INDEN beginne heeft Godt geschapen hemel en{de} aerde,
maer die aerde was ydel en{de} ledich, ende die duysternissen waren op dat aenschijn des afgronts, ende den gheest Godts dreef op die watere{n}.
En{de} Godt heeft geseyt, Laet gemaect worden het licht. En{de} het licht worde gemaect,
en{de} Godt heeft dat licht ghesien dat goet was, en{de} hy heeft dat licht van die duysternisse gescheyden,
ende hy heeft dat licht genoemt dach, en{de} die duysternissen nacht, ende es gheworden auont ende morgen eenen dach.
En{de} Godt heeft gheseyt, Laet een firmament gemaect worden int midden der wateren, en{de} tscheyde die wateren vanden wateren.
Ende Godt heeft dat firmament ghemaect en{de} heeft die wateren die onder dat firmament waren ghescheyden van die wateren die bouen dat firmame{n}t waren, ende het es alsoe geschiet.
Ende Godt heeft dat firmament ghenoemt den hemel, ende het es worden auont en{de} morghen,den tweeden dach.
Ende Godt heeft gheseyt, Laet die wateren die onder den hemel sijn, vergadert worde{n} op een plaetse, dat het drooghe gesien worde, Ende het is alsoe geschiet.
Ende Godt heeft het drooghe ghenoemt aerde, ende die vergaderinghe der wateren, heeft hi ghenoemt see. Ende Godt heeft ghesien dat goet was,
en{de} hy heeft gheseyt, Laet die aerde voerts brenghen groeyende cruyt en{de} saet voertsbrenghende, en{de} vruchtdraghende boomen die vrucht voertsbrenge{n} nae hare natuere, dwelcks saet in sij seluen sij opter aerde{n}, En{de} het es alsoe geschiet.
En{de} die aerde heeft groeye{n}de cruyt voertsbracht, saet voertsbrenghende na sijn natuere, en{de} boome{n} vrucht voertbrenge{n}de, dat elc sijn saet hadde nae sijn besonder natuere. En{de} die Heere heeft ghesien dattet goet was,
en{de} het es worden auont ende morghen, den derden dach.
Ende Godt heeft gheseyt, Laet gemaect worde{n} lichten int firmament des hemels, ende dat die sceyden den dach, en{de} den nacht, ende laetse sijn tot teekenen, en{de} tijden, en{de} dagen, ende iaren
dat sij schijnen int firmament des hemels en{de} die aerde verlichten, En{de} het es alsoe gheschiet.
En{de} Godt heeft twee groote lichten gemaect, dat grootste licht om dat ouer den dach sijn soude, en{de} het minste licht, dattet ouer den nacht sijn soude, En{de} sterren,
Ende hy heeft die ghestelt int firmament des hemels, dat sij opter aerden souden lichten,
en{de} dat sij souden ouer den dach ende nacht sijn, en{de} dat sij het licht en{de} duysternissen scheyden souden. Ende Godt heeft ghesien dat goet was
En{de} tes worden auont en{de} morghen den vierde{n} dach.
Ende Godt heeft ooc gheseyt, Laet die wateren voertsbrenghen cruypende dieren die leuende sielen hebben, ende vlieghende ghedierte bouen die aerde onder dat firmane{n}t des hemels,
Ende Godt heeft groote walvisschen gheschapen, ende alderhande leuende en{de} roerende sielen, welck die wateren voertsghebracht hadden nae haer besonder natuere, en{de} alle ghevoghelte elck nae sijne besonder natuer. Ende Godt heeft gesien dattet goet was,
en{de} hy heeft die ghebenedijt segghende, Wasset en{de} wert vermenichfuldicht, en{de} veruult die wateren der see, en{de} die vogelen werden vermenichfuldicht op die aerde.
En{de} het es worden auont ende morghen den vijfsten dach.
Ende Godt heeft oock gheseyt, Laet die aerde voertsbrenghen leuende sielen elck nae haere natuere, behulpsame beeste{n}, ende cruypende dieren, ende beesten der aerden nae haere besonder natuere. En{de} het es alsoe ghesciet.
En{de} Godt heeft ghemaect die beesten der aerden na haer besonder natuere en{de} behulpsame dieren, en{de} alderhande cruypende gedierte der aerden elck nae sijn natuere. En{de} Godt heeft ghesien dattet goet was,
ende heeft gheseyt, Laet ons den mensch maken nae ons beelde ende ghelijckenisse, en{de} dat hi heerschappie hebbe ouer die visschen der see, en{de} ouer dat gheuoghelte der locht, en{de} ouer die beeste{n}, en{de} ouer alle die aerde, en{de} ouer alle dat cruype{n}de gedierte welc hem op die aerde roert.
Ende Godt heeft den mensche gheschapen nae sijnen beelde ende ghelijckenisse, nae Gods ghelijckenisse heeft hy hem geschapen, man en{de} vrouwe heeft hijse gheschapen.
En{de} God heeftse ghebenedijt en{de} gheseyt, Wasset ende wort vermenichfuldicht, ende veruult die aerde, en{de} brengtse onder, ende hebt heerschappie ouer die visschen der see, ende ouer dat ghevoghelte des hemels, en{de} ouer alle ghedierte dat he{m} op die aerde roert.
Ende Godt heeft gheseyt, Siet ic heb v ghegheuen alle cruyt, saet voertsbrengende opder aerde{n}, ende alle boomen die in haer selue{n} saet nae hare natuere hebben, dat die sijn tot een spijse, voer v,
en{de} voer allen gedierte der aerden, ende voer alle die voghelen des hemels, en{de} voer alle dat he{m} op die aerde roert, ende daer een leuende siele in es, dat sij moghen teten hebbe{n}. Ende het is alsoe geschiet.
Ende Godt heeft ghesien al dat hy ghemaect hadde, ende waren alle seer goet, ende het es geworden auont ende morghen den sesten dach.
HIer om sijn die hemelen ende die aerde volmaect ende allen haer cieraet,
ende Godt heeft opden seuensten dach voldaen alle sijn werck dat hy ghemaect hadde, ende hy heeft gerust opten seuensten dach van alle sijn werck dat hy volmaect hadde.
Ende hy heeft den seuensten dach ghebenedijt, en{de} heeft dien gheheylicht, want hy in dien hadde opghehouden van alle sijnen wercke welck God gheschapen hadde om te maken.
Dit sijn die voortbrencxselen van hemel en{de} eerde als sij gheschapen sijn gheweest, Inden dach, als Godt die Heere hemel en{de} aerde heeft gheschapen,
ende alderley spruyten des velts, eert wies opter eerden, ende alderley cruyt des lants eer dat groeyde. Want God die Heere en hadde niet ghereghent op der eerden, ende daer en was gheen mensch die dat lant boude.
Maer daer ghinck een fonteyn wter eerden op vochtichmakende alle dat ouerste der eerde{n}.
Aldus heeft dan Godt die Heere den mensch gemaect vanden slijm der eerden, eude hy heeft in sijn aensicht gheblasen eenen adem des leuens, ende die mensch es gheworden tot een leuende siele.
Ende God hadde vanden beghinne geplant een paradijs der wellustichede{n}, waer in hi ghestelt heeft den mensch die hy ghemaect hadde.
En{de} die Heere God heeft wter eerde{n} voertbracht alderley boomen lustich om sien, en{de} suet om teten, ende oeck den boom des leuens int midden des paradijs, ende den boom der wetenheyt van goet, ende quaet.
En{de} eenen vloet ghick wt dier plaetsen der weelden, om dat paradijs te wateren, die welck van daer voerts ghedeylt wordt in vier hoofden.
Deene es ghenoemt Phison, desen es die omgaet alle dat lant van Heuilath, daer wast gout,
ende tgout van dien lande es dalder beste, en{de} aldaer vintmen Bdellium, ende den steen Onichinus.
Ende den nae{m} van den tweede{n} vloet es Gehon, dese es die daer omme loopt alle dat moorianen lant.
Maer den naem van den derde{n} vloet, es Tygris, dese gaet teghen die va{n} Assyrien. Ende den vierden vloet es Euphrates.
Aldus heeft Godt die Heere den mensche ghenomen, ende heeft hem ghestelt int paradijs der wellusticheden, dat hy dat bouwen en{de} bewaren soude,
en{de} hy heeft hem beuolen segghende, Etet van alle die boomen des paradijs,
maer vanden boom der wetenheyt van goet ende quaet soe en etet niet, want op wat dach dat ghy daer af etet, soe suldi die doot steruen.
Ende Godt die Heere heeft ooc gheseyt Ten es niet goet, den mensch alleen te sijn, laet ons hem een helpe maken sijns ghelijcke.
Als dan Godt die Heere vander eerden ghemaect hadde alle ghedierte der eerden, ende alle dat ghevoghelte des hemels, soe heeft hy die ghebrocht voer Adam, dat hij soude besien, hoe hy die noemen soude, want alle leuende ghedierte es ghenaemt geweest, alsoe Adam dat heeft ghenoemt.
En{de} Adam heeft alle ghedierte ghenoemt elc met sijnen name, en{de} alle dat ghevogelte der locht, en{de} alle die beeste{n} der eerden, Maer men vant gheen helper die Adams ghelijck was.
Dus heeft Godt die Heere eenen grooten slaep in Adam gesonden, en{de} als hy in slape was, soe heeft hy een van sijnen ribben genomen en{de} heeft die plaetse met vleesch gheuult,
en{de} God die Heere heeft een vrouwe ghesticht vander ribben die hy van Adam ghenomen hadde, en{de} hi heeftse tot Adam gebracht,
Ende Adam heeft gheseyt, Dat es nv een been van mijnen beenen, ende vleesch van mijnen vleesche, Dese sal Manninne ghenaemt worden, om dat sij vande{n} man genomen es.
Waero{m} soe sal een mensch verlaten sijnen vader ende moeder, ende sal sijn wijf aenhanghen, ende sij twee sullen wesen een vleesch.
Ende si waren beyde naeckt, te weten Adam en{de} sijn wijf, ende sij en scaemden hem niet.
MAer oeck het serpe{n}t was listigher dan alle ghedierte der eerde{n}, die Godt die Heere ghemaect hadde, Dwelc heeft geseyt totter vrouwen. Waerom heeft v Godt gheboden, dat ghy niet eten en soudt van alderley boomen des paradijs?
Den welcken heeft die vrouwe gheantwoort Van die vruchten der boomen die int paradijs sijn eten wi,
maer van die vrucht des boo{m}s die int midde{n} des paradijs es, heeft ons Godt gheboden, dat wij niet eten en souden, en{de} dat wij dat niet en souden aentasten, op dat wij by auontueren niet en steruen.
Maer het serpent heeft gheseyt totter vrouwen, Ghy en sult gheensins die doot steruen,
want God weet, dat, in wat daghe ghy daer af eten sult, soe sullen v ooghen gheopent worden, en{de} ghy sult wesen als goden, wetende goet ende quaet.
Dus soe heeft die vrouwe ghesien dat desen boom goet was om te eten, ende schoon den ooghen, en{de} lustich te aensien, ende heeft van sijn vrucht ghenomen, en heeft dat gheten, en{de} heeft dat haren man gegheuen, die welcke dat heeft gheten.
Ende die ooghen van haer beyden sijn gheopent, en{de} als sij kenden dat sij naect waren, soe hechten sij tsamen vijgebladeren, en hebben hen seluen ghemaect voordecsels.
En{de} als sij gehoort hadden die stemme van Godt den Heere wandele{n}de int paradijs ter locht nae middach, soe heeft hem Adam met sijnen wijue gheborghen int midden vanden boomen des paradijs, van den aensicht Gods des Heeren.
En{de} Godt die Heere heeft Adam gheroepen, en{de} hem gheseyt. Waer sijdi?
Die welck antwoorde, Ick heb v stemme ghehoort int paradijs ende ic heb ghevreest, om dat ick naect was, ende ick heb my gheberghen.
Tot wien die Heere seyde, Maer wie heeft v te kenne{n} ghegeuen dat ghy naect waert, anders dan dat ghy hebt gheten vanden boome daer ic v afbeuole{n} hadde dat ghi daer af niet eten en soudt.
En{de} Ada{m} heeft gheseyt Dat wijf welc ghy my tot een ghesellinne hebt ghegheuen, die heeft my vanden boom gegheuen, en{de} ic hebt gheten.
En{de} doen seyde God die Heere totter vrouweu. Waerom hebdi dit ghedaen? Die welcke heeft gheantwoort. Dat serpent heeft my bedrogen en{de} ic hebt gheten.
En{de} God die Heere heeft gheseyt tot dat serpent, want ghy dat ghedaen hebt soe sijdi vermalendijt onder alle ghedierte en{de} beesten der eerden, op v borst suldi gaen, en{de} ghy sult eerde eten alle die daghen ws leuens,
Ic sal viantschap stellen tusschen v en{de} der vrouwen, en{de} tusschen v saet ende haer saet, Sij sal v hooft verpletten ende ghi sult haerder verssenen laghen legghen.
En{de} totter vrouwen heeft hy oeck gheseyt, Ic sal v allendicheden en{de} v ontfanckenissen vermenichfuldighen, met pijnen suldi v kindere{n} baren, en{de} ghi sult onder die macht des mans wesen, en{de} hi sal heerscappie ouer v hebben.
Maer tot Adam heeft hy gheseyt, Om dat ghy ghehoort hebt die stemme van uwer huysvrouwe, en{de} gheten hebt vanden boome vanden welcken ic v gheboden hadde dat ghy daer niet af eten en soudt, soe es die eerde vermalendijt in v werck, in arbeyden suldi daer af eten, alle die dagen ws leuens,
dornen en{de} distelen sal sij v voortbrenge{n}, en{de} ghy sult eten die cruyden der eerden,
Int sweet ws aensichts suldi v broot eten, tot dat ghy weder keert in die eerde daer ghy af ghenomen sijt, want ghy sijt stof der aerden, ende sult wederom stof worden.
En{de} Adam heeft genoemt den naem sijnder huysvrouwen Heua, om dat sij soude wesen een moeder van alle dat leuende es.
En{de} Godt die Heere heeft Adam en{de} sijnder huysvrouwen ghemaect pels rocke{n} en{de} trocse hen aen
En{de} hi seyde, Siet Adam es geworden als een van ons, wetende goet ende quaet. Hier om op dat hy nv by auontueren sijn hant niet wt en reycke, en{de} neme vanden boom des leuens ende ete, ende leue inder eewicheyt.
Die Heere Godt heeft hem gesonden wten paradijse der wellusticheden, dat hi die eerde soude wercken, daer hi af ghenomen es,
en{de} hy heeft Adam daer wt gheworpen, en{de} heeft voert paradijs der weelden ghestelt Cherubim, ende een vlammich sweert licht om keeren, om te bewaren den wech totten boo{m} des leuens.
ENde Ada{m} heeft sijn huysvrouwe Euam bekent, die welcke heeft ontfangen en{de} gebaert Cain, seggende, Ic heb eene{n} mensch vercreghen doer God.
Ende anderweruen heeft sij ghebaert sijne{n} broeder Abel, Maer Abel was een scaepherder, ende Cain een ackerman.
Ende tes ghebuert na veel daghen dat Cain offerde ghifte{n} den Heere van die vruchten der eerden,
En{de} Abel offerde oeck van die eerste gheborenen sijnder cudden, en{de} van haren vetten. En{de} Godt sach tot Abel en{de} tot sijn ghiften,
maer tot Cain en{de} tot sijnen ghiften en sach hy niet, en{de} Cain es seer machtelick ghestoort gheweest, en{de} sijn aensicht es ingheuallen.
En{de} die Heere heeft tot hem gheseyt, Waerom sijdi gram en{de} waerom es v aensicht ingheuallen?
Eest sake dat ghy wel doet, en suldi dat niet ontfanghen? maer eest dat ghy qualick doet, en sal v sonde niet terstont wesen by v? Maer onder v sal haren lust wesen en{de} ghy sult daer heerscappie ouer hebben.
Ende Cain heeft gheseyt tot Abel sijnen broeder, Laet ons buyten gaen, en{de} als sij opten velde waren soe es Cain opghestaen teghen sijnen broeder Abel en{de} heeft hem doot gheslaghen.
En{de} die Heere heeft geseyt tot Cain. Waer es Abel v broeder? Die welcke antwoerde, Ic en weets niet. Ben ic mijns broeders behoeder?
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt, Wat hebdi gedaen? Ws broeders bloet roept tot my va{n}der eerde{n}.
Nv dan daer om suldi vermale{n}dijt wesen op der eerde{n} die hare{n} muyl heeft ope{n} ghedaen, en{de} het bloet ws broeders ontfangen va{n} uwer hant.
Als ghi die eerde sult ghebouwet hebben, soe en sal sij haer vruchten niet gheuen, ongheduerich en{de} voervluchtich suldi wesen op der eerden.
En{de} Cain heeft gheseyt totten Heere, Mijn boosheyt es meerder, dan dat ic ghenade mach verdienen.
Siet ghy veriaecht mi heden van daensicht der eerde{n}, en ic sal verborge{n} worden van uwe{n} aensicht, en{de} ic sal ongeduerich en{de} voervluchtich wesen op die eerde, daerom soe wie my vint die sal my dootslaen.
En{de} die Heere heeft tot hem gheseyt, Ten sal alsoe niet gheschieden. Maer soe wie Cain dootslaet, die sal seuenfout gewroke{n} worden. En{de} die Heere heeft een teeken in Cain ghestelt, dat een yeghelijck die hem vonde hem niet en soude dooden.
En{de} Cain es wt ghegaen van daensicht des Heeren, en{de} hy heeft vluchtich ghewoont op die eerde aen die oost sijde van Eden.
Ende Cain heeft sijn huysvrouwe bekent, die welcke heeft ontfanghen en{de} ghebaert Henoch. Ende hy timmerde een stadt, en{de} hy noemde die na den naem van sijnen sone Henoch,
En{de} Henoch heeft ghewonnen Irad, en{de} Irad heeft gewonnen Mauiael, en{de} Mauiael heeft ghewonnen Mathusael, en{de} Mathusael heeft ghewonnen Lamech,
die welcke heeft ghenome{n} twee huysvrouwen, den naem der eender was Ada, en{de} den naem der ander was Sella.
En{de} Ada bracht voerts Iabel, die welck een vader was der geender die in tabernacule{n} woo{n}den, en{de} der herders.
Ende den naem sijns broeders was Iubal, die een vader was van die songen ende speelden met herpen, en{de} orgelen.
En{de} Sella die wan Tubalcain die een smit was en{de} een constenaer in alle wercken van metael ende van ysere. En{de} die suster van Tubalcain was Noema.
Ende Lamech seyde tot sijnen huysvrouwe{n} Ada ende Sella, Hoort mijn stemme ghi huysvrouwen va{n} Lamech, neemt waer mijn woorden, want ick heb eenen man verslaghen tot mijnder wonden, en{de} eenen ionghelinck tot mijnder quetsueren,
seuenfout wrake sal ghedaen worden van Cain, maer van Lamech seuentichwerf seuenfout.
Ende Adam heeft noch sijn huysvrouwe bekent en{de} sij heeft eenen sone ghebaert, en{de} hiet sijnen naem Seth, segghende God heeft mi een ander saet ghestelt voer Abel, den welcken Cain verslaghen heeft.
Ende Seth worde oeck eenen soen gheboren, den welcken hy noemde Enos, dese begonste aen te roepen den naem des Heeren.
DIt es den boec van Adams ghebuerte, In den dach als Godt den mensche geschape{n} heeft, soe heeft hy hem gemaect na Gods ghelijckenisse.
En{de} hi heeftse geschapen een man en{de} een vrouwe, en{de} hy heeftse gebenedijt en{de} heeft haren naem ghenoe{m}t Mensch op den dach dat si ghescapen waren.
En{de} Adam heeft gheleeft hondert en{de} dertich iaren, ende heeft gewonnen eenen sone nae sijnen beelde en{de} ghelijckenisse, en{de} hy heeft he{m} ghenoemt Seth.
Ende die daghen van Adam (nae dat hy Seth ghewonnen hadde) sijn gheworden achthondert iaren, en{de} hy heeft sonen en{de} dochteren ghewonnen.
En{de} allen den tijt die Adam gheleeft heeft, es gheworden, neghenhondert en{de} dertich iaren, en{de} hy es ghestoruen.
Ende Seth heeft gheleeft hondert ende vijf iaren, en{de} hy heeft Enos ghewonnen.
Ende Seth heeft gheleeft nae dat hy Enos hadde ghewonnen, achthondert ende seuen iaren, ende hy heeft sonen en{de} dochteren gewonnen,
Ende alle die daghen van Seth sijn gheworden, neghenhondert en{de} twaelf iaren, ende hy es ghestoruen.
Ende Enos heeft neghentich iaren gheleeft, en{de} heeft gewonnen Cainan,
nae wiens geboorte heeft hy gheleeft achthondert en{de} vijfthien iaren, en{de} heeft sonen en{de} dochteren ghewonnen.
Ende alle die daghen van Enos sijn gheworden neghenhondert en{de} vijf iaren, ende hy es ghestoruen.
Ende Cainan heeft gheleeft tseuentich iaren, en{de} hy heeft ghewonnen Malaleel,
en{de} Cainan heeft geleeft nae dat hy Malaleel ghewonne{n} heeft achtho{n}dert en{de} veertich iaren, en{de} heeft sonen en{de} dochteren ghewonnen,
En{de} alle die dagen van Cainan sijn gheworden neghenhondert en{de} thien iaren en{de} hy es ghestoruen.
Ende Malaleel heeft gheleeft vijf ende tsestich iaren, ende heeft ghewonnen Iared.
Ende Malaleel heeft gheleeft, nae dat hy Iared gewonnen hadde, achthondert ende dertich iaren, en{de} heeft sonen en{de} dochteren ghewonne{n}.
En{de} alle die daghen van Malaleel sijn geworden achthondert vijf ende neghentich iaren ende hy es ghestoruen.
En{de} Iared heeft gheleeft hondert twee en{de} tsestich iaren, en{de} hy heeft ghewonnen Henoch.
En{de} Iared heeft gheleeft nae dat hi Henoch gewonnen hadde achthondert iaren en{de} heeft sonen en{de} dochteren ghewonne{n},
En{de} alle die dagen van Iared sijn geworden negenho{n}dert twee en{de} tsestich iare{n} en{de} hi es gestorue{n}.
En{de} Henoch heeft gheleeft vijf en{de} tsestich iaren en{de} hy heeft gewonnen Mathusalam,
En{de} Henoch heeft met Gode gewandelt. En{de} Henoch heeft gheleeft nae dat hy Mathusalam gewonnen hadde, drijhondert iaren en{de} hy heeft sonen en{de} dochteren ghewonnen,
ende alle die dagen van Henoch sijn gheworden drijhondert vijf en{de} tsestich iaren,
en{de} hi heeft met gode ghewandelt en{de} hy en es niet meer gesien gheweest, want Godt heeft hem ghehaelt.
Ende Mathusala heeft geleeft hondert seuen en{de} tachtentich iaren en{de} hy heeft ghewonnen Lamech,
en{de} Mathusala heeft geleeft na dat hy Lamech hadde ghewonne{n}, seuen ho{n}dert twee en{de} tachtentich iaren en{de} hi heeft sonen en{de} dochteren ghewonnen,
En{de} alle die daghen van Mathusala sijn gheworden negen ho{n}dert negen en{de} tsestich iaren, en{de} hi es gestorue{n}
En{de} Lamech heeft gheleeft hondert twee en{de} tachtentich iaren, ende hy heeft eenen sone ghewonnen
ende hem ghenaemt Noe, segghende, Dese sal ons vertroosten van die wercken ende arbeyden onser handen op die eerde welc Godt vermalendijt heeft
Ende Lamech heeft gheleeft na dat hy Noe gewo{n}nen hadde, vijfhondert vijf en{de} neghentich iaren, en{de} hy heeft sonen en{de} dochteren gewonnen.
En{de} alle die daghen van Lamech sijn gheworden seuenhondert seuen en{de} tseuentich iaren ende hy es ghestoruen. Ende Noe als hy vijfhondert iaren out was soe heeft hy ghewonnen Sem Cham ende Iapheth.
ALs nv die menschen beghonsten te vermenichfuldighen op der eerden en{de} dat sij dochtere{n} ghewonne{n} hadden,
die kindere{n} Gods siende die dochteren der menschen dat sij schoon waren, hebben sij wt alle die, huysvrouwen ghenomen die sij vercoren hadden.
Ende Godt heeft gheseyt, Mijnen gheest en sal eewelijc inden mensch niet blijuen, want hy vleesch es, ende sijn daghen sullen wesen hondert ende twintich iaren.
Ende daer waren in dien tijden ruesen op der eerden, want na dat die kinderen Gods met die dochteren der menschen versae{m}t sijn, en{de} sij kindere{n} voertbrachten, dese waren gheweldighe der werelt, ende vermaerde mannen.
En{de} Godt siende dat der menschen boosheyt veel was opder eerden, ende dat alle der herten ghedachten tot quaet gheneycht waren tot allen tijden,
soe eest hem berouden dat hy den mensch op die aerde ghemaeckt hadde. Ende om dat te verhoeden in toecomende tijden, ende beroert sijnde met eenen rouwe sijns herten van binnen,
heeft hy gheseyt, Ick sal den mensch die ick gheschapen hebbe te niet doen vander eerde{n}, vanden mensch voerts aen totten beeste{n}, en{de} vanden cruypende dieren totten vogelen der locht, want het beroudt my dat ic die ghemaect hebbe.
Maer Noe heeft gratie gheuonden voer Godt.
Dit zijn die generatien van Noe, Noe was een rechtueerdich ende een volmaeckt man in sijn gheslachten, met Gode heeft hy ghewandelt,
Ende hy heeft ghewonnen drij sonen, Sem, Cham ende Iaphet.
Ende die eerde es verdoruen voer Godt, ende veruult met boosheden.
Als Godt dan ghesien hadde dat die eerde verdoruen was (want alle vleesch hadde sijnen ghanck verarghert opder eerden)
soe seyde hy tot Noe, Het eynde van allen vleesche es voer my comen, die eerde es met boosheyt veruult van haren aenschijn, ende ick salse verderuen metter eerden,
Maect v een arcke van gheschaefden houte, ende ghy sult in die arke woonstedekens maken, ende ghy sultse met lijm bestrijken van binnen ende van buyten,
ende aldus suldi die maken, Die lengde der arcken sal wesen van drij hondert cubitus, die wijdde van vijftich cubitus, ende die hoochde van dertich cubitus.
Een venster suldi inder arcken maken, ende ghy sult die in haer opperste tot eenen cubitus volbrenghen, Maer die doere der arcken suldi ter sijden nederwaerts stellen, ende ghy sult daer eetcameren ende drij stagien in maken.
Siet ick sal eene{n} oueruloet der wateren aen brenghen opder eerden, om te dooden alle vleesch daer eenen gheest des leuens in es onder den hemel, ende alle dat opder eerden es sal te niet ghebracht worden,
Ende ic sal mijn verbont met v maken, en{de} ghy sult in die arcke gaen, ghy ende v sonen, v huysvrouwe, ende uwer sonen huysvrouwen met v,
Ende wt allen ghedierte van allen vleesche suldi by paren in die arcke brenghen, op datsij met v leue{n} beyde mannekens ende wijfkens.
Vanden voghelen nae haerder nature, ende va{n} dat vee nae haerder nature, ende wt allen cruypende dieren der aerden nae haren nature. Dese sulle{n} elcs een paer met v daer in gaen, op dat sij moghen leuen,
Daer om suldi oec met v neme{n} van alderley voetselen diemen eten mach, en{de} sult die by v by een draghe{n}, en die sullen alsoe wel v, als den beesten wesen tot spijse.
Dus heeft Noe ghedaen alle dat hem Godt gheboden hadde.
ENde die Heere heeft tot hem gheseyt, gaet ghy en{de} allen v huysghesin in die arcke, want ic heb v rechtuerdich voer my ghesien in dit gheslachte,
Van allen reynen dieren soe neemt met v seuen en{de} seuen, manneken en{de} wijfken,
maer vande{n} onreynen dieren twee en{de} twee, manneken ende wijfken, Ende vanden voghelen des hemels, oec seuen en{de} seuen, manneken en{de} wijfken, op dat het saet mach onderhoude{n} wesen, op daenschijn vander gausscher eerden.
Want nv nae seuen daghen, salic opder eerden reghenen veertich daghen en{de} veertich nachten lanck, en{de} ic sal te niet doen vander eerden alle dat wesen heeft dat ic ghemaect hebbe.
Dus heeft Noe ghedaen alle dat hem God beuolen hadde,
En{de} hy was ses hondert iaren out, als die wateren des oueruloets vloedden opder eerden.
En{de} Noe en sijn sonen, sijn huysvrouwe en{de} sijnder sonen huysvrouwen sijn met hem ghegaen in die arcke, om die wateren des oueruloets.
En{de} vande{n} suyueren en{de} onsuyueren dieren en{de} vanden voghele{n}, ende van alle dat hem roert opder eerden,
sijn twee ende twee ghegaen binnen in die arcke tot Noe, manneken en{de} wijfken, alsoe die Heere Noe hadde gheboden.
En{de} als die seuen daghen voerby ware{n}, soe sijn die wateren des oueruloets ghecome{n} opder eerden,
In dat sesho{n}dertste iaer des leue{n}s va{n} Noe, in die tweede maent, den seuentiensten dach der maent, soe sijn geborsten alle die fonteyen des grooten afgronts, en{de} die sluysen des hemels sijn open ghedae{n},
en{de} het heeft ghereghent opder eerden veertich daghen, en{de} veertich nachten,
Effen in tbeghinsel des seluen daechs soe sijn Noe, ende Sem, ende Cham, en{de} Iaphet, sijn sonen, sijn huysvrouwe, en{de} sijnder sone{n} huysvrouwe{n} met hem in die arcke ghegaen,
sij ende alle ghedierte elck nae sijn nature, ende alle dat vee na sijn nature, ende alle dat hem roert opder eerden, elc nae sijn nature, ende alle gheuoghelte, elck nae sijn nature, alle voghelen, en{de} alle vlieghende dieren,
sijn bi Noe in die arcke ghegaen, twee en{de} twee van allen vleesch daer eenen gheest des leuens in was.
Ende die daer in gheghaen sijn, die ghinghen daer in manneken en{de} wijfken, ghelijc hem Godt beuolen hadde, ende die Heere sloot hem van buyte{n} daer inne.
En{de} den ouervloet es gheweest op die eerde veertich daghe{n}, ende die wateren sijn vermeerdert, ende hebben die arcke ghehauen in die hoechde bouen die eerde,
Want sij vloedden seer crachtelijck, ende sij ouerdecte{n} alle dat ouerste der eerden, maer die arcke dreef bouen die wateren,
ende die wateren worden seer machtich op die aerde, ende alle die hooghe berghe{n} sijn ouerdect onder den gheheelen hemel.
Ende het water was vijfthien cubitus hoogher boue{n} alle die berghe{n} welcke sij bedecte.
Ende alle vleesch dat hem opder eerden ruerde es vernielt, van voghelen, dieren, beeste{n}, ende van allen cruypende ghedierte dat opder eerde{n} cruypt.
Alle die mensche{n} en{de} alle daer eenen leuenden adem in es, opder eerden, sijn ghestoruen.
En{de} Godt heeft vernielt alle substantie die opder eerden was, vanden mensche totten beeste{n}, soe wel het cruypende ghewormte, als dat gheuoghelte des hemels, en{de} sijn alle vergaen vander eerden, maer Noe es alleen ouerghebleuen ende die met hem inder arcken waren.
Ende die wateren hebben dat aertrijck ghehouden hondert ende vijftich daghen.
MAer Godt heeft gedacht op Noe, ende op alle dat ghedierte, ende alle dat vee, dwelc met hem was inder arcken, ende hy heeft eenen wint op die eerde ghebracht, ende die wateren sijn ghemindert,
ende die fonteyne{n} des afgronts ende die sluysen des hemels sijn ghesloten, ende den reghen vanden hemel wort opghehouden,
ende die wateren sijn wederghekeert vander eerden gaende ende wedercomende, ende beghonsten te minderen nae hondert ende vijftich daghen.
Ende die arcke heeft gherust in die seuenste maent, den seuenthiensten dach der maent, op tgheberchte van Armenien,
Maer die wateren ghingen ende minderden tot die thienste maent, want in die thienste maent, den iersten daghe vander maent, soe worde{n} ghesien die toppen der berghen.
Ende doen veertich iaren ouerleden waren, Noe open doende die vinster welck hy ghemaeckt hadde, heeft een raue wt ghelaten,
die welck ghinck wt, ende sij en keerde niet weder, tot dat die wateren verdroocht waren op die eerde.
En{de} hy heeft nae die raue oeck een duyue wtghelaten, om dat hy sien soude oft die wateren nv wech waren, van dat aensicht der eerden,
Die welcke (doen sij niet en vant daer haren voet rusten mocht) es weder tot hem comen inder arcken, want die wateren waren op alle aertrijc. Ende Noe stack sijn hant wt en{de} greep die duyue, en brachtse weder in die arcke,
Maer verbeydende voert noch seuen daghen, soe heeft hy weder die duyue wter arcken ghelaten,
ende sij quam tot hem tsauonts, draghende eenen olijftack met groeyende bladeren in haren beck. Dus soe heeft Noe verstaen dat die wateren vergaen waren opder eerden,
Ende niet te min heeft hy noch seuen ander daghen ghebeydt, ende heeft die duyue wtghelaten, die welck niet meer en es tot hem wedercomen.
Aldus dan in dat seshonderste ende eenen iare, ter ierster maent, opden iersten dach der mae{n}t, soe sijn die wateren ghemindert opder eerden, Ende Noe open doende het dack vander arcken, heeft aenghemerckt ende ghesien, dat het ouerste der eerden ghedroocht was.
Ter tweeder maent, opden seuen ende twintichsten dach dier maent, soe es het aertrijck ghedroocht
Ende Godt heeft tot Noe ghesproken segghende,
Gaet wter arcken ghy ende v huysvrouwe, v sonen ende die huysvrouwen van uwen sonen met v,
Alle dieren die bi v sijn, van alderley vleesch, soe wel van die voghelen, als vanden beesten, ende van alderley cruypende dieren, die opder eerden cruypen, leydet wt met v, ende gaet in opder eerde{n}, Wast, en{de} wordt vermenichfuldicht op die eerde.
Soe es dan Noe wt gheghaen, sijn sonen ende sijn huysvrouwe, ende die huysvrouwen van sijnen sonen met hem,
maer oeck alle leuende ghedierte, vee, en{de} ghewormte welck opder eerden cruypen elck nae haer natuere, sijn wter arcken gheghaen.
Ende Noe heeft den Heere eenen outaer ghemaect, ende nemende van alle den suyueren beesten ende voghelen, heeft hy die op den outaer gheoffert tot eenen brantoffer,
ende die Heere heeft gheroken den rueck der sueticheyt, ende heeft tot hem gheseyt Ick en sal voertaen niet meer die eerde vermalendijden om der menschen wille, want die sinnen ende het ghedachte van des menschen herte sijn tot quaet gheneycht van haer ioncheyt, Daerom soe en sal ick niet meer verslaen alle leuende ghedierte, als ic ghedaen hebbe,
Alle die daghen des aertrijcs, soe en sullen niet rusten, den saeytijt ende den maeytijt, couwe ende hitte, somer ende winter, nacht ende dach.
ENde Godt heeft Noe ghebenedijt, ende sijn kinderen, ende heeft tot hem gheseyt, Wast en wordt vermenichfuldicht, ende veruult dat aertrijck.
Ende die vreese ende grouwel van vlieden sij op alle dat ghedierte der eerden, ende op alle dat ghevoghelte des hemels, met alle dat he{m} roert op der eerden, Alle die visschen der zee sijn uwer ha{n}t gheleuert.
Ende al dat hem roert, ende dat leeft, sal v wesen tot een spijse, Ick heb v alle dese ghegheuen als groene cruyden,
wtghenome{n} dat ghi het vleesch niet en sult eten metten bloede,
Want het bloet van uwen zielen sal ick versuecken van alderley beesten hant, ende vander hant des menschen, van die hant des mans, ende van sijns broeders hant sal ick versoecken, die ziele des menschen.
Soe wie menschen bloet stort, diens bloet sal oec ghestort worden, want die mensche es ghemaect na dat beelde Gods,
maer wast ghy ende wordt vermenichfuldicht, en gaet in op die eerde en{de} veruult die.
Dit heeft Godt oeck gheseyt tot Noe, ende tot sijnen sonen met hem,
Siet, ick sal een verbont vast maken met v lieden, ende met uwen sade nae v,
ende tot elcke leuende ziele die met v is, soe wel tot die voghelen als tot die behulpelijcke dieren, ende beesten der eerden, ende tot alle dat wter arcken gheghaen es, ende tot allen ghedierte der eerden,
Ick sal mijn verbont met v lieden vast maken, alsoe dat voertaen niet meer en sal ghedoot worden alle vleesch, met die wateren des oueruloets, noch daer en sal voertaen gheenen oueruloet meer wesen die daertrijck verderuen sal.
Ende Godt heeft gheseyt, Dit es het teeken des verbonts dat ick gheue tusschen my ende v, ende tot alle leuende ziele, die met v lieden is in eewigher geboerten.
Ick sal mijnen boghe stellen in die wolcken, en{de} die sal een teeken des verbonts sijn tusschen my ende tusschen die eerde.
Ende soe wannneer ick den hemel sal met wolcke{n} ouertrocken hebben, dan sal mijnen boghe hem openbaren in die wolcken,
ende ick sal ghedachtich wesen des verbons welck ick ghemaeckt hebbe met v, ende met alle leuende ziele die eenich vleesch leuende maeckt. Ende die wateren des oueruloets en sullen niet meer wesen om alle vleesch te bederuen,
Ende mijnen boghe sal in die wolcken wesen, ende ic sal dien sien, ende ick sal ghedachtich wesen des eewighen verbonts dat vast ghemaeckt es tusschen Godt ende tusschen alle leuende zielen van alderley vleesch, welck opder eerden es.
En{de} Godt heeft geseyt tot Noe, dit es het teeken des verbonts dat ic vast ghestelt hebbe tusschen my ende alle vleesch opder eerden.
Aldus waren die sonen van Noe die wter arcken gegaen waren, Sem, Cham, ende Iaphet, Voerts Cham die es vader van Chanaan,
Dese drij sijn die sonen van Noe, ende van dese sijn breet ghesaeyt alle gheslachten van menschen ouer dat gheheele aertrijck.
Ende Noe een ackerman heeft begonst die aerde te oeffenen, ende hy heeft eenen wijngaert geplant,
ende als hy wijn ghedroncken hadde soe es hi droncken gheworden, en{de} es ondect in sijn tabernakel,
Het welck als Cham die vader van Chanaan ghesien hadde, te weten dat sijns vaders scamelheyt ondect was, soe heeft hy dat sijnen twee broeders te kennen ghegheuen die buyten waren,
Maer Sem ende Iaphet die leyden eenen mantel op haer schouderen, ende achterwaerts gaende, hebben sij haers vaders scamelheyt bedect, ende haer aensichten waren omghekeert, ende haers vaders scamelheyt en hebben sij niet ghesien.
Maer als Noe ontwaecte van den wijne, ende hi vernam wat hem sijn ioncste sone ghedaen hadde,
soe heeft hy gheseyt, Vermalendijt sij Chanaan, een knecht der knechten sal hy sijnen broeders wesen,
ende hy heeft oeck gheseyt, Ghebenedijt moet wesen Godt die Heere van Sem, Chanaan moet sijn knecht wesen,
God wil verbreyde{n} Iaphet, ende dat hi woone in die tabernakelen van Sem, en{de} Chanaan sij sijn knecht.
Ende Noe heeft gheleeft nae den oueruloet, drijhondert ende vijftich iaren,
ende alle sijn daghen sijn veruult tot neghen hondert ende vijftich iaren, ende hy es ghestoruen.
DIt zijn daffcoemsten der sonen van Noe, Sem, Cham en{de} Iaphet, en{de} hen sijn kinderen gheboren nae den oueruloet.
Die kinderen van Iaphet, Gomer, ende Magog, en{de} Madai, ende Iauan, ende Thubal, ende Mosoch, ende Thiras.
Voerts waren die kinderen van Gomer, Ascenez, ende Riphat, ende Thogorma.
Ende die kinderen van Iauan, Eliza, ende Tharsis, Cethim, ende Dodanim,
van desen sijn ghedeylt deylanden der heydenen, in haren lantscappen, een yeghelijck nae sijn tale, en{de} nae sijn familie in sijn natie.
Ende die kinderen van Cham waren Chus, ende Mesraim, ende Phut, ende Chanaan,
Maer die kinderen van Chus, Saba, ende Heuila, en{de} Sabatha, ende Rechma, ende Sabathacha. Die kindere{n} van Rechma, Saba, ende Dadan,
Maer Chus die heeft ghewonnen Nemrod, dese begonst machtich te worden opder eerden,
ende was een gheweldich iagher voer den Heere, ende van desen es come{n} een ghemeyn segghen, Tes een geweldich iagher voer den Heere als Nemrod.
Ende het beghinselvan sijnen rijcke was Babilon, ende Arach ende Achad, ende Chalanne int lant van Sennaar,
wt dien lande es Assur comen, ende hy heeft ghetimmert die stadt Niniue, ende die straten vander stadt, en{de} Chale,
Resen oec tusschen Niniue, en{de} Chale, dit es een groote stadt.
Voerts soe heeft Mesraim gewonnen Ludim ende Anamim, ende Laabim, en{de} Nephthuim,
ende Phetrusim, en{de} Chasluim, waer wt comen sijn, Philistijm, ende Capthorim,
Maer Chanaan die heeft ghewonnen Sidon sijnen iersten sone, en{de} Hetheum
ende Iebuseum, Amorrheum ende Gergeseum,
en{de} Heueum, en{de} Araceum, Sineum,
en Aradium, Samareum ende Hamatheum, Van desen sijn gesaeyt verscheyden volck der Cananiten.
En{de} die palen van Chanaan sijn gheworden alsmen coemt van Sidon na Geraram tot Gasa, tot datmen coemt int lant van Sodoma ende Gomorrha ende Adama, en{de} Seboim, tot Lasa toe.
Dit sijn die kinderen van Cham in haere{n} maesschappen talen en{de} afcoemsten, landen ende natien van volcke,
Ende van Sem die een vader was van alle die kinderen van Heber, ende een broeder van Iaphet den outsten, sijn oec kindere{n} gebore{n},
Ende die kinderen van Sem waren Elam, en{de} Assur, ende Arphaxad, ende Lud, en{de} Aram.
Die kinderen van Aram, Hus, en{de} Hul, en{de} Gether, en{de} Mes
Maer Arphaxad heeft ghewonnen Sale, daer Heber af gheboren es,
En{de} Heber sijn twee sonen gheboren, waer af die eene was ghenoemt Phaleg, om dat in sijnen daghen het lant ghescheyden was, ende sijns broeders nae{m} was Iectan,
Welc Iectan heeft ghewonnen elmodad, en{de} Saleph, en{de} Asarmoth, Iare
ende Adoram, ende Vzal, en{de} Decla,
ende Hebal, ende Abimael, ende Saba,
en{de} Ophir, ende Heuila, ende Iobab, Dit waren alle Iectans kinderen,
En{de} haer woninghe es gheworde{n}, alsmen gaet van Messa totten berch Sephar inden Oosten.
Dit sijn Se{m}s kinderen nae haeren gheslachten, ende talen, en{de} lantscappen, in haeren volcke{n},
Dit sijn die familien van Noe, nae haren volcke en{de} natien, Van desen sijn verscheyden volcken verstroeyt gheweest op die aerde nae die diluuie.
MAer het lant was al van eender talen ende van eender spraken.
Ende doen sij vanden Oosten vertrocken, soe hebben sij een velt vonden, int lant van Sennaar, ende sij hebben daer ghewoont,
Ende die een seyde totten anderen sijnen naesten, Coemt laet ons steenen van eerde maken, ende die metten viere backen, Aldus hebben sij die ghebacken eerde voor harde steenen ghehadt, ende lijm voor moortel,
ende si hebben geseyt, Coemt laet ons een stadt maken ende eenen torre, wiens hoochde de{n} hemel rake{n} mach, en{de} laet ons onsen nae{m} vermaert make{n}, eer dat wi van malcander verscheyden worden, in alle die landen,
Doen es die Heere neder ghecomen dat hy die stadt ende dien torre sien soude, welck Adams kinderen maecten,
ende hy seyde, Siet het es al een volck ende sij sijn al van eender talen, ende sij hebben dit begonst te maken, ende sij en sullen niet ophouden van haren ghedachten tot dat sij die metten wercken volbracht hebben,
Hier om coemt, en{de} laet ons nederwaerts gaen ende laet ons daer haer sprake verwerren, alsoe dat een yeghelijck sijns naesten stemme niet en hoore,
Ende alsoe heeftse die Heere ghesceyden van dier plaetsen, in allen landen, ende sij hebben opghehouden te timmeren die stadt,
ende daer om es die naem van haer ghenoemt Babel, om dat die sprake van allen lantscappen daer verwerret es, ende van daer heeftse die Heere verstroyt ouer daenschijn van allen landen.
Dit sijn die afcoemsten van Sem, Sem was hondert iaren oudt, als hy Arphaxad ghewonnen heeft, twee iaren nae den oueruloet,
en{de} Sem leefde vijfhondert iaren nae dat hy Arphaxad ghewonnen hadde, ende hy heeft ghewonnen sonen ende dochteren.
Voerts soe heeft Arphaxad geleeft vijf en dertich iaren, ende heeft ghewonnen Sale,
ende nae dat hy Sale ghewonnen hadde soe heeft Arphaxad geleeft drijhondert en{de} drij iaren, en{de} wan sonen en{de} dochtere{n}.
Ende Sale leefde oeck dertich iaren, en{de} hy heeft ghewonne{n} Heber,
ende Sale heeft gheleeft nae dat hy Heber ghewonnen hadde, vierhondert ende drij iaren, ende wan sonen ende dochteren.
Maer Heber leefde vierendertich iaren, en{de} heeft ghewonnen Phaleg,
ende nae dat hy Phaleg ghewonnen hadde, soe leefde Heber vierhondert ende dertich iaren, ende wan sonen ende dochteren.
Phaleg leefde oec dertich iaren, ende heeft ghewonnen Reu,
ende Phaleg heeft gheleeft nae dat hy Reu ghewonnen hadde, twee hondert ende neghen iaren, ende wan sonen ende dochteren.
Voerts soe heeft Reu gheleeft tweendertich iaren, ende heeft gewonnen Sarug,
ende Reu leefde nae dat hy Saruch ghewonne{n} hadde, twee hondert ende seuen iaren, ende wan sonen ende dochteren.
Ende Saruch heeft gheleeft dertich iaren, ende heeft ghewonnen Nachor,
ende Saruch leefde nae dat hy Nachor ghewonnen hadde, tweehondert iaren, ende wan sonen ende dochteren.
Nachor leefde neghen ende twintich iaren, ende heeft ghewonnen Thare,
ende nae dat hy Thare ghewonnen hadde, heeft Nachor gheleeft hondert en{de} neghenthien iaren, en{de} hi wan sonen en{de} dochtere{n}.
Ende Thare leefde tseuentich iaren, ende ende heeft ghewonnen Abram ende Nachor ende Aran.
Ende dit sijn die gheslachten van Thare, Thare heeft gewonnen, Abram, Nachor en{de} Aran, Voerts soe heeft Aran ghewonnen Lot,
ende Aran es ghestoruen voer Thare sijnen vader, in dlant daer hy geboren was, te Vr der Chaldeen.
§ Maer Abram ende Nachor hebben huysvrouwen genomen, Den naem va{n} Abrams huysvrouwe was Sarai, ende den naem van Nachors huysvrouwe was Melcha, een dochter van Aran, die vader was van Melcha, ende vader va{n} Iescha,
Maer Sarai was onturuchtbaer ende sij en hadde gheen kinderen.
Aldus soe heeft Thare ghenomen Abram sijnen sone, ende Lot sijns soens Arans sone, ende Sarai sijn behoude dochter Abrams sijns soens huysvrouwe, ende hi heeft die geleyt van Hur der Chaldeen, dat sij souden int lant van Chanaan ghaen, ende sij sijn comen tot Haran, ende hebbe{n} daer ghewoont.
Ende die daghen van Thare sijn gheworden twee hondert en{de} vijf iaren, en{de} hy es ghestoruen te Haran.
ENde die Heere heeft gheseyt tot Abram. Gaet wt uwen lande en{de} uwen maechschap ende wt ws vaders huys, ende coemt in een lant dat ick v toonen sal.
Ende ic sal v maken tot ee{n} groot volck, ende ick sal v ghebenedijden, en{de} uwen naem groot maken, ende ghi sult ghebenedijt sijn,
Ende die v ghebenediden, die sal ic ghebenediden, en{de} ic sal vermaledide{n} die v vermaledijden, Ende in v sullen alle die gheslachten der eerden ghebenedijt worden.
§ Aldus es Abram wtghegaen ghelijck hem die Heere beuolen hadde, en{de} Loth es met hem ghegaen, Abram was vijf en{de} tseuentich iaere{n} oudt, doen hi wt Haran ghinck.
Ende hi nam Sarai sijn huysvrouwe en{de} Loth sijns broeders sone, ende alle haer substantie, welc si beseten hadden, ende die sielen die sij ghemaect hadden te Haran ende sij sijn wtgegaen om te reysen in dlant van Chanaan.
En{de} als sij daer comen waren soe heeft Abram het dlant doorgaen, tot die plaetse van Sichem, ende tot dat seer vermaert dal, In dien tijden soe woonden die Chananiten in dat lant.
§ Ende die Heere heeft Abram gheopenbaert, ende tot hem gheseyt. Dit lant sal ic uwen sade gheuen, En{de} hy stichte aldaer eenen outaer den Heere, die hem gheope{n}baert hadde.
Ende van daer es hy ouer gereyst nae den berch die daer was teghen die Oostsijde van Bethel, aldaer sloech hi sijn tente, hebbende Bethel ten Westen, ende Hai ten Oosten, Ende hy heeft daer ooc den Heere eenen outaer ghesticht ende heeft sijnen naem aengheroepen,
En{de} Abram es ghereyst gaende, ende voorts treckende na den suyden.
§ Maer daer es eenen dieren tijt opghestaen int lant, En{de} Abram es nederwaerts ghereyst nae Egypten dat hy daer soude een vreemdelinck wesen, want den dieren tijt hadde die ouerhant int lant gecreghen.
En{de} als hy soe nae by Egypten was, dat hy daer in come{n} soude, soe heeft hy gheseyt tot Sarai sijn huysvrouwe, Ic weet wel dat ghy een schoo{n} vrouwe sijt,
ende dat die egyptenaers (als sij v sullen sien) segghen sullen, Dit es sijn huysvrouwe, en{de} dan sullen sij my doode{n} ende v behouden,
Daer om bid ick v) segt dat ghy mijn suster sijt, op dat my wel gheschiede om uwen wille, en{de} dat mijn ziele mach leuende blijuen, ter gratien van v.
§ Als dan Abra{m} in Egypten comen was, soe hebben die egyptenaers die vrouwe ghesien dat sij schoon was bouen maten,
Ende die princen hebben dat Pharao ghebootschapt, en{de} sij hebben haer seer ghepresen voer hem, en{de} die vrouwe es opghenomen en{de} ghebracht int huys van Pharao,
Ende sij deden Abram wel om haren wille. En{de} hy heeft ghehadt schapen ende ossen, ezelen ende knechten, dienstvrouwen, en{de} ezelinnen en{de} kemels.
§ Maer die Heere heeft Pharao en{de} sijnen huys gheslaghen met die alder grootste plaghen, om Sarai Abrams wijfs wille.
Ende Pharao heeft Abram gheroepe{n} ende heeft tot hem gheseyt, Wat es dit dat ghy my ghedaen hebt? Waerom en hebdi my niet te kennen ghegheuen, dat sij v huisvrouwe was?
By wat saken hebdi gheseyt dat sij v suster was? om dat ick haer my tot een huysvrouwe soude neme{n}. Nv da{n} siet, daer es v huysvrouwe, neemptse en{de} gaet wech.
En{de} Pharao heeft sinen manne{n} beuolen van Abram, en{de} sij hebben hem en{de} sijn huysvrouwe en{de} alle dat hy hadde wtgeleyt.
HIer om es Abram opgetrocke{n} wt Egypte{n} hy ende sijn huysvrouwe, en{de} al dat hi hadde ende Lot met hem nae die suytsijde.
Ende Abram was seer rijck, int besitten van goudt ende siluer,
ende es wederghekeert doer den wech daer hy doer comen was vanden middach te Bethel, totter plaetsen daer hy te voren sijn tente ghestelt hadde, tusschen Bethel en{de} Hai,
ter plaetsen vanden outaer die hi te voren hadde ghemaect, ende heeft daer aengheroepen den naem des Heeren.
Ende Lot die met Abram was, hadde oec cudden van schapen, en{de} groot vee, en{de} tabernakelen.
Ende dlant en mocht hen niet houde{n}, dat sij souden tsamen woonen, want hen substantie was seer vele, ende sij en mochten niet tsamen woone{n}.
Waer om dat oeck eenen twist es opghestaen tusschen die herders van Abra{m}s cudden en{de} Lots cudde{n}, In dien tijden woonde die Cananeus en{de} Phereseus in dat lant,
Dus soe heeft Abram geseyt tot Lot, Ic bidde v, en laet geenen twist wesen tussche{n} my en{de} v, ende tusschen mijn herders, ende uwe herders, want wij sijn broeders,
Siet alle het lant es voer v, scheyt van mi dat bidde ic v, eest dat ghy gaet ter slincker sijden, soe sal ic die rechte sijde behouden, en{de} eest dat ghi die rechte sijde kiesen wilt, soe sal ic ter slincker sijden trecken.
Loth dan opheffende sijn oogen, heeft aengesie{n} alle dlant omtrent der Iordanen, welc heel worde ghewatert (eer die Heer Sodomam en{de} Gomorra{m} verdorf) gelijc het paradijs des Heere{n}, en{de} gelijc dla{n}t van Egypte{n}, alsme{n} coempt tot Segor.
En{de} Lot heeft voer he{m} gecosen het lant omtrent der Iordanen, en{de} hy es gesceyde{n} vande{n} ooste{n}, en{de} also sijn si deen broeder vande{n} andere{n} ghescheyde{n},
Abra{m} heeft ghewoo{n}t int lant van Chanaan, maer Lot heeft gewoont in die stede{n} die omtrent der Iordanen waren, en{de} heeft sijn woninge gestelt te Sodoma.
Maer die luyde{n} van Sodoma waren die quaetse, en{de} bouen mate{n} groote sondaers voer den Heere.
Ende die Heere heeft geseyt tot Abram, nae dat Lot van hem ghescheyden was, Heft op v ooghen recht wt voer v, en{de} siet vander plaetsen daer ghi nv in sijt, noertwaerts en suytwaerts, oostwaerts, en{de} westwaerts,
Alle dlant dat ghy siet, sal ic v gheuen en{de} uwen sade tot inder eewicheyt.
Ende ic sal v saet maken als dat stof der eerden, Esser eenich mensch die ghetelle{n} can dat stof der eerde{n}, die sal oock v saet moghen tellen.
Daerom staet op, ende doerwandelt dlant, in sijn lingde en{de} breydde, want ic sal v dat gheuen.
Dus heeft Abram vervoert sijn tabernakel, en{de} es ghecomen, en{de} heeft ghewoont by die dellinge va{n} Mambre, welck es tot Hebron, en{de} aldaer heeft hy den Heere eenen outaer ghesticht.
MAer het es geschiedt in dien tijde{n}, dat Amraphel die coninc van Sennaar, en{de} Arioch die coninc van Ponti, en{de} Chodorlahomor die coninc vande{n} Elamiters, en{de} Thadal die coninc der heydenen,
aennamen een oorloghe tsege{n} Baraden coninc van Sodoma, en{de} teghen Bersa den coninck van Gomorrha, ende teghen Senaab den coninck van Adama, ende teghen Semeber den coninck van Seboim, ende tseghen den coninck van Bale welck es Segor.
Alle dese quamen te samen in dat wilde dal, welck nv es die sout zee,
Want sij hadden twaelf iaren Chodorlahomor ghedient, en{de} ten derthiensten iare scheydden sij van hem.
Aldus dan soe es Chodorlahomor, in dat veerthienste iaer ghecomen ende die coninghen die met hem waren, ende sij hebben gheslaghen Raphaim tot Astaroth ende Carnaim, ende Suzim met haer, ende Emim tot Saue Cariathaim,
ende die Chorryten int gheberchte van Seyr, tot dat plat lant van Pharan, welck es in die woestine.
Ende sij sijn wederghekeert, ende sijn ghecomen tot die fonteyne va{n} Misphat, welck es Cades, ende sij hebben gheslaghen alle dat lant vanden Amalechiten, en{de} vanden Amorrijteu, die daer woonden tot Asason thamar.
Ende die coninck van Sodoma, ende die coninck va{n} Gomorrha, ende die coninck van Adama, ende die coninck van Seboim, ende oeck die coninck van Bala welck es Segor, sijn wtghetrocken ende hebben haer heyr ghestelt teghen hen int wilde dal,
te wete{n} tseghen Chodorlahomor den conick vanden Elamiten, ende Thadal den Coninck der heydenen, en{de} Amraphel den coninck van Sennaar, en{de} Arioch den coninc va{n} Ponti, vier coninge{n} tseghe{n} vijue.
En{de} dat wilde dal hadde veel lijm putte{n}. Maer die coninc va{n} Sodoma, ende die coninck van Gomorrha hebben den rugghe ghekeert, ende hebben daer die nederlaghe ghehadt, ende die daer ouerbleuen waren, zijn ghevloden nae tgheberchte.
Ende sij hebbe{n} ghenomen alle die substa{n}cie vanden Sodomijters en{de} Gomorrijters ende alle dat der spijsen aengaet, ende sijn wech ghetrocken.
Ende sij namen oec met hem Lot Abrams broeders sone, ende sijn substantie die daer woende te Sodoma.
§ Ende siet, een diet ontloopen was heeft dit te kennen ghegheuen Abram den hebreeusschen die daer woonde in die dellinghe van Mambre des Amorrhijters, die een broeder was va{n} Eschol, ende een broeder van Aner, want dese hadden een verbont ghemaect met Abram.
Als Abram dit ghehoort hadde, te weten dat Lot sijn broeder gheuanghen was, soe heeft hy ghetelt rassche dienstknechten sijns eyghen huysghesins, drijhondert ende achtien, ende hy heeftse vervolcht tot Dan toe.
En{de} deylende sijn gesellen heeft hi die ouerualle{n} des nachts, en{de} hy heeftse geslage{n}, en{de} heeft se vervolcht tot Hoba toe en{de} tot Phenicen, welc es ter slinker sijden van Damascus.
Ende hi heeft wederbrocht alle die substantie, ende Lot sijnen broeder, met sijnder substancien, ende die vrouwen metten volcke.
§ Ende die coninck van Sodoma es hem te ghemoete gheghaen, nae dat hy comen was wt den slaghe van Chodorlahomor, ende der coningen die met hem waren int dal van saue, welck es des conincks dal.
§ Maer Melchisedec die coninck van Salem, voertbrengende broot ende wijn (want hy was een Priester vanden alderoppersten Godt)
heeft hem ghebenedijt en{de} gheseyt, Ghebenedijt es Abram den hooghe{n} Godt, die hemel ende aertrijck geschape{n} heeft,
en{de} ghebenedijt es den hooghe{n} Godt, doer wiens beschermen die vianden in uwen hande{n} sijn. En{de} hy heeft hem thiende{n} van alles ghegheue{n}.
§ Maer die coninc van Sodoma seyde tot Abram, gheeft my die sielen, en{de} alle dandere neemt voer v.
Die welcke hem antwoerde, Ick hef mijn hant op tot den hooghen Heere Godt, besitter va{n} hemel en{de} aerde
dat ic vande{n} draet des ondercleets tot de{n} riem der schoenrieme{n} niet neme{n} en sal van alle dat v is, op dat ghy niet en segghet, Ic heb Abram rijck ghemaect,
wtgenomen tghene dat die ionghelinghen verteert hebben, ende die deelen der mans die met my gheweest hebben, te weten Aner, Eschol, en{de} Mambre, dese sullen haer deelen neme{n}.
ALs dese dingen aldus gheleden waren, soe es dat woert des Heere{n} tot Abra{m} ghesciet doer ee{n} visioen segge{n}de: En wilt niet vreesen Abra{m}, ic ben v beschermer, en{de} uwen loon groot bouen maten.
Ende Abram heeft gheseyt, O Heere Godt wat suldi my gheuen? Ick sal wech gaen sonder kindere{n}, en{de} die sone van den besorger mijns huysghesins dese Damascus Eliezer.
Ende Abram heeft daer toe noch geseyt, Maer my en hebdi ghee{n} saet ghegheuen, en{de} siet mijn knecht in mijn huys geboren, sal mijn erfghenaem wesen.
Ende terstont es dat woort des Heeren tot hem ghedaen segghende, Dese en sal v erfghenaem niet sijn, maer die wt uwen lichaem comen sal, dien suldi tot eenen erfghenaem hebben.
Ende hy heeft hem buyten gheleyt, en{de} heeft tot hem geseyt, Aensiet opwaerts den hemel en{de} telt die sterren, eest v moghelick, ende hy seyde tot hem, Alsoe sal v saet wesen.
Abram heeft Gode ghelooft, en{de} het es hem ghereke{n}t tot rechtueerdicheyt.
§ En{de} hij seyde tot hem, Ick ben die Heere die v gheleyt hebbe wt Vr der Chaldeen, om dat ic v dit lant gheuen soude, en{de} dat ghi dat besitte{n} soudet.
En{de} hy heeft gheseyt, O Heere Godt, waer wt mach ic dit weten, dat ic dit besitten sal?
En{de} die Heere antwoorde en{de} seyde. Neemt voer my een drijiarighe koe, en{de} een drijiarige gheyte, en{de} eenen ram van dry iaren, ende een tortelduyue met ee{n} ander duyue,
En{de} hy dese alle neme{n}de heeftse ghedeylt ouermidts, ende hij leyde beyde die deelen deen teghen dandere, maer die voghelen en heeft hi niet ghedeylt.
En{de} die voghelen sijn nederghedaelt op die doode beesten, en{de} Abraha{m} iaechdese daer af.
Ende als die sonne onder gheghaen was, soe heeft eenen groote{n} vaeck Abram oueruallen, ende eenen grooten duysteren grouwel heeft hem beuanghen.
En{de} daer es tot hem gheseyt, Weet van te vooren bekennende dat v saet sal vreemdelinc wesen, in een lant dat zijn niet wesen en sal, en{de} sij sullen hen tonderbrenghen tot slauernije, en{de} sij sullense swaerlijck quellen vierho{n}dert iaren,
Maer nochta{n}s ic sal recht doen, ouer het volc dien sij dienen sullen, ende daer nae sullen sij wt trecken met grooter substantien,
maer ghy sult varen tot uwen vaders in vrede{n}, ende sult begrauen worden in goeden ouderdom.
En{de} ten vierden gheslachte sullen sij hier wederkeeren, want die booshede{n} der Amorreen en sijn nv noch niet volbrocht.
Als dan die sonne onderghegaen was, soe esser een seer doncker duysternisse ghecomen, ende daer es vertoont eenen rookenden ouen, ende een bernende lampe, doerghaende tusschen die deelen.
§ Op dien dach maecte die Heere een verbont met Abra{m} seggende, Vwen sade sal ic dit lant geuen, va{n}de{n} vloet va{n} Egypte{n}, totten grooten vloet Euphrates,
die Cineen ende Seneseen, die Cethmonee{n}
en{de} Hetheen ende Phereseen, Raphaym oeck
metten Amorrhee{n}, en{de} Chananee{n} en{de} Gergesee{n} en{de} Iebusee{n}.
ALdus en hadde Sarai Abra{m}s huysvrouwe he{m} gheen kindere{n} gewonnen, maer sij hadde een dienstmaecht wt Egypte{n} ghebore{n}, Agar ghenaemt,
en{de} sij seyde tot hare{n} man. Siet die Heere heeft my gheslote{n}, dat ic niet baren en mach gaet versaemt v met mijn ioncwijf, oft ick by auontueren van haer mocht kinderen crijghen. Ende als hy haer bede verhoort hadde,
so heeft sij ghenome{n} haer dienstmaghet Agar die Egyptenersse, nae dat sij thien iaren hadde ghewoont in dlant van Chanaan, en{de} sij heeftse haren man ghegeuen tot eender huysvrouwen,
Die welcke met haer versaemt es, Maer doen sij sach dat si ontfanghen hadde, heeft sij haer vrouwe versmaedt.
Ende Sarai heeft gheseyt tot Abram, Ghi doet my onrecht, Ick heb mijn dienstmaghet in uwen schoot ghegheuen, die welcke siende dat sij ontfangen heeft versmaedt my die Heere sij een rechter tusschen my ende v,
Ende Abram heeft haer gheantwoort, Siet (seyt hy) v dienstwijf es in v hant, gebruyctse also v dat belieft. Als Sarai dan haer castijde, soe es sij wech gheloopen,
ende als die Enghel des Heeren haer vonden hadde by die water fonteyne in die woestijne, die daer es op den wech van Sur in die wildernisse
soe heeft hy tot haer gheseyt, Agar dienstwijf van Sarai van waer coemdy? en{de} waer gaet ghi henen? die welcke heeft gheantwoort, Ick vliede van Sarai mijnder vrouwen aensichte,
En{de} die Enghel des Heere{n} seyde tot haer, Keert weder tot uwer vrouwen, ende verootmoedicht v onder haer hant,
En{de} noch seyt hi. Ic sal menichfuldichlijc vermenichfuldighen v saet, ende ten sal niet ghetelt moghen worden, om sijn groote menichfuldicheyt,
En{de} voorts seyt hi. Siet ghi hebt ontfanghen ende sult baren eenen sone, ende ghi sult hem noeme{n} Ismahel, om dat Godt v lijden verhoort heeft,
Dit sal een wilt mensch wesen, sijn hant sal wesen tegen een yeghelijcken, en{de} een yeghelijcs hant teghen he{m}, en{de} tsegen alle sijn broeders sal hi tenten stelle{n},
En{de} sij heeft de{n} naem des Heeren die tot haer sprack, ghenoemt Ghy Godt die my gesien hebt, Want sij heeft gheseyt. Voorwaer hier heb ick het achterste ghesien va{n} hem die my siet,
En{de} daerom soe noemde sij dien put, den put des leuenden die my siende was, die welck es tusschen Cades ende Barad.
§ Ende Agar baerde Abram eenen sone, en{de} hy noemde sijnen naem Ismahel,
Ses en{de} tachtentich iaren oudt was Abram als Agar hem baerde Ismahel.
ALs hy dan begonste neghen ende neghentich iaren oudt te worden: soe heeft hem die Heere gheopenbaert, ende seyde tot hem. Ick ben die Heere almachtich: wandelt voor my, ende weest volmaect,
ende ick sal mijn verbont stellen tusschen my ende v, ende ick sal v vermenichfuldighen wter maten seer,
Abram viel pladt neder op sijn aensicht.
§ Ende Godt heeft tot hem gheseyt. Ick bent ende mijn verbont es met v, ende ghi sult wesen een vader van veelderhande volcks,
En{de} uwen naem en sal voortaen niet meer genoemt wesen Abram, maer ghi sult ghenoemt worden Abraham, want ick heb v ghestelt een vader van veelderhande volck.
