwachte{n}de die barmherticheit ons here{n} Iesu Chr{ist}i, tottet eewige leue{n}
En{de} dese bestraft als geordeelde, en{de} die behoudt,
haer neme{n}de wte{n} vuer, den anderen zijt barmhertich in vreesen, hate{n}de den beulecte{n} rock die vleeschelic is.
Mer dye daer machtich is te behoeden sonder sonde, en{de} te stellen voor dat aensicht zijnder glorie{n} onbeulect in blijschappe{n} totter toecoemst ons Heere{n} Iesu Christi.
Alleen gode onse salichmaker, doer Iesum Christum onsen Heere glorie, ende grootmakinge, rijckdom ende mogentheyt voor alle werelden, en{de} nv, en{de} inder eewicheyt. Amen.
OPenbaringhe Iesu Christi welcke hem god heeft ghegeue{n}, op dat hi soude openbaer make{n} sinen dienaers, welcke dinge{n} is van noode geringe te geschien wa{n}neer hy door den Engel zijn dienaer Ioa{n}ni zijn ghebodt gesonde{n} hadde,
die welcke heeft ghetuych ghegeue{n} den woort gods, ende getuychnis Iesu Christi, van al tghene dat hi heeft gesien.
Salich is hi, die welcke leest en{de} hoort dye woorde{n} van dese prophecie, en{de} onderhout dat daer gescreue{n} staet, want die tijt is na by.
Ioannes den seuen kercke{n}, welcke zijn in Asia. Gracie si v en{de} vrede va{n} die ghene, die welcke is: en{de} die was: en{de} die come{n} sal. En{de} va{n}den seue{n} geeste{n}, welcke zijn in tegenwoordicheyt zijns stoels.
En{de} van Iesu Christo, dye welcke is een getrou getuych de eerste ghebore{n} der dode{n}, en{de} een opperste der Coninge{n} des aerde, die ons heeft lief gehadt en{de} ghewasschen va{n} onse sonde{n} door zijn bloet.
En{de} heeft o{n}s god en{de} zij{n} vad{er} gemaect coninge{n} en{de} priesters. Glorie si hem en{de} heerscappije vander eewicheyt totter eewicheyt. Ame{n}.
Siet, hy coemt met dye wolcken, en{de} alle ooge sal hem sien, en{de} die he{m} last aengedaen hebben. En{de} alle geslachte{n} des aerde sullen haer selue{n} beschreyen op hem, seker Amen.
Ic ben Alpha en{de} O, beginsel en{de} eynde <parens>seyt die here god</parens> welcke die is, en{de} die was, ende die comen sal almachtich.
Ic Ioa{n}nes v broeder, en{de} v deelachtich in tribulacie{n}, en{de} rijcheyt, en{de} lijdsaemh{eyt} in Chr{ist}o Iesu: ic heb geweest in een eylandt, dat welke wort genoemt Patmos, om twoort gods ende getuychnis Iesu.
Ic heb geweest inde{n} gheest opte{n} sondach en{de} heb gehoort na my een groot geluyt, als een blasuyn
seggende Dat ghi siet scrijftet int boeck, en{de} sentet den seue{n} kercke{n}, welcke zijn in Asia, Epheso, en{de} Smyrne: en{de} Pergamo: en{de} Thyatire: en{de} Sardis, en{de} Philadelphie, en{de} Laodicee.
En{de} ic heb mi omgekert om te sien die ste{m} die met mi sprack. En{de} om gekeert wesende, heb ick gesien seuen goude{n} candelare{n}:
en{de} int middel der goude{n} candelare{n} een gelijck dye soon des me{n}schen, gecleet wesende met een cleet tot die voete{n} toe strecke{n}de, en{de} voor opgescort wesende met een goude zoe{m} totte{n} borste{n} toe.
Sijn hooft en{de} zij{n} haer ware{n} blinke{n}de als witte wolle en{de} als snee. En{de} zij{n} ooge{n} als een vlam des vuers:
en{de} zij{n} voete{n} ware{n} gelijc coper berne{n}de in een scoerstee{n}. En{de} zij{n} ste{m} als een ste{m} va{n} veel watere{n},
en{de} hi had in zijn rechter hant seue{n} sterre{n}, en{de} wt zij{n} mont ghinc een zweert scerp aen beyde cante{n}. En{de} zij{n} aensicht schijnt als de sonne in haer cracht.
En{de} wanneer ic he{m} sach: heb ic geuallen aen zij{n} voete{n} als de ghee{n} die doot is, en{de} hi heeft geleyt zij{n} rechter hant op mi segge{n}de. En wilt n{iet} vreesen, ic ben de eerste en{de} de leste,
en{de} die leeft. Ic heb doot geweest, en{de} ic ben leue{n}de va{n} eewich{eyt} tot eewich{eyt}, en{de} ic heb de slotelen der hellen en{de} des doots,
daero{m} scrijft die dinge{n} die ghi hebt gesien, en{de} die noch zij{n}, en{de} die na dees dinge{n} moete{n} geschien.
Die verborgentheyt der seue{n} sterre{n} die ghy ghesien hebt in mijn rechter hant, en{de} de seuen goude{n} candelare{n}. Die seuen sterren zijn die seue{n} engelen der seue{n} kercken, ende die seuen candelaren zijn die seuen kercken.
SCrijft den engel des kercs va{n} Epheso. Dit seyt hi, die welcke hout in zijn rechter hant die seue{n} sterre{n}, de welck wa{n}delt int midde{n} der seue{n} goude{n} candelare{n}.
Ick weet v wercke{n}, en{de} arbeyt, en{de} verduldicheyt, en{de} dat ghi die quade{n} n{iet} en moecht verdrage{n}, en{de} ghi hebt haer ondersocht. Welcke segge{n} haer te wesen apostelen, en{de} en zij{n}s niet: en{de} ghi hebt haer geuonde{n} loge{n}achtich,
en{de} ghi hebt verduldich{eyt}, en{de} ghi hebtet verdrage{n}, ouermits mine{n} naem, en{de} ghi en zijt niet geflaut.
Mer ic heb tege{n} v weynich, dat ghi verlate{n} hebt die eerste liefte.
Daer om weest gedachtich va{n} waer ghi geuallen zijt, en{de} doet penite{n}cie en{de} doet die eerste wercke{n}. Ist anders, ic sal v come{n}, en{de} ic sal versette{n} v ca{n}delaers va{n} haer plaets, ten si dat ghi penitencie doet.
Maer dat hebt ghi, wa{n}t ghi hebt gehaet die wercken der Nicolaiten, welcke{n} ic oec gehaet heb
Die een oor heeft die hore wat die geest seyt den kercke{n}. Ic sal geue{n} die daer verwinne{n}de is, te eten van dat hout des leue{n}s, welcke is int middel des paradijs mijns Gods.
En{de} scrijft den Engel des kercs va{n} Smirne, dit seyt die eerste, ende leste, die welcke doot is geweest en{de} leeft.
Ic weet v verdriet en{de} armode, maer ghi zijt rijck, en{de} ghy woort geblasphemeert va{n} die ghene die haer noemen Iode{n} te wesen en{de} zijns niet. Mer si zijn een vergaderinghe des duuels.
Nyet deser dinge{n} en ontsiet, twelcke ghi sult lide{n}. Siet: die duuel sal sende{n} sommige wt v inde{n} kercker, op dat ghi sult mogen beproeft worde{n}, en{de} ghy sult hebben tribulacie thien dagen. Weest trou totter doot toe, en{de} ick sal v geue{n} die crone des leuens.
Die een oore heeft die hore wat die geest seyt den kercke{n}. Die verwinne{n} sal, die en sal niet gequest worde{n} vanden andere{n} doot.
Ende scrijft den engel des kercs va{n} Pergamo. Dit seyt welc heeft een sweert scherp wesende aen beyde siden.
Ick weet waer ghy woont, waer de stoel is des duuels, en{de} ghy hout mine{n} naem, en{de} en hebt mij{n} geloef n{iet} versaect. En{de} in die{n} dage is Antipas mij{n} getrou getuych, welc by v is doot geslage{n}, daer die duuel is wone{n}de.
Maer ic heb weynich tege{n} v, want ghy hebt al daer die onderhoude{n}de zijn die leeringe va{n} Balaa{m} welcke leerde scande te sende{n} in Balac: voor die kindere{n} va{n} Israel, te eten en{de} oncuysheyt te doen,
also hebt ghi den ghene{n} die onderhoude{n}de zijn die leeringe der Nicolaite{n}.
Des gelijcs doet penite{n}cie, anders so sal ick v comen geringe: en{de} sal met haer vechte{n} mettet sweert mijns monts.
Die heeft een oore, die hore wat dye geest seyt den kercken. Ick sal geue{n} die daer verwint te eten hemels broot en{de} ick sal hem geue{n} eene{n} blincke{n}de steen, en{de} in desen steen gescreue{n} eene{n} nyeuwe{n} naem, welcke nyema{n}t en weet dan diese ontfanct.
En{de} scrijft den Engel des kercs va{n} Thyatire. Dit seyt die soon gods, welcke heeft oogen als een vla{m}me des vuers, en{de} zijn voete{n} zijn als gloyende coper.
Ic kenne v wercke{n}, en{de} liefte, en{de} dienst, en{de} geloef, en{de} v verduldich{eyt}, en{de} v leste wercke{n}, meer da{n} die eerste.
Maer ic heb een weynich tege{n}s v, wa{n}t ghy toelaet die vrouwe Hiezabel, dwelcke seyt datse een prophetesse is: en{de} welcke oec leert en{de} verleyt mij{n} knechte{n} ouerspel te doen, en{de} tete{n} va{n} tgheen dat de{n} afgode{n} geoffert wort.
En{de} ick heb haer een tijt gegeue{n}, op dat si penite{n}cie soude doen va{n} haer oncush{eyt}, nochta{n}s en wilse ghee{n} penite{n}cie doen va{n} haer oncuysheyt.
Siet ick sende haer int bedde, en{de} die te doen heeft met haer in ouerspel sullen wesen in d{at} alre grooste verdriet, ten ware dat si penite{n}cie dede{n} van haer wercke{n},
en{de} ick sal haer kindere{n} te niet doen mette{n} doot. En{de} alle die kercken sullen weten dat ick ben dye ghene die daer ondersoeckende is dye niere{n} ende herten, ende ick sal een yegelick van v geuen nae zijn wercken.
Ic segge v, en{de} ander die te Thyatire zij{n}, also wie niet en heeft dese leeringe, en{de} niet gekent en hebbe{n} die diephede{n} des duuels: gelijckerwijs si segghe{n}, ick en sal op v anders ghene{n} last sende{n},
nochta{n}s dat ghene d{at} ghi hebt, hout d{at} totter tijt toe d{at} ic sal come{n}.
En{de} die sal verwinne{n}, en{de} sal beware{n} totte{n} eynde toe mijn wercke{n}: dien sal ic geue{n} macht ouer de{n} heydene{n},
en{de} hi sal haer regere{n} met ee{n} ysere{n} roede, en{de} si sullen gebroke{n} worde{n} als vaten des potbackers:
als ick heb ontfangen van mine{n} vader, en{de} ic sal hem geue{n} die morgensterre.
Die ghene die een oor heeft die hore, wat die gheest seyt den kercken.
ENde scrijft den Engel des kercs, welck is in Sardis. Dit seyt hy, welcke heuet dye seue{n} geeste{n} gods, en{de} seue{n} sterre{n}. Ic weet v wercke{n}, want ghy hebt den naem dat ghi leeft: en{de} ghi zijt doot.