Ende ick sal v doen wassen wter maten seer sterckelijck, ende ick sal v stellen in veel volcks ende coninghen sullen wt v comen,
Ende ick sal mijn verbont vast maken tusschen my ende v, ende tusschen v saet nae v, in sinen generatien, met een eewige vasticheyt, alsoe dat ick v Godt sal sijn, en{de} ws saets na v,
ende ick sal v ende uwen sade dat lant uwer pelgrimagien gheuen, alle dat lant va{n} Chanaan tot een eewighe besittinghe, ende ick sal haer Godt wesen.
§ Ende Godt heeft wederom tot Abraham geseyt, En{de} daerom soe suldi oec mijn verbont onderhouden, en{de} v saet nae v, in sijnen gheslachten.
Dit es mijn verbont dat ghy onderhoude{n} sult tussche{n} my en{de} v, en{de} v saet nae v. Alle ma{n}s persoo{n} onder v, sal besneden worden,
en{de} ghy sult besnijden het vleesch van die voerhuyt ws manlijcks lets, op dattet mach wesen een teeke{n} des verbonts tusschen my ende v.
Een kint van acht daghen sal besneden worden onder v lieden, alle mans persoone{n} in v gheslachten, soe wel die in v huys gheboren es, als die ghecocht es, sal besneden worden, en{de} oeck die van uwen gheslachte niet en es.
Ende mijn verbont sal in v vleesch wesen tot een eewich verbo{n}t.
Een ma{n}s persoon wiens vleesch van die voerhuyt sijnder ma{n}lijcheyt niet besnede{n} en es, diens ziele sal wtghedae{n} worden wt sijnen volcke, om dat hy mijn verbont te niet ghedaen heeft.
§ Ende Godt heeft oeck tot Abraham gheseyt, Sarai v huysvrouwe en suldi niet meer noemen Sarai, maer Sara.
Ende ick sal haer ghebenedijden, en{de} van haer sal ic v eenen sone gheuen, den welcken ic sal ghebenedijden, en{de} hy sal worden in veel natien, ende coninghen van veelderhande volcs, sullen van hem gheboren worden.
En{de} Abraham viel op sijn aensicht, en{de} heeft ghelache{n} in sijn herte, segghende, Meyndi dat eenen man van hondert iaren eene{n} sone geboren sal worden? en{de} dat Sara neghentich iaren out, baren sal?
En{de} hy heeft tot he{m} gheseyt, Och oft Ismahel mocht leue{n} voer v
En{de} Godt seyde tot Abraham, Sara v huysvrouwe sal v eenen sone baren, ende ghy sult sijnen naem noemen Isaac, en{de} ic sal mijn verbont met hem stelle{n} tot een eewighe vasticheyt, ende met sijnen sade nae hem.
Van Ismahel heb ic v oeck verhoort, siet ic sal hem ghebenedijden, ende ic sal hem seer vermeerderen ende vermenichfuldighen, twaelf vorsten sal hy voertbrenghen, ende ic sal hem maken tot een groot volck.
Maer mijn verbo{n}t sal ic vast make{n} met Isaac den welcken v Sara baren sal op desen tijt tanderen iare.
§ En{de} als die sprake des gheens die met hem sprack voleyndt was, soe ghinc Godt opwaerts va{n} Abraham.
Ende Abraham nam Ismahel sijne{n} sone en{de} alle die knechte{n} sijns huysghesins, die in sijn huys gheboren waren, ende alle die hy ghecocht hadde, en{de} alle dat manlijc was vande{n} mans sijns huysghesins, ende hy besneedt dat vleesch van die voerhuyt haerder manlijcheyt, tersto{n}t op den selue{n} dach, ghelijck hem Godt beuolen hadde.
Abraha{m} was neghe{n} en{de} neghentich iaren oud als hy besneedt dat vleesch van die voerhuyt sijnder manlijcheyt.
En{de} Ismahel sijn sone hadde derthien iaren veruult, ten tijde van sijnder besnijdenissen.
Op eenen dach es Abraham besneden ende Ismahel sijn sone,
ende alle die mans sijns huysghesins, soe wel die daer by hem ghebore{n} waren, als die ghecocht waren, en{de} oec die vremdelinghen sijn al te samen besneden.
ENde die Heere openbaerde hem in dat dal van Mambre als hy sadt in die dore sijnder tenten, in dat heetste vanden daghe,
Ende als hy sijn ooghen ophief, soe openbaerde{n} hem drij mannen staende by he{m}, En{de} als hy die ghesien hadde soe liep hy hen te ghemoete, van die dore sijnder tabernakele{n}, en{de} hy aenbadt neder ter eerden waert,
en{de} hy seyde, O Heere heb ick ghenade vonden voor v ooghen, soe en wilt uwen dienaer niet voerby gaen
maer laet my halen een luttel waters, op dat v voete{n} ghewasschen worden, en{de} rust onder den boom,
En{de} ic sal v een montvol broots voersetten, op dat v herte versterct worde, en{de} daer nae suldi voerts doergae{n} want daerom sijdi ter sijden afghegaen tot uwe{n} dienaer, Die welcke seyden, Doet alsoe ghy gheseyt hebt.
Ende Abraham es haestelick ghegaen in die tente tot Sara, en{de} heeft tot haer gheseyt, Haest u, ende beslaet drij maten bloeme vanden mele, ende maect assche coeken,
En{de} hi liep tot dat groote vee, en{de} haelde van daer een seer teer calf vanden besten, ende hy gaeft sijnen knecht, die welcke dat haestelijck heeft ghecoect,
Ende hi haelde oeck boter en{de} melck, ende dat calf welck hi ghecoect hadde, en{de} hi stelde hen dat vore, maer hy stont voor hemlieden onder den boom.
§ Ende als si ghegeten hadde{n}, soe seyden sij tot hem, Waer es Sara v huysvrouwe? Hy antwoorde, Siet sij es binnen in dat tabernakel
Doen seyde hi tot hem, Ick sal wederom keerende tot v comen te deser tijt (es men leuende) ende dan sal Sara v huysvrouwe eene{n} soon hebben, En{de} als Sara dit hoorde soe loech si achter die dore vander tabernakel.
Ende si ware{n} beyde oudt, ende van veel ouderdoms, Ende Sara en gheschiede{n} niet meer der vrouwen stonden,
die welcke al heymelijc lachte, segghende. Sal ick my ter wellusticheyt gheuen na dat ick oudt ben gheworden, en{de} mijn heere oeck een oudt man es?
Ende die Heere heeft gheseyt tot Abraham, Waerom heeft Sara ghelachen segghe{n}de. Sal ick inder waerheyt oeck baren die een oude vrouwe ben?
Meyndi dat Gode oeck iet swaer es? Dus soe sal ic weder tot v comen, op desen selue{n} tijt (es men leuende) en{de} dan sal Sara eenen sone hebbe{n}
Ende Sara heeft dat geloochent seggende wt vreesen verschrickt, Ick en heb niet ghelachen, Maer die Heere seyde. Ten es alsoe niet, maer ghy hebt ghelachen.
§ Als dan die mans van daer opghestaen waren, soe keerde{n} sij hen ooghen teghen Sodoma, en{de} Abraham ghinc mede, doende hem gheleyde.
En{de} die Heere heeft gheseyt, Sal ic oec moghen voer Abraham verborghen tghene dat ic doe{n} sal,
aenghesien dat hy sal worde{n} tot een groot ende seer machtich volck, en{de} dat doer hem alle die gheslachten des aertrijcs ghebenedijt worden sullen?
Want ick weet wel dat hy sijnen kinderen en{de} sijnen huyse nae he{m} beuelen sal, dat sij bewaren sullen den wech des Heeren, ende dat sij recht ordeel ende rechtuerdicheyt doen sullen op dat die Heere mach vol-bringhen om Abrahams wille, alle tghene dat hi tot hem geseyt heeeft.
Soe heeft die Heere dan gheseyt, Den roep der inwoonders van Zodoma ende Gomorrha es vermenichfuldicht, en{de} haer misdaet es bouen maten seer swaer gheworden,
Dus sal ick nederwaerts gaen en{de} besien, oft sij metten wercken oec volbrocht hebben, den roep welc tot my comen es, oft dat soe niet en es, op dat ict mach weten.
Ende soe zijn sij van daer omme ghekeert, ende wech ghegaen nae Zodoma. Ende Abraha{m} stont al noch voer den Heere,
Ende naerder comende heeft hy gheseyt, Suldi oeck den rechtueerdighen met den boosen te niet doen?
Eest sake datter vijftich rechtueerdighe inder stadt sijn, sullen die oec mede verloren gaen? en suldi dier plaetsen niet sparen om vijftich rechtueerdighe, eest dat sij daer in sijn?
Verre moet dit van v wesen, dat ghi dat doen soudet, ende dat ghy den rechtuaerdighen soudt dootslaen metteu boosen, ende dat die rechtueerdighe soude wesen als die boose, dat en betaemt v alsoe niet te doene, die alle aertrijcke recht doet, ghy en sult gheensins dit vonnisse gheuen.
Ende die Heere heeft gheseyt tot hem, Eest sake dat ick te Sodoma vijftich rechtueerdighe mensche{n} vinde{n} mach int midde{n} der stadt, soe sal ict alle der plaetsen vergheuen, om haren willen.
Ende Abraham antwoerde, ende seyde, Aenghesien dat ick eens beghonst hebbe, soe sal ick spreken tot mijnen Heere, hoe wel ick stof ende asschen ben.
Ende ofter vijf min dan vijftich rechtueerdighe gheuonde{n} worde{n}, suldi dan die heel stadt bederuen om die vijf en veertich wille, Ende hy seyde, Ick en salse niet verderuen, eest dat ick daer vijf en veertich rechtueerdighe vinde.
Ende noch anderwerf heeft hi tot hem gheseyt, En ofter veertich gheuonden worden, wat suldi doen? Hy seyde, Ic en salse niet slaen, om die veertich.
Ic bidde v Heere (seyt hy) en willet niet onweerdelijck nemen, al eest dat ick spreke, En ofter dertich gheuonden worden? Ende hy antwoerde, Ic en salt niet doen, eest dat icker dertich vinden mach.
Aenghesien (seyt hy) dat ic eens heb begonst, soe sal ick spreken tot mijnen Heere. En ofter twintich gheuonden worde, wat suldi doen? Hy antwoerde, Ic en salse niet dootslaen, om der twintich wille.
Ick bidde v hertelijck o Heere (seyt hy) en wilt niet gram wesen al spreke ick noch eens, En ofter thien gheuonde{n} worden? Ende hy seyde, Ick en salse niet verderuen om die thiene.
§ Ende die Heere es wech ghegaen nae dat hy ophiel met Abraham te spreken, ende Abraham keerde weder tot sijnder woonstede.
ENde die twee enghelen sijn te Sodoma gecomen des auo{n}ts, doen Lot sadt in die poerte der stadt, Ende als hy die sach, soe es hy hen te ghemoete gheghaen, ende hy aenbadt seer neder ter aerden,
ende seyde, Ick bidde v heeren, wilt v vernederen te comen ten huyse van uwen dienaer, ende daer blijuen, Wasschet v voeten, ende morghen vroech soe suldi voerts reysen uwe{n} wech, Sij seyden, Gheensins, maer wi sullen op die strate blijue{n},
Maer hy dwancse seere, dat sij te sijnent souden comen, en{de} als sy in sijn huys waren gheghaen, soe heeft hi eene{n} maeltijt bereyt, en hi heeft onghedeesemt broot ghebacken ende sij hebben gheten.
Maer eer sij slapen ghinghe{n}, soe hebben die mannen vander stadt dat huys omleyt, vanden ioncsten totten outsten, allet volck te samen,
Ende sij riepen Lot en{de} seyden tot he{m}, Waer sijn die mans die desen nacht tot v comen sijn? brenctse hier buyten wt, op dat wi die moghen bekenne{n}.
Ende Lot es tot hemlieden wtghecome{n}, ende sluytende die doere achter hem, heeft gheseyt,
Mijn broeders en wilt (dat bidde ic v) en wilt dit quaet niet doen,
Ick hebbe twee dochteren, die noch gheenen man bekent en hebbe{n} die sal ick tot v hier buyten brenghen, en{de} misbruyct dese alsoe v dat belieft, behouwelijcken dat ghy desen mannen gheen quaet en doet, want sij sijn incomen onder die schaduwe mijns dacs.
Maer sij seyden, Gaet henen van hier, Ende wederom seyden sij, Ghy sijt hier inne comen als een vreemdelinck, wildi nv ons rechter wesen? Dus sullen wi v meerder lijden aendoen dan desen mannen. Ende sij deden hem seer crachtelijck ghewelt aen, en{de} het wasser al seer by dat sij die dore souden open ghebroken hebben.
Ende siet die manne{n} reycten wt haer hant ende sij brachten Lot binnen by hemlieden, ende sij sloten die doere,
en sij sloeghen met blentheyt alle die daer buyten waren vanden minsten totten meesten, alsoe dat sij die doere niet vinden en mochten.
Ende sij seyden tot Lot, Hebdi hier yemant die v aengaet? te weten eenighen behoude{n} sone, oft eenighe sonen oft dochteren, alle die v toebehooren, leyt wt deser stadt,
want wij sullen dese plaetse te niet doen, om dat haeren roep te groot gheworden es voer den Heere, die ons ghesonden heeft dat wi die souden te niet doen.
Aldus es Lot wtghegaen, en{de} heeft sijn behoude sonen aenghesproken, die sijn dochters trouwen souden, ende hy seyde, Staet op ende gaet wt deser plaetsen, want die Heere sal dese stadt te niet doen, Ende hen lieden dochte dat hy in boerden sprack.
Alst nv vroech morghen was, soe dwonghen hem die enghelen segghende, Staet op ende neempt v huysvrouwe, en{de} uwe twee dochteren die ghi hebt, op dat ghy oec niet mede en vergaet in die boosheyt van der stadt.
En{de} doen hy dat noch niet en achte, soe name{n} sij sijn hant, en{de} die ha{n}t van sijnder huysvrouwen, en{de} van sijnen twee dochteren, om dat Godt hem sparen wilde,
ende sij leyden hem wt, ende stelden hem buyten der stadt, En{de} aldaer spraken sij tot he{m} segghende, Bewaert v ziele, en wilt achter rugghe niet ommesien, noch en staet niet in alle dlant hier omtrent, maer behoudt v op den berch, op dat ghy oec tsame{n} niet en vergaet.
Ende Lot seyde tot he{m}, Ic bidde v mijn Heere,
wa{n}t v dienaer gratie by v gheuonden heeft, ende ghy v bermherticheyt hebt groot ghemaeckt die ghy met my ghedaen hebt, om dat ghy mijn ziele soudt behouden, Ende ic en mach niet behouden worde{n} op den berch, want my mocht by auontueren eenich quaet ouercomen, alsoe dat icker af storue.
Hier by es een cleyn stadt, daer ic toe vlieden mach, ende in haer behouden worden, En es sij niet cleyne op dat mijn ziele daer mach te leuen blijuen?
Ende hi heeft tot hem gheseyt, Siet in desen heb ic v ghebedt oec ontfanghen, dat ic die stadt niet en sal verderuen, daer ghi voer ghesproke{n} hebt,
Haest v ende behoudt v aldaer, want ic en sal niet moghe{n} doen, voer dat ghy daer binnen come{n} sijt. Daer om soe es die stadt ghenoemt Zegor,
Die sonne es opgheghaen op der eerden, en{de} Lot es gheghaen binnen Zegor.
Aldus heeft die Heere op Sodoma ende Gomorrha ghereghent solfer en{de} vier vande{n} Heere wten hemel,
ende hy heeft dese steden omgheworpe{n} ende alle dat lant daer omtrent, alle die inwoonders der steden, en{de} alle dat opder aerden groeyende was,
En{de} sijn huysvrouwe achterwaerts omsie{n}de, es verkeert in een soutsteens beelde.
§ Maer Abraham vroech opstaende ter plaetsen daer hy te voren metten Heere gestaen hadde,
heeft aensien Sodomam ende Gomorrham, ende alle dat lant daer omtrent ligghende, ende hy heeft die voncken vander aerden sien opgaen, als den roock van eenen ouen,
Wa{n}t als die Heere verdorf die steden van dien lantschappe, soe heeft hy Abrahams ghedachtich gheweest, ende heeft Lot verlost wt die verderffenisse der stede{n}, daer hy inne ghewoont hadde.
§ En{de} Lot es opwaerts ghereyst van Segor, en{de} heeft sijn wooninghe genomen inde{n} berch, en{de} sijn twee dochters oec met hem, wa{n}t hy vreesde tot Segor te blijuen, en{de} hy woonde in een speluncke, ende sijn twee dochtere{n} met hem.
Ende die outste dochter seyde totter ioncster, ons vader es out, en{de} daer en es gheen man ouerbleue{n} op die aerde, die hem soude moghen met ons versame{n}, nae die ghewoonte alder landen,
Coemt, laet ons hem met wijne droncken maken, en{de} laet ons by hem slapen, op dat wij moghen saet behouden van onsen vader.
Dus soe hebben sij haren vader wijn te drincken ghegheue{n} dien nacht, Ende die outste es inghecomen, ende heeft by haren vader gheslapen, maer hy en voeldes niet wa{n}neer sijn dochter haer by hem leyde, noch wanneer sij opstont.
Des anderen daechs seyde die outste totter ioncster, Siet, ic heb ghisteren by mijnen vader gheslapen, laet ons hem noch wijn te drincken gheuen, oec desen nacht, ende dan suldi by hem slapen, op dat wi moghen saet behouden van onsen vader,
En{de} sij hebben oeck dien nacht haren vader wijn te drincken gegheuen, ende die ioncste dochter es binnen comen, ende heeft by hem gheslapen, ende doen en voelde hys noch niet wa{n}neer sij haer by hem leyde, oft wa{n}neer sij opstont.
§ Aldus hebbe{n} Lots twee dochteren ontfanghen van haren vader,
en{de} die outste baerde eene{n} sone, ende sij noemde hem Moab, hy es die vader der Moabijten, tot desen dach toe.
Ende die ioncste baerde oeck eenen sone, ende sij noemde hem Ammon, dat es te segghe{n}, een sone mijns volcs, dese es die vader vanden Ammoniten tot op desen dach.
ENde Abraham is van daer ghereyst nae dat zuyden lant, ende heeft ghewoont tusschen Cades ende Sur, en{de} hi es een vreemdelinck gheworde{n} te Geraris,
En{de} hy heeft geseyt van Sara sijnder huysvrouwen, Tis mijn suster, Dus heeft Abimelech die coninc van Gerara ghesonden, ende haer doen halen.
Maer Godt es tot Abimelech comen, doer eenen droom des nachts, en{de} heeft tot hem gheseyt, Siet, ghy sult sterue{n} om die vrouwe die ghi ghenomen hebt, wa{n}t sij heeft eenen man,
maer Abimelech en hadde haer niet aenghetast, en{de} hy seyde, Heere suldi dan een onwete{n}de en{de} rechtuerdich volc doode{n}?
En heeft hy my niet gheseyt, het es mijn suster, en heeft sij oec niet geseyt, het es mijn broeder? Ic heb dit ghedaen met simpelder herten, ende met suyuerheyt mijnder hande{n},
En{de} Godt heeft tot hem gheseyt, Ic weet oec wel dat ghy dat met simpelder herten ghedaen hebt, ende daer om heb ic v behoedt dat ghy teghen my niet en soudt sondighen, ende ic en hebs niet toegelate{n} dat ghy haer ghenake{n} soudt,
Nv dan soe gheeft die huysvrouwe haren man wederom, want hy een Propheet es, ende hy sal voer v bidden, dat ghy sult moghen te leuen blijuen, maer eest sake dat ghy hem die niet weder gheuen en wilt soe weet dat ghy die doot steruen sult, ende alle dat uwe is.
Ende terstont Abimelech opstaende inder nacht, heeft alle sijn dienaers gheroepen, ende heeft alle dese woerden ghesproken in hen ooren, ende alle die mans hebbe{n} seer gheureest,
Maer Abimelech heeft Abraham oeck gheroepen, ende hem gheseyt, Wat hebdi ons ghedaen? wat hebben wij teghen v ghesondicht, dat ghy op my ende op mijn rijck een soe grooten sonde hebt ghebrocht? ghy hebt ons ghedaen dat ghy niet en behoorde te doen,
Ende wederom vereyschende heeft hy noch gheseyt, Wat hebdi versien, dat ghy dit hebt ghedaen?
Ende Abraham heeft gheantwoerdt, Ick dachte in my seluen, segghende, By auontueren en es op dese plaetse die vreese Godts niet, ende sij sullen my dootslaen om mijnder huysvrouwen wille,
maer anders soe es sij oec warachtelijck mijn suster, een dochter mijns vaders, maer niet mijns moeders dochter, ende ick hebse tot eender huysvrouwen ghenomen,
Maer nae dien dat my Godt geleyt heeft wt mijns vaders huys, soe heb ic tot haer geseyt, Dese bermherticheyt suldi my bewijsen, in allen plaetsen daer wi sullen comen, suldi segghen dat ic v broeder ben.
Dus heeft Abimelech ghenomen scapen en{de} ossen, ende knechten, ende dienstvrouwen, ende heeft die Abraham ghegheuen, en{de} heeft hem Sara sijn huysvouwe wederghegheuen,
ende gheseyt, Het lant es voer v, waer dat v belieft daer maeckt v wooninghe,
Ende tot Sara heeft hy oeck gheseyt, Siet ick heb uwen broeder duysent silueren penninghen ghegheuen, dat sal v wesen tot een decsel uwer ooghen, voer alle die met v sijn, en{de} waer dat ghy reyst, weest ghedachtich dat ghy beuonden sijt gheweest.
En{de} als Abraham biddende was, soe heeft Godt ghenesen Abimelech ende sijn huysvrouwe ende sijn dienstvrouwen, en{de} sij hebben ghebaert,
want Godt hadde besloten alle die vrouwen lichamen des huysghesins van Abimelech om Sara Abrahams wijfs wille.
ENde die Heere heeft Sara besocht, ghelijck hy haer beloeft hadde, ende volbracht dat hy gheseyt hadde,
ende sij heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone in haere{n} ouderdom, ten tijde als Godt haer dat te voren gheseyt hadde,
En{de} Abraham heeft den naem van sijne{n} sone die hem Sara voertbrocht hadde ghenoe{m}t Isaac,
en{de} hi heeft hem besneden opden achtsten dach, also hem Godt gheboden hadde,
doen hy hondert iaren out was, want in desen ouderdo{m} des vaders es Isaac gebore{n}.
Ende Sara heeft gheseyt, Een lachen heeft my Godt ghemaect, en{de} so wie dat hoort, die sal met my lachen,
ende noch heeft sij gheseyt, Wie salt Abraha{m} ghelooue{n}, als hi sal hooren dat Sara eenen sone sooghet, den welcke{n} sij he{m} ghebaert heeft nv out sijnde?
Dus es het kint opghewassen, ende tes ghespeent, ende Abraham heeft eenen grooten maeltijt ghehouden opden dach van sijnder speeninghen.
En{de} als Sara den sone va{n} Agar der egiptenerssen heeft sien spelen met haren sone Isaac, soe heeft sij gheseyt tot Abraham,
Worpt wt dese dienstvrouwe met haren sone, want der dienstvrouwen sone en sal gheen erfghenaem wesen met mijnen sone Isaac,
Dat heeft Abraham seer hardelijc ghenomen om sijnen sone.
Tot wien Godt heeft gheseyt, En laet v niet duncken dat dit scherp es, ouer uwen sone, ende ouer v dienstvrouwe. In alles dat v Sara seyt, verhoort haer woorden, want doer Isaac sal v saet vernaemt worden,
maer der dienstvrouwen sone sal ik oeck maken tot een groot volck, om dat v saet es.
Hierom is Abraham vroech opghestaen, en{de} nam broot ende een lere{n} flessche waters, en{de} heeft dat gheleyt op haer scouderen, en{de} hy heeft haer dat kint ghegheuen, en{de} alsoe heeft hy haer doen wech gaen, En{de} als sij wech ghegaen was, soe doelde sy in die woestijne van Bersabee.
Als dan het water der leren flesschen al wt was, soe heeft sij dat kint van haer gheworpen, onder eenen boom die daer was,
En{de} sij es wech ghegaen, ende es daer teghen ouer gheseten, soe verre van daer als eenen boghe schieten mach, want sij seyde, Ic en sal dat kint niet sien steruen, en{de} teghen ouer sittende, heeft sij haer stemme opghehauen, ende gheweent.
Ende Godt heeft verhoort die stemme des kints, ende die Enghel Godts heeft Agar wten hemel gheroepen segghende, Wat maecti Agar? En wilt niet vreesen, want Godt heeft die stemme des kints verhoort, va{n}der plaetsen daert es,
Staet op, en haelt dat kint, en houdet zijn hant, want ick sal dat maken tot een groot volck,
Ende Godt heeft haer ooghen openghedaen, ende siende eenen water put, is sij derwaerts ghegaen, en{de} heeft haer leren flessche gheuult ende heeft den kinde te drincken ghegheuen.
Ende Godt heeft met hem gheweest, die welcke es opghewassen, en{de} heeft ghewoo{n}t in die woestijne, en{de} het es een ionc scutter gheworden.
En{de} hy heeft ghewoont in die woestijne tot Pharan, en{de} sijn moeder heeft he{m} een huysvrouwe ghenome{n} wten lande van Egypte{n}.
Opden selue{n} tijt soe seyden Abimelech, en{de} Phicol die prince van sijne{n} heyr, tot Abraham, God es met v in alles dat ghy doet,
Sweert my dan by Gode, dat ghy my, noch mijnen nacomelinghen en{de} mijnen gheslachte gheen hinder en sult doen, maer dat ghy my ende desen lande daer ghi als een vremdelicnk in verkeert hebt, sult doe{n}, nae die bermherticheyt die ic v ghedaen hebbe.
Ende Abraham heeft gheseyt, Ic salt sweeren.
Ende hy heeft Abimelech ghestraft, om den water put, den welcken sijn knechten met ghewelt hadden ontnomen,
En{de} Abimelech heeft gheantwoert, Ic en hebs niet gheweten wie dat dit ghedae{n} heeft, ende ghy en hebbes my oec niet te kennen ghegheuen, ende ic en hebs niet ghehoort voer desen dach.
Dus soe heeft Abraham ghehaelt schapen en{de} ossen, ende heeftse Abimelech ghegheuen, ende sij hebben beyde tsamen een vast verbont ghemaect,
En{de} Abraham heeft op een sijde ghestelt seuen oylammere{n} wt die cudde{n},
Tot wien Abimelech heeft gheseyt, Wat beduyden dese seuen oylammeren, die ghy daer besijden hebt doen stellen?
Ende hy seyde, dese seuen oylammeren suldi nemen van mijnder hant, om dat sij my moghen wesen tot een ghetuyghenisse, dat ic desen put ghegrauen hebbe,
Daerom es die stede genoemt Bersabee, want daer hebben sij beyde ghesworen,
ende sij hebben een verbont ghemaect, om den put des eedts.
Doen es Abimelech ende Phicol die prince sijns heyrs opghestaen, ende sij sijn weder ghekeert int lant vanden Palestijnen, Maer Abraham heeft een bosschagie gheplant te Bersabee, ende daer aengheroepen den naem van den eewighen Heere Godt.
En{de} hy es een wtlander gheweest int lant vanden Palestijnen eenen langhen tijt.
NAe dien dat dese dinghen ghebuert sijn, soe heeft God Abraham ghetempteert, ende tot hem gheseyt, Abraham Abraha{m}, Ende hy heeft gheantwoert, Ic ben hier,
En{de} hy seyde tot hem, Neemt uwen eenighen ghebore{n} sone den welcke{n} ghi lief hebt Isaac, en{de} gaet int lant des ghesichts, en{de} daer suldi mi dien offeren tot eenen brantoffer op een vanden berghe{n} die ic v sal toonen.
Hierom Abraham des nachts opstaende, heeft sijnen ezel bereyt, leydende met he{m} twee ionghelinghe{n}, en{de} Isaac sijnen sone, ende als hy het hout hadde ghehouwe{n} tot den brantoffer, soe is hy ghegae{n} ter plaetsen die he{m} God beuolen hadde,
Ende opden derde{n} dach opheffende sijn ooghe{n}, heeft hy die plaetse van verre ghesien,
ende gheseyt tot sijnen dienaers, Verbeyt hier metten ezel, ic en{de} het kint die sullen haestelijck tot daer gaen en{de} weder tot v lieden comen als wi aenghebede{n} hebben,
Ende hy nam oeck dat hout totten brantoffer, en{de} leyde dat op sijnen sone Isaac, mer hy droech in sijn handen tvier, ende tsweert. Ende als sij beyde tsamen voerts ghinghen,
soe seyde Isaac tot sijnen vader, Mijn vader, en{de} hi heeft gheantwoert, Wat wildi sone? Siet (seyt hy) hier is vier en{de} hout, waer es de offerande des brantoffers?
Maer Abraham heeft gheseyt, God sal hem vander offeranden des brantoffers voersien mijn sone. Also sijn sij beyde tsamen voerts ghegaen,
ende sijn ghecomen ter plaetsen die hem Godt ghetoont hadde, ende hy heeft daer eenen outaer ghemaect, en{de} heeft daer op dat hout op eene{n} hoop gheleyt, ende als hy sijnen sone Isaac ghebonden hadde, soe stelde hy he{m} op den outaer, bouen op den tas des houts,
ende hy reycte wt sijn hant, ende nam dat sweert, om sijnen sone teenen offere te dooden.
Ende siet den Enghel des Heeren heeft wten hemel gheroepen segghe{n}de, Abraham Abraham? Die welcke heeft gheantwoerdt, Ick ben hier,
Ende hy heeft tot hem gheseyt, En steect v hant niet aen dat kint, noch en doet hem niet, nv heb ic bekent dat ghi den Heere vreest, ende dat ghy uwen eenighen sone niet en hebt ghespaert om mijnen wille.
Abraham heeft sijn ooghen opghehauen ende hy heeft achter rugghe ghesien eene{n} ram verwerret tusschen die dornen, met sijne{n} horne{n}, den welcken hy heeft ghenome{n} ende tot eenen brantoffer gheoffert voer sijnen sone,
Ende hi heeft die plaetse ghenoemt Die Heere siet, Waeromme datme{n} seyt totten dach van heden, Op den berch die Heere salt sien.
Ende die Enghel des Heeren heeft Abraham die tweede reyse vanden hemel gheroepen, segghende,
Ick heb by my seluen ghesworen (seyt die Heere) om dat ghy dit dinck ghedaen hebt, ende dat ghy uwe{n} eenighen sone niet en hebt ghespaert om my,
soe sal ick v ghebenedijden, ende v saet sal ick vermenichfuldighen, als die sterren des hemels, ende ghelijck het sant datter es aenden oeuer der zee, V saet sal besitten die poorten zijnder vianden,
ende alle dat volck der aerden sal ghebenedijt worden in v saet, om dat ghy mijnder stemmen hebt ghehoorsaem gheweest.
Abraham es weder ghekeert tot sijnen knechten, ende sij sijn tsamen ghegaen tot Bersabee, ende hy heeft daer ghewoont.
Nae dat dese dinghen gheschiedt waren, soe es Abrahammen ghebootschapt hoe dat Melcha oeck hadde kinderen ghebaert sijnen broeder Nachor,
Hus den iersten gheborenen, ende Bus sijnen broeder, ende Camuel den vader van die va{n} Syrien,
en{de} Cased, ende Azau, Pheldas, oec, ende Iedlaph,
ende Bathuel, daer af dat gheboren es Rebecca, Dese achte heeft Melcha ghebaert Nachor Abrahams broedere,
Maer sijn concubine ghenaemt Roma, die heeft hem ghebaert Thabee, en{de} Gaham, ende Thaas, ende Maacha.
SAra die heeft gheleeft hondert ende seuenentwintich iaren,
ende sij es ghestoruen in die stadt van Arbee, welck es Hebron int lant van Chanaan, ende Abraham es comen, dat hijse beclaghen ende beweenen soude,
Ende als hy opghestaen was vanden dienst des lijcs, soe heeft hy ghesproken tot die kinderen van Heth segghende,
Ick ben een wtlander ende een pelgrim by v lieden, gheeft my een recht van een begrauenisse te hebben met v lieden, dat ic mijnen dooden mach begrauen.
Ende die sonen van Heth hebben gheantwoert, segghende,
Hoort ons heere, ghy sijt een prince Godts by ons, dus begraeft uwen dooden in onse wtnemende grauen, ende niemant en sal v moghen verbieden dat ghi uwen dooden niet en sult moghen in sijn graf begrauen.
Doen stont Abraham op, ende hy heeft het volck des lants aenghebeden, te weten die kinderen van Heth,
ende hy heeft tot haerlieden gheseyt, Eest dat uwer zielen belieft dat ick mijnen dooden begraue, soe hoort my, ende bidt voer my aen Ephron die sone van Zeor,
dat hy my gheue die dobbel speluncke die hy heuet op dat wterste van sijnen acker, ende dat hijse my leuere voer die weerde vanden ghelde, tot een besittinghe der begrauenisse.
Ende Ephron woonde int midden van Heths kinderen. Ende Ephron heeft tot Abraham gheantwoerdt dat sijt allen hoorden die daer quamen in die poorte van dier stadt, segghende,
Neen mijn Heere ten sal alsoe gheensins gheschieden, maer wilt doch ghy lieuer aenhooren dat ick segghe, Den acker leuere ick v ouer, ende die speluncke die daer in es, in die teghenwoordicheyt van die kindere{n} mijns volcs begraeft uwen dooden,
Abraham heeft aenbeden voer dat volck des lants,
ende hy heeft gheseyt tot Ephron, daer sijn volck al omme stont, Ick bidde v wilt my hooren, Ick sal ghelt voer den acker gheuen, ontfanct dat, ende alsoe laet my mijnen dooden daer in begrauen.
Ende Ephron heeft gheantwoert,
Mijn heere hoort my, het lant dat ghy begheert, es vierhondert siclen siluers weert, dit es den prijs tusschen v ende my, maer hoe veel dat es? Begraeft uwen dooden.
Als Abraham dit ghehoort hadde, soe woech hy dat ghelt welck Ephron gheeyscht hadde, daert alle die kinderen van Heth hoorden, te weten vierhondert siclen ghekuert siluers, ende gancbaerder munten.
Ende den acker die wijlen Ephron toebehoorde, daer inne een dobbel speluncke was, teghen ouer Mambre, soe wel den acker als die speluncke met allen sijnen boomen staende int ronde aen alle sijn sijden,
es Abrahams besittinghe gheworde{n}, daert aensaghen die kinderen van Heth, en{de} alle die daer quamen in die poorte van dier stadt.
En{de} aldus soe heeft Abraham Sara sijn huysvouwe begraue{n} in die dobbel speluncke des ackers, die stont teghen ouer Ma{m}bre, dit es Hebron int lant van Chanaan,
Ende dien acker met dat hol dwelck daer inne was, es Abrahams beuestichde erue gheworden tot een erfbegrauenisse, van Heths kinderen.
MAer Abraham was out, ende van veel daghen, ende die Heere hadde hem in alles ghebenedijt,
Ende hi heeft gheseyt tot den outsten knecht van sijnen huyse, die ouer alle sijn goet was dat hy hadde, Legghet v hant onder mijn dgye,
dat ic v mach besweeren by den Heere Godt des hemels ende der aerden, dat ghy voer mijnen sone gheen huysvrouwe en neempt van die dochteren der Chananeen, daer onder ick woonachtich ben,
maer dat ghy sult ghaen tot mijn lant, ende mijn maesschap, ende van daer suldi voer mijnen sone Isaac een huysvrouwe nemen.
Ende die knecht heeft gheantwoerdt, Eest sake dat die vrouwe niet en wilt met my comen in dit la{n}t, sal ick dan uwen sone moeten wederleyden ter plaetsen daer ghy wt ghegaen sijt?
Ende Abraham heeft gheseyt, Wacht v daer voer, dat ghy nemmermeer mijnen sone derwaerts weder om en leyt,
Die Heere God van hemelrijck, die my wt mijns vaders huyse ghenomen heeft, ende wt den lande van mijnder gheboerten, die my heeft gheseyt, ende my ghesworen, segghende, Dit lant sal ick uwen sade gheuen, die sal sijnen Enghel voer v senden, ende ghy sult van daer een huysvrouwe nemen voer mijnen sone,
maer eest bi alsoe dat v die vrouwe niet en wilt volghen, soe en suldi in den eedt niet ghehouden wesen, alleen soe en leydt mijnen sone derwaerts niet weder.
Dus heeft die knecht sijn hant gheleyt onder die dgye van Abraham sijns heeren, ende hy heeft hem ghesworen op dese woorden.
Ende hy heeft ghenomen thien kemels wt dat cudde van sijnen heere, ende hy es wech gheghaen, draghende met hem van alderley sijns heeren goede, Ende wech reysende es hy ghetrocken in Mesopotamien tot die stadt Nachor,
Ende als hy die kemele{n} hadde doen nederligghen by die stadt, by eene{n} water put, des auonts, ter tijt als die vrouwen pleghen wt te comen om water te scheppen, soe heeft hy gheseyt.
O Heere mijns heeren Abrahams Godt, ick bidde u, wilt my heden ontmoeten, ende doet bermherticheyt met mijnen Heere Abraham.
Siet ick stae hier by dese water fonteyne, ende die dochtere{n} van die inwoonders deser stadt sullen wtcomen om water te scheppen.
Aldus dan die ionghe dochter daer ic toe segghe{n} sal, neycht v cruycke neder, dat ic drincken mach, en{de} datsij dan segghe, Drinct, en{de} daer toe sal ic uwen kemelen oec te drincken gheuen, dat is die selue die ghy bereyt hebt voer Isaac uwen dienaer, ende daer doer sal ick verstaen dat ghy bermherticheyt ghedaen hebt met mijnen heere.
Hy en hadde noch dese woorden niet volseyt in sijseluen, ende siet Rebecca qua{m} wt, die dochter van Bathuel een sone van Melcha der huysvrouwen van Nachor Abrahams broedere, hebbende een cruycke op haer schoudere,
een ionghe dochter weselijck bouen maten, en{de} een seer schoone maghet, die noch van gheenen man bekent en was, Ende sij was nederwaerts ter fonteynen ghegaen, en{de} hadde haer cruycke gheuult en{de} quam wederomme.
Ende die knecht es haer te ghemoete gheloopen, en{de} heeft gheseyt, Gheeft my een luttelke{n} waters te drincken wt uwer cruycken,
Ende sij heeft gheantwoerdt, Drinct mijn heere, ende haestelijck sette sij die cruycke neder op haren arm, ende gaf hem te drincken,
En{de} als hi ghedroncken hadde, soe seyde sij daer toe, Noch sal ick oec, v kemels te drincken scheppen, tot dat sij alle ghedroncken hebben,
Ende sij heeft haer cruycke wt ghegoten in die drenck backen, ende es weder gheloopen tot den put, om water te scheppen ende als sijt ghescept hadde, soe heeft sij dat alle den kemels ghegheuen.
Ende hy aensach haer aen al stille swijghende, begherende te weten, oft die Heere sijn reyse gheluckich hadde ghemaeckt, oft niet.
Maer nae dat die kemels ghedroncken hadden, soe heeft die man wtghehaelt gulden ooringhen wegende twee siclen, ende soe veel armringhen weghende thien siclen,
ende hy heeft tot haer gheseyt, Wie{n}s dochter sijdi? segghet my, es in ws vaders huys oec plaetse om te herberghen?
Ende sij antwoerde, Ick ben die dochter va{n} Bathuel Nachors sone, den welcken hem ghebaert heeft Melcha,
Ende daer toe heeft sij oeck gheseyt, ende tot onsent es seer veel caefs en{de} hoys, ende ruyme plaetse om te herberghen.
Die man heeft hem nedergheboocht, ende heeft den Heere aenbeden
segghende, Ghebenedijt es die Heere mijns heeren Abrahams, die sijn bermherticheyt ende warachticheyt niet en heeft ontnomen van mijnen heere, ende heeft my doer den rechten wech ghebracht ten huyse van mijns heeren broedere.
Ende aldus es die ionghe dochter gheloopen, ende heuet ghebootschapt in haers moeders huys alle dat sij ghehoort hadde.
Ende Rebecca hadde eenen broeder ghenaemt Laban, die welck es haestelijck wtghegaen tot den man, daer die fonteyn was,
Ende als hi ghesien hadde in sijns susters handen die gulden ooringhen ende armringhen, ende als hy ghehoort hadde alle die woorden die sij vertelde, segghende, Dese dinghen heeft my die mensch gheseyt, soe es hy by den man ghecomen, die daer stont by die kemels, ende by die water fonteyne,
ende hy heeft tot hem gheseyt, Coemt binnen ghy ghebenedijde des Heeren, waerom staet ghy buyten? Ick heb dat huys bereyt, ende die plaetse voer die kemels,
Ende hy heeft hem ter herberghen inne ghebracht, ende die kemels ontladen, ende caef ende hoy ghegheuen, ende water om te wasschen die voeten der kemelen, ende der mans die met hem comen waren,
Ende hem es broot voergheleyt. Maer hy seyde, Ick en sal niet eten, tot dat ick mijn redenen gheseyt hebbe, Ende Laban antwoerde hem, Spreeckt,
Ende hy seyde, Ick ben een knecht van Abraham,
ende die Heere heeft mijnen heere seer ghebenedijt, ende hy es machtich gheworden, ende hy heeft hem ghegheuen schapen, ende ossen, siluer, ende gout, knechten ende dienstvrouwen, kemels ende ezels,
Ende Sara mijns heeren huysvrouwe heeft mijnen heere eenen sone ghebaert in sijn oude daghen, ende hy heeft dien ghegheuen alle dat hy hadde.
Ende mijn heere heeft my besworen segghende, Ghy en sult voer mijnen sone gheen huysvrouwe nemen van die dochteren der Chananeen, in welcker lant ick woone,
maer ghy sult reysen tot mijns vaders huys, ende ghy sult voer mijnen sone een huysvrouwe nemen van mijne{n} maesschap,
maer ick antwoorde mijnen heere, Oft soe waer, dat die vrouwe niet en wilde met my comen?
Die Heere (seyt hy) voer wiens aenschijn dat ick wandele, sal sijnen Enghel met v senden, ende hy sal uwen wech voerspoedich maken, ende ghy sult mijnen sone een wijf nemen van mijnen gheslachte, ende van mijns vaders huys,
Ende als ghy coemt tot mijn naeste vrienden, en sij v gheen en gheuen, soe suldi vrij sijn van mijnder maledictien.
Dus ben ick heden ghecomen tot by die water fonteyne, ende ick heb gheseyt, Heere Godt mijns heeren Abraham, hebdy mijnen wech beschict, dien ick nv wandele,
Siet ick stae by dese water fonteyne, ende die maghet die wtcomen sal om water te scheppen, ende van my hooren sal, Gheeft my een luttelken te drincken wt uwer cruycken,
ende sij my segghen sal, Drinckt ghy, ende ick sal uwen kemelen oeck scheppen, dat es die vrouwe, welcke die Heere bereyt heeft voer mijns heeren sone.
Ende doen ick dit stillijck by my seluen peysde, soe es Rebecca ghesien comende met eender cruycken, die sij droech op haer schoudere, ende sij ghinck nederwaerts ter fonteynen, ende heeft water gheschepen, Ende ick seyde tot haer, Gheeft my een luttelken te drincken,
Ende sij heeft haestelijck haer cruycke afghesedt van haer scoudere, ende heeft tot my gheseyt, Drinckt ghy, ende uwen kemelen sal ick oeck te drincken gheuen, Ick heb ghedroncken, ende sij heeft die kemels ghewatert,
ende ick heb haer gheuraecht ende gheseyt, Wiens dochter sijdi? ende sij heeft gheantwoert, Ick ben Bathuels dochter die een sone es van Nachor, welck hem Melcha ghebaert heeft. Soe heb ick haer ooringhen aenghehanghen, om haer aensicht te vercieren, ende ick heb armringhen aen haer handen ghedaen,
ende ick heb my nedergheboocht, ende den Heere aenbeden, ende ick heb ghebenedijt den Heere mijns Heeren Abrahams Godt, die my doer den rechten wech ghebracht heeft, dat ick soude nemen die dochter van mijns heeren broeder voer sijnen sone.
Daer om eest sake dat ghy met mijne{n} heere bermherticheyt ende warachticheyt doet, soe segghet my maer eest dat v anders belieft, segghet my dat oeck, dat ick mach ghaen wech, ter rechter oft ter slincker sijden.
En{de} Laban ende Bathuel hebben gheantwoert, Dit woert es vanden Heeren comen, daerom soe en moghen wi buyten sijn welbehaghen met v niet spreke{n},
Siet Rebecca es voer v, neemtse en{de} reyst wech, en{de} laetse wesen die huysvrouwe van ws heere{n} sone, ghelijck die Heere ghesproken heeft.
Als die knecht van Abraham dit ghehoort heeft, soe es hy nedergeuallen en{de} heeft den Heere aengebeden,
En{de} hi heeft wtghehaelt silueren en{de} gouden iuweelen, en{de} cleederen, ende heeftse Rebecca ghegeuen voer een ghifte En{de} haren broeders en{de} moeder heeft hy oec ghiften ghegheuen,
Ende eenen maeltijt houdende, en{de} tsamen etende ende drinckende sijn sij daer ghebleuen. Maer die knecht smorghens opstaende heeft geseyt, Gheeft mi oerlof, dat ic mach reysen tot mijne{n} heere,
Ende haer broeders en{de} haer moeder hebben gheantwoerdt, Laet die io{n}ghe dochter emmer thien daghen by ons blijuen, ende dan sal sij wech reysen.
En wilt my (seyt hij) niet houden, want die Heere heeft mijnen wech voerspoedich ghemaeckt, gheeft my oerlof dat ic mach reysen tot mijnen Heere.
En{de} sij hebben gheseyt, laet ons die ionghe dochter roepen, en{de} laet ons haren wille vraghen,
ende als sij gheroepen ende comen was, soe hebben sij gheuraecht, Wildi met desen man gaen? En{de} sij seyde, Ic sal gae{n}.
Dus hebben sij haer laten gaen, en{de} haer voestere, en{de} Abrahams knecht met sijnen ghesellen,
biddende Godt om voerspoet voer haer sustere, en{de} seggende, Ghy sijt ons sustere, wassen moet ghi tot duysentich dusenden, ende v saet moet besitten die poorten van sijnen vianden.
Aldus es Rebecca, met haren dienstmaechde{n} op die kemelen ghegaen, ende es alsoe den man gheuolcht, die seer haestelijck wederom reysde nae sijnen heere.
Op dien tijt soe wandelde Isaac ouer den wech die gaet naden put, diemen noemt des leuenden en{de} sienden, want hy woonde int suyden lant.
Ende hy was wtgheghaen tot den acker om te ouerdencken als den dach byden auont was, ende als hij sijn ooghen ophief, soe heeft hy van verre die kemels sien come{n},
Ende als Rebecca hadde Ysaac ghesien, soe es sij vanden kemel gheghaen,
ende sij seyde totten knecht, wie es die man die daer op dat velt ons te ghemoete coemt? Ende hy heeft haer gheseyt, Dat es mijn Heere. Doen nam sij ter stont haren mantel ende bedecte haer,
maer die knecht vertelde Ysaac sijnen heere al dat hy ghedaen hadde.
Doen bracht Ysaac haer in dat tabernakel van Sara sijnder moeder, en{de} hy nam haer tot eender huysvrouwen, en{de} hy hadde haer soe lief, dat hy daer doer versaechte den rouwe, die hem van sijns moeders doot comen was
MAer Abraham heeft een ander huysvrouwe ghenomen, Cetura ghenaemt,
die welcke hem baerde Zamram, en{de} Iecsan, en{de} Madan, en{de} Madian, ende Iesboc, ende Sue,
Iecsan heeft oeck ghewonnen Saba, ende Dadan, Die kinderen van Dadan waren Assurim, ende Latussim, en{de} Laomim.
Ende voerts van Madian es gheboren Epha, ende Epher, en{de} Henoch, ende Abida, ende Eldaa, alle dese waren kinderen van Cetura.
Ende Abraham heeft Ysaac ghegeuen alle dat hy beseten hadde,
maer den kinderen vanden concubinen, heeft hy ghiften ghegheuen, en{de} hy heeft die ghescheyden van sijnen sone Ysaac, die wijle dat hy noch leefde, ter oostsijden waert.
Ende die daghen van Abrahams leuen, sijn gheweest hondert ende vijfentseuentich iaren,
ende ghebreckelijck werdende hy gestoruen in goeden outheyt, wesende verre voertghegae{n} in ouderdo{m, en}de vol van daghe{n}, en{de} hy es versaemt met sijnen volcke.
En{de} Ysaac en{de} Ismahel sijn sonen hebben hem begrauen, in die dobbel speluncke, die daer gheleghen es inden acker van Ephron Seors des hethiters sone, teghe{n} ouer Mambre,
den welcken hy ghecocht hadde van Hets kinderen, daer is hy begrauen, ende Sara sijn huysvrouwe.
En{de} nae sijn doot soe heeft God Ysaac sijnen sone ghebenedijt, die daer woonde omtrent den put diemen noemt des leuenden ende sienden.
Dit sijn die gheslachten van Ismael Abraha{m}s sone den welcken hem Agar die egiptenersse Sara dienstvrouwe ghebaert heeft,
ende dit sijn die namen van sijnen sonen, elck bi haren namen, ende gheslachten, Dierste geboren van Ismahel was Nabaioth, daer nae Cedar, en{de} Adbeel, ende Mapsam,
Masma oec, en{de} Duma, ende Massa,
Hadad, en{de} Thema, en{de} Ietur, ende Naphis, ende Cedma,
dit sijn die sone{n} van Ismahel, en{de} dit sijn haer namen, in haer casteelen en{de} steden, twelf princen van haren gheslachten,
En{de} die iaren van Ismahels leuen sijn worden hondert ende seuenendertich, ende ghebreckelijck werdende es hy ghestoruen, en{de} versaemt met sijnen volcke,
Ende hy heeft ghewoont van Euila tot Sur, welck daer es teghen ouer Egypten, alsmen coemt int lant van Assirien, voer alle sijn broeders es hy ghestoruen.
Ende dit sijn die gheslachten van Isaac Abraha{m}s sone, Abraham heeft ghewonnen Isaac,
die welcke als hy veertich iaren out was, heeft tot eender huysvrouwen ghenomen Rebecca Bathuels dochter va{n} Syrien tot Mesopotamie{n}, Laba{n}s suster,
En{de} Isaac heeft den Heere gebeden voer sijn huysvrouwe, om dat sij onuruchtbaer was, die welcke hem verhoort heeft, ende heeft Rebecce verleent dat sij ontfinck,
maer die kinderkens worden van deen dander ghestooten in hare{n} buyck, die welcke heeft geseyt, Sto{n}t my dit aldus te geschiede{n}, wat noot waert te ontfanghen? Daerom soe is sij ghegaen om vanden Heere raet te vraghen,
die welc haer heeft gheantwoort en{de} gheseyt, Tweederhande volc sijn in uwen lichaem, ende tweederhande luyden sullen sceyden wt uwen buyck, en{de} dat een volck sal dat ander volck te bouen gaen, en{de} het meeste sal den minsten dienen.
Als nv den tijt des barens come{n} was, siet, soe sijnder tweelinghen in haren lichae{m} beuonden.
Die ierstmael wtcomen es, die was rootuerwich, en{de} al heel ghehaert ghelijc een harich vel, ende hy es genoemt Esau, Terstont daer nae die ander wtcomende, hiel die plante van sijns broeders voet metter hant, ende daerom hiet hy hem Iacob.
Esau was tsestich iare{n} out als hem die kinderkens gheboren worden,
Die welcke (als sij groot ghewassen waren) soe es Esau gheworden een listich iagher en{de} een ackerma{n}, maer Iacob was een slecht man, woonende in die tabernakelen,
Isaac beminde Esau, om dat hy adt va{n} dat wiltbraet sijnder iacht, en{de} Rebecca beminde Iacob.
Ende Iacob heeft ghecoeckt een gherecht, ende Esau es by hem ghecomen al moede wt den velde,
en{de} heeft gheseyt, Gheeft my van deser rooder cokinghen, want ic ben seer vermoeyt, daerom es hy Edom ghenaemt,
ende Iacob heeft tot hem gheseyt, vercoopt my die vordeelen van v ierste gheboorte,
En{de} hy heeft gheantwoort, Siet ick sterue, wat sulle{n} my baten die vordeelen van mijn ierste gheboerte?
Ende Iacob seyde, sweeret my dan, en{de} Esau heuet hem ghesworen, ende hy heeft die vordeelen van sijn ierste gheboerte vercocht,
En{de} aldus nemende broot ende die toespijse van linsen saet ghemaeckt, heeft hy gheten ende ghedroncken, en{de} es wech ghegaen, cleyn achtende dat hy die vordeelen van sijnder ierster gheboerten vercocht hadde.
MAer, doen daer eenen dieren tijt opgestaen was opt lant, nae den onturuchtbaren tijt, die gheweest was in Abrahams tijde, soe es Isaac wech ghereyst tot Abimelech den coninck vanden Palestinen, te Gerara.
En{de} die Heere heeft hem gheopenbaert, en{de} gheseyt, En gaet niet nederwaerts in Egipte{n}, maer rust int lant dat ic v segghe{n} sal,
ende weest daer een vreemdelinc, ende ic sal met v sijn, ende ick sal v ghebenedijden, want v en{de} uwen sade sal ic alle dese lande{n} gheuen, volbrenghende den eedt welck ick ghesworen hebbe Abraham uwen vader,
En{de} ic sal v saet vermenichfuldighen ghelijck die sterren des hemels, ende ic sal uwen nacomelinghen alle dese landen gheuen, en{de} doer v saet sal alle volck des aertrijcs ghebenedijt worden,
om dat Abraham mijnen woerden is ghehoorsaem gheweest, en{de} heeft bewaert mijn gheboden, en{de} mijn beuelen, ende heeft onderhouden mijn godsdienstighe insettinghe{n}, ende mijn wetten.
Dus es Ysaac bleue{n} tot Geraris,
ende doen hem die ma{n}s van dier plaetsen vraechde{n} van sijnder huysvrouwen, soe antwoerde hy, Het is mijn suster, wa{n}t hy vreesde hemlieden te kennen te gheuen, dat sijn huysvrouwe was, meynende dat sij he{m} by auontuere{n} mochten dooden, om haer schoonheyt wille.
Alst nv langhe leden was, ende hy daer woonde, soe heeft Abimelech die coninck vanden palestijnen, doer een vinster siende, ghemerct, dat hy boerde met Rebecca sijnder huysvrouwen,
en{de} heeft hem gheroepen en{de} geseyt, Tes claer dat dit v huysvrouwe es, waerom hebdi gheloghen segghende, dat v suster es? En{de} hy heeft gheantwoert, ic vreesde dat ic soude sterue{n} om haren willen.
Ende Abimelech heeft geseyt, waerom hebdi ons bedroghe{n}? want daer hadde yemant vanden volcke he{m} moghen met v huysvrouwe versame{n,} en{de} alsoe soudi op ons een groote sonde gebracht hebben. En{de} hy heeft alle den volcke gheboden, segghende,
Soe wie die huysvrouwe van desen man aentast die sal die doot steruen.
Ende Isaac heeft in dat lant gesaeyt, en{de} hy heeft op dat iaer gheuonden honderfout, ende die Heere heeft hem ghebenedijt,
En{de} die man es rijck gheworden, ende hy es voertghegaen toenemende, en{de} wassende, tot dat hy seer groot gheworden es.
Ende hy hadde groot goet van schapen, en{de} groot vee, en{de} veel huysghesins, waerom dat die palestijnen hem benijt hebben,
en{de} hebben op dien tijt ghestopt alle die putten die welcke sijns vaders Abrahams dienaers ghegrauen hadden, vullende die met aerden,
Alsoe dat Abimelech seluer oeck seyde tot Isaac, Trect wech van ons, want ghy sijt seer veel machtigher gheworden dan wij sijn.
Ende hy es wech ghegaen om te comen aen die beke van Gerare en{de} aldaer te woonen,
en{de} hy heeft wederomme ander putten gegrauen, die welcke Abraham sijns vaders dienaers ghegraue{n} hadden, en{de} die welcke nae sijn doot die philistine{n} wijlen gestopt hadden, ende hy noemde die metten seluen namen, soe sijn vader die te voren ghenoemt hadde.
Ende sij groeuen omtrent der beken en{de} sij vonden leuende water.
Maer daer was oec eenen twist der herders van Gerare, teghen die herders van Isaac, wa{n}t sij seyden, Dat water es onse, waerom soe heeft Isaac den naem vanden put ghenoemt, bedeckt bedroch om tghene dat daer gheschiet was.
En{de} sij hebben noch eenen anderen ghegrauen, en{de} daerom hebben sij oec ghekeuen, ende hy heeft dien ghenoemt, viantschappen.
Ende hy es van daer ghereyst, en{de} heeft eenen anderen punt ghegrauen, daer sij niet om ghekeue{n} en hebben, en{de} hy noemde dien, Breetheyt, segghende, Nv heeft ons die Heere verbreyt, ende heeft ons doen wassen op die aerde,
Maer Isaac es van dier plaetsen opwaerts ghetrocken nae Bersabee,
daer hem die Heere op dien nacht openbaerde, segghende, Ic ben Abrahams ws vaders Godt, en wilt niet vreesen, want ic ben met v, ende ic sal v ghebenedijden, en{de} ick sal v saet vermenichfuldighen om Abraham mijne{n} dienaer.
Aldus soe heeft hy daer eenen outaer ghetimmert, en{de} aenroepende den naem des Heere{n}, soe heeft hy sijn tabernakel daer wt ghespraeyt ende ghestelt, en{de} hy heeft sijnen knechten beuolen dat sij eenen put grauen souden.
Ende als Abimelech en{de} Ochozat sijn vrint, ende Phicol sijn capiteyn vanden orloochs volc van Geraris tot dier plaetsen gecome{n} ware{n},
soe heeft Isaac tot hemlieden gheseyt, waertoe coemdi tot my eene{n} mensch die ghy hatet, en{de} van v verdreuen hebt?
Die welcke hebben gheantwoert, Wij hebben ghesien dat die Heere met v es, ende daeromme hebben wij gheseyt, Laet daer eenen eedt wesen tusschen ons, en{de} laet ons een verbont maken,
op dat ghy ons gheen quaet en doet ghelijck wij oec niet vanden uwen en hebben aenghetast, noch wij en hebben niet gedaen dat v hinderen mocht, maer wij hebben v met vrede laten gaen vermeerdert doer die benedictie des Heeren.
Dus heeft hy hen eenen maeltijt ghedaen, ende nae dat sij gheten en{de} gedroncken hadden,
smorghe{n}s vroech op staende, hebben sij malcanderen eedt ghedaen, en{de} Isaac heeftse vredelijck laten gaen tot haerlieder stede.
Maer siet, op die seluen dach sijn Isaacs knechten ghecomen, en{de} hebben he{m} ghebootschapt vanden put die sij ghegrauen hadden, seggende, Wij hebben water vonden,
waer af dat hy dien put heeft ghenoemt, oueruloedicheyt, en{de} die stadt is ghenoemt Bersabee, tot op desen dach toe.
Maer Esau veertich iaren out sijnde, heeft twee huysvrouwen ghenomen, Iudith Beeri des Hethiters dochter, en{de} Basemath Elons dochter, van der seluer steden,
die alle beyde hadde{n} vertornt den moet van Isaac ende Rebecca.
ISaac die es oudt gheworden, ende sijn ooghen sijn verduystert, ende hy en conste niet ghesien, Ende hi heeft Esau sijne{n} grootsten sone gheroepen ende tot hem gheseyt. Mijn sone? Die welcke antwoorde, Ick ben hier,
Doen seyde hem sijn vader. Ghi siet wel dat ick oudt ben gheworden, ende dat ick mijnen sterfdach niet en weet,
Dus neemt v wapene{n}, uwen pijlkoker en{de} boghe, en{de} gaet wtwaerts, en{de} als ghy met iaghe{n} yet geuanghe{n} sult hebben,
soe maect daer een spijse af ghelijck ghy weet dat ic beghere, ende brenghet my dat ickt eten mach, en{de} dat mijn ziele v ghebenedijde eer ic sterue.
Als Rebecca dit ghehoort hadde, ende dat hy te velde was wech gheghaen, om sijns vaders ghebot te volbringhe{n},
soe heeft sij geseyt tot Iacob hare{n} sone, Ick heb uwen vader hooren spreken me Esau uwen broedere, ende segghende tot hem.
Haelt my van uwen beiaechden wiltbraet, ende maect daer spijse af dat ick die mach eten, ende v ghebenedijden voer de{n} Heere eer ic sterue.
Nv dan mijn sone volcht mijnen raet,
en{de} gaende tot dat cudde, haelt my twee die beste bocxkens, dat ik daer af uwen vader mach spijse maken die hy gheerne etet,
Die welcke (na dat ghi dit sult tot he{m} inghebrocht hebbe{n}, en hy daer af sal gegheten hebben) v ghebenedije eer hy sterue{n} sal.
Die welcke tot haer antwoorde, Ghi weet wel dat Esau mijn broeder een rouharich mensch is ende ic sachte,
dus eest dat mijn vader my aentast, en{de} dat gheuoelt, ic vreese dat hy meynen mocht dat ick hem wilde bespotten, en{de} dat hy dan ouer my een vermalendidinghe bringhe voer een ghebenedidinghe.
Tot den welcke{n} die moeder, Laet dese maledictie op my comen (seyt sij) mijn sone, alleen hoort doch mijn stemme, en{de} gaet, haelt tghene dat ic v gheseyt hebbe
Hy es wech ghegaen ende heuet ghebracht, en{de} sijnder moeder ghegheuen. En{de} sij heeft die spijse bereyt ghelijck sij wel wiste dat sijn vader wildt,
Ende sij heeft hem ghecleet, met die seer goede cleederen van Esau die sij thuys by haer hadde,
ende die vellekens vanden bocxkens heeft sij om sijn handen ghedaen, en{de} het bloot van sijnen halse bedect.
En{de} sij gaf hem die spijse, en{de} die brooden die sij ghebacken hadde, heeft sij hem ghegheuen.
En{de} als hy die binnen brocht hadde, soe seyde hy, Mijn vader? En{de} hy antwoerde, Ic hoore, Wie sijdi mijn sone?
En{de} Iacob seyde, Ic ben v ierste gheboren sone Esau, ic heb ghedaen alsoe ghy my beuolen hebt, staet op, sidt ende etet van mijnder iacht, op dat v ziele my mach ghebenedijden.
En{de} Isaac heeft weder geseyt tot sijne{n} sone, Hoe hebdi dat soe haest connen vinde{n}, mijn sone? En{de} hi heeft gheantwoert, Het is den wille Godts gheweest, dat my haest ontmoeten soude dat ic begheerde.
En{de} Isaac heeft gheseyt, coemt tot hier dat ick v mach tasten mijn sone, en{de} dat ic proeuen mach oft ghy oeck mijn soon Esau sijt, oft niet.
Ende hy es tot by sijnen vader ghegae{n}, en{de} als hem Isaac ghetast hadde, soe seyde hy, Die stemme es warachtelijck Iacobs stemme, maer die handen sijn Esaus handen,
En{de} hi en heeft hem niet ghekent, om dat die haerachtighe handen wtgauen die ghelijckenissen van den grootsten sone. Ende hy heeft hem ghebenedijt
ende geseyt, Sijdi mijn sone Esau? En{de} hij heeft gheantwoert, Ic bent,
Ende hy seyde, Brengt my die spijse van uwer iacht mijn sone, op dat v mijn ziele mach ghebenedijden. En{de} als hem die spijse bracht was, ende hy die ghete{n} hadde, soe gaf hy hem oeck wijn, ende als hi dien ghedroncken hadde,
soe heeft hy tot hem gheseyt, Coemt by my ende cust my, mijn sone,
Hy es by hem come{n}, en{de} heeft hem ghecust, Ende terstont als hy ghevuelde den goeden rueck van sijnen cleederen, heeft hy hem ghebenedidende gheseyt, Siet den rueck van mijne{n} sone, es ghelijck den rueck van eenen vollen acker, den welcken Godt ghebenedijt heeft,
Godt gheue v vande{n} dauwe des hemels, ende van die vetticheyt der eerde{n},oueruloedicheyt van coren, ende wijn, en{de} olie,
En{de} v sullen die luyden dienen, en{de} die gheslachte{n} aenbeden, Weest een Heere ouer uwe broeders, en{de} ws moeders kinderen sullen hem voer v buyghen, Vermalendijt moet hi sijn, die v vermalendijt, en{de} die v benedijt, die moet met benedictie{n} veruult worden.
Nauwelijcs hadde Isaac sijn woerden voleyndt, ende doen Iacob wtghegaen was, soe es Esau ghecomen,
ende hy bracht sijnen vader binnen die ghecoecte spijsen van sijnder iacht, segghende, Staet op mijn vader, en{de} etet van ws soens wiltbraet, op dat v ziele my ghebenedijde,
En{de} Isaac heeft tot hem gheseyt, Maer wie sijdi? Ende hy heeft gheantwoert, Ick ben v ierste gheboren sone Esau,
Isaac die verscricte hem met grooter veruaerten, en{de} meer da{n} men gheloouen mach verwonderende, heeft hy gheseyt, Wie es da{n} die ghene die my nv corts gebrocht heeft gheuanghen wiltbraet, en{de} ic heb daer af van als gheten, eer dat ghy quaemt? En{de} ick heb hem ghebenedijt, en{de} hy sal ghebenedijt zijn.
Als Esau sijns vaders woorden ghehoort hadde, soe heeft hy met een groot ghecrijsch vreeselijc gheroepen, ende seer verslaghen wesende, heeft hy gheseyt, Ghebenedijt my oec mijn vader,
En{de} hy heeft gheseyt, V broeder es met liste ghecomen, ende hy heeft v benedictie genomen,
Ende Esau seyde daerna, Te rechte es sijnen naem Iacob ghenoemt, wa{n}t siet, hy heeft my nv vertreden die tweede reyse, mijn vordeelen van mijn ierste gheboerte, heeft hy my te voren ontdraghe{n}, ende nv ten tweede{n}, heeft hy mijn benedictie ontnomen. Ende hy heeft wederom tot sijnen vader gheseyt, En hebdi voer my oec niet een benedictie behouden?
Ende Isaac heeft gheantwoert, Ick heb hem ghestelt een heere ouer v, ende alle sijn broeders heb ic onder sijn bedwanc ten dienste ghestelt, met coren en{de} wijn heb ic he{m} gheuesticht, ende wat mach ick v na desen meer doen mijn sone?
Ende Esau seyde tot hem, En hebdi dan maer een benedictie vader? ick bidde v wilt my oeck benedijden, En{de} doen hy met een groot iammer weende,
soe es Isaac beweecht gheweest, ende heeft geseyt tot hem, In die vetticheyt der eerden, en{de} in den dauwe des hemels van bouen, sij v benedictie,
Ghi sult metten sweerde leuen, ende uwen broeder dienen, ende den tijt sal comen dat ghy sijn iock sult ontbinden, ende van uwen halse schudden.
Daerom haette altijts Esau Iacob, om der benedictien wille daer hem sijn vader mede ghebenedijt hadde, en{de} hi heeft geseyt in sijn herte, Die daghe{n} va{n} mijns vaders rouwe sullen come{n}, en{de} ic sal iacob mijnen broeder dootslaen.
Ende dese dinghen sijn Rebecca gheboodtscapt, ende sij heeft ghesonden ende doen roepen haren sone Iacob, ende heeft tot hem gheseyt, Siet v broeder Esau dreycht v doot te slae{n}
Daerom mijn sone hoort nv mijn ste{m}me, en{de} staet op, ende vliet tot Laban mijnen broeder te Haran,
ende ghy sult by he{m} woonen een luttel daghen, tot dat die hittighe gramschap ws broeders gheswicht sij,
ende dat sijnen toren ophoude, ende dat hy verghete alle tghene dat ghy tseghen hem ghedaen hebt, daer nae sal ic senden ende v van daer doen hale{n}, waerom sal ick van beyde mijn sonen berooft worden op eenen dach?
Ende Rebecca heeft gheseyt tot Isaac, Mijn leuen verdriet my om die dochteren van Heth, eest dat Iacob een huysvrouwe neemt van den gheslachte deses lants, soe en begheer ic niet te leuen.
HIerom heeft Isaac sijnen sone Iacob gheroepen en{de} hem ghebenedijt, ende hem beuolen segghende, En wilt gheen huysvrouwe nemen vanden gheslachte van Chanaan,
maer gaet en{de} reyst tot Mesopotamien in dlant van Syrien ten huyse va{n} Bathuel ws moeders vadere, ende neemt voer v daer een huysvrouwe van Laban ws ooms dochteren,
En{de} die almachtighe Godt wil v ghebenedijden, en{de} doen v wassen en{de} vermenichfuldighe v, op dat ghy moecht wesen tot veel scharen van veel volcks,
En{de} hy gheue v die benedictie van Abraham ende uwen sade na v, op dat ghy moecht besitte{n} dat lant van uwer pelgrimagien, dwelc hy uwen grootvader beloeft heeft.
En{de} als hem Isaac hadde laten gaen, soe es hy ghereyst ende ghecomen tot Mesopotamien in Syrien, tot Laban Bathuels sone van Syrien, den broeder van Rebecca sijnder moeder.
Maer Esau siende dat sijn vader hadde Iacob ghebenedijt, ende hadde hem ghesonden tot Mesopotamien in Syrien, dat hi van daer een huysvrouwe nemen soude, en{de} dat hy hem nae die benedictie beuole{n} hadde, seggende, En neemt gheen huysvrouwe van die dochteren van Chanaan,
ende dat Iacob sijnen ouders onderdanich wesende ghegaen was nae Syrien,
ende beuindende dat sijn vader niet gheerne en sach die dochteren van Chanaan,
soe es hy ghegaen tot Ismahel, ende hy heeft tot eender huysvrouwen ghenomen (sonder die hy noch te voren hadde) Maheleth die dochter van Ismahel Abrahams sone, die suster van Nabaioth.
Aldus dan Iacob wtghegaen sijnde van Bersabee, es ghereyst nae Haran,
en{de} als hy op een plaetse comen was daer hy rusten wilde, nae der sonnen onderganc, soe heeft hy ghenomen van den steenen die daer laghen, en dien onder sijn hooft geleyt, ende op die selue plaetse geslapen,
En{de} in sijnen droom heeft hy een leere ghesien opder eerden staende, die mette{n} opperste{n} eynde den hemel raecte, ende die enghelen Godts clommen daer lancs opwaerts ende nederwaerts,
ende den Heere rustende op die leere, segghende tot hem, Ic ben die Heere Abraham ws vaders Godt ende Isaacs Godt. Dit lant daer ghy op slaept sal ic v gheuen, ende uwen sade,
En{de} v saet sal sijn als dat stubbe der aerden, ghy sult verbreyt worden, Oostwaert, ende Westwaert, Noordtwaert, ende Suydtwaert, ende in v en{de} v saet sullen alle die gheslachten der eerden ghebenedijt worden,
En{de} ick sal v behoeder wesen, werwaert ghi henen gaet ende sal v wederbrenghen int dit lant, en{de} ic en sal v niet verlaten tot dat ick volbracht hebbe dat ic gheseyt hebbe.
Ende als Iacob wten slape ontspronghen was, soe seyde hy, Voerwaer die Heere es op dese plaetse, ende ic en wist dat niet,
Ende beureest wesende heeft hy gheseyt, Hoe veruaerlijck es dese plaetse, ten es hier anders niet dan thuys Godts, en{de} een poorte des hemels. §
Hierom Iacob vroech opstaende heeft den steen ghenomen den welcken hi onder sijn hooft gheleyt hadde, en{de} recht op ghestelt tot eenen titele, ghietende olie daer op,
En{de} hi noemde die stadt Bethel, die te voren Luza ghenae{m}t was.
Ende hy heeft den Heere oeck een ghelofte ghelooft segghe{n}de, Eest dat die Heere met my sij, ende my bewaert op de{n} wech dien ic wa{n}dele, en{de} my broot geuet om teten, en{de} cleederen om aen te doen,
en{de} dat ick voerspoedelijc weder tot mijns vaders huys come, soe sal die Heere my tot eenen Godt sijn,
ende desen steen die ick opghericht hebbe tot een ghedenckenisse, sal ghenoemt worden het huys Godts, En{de} ic sal v thiende offere{n} van alle dat ghy my geue{n} sult.
ALdus reysende es Iacob ghecomen int oosten lant,
en{de} hy heeft opt velt eenen put ghesien en{de} drij cudden schapen daer by ligghende, want wt dien put worde den vee te drincken ghegheuen, ende den mont vanden put was met eenen grooten steen ghesloten,
Ende het was die maniere datmen dien steen afwentelde als alle die schape{n} vergadert waren, en als die cudden versaet waren, soe leyden sij den steen weder op den mont vanden put,
Ende hy seyde tot die herders, Broeders van waer sijdi? En{de} sij hebben geantwoert, Van Haran,
En{de} hy heeft hen gheuraecht seggende, En kendi Laban niet Nachors sone? Ende sij hebbe{n} gheseyt, wij kennen hem,
Es hy oec ghesont (seyt hy)? Sij seyde{n}, hy es welvarende, ende siet Rachel sijn dochter coemt met haren cudde.
Ende Iacob heeft geseyt, Het es noch langhe dach, en{de} ten es noch gheen tijt om die cudden ter coyen te drijuen, gheeft die schapen ierst te drincken, ende leytse alsoe weder ter weyden.
Die welcke hebben gheantwoerdt, Wij en moghen tot dat alle dat vee verghadert es, ende dat wij dan den steen vande{n} mont des puts aflegghe{n}, om die cudden te drincken te gheuen.
Ende siet die wijle dat sij noch spraken, soe quam Rachel met haers vaders schapen, want sij hoedde een cudde.
En{de} als Iacob haer ghesien hadde, ende wiste dat sijns ooms dochter was, ende dat dit ware{n} Labans sijns ooms schapen, soe heeft hi den steen afghedaen, daer den put mede beslote{n} was,
Ende als hy dat cudde hadde te drincken ghegheuen, soe heeft hy haer ghecust, ende heeft met luyder stemmen gheweent,
En{de} hy heeft haer te kennen ghegeuen dat hy haers vaders broeder was, en{de} een sone van Rebecca, ende sij heeft dat haestelijck haeren vader te kennen ghegheuen,
Die welcke ghehoort hebbende dat Iacob sijns susters sone comen was, soe es hy hem te ghemoete gheloopen, en{de} heeft hem omuanghen, en{de} ghecust, ende gheleyt in sijn huys, En{de} als hy ghehoort hadde die saken van sijnder reysen,
soe heeft hi gheantwoert, Ghij sijt mijn ghebeente ende mijn vleesch. Ende als die daghe{n} van eender maent ouer waren,
soe heeft hy tot hem gheseyt, Suldi my voer niet dienen om dat ghij mijn broeder sijt? Segt, wat loon dat ghy hebben sult,
Ende hy hadde twee dochtere{n},die meeste was ghenaemt Lia, maer die ioncste hiet Rachel,
maer Lia hadde leepe ooghen, Rachel die was schoon van aensicht en{de} fraey van ghedaente,
die welcke Iacob liefhebbende heeft gheseyt, Ic sal v seuen iaeren dienen om Rachel v ioncste dochter.
Ende Laban antwoerde, Tes beter dat ic v die gheue,dan eenen anderen man, blijft by my.
Dus heeft Iacob om Rachel ghedient seuen iaren, ende het dochte{n} hem luttel daghen te sijne, ouermidts die grootheyt der liefden.
Ende hy heeft tot Laban gheseyt, Gheeft mi mijn huysvrouwe, want den tijt es nv volbrocht dat ic met haer versame{n} soude,
Die welcke veel scharen van vrinden ter maeltijt gheroepen hebbende, heeft die bruyloft ghemaect.
Ende tsauonts heeft hy Liam sijn dochter by hem binnenbracht,
gheuende sijnder dochter een dienstvrouwe Zelpha ghenaemt. Ende doen Iacob nae der ghewoenten met haer versaemt es gheweest, heeft hy des morghe{n}s vroech ghesien Lia{m},
En{de} hy heeft tot sijne{n} swegher gheseyt, Wats dit dat ghy hebt willen doen? En heb ic v niet om Rachel ghedient? waerom hebdi my bedroghe{n?}
Laban heeft gheantwoert, Ten es in onse plaetse gheen ghewoonte, dat wij die ioncste vore ten houwelijcke geuen,
Volbrengt die weke der daghen van desen houwelijck, en{de} ick sal v dese oeck gheuen, voer twerck dat ghy my noch seuen ander iaren dienen sult.
Ende hy was daermede te vrede{n}, Ende als die weke voerleden was, soe heeft hy Rachel tot eender huysvrouwen genomen,
der welcker haer vader hadde ghegeuen een dienstvrouwe Bala ghenaemt.
Als hi dan ten lesten vercreghe{n} hadde die begheerde bruloft, soe heeft hy die liefde der lester voergheset der liefden van die ierste, dienende by hem noch ander seuen iare{n.}
Maer die Heere siende dat hy Liam verachte, soe heeft hy haer lichaem ontsloten, haer suster blijuende onuruchtbaer,
die welcke heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone en{de} heeft hem ghenoe{m}t Ruben, segghende, Die Heere heeft mijn verworpenheyt aensien, nv sal mijn man my lief hebbe{n.}
Ende sij heeft wederom ontfanghen, ende ghebaert eenen sone, en{de} sy seyde, om dat die Heere ghehoort heeft dat ick versmaet worde, soe heeft hy my desen oeck ghegheuen, ende sij heeft hem ghenoemt Simeon.
Ende sij heeft ten derden male ontfanghe{n},en{de} eenen anderen sone ghebaert, ende gheseyt, Nv sal hem mijn man oec met my versamen, om dat ic hem drie sonen ghebaert hebbe, ende daerom heeft sy sijnen naem ghenoemt Leui.
Ten vierden heeft sij ontfanghen ende eene{n} sone ghebaert, ende gheseyt, Nv sal ic den Heere louen, ende daerom noemde sij hem Iudas, ende si hiel op van baren.
MAer Rachel sie{n}de dat si onuruchtbaer was, heeft haer suster benijdt, ende heeft tot haren man gheseyt, Gheeft my kinderen, oft anders sal ic sterue{n},
En{de} Iacob op haer gram wesende, heeft gheantwoert, Ben ic v in Godts stede, die v benomen heeft die vrucht ws lichaems?
Ende sij heeft gheseyt, Ick heb een dienstvrouwe, Bala, versaemt v met haer, op dat sij mach op mijnen schoodt baren, ende ick van haer kinderen hebben,
ende sij gaf hem Balam ten houwelijck,
Ende als die man met haer versaemt es, soe heeft sij ontfanghen ende ghebaert eenen sone,
ende Rachel heeft gheseyt, die Heere heeft my recht ghedaen, en{de} mijn stemme verhoort, gheuende my eenen sone, ende daerom heeft sij hem ghenoemt Dan,
En{de} Bala wederomme ontfanghende heeft noch eenen sone ghebaert,
waerom dat Rachel heeft gheseyt, Die Heere heeft my ghelijck ghemaect mijnder suster, ende ic ben vroem gheworden, ende sij heeft hem ghenoemt Nephthali.
Ende Lia gheuoelende dat sij niet meer en baerde, heeft Selpham haer dienstvrouwe haren man ghegheuen,
en{de} als die ontfanghen hadde, en{de} eenen sone baerde,
soe heeft Lia gheseyt, Gheluckichlijck, ende daerom gaf sij hem den naem, Gad,
Ende Selpha heeft noch eenen sone ghebaert,
En{de} Lia heeft gheseyt, Dats voer mijn salicheyt, want nv sullen die vrouwen my salich heete{n},endedaerom heeft sij hem Aser ghenoemt.
Ende als Ruben wtghegaen was te velde, ten tijde van der terwen oost, soe heeft hy vruchten van Mandragora vonden, die welcke hi Lia sijnder moeder heeft gebracht, Ende Rachel seyde, Gheeft my een deel van ws soons Mandragoren,
Ende sij antwoerde, Du{n}cket v een cleyn dinc, dat ghy my mijnen man ontnomen hebt, tensij dat ghi my oeck ontnee{m}t mijns soons Mandragoren? En{de} Rachel seyde, Laet hem desen nacht bi v slape{n} voer ws soons Mandragoren.
Ende doen Iacob des auo{n}ts wten velde qua{m}, soe es Lia hem te ghemoete ghegaen, en{de} heeft hem gheseyt, Ghy sult v met my versamen, want ick heb v met eenen loon ghehuert, om mijns soons Mandragoren. Ende hy heeft dien nacht by haer gheslapen,
En{de} Godt heeft haer ghebedt verhoort, ende sij heeft ontfanghe{n},ende ghebaert den vijfsten sone,
ende sij seyde, Godt heeft my gheloont om dat ick mijn dienstwijf mijnen man ghegheuen hebbe, ende sij heeft hem ghenoemt Issachar,
Ende Lia wederomme ontfanghende, heeft den sesten sone ghebaert
ende sij seyde, God heeft my begaeft met een goede ghifte, dus sal dese reyse mijn man oeck met my wesen, om dat ick hem ses sonen heb voertghebracht, ende daerom heeft sy hem ghenoemt Zabulon,
En{de} nae dien soe baerde sij een dochter ghenaemt Dina.
Ende die Heere denckende op Rachel heeft haer verhoort, ende haer lichaem ontsloten,
ende sij heeft ontfanghen en{de} ghebaert eene{n} sone segghende, God heeft nu mijn verwijt wech ghenomen,
ende si heeft hem ghenaemt Ioseph, segghende, God gheue my hier toe noch eenen anderen sone.
Maer als Ioseph gheboren was, soe heeft Iacob gheseyt tot sijnen swegher, Gheeft my orlof dat ick mach wederom gae{n} nae mijns vaders lant, ende nae mijn eertrijcke,
Gheeft my mijn huysvrouwen ende mijn kinderen, daerom ick v ghedient hebbe, dat ick wech gae, want ghy weet den dienst daer mede ic v ghedient hebbe.
Ende Laban heeft tot hem gheseyt Laet my gratie vinden voer v aensicht, Ic heb by experientie beuonden dat my Godt ghebenedijt heeft doer v,
Stelt uwen loon die ick v gheue.
Ende hy heeft gheantwoert, Ghy weet wel hoe dat ick v ghedie{n}t hebbe, en{de} hoe groot dat v goet gheweest es in mijn handen,
Ghy hadt luttel eer ic by v qua{m},en{de} nv sijdi rijck gheworden, en{de} die Heere heeft v ghebenedijt te mijnder incoemsten, daer om eest recht dat ic oec eens mijn huys besorghe.
En{de} Laban seyde, Wat sal ick v gheuen? Ende hy seyde, Ick en begheer niet, maer eest dat ghy doen wilt dat ick begheere, soe sal ic weder v vee voeden ende hoeden.
Gaet allen v cudden omme, ende scheyt wt, alle die bonte scapen, ende welcker vlies van menigherley verwen es, ende alle datter rootachtich ende beplact ende van versceyder verwen es, soe wel onder die scapen als onder die gheyten, dat sal mijnen loon wesen,
Ende morghen sal mijn rechtuerdicheyt my antwoerden, als den behaechden tijt comen sal voer v, en{de} alle datter niet menigherley en is, ende beplact en{de} rootachtich, soe wel onder die schapen als onder die gheyten, daer af suldi my van dieften straffen.
Ende Laban heeft gheseyt, Ick neemt in dancke dat ghy begheert.
En{de} hy heeft op dien dach wtghescheyden die bonte en{de} beplecte gheyten en{de} schapen, bocken, ende ramme{n},maer alle die cudden van eender verwen, te weten van witte oft swerte vellen, gaf hy in sijnder kinderen hant,
Ende hy stelde een ruymte van drij dachreysen tussche{n} hem, ende sijnen behouden sone die sijn ander cudden weydde.
Doen heeft Iacob ghenomen roeykens van populier boomen, en{de} van amandel boomen, ende van platanus boomen, ende sceldese eensdeels, ende als die scorssen afghetrocken waren, sachmen in die gheschelde roeden witticheyt, maer daer sij gheheel waren, daer bleuen sij groen, ende aldus es die verwe verscheyden gheworden,
En{de} hy leyde die roeden in die waterbacke{n},daer het water inne gegote{n} worde, dat die cudden souden dese roeden voer ooghen hebben als sij quamen drencken, en{de} int aensien van dien ontfanghen.
Ende het es gheschiet, dat die schapen hebben aensien dese roeden in die hitte des bespringhens, en{de} hebben voertbrocht bonte, van verscheyden verwen, ende van beplacte vellen.
Ende Iacob scheyde die cudde{n}, en{de} hi leyde die roede{n} in die waterbacken voer die ooghen vande{n} rammen, en{de} alle dat heel wit ende swert was dat behoerde Laban toe, en{de} dandere behoerde Iacob toe, in versceyden cudden van malcanderen.
Hier omme wanneer dat inden vorsten tijde die schapen bespronghen worden, soe leyde Iacob die roeden in die waterbacke{n}, voer der rammen en{de} der oyen ooghen, dat sij ontfanghen souden int aensien van dien.
Maer alst den spaden loop was, en{de} den lesten ontfanck, dan en leyde hy die roeden niet, Ende het es gheschiet aldus dat die spadelinghen worden Labans, en{de} die vroechtijdighe worden Iacobs,
Ende die mensch es bouen maten seer rijck gheworde{n}, en{de} hy hadde veel cudden veets, veel dienstvrouwen ende dienaers, kemels ende ezels.
MAer als Iacob gehoort heeft die woorden van Labans kinderen, die seyden, Iacob heeft ghenomen alle dat onsen vader toebehoorde, ende van sijnen goede es hy rijck en{de} heerlijck gheworden,
Oec soe heeft hy ghemerct het aensicht van Laban dat tot hem niet en was, als ghisteren en{de} eerghisteren,
ende aldermeest, want hem die Heere seyde, Keert wederom in uwer vaderen lant ende tot uwen gheslachte, ende ick sal met v wesen.
Dus heeft hy ghesonden, ende doen roepen Rachel ende Lia opt velt daer hy die cudden weydde,
en{de} hy heeft tot hen gheseyt, Ick sien ws vaders aensicht, dat niet en es te mijwaerts alst ghistere{n} en{de} eerghistere{n},maer mijns vaders Godt heeft met my geweest
Ende ghy weet wel dat ick na alle mijn vermoghen uwen vader gedient hebbe.
Ende oock soe heeft v vader my bedroghen, en{de} hi heuet mijnen loon seue{n} reysen verandert, ende nochtans en heeft hem God niet toeghelate{n} dat hy my schaden soude,
Soe wanneer hy seyde, dat vee van verscheyde{n} verwe sal uwe{n} loon wesen, soe brachten alle die scapen bonte ende beplacte ionghen. Ende als hy contrarie seyde, ghy sult alle die witte voer uwen loon nemen, soe brachten alle die cudden witte ionghen voerts,
En{de} God heeft ws vaders goet ghenomen, en{de} mi dat ghegheuen,
Want nae dat den tijt comen was, dat die schapen ontfanghen souden, soe hief ick mijn ooghen op en{de} ic heb in eenen droo{m} ghesien, die mannekens climmende op die wijfkens menigherley, beplecte, ende van verscheyden verwen.
Ende die Enghel Godts heeft inden droom tot my gheseyt, Iacob? Ende ick antwoerde, Ick ben hier,
En{de} hy heeft gheseyt, Heft op v ooghen en{de} siet alle die mannekens climmende op die wijfkens menigherley van verwe, beplecte, en{de} besprenckelde, Want ic heb gesien alle dat v Laban ghedaen heeft,
Ic ben die God van Bethel, daer ghy den steen ghesalft hebt, ende mi een gelofte ghelooft, Daerom nv staet op, en{de} ghaet wt desen lande, wederkerende tot het lant daer ghy gheboren sijt.
En{de} Rachel en{de} Lia hebbe{n} gheantwoert, Hebben wij oec iet meer int goet en{de} in die erffelicheyt va{n} ons vaders huys?
En heeft hy ons niet ghelijck vreemde gheacht, en{de} ons vercocht, ende onsen prijs verteert?
Maer Godt heeft ons vaders rijcdommen ghenomen, ende die ons ende onsen kinderen ghegheuen, daerom doet al dat v Godt gheboden heeft.
Hier omme es Iacob opghestaen, en{de} als hy sijn kinderen en{de} huysvrouwen hadde op kemels ghesedt soe es hy wech ghereyst,
ende hy nam alle sijn hauelijck goet, en{de} sijn vee, en{de} al dat hy te Mesopotamien vercreghen hadde, reysende nae Isaac sijnen vader int lant van Chanaan.
Op dien tijt was Laban ghegaen om sijn schapen te scheren, ende Rachel heeft haers vaders afgoden ghestolen.
Ende Iacob en heuet sijnen swegher niet willen te kennen gheuen dat hy wech vloodt,
En{de} als hy wech ghereyst was, soe wel hi, als alle dat hem nae recht toebehoirde, ende hi ouer den vloet was gaende teghen den berch Galaad,
soe eest Laban op den derden dach ghebootschapt, dat Iacob vloodt,
Die welcke heeft sijn broeders met hem ghenomen, ende hem veruolcht seuen daghen lanck, ende heeft hem achterhaelt opt gheberchte van Galaad,
Ende hy sach in sijnen droom den Heere tot he{m} segghende, Wacht v dat ghy niet scerpelijck teghen Iacob en spreect.
En{de} Iacob hadde op dien tijt sijn tabernakel wtghespannen opden berch, ende als hi hem achterhaelt hadde met sijnen broeders, soe heeft hy op den seluen berch Galaad oeck sijn tente ghesticht,
Ende tot Iacob gheseyt, Waer om hebdi aldus ghedaen, dat ghy sonder mijnen weten hebt mijn dochters wech ghedreuen, recht oft sij metten sweerde gheuanghen waren?
Waer om hebdi willen vlieden sonder mijnen wete{n}, ende waer om en hebdijs my niet wille{n} segghen, dat ick v hadde moghen wtgheleyde doen, met blijscappen met sanghe, met bommen en{de} herpen?
Ende ghy en hebt niet toeghelaten dat ic mijn sonen ende mijn dochteren hadde moghen cussen, ghy hebt dwaesselijc ghedaen,
en{de} voerwaer nv es mijn hant wel machtich v met quaet weder te loonen, maer ws vaders Godt heeft my ghisteren gheseyt, Wacht v dat ghy niet straffelijck tseghen Iacob en spreect,
En{de} ghenomen dat ghi begheerdet tot v vrinden te reysen, ende dat ghy begheerte hadt nae ws vaders huys, waero{m} hebdi mijn goden ghestolen?
En{de} Iacob antwoerde Dat ic sonder uwen weten ghereyst ben, Ic vreesde oft ghy met ghewelt my hadt v dochters willen ontrecke{n},
Maer dat ghi mi diefte aentijcht, by de{n} welcken ghy v goden beuint, laet dien dooden voer onse broeders. Ondersuect, en{de} wat ghy by my vint dat v toebehoert, neemt dat wech, ende dit segghende, en wist hi niet dat Rachel die afgoden ghestolen hadde
Dus es Laban ghegaen in dat tabernakel van Iacob, ende Lia ende van beyde der dienstwijuen, ende hy en heeft die niet vonden.
Ende als hi in Rachels tabernakel quam, soe heeft sij haestelijc die afgoden gheborgen onder der kemelen stroo, ende heeft daer op gheseten, ende doen hy alle haer tabernakel ondersocht en{de} niet en vant,
soe seyde Rachel. Mijn heere en belghe hem niet, dat ick voor v niet en can opstaen, want my es nv ghesciet nae der vrouwen ghewoonte, en{de} alsoe es die neersticheyt des ondersoeckers bedroghen.
Ende Iacob ophauich sijnde heeft gheseyt met kijuende woorden, Om welcke mijn schult, oft om welcke mijn sonde sijt ghy soe onsteken gheweest na my,
en{de} hebt allen mijnen huysraet ondersocht? Wat hebdi vonde{n} van alle die haue ws huys? legt dat hier voer mijn broeders en{de} voer v broeders, op dat sij het recht vonnis moghe{n} gheuen tusschen v en{de} my.
Daer om heb ick twintich iaer by v ghewoont, v schapen en{de} gheyten en hebben niet onvruchtbaer gheweest, Ic en heb die rammen van uwen cudden niet gheten
noch v ghetoont dat vande{n} beesten ghenomen was, Ic betaelde v weder alle die schade, en{de} wat by diefte verloren worde, dat eyschte ghy van my,
dach ende nacht heb ic gheleden swaer hitte ende coude, en{de} den slaep verghinc van mijnen ooghen.
Aldus heb ic v twintich iaren in v huys ghedient, veerthien iaren om v dochteren, ende sesse om v vee, en{de} ghy hebt oeck mijnen loon thien mael verandert,
En hadde Abraha{m} mijns vaders Godt, en{de} die vreese van Isaac my niet by ghestaen, ghy soudt my nv by auontuere{n} bloot hebben laten gaen, Maer Godt heeft mijn alle{n}dicheyt, en{de} den arbeyt van mijne{n} handen aensien, en{de} heeft v ghisteren ghestraft.
En{de} Laban heeft hem gheantwoert, Mijn dochteren en{de} sonen, ende v cudden, en{de} alle dat ghi siet, die sijn mijne, wat mach ic mijnen kinderen en{de} mijnder kindere{n} sonen doen?
Daerom coemt en{de} laet ons een verbont make{n}, op dat een ghetuyghenisse mach wesen tusschen v ende my.
Hier omme heeft Iacob eenen stee{n} gehaelt en{de} heeft dien opgherecht tot eenen titel,
En{de} hy seyde tot sijne{n} broeders, Haelt steenen, Ende sij hebbe{n} steenen vergadert, en{de} eenen hoop gemaect, en{de} daer op gheten,
Den welcke{n} Laban heeft ghenoemt eenen hoop des ghetuychs, en{de} Iacob eenen hoop des ghetuychenis, elc nae die maniere sijnder tale{n}.
En{de} Laban heeft geseyt, Desen hoop sal hede{n} een ghetuyghe wesen tussche{n} v en{de} my, en{de} daerom es hy ghenae{m}t Galaad, dat es eenen hoop des ghetuychs,
Die Heere wil aensien en{de} ordeel gheue{n} tusschen ons als wi van malcanderen sullen ghescheyde{n} wesen,
eest sake dat ghy mijn dochters lijde{n} aendoet en{de} ander wijuen daer toe inne brenghet, niemant en es ghetuyghe van onsen woerden sonder Godt, die hier teghewoerdich aensiet.
En{de} hy heeft wederom tot Iacob gheseyt, Siet desen hoop, en{de} den steen die ick opgherecht hebbe, sal een ghetuyghe wesen tusschen my en{de} v,
desen hoop (segghe ic) en{de} desen steen sulle{n} tot een ghetuyghenis sijn, eest dat ic desen voerby gae trecke{n}de nae v, oft dat ghy daer voerby gaet peysende quaet teghen my,
Abrahams Godt en{de} Nachors Godt, die sij een rechter tusschen ons, haerder vader Godt. Daerom heeft Iacob ghesworen, by sijns vaders Isaacs vreese,
ende als hy sijn offeranden gheoffert hadde opden berch, soe noodde hy sijn broeders, dat sij souden broot eten, ende als sij gheten hadden, soe bleuen sij daer.
Maer Laban des snachts opstaende heeft sijn sonen ende dochteren ghecust, en{de} ghebenedijt, ende es wederghekeert tot sijn stede.
ENde Iacob es gereyst voerts ouer de{n} wech die hy begonst hadde, en{de} he{m} hebben Godts enghelen ontmoet,
Ende als hy die ghesien hadde, soe seyde hy, Dit syn Godts heyren, ende hy noemde die plaetse Mahanaim, dat es heyrlegher.
Maer hy heeft oec boden ghesonden tot Esau sijne{n} broeder voer hem, int lant van Seyr, in dat lantscap van Edom,
en{de} hemlieden gheboden segghende, Aldus suldi mijne{n} heere Esau segghen, Dit seyt v broeder Iacob, Ic heb een vremdelic gheweest by Laban, ende daer ben ick gheweest tot desen dach toe,
Ic heb ossen, ende esels, en{de} schapen, en{de} knechten, en{de} dienstvrouwen, ende ick sende nv een beuelbootscap tot mijne{n} heere, op dat ic mach gratie vinden voer v ooghen.
Ende die boden sijn wedercomen tot Iacob segghende, Wi hebben gheweest by Esau uwe{n} broeder, en{de} siet hy coemt haestelijc v te gemoete met vierho{n}dert mannen.
En{de} Iacob die vreesde seere, en{de} veruaert sijnde heeft hy dat volck dat met hem was, ghedeylt, en{de} oec die cudden, en{de} die schapen, ende die runderen, en{de} die kemels in twee scharen
segghende, Eest dat Esau tot deen schare coemt en{de} die verslaet soe sal die ander schare die daer ouerblijft, behouden worden.
Ende Iacob seyde, Godt mijns vaders Abraham, en{de} Godt mijns vaders Isaac, Heere die mi gheseyt hebt, keert wederomme in v lant ende in die stede daer ghy gheboren sijt, en{de} ic sal v weldoen,
Ic ben minder dan alle uwe bermherticheden ende der waerheyt, die ghy voldaen hebt uwen dienaer, Met mijnen stoc ben ick doer dese iordane ghegaen en{de} nv come ic wederomme met twee schare{n},
verlost my wt Esau mijns broeders hant, want ic vreese he{m} seere, op dat hy by auontueren comende niet en verslae die moeder met die kinderen,
Ghy hebt gheseyt dat ghy my wel doen soudt, en{de} mijn saet verbreyden als dat sant der zee, welc men van grooter menichte{n} niet tellen en mach.
Ende als hi daer dien nacht gheslapen hadde, soe heeft hy ghiften ghescheyden wt alle dat hy hadde, voer Esau sijne{n} broeder,
tweeho{n}dert gheyten, twintich bocken, tweehondert schapen, en{de} twintich rammen,
dertich suyghende kemelen met haren ionghe{n}, veertich coeyen en{de} twintich verren, twintich ezelinnen en{de} haer thie{n} ionghe{n.}
En{de} hi heeft dese cudden elc bisonder ghesonden met sijnen knechten, en{de} hi seyde tot sijnen knechten, Gaet voer my, op datter mach ruymte wesen tusschen deen cudde en{de} dander.
Ende hy heeft den iersten beuolen segghende, Eest dat mijn broeder Esau v te ghemoet coemt ende dat hy v vraecht, Wien gaet ghy aen? oft werwaert gaedi? oft wie{n} behore{n} dese toe die ghi volcht?
soe suldi antwoerden, Sij behooren toe Iacob uwen broeder, hy heeft sijnen heere Esau ghiften ghesonden, ende hy coemt oec achter ons.
Desghelijcs gheboodt hy oec den tweesten en{de} den derden, ende allen den ghenen die de cudden volchde{n}, segghende, Dese selue woorden suldi oec segghen tot Esau als ghi he{m} vonden hebt,
ende dit noch daer toe segghen, Ende hi v dienaer Iacob die volcht seluer oec onsen ganc, want hy seyde ick sal hem versoenen met ghiften die daer voer gaen, en{de} daer nae sal ic hem sien, by auontueren sal hy mijnder ghenadich wesen.
Hieromme sijn die ghiften voer hem gheghaen, maer hy es dien nacht inden legher bleue{n},
Ende als hy des morghens vroech opghestaen was, soe heeft hi sijn twee huysvrouwen ghenomen, ende soe veel dienstvrouwen, met elf sonen, ende hy passeerde dat groot water va{n} Iaboc,
En{de} als hijt al ouergebracht hadde dat hem aenghinck,
soe bleef hy alleen. En{de} siet daer worstelde een man met hem tot smorghe{n}s toe,
Die welcke als hy sach dat hy hem niet en const verwinnen, soe raecte hy die senue van sijnder dgyen, en{de} terstont verdorde die,
En{de} hi seyde tot he{m}, Laet my gaen, want den dagheraert es opghegaen. En{de} Iacob heeft gheantwoert, Ic en sal v niet laten gaen, ten sij dat ghi my benedijt.
Doen seyt hi, Hoe es uwen naem? Hi antwoerde Iacob.
En{de} hi seyde, Ghi en sult voertaen niet meer Iacob heeten, maer Israhel, want hebdi teghe{n} Godt sterc geweest, hoe veel te meer suldi machtich wesen teghe{n} die me{n}sche{n}?
Iacob die vraechde hem, Segghet my met wat nae{m} sijdi ghenae{m}t?Hi antwoerde, Waerom vraechdi nae mijnen naem? En{de} hy gebenedijde hem op die selue stede.
En{de} Iacob noemde die stede Phanuel, segghende, Ic heb den Heere gesien, aensicht teghe{n} aensicht, ende mijn ziele es salich gheworden.
Ende als hy Phanuel doer gepasseert was, soe es hem terstont die sonne opghegaen, maer hy hincte met den eenen voet,
Daerom en eten die kinderen van Israhel die zenue niet die daer verdorret es in die dgye van Iacob, tot op desen dach toe, om dat hy die zenue sijnder dgyen raecte, ende dat die ongheuoelijck gheworden es.
IAcob opheffende sijn ooghe{n}, heeft Esau sien comen, en{de} vierhondert manne{n} met hem, En{de} hy heeft die kindere{n} van Lia ende Rachel, en{de} van die twee dienstvrouwen ghescheyden,
ende hy stelde beyde die dienstvrouwen met haren kinderen int vorste, en{de} Liam met haer kinderen in die tweede plaetse, maer Rachel, en{de} Ioseph in die alder laetste,
En{de} hy es voertghegae{n}, en{de} heeft seuenmael aenbede{n} neder ter eerde{n} waert, tot dat sijn broeder aenquam.
Aldus es Esau sijne{n} broeder te ghemoete gheloopen, en{de} heeft hem omvanghe{n}, en{de} omhelsende sijnen hals, ende cussende heeft hy gheweent,
Ende als hy sijn ooghen ophief, soe sach hy die vrouwen met haren kinderke{n}s, ende hy seyde, Wat willen dese sijn? behooren dese v toe? En{de} hy antwoerde, Het sijn die kinderkens die Godt my uwen dienaer ghegheuen heeft.
En{de} die dienstvrouwe{n} met haren kinderen sijn nader gecomen, ende hebben hem nederghebuycht,
En{de} Lia es oec by comen met haren kinderen, en{de} als si oec alsoe aenbede{n} hadde{n}, soe hebben ten lesten Ioseph ende Rachel oec aenbeden.
Ende Esau heeft gheseyt, Wat schare{n} sijn dit die my te ghemoete come{n} sijn? En{de} hy antwoerde, Om dat ic voer mijnen heere soude moghen ghenade vinden.
En{de} hy seyde, Ic heb seer veele mijn broeder, behoudt ghy dat v toebehoort.
Ende Iacob heeft gheseyt, Ic bidde v en wilt soe niet doen, maer heb ick gratie in v ooghen vonden, soe ontfanckt dese cleyn ghifte van mijnen handen, want ic hebbe v aensicht alsoe aensien ghelijc oft ic Gods aenschijn aensaghe
Weest mi ghenadich, ende ontfanct mijn benedictie die ic v brocht hebbe, en{de} die my Godt verlee{n}t heeft, die alle dinghen verleent. En{de} als hy van sijnen broeder ghedwonghen worde, soe heeft hy nauwelijcks dat willen ontfanghen,
ende heeft gheseyt. Laet ons tsamen gaen, en{de} ic sal v een gheselle wesen ouer uwe{n} wech.
Ende Iacob seyde, Mijn heere ghy weet wel dat ick teeder kinderkens hebbe, ende schapen en{de} runderen die beurucht sijn, ende doen ick dese int voertgaen te seer arbeyde{n}, soe sullen alle die cudden steruen op eenen dach.
Mijn heere gae voer sijnen dienaer, ende ick sal allincxkens sijn voetstappen volghen, nae dat ic sien dat mijn cleyn kinderen sullen vermoghen, tot dat ic by mijnen heere comen sal te Seyr.
Ende Esau antwoerde, ick bidde v, laet emmer eenighe vanden luyden die met my sijn uwe gheselle{n} blijuen ouer uwen wech. Ten es (seyt hy) van gheenen noode, alleen behoef ick, mijn heere, dat ic mach ghenade vinden voer uwen ooghen.
Aldus es Esau wederghekeert den wech daer hy doer comen was tot Seyr,
En{de} Iacob es ghecome{n} te Socoth, ende als hi daer een huys gemaect, ende sijn tabernakelen gheslaghen hadde, soe heeft hy die plaetse ghenoemt Socoth.
Ende hi es voert ghetrocken tot Salem een stadt der Sichimiten, die daer leyt int lant van Chanaan, nae dat hy come{n} was wt Mesopotamie{n} in Syrien, en{de} hy heeft ghewoont by die stadt.
En{de} hy heeft een stuck lants ghecocht daer hy sijn tabernakele{n} op gheslaghen hadde van die kindere{n} van Hemor die Sichems vader was, om hondert lammere{n.}
En{de} als hy daer eene{n} outaer opghericht hadde, so heeft hi daerop aengeroepe{n} den alderstercste{n} Godt van Israhel
MAer Dina die dochter van Lia es wtghegaen om te sien die vrouwen van dien lande.
Ende als Sichem die sone van Hemor des Euiters, een prince van dien lande, haer ghesien hadde, soe heeft hy daer liefde toe ghecreghen, ende heeftse met cracht ghenomen en{de} beslapen, vercrachtende die maghet,
En{de} sijn ziele es met haer aenghecleeft, ende met smeekende woerden heeft hy die bedroefde versmeeckt.
En{de} hy es gheghaen tot Hemor sijnen vader, segghende, Nee{m}t my dese ionghe dochter tot eender huysvrouwen.
Ende als Iacob dit gehoort hadde, die wijle dat sijn kindere{n} van daer waren, ende beco{m}mert met dat vee te weydden, soe heeft hy ghesweghen tot dat sij weder quame{n}.
En{de} als Hemor die vader van Siche{m} wt come{n} was, om te spreke{n} met Iacob,
siet, so quamen sijn sonen vanden velde, en{de} als sij ghehoort hadden datter ghebuert was, soe sijn sij seer gram gheweest, om dat hy een leelijck dinck bedreuen hadde teghen Israhel, en{de} dat hi vercrachtende die dochter van Iacob, een onbehoorlijck dinck ghedaen hadde.
Hierom heeft Hemor tot he{n}liede{n} gheseyt, Siche{m} mijns soons ziele die is vast aenghecleeft aen v dochter, gheeft hem die tot eender huysvrouwe{n},
En{de} laet ons van beyden sijden houwelijcken maken, gheeft ons v dochtere{n}, en{de} neemt onse dochteren,
En{de} woo{n}t met ons, Het lant es in uwer macht, bouwet dlant, doet come{n}schap, ende besidt dat.
Ende Sichem die seyde oec tot haren vader en{de} broeders, Laet my gratie voer v vinden, ende ick sal gheuen wat dat ghy eysschen sult,
vermeerdert die houwelijcke gaue, eysschet ghiften, en{de} ick sal gheerne gheuen wat dat ghylieden begheeren sult, alleen gheeft my dese ionghe dochter tot eender huysvrouwen.
Ende die kinderen van Iacob hebben gheantwort met bedroch tot Zichem ende sijnen vader wreet sijnde, om dat vercrachten van haer lieder suster.
Wij en moghen niet doen dat ghij begeert noch onse suster geuen eenen man die ombesneden es, dwelc bij ons verbode{n}, en{de} een ombehoerlic dinc es,
Maer daer doer moghe{n} wij ons met v verbinden, eest sake dat ghij wilt worden gelijck wij sijn, ende dat onder v lieden alle dat manlijck es besneden worde,
Dan sullen wij onderlinghe gheuen ende nemen uwe ende onse dochteren, ende wij sullen met v lieden woonen, ende een volck worden,
Maer eest sake dat ghij v niet en wilt laten besnijden, soe sullen wij onse dochter wech nemen ende gaen van hier.
Desen eysch behaechde Emor ende Sychem sijnen sone wel,
Ende die ionghelinc en verbeyde niet maer hij heeft ter stont volbracht datter begheert was want hij was seer verlieft op die ionghe dochter, ende hij was die heerlijcste in alle sijns vaders huys.
Ende sij sijn gheghaen in die poerte vander stadt, ende hebben totten volcke gheseyt,
Dese mannen sijn vredelijck, ende begheren bij ons te woonen, Laetse comenscappen opt lant het lant bouwen, want tes groot ende wijt, ende theeft werckluijden ghebreck, haer dochters sullen wij tot huijsvrouwen nemen, ende die onse sullen wij hemlieden oec gheuen.
Maer daer es een dinck waer doer dat soe groot goet wtgestelt wort, Eest sake dat wij willen besnijden alle dat onder ons manlijck es, volghende die costume van desen volck,
soe sal haer goet, ende haer vee en{de} alle dat sij besitte{n} onse wesen, alleen laet ons hem belieuen in dit stuck, soe sullen wij tsamen woonen, ende maken een volc,
Ende sij hebben alle te samen daer mede te vreden gheweest ende hebben allen dat manlijck was besneden.
Ende (siet) opden derden dach als die pijne der wonden ten swaersten es, soe hebben Symeon ende Leui die broeders van Dina, sweerden ghenome{n}, ende sijn stoutelijck in die stadt ghegaen, ende hebben verslaghen alle dat manlijck was
ende daer mede hebben sij Emor ende Sychem oec verslaghen nemende Dina haer suster wt Sychems huijs.
Ende als sij wter stadt comen waren, soe sijn die ander Iacobs kinderen metter macht gheuallen op die verslaghenen, ende hebben die stadt ghepluystert, ter wraecken vander maghet vercrachtinghe.
Haer schapen, ende runderen, ende ezels, en alle datter opt lant, ende in die huysen was, hebben sij gherooft,
ende haer kinderen ende huysvrouwen hebben sij gheuanghen wech gheleyt.
Ende als sij dit stoutelijck bedreuen hadden, soe seyde Iacob tot Symeon en{de} Leui, Ghy hebt my verstoort, en{de} ghemaect dat ick ghehaet ben vanden Chananeen, ende Phereseen, die in dit lant woonen. Wij en sijn niet veele, ende sij sullen tsamen vergaderen, ende verslaen my, ende soe sal ick ende mijn huys te niet ghedaen worden.
Ende sij hebben gheantwoerdt, Waert behoorlijck, dat sij onse sustere alsoe misbruycken souden ghelijck een ghemeyn vrouwe.
DAer en tusschen soe heeft Godt gheseyt tot Iacob, Staet op, en{de} climt op nae Bethel, ende woont daer, ende maect Gode eenen outaer die v openbaerde doen ghy vloodt voer uwe{n} broeder Esau.
Dus heeft Iacob alle sijn huysghesin tsamen roepende, gheseyt, Doet wech alle die vreemde goden, die onder v lieden sijn, ende wordt suyuer, ende verandert v cleederen.
Staet op, ende laet ons opwaerts trecken na Bethel, ende daer eenen outaer maken Gode, die my verhoort heeft op den dach mijns lijdens, ende die met my was, ouer wech.
Hier omme hebben sij hem ghegheuen alle die vremde goden die sij hadden, ende die oorringhen die in haer ooren waren, ende hy heeftse begrauen onder eenen Therebintijn boom, die es achter die stadt Sichem.
Ende als sij vertrocke{n} waren, soe heeft den grouwel des Heeren alle die steden beuanghen, die daer rontsomme waren, alsoe dat sij niet en dorsten hen veruolghen doen sij wech reysden.
Aldus es Iacob ghecomen tot Luza, welck es int lant van Chanaan toeghenaemt Bethel, hy ende alle tvolck met hem.
Ende hy heeft daer eenen outaer ghetimmert, ende hy heeft den naem van die plaetse ghenoemt Godts huys, want daer openbaerde hem Godt, doen hy vloodt van sijnen broedere.
Opden seluen tijt es ghestoruen Debora die voester van Rebecca, ende sij es begrauen aen dat nederste van Bethel onder een eycke, ende die plaetse worde ghenoemt die eycke des weenens.
Maer Godt heeft wederom gheopenbaert Iacob, nae dat hy comen was van Mesopotamien in Syrien, ende hy heeft hem ghebenedijt,
segghende, Ghy en sult voertaen niet meer Iacob heeten, maer Israhel sal uwen naem wesen. En{de} hy heeft he{m} Israhel ghenaemt,
ende hem gheseyt, Ic ben Godt almachtich, Wast ende wordt vermenichfuldicht, want luyden, ende volck van verscheyden gheslachten sullen van v comen, ende coninghen sullen wt uwen lendenen comen.
Ende het lant dat ick Abraham ende Isaac ghegheuen hebbe, sal ick v gheuen ende uwen sade nae v.
En{de} hy ghinck van hem,
maer hy rechte een tijtele van steenen, ter plaetsen daer hem Godt aenghesproken hadde, ende storte daer op natten offer, ende storte daer olie wt,
ende noemde die plaetse Bethel.
Maer doen hy van daer vertrocken was, soe es hy inden voersomer ghecome{n} int lant van daermen gaet nae Ephrata, tot welcker plaetsen, doen Rachel den arbeyt creech,
begonste sij in perikel te comen, om die swaricheyt des barens. Ende die vroede vrouwe seyde tot haer, En wilt niet vreesen, wa{n}t ghy sult desen sone oeck hebben.
Maer als haer die ziele ontginck van pijnen, ende dat sij by na doot was, soe noemde sij haren sone Benoni, dat es te segghen, mijnder pijnen sone, maer sijn vader noemde hem Beniamin, dat es een sone der rechter hant.
Aldus soe es Rachel ghestoruen, ende sij es begrauen inden wech, die gaet nae Ephrata, dit es Bethlehem.
Ende Iacob heeft eenen tijtel op haer graf ghericht, ende dits den tijtel van Rachels graf, tot op desen dach toe.
Ende hy es van daer gheghaen, ende heeft sijn tenten gheslaghen leden den torre der cudden.
Ende als hy in dat lantschap woonde, soe es Ruben gheghaen ende heeft gheslapen met Bala sijns vaders concubine, dwelck hem niet verholen en bleef. Ende Iacob hadde twaelf sonen,
Die sone van Lia Ruben dierste gheboren, ende Symeon en{de} Leui, ende Iudas, ende Issachar, ende Zabulon.
Die sonen van Rachel Ioseph, ende Beniamin.
Die sonen van Bala Rachels dienstvrouwe, Dan, ende Nephthali.
Die sonen van Selpha, Lia dienstvrouwe, Gad ende Aser. Dit sijn Iacobs sonen die hem gheboren sijn te Mesopotamien in Syrien.
Ende Iacob es oec ghecomen by Isaac sijnen vader te Mambre, een stadt des lants Arbee, dit is Hebron, daer Abraham en{de} Isaac vreemdelinghen gheweest sijn.
Ende Isaacs daghen sijn veruult gheweest hondert en{de} tachtentich iaren.
Ende van outheden verteert, es hy ghestoruen, en{de} hy es versaemt met sijnen volcke, wesende out en{de} vol daghen, ende Iacob ende Esau sijn sonen hebben hem begrauen.
DIt sijn die generatien van Esau, die oec es Edom,
Esau heeft tot huysvrouwen ghenomen, van die dochteren van Chanaan, Ada elons des Hethiters dochter, ende Oolibama een dochter van Ana, Sebeons des Heuiters dochter,
ende oeck Basemath Ismahels dochter Nabaioths suster.
Ende Ada baerde Eliphas, Basemath die baerde Rahuel,
Oolibama die baerde Iehus, ende Ihelom, ende Core, dit sijn Esaus sonen, die hem gheboren sijn int lant van Chanaan.
Maer Esau heeft ghenomen sijn huysvrouwen, ende sijn sonen, ende sijn dochteren, ende alle die zielen sijns huys, ende sijn hauelick goet, ende sijn vee, en{de} alle dat hij hebben mocht int lant van Chanaan, ende hy es in een ander lantschap ghetrocken, ende hy heeft hem ghescheyden van sijnen broeder Iacob,
Want sij waren seer rijck, ende sij en consten tsamen by een niet woonen, ende dlant daer sij als vremdelinghen verkeerden, en mocht hen beyde niet verdraghen, om die groote menichte der cudde{n} van haren beesten.
Ende Esau heeft sijn wooninghe ghenomen int gheberchte van Seyr, welckmen noemt Edom.
Ende dit sijn die generatien van Esau, der Edomite{n} vader, opt gheberchte van Seyr,
ende dit sijn die namen van sijnen sonen, Eliphas een sone van Ada Esaus huysvrouwe, Ende Rahuel Basemaths sijnder huysvrouwen sone.
Ende Eliphas hadde dese sonen, Theman, Omar, Sepho, en{de} Gatham, ende Cenes,
maer Thamna was een concubine van Elipahs Esaus sone, die welcke hem baerde Amalec, Dit sijn die sonen van Ada Esaus huysvrouwe.
Maer die sone{n} van Rahuel waren Nahath ende Zara, Samma ende Meza, dit ware{n} die sonen van Basemath Esaus huysvrouwe.
Dit waren oec die sonen van Oolibama, die een dochter was van Ane, Sebeons dochter, Esaus huysvronwe, die sij hem voertbrocht heeft, Iehus, ende Ihelom, ende Core.
Dit sijn die vorsten van Esaus kinderen, Die kinderen van Eliphas Esaus ierste sone, Die vorst Theman, Die vorst Oman, die vorst Sephua, die vorst Cenes,
die vorst Core, die vorst Gatham, die vorst Amalec. Dit waren Eliphas sonen int lant van Edom, ende dit waren die sonen van Ade.
Dit waren oeck die sonen van Rahuel Esaus sone, Die vorst Nahath, die vorst Zara, die vorst Samma, die vorst Mesa, ende dit waren die vorsten van Rahuel int lant van Edom, dese waren die sonen van Basemath Esaus huysvrouwe.
Maer dit waren die sonen van Oolibama Esaus huysvrouwe, Die vorst Iehus, die vorst Ihelom, die vorst Core. Dit waren die vorsten van Oolibama dochter van Ane, Esaus huysvrouwe.
Dit sijn Esaus sonen en{de} dit sijn haer vorsten, welck es Edom.
Dit sijn die kinderen van Seyr des Horriters, des lants bewoonders, Lotan en{de} Sobal, en{de} Sebeon, en{de} Ana,
en{de} Dison, en{de} Aser, en{de} Disan. Dit ware{n} die vorsten des horriters, sonen van Seyr, int lant van Edom.
En{de} die kinderen van Lotan ware{n} Hori, ende Hemam, en{de} Thamna was Lotans suster.
Ende dit sijn die kinderen van Sobal, Aluan, en{de} Manahath, en{de} Ebal, en{de} Sepho, en{de} Ona{n}
En{de} dit waren die sonen van Sebeon, Aia ende Ana Dit es Ana die heete wateren gheuonde{n} heeft inder woestijnen, als hy Sebeon sijns vaders ezelinnen weydde.
Ende hi hadde eenen sone Dison, ende een dochter Oolibama.
En{de} dit sijn Disans sone{n}, Hamdan, en{de} Eseban, en{de} Iethran, en{de} Charan.
Dit waren oec Esers kinderen, Balaam, en{de} Zauan, en{de} Acan.
Ende Disan hadde sonen Hus, ende Aran.
Dit ware{n} die vorsten vande{n} Horriters, Die vorst Lotan, die vorst Sobal, die vorst Sebeon, die vorst Ana,
die vorst dison, die vorst Eser, die vorst Disan. Dit waren die vorsten vanden Horriters, die gheregneert hebben int lant van Seyr.
Maer die coninghen die gheregneert hebben int lant van Edom, eer die kinderen van Israhel eenen coninck hadde{n}, ware{n} dese,
Bela die sone van Beor, en{de} sijn stadt was ghenoemt Denaba,
Maer Bela is ghestorue{n}, ende nae hem heeft gheregneert Iobab, die sone van Sare van Bosra.
Ende als Iobab ghestoruen was, soe heeft nae hem gheregneert Husam wt den lande der Themaniters.
Ende als dese oeck doot was, soe heeft in sijn plaetse gheregneert Adad die sone van Badad, die welc Madian versloech int lant van Moab, en{de} sijn stadt was ghenoemt Auith.
Ende als Adad doot was, soe heeft in sijn stede gheregneert Semla van Masreca.
En{de} als dese oec ghestoruen was, soe heeft in sijn stede gheregneert Saul vanden vloede Rohoboth.
En{de} als dese oec ghestoruen was, soe heeft in sijn stede gheregneert Balana{n} een sone van Achobor.
En{de} als dese ghestoruen was, soe heeft in sijn stede gheregneert Adar, ende sijn stadt was ghenoemt Phau, en{de} sijn huysvrouwe hiet Meetabel, een dochter van Matred die een dochter was van Mezaab.
Dit sijn die namen van Esaus vorsten, elc nae haer gheslachten, en{de} steden, ende namen, Die vorst Thamna, Die vorst Alua, Die vorst Ietheth,
Die vorst Oolibama, Die vorst Ela, Die vorst Phinon,
Die vorst Cenes, die vorst Theman, Die vorst Mapsar,
Die vorst Magdiel, Die vorst Hiram. Dit waren die vorsten van Edom woonende int lant van haren heerlijckheden, dit es Esau die vader vanden Idumijters.
MAer Iacob woonde int lant van Chanaan, daer sijn vader een vreemdelinck gheweest hadde,
ende dit sijn, sijn geslachte{n}, Ioseph doen hy sesthien iaren out was, voedde sijns vaders cudde met sijnen broeders, doen hy noch een kint was, ende hy was by die kinderen van Bala, ende Zelpha sijns vaders huysvrouwen, ende hy beschuldichde sijn broeders by sijnen vader van een die alder quaetste sonde.
Ende Israhel hadde Ioseph lief bouen alle sijn kinderen, om dat hy hem in sijn oude daghen ghewonnen hadde, ende hi heeft hem eenen rock ghemaeckt van verscheyden verwen.
Maer sijn broeders siende dat hi van hare{n} vader boue{n} allen sijn sone{n} bemint was, hebben he{m} ghehaet en{de} sij en consten hem niet vredelijck toeghespreken.
Ende het es ghebuert dat hy sijnen broeders vertelde eenen droom die hy ghesien hadde, welck was een oyrsake dat sij noch meerder haet tegen he{m} creghen.
Ende Ioseph seyde tot hen, Hoort mijnen droom die ick ghesien hebbe,
Mij dochte dat wi opt velt schoouen bonden, en{de} als oft mijnen schoof hem oprechte ende stonde, ende dat vlieder schooue{n} daer rontsomme staende mijnen schoof aenbaden.
Ende sijn broeders hebben hem gheantwoerdt, Sult ghy dan ons coninck wesen? oft sullen wi onder v macht comen? Daer om heeft dese sake van desen droomen ende woorden een voetsel gheweest van nijdicheyt, ende van hate.
Noch heeft hi eenen anderen droom ghesien, den welcken hy sijnen broeders oeck heeft vertelt, ende gheseyt, Ick heb doer eenen droom ghesien, als oft die sonne ende mane ende elf sterren my aenbaden,
dwelck als hy sijnen vader ende sijnen broeders vertelt hadde, soe heeft hem sijn vader ghestraft en{de} gheseyt, Wat beteekent desen droom die ghi gedroomt hebt? Wat meyndi, sullen ick ende v moeder, ende v broeders v aenbidden op aertrijck?
Daerom benijden hem sijn broeders, maer sijn vader bemercte dese sake al swijghende.
Ende als sijn broeders om haers vaders cudden te weyden woonde{n} te Sichem,
soe seyde Israhel tot hem, V broeders voeden die schapen te Sichem, coemt ick sal v tot hemlieden senden. En{de} als hi antwoerde,
ic ben hier, soe seyde hy tot hem, Gaet henen, ende besiet oft met uwe{n} broeders, ende met dat vee al wel gaet, ende brengt my die bootschap wederom, hoet daer ghaet. Als hi dus ghesonden was wt die dellinghe van Hebron, soe es hy ghecomen tot Sichem,
ende een man heeft hem vonden dolende opt velt, ende hem ghevraecht, wat hi sochte.
En{de} hy antwoerde, Ic soeck mijn broeders, segt mi doch waer sij die schapen voeden.
Ende die man heeft tot hem gheseyt, Sij sijn van hier ghegaen, want ic heb hen hooren segghen, Laet ons ghaen te Dothaim. Aldus es Ioseph ghegaen nae sijn broeders, ende hy vantse te Dothaim.
Ende als sij hem van verre ghesien hadde{n}, eer dat hy by hemlieden quam, soe peysden sij, dat sij hem dooden souden.
Ende sij spraken tot malcanderen, Siet den droomer coemt daer,
coemt laet ons hem dootslaen, ende worpen hem in eenen ouden put, en{de} wij sullen seggen, Een alder quaetste wilt dier, heeft hem verslonden, ende dan salmen sien wat hem sijn droomen baten.
Doen Ruben dit hoorde, soe arbeyde hy om hem te verlossen wt haren handen,
ende hi seyde, En doot sijn ziele niet, noch en stort gheen bloet, maer worpt he{m} in desen put, die in die woestine es, ende houdt v hande{n} onschuldich, maer dit seyde hy om dat hy hem wilde verlossen wt haren handen, ende hem sijnen vader wederom leueren.
Hier om alsoe haest als hy by sijn broeders comen was, soe hebben sij hem ghebloot van sijnen rock totten voeten comende, ende van verscheyden verwen,
ende sij wierpen hem in dien ouden put, daer gheen water in en was.
Ende sitte{n}de om broot te eten, hebben sij die Ismahelijters ouer dlant reysende, sien comen van Galaad met haren kemels, draghe{n}de specerije, herst, ende myrre nae Egipten.
Hier omme heeft Iudas gheseyt tot sijnen broeders, Wat salt ons baten, eest dat wij onsen broeder dooden, ende dat wij sijn bloet verborghen?
Tes beter datmen hem den Ismahelite{n} vercoope, ende dat ons handen niet besmet en worde{n}, want het es doch ons broeder ende ons vleesch. Ende sijn broeders waren te vreden met sijnen woerden.
Ende doen die coopluyden van Madian, daer voerby quamen, hem wten put treckende, hebben sij hem den Ismaheliten vercocht om twintich silueren penninghen, die welcke hem hebben in Egipten gheleyt.
Ende Ruben wederghehaen sijnde totten put, en vant dat kint niet,
ende met gheschoerde cleederen gaende tot sijn broeders, heeft gheseyt, Dat kint en sietmen nerghers, ende waer sal ick henen ghaen?
Maer sij hebben sijnen rock ghenomen, ende hebben dien ghesteken int bloet van eenen ionghe{n} bocxken, dat sij ghedoot hadden,
sendende die ghene die dat tot haren vader draghen souden, ende segghen, Desen rock hebben wij vonden, besiet oft ws soens rock es, oft niet.
Ende als die vader dien kende, soe seyde hy, Het is mijns soons rock, een alder quaetste wilt dier heeft hem verbeten, een beeste heeft Ioseph verslonden.
Ende sijn cleederen schoerende, heeft hy een harich cleedt aenghedaen, beschreyende sijnen sone menighen tijt.
Ende als alle sijn kinderen verghadert waren om haers vaders rouwe te versueten, soe en wilde hy gheenen troost ontfanghen, maer hy seyde, Ick sal nederdalen by mijnen sone al weenende ter hellen`waert. Ende die wijle dat hy in sijnen rouwe bleef,
soe hebben die Madianiters Ioseph in Egypten vercocht Putiphar, die een gesneden man was, ende een ritmeester van Pharao.
OPden seluen tijt es Iudas afghereyst van sijnen broeders, ende es ghekeert tot eene{n} man va{n} Odollam, Hyra{m} genaemt,
en{de} aldaer sach hy een Cananeus menschen dochter ghenae{m}t Sua, ende als hy die hadde tot eender huysvrouwen ghenomen, soe heeft hy hem met haer versaemt.
Die welcke heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone, den welcke{n} si noemde Her.
Ende doen si wederomme ontfanghen hadde, heeft sij dien sone als hy gheboren was ghenaemt Onan.
Ende sij heeft noch den derden sone ghebaert, den welcken si ghenoemt heeft Sela, ende doen dien gheboren was, soe en baerde sij voerts niet meer.
Maer Iudas heeft sijnen ierste ghebore{n} sone Her een huysvrouwe ghegheuen Thamar ghenaemt.
En{de} Her Iudas ierste gheboren sone was arch voer den Heere, ende hy es van he{m} ghedoodt.
Daerom heeft Iudas gheseyt tot Onan sijne{n} sone, Gaet versaemt v met ws broeders huysvrouwe, op dat ghy uwen broeder moecht saet verwecken.
Maer hy wel wete{n}de dat die kinderen he{m} niet en souden ghebore{n} worden, versame{n}de hem met sijn broeders huysvrouwe storte hy tsaet op daerde, om datter gheen kinderen en souden af gheboren worden in sijns broeders nae{m}.
En{de} daerom heeft hem God gheslagen, want hy een afgrijselijck dinck dede.
Daerom soe heeft Iudas geseyt tot Thamar sijn behoude dochter, Blyft weduwe in ws vaders huys, tot dat Sela mijn sone groot ghewassen sij, want hy sorgde dat hy oec steruen soude ghelijck sijn broeders. En{de} sij es wech ghegaen, ende heeft ghewoont in haers vaders huys.
Ende alst veel daghen voerleden was, soe es Sua Iudas huysvrouwe ghestoruen, ende als hy nae den rouwe ghetroost was, soe es hy opwaerts ghereyst tot sijnder scapen scherders, hi en{de} Hyras sijn schaepherder van Odollam, sijn gheghaen tot Thamnas.
En{de} het es Thamar gheseyt, hoe dat haer sweer opwaerts reysde tot Thamnas om sijn schapen te scheren.
Ende doen sy afgheleyt hadde die cleedere{n} van haren weduwelicken staet, soe heeft sij eene{n} wimpeldoeck aenghedaen, ende aldus verandert hebbende haer cleederen, heeft sij gheseten int scheyden van twee weghen, aldaer men ghaet nae Thamnas, om dat Sela ghewassen was, ende dat sij dien niet en hadde ontfaen tot eenen man.
Ende als Iudas haer sach, soe meynde hy dat een ghemeyn vrouwe gheweest hadde, want sij hadde haer aensicht bedeckt datmen haer niet kennen en soude.
Ende hy tot haer incomende heeft gheseyt, Laet my met v versamen, maer hy en wist niet dat sijn behoude dochter was. Ende doen sij antwoerde, wat wildi my gheuen dat ghy mijns versamens moecht ghebruycke{n}?
soe heeft hy gheseyt, Ick sal v wten cudden een bocxken senden. Ende doen sij seyde, Ick sal ghedooghen dat ghy wilt, eest dat ghy my eenen pant gheuet, tot dat ghy my sendt, dat ghi beloeft.
Soe heeft Iudas gheseyt, Wat wildi v voer eenen pant ghegheuen hebben? Sij antwoerde, uwen vingher rinck, ende uwe{n} arm rinck, ende uwen stock die ghy in v hant hebt. Dus heeft die vrouwe met een versamen, ontfanghen,
ende sij es opghestaen, ende wech gheghaen, ende als sij afgheleyt hadde het habijt dwelck sij aen ghedaen hadde, soe heeft sij haer weder met wedulijcke cleederen ghecleedt.
Ende Iudas heeft een bocxken ghesonden met sijnen schaepherder den Odollamiter, dat hy weder halen soude den pant die hy der vrouwen ghegheuen hadde, ende als hy haer niet en vant,
soe heeft hi die luyden van dier plaetsen gheuraecht, Waer es die vrouwe die hier gheseten heeft opden tweescheydeghen wech? En{de} doen sij alle seyden, Hier en heeft gheen ghemeyn vrouwe gheweest,
soe es hy weder ghekeert tot Iudas ende heeft gheseyt, Ic en hebse niet vonden, ende oeck soe seyden my die luyden van dier plaetsen, dat daer noyt ghemeyn vrouwe gheseten en heeft.
Ende Iudas seyde, Laetse dat houden voer haer, sij en sal ons emmer niet connen van loghenen straffen, Ick heb een ionck bocxken ghesonden, dwelck ic beloeft hadde, ende ghy en hebtse niet gheuonden.
Maer siet nae drij maenden, so werde Iudas ghebootschapt vande{n} sommighe{n} die seyden, Thamar v behoude dochter heeft oncuyscheyt bedreuen, ende men siet dat haren buyck groot wordt. Ende Iudas heeft gheseyt, Brengtse voerts, dat sij mach verbrant worden.
Ende als sij ter pijnen gheleyt worde, soe sandt sij tot haren sweer, segghende, Ick heb ontfanghen vanden man die dese dinghen toebehooren, Besiet wien dat desen vingher rinck, ende armrinck, ende desen stock toebehooren.
Ende als hi die ghiften kende, soe seyde hy, Sij es rechtuerdigher dan ick, want ick en heb haer Sela mijnen sone niet ghegheven. Maer nochtans en heeft hy haer niet meer bekent.
En{de} als den tijt van baren naecte, soe sijnder tweelinghen in haer lichaem gheuonden. Ende in dat voertcomen der kinderen, soe stack die een sijn hant voerts, ende daer bant die vroede vrouwe eenen purpuren draet aen, segghende,
Dese sal voer wt comen,
ende doen die sijn hant wederom track, soe es dander wtcome{n}, ende die vrouwe heeft gheseyt, Waer om, es om uwen wille die liese gheschoert? Ende om dese sake soe noemde sij hem Phares.
En{de} daernae es sijn broeder wtcomen, aen wiens hant was den purpuren draet, den welcken sij noemde Zara.
MAer Ioseph die is gheleydt in Egyptenlant, ende Putiphar een ghesneden Pharaons, een prince van sijnen heyre, een Egiptsch man heeft hem ghecocht wt der Ismaheliters handen, vanden welcken hy daer ghebrocht was.
Ende die Heere was met hem, en{de} hy was een gheluckich mensch in alles dat hy dede, en{de} hy woonde in sijns heeren huys,
die wel wiste dat die Heere met hem was, en{de} dat al van den Heere gheuordert worde in sijn handen, wat hi hanteerde.
En{de} Ioseph heeft gratie vonden voer sijnen heere, en{de} hy diende hem, ende es van hem ouer al ghestelt, ende alsoe regeerde hy dat huys welck hem beuolen was, en{de} alle dat hem ouerghegheuen was,
ende die Heere heeft des Egiptenaers huys gebenedijt om Iosephs wille, en{de} hy heeft vermenichfuldicht, soe wel in huysen als in landen, alle sijn goet,
ende hy en nam gheen kennisse anders dan van tbroot dat hy adt. En{de} Ioseph was schoon van aensicht, en{de} fraey van aensien.
Ende nae veel daghen, soe heeft sijn vrouwe haer ooghen op Ioseph gheslaghen, ende heeft gheseyt, Slaept by my,
Maer hi gheensins willende hooren nae dat onbehoorlijck werck, heeft tot haer gheseyt Siet, mijn heere en weet niet wat hy in sijn huys heeft, want hy heuet my al ouerghegheuen,
en{de} daer en es niet, ten es al in mijnder macht, oft ten es my al van hem ouerghegheuen, wtghenome{n} ghy alleen, die sijn huysvrouwe sijt, Hoe soude ic dan moghen dit quaet bedrijuen, ende sondighen teghen mijnen heere?