Weest wakende, ende sterck maect ander dinge{n} die daer soude{n} vergaen. Wa{n}t ic en heb v wercke{n} niet geuonde{n} vol voor mij{n} God.
Daer om hebt in v hert hoe dat ghijt hebt ontfange{n} en{de} gehoort, en{de} onderhoutet en{de} doet penite{n}cie. Daer om, ist dat ghy niet en waect, ick sal come{n} tot v als een dief, en{de} ghy en sultet niet weten op wat vre ick sal comen tot v.
Maer ghi hebt weynich name{n} in Sardis die haer cleedere{n} niet en hebben besmet, en{de} si sullen met my wandelen in witte{n}, want si zijnt waerdich.
Die verwint: die sal also met witte{n} cleedere{n} gecleet worden, en{de} ic en sal zijnen naem niet wt doen wtet boec des leue{n}s: en{de} sal zijne{n} naem belide{n} voor mijn vader en{de} voor zijn engelen.
Die een oore heeft, die hore wat de gheest seyt den kercken.
En{de} scrijft den Engel des kercs Philadelphie. Dit seit die heilich en{de} warachtich: welc heeft Dauid stoel, welc opdoet, en{de} nyema{n}t en sluytet, sluyt, en{de} nyema{n}t en doet op.
Ick weet v wercke{n}. Siet, ick heb voor v die dore ope{n} gedaen, ende nyema{n}t en machse sluyte{n}, wa{n}t ghi hebt weynich crachts. En{de} ghi hebt bewaert mij{n} woort, en{de} ghi en hebt mine{n} nae{m} niet versaect.
Siet, ic geef va{n} dye sinagoge des duuels, die segge{n} dat si Iode{n} zij{n}, en{de} si en zij{n}t niet, mer si liege{n}t. Siet, ic sal doen dat si come{n} voor v voete{n} aenbidde{n}. En{de} sullen weten dat ick v lief hebbe gehadt.
Wa{n}t ghy hebt onderhoude{n} twoort mij{n}re lijdsamheyt, en{de} ick sal v beware{n} va{n} die vredes aenuechtinges, welcke sal in alle de ga{n}tse werelt come{n}, op dattet die daer wonende zij{n} in die aerde ondersoecke.
Siet, ic come geringe. Hout dat ghene dat ghy hebt, op dat nyema{n}t en neme uwe croon.
Wie verwint, ic sal he{m} make{n} een columne inde{n} tempel va{n} mine{n} god, en{de} hi en sal voortaen niet buyten gaen. En{de} ic sal den naem va{n} mine{n} god op he{m} scriue{n}, en{de} de{n} naem des stadts van mij{n} god: welc nieu Hierusalem is, welcke vande{n} hemel is neder gedaelt van mijn god, en{de} mine{n} nieuwe{n} naem.
Dye een oor heeft die hoore, wat den gheest gods seyt den kercken.
En{de} scrijft de{n} Engel des kercks va{n} Laodicie. Dyt seyt Ame{n}, trou getuych, en{de} warachtich, welc is ee{n} beginsel des creatuere gods
Ick weet v wercke{n}, wa{n}t ghi en zijt noch cout noch warm, och of ghi waert cout of warm
Hier om wa{n}t ghi lau zijt, en{de} en zijt noch cout noch warm, sal ic v wt mine{n} mont beginne{n} te spouwe{n},
wa{n}t ghi segt, ic ben rijc, en{de} ic ben ouer rijc geworde{n}, en{de} nyema{n}t en behoeue ic: en{de} ghi en weet n{iet} dat ghi zijt allendich en{de} ia{m}merlic, en{de} arm, en{de} blint, en{de} naect.
Ic rade v: d{at} ghi gloye{n}de gout en{de} geproeft va{n} mi coopt op dat ghi rijck muecht worde{n}, en{de} met witte{n} cleede{n} gecleet, op d{at} die sca{n}de ws naectheits niet en worde ope{n}baer. En{de} salft v ooge{n} met oogensalue, op dat ghi muecht sien.
Alle die ghene die ick lief heb, die straffe ick, en{de} castie ic. Daer om volcht dye goede, en{de} doet penite{n}cie.
Siet ic stae voor die duere en{de} clop. So wie hoort mij{n} ste{m}, en{de} doet mi die duere ope{n}, ick sal tot he{m} ingaen, en{de} ic sal met he{m} dat auo{n}tmael ete{n}, en{de} hi met mi.
Die ghee{n} die v{er}wint, ic sal he{m} geue{n} m{et} mi te sitte{n} in mine{n} throon, also als ic v{er}wonne{n} heb, en{de} ic met mine{n} vader gesete{n} heb in sine{n} throo{n}.
Die ee{n} oore heeft die hoore wat die geest de{n} kercke{n} seyt.
HIer na heb ic gesie{n}, en{de} siet, ee{n} duer op gedae{n} inde{n} hemel, en{de} dye eerste stem, welc ic gehoort hebbe, als een basuyn spreke{n}de met mi, segge{n}de. Climt hier, en{de} ic sal v thone{n} die dinge{n}, dye geringe hier na moete{n} geschie{n}.
En{de} ter stont heb ic gheweest inden geest. Ende siet, inde{n} hemel was gesedt een stoel, ende op dye stoel was sitte{n}de een,
en{de} die daer sadt, was gelijc va{n} aen te sien, als een steen Iaspis ende Sardius, en{de} ront om die stoel was een rege{n}booch, va{n} aen te sien gelijc een Smaragdus.
En{de} ront o{m} dye stoel xxiiij. stoelen, ende .xxiiij. ouders sittende op die stoelen met witte alben gecleet wesende, ende gouden croonen hadden si op haer hoofde{n}.
Ende blixeme{n} quamen wt den throon, ende donderslage{n}, ende stemme{n}, en{de} voor den throon waren berne{n}de seuen lampen des viers, welcke zijn seue{n} geeste{n} gods
En{de} in tege{n}woordicheyt des stoels als een zee van glas gemaect, ghelijc wesende Cristal, en{de} int middel des stoels, ende ront om den stoel .iiij. dieren vol ooghe{n}, voor en{de} achter.
Ende dat eerste dier was gelijc de{n} leeu dat anderde dier, ghelijc een calf, dat derde dier, ghelijc een me{n}sche, dat vierde dier gelijc een vliege{n}den arent.
En{de} een yegelic va{n} dese vier diere{n} hadde{n} ront om ses vloghelen, ende si ware{n} ront om ende van binnen vol ooghen. Ende dach noch nacht en hebbense rust, segghe{n}de. Heylich, heylich, heylich. Heer almachtige God, dye was, en{de} is ende sal comen.
En{de} wanneer die dieren glorie gaue{n} ende eer, ende ghebenedidinge die daer sadt opten throon, leue{n}de vander eewicheyt tot eewicheyt,
so zijn die .xxiiij. ouders gheuallen voor den ghene{n} die daer sitte{n}de was inden throon, ende si bade{n} aen, die daer was leue{n}de va{n} eewicheyt tot eewicheyt, ende si worpen haer croone{n} af voor den throon, segge{n}de.
Heer onse God, weerdich zijt ghi te ontfange{n} glorie, eere, en{de} cracht, want ghi hebtet al gescapen, en{de} om dine{n} wil soo waren si en{de} zijn si gescapen.
ENde ic heb gesien in die rechter handt va{n} die daer sitte{n}de was opte{n} stoel, een boec bescreue{n} wesende va{n} binne{n} en{de} va{n} buyten, toe gesteke{n} wesende met seue{n} segelen.
En{de} ic heb gesie{n} een stercke{n} Engel, predike{n}de met luyder ste{m}me{n}. Wie is waerdich tboec op te doe{n}, en{de} zijn segele{n} af te breke{n}?
En{de} daer en was nyema{n}t, noch inder aerde{n}, noch ond{er} die aerde, om op te doe{n} tboec, noch daer in te sien.
En{de} ic screyde zeer, datter nyema{n}t waerdich gheuonde{n} en was, om ope{n} te doen, ende tboec te lesen, noch te sien.
Ende een vande{n} oud{er}s seyde mi. En screyt niet. Siet, een leeu va{n} tgheslacht va{n} Iuda, dye wortel Dauid heeft verwonne{n}, op dat hy tboec mach ope{n} doe{n}, ende zijn seue{n} segelen mach af breke{n}.
En{de} ic heb gesie{n}, ende siet int middel des stoels, ende der vier dieren, ende int middel der oudere{n}, stae{n}de een lam, als doot geslagen wesende, hebbe{n}de seuen hoorne{n}, ende seue{n} ooghe{n}, welcke zijn seuen gheeste{n} Gods, in alle die aerde gesonde{n} wesende.
Ende hi is gecome{n}, ende heeftet boec wter rechter handt va{n} dye daer sitte{n}de was inden stoel, ghenomen.
Ende wanneer hi tboec op gedae{n} hadde, so hebbe{n} die vier diere{n}, en{de} .xxiiij. oud{er}s voor tlam geualle{n}, een yegelic hebbe{n}de harpen en{de} goude{n} phialen, vol met soete{n} roec, twelcke zijn gebede{n} der heylige{n},
en{de} si singhe{n} een nyeu sanck, segghe{n}de. O here, ghi zijt waerdich dat boeck te ontfange{n}, en{de} op te doe{n} zijn segele{n}, wa{n}t ghi zijt doot geslage{n}, ende door uwe bloet hebt ghi ons verlost wt alle geslachte{n}, ende tale{n}, ende volck, ende nacie{n},
en{de} onsen god o{n}s coninge{n} en{de} priesters gemaect ende wi sulle{n} opter aerde{n} regneren.
En{de} ic heb gesie{n} en{de} gehoort een stem van veel engele{n} ront om de{n} stoel, en{de} der diere{n} en{de} der oudere{n}, en{de} dusent der dusende{n} ware{n}der int getal,
met luyder stemme, segge{n}de. Tlam datter doot geslaghe{n} is, is waerdich cracht te ontfange{n}, en{de} godlicheyt en{de} wijsh{eyt} en{de} vromich{eyt}, en{de} eer, en{de} lof, en{de} gebenedidinge.
En{de} ic heb alle creature{n} gehoort, welcke is inde{n} hemel, en{de} opter aerde{n}, en{de} onder dye aerde, en{de} inder zee, en{de} al die daer in zijn, segge{n}de he{m}, die daer was inde{n} stoel sitte{n}de, ende tlam si gebenedidinge, en{de} eer, en{de} lof, en{de} mogenth{eyt}, va{n}der eewich{eyt} totter eewich{eyt}.
Ende die vier diere{n} seyde{n} Ame{n}. Ende die .xxiiij. ouders hebbe{n} in haer ae{n}sichte{n} geualle{n}, en{de} hebbe{n} aengebede{n} die daer is leue{n}de vander eewich{eyt} totter eewich{eyt}.
ENde ic heb gesie{n} d{at} het lam een va{n}de{n} segele{n} hadde ope{n} gedae{n}, en{de} ic heb gehoort een vande{n} vier diere{n}, segge{n}de, als een stem des donderslaechs. Coemt, ende siet,
ende ic heb gesien, ende siet, een wit paert, ende die daer op sadt had ee{n} booch, en{de} he{m} is ee{n} croon gegeue, en{de} hi is wt ghegae{n}, verwinne{n}de, en{de} om dat hi soude verwinnen.