Sulcke woorde{n} heeft sij alle daghe ghesproken, en{de} die vrouwe was den ionghelinc seer lastich, maer hy ontseyde die oneerlickheyt.
Ende het es gheboert op eenen dach dat Ioseph in huys quam, en{de} eenderhande werck dede, sonder yemants by sijn,
ende sij grijpende die slippe van sijnen cleede, seyde, Slaept by my, Ende hy heeft den mantel in haer handen ghelaten, ende es gheuloden ende wtgheloopen.
En{de} als dat wijf sach denmantel in haer handen, ende dat sij versmaet was,
soe heeft sij bi haer gheroepen die luyden van haren huyse, en{de} gheseyt tot hemlieden, Siet, hy heeft ons desen Hebreeusschen man hier inne ghebracht, dat hy ons beschamen soude, Hy is binnen by my ghecomen, om hem met my te versamen, ende doen ic riep,
ende hy mijn ste{m}me hoorde, soe liet hy achter den mantel die hy hadde, ende liep wech daer buyten.
Hier omme tot een seker bescheedt der waerheyt heeft sij den ma{n}tel behouden, ende dien haren man ghetoont als hy weder thuys quam,
ende sij seyde, Desen Hebreusschen knecht, den welcken ghy hier brocht hebt, es binnen by my ghecomen om mi te beschamen,
ende als hy my hoorde roepen, soe liet hy sijnen mantel achter, dien ic hiel, ende vloodt buyten wech.
Als die heere dese dinghe{n} gehoort hadde, en{de} te seer gheloofde sijns wijfs woorden, soe es hi seer ghestoort gheweest.
En{de} hy heeft Ioseph ouerghegeuen inden kercker, daer des conincks gheuanghenen bewaert worden, ende daer was hy ghesloten,
Maer die Heere was met Ioseph, ende hy heeft bermherticheyt met hem ghedae{n}, en{de} hem gratie verleent, in die ooghen vanden ouersten des kerckers,
Die welcke heeft hem in sijn handen gheleuert alle die gheuanghenen die daer int gheuanghenisse ware{n}, ende wat daer gheschiede, dat was onder Ioseph.
Ende die ouerste des kerckers en nam gheen kennisse erghers af, want hy hadt hem al beuolen, en{de} die Heere was met hem, ende alle sijn wercken bestierden hy.
ALs dese dinghen dan ghebuert waren, soe eest gheschiet datter twee ghesneden dienaers teghen haren heere misdeden, te weten des conincs van Egypten schencker, en{de} die backer.
En{de} Pharao op hen gram sijnde (want die eene was douerste vanden schenckers, en{de} dander vanden backers)
heeftse beyde doen steken inde{n} kercker van den ritmeester, daer Ioseph oec in gheuanghe{n} was,
Maer die kerckermeester heeftse Ioseph in sijn ha{n}t gheleuert, die welcke hemlieden oec ghedient heeft, ende alst nv eenen cleynen tijt voerlede{n} was, soe sijn dese int gheuanghenisse bleuen.
Ende sij hebben beyde ghedroomt op eene{n} nacht nae die beduydenisse die hem diende.
Ende als Ioseph des morghens by hemlieden comen was, ende sach dat sij droeuich waren,
soe heeft hy hen gheuraecht, segghende, Waerom es v aensicht heden droeuer dant pleech?
Die welcke hebben gheantwoerdt, Wij hebben eenen droom ghesien, en{de} daer en niemant die ons desen mocht beduyden. En{de} Ioseph heeft tot hemlieden gheseyt, En behoort die beduydenisse Gode niet toe? segt my wat ghy ghesien hebt.
En{de} die ouerste der scenckers heeft ierstmael sijnen droom vertelt. Ick sach voer my eenen wijnstruyck
(daer drij rancken aen waren) allencxkens wassen, en{de} botten crijghen, en{de} nae die bloemen druyuen rijpen,
en{de} Pharaos cop in mijn hant, Dus nam ic die druyuen ende doude die wt inde{n} cop, den welcken ic hiel, ende ick gaf Pharao den cop.
En{de} Ioseph antwoerde, Dit es die beduydenisse vande{n} droom, Die drij rancke{n}, sijn noch drij daghe{n,}
nae die welcke sal Pharao ws dienst gedachtich wesen, en{de} hi sal v weder stellen in uwen iersten staet, en{de} ghi sult he{m} weder den cop gheuen, nae uwer officie{n}, ghelijck ghy te voren pleecht te doene.
Alleene wilt mijnder ghedachtich wesen, alst v wel gaet, en{de} ghy sult bermherticheyt met my doen, dat ghy Pharao vermaent, dat hi my wt desen kercker verlosse,
want ic ben dieflijck wech gheuoert wt den Hebreusschen lande, en{de} hier sonder mijn scult in desen put gesteke{n}.
Die meester der backers (siende dat hy wijselijck dien droom verclaert hadde) heeft gheseyt, Ende ic heb eenen droom ghesien, dat ick drij coruen meels hadde op mijn hooft,
en{de} dat ic in den eene{n} corf (welc den alder opperste{n} was) droech alderhande spijsen, welc men maken mach nae der backers conste, ende dat die voghelen daer wt aten.
En{de} Ioseph heeft gheantwoert, Dit es die beduydenisse des drooms, Die drij corue{n}, dat sijn noch drij daghen,
nae die welcke sal Pharao v hooft afneme{n,} ende hi sal v hanghen aen tcruys, ende die voghelen sullen v vleesch verschoeren.
Ende daer nae opden derden dach, soe waert den dach van Pharaos gheboerte, die welcke doen gaf eenen grooten maeltijt sijne{n} dienaers, en{de} ouer maeltijt, soe worde hy denckende op den meester vanden scenckers, en{de} op den ouerste{n} vanden backers,
Ende hy heeft den eenen wederghestelt in sijn plaetse, dat hy hem soude te drencken gheue{n},
Ende den anderen hinc hy aen een galghe, om dat die waerheyt des beduyders soude ghetoont worden.
Nochta{n}s die ouerste der scenckers (alst wel met hem ghinck) heeft sijnen beduyder vergheten.
NAe twee iare{n}, soe heeft Pharao eenen droo{m} ghesien, en{de} hem dochte dat hy stont bi eene{n} vloet,
waer wt dat opquamen seuen schoon runderen seer vet, ende sij weydden in die broecachtighe plaetsen.
Ende noch ander seuen quamen wten vloet op, die leelijck ende seer magher waren, en{de} sij weydden opden oeuer vanden vloet, in die groene plaetsen,
ende sij hebben verslonden die ander ossen, die seer wonderlijcke schoon van ghedaente, en{de} wel gestelt van lichamen ware{n}, doen wert Pharao wacker.
En{de} hy ontsliep wederomme, en{de} doen sach hi eenen anderen droom, Seven aeren groeydden wt een stroe, vol ende wel ghedaen,
en{de} noch ander seue{n} dunne aere{n} die versengt ware{n} wiessen op,
die welcke verslonden alle die schoonheyt vanden iersten aeren. Als Pharao ontspranck nae sijnder rusten,
en{de} alst dach was, soe es hy wt vreesen veruaert gheweest, ende heeft ghesonden tot alle die waersegghers van Egypte{n}, en{de} tot alle die wijsen, ende als hy die hadde doen halen, soe vertelde hy hemlieden den droom, Maer daer en was niema{n}t, die dien beduyde{n} conste.
Doen worde die meester vanden schenckers ghe-dachtich, ende hy seyde, Ick belijde mijn misdaet,
Die coninck eens gram wesende op sijn knechten, dede my, en{de} den meester vanden backers, stooten in den kercker des ritmeesters,
daer wi op eenen nacht beyde saghen elc eenen droom, die welcke sekerlijck te voren wtwees dat ons toecomende was.
En{de} daer was een Hebreusch ionghelinc des selfs ritmeesters dienaer, den welcken wij onsen droom vertelden,
en{de} wi hoorden al datternamaels af gheschiet es, Want ic ben weder ghestelt in mijnen dienst, en{de} hy es ghehanghen aen den cruce.
Ter stont soe hebbe{n} sij (nae des conincs gebodt) Ioseph wten kercker bracht, ende hem ghescoren, ende zijn cleederen verandert zijnde, soe hebben sij hem bracht voer Pharao.
Tot wien hy seyde, Ick heb droomen ghesien, en{de} daer en es niemant die dese beduyden can, en{de} ick heb ghehoort dat ghy die seer wijselijck cont gheraden.
Ende Ioseph seyde, God sal Pharao wel gheluckighe dinghen antwoerden sonder my.
Dus heeft Pharao vertelt dat hy gesien hadde, My docht dat ic stont opde{n} oeuer van eenen vloet,
en{de} datter seuen runderen wten vloet opquame{n} die seer schoon waren bouen maten, vet van vleesch die welcke in die weijde van dat broeck het groene weydden,
en{de} siet nae dese volchden seuen ander rinderen, soe seer leelick en{de} magher, dat ick noyt sulcke en heb ghesien int la{n}t van Egipten,
die welcke (als sij dierste rinderen al gheten en{de} verteert hadden) en toonden niet dat sij versaedt waeren,
maer bleuen noch soe magher ende van soe quaeder ghedaenten als sij te voren waren. Ende nae dat ic ontspranck, so worde ic weder vande{n} slaep oueruallen,
en{de} ic sach eenen droom, Seven aeren wiessen op eene{n} struyck vol en{de} seer schoone,
ende noch seuen andere dunne ende versengt quamen oeck wt dat stroo,
die welcke hebben der ierster aren schoonheyt verteert. Ic hebt den beduyders den droom gheseyt, en{de} daer en es niemant die mij dese can wtlegghen.
En{de} Ioseph heeft gheseijt, Des conincks droom es een, God heeft Pharao ghetoont, wat hij doen sal.
Die seuen schoon rinderen, en{de} die seue volle aeren, dat sijn seuen vruchtbarighe iaren, en{de} sij begrijpen een ghelycke macht des drooms.
En{de} die seuen dunne ende magher rinderen, welck nae die andere op quamen, en{de} die seuen du{n}ne aren vanden dorren wint versenght, dat sijn seuen toecome{n}de iaren van dieren tijt.
Die welcke in dusdanigher voeghen sullen veruult worden.
Siet daer sullen seuen iaren comen van grooter vruchtbaerheyt in alle dat lant van Egipten,
nae die welcke sullen seuen ander iaren volghen van soe grooter onvruchtbaerheyt, dat alle die voerleden oueruloedicheijt sal vergeten worden. Want den hongher sal alle het lant wt teren,
en{de} die groote nauolghende armoede sal te niet brenghen alle die groote voerleden vruchtbaerheyt.
En{de} dat ghi ter tweeder reysen ghesie{n} hebt eene{n} droom, tselue dinck aengaende, dats een teeken van vasticheijt, om dat Godts woert gesciede{n} sal, ende corts volbrocht worden.
Daerom soe laet mijne{n} heere nv besorghen eenen wijsen ende neerstighen man, den welcke hij ouerste make van alle dlant va{n} Egipten.
Die welcke oeck ouerste stellen mach in alle die lantscappen, ende dat hij het vijfste deel vanden vruchten der seuen iaren
die nu corts comen sullen, vergadere in die scueren, en{de} laet alle dat coren onder Pharaos macht oplegghen ende bewaren in die steden.
Ende laet die te voren bereyden tseghen den dieren tijt van den seuen iaren, die dlant van Egipteu seer verlasten sal, op dat het lant niet heel te niet en gae van hongher.
Desen raet heeft Pharao wel behaecht, ende alle sijnen dienaren,
ende hij heeft tot hemliede{n} gheseijt, Sullen wij oec moghen eenen sulcken man vinden, die soe vol sij vanden gheest Godts?
Hierom heeft hij gheseijt tot Ioseph, Aenghesien dat Godt v ghetoont heeft alle dat ghij ghesproken hebt, sal ic dan iemant moghen vinde{n} wijser dan ghij, ende ws ghelijcke?
Ghij sult die ouerste van mijne{n} huyse sijn, en{de} alle tvolck sal ghehoorsam wesen den gheboden ws monts. Alleen sal ic bouen v wesen in den stoel des rijcks.
En{de} Pharao heeft wederom tot Ioseph gheseijt, Siet ic heb v ouerste ghemaect van alle dlant van Egipten.
Ende hij nam eenen rinck van sijnder hant, ende gaff hem dien in sijn hant, ende cleedde hem met een ouercleedt van lynwaet wt Egipten, en{de} hij dede eenen gouden halsbant om sijnen hals.
Ende dede hem climmen op sinen tweeden waghe{n}, en{de} dede wtroepen, dat sij alle haer kniede{n} voer hem booghen souden, ende weten dat hij was ghemaect die ouerste van heel Egipten lant.
Ende die coninck van Egipten heeft tot Ioseph geseijt, Ic ben Pharao, sonder v beuel soe en sal niemant hant oft voet roeren int gheheel landt va{n} Egipten.
Ende hij heeft sijnen naem verandert, en{de} heeft hem nae die tale van Egipten genaempt den salichmaker der werelt. En{de} hij heeft hem tot eender huysvrouwen ghegeuen Asceneth die dochter van Putiphar des priesters van Heliopolis. Aldusdan es Ioseph wtghereyst int land va{n} Egipten
(want dertich iaren was hij out doen hij in die teghenwoerdicheyt van den coninck Pharao stont) ende hij es alle die landen van Egipten rontsomme doerghereyst.
Ende die vruchtbaerheyt vanden seuen iaren es ghecomen, ende dat graen es in schoouen ghebonden, ende vergadert in die scueren van Egipten.
Ende alle die oueruloedicheyt des graens es oeck opgheleijt gheweest in elcke stadt.
Ende die oueruloedicheyt der terwen was soe groot, als het sant der zee, also dat die menichte boue{n} mate ghinc.
Ende Ioseph sijn twee sonen gheboren, eer den dieren tijt quam, die welcke hem ghebaert heeft Asceneth die dochter van Putiphar des priesters tot Heliopolis.
En{de} hij heeft den iersten gheboren{en} Manasses ghenaemt, segghende, Die heere heeft mij doen vergheten alle mijnen arbeyt, en{de} mijns vaders huys.
Ende den tweede{n} sone noemdi hij Ephraim, segghende, Die heere heeft mij doen wassen in mijnder armoeden lant.
Alsdan ouerleden waren die seuen vruchtbarighe iaren, die in Egipten gheweest hadden,
soe begonsten te comen die seuen iaren der armoede{n}, die welck Ioseph te voren gheseijt hadde, ende den dieren tijt es machtich groot gheworden ouer alle die werelt, maer ouer alle dlant van Egipten was broot.
En{de} als dat lant oec begonst hongher te crijghen, soe heuet volck Pharao aengheroepen, biddende om voetsel. Den welcken hij heeft gheantwoert, Gaet tot Ioseph ende doet al dat hij v segghen sal.
Ende den dieren tijt worde daeghelijcs meerdere in allen landen. En{de} Ioseph heeft alle die scueren open ghedaen, ende den volck van Egipten coren vercocht, want den dieren tijt hadde hem lieden oec ouerual-len.
Ende alle andere landen quamen in Egipten, om teten te coopen, dat sij die plaghe vanden dieren tijt mochten verdrachlijc maken.
ENde Iacob hoorende datmen in Egypten voetsel vercocht, heeft tot sijnen sonen gheseyt, Waerom sijdi so onacsem?
Ic heb ghehoort datmen in Egipten coren vercoopt, Reyst nederwaerts, en{de} coopt dat ons va{n} noode es, op dat wij moghen te leuen blijuen, ende dat wi van armoeden niet en vergaen.
Hieromme sijn Iosephs thien broeders nederwaerts ghereyst, om coren te coopen in Egipten,
maer Beniamin worde van Iacob thuys ghehouden, want hy gheseyt hadde tot sijnen broeders, Hem mocht onder weghen eenich ongheluck by auontueren ouercomen,
dus sijn sij comen int lant van Egipten, metten anderen die oec reysden om te coopen. Want den dieren tijt was oeck int lant van Chanaan.
En{de} Ioseph was een prince int lant van Egipten, ende nae sijnen wille worde het graen den volcke vercocht. Als nv sijn broeders hem aenbeden hadden,
ende hy die ghekent heeft, soe sprack hy straffelijc hemlieden aen, als tot uremdelinghen, en{de} hy vraechde van hemlieden, Van waer sijdi comen? En{de} sij hebbe{n} gheantwoert, Wij come{n} wt den lande van Chanaa{n}, om ons leue{n}s nootdurft te coope{n}.
En{de} nochtans al kende hy sijn broeders, hi en es van henliede{n} niet ghekent.
En{de} gedachtich wesende der droome{n} die hy somtijts ghesien hadde, soe heeft hy tot hemlieden gheseyt, Ghy sijt bespieders, ende ghy sijt ghecomen om het crancste vanden lande te besien.
En{de} sij hebben gheseyt, Ten es alsoe niet mijn heere, maer v dienaers sijn comen om spijsen te coopen.
Wij sijn alle gader eens mans kinderen, en{de} wij sijn vreetsamelijck ghecomen, en{de} v dienaers en hebben gheen quaet op handen.
Den welcken hy heeft gheantwoert, Het es anders, ghy sijt comen om te bemercken die onstercke plaetsen des lants.
Maer sij hebben gheseyt, Wij v dienaers sijn twaelf ghebroeders, eens mans kinderen, int lant van Chanaan, die alder ioncste es by onsen vader, ende dander en leeft niet.
Het es (seyt hy) dat ick gheseyt hebbe, Ghy sijt bespieders,
Daerom ick sal nv van v lieden een ondersueck doen, by die salicheyt van Pharao, ghy en sult hier niet wtghaen, tot dat v ioncste broeder hier come.
Sendt eene{n} van v allen die hem hier brenghe, maer ghi sult int gheuanckenisse wesen tot dat bewesen worde oft warachtich oft valsch es, dat ghy gheseyt hebt. Oft anders (by der salicheyt van Pharao) soe sijdi bespieders.
Hierom soe heeft hy hemlieden der gheuanckenissen gheleuert drij daghen,
maer op den derden dach dede hi die wt den kercker brenghe{n} en{de} heeft gheseyt, Doet dat ick gheseyt hebbe, soe suldi te leuen blijue{n,} want ic vreese Godt.
Eest dat ghy vreedtsamich sijt, soe laet een van uwen broeders inden kercker ghebonden blijuen, ende trect ghilieden wech, en{de} voert dat coren, welc ghy ghecocht hebt in v huysen,
ende brengt uwen ioncsten broeder tot my met v, op dat ick v woerden mach beproeuen, en{de} dat ghy niet en sterft. Sij hebben ghedaen alsoe hi gheseyt hadde,
ende tot malcanderen gheseyt, Met rechte lijden wij dit, want wi teghen onsen broeder misdaen hebbe{n}, siende die bedructheyt sijnder ziele{n}, als hi ons seere badt en{de} wi en verhoerden hem niet, daerom es dese tribulatie op ons come{n}.
Maer een van hemlieden Ruben ghenae{m}t, heeft gheseyt, En heb ict niet gheseyt? En wilt teghen het kint niet misdoen, ende ghy en hebt my niet ghehoort, siet nv wordt sijn bloet versocht.
Maer sij en wisten niet dat Ioseph dit verstont, aen ghesien dat hy hemlieden doer eenen bedieder toesprac.
Ende hy keerde hem een weynich omme, en{de} heeft gheweent, ende wederom keerende heeft hy hen toeghesproken.
Ende opnemende Simeon en bindende in haer teghewoordicheyt, beual hij sijnen dienaers dat sij hemlieden sacken met tarwen vullen souden, en{de} dat sij elcs ghelt in sijn sacken legghen souden, ende gheuen hen daer toe prouande in den wech, die welcke hebben alsoe ghedaen.
En{de} sij sijn wech ghereyst voerende coren op hen ezels.
Ende als daer een sijnen sack openghedaen hadde, om sijnen ezel voeder te gheuen in die herberghe, soe heeft hy dat ghelt ghesien int opperste van den sack,
en{de} heeft gheseyt tot sijnen broeders, Mijn ghelt es my wederghegheuen, siet het es inden sack. En{de} sij alle te samen verwondert en{de} onstelt wesende, hebben tot malcanderen gheseyt, Wat es dit dwelc ons Godt ghedaen heeft?
Aldus sijn sij voerts come{n} bij Iacob haren vader int lant van Chanaa{n}, ende sij vertelden hem alle dat hemlieden gheschiet was, segghende,
Die heere des lants heeft ons hert aenghesproke{n}, ende hy meynde dat wi bespieders des lants waren.
Den welcken wi antwoorde{n}, Wij sijn vreedtsamich, ende wij en hebben gheen listen op handen.
Wi sijn twaelf broeders al van eene{n} vader ghewonnen, die eene en leeft niet, en{de} die ioncste es by onsen vader int lant van Chanaan.
Ende hy seyde tot ons, Aldus sal ic beuinden dat ghy vreedtsamich sijt. Laet een van uwen broeders by mi, ende neemt nootdurft voer v huysghesinnen, ende gaet wech,
en{de} brengt uwen ioncsten broeder bi my, dat ic weten mach, dat ghy gheen bespieders en sijt, ende dat ghy dan desen moecht weder hebben, die hier gheuanghen blijft, en{de} voertaen moecht orlof hebben te coopen van als dat v belieuen sal.
En{de} als sij dese dinghen gheseyt hadden, ende sij hen coren wt storten soude{n}, soe heeft een yeghelijck van hem lieden sijn gelt vonden ghebonden int opperste vanden sacken, en{de} als sij al te samen verscrict waren,
soe seyde hen vader Iacob, Ghij hebt ghedaen dat ic van mijnen kindere{n} berooft ben, Ioseph en leeft niet, Symeon es gheuanghen, ende Beniamin suldi wech leyden, alle dit quaet es op mij gheuallen.
Ende Ruben heeft hem gheantwoert, Doodet beijde mijn sonen eest dat ic v desen niet weder en brenghe, leuert hem in mijn handen, ende ic sal hem v weder leueren.
En{de} hij seyde, Mijn sone en sal met v niet nederwaerts reysen, sijn broeder es doot, ende hij es alleen bleuen, waert sake dat hem eenich ongheluck toe quaeme int lant daer ghij henen reyst, so soudi mijn grys haer met rouwe ter helle{n} waerts leyden
BInnen desen middelen tijt, soe heeft den hongher alle het lant seer verdruct.
En{de} als alle den cost verteert was die sij wt Egipte{n} bracht hadden, soe heeft Iacob gheseyt tot sijne{n} kinderen, Gaet wederom en{de} coopt ons een luttel etens
Ende Iudas heeft gheantwoert, Die ma{n} heeft ons beuole{n} met eenen eedt, segghende, Ghi en sult mijn aensicht niet sien, ten sij dat ghy uwen ioncsten broeder met v brenghet.
Daerom wildi hem met ons senden, soe sullen wi tsamen gaen, ende coopen dat ghy van doene hebt.
Maer en wildi dat niet doen, so en sullen wi niet gaen, Want (alsoe wi dicmael gheseyt hebben) die man heeft ons beuolen segghende, Ghi en sult mijn aenschijn niet sien, sonder uwe{n} ioncsten broeder.
Ende Israhel heeft tot hemlieden gheseyt, Dit hebdi tot mijnder allendicheyt ghedaen, dat ghi hem te kennen ghaeft, dat ghy noch eenen broeder hadt.
Ende sij antwoorden, Die man vraechde ons van stuck te stuck alle ons gheslachte, oft ons vader noch leefde, oft wi noch eenen broeder hadden, ende wi hebben hem veruolghens gheantwoerdt nae dat hy gheuraecht hadde. Consten wi weten, dat hi segghen soude, Brenghet uwen broeder met v?
En{de} Iudas heeft noch tot sijnen vader gheseyt, Seyndt dat kint met my, dat wi moghen reysen, ende dat wi moghen het leuen onderhouden, op dat wij niet en steruen met onsen cleynen kinderen.
Ick neem dit kint te mijwaerts, eysschet van mijnder hant, eest sake dat ict v niet weder en brenghe, soe sal ic der sonden schuldich sijn eewelijck.
Want en hadde dit niet wtghestelt gheweest, wi ware{n} nv die tweede reyse van daer comen.
Hierom heeft Israhel hen vader tot hen gheseyt, Moet emmer te male alsoe wesen, soe doet dat v belieft, Neemt vanden besten vruchte{n} des lants in v vaten, en{de} draecht den man ghiften, een luttel hersts, en{de} honichs, wieroocs, en{de} mirre, ende thermentijns ende amandelen.
En{de} draecht oeck dobbel ghelt met v lieden, ende tghelt dat ghy in die sacken vont, draecht weder derwaerts, dat by auontuere by dolinghe niet en sij ghedaen.
En{de} uwen broeder nee{m}t wech, ende reyst tot den man.
Ende mijn Godt almachtich make hem tot v versoenlijck, ende dat hy met v weder sende uwen broeder dien hy daer gheuanghen houdt, ende oec desen Beniamin, maer ick sal sonder kinderen wesen, als een die van sijnen kinderen berooft es.
Hierom hebben die mans ghiften ghenomen, en{de} dobbel ghelt, en{de} Beniamin, en{de} sij sijn nederwaerts ghereyst in Egipten, ende hebben ghestae{n} voer Ioseph.
En{de} als hy die ghesien hadde en{de} Beniamin tsamen, soe heeft hy sijnen hoofmeester gheboden segghende, Leyt die mannen in huys, ende slaet offeranden doot, en{de} bereyt eenen maeltijt, want sij sulle{n} ten middaghe met my eten.
En{de} hy heeft ghedaen alsoe hem beuolen was, en{de} die mans in huys gheleyt.
Ende daer veruaert sijnde, seyden sij tot malcanderen, Wi worde{n} hier binnen gheleyt om tghelt dat wi in onse sacken wederbrocht hebbe{n}, om dat hi ons met bedecte valscheyt soude bestricken, ende dat hy ons, en{de} onse esels soude met ghewelt brenghe{n} onder sijn bedwanc.
Daerom soe hebben sij int portael van den huyse den hoofmeester aenghegaen,
ende gheseyt, Wi bidden v heere wilt ons hooren. Hier voer tijts hebben wi hier gheweest, om nootdurft te coopen,
ende als wij dat ghecocht hadden en{de} in die herberghe comen waren, soe deden wij onse sacke{n} open ende vonden het ghelt int opperste vanden sacken, dwelck wij int selue ghewicht weder ghebrocht hebben.
Oeck soe hebben wij ander ghelt mede bracht om te coope{n} dat ons va{n} noode es. Wi en weten niet wie dat ghelt weder in onse sacken heeft gheleyt.
Maer hy heeft gheantwoert, Vrede sij met v liede{n}, en wilt niet vreesen, V Godt en{de} ws vaders God heeft v dese scatten in v sacken ghegheue{n}, Want het ghelt dat ghy my ghegheuen hebt van weerden, dat heb ic. Ende hy heeft Simeon wten kercker by hen ghebrocht.
En{de} als hy hen in huys gheleyt hadde, so bracht hi water, en{de} sij hebbe{n} hen voete{n} ghewassche{n}, en{de} hy heeft haren ezels voeder ghegheuen.
Maer sij bereyden haer ghiften teghe{n} dat Ioseph ten middaghe thuys comen soude, want sij hadden ghehoort, dat sij daer broot eten souden.
Hierom es Ioseph in sijn huys comen, en{de} sij hebben hem die ghiften gheoffert, houdende die in haer handen, en{de} si aenbaden nedergheboocht ter aerden.
En{de} als hy hen goedertierlijcken ghegroet hadde, so vraechde hi hen segghende, Es den ouden man v vader noch wel varende, daer ghy my af gheseyt hadt? Leeft hi noch?
En{de} sij hebben gheantwoert, Onse vader v dienaer es noch ghesont, hy leeft noch. En{de} nederbuyghe{n}de hebbe{n} sij he{m} aenbede{n}.
En{de} Ioseph sijn ooghe{n} opheffende, heeft ghesien sijne{n} broeder Beniamin wt sijnder moeder lichaem gheboren, en{de} heeft gheseyt, Es dit v io{n}cste broeder, daer ghy my af gheseyt hadt? En{de} wederom seyde hy, God sij v ghenadich mijn sone.
En{de} hy haeste hem, wa{n}t die binnenste sijnder herten waren beroert ouer sijnen broeder, en{de} die tranen borsten he{m} wt, en{de} in sijn slaepcamer gaende heeft hy ghewee{n}t.
En{de} anderwerf (nae dat hy sijn aensicht ghewasschen hadde) wtcome{n}de heeft hy he{m} seluen bedwonghe{n} ende gheseyt, Legt broot.
Ende als dat voergheleyt was, Ioseph besonder, en{de} sijne{n} broeders besonder, en{de} den Egiptenaren die daer mede ter maeltijt waren oeck besondere (want tes den Egiptenaren ongheorlooft metten Hebreusschen te eten, en{de} sij houden sulcken maeltijt voer ontamelijc)
soe sijn si gheseten, in sijnder teghenwoerdicheyt die ierste gheboren, nae sijn ierste gheboerte, en{de} die ioncste nae sijn ouderdom. Ende sij verwonderden hem bouen maten seere
vande{n} deelen die sij van hem ontfanghen hadden, en{de} dat meeste deel quam voer Beniamin, alsoe dat hy vijf deelen meer hadde, en{de} sij hebbe{n} ghedroncke{n}, en{de} sijn met he{m} verhuecht gheworde{n}.
MAer Ioseph heeft sijns huys hoofmeester gheboden segghende, Vult hen sacke{n} met coren, alsoe vele als daer in mach gaen, en{de} legt het ghelt van eenen yeghelijcken, bouen in haer sacken.
Maer mijnen silueren cop, en{de} den prijs vanden coren, welck hy ghegheuen heeft, suldi legghen boue{n} inden sack vanden ioncsten, en{de} tes also ghedae{n}.
Ende als den dach opgheresen was, soe heeftmen hen laten ghaen met haren eselen.
En{de} als sij nv wter stadt waren, en{de} een luttelke{n} voerts gereyst, soe heeft Ioseph gheroepe{n} sijnen hoofmeester ende gheseyt, Staet op en{de} veruolcht die mans, en{de} als ghy die achterhaelt hebt, soe segghet, Waerom hebdi goet met quaet gheloont?
Den cop die ghy ghestole{n} hebt, dat es den ghenen daer mijn heere wt drinckt, ende daer mede dat hy te propheteren plach, ghy hebt een seer quaet stuck ghedaen.
Ende hy heeft ghedaen alst he{m} beuole{n} was. En{de} als hy die mans achterhaelt hadde, soe heeft hy hen dit al van woerde te woerde geseyt.
Die welck hebben gheantwoert, Waerom spreeckt onse heere aldus, dat sijn dienaers alsulcken quaet werc souden ghedaen hebben?
Het ghelt dat wi vonden bouen in onse sacken, dat hebben wi v wederghebrocht wt den lande van Chanaan, ende hoe soudet moghen warachtich sijn, dat wi soude{n} siluer oft gout wt ws heere{n} huys gestole{n} hebbe{n}?
Aldus by den welcken van uwen dienaren beuonden wordt tghene dat ghy soect, laet dien dooden, en{de} wij sullen ons heeren slauen blijuen.
En{de} hy heeft tot hen gheseyt, Laet dit gheschieden nae v woert, bij den welcken dat dit vonden wort, die sal mijn dienaer wesen, maer ghyliede{n} sult onsculdich wesen.
Aldus soe hebben sij haestelijck haer sacken afgheleyt ter eerden, ende een yeghelijck den sijnen open ghedaen.
Ende als hy die ondersocht hadde, beghinnende vanden outsten totten ioncsten, soe heeft hy den cop vonden in Beniamins sack.
En{de} hebbende haer cleederen gheschoort, en{de} haer ezels weder gelade{n}, sijn sij weder in die stadt gecome{n}
En{de} Iudas es dierste met sijnen broeders binnen geghaen by Ioseph, wa{n}t hi en was noch van dier plaetsen niet gegae{n}, en{de} sij sijn alle te same{n}, voer he{m} plat ter eerden neder gheuallen.
Tot den welcken hy seyde, Waero{m} hebdi aldus ghedae{n}? en weet ghi niet datter niema{n}t mijns ghelijc en es in die conste van waersegghen?
Tot wien Iudas heeft gheseyt, Wat sullen wij mijnen heere antwoerden? oft wat sullen wi segghen? oft wat mogen wi nae recht voertbrenghe{n} tot onser onscult? Godt heeft die onrechtuerdicheyt va{n} uwen dienaers vonden, siet wij sijn alle gader slauen mijns heeren, wij ende oec die ghene by den welcken den cop gheuonden es.
En{de} Ioseph antwoerde, Dat sij verre van my, dat ic alsoe soude doe{n}, maer die den cop gestolen heeft, die sal mijn slaue wesen, maer gaet ghy vrij wech tot uwen vader.
Maer Iudas nadercomende, heeft cloeckelijc gheseyt, Ic bid v mijn heere laet doch uwen dienaer een woert in v ooren spreken, ende en wilt niet gram wesen op uwen dienaer, want ghy sijt doch naest Pharao
mijn heere. Ghy vraechde ierstmael uwe{n} dienaers, Hebdi noch eenen vader oft eenighen broeder?
En{de} wij hebben v mijne{n} heere gheantwoerdt, Wij hebben eene{n} vader die oudt es, en{de} een cleyn kint dat welc hem ghebore{n} es in sijn ouderdom, wiens broeder van eender moeder gheboren is gestoruen, ende dese heeft sijn moeder alleene, ende ons vader heeft dat kint seer teederlijcken lief.
Ende ghy seyt tot uwen dienaers, Brengt dien by my, ende ic sal mijn ooghen op hem legghen.
En{de} wi gauen mijnen heere te kennen, Dit kint en mach sijnen vader niet laten, want laet hi he{m}, soe sal hy steruen.
Ende ghy hebt tot uwen dienaers gheseyt, Ten sij dat v ioncste broeder met v come, so en suldi niet meer mijn aenschijn sien.
Hierom doen wij opghecomen waren tot uwen dienaer onsen vader, soe hebben wij hem gheseyt alle dat mijn heere ghesproken hadde.
Ende ons vader heeft gheseyt, Gaet wederomme ende coopt ons een weynich terwe.
En{de} wij hebben tot hem gheseyt, Wij en moghe{n} niet gaen, ten es dat ons ioncste broeder met ons af treckt, soe sullen wi tsamen reysen, anders soe en dorren wij voer des mans aensicht niet comen, als dese daer niet by en ware.
Ende hy heeft daer op gheantwoert, Ghi weet wel dat mijn huysvrouwe mi twee sonen ghebaert heeft.
Den eene{n} es wtghegaen, ende ghi hebt geseyt, Een beeste heeft hem verslonde{n}, en{de} tot noch toe en es hy nerghe{n}s ghesie{n}.
Eeest sake dat ghy desen oeck wech leyt, en{de} dat hem iet ouer wech miscoemt, soe suldi mijn grijs haer met druck ter hellen waerts leyden.
Hier omme eest dat ic by uwen dienaer, onsen vader come, en{de} dat het kint daer by niet es sij (aenghesien dat sijn ziele, aen die ziele van dit kint hanghet)
ende hy siende wordt dat het kint met ons niet en es, soe sal hy steruen, en{de} v dienaers sullen sijn grijs haer met drucke ter hellen waerts leyden.
Dus laet my v eyghen knecht wesen, die dit kint op mijn trouwe ontvanghe{n} hebbe, en{de} daer voer ghesproken segghende, Eest sake dat ick hem niet weder en brenghe, soe sal ic der sonden teghen mijnen vader eewelijck sculdich wesen.
Daerom sal ic v dienaer voer dit kint in mijns heeren dienst blijuen, ende laet dat kint met sijnen broeders opwaerts reysen.
Want ick en mach tot mijnen vader niet wedercome{n}, alst kint daer niet by en ware, op dat ic daer niet by en stae als een ghetuyghen des ia{m}mers, welc mijne{n} vader ouerualle{n} sal.
NIet langher en mocht hem Ioseph bedwinghen, daer veel luyden by he{m} stonden, waer om heeft hij beuolen, dat sij alle gader daer buyten gaen soude{n}, ende datter niemant vreemders by wesen en soude, als sij malcandere{n} souden kenne{n}.
En{de} hy herft sijn stemme opghehauen en{de} gheweent, welc die Egiptenaers en{de} alle Pharaos huysghesin ghehoort hebben,
ende hy seyde tot sijnen broeders, Ick ben Ioseph, leeft mijn vader noch? En{de} sijn broeders en conden hem gheen antwoerde gheuen, soe verscrict waren sij wt grooter vreesen?
Tot den welcken hi heeft goedertierlijc gheseyt, Coemt hier by my. En{de} als sij bi hem comen waren, Ic ben (seyt hy) Ioseph v broeder, den welcken ghi in Egipten vercocht hebt.
En wilt niet verscrict wesen, noch en laet v niet swaer duncke{n}, dat ghy my vercocht hebt in dese landen, want Godt heeft my om v salicheyt, voer v hier ghesonden in Egipten.
Het es nv twee iaren voerlede{n}, dat den dieren tijt bego{n}st es opt lant, ende daer volghen noch vijf iaren, in die welcke men niet en sal connen ackeren noch mayen.
Ende Godt heeft my hier voer v ghesonden, om dat ghy soudt op aertrijck behouden worden, en{de} dat ghy soudt moghen v nootdurft hebben om te leuen.
Ic en ben herwaerts niet ghesonden doer uwe{n} raet maer doer Godts wille, die my ghemaect heeft, als die een vader van Pharao, en{de} een heere van alle sijnen huysghesin, en{de} een prince ouer alle dat lant van Egipten.
Daer om soe haest v ende reyst opwaerts na mijnen vader, en{de} segghet hem, Dit ontbiet v sone Ioseph, Godt heeft my ghemaect een heere ouer alle dat lant van Egipte{n}, Coemt nederwaerts by my, en verbeyt niet, en{de}
ghy sult woone{n} int lant van Gessen, en{de} by my wesen, ghy en{de} v kinderen, en{de} uwer kinder kinderen, v schapen en{de} v groot vee, ende alle dat ghy besidt.
En{de} daer sal ick v voeden, (want daer comen noch vijf iaren vanden dieren tijt) op dat ghy oeck niet en verghaet, ende v huysghesin, en{de} alle dat ghy besidt.
Siet v ooghen en{de} die ooghen van mijnen broeder Beniamin sien, dat mijnen mont tot v lieden spreect.
Bootscapt mijne{n} vader alle mijn glorie, en{de} alle dat ghi in Egipten ghesien hebt. Haest v en{de} brengt hem by my.
En{de} doen hy Beniamin sijnen broeder omhelsende geuallen was op sijne{n} hals, soe heeft hy gheweent, En{de} desghelijcs heeft Beniamin oec gheweent op sijnen hals.
En{de} Ioseph heeft alle sijn broeders ghecust, en{de} op eenen yeghelijcken gheweent, en{de} daer nae sijn sij verstout om met hem te spreken.
En{de} het es ghehoort, en{de} met een feestelijcke sprake vermaert in des conincs hof. Iosephs broeders sijn comen, ende Pharao heeft blijde gheweest, en{de} alle sijn huysghesin.
Ende hy heeft tot Ioseph gheseyt, dat hy sijnen broeders soude ghebiede{n} segghende, Ladet v beesten, en reyst nae dlant van Chanaan,
ende haelt van daer uwen vader en{de} v gheslachte, ende coemt tot my, ende ick sal v gheue{n} alle dat goet van Egipten, alsoe dat ghi sult moghe{n} eten het merch vanden lande.
Ghebiedt hen oeck dat sij waghenen nemen wten lande van Egipten, om hen cleyn kinderen ende huysvrouwen ouer te voeren, en{de} segghet hen, Neemt uwen vader, ende coemt haestelijck herwaerts,
noch en laet niet achter van uwen huysraet, want alle die rijckdo{m}men van Egipten sullen v toebehooren.
Ende die kinderen van Israhel hebben ghedaen alsoe hem beuolen was, den welcken heeft Ioseph waghenen ghegeuen nae Pharaos ghebodt, ende prouande onder weghen.
Ende hy dede voer een yeghelijcken halen twee eerlijcke cleedere{n}, maer Beniamin gaf hy drijhondert silueren penninghen, met vijf vanden alderbeste cleederen, ende soe vele gelts ende cleederen sant hy sijnen vader oeck,
sendende daer toe noch thien ezelen, die welck ouervuere{n} souden alderhande goet van Egipten, ende oec soe veel ezelinnen draghende tarwe ende brooden onderweghen.
Hierom heeft hy sijn broeders laten gaen, en{de} hen gheseyt doen sij wech trocken, En wilt onderweghen niet vergramt worden.
En{de} sij wt Egipten opwaerts reysende, sijn come{n} int lant van Chanaan tot haren vader Iacob.
Ende hebben hem ghebootschapt segghende, Ioseph v sone leeft, ende hy heeft heerscappie ouer alle dat la{n}t van Egipte{n}. Als Iacob dit hoorde, soe was hem als oft hy wt eenen swaren droom ontspronghen hadde nochtans en gheloofde hy hemlieden niet,
maer sij vertelden hem daertseghen alle dat veruolch van deser sake{n}. Ende als hy ghesien hadde die waghenen, ende alle dat Ioseph ghesonden hadde, soe es sijnen gheest wederom leuende gheworden,
ende hi seyde, Tes my ghenoech, eest dat Ioseph mijn sone noch leuet, Ick sal gaen ende hem sien eer ick sterue.
ENde Israhel reysende met allen dat hy hadde, es ghecomen by den put des eedts, ende als hy daer offerande{n} gheslaghen ende gheoffert hadde sijns vaders Isaacs Godt,
soe heeft hy hem ghehoort doer een visioen des nachts roepende en{de} segghende tot hem, Iacob Iacob? Ende hi heeft hem gheantwoert, Siet ic ben hier.
En{de} Godt heeft tot he{m} gheseyt, Ic ben die alderstercste Godt ws vaders, en wilt niet vreesen, gaet nederwaerts in Egipten, want ic sal v daer maken tot een groot volc,
Ic sal met v af trecken derwaerts, ende ic sal v van daer wederom leyden als ghy weder sult keeren. En{de} Ioseph sal sijn handen oeck op v ooghen legghen.
En{de} Iacob es opghestaen vanden put des eedts, en{de} sijn kinderen hebben hem wech gheuoert, met haren cleynen kindere{n} en{de} huysvrouwen op die waghenen die Pharao ghesonde{n} hadde, om den oude{n} man te vueren,
met alle sijn goet dat hy beseten hadde int lant van Chanaan. En{de} hy es in Egipteu comen met alle sijnen sade,
sijn sone{n,} en{de} sijnder sonen kinderen, sijn dochteren, en{de} alle sijn gheslachte tsamen.
Ende dit sijn die namen der kinderen van Israhel die in Egypte{n} ghereyst sijn, hy met alle sijn kindere{n} Dierste gheborene Ruben.
Die kinderen van Rube{n} waren Henoch, en{de} Phallu, en{de} Hesron, en{de} Charmi.
Die kinderen van Simeon, Iamuel, en{de} Iamin, en{de} Ahod, en{de} Iachin, en{de} Sohar, ende Saul, die sone vander Chananeusscher vrouwen.
Die kindere{n} van Leui, Gerson, en{de} Chaath, ende Merari.
Die kindere{n} van Iudas, Her, en{de} Onan, en{de} Sela, en{de} Phares, en{de} Zara, maer Her en{de} Onan sijn ghestoruen int lant van Chanaan. Ende Phares sijn kindere{n} gheboren, Hesron en{de} Hamul.
Die kinderen uan Issachar, Thola, ende Phua, ende Iob, ende Simeon.
Die kinderen van Zabulon, Sared en{de} Elon, ende Iahelel.
Dit waren die kinderen van Lia, die welck sij gebaert hadde te Mesopotamien int lant van Syrien, met Dina haer dochter. Alle die zielen van haren sonen, en{de} dochteren waren drijendertich.
Die kinderen van Gad, Sephon ende Aggi, ende Esebon, en{de} Suni, en{de} Heri, ende Arodi, ende Areli.
Die kinderen van Aser, Iamna ende Iesua, ende Iessui, en{de} Beria, en{de} Sara haerlieder suster. Die kinderen van Beria, Heber, ende Melchiel
Dit waren die kinderen van Zelpha, die welcke Laban Lia sijnder dochter gaf, ende dese sesthien zielen heeft Iacob ghewonnen.
Die kinderen van Rachel Iacobs huysvrouwe Ioseph ende Beniamin.
Ende Ioseph sijn kinderen gheboren int lant van Egipten, die welcke hem ghebaert heeft Aseneth die dochter van Putiphar, des priesters va{n} Heliopolis, Manasses en{de} Ephraim
Die kinderen van Beniamin, Bela, en{de} Bechor, ende Asbel, en{de} Gera, en{de} Naaman, en{de} Echi, en{de} Ros, en{de} Mophim, en{de} Ophim, en{de} Ared.
Dit ware{n} die kinderen van Rachel, welck Iacob ghewonnen heeft, alle te samen veerthien zielen.
Die kinderen van Dan, Husun.
Die kinderen van Nephtali, Iahel, ende Gumi, ende Ieser, en{de} Sallem,
dit waren die kinderen van Bale, die welcke Laban sijnder dochter Rachel gaf ende dese heeft Iacob ghewonnen al te samen seuen zielen,
Ende alle die zielen die met Iacob in Egypten ghegaen sijn, ende dye wt sijnder dgyen ghecomen sijn, wtgenome{n} sijnder kinderen huysvrouwen waren tsamen sesentsestich zielen.
Maer Iosephs sonen dye hem in dlant van Egypten gheboren sijn waren twee zielen. Alle die zielen van Iacobs huys die in Egypten ghegaen sijn waren tseuentich.
Maer hy heeft Iudam voor hem ghesonden tot Ioseph, dat hi hem segghen soude dat hi hem te ghemoete comen soude int landt van Gessen,
En{de} als hy daer comen was, soe heeft Ioseph sinen wagen doe{n} in spannen, ende hy es opwaerts ghetrocken sijnen vader te gemoete ter seluer plaetsen, En{de} als hy hem sach soe viel hi op sinen hals, en{de} int omhelsen wee{n}de hy,
En{de} die vader seyde tot Ioseph. Nv sal ick blijdelijck steruen, om dat ick v aensicht ghesien hebbe, en{de} dat ick v leuende nae my laten sal.
Maer hy heeft gheseyt tot sinen broeders, en{de} tot alle sijns vaders huysgesin. Ic sal optrecken, en{de} gheuen Pharao dit te kennen, ende ick sal hem segghen Mijn broeders ende alle mijns vaders huysghesin die in dlant van Chanaan waren zijn tot my comen
ende het zijn mans die scapen voede{n}, ende si gheneren hen met vee te voeden, haer cleyn vee, ende haer groot vee, ende alle dat si hebben mochte{n}, hebben si met hem bracht,
Ende als hy v roepen sal en{de} seggen wat es v hanteringhe?
soe suldy antwoorden, Wij v dienaers sijn mannen die schapen voeden van onser ioncheyt aen, tot desen dach toe, beyde wi ende onse vaders mede. Dit suldi segghen, op dat ghy moecht v wooninghe crijghen int lant van Gessen, want die Egiptenaren versmaden alle schaepherders.
HIerom es Ioseph inghegaen en{de} heeft Pharao ghebootschapt segghende, Mijn vader en{de} mijn broeders, haer scapen en{de} haer groot vee, met alle dat sij besitten, sijn ghecomen wt den lande van Chanaan, en{de} siet sij sijn versaemt in dlant van Gessen.
En{de} hy heeft vijf mans van die wterste sijnder broeders voer den coninck ghestelt,
die welcke hy gheuraecht heeft, Wat es v werck? Sij hebbe{n} gheantwoert, Wij uwe dienaers sijn schaepherders wij ende onse vaders,
wij sijn in v lant comen, om aldaer ghelijc vreemdelinghen te woonen, want daer en es gheen weydde voer uwer dienaers vee, in alle dat lant van Chanaan, om dat den dieren tijt daer so groot gheworde{n} is, En{de} wi bidden v dat ghy ghebieden wilt, dat wij v dienaers moghen woonen int la{n}t van Gessen.
Aldus heeft die coninck tot Ioseph gheseyt, V vader ende v broeders sijn tot v comen, Dat lant van Egipten es voer v,
doetse woone{n} in die beste stede, ende gheeft hemliede{n} het lant van Gessen. En{de} eest dat ghy weet datter verstandighe mans onder hemliede{n} sijn, maect die meesters van mijne{n} vee.
Daernae heeft Ioseph sijnen vader binne{n} brocht by den coninck, en{de} hi heeft hem voer den coninc ghestelt, en{de} hi benedijde hem,
en{de} hem worde gheuraecht van Pharao, Hoe veel sijn die daghen ws leuens?
En{de} hy antwoerde, die daghen van mijns leue{n}s pelgrimagie, sijn hondert ende dertich iare{n}, cleyn ende quaet, ende sij en sijn noch niet comen tot mijnder vaders daghen, in die welcke sij pelgrimagie ghedaen hebben.
En{de} als hy den coninck ghebenedijt hadde, soe es hy wt gheghaen.
En{de} Ioseph heeft sijnen vader en{de} broeders ghegeuen tot een besittinghe in Egipten lant, die beste stede des lants Ramesses, ghelijc Pharao beuole{n} hadde.
En{de} hy voedde hen, en{de} alle sijns vaders huysghesin, gheuende eenen yeghelijcken sijnen nootdurft.
Want in alle die werelt was broots ghebreck, en{de} den diere{n} tijt hadde dlant verdruct, maer aldermeest dlant van Egipten en{de} van Chanaan,
wt welcke{n} lande hy vergadert heeft alle tghelt van dat vercoopen des corens, en{de} heuet al ghedraghen in des conincks scatcamer.
En{de} doe{n} den coopers ghelt ghebrack, soe sijn alle die van Egipten comen, tot Ioseph, seggende, Gheeft ons broot, waer om moeten wij steruen voer v, by ghebreke vanden ghelde.
Totten welcke{n} hy heeft gheantwoert, Brengt v vee hier, en{de} ic sal v lieden daer voer teten gheue{n}, eest sake dat ghi gheen ghelt en hebt.
Ende als sij die ghebrocht hadde{n}, soe heeft hy hemlieden spijse ghegheuen voer peerden, en{de} scapen, en{de} ossen, en{de} eselen, ende hi heeftse dat iaer onderhouden, voer die manghelinghe van hare{n} beesten.
En{de} sij sijn weder comen ten tweeden iare, ende hebben hem gheseyt, Wij laten onsen heere weten, dat ons (nae het ghebrec van ghelde) nv oec vee ghebreect, en{de} ten es v niet onbekent, dat wi anders niet meer en hebben dan onse lichamen en{de} landen.
Waer om sullen wi dan steruen, daer ghy dat siet? ende wij en{de} ons lant sullen v toebehooren, coopt ons ten dienste vanden coninck, en{de} gheeft ons saetcoren, op dat (by ghebreke van ackerluyde{n}) het la{n}t niet heel woest en worde.
Hiero{m} heeft Ioseph allen dlant van Egypten ghecocht, want een yeghelijc vercocht sijn erue om den grooten hongher. En{de} hi heeft dat lant Pharaos eyghendom ghemaect,
en{de} alle des lants volck vanden wterste{n} palen van Egipten, tot sijnen lesten eynde{n} toe,
sonder der priesters lant, dat hen vanden coninck ghegeuen was, den welcken oec wt die ghemeyn schueren ghesette spijse ghegeuen worde, ende daer om en sijn sij niet bedwonghen gheweest haer eruen te vercoopen.
Daer om heeft Ioseph gheseyt tot dat volck, Siet (als ghy nv aenmerckt) Pharao besidt v luyde{n}, en{de} v lant, neemt saetcoren, en{de} besaeyt die velden,
op dat ghy vruchte{n} moecht hebben. Het vijfste deel suldi den coninck gheuen, die ander vier deelen laet ic v lieden tot saetcore{n}, en{de} om teten voer v huysghesin, en{de} v kinderen.
Die welcke hebbe{n} gheantwoert, Onse salicheyt es in v handen, alleen bidden wi dat ons heere op ons wil sien, en{de} wij sulle{n} den coninck blijdelijc dienen.
Van dien tijt voerts tot desen dach toe, soe wort den coninghen in alle dat lant van Egypten het vijfste deel betaelt, en{de} dat es gheworden als een wet, sonder dat lant der priesteren, welck vrij was van deser insettinghen.
Aldus heeft Israhel ghewoont in Egypten, dat es int lant van Gessen, en{de} hy heeft dat beseten, ende hy es bouen maten seer vermeerdert en{de} vermenichfuldicht.
En{de} hy heeft in dat lant gheleeft seuenthien iaren, en{de} alle die dagen sijns leuens, sijn gheworden hondert ende seuenenveertich iaren.
Ende als hy sach dat hem sijnen sterfdach naecte, soe heeft hi sijnen sone Ioseph gheroepen, ende hem gheseyt, Eest dat ick gratie voer v vonden hebbe, so legt v hant onder mijn dgye, ende ghy sult my barmherticheyt en{de} waerheyt doen, dat ghy my niet en begraeft in Egipten,
maer laet my slapen by mijn vaders, en{de} voert my wt dit landt, en{de} begraeft my in die begrauenisse va{n} mijne{n} ouders. En{de} Ioseph heeft he{m} gheantwoerdt, Ick sal doen dat ghy my gheboden hebt.
Hier om seyde hy, Sweert my dat. En{de} als hy swoer, soe aenbadt Israhel den Heere, keerende he{m} tot het hoofteynde vanden bedde.
ALs dese dinghen aldus gheschiet waren, so worde Ioseph ghebootscapt dat sijn vader cranck was, die welcke heeft met hem ghenomen beyde sijn sonen, Manasses en{de} Ephraim, en{de} heeft bestaen te reysen.
Ende het es den ouden man gheseyt, Siet v sone Ioseph coemt tot v. En{de} hi worde versterct, ende ghinck opt bedde sitten.
Ende als Ioseph binnen by hem comen was, soe heeft hy gheseyt, God almachtich heeft my gheope{n}baert te Luza, welck es in dlant van Chanaan en{de} hy heeft mi ghebenedijt
ende gheseyt, Ick sal v vermeerderen en{de} vermenichfuldighe{n}, ende ic sal v maken tot groote menichte van volcke, ende ic sal v dit lant gheuen, ende uwen sade nae v tot een eewighe besittinghe,
Daer om v twee sone{n} die v geboren sijn int lant van Egipten, eer ic hier tot v quam, sullen mijne wesen, Ephraim ende Manasses, die sulle{n} mijne gherekent worden, ghelijck Ruben ende Symeon,
Maer die andere die ghi crijgen sult nae dese die sullen uwe sijn, ende si sullen met haerder broederen namen ghenaemt worden in haer besittinghen,
Want doen ick quam van Mesopotamien soe es my Rachel af ghestoruen in dlant van Chanaan, op den seluen wech, ende het was in die lenten tijt, ende ick quam doen in Ephrata, ende ick begroefse omtrent den wech van Ephrata, die anders ghenoemt wort Bethleem.
Ende als hy Iosephs sonen sach, soe seyde hy tot hem, Wie sijn dese?
Ende hi heeft geantwoort, Dit sijn mijn sonen die mi Godt ghegeuen heeft, te deser plaetsen, Brenctse (seyt hy) tot my, dat icse mach ghebenedijden.
Want Israhels ooghen waren verduystert van grooten ouderdom, ende hy en conste nyet claerlijck ghesien, En{de} als die kinderen bi hem brocht waren, soe heeft hy die ghecust, ende omhelst,
en{de} gheseyt tot sijnen sone. Ick en ben nyet bedroghen gheweest van v te aenschouwen, ende daer toe heeft my Godt oeck v saet ghetoont.
Ende als Ioseph die kinderen van sijns vaders schoot ghenomen hadde, soe heeft hy aenbeden neder ter aerden,
Ende hy stelde Ephraim aen sijn rechte hant, dat es aen Israhels slincker hant, maer Manassen stelde hy aen sijn slincke hant, te weten aen sijns vaders rechte hant, ende alsoe bracht hy die beyde aen hem,
Dye welcke heeft wtghereyct sijn rechtehant ende dye gheleydt op Ephraims hooft des ioncsten broeders ende sijn slincke hant op Manasses hooft dye dierste geboren was, verandere{n}de sijn handen.
En{de} Iacob heeft Iosephs kinderen ghebenedijt ende gheseyt. God voor wiens aenschijn mijn vaderen Abraham ende Isaac ghewandelt hebben, Godt die mi voedt van mijnder ioncheyt af, tot desen dach toe,
Die Enghel dye my verlost heeft van allen quade, wil dese kinderen ghebenedijden, ende laet mijnen naem aengeroepen worden ouer hen, ende oeck dye namen mijnder vaderen Abraham, ende Isaac, ende laetse wassen tot groote menichte op die eerde.
Maer Ioseph (siende dat sijn vader sijn rechte ha{n}t gheleyt hadde op Ephraims hooft) heeft dat swaerlijck ghenomen, en{de} hi heeft sijns vaders hant ghenomen, willende dye opheffen van Ephraims hooft, en{de} die verlegghen op Manasses hooft,
En{de} hy heeft tot sinen vader geseyt. Ten behoort alsoe niet vader, wa{n}t dit es dierste gheboren sone, legget v rechte hant op sijn hooft,
Maer hy en wilde nyet doen segghende. Ick weet wel (mijne sone) ick weet wel, dese sal oeck voorwaer tot vele volcs wesen en{de} vermenichfuldicht worden, Maer sijn broeder die iongher es, sal meerder worden dan hy, ende sijn saet sal wassen tot veel natien.
Ende hy heeft die kinderen op dien tijt ghebenedijt segghende. Door v sal Israhel gebenedijt worden, ende men sal segghen, Godt wil v doen, also hy Ephraim ende Manasses ghedaen heeft, Ende hy heeft Ephraim voor Manasses ghestelt.
Ende hy heeft tot Ioseph sinen sone gheseyt. Siet ick sterue, ende Godt sal met v wesen, ende v weder leyden tot uwer vadere{n} lant.
Ic gheue v een deel buyten uwen broeders dat ick met mijnen swaerde ende boghe wt der Amorrhiters handen verworue{n} hebbe.
ENde Iacob heeft sijn kinderen gheroepen en{de} gheseyt tot hen. Vergadert v, dat ick v te kennen gheue dat v toecomende es in dye laetste dagen,
Vergadert v en{de} hoort Iacobs kindere{n}, hoort Israhel uwen vader.
Ruben mijn eerste geboren sone, ghi sijt mijn stercheyt ende tbeghinsel van minen lijden. Deerste in die gauen die meeste van beuele,
Ghi sijt wtgestort ghelijck water, en wast niet, want ghi hebt gheclo{m}men op ws vaders bedde, ende sijn rustplaetse besmedt.
Symeon ende Leui ghebroeders, strijdende vaten der boosheyt,
In haren raet en moet mijn ziele niet comen, ende in haer vergaderinghen en sij mijn glorie niet, Want in haer rasende gramschap hebben sij den man ghedoot, en{de} met haren wille hebben sij den muer ondergraue{n},
Vermale{n}dijt si haer rasende gramschap, want die hartneckich es, en{de} haer verbolghentheyt, want die hart es, Ick salse verdeylen in Iacob, ende verstroyen in Israhel.
Iuda v broeders sullen v louen, v hande{n} sullen in die necken uwer via{n}den wesen, ws vaders sonen sullen v aenbidden,
Iudas ghy sijt een welpen van eenen leeuwe, mijn sone ghy sijt opghegaen totten roof, ende rustende sidy neder gheleghen als eenen leew, ende ghelijck een leeuwinne, wie sal hem ontwecken?
Den conincklijcke scepter en sal van Iuda niet af genomen worden, noch vorst van sijnder dgyen, tot dat hy come, die ghesonden sal worden, ende hi sal het verbeyden der heydenen sijn,
Bindende sijn vuelen aen de{n} wijngaert ende aenden wijnstock (o mijn sone) sijn ezelinnen, hy sal sijn eerlijc cleedt inden wijn wasschen, ende sinen mantel in dat bloet vanden wijndruyuen,
Sijn ooghen sijn schoonder dan wijn, ende sijn tanden witter dan melck.
Zabulon sal op den oeuer vander zee woonen, ende in die hauene der schepen ghenakende tot Sydon.
Issachar eenen stercken esel liggende tusschen dye palen,
Hy heeft die ruste ghesien dat si goet was, ende die aerde dat si die beste was, en{de} hy heeft sijn scouder daer onder ghestelt om te draghen, ende es gheworden dienende onder tribuyt.
Dan sal sijnen volck recht doen, ghelijck oeck een ander gheslachte in Israhel.
Laet Dan worden een slange in den wech, ende een cerastes in die pade, bitende des peerts clauwen, dat dye berijder van dyen achterwaerts valle.
Heere ick sal uwen salichgheuer verwachten.
Gad sal ghegort voer hem vechten, ende hy sal van achter ghegort worden.
Aser sijn broot es vet en{de} hy sal den coninghen wellustichede{n} gheuen.
Nephtali es eenen wtghelate{n} hert, ende gheuende wtspraken der schoonheyt.
Een aenwassende sone es Ioseph, een aenwassende sone en{de} schoon van aensien, die dochteren hebben gheloopen op dye mueren,
maer si hebben hem vergramt, ende ghekeuen, ende hebben hem benijdt, die ghene dye schichten hebben,
Sijnen boghe es inden stercken gheseten, ende die banden van sijnen armen ende handen sijn ontbonden, door dye hant des machtighen van Iacob, daer wt es dye herder come{n}, den steen van Israhel,
Ws vaders Godt sal v hulper wesen, ende die almachtighe sal v ghebenediden, met dye benedictien des hemels van bouen, met dye benedictien des afgronts nederwaerts ligghende met dye benedictien der borsten ende des buycks,
Dye ghebenedijdinghen ws vaders sijn versterct doer sijnder vaderen benedidinghen, tot dat comen soude die begheerte der eewigher hoeuelen, Laetse worden int hooft van Ioseph, ende opden top des hoofts van den nazareus, onder sijn broederen.
Beniamin een grijpende wolf, des morghens vroech sal hy den roof eten, ende des auonts sal hy dye roouen wtdeylen.
Alle dese sijn in die twaelf gheslachten van Israhel, Dese woorden heeft hen vader tot hen ghesproken, ende hy heeft elck ghebenedijt met haer eyghen benedictie,
ende hen beuolen, segghende. Ick worde versaemt met mijnen volcke, begraeft my met mijnen vaderen in die dobbel speluncke, die daer es opden acker Ephron des Hethiters,
teghen ouer mambre int lant van Chanaan, welcke speluncke metten acker, Abraham ghecocht heeft van Ephron den Hethiter, tot een erf begrauenisse,
Daer hebben sij hem begrauen ende Saram sijn huysvrouwe, Daer es Isaac begrauen met Rebecca sijn huysvrouwe, ende daer leydt Lia oock begrauen.
Ende als voleyndt waren die gheboden, waermede hy sijn kinderen leerde, soe heeft hy sijn voeten verghadert opt beddeken, ende es gestoruen, ende versaemt met sijnen volcke.
ALs Ioseph dat sach, soe viel hy op sijns vaders aensicht weenende ende cussende hem,
Ende hy heeft sijnen dienaers den medecinen beuolen, dat sij sijnen vader met costelijcke specien saluen souden,
Ende als sij dit deden nae dat ghebodt, soe sijnder veertich daghen ouerghegaen, want dit was dye maniere der ghesalfder dooder lichamen, ende dye van Egypten beweenden hem tseuentich daghen.
Ende als dye daghen der beschreydinghen ouer waren, soe seyde Ioseph tot dat huysghesin van Pharao, Eest dat ick gratie voor v ooghen vonden hebbe, soe segghet in dye ooren van Pharao
om dat mijn vader my besworen heeft, segghende, Siet ick sterue, ghy sult my begrauen in mijn graf het welck ick voor my ghegrauen hebbe int lant van Chanaan, Daerom laet my optrecken ende mijnen vader begrauen, ende dan sal ick weder comen
Ende Pharao heeft tot hem gheseyt. Trect opwaerts ende begraeft uwen vader alsoe ghy besworen sijt.
Ende als hy opwaerts reysde soe sijn alle die ouders van Pharaos huysghesin met hem ghegaen, ende alle die outste des lants van Egipten ende
Iosephs huysghesin met sijnen broeders sonder haer cleyn kinderen, ende cleyn vee, ende groot vee, die welcke sij int lant van Gessen ghelaten hebben.
Ende hy hadde oock in sijn gheselscap waghenen, ende volck te peerde, alsoe dat eenen grooten hoop volcks gheworden es,
Ende sij sijn ghecomen op den dorschvloer van Atad, welck gheleghen es ouer dye iordane, ende daer hebben sij seuen daghen lanck dye wtvaert ghehouden met een seer groot ende machtich gheschrey,
Dwelck als die inghesetenen des landts van Chanaan ghesien hadden, soe seyden sij. Dits een seer groote beschrydinge voer die Egyptenare{n}, En{de} daer om es die plaetse ghenoemt dye beschreydinghe van Egypten.
Hierom hebben Iacobs kinderen ghedaen ghelijck hy hen beuolen hadde,
ende sij hebben hem ghedraghen int lant van Chanaan ende begrauen in dye dobbel speluncke, Welck Abraham metten acker ghecocht hadde tot een erfbegrauenisse, van Ephron den Hethiter, teghen ouer Mambre.
Ende Ioseph es wederom in Egypten ghegaen met sijnen broeders, ende met alle den gheselscappe doen hy sijnen vader begrauen hadde,
Ende doen hen vader doot was, soe hebben Iosephs broeders ghevreest ende tot malcanderen gheseyt, Op dat hy by auontueren niet ghedachtich en sij des onrechte dat hy gheleden heeft, ende ons loone van alle tquaet dat wij hem ghedaen hebben,
dus hebben sij hem te kennen ghegheuen, segghende. V vader heeft ons beuolen eer hy storf,
dat wij v dit met sijnen woorden segghen souden. Ick bidde v dat ghy vergheten, wilt het groot misdaet uwer broederen, ende dye groote sonde ende archeyt dye sij v ghedaen hebben, ende wij bidden v oeck dat ghy Gods knecht, uwen vader dit onrecht vergheuen wilt. Als Ioseph dese woorde hoorde soe weende hy,
ende sijn broeders quamen tot by hem, ende aenbiddende ghebuycht ter aerden, hebben sij gheseyt, Wi sijn v dienaers.
Totten welcken hy antwoorde. En wilt niet vreesen, moghen wi Gods wille wederstaen?
Ghy hebt ghedacht my quaet te doen, maer Godt heeft dat int goede verkeert, om dat hy my verheffen soude, alsoe ghy siet te deser tijt, ende om dat hy veel volcks behouden soude,
En wilt niet vreesen, ick sal v voeden, ende uwe cleyne kinderen, ende hy heeftse ghetroost, ende soetelijck ende sachtelijck aenghesproken.
Ende Ioseph heeft in Egypten ghewoont met alle sijns vaders huysghesin, ende gheleeft hondert ende thien iaren, Ende hy heeft Ephraims kinderen ghesien tot dye derde afcoemste, Ende dye kinderen van Machyr sone van Manasses, zijn gheboren op Ioseph schoot.
Ende als dese dinghen voerleden waren, soe heeft Ioseph gheseyt tot sijnen broeders. Nae mijn doot sal v Godt besoecken, ende v doen optrecken wt dit lant, nae dat landt, welck hy Abraham, Isaac, ende Iacob belooft heeft,
Ende doen hi hen besworen hadde en{de} gheseyt. God sal v lieden besoecken, en{de} draecht mijn ghebeente met v wech van hier,
soe es hi ghestoruen nae dat hi hondert ende thien iaren gheleeft hadde, Ende met costelijcke specien ghesalft, es hi gheleyt in een kiste int lant van Egypten.
DIT sijn die namen der kindere{n} van Israhel, die met Iacob in Egypten ghegaen waren, een yeghelijc es met sijn huysghesinne daer inne come{n},
Ruben, Symeon, Leui, Iudas
Issachar, Zabulon, en{de} Beniamin,
Dan, ende Nepthtali, Gad, ende Aser,
Aldus waren alle dye zielen van dye wt Iacobs dgye comen waren tseuentich, Maer Ioseph was in Egypten,
Ende als hy ghestoruen was, met alle sijnen broeders, ende alle sijn gheslachte,
soe zijn die kinderen van Israhel ghewassen ende vermenichfuldicht, ghelijck oft sij ghegroeyt hadden, ende sijn bouen maten seer sterc gheworden, ende hebben het lant veruult.
Ende binnen middelen tijden soe es daer een nyenwe coninck van Egypten opghestaen, die Ioseph onbekent was,
ende hy seyde tot sijnen volcke. Siet het volck der kinderen van Israhel es seer veel ende stercker dan wij sijn,
Dus coemt ende laet ons dat wijselijck verdrucken op dattet by auontueren nyet vermenichfuldicht en worden, ende waert datter een oorloghe teghen ons opstonde, dat sij hen dan met onsen vianden niet en vueghe{n}, ende ons verwonnen hebbende wten lande ghae{n},
Hierom heeft Pharao ouer hen wercmeesters ghestelt, dat dye hen souden quellen met ouerlastinghe ende sij hebben voor Pharao ghetimmert die steden der tabernakelen, Phiton, ende Ramesses,
Ende hoe sij dye meer verdructen, soe dye meer vermenichfuldicht ende grooter worden,
Ende dye Egyptenaren haetten dye kinderen van Israhel ende sij benaudense, henlieden bespottende,
ende brachten hen leuen tot bitterheyt door harde wercken van cleem ende backsteenen, ende door alderhande dienst daer sij mede ghepraemt worden, om in die aerde te wercken.
Ende dye conick heeft gheseyt tot dye vroedevrouwen der hebreeusscen, waer afdye eene hiet Sephora, en{de} dander Phua, gebiedende, hen,
Wanneer ghy den hebreeusschen vrouwen als vroede vrouwen bystaen sult, ende den tijt des barens nakende es, eest dat een knechtken es, soe doodet, maer eest een meyske{n}, soe behoudet.
Maer die vroede vrouwen vreesden Godt, ende sij en deden niet nae des conincks van Egypten ghebodt, Maer sij behielde{n} dye knechtke{n}s,
En{de} die coninck die vroede vrouwen ontboden hebbende tot hem, heeft gheseyt. Wat es dit dat ghy hebt willen doen, dat ghy die knechtkens behoudt?
Ende sij hebben gheantwoort. Dye hebreeussche vrouwen en sijn niet ghelijck dye Egypsche vrouwen, want sij hebben seluer dye conste der vroedevrouwen, ende sij baren, eer dat wij by hen comen,
Daerom heeft Godt den vroedevrouwen wel ghedaen, ende dat volck wies ende worde versterct bouen maten seer
Ende om dat dye vroedevrouwen Godt ghevreest hebben timmerde hy hen huysen,
Dus heeft Pharao alle sijnen volcke gheboden, segghende. Al watter gheboren wordt van mans natuer dat worpt inden vloedt, ende soe wat van vrouwen natuer es dat behoudt.
ENde nae, desen esser een man vanden huyse Leui ghecomen ende heeft een huysvrouwe ghenomen van sijnen gheslachte,
dye welcke heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone, ende siende dat hy fray was, heeft sijt drij maenden gheborghen,
Ende doen sij dat niet langher en conste verborghen, soe heeft sij ghenomen een corfken van biesen ghemaect, ende dat met lijm ende peck bestreken, ende dat kindeken daer inne gheleydt ende alsoe stelde sij hem int lisch vanden oeuer des vloets,
ende sijn suster stont van verre gade slaende hoe dat dit vergaen soude.
Ende siet dye dochter van Pharao es nederwaerts ghecomen, om inden vloedt ghewasschen te worden, ende haer ioncvrouwen dye ghinghen op den oeuer vanden vloedt, Ende als sij dat corfken int lisch ghesien hadde, soe sandt sij eenen van haren dienstvrouwen, Ende dede dat halen ende alst ghehaelt was,
soe dede sij dat open, ende siende daer inne een weenende kindeken, ende sijns ontfermende seyde sij. Dits een vanden hebreeuschen kinderkens,
Doen seyde dye suster des kindekens. Wildy, dat ick gaen een hebreeussche vrouwe halen, dye dit kindeken sal moghen voesteren?
Sij antwoorde, Gaet henen, Dye ionghe dochter es wech ghegaen ende sij heeft haer moeder gheroepen,
Tot die welcke sprekende die dochter van Pharao. Neemt (seyde si) dit kint en{de} voestert my dat. Ick sal v uwen loon gheuen. Die vrouwe heeft dat kint ghenomen ende gheuoestert,
Ende alst groot ghewassen was soe heeft sij dat der dochter van Pharao gheleuert, Het welcke sij aenghenomen heeft in plaetse van eene{n} sone, ende hem ghenoemt Moyses, segghende. Ick heb hem wten water ghenomen.
In dien tijden als Moyses groot ghewassen was, soe es hy wt ghegaen tot sijn broeders, ende hy sach haer groot lijden, en{de} eene{n} Egypscen man die sloech eene{n} vanden hebreeusscen sijnen broeders
Ende doen hy herwaerts ende derwaerts omme ghesien hadde, ende niemant daer omtrent en sach versloech hy dien Egyptenaer ende berchde dien int sandt.
Ende des anderen daechs es hy wt gheghaen ende wert siende datter twee vanden hebreeuschen keuen, ende hy seyde tot hem dye onrecht dede. Waerom slady uwen naesten?
Die welcke heeft gheantwoort, Wie heeft v een ouerste ende een rechter ouer ons ghemaect? Wildy my oeck dootslaen ghelijck ghi ghisteren den Egyptenaer dootgheslagen hebt? Moyses die vreesde en{de} seyde. Hoe es dit woert int ope{n}baer comen?
En{de} Pharao heeft dit ghehoort, ende hy socht Moysen om te dooden, dye welcke es wt sijn ooghen gheuloden, ende heeft hem onthouden in dlant van Madian,
ende sadt daer by eenen put. Ende die priester van Madian hadde seuen dochteren, dye welcke ghecomen waren om water te scheppen, ende als sij dye water backen gheuult hadden, soe begheerden sij haers vaders cudden te wateren,
maer dye herders quamen hen ouer, ende veriaechdense van daer, ende Moyses es opghestaen ende heeft dye ionghe dochters beschermt ende haer schapen ghewatert,
Ende als sij tot Raguel haren vader wedercomen waren, soe seyde hy tot hen. Waerom sijdi nv vroegher ghecomen dan ghy pleecht?
Sij antwoorden Een Egypsch man heeft ons verlost wt der herderen hant ende daer bouen met ons oeck water gheschepet ende den schapen te drincken ghegheuen,
Ende hi seyde, Waer es dye man? Waerom hebdy hem laten gaen? roept hem dat hy mach broot eten,
Dus heeft Moyses ghesworen, dat hy by hem soude blijuen woonende, Ende hy heeft Sephora sijn dochter tot eender huysvrouwen ghenomen,
dye welcke hem eenen sone heeft gheaert, ende hy hiet dien Gersam, segghende. Ick heb een vreemdelinck gheweest in een vreemt landt, Ende sij heeft noch eenen sone ghebaert, den welcken hy ghenaemt heeft Eliezer, segghende. Want mijns vaders Godt es mijn helper, ende hy heeft mi verlost wt Pharaos hant,
Maer nae veel tijts es dye coninck van Egypten ghestoruen, Ende die kinderen van Israhel suchtende om hen wercken hebben gheroepen,
ende haren roep es tot Godt opgheclommen van den wercken, Ende Godt heeft hen suchten ghehoort, ende hi es ghedachtich worden des verbonts dat hy ghemaeckt hadde met Abraham, Isaac, ende Iacob,
Ende dye Heere heeft die kinderen van Israhel aensien ende hi heeftse verlost.
MOyses voedde die schapen Iethro sijns sweers, des priesters van Madian, Ende als hy die schapen ghedreuen hadde, tot dat diepste der woestijnen, soe quam hy bi den berch Gods Horeb.
Ende die Heere openbaerde hem daer in een vlamme viers, wt dat midden vanden dorn, ende hy wert siende dat den dorn brande, ende nochtans niet verbrant en worde.
Hierom seyde Moyses, Ick sal gaen, ende besien dit groot visioen, Waeromme dat den doren niet verbrant en wort,
Maer die Heere siende dat hy voortquam om te besien, heeft hem wt het midden des dorns gheroepen, ende gheseyt, Moyses Moyses? Ende hy antwoorde (Ick ben hier.
Maer die Heere. En coemt (seyt hy) hier niet nader, ontbindt die schoenen van uwen voete, want die plaetse daer ghy staet, es heylighe eerde,
Ende hy seyde. Ick ben dye Godt ws vaders, dye Godt van Abraham, die Godt van Isaac, die Godt van Iacob, Moyses bergde zijn aensicht, Want hy en verstoute hem niet teghen Godt op te sien,
Ende die Heere seyde tot hem. Ick heb ghesien dat groot lijden mijns volcks in Egypten, en{de} ick heb hen gheroep ghehoort, om die herdicheyt der gheender die ouerste vanden wercke sijn, ende wetende haer verdriet,
ben ick nederghedaelt, om hen te verlossen, wt die handen vanden Egyptenaers, ende wt dien lande te leyden, in een goet ende seer ruym land, in een lant dat vloeydt van melck ende honich, tot dye plaetsen der Chananeen, ende Hetheen, ende Amorrheen, ende Phereseen, ende Heueen, ende Iebuseen,
Aldus es dat gheroep der kinderen van Israhel tot my comen, ende ick heb hen swaer verdriet ghesien, daer sij vanden Egyptenaers mede verdruct worden,
Maer coemt ghi, ende ick sal v tot Pharao senden, dat ghy mijn volck, die kinderen van Israhel leyden moecht wt Egypten,
Ende Moyses heeft tot Godt gheseyt. Wie ben ick doch, dat ick soude tot Pharao ghaen, ende die kinderen van Israhel wt Egypten leyden?
Dye welcke heeft tot hem gheseyt. Ick sal met v wesen, ende dat suldy voer een teeken hebben, dat ick v ghesonden hebbe. Als ghi mijn volck sult wt Egypten gheleyt hebben, soe suldy Gods offerande offeren op desen berch,
Ende Moyses heeft tot Godt gheseyt. Siet ick sal tot dye kinderen van Israhel gaen, ende hen segghen, Uwer vaderen Godt heeft my tot v lieden ghesonden, Eest dat sij my segghen. Hoe es sijnen naem? Wat sal ick hen segghen?
Ende dye Heere heeft tot Moyses gheseyt. Ick ben, dye ben, Ende hy heeft gheseyt. Aldus suldy den kinderen van Israhel segghen. Dye es, heeft my tot v ghesonden.
Ende Godt heeft wederom tot Moyses gheseyt, Dit suldy den kinderen van Israhel segghen. Dye Heere Godt van uwen vaderen, dye Godt van Abraham, dye Godt van Isaac, dye Godt van Iacob, heeft my tot v lieden ghesonden, dats mijnen naem inder eewicheyt, ende dat es mijn ghedenckenisse van gheslachte tot gheslachte,
Gaet ende vergadert dye ouders van Israhel, ende segghet tot hen. Dye Heere uwer vaderen Godt heeft my gheopenbaert Abrahams Godt, ende Isaacs Godt, ende Iacobs Godt, segghende. Besoeckende, heb ick v besocht, ende ghesien alle dat v in Egypten gheschiet es,
ende ick heb gheseyt, dat ick v leyden soude wt dat verdriet van Egypten int lant der Chananeen, ende Hetheen, ende Amorrheen ende Phereseen, ende Heueen, ende Iebuseen, tot een landt dat vloeyt van melck ende honich,
Ende sij sullen v stemme hooren, ende ghy metten ouders van Israhel sult ghaen binnen by den coninck van Egypten, ende tot hem segghen. Dye Heere Godt der hebreusscher heeft ons gheroepen. Wij sullen ghaen drij dach reysen inder woestijnen, om daer offerande te doen den Heere onsen Godt,
Maer ick weet dat dye coninck van Egypten v niet en sal laten gaen, dan door een machtighe hant,
En{de} ick sal mijn hant wtreycken, ende Egypten slaen, met alle mijnen wonderlijcheden, dye ick doen sal, int midden van hemlieden, Daer nae sal hy v laten ghaen,
ende ick sal desen volcke gratie gheuen voor die Egyptenaers, ende als ghy wtghaen sult soe en suldy niet idel wtgaen.
Maer een vrouwe sal begheren van haerder ghebuerinnen, en{de} van haerder weerdinnen, gouden ende silueren vaten, ende cleederen, ende die suldy uwen sonen en{de} dochteren oplegghen, ende alsoe suldy Egypten beroouen.
MOyses antwoordende heeft gheseyt. Sij en sullen my niet gheloouen, noch mijn stemme hooren, Maer sij sullen segghen. Dye Heere en heeft v niet gheopenbaert,
Daerom heeft dye Heere tot hem gheseyt, Wat eest dat ghy in v hant hebt? Ende hy antwoorde? Een roede,
Ende die Heere heeft gheseyt. Worpt dye op deerde, Hij heeftse gheworpen, ende sij es verkeert in een slanghe, alsoe dat Moyses wech vloodt,
Ende die Heere seyde. Reyct v hant wt, ende grijpt haren steert, Hy reycte sijn hand wt, ende hieltse, ende sij es verkeert in een roede, Ende hy seyde.
Op dat sij moghen ghelooue{n} dat die Heere uwer vaderen God v gheope{n}baert heeft, Die Godt van Abraha{m}, die God van Isaac, die Godt van Iacob,
Ende die Heere heeft wederomme gheseyt. Steect v hant in uwen boesem, Ende als hy die in sijnen boesem ghesteken hadde, bracht hy dye wt melaetsch ghelijck sneeu.
Ende hi seyde, trect v hant wederom in uwe boesem Hy heeft die weder daer in ghetrocken, en{de} hy bracht dye weder wt, ende sij was doen ghelijck dat ander vleesch,
Ende hy seyde, eest sake dat sij v niet en gheloouen, oft niet hooren en willen die redene van dat eerste teeke{n}, soe sullen si ghelooue{n} het woert van dat nauolgende teeke{n}.
Maer eest dat si oeck desen twee teekenen niet en gheloouen, ende v woerden niet en hooren, soe neemt water van den vloedt, ende stort dat wt opt drooghe, ende wat ghy wt den vloedt scheppen sult, dat sal in bloet verkeert worden.
Ende Moyses heeft gheseyt. Ick bidde v Heere, Want ick en ben niet wel sprekende, van ghisteren ende eerghisteren, ende van dien tijt dat ghy tot uwen dienaer ghesproken hebt, soe ben ic meer belet ende tragher gheworden in mijn tonghe,
Ende dye Heere heeft tot hem gheseyt. Wie heeft des menschen mont ghemaect? Oft wie heeft den sto{m}men en{de} doouen, den siende, en{de} den blinden gemaect? en ben ick dat niet?
Daerom ghaet derwaerts, ende ick sal in uwen mont wesen, ende v leeren wat ghy spreken sult.
Ende hy seyde. Ick bidde v Heere, sendt dye ghy senden sult,
Ende dye Heere gram wesende op Moyses heeft gheseyt. Ick weet wel dat Aaron v broeder, wt dat gheslachte van Leui welsprekende es, Siet hy sal wtcomen v te ghemoete, ende als hy v sien sal, soe sal hy hem van herten verblijden,
Spreect tot hem, ende stelt mijn woorden in sijnen mont, ende ick sal in uwen mont, ende in sijnen mont sijn, ende ick sal v toonen wat ghy sult moeten doen
Ende hy sal voor v tot den volck spreken, ende hy sal uwen mont wesen, Maer ghy sult voor hem wesen in dye dinghen dye Godt aengaen,
Ende dese roede neemt in v hant, waer mede dat ghy die teekenen doen sult.
Moyses es wech ghegaen, ende wederghekeert tot Iethro sijnen sweer, ende heeft tot hem gheseyt. Laet my ghaen, ende ick sal wederkeeren tot mijnen broeders in Egypten, op dat ick sien mach oft sij noch leuen, En{de} Iethro heeft tot hem gheseyt, Gaet in vreden.
Doe{n} heeft die Heere tot Moyses geseyt int lant va{n} Madian. Gaet hene{n} en{de} keert weder in Egypte{n}, Want si sijn alle doot die v ziele sochten.
Aldus nam Moyses sijn huysvrouwe en{de} sijn sone{n}, ende hi settese op eenen ezel, ende hy eswederghegaen nae Egypten, draghende Gods roede in sijn hant,
Ende dye Heere seyde tot hem doen hy wederkeerde nae Egypten, Siet dat ghy alle die wonderlijcke teekenen (dye ick in v hant ghestelt hebbe) voor Pharao doet Ick sal sijn herte verharden, ende hy en sal dat volck niet laten ghaen,
Ende ghy sult tot hem segghen Dit seyt dye Heere. Mijn ierste gheboren sone es Israhel,
Ick heb v gheseyt. Laet ghaen mijnen sone, dat hy my diene, ende ghy en hebt hem niet willen laten gaen, Siet ick sal uwen iersten gheboren sone dootslaen.
Ende als Moyses opden wech in dye herberghe was, soe quam hem dye Heere te ghemoete, ende wilde hem dootslaen,
Sephora nam terstont eenen seer scherpen steen, ende sij besneedt dye voorhuyt va{n} haers soens manlijc ledt, ende sij raecte sijn voeten, ende seyde. Ghy sijt my een bruydegom des bloets,
Doen liet sij hem, nae dat sij gheseyt hadde, Ghi sijt mi een brudegom des bloets om der besnidenissen.
Ende die Heere heeft gheseyt tot Aaron, Gaet henen in die woestijne, Moysi te ghemoete, Dye welcke es hem te ghemoet ghegaen inden berch Gods, en{de} hy heeft hem ghecust.
En{de} Moyses heeft Aaron vertelt alle dye woerden des Heeren daer hy hem om ghesonden hadde, ende die teekenen die hy hem beuolen hadde,
Ende sij sijn tsamen ghecomen, ende hebben verghadert alle dye ouders der kinderen van Israhel,
Ende Aaron heeft al-le dye woerden ghesproken, doe Godt tot Moyses gheseyt hadde, ende hy heeft die teekenen voor tvolck ghedaen,
ende het volck heuet ghelooft, Ende sij hebben ghehoort dat dye Heere dye kinderen van Israhel besocht hadde, ende haer sware verdructheyt aensien, ende sij hebben aen ghebeden nederbuyghende.
DAernae sijn Moyses en{de} Aaron binnen ghegae{n} en{de} hebbe{n} tot Pharao gheseyt. Dit seyt die Heere Godt van Israhel. Laet mijn volck gaen dat sij my moghen sacrificie doen in dye woestijne,
Ende hi heeft gheantwoort. Wie es dye Heere dat ick sijn stemme hooren soude, ende Israhel laten gaen? Ick en kenne den Heere niet, ende ic en sal Israhel oec niet late{n} gaen?
Sij hebbe{n} geseyt Der hebreeusscher Godt heeft ons gheroepen, dat wij souden ghaen eenen wech van drij dach reysen in die woestijne, ende den Heere onsen Godt sacrificie doen, dat ons by auontueren gheen pestilentie oft sweert en gheschiede,
Ende die coninck van Egypten heeft tot hen gheseyt. Waerom benerstet ghy Moyses ende Aaron het volck van haren wercke? gaet henen tot uwen lasten,
En{de} Pharao heeft gheseyt, Het volc des lants es vele, ende ghi siet dat dye menichte ghewassen es hoe veel te meer, eest dat ghi hen ruste gheeft van haren wercken.
Daerom heeft hy op dien dach den meesters der wercken, ende den scatters des volcks beuolen, segghende,
Ghy en sult den volck voertaen gheensins meer caf gheuen om bacsteene{n} te backen, ghelijc ghi te voren dedet, maer laet hen gaen stroo vergaderen
En{de} ghi sult hen oplegghen tselue tghetal der bacsteenen dat si te voren maecten, en{de} daer niet af verminderen, Want si sijn ledich, en{de} daerom roepen si, segghe{n}de. Laet ons gaen, ende sacrificie doen onsen Godt,
Laetse verdrucken met wercken, dat sij dye volbringen, op dat sij niet en volghe{n} dye loghentalen.
Hier om syn die wercmeesters en{de} die schatters des volcks wt ghegaen totten volcke, ende hebben gheseyt. Aldus seyt Pharao. Ick en gheue v gheen caf meer,
Maer gaet en{de} vergadert dat, daer ghi dat ergers vinden moecht, en{de} daer en sal niet ghemindert worden van uwen wercke,
Ende tvolck es verstroyt ouer allet landt van Egypten, om caf te vergaderen,
En{de} die ouerste des wercs praemde{n} dat volc oeck, segghe{n}de. Voldoet v werck alle daghe, ghelijck ghi te voren pleecht te doene, als v lieden caf ghegheuen worde.
Ende die wercmeesters der kinderen van Israhel worden gheslagen van Pharaos schatters die welcke seyden. Waerom en hebdy dat ghetal der backsteenen niet voldae{n}, noch ghisteren, noch heden ghelijck ghi te voren pleecht?
Ende die ouerste der kinderen van Israhel sijn ghecomen, ende hebben gheroepen tot Pharao, segghende? Waerom doedy soe tseghen v knechten?
Het caf en wort ons niet ghegheuen, ende dye backsteenen worden ons ghebode{n} ghelijck te voren, Siet v knechte{n} worden met gheesselen gheslaghen, en{de} uwen volck wort groot onrecht aenghedaen,
Ende hy seyde. Ghy sijt ledich, ende daerom segdy. Laet ons gaen ende den Heere sacrificie doen,
Daerom gaet wech, en{de} werckt, me{n} en sal v gheen caf gheuen, ende ghi sult het ghewoonlijc ghetal der bacsteenen leueren.
Ende dye wercmeesteren der kinderen van Israhel, saghen hem seluen qualijc staende, om dat hemlieden gheseyt werde. Daer en sal niet vanden backsteenen ghemindert worden tot elcken daghe.
Ende sij sijn te ghemoete comen Moysen en{de} Aaron, die stonden teghen hen ouer, come{n}de van Pharao,
ende sij hebben tot hem gheseyt. Die Heere wil aensien ende recht doen, want ghy hebt onsen rueck doen stincke{n} voer Pharao, ende voor sijn dienaers, ende hem een sweert ghegheuen om ons doot te slae{n}
En{de} Moyses es wederghekeert totte{n} Heere en{de} heeft gheseyt. O Heere waerom hebdy den volck dit lijde{n} aenghedaen? Waerom hebdy my ghesonde{n}?
Want sedert dat ick tot Pharao ben ghegaen, om te spreken in uwen naem, soe heeft hy v volck veel lijdens aenghedaen, ende ghy en hebtse niet verlost.
DIe Heere heeft gheseyt tot Moyses. Nv suldy sien wat ick Pharao doen sal, Want doer een stercke hant sal hijse late{n} gaen, ende doer een machtighe hant sal hijse van sijnen lande wtwerpen,
En{de} die Heere heeft tot Moyses ghesproken, segghende. Ic ben die Heere,
die gheopenbaert hebbe, Abraham, Isaac, ende Iacob, inde{n} almachtighe{n} Godt, En{de} mijne{n} naem Adonai, en heb ic hen niet te kennen ghegheue{n},
Ende ick heb een verbont met hen ghemaect, dat ic hen gheuen soude het lant van Chanaan, het lant va{n} haerder pelgrimagie{n} daer sij vreemdelinghe{n} in gheweest hebben.
Ic heb ghehoort het suchten der kinderen van Israhel daer die Egiptenaren hen mede verdruct hebben, ende ic ben ghedachtich worden mijns verbonts,
Daerom segt den kindere{n} van Israhel. Ic ben die Heere, dye v leyden sal wt den werckerker der Egyptenare{n}, en{de} wt die slauernie verlossen, en{de} ick sal v verlossen doer eenen hooghen arm, ende met groote vonnissen,
Ende ick sal v te mywaerts nemen tot een volck, ende sal v Godt wesen, Ende ghi sult weten dat ic ben dye Heere v Godt, dye v sal wtgheleyt hebben wt den werckerker der Egyptenaren,
ende ghebrocht in dlant daer ick mijn hant heb op ghehauen, dat ick dat soude gheue{n} Abraham, Isaac, ende Iacob, Ende ic sal v dat lant geuen te besitte{n}, ic ben dye Heere.
Hier om heeft Moyses alle dese woorden den kinderen van Israhel vertelt, dye welcke hem niet en hebbe{n} aenhoort, om die benautheyt haers geests en{de} om die wtneme{n}de harde wercken.
En{de} die Heere heeft tot Moyses ghesproken, seggende,
Gaet binnen, en{de} spreect tot Pharao den coninc van Egypten hy die kinderen van Israhel laet gaen wt sijnen lande,
Ende Moyses antwoerde voor den Heere, Siet dye kinderen van Israhel en hooren my niet, hoe sal mi Pharao willen hooren, besonder aenghesien dat ick onbesneden va{n} lippen ben.
Ende die Heere heeft ghesproken tot Moyses ende Aaron, ende hen een beuel ghegheuen aen die kindere{n} van Israhel, ende aen Pharao den coninck van Egypten, dat sij dye kinderen van Israhel souden leyden wt dat lant van Egypten.
Dit sijn die princen der huysen, nae haren huysgesinnen. Die kinderen van Ruben Israels ierste gheboren sone, Henoch, ende Phallu, Hesron, ende Charmi, dit sijn die gheslachten van Ruben.
Die kinderen van Symeon, Iamuel, ende Iamin, en{de} Ahod ende Iachin, ende Sohar, ende Saul eender Chananeeusscher vrouwen sone, dit sijn dye gheslachten van Symeon,
Ende dit sijn die namen der kinderen Leui nae haere{n} gheslachten, Gerson, ende Chaath ende Merari, Ende die iaren des leuens van Leui waren hondert seuenendertich.
Dye kinderen van Gerson Lobni, ende Semei, nae haren gheslachten,
Die kinderen van Chaath, Amram, ende Isaar, ende Hebron, en{de} Oziel, Ende die iaren van Chaats leuen, waren hondert drijendertich,
Die kinderen van Merari, Mooli, ende Musi, Dit sijn de gheslachten va{n} Leui, nae haren familien.
Ende Amram nam tot een huysvrouwe Iochabed sijns ooms dochter, dye welcke hem baerde Aaron ende Moysen, Ende die iaren van Amrams leuen waren hondert seuen ende dertich iaren.
Ende die kinderen van Isaar, sijn gheweest Chore, ende Nepheg, ende Zechri,
Ende die kinderen van Oziel, Misael, ende Elisaphan, ende Cethri.
Maer Aaron nam tot eender huysvrouwen Elisabeth Aminadabs dochter, die suster van Naason, die welcke hem baerde Nadab, ende Abiu, en{de} Eleazar, ende Ithamar.
Ende die kinderen van Chore, Azar ende Elcana, ende Abiasaph, Dit sijn die gheslachten vanden Choriten,
Maer Eleazar Aarons sone nam een huysvrouwe van Phutiels dochteren die welcke hem Phinees ghebaert heeft. Dit sijn die princen van die huysgesinnen der Leuiten, nae haren geslachten.
Dit es Aaron en{de} Moyses den welcken die Heere beuolen heeft dat sij dye kinderen van Israhel wt Egypten souden leyden nae haren scharen,
Dit sijn dye ghene dye tot Pharao den coninck van Egypten spreken, dat si die kinderen van Israhel wt Egypten souden leyden.
Dit es Moyses ende Aaron op den dach als dye Heere ghesproken heeft tot Moyses in dlant van Egypten,
Ende die Heere heeft tot Moyses ghesproken, segghende. Ick ben dye Heere. Spreect toPharao den coninck van Egypten al dat ick v segghe.
Ende Moyses seyde voor den Heere. Siet ick ben onbesneden va{n} lippen hoe sal my Pharao hoore{n}.
ENde die Heere heeft gheseyt tot Moyses, siet ic heb v Godt ghemaect ouer Pharao ende Aaron v broeder sal v propheet wesen,
Ghy sult hem segghen alle dat ick v beuele, ende hy sal tot Pharao spreken, dat hy die kinderen van Israhel wt sinen lande laet gaen.
Maer ick sal sijn herte verharden, en{de} ick sal veel mijnder teekene{n} en{de} wonderlicheden doen int lant van Egypten,
ende hy en sal v niet hooren, ende ick sal mijn hant op dat landt van Egypten seynden, ende mijn heyr ende mijn volck dye kinderen van Israhel leyden wt dat landt van Egipten, door die alder grootste vonnissen,
Ende dan sullen dye Egyptenaren weten dat ick dye Heere ben, die mijn hant wtgereyct hebbe op Egipten, ende die kinderen van Israhel gheleyt wt het midden van hemlieden.
Aldus hebben Moyses ende Aaron gedaen, ghelijck die Heere beuolen hadde, soe hebben si ghedae{n}
Ende Moyses was tachtentich iaren out, ende Aaron drijentachtentich, als sij tot Pharao ghesproken hebben,
Ende dye Heere heeft gheseyt tot Moyses ende Aaron.
Als Pharao v segghen sal, thoont teekenen, soe suldy tot Aaron segghen, Neemt v roede, ende worptse voor Pharao, ende werde in een slanghe verkeert.
Hierom sijn Moyses ende Aaron bi Pharao geghaen, ende hebben ghedaen alsoe hen dye Heere beuolen hadde, En{de} Aaron nam die roede voor Pharao ende sijn knechten, ende sij wert verkeert in een slanghe.
Ende Pharao heeft gheroepen dye wijse ende toouenaers, ende sij deden oock desghelijcks door haer Egypsche toouerie ende sommighe verholentheden,
Ende sij hebben elck haer roeden oeck wech gheworpen, die welcke sijn verkeert in draken Maer Aarons roede verslinde haer roeden,
Ende het herte van Pharao es verhart gheworden, ende hy en heeftse niet ghehoort, ghelijck dye Heere beuolen hadde.
Maer die Heere heeft tot Moyses gheseyt, Dat herte van Pharao es verswaert, hy en wilt dat volc niet laten gaen.
Gaet tot hem morghen vroech, siet hy sal wtgaen nae de wateren, ende ghy sult staen in sijn ghemoet op den oeuer vander riuieren ende ghi sult die roede in v hant houwen die verkeert es gheweest in eene{n} draec,
en{de} ghi sult tot hem seggen, Die Heere der hebreeuscher God heeft mi aen v ghesonden, seggende. Laet mijn volc gaen dat si my mogen sacrificie doen inder woestinen, en{de} ghi en hebt tot de{n} teghenwoordigen tijt, niet willen hooren.
Daer om seyt dye Heere dese woerde{n}, Daer aen suldy weten dat ic die Heere be{n}, siet ic sal metter roede die in mijn hant es slae{n} dwater vande{n} vloet, en{de} tsal verkeert worden in bloet,
Ende die vissche{n} die inden vloet sijn sullen sterue{n}, en{de} die wateren sullen vuyl stinckende worden, en{de} die Egiptenaers sulle{n} te lijden hebben, drincke{n}de dwater vande{n} vloet.
En{de} die Heere heeft tot Moyses gheseyt, Segghet tot Aaron. Neemt v roede en{de} reyct wt v hant op die watere{n} van Egipte{n}, en{de} op haer vloeden, en{de} riuiere{n}, en{de} broecken, en{de} alle stae{n}de watere{n}, dat si in bloet verkeert worde{n}, en{de} dat bloet si ouer alle dlant van Egypte{n}, soe wel in dye houten als in dye steenen vaten.
Ende Moyses ende Aaron hebben gedaen alsoe die Heere beuolen hadde, en{de} opheffende sijn roede heeft hi gheslagen dwater vande{n} vloet, voor Pharao en{de} sijn knechte{n} dwelc es verkeert in bloet,
en{de} die visschen die inde{n} vloet waren sijn gestorue{n}, en{de} den vloet es vuyl stincke{n}de gheworde{n}, en{de} die Egiptenare{n} en mochte{n} dwater vande{n} vloet niet ghedrinken, ende het was bloet ouer alle dlant van Egipten.
Ende die toouenaers va{n} Egypten dede{n} desgelijcs met haer toouerien, en{de} het herte van Pharao es verhart gheworde{n}, ende hy en heeft hen niet ghehoort ghelijc dye Heere beuolen hadde.
Ende hy heeft hem af ghekeert, ende es in sijn huys ghegaen, en{de} hy en heeft dese reyse sijn herte daer aen noch niet gheleyt.
Maer alle die Egiptenaren hebben gegrauen al omtrent der riuieren nae waeter, om te drincken, want sij en mochten dat water vanden vloet niet drencken.
En daer sijn seuen daghen ouerleden, nae dat die Heere den vloet gheslaghe{n} heeft.
ENde die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Gaet in tot Pharao, en{de} ghi sult tot hem segghen. Dit seyt die Heere, Laet mijn volck gaen, dat my sacrificie doe.
Maer eest dat ghijse niet en wilt laten gaen, siet soe sal ic alle die palen ws la{n}ts met vorsschen plaghe{n}.
Ende den vloet sal vorsschen opworpen, en{de} die sullen opcomen, ende in v huys come{n}, ende in v slaepcamer, en{de} op v bedde, en{de} in uwer dienaers huysen, en{de} in v volc, en{de} in v backouens, en{de} in die bleuelinghe{n} van uwer spijsen.
En{de} die vorssche{n} sullen tot v, en{de} tot v volc, en{de} tot allen v knechten incomen.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Segt tot Aaron, Reyct wt v hant op die vloeden en{de} op die riuieren, en{de} staende watere{n}, en{de} brengt voerts die vorssche{n} op dlant van Egipte{n}.
En{de} Aaron reycte sijn hant wt ouer die watere{n} van Egipten, ende die vorsschen sijn opcome{n}, en{de} hebben dlant van Egipte{n} bedect.
Maer die tooueraers deden oec desghelijck doer haer toouerien, ende sij brachten oec vorsschen voerts opt lant van Egipten.
Maer Pharao heeft Moysen en{de} Aaron gheroepen, en{de} tot hen gheseyt, Bidt den Heere, dat hy die vorsschen van my en{de} van mijnen volcke neme, en{de} ick sal het volck laten gaen, dat si den Heere moghen sacrificie doen.
En{de} Moyses heeft tot Pharao gheseyt Stelt uw tijt, wanneer dat ic voer v bidden sal, ende voer v dienaers, en{de} voer v volc, dat die vorsschen moghen verdreue{n} worden van v, en{de} van uwen huyse, en{de} van uwen dienaers, en{de} van uwen volcke, ende dat sij alleen blijuen inden vloet.
En{de} hy antwoerde, Morghen. En{de} Moyses seyde, Nae v woerdt sal ic doen, op dat ghy weten moecht, datter niemant en es ghelijck die Heere onse Godt.
Ende die vorssche{n} sullen wech gaen van v, en{de} van uwe{n} huyse, ende van uwen knechten, en{de} van uwen volcke, en{de} sij sullen alleen inden vloet blijuen.
En{de} Moyses en{de} Aaron sijn wt ghegaen van Pharao, en{de} Moyses heeft tot den Heere gheroepen om die belofte der vorsschen, die hy Pharao toegheseyt hadde.
En{de} die Heere heeft nae Moyses woert ghedaen, ende die vorsschen sijn ghestorue{n} wten huysen, ende vande{n} lanthuysen, en{de} vanden velden.
En{de} si hebben die vergadert in seer groote hoopen, en{de} het lant es daer af verrot.
En{de} Pharao siende, dat hem ruste ghegeuen was, heeft sijn herte beswaert, en{de} en heeft hen niet willen hooren, ghelijck die Heere beuolen hadde.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Segt tot Aaron, Reyct wt v roede, en{de} slaet het stof der aerden, en laet daer moesien wesen ouer alle dla{n}t van Egipten.
Ende sij hebben alsoe ghedaen. Ende Aaron heeft sijn hant wtghereyct, houdende die roede, ende hy heeft dat stof der aerde{n} gheslaghen, ende daer sijn moesien ghecomen op die menschen, en{de} op die beesten, alle dat stubbe der aerden es in moesien verkeert, ouer alle dlant van Egipten.
En die toouenaers hebben diesghelijcs ghedaen met haer toouerien, om moesien voerts te brenghen, maer sij en consten dat niet doen. En{de} die moesien waren so wel op die menschen als op die beesten.
En{de} die toouenaers seyde{n} tot Pharao, Dit es Godts vingher. En{de} Pharaos herte es verhart gheworden, en{de} hy en heeft hen niet ghehoort, alsoe die Heere beuolen hadde.
En{de} die Heere seyde tot Moyses, staet morghen vroech op, ende staet voer Pharao, want hy sal wtgaen tot dat water, en{de} ghy sult tot hem segghe{n}, Dit seyt die Heere, Laet mijn volck gaen, dat my sacrificie doe.
Maer eest dat ghy dat niet en laet gaen, siet soe sal ic senden op v, en{de} op v dienaers, en{de} op v volck en{de} in v huysen, alderhande natuere van vlieghen, en{de} die huysen der Egiptenaren sullen vol vlieghen worden, van verscheyden natueren, en{de} op alle dlant daer die in sijn.
En{de} op dien dach sal ic het la{n}t van Gessen wonderlijck make{n}, daer mijn volck woont, dat daer gheen vlieghen sijn en sullen, en{de} dan suldi weten dat ic die Heere ben int midden der eerde{n}.
En{de} ic sal een onderscheedt stellen tusschen myn volck en{de} v volck, morghen sal dit teeken wesen,
en{de} die Heere heeft alsoe ghedaen. Ende daer sijn ouer swaer vlieghen come{n} in die huysen van Pharao, en{de} sijnder knechten, en{de} ouer alle dlant van Egipten. Ende het lant es bedoruen van alsulcken vlieghen.
En{de} Pharao heeft Moysen en{de} Aaron gheroepe{n}, en{de} tot hen gheseyt, Gaet henen, en{de} doet uwen God sacrificie in dit la{n}t.
Ende Moyses seyde, Ten mach aldus niet gheschieden, want wij sullen den Heere onsen Godt offeren tghene dat den Egiptenare{n} een walghinghe es. En{de} waert sake dat wij dootsloeghe{n} voer die Egiptenaren tghene dat sij goddienstelijck eeren, soe souden sij ons met steenen doot werpen.
Wij sulle{n} drij dachreysen verre reysen in die woestijne, en{de} daer sullen wij den Heere onsen Godt sacrificie doen, ghelijck hy ons beuolen heeft.
En{de} Pharao heeft gheseyt, Ic sal v laten gaen om den Heere uwe{n} Godt sacrificie te doen in die woestijne. Maer nochtans en gaet niet voerder, bidt voer my.
Ende Moyses seyde, Als ic van v ghegaen ben, soe sal ick den Heere bidden, en{de} die vlieghen sullen van Pharao en{de} van sijnen knechten, en{de} van sijnen volcke morghen wech gaen. Maer en bedriecht ons niet meer, dat ghy het volck niet en laet gaen den Heere sacrificie doen.
En{de} Moyses ghinc wech van Pharao, en{de} hy heeft den Heere ghebeden.
Die welcke heeft nae sijn woerdt ghedaen, ende die vlieghen wech ghenomen van Pharao, en{de} van sijnen knechten, en{de} van sijnen volcke, alsoe datter niet een ouer en bleef.
Ende het herte van Pharao es beswaert gheworden, also dat hy oec dese reyse het volc niet en heeft late{n} gaen.
MAer die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Gaet innewaerts by Pharao, en{de} segt he{m}, Dit seyt die Heere der hebreusscher Godt Laet ghaen mijn volck, dat sij my moghen sacrificie doen.
En{de} eest dat ghy dat noch weyghert, ende hen houdet,
siet soe sal mijn hant wesen ouer v ackers, en{de} ouer v peerden, en{de} ezelen, en{de} kemelen, ende schapen en{de} ossen, een seer swaer pestile{n}cie.
En{de} die Heere sal wonder doen tusschen die erue der kinderen van Israhel, en{de} die erue der Egiptenaren, alsoe datter niet en sal verdoruen worde{n} van alle dat den kindere{n} van Israhel toebehoort.
En{de} die Heere heeft den tijt ghestelt segghende, Morghen sal die Heere dit woerdt doe{n} opt la{n}t.
Dus heeft die Heere des andere{n} daechs dit woerdt ghedaen, en{de} alle ghedierten der Egiptenaren sijn ghestorue{n}, maer vanden ghedierte{n} der kinderen van Israhel, en esser niet met allen ghestorue{n}.
Ende Pharao sandt om dit te besien, maer daer en was niet een doot van tgheen dat die kinderen van Israhel besaten. En{de} Pharaos herte worde verhart en{de} hy en heeft dat volck niet laten ghaen.
En{de} die Heere heeft gheseyt tot Moyses en{de} Aaron, Neemt v handen vol asschen wten schoorsteen, en{de} laet Moyses die spraeyen inden hemel voer Pharao,
En{de} laet stubbe werden ouer alle dlant van Egipten, want het sullen sijn in die menschen en{de} beeste{n}, sweren ende opghehauen puysten, in alle dlant van Egipten.
En{de} sij hebben asschen wt den schoorsteen ghenomen, en{de} hebben voer Pharao ghestaen, ende Moyses stroeyde die asschen in die locht, en{de} het sijn worden sweren met swillende puysten, op die menschen en{de} beeste{n},
alsoe dat die toueraers niet en conde{n} staen voer Moysen, om die swere{n} die op hen ware{n}, en{de} ouer alle dlant van Egipten.
En{de} die Heere heeft dat herte van Pharao verhart, ende hy en heeft hen niet ghehoort, ghelijck die Heere tot Moysen gheseyt hadde.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Staet morghe{n} vroech op, ende gaet staen voer Pharao, en{de} ghy sult tot hem segghen, Dit seyt die Heere der Hebreusscher Godt, Laet mijn volc gae{n}, dat sij my moghe{n} sacrificie doen.
Want te deser reysen sal ic alle mijn plaghen sende{n} op v herte, ende op v dienaers, en{de} op v volck, dat ghy wete{n} moecht datter op heel aertrijck niemant en es mijns ghelijck.
Want ic sal nv mijn hant wtreycken en{de} slaen v, ende v volck met die pestilencie, en{de} ghy sult vergaen vander aerden.
Want ic heb v daer om ghestelt, dat ick mijn stercheyt aen v wil toonen, en{de} dat mijne{n} naem mach vermaert worden ouer alle aertrijck.
Houdt ghy noch mijn volck, ende en wilt ghy dat niet laten gaen?
Siet ick sal morghen te deser seluer vren, eenen seer grooten haghel van bouen laten vallen, dat desghelijcs noyt in Egipte{n} geweest en es, van den dach dat gesticht es, tot desen tijt toe.
Daer om seyndt nv wt, en{de} vergadert allen v beesten, en{de} alle dat ghy opt velt hebt, want die menschen en{de} die beeste{n}, ende alle dat buyten gheuonde{n} sal worden, en{de} wten velde niet ghehaelt en sal wesen, en{de} dien haghel daer op vallet sullen steruen.
Ende wie van Pharaos knechten het woerdt des Heeren vreesde, die dede sijn knechte{n} en{de} sijn beesten in die huysen vlieden.
Maer die op des Heeren woerdt niet en achte, heeft sijn knechten en{de} beesten op die velden ghelaten.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Reyckt wt v hant ten hemelwaert, dat haghel worde ouer alle dlant van Egipte{n} op die menschen, en{de} op die beesten, en{de} op alle cruyt der velden int lant van Egipten.
En{de} Moyses heeft die roede ten hemelwaerts wt ghesteke{n}, en{de} die Heere heeft ghegeuen donder ende haghel en{de} blixemen ouer daertrijck omloopende, ende die Heere heeft eenen haghel doen valle{n} op dlant van Egipten.
En{de} den haghel met vier ghemenghet dreuen tsamen, en{de} den haghel was soe groot, dat desghelijcs te voren noyt ghesie{n} en was in alle dlant va{n} Egipte{n}, vander tijt dat dit volc ghemaect was.
En{de} de{n} haghel heuet al verslaghen in alle dlant van Egipte{n}, datter op die velde{n} was, vande{n} menschen totte{n} beesten, ende alle cruyt des velts versloech den haghel, en{de} hy brac alle die boome{n} des lants.
Maer alleen int lant van Gessen daer die kinderen van Israhel waren, en es gheenen haghel gheuallen.
Ende Pharao heeft wtghesonden, en{de} Moysen, en{de} Aaron doen roepen, segghende tot hen, Ick heb nv oec ghesondicht, die Heere es rechtuerdich, maer ic en{de} mijn volck sijn ongoddelijck.
Bidt den Heere, dat die donderslaghen Gods, en{de} den haghel wil ophouden, op dat ic v lieden mach laten gaen, ende dat ghy hier niet langher en blijuet.
Moyses seyde Als ic wter stadt sal gheghaen wesen, soe sal ic myn handen tot den Heere wtreycke{n}, ende dan sulle{n} die donderen ophouden, ende ten sal niet meer haghele{n}, op dat ghy wete{n} moecht dat het aertrijc den Heere toe behoort.
Maer ic weet wel dat ghy, en{de} v knechten, Godt den Heere noch niet en vreest.
Aldus es het vlas ende die gherste gheschent, aenghesien dat die gherste groeyende was, en{de} dat vlas hadde bolleke{n}s voertbracht.
Maer die terwe ende die rogghe en sijn niet ghescent, om dat sij spade ghesayet waren.
En{de} als Moyses van Pharao ghegaen was wter stadt, soe heeft hy sijn hande{n} totten Heere wtghesteken, en{de} den dondere en{de} haghel hebbe{n} opghehoude{n}, noch daer en druypten gheenen reghen meer opder aerden.
Maer Pharao siende dat den reghen, ende haghel, en{de} donder ophielen, heeft sijn sonde vermeerdert, en{de} sijn herte, ende die herte{n} van sijnen dienaers sijn swaer gheworden,
en{de} wter maten seer verhart, en{de} hy en heeft die kindere{n} van Israhel niet laten gae{n} alsoe die Heere gheboden hadde doer die hant van Moyses.
ENde die Heere heeft tot Moyses gheseyt, Gaet in by Pharao, want ick heb zijn herte ende sijnder knechten herten verhadt, om dat ick dese mijn teekene{n} aen hem doen soud,
En{de} dat ghy dat soudt vertellen in die ooren van uwe{n} kinderen, en{de} ws kinders kinderen, hoe dicmael dat ick die Egiptenaers gheslaghe{n} hebbe, ende mijn teekenen om hemlieden ghedaen hebbe, ende dat ghy weten moecht dat ic die Heere ben.
Hier om sijn Moyses en{de} Aaron binnen ghegaen by Pharao, en{de} hebben tot hem gheseyt, Dit seyt die Heere der Hebreusscher Godt, Hoe langhe en wildi my niet onderdanich wesen? Laet mijn volc gaen dat sij my moghe{n} sacrificie doen.
Maer eest sake dat ghy wederspannich valt, en{de} dat ghy dat volc niet en wilt laten gaen, siet soe sal ic morghen sprinckhanen brenghen ouer allen v palen
die welcke sullen dat opperste der aerden bedecken, alsoe datmen van die aerde niet met allen sien en sal, maer tsal gheten worde alle dat nae den haghel ouerbleuen es, want sij sullen afknaghen alle boomen, die op die velden groeyende sijn.
Ende sij sullen v ende uwer knechten ende alle der egiptenaren, huysen veruullen, met soe grooter menichte als v vaders ende oude vaders noyt ghesien en hebben, van der tyt dat sij gheboren waren op der aerder tot op desen dach toe. Ende Moyses heeft hem omme ghekeert ende hij es van Pharao wt gheghaen.
Maer die dienaers van Pharao hebben tot hem gheseyt, Hoe lange sullen wij dit hinder lijde{n}, Laet die luijden gaen dat sij den Heere haren Godt moghen sacrificie doen, ende siedi niet, dat Egipten heel verdoruen es?
Ende sij hebbe{n} Moysen ende Aaron wederom gheroepen, ende doen comen voer Pharao, die welcke tot hem gheseyt heeft, Gaet en{de} doet sacrificie den Heere uwen Godt maer wie sijnse die gaen sullen?
Moyses heeft ghesijt. Wij sulle{n} reijsen met onsen cleijnen kindere{n}, ende ouders, met onse sonen ende dochteren, met onse scapen en{de} groot vee, want het es een hooghe feeste des Heeren ons Gods,
En{de} Pharao heeft geantwoert, Die Heere sij alsoe met v, ghelijc ic v, en{de} v cleijn kinderen sal laten gaen, Wie twijffelt daer aen, ghij en peyst wtnemende qualick?
Ten sal alsoe niet ghescieden, Maer gaet ghij mans alleene, ende doet den Heere sacrificie, want dat hebdij seluer begheert, Ende terstont worden sij wt ghestooten van Pharaos aensicht.
Ende die Heere heeft tot Moyses gheseijt, Reyct wt v hant op dlant van Egipten, tot die sprinchanen dat die daer op moghen comen, ende verslinde allen tcruyt dwelck den haghel ouer bleue{n} es,
Ende Moyses heeft die roede wt ghesteken opt lant van Egipten, ende die Heere heeft ghebracht eenen dorren wint, alle dien dach ende die{n} nacht, ende des morghens heeft dien dorren wint die sprinchanen opghehauen,
die welcke comen sijn ouer alle dlant van Egipten, ende gheseten op alle palen der Egiptenare{n} ontellijcken vele, soe dat sulcke niet gheweest en hebben voer dien tijt, noch namaels en sullen zijn.
Ende sij hebben alle dat ouerste der aerden bedect, alle dinghen bederuende. Aldus es verslint alle het cruyt der aerden ende wat vruchten op die bomen waren die den haghel ghelaten hadde, Ende daer en es oec niet groens ghebleuen aen die boomen, oft cruyden der eerde{n}, in gheheel Egipte{n} lant.
Waeromme heeft Pharao haestelijck gheroepe{n} Moysen ende Aaron, ende heeft tot hen gheseyt, Ick hebbe ghesondicht teghen den Heere uwen Godt, ende teghen v lieden,
Maer wilt my die sonde oec dese reyse vergheuen, ende bidt den Heere uwen Godt, dat hy my dese doot wil afnemen,
Ende Moyses es ghegaen wt Pharaos aensicht, ende hy heeft den Heere ghebeden,
Die welcke heeft eenen seer stercken wint doen wayen wt den westen ende die heeft die sprinchanen opghenomen, ende gheworpen in die roode zee, ende daer en bleef niet een ouer, in alle die palen van Egipten.
Ende die heere heeft het herte van Pharao verhart ende hy en heeft die kinderen van Israel niet laten gaen.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Reyct wt v hant ten hemelwaert, datter duysternissen zyn int lant van Egipten, soe dicke dat men die tasten mach,
Ende Moyses heeft sijn ha{n}t ten hemelwaerts wtghereyct, en{de} daer sijn grouwelijcke duysternissen comen ouer alle dlant van Egipte{n}
drij daghe{n} lanck, Niemant en sach sijnen broedere, noch hy en roerde hem niet vander plaetsen daer hy was, Maer waer dat die kinderen van Israel woonden, daer waert licht.
Ende Pharao heeft Aaron ende Moysen gheroepen, ende tot hen gheseyt, Gaet ende doet den Heere sacrificie, laet v schapen ende v groot vee alleen hier blijuen, laet v kinderkens oec met v gae{n}.
Ende Moyses heeft gheseyt, Ghy sult ons oec gheuen slachofferanden, en{de} brantofferanden, die wij den Heere onsen God offeren moghen,
Alle die cudden sullen met ons trecken, en daer en sal niet eenen clauwe achterblijuen, die ons nootelijck es ten dienste van den Heere onsen Godt, besonder ae{n}ghesien dat wy niet en weten watter ten dienste Gods noottelijck es, voer dat wy totter plaetsen sullen comen,
Ende die Heere heeft Pharaos herte verhardt, en{de} hi en wildese niet laten gaen,
Ende Pharao heeft tot Moysen gheseyt, Gaet va{n} my, ende wacht v dat ghy voertaen niet meer mijn aensicht en siet, want op wat dach dat ghi voer mijn ooghen coemt, soe suldi sterue{n}.
En{de} Moyses heeft gheantwoert, Ghescieden moet alsoe ghy gheseyt hebt, Ic en sal voertaen niet meer v aensicht sien.
ENde die heere heeft tot Moysen geseyt, Ic sal Pharao ende dlant van Egipten noch met eender plaghen raken, ende daer nae sal hy v laten gaen, ende dwinghe{n} om wt te gaen,
Hier om suldi alle den volcke segghen, dat elck man van sijnen vrint, ende elck vrouwe van haer ghebuerinne ontleene siluere{n} ende gouden vate{n},
Ende die Heere sal sijnen volcke gratie gheuen voer die Egiptenaren. Ende Moyses was een seer groot gheacht ma{n} int lant van Egipten, ende voer Pharaos dienaers, ende voer alle dat volck.
Ende hy heeft gheseyt, Dit seyt die Heere. Te middernacht sal ic in gaen in dat Egipten lant,
ende alle dat ierst gheboren es in der Egiptenaren lant dat sal steruen, van Pharaos ierste gheboren sone die op sinen stoel sidt, tot dierste gheboren der dienstvrouwen die aen den molen es, ende alle dierste gheboren van die behelpighe beesten,
Ende daer sal een soe grooten gheroep wesen in alle dlant van Egypten, als daer te vore{n} noyt en was, noch namaels sijn en sal,
En{de} bi alle die kinderen van Israhel en sal niet eenen hont kicken, vande{n} mensche{n} aen tot die beeste{n} toe, op dat ghi wete{n} moecht, met hoe wonderlijcken werck dat dye Heere die Egyptenare{n} van Israhel verscheydt.
En{de} alle dese uwe knechte{n} sullen afcome{n} tot bi mi, ende sullen mi aenbidden, seggende. Gaet wt ghi ende alle tvolck dat onder v es, ende daer nae sullen wij wtgaen, Ende hij es van Pharao wtghegeaen boue{n} maten seer gram,
Maer die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Pharao en sal v liede{n} niet hooren, om datter veel teekenen moghen ghedaen worden int lant van Egypten,
Maer Moyses ende Aaron hebben alle die teekenen ende wonderlijcke dinghen gedaen voor Pharao die gheschreuen zijn, en{de} die Heere heeft dat herte van Pharao verhart, ende hy en heeft die kinderen van Israhel niet laten gaen wt sijnen lande.
ENde die Heere heeft oeck gheseyt tot Moyses ende Aaron, int lant van Egypten.
Dese maent, een beghinsel der maende{n}, sal v lieden dierste maent wesen van alle dye maenden des iaers,
Spreect tot alle dye vergaderinghe der kinderen van Israhel en{de} segget hemlieden. Opden thiensten dach van deser maent, soe sal een yeghelijck nae sijn gheslachte en{de} huysghesin nemen een lam,
Maer eest dat sijn getal niet so groot en es, datter genoech waren om een lam te eten, soe sal hi sinen ghebuere tot hem nemen, die naest sinen huyse woont, tot een ghetal der zielen, welck groot ghenoech es om een lam te eten.
En{de} dat lam sal wesen sonder smette, een manneken een iaer out. Nae welcke maniere suldi oeck een ionck bocxken nemen,
ende dat bewaren tot den veerthienste{n} dach van deser maent, ende dan sal die gheheel ghemeynte der kinderen van Israhel dat offeren des auonts.
En{de} sij sullen van sijnen bloede nemen, en{de} dat strijcken aen beyde die stijlen, ende aen die ouerste dorpelen van die dooren der huysen, daer ghy dat eten sult.
Ende sij sullen dien nacht dat vleesch eten ghebrade{n} aent vier, en{de} onghedeesemde brooden met wilde lactuwe.
Ghy en sult daer af niet rou eten, noch met water ghesode{n}, maer alleen doer tvier gebraden, en{de} ghy sult dat hooft metten voeten, en{de} inghewant al heel verslinden.
En{de} daer en sal niet ouerblijuen tot des morghens toe, maer blijfter yet ouer, dat suldi int vier verbernen.
Maer ghy sult dit eten aldus, V lendene{n} suldi toe gorden, en{de} scoenen suldi aen v voeten hebben, houdende stocken in v handen, en{de} ghy sult haestelijcken eten (want het es Phase) dat es den doerganck des Heeren.
En{de} ick sal dien nacht het lant van Egipten doergaen, ende verslaen alle dat ierst ghebore{n} es int lant van Egipten, vanden menschen totten beesten toe, en{de} ouer alle die goden van Egipten sal ic rechte ordeelen doen, ick ben die Heere.
En{de} dat bloet sal v tot een teeken wesen aen die huysen daer ghi binnen sijn sult, en{de} ick sal dat bloet sien, ende v lieden voerby gaen, en{de} onder v liede{n} en sal gheen verderuende plaghe wesen als ick het lant van Egipten slaen sal.
Maer ghy sult desen dach hebben in een ghedenckenisse, ende dien suldi hoochlijck vieren den Heere tot eenen feestdach, in allen v gheslachten met eenen eewighen dienst.
Seuen daghe{n} lanc suldi onghedeesemde brooden eten, opden iersten dach en sal daer gheen deesem wesen in v huysen. Ende wie ghedeesemt broot eet, diens ziele sal verghaen wt Israhel, vanden iersten dach aen tot den seuensten toe.
Den iersten dach sal heylich en{de} feestelijck wesen, ende den seuensten dach sal met die selue hoochheyt eerwerdich wesen. Gheen werc en suldi op die daghe{n} doen, wtghenomen die dinghen die den eten aengaen.
En{de} ghy sult dat ongheheeft broot onderhouden, wa{n}t op dien seluen dach sal ic v heyr wten lande van Egipte{n} leyden, en{de} ghy sult desen dach bewaren onder v gheslachten met een eewighe maniere.
In die ierste maent, opden veerthienste{n} dach der maent, tsauo{n}ts suldi ongheheefde brooden eten, tot den eenentwintichsten dach derseluer maent des auonts.
Seuen daghe{n} lanck en salmen gheen ghedeesemt broot vinden in v lieder huysen, Soe wie ghedeesemt broot eet, diens ziele sal vergaen wt die vergaderinghe van Israhel, soe wel vanden vreemdelinghen, als vande{n} ingheborene{n} des lants,
Alle dat ghedeesemt es en suldi niet eten, maer in alle v woonsteden suldi onghedeesemt broot eten.
En{de} Moyses heeft alle die ouders der kindere{n} van Israhel gheroepen, ende hy heeft tot hen gheseyt, Gaet en{de} neemt een dier, nae v huysghesinnen, ende offert Phase.
En{de} een bondelken hyssopen doopt int bloet dat aen dorpel es, en{de} bespraeyt daer mede den ouerdorpel, en{de} beyde die stijlen. Niema{n}t van v liede{n} en sal wt die doere sijns huys gaen tot smorghe{n}s toe
Want die Heere sal doergaen slaende die Egiptenaren, ende als hy het bloet sien sal aen den ouerdorpel en{de} beyde die stijle{n}, soe sal hi die doere des huys voerby gaen, en{de} hij en sal den slagher niet late{n} in v lieder huysen gaen, en{de} v lieden quetsen.
Bewaert dit wettelic woert, voer v, en{de} v kindere{n} tot inder eewigheyt
En{de} als ghy sult comen sijn int lant, welc die Heere v gheuen sal, ghelijck hy gheloeft heeft, soe suldi dese ceremonien onderhouden.
Ende soe wanneer v kinderen v segghen sulle{n}, Wat Godtsdienst es dit?
soe suldi hen segghe{n}, Het es een offerande va{n} Gods doerganck, als hy ghinck voerby die huysen der kinderen van Israhel int lant van Egypten, slaende die Egiptenaren, en{de} onse huysen vrij houdende. En{de} het volck nederghebuycht, heeft aenghebeden.
En{de} die kinderen van Israhel sijn wtghegaen, en{de} hebben ghedaen alsoe die Heere Moysen en{de} Aaron ghebode{n} hadde.
Ende het es gheboert inder middernacht, en{de} die Heere heeft verslaghen alle dierste geborenen int lant van Egipten, vande{n} ierste geboren Pharaos die op sijnen stoel sadt, tot den iersten gheboren van die gheuanghen vrouwe die inden kercker was, ende alle die ierste gheborene van die behelpighe beesten.
En{de} Pharao es des nachts opghestaen, en{de} alle sijn knechten mede, en{de} alle die van Egipten, en{de} daer es een groot gheroep opghestaen in Egipten, want daer en was gheen huys, daer en lach eenen dooden inne.
En{de} doen Pharao Moysen en{de} Aaron hadde gheroepe{n}, seyde hy, Staet op, ende gaet wech van mijne{n} volcke, ghy en{de} die kindere{n} van Israhel, ghaet en{de} doet sacrificie den Heere ghelijck ghy segghet.
Uwe scapen en{de} groot vee neemt met v ghelijc ghy begheert hebt, en{de} wechgaende ghebenedijt my.
En{de} die Egiptenaren dwonghe{n} met machte het volck dat sij haestelijck wten lande gaen souden, segghende, Wij sullen allegader steruen.
Dus heeft het volck beslaghen meel ghenomen, eer dat ghedeesemt was, ende sij bonden dat in mantels, en leydent op haer scouderen.
En{de} die kinderen van Israhel hebben ghedae{n} ghelijc die Heere Moysen beuolen hadde, en{de} sij hebben vanden Egiptenaren gheeyscht silueren en{de} gulden vaten, en{de} seer veel cleederen.
En{de} die Heere heeft den volcke gratie verleent voer die Egiptenaren dat sijt hen leende{n}, ende sij hebben die Egiptenaren berooft.
En{de} die kindere{n} van Israhel sijn ghereyst van Ramesse tot Sochot, by nae seshondert duysent ma{n}nen te voet, sonder die cleyn kindere{n}, en{de} die vrouwen.
En{de} met hemliede{n} es oec een ontellijcke menichte van alderley ghemeyn volck opghetrocken, en{de} scapen, en{de} groot vee, en{de} bouen maten seer veel beesten van versceyden natuere{n}.
En{de} sij hebben dat meel ghebacken, dwelc sij te vore{n} beslaghen wt Egipten ghedraghe{n} hadden, en{de} si hebben onghedeesemde assche coeken daer af gemaect, want sij en conden dat niet deeseme{n}, om dat die Egiptenaren hen dwonghe{n} wten lande te gaen, en{de} hen niet en lieten beyden, ende sij en hadden oeck gheen stade ghehadt, om eenighe toespijse te bereyden.
Den tijt dat die kinderen van Israhel in Egipten ghewoont hebben, heeft geweest vierhondert ende dertich iaren.
Ende als die iaren ouer waren, opden seluen dach es alle dat heyr des Heeren wt dat lant van Egipten ghegaen.
Dit es den nacht des Heere{n} diemen onderhoude{n} moet, als hij henlieden wt Egipten gheleyt heeft, Desen nacht moete{n} alle die kinderen van Israhel onderhoude{n} in hare{n} geslachten.
En{de} die Heere heeft gheseyt tot Moysen en{de} Aaron, Dit es den godtsdie{n}st van Phase, Gheen vree{m}delinc en sal daer af eten,
maer soe wie een ghecocht knecht es, dien salmen besnijden, en{de} dan sal hy daer af eten.
Een vreemdelinck ende een huerlinck, en sal daer niet af eten.
Het moet gheten worden in een huys, noch ghy en sult van sijne{n} vleesche niet buyte{n} draghen, noch ghy en sult sijn ghebeente niet breke{n}.
Alle die vergaderinghe der kinderen van Israhel sal dit doen.
Maer eest dat yemant vanden vreemdelinghen begheert in v lant ouer te comen om te woone{n} ende oec het Phase des Heeren maken, soe sal ierstmael besneden worden al dat manlijc es vande{n} sijne{n}, en{de} dan sal hy dat Phase wettelijck vieren, en{de} wesen als een ingheboren des lants, maer esser yema{n}t die niet besneden en es, die en sal daer niet af eten.
Die selue wet sal den ingheboren wesen en{de} den inwoonder die by v als vreemdelinck es.
En{de} die kindere{n} van Israhel hebben ghedaen alsoe die Heere Moysen ende Aaron beuole{n} hadde.
Ende opden seluen dach heeft die Heere die kindere{n} van Israhel wt den lande van Egipten gheleyt met haren heyrscharen.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende,
Heylicht my alle ierste gheborene, dat des moeders lichaem open doet onder die kindere{n} van Israhel, soe wel vanden menschen, als vanden beesten, want sij sijn alle mijne.
Doen seyde Moyses totten volcke, Ghedenckt desen dach, opden welcke{n} ghy wt Egipten ghegae{n} sijt, wt den huyse der slauernien, Want die Heere heeft v met machtigher hant wt deser plaetsen gheleyt, dat ghy gheen ghedeesemt broot en etet.
Hede{n} gaedi wt in die maent der nieuwer vruchten,
Ende als v die Heere sal ghebracht hebbe{n} int lant vanden Chananeen, en{de} Hetheen, en{de} Amorrheen, en{de} Eueen en{de} Iebuseen, waer af dat hy uwen vaderen ghesworen heeft, dat hy v gheuen soude een lant vloeyende van melck en{de} honich, soe suldi feestelijc onderhoude{n} dese maniere van Godtsdienste{n}, op dese mae{n}t.
Seuen daghe{n} suldi onghedeesemde broode{n} eten, en{de} op den seuenste{n} dach salt des Heeren hoochtijt wesen.
Onghedeesemde broode{n} suldi seuen daghen ete{n}, en{de} daer en sal gheen ghedeesemt broot by v lieden ghesien worden, nocht oeck in allen uwen palen.
En{de} ghy sult uwen sone op dien dach vertelle{n} segghende, Dit es tghene dat my die Heere ghedaen heeft, doen ic wt Egipten ghinc.
En{de} dit sal v wesen als een teeken aen v hant, en{de} als een ghedenckenisse voer v ooghen, ende op dat die wet des Heere{n} altijt mach in uwen mont sijn, want doer een machtighe hant heeft v die Heere wt Egipte{n} gheleyt.
Ghi sult desen dienst onderhoude{n} te ghesette{n} tijde van daghe{n} te daghe{n}.
En{de} als v die Heere sal ghebracht hebben int lant der Chananeen, ghelijck hy v en{de} uwen vaderen ghesworen heeft, en{de} dat hy v dat lant sal ghegheuen hebbe{n},
so sult ghi wtsceyde{n} alle dat des moeders lichae{m} ope{n} doet, voer de{n} Heere, en{de} alle dat ierst gheboren wordt in v vee, ende van al wat ghy hebt, dat een manneken es, dat suldi den Heere voer heylich gheuen.
Dierste ghebore{n} van eenen esel suldi wisselen voer een scaep, maer eest sake dat ghi dat niet en verlost, soe sult ghy dat dootslaen. Maer alle dierste gheboren der menschen van uwen sonen, suldi lossen om eenen prijs.
En{de} als v sone v morghen vraghen sal, segghende, Wat es dit? soe suldi hem antwoerden, Die Heere heeft ons met een machtighe hant wt dat lant van Egipten gheleyt, wt dat huys der slauernien.
Want doen Pharao verhardt was, en{de} ons niet en wilde laten gaen, soe heeft die Heere verslaghen alle dierste gheboren des lants van Egipten, van die ierste gheboren des menschen, tot het ierste gheboren der beeste{n}, daerom offer ic den Heere alle wat die moeder ierst open doet dat manlijc es en{de} alle dierste gheboren van mijnen sone{n} die losse ic.