En{de} wanneer hi tweede segel hadde open gedae{n}, so heb ic gehoort tweede dier, segge{n}de. Coemt en{de} siet,
en{de} een and{er} root paert isser wt gegae{n}, en{de} die daer op sadt, he{m} is ghegeue{n} dat hi vrede va{n}der aerde soude neme{n}, en{de} datse malca{n}dere{n} soude{n} doot slae{n}, en{de} hem is een groot swaert gegeuen.
En{de} wanneer hi die derde segel open ghedae{n} hadde, so heb ic dat derde dier hoore{n} seggen. Coemt en{de} siet, en{de} ic heb gesien. En{de} siet een swert paert, en{de} dye daer op sadt, hadde ee{n} waech in zijn hant.
En{de} int middel der dieren, so heb ic een stemme gehoort, seggende Twee pont taruwe om eenen penninc, ende driemael drie pont gherst om eene{n} pe{n}ninck en{de} wijn en{de} olye en wilt niet quetsen.
En{de} wa{n}neer hi die vierde segel hadde op gedae{n}, so heb ic des vierde{n} diers stem hooren segge{n}. Coemt, en{de} siet,
en{de} siet een bleeck paert, en{de} die daer op sadt, sine{n} naem is die doot, ende die helle volchde he{m}. En{de} hem is macht gegeue{n} om doot te slaen dat vierde deel des aerde{n} mette{n} swaerde, honger ende doot, en{de} die beeste{n} der aerde{n}.
En{de} wanneer hy die vijfde seghel hadde open gedae{n}, so heb ic gesie{n} onder de{n} outaer die sielen, dye om twoort Gods ware{n} doot geslagen, en{de} om tgetuych dat si hadde{n}.
En{de} met luyder stemme{n} riepe{n} si, segge{n}de. O here, ghi dye daer heylich zijt en{de} warachtich, hoe langhe sult ghi wachte{n}, dat ghi niet en ordeelt, en{de} wraect ons bloet va{n} dye ghene, dye inder aerde{n} woone{n}?
Ende witte cleedere{n} zijn ee{n} yegelic gegeue{n}, en{de} haer is geseyt, datse noch een weynich tijt soude{n} ruste{n}, totter tijt toe, dat haer mede knechten worden veruult, ende haer broeders dieme{n} noch soude doot slaen, als si zijn.
En{de} ic hebbe gesie{n}, wanneer dat die seste segel was ope{n} gedae{n}. En{de} siet, daer is ee{n} grote aertbeuinge geworde{n}. Ende dye sonne is swart geworden, als een hare{n} sack, en{de} al die maen is geworden als bloet,
en{de} sterren zijnder va{n}de{n} hemel geualle{n} opter aerde{n}, als ee{n} vijghenboom afworpt haer vijghen, wanneer si wort vande{n} grote{n} wint beroert.
Ende die hemel is geweke{n} als een boec, twelc wort tsame{n} gerolt, en{de} alle berghe{n} en{de} eylanden zijn van haer plaetsen beroert.
En{de} Coninghe{n} der aerden, ende heerscappe{n}, en{de} rijcken, ende hooftlieden, ende starcke{n}, en{de} alle eyghene{n} en{de} vrijen hebbe{n} haer in holen en{de} steene{n} der berghe{n} verborghe{n},
en{de} segghe{n} de{n} berge{n} en{de} steene{n}. Valt op ons, en{de} houdt ons verborge{n} vant ae{n}sichte die daer opte{n} stoel is sitte{n}de, en{de} van die toornicheyt des lams.
Wa{n}t die{n} grote{n} dach zijns toornicheyts coe{m}t, en{de} wie mach daer tegen staen?
HIer nae heb ic vier engelen sie{n} stae{n} op die vier hoecke{n} der aerde{n}, die vier winden des aerde ophoude{n}de, om dat die{n} windt niet en soude waeye{n} opter aerde noch opter zee, noch op ghee{n} boomen.
En{de} vande{n} opganck der sonne{n}, heb ic een ander engel gesie{n}, teycke{n} des leuende{n} gods soon hebbende, en{de} met luyder stemme{n} riep hi totte{n} vier engelen, die welcke is gegeuen hinderlic te wesen der aerde{n} en{de} zee,
segge{n}de. En wilt die aerde niet hinderlic wesen, noch die zee, noch die boome{n}, totter tijt toe d{at} wij teykenen die knechte{n} va{n} onsen god in haer voorhoofden.
En{de} ic heb gehoort een getal der gheenre die gheteykent waren, hondert vier en veertich dusent, gheteykent wesende wt alle geslachten der kinderen va{n} Israel.
Van tgheslacht Iuda, geteykent .xij. duysent. Va{n} tgeslacht Ruben, geteykent .xij. dusent. Va{n} tgeslacht Gad, geteygent .xij. dusent.
Van tgeslacht Aser, geteykent .xij. dusent. Van tgheslacht Neptalim, geteykent .xij. dusent. Va{n} tgeslacht Manasse, geteykent .xij. duysent.
Van tgeslacht Symeon, geteykent .xij. duysent. Van tgheslacht Leui, geteykent .xij. dusent. Van tgeslacht Isachar, geteykent .xij. duysent.
Van tgheslacht Zabulon, gheteykent .xij. duysent. Van tgeslacht Ioseph, geteykent .xij. duysent. Van tgeslacht Beniamin, geteykent .xij. dusent.
Hier nae heb ick ghesien een groote menichte, welcke nyemant tellen en conste wt allen Heydenen ende volcke, en{de} talen, stae{n}de voor den stoel ende voor tlam, met witte cleederen ghecleet wesende, ende palme{n} in haer hande{n},
ende met luyder stemme{n} riepen si, segghende. Salicheyt si onse God, die opte{n} stoel sit, ende tlam.
Ende alle Enghelen stonde{n} ront omme den stoel der ouderen ende der vier dieren, ende zijn geuallen in haer aensichten, voor die teghe{n}woordicheyt des stoels, en{de} hebben god aengebeden,
segge{n}de. Ame{n}. Gebenedidinge en{de} claerheyt, en{de} wijsheit, en{de} dancbaerh{eyt}, eer, cracht en{de} starcheyt si onse god van eewicheyt tot eewicheyt Amen.
Ende een vanden ouderen heeft gheantwoort, en{de} heeft mi geseit. Dese die gecleedt zijn met witte{n} stolen, wien zijn si, en{de} va{n} wae{n} zijn si gecome{n}?
en{de} ic heb he{m} geseyt. O Heere, ghi wetet. En{de} hi heeft mi geseit. Dit zijn die ghee{n} die wt grote tribulacie zijn gecome{n}, en{de} hebbe{n} hare stolen gewassche{n}, ende hebbe{n}se door tbloet des lams wit gemaect:
daer o{m} zijnse voor de{n} stoel Gods, en{de} in sine{n} tempel diene{n}se he{m} dach ende nacht, ende die op den stoel sidt sal op haer woonen.
Si en sullen voort aen niet meer honger oft dorst lijden noch die sonne en sal n{iet} op haer neder gae{n}, noch ghee{n} hette{n}.
Wa{n}tet lam dat int middel des stoels is, sal haer regeere{n}, ende sal haer leyde{n} tot die leue{n}de fonteyne{n} der watere{n}, ende God sal af wassche{n} al haer trane{n} va{n} haren oogen.
ENde wanneer dat hy die seuende segel had op gedae{n} inde{n} hemel ontrent een half vre is een stilheit geworde{n},
en{de} in gods tege{n}woordich{eyt} sach ick seue{n} Engele{n} stae{n}, ende seue{n} basuyne{n} zijn haer gegeue{n}.
Ende een ander engel is gecome{n}, ende heeft voor den outaer gestae{n}, hebbe{n}de ee{n} goude{n} wieroocs vadt, en{de} veel datme{n} brande{n} soude is he{m} gegeue{n}, om dat hi soude geue{n} die biddinge va{n} alle heylighe{n} op de{n} gouden outaer, welcke voor de{n} stoel gods is.
En{de} de{n} roock van datter verbrant was is geclomme{n} va{n}der gebeden der heylige{n} voor god, wt die handt des engels.
En{de} die enghel heeft dat goude{n} wieroocs vat genome{n}, en{de} heeft dat veruult va{n} tvier des outaers, en{de} heeftet opter aerde{n} geworpe{n}, en{de} donderslaghe{n} zijnder gheschiet, ende stemmen, ende blixemen, ende groote aertbeuinghe.
En{de} die seue{n} engele{n}, welcke seue{n} basuyne{n} hadde{n}, hebbe{n} haer bereyt om die basuyn te blasen.
En{de} de eerste engel heeft de basuyn geblasen, en{de} daer is geschiet een haghel en{de} vier, gemenget wesende met bloet, en{de} het is gesonde{n} inder aerde{n}, ende tderde deel des aerde is verbrant gheweest, en{de} tderde deel der boomen is verbrant gheweest, en{de} alle groen hoy is verbrant geweest.
En{de} dye anderde engel heeft de{n} basuyn geblasen, ende als eene{n} groote{n} berch vant vier berne{n}de is in dye zee geworpe{n}. En{de} tderde deel des zees is al bloet geworde{n},
en{de} tderde deel va{n}de{n} creature{n} die leue{n} hadde{n}, is ind{er} zee vergae{n}, ende tderde deel vande{n} schepe{n} is te niet gegae{n}.
Ende die derde Engel heeft den basuyn geblasen, en{de} een groote berne{n}de sterre, als een toorts heeft vande{n} hemel geuallen int derde deel der vloede{n}, ende inde{n} fonteynen der wateren,
ende die sterre wort genoemt Alsen, ende tderde deel is Alsen geworde{n}, en{de} veel mensche{n} zijnder vande watere{n} gestoruen, wantse bitter ware{n} geworde{n}.
En{de} die vierde Enghel heeft den basuyn gheblasen, en{de} tderde deel des sons is geslaghe{n}, en{de} tderde{n} deel des maens, ende tderde deel vande{n} sterre{n}. Alsoo dat dat derde{n} deel van die dinghe{n} worde{n} verduystert, en{de} tderde deel des daechs en was niet licht, en{de} dye nacht des gelijcs.
En{de} ic hebbe gesien en{de} gehoort een stemme van eene{n} aren, vlieghe{n}de doort middel des hemels, met luyder stemme{n}, segge{n}de. Wee, wee, wee, den ghene{n} die inder aerden zijn woonende, van die ander stemme der drie Engelen, welcke noch den blasuyn blasen sullen.
ENde dye vijfste enghel heeft den blasuyn gheblasen, en{de} ick heb gesien datter een sterre vande{n} hemel is geuallen opter aerde{n}. En{de} hem is den slotel vande{n} pudt des afgronts gegeue{n}, en{de} hi heeft ope{n} gedae{n} den put des afgronts,
en{de} den rooc des puts is op geclomme{n}, als eene{n} roock des groote{n} ouens, en{de} de sonne worde verduystert, ende die lucht vande{n} rooc des puts.
En{de} sprinckhanen zijnder wtghegae{n} vande{n} roock des puts inder aerde{n}, en{de} haer is macht gegeuen als scorpioene{n}, die inder aerde macht hebbe{n}
En{de} haer is gheboden datse tgras der aerde n{iet} hinderlic en soude{n} wesen, noch alle groenten, noch alle boome{n}, niet dan de{n} mensche{n}, die ghee{n} teyken Gods in haer voorhoofde{n} en hebben.
En{de} haer is gheseyt, datse die n{iet} dootslaen en soude{n}, mer datme{n}se vijf mae{n}den soude pijn aen doe{n}. En{de} haer pijn is als pijn van een scorpioen, wanneer si een me{n}sche slaet.
En{de} in dien daghe{n} sullen die mensche{n} die doot soecke{n}, en{de} si sulle{n} haer niet vinde{n}, en{de} si sullen begeere{n} te sterue{n}, en{de} die doot sal van haer vlien.
En{de} tmaecsel der sprinchane{n} is gelijc dye paerde{n}, die bereyt zij{n} totte{n} strijt, en{de} op haer hoofde{n} waren croone{n}, ghelijc gout, en{de} haer aensicht als der menschen aensicht.
Ende si hadde{n} haer, als haer der vrouwen, ende haer tande{n} waren als tande{n} der leeuwe{n}.
Ende panciers hadde{n} si, als yseren pancyers, ende gheluyt der vloghelen, als gheluyt der waghene{n}, met veel paerde{n} lope{n}de totte{n} strijt.
En{de} hebbe{n} steerte{n}, ghelijc als scorpioenen, ende in haer steerten ware{n} anghelen, ende haer macht was vijf maende{n} de{n} mensche{n} te schade{n}.
En{de} den Engel des afgronts hebbense tot een Coninck, wiens naem is int Hebreeusch Abbaddo{n}, int Griex Apollio{n} en{de} int latijn, hebbe{n}de eene{n} naem, bederue{n}de
Een wee isser wech gegae{n}, en{de} siet hier na so come{n}der noch twee ween.
En{de} die seste Engel heeft den basuyn geblasen, en{de} wt die vier hoorne{n} des goude{n} outaers, twelcke is voor de ooghe{n} gods, heb ic een stem gehoort,
segge{n}de totte{n} seste{n} enghel die den basuyn hadde. Ontdoet die vier enghelen, die ghebonde{n} zij{n} in dye grote vloet Euphrate.
En{de} die vier engelen zijn ontbonden, welcke bereyt ware{n} tot vre en{de} tot dach en{de} maent en{de} iaer, op dat si soude{n} tderde deel der mensche{n} dootslae{n}.
En{de} tgetal vande{n} menichte{n} der reysenaren, ware{n} twintich mael dusent mael dusent. En{de} haer ghetal heb ic gehoort.
Ende also int visioen heb ic paerden gesien, ende die op haer saten, hadden vierighe borstschilde{n} van Hyacinto, en{de} va{n} solpher. Ende haer voorhoofde{n} waren als leeuwen hoofden ende vier ghinck wt hare{n} mondt en{de} rooc, en{de} solpher.
Tderde deel der mensche{n} is doot geslege{n}, va{n} dye drie plage{n} vant vier, en{de} vande{n} roock, en{de} van solpher, welcke wt hare{n} monde{n} ghinghe{n}.
Want die macht der paerde{n} is in haren mont, ende in haren steerten. Want hare steerte{n} zijn ghelijc den serpente{n}, hoofden hebbe{n}de, en{de} daer door zijnse hinderlic.
En{de} dander mensche{n} die niet va{n} dese plaghe zijn doot gheslaghen, noch en hebben gheen penitency ghedae{n} va{n} die wercken hare hande{n}, op datse die duyuelen niet en souden aenbidde{n}, en{de} goude{n} beelden, en{de} siluere{n}, en{de} copere{n}, en{de} steene{n}, en{de} hout, die nyet sie{n} en moge{n}, noch hoore{n}, noch wandelen,
noch va{n} hare{n} dootslaghinghe hebbense gheen penitency ghehadt, noch van haer venijnige wercken, noch van haer ouerspel, noch va{n} haer dieuerien.
ENde ic heb een ander stercke{n} engel va{n}den hemel sien neder dalende, gecleet wesende met een wolck, en{de} eene{n} rege{n}booch op zijn hooft. En{de} zijn aensicht was als dye son, en{de} zijn voeten als vierige pilaerne{n}.
En{de} een boexke{n} op gedae{n} had hi in zijn handt, en{de} zijn rechter voet heeft hi op die zee ghesedt, mer die lufter opter aerde{n},
en{de} heeft met luyder stemme{n} geroepe{n}, ghelike{n} als een leeu, wanneer hi briest. En{de} wanneer hi geroepen had, so hebbe{n} der seuen donderslaghe{n} haer stem ghegeuen.
En{de} wanneer die seue{n} donderslage{n} haer ste{m}me gegeue{n} hadde{n}, so soude ic scriue{n}, en{de} ic heb tot mi een ste{m} hore{n} spreke{n} vande{n} hemel, teyke{n}t wat die seue{n} donreslage{n} hebbe{n} gesproke{n}, en{de} en scrijft die niet.
En{de} die engel, welcke ic opter zee heb sie{n} staen en{de} opter aerde{n}, heeft zijn handt totten hemel gebuert,
ende heeft door de{n} leuende{n} va{n} eewicheyt tot eewich{eyt} gheswore{n}, welcke heeft den hemel gescape{n}, en{de} datter in is, en{de} die aerde, en{de} datter in is, en{de} die zee, ende datter in is. Voort aen en salder gheen tijt wesen.
Maer in die daghen des stems vande{n} seuende{n} enghel, wanneer hi sal beghinnen die basuyn te blasen, so sal gods verhole{n}theyt worde{n} veruult, als hy door zijn knechten die propheten vercondicht heeft.
En{de} ic heb een stem va{n}de{n} hemel gehoort, weder met mi spreke{n}de, en{de} segge{n}de. Gaet en{de} neemt dat boexke{n}, datter ope{n} gedae{n} is, vander hant des engels, stae{n}de opter zee en{de} opter aerde{n}.
En{de} ic heb gegae{n} totte{n} engel, seggende hem, dat hi tboec soude mi geue{n}. En{de} hi heeft mi geseit. Neemtet boec, en{de} verslintet, en{de} het sal v buyc bitter maken, maer in uwen mont salt soet wesen als honich.
En{de} ic heb tboexken wten engels hant genome{n} ende ic hebt verslonne{n}, ende het was in mine{n} mont soet, als honich. Ende wanneer ict verslonne{n} hadde, so is mine{n} buyck bitter geworde{n},
en{de} hi seyde mi. Ghi moet weder propheteren in die heydene{n}, en{de} talen, en{de} volck ende veel coningen.
ENde mi is gegeue{n} een riet, als een roede, en{de} daer is mi geseyt. Staet op, ende meet gods tempel en{de} toutaer, en{de} die daer in bidde{n}de zijn.
En{de} die sael die buyte{n} is, werpt die wech, en{de} meet dat niet, want het is gegeuen de{n} heydene{n}, en{de} si sullen .xlij. maende{n} die heylige stede vertrede{n},
en{de} ic salse mij{n} twee tuyge{n} geue{n}, en{de} si sullen prophetere{n}, dusent twee hondert en{de} tsestich dagen, gecleet wesende met sacke{n}.
Dit zijn twee olijfboomen, en{de} twee candelare{n}, stae{n}de in tege{n}woordich{eyt} des Heeren der aerden.
Ende ist dat haer yema{n}t wil hinderlick wesen, so gaetter vier wt haren mont, ende verslint al haer vyande{n}. Ende ist datter yemant haer wil quetsen, so moet hy worden doot geslagen.
Dese hebben macht den hemel te sluyte{n}, dattet niet en regent in die dagen haerder prophecien, ende hebbe{n} macht op die watere{n}, om haer te verwandelen in bloet, en{de} die aerde te slaen met alle plagen also dick als si willen.
EN{de} wanneer datse haer getuychnis hebben gheeynt, dat dier, twelck wt die afgro{n}t opstige{n}de is, sal make{n} een oorloge tege{n} haer en{de} sal haer verwinne{n}, en{de} sal haer doot slae{n}.
En{de} haer lichame{n} sullen op die straten des grote stadts legge{n}, welcke gheestelic wort ghenoemt Sodoma en{de} Egyptus, waer ooc haer heer gecruyst is.
En{de} vande{n} geslachte{n}, en{de} volc en{de} talen en{de} heydene{n} sulle{n} die lichamen sien, door drie daghe{n} en{de} een half, en{de} en sullent niet toelate{n}, dat haer lichame{n} sulle{n} worde{n} in graue{n} geleyt.
En{de} die opter aerden zijn woone{n}de, sullen haer verblide{n} va{n} haer en{de} sulle{n} vrolic wesen, en{de} sulle{n} malca{n}der gaue{n} sende{n}, wa{n}t dese twee prophete{n} hebbe{n} hare last ae{n}gedae{n} die opte aerde zij{n} wone{n}de.
En{de} na drie dagen en{de} een half, die gheest des leue{n}s heeft va{n} god in haer ingegae{n}. En{de} si hebbe{n} op hare{n} voete{n} gestaen, en{de} op haer is grote vrees geualle{n}, die haer hebbe{n} gesie{n}.
En{de} si hebbe{n} vande{n} hemel een groot geluyt gehoort, haer segghe{n}de. Climt op herwaerts. En{de} si zijn inde{n} hemel opgeclomme{n} in een wolc, en{de} haer vyande{n} hebbe{n} haer gesien.
En{de} in die vre isser een grote aertbeuinge geschiet, en{de} tiende deel des stadts is gheuallen. En{de} in die aertbeuinge zijnd{er} doot geslage{n} name{n} va{n} seue{n} dusent me{n}sche{n}, en{de} dander zijn v{er}uaert geworde{n}, en{de} hebben god des hemels glorie gegeuen.
De anderde wee is wech ghegaen, ende siet, die derde wee sal gheringe comen.
En{de} de seuende engel heeft die basuyn geblasene{n}, en{de} inden hemel zijnd{er} grote stemme{n} geschiet, segge{n}de. Dat rijck deser werelt is geworde{n} ons here{n}, en{de} sine{n} chr{ist}o, en{de} hi sal regneren va{n} eewicheyt tot eewich{eyt} Amen.
Ende die .xxiiij. ouders, welcke in haer stoelen sitten in gods tegenwoordich{eyt}, zijn in haer aensicht geuallen, en{de} hebben god aengebeden
segge{n}de. O heere onse god almachtich, wij dancken v, die ghene die is, en{de} die was, en{de} die sal comen, wa{n}t ghy hebt v grote macht ontfangen, en{de} ghi hebt geregneert.
En{de} dye heyde{n} zijn vertorent geweest, en{de} v gra{m}scap is gecome{n} inde tijt der dooden, op datse mogen worde{n} verordeelt, en{de} geue{n} loon den propheten v knechte{n} en{de} heylige{n}, en{de} die vreesende zijn uwe{n} naem, cleyn en{de} groot, ende te bederue{n} die ghene die de aerde verderue{n}.
En{de} inden hemel is die te{m}pel gods ope{n} gedae{n}, en{de} in zijn tempel is de arck zijns testaments gesien, en{de} blixeme{n}, en{de} ste{m}me{n}, donreslage{n}, aertbeuingen, en{de} grote{n} hagel isser geschiet.
ENde inde{n} hemel heefter een groot teeken geope{n}baert. Een vrou gecleet wesende metter sonne, ende onder haer voete{n} die maen. Ende op haer hooft een croon va{n} xij. sterre{n},
en{de} in haer lichae{m} hebbe{n}de, so riep si barende, en{de} was in last, op dat si baren soude.