Hierom sal v dit wesen als een teeke{n} in v hant, ende als een aenhancsele voer uwen ooghen tot ghedenckenisse, om dat die Heere ons met machtigher hant gheleyt heeft wt Egipten.
Hierom als Pharao het volck hadde laten gaen, soe en heeftse die Heere niet gheleyt doer den wech vander Philistine{n} lant, welc daer by es, Denckende dat by auontuere{n} hen berouden mocht, hadde{n} sij eenighe orloghe{n} tseghen hen sien opstae{n}, en{de} dat sij dan soude{n} wederghekeert hebben nae Egipte{n}.
Maer hi heeft hen omme gheleyt doer de{n} wech der woestijne{n} die daer es by die roode zee. En{de} die kinderen van Israhel trocken op wten lande van Egipte{n} ghewape{n}t
En{de} Moyses droech Iosephs ghebeente met he{m}, om dat hy die kindere{n} van Israhel besworen hadde, segghende, God sal v besoecken, draecht mijn ghebeente met v van hier.
En{de} als sij ghetrocken waren van Sochot, soe maecte{n} sij haren heyrlegher tot Etham, in die wterste palen der woestijnen.
Maer die Heere ghinc voer hemliede{n} om hen den wech te toone{n} des daechs doer een colo{m}ne der wolcken, ende des nachts doer een colo{m}ne des viers, om dat hy op beyde die tijden soude hen leytsman sijn ouer wech.
Ne{m}mermeer en ghebrack die columne der wolcken sdaechs, noch die columne des viers snachts voer dat volck.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Segghet den kinderen van Israhel, dat sij wederomme keerende, hare{n} heyrlegher maken tseghen ouer Phihahiroth, welc es tusschen Magdalu{n} en{de} die zee, tseghen ouer Beelsephon, recht daer voer suldi uwen heyrlegher make{n} aen die zee.
En{de} Pharao sal segghen vanden kindere{n} van Israhel, Sij sijn int lant benauwt, die woestijne heeftse besloten.
En{de} ic sal sijn herte verharden, en{de} hy sal v veruolghe{n}, en{de} ic sal hoochlijcke gheeert worden aen Pharao en{de} aen alle sijn heyr, en{de} die Egiptenare{n} sullen weten dat ic die Heere ben. En{de} sij hebbe{n} alsoe ghedaen.
En{de} het es den coninc van Egipten ghebootscapt, dat tvolc gheulode{n} was, en{de} het herte van Pharao en{de} van sijnen dienaers es verandert op dat volck, en{de} sij hebben gheseyt, Wat hebbe{n} wi willen doen, dat wij Israhel hebben laten gaen, dat hy ons niet meer diene{n} en soude?
Hierom heeft hy sijne{n} waghen inghespannen, ende alle sijn volck met hem ghenomen.
En{de} hi heeft ghenome{n} seshondert wtghelesen waghenen, en{de} alle die waghenen die in Egipte{n} waren, ende die capeteyne{n} van alle den heele{n} heyre.
Ende die Heere heeft dat herte van Pharao des conincks van Egipten verhart, en{de} hy heeft die kinderen van Israhel veruolcht, maer sij waren wtghegaen met een hooghe hant.
En{de} doen die Egiptenaren der voergaender voetstappen achteruolchden, soe hebben sij die vonde{n} in hare{n} legher by die zee, alle dat rosvolck ende die waghenen van Pharao, en{de} alle sijn heyr waren te Phihahiroth teghen ouer Beelsephon.
En{de} doen Pharao by comen was, en{de} die kindere{n} van Israhel haer ooghen ophieuen, soe hebben sij die Egiptenaren achter hen lieden ghesien, en{de} sij sijn seer beureest gheweest, en{de} hebbe{n} tot den Heere gheroepen,
en{de} tot Moysen gheseyt, In Egipten en waren by auontuere{n} gheen grauen, en{de} daero{m} hebdi ons wech gheleyt, dat wi steruen soude{n} in die woestijne, waer om hebdi dit ghedae{n} dat ghi ons wt Egipten geleyt hebt?
En is dit niet het woert dat wi tot v seyde{n} in Egipte, segghende, Gaet van ons, dat wij die Egiptenare{n} moghe{n} diene{n}? wa{n}t het is veel beter hen te diene{n}, dan te sterue{n} in die woestijne.
En{de} Moyses heeft totten volck geseyt, En wilt niet veruaert wesen, blijft staende, en{de} aensiet die grootdadighe wercken des Heeren die hy heden doen sal, Want die Egiptenaren die ghy nv siet, en suldi voertaen niet meer sien inder eewicheyt. Die Heere sal voer v strijden ende ghy sult swijghen.
En{de} die Heere heeft gheseyt tot Moysen, Waer om roept ghy tot mij? segt den kinderen van Israhel dat sij voerts trecken.
Maer heft ghy v roede opwaerts, en{de} reyct wt v hant op die zee, en{de} scheydt die dat die kinderen van Israhel gaen moghen int midden der zee doert drooghe.
Ende ick sal dat herte der Egiptenaren verharden, dat si v sullen veruolghen, en{de} ic sal glorie verweruen aen Pharao ende aen alle sijn heyr, en{de} aen sijn waghenen, en{de} aen sijn rosvolck,
En{de} die Egiptenaers sullen weten dat ick die Heere ben, als ic sal groote eere vercreghe{n} hebbe{n} aen Pharao, en{de} aen sijn waghene{n}, en{de} aen sijn volc te peerde.
En{de} die Enghel des Heeren die voer dat heyr van Israhel ghinck, hief hem op, en{de} es gheghaen achter hemliede{n}, en{de} met hem es tsamen oec ghegaen die colu{m}ne der wolcken, latende die vorste achter rugghe,
en{de} hy heeft ghestaen tussche{n} den heyrlegher vanden Egiptenare{n}, en{de} den heyrlegher van Israhel, en{de} het was een duyster wolcke en{de} verlichtende den nacht, alsoe dat sij alle den tijt vander nacht tot malcandere{n} niet comen en mochte{n}.
En{de} als Moyses sijn hant op die zee wtghesteken hadde, soe heeft die Heere die wech ghenome{n} doer eenen stercken dorren wint, die alle de{n} nacht waeyde, en{de} maecte die zee drooghe, en{de} het water es ghesceyden.
En{de} die kinderen van Israhel sijn ingegaen doert midde{n} van der droogher zee, Want het water was hen ghelijck eenen muer aen haer rechte, ende aen haer slincke sijde.
Ende die Egiptenaers veruolghende sijn achter hemlieden inghegaen, En{de} alle die peerden va{n} Pharao, sijn waghene{n}, en{de} ruyters te peerde sijn oec ghegaen doert midden vander zee.
En{de} die morghen wake was nv ghecomen, en{de} siet die Heere siende op dat heyr vanden Egiptenaren, doer die colu{m}ne des viers en{de} der wolcken, heeft haer heyr verslaghen,
ende die raders der waghenen om gheworpen, ende sij voeren in die diepte. Hier om seyden die Egiptenaren, Laet ons vlieden va{n} Israhel, want die Heere strijdt voer haerliede{n} teghen ons.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Reyct v hant wt ouer die zee, dat die wateren wederkeeren moghen op die Egiptenaers, op haer waghene{n} en{de} ruyters te peerde.
Ende als Moyses sijn hant teghe{n} die zee wtghereyct hadde, soe es die ten vroechsten dagheraet wedergheert tot haer ierste plaetse, en{de} als die Egiptenaers vlode{n} soe hebben hen die wateren teghen ghecomen, ende die Heere heeftse omwolue{n} int midden der vloede{n},
Ende die wateren sijn weder gekeert, ende hebben die waghenen ende dat rosvolck van dat heel heyr van Pharao ouerdect die geuolcht waren en{de} in die zee gheghaen, ende daer en bleef niet een ouer.
Maer die kinderen van Israhel ghinghen doert midden der droogher zee, ende die wateren waren hemlieden als voor mueren ter rechter ende ter slincker zijde,
ende die Heere heeft op dien dach Israhel verlost wt die handen vanden Egiptenaren,
Ende si hebben die Egiptenaren sien doot ligghen op den oeuer vander zee, en{de} die grootdadighe hant welc die Heere ghebesicht hadde teghe{n} hen. Ende dat volck heeft den Heere ghevreest, ende sij hebben den Heere ghelooft, en{de} Moysi sijnen dienaer.
DOen sanck Moyses ende die kinderen van Israhel den Heere dit liet, ende sij hebben gheseyt, Laet ons den Heere singhen, want hy es glorioselijck grootdadich gheworden, het peert met den rijder heeft hy in die zee af gheworpen.
Die Heere es mijn stercheyt ende mijnen lof, en{de} hy es my gheworden ter salicheyt. Dit es mijn Godt en{de} ick sal hem glorie bewijsen, dit es mijn vaders Godt, en{de} ick sal hem verheffen.
Die Heere es gelijck een strijtbaer man, almachtich es sijnen naem.
Die waghenen van Pharao ende sijn heyr heeft hy in die zee gheworpen, sijn wtghelesen prince{n} sijn verdroncken in die roede zee.
Die afgronden hebbense bedect, sij sijn in die diepte neder ghedaelt ghelijck eenen steen.
O Heere v rechter hant es grootdadich gheworden doer haer stercheyt, v rechterhant Heere heeft den viant verslaghen.
En{de} doer die menichfuldicheyt uwer glorie{n} hebdi mijn viande{n} neder gheleyt, ghi hebt v gra{m}scap wtgesonde{n}, die welck hen verslonden heeft ghelijck stroo.
En{de} doer den gheest uwer rasender gramscappen sijn die wateren vergadert, dat vloedende water es blijuen staende, ende die afgronde{n} sijn vergadert int midden vander zee.
Die viant heeft gheseyt, Ick salse veruolghen, en{de} beuanghen, ic sal die rooue{n} deylen, mijn ziele sal versaet worden, Ic sal mijn swaert wt der scheyden trecken, mijn hant salse dooden.
Uwen wint heeft ghewaeyt, en{de} die zee heeftse bedect, sij sijn versoncken ghelijc loot in gheweldighe wateren.
Wie es ws ghelijck onder die stercke o Heere? wie es ws ghelijck? grootdadich in heylicheden, vreesselijck ende loffelijck, wonder doende.
Ghy hebt v hant wtghereyct, en{de} die eerde heeftse verslonden.
Ghy hebt een leytsman gheweest in uwe bermherticheyt den volcke, dwelck ghy verlost hebt, en{de} ghy hebt die ghedraghen doer v sterckheyt tot uwer heyligher woonsteden.
Die volcken sijn opgheclo{m}men en{de} gram gheworden, die inghesetenen van Philistijm sijn met weebeuanghen.
Doen worden die vorste{n} van Edom verstoort, en{de} die stercke va{n} Moab sijn met anxte beuanghe{n}, en{de} alle die inghesetene{n} des lants van Chanaan, sijn van veruaerte stijf gheworden.
Laet den anxt en{de} die beuinghe hen ouerualle{n} doer die grootheyt va{n} uwe{n} arm, laetse onberoerlic worde{n} gelijc eene{n} stee{n}, tot dat doer gegae{n} si o Heere tot dat v volc ghepasseert sij tselue dwelck ghi beseten hebt.
Ghy sultse inleyden, en{de} planten opden berch van uwer erffenissen, in v alder sterckste woonstadt, die ghy Heere ghemaect hebt, in v heylighe plaetse, Heere, welck v handen vast ghemaect hebben.
Die Heere sal regnere{n} inder eewicheyt ende daer ouer,
want Pharao te peerde es met sijnen peerdevolck en{de} waghenen in die zee ghegaen, en{de} die Heere heeft die wateren der zee wederom op hemlieden brocht, maer die kinderen van Israhel hebben doert drooghe ghewandelt, int midden van haer.
Hier om heeft Maria Aarons suster die prophetersse, een bomme in haer hant ghenomen, ende alle die vrouwen sijn haer nae ghegaen met bo{m}men ende met dansen, den welcken sij voersanck segghende,
Laet ons den Heere singhen, want hy es gloriooselick grootdadich gheworden, dat peert met rijder, heeft hi in die zee gheworpen.
Ende Moyses heeft Israhel ghenomen van die roode zee, en{de} sij sijn ghegaen in die woestijne va{n} Sur en{de} hebben ghewandelt drij daghen lanck door die woestijne, ende sij en vonden gheen water,
Ende sij sijn ghecomen tot Marath, maer si en mochten dat water van Marath niet ghedrincken, want het was bitter, Waerom heeft hi dier plaetsen eenen bequamen naem ghegheuen noemende die Mara dat es bitterheyt,
En{de} het volck heeft teghen Moyses ghemurmureert, segghende. Wat sullen wi drincken?
Maer hy heeft totten Heere gheroepen, die welck heeft hem ghetoont een hout, en{de} als hi dat hadde int water gheworpen, soe es dat in sueticheyt verkeert Daer heeft hi hen ghebode{n} en{de} ordeelen ghestelt, en{de} dat volc gheproeft,
seggende. Eest sake dat ghi die stemme vande{n} Heere uwen Gddt hoort, en{de} dat ghi doet voer hem dat recht es, en{de} dat ghi sijnen gheboden ghehoorsaem sijt, ende dat ghi alle zijn beuelinghen onderhout, soe en sal ick gheen van die siecten op v brenghen, die ick op Egypten ghestelt hebbe, want ick ben die Heere God v ghesontmaker,
Ende die kinderen van Israhel zijn ghecome{n} tot Elim daer waren twaelf water fonteyne{n}, ende tseuentich palmboomen, ende sij hebben haren heyrlegher ghemaect omtrent die wateren.
ENde sij sijn ghetrocke{n} van Elim, en{de} alle die menichte der kindere{n} van Israhel es ghecomen in die woestijne Sin, welc es tusschen Elim en{de} Sinai, opden vijfthienste{n} dach der tweeder maent, nae dat sij wt Egypten ghegaen waren.
En{de} alle die vergaderinghe der kindere{n} van Israhel hebbe{n} ghemurmureert tseghe{n} Moysen en{de} Aaro{n} in die woestijne.
En{de} die kindere{n} van Israhel hebbe{n} tot he{m}liede{n} gheseyt. Och oft wij gestrorue{n} ware{n} door des Heere{n} hant int la{n}t van Egypte{n}, als wi saten op die vleesch potten, en{de} aten broot met versaetheden, waerom hebdi ons in dese woestijne bracht, dat ghi alle dese menichte sout met hongher doode{n},
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Siet ic sal v broot vande{n} hemele reghene{n}, Laet het volc wtgae{n}, en{de} vergaderen dat hem tot elcken daghe ghenoech si, dat ick mach proeue{n} oft het in mijn wet wandelt oft niet
Maer opden sesten dach sullen sij bereyde{n} dat si binnen draghe{n} sullen, ende dat sal noch soe veel zijn, als sij pleghen te vergaderen telcken daghe.
En{de} Moyses ende Aaron hebben gheseyt tot alle die kinderen van Israhel. Tauont suldy weten dat v die Heere gheleyt heeft wt dat lant van Egypten,
en{de} morghe{n} vroech suldy sien die glorie des Heeren, want ic hebbe ghehoort v murmuratie teghen den Heere, Wa{n}t wat sijn wij dat ghi teghen ons murmureert?
Ende Moyses heeft geseyt. Die Heere sal v tauo{n}t vleesch teten gheuen, ende morghen broot tot versadinghe, om dat hy v murmuratien ghehoort heeft, door die welcke ghi teghe{n} hem ghemurmureert hebt, Want wat sijn wij? daerom v murmuratie en es teghe{n} ons niet, maer tseghen den Heere,
Ende Moyses heeft noch tot Aaron gheseyt. Segghet der gheheelder vergaderinghen der kinderen van Israhel. Coemt voerts voor den Heere, want hy heeft v murmuratie{n} ghehoort.
Ende als Aaron sprack tot alle die vergaderinghe der kinderen van Israhel, soe hebben sij omme ghesien nae die woestijne, ende siet die glorie des Heere{n} openbaerde in een wolcke,
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Ick heb ghehoort die murmuratien der kinderen van Israhel, segt tot hen. Tauont suldy vleesch eten, ende morghen vroech suldy van brooden versaet worden, en{de} ghi sult weten dat ick ben die Heere v Godt.
Aldus soe eest auont gheworden, ende daer zijn quackelen opghecomen die welcke hebbe{n} den legher ouerdect Ende des morghens soe lach daer eenen dauwe alomme die tenten,
Ende als dien dauwe dat ouerste der eerden bedect hadde, soe sachme{n} daer in die woestijne wat cleyns ligghen, recht oft met eenen stamper hadde ghestoten gheweest, ghelijck den rijm op die eerde,
dwelc als die kinderen van Israhel saghe{n} soe seyden sij tot malcanderen. Manhu? (dat beteekent) Wat es dit? want sij en wiste{n} niet wat dat was Totten welcken heeft Moyses gheseyt. Dit es het broot dat v die Heere ghegheue{n} heeft om teten.
Dit es dwoort dat v die Heere beuolen heeft, Een ieghelijc sal hier afvergadere{n} soe vele alst he{m} ghenoech es om tete{n}, een Gomor voor elcs hooft, nae dat ghetal van uwen ziele{n} die in die tabernakele{n} woone{n} suldy dit nemen,
Ende die kinderen van Israhel hebben alsoe ghedaen, ende sij hebbent vergadert deen meer dander min,
Ende sij hebben dat ghemeten nader mate{n} gomor, ende die meer vergadert hadde, en hadde niet meer, ende die min bereyt hadde, en hadde niet min, maer sij hebben elck vergadert nae dat sij eten mochten.
Ende Moyses heeft tot hen gheseyt. Niemant en late daer af yet ouerblijuen tot morghen vroech,
Ende sij en hebben nae hem niet ghehoort, maer die sommighe hebbe{n} daer af wat ouerghelaten tot smorghens, ende het begonste vol wormen te worden en{de} verrotte, ende Moyses es op hen gram gheworde{n}
Maer des smorghe{n}s vergaderde daer af een yeghelijc soe vele alst hem ghenoech wesen mocht om teten, ende als die sonne heet worde, soe smalt dat.
Maer opden sesten dach soe vergaderden sij dobbel spijse, te weten twee gomor voer elcken mensche Ende alle die princen der ghemeynten sijn comen, ende hebben Moysi dit vertelt.
Ende hy heeft tot hemliede{n} gheseyt. Dit es tghene dat die Heere ghesproke{n} heeft. Morghe{n} eest die ruste vande{n} sabboth de{n} Heere gheheylicht, al wat ghi morghe{n} doe{n} moet dat doet nv, en{de} wat ghi da{n} coken moet, coect nv, en{de} datter ouerblijft, legt dat wech tot morghe{n} vroech.
En{de} sij hebben alsoe ghedaen ghelijck Moyses beuolen hadde, en{de} ten es niet verrot gheworden, noch daer en es gheen ghewormte in gheuonden.
Ende Moyses heeft gheseyt, Eet dat heden, want het es des Heeren sabboth, men en sal dit heden opt velt niet vinden.
Op die ses daghen suldijt vergaderen, maer den seuensten dach es des Heere{n} sabboth, ende daerom en salmen dat niet vinden,
En{de} den seuensten dach es ghecomen, ende vande{n} volcke esser sommighe ghegaen om te vergaderen, ende sij en hebbe{n} niet vonden.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Hoe langhe en wildy mijn gheboden, en{de} mijn wet niet onderhoude{n}?
Siet hoe dat v die{n} Heere den sabboth ghegheuen heeft, ende daerom heeft hy v liden op den sesten dach, dobbel spijse ghegheuen, een yeghelijck blijue by sij seluen, niemant en ghae wt sijnder plaetsen opden seuensten dach,
Ende het volc heeft den sabboth ghehouden op den seuensten dach,
Ende het huys van Israhel heeft dese spijse ghenoemt Man, dwelc was ghelijc wit coriander saet, en{de} sijne{n} smaeck was ghelijck terwen bloeme met honich.
Maer Moyses heeft gheseyt, dit es het woert dat die Heere gheboden heeft. Vult daer mede een Gomor, ende laet dat bewaren voor die gheslachten toecomende naer ons, op dat sij moghen kennen het broot daer ick v lieden mede gheuoedt hebbe in dye woestijne, als ghi wt dat lant van Egypten gheleyt waert,
Ende Moyses heeft tot Aaron gheseyt. Neemt een vat ende doet daer man inne, soe veel als in een Gomor gaen mach, ende legghet wech voor den Heere, om dat te bewaren tot in uwe nacomende gheslachten,
ghelijck dye Heere Moysi beuolen heeft, Ende Aaron heeft dat ghesedt in dat tabernakel om te bewaren,
Ende die kinderen van Israhel hebben man gheten veertich iaren lanck, tot dat sij quamen aen tbewoondt lant, Met deser spijsen zijn sij gheuoet tot dat si quamen aen die palen des lants van Chanaa{n},
Ende een Gomor es het thiende deel van een Ephi.
ALdus es alle die menichte der kinderen van Israhel, ghereyst wt dye woestijne Sin, door haer woonstede{n}, na des Heere{n} woort hebben sij haren heyrlegher ghemaect in Raphidim daer gheen water en was voer tvolck om te drincke{n}
Ende sij hebben teghen Moysen ghekeuen, en{de} gheseyt. Gheeft ons water dat wij drincken moghen, En{de} Moyses heeft hen gheantwoort. Wat kijfdi teghen my? Waer om tempteerdy den Heere?
Daer om heeft dat volck aldaer dorst ghehadt bi ghebreke van water, ende sij hebben tsegen Moysen ghemurmureert, segghende, Waer om hebdy ons doen wt Egypten gaen, dat ghy ons ende onse kinderen en{de} ons vee soudt van dorste doen steruen?
Maer Moyses heeft totten Heere gheroepen, segghende. Wat sal ick desen volcke doen? By nae sullen sij my steenen,
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Gaet voer dit volck, ende neemt met v vanden ouders van Israhel, ende neemt in v hant die roede daer ghi den vloet mede gheslaghen hebt, ende gaet henen,
Siet ick sal voer v staen daer op die steenrootse Horeb, ende ghy sult de steenrootse slaen, ende daer sal water wtgaen, dattet volck sal moghen drincken, Ende Moyses heeft alsoe ghedae{n} voer die ouders van Israhel,
Ende hy heeft die plaetse ghenoemt becoringhe, om dat ghekijf der kinderen van Israhel, ende om dat si den Heere ghetempteert hadde{n}, segghe{n}de. Es die Heere onder ons, oft niet?
Maer Amalec es come{n} en{de} streedt tseghe{n} Israhel in Raphidin,
En{de} Moyses heeft gheseyt tot Iosue. Kiest manne{n} wt, ende wt gaende, strijdt tegen Amalec, morghen sal ick staen op dopperste vanden hueuele, hebbende Gods roede in mijn hant.
Ende Iosue heeft ghedaen alsoe hem Moyses beuolen hadde, ende hi heeft ghestreden tseghen Amalec. Maer Moyses ende Aaron ende Hur, sijn ghegaen op dopperste vanden hueuele,
Ende als Moyses zijn handen ophief, soe verwan Israhel, maer als hy die een weynich nederliet, soe verwan Amalec,
Ende Moyses handen waren swaer, daerom hebben sij eenen steen ghenome{n}, ende dien onder hem gheleyt ende daer es hy op ghesete{n}, Maer Aaron ende Hur onderhielen zijn handen van beyde sijden, En{de} het es gheschiet, dat sijn handen niet en sijn moede gheworden, totten onderganck der sonnen toe,
Ende Iosue heeft Amalec ende sijn volck door tscerp vanden sweerde veriaecht.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Scrijft dit in eenen boeck tot eender ghedenckenissen, ende gheeft dat ouer in die ooren van Iosue. Want ic sal die ghedenckenisse van Amalec onder den hemel te niet doen,
Ende Moyses heeft eenen outaer ghemaect, ende dien ghenoemt, Die Heere es mijn verheffinghe, segghende.
Want die hant van den stoel des Heeren, ende des Heeren oorloghe sal teghen Amalec wesen van gheslachte totten gheslachten.
ENde als Iethro dye priester van Madian Moyses maech ghehoort hadde, alle dye dinghen, welc God Moysi ende sijnen volcke ghedaen hadde, ende hoe dat die Heere Israhel wt Egypten gheleyt hadde,
soe heeft hy Sephora Moyses huysurouwe ghenomen, die welcke Moyses wederom ghesonden hadde,
ende haren twee sonen, waer af die een hiet Gersam, om dat die vader seyde. Ick heb een vreemdelinck gheweest in een vreemt lant,
ende die ander hiet Eliezer, want hi seyde. Mijns vaders God es mijn helper, ende hi heeft my verlost van Pharaos swaert.
Hierom es Iethro Moyses maech ghecomen ende zijn kinderen, ende sijn huysurouwe tot Moysen in die woestijne daer hy den heyrlegher ghestelt hadde, by Gods berch,
Ende hy ontboodt Moysi, segghende. Ick Iethro v maech, come tot v, ende v huysurouwe, ende v twee sonen met haer,
Ende hy es wtgheghaen sijnen maech te ghemoete, ende hy heeft aenbeden ende hem ghecust, en{de} sij hebben malcanderen ghegroet met vredelijcke woerden. Ende als hy int tabernakel ghegae{n} was
soe heeft Moyses sijnen maech vertelt, alle tghene dat die Heere Pharao, en{de} den Egyptenaren ghedaen hadde, om Israhels wille, en{de} alle den arbeyt die si onder weghe{n} ghehadt hadde{n}, en{de} dat die Heere hemlieden verlost hadde,
En{de} Iethro heeft he{m} verblijt van alle tgoet dat Godt Israhel ghedae{n} hadde, om dat hijse verlost hadde wt die ha{n}t der Egiptenare{n},
en{de} hi heeft gheseyt. Ghebenedijt moet die Heere wesen, die v verlost heeft wt die hant der Egyptenare{n}, en{de} wt die hant van Pharao, die sijn volck verlost heeft wt die hant van Egypten.
Nv heb ick bekent dat die Heere groot es bouen alle goden, om dat sij houerdelijck tegen he{m} ghedae{n} hadden.
Daero{m} heeft Iethro Moyses maech den Heere brantofferanden gheoffert, en{de} Aaron, ende alle die ouders der kindere{n} van Israhel sijn gecomen om broot met hem te eten voer Gode.
Des andere{n} daechs es Moyses geseten om den volcke recht te doen, dwelck by Moysen stondt van smorghe{n}s totten auo{n}t toe.
En{de} als sijn maech dit ghesien hadde, te wete{n} alle dat hy onder tvolc dede, soe heeft hy gheseyt, Wat es dit dat ghy onder tvolc doet? waero{m} sidt ghi allee{n}, en{de} alle dat volc verwacht van tsmorghe{n}s totten auo{n}t?
En{de} Moyses heeft hem gheantwoert. Het volc coe{m}t tot my vrage{n}de Gods sente{n}cie.
En{de} als daer eenighen twist tussche{n} hen op staet, soe come{n} sij toe my dat ick tussche{n} he{m}lieden vo{n}nissen soude, en{de} dat ic hen toone{n} soude Gods gheboden, en{de} sijn wette{n},
En{de} hi seyde. Ten es niet goet dat ghy doet,
ghy verderft v seluen met eenen onwijsen arbeyt, soe wel ghy, als dit volck dat met v es, dit werck es boue{n} v macht, ghy en moecht dit allee{n} niet verdraghe{n},
maer hoort mijn woerde{n} en{de} raden, en{de} die Heere sal met v wesen. Weest ghy den volck in dye dinghe{n} die Godt aengae{n}, alsoe dat ghy ouerdraghet tghene datter gheseyt wordt tot hem,
en{de} thoont ghy den volcke die ceremonie{n} ende die maniere hoemen Godt diene{n} moet, en{de} den wech daer sij in wandelen moete{n}, en{de} het werck dat sij doen moeten.
Maer besorgt wt alle dat volc wijse ma{n}nen die Godt vreesen, daer die waerheyt in es, en{de} die de ghiericheyt haten ende maect van hemliede{n} hooftma{n}nen ouer duysent en{de} ho{n}derste mans, en{de} vijftichste ma{n}s, en{de} thiende ma{n}s
Die welcke den volcke tot allen tijde{n} recht doen moghe{n}, en{de} alle die meeste sake{n} sullen sij v ouerbrenghen en{de} sij sulle{n} alleen die minste sake{n} slichten, op dat v dit mach lichter om doen sijn, als den last de{n} andere sal medeghedeelt sijn.
Eest dat ghy dit doet, soe suldi Godts ghebodt voldoe{n}, en{de} ghy sult dan sijn gebode{n} moghe{n} staende houde{n}, en{de} alle dit volck sal met vrede wederkeere{n} tot sijnder steden.
En{de} als Moyses dese redene{n} ghehoort hadde, soe heeft hy ghedae{n} alle dat hy hem inghegeue{n} hadde.
En{de} hi heeft cloecke mannen ghecosen wt alle tvolc va{n} Israhel, ende die des volcs hooftluyde{n} ghemaect, te wete{n}, ouer duysent, en{de} ouer hondert, en{de} ouer vijftich, en{de} ouer thien.
Die welcke hebbe{n} den volcke recht ghedae{n} tot alle{n} tijde{n}, maer al dat te swaer was, droeghen sij tot hem ouer alleen ordeelende die lichtste saken.
En{de} hi heeft sijne{n} maech late{n} gaen, die welcke es wedergekeert in sijn lant.
IN die derde maent, nae dat die kinderen van Israhel wt dat lant van Egipten ghegae{n} waren, sijn sij op dien seluen dach ghecomen in die woestijne van Sinai,
Wa{n}t doen sij ghereyst waren van Raphidim en{de} ghecomen tot in die woestijne van Sinai, hebben sij haren legher ghemaect ter seluer steden, en{de} daer hebben die van Israhel haer tenten gheslaghe{n}, tseghen ouer den berch.
Maer Moyses es opwaerts ghegaen tot Godt, ende die Heere heeft hem gheroepen van opden berch, ende gheseyt. Dit suldi den huyse van Iacob segghen, ende den kinderen van Israhel vercondighen.
Ghy hebt seluer ghesien al dat ick den Egiptenaers ghedaen hebbe, hoe dat ic v ghedragen hebbe op dye vloghelen vanden aernen, en{de} te mywaerts ghenomen hebbe.
Daer om eest sake dat ghy hoort nae mijn stemme, en{de} dat ghy mijn verbont onderhoudet, soe suldi mi wesen tot een eyghendom wt alle volcken, want gheheel aertrijck behoort my toe
Ende ghy sult my wesen tot een priesterlijck conincrijck, ende een heylich volck, dit sijn die woerde{n} die ghy spreken sult tot die kinderen van Israhel.
Moyses es ghecomen, en{de} als hi vergadert hadde die outste vanden volcke, soe heeft hi henlieden wtgheleyt alle die woerden welcke die Heere beuolen hadde.
Ende alle dat volck heeft tsamen gheantwoerdt, Alle dat die Heere gheseyt heeft dat sullen wij doen. En{de} als Moyses des volcs woerden tot den Heere ouerghedraghe{n} hadde,
soe heeft die Heere tot he{m} gheseyt. Ick sal nv ter stont by v comen in die duysterheyt der wolcken, dat het volck my mach hooren tot v spreken, en{de} dat sij v eewelijck moghen gheloouen. Daerom heeft Moyses den Heere ghebootschapt die woerden des volcs.
Ende die Heere heeft gheseyt. Gaet tot den volcke, ende maectse heylich heden ende morghen, ende laetse haer cleederen wasschen.
Ende laetse bereedt sijn tseghen den derden dach, want opden derden dach sal die Heere voer alle dat volck nederdalen opden berch van Sinai.
En{de} ghy sult den volck palen setten int ronde, en{de} hen segghen. Wacht v dat ghy op den berch niet en climt, oft en coe{m}t by sijn eynde{n} niet. Alle die den berch ghenaect, sal dye doot sterue{n}.
Ghee{n} hant en sal hem aentasten, maer hy sal ghesteent worden, oft met pijlen doerscoten, tsij een beeste oft een mensch, ten sal niet leuende blijue{n}. Alst tro{m}pet sal beginnen te luyden, dat sij dan op den berch climmen.
En{de} Moyses es vande{n} berch totten volck ghecomen, en{de} hy heeftse gheheylicht. En{de} doen sij haer cleedere{n} ghewassche{n} hadden,
soe seyde hy tot hen, Weest bereedt tseghen den derden dach, en{de} en wilt v huysvrouwen niet ghenaken.
En{de} den derden dach was nv ghecomen, en{de} den morgensto{n}t was claer gheworde{n}, en{de} siet doe{n} begonstme{n} te hooren donderslaghe{n}, en{de} blixemen sien blicken, en{de} een seer dicke wolcke begonst den berch te ouerdecken, ende het gheclanck van dat tro{m}pet gaf lancs soe meerder gheluyt, en{de} alle dat volck dat inden legher was, heeft seer beureest gheweest.
En{de} als Moyses hemliede{n} hadde wtgheleydt Gode te ghemoete, wt die plaetse des heyrleghers, soe sijn sij blijue{n} staende onder aen tbeghinsel vanden berch.
Maer alle den berch Sinai roocte, om dat die Heere God daer op neder ghedaelt was inden viere, en{de} den rooc ghinck van dien berch opwaerts als van eenen ouen, ende alle den berch was veruaerlijck.
Ende het gheluyt vanden basoene worde allinxkens meerder, ende het strecte hem lancs soe verder wt. Moyses die sprack, en{de} Godt die antwoerde hem.
Ende die Heere es nederghedaelt opden berch Sinai, op dopperste vande{n} berch, en{de} hy heeft Moysen gheroepen op dat opper-ste vanden berch. Ende als hy daer op gheclommen was,
soe heeft hy tot he{m} gheseyt. Gaet nederwaerts en{de} ghetuyghet den volcke, dat sij by auontueren niet ouer en treden die palen om den Heere te sien, ende datter van hemlieden gheenen grooten hoop en sterue.
En{de} die priesters die tot den Heere gaen, laet oec gheheylicht worden, op dat hi niet en verslae.
Ende Moyses seyde totten Heere. Dat ghemeyn volc en sal niet moghen climmen op den berch van Sinai, want ghy hebt ghetuycht en{de} ghesproke{n} segghende, Stelt palen omtrent den berch, ende heylicht dien
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt. Gaet henen en{de} daelt neder, en{de} ghy sult opcomen en{de} Aaron met v maer die priesters en{de} dat volck en laet ouer die palen niet treden, noch tot den Heere opclimme{n}, dat hijse by auontueren niet doot en slae.
En{de} Moyses es tot dat volck ghegaen, ende heeft hen dit al vertelt.
ENde die Heere heeft ghesproken alle dese woerden.
Ick ben die Heere v Godt die v gheleydt hebbe wt den lande van Egipten, wten huyse der slauernien.
Ghy en sult gheen vree{m}de goden hebben voer my.
Ghy en sult v gheen ghesneden beelt, oft eenighe ghelijckenisse maken van tghene dat bouen inde{n} hemel es, en{de} op die aerde beneden, oft oeck van tghene dat onder deerde es in die wateren.
Ghy en sult die niet aenbidden oft godtsdienst aendoen. Ick ben die Heere v Godt, sterck ende een ialours liefhebbere, versoeckende der vaders boosheyt in haer kinderen tot in die derde ende vierde afcoemste, der gheender die my haten.
En{de} ick ben bermherticheyt doende in veel dusenden, den ghenen die my liefhebben, ende mijn gheboden onderhouden.
Ghy en sult den naem van den Heere uwe{n} Godt niet ydelijck ae{n}nemen, want die Heere en sal he{m} niet onsculdich houden, die den naem van sijnen Heere Godt te vergheefs aenneemt.
Weest gedachtich dat ghy den sabboth dach heylich maect,
Ses daghe{n} suldi wercke{n}, en{de} allen v wercken doe{n},
maer den seuenste{n} dach es den sabboth des Heeren ws Gods, Ghy en sult gheen werck op dien dach doe{n}, ghy en{de} v sone, en{de} v dochter, v knecht en{de} v dienstvrouwe, v behelpighe beesten, en{de} die vree{m}delinck die binnen v poorte{n} woont.
Want op die ses daghen heeft Godt hemel en{de} eerde ende die zee ghemaect, en{de} alle dat daer in es, en{de} hy heeft gherust op den seuensten dach, daerom heeft die Heere des sabboth dach ghebenedijt, ende dien gheheylicht.
Eert uwen vader en{de} v moeder, op dat ghi langhe moecht leue{n} opder eerde{n}, welc v Heere Godt v gheuen sal.
Ghy en sult niet dootslae{n}.
Ghy en sult gheen ouerspel doen.
Ghy en sult niet stelen.
Ghy en sult tseghen uwen naesten gheen valsch ghetuyghenisse spreken.
Ghy en sult ws naesten huys niet beghere{n}. Ghy en sult zijn huysvrouwe niet begheren, noch sijnen knecht, noch sijn dienstwijf, noch sijnen osse, noch sijnen ezele, noch iet van alle dat hem toebehoort.
Ende alle tvolck sach die ste{m}men en{de} die blinckende lichte{n}, en{de} dat gheclanc van der basoene{n}, en{de} den rookende{n} berch, en{de} veruaert sijnde en{de} van anxt verslage{n}, hebbe{n} sij van verre ghestae{n},
segghende tot Moyses. Spreect tot ons ghy, en{de} wi sulle{n} daer nae hoore{n}, maer en laet den Heere tot ons niet spreke{n}, op dat wij by auo{n}tueren niet en steruen.
En{de} Moyses heeft totte{n} volcke geseyt. En wilt niet vreesen, want Godt es ghecome{n} om dat hy v proeuen soude, en{de} om dat sijn veruaertheyt in v liede{n} sijn soude, en{de} dat ghy niet sondighen en soudt.
Ende het volck heeft van verre ghestae{n}, maer Moyses es gegaen tot in die donckerheyt, daer Godt in was.
En{de} die Heere heeft daer toe noch tot Moysen gheseyt, Dit suldi den kindere{n} van Israhel segghe{n}, Ghi hebt ghesie{n} dat ic vanden hemel v aenghesproken hebbe.
Ghy en sult gheen siluere{n} goden maken, noch ghy en sult voer v gheen gulde{n} goden maken.
Ghy sult my maken eene{n} outaer van eerde{n}, ende ghy sult daer op offeren brantofferen en{de} v vreedtsamighe offerande{n}, v scape{n} en{de} v ossen, op alle plaetsen daer ghedenckenisse wesen sal van mijnen naem, Ic sal tot v comen ende v ghebenedijde{n}.
Maer eest dat ghy my eene{n} steenen outaer maect, soe en suldi dien niet maken van ghehouwen steenen, want eest dat ghy v mes daer op heft, soe sal hy besmet sijn.
Ghy en sult tot mijnen outaer niet gaen met trappen, op dat v scamelheyt niet ondect en worde.
DIt sijn die rechten die ghi hen voerlegghen sult,
Eest dat ghi eene{n} hebreeussche{n} knecht coopt, die sal v ses iaren diene{n}, int seuenste iaer soe sal hi om niet vrij wtgaen.
Met hoedanighe cleedt dat hy inghecome{n} es, met soedanighe laet he{m} wtgaen, is hy income{n} hebbe{n}de een huysvrouwe, soe sal die huysvrouwe oec met he{m} wtgae{n},
maer eest dat sijn heere he{m} een huysvrouwe ghegeue{n} heeft, en{de} dat die sone{n} en{de} dochtere{n} ghebaert heeft, soe sal die vrouwe met haren kindere{n} de{n} heere toebehoore{n}, maer hy sal met sijne{n} cleedere{n} wtgaen.
Maer eest sake dat die knecht seyt, Ick heb mijnen heere lief en{de} mijn huysvrouwe, en{de} mijn kindere{n}, ick en sal niet vrij wtgaen,
soe sal he{m} die heere brenghen voer die goden, en{de} men sal hem aen die doere en{de} aen die posten voeghen, en{de} hy sal hem met eenen priem sijn oore doersteke{n}, ende het sal hem een erfknecht wesen inder eewicheyt.
Eest sake dat iema{n}t sijn dochter vercoopt tot eender dienstvrouwen, die en sal niet wtgaen ghelijc die dienstwijuen pleghe{n} wt te gaen.
Eest sake dat sij des heeren ooghen misnoeghet, den welcken sij ouergheleuert was, soe sal hy haer laten gaen, maer hi en sal gheen macht hebbe{n} haer te vercoopen eenig he{m} vree{m}den volcke, eest dat hy haer versmaet.
Maer eest sake dat hi haer sijne{n} sone te{n} houwelijcke beloeft heeft soe sal hy haer doen, alsmen den dochteren pleech te doen.
En{de} eest dat hy sijnen sone een ander wijf nee{m}t, soe sal hy der iongher dochter bruloft besorghen, en{de} hy en sal haer niet weyghere{n} cleederen te gheuen en{de} den prijs van haerder eerbaerheyt.
Eest dat hy dese drij dinghe{n} niet en doet, soe sal sij vrij wtgaen sonder ghelt.
Soe wie eenen mensch slaet willende hem doot slaen, die sal dye doot steruen,
maer die niet en heeft daer toe laghe{n} gheleyt, maer Godt heeft hem in zijn handen gheleuert, ick sal v een plaetse stellen daer hy toe vliede{n} moet.
Eest sake dat iemant al willens en{de} wetens sijnen naesten dootslaet, en{de} by bespieden, dien suldy van mijnen outaer trecken, datmen he{m} doode.
Soe wie sijne{n} vader oft moeder slaet, die moet die doot steruen.
Soe wie sijnen vader oft moeder vermalendijt, die moet die doot steruen.
Die eenen mensch ghestolen heeft ende dien vercocht, als hi van dier schult verwonnen es, soe moet hy die doot steruen.
Eest datter eenighe mans tseghen malcanderen kijuen, ende dat die een den anderen slaet met eenen steen, oft met een vuyst, ende dat die niet en sterft, maer te bedde leyt,
eest dat hy opstaet ende buyten wandelt op sijnen stock, soe sal hy ontschuldich sijn, die hem gheslaghen heeft, behoudelijck nochtans dat hy hem betale sijn werck dat hi verlet heeft, ende den cost aen die medecijns ghehanghen.
Soe wie sijnen knecht oft sijn dienstwijf met een roede slaet, ende dat sij doot blijuen onder sijn handen, soe sal hy des misdaets schuldich wesen,
maer leeft sulck noch eenen oft twee daghen, soe sal hi der peinen ontslaghen wesen, want tes sijn ghelt.
Eest datter mannen kijuen, ende datter iemant slaet een vrouwe die beurucht es, ende dat haer daer een misboerte af coemt, maer sij te leuen blijft, soe sal hy schade hebben, soe veel als die man vander vrouwen eysschen sal, ende die middelaers dat ordeelen sullen,
maer eest dat der vrouwen doot daer nae volcht, soe sal hy gheuen ziel voer ziele,
ooghe voer ooghe, tant voer tant, ha{n}t voer hant, voet voer voet
verbrantheyt voer verbrantheyt, wonde voer wonde, buyle voer buyle.
Eest sake dat iemant slaet die ooghe van sijnen knecht oft dienstwijf, ende dat hy die blendt in deen ooghe maect, soe sal hy die vrij laten gaen, voer die ooghe die hy hen wtghesmeten heeft.
Desghelijcks oeck eest dat hy sijnen knecht oft dienstwijf eenen tant wtslaet, soe sal hy die oeck insghelijcs laten vrij gaen.
Eest dat eenen osse metten horne eenighen man oft vrouwe ghequetst heeft, en{de} dat die ghestoruen sijn, soe sal dien osse met steenen ghedoot worden, ende sijn vleesch en salmen niet eten, ende die heere van dien osse sal onschuldich wesen,
maer es dien osse metten hornen stootachtich gheweest van ghisteren ende eerghisteren, ende dat sij sijnen heere daer af vermaent hebben, maer hy en heeft dien niet opghesloten, ende die doodet eenighen man oft vrouwe, soe salmen dien osse steenen, ende sijnen heere oec dooden,
maer eest datmen he{m} eenen prijs van ghelde daer op stelt, soe sal hi voer sijn ziele gheuen, watmen van hem eysschen sal.
Eest dat hy oec eene{n} sone oft dochter mette{n} horne{n} stoot, soe sal he{m} desghelijcs gheschiede{n}.
Eest dat hi eenen knecht oft dienstwijf oploopt, soe sal hy den heere vanden knecht oft dienstwijf gheuen dertich siclen siluers, maer den osse salmen steenen.
Eest dat iemant eenen put open doet en{de} graeft, ende dien niet en bedect, ende daer eenighen osse oft ezel inne valt,
soe sal die heere vanden put betalen die weerde van dien beeste{n}, maer datter doot es dat sal sijn wesen.
Eest dat iemants osse eens anders osse quetst, ende dat dien osse sterft, soe sullen sij dien dooden osse vercoopen, ende dat ghelt vanden coop sullen sij deylen, ende dat doode lichaem sullen sij oec tusschen hen tween deylen,
maer eest dat hi wel wist dat dien os metten hornen stekende was van ghisteren ende eerghisteren, ende dat hem sijn heere niet en heeft bewaert, soe sal hy eenen osse voer dien osse gheuen, ende het lichaem vanden dooden sal hy gheheel behouden.
EEst sake dat iemant eenen osse oft scaep ghestolen heeft, en{de} dat ghedoot oft vercocht, so sal hy vijf ossen voer eene{n} osse wedergheue{n}, en{de} vier scapen voer een scaep.
Eest dat een dief wort beuonden een dore open brekende oft ondergrauende, ende dat hy een wo{n}de crijcht, ende daer af sterft, soe sal hy des bloets onschuldich wesen die hem gheslaghen heeft.
Maer heeft hy dat ghedaen nae der sonnen opganck, soe heeft hy eenen dootslach ghedaen, ende hy sal oeck steruen.
Eest sake dat een dief niet en heeft om voer sijn dieuerie weder te gheuen, soe sal hy vercocht worden, eest datmen by hem leuende vint tghene dat hy ghestolen heeft, tsij eenen osse, oft ezel, oft scaep, soe sal hy dat tweedobbel betalen.
Eest sake dat iemant scade doet in eenen acker oft wijngaert, en{de} dat hy sijn beeste heeft laten gaen om iemants anders goet af te eten, dalder beste dat hy heeft in sijnen acker oft wijngaert, sal hy gheuen nae die weerde van dier schaden.
Eest datter een vier erghers wt coemt, ende vaet die aren, ende dat in die hoopen der schoouen comet oft oec int coren opt velt staende, soe sal hy dese schade oprechten, diet vier onsteken heeft.
Eest dat iemant sijnen vrint heeft te bewaren ghegheuen eenich ghelt oft vat, ende dat dit dieffelijck hem ontdraghen es diet te bewaren hadde, eest dat die dief beuonden wort, so sal hijt dobbel weder gheueu,
maer eest dat die dief verborghen blijft, soe sal die heere vanden huyse ghebracht worden by die goden, ende hy sal sweren dat hy sijn hant niet en heeft wtghereyct tot sijns naeste{n} goet,
om eenich bedroch te doen, soe wel aen eenen osse als aen eenen ezel, en{de} aen een scaep ende cleedt, ende alle daermen schade aen doen mach, die sake van hen beyden sal voer die goden comen, ende eest dat sijt alsoe ordeelen, soe sal hijt sijnen naesten dobbel wedergheuen.
Eest dat iemant sijnen naesten te bewaren heeft ghegheuen eenen ezel, osse, scaep ende eenigherhande beeste, ende dat sulck ghestorue{n} es, oft cranc worden, oft vanden vianden ghenomen, en{de} dat niemant dat ghesien en heeft,
soe sal tusschen hen een middel wesen den eedt dat hy sijn hant niet wtghereyckt en heeft tot sijns naesten goet, ende die Heere sal den eedt ontfanghen, ende hy en sal dit sijnen naesten niet moeten oprechten,
maer eest dieflijck wechghenomen, soe sal hy den heere die schade oprechten,
eest van eenigher beesten verbeten, soe sal hijt tot den heere draghen datter ghedoot es, ende hy en sal dat niet moeten oprechten.
Die van sijnen naesten eenighe van desen ontleent, ende dat cranck wordt oft het sterft, daer die heere niet by en es, soe sal hy ghedwonghen worden dat op te richten,
maer eest datter die heere by es, soe en sal hy dat niet oprichten, besonder als hy dat ghehuert hadde voer sijnen arbeyts loon.
Eest dat iemant een maghet verleydt die noch niet verlooft en es aen eenen man, ende dat hy met haer slaept, soe sal hy haer beghiften, ende hy salse houden voer sijn huysvrouwe,
Eest dat die vader der maghet haer niet gheuen en wilt, soe sal hij gelt gheue{n}, na dat die maechde{n} voer een bruytghifte pleghe{n} te hebbe{n}.
Gheen tooueraers en suldi late{n} leue{n}.
Soe wie hem versaemt met eender beesten, die sal die doot steruen.
Soe wie den goden offera{n}de doet sonder den Heere alleene, dien salmen doot slaen.
Den vreemdelinck en suldi niet bedroeuen, noch hem verdrucken, want ghy hebt oec vremdelinghen gheweest int lant van Egipten.
Den weduwen ende weesen en suldi gheen scade doen,
Eest sake dat ghy hen hinder doet, soe sullen si tot my roepen, en{de} ic sal haren roep hooren,
en{de} mijne{n} torn sal seer gram worden, en{de} ic sal v metten swaerde verslaen, ende v huysvrouwen sullen weduwen worden, ende v kinderen, weesen.
Eest sake dat ghy ghelt leent mijnen armen volc dat by v woont, soe en suldi hen niet lastich sijn als een scatter, noch ghy en sult hen niet verdrucke{n} met woeckerie.
Eest sake dat ghy van uwen naesten een cleedt te pande neemt, soe suldi hem dat weder gheuen voer der sonnen onderganck,
Want dat es het eenich cleedt sijns lichaems daer hy mede ghedect wordt, ende hy en heeft gheen ander daer hy in slapen mocht, eest sake dat hy tot my roept, ick sal hem verhooren, want ick bermhertich ben.
Die goden en suldi niet lasteren, ende den prince ws volcs en suldi niet vermalendien.
Uwe thienden ende ierste vruchten en suldi niet vertrecken te offeren. Den ierste gheboren van uwe{n} sonen suldi my gheuen,
Vanden ossen ende schapen suldi oeck diesghelijcs doe{n}, seuen daghen latet by zijn moeder sijn, op den achtsten dach suldi my dat betalen.
Ghi sult wesen heylighe ma{n}nen voer my, vleesch dat vande{n} beesten te voren gheprueft es, en suldi niet eten, maer ghy sult dat den honden voer worpen.
GHy en sult gheen loghentale ontfanghen, noch ghi en sult v hant daer niet toe vueghe{n} dat ghy voer eenen ongoddelijcken soudt valsch ghetuyghenis segghen.
Ghy en sult die menichte niet volghen om quaet te doen, ende int recht soe en suldi niet volghen dat segghen vanden meesten hoop, dat ghy daer om soudt van die waerheyt scheyden.
Ghy en sult int recht gheen bermherticheyt hebben metten armen.
Eest sake dat ghy te ghemoete coemt ws viants osse oft sijnen esel, buyten weghen dolende, soe leydt die wederomme tot hem.
Eest dat ghy den ezel van eenen die v haet siet ligghen onder eenen last, soe en suldi niet voerby gaen, maer ghy sult hem sijnen last ophelpen.
Ghy en sult dat recht des armen niet buyghen.
Ghy sult loghenen schouwen. Den onnooselen ende rechtuerdighe{n} en suldi niet dooden, want ick ben den ongoddelijcken teghen.
Ghy en sult oeck gheen ghiften ontfanghen, die welcke verblenden die ooghen oeck vanden wijsen, en{de} verkeeren die woerden vanden rechtueerdighen.
Den wtlander en suldi niet lastich wesen, want ghy kent die zielen vanden wtlanders wel, aenghesien dat ghy seluer oeck hebt vremdelinghen gheweest in lant van Egipten.
Ses iaren suldi v lant besayen, ende sijn vruchten vergaderen,
meer int seuenste iaer suldi dat laten ligghen, ende doen rusten, op dat die arme menschen ws volcs oeck moghen eten, ende alle datter ouerblijft laet dat die beesten des vels eten, alsoe suldi doen in uwe{n} wijngaert ende in uwen olijfgaert.
Ses daghen suldi wercken, opden seuensten dach suldi ophouden, dat uwen osse ende ezel moghen rusten, ende dat nwer dienstvrouwe{n} sone, en{de} die vreemdelinck hem mach vermaken.
Alle dese dinghen die ick v gheseyt hebbe suldi bewaren, ende ghy en sult niet sweren by die namen der vreemder goden, noch dat en sal wt uwen monde niet ghehoort worden.
Alle iaren suldi my drij reysen feesten houden.
Ghy sult onderhouden dat hoochtijt vanden onghedeesemde brooden, Seuen daghen lanck suldi onghedeesemde brooden eten ghelijck ick v beuolen hebbe, op den tijt der maent van die nieuwe vruchten, als ghy wt Egipten ghinct, Ghy en sult v voer mijn aensicht niet ydel verthoonen.
En{de} dat hoochtijt vanden oochst der ierster vruchten ws wercs, van alle dat ghi inden acker ghesaeyt sult hebben. En{de} den feestdach oeck int wtgaen vanden iare, als ghy allen v vruchten sult wten velde verghadert hebben.
Drijmael des iaers soe sal hem vertoone{n} voer den Heere Godt, alle dat onder v lieden manlijck es.
Ghi en sult het bloet van mijnder offeranden niet offeren opt deesem, ende het vet van mijnen hoochtijde en sal niet ouerblijuen tot smorghens toe.
Dierste van die vruchten ws lants, suldi draghen int huys vanden Heere uwen Godt. Ghy en sult een ionck bocxken niet coken int melck van sijnder moeder.
Siet ick sal mijnen Enghel sende{n} die voer v gaen sal, ende v bewaren sal inden wech, ende v leyden in die plaetse die ick v bereyt hebbe,
Slaet hem gade, ende hoort sijn stemme, noch en meynt niet dat ghy hem soudt moghen versmaden, want hy en sals niet vergheuen als ghy sonde doet, enden mijnen nae{m} es in hem.
Maer eest dat ghy sijn stemme hoort, en{de} dat ghy doet alle dat ick spreke, soe sal ick een viant uwen vianden sijn, ende ick salse verdrucken die v verdrucken,
Ende mijnen Enghel sal voer v gaen, ende hy sal v inleyden tot die Amorrheen, ende Hetheen, ende Phereseen, ende Chananeen, ende Heueen, ende Iebuseen, die welcke ick vernielen sal.
Ghy en sult hen goden niet aenbidden, noch ghy en sult hen gheenen godtsdienst aendoen, noch ghy en sult hen wercken niet doen, maer ghy sultse verderuen, ende haer beelden suldi breken.
Ende ghy sult den Heere uwen Godt dienen, op dat ic v brooden ende v wateren ghebenediden mach, ende dat ick die siecte van v mach neme{n}.
Daer en sal gheen vrouwe sonder vrucht, oft onvruchtbaer in v lant wesen, het ghetal van uwe{n} daghe{n} sal ic vol make{n},
Ic sal mijnen grouwel voer v senden, en{de} ick sal alle dat volck dootslaen, daer ghy toe comen sult, ende ick sal allen v vianden voer v doen te rugghe keeren,
ende ick sal te voren horselen wtsenden, die welcke sullen die Eueen, ende Chananeen, ende Hetheen veriaghen, eer ghy daer in comen sult,
Ick en salse op een iaer van uwen aenschijn niet verdrijuen, op dat het lant niet en verwoeste, ende dat die wilde beesten tseghe{n} v niet vermenichfuldicht en worden.
Allinxkens sal ick die van v aenschijn verdrijuen, tot dat ghy vermeerdert wordt, en{de} het lant moecht besitten,
Ende ic sal v palen stellen van die roode zee, tot die zee der Palestijnen toe, en{de} vander woestijnen tot den vloet, ic sal die inghesetenen des lants in v handen leueren, ende ic salse van v aenschijn verdrijuen.
Ghy en sult met hen gheen verbont maken, noch met haren goden,
En laetse in lant niet woonen, op dat sij v by auontueren niet en doen sondighen teghen my, eest sake dat ghy haren Goden dient, dwelck v sekerlijc sal wesen tot een verargheren.
ENde die Heere heeft oeck tot Moysev gheseyt. Climt opwaerts tot den Heere ghy en{de} Aaron, Nadab, en{de} Abiu, ende tseuentich ouders van Israhel, ende ghi sult van verre aenbeden,
Ende Moyses sal alleene tot den Heere opgaen, en{de} sij en sullen niet bi come{n}, noch oec het volc met hem.
Aldus soe es Moyses comen, ende heeft den volcke gheseyt alle des Heeren woorden, en{de} vonnissen, ende alle dat volck heeft met eender stemmen gheantwoert. Alle die woorden des Heeren die hy ghesproken heeft, sullen wi doen,
Maer Moyses heeft alle die woerden des Heeren gheschreuen, ende des morghens vroech opstaende, heeft hy eenen outaer ghetimmert aen dat onderste vande{n} berch en{de} twaelf titelen nae die twaelf gheslachten van Israhel,
Ende heeft ionghers ghesonden van dye kinderen van Israhel, ende sij hebben brantofferen gheoffert ende sij hebben oeck vreedtsamighe offerande gheoffert den Heere twaelf calueren,
Ende Moyses heeft die helicht des bloets ghenomen, ende hi heuet in groote bekers ghedaen, ende dat ander deel storte hy op den outaer,
En{de} hy heeft dat boeck des verbo{n}ts ghenomen ende dat ghelesen, daert dat volc hoorde, dye welcke hebben gheseyt. Alle dat die Heere ghesproken heeft dat sullen wij doen, ende wi sullen ghehoorsaem wesen,
Maer hy nam dat bloet ende spraeyde dat opt volck ende hi seyde. Dit es het bloet des verbonts welc Godt met v lieden vast ghemaeckt heeft op alle dese woorden.
Dus sijn Moyses en{de} Aaron, Nadab, ende Abiu en{de} tseuentich vanden ouders van Israhel opwaerts ghegaen,
ende si hebben Israhels Godt ghesien, en{de} onder sijn voeten waert ghelijc het werck van eenen Saphier steen, en{de} ghelijc den hemel als hy claer es,
En{de} hi en heeft sijn hant niet gheleyt op de ghene die va{n} den kindere{n} van Israhel, verre wech ghegae{n} waren, Ende si hebben God ghesien ende hebben gheten en{de} ghedroncke{n},
Maer die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Coemt ghi bi mi bouen opden berch, en{de} blijft daer, ende ic sal v steenen tafelen gheuen, ende die wet, ende die gheboden, die ic v gheschreuen hebbe, dat ghy hen die leeren moecht,
Ende Moyses ende Iosue sijn dienaer zijn opgestaen, en{de} Moyses op den berch Gods climmende,
heeft totten ouders gheseyt. Verbeyt hier, tot dat wij tot v wederkeeren, ghi hebt Aaron ende Hur met v lieden, eest datter eenich gheschil opstaet dat suldy tot hen ouerdraghen,
En{de} als Moyses op den berch comen was soe bedecte een wolcke de{n} berch,
ende dye glorie des Heeren heeft haer stadt ghenomen op Sinai bedeckende, die met eender wolcke{n} ses daghen, Maer op den seuenste{n} dach soe riep hi hem, wt dat midden der duysterheyt,
Ende dye ghedaente van die glorie des Heeren was ghelijck een bernende vier, op de{n} tsop vanden berghe in dat aensien der kinderen van Israhel,
Ende Moyses es ghegaen int middel vanden neuel, ende es opden berch gheclommen, en{de} es daer bleuen veertich daghen ende veertich nachten.
ENde die Heere heeft ghesproken tot Moysen, segghende.
Spreect tot die kinderen van Israhel, dat sij mi brenghen die vroech offeranden, Ende ghi sult die ontfangen van een yeghelijck diese vrijwillichlijck offert,
Ende dit es tghene dat ghy nemen moet, Gout, en{de} siluer, ende metael
hemels blau sijde, purpur sijde, en{de} roode sijde twee-mael gheuerwet, ende wit lijnwaet, gheyten hayr,
ende rams vellen root gheuerwet, en{de} ianthinen vellen, ende sethim hout,
olie om dye lampen te onderhouden, specien tot salue, en{de} tot substancie om goeden rueck te gheuen,
Onychinus steene{n}, ende costelijcke steenen om den witten lijfrock, ende dat borststuck des verstants te vercieren,
Ende sij sullen voer my een heylighe plaetse maken, ende ick sal int midden van hemlieden woonen
nae alle die ghelijckenisse des tabernakels dat ick v toonen sal, en{de} alle der vaten tot sijnen dienste,
Ende ghi sult dat maken aldus. Voecht tsamen een arcke van sethim hout, wiens lingde sal wesen van twee cubitus, en{de} eenen haluen die breydde va{n} onderhalue{n} cubitus, en{de} die hoochde desghelijcs oeck van eenen onderhaluen cubitus,
ende ghi sult die arcke vergulden met dat alderpuerste gout binnen ende buyten, en{de} ghy sult daer bouen int ronde een gouden croone maken,
ende vier gulden ringhen, die welcke ghi stellen sult, aen dye vier hoecken vander arcken, Twee ringhen sullen wesen aen deen sijde, ende twee ringhen aen dander sijde,
Ende ghi sult oeck hantboomen maken van sethim hout, ende dye met goude bedecken,
en{de} ghi sultse steken in die ringen die aen die siden der arcke{n} sijn, datmen die daer mede draghen mach,
Die welcke sulle{n} eewelick in dye ringhen wesen, ende si en sullen daer nemmermeer wt ghetrocken worden,
En{de} ghi sult in die arcke legghe{n} tgetuygenisse dwelc ic v gheue{n} sal.
Ghi sult oec eene{n} ghenaden stoel maken van dat alder puerste gout. Sijn lingde sal wesen twee cubitus en{de} eene{n} halue{n}, en{de} zijn breyde onderhalf cubitus.
Ghi sult oeck twee cherubinnen maken van goude gheslaghen, op beyde die sijden van den ghenade{n} stoel.
Den eenen cherub sij aen deen sijde, en{de} den anderen aen dander sijde, laetse beyde die sijden vande{n} stoel der ghenaden bedecken,
wtreykende haer vloeghels, en{de} der ghenaden stoel bedeckende, ende laetse malcanderen aensien metten aensichten ghekeert op den ghenaden stoel,
daer dye arcke mede ghedect sal worden, daer ghy dat ghetuygenisse in legghen sult dwelck ick v gheuen sal.
Van daer sal ick ghebieden ende tot v spreken op den stoel der ghenaden, ende wt het midden vanden twee Cherubiunen dye daer op die arcke des ghetuyghnissen sijn sullen, alle dat ick door v den kinderen van Israhel ghebieden sal.
Ghy sult oeck een tafel maken van Sethim hout hebbende twee cubitus in die lengde, ende eenen cubitus in die breyde, ende onderhaluen cubitus in dye hoochde,
en{de} ghi sult die vergulde{n} met dat alder puerste gout,
En{de} ghi sult dien maken een gulden lijste int ronde, ende op die lijste suldi maken een wtghegroefde croone vier vingeren hooghe, en{de} op die noch een ander gulden croonken,
Ghy sult oec bereyden vier gulden ringhen, en{de} ghi sult die stellen in die vier hoeken der seluer tafelen, aen elcken voet,
Onder dye croone sullen die gulden ringhen wesen, datme{n} daer hantboomen door steken mach, en{de} datmen die tafel draghen mach,
Ende die hantboomen suldi oec maken va{n} sethim hout, en{de} ghi sult die met goude omlegghen, om die tafel te draghen,
Ghi sult oeck ghereet maken, schotelen, schalen, wieroock vaten, croesen daermen die vochtighe offerande{n} in offeren sal, van den alder puersten goude,
en{de} ghi sult op die tafel altijt voor mijn aenschijn die brooden der voerlegghinghen stellen.
En{de} ghi sult oec eenen gheslagencandelaer maken van den alder suyuersten goude, sijnen standaert, en{de} schachten, coppen, ende lelien, ende ronde clootkens sullen wt hem spruyten,
Ses schachten sullen wt sijn sijden spruyten, drij wt die een sijde, ende drij wt dandere,
drij nappen in die manier va{n} noten, aen elcken schacht, en{de} ronde clootkens, ende lelien, en{de} des ghelijcks drij nappen ghelijc een not inden anderen scacht, en{de} daer oec tsamen ronde clootkens en{de} lelien. Die sal het werc vanden ses scachten wesen, die ghebracht sullen worden wt den standaert,
Ende inden seluen candelaer sullen vier nappen wesen in een manier van noten, en{de} by een yeghelijc ronde clootkens en{de} lelien,
Die ronde clootke{n}s sullen wesen onder die twee scachte{n} te drij plaetsen, die welc tsamen ses worden comende wt eenen standaert,
Dus sullen die ronde clootkens, ende die scachten wt dien standaert comen, altesamen gheslagen van den alder fijnsten goude,
Ghi sult oeck seuen bernende lampen maken, en{de} ghi sultse opden candelaer stellen dat sij daer tseghen lichten,
en{de} oeck snutters, ende vaten daermen in versmachten sal datmen af snudt, laet maken vanden alder puersten goude,
Dat heel ghewicht vanden candelaer, met alle sijn toebehoorte sal hebben in ghewichte een talent vanden alder puersten goude.
Siet wel aen, ende maket nae tvoerbeelt dat v op den berch ghetoont es.
MAer het tabernakel suldi aldus maken. Ghi sult make{n} thie{n} gordijne{n} va{n} wit ghetweernt linen gare{n}, en{de} van blau en{de} roode sijde, ende van roode sijde die tweemael gheuerwet es, ghescakiert met borduerwerck,
Die lengde van eender gordijnen sal hebbe{n} achtentwintich cubitus, en{de} die breede sal van vier cubitus wesen, en{de} alle die gordijne{n} sullen van eender maten wesen,
Vijf gordijne{n} sullen ae{n} malcandere{n} ghehecht worden, en{de} die ander vijue sullen met ghelijcker vueghingen aen malcanderen ghehecht zijn,
Ende ghi sult oeck litskens van blauwer sijden aen die sijden en{de} oppersten der gordijnen datmen die tsamen aen een sal moghen vueghen.
Vijftich litskens sal elck gordijn hebben aen beyde die sijden, alsoe aenghemaect, dat die eene litse aen dander litse come, ende dat deen aen dander moghen ghehecht worden.
Ghy sult ooc vijftich gouden ringen maken, daer mede dat die gordijn decsels aen een gheuoecht sulle{n} worden, alsoe dat, dat een tabernakel worden mach.
Ghy sult oeck elf hayren cleedere{n} maken, om het dack van dat tabernakel mede te decken,
Die lengde van een hayre{n} cleet sal hebben dertich cubitus, ende die breydde vier, en{de} alle dye hayren cleederen sullen van ghelijcker maten sijn.
Daer af ghi die vijue sult aen malcandere{n} voeghe{n} op deen side, en{de} die ses, suldi oec ae{n} malcandere{n} hechte{n}, also dat ghi dat seste hayren cleet dobbel sult legghe{n} aen tvorste vande{n} dake.
Ghi sult oeck vijftich ooghen maken aen die lijste van eene{n} hayren cleede, datme{n} dat aen dandere hechten mach, en{de} noch vijftich ooghe{n} in dye lijste van dat ander hayren cleedt, datment met dat ander vast maken mach.