En{de} inde{n} hemel isser een ander teeke{n} gesien, ende siet, eenen groote{n} roode{n} draec seuen hoofden hebbende, ende thien hoornen, ende op zijn hoofde{n} seue{n} croone{n},
en{de} dat derde deel der sterren des hemels track hi met sinen steert, ende heeft dye inder aerden ghesonden. En{de} den draec heeft voor de vrou gestae{n}, die bare{n} soude, op dat hi als si gebaert hadde, hare{n} soon mochte verslinde{n}.
En{de} si baerde eene{n} soon, dat een knechtke{n} was, die met een yseren roede soude al die heydene{n} regeeren, en{de} haer soon is genomen tot god, en{de} tot sine{n} throon.
Ende in de woestijn is die vrou geulode{n}, daer si een plaets heeft va{n} god bereyt, op datse aldaer haer voede{n} soude, duysent twee hondert .lx dagen.
En{de} een groote strijt isser geschiet inde{n} hemel. Michael ende zijn engelen strede{n} metten draec, en{de} die draec street en{de} zijn engelen
en{de} si en hebbe{n} niet geweldich geweest, ende noch inde{n} hemel en is ghee{n} plaets voort ae{n} voor haer geuonde{n}.
En{de} die groote draec en{de} oude serpent is neder geworpe{n}, welcke ghenoemt wort die duuel, en{de} Sathanas die de geheele werelt der aerden verleyt, en{de} is inder aerde{n} geworpe{n}, ende zijn engelen zijn neder geworpen met hem.
En{de} ic heb een grote stem gehoort, segge{n}de. Inde{n} hemel is geschiet salich{eyt} en{de} cracht, en{de} trijc ons gods, ende moge{n}theyt zijnre gesalfde, wa{n}t dye besculdiger onser broedere{n} is verdreue{n}, die haer dach en{de} nacht besculdicht voor o{n}s gods tegenwoordicheyt,
en{de} si hebbe{n} hem ouermits tbloet des lams verwonne{n}, en{de} ouermidts twoort zijnre getuychnis, en{de} totter doot so en hebbe{n} si haer leuen niet lief gehadt.
Daer om, verblijt v hemelen, en{de} die daer in woont. Wee der aerde{n} en{de} der zee, wa{n}t die duuel is tot v neder gedaelt hebbe{n}de groote toornich{eyt}, wetende dat hy weynich tijts heeft.
En{de} nae dat die draec heeft gesien, dat hy inder aerde{n} was geworpe{n}, heeft hi die vrou veruolcht, die dat knechtken gebaert hadde.
Ende die vrou zijn gegeue{n} twee vloghelen des grooten Arens, op dat si soude vliege{n} inde woestijn in haer plaets, waer si een wijl tijts wort geuoet door een tijt, en{de} door tijden, en{de} middel des tijts, vant ae{n}sicht des serpents.
En{de} dat serpe{n}t heeft wt sine{n} mont geworpe{n} water na die vrou, als een vloet, op d{at} hijse soude doe{n} gripe{n} vande{n} vloet.
En{de} die aerde heeft die vrou geholpe{n}, en{de} die aerde heeft hare{n} mont op ghedae{n}, en{de} heeft dye vloet verslonne{n}, welcke de draeck wt sinen mont hadde geworpe{n}.
En{de} die draeck is tege{n} die vrou toornich geworde{n}, ende is gegaen met die andere va{n} zijn saet een strijdt make{n}: tegen dye gods gebode{n} onderhoude{n}, en{de} dye tghetuychnis Iesu chr{ist}i hebbe{n}.
Ende heeft opt sandt des zees gestaen.
ENde ic heb gesien een beest opclimme{n} wter zee, hebbe{n}de seue{n} hoofde{n} ende thie{n} hoorrne{n}, en{de} op zijn hoorne{n} .x. crone{n}, en{de} op zijn hoofde{n} de{n} nae{m} des blasphemijs.
En{de} tbeest dat ic gesien hebbe was gelijc een pardus, en{de} die voete{n} gelijc eens beers, en{de} sine{n} mont ghelijc die mont eens leeus, ende de draeck heeft hem zijn cracht ghegeue{n}, ende groote macht.
Ende ic heb gesien een va{n} zijn hoofden, als geslage{n} totter doot, en{de} dye plaghe zijns doots is gesont gemaect. Ende een verwondere{n} heeft gheweest in al de aerde nae tbeest,
en{de} si hebben den draec aengebeden, welcke de{n} beest macht gegeuen heeft, en{de} si hebbe{n} ae{n}gebede{n} tbeest, segge{n}de. Wie is gelijc de{n} beest, en{de} wie sal m{et} he{m} moge{n} vechte{n}?
En{de} he{m} is gegeue{n} eene{n} mont, spreke{n}de grote dinge{n} ende blasphemien. En{de} he{m} is ghegeuen macht om te make{n} .xlij. maende{n},
en{de} heuet sinen mont op gedae{n} tot blasphemy tegen God, op dattet blasphemeren soude sinen naem, ende zijn tabernakel, en{de} die ghene die inde{n} hemel wone{n}.
En{de} he{m} is ghegeuen strijt te make{n} met die heylighen, en{de} haer te verwinne{n}, en he{m} is macht gegeue{n} in alle geslacht en{de} volc, en{de} tale, en{de} heyden,
en{de} si hebben hem ae{n}gebede{n} al die inder aerde{n} woonen, welcker namen niet ghescreuen en zijn int boeck des leue{n}s des lams, welcke is gedoot vande oorspronck des werelts,
wie ee{n} oore heeft, die hoore.
Die in gheuanghenis brenct, die sal gaen in geuangenis. Die metten swaerde doot, die moet metten swaerde gedoot worde{n}. Hier is die verduldicheyt en{de} geloof der heyligen.
En{de} ic heb gesie{n} een ander beest, opclimmende va{n}der aerde{n}, en{de} thadde twee hoorne{n} gelijc des lams, en{de} tsprac ghelike{n} den draeck,
en{de} het doet alle de macht des eerste{n} beests in zijn tege{n}woordich{eyt}. En{de} het doet die aerde en{de} die daer in wone{n}de zijn, aenbidde{n} teerste beest, wiens plaghe des doots gesont ghemaect is,
en{de} het doet groote teekene{n}, dattet ooc tvier dede vande{n} hemel dale{n} inder aerden, voor die mensche{n}.
En{de} het heeft verleyt die daer wone{n}de zijn inder aerde, om die teekene{n} die he{m} gegeue{n} zij{n}, om te doe{n} voor tbeest segge{n}de tot die daer wone{n}de zijn inde aerde, op dat si make{n} een beelt des beests, welcke heeft die plage des swaerts, ende verwonnen heeft.
En{de} he{m} is gegeue{n} d{at} hi een geest soude geue{n} de{n} beelt des beests, en{de} dattet beelt des beests spreke{n} soude, en{de} tsal maken dat alle die ghene die n{iet} en aenbidde{n} tbeelt des beestes, gedoot sullen worde{n}.
En{de} het doot alle, cleyne en{de} groote, rijcke en{de} arme, en{de} vrije en{de} eyge{n}, en{de} die een teeke{n} ontfange{n} in haer rechter hant, oft in haer voorhoofde{n}.
En{de} d{at} nyema{n}t en mach coope{n} oft vercoope{n}, da{n} die dit teyke{n} heeft, oft die nae{m} des beests, oft tghetal zijns naems.
Hier is wijsh{eyt}. Die versta{n}t heeft, die rekent tgetal des beests, want tis tgetal des mensche{n}, en{de} zijn getal is ses hondert, ses en tsestich.
ENde ic heb gesien, en{de} siet, een lam stae{n}de opte{n} berch Syon, en{de} met hem hondert vier en veertich dusent, hebbende de{n} naem zijns vaders ghescreue{n} in haer voorhoofden.
En{de} ic heb ghehoort een stem vanden hemel, als van veel watere{n}, en{de} als een stem va{n} eene{n} grote{n} donder, ende ic heb ghehoort een ste{m}me va{n} harpspeelders, dye op haer harpe{n} speelde{n}.
En{de} si songe{n} als ee{n} nyeuwe liedeke{n} voor den stoel, en{de} voor die vier diere{n} en{de} oud{er}s, en{de} nyemant en mochtet liedeken singe{n}, dan die ho{n}dert en{de} .xliiij. duysent, die gecoft zy{n} va{n}der aerde.
Dit zijnse, die m{et} vrouwe{n} niet besmet en zijn, wa{n}tet zij{n} maechden, dese volge{n} tlam, soo waer hene{n} dattet gaet. Dese zijn ghecocht wt den menschen, die eerste vruchten God ende den lam,
ende in haren mont en is gheen bedroch gheuonden, want si zijn sonder vleck voor den throon gods.
En{de} ic heb gesien eene{n} andere{n} engel, vliegende doort middel des hemels, hebbende dat eewige Euangeliu{m}, op dat hi teua{n}gelie predike{n} soude die opter aerde{n} wone{n}de zijn, en{de} alle heyden, ende gheslacht, ende tael, ende volc,
segge{n}de met een grote ste{m}. Vreest god en{de} geeft he{m} glorie, wa{n}t die vre zijn ordeels is gecome{n}. En{de} bidt he{m} aen, die hemel en{de} aerde, dye zee en{de} fonteyne{n} der watere{n} gemaect heeft.
En{de} ee{n} ander engel is he{m} geuolcht, segge{n}de. Si is geuallen, si is geuallen, Babylon die grote stadt, wa{n}t wt die wijn des gra{m}schaps haer der oncuysheyts, heeft si allen heydens drincken gegeuen.
En{de} die derde engel heeft haer na geuolcht segge{n}de, met een grote stemme. So wie den beest en{de} zijn beest aenbiddet, en{de} een teeken in zijn voorhooft oft in zijn hant heeft,
dese sal oock va{n} den wijn des gramschaps gods drincke{n}, datter gemenget is met wijn inden kelc zijns gra{m}schaps. En{de} hi sal gepinicht worden mettet vier, en{de} solpher, woor die heylige engelen, en{de} voort lam.
En{de} die rooc haerder torme{n}te{n}, climt op inder eewicheyt, en{de} si en hebben gheen rust nacht ende dach, diet beest en{de} zijn beelt aenbidden, en{de} so wie dat teeken zijns naems ontfange{n} heeft.
Hier is die verduldicheyt der heyligen, die daer bewaren die gebode{n} en{de} tgeloof Iesu.
En{de} ick heb gehoort een ste{m}me vande{n} hemel, segge{n}de mi. Scrijft. Salich zijn die doden, die inde{n} Here sterue{n} va{n} nv aen. Ia seyt die gheest, op dat si ruste{n} van hare{n} arbeyt Wa{n}t haer wercken volgen haer.
En{de} ic heb gesie{n}, en{de} siet een witte wolc, en{de} op die wolc ee{n} sitte{n}de gelijc de{n} soon des me{n}schen hebbe{n}de op zij{n} hooft een goude{n} croon en{de} in zij{n} ha{n}t een scerpe seysen.
En{de} een ander engel is wte{n} te{m}pel gegae{n}: roepe{n}de met ee{n} grote ste{m}me tot die sitten{de} was op de wolc Slaet v seysen en{de} mayt, wa{n}t de vre is come{n} d{at} ghi maye{n} sout, wa{n}t de{n} oext der aerde{n} is dorre geworde{n}.
En{de} die opte wolc sadt heeft zij{n} seysen op taerde geslage{n}, en{de} de aerde is af gemaeyt.
En{de} een ander engel is gecome{n} wt de{n} tempel welc inde{n} hemel is, hebbe{n}de oec een scerpe seysen.