Ende ghi sult oeck vijftich coperen haecxkens maken, daermen die maelgien mede mach aen een vast maken, dat van allen een decsel werde{n} mach
Ende datter ouerschiet vanden hayren cleederen die voor het dack bereyt worde{n}, welc es een hayren cleet datter meer es, van dier helicht suldy bedecken het achterste des tabernakels,
en{de} de{n} eene{n} cubitus sal hanghe{n} ter eender sijden, en{de} de{n} andere{n} ter ander sijde{n}, die in die lengde der hayren cleederen ouerschiet, bedeckende beyde die sijden van dat tabernakel.
Ende ghi sult noch een ander decsel voor het dack maken van roode rams vellen, en{de} daer bouen noch een ander decsel van Iantinen vellen.
Ghi sult oec stae{n}de bardere{n} des tabernakels make{n} van setim hout,
dye elck in dye lengde hebben moeten thien cubitus, en{de} in die breyde elck onderhaluen cubitus.
Aen dye sijden van die bardere{n} salmen twee scroeuen maken, waer mede dat het een bart aen dander mach ghevoecht worden. Ende op dese manier sullen alle die berders bereyt worden,
Waer af dat die twintich sulle{n} wesen aen die suytsijde welc naden suyden strect,
den welcken suldi veertich silueren basementen ghieten, alsoe datter twee basementen gheleyt moghen worden onder elck bert aen beyde sijn hoecken,
desghelijcks oock in dye tweede sijde des tabernakels, dat nae den noorden staet, sullen oock twintich barderen wesen,
die welc oeck sullen veertich silueren basementen hebben, twee basementen sullen onder elck bert gheleyt worde{n}.
Maer ter west sijden des tabernakels, suldy ses barderen maken,
en{de} noch ander twee, die ghericht sullen worden in die hoecken achter den rugghe des tabernakels,
Ende si sulle{n} aen een geuoecht worde{n} van benede{n} tot boue{n} toe, en{de} sij sullen alle ghehecht worde{n} met een voechsele, En{de} in die twee berdere{n}, die op die hoecken ghestelt sullen worden, sal oeck desghelijcke voeghinghe ghehouden worden.
En{de} het sullen tsamen sijn acht berders en{de} haer silueren basementen sesthien, altijt twee basementen gherekent voor elck bert.
Ende ghi sult oock vijf richelen maken van setim hout, om die berders tsamen te houde{n}, aen die een sijde des tabernakels,
ende vijf ander ae{n} die ander sijde, en{de} oec soe vele aen die westsijde,
welcke richelen sullen ghesteken worden doer het midden vande{n} barderen, vanden eenen eynde totten anderen.
Ende die selue barderen suldy vergulden, en{de} ghy sult daer gulden ringhen in ghieten, doer die welcke die hantboomen sullen die barderen tsamen houden die welcke ghi bedecken sult met gulden platen,
En{de} ghi sult dat tabernakel oprechten nae dat voerbeelt dat v opden berch ghetoont es.
Ghi sult oeck een voerhancsel maken van hemels blau sijde en{de} purpur, en{de} van roode sijde die tweemael gheverwet es, ende van ghetwernt wit lijnen garen constelijck gheborduert met schoone versceyden verwen,
dwelc ghi hangen sult voer vier colu{m}men va{n} setim hout, die welcke oeck sullen vergult wesen ende sij sullen gulden capiteelen hebbe{n}, maer silueren basementen,
En{de} dat voorhancsel sal in ghereghen worden met ringhen, Waer binne{n} ghi stellen sult die arc-ke des ghetuyghenis, Waer mede oeck die heylighe plaetse, en{de} die alderheylichste der heyligher, gesceyden sullen worden,
Ghi sult oec den stoel der ghenaden stellen op die arcke des ghetuyghenis, in die alder heylichste plaetse,
ende die tafel buyten dat voorhancsel, en{de} teghen die tafel den candelaer aen des tabernakels suytsijde, Want dye tafel sal staen aen dye noortsijde.
Ghi sult oeck een voerhancsel maken aen den inganck des tabernakels, van hemels blau sijde, ende purpur sijde, en{de} roode sijde, tweemael geuerwet, en{de} van wit lijnen garen getwernt, nae der borduerwerckers const,
En{de} vijf colo{m}nen van setim hout suldy vergulde{n} (waervoor dattet voerhancsel sal gheleyt worden) der welcker colo{m}nen hoofden, sullen gulden sijn en{de} die basementen metalen.
GHy sult oec eenen outaer maken van setim hout die welke sal hebben vijf cubitus in die lengde, ende soe veel in die breydde dat es viercantich, en{de} drij cubitus in die hoochde,
En{de} hornen sullen aen die vier hoecken wt den seluen wesen, ende ghi sult dien met metale bedecken.
Ende ghi sult tot sijnen ghebruyc maken coperen potten, om die asschen te ontfanghen, en{de} tanghen, ende crauwelkens, ende vierpanne{n}, Alle die ghereetscappe suldy van metael maken,
Ende ghy sult oeck maken een metalen roosterken op een manier van ee{n} nette, aen wiens vier hoecken sullen vier metalen ringhe{n} wesen,
die welcke ghi stelle{n} sult onder dat vloerken vanden outaer, ende dat roosterken sal reycken tot dat midden des outaers.
En{de} ghi sult des outaers twee hantboomen maken van setim hout dye ghy oeck bedecken sult met metalen platen,
ende die steken in die ringhen, ende sij sullen aen beyde die sijde{n} zijn om te draghen.
Niet dichte maer ydel ende hol suldy dien outaer van binnen maken, ghelijc v opden berch ghetoont es.
Ghi sult ooc een voerhof des tabernakels maken in welcs suytsijde teghen den middach sullen wtghe-spannen voerhancels wesen van wit ghetwernt garen ghemaect, hondert cubitus sal dye een sijde hebben in die lengde,
En{de} twintich colo{m}nen, met soe veel metale{n} basemente{n}, dye welcke sullen hebbe{n} silueren capiteelen, met hare{n} ghesnede{n} wercken,
desghelijcs oeck aen die noortsijde in dye lingde sullen sijn voorhancsele{n} van hondert cubitus, twintich colo{m}nen en{de} alsoe vele metalen basementen, ende hen silueren capiteelen met haren ghesneden wercken.
Maer in die breydde des voorhofs, welck westwaerts siet, sullen voorhancsels sijn, houdende vijftich cubitus, ende thien colo{m}nen ende soe veel basementen.
En{de} aen die breydde des voerhofs dye oostwaerts siet, sullen vijftich cubitus sijn.
Van de{n} welcke{n} voerhancsels van vijfthien cubitus der eender sijden toegheschict worden, ende drij colo{m}nen, met soe veel basemente{n},
en{de} op die ander sijde, sullen voerhancsels zijn houdende oeck vijfthien cubitus, drij colo{m}nen ende soe veel basementen,
Maer inden inganck des voorhofs sal ghemaect worden een voerhancsel van twintich cubitus, va{n} hemels blau side, en{de} purpur side en{de} roode sijde tweemael gheuerwet, en{de} van wit ghetwernt lijnen garen, met borduerwerck, en{de} tsal hebben vier colo{m}nen met soe veel basementen,
Alle dye colo{m}nen des voerhofs rontsomme sullen becleedt wesen met silueren platen, silueren capiteelen, ende metalen basementen,
In die lingde sal dat voerhof hebben hondert cubitus in die breydde vijftich, die hoochde sal van vijf cubitus zijn, ende tsal ghemaect worden van wit ghetwernt lijnen garen, en{de} tsal hebben metalen basementen,
Alle die ghereetscappen des tabernakels tot alle sijn behoefte ende ceremonien soe wel zijn span naghelen als des voerhofs, suldi va{n} metael maken.
Ghebiedt den kinderen van Israhel, dat sij v olie brenghen van olijfboomen van dalder suyuerste, en{de} metten stamper ghestoote{n} dat den lichter altijt mach bernen in dat tabernakel des ghetuychenis,
buyten dat voerhancsel datter ghespannen es voert ghetuychenis, Ende Aaron met sijnen sonen sullen dien stel-len dat die tot smorghens toe mach lichten voer den Heere, Dit sal eenen eewigen Godsdienst wesen by haren veruolgingen voor die kinderen van Israhel.
NEemt tot v oock Aaron uwen broeder met sijnen sonen, wt dat midden der kinderen va{n} Israhel, dat sij in het priesterscap voer my bedienen, Aaron, Nadab, en{de} Abiu, Eleazar, en{de} Ithamar,
Ende ghi sult een heylich cleet maken voor Aaron uwen broeder ter glorien en{de} cierlijcheyt,
Ende ghi sult spreken tot alle die ghene die wys van herten zijn, die welcke ick veruult hebbe metten gheest der voersienicheyt, dat sij die cleederen maken voer Aaron, in die welcke hi gheheylicht sijnde mi diene,
En{de} dit sullen die cleedere{n} sijn die sij maken sulle{n}, een borstuck der redelijcheyt, een cleet ouer die scoudere{n}, eenen rock, en{de} een enghe lijnen cleet, eenen miter, ende een gordel, Sij sullen die heylighe cleederen maken voer uwen broeder Aaron, ende sijn sonen, dat sij tpriesterscap voor mi bedienen,
Ende sij sullen neme{n} gout, en{de} hemel blau, en{de} purpur sijde, en{de} roode sijde tweemael gheuerwet, ende fijn wit lijnwaet.
Ende sij sullen dat cleet ouer die scouderen maken, va{n} gouden draet, ende van hemelblau, en{de} purpur sijde, ende van roode sijde tweemael geuerwet, en{de} va{n} wit ghetwernt lijnen garen, met borduerwerc,
Het sal twee lijsten hebben tsamen gheuoecht aen beyde sijden va{n} die eynden, dat die te samen comen moghen,
Ende dat selue maecsel, ende alle die verscheydenheyt des wercks sal sijn van goude, en{de} van hemel blau en{de} purpur sijde, ende van roode sijde tweemael geuerwet en{de} wit lijnen garen ghetwernt met borduerwerck,
Ende ghi sult nemen twee onicx steenen, en{de} daer in graueren die namen der kinderen van Israhel,
ses name{n} inden eene{n} steen, en{de} die ander ses inde{n} andere{n} stee{n} nae tveruolch va{n} hen geboerte,
met ee{n}s stee{n}snijders werck, en{de} nae dye graueringe vande{n} bereyders der costelijcker steenen, suldy die steenen doen snijde{n} met die namen der kindere{n} van Israhel, besloten en{de} alom beleyt met gout,
en{de} ghi sult die stellen op beyde die sijden vant ouer cleet der scoudere{n} tot ee{n} ghede{n}ckenisse der kinderen va{n} Israhel, Ende Aaron sal hen namen draghen voor den Heere, op beyde zijn scouderen ter ghedenckenissen,
Ghi sult oec make{n} haecskens van goude,
ende twee ketenkens vanden alder puersten goude, aen malcandere{n} hangende die welcke ghi steken sult in die haecskens,
ghi sult dat borstuck der redelijcheyt en{de} des ordeels maken met borduerwerck, ghelijc dat maecsel van dat cleet der scouderen van goudraet, hemelblau, en{de} purpur sijde, en{de} roode sijde tweemael gheuerwet, en{de} van wit lijnen garen ghetwernt,
Viercantich salt sijn, ende dobbel, hebbende die mate va{n} een palme, soe wel in die leingde als in de breydde,
En{de} ghi sult daer in stellen vier ryen costelijcker steene{n}, in die eerste rye sal wesen de{n} stee{n}, sardix, en{de} topasius, en{de} smaragdus,
In die ander rye eene{n} carbunckel steen, eenen saphier, en{de} iaspis,
In die derde, ligurius, achates, ende amethistus,
In die vierde chrysolitus, onychinus, en{de} berillus, dese sullen int gout besloten wesen nae haer veruolghinghen.
Ende sij sullen hebben die namen der kindere{n} van Israhel, Met twaelf namen sullen sij inghesneden worden, elcken steen met eenen besonderen nae{m} nae haer twaelf gheslachten.
En{de} ghi sult in dat borstuc des redelijcheyts ketenen maken aen malcanderen ghehecht, vande{n} alder puersten goude,
en{de} twee gulden ringhen, die ghi stellen sult aen beyde die opperste lijsten des borstucks,
en{de} ghi sult die gouden ketenen aen dye ringhen vast maken, die aen zijn lijsten sijn,
en{de} die eynde{n} van dien ketene{n} suldi met twee haken aen ee{n} maken, in beyde die sijden des ouercleets der scouderen, dwelc es teghen ouer van dat borstuck der redelijcheyt.
Ende ghi sult oock twee gulden ringhen maken, die welcke ghi vast maken sult aen die ouerste hoecken va{n} dat borstuck der redelijcheyt aen die lijste{n} die daer teghen ouer zijn des ouercleets vanden scouderen, ende teghen sijn achterste zijn,
ende noch twee ander gulden ringhen, die ghestelt moeten worden aen beyde die sijden van dat ouercleet der scouderen beneden, dwelc coemt tseghen dat onderste hechtsel op dat mach geuoecht worde{n} met de{n} ouercleedt der scouderen,
Ende dat het borstuc der redelijcheyt met sijnen ringhen aen die ringhen van dat ouercleet der scouderen tsamen mach vast ghemaect worden, met eenen blauwen linte, op dat het costelijc hechtsel aen een blijue{n} mach, en{de} dat het borstuck der redelijcheyt ende het ouercleet der scouderen, van een niet scheyden en moghen.
Ende Aaron sal die namen der kinderen van Israhel draghen in dat borstuck der redelijcheyt en{de} des ordeels, op zijn borst als hy in die heylichste plaetse gaen sal, tot een ghedenckenisse, voer den Heere inder eewicheyt.
Ende in dat borstuck der redelijcheyt en{de} ordeels, suldy setten leeringe ende warachticheyt die welcke sullen zijn in Aarons borst, als hy voor de{n} Heere gaen sal, en{de} hi sal het ordeel der kinderen van Israhel in zijn borst voor daenschijn des Heeren altijd draghen.
Ende ghi sult maken eene{n} rock van dat ouercleet der scouderen, gheheel van hemelblau sijde,
en{de} boue{n} aen sijn midden sal wesen een hooftslippe, ende eene{n} ghebreyde{n} boort daer rontsomme, ghelijcme{n} pleech te maken aen die wterste eynden der cleederen, dat niet lichtelijc vaneen en berste,
Maer beneden aen die voeten desselfs lijfroc, suldy maken int ronde ghelijck granaet appelen, van sijde hemelblau, purpur, en{de} roode sijde, tweemael gheuerwet tusschen beyde onderschote{n} met bellen,
te wete{n} alsoe dat een gulden belle sal wesen, en{de} eenen granaet appel, en{de} dan weder een ander gulden belle, en{de} eenen granaet appel,
Ende Aaron sal daer mede ghecleedt wesen int bedienen vander sijnder officien, op datmen dat gheluyt mach hooren, als hi in oft wt die heylighe plaetse gaet voor daenscijn des Heeren, ende dat hy niet en sterue.
Ghi sult oeck een plate maken vanden alder puersten goude, daer ghi in graueren sult doer dwerc van eenen graueerder, het heylich den Heere,
En{de} ghy sult die plate binde{n} met een hemel blau sijden lint, en{de} sal wesen opden mijter recht voert voerhooft des ouerste bisscops.
Ende Aaron sal hen boosheyt draghen, welc die kinderen van Israhel gheoffert ende heylich ghemaect hebben, in allen hen offerande{n} en{de} ghiften, Ende die plate sal altijt aen zijn voerhooft wesen, op dat die Heere he{n} ghenadich wesen mach.
Ende ghy sult den lijfrock toebinden met eenen witten fijnen lijnen bant. Ende ghi sult oec eene{n} mijter van wit lijnwaet maken, ende eene{n} riem, nae die conste des borduerwerckers,
Voerts suldy Aarons kinderen maken, lijnen rocken, ende gordelen, ende mijters ter glorien en{de} tot vercieringhen.
En{de} met alle desen suldy Aaron uwen broeder en{de} zijn sonen met hem cleeden. En{de} ghi sult die handen van hen allen wijen, en{de} ghi sultse heylich maken, op dat sij my int priesterscap dienen moghen.
Ghi sult oec lijnen broecken maken, op dat si het vleesch haerder scamelheyt moghe bedecken, vanden lendenen totten dgyen toe,
en{de} Aaron en{de} sijn sonen sullen dese ghebruycken, als sij gaen sullen in dat tabernakel des ghetuychnis, oft wanneer si omtrent den outaer comen, om te diene{n} in die heylighe plaetse, op dat sij niet en steruen door schult der boosheyt. Dit sal een eewighe wet wesen voer Aaron, ende sinen sade nae hem.
MAer ghi sult dit oec doe{n} op dat si my moghe{n} in dat priesterscap ghewijt worde{n}. Nee{m}t ee{n} calf wte{n} rundere{n}, en{de} twee onbesmette rammen,
ende onghedeesemde brooden, ende een corstcoecsken sonder deesem dat met olie ghemenghet sij en{de} vladen met olie bestreken, Van terwen bloeme suldyt al maken,
en{de} ghi sultse offere{n} gheleyt in eene{n} corf,
maer dat calf en{de} die twee ramme{n} ende Aaron met sijnen sonen suldi brenghe{n} aen die doere va{n} dat tabernakel des ghetuygenisse, En{de} als ghi de{n} vader met sijnen sonen sult ghewassche{n} hebben met water
dan suldy Aaron cleeden met sijnen cleederen, te weten, den lijnen rock en{de} den anderen rock, ende dat ouercleedt der scouderen, en{de} dat vorstuck der redelijcheyt, dwelck ghi tsamen binden sult met den gordel,
ende ghi sult den mijter op zijn hooft setten en{de} die heylighe plate opden mijter,
Ende ghy sult op zijn hooft ghieten die olie der saluinghen,, ende in deser wijsen sal hy ghewijt worden.
Sijn sonen suldy oeck hier toe voeghen en{de} die cleeden met lijnen rocken,
ende ghy sultse om gorden met eenen gordel, te weten Aaron en{de} zijn kinderen, ende ghy sult hen mijters opt hooft stellen, ende sij sullen mijn priesters wesen tot eewighen Gods dienst.
Ende als ghi hen handen ghewijt hebt, soe suldi dat calf oec aenbrenghen voer dat tabernakel des ghetuyghenis, Ende Aaron met sijnen sonen sullen haer handen opt hooft van dat calf legghen,
en{de} ghy sult dat dootslae{n} voor daenschijn des Heeren, bi die doere va{n} dat tabernakel des ghetuyghenis,
En{de} ghi sult nemen van des calfs bloet, en{de} dat met uwen vingher strijken aen die hornen des outaers. Maer alle dat ander bloet suldy beneden aen den voet des outaers ghieten.
Ghi sult oec nemen alle dat vet, welc het inghewant bedect, en{de} dat netteken vander leueren, en{de} beyde die nieren, metten vette dat daer ouer es, en{de} ghi sult dat offeren tot eenen brantoffer opde{n} outaer,
maer het calfsvleesch en{de} tvel metten meste suldy buyten den legher verbernen, om dat voer die sonde es.
Ghi sult oeck eenen ram nemen, op wiens hooft sullen Aaron ende sijn sonen haer handen legghen.
Ende als ghi dien dootgheslaghen hebt, soe suldy nemen van sijnen bloede, en{de} ghieten dat omtrent den outaer,
maer den ram suldy in stucken snijden, en{de} ghi sult zijn inghewant ghewasscen metten voeten legghen op dat ghesneden vleesch, en{de} opt hooft vanden ram,
en{de} soe suldy dien ram gheheel tot eene{n} brantoffer opden outaer offeren, Dits den Heere een offerande, ende eenen aldersuetsten rueck van des Heeren slachofferande.
Ghi sult oeck eenen anderen ram nemen, op wiens hooft sullen Aaron en{de} zijn sonen haer hande{n} legghen,
en{de} als ghi dien dootgheslagen hebt, soe suldy van sijnen bloede nemen, ende strijcken dat aen dat tsoppeken der rechter ooren van Aaron ende sijnder sonen, en{de} aen die duymen van hen rechte hant, ende den grootsten teen van henlieden rechten voet, en{de} ghi sult dat bloet opde{n} outaer storten int ronde,
En{de} als ghi sult van dien bloede ghenomen hebben welc opden outaer es, en{de} vander olien der saluinghen, soe sult ghi daer mede besprayen Aaron en{de} zijn cleedere{n} zijn sonen oeck en{de} haer cleederen,
Ende als ghi hen en{de} haer cleederen sult gheheylicht hebben, soe suldy het vet vanden ram nemen, en{de} den steert, en{de} het vet welc dat inghewant bedect, en{de} het netteken der leueren, ende die twee nieren metten vette dat daer ouer es, en{de} die rechte scoudere, om dattet eenen ram der wijdinghe es,
en{de} eene{n} wronghel broots, een corstke{n} met olie beslaghen, en{de} een vlade wt den corf vanden ongheheefden broode dwelc in die teghenwoordicheyt des Heeren es ghestelt.
Ende ghi sult dese al te samen op Aarons en{de} sijnder sonen handen stellen, en{de} ghi sultse heylichmaken opheffende voer de{n} Heere.
Ende ghi sult alle dese dinghen van haren hande{n} nemen, en{de} ontsteken die opde{n} outaer, tot eene{n} brantoffer, eene{n} seer sueten rueck voor daenscijn des Heeren, om dat zijn offerande es.
Ghi sult oeck nemen dat borstken vanden ram, daer Aaron mede ghewijt es, ende ghi sult dat oeck heylichmake{n}, heffende dat voor den Heere, ende dat sal hem te deele comen.
Ende ghi sult heylichmaken dat ghewijde borstken ende die scoudere die ghy vanden ram ghenomen hebt, daer Aaron met sinen sonen mede ghewijt es,
en{de} dese sullen Aaron ende sijnen kinderen voer haer deel hebben, met een eewich recht vanden kinderen van Israhel, Want het sijn die voerganen en{de} die beghinselen van haren vreedtsamighe offeranden die sij den Heere offeren.
Maer het heylich cleedt dwelc Aaron ghebruycken sal, sullen zijn kinderen nae hem hebben, dat sij daer in moghen ghesalft worden, en{de} dat hen handen moghen ghewijt worden,
Ende soe wie van sijnen kinderen in zijn plaetse ouerste priester ghemaeckt wordt, die sal dit cleedt seuen daghen ghebruycken, die welck sal ghaen int tabernakel des ghetuyghenisse, om te dienen in de heylichste plaetse,
Maer den ram der wijdinghen suldy nemen, ende ghy sult sijn vleesch coken op die heylighe plaetse,
dwelck Aaron ende sijn kinderen eten sullen, Ende die brooden die inden corf sijn, sullen sij eten int portael van dat tabernakel des ghetuyghenis,
om dat mach een versoenende offerande wesen, ende dat die handen der gheender diet offeren moghen gheheylicht worden. Gheen vreemdelinck en sal daer af eten, want si sijn heylich,
En{de} eest sake datter vande{n} gheheylighde{n} vleesche oft broode ouerblijue{n} tot tsanderdaechs smorghens, soe suldy die bleuelinghen int vier verbernen, men sal die niet eten, want sij sijn gheheylicht.
Alle dat ick v beuolen hebbe suldy doen, ouer Aaron ende sijn kinderen, Seuen daghen lanck suldy hen handen wijden,
ende ghy sult een calf voor die sonde offeren, telcken daghe, om te suyueren, Ende ghy sult den outaer suyuer maken, als ghi die offerande der suyueringhen ghedoot hebt, ende ghi sult dien outaer oock saluen tot eender heylichmakinghen.
Seuen daghen suldy den outaer suyueren ende heylich maken, ende die sal wesen heylich der heylighen, ende alle die dien aentast sal gheheylicht worden.
Dit es tghene dat ghy opden outaer doen sult, Twee eeniarige lammeren, suldy telcken daghe eewelijck offeren,
dat een lam smorghe{n}s, ende dat ander tsauonts,
een thiende deel terwen bloeme met ghestooten olie beslaghen, welck houde het vierde deel van een hin, ende wijn om te offeren nader seluer maten suldy doen tot eenen lamme
Ende dat ander lam suldy tsauonts offeren, nae die maniere der morghenstonts offerande, ende nae dat wij gheseyt hebben, tot eenen rueck der sueticheyt,
Dit is den Heere een sacrificie tot een eewighe offerande in uwe gheslachten, aen die doere van dat tabernakel des ghetuyghenisse voor de{n} Heere, daer sal ick ordineren om v aen te spreken,
Ende aldaer sal ick den kinderen van Israhel ghebieden, ende dien outaer sal gheheylicht worden tot mijn glorie,
Ick sal oock heylichmaken dat tabernakel des testaments, metten outaer, ende Aaron met sijnen sonen dat sij my moghen in dat priesterscap dienen,
Ende ick sal int midden der kinderen van Israhel wonen, ende ick sal hen Godt sijn,
ende sij sullen wete{n} dat ick ben die Heere hen Godt, die hen gheleydt hebbe wt dat landt van Egypten, dat ick onder hemlieden blijuen soude, ick die Heere, hen Godt.
GGy sult oock eenen outaer maken om rueckwerck daer op te ontsteke{n} va{n} setim hout
eenen cubitus lanck ende eenen breedt, dat es viercantich ende twee cubitus hooghe. Daer sullen hornen wt dien comen,
ende ghi sult dien outaer becleeden met den aldersuyuersten gouden, soe wel sijn roosterken, als zijn wanden int omghaen, ende zijn hornen, en{de} ghy sult aen dien oock een cleyn gouden croonken maken rontsomme,
ende twee gulden ringhen onder die croone op elcke sijde, op datme{n} daer hantboomen in steken mach, ende den outaer alsoe draghen,
Ende die seue hantboomen suldy van se-tim hout maken, ende ghi sult die vergulden.
Ende ghi sult den outaer stellen tseghen dat voorhancsel welck daer hangt voer die arcke des ghetuyghenisse ende voor der ghenaden stoel, daer het ghetuyghenisse mede ghedect wort, daer ick v toespreken sal.
En{de} Aaron sal op dien outaer rueck offerande ontsteken sueten rueck gheuende des morghens.
Als hy die lampen bereydt, soe sal hy dat ontsteken, en{de} tsauonts als hi die stelt, dan sal hi den rueck offer ontsteken voor den Heere in uwen gheslachte{n}.
Ghi en sult op dien outaer gheen reucwerck offeren op eenighe andere maniere ghemaect, noch gheenen andere{n} offer, noch spijsoffer noch dranc offer en suldy daer op storten,
En{de} Aaron sal eens tsiaers op die hornen des outaers bidden int bloet datter voor die sonde gheoffert is, en{de} hi sal daer op ghenade verweruen in uwe{n} gheslachten, dien outaer sal dat heylich der heylighe{n} zijn voor den Heere.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende.
Als ghy die somme der kinderen van Israhel by ghetale sult ghenomen hebben, soe sullen sij elck den Heere eenen prijs gheuen voor hen zielen, ende dan en salder gheen plaghe onder hen wesen, als sij ghetelt sijn.
Ende dit sal een yeghelijck gheuen die te name coemt, eenen haluen siclus nae des tempels mate, Eenen siclus heeft twintich hellinghen, Die helicht van eenen siclus salmen den Heere offeren,
Die in tghetal ghehouden wordt, te weten van twintich iaren ende daer ouer die sal desen prijs gheuen,
Die rijcke en sal niet meer gheuen dan eene{n} haluen siclus, ende die arme en sal niet min gheuen, Ende als ghi dit ghelt vanden kinderen van Israhel gheoffert, sult ontfanghen hebbe{n}
soe suldy dat ouergheuen totten behoeue van dat tabernakel des ghetuyghenis, dat dit mach wesen haerlieder ghedenckenisse voor den Heere, ende dat hy haerder zielen ghenadich mach wesen.
En{de} die Heere heeft tot Moyses ghesproken segghende.
Ghi sult oock een metalen waschvat maken met sijnen basemente, om te wasschen, ende ghi sult dat stellen tussche{n} dat tabernakel des ghetuyghenis ende den outaer, Ende als daer water in ghedaen es,
soe sullen Aaron ende sijn sonen daer in wasschen hen handen ende voeten
als sij ghaen sullen in dat tabernakel des ghetuyghenis, ende als sij ten outaer ghaen sullen, om daer op rueckwerck den Heere te offeren,
dat sij by auontueren niet en steruen dit sal een eewighe wet sijn voor hem ende sijnen sade in toecomende tijden.
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Neemt by v costelijcke specerien, te weten vijf hindert siclen, van die beste wtghelesen myrre, ende half soe veel caneels, des es twee hondert en{de} vijftich siclen, desghelijcks oock twee hondert ende vijftich siclen calmos,
ende vijf hondert siclen cassien nae tghewicht der alder heylichster plaetsen, Ende een mate hin olie van olijfboomen.
En{de} ghi sult maken die heylighe olie der wijdinghen, een heylighe salue ghemenghet nae die conste eens apotekers,
en{de} ghi sult daer mede salue{n} dat tabernakel des ghetuynisse, ende die arcke des testaments,
ende die tafel met haer ghereetschap, den candelaer met sijnen ghereescappen, die outaren vanden rueckoffer,
ende vanden brantoffer, en{de} alle die ghereetschappe{n} die tot haren dienst behooren,
endi ghi sult dit alle heylich maken, ende soe sullen die wesen heylich der heylighen soe wie dat dese dinghen aentast, die sal gheheylicht worden.
Aaron met sijnen sonen suldy saluen, ende heylich maken, op dat sij my int priesterscap dienen moghen.
Ende den kinderen van Israhel suldy oock segghen. Dese olie sal heylich ghehouden worden voer mi, onder uwe gheslachten.
Gheen vleesch van menschen en sal daer mede ghesalft worden, ende ghi en sult gheen ander salue maken nae dit maecsel. Want dese es gheheylicht, ende ghi sult die altijt voor heylich houden.
Soe wat mensch sulcke salue maect, en{de} daer af eenen vreemde{n} gheeft, die sal verdreuen worden van sijnen volcke.
Ende die Heere seyde tot Moyses. Neemt by v costelijcke specerien, te weten, stacten, ende onicha, galbanum van goede{n} rueck, en{de} vande{n} claersten wieroock, ende dese sullen alle van eenen ghewichte wesen,
ende ghi sult een rueckwerck daer af maken, nae die conste van eenen apothecaris, neerstelijck ghemenghet ende ghesuyuert, ende seer weerdich om heylich ghemaect te worde{n}.
En{de} als ghi alle dese dinghen tsamen sult ghestoote{n} hebben tot een seer cleyn poeyer, soe suldy daer af stellen voor dat tabernakel des ghetuyghenis, Daer ick v openbaren sal, ende dit rueckwerck suldy houden voor een heylich der heylighen,
Sulcken maecksel en suldy niet maken, om voor v seluen dat te ghebruycken, want het es gheheylicht den Heere.
Soe wat mensche des ghelijcs make{n} sal, om den ruec van dien te ghebruycken, die sal vergaen van sijnen volcke.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Siet ick heb namelijck gheroepen Beseleel die sone van Uri, Hurs sone, Wt dat gheslachte van Iuda,
ende ick heb hem veruult metten gheest Godts, ende met wijsheyt, verstandicheyt ende kennisse in alderhande werck,
om te verdincken alle dinghen diemen constelijck maken mach, van goude, siluer, metale,
marmor, en{de} costelijcke ghesteente, en{de} van verscheyden manieren van houte,
Ende ick heb hem tot eenen gheselle ghegheue{n} Goliab Asisamechs sone wte{n} geslachte Dan Ende ick heb int herte van alle den wijsen mensche{n} ghestelt wijsheyt, om te moghen maken alle die dinghen die ick v beuolen hebbe,
dat tabernakel des verbonts, ende die arcke des testame{n}ts, ende der ghenaden stoel die boue{n} haer es, ende alle die vaten des tabernakels,
ende die tafel met haer ghereetschappe{n} den alder puersten candelaer met sijnen ghereetscappen,
en{de} den outaer der welriekender offerande{n}, ende des brantoffers ende alle haer ghereetschappen dat waschvat met sijnen basemente,
die heylighe cleederen ten dienste van Aaron den priester ende sijn sonen, om daer mede haer officie te bediene{n} in die heylighen plaetsen,
die olie der saluinghen, ende den welriekende{n} offer van costelijcke specerie ghemaect, in dalder heylichste plaetse. Alle dese dinghen die ick v beuolen hebbe, sullen sij maken.
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Spreect tot die kinderen van Israhel, ende ghi sult hen segghen. Siet dat ghy mijnen sabboth onderhout, Wa{n}t het es een teeken tussche{n} v ende my, onder v gheslachte{n}, op dat ghy weten moecht dat ick die Heere ben die v heylich make.
Onderhoudt mijnen sabboth, want hy es heylich voer v lieden, soe wie dat dien besmet, sal die doot steruen soe wie op dien eenich werck doet, diens ziele sal vergaen wt het midden van sijnen volcke.
Ses daghen suldy wercken, op den seuensten dach soe eest den sabboth een heylighe ruste den Heere. Alle die eenich werck doet op desen dach die sal steruen,
Die kinderen van Israhel sullen den sabboth onderhouden, ende dien vieren in haren gheslachten.
Het es een eewich verbont tusschen my ende die kinderen van israhel, ende een eewich teeken, want die Heere maecte hemel ende eerde op die ses daghen, ende opden seuentsten dach soe hiel hy op van wercken.
Ende als dese woorden voleynt waren, soe heeft die Heere Moysi ghegheuen twee steenen tafelen des ghetuyghenis ghescreuen met Gods vingher.
ALs dat volck sach dat Moyses langhe vertrack vande{n} berch te come{n}, soe sijn si teghe{n} Aaron vergadert en{de} hebbe{n} gheseyt. Staet op en{de} maect ons goden, die voor ons gaen moghen. Want wi en wete{n} niet wat Moysi desen ma{n} die ons wt Egipte{n} gheleyt heeft ghesciet es,
En{de} Aaro{n} heeft tot hen geseyt. Neemt die gulde{n} oorringhe{n} va{n} uwer huysvrouwe{n}, en{de} va{n} uwer sonen en{de} dochtere{n} oore{n} en{de} brengtse tot mi,
En{de} het volck heeft ghedaen dat hy beuole{n} hadde, brenghe{n}de die oorringhe{n} tot Aaron,
En{de} als hi die ontfange{n} hadde, soe heeft hy die met ghegoten werck gheformeert, en{de} daer af ghemaect een ghegoten calf, En{de} sij hebben gheseyt. Dit sijn v goden Israhel, die v gheleydt hebben wt dat landt van Egypten,
En{de} als Aaron dit ghesien hadde, soe heeft hi daervoor eene{n} outaer ghemaect, en{de} hi heeft door die stemme van eenen wtroeper gheroepe{n} segghende. Morghe{n} eest die hoochfeeste des Heeren,
En{de} sij sijn smorghe{n}s opgestae{n}, en{de} hebben gheoffert brantofferen, en{de} vreedofferanden, ende het volck es gheseten om teten en{de} te drincken, en{de} sij sijn opghestaen om te spelen,
En{de} die Heere heeft tot Moyses gesproke{n} segghe{n}de. Gaet en{de} daelt nederwaerts, wa{n}t v volc dat ghi wt dat lant va{n} Egipte{n} gheleydt hebt, heeft ghesondicht.
Sij sijn seer vroech ghescheyden vanden wech die ghi hen ghetoont hebt, en{de} si hebbe{n} voor hen seluen een ghegoten calf ghemaect, en{de} dat hebbe{n} si aenbede{n}, en{de} hebbe{n} dien offerande{n} gheoffert en{de} gheseyt. Israhel dit zijn v goden die v wt dat lant van Egypte{n} gheleyt hebbe{n},
En{de} die Heere heeft wederom tot Moysen gheseyt, Ic sie wel dat dit volck hartneckich es,
laet mi gheworden, dat mijnen torn sijn gramschap baren mach teghen henliede{n}, en{de} dat icse vernielen mach, en{de} ic sal v make{n} ouer een groot volck,
Maer Moyses badt den Heere sijnen Godt segghe{n}de. Heere waerom es uwe{n} torn gram tseghe{n} v volck, welck ghi wt dat lant van Egypte{n} gheleyt hebt, met grooter stercheyt ende met een machtighe hant?
Ic bid v en laet die Egyptenare{n} niet segghen, listelijck heeft hijse wtgheleyt, om dat hijse int gheberchte doorslaen soude, en{de} alsoe va{n}der eerde{n} verniele{n} soude. Laet v gramscap ruste{n} en{de} weest versoenlijc ouer die boosheyt ws volcs,
Denct op Abraha{m} Isaac, en{de} Israhel uwe dienaeren, den welcken ghi hebt ghesworen, by v seluen segghe{n}de. Ic sal v saet vermenichfuldighe{n} als die sterren des hemels, ende alle dit lant daer ick af ghesproken hebbe, sal ick uwen sade gheuen, ende ghi sult dat eewelijc besitten.
Ende die Heere es te vreden gheworde{n}, dat hi dat quaet niet doen en soude, dwelc hi tseghe{n} zijn volc ghesproken hadde.
En{de} Moyses es wedercome{n} vanden berch draghende twee tafelen des ghetuygenis in sijn hant op beyde sijde{n} beschreue{n},
en{de} ghemaect doer des Heeren werc, En{de} Godts scrift was in die tafele{n} ghescreven.
Maer Iosue hoorende tgheruchte vanden crijsschenden volcke, soe seyde hi tot Moyses. Men hoort inden legher ghecrijsch van strijde,
Die welcke heeft gheantwoert. Ten es gheen gheroep den gheender die strijde verwecken, noch ten es gheenen roep der gheender die ter vlucht drijuen, maer ic hoore een stemme der singhender luyden,
En{de} als hy by den legher comen was, soe sach hy dat calf ende die danserien, ende seer ghestoort sijnde heeft hy die tafelen wt sijnder hant gheworpe{n}, en{de} die ghebroken beneden aent onderste vanden berch.
Ende hy grijpende het calf welck sij ghemaect hadden, heeft dat verbrant ende tsamen ghebroken te puluer, dwelck hi int water stroyde, ende gaf den kindere{n} van Israhel daer af te drincken.
Ende hi heeft tot Aaron gheseyt. Wat heeft dit volck v ghedae{n}, dat ghi dese alder grootste sonde op hen hebt ghebrocht?
Ende hi antwoorde hem. Mijn Heere en verberghe hem niet, want ghi kent dit volc wel dat tot quaet gheneycht es,
si hebben tot mi gheseyt. Maect ons goden die voor ons gaen moghen, Want wi en weten niet wat dat desen Moyses ghesciet es, die ons wt Egypten gheleyt heeft.
Ende ic seyde tot hen. Wie esser van v lieden die gout heeft? Sij hebbent bracht ende my ghegheuen, ende ick heb dat int vier gheworpen, ende daer es dit calf wt comen.
En{de} Moyses sie{n}de dat het volc bloot ghemaect was (wa{n}t Aaron haddese berooft om die schandelijcheyt der smetten, en{de} onder haer viande{n} bloot ghestelt)
soe heeft hy gheseyt staende in die poorte des leghers. Soe wie den Heere toebehoort die voeghe hem tot my, Ende alle die kinderen van Leui sijn bi hem vergadert, totten welcken hi seyde.
Dit seyt die Heere God va{n} Israhel. Elck neem sijn swaert op sijn dgye gaet ende coemt wederomme vander eender poorte{n} totter ander poorten, doert midden vanden legher ende een yeghelijck slae doot sijnen broeder, en{de} vrint ende sijnen naesten.
Ende die kinderen van Leui hebben ghedaen nae Moyses woorden, ende op dien dach worden verslaghen omtrent drijentwintich dusent menschen,
Ende Moyses seyde. Ghi hebt hede{n} v handen den Heere gheheylicht, een yeghelijc aen sijnen sone ende aen sijnen broeder, soe dat v die benedictie ghegheven sal worden.
Ende als den anderen dach comen was, soe heeft Moyses totten volck gheseyt. Ghy hebt een die alder swaerste sonde ghesondicht. Ick sal totten Heere climmen, oft ick hem eenichsins soude moghe{n} verbidden voor v boos quaet.
Ende als Moyses weder by den Heere comen was, soe heeft hy gheseyt. Ic bidde v, dit volck heeft een alder grootste sonde ghedaen, ende sij hebben voor hen gulden goden ghemaect,
vergheeft hen dese misdaet, oft en doedy dat niet, soe vaecht my wt uwen boec die ghi ghescreue{n} hebt,
De{n} welcke{n} heeft die Heere gea{n}twoort. Sie wie tseghe{n} mi sondicht, dien sal ick wt mijnen boec vaghe{n}.
Maer gaet henen ghy, ende leydt dit volck daer ick v gheseyt hebbe, mijn enghel sal voor v gaen, Maer ick sal dese haer sonden versoecken in den dach der wraken.
Daerom heeft die Heere het volck gheslaghen, voer dat misdaet des calfs welck Aaron ghemaect hadde.
ENde die Heere heeft tot Moyses ghesproke{n} segge{n}de. Gaet en{de} trect opwaerts van deser plaetsen, ghi ende v volck, welck ghy wt het landt van Egypten gheleydt hebt, int landt welck ick Abraham, Isaac, ende Iacob by eede be-loeft hebbe, segghe{n}de. Uwen sade sal ick dit gheue{n},
en{de} ic sal v tot eenen voerlooper senden eene{n} enghel, om wt te worpen die Chananeen, en{de} Amorrhee{n}, en{de} Hethee{n}, en{de} Pheresee{n}, en{de} Heuee{n}, en{de} Iebusee{n},
en{de} dat ghi ingaen moecht int lant welc vloeyt va{n} melck en{de} honich, want ic en sal met v niet gae{n}, wa{n}t het es een hartneckich volc op dat ik v by auontuere{n} onder weghe{n} niet en verderue.
En{de} als het volc deese seer quade tijdinghe hoorde, soe wast rouwich, en{de} niema{n}t en dede zijn cierlijcke cleederen aen als hy pleech.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Segghet tot die kindere{n} va{n} Israhel. Ghi sijt een hartneckich volc, Ic sal eens opcome{n} int midde{n} van v liede{n} en{de} v verniele{n}. Legghet nv terstont v cieraet af, dat ic weten mach, wat ic v doen sal.
Dus hebbe{n} die kinderen van Israhel, haer cieraet nedergheleyt vanden berch Horeb.
En{de} Moyses nemende het tabernakel, heeft dat gheslaghe{n}, verre buyte{n} den heyrlegher En{de} hy noe{m}de dat, het tabernakel des verbonts, En{de} alle dat volc dat eenighe gheschil hadde, ghinck tot het tabernakel des verbonts buyten den legher,
En{de} als Moyses wtwaerts ghinc tot dat tabernakel, soe stont alle dat volc op, en{de} sij stonden in die doere van haerder tente{n}, en{de} saghen achter de{n} rugghe va{n} Moyses, tot dat hi int tabernakel ghegaen was,
Maer als hy int tabernakel des verbonts ghegaen was, soe quam die colo{m}ne der wolcke{n} neder, en{de} sij stont by die doere, en{de} die Heere sprac tot Moysen,
dat sijt alle saghe{n}, dat die colo{m}ne der wolcke{n} stont bi die doere des tabernakels, En{de} sij stonde{n} ooc en{de} aenbaden doer die doere{n} van haren tabernakelen.
En{de} die Heere sprack tot Moysen, aensicht aen aensicht, ghelijc ee{n} mensch pleech teghen sijnen vrient te spreken. En{de} als hy wederkeerde tot de{n} heyrlegher, soe en ghinc sijn dienaer Iosue Nuns sone dat kint, vande{n} tabernakel niet.
En{de} Moyses heeft totten Heere gheseyt. Ghi ghebiedt my dat ick dit volc wtleyden soude, en{de} ghi en segghet mi niet, wie{n} dat ghi met mi senden sult, besonder wa{n}t ghi hebt gheseyt. Ick ken v wten naem, en{de} ghy hebt gratie voor my vonden,
Daerom heb ic gratie voor v aenschijn vonden, soe thoont mi v aensicht, dat ic v kenne{n} mach, en{de} laet mi gratie vinde{n} voor v ooghe{n}, aensiet doch v volck, dese luyden,
En{de} die Heere heeft gheseyt. Mijn aensicht sal voor v gaen, en{de} ick sal v ruste gheuen,
En{de} Moyses seyde. Eest sake dat ghi selue niet voor en ghaet, soe en leydt ons van deser plaetsen niet,
Want waer aen sullen ick en dit volck moghe{n} weten dat wi gratie voor v ooghen vonden hebbe{n}, ten sij dat ghi met ons wandelt, op dat wi moghen met eeren verheue{n} worden van allen volcke die op aertrijck woonen?
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Ick sal oock doen dit woort dat ghi gheseyt hebt, want ghi hebt gratie voer my vonden, ende ick heb v ghekent wt uwen name,
Ende Moyses seyde. Thoont mi v glorie,
Ende hi antwoorde. Ick sal v alle goet thoonen, ende ick sal inden naem Gods roepen voer v, ende ick sal bermherticheyt doen, dien ick wille, en{de} goedertieren wesen op den ghenen diet mi believen sal,
Ende wederom seyde hi. Ghi en moghet mijn aenscijn niet sien, want ghee{n} mensche en sal my sien, ende leue{n},
Ende wederom seyde hy. Siet daer es een plaetse by my, ende ghy sult opden steen staen
En{de} als mijn glorie voer bi gaen sal, soe sal ic v stelle{n} int gat vanden steene, en{de} ick sal v bedecken met mijn rechte hant tot dat ic voerby ghegae{n} ben,
en{de} dan sal ick mijn hant neme{n}, en{de} dan suldy mijn achterste sien want mijn aensicht en sudy niet moghen sien.
ENde voerts houwet (seyt hy) voer v twee tafelen ghelijck die ierste, ende ick sal daer op scrijuen die woorden welck in dierste tafele{n} waren, die ghi ghebroken hebt,
Sijt morghe{n} vroech bereedt, dat ghi ter stont gaen moecht opden berch Synai, en{de} ghi sult met mi stae{n} opde{n} tsop vande{n} berghe,
En laet niema{n}t met v opwaerts gaen, noch en laet daer niema{n}t ghesie{n} wesen ouer alle den berch en{de} die scapen en{de} ossen en laet daer tseghe{n} ouer niet weyde{n}.
Hierom soe heeft Moyses twee steene{n} tafele{n} ghehouwen, ghelijc die ander te voren gheweest waren, Ende des nachts opstaende soe es hy gheclommen opden berch Synai, ghelijc hem die Heere beuolen hadde, draghende met hem twee tafelen,
En{de} als die Heere door een wolcke nederghedaelt was soe stont Moyses aldaer met hem, aenroepende den naem des Heere{n},
En{de} als die Heere voer he{m} voerby ghinck, soe seyde hy. Heerschapie hebbende Heere Godt bermhertich, ende goedertieren, lijdsamich en{de} veel van ghenaden,
ende warachtich die bermherticheyt bewaert in veel dusende{n}, die de boosheyt misdaden, en{de} sonden afneemt, en{de} niemant en es bi hem seluen voor v onnoosel, Die der vaders onrechtuaerdicheyt betaelt hare{n} kinderen en{de} kints kinderen, tot dat derde en{de} vierde geslachte,
En{de} Moyses heeft he{m} haestelijc nedergheboocht ter eerden en{de} aenbidde{n}de heeft gheseyt.
Heere heb ick ghenade vonden voer v aenschijn, soe bidde ick v dat ghy met ons wandelt wa{n}t dit ee{n} hartneckich volc es, En om dat ghi soudt afneme{n} onse onrechtuerdichede{n} en{de} onse sonde{n} en{de} dat ghi ons soudt besitten.
Ende die Heere heeft gheantwoort. Ic sal ee{n} verbont make{n} dat ee{n} yeghelijc sien sal, en{de} ic sal teekene{n} doe{n}, die noyt op eertijck ghesien en zijn, oft ooc bi gheen volc, op dat dit volc (daer ghi int midden sijt) mach sien, dat veruaerlijck werc des Heeren, dwelc ic doe{n} sal.
Onderhoudt alle dese dinghe{n} die ic v hede{n} beuole{n} hebbe, Ick sal selue voor v aenschijn verdrijue{n} die Amorrhee{n}, en{de} Chananeen, en{de} Hethee{n}, en{de} die Phereseen, en{de} die Heuee{n}, ende Iebuseen,
Wacht v datghi nemmermeer vrintschap en maect met die inghesetenen van dien lande, welck v souden wesen tot eenen valle,
maer ghy sult haer outaren afworpen, haer beelden suldy breken, ende houdt af hen bosschagien.
En wilt gheenen vreemden Godt aenbidden, Die ialourse Heere es sijnen naem, en{de} Godt es een sterck liefheb- ber,
En maect gheen verbont met die menschen van dien landen, op dat iemant van hemlieden v by auontueren niet en noode om te eten van haren offerande{n} als sij onsuyuerheyt bedreuen hebben met hare{n} Goden, ende haer beelden aenghebeden hebben.
Ghy en sult oec voer uwen sone gheen huysvrouwe nemen van haren dochteren, op dat sij v sone{n} oec niet en doen oncuysheyt bedrijue{n} met haren goden, als sij daer onsuyuerheyt mede bedreuen hebben.
Ghy en sult ghee{n} ghegoten goden voer v maken.
Ghy sult dat hoochtijt vanden onhedeesemden brooden onderhouden, Seuen daghen lanc suldy onghedeesemt broot eten, alsoe ick v beuolen hebbe ten tijde van die maent der nieuwer vruchten. Want in die maent vanden voersomer sijdy wt Egypte{n} ghegaen.
Alle manlijcke gheboerte welck sijns moeders lichaem ierst opendoet, dat sal mijn wesen oock van allen uwen beesten soe wel vanden ossen als vanden scapen sal mijne wesen,
Dierste gheboerte van eenen ezel suldy met een scaep lossen, maer eest dat ghi daer gheene{n} prijs voer gheue{n} en wilt, soe salme{n}t dootslaen, Dierste gheboren van uwen sonen suldy lossen, en{de} ghi en sult voor mijn aenschijn niet ydel comen.
Ses daghen suldy wercken, ten seuensten daghe suldy ophouden van ackere ende van mayen.
Dat hoochtijt der weken suldi voer v houden in die vroeghe vruchten van uwen tarwen oochst, ende dat hoochtijt als nae dat verloop vanden iare alle vruchten opgheleyt worden.
Ten drij tijde{n} vande{n} iare soe sal alle dat manlijc es onder v lieden, hem verthoonen voer dat aenschijn vanden almachtighen Heere den God van Israhel
Want als ick die heydenen sal verdreuen hebben wt uwen aenschijn, en{de} dat ic v palen sal verbreyt hebbe{n}, soe en sal niemant laghe{n} legghen om v lant te crighe{n} als ghi drijmael des iaers optrect, en{de} v vertoo{n}t voer dat aenschijn van uwe{n} Heere Godt.
Ghy en sult het bloet van mijnder offerande{n} niet offeren op ghedeesemt broot, noch daer en sal ooc niet ouerblijven van die offerande van paesschen tot smorghens toe.
Die voervruchte{n} va{n} ws lants vruchte{n} suldy offere{n} in dat huys des Heere{n} ws Gods. Ghi en sult ghee{n} ionck bocxken coken in sijns moeders melck.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Scrijft voer v dese woorde{n}, doer die welcke ick een verbont gemaect hebbe met v en{de} met Israhel,
Dus soe heeft Moyses daer met den Heere gheweest veertich daghen en{de} veertich nachten, gheen broot en heeft hy gheten, en{de} gheen water ghedroncken, en{de} hy schreef in die tafelen die thien woorden des verbonts.
En{de} als Moyses vande{n} berghe Sinai qua{m}, soe hadde hy die twee tafelen des ghetuyghenis, en{de} hy en wist niet dat sijn aensicht gehornt was wt dat versamen van Gods woort.
En{de} als Aaron en{de} die kindere{n} va{n} Israhel saghe{n} Moyses gehornt ae{n}sicht, soe ontsaghe{n} sij he{m} nader te come{n},
En{de} als sij va{n} he{m} gheroepen ware{n}, soe zijn sij weder ghekeert, soe wel Aaron als die princen des synagoge{n}. En{de} als si tot hem ghesproken hadden,
soe quamen tot hem oeck alle die kinderen van Israhel, den welcke{n} hi ghebode{n} heeft alle dat hy vanden Heere ghehoort hadde opden berch Sinai.
En{de} als hy sijn woerde{n} voleynt hadde, soe leyde hy een decsel op sijn aensichte,
Welc decsel hy afnam als hy by den Heere binnen ghinck, en{de} met he{m} sprack, tot dat hy weder wt ghinck, en{de} dan sprack hy totten kindere{n} van Israhel alle dat hem beuole{n} was
die welcke saghen dat Moyses aensicht hornen hadde als hy wtquam, maer hy decte wederomme zijn aensicht, als hy tot hen sprack.
ALs hy dan alle die menichte der kindere{n} va{n} Israhel vergadert hadde, soe seyde hy tot hemliede{n}. Dit sijn die dinghe{n} welc die Heere ghebode{n} heeft te doen.
Ses daghe{n} suldy v werck doen, maer den seueste{n} sal v lieden heylich wesen, eenen sabboth en{de} een ruste des Heere{n}, soe wie eenich werc op dien doet, dien salmen dooden.
Ghy en sult gheen vier ontsteken in allen uwe woonstede{n} opden sabboth dach.
En{de} Moyses heeft gheseyt tot alle die vergaderinghe der kinderen van Israhel. Dit es dwoert dat die Heere beuole{n} heeft, segge{n}de.
Scheyt wt by v seluen die ierste gauen voer den Heere. Alle die willich es en{de} metter herte{n} daer toe geneycht, die sal dese den Heere offeren, gout en{de} siluer, en{de} metael,
blauwe en{de} purpur sijde, en{de} roode sijde die tweemael gheuerwet es, en{de} wit lijne{n} garen ghetwernt, gheyte{n} hayr,
en{de} roode rams vellen, en{de} ianthine{n}, velle{n} setim houte{n}
en{de} olie om die lampe{n} te onderhoude{n} en{de} om salue, en{de} seer suete{n} rueckoffer te maken,
onix steene{n}, en{de} costelijcke steene{n} tot cieraet vande{n} ouercleet der scoudere{n}, en{de} van dat borstuck der redelijcheyt,
Soe wie onder v lieden wijs es, die come en{de} make tghene dat die Heere ghebode{n} heeft,
te wete{n} het tabernakel en{de} zijn dack, en{de} die becleedinghe, die ringhe{n}, en{de} die barders met haren rijchelen, die span naghelen, en{de} basementen,
Die arcke met haren hantboomen, der ghenaden stoel, en{de} dat voorhancsel dwelc daer voor ghespanne{n} wort,
die tafel met hare{n} hantboome{n}, en{de} haer ghereetscap, en{de} met die broode{n} der voorlegghinghe{n}
Den ca{n}delaer om die lichte{n} te onderhoude{n}, sijn ghereetschap, met sijne{n} licht vate{n}, en{de} olie tot dat vuetsel des viers,
den outaer vanden rueckoffer, en{de} die hantboomen, en{de} die olie der saluinghe{n}, en{de} den rueckoffer van specerien ghemaect, dat voerhancsel aen die dore des tabernakels,
den outaer des brantoffers, en{de} zijn metale{n} roostercke{n}, met sijnen hantboome{n} en{de} ghereetschappe{n}, dat wasch vat met sijnen basemente{n}
die behancsele{n} des voorhofs met die colo{m}nen en{de} baseme{n}ten, het voerha{n}csel in die doere des portaels
die spannaghele{n} des tabernakels en{de} des voerhofs, met hare{n} coordekens.
Die cleedere{n} diemen besighe{n} moet tot den dienst va{n} die heylichste plaetse, te weten Aaron des ouerste priesters en{de} sijnder sone{n} cleedere{n}, dat sij my tpriesterschap bediene{n}.
En{de} alle die menichte der kindere{n} van Israhel es wtghegae{n} van Moyses aensicht,
en{de} hebbe{n} den Heere voergauen gheoffert, met een seer bereet en{de} devoot herte, om het werc va{n} dat tabernakel des ghetuygenis te make{n},
Al wat totten cieraet en{de} tot die heylighe cleederen van noode was, dat hebbe{n} die mans mette{n} vrouwen ghegheue{n} armringhe{n}, en{de} oorringhe{n}, vingherringhe{n}, en{de} vercieringhe{n} vande{n} rechte{n} arm, en{de} alderley gulde{n} iuweele{n} sijn wtghescheyden tot des Heere{n} gauen.
Soe wie hadde gout, blau ende purpur sijde, ende roode sijde tweemael gheuerwet, wit lijnen garen, ende gheyten hayr roode ende blauwe rams velle{n},
siluer, gout, ende eeren metael, dat hebben sij den Heere gheoffert, en{de} setimhout tot verscheyde{n} orboor,
Maer die constighe vrouwe{n} hebben oock gheoffert dwelck sij ghesponnen hadde{n} blau purpur, en{de} roode sijde,, ende fijn wit lijnwaet,
ende gheyten hayr, gheuende dit al wt haren vrijen onbedwonghen wille.
Maer die princen offerden onix steene{n} en{de} costelijcke ghesteente, tot dat ouercleet der scoudere{n}, en{de} tot dat borstuck der redelijcheyt,
specerie{n}, ende olie, om die lichten te bereyde{n}, en{de} om die salfolie te bereyde{n}, en{de} om te maken den ruecoffer vande{n} aldersuetste{n} ruec,
Alle die mans en{de} vrouwe{n} hebbe{n} met deuoter herten ghiften gheoffert, dat die wercken ghemaect souden worde{n}, welck Godt gheboden hadde door Moyses hant. Alle die kinderen va{n} Israhel hebben den Heere willighe gauen gheheylicht.
En{de} Moyses heeft tot die kindere{n} va{n} Israhel gheseyt. Siet die Heere heeft by name gheroepe{n} Beseleel den soue van Uri Hurs sone wten gheslachte va{n} Iuda,
en{de} hy heeft hem veruult metten gheest Gods met wijsheyt en{de} verstandicheyt en{de} wetenheyt,
en{de} alderley gheleertheyt om te bedencken ende te maken wercke{n} van gout, en{de} siluer, en{de} metael,
en{de} om costelijc ghesteente te graueren, en{de} houtwerc te maken watmen constelijc versiere{n} mach,
dat heeft he{m} die Heere in sijn herte ghegheuen, En{de} daer toe Goliab Asisemechs sone va{n} Dans gheslachte,
dese heeft hi beyde gheleert door wijsheyt dat sij conne{n} make{n} soude{n} versceyden wercke{n} der timmerliede{n} tapijtwerckers en{de} borduerwerckers, va{n} blau en{de} purpur sijde, en{de} va{n} roode sijde tweemael gheuerwet, en{de} dat sij alle dinghen weuen, en{de} alderhande niewicheden vinden souden.
ALdus soe hebbe{n} ghedae{n} Beseleel en{de} Goliab en{de} alle wijse mannen de{n} welcke{n} die Heere wijsheyt en{de} versta{n}t ghegheve{n} heeft, dat sij souden connen constelijc wercken alle datter nootelijck was tot behoef van der heyliger plaetschen, en{de} al dat die Heere beuole{n} hadde.
En{de} als Moyses hen gheroepe{n} hadde, met alle die ander constighe mannen de{n} welcke Godt wijsheyt ghegheue{n} hadde, en{de} die vrijwillichlijc hen seluen hadden ghepresenteert om dit werc te maken,
soe heeft hy hemlieden ouergheleuert alle die ghiften der kinderen van Israhel, En{de} als sij daghelijcs neerstelijc haer werc deden, soe offerde dat volck smorghe{n}s zijn ghelofte{n},
Waerom dat die werckliede{n} bedwonghe{n} waren te comen, en{de} hebben tot Moyses gheseyt.
Het volck offert meer dant va{n} noode es,
Daerom heeft Moyses door ee{n}s wtroepers stemme doen roepen, Noch man noch vrouwe en offer iet voerts meer totten werc der heyligher plaetsen, En{de} alsoe en heeftme{n} niet meer ghiften gheoffert,
om dat die geofferde ghifte{n} ghenoech waren, ende ouerschoten.
En{de} alle die wijs van herten ware{n} hebben (om te volbrenghen het werc des tabernakels) ghemaect, thien gordijne{n} van ghetwernde witten lijnen draet, en{de} va{n} blau en{de} purpur sijde, en{de} van roode sijde tweemael gheuerwet, ee{n} werc van versceyde{n} verwen nae die co{n}ste der borduerwerckers,
waer af die eene was achtentwintich cubitus lanck, en{de} vier cubitus breedt en{de} alle die gordijne{n} waren van eender maten,
en{de} hy voechde vijf gordijne{n} tsame{n} deen ae{n} da{n}dere, en{de} noch ander vijue hechte hy oec aen malcandere{n},
Ende hy heeft blau litsen ghemaect aen den cant der eender gordijne{n}, aen beyde die sijde{n}, en{de} aen den cant vander ander gordijnen des ghelijcs,
dat die litsen tseghen malcanderen comen souden, en{de} alsoe aen malcander hechten,
ende daer omme heeft hy oeck vijftich gulden ringhe{n} ghemaect, die der gordijnen litsen tsame{n} aen een hechte{n} soude{n}, en{de} alsoe ee{n} tabernakel worde{n}.
En{de} hy heeft oeck elf hayren cleederen ghemaect van gheyten hayre, om dat dack des tabernakels te bedecke{n},
een hayren cleedt was dertich cubitus lanc en{de} vier cubitus breedt, alle die hayren cleederen waren van eender maten,
waer af dat hi die vijue tsame{n} voechde op deen sijde, ende die ander sesse verscheyden.
Ende hy heeft vijftich litsen aenden cant va{n} dat een hayren cleedt ghemaect, en{de} noch vijftich aenden cant van dat ander hayren cleedt, dat sij aen malcanderen souden moghen ghehecht worden.
Ende vijftich metalen haecskens daerme{n} dat dack mede soude tsamen hechten, alsoe dat van alle die hayren cleederen een ouerdecsel soude ghemaect worden.
Hi heeft oock ee{n} ouerdecsel des tabernakels ghemaect va{n} roode rams velle{n}, en{de} noch een ander decsel daer ouer va{n} iantine{n} velle{n},
En{de} hi heeft oeck ghemaect die staende plancken des tabernakels van setim houten,
Thien cubitus was een plancke lanck, en{de} onderhalf cubitus was die breedt,
twee groeuen waren ae{n} elck plancke, dat die een aen dander soude moghen ghevoecht worden, en{de} alsoe heeft hy ghemaect aen alle die plancken des tabernakels,
Waer af datter twintich waren aen die suytsijde, teghen den suyden met veertich silueren basementen,
Twee basemente{n} worde{n} ghestelt onder elck pla{n}cke aen beyde die hoecsijden, daer die groeuen der sijden een inde nemen in die hoecken.
Ende aen die sijde des tabernakels die tseghen den noorden staet, heeft hy oock twintich plancken ghemaect
met veertich silueren basemente{n} twee basementen tot elcker plancken,
Maer tseghe{n} de{n} westen welc was die sijde des tabernakels, die ter zee waert siet, heeft hy ses plancken ghemaect,
ende noch twee andere aen elcken hoeck vanden tabernakel achter, die aen een gheuoecht waren, van beneden tot bouen toe,
ende alsoe quamen sij tsamen aen een voechsel, En{de} aldus heeft hy ghemaect aen beyde die sijden aen die hoecke{n}, datter tsamen acht plancke{n} waren,
die welc hadde{n} sesthien silueren basementen, te wete{n} twee basemente{n} onder elc tafel,
En{de} hi maecte oeck vijf richelen van setim hout, om die plancken van die een sijde des tabernakels tsamen aen een te houden, ende noch vijue om die plancken vander ander sijde{n} oeck aen een te houden,
En{de} buyten dese vijue heeft hy noch ander rijchelen ghemaect aen die westsijde des tabernakels teghe{n} die zee.
Oock heeft hy een ander rijchel ghemaect die doert midden der plancken, van den eenen hoeck totten anderen come{n} souden.
Ende alle dese plancken heeft hy vergult, ende heeft haer basementen van siluer ghegote{n}, Ende haer ringhen heeft hy van goude ghemaect, daermen die rijchelen soude moghen doorsteken, die welcke hy met gulden platen ouerdect heeft.
Hy heeft oeck een voerha{n}csel ghemaect van hemel blau ende purpur sijde, ende van roode sijde, ende van wit lijnen garen ghetwernt, nae die conste der borduerwerckers, een constich werck van verscheyden verwen,
ende vier colo{m}nen van setim hout, die welck hy met haren capiteelen vergult heeft, ende haer basementen heeft hy van siluer ghegoten.
Hy heeft oeck een voerhancsel in den ingang des tabernakels ghemaect van blau ende purpur sijde, ende roode sijde, ende van wit fijn lijnen garen ghetwernt, met borduerwerck,
ende vijf columnen met haren capiteelen, welck hy met goude ouerdect heeft ende haer basementen heeft hy van metael ghegoten.
ENde Beseleel heeft oeck een arcke ghemaect van setim hout, die welcke hadde twee cubitus en{de} eenen halue{n} in die lingde, ende onderhalue{n} cubitus in die breydde, en{de} die hoochde was oec van onderhalue{n} cubitus,
en{de} hy heeft die becleedt mette{n} alderpuerste{n} goude van binne{n} en{de} va{n} buyte{n}, en{de} hy heeft daer op int ronde een gulden croonement ghemaect,
ghietende oeck vier gulden ringhen aen haer vier hoecken, twee ringhe{n} aen deen sijde, ende twee ringhen aen dander sijde.
En{de} hy heeft oec twee hantboome{n} gemaect van setim houte, die welcke hi met goude becleedt heeft,
en{de} die hy in die ringhen ghesteken heeft, die daer waren aen die hoecken vander arcken om haer te draghen.
En{de} hy heeft oeck ghemaect der ghenaden stoel, dat es die plaetse der antwoerde{n} Godts, vanden alder suyuersten goude, twee en{de} een half cubitus lanc, en{de} onder half cubitus breedt.
En{de} oec twee cherubim van gheslaghen goude, die welcke hy ghestelt heeft aen beyde die sijden vander ghenaden stoel,
Den eenen Cherub opt opperste van deen sijde, en{de} den anderen Cherub aen dat opperste vander ander sijden, twee Cherubim aen beyde die hoochde{n} vander ghenaden stoel,
haer vloghelen wtreyckende, en{de} bedeckende der ghenaden stoel, malcanderen, ende dien aensiende.
Ende hy heeft oeck een tafel ghemaect van setim hout, twee cubitus lanck, en{de} eenen cubitus breedt, die welck hadde onderhalf cubitus in die hoochde,
en{de} hy heeft die omleyt met den aldersuuersten goude,
en{de} hy heeft haer een gulden lijste int ronde ghemaect, en{de} op die lijste, een gulde{n} wtghesteke{n} croone van vier vingheren, ende op die selue noch een ander gulden croone.
Hy heeft oec vier gulden ringhen ghegoten, welck hy ghestelt heeft aen die vier hoecken, aen elcke{n} voet vander tafelen teghen die croone,
en{de} hy heeft daer die hantboomen in ghesteken, datme{n} die tafel soude moghen draghen.
En{de} die hantboomen heeft hy van setimhout ghemaect, ende hy heeftse met goude omleyt.
En{de} oec ghereytscap tot versceyden ghebruyc der tafelen, te weten scotele{n}, en{de} scalen, en{de} croesen, ende wieroocvaten van fijnen goude, daermen die vochtighe offeranden in offeren moet.
En{de} hy heeft oeck eene{n} gheslaghe{n} kandelaer ghemaect vanden alder puersten goude, wt wiens standaert quamen schachten, nappen, ronde clootkens, en{de} oec lelien,
ses aen beyde die sijden, drij schachten wt die een sijde, en{de} drij wt die ander sijde,
drij nappe{n} in die manier van een not waren aen elcken schacht, en{de} desghelijcs oeck mede clootkens en{de} lelien, en{de} drij nappe{n} ghelijc een not waren aende{n} andere{n} schacht, en{de} oec mede clootkens en{de} lelien. Al ghelijck was het werc vande{n} ses schachte{n} die wten standaert des ca{n}delaers quame{n}.