En{de} een ander engel is wte{n} outaer ghecome{n}, die macht hadde ouer tvier ende heeft geroepen met luyder ste{m}me{n}, totte{n} ghenen die de scerpe seysen had segge{n}de. Slaet uwe scerpe seysen inder aerde{n}, en{de} snijt af die wijnrancke{n} des aerde, wa{n}t haer druyue{n} zijn rijp.
En{de} hi heeft zij{n} scarpe seysen geslage{n} inder aerde{n}, en{de} heeft gesnede{n} die wij{n}gaert des aerde, en{de} hi heeftse geworpe{n} inde{n} geote{n} put des gra{m}scaps Gods,
en{de} die put is buyte{n} die stadt ghetrede{n}, en{de} daer is bloet wt dien put gecome{n} tot die toome{n} der paerde{n}, doer duysent ses hondert stadien.
ENde ic heb gesien inde{n} hemel ee{n} ander groot ende wonderlick teeken, seue{n} Engelen, hebbende seuen laeste plagen, want in haer is dien toren gods veruult.
Ende ick heb ghesien als een glasen zee, ghemenget met vuer, ende den ghenen die victorie hadden vant beest, ende zijn beelde en{de} van tgetal zijnder namen, staende op die glasen zee hebbende gods harpen,
ende songen tliedeken Mosi des knecht Gods en{de} tliedeke{n} des lams seggende. Groot ende wonderlick zijn uwe wercken heere God almachtich, rechtuaerdich ende warachtich zijn v weghen conick der werelde{n}.
Wie en sal dy niet vreesen Here, en{de} uwe{n} naem niet groot maken? Wa{n}t ghi alleen heylich zijt, wa{n}t alle heyde{n}s sullen comen, en{de} sullen aenbidde{n} voor v: want v oordeelen zijn openbaer.
En{de} daer nae heb ick ghesien, en{de} siet daer werde opgedaen den te{m}pel des tabernakels des getuychnis inde{n} hemel.
En{de} daer zij{n} wtgegae{n} vande{n} tempel seue{n} engelen, hebbende seuen plage{n}, gecleet met reyne{n} blincke{n}de lindewaet, gegordelt aen de borst met een goude{n} gordelen.
En{de} een wt die viere{n} heeft die seuen Engelen gegeue{n} seue{n} goude scalen vol va{n} de tore{n} gods: die daer leeft va{n} eewicheyt tot eewich{eyt}.
En{de} de te{m}pel is veruult geweest met roeck vander glorien gods, en{de} van zijn cracht, en{de} nyemant en mocht inden tempel gaen, tot dat die seuen plagen der seue{n} Engelen volyent werden.
ENde ick heb gehoort een groote ste{m}me vande{n} tempel, segge{n}de den seue{n} Engelen. Gaet hene{n}, en{de} ghiet wt die seue{n} schalen den toren Gods inder aerde.
En{de} deerste is wech gegaen, en{de} heeft zijn schale inde aerde gestort, ende daer is een quade ende schadelike wonde geworde{n} aen dye menschen, dye dat teeken des beests hadde{n}, en{de} aen die ghene die dat beest en{de} zijn beelt aen baden.
En{de} die tweede Engel heeft zijn scale wtgestort in de zee, en{de} het is geworde{n} bloet, als va{n} een dode. En{de} alle leuende siele is gestorue{n} inde zee.
En{de} dye derde Engel heeft zijn scale wtgestort inde vloeden en{de} inde fonteynen der watere{n}, en{de} si zijn bloet geworde{n}.
En{de} ic hebbe gehoort een engel der watere{n}, seggende. Ghi zijt rechtuerdicht Heer, die daer is, en{de} die daer was heylich. Wa{n}t ghi dit geordeelt hebt
wa{n}t si tbloet der heyligen en{de} prophete{n} wt gestort hebben, en{de} tbloet hebt ghy haer te drincken gegeue{n}, want si zijn waerdich.
En{de} ick heb gehoort den andere{n} engel segge{n} Oeck Heer almachtighe God, warachtich en{de} rechtuaerdich zij{n} v oordelen.
En{de} die vierde engel heeft zijn scale wtgestort inde sonne, en{de} tis he{m} gegeue{n} den mensche{n} met hitte te quellen en{de} vier.
En{de} die me{n}schen hebbe{n} heet geworde{n} met groter hitte{n}, en{de} si hebben gheblasphemeert de{n} naem gods, die de macht hadde ouer dese plage{n}: en{de} en hebben gheen betrouwe{n} gehadt, op d{at} si hem soude{n} glorie geue{n}.
En{de} die vijfste engel heeft zij{n} scale wtgestort op de{n} stoel des beests, en{de} zijn rijc is doncker geworde{n}: en{de} si hebbe{n} haer tonghen ghegete{n} va{n} smerte,
en{de} si hebbe{n} geblasphemeert den god des hemels, van{n} hare{n} lastere{n} en{de} van hare{n} sweere{n}, en{de} si en hebben gheen penitencie gedaen va{n} haer wercke{n}.
En{de} die seste engel heeft zijn scale wtghestort in dye grote vloet Euphrates, en{de} twater is drooch geworde{n} op d{at} de wech der coninge{n} bereyt soude worde{n} vande{n} opga{n}c des sons.
En{de} ic heb gesien wte{n} mont des draecs en{de} wten mont vant beest, en{de} wte{n} mont des valsche{n} propheets wtgegaen drie onreyne geeste{n} gelijc vorsche{n}:
wa{n}t het zijn geeste{n} der duuelen, doe{n}de teekene{n} dat si moge{n} wtgae{n} totte{n} coninge{n} va{n} dye geheel aerde, om haer te vergadere{n} totte{n} strijt des daechs, vande{n} grote{n} almachtige{n} god.
Siet, ic come als een dief. Salich is dye daer waect, en{de} bewaert zijn cleeder, op dat hi niet naect en wandelt, en{de} d{at} si zij{n} scamelheit n{iet} en sien.
En{de} hi heeft haer vergadert totter plaets, die genoemt wort int Hebreeusch Armageddon.
En{de} die seuenste Engel heeft zij{n} scale wtgestort inde lucht, en{de} daer is een grote stemme wte{n} hemel gecome{n} vande{n} stoel segge{n}de Tis geschiet.
En{de} daer zijn geschiet blixeme{n} en{de} ste{m}me{n}, en{de} donderslage{n}, en{de} ee{n} grote aertbeuinge isser geschiet, alsser noyt geweest en is, van datter me{n}schen op aerde geweest zij{n} alsodanige aertbeuinge also groot.
En{de} dye grote stadt is tot drie die deelen geworden, en{de} die steden der heydene{n} zijn geuallen. En{de} dye grote Babylon is in hoochnis gecome{n} voor god, dat hy haer geue{n} soude den kelck des wijns, vande onwaerdicheyt zijn tore{n}s
Alle eylandt heeft geulode{n}, en{de} die berghen en zijn niet geuonde{n}
En{de} een grote hagel als een pont is vande{n} hemel gedaelt opte{n} menschen, en{de} die me{n}schen hebbe{n} god geblasphemeert om die plaghe des hagels, want zijn plage is seer groot geweest.
ENde een vande{n} seue{n} engelen is gecome{n} welcke hadde seue{n} schalen, en{de} hy heeft met mi gesproke{n} segge{n}de mi. Coemt, ick sal v thoone{n} die verdoemenis vande grote hoere, welcke sidt op veel wateren,
met welcke oncuyschelick gheleeft hebben dye Coningen des aerde, en{de} die opter aerden wone{n} zijn droncken geworde{n} vande{n} wijn haerder oncuysheyts.
En{de} hy bracht mi doer de{n} gheest inde woestenye. En{de} ick heb gesien dat een vrouwe sadt op ee{n} rode beest, vol name{n} van blasphemie, hebbe{n}de seue{n} hoofde{n}, en{de} thien hoorne{n}:
en{de} die vrouwe was o{m} gedaen met rode scharlake{n}, en{de} rosen veruwe, en{de} vergult met gout, en{de} met costeliken gesteenten, en{de} peerle: hebbe{n}de eene{n} grote{n} drincnap in haer ha{n}t, vol grouwelicheyts en{de} onreynicheyts haerder onsuuerheyts.
Ende in haer voorhooft gescreue{n} den naem, tverborgentheit: de grote Babylon, die moeder der oncuyshede{n} en{de} der grouwelichede{n} des aerdes.
Ende ick heb gesien een vrou droncke{n} van tbloet der heylige{n}, en{de} va{n} tbloet der getuyge{n} Iesu En{de} ic heb mi zeer verwondert, doe icse sach met een grote verwonderinge.
En{de} die Engel heeft my gesiet. Wat verwondert ghi? Ick sal v seggen tverborgenheyt des vrouwes, en{de} des beests dat haer draecht, twelck heeft seue{n} hoofde{n}, en{de} thien hoornen.
Tbeest dat ghi gesien hebt, heeft geweest, en{de} ten is niet, ende tsal opclimme{n} vande{n} afgront, en{de} tsal inde verdoemenisse gaen, en{de} si sullen haer verwo{n}dere{n} die inde aerde wonen, welcker name{n} niet gescreuen en zijn int boec des leue{n}s vant beginsel des werelts, siende tbeest datter was, ende niet en is.
Ende hier is tverstant, dwelck wijsheyt heeft. Die seuen hoofde{n}, zijn seue{n} bergen daer die vrouwe op sidt, en{de} seuen Coningen zijnder.
Vijf isser geuallen, een isser, en{de} dander en is noch niet gecome{n}. Ende als hi coemt, moet hi ee{n} corte tijt blijue{n}.
EN{de} tbeest datter was, en{de} niet en is, dat is die achste, en{de} is va{n}den seuen, en{de} gaet in die verdoemenis.
Ende die thien hooren die ghi gesien hebt, zijn die thien Coningen: diet rijck noch nyet ontfange{n} en hebben, maer si sullen in een vre ontfanghen macht als Coninghen nae dat beest.
Dese hebben eenen raedt, ende haer cracht ende macht sullen si tbeest ouer gheuen.
Dese sullen metter lam vechten, ende tlam sal haer verwinnen, wantet dye Heer der Heren is, ende Coninck der Coninghen ende die met hem zijn geroepe{n}, ende wtuercoren ende ghelouige.
Ende hy seyt my. Die watere{n} dat ghi ghesien hebt, daer die hoer sidt, zijn volck, ende Heydens, en{de} talen.
En{de} de thien hoorne{n} dye ghy int beest gesien hebt, dese sullen dye hoere haten, ende sullense verlaten maken ende naect, ende haer vleesch sullen si eten, en{de} haer sullen si verbernen int vuer,
want God heeftet in haer herten gegeuen, dat si doen souden dat hem behagelick is, op dat si haer rijck souden gheuen der beesten, tot dat dye woorden Gods volbracht worden.
Ende dye vrouwe die ghy ghesien hebt, is die grote stadt, welck trijck heeft op die Coningen des aerde.
ENde na dese heb ick ghesien een ander engel, dalende vande{n} hemel, hebbe{n}de grote macht, ende die aerde is verlicht gheweest van zijn glorie.
En{de} hi heeft geroepen met stercheyt seggende. Si is gheuallen, si is geuallen, Babylon die grote, en{de} si is geworde{n} een woninge der duuelen, en{de} een bewaringe va{n} alle onreyne geest, en{de} ee{n} bewaringe va{n} alle onreyne en{de} verhaette vogels
wa{n}t van die wijn des toornicheyts haerder hoerderie hebben alle heyde{n}s gedroncken. En{de} die coninge{n} des aerde hebben met haer hoererie bedreue{n}, en{de} die cooplieden des aerden zijn van dye cracht haers weeldicheyts rijck geworde{n}.
En{de} ick heb gehoort een ander stem vande{n} hemel seggende. Gaet wt haer mijn volc, dat ghi n{iet} deelachtich en zijt haerder sonden, op dat ghi va{n} haer plagen niet en ontfanct.
Want haer sonden zijn totte{n} hemel ghecomen, ende God heeft gedachtich geweest haerder onrechtuaerdichede{n},
geeft haer weder gelijcken si v weder ghegeuen heeft, ende maect haer dubbelt tweeuoudighe, nae hare wercken, met den drincknap, daer si mede gesconcken heeft, schenct haer dubbelt.
So veel als si haer geglorificeert heeft, ende in weelden geweest is, also veel tormenten ende huylinge schenct haer, wa{n}t si seyt in haer hert, Ick sidt als een Coninginne, en{de} en ben gheen weduwe, ende ick en sal gheen huylinge sien.
Daer om sullen in eene{n} dach haer plagen come{n}, de doot, ende schreyinge, en{de} honger, en{de} si sal int vier verbrant worden, want God die heer is starck: die haer ordeelen sal.
En{de} si sullense bescreyen, en{de} die Coninge{n} des aerde sullen haer selue{n} ouer haer beclagen die met haer geboeleert hebben, en{de} in weeldicheyt geleeft hebben, als si sien den roock van hare{n} brant,
verre staende, om de vrees van haer torme{n}te, segge{n}de. Wee, wee, die grote stadt Babylon, die stercke stede, wa{n}t in een vre is v oordeel gecome{n}.
En{de} dye coopliede{n} des aerde sullen screye{n} en huylen ouer haer, wa{n}t haer ware nyema{n}t meer en coopt.
De ware des gouts, en{de} siluers, en{de} costelike steene{n}, noch peerlen en{de} side, en{de} purper, en{de} scarlake{n}, en{de} alle thine{n} hout, en{de} vate{n} va{n} yuore{n}: en{de} alle vat va{n} costelic hout: en{de} metale, en{de} ysere, en{de} marmore{n},
en{de} caneel, en{de} thimiaen, en{de} salue, en{de} wieroock, en{de} wijn, ende olye, en{de} bloeme{n} van meel, en{de} taruwe, ende vee, ende beesten, schape{n}, en{de} peerden, ende wagenen, en{de} lichamen, en{de} sielen der menschen.
En{de} die appelen der begeerten uwer sielen zijn van v gegaen, en{de} alle vette en{de} clare dinge{n} zijn van v vergaen. En{de} dese en sullen niet meer vinde{n} haer coopliede{n}.
Die rijc geworde{n} zijn, zij{n} verre va{n} haer gestaen, om die vreese va{n} hare{n} tormente{n}: screyende, weene{n}de,
en{de} seggende. Wee, wee, die grote stadt die gecleet was met side en{de} purper, en{de} scarlaken, en{de} was veruult met gout en{de} costelike stene{n}, en{de} peerlen,
wa{n}t in een vre is so groten rijcdom verwoest. En{de} alle stierman, en{de} alle die int schip verkeere{n}, en{de} schipliede{n}, en{de} die inder zee wercke{n}: hebbe{n} verre gestaen
en{de} geroepe{n}, siende de{n} rooc va{n} hare{n} bra{n}t, segge{n}de. Wie is gelijc dese grote stadt?
En{de} si hebben stof op haer hoofde{n} geworpe{n}, en{de} hebbe{n} geroepe{n} screye{n}de en{de} weene{n}de: segge{n}de. Wee wee die grote stadt in welcke rijc geworden zijn alle die scepe{n} hadde{n} in die zee, van haer ware, wa{n}t in een vre is si verwoest.
Veruruecht v op haer, hemel en{de} aerde en{de} heylige apostolen en{de} prophete{n}, want God heeft gheordeelt v ordeel van haer.
En{de} een sterck engel heeft op genome{n} een steen, als eene{n} grote{n} molensteen: en{de} heefte{n} inde zee geworpe{n}, segge{n}de. Met dese vlucht sal geworpen worde{n} Babylon die groote stadt, en{de} en sal niet meer geuonde{n} worde{n}.
Ende de stem der harpspeelders, ende sangers, en{de} pipers blasuyn speelders, en sal niet meer in v gehoort worde{n}, en{de} alle co{n}stenare va{n} wat co{n}ste si zijn, en sal niet meer in v geuonde{n} worde{n}. En{de} die ste{m} des molens en sal niet meer in v gehoort worde{n}
en{de} tlicht des lichters en sal n{iet} meer in v lichte{n}. En{de} die ste{m} des brudegoms en{de} bruyts en sal niet meer in v gehoort worden, wa{n}t v coopliede{n} ware{n} prince{n} der aerde{n}, wa{n}t in v touerie hebben alle heydens ghedwaelt
ende daer in is dat bloet der propheten, ende der heyligen geuonde{n}, en{de} al die gedoot zijn inder aerden.
ENde na dese heb ic gehoort als een grote stem van veel scharen inden hemel seggende. Alleluya. Salicheyt, eer, ende glorie, ende cracht, is onsen God,
wa{n}t warachtich en{de} rechtuerdich zijn zijn ordeelen wa{n}t hi geordelt heeft va{n}de grote hoer: die de aerde met haerder hoererie bedoruen heeft, en{de} hi heeft tbloet va{n} zijnder knechte{n} gewraect va{n} haer ha{n}t.
En{de} ten twedemael hebbe{n} si geseit Alleluya, en{de} de rooc is op gegaen va{n} eewicheyt tot eewich{eyt}.
En{de} de .xxiiij. ouders zijn geuallen, en{de} die vier diere{n}, en{de} si hebbe{n} aengebede{n} god die daer sitte{n}de was opte{n} throon, segge{n}de, Ame{n}, Alleluya.
En{de} een ste{m} is wt gegaen vande{n} throo{n}, segge{n}de. Looft onsen god ghi alle zij{n} heyligen, en{de} ghi die god vreest, cleyn en{de} groot.
En{de} ic heb gehoort een stem va{n} een grote blasuyn: en{de} als een ste{m} va{n} veel watere{n}: en{de} als een ste{m} va{n} grote donderslage{n} segge{n}de, Alleluya, Wa{n}ter geregneert heeft de heere, onse god almachtich.
Laet ons verblijde{n}, en{de} vroliick zijn, en{de} laet hem glorie geuen, wa{n}t de brulofte{n} des lams ghecome{n} zij{n} en{de} zijn wijf heeft haer bereyt.
Ende tis haer gegeue{n}, dat si haer aen doen soude met schone en{de} blincke{n}de side, wa{n}t die side is die rechtuerdichmakinge der heylige{n}.
Ende hi heeft mi gheseyt. Scrijft. Salich zijnse die totten auontmael des bruylofte{n} des lams geroepen zijn. En{de} hi heeft mi gheseyt. Dese woorden gods zijn waerachtich.
En{de} ic heb voor zijn voeten geuallen, om hem te aenbidden Ende hy seyt mi. Siet dat ghijt niet en doet. Ick ben v medeknecht en{de} van uwe{n} broederen dyet ghetuych Iesu hebben. Bidt God aen, want dat ghetuych Iesu, is die gheest des prophecie.
En{de} ick heb gesien den hemel op gedaen: en{de} siet Een wit paert, en{de} die op he{m} sadt wort ghenoemt die getrouwe en{de} warachtige, en{de} met die rechtuerdicheyt ordeelt, en{de} vecht hi
En{de} zijn ooge{n} ware{n} als en vlam des viers, en{de} op zijn hooft veel crone{n}, hebbende eene{n} naem ghescreue{n} die nyema{n}t en kent dan hi.
Ende hy was gecleet met een cleet dat met bloet besprenget was, en{de} zijne{n} naem worde genoemt twoort Gods.
En{de} die heerschare{n}, die inde{n} hemel zijn, volchde{n} hem na, in witte peerde{n}, ghecleet zijnde met witte en{de} reyn side,
en{de} wt sine{n} mo{n}t gaet een swaert va{n} beyde side{n} scerp, om dat hi daer mede slaen soude die heyde{n}s. En{de} hi sal haer regere{n} met een yseren roede. En{de} hy treet de wijnpersse des gra{m}schaps, en{de} tore{n}s vande{n} almachtige{n} god.
En{de} hy heeft in zijn cleet, en{de} op zijn dyen een naem gescreue{n}. Coninc der coninge{n}, en{de} heer der ghene{n} die heerschapie hebben.
En{de} ic heb gesien ee{n} engel inde son stae{n}de: en{de} hi heeft geroepe{n} met een grote stem, segge{n}de tot alle vogelen die daer vloge{n} midde{n} door de{n} hemel: coemt en{de} wort vergadert tottet auontmael vande grote god,
op dat ghy eten muecht tvleesch der coninge{n}, en{de} tvleesche der capiteyne{n}, en{de} dat vleesch der stercken, en{de} tvleesch der paerde{n}, en{de} dye op haer sitten: en{de} tvleesch va{n} alle vrije en{de} eygenen: ende der cleyne{n} ende groten.
En{de} ic heb een beeste gesien, en{de} Coninge{n} des aerde, en{de} haer heerschare{n} vergadert o{m} te maken eene{n} strijdt, met den ghene{n} die opt peert sadt, ende met zijn heerschare.
En{de} tbeest is gegrepe{n}, en{de} met he{m} die valsche propheet die de teekene{n} ghedaen heeft voor he{m}, in welcke hi verleyt heeft den ghene{n}, diet teeken des beests ontfange{n} hebbe{n}, en{de} die zijn beelt aengebede{n} hebben. Leue{n}de zijn dese twee geworpe{n}, inde{n} poel des viers berne{n}de met solpher,
en{de} dander zijn gedoot mette{n} sweerde, des gheens die opt peert sadt welcke wt zijne{n} mont gaet, en{de} alle die vogelen zijn versaet van haer vleesch.
ENde ick heb gesien een Engel dalende vande{n} hemel, hebbe{n}de den slotel des afgro{n}ts, en{de} een grote kete{n} in zijn hant.
En{de} hi heeft gegrepe{n} de{n} draec, doude serpe{n}t, dat is die duuel en{de} Satanas, en{de} heeft he{m} gebonde{n} M. iaer,
en{de} heeft hem geworpe{n} inde{n} afgro{n}t, en{de} heeft hem geslote{n}, en{de} heeft ghesegelt op he{m}, dat hi die heyde{n}s niet meer verleyde{n} en soude, ter tijt toe d{at} voleynt worde{n} duysent iaren. Ende daer na moet hi ontbonde{n} worden een weynich tijts.
En{de} ic heb stoelen gesie{n}, en{de} si hebbe{n} daer op gesete{n}, en{de} toordeel is haer gegeue{n}, en{de} die sielen der ghene{n} die onthooft ware{n} om tgetuychnis Iesu, en{de} om twoort gods, ende die dat beest niet aengebede{n} en hebbe{n}, noch zij{n} beelt, en{de} niet ontfange{n} en hebben zijn teeke{n} in haer voorhoofde{n} oft in haer hande{n}, en{de} si hebben geleeft en{de} geregneert met Christo .M. iaren.
Mer dander dode{n} en hebben niet weder geleeft, totter tijt toe dat voleynt waren .M. iaren. Dyt is die eerste verrisenisse.
Salich en{de} heylich is, die ee{n} deel heeft in die eerste verrisenis. In dese en heeft die tweede doot gheen macht, maer si sullen wesen priestere{n} gods, en{de} van Christo, en{de} si sullen met hem regnere{n} duysent iaren.
En{de} als .M. iare{n} voleynt zij{n}, so sal Sathanas ontbonde{n} worde{n} va{n} zijne{n} kercker, en{de} hy sal wt gaen, op dat hy mach verleyden dye heyde{n}s, die op die vier hoecke{n} des aerde zijn Gog en{de} Magog, op d{at} hi haer v{er}gadere{n} soude in eene{n} strijdt, welcker getal is als tsant des zees.
En{de} si zijn geclomme{n} opte breeth{eyt} des aerde, en{de} hebben om gegaen den heerleger der heylige{n}, en{de} de lieue stadt.
En{de} tvier is gedaelt va{n} god wte{n} hemel, en{de} heeft haer verslonde{n}, en{de} die duuel die haer verleyde, is geworpe{n} inde poel des viers, en{de} solphers daer dat beest,
en{de} die valsche prophete{n} ghepinicht sullen worden nacht ende dach, van eewicheyt tot eewicheyt.
En{de} ick heb gesien eene{n} grote{n} blinckende stoel, ende een daer op sittende, van wiens aensicht vliet aerde en{de} hemel, en{de} van haer en is gheen plaets geuonden.
Ende ick heb doode{n} gesien groot ende cleyn, staende in tegenwoordicheyt des throons, ende boecken zijnder op gedaen, en{de} een ander boeck isser op gedaen, twelck is des leuens, en{de} die dooden zijn geordeelt wtet ghene datter gescreuen was in die boecke{n}, na haer wercken.
En{de} die zee heeft gegeue{n} die dooden, die in haer ware{n}, en{de} de doot, en{de} die helle hebben gegeuen de dooden die in haer waren, en{de} daer is geordeelt van een yegelick, na haer wercke{n}
En{de} die helle en{de} die doot zijn geworpe{n} in die poel des viers. Dit is de tweede doot.
Ende die niet geuonde{n} en is int boec des leue{n}s gescreue{n}, is geworpe{n} in die poel des viers.
ENde ick hebbe gesien een nyeuwe hemel en{de} een nyeuwe aerde, wa{n}t den eerste{n} hemel en{de} deerste aerde is wech gegaen: en{de} die zee en is nv nyet.
Ende ick Ioannes heb gesien die heylige stadt Ierusalem nyeuwe, dalende wten hemel van god toe bereit, gelijck een bruyt verciert haren man.
En{de} ick hebbe gehoort een stemme vande{n} stoel, seggende. Siet die tabernakel gods mette{n} menschen, en{de} hi sal met haer wonen, en{de} si sullen zijn volck wesen, ende hy met haer sal wesen haer God.
En{de} god sal af wasschen alle traen van haer oogen. Ende de doot en sal niet wesen, noch weeninge, noch roepinge, noch droefnis en salder meer wesen, want de eerste wech gegaen zijn.
Ende die in die stoel sadt heeft geseyt. Siet, ick maecket al nyeuwe. En{de} hy heeft my geseyt. Scrijft, want die voorde{n} zijn warachtich en{de} getrouwe.
En{de} hi heeft mi geseyt. Tis gheschiet. Ick ben Alpha en{de} O, tbeginsel en{de} teynde. Ic sal den dorstigen geuen vande fonteyn des leue{n}den waters om niet.
Die daer verwint, die salt al besitte{n}, en{de} ick sal hem een god wesen en{de} hi sal mi een soon wesen,
mer den vreesachtigen en{de} ongelouige{n}, en{de} den veruloecte{n}: ende dootslagers, en{de} oncuyschers, ende touenaers, en{de} den dienaers der afgoden, ende allen logenachtigen, haer deel sal wesen in die poel, barnende van vuer ende solpher, welcke is die tweede doot.
En{de} daer is tot mi gecome{n} een vande{n} seue{n} Engelen, die de seue{n} scalen hadde{n}, vol met de laetste plage{n}, en{de} heeft met mi gesproke{n}, segge{n}de. Coemt, en{de} ick sal v thone{n} de bruyt huysurou des lams.
En{de} hy heeft my wech ghenome{n} inde{n} gheest op eene{n} groten en{de} hoghen berch, en{de} heeft my gethoont een grote stadt, dye heylighe Ierusalem, dalende wten hemel:
hebbende die claerheyt Gods En{de} haer licht was gelijc den alder costelijcsten cristallinen steen Iaspis,
en{de} si hadde een grote en{de} hoge muer, hebbende twalef poorte{n}, en{de} in die poorten twalef hoecken, en{de} dye name{n} gescreue{n}, welck zijn die name{n} der twalef geslachten der kindere{n} van Israel.
Vant oost drie poorte{n}, va{n}t noorde{n} drie poorten, vant suyden drie poorten, vande{n} onderganck drie poorten.
En{de} die muer des stadts hebbende twaleue fundamenten, en{de} op die dye twalef namen der twalef Apostelen, ende des lams.
En{de} die met mi sprack, hadde een maet va{n} een gouden riet, om dat hy mete{n} soude dye stadt en{de} zijn poorten, en{de} zijn mueren.
En{de} die stadt is int viercant gesedt, en{de} haer lancte is so groot als oeck die breyde, en{de} hi heeft dye stadt gemete{n} vant goude{n} riet op twalef dusent stadien, en{de} zijn lancte, en{de} hoochte, ende breete zijn gelijck.
En{de} hi heeft haer muer gemete{n}, hondert .xxiiij. cubite{n} die maet des me{n}sches, welcke des engels is.
En{de} die timmeringe van haer muer was van een costelike geesteente Iaspis. En{de} die stadt selue louter gout, gelijc schoon glas,
en{de} die fundame{n}ten va{n} die muer des stadts: met alle costelijcke gestee{n}te verciert. Teerste fundament Iaspis, tweede Saphyrus, tderde Calcidonius, tvierde Smaragdus,
tvijfste Sardonix, tseste Sardius, tseue{n}de, Chrisolitus, tachste Berillus, tnegende Topasius, thiende Chrisopiasius, telfste Hyacincthus, twalefste Amethistus.
En{de} op die twalef poorte{n} zijn twalef paerlen, in elcke poorte was een paerle. En{de} dye straet des stadts louter gout, als een doorschijnende glas.
En{de} ic en heb ghene{n} tempel daer in ghesien, want die here god almachtich is haer tempel, ende tlam.
En{de} die stadt en behoeft ghee{n} son noch maen, dat si daer lichten soude{n}, wa{n}t die claerh{eyt} gods verlicht haer, en{de} haer licht is tlam.
Ende de heyde{n}s sullen in haer licht wa{n}delen: en{de} die coninge{n} des aerden sullen haer glorie en{de} eer daer in brenge{n}.
En{de} haer poorte{n} en sullen n{iet} geslote{n} worde{n} daechs, wa{n}t de nacht en sal daer niet wesen.
En{de} sullen brenge{n} die glorie, en{de} eer, der heydene{n} in haer.
Daer en sal niet ingaen dat besmet, oft dat afgriselicheyt doet ende loeghen, dan die gescreuen zijn in dit boeck des leuens des lams.
ENde heeft mi getoont een schone vloet des leue{n}de waters, blinckende als een Cristal, wt come{n}de va{n} die stoel gods en{de} des lams.
Int middel va{n} haer straet, en{de} aen beyde siden des vloets stontet hout des leue{n}s, twalef vruchte{n} brenge{n}de, alle maents zijn vrucht geue{n}de, en{de} de{n} bladere{n} des houts tot gesonth{eyt} der heydene{n}.
En{de} alle vermalendidinge en sal niet meer wesen. mer dye stoel gods en{de} des lams sullen daer in wesen, en{de} zij{n} knechte{n} sullen he{m} diene{n}.
En{de} sullen zij{n} aensicht sien, en{de} zijnen naem sal wesen in haer voorhoofde{n}.
En{de} de nacht en salder n{iet} meer wesen, en{de} si en sulle{n} ghee{n} licht behoeue{n} des lichters, noch tlicht des sons, wa{n}t die heere God sal haer verlichte{n}, en{de} si sullen regneren van eewicheyt tot eewicheyt.
En{de} hi seyt mi. Dese woorde{n} zij{n} getrou, en{de} warachtich: en{de} God de here der heylige{n} prophete{n} heeft sine{n} engel gesonde{n} te thoone{n} sine{n} knechte{n} datter gheringe geschien moet.
En{de} siet, ic coem haestelic. Salich, dye daer bewaert die woorde{n} des prophecie van dyt boec.
En{de} ic Ioa{n}nes, die dit gehoort en{de} gesie{n} hebbe. En{de} nae dat ict gehoort en{de} gesien hadde, so hebbe ic geuallen, op dat ic aenbidde{n} soude voor die voete{n} des engels, die my dit thoonde.
En{de} hi seyde mi. Siet, dat ghijt niet en doet. Wa{n}t ic ben v mede knecht, en{de} een va{n} uwe{n} broedere{n} der prophete{n}, en{de} der ghene{n} die daer houden dye woorde{n} des prophecie van dit boeck. Bidt God aen.
En{de} hi seyt mi. En teyke{n}t niet die woorde{n} des prophecie{n} va{n} dit boec. Wa{n}t die tijt is naby.
Die daer scadet, die scade noch, en{de} die in vuylhede{n} is, die werde noch vuylder, en{de} die rechtuerdich is, die werde noch meer rechtuerdich, en{de} die heylich is, werde noch meer heylich.
Siet, ic come geringe, en{de} mijn loon is met mi eene{n} yegelike{n} weder te geue{n} na zij{n} wercke{n}.
Ick ben Alpha en{de} O: tbeghinsel en{de} teynde, deerste ende tlaeste.
Salich die haer cleedere{n} wassche{n} in tbloet des lams, op dat haer macht si int houdt des leuens: en{de} doer die poorte{n} ingaen in dye stadt.
Mer buyten zijn dye honde{n} en{de} touenaers, en{de} oncuysche, en{de} dootslagers, en{de} der afgode{n} dienaers, en{de} alle die de loge{n} lief heeft, en{de} doet.
Ic Iesus heb mine{n} Engel gesonde{n} dat hi v dit getuygen soude in die kercke{n}. Ic ben die wortel en{de} tgeslacht va{n} Dauid, en{de} een clare blincke{n}de morge{n}sterre.
En{de} die geest en{de} die bruyt seggen: coemt. En{de} die daer hoort die segge coe{m}t Ende die daer dorstet, die come, en{de} die wil, die neme twater des leue{n}s om niet.
Wa{n}t ick betuyge alle die daer hoort die woorde{n} des Prophecie va{n} dit boeck. Ist datter yemant daer toe settet tot desen, so sal God toe sette{n} op he{m} die plage{n} die in dit boeck gescreue{n} zijn
En{de} ist datter yema{n}t vermindert va{n}t dye woorde{n} der Prophecie va{n} desen boec. God sal af halen zij{n} deel wtet boeck des leue{n}s: en{de} van die heylige stadt, en{de} van tghene dat in dit boeck ghescreue{n} is.
Hy seyt: die getuych geuet van desen. Certeyn ick come geringe. Amen. Coemt Heer Iesu.
Die gracie ons heren. Iesu Christi si met v allen. Amen.