En{de} inde{n} selue{n} standaert ware{n} vier nappe{n} in manier van note{n}, en{de} nae elcke{n} nap clootke{n}s en{de} lelie{n},
ende onder die twee schachte{n} waren clootkens te drij plaetsen, welck tsamen worden ses schachten, comende wt eene{n} standaert.
Hierom ware{n} die clootkens en{de} die schachten wt een comende, al te same{n} gheslaghen vanden alder puersten goude.
En{de} hy heeft seuen lichtuate{n} ghemaect met haren snuyters, en{de} vate{n} daermen het suytsel versmachte{n} soude, al vanden fijnsten goude.
Den candelaer met allen sijne{n} ghereetscappe{n} woech een tale{n}t in goude.
Hy heeft oec ghemaect den outaer des welriekenden offers, van setim hout, hebbende in sijn viercant aen elck sijde eenen cubitus, en{de} in sijn hoochde twee cubitus, wt wiens hoecken quame{n} hornen,
ende hy heeft dien becleedt met den alderpuerste{n} goude, met sijne{n} roosterken, en{de} wanden, en{de} hornen.
En{de} hy heeft dien outaer een cleyn gulden croonement ghemaect rontsomme, en{de} twee gulden ringhe{n} onder dat croneme{n}t aen elcke sijde, datme{n} daer hantboome{n} in steke{n} soude, en{de} datmen den outaer soude moghe{n} draghen.
En{de} die hantboomen heeft hy van setim hout ghemaect, en{de} hy heeft die met gulden platen ouerdect.
En{de} hy heeft oeck olie ghemaect tot die salue der wijdinghen, en{de} welriekenden offer van die alder suuerste specerien nae die const der apotekers.
ENde hy heeft ghemaect des brantoffers outaer van setimhout van vijf cubitus int viercant, en{de} drij cubitus in die hoochde.
Wiens hornen quamen wten hoecken, en{de} hy ouerdeckte dien met metalen platen.
Ende tot sijnen ghebruyck, soe bereyde hy versceyden ghereetscap van metale, siepotten, tanghen, crauwels, haken en{de} vierpa{n}nen.
En{de} hy maecte het roosterke{n} des outaers op een maniere van een net al metalen. En{de} daer onder int midden des outaers een vloerken,
en{de} hy heeft oeck vier metalen ringhen ghegote{n}, aen die vier wterste eynden des nettekens, om die hantboome{n} daer in te steken, om te draghe{n},
welck hy oec heeft va{n} setimhout ghemaect, en{de} heeftse met metalen platen bedect,
en{de} hy heeftse in die ringhen ghesteke{n} die aen die sijden des outaers wtstake{n}. Maer dien outaer en was niet dichte, maer hol, van plancke{n} ghemaect, binne{n} ydel.
Hy heeft oeck een metalen waschuat ghemaect met sijnen baseme{n}t, vander vrouwen spieghelen, die daer waeckte{n} aen die doere des tabernakels.
En{de} hy maecte dat voerhof ae{n} wie{n}s suytsyde ware{n} voerha{n}csels van wit lijne{n} gare{n}, tweemael ghedrayt, hondert ellen lanck,
twintich metalen colu{m}nen met haren basemente{n}, die capiteele{n} des colu{m}nen met alle dat ghesneden werck was van siluer.
Desghelijcks aen die noortsijde waren oec voerhancsels, colu{m}nen en{de} basemente{n}, en{de} capiteelen der colu{m}nen, vander seluer mate{n} ende werck, en{de} metael.
Maer aen die sijde die teghen den weste{n} staet, waren voerhancsels van vijftich ellen lanck, thien colu{m}nen met hare{n} baseme{n}ten van metale, en{de} die capiteele{n} der colu{m}nen, en{de} den heelen sneede vanden wercke was van siluer.
Maer tseghen den Oosten, soe maecte hy voerhancsels va{n} vijftich cubitus,
waer af die vijfthien cubitus der drij colu{m}nen met haren basemente{n} hielen die een sijde,
en{de} aen dander sijde (want hy tusschen die twee maecte des tabernakels inganck) ware{n} desghelijcs oec voerhancsels van vijfthien cubitus, en{de} drij colu{m}nen, ende soe veel basementen.
Alle die voerhancsels des voerhoofs hadde hy gheweuen van wit lijne{n} ghetwernt garen.
Die basemente{n} der colu{m}nen waren metalen, maer haer hoofden met allen hare{n} ghesnede{n} werck waren van siluer, ende die colu{m}nen vande{n} voerhoue heeft hy becleedt met siluer.
Ende in sijnen inganck heeft hy een voerhancsel ghemaect borduerwerck, va{n} hemel blauwe en{de} purpur sijde, en{de} van roode sijde tweemael gheverwet, en{de} van wit lijnen garen ghetwernt, dwelc hadde twintich cubitus in die lengde, en{de} die hoochde was vijf cubitus, nae die mate welck alle die voerhancksels des voerhoofs hadden,
maer inden inganc waren vier colu{m}nen met haren metalen basementen, ende haer capiteele{n} metten ghesneden werck waren van siluer.
En{de} die spa{n}naghelen des tabernakels en{de} des voerhofs, int ronde maecte hy va{n} metale.
Dit sijn die ghereetscappe{n} vanden tabernakel des ghetuyghenissen, die ghetelt sijn na Moyses beuel, tot die wtwendighe Gods dienste{n} der Leuiten, doer die hant van Ithamar Aarons des priesters sone,
die welcke Beseleel die sone van Uri, Hurs sone wte{n} gheslachte van Iuda, volmaect hadde Gode doer Moysen alsoo beuelende,
hebbende met he{m} tot eenen gheselle Goliab den sone van Achisamech, wt Dans gheslachte, die welck ooc een sonderlinghe groot constenaer was in houtwerck, ende een borduerwercker, en{de} een tapijtmaker van blau en{de} purpur sijde, en{de} roode sijde, en{de} van wit lijnen garen.
Alle tgout datter verwrocht is int werck vander heyligher plaetsen,
en{de} datter in die giften gheoffert is, dat was neghenentwintich talenten, en{de} seuenho{n}dert en{de} dertich siclen na dat ghewicht der heyligher plaetsen.
En{de} dat is gheoffert van die ghene die ten ghetale comen waren, van twintich iaren ende daer ouer, te wete{n} van ses ho{n}dert duysent, en{de} drij duysent ende vijfhondert, en{de} vijftich ghewapender ma{n}nen.
En{de} daer waren ooc noch hondert talenten siluers waer af ghemaect sijn die basementen vander heyligher plaetsen, en{de} vanden inganck daer dat voerhancsel hanghet. Hondert basemente{n} sijn ghemaect van hondert talente{n}, voor elc basement een talent gherekent,
Maer van die duysent seuenhondert en{de} vijfentseuentich siclen, heeft hy die capiteelen vanden colu{m}nen ghemaect, die welcke hy ooc met siluer becleet heeft.
En{de} daer sijn ooc geoffert tweentseue{n}tich duysent talente{n}, en{de} daer boue{n} noch vierhondert sicle{n} metaels,
waer af die basementen ghegoten sijn, inden inganck van dat tabernakel des ghetuyghenis, ende den metalen outaer met sijne{n} roosterken. En{de} alle die ghereetscap die tot sijnen behoeften behoorende is,
en{de} die basemeten des voorhoofs, soo wel in sijnen omganc als in sijne{n} inganck, en{de} die spa{n}naghelen des tabernakels en{de} des voorhoofs int ronde.
MAer van hemels blau en{de} purpur sijde ende van roode sijde ende van witten ghetwernden lijnen draet heeft hy die cleederen ghemaect, daer Aaron mede ghecleedt soude worden, als hy diende in die heylighe plaetsen, ghelijck die Heere Moysi beuolen heeft.
Dus heeft hy dat ouercleet der scoudere{n} ghemaect van goude en{de} van blau en{de} purpur sijde en{de} van roode sijde tweemael gheverwet, en{de} van wit lijnen garen ghetwernt, nae die co{n}ste der tapijtwerckers.
En{de} hy heeft gesneden gheslaghen gout, en{de} maecte daer af dunne draeyen, datme{n} die mocht int werck slae{n} met den inslach va{n} die voer ghenoemde verwe{n},
en{de} hy maecte twee soomen die aen malcandere{n} ghevuecht waren aen beyde die sijden vande{n} eynde{n},
en{de} eenen riem van die selue verwe{n} ghelijc die Heere Moysi beuolen hadde.
En{de} hy bereyde oec twee onixsteenen, ghebonden en{de} ghesloten in goude, en{de} daer in ghegraueert die namen der kinderen van Israhel, nae die sonste der costelijcker steengraueerders.
En{de} hy heeft die ghestelt aen die sijden vande{n} ouercleedt der scoudere{n}, tot een ghedenckenisse der kindere{n} van Israhel, ghelijc die Heere Moysi beuolen hadde.
En{de} hy heeft oeck ghemaect dat borstuck des versta{n}ts, borduerwerck, ghelijc dat werc van dat ouercleedt der scouderen, van goude, blau ende purpur sijde en{de} van roode sijde tweemael gheverwet, en{de} van wit lijne{n} gare{n} ghetwernt,
ghemaect viercant en{de} dobbel, een palm groot, en{de} hy heeft daer in ghestelt vier rijen costelijcker steene{n}.
In dierste rije was eene{n} sardius, topasion, ende smaragdus,
In die tweede was eenen carbunkel, sapphier, en{de} iaspis,
In die derde rije was ligurius, achates, ende amethistus,
In die vierde rije was chrysolitus, onichinus, en{de} berillus, al omleyt en{de} besloten in goude elck nae sijn ordinancien.
En{de} in dese twaelf steenen die waren ghesneden die twaelf name{n} der kindere{n} va{n} Israhel, elcke{n} steen met eenen sonderlinghe{n} naem.
En{de} sij hebben in dat borstuck des verstants, oeck ketenkens ghemaeckt, die aen malcanderen hechten vanden alder puersten goude,
en{de} twee haerke{n}s, en{de} soe veel gulden ringhe{n},
Maer die ringhen hebben sij ghestelt aen beyde die sijden van dat borstuck der redelicheyt, daer die twee gulden ketene{n} aenhinghen, die welck sij hechten aen die haecke{n} die aen die hoecke{n} van dat ouercleedt der scouderen wtstonden.
Dese quamen voer en{de} achter alsoe aen een, dat het ouercleedt der scouderen, ende dat borstuck der redelicheyt aen malca{n}dere{n} gehecht worden,
ghebonde{n} aende{n} gordel, ende met ringhen noch stercker gheknocht, die welcke tsamen worden geuoecht doer een blau lint, op dat sij onghebo{n}den sijnde niet ontworpen en souden en{de} van malcandere{n} scheyden, alsoe die Heere Moyses beuolen hadde.
En{de} sij hebben oec ghemaect den lijfrock van dat ouercleedt der scoudere{n}, gheheel blau,
en{de} een hooftslippe int opperste teghe{n} dat midden, en{de} eenen gheweuen boort rontsomme die hooftslippe,
en{de} benede{n} aen die voeten granaet appelen ghemaect van blau sijde en{de} purpur sijde, en{de} va{n} roode sijde tweemael gheverwet, en{de} van wit lijnen garen ghetwernt,
en{de} scellekens vanden alderpuersten goude, die welc sij ghestelt hebben tusschen die granaet appele{n},
in dat wterste vande{n} lijfrock, rontsomme een gulden cloxke{n}, en{de} daer nae eene{n} granaet appele, waermede die ouerste priester verciert ghinck, als hy sijn officie bediende, ghelijck die Heere Moysen beuolen hadde.
Sij hebben oec witte rocken ghemaect van fijne{n} lijnwaet, nae der weuers werck, voer Aaron en{de} sijn sonen.
En{de} mijters met hare{n} croonkens van wit fijn lijnwaet, ende daer toe oeck lijne{n} broecke{n} van fijnen lijne{n} witte{n} draet.
En{de} den rie{m} van fijn wit lijne{n} garen dat ghetwernt was, en{de} van blauwe en{de} purpur sijde, en{de} van roode sijde met versceyde{n} verwen onderscote{n} nae die const der borduerwerckers, ghelijck die Heere Moysen beuolen hadde.
Sij hebben oock die plate van der heyligher eerwerdicheyt ghemaect vande{n} alderfijnsten goude, en{de} sij hebbe{n} daer in ghescreue{n} nae die conste der costelijcker stee{n}graueerders,
Dat heylich des Heere{n}, en{de} sij bonden die aen den mijter met een blau lint, ghelijck die Heere Moysi beuolen hadde.
Aldus dan so is volmaect gheweest alle dat werc des tabernakels van dat dack des ghetuyghenis. En{de} die kinderen van Israhel hebben ghedaen alle dat Godt Moysi beuolen hadde,
en{de} sij hebben gheoffert dat tabernakel en{de} het dack, en{de} alle die ghereetscap, ringhen, plancken, hantboome{n}, colu{m}nen, basemente{n},
het decsel van roode ramsvellen, en{de} het ander decsel vanden blauwen vellen dat voorhancsel,
die arcke, die hantboome{n}, der ghenaden stoel,
die tafel met haer ghereetscappe, ende mette{n} brooden der voorlegginghen,
den candelaer, die lampen met ha-ren ghereetscappen, met die olie,
den gulden outaer en{de} die olie der saluinge{n}, den welriekende{n} offer van costelijcke specie{n} ghemaect, en{de} dat voerhancsel inde{n} inganc des tabernakels,
den metale{n} outaer, dat netteken, die hantboome{n} en{de} alle sijn ghereetscappe{n}, dat waschuat met sijnen basemente,
die voorha{n}csels des voorhofs, en{de} die colu{m}nen met haren basemente{n}, dat voorhancsel inden inganc van dat voorhof, sijn seelkens en{de} spa{n}naghelen. Daer en ghebrack niet va{n} alle die ghereetscappe vande{n} welcken ghebode{n} was dat mense make{n} soude tot den dienst des tabernakels, en{de} tot het dack des verbonts.
Ooc mede die cleederen welcke die priesters ghebruycke{n} in die heylige plaetse, te weten Aaron met sijne{n} sonen,
hebbe{n} die kinderen van Israhel gheoffert, ghelijc die Heere beuole{n} hadde.
En{de} als Moyses ghesie{n} heeft dat alle dese dingen volmaect waren, soe heeft hy hen gebenedijt
DIe Heere heeft ghesproken tot Moysen, segghende,
In die ierste maent opden iersten dach der maent, soo suldi dat tabernakel der ghetuyghenis oprichte{n},
en{de} ghy sult die arcke daer inne stellen, en{de} ghy sult daer voor een voorha{n}csel laten come{n},
en{de} als ghy die tafel daerin ghebracht hebt, suldi daer op setten alle tghene dat wettelijc beuolen is. Den candelaer sal staen met sijnen lampen
en{de} den gulden outaer daer den welriekende{n} offer op onsteken wort voor die arcke des ghetuyghenis. En{de} ghy sult een voorhancsel stellen aen den inganck van dat tabernakel,
en{de} daer voor den outaer des brantoffers,
dat waschuat suldi stelle{n} tusschen den outaer en{de} dat tabernakel dwelc ghy met water vullen sult,
En{de} ghy sult dat voorhof alo{m}me behanghe{n} met voorhancsels, en{de} sijne{n} inganck.
En{de} ghy sult nemen die olie der saluinghe{n} en{de} saluen dat tabernakel met alle sijne{n} ghereetscappe{n}, dat sij moghen geheylicht worden,
des brantoffers outaer met alle sijn ghereetscap,
dat waschuat met sijnen basemente. Ghy sullet al heylichmaken met die olie der saluinghe{n}, op dat die moghen wesen heylich der heylighen.
En{de} ghy sult Aaron en{de} sijn sonen brenghe{n} aen die doore van dat tabernakel des ghetuyghenis, en{de} als ghy die met water ghewasschen hebt,
soe suldi hen aendoen die heylighe cleedere{n} dat sij my dienen, en{de} haer saluinghe mach vorderen tot een eewich priesterscap.
En{de} Moyses heuet al ghedaen dat hem die Heere gheboden hadde.
Aldus dan in die ierste maent vanden tweeden iare, opden iersten dach der maent, soo es dat tabernakel ghestelt.
En{de} Moyses heeft dat opghericht, en{de} hy heeft die plancken, basementen en{de} rijchelen ghestelt,
en{de} hy heeft die colu{m}nen ooc opghericht, en{de} hy heeft het dack ghespa{n}nen ouer dat tabernakel, ende het decsel daer op gheleyt, also die Heere beuolen hadde.
En{de} hy heeft dat getuyghenis ooc in die arcke gheleyt, ende daer onder die handboomen ghesteken, en{de} den stoel der ghenaden, daer boue{n} gheleut.
En{de} als hy die arcke bracht hadde in dat tabernakel, soe heeft hi voor haer een voordecsel ghehanghe{n}, dat hy Gods ghebodt volbrenghen soude.
Hy heeft ooc die tafel ghestelt in dat tabernakel des ghetuyghenissen, aen die noortsijde, buyten die gordijne,
en{de} schicte daer op die broode{n} der voorlegginghe{n}, ghelijc die Heere Moysi beuole{n} hadde.
Hy heeft den candelaer ooc ghestelt in dat tabernakel des ghetuyghenis tseghe{n} ouer die tafel, aen die suytsijde,
daer op stellende die lampe{n} veruolghens nae des Heere{n} ghebodt.
En{de} hy heeft den gulde{n} outaer gestelt onder dat dack des ghetuyghenis teghe{n} dat voorha{n}csel,
en{de} hy heeft daer op onsteke{n} den welriekende{n} offer der specerie{n}, ghelijc die Heere Moysi beuole{n} hadde.
En{de} hy heeft ooc een voorhancsel gestelt aen den inganc van dat tabernakel der ghetuyghenis,
ende den brantoffers outaer in dat portael des ghetuyghenis, offerende daer op brantoffere ende sacrificien, als die Heere gheboden hadde.
En{de} hy heeft oock het waschuat ghestelt tusschen dat tabernakel des ghetuyghenis, en{de} den outaer vullende dat met water.
En{de} daer hebben haer hande{n} en{de} voeten in ghewasschen Moyses ende Aaron en{de} sijn sonen,
als sij in tabernakel der verbonts ghinghen, en{de} totten outaer ghinghe{n}, alsoo die Heere Moysen beuolen hadde.
En{de} hy rechte ooc op dat voorhof ro{n}tsomme den tabernakel en{de} den outaer, en{de} hy spande een voorhancsel voor den inganck.
Alst al volmaect was, soe heeft een wolcke dat tabernakel des ghetuyghenissen bedect, en{de} des Heeren glorie heeft dat veruult,
En{de} Moyses en co{n}ste in dat dack des verbo{n}ts niet gaen die wijle dat die wolcke dat al bedecte, ende die maiesteyt des Heeren daer blincte, want die wolcke haddet al bedect.
Ende als die wolcke van dat tabernakel sceyde, soe reysde{n} die kindere{n} van Israhel voerts na hare{n} heyrscare{n},
maer als sij daer bine{n} hinck, so bleuen sij in die selue plaetse.
Want des Heere{n} wolcke ruste des daechs op dat tabernakel, en{de} het vier des nachts, daert alle die kindere{n} van Israhel saghen, in allen haer woonsteden.
ENde die Heere heeft Moysen gheroepen en{de} tot hem ghesproken van dat tabernakel des getuyghenis segghe{n}de,
Spreect tot die kindere{n} van Israhel, en{de} ghy sult tot hen segghe{n} Een mensch van v lieden, die den Heere een slachoffera{n}de offert van den vee, dat es vanden ossen ende scapen, offerende slachofferande{n}.
Eest sake dat sijn offerande is brantoffer, en{de} vanden vee, soo sal hy een onbesmet manneken offeren, aen die doore van dat tabernakel des getuyghenis, om sij seluen aenden Heere te versoene{n},
en{de} hy sal sijn handen legghen opt hooft vander offeranden, en{de} die sal ontfancbaer sijn, en{de} tot sijnder versoeninghen profijtelijck.
En{de} hy sal een calf ten offer dootslae{n} voor den Heere, en{de} Aarons sonen die priesters sulle{n} tbloet va{n} die{n} offeren, storte{n}de dat al omme den outaer die daer is aen die doore des tabernakels
En{de} als dat vel vander offeranden afghetrocken is, soo sullen sij die leden in stucken snijden,
en{de} onder in den outaer tvier steken als sij daer te voren eene{n} tas houts ghemaect hebben,
ende die lede{n} die ghedeylt zijn daer op legghende, te weten het hooft, ende alle dat aen die leuer hanghet,
dat inghewant en{de} die voeten met water ghewasschen sijnde, en{de} die priester sal dese verbernen op den outaer, tot eenen brantoffer, ende tot eene{n} sueten rueck den Heere.
Maer is sijn offerande vanden cleynen vee, te weten brantoffer vande{n} scapen oft bocken, so sal hy een eeniarich lammeken sonder smette offere{n},
ende hy sal dat ten offer doode{n} aen die noortsijde des outaers voor den Heere, maer dat bloet va{n} dien sullen Aarons sone{n} opden outaer storten al rontsomme,
ende sij sulle{n} die leden deylen, dat hooft met alle dat aen die leuer hanct, en{de} dat legghen opt hout, daermen tvier onder steken sal,
maer dat inghewant en{de} die voeten, sullen sij met water wassche{n}. Ende alle dese sal die priester opden outaer offeren en{de} ontsteken tot eenen brantoffer en{de} tot eenen aldersuetsten rueck voor den Heere.
Maer eest dat die offera{n}de des brantoffers is van den voghelen, van tortelduyuen, oft ionghe duyuen
soo sal die priester die offeren opden outaer, en{de} als hy dat hooft achter aen den hals omghewronghen heeft, en{de} die plaetse der wonden opgheborsten is, so sal hy het bloet doen druppe{n} opde{n} cant des outaers,
maer dat croppeken vander stroten, en{de} die pluymen sal hy by den outaer worpen aen die oostsijde, op die plaetse daermen die asschen pleech wt te storten,
en{de} hy sal haer voghelkens breken, en{de} hy en sal die niet clieuen, oft met ijsere afsnijden, en{de} hy salse ontsteken op den outaer, stekende vier onder dat hout, het es een brantofferande, ende een offerande vanden suetsten rueck voor den Heere.
ALs een siel offert den Heere een sacrificie, soo sal sijn offerande wesen tarwe{n} bloeme, en{de} hy sal daer olie op ghieten, en{de} wieroock daer op legghen,
en{de} hy salt draghen tot die sone{n} van Aaron des priesters, waer af dat die eene sal nemen een hantvol bloeme en{de} olie, en{de} alle dat wieroock, en{de} hy sal dat stellen tot eender ghedenckenissen opden outaer tot eene{n} aldersuetsten rueck voor den Heere,
maer datter ouersciet van dat sacrificie, dat sal Aaro{n} en{de} sijnen sone{n} toebehoore{n}, een heylich der heylighe{n} vanden offeranden des Heeren.
Maer als hy een sacrificie offert inden ouen ghebacken van bloeme des meels, te weten ongheheefde brooden, met olie beslaghen, en{de} onghedeesemde vlade{n} met olie bestreke{n}.
Eest dat v offerande is wterpannen van terwen bloeme met olie beslaghe{n} en{de} sonder heef,
soe sult ghi die in cleyn stuckens snijden, en{de} ghy sult daer olie op ghieten.
Maer eest dat v sacrificie is vanden rooster, soe sal desghelijcks die terwen bloeme met olie beslaghen worden,
die welcke ghy den Heere offerende, sult in des priesters hande{n} gheuen,
Die welcke als hy die gheoffert heeft, soo sal hy van dat sacrificie een ghedenckenisse nemen, en{de} dat ontsteken op den outaer tot eenen rueck der soeticheyt voor den Heere,
maer wat daer ouerblijft, dat sal Aaron ende sijnen sonen toebehoore{n}, theylich der heylighe{n}, van des Heeren offeranden.
Alle offerande die den Heere gheoffert wordt, sal sonder heef gesciede{n}, en{de} daer en sal ghee{n} heef oft honich ontsteken worde{n} in des Heeren sacrificie,
maer ghy sult daer af alleen offeren dierste vruchten ende giften, maer opden outaer en sullen sij niet ghestelt worden tot eene{n} rueck der sueticheyt.
Wat sacrificie ghy offert dat suldi soute{n}, noch ghy en sult tsout des verbonts ws Godts van uwe{n} sacrificie niet afneme{n} In allen offerande{n} suldi sout offeren.
Maer eest sake dat ghy offert een ghifte van v eerste vruchten ws corens den Heere, van aere{n} die noch groen sijn, soe suldi die aent vier drooghe{n}, en{de} breken die op een manier van mele, en{de} alsoo suldi v vroeghe vruchten den Heere offeren,
storte{n}de daer olie op, en{de} wierooc daer op legghende, want het es offerande des Heeren,
waer afsal die priester tot een gedenckenisse der giften, een deel vanden ghebroken mele ende van die olie ende dat heel wieroock verbranden.
MAer es sijn offera{n}de eenen vreedoffer, ende dat hy vanden rinderen wilt offeren, tsij eenen osse oft een coe, soe sal hy die voor den Heere offeren sonder vlecke,
en{de} hy sal sijn hant legghen op dat hooft van sijnder slachoffera{n}den, dwelc ten offer sal dootgheslaghen worden inden inganck van dat tabernakel des ghetuyghenis, ende Aarons des priesters sonen sullen dat bloet storten alomme den outaer,
en{de} van den vreedoffer sullen sij den Heere offeren, het vet dat dinghewant bedect, en{de} watter vets binnen es,
die twee niere{n} metten vette, daer die lendenen mede bedect worden, en{de} dat netteken vander leueren met die nierkens.
En{de} sij sullen dat doen verbrande{n} opden outaer tot eenen brantoffer, stekende vier onder dat hout, tot een offerande des aldersuetsten ruecs den Heere.
Maer is sijn offera{n}de van den scapen, en{de} een vrede offera{n}de, tsij oft hy een manneken offert oft een wijfken, sij sullen onbesmet wesen.
Eest dat hy een lam voer den Heere offert,
soo sal hy sijn hant legghe{n} op dat hooft van sijnder slachofferanden, welc sal gheslaghe{n} worden ten offer int portael van dat tabernakel des verbonts, en{de} Aarons sonen sullen dat bloet storten rontsomme den outaer
ende sij sullen offeren vander vreedofferanden, den Heere een sacrificie, dat vet en{de} den heele{n} steert,
met die nieren en{de} dat vet welck den buyck binnen en{de} alle dat inghewant bedect, ende beyde die nierkens, met dat vet dat aen die lendenen is, en{de} dat netteke{n} der leueren met die nierkens,
en{de} die priester sal dese al ontsteken opden outaer, tot een vuetsel des viers en{de} des Heeren offerande.
Eest sake dat sijn offera{n}de is een gheyte en{de} dat hy die den Heere offert,
soe sal hi sijn hant op haer hooft legghen, en{de} hy sal die offerre{n} aenden inganc van dat tabernakel des ghetuyghenissen en{de} die sone{n} van Aaron sulle{n}t bloet van die{n} rontso{m}me de{n} outaer storte{n},
en{de} sij sulle{n} daer af neme{n} tot een vuetsel van des Heere{n} vier, tvet dat den buyck ouerdect, ende dat alle dinghewant bedect,
die twee nierkens metten netteken dat ouer die is by die lendene{n}, ende dat vet vander leueren met die nierkens,
en{de} die prie-ster sal dese opde{n} outaer ontsteke{n} tot een vuetsel des viers, en{de} tot eenen aldersuetste{n} rueck. Alle dat vet sal den Heere toebehooren
met een ewich recht in uwe{n} gheslachten en{de} in allen uwen woonstede{n}, en{de} ghy en sult gheensins bloet oft vet eten.
ENde die Heere tot Moysen ghesproken segghe{n}de,
Segt de kindere{n} van Israhel, Een ziele als sij ghesondicht heeft door onwete{n}theyt, en{de} die iet ghedaen heeft van allen Godts gheboden, die hy gheboden heeft datmen niet doen en soude.
Eest dat een priester die gesalft is gesondicht heeft, doende het volck sondighen, die sal voor sijn sonde den Heere offere{n} een calf sonder smette,
ende hy sal dat brenghen voor die doore van dat tabernakel des ghetuyghenis voor den Heere, en{de} hy sal sijn hant legghen op dat hooft, ende hy sal dat dootslaen voor den Heere.
En{de} hy sal nemen van des calfs bloet draghe{n}de int tabernakel des ghetuyghenis,
en{de} als hy sijnen vingher int bloet ghesteken heeft, so sal hy hem daermede bespraye{n} seue{n}werf voor den Heere, tseghen dat voorhancsel der heyligher plaetsen,
ende hy sal vanden seluen bloede doen op die hornen des outaers vanden welriekende{n} offer, die den Heere alder ghenaemst is, den welcken es in dat tabernakel des ghetuyghenis, maer alle dander bloet sal hy storten aenden voet vanden outaer des brantoffers, in den inganc des tabernakels.
Ende dat binnenste vet van dat calf sal hy offeren voor die sonde, soe wel tghene dat het inghewant ouerdect, als alle dat daer binnen is,
die twee nierkens en{de} dat netteke{n} dat daer ouer is by die lendenen, en{de} dat vet der leuere{n} met die nierkens,
ghelijck dat gheoffert wordt van dat calf der vreedofferanden, en{de} hy sal die onsteke{n} op den outaer des brantoffers.
Maer dat vel ende alle dat vleesch metten hoofde, en{de} met die voeten, ende dat inghewan en{de} met dat mest,
ende met alle da{n}der deel vanden lichaem, sal hy wech wten legher draghen, op een suyuer plaetse daermen die asschen pleech wt te storten, ende hy sal die daer onsteken op eenen tas houts, die welcke sulle{n} op die plaetse der wtghestorter asschen verbrant worden.
Maer eest by also dat alle die ghemeynte der kinderen van Israhel onwetende gheweest is, en{de} dat sij by onwetenheyt iet ghedae{n} heeft dat tseghen Gods ghebodt is,
en{de} dat sij daer nae haer sonde bekennen, soo sullen die voor haer sonde een calf offeren, en{de} dat brenghen aen die doore des tabernakels,
en{de} die ouders des volcs sullen haer hande{n} legghen op thooft des calfs, voor den Heere. Ende alst calf ten offer doot gheslaghen is voor des Heeren aensicht,
so sal die ghesalfde priester van des calfs bloede draghe{n} in dat tabernakel des ghetuyghenis,
en{de} sijnen vingher daer in nat makende, sal hy seuenwerf besprayen teghen dat voorhancsel,
en{de} hi sal vanden seluen bloede doen aen die horne{n} des outaers, welc voor den Heere is int tabernakel des getuyghenis, ende het bloet datter ouerblijft sal hy storten by dat basement vanden brantoffers outaer, welc daer is in die doore va{n} dat tabernakel des ghetuyghenis,
en{de} alle sijn vet sal hy nemen, en{de} dat aensteken opden outaer,
alsoo ooc doende van desen calue, ghelijck hy te voren gedaen hadde, en{de} als die priester voor hen bidt, sal die Heere hen ghenadich wesen.
Maer dat selue calf sal hy draghen buyten den heyrlegher, en{de} dat verbernen, ghelijck dat eerste calf, want tes voor die sonde der ghemeynten.
Eest dat een prince sondicht, en{de} wt andere vele sonde{n} iet doet door onwetenheyt, dwelc door die wet des Heeren verboden worden,
en{de} dat hy namaels sijn sonde bekent, die sal den Heere een slachofferande offeren, eene{n} bock van die gheyten, sonder smette,
en{de} hy sal sijn hant legghe{n} op des bocx hooft, en{de} als hy dien heeft dootgheslaghen terplaetsen daermen pleech die bra{n}tofferande te doode{n} voor den Heere (want voor die sonde is)
soo sal die priester sijnen vingher nat make{n} in dat bloet der offeranden voor die sonde, rakende die hornen des brantoffers outaer, en{de} dat ander bloet wtghietende aen des outaers voet.
Maer het binnenste vet sal hy verbra{n}den bouen, ghelijckmen pleech te doen in die vreedtsamighe offeranden, en{de} die priester sal voor hem bidden, en{de} voor sijn sonde, en{de} tsal he{m} vergheuen worde{n}.
Maer eest datter een ziele vanden volck des lants door onwetenheyt ghesondicht heeft, also dat sij iet doet van tghene dat door des Heeren wet verboden is, en{de} datse also misdoet,
en{de} haer sonde bekent, so sal die offeren een onbesmette gheyte,
ende die sal sijn handen legghen opt hooft der slachofferande{n}, welc voor die sonde is, en{de} sal die ten offer dootslaen in die plaetse des brantoffers,
ende die priester sal vanden bloede nemen aen sijnen vingher, en{de} rakende die hornen van des brantoffers outaer, dat ander bloet sal hy wtghieten aent basement van dien.
En{de} alle dat vet afnemende alsomen dat pleech af te nemen van die vreedofferande{n} sal hy dat ontsteke{n} opden outaer tot eene{n} rueck der sueticheyt den Heere, en{de} hy sal voor hem bidden en{de} tsal hem vergheuen worden.
Maer eest dat hi vanden cleynen vee offert voor die sonde, te weten een scaep sonder smette,
soe sal hy sijn hant legghen op des offers hooft, ende hy sal die dooden ter plaetsen daermen pleech te doode{n} die brantofferanden,
en{de} die priester sal van sijne{n} bloede nemen met sijnen vingher, en{de} rakende die hornen des brantoffers outaer, dat ander bloet sal hi storten aent baseme{n}t van die{n}.
En{de} alle tvet afdoen, ghelijckmen pleech af te doe{n} het vet vande{n} ram die voor den vreedoffer gheoffert wordt, sal hy dat verbranden opden outaer tot een ruecofferande des Heeren, en{de} hy sal voor hem bidden en{de} voor sijn sonde, ende tsal hem vergheuen worden.
EEst sake dat een ziele sondicht, ende dat sij hoort die stemme van iemant die sweert, en{de} dat hy des een getuyghe is dat hi dat ghesie{n} oft gheweten heeft, ten sij dat hy dat te kennen gheue, soo sal hy sijn boosheyt draghen.
Een ziele die iet onsuyuers raect, tsij oft van eender beesten ghedoot is, oft van selfs ghestoruen, oft eenich ander cruypende dier, en{de} dat die haer onsuyuerheyt vergheten heeft, die is sculdich en{de} heeft misdaen.
En{de} dat die iet van des menschen onreynicheyt raect, nae alle onsuuerheden waer mede men pleech ontsuuer te worden, en{de} dat si dat vergheten hebbe{n}de namaels bekent, soe sal sij der sonde{n} sculdich wesen.
Een ziele die gheswore{n} heeft, ende heeft wat met haren lippen wtghesproken dat sij iet qualijck soude doen oft wel, en{de} dat sij het selue heeft vast ghemaect met eede, en{de} met een woordt, en{de} sij dat verghete{n} hebbende, namaels beke{n}t haer versuemenisse,
die sal penitencie doen voor haer sonde,
en{de} sy sal wte{n} cudden offeren een oylam oft een gheyte, en{de} die priester sal voor haer bidden, ende voor haer sonde,
Maer eest sake dat hy gheen cleyn vee gheofferen en can, so sal hy offeren twee tortelduyue{n} oft twee io{n}ghe duyuen den Heere, die eene voor die sonde, en{de} dander tot eenen brantoffer,
en{de} hi sal die den priester gheuen. Die welcke dierste voor die sonde offerende, sal het hooft van dien omwringhen aen sijn vloghele{n}, also dattet aen den hals blijf hanghende, en{de} dat niet gheheel af en breke,
ende hy sal vanden bloede besprayen den want des outaers, maer datter vanden bloede noch ouerblijft dat sal hy doen druypen aen dat fudame{n}t des outaers, wa{n}t het is voor die sonde,
maer dat ander duyfken sal hy verbranden tot eenen brantoffer, ghelijckmen dat pleech te doene, En{de} die priester sal voor he{n} bidden, en{de} voor sijn soude, en{de} tsal he{n} vergheuen worde{n}.
Maer eest dat sijn hant niet en can twee tortelduyuen gheoffere{n}, oft twee ionghe duyuen, so sal hy voor sijn sonde offere{n} terwe{n} bloeme, het thiende deel van een ephi, hy en sal daer ghee{n} olie in doen oft iet wieroocks daer op legghen, want het is voor die sonde,
en{de} hy sal dat den priester gheuen, die welcke daer een hant vol af neme{n}de, sal dat verbrande{n} op de outaer tot een ghedenckenisse van hem diet gheoffert heeft,
biddende voor hem en{de} hem suyuerende, maer het ander deel sal hy hebben tot een ghifte.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Een siele eest dat sij ouertrede{n}de die ceremonien door dolinghe haer besondicht in die dinghe{n} die den Heere gheheylicht sijn, soe sal sij voor haer misdaet wt die cudden offeren eenen ram sonder smette, diemen coopen mach om twee sielen, nae dat ghewichte der heyligher plaetsen,
en{de} die scade welck hy ghedaen heeft, sal hy wederoprechte{n}, en{de} tsal het vijfste deel daer toe legghen, gheuende dat den priester, die welcke sal voor he{n} bidden offerende den ram, en{de} tsal hem vergheuen worden.
Een siele eest dat sij door onwetentheyt sondicht en{de} iet doet van tghene dat door die wet des Heeren verboden is, en{de} der sonden sculdich sijnde haer sonde bekent,
die sal eenen ram sonder smette wt die cudde{n} offeren den priester, nae die mate en{de} scattinghe der sonden, die welc sal voor hem bidden, om dat hy dat heeft onwetende ghedaen, ende tsal hem vergheuen worden,
om dat hy door dolinghe teghen den Heere misdaen heeft.
DIe Heere heeft tot Moysen ghesproke{n} segghende,
Een ziele die gesondicht heeft, en{de} den Heere versmadende, looche{n}t hare{n} naesten eenen pant, den welcken hy sijnder trouwen te bewaren hadde ghegheuen, oft die met ghewelt iet ontnome{n} heeft, oft eenich onrecht door bedroch gedaen,
oft eenich verloren dinck gheuonden, en{de} dat sij daer bouen tselue looche{n}de eenen valsche{n} eedt doet, ende iet anders ghedaen heeft van allen den dinghe{n} daer die menschen pleghen in te sondighen,
als sij verwo{n}nen is va{n} dat misdaet, so sal sijt gheheel weder gheuen
dat sij door valsch bedroch heeft wille{n} behoude{n}, en{de} het vijfste deel daer toe den Heere dien sij scade ghedaen hadde.
Maer voor sijn sonde sal hi offeren eenen onbesmetten ram wt dat cudde, en{de} hy sal dien den priester gheuen nae dat scatten ende die mate der sonden,
die welc sal voor hem bidden voor den Heere, en{de} tsal hem vergheuen worden voor elck dat hy doende misdae{n} heeft.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Ghebiedt Aaron en{de} sijnen sonen, Dit is die wet des brantoffers, men sal dat opde{n} outaer brande{n} allen den nacht tot smorghens toe, het vier sal in den seluen outaer wesen,
Die priester sal met de{n} rock gecleedt sijn, en{de} met een lijnen broecke, en{de} hisal die asschen nemen welck dat verslindende vier ghebrant heeft, en{de} legghende die by den outaer,
sal hy die ierste cleederen wtdoen, en{de} met andere{n} cleederen ghecleet, sal hy die asschen wt draghen buyten den heyrlegher, in die alder suuerste plaetse, en{de} sal die daer doen verteren tot den voncke{n} toe.
Maer tvier sal inden outaer altoos berren, dwelc die priester voede{n} sal, schietende daer hout onder des morghens alle daghe, ende als hy daer een brantofferande opgheleyt heeft, soo sal hy daer op onsteken die vetten der vreedoffere{n},
dit vier is eewelijck duerende, dat ne{m}mermeer en sal wt den outaer ghebreken.
Dit is die wet vanden spijsoffer, ende der vochtigher offeranden, welck die kinderen van Aaron offere{n} sullen voor den Heere, en{de} voor den outaer.
Die priester sal neme{n} een ha{n}tvol terwe{n} bloeme die met olie beslaghe{n} is, en{de} alle dwierooc dat op die terwen bloeme gheleyt is, en{de} hy sal dat ontsteke{n} op den outaer, tot een ghedenckenisse van eenen aldersuetsten rueck den Heere,
en{de} dat ander deel van die bloeme des meels sal Aaron met sijne{n} sone{n} eten sonder heeue, en{de} sal dat eten in die plaetse van die heyligher wooninghen des tabernakels,
en{de} daero{m} en salt niet ghedeesemt worden, want een deel daer af gheoffert wordt tot eenen brantoffer des Heeren, het sal theylich der heylighen sijn, ghelijckt is voor die sonde ende versuemenisse.
Die mans van Aarons gheslachte sullen dat alleen eten, Het sal een wettelijck en{de} eewich recht wesen in uwe gheslachten van des Heeren sacrificien, alle die dese raeckt, sal gheheylicht worden.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n}, segghende,
Dit is Aarons en{de} sijnder kinderen offerande, welck sij moeten offeren opden dach van haerder saluinghen. Sij sullen offeren bloeme van mele, het thiende deel van een ephi, tot een eewich sacrificie, die helft daer af tsmorghens, en{de} die helft des auonts
die welcke sal in een panne met olie beslaghen gheroost worden.
Ende die priester die nae recht in sijns vaders stadt sal wesen ghestelt, sal dese bloeme al werm den Heere offeren, tot eenen seer sueten rueck den Heere, die sal opden outaer heel verbrant worden,
want alle die sacrificien der priestere{n} sullen metten vier verteert worden, ende niema{n}t en sal daer af eten.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n} segghende,
Segt Aaron en{de} sijnen sonen, Dit is het recht vander offeranden voor die sonde, Ter plaetsen daermen offert den brantoffer, salmen die ten offer dooden voor den Heere, het is heylich der heylighe{n}.
Die priester diet offert, sal dat eten op die heylighe plaetse, in dat voorhof des tabernakels,
Soo wat van sijnen vleesch raect, dat sal gheheylicht worden. Eest sake dat vanden bloede der offeranden eenich cleedt besprenckelt wordt, dat salmen wasschen op die heylighe plaetse.
Een aerden vat daert in ghecoect is, salmen breken, maer eest eenen metalen pot soo salme{n} die{n} schueren, en{de} met water afwassche{n}.
Alle dat manlijck is van dat priesterlijck gheslachte, sal van dien vleesch eten, want het is een heylich der heylighe{n},
Want die slachofferande die voor die sonde doot gheslaghen wordt, wiens bloet ghedraghen wordt in dat tabernakel des getuyghenis, in die heylichste plaetse om te suyueren, die en sal niet gheten worden, maer men sal die metten vier verbranden.
DIt is ooc die wet der slachofferanden voor die versuemenisse, si is heylich der heylighe{n}
ende daerom salmen die offerande voor die versuemenisse slaen daerme{n} den bra{n}toffer dootslaet dbloet van die{n} sal opde{n} outaer ro{n}tsom ghestort worden.
En{de} sij sullen daer af offeren den steert en{de} het vet dat op dat inghewa{n}t is,
die twee nierke{n}s, en{de} het vet dat aen die lendenen is, en{de} het netteken vander leueren mettten nierkens,
en{de} die priester sal die opden outaer ontsteken, Het is des Heeren rueckoffer voor die versuemenisse.
Al wat manlijck is vande{n} priesterlijcken geslachte sal van desen vleesch ete{n} op die heylighe plaetse, want het is een heylich der heylighen.
Ghelijcmen die slachofferande voor die sonde offert soo doetmen ooc voor die versuemenisse. Der beyder offeranden sal een wet wesen, ende sal toebehoore{n} den priester diese gheoffert heeft.
Een priester die een offerande des brantoffers offert, die sal dat vel der offeranden hebbe{n}.
En{de} alle offerande van bloeme des meels welckmen inden ouen bact, ende wat datmen op den rooster, oft in een roostpanne bereyt, dat sal den priester toebehooren vanden welcken dat gheoffert wordt,
tsij oft met olie beslaghe{n} is tsij oock oft drooghe is. Allen den sonen van Aaron salmen een ghelijck deel eenen yeghelijcken deelen.
Dit is die wet van der vreedtsamigher offera{n}den die den Heere gheoffert wordt.
Eest dat die offerande is voor dancbaerheyt, so sullen si offeren brooden sonder deesem met olie beslaghe{n}, en{de} vlaeyen sonder heeue met olie bestreke{n}, en{de} ghecoecte bloem va{n} meele, en{de} ghewronghe{n} broot met mengsel van olien beslaghe{n},
en{de} ooc gheheefde broode{n} met die slachoffera{n}de der dancbaerhede{n}, die voor den vreedoffer dootgheslaghen wordt,
vanden welcke{n} brooden het eene den Heere gheoffert wordt voor deerste vruchte{n}, en{de} het sal den priester toebehooren die des slachoffers bloet stort,
wiens vleesch men ooc eten sal opden seluen dach, en{de} daer af en sal niet ouerblijuen to tsmorghe{n}s toe.
Eest sake dat iema{n}t wt belofte oft vrijwillichlijc een slachoffera{n}de offert die sal desghelijcs op den seluen dach gheten worde{n},
maer eest sake datter oock iet ouerblijft tot des ander daechs, so machme{n} dat oock wel eten, maer watter opden derden dach af gheuonden wordt dat sal tvier verbernen.
Eest sake dat iemant van der vreedtoffers vleesch etet opde{n} derden dach, soo sal die van onweerden wesen, ende sij en sal hem niet baten diese gheoffert heeft. Maer dat meer is, so wat siele haer besmet met sulcker spijsen die sal der ouertredinghen sculdich wesen.
Het vleesch dat iet onreyns genaect heeft, en salmen niet eten, maer men sal dat metten vier verbranden, die suyuer is die sal daer af eten.
Een besmette ziele die etet van dat vleesch der vreedofferanden, welck den Heere gheoffert is, salvan haren volcken vergae{n}.
Ende die ghenaect heeft eenighe onreynicheyt van menschen, oft van beesten, oft van eenich dinck dat besmetten mach, ende etet van alsulcken vleesche, die sal vergaen van haren volcken.
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende,
Segt den kindere{n} van Israhel, Het vet des inghewants vanden ossen en{de} scapen en{de} gheyten en suldi niet eten.
Het vet des inghewants van een prije die van selfs ghestoruen is, oft van sulcken dier dat van een beeste geuanghe{n} en{de} verbete{n} is, dat suldi houde{n} tot versceyden gebruyc.
Eest dat iemant etet het vet des inghewa{n}ts welcme{n} moet offere{n} tot eene{n} bra{n}toffer des Heere{n}, die sal vergae{n} wt sijnen volcke.
Ghi en sult ooc gheen bloet van eenighe{n} beesten tot v spijse neme{n}, so wel vande{n} voghelen als vande{n} vee.
So wat ziele bloet etet, sal vergae{n} van hare{n} volcke.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende,
Spreect tot die kinderen van Israhel, segghende, Die den Heere offert een slachoffera{n}de des vreedoffers, die offer oock mede een sacrificie, dat is sijn spijs en{de} dranc offera{n}de,
hy sal des inghewa{n}ts vet van sijnen slachoffer in sijn handen houden, ende dat borstke{n}, ende als hy die beyde gheoffert, den Heere gheheylicht heeft, soo sal hy die den priester gheuen
die welc sal het vet des inghewa{n}ts opden outaer ontsteken, maer dat borstke{n} sal Aaron en{de} sijne{n} kinderen toebehoore{n}.
En{de} die rechte scoudere va{n} hare{n} vreedofferande{n} sal den priester toecomen tot een voorgifte.
So wie van Aaro{n}s sonen het bloet en{de} het vet des inghewants offert, die sal ooc voor sijn deel hebbe{n} die rechte scoudere,
Want het borstke{n} der opheffinghe{n}, en{de} die scouder der afdeelinghe{n} heb ic vande{n} kindere{n} van Israhel ghenome{n}, van haren vreedtofferanden, en{de} ic heb die Aaron den priester en{de} sijne{n} sonen ghegeuen met een eewich recht van alle dat volc van Israhel.
Dit is die saluinghe van Aaron ende sijnder sonen in die ceremonien des Heeren, opden dach als Moyses henlieden offerde, dat sij tpriesterschap bedienen soude,
en{de} welck die Heere beuolen heeft, dat hen soude ghegeue{n} worde{n} van die kindere{n} van Israhel tot eene{n} eewighen godtsdienst in haren gheslachten.
Dit is die wet vande{n} bra{n}toffer, en{de} vande{n} sacrificie voor die sonde{n} en{de} versuemenissen, en{de} voor die wijdinghe, en{de} voor die slachofferande{n} der vreedofferen
welck die Heere Moysi ghestelt heeft opden berch van Synai, als hy den kinderen van Israhel beuole{n} hadde, dat sij haer offerande{n} de{n} Heere offere{n} soude{n} in die woestijne van Synai.
ENde die Heere heeft tot Moyses gesproke{n} segge{n}de,
Nee{m}t Aaro{n} met sijne{n} sone{n}, hen cleedere{n}, en{de} die olie der saluinghe{n}, een calf voor die sonde, twee ra{m}me{n}, eene{n} corf met onghedeesemde broode{n},
en{de} ghi sult alle die gemeynte vergadere{n} voor die doore des tabernakels.
En{de} Moyses heeft gedae{n} also die Heere beuole{n} hadde, En{de} als hi alle die scare der kindere{n} van Israhel voor die doore des tabernakels vergadert hadde,
so heeft hi gheseyt, Dit is het woort welc die Heere gebode{n} heeft te doen.
En{de} tersto{n}t heeft hi Aaron en{de} sijn sone{n} voortsbracht. En{de} als hi hen ghewassche{n} hadde,
so heeft hi de{n} ouerste{n} priester gecleet met eene{n} lijnen hemde, gordende he{m} met een gordel, en{de} doende he{m} aen den blauwe{n} sijde{n} rock, en{de} daer boue{n} dede hy he{m} aene dat ouercleet der scouderen,
dwelcke hy vast toe heeft gebonde{n} met eenen gordel, en{de} ghevuecht aen dat borstuc der redelicheyt daer inne dat was leeringhe ende warachticheyt.
En{de} hy heeft sijn hooft met eene{n} ro{n}den mijter ghedect, en{de} daer op tseghen dat voorhooft, heeft hy een gulden plaete ghestelt, ghewijt in die heylichmakinghe, ghelijck hem die Heere beuolen hadde.
Ende hy heeft oock ghenomen die olie der saluinghe{n}, daer hy het tabernakel mede ghesalft heeft met alle sijnen huysraet.
En{de} als hy wijdende den outaer seuen reysen bespraeyt hadde, soo salfde hy dien, ende alle sijn ghereetscap, ende het waschvat met sijne{n} baseme{n}t heeft hy ooc met olie gheheylicht.
Welcke olie hy stortende op Aarons hooft, heeft he{m} ghesalft en{de} ghewijt,
ende sijn sonen heeft hy oock gheoffert, en{de} ghecleedt met lijnen ouerrocke{n}, en{de} hy heeftse omgort met gordels, en{de} hy heeft hen mijters opt hooft ghestelt, alsoo die Heere gheboden hadde.
Ende hy heeft ooc een calf gheoffert voor die sonde, ende als Aaron en{de} sijn sonen haer handen op des calfs hooft gheleyt hadden,
soe heeft hy dat doot gheslaghe{n} ten offer, vate{n}de dat bloet, en{de} sijne{n} vingher daer in doopende, heeft hy gheract die hoornen des outaers, ro{n}tsomme, ende als dien ghesuyuert en{de} gheheylicht was, soo heeft hy het ander bloet ghegoten aen dat fundame{n}t des outaers.
Maer het vet dat op dinghewant was, ende het netteke{n} der leueren, en{de} die twee nierkens met haren vetteken heeft hy opden outaer ontsteken,
verberrende het calf metten velle en{de} vleesche ende metten meste buyten den legher, ghelijck die Heere beuolen hadde.
Hy heeft oock eenen ram gheoffert tot eene{n} bra{n}toffer, op wiens hooft als Aaron ende sijn sonen haer handen gheleyt hadde{n},
soo heeft hy dien gheslaghe{n} en{de} sijn bloet ghestort rontsomme den outaer,
en{de} den seluen ram heeft hy in stucken ghesneden, sijn hooft metten leden en{de} het vet des inghewa{n}ts heeft hy ontsteken metten vier,
als te voren het inghewa{n}t en{de} die voeten ghewassche{n} waren, en{de} den heelen ram heeft hy tsamen opden outaer ontsteken, om dat eene{n} bra{n}toffer was tot eenen aldersuetsten rueck den Heere, ghelijck hy hem beuolen hadde.
Ende hy heeft oock den tweeden ram gheoffert tot die wijdighe der priestere{n}, en{de} Aaron met sijnen sonen hebben haer handen op sijn hooft gheleyt,
en{de} als Moyses dien ten offer doot gheslaghen hadde, soo nam hy van dien bloede en{de} raecte daer mede het wterste van Aarons rechte oore, ende den duym van sijnder rechter hant, en{de} desghelijcs oock den grootsten teen van sijnen rechten voet.
En{de} hy heeft die sonen van Aaron oock gheoffert. Ende als hy metten bloede vanden dooden ram gheraect hadde het wterste van haerlieder rechte oore{n}, en{de} den duym van hen rechte hant, ende den grootsten teen vanden rechten voet, soo heeft hy het ander bloet opden outaer ghestort al rontsomme,
maer het vet des inghewa{n}ts, en{de} den steert, en{de} alle dat vet dat die darme{n} bedect, ende dat netteken der leueren, en{de} die twee nieren met haren vette{n}, en{de} met die rechte scoudere, heeft hy afghescheyden.
En{de} neme{n}de wt den corf der onghedeesemder brooden die voor den Heere was, een broot sonder deesem, en{de} een ghewronghen broot met olie beslaghe{n} en{de} een vlade, ende heeft dat op tvet gheleyt, en{de} die rechte scoudere,
gheue{n}de dese altesame{n} Aaro{n} en{de} sijne{n} sone{n}, die welc (na dat sij dese voor den Heere opghehauen hadde{n})
heeft Moyses weder wt haren hande{n} ghenomen, ende die ontsteken op den outaer des brantoffers, om dattet was een offera{n}de der wijdinghe{n}, tot eene{n} ruec der sueticheyt va{n} des Heere{n} sacrificie.
En{de} hy heeft dat borstken genome{n} heffende dat op voor den Heere, vande{n} ram der wijdinghen, voor sijn deel, ghelijck he{m} die Heere beuolen hadde.
En{de} nemende die salfolie en{de} het bloet dat opden outaer was heeft hy dat ghesprayet op Aaron ende op sijn cleederen, en{de} op sijn sonen, en{de} op haer cleedere{n}.
En{de} als hy die in haer cleederen gheheylicht hadde, soo heeft hy he{n}lieden beuolen segghende, Cooct dat vleesch voor die doore des tabernakels, ende etet daer, ende die brooden der wijdinghen suldi oock eten, die welck inden corf gheleyt sijn, ghelijck die Heere my beuole{n} heeft, segghende, Aaron ende sijn sonen sulle{n} die eten,
ende wat daer ouerblijft van den vleesch en{de} vanden broode dat salmen int vier verbernen.
Ende ghy en sult binne{n} seuen daghen niet gaen van die doore des tabernakels, totten daghe dat den tijt van uwer wijdinghen sal volbracht wesen, want of seuen daghen voleyndt die wijdinghe,
ghelijc dat nv ter tijt gheschiet is, op dat die manier van dat sacrificie soude volbracht worde{n}.
Dach ende nacht suldi int tabernakel blijuen, onderhoudende die bewaringhen des Heeren, op dat ghy niet en sterft, want alsoo is my beuolen.
Ende Aaron en{de} sijn sonen hebben ghedaen alle dat die Heere ghesproken heeft door die hant van Moyses.
ALs nv den achtste{n} dach come{n} was, so heeft Moyses gheroepen Aaron ende sijn kinderen, en{de} die ouders van Israhel, en{de} hy heeft tot Aaron gheseyt,
Neemt wt dat groot vee een calf voor die sonde, ende eenen ram tot den brantoffer, beyde sonder smette, en{de} offert die voor den Heere,
ende ghy sult tot die kinderen van Israhel segghen, Neemt eenen bock voor die sonde, en{de} een calf en{de} een iarich lam en{de} sonder smette tot eenen brantoffer,
eenen osse ende eenen ram voor den vreedtoffere, ende slaet die doot voor den Heere, offerende in een yeghelijcs sacrificie, terwe{n} bloeme met olie beslaghen want heden sal hem die Heere voor v openbaren.
Dus hebben sij bracht voor die doore des tabernakels alle dat Moyses beuole{n} hadde, ende doen daer alle die ghemeynte by stont,
soo seyde Moyses, Dit is het woordt dat die Heere beuolen heeft, doet dat, ende hy sal voor v sijn glorie vertoonen.
Ende hy heeft tot Aaron gheseyt, Gaet tot den outaer en{de} slaet een offera{n}de voor v sonde, offert bra{n}toffer, en{de} bidt voor v, en{de} voor tvolck, en{de} als ghy die slachofferande des vols sult gheslaghen hebben, soo bidt voor hen, ghelijck die Heere beuolen heeft.
En{de} terstont is Aaron ghegaen totten outaer, ende heeft dootgheslaghen een calf voor sijn sonde,
wie{n}s bloet hem sijn sonen ghebracht hebben, ende daer in sijnen vingher doopende, heeft hy gheraect die horne{n} des outaers. Ende hy storte datter ouerbleef aen dat onderste vanden outaer.
Ende dat vet des inghewants metten nieren, en{de} dat netteken der leueren, die voor die sonde sijn, heeft hy opde{n} outaer ontsteke{n}, ghelijc die Heere Moysi beuolen hadde,
maer sijn vleesch en{de} vel heeft hi buyten den legher mette{n} vier verbra{n}t.
Ende hy heeft oock gheoffert een slachofferande des brantoffers, en{de} sijn sonen hebben hem dat bloet bracht, dwelck hy heeft ghestort aende{n} omganc des outaers,
en{de} die selue slachoffera{n}de in stucken ghesneden, hebben sij gheoffert met den hoofde en{de} met alle{n} die leden, welck hy al opden outaer metten vier verbrant heeft,
als hy te voren dat inghewant metten voeten hadde int water ghewasschen.
En{de} om offerande te doen voor die sonde des volcs, soo heeft hy eenen bock dootgheslaghen, ende als hy den outaer ghesuyuert hadde,
soo heeft hy die brantofferande ghedaen,
toedoende int sacrificie die natte offerande{n} welck tsamen gheoffert worden, ende die ontstekende opden outaer, sonder die ceremonie{n} van des morghestonts brantoffer.
Ende hy heeft eenen osse ende eenen ram ten offer ghedoot tot vreetsamighe slachofferande{n} des volcs, en{de} sijn sonen hebbe{n} he{m} dat bloet gheoffert, dwelck hy ghestort heeft opden outaer rontsomme.
Maer dat vet des inghewants vanden osse, ende den steert vanden ram, ende die nierkens met haren vetten, ende het netteken der leueren
hebben sij op die borsten gheleyt, ende als dat vet al verbernt was opden outaer,
soo heeft Aaron haer borsten en{de} rechte scouderen afghesceyden, heffende die op voor den Heere, ghelijck Moyses beuole{n} hadde.
Ende reyckende sijn handen wt totten volcke, so heeft hy dat ghebenedijt. En{de} als alsoo volbracht waren die slachofferanden voor die sonde, ende die brantofferen, ende die vreedofferanden, soo is hy nederwaerts comen.
Ende Moyses ende Aaron sijn ghegaen in dat tabernakel des ghetuyghenis, ende daer nae sijn sij wtcomen ende hebben het volck ghebenedijt. Ende die glorie des Heeren heeft haer vertoont voor alle die menichte,
ende siet een vier is vanden Heere wtcomen, dwelck heeft verslint den brantoffer, ende die vetten des inghewants die daer op den outaer waren. Ende als dat volck dit ghesien hadde, soo hebben sij den Heere ghelooft, vallende op haer aensichten neder.
ENde Nadab en{de} Abiu Aarons sonen, nemende haer wieroockvaten, hebben daer vier in ghedaen, ende leyden dat wieroock op, offerende voor den Heere vreemt vier, dwelck hen niet beuole{n} was.
En{de} daer is een vier vande{n} Heere wt gheslaghen, dwelck heeft hen verslindt, ende sij sijn voor den Heere ghestorue{n}.
Ende Moyses heeft tot Aaron gheseyt, Dat is tghene welck die Heere gheseyt heeft, Ick sal gheheylicht worden in die ghene die my ghenaken, ende ic sal gheglorificeert worden voor daenschijn van alle tvolck. Dwelck hoorende Aaron, heeft ghesweghen.
Ende als Moyses gheroepen hadde Mysael en{de} Elisaphan de sone{n} van Oziel, die Aaro{n}s oom was, soo seyde hy tot hem, Gaet henen en{de} draecht v broeders wech wt dat aenschijn der heyligher plaetsen, en{de} draechtse wech buyten den heyrlegher.
En{de} sij terstont derwaerts gaende hebben die ghenomen ghelijck sij daer laghen ghecleedt met sijnen rocke{n}, ende hebbense wt gheworpen, ghelijc hen beoulen was.
En{de} Moyses heeft gheseyt tot Aaron en{de} tot Eleazar ende Ithamar sijn sone{n}, V hoofden en wilt niet ontdecken, en{de} v cleederen en wilt niet ontwee snijde{n} op dat ghy by auontueren niet en sterft, ende dat die gra{m}schap come ouer alle die vergaderinghe. V broeders en{de} alle dat huys van Israhel moeten beclaghen den bra{n}t, den welcke{n} die Heere verwect heeft,
maer ghi en sult wt die doore{n} des tabernakels niet gae{n}, oft anders suldi verghaen, want die olie der heyligher saluinghe{n} is op v. En{de} sij hebbe{n} alle dinghen gedae{n} na Moyses ghebodt.
En{de} die Heere heeft tot Aaron gheseyt,
Wijn en{de} alle dat droncken maken mach en suldi niet drincke{n} ghy en{de} v sone{n}, als ghy sult gaen in dat tabernakel des ghetuyghenis, op dat ghi niet en sterft, want dit is een eewich ghebodt in v gheslachten,
en{de} op dat ghy oock moecht hebben die wetentheyt van te ondersceyden tusschen dat heylich is, en{de} dat niet heylich en is, tusschen dat besmedt is, ende dat onbesmet is,
ende dat ghy den kinderen van Israhel moecht leeren alle mijn wettelijcke gheboden die die Heere ghesproken heeft tot hen, door Moyses hant.
Ende Moyses heeft ghesproken tot Aaron ende Eleazar en{de} Ithamar sijn sonen, die ouerbleue{n} waren, Nee{m}t dat sacrificie dat ouerghebleuen is van des Heeren offerande, en{de} eedt dat sonder deesem byden outaer, want het is een alderheylichste der heylighen.
En{de} ghy sult dat eten op die heyliche plaetse, alle dat v gegheue{n} is, en{de} uwe{n} sone{n}, van des Heeren offerande{n}, ghelijck my beuolen is,
ende het borstken oock dwelck gheoffert is, ende die scoudere die afghedeelt is suldi eten in die aldersuyuerste plaetse, ghy ende v sonen, ende v dochteren met v, want v en{de} uwen kinderen sijn dese dinghen bewaert van die salighe slachofferanden der kinderen van Israhel.
Om dat sij die scoudere en{de} dat borstuck en{de} die vetten des inghewants, die opden outaer verbrant worden hebben voor den Heere opghehauen, ende dat die v toebehooren soude{n} en{de} uwen sone{n}, door een eewighe wet, ghelijck die Heere beuolen heeft.
Tussche{n} dese dinghe{n} als Moyses socht den bock die voor die sonde gheoffert was, so heeft hy beuonden dat hy verbrant was, ende gram sijnde tseghen Eleazar en{de} Ithamar Aarons sonen, die daer ouerbleuen waren heeft hy gheseyt,
Waer om en hebdi die slachoffera{n}de voor die sonde in die heylige plaetse niet gheten, die een dalder heylichste der heylighe{n} is, ende v ghegheuen om dat ghy die sonden der menichten draghen soudt, en{de} dat ghy daer voor bidden soudt voor des Heeren aensicht,
besonder aenghesien datter van sijnen bloede niet en is ghedraghen in die heylighe plaetse, ende dat ghy die hadt moete{n} eten in die heylighe plaetse, ghelijck my beuolen is?
Aaron heeft gheantwoordt, Daer is heden een slachofferande gheoffert voor die sonde, ende eenen brantoffer voor den Heere, maer my is gheschiet alsoo ghy siet, Hoe soude ick die hebben moghen eten en{de} den Heere in die ceremonien behaghen met een droeuich herte?
Dwelck als Moyses ghehoort hadde, soo liet hy hem ghenoeghen.
ENde die Heere heeft ghesproken tot Moysen ende Aaron, segghende,
Segghet den kinderen van Israhel, Dit sijn die dieren die ghy eten moet van alle ghedierte der eerden,
Alle dat vande{n} vee heeft ghesplete{n} clauwen en{de} herknauwet, dat suldy eten,
maer wat oock herknauwet, ende clauwen heeft, maer en scheydt die niet ghelijc eenen kemel en{de} der ghelijcke, dat en suldi niet eten, ende ghy sullet onder die onsuyuer dieren houden.
Den Cherogrillus die herknauwet, maer sijne{n} clau niet en clieft, is onsuyuer.
Ende den hase ooc, want hy herknauwet, maer hy en clieft sijnen clau niet.
Ende een verken dwelck al clieuet sijnen clauw, nochtans niet en herknauwet.
Van de-ser dieren vleesch en suldi niet eten, noch haer doode lichamen aentasten, want sij sijn v onsuyuer.
Dit sijn oock die int water voertcomen, welck ghy eten moecht, Alle dat vlimmekens ende schellen heeft, soo wel in die zee als in die vloeden, ende in die staende water suldi eten.
Maer wat gheen vlimmekens oft schellen en heeft, vanden dieren die hen int water roeren ende leuen, dat sal v lieden afgrijselijck
ende versmadelijck sijn, der dieren vleesch en suldi niet eten, en{de} hen doode prije{n} suldi schouwe{n}.
Alle dieren die gheen vlimmekens oft schellen en hebben int water, sullen besmet sijn.
Dese sijnt die ghy vanden voghelen niet eten en moecht ende schouwen moet, Den aern ende den griffoen, den spaerwaer
ende den wouwe, ende den ghier nae sijn natuer,
ende alle dat van rauen natuer is in sijn ghelijckenisse,
den struys, ende den nachtwl, ende den brantvoghel, ende den hauick, nae sijn natuere,
den vle, ende dat duykerken, den ibin,
ende die swane, ende den onocrotalus, ende den pellicaen,
den herodioen, ende den charadrion nae sijn natuere, die hoppe oock ende die vledermuys.
Alle dat vanden voghele{n} is ende gaet op vier voete{n} dat sal v lieden afgrijselijc wesen.
Maer wat dat op vier voete{n} wandelt, maer heeft achter langher beenen daer mede dat op daerde sprinckt,
dat suldi eten, ghelijck is den breemsen in sijn natuere, ende den attacus, ende ophiomachus, ende den sprinchaen, een yeghelijck nae sijn natuere.
Maer wat vanden vlieghenden dieren alleen vier voeten heeft, dat sal v lieden smadelijck wesen,
ende soo wie haer doode prijen ghenaect, die sal besmet worden, ende sal onsuyuer sijn totte{n} auont toe,
ende eest nootelijck dat hy eenich van desen dooden prije{n} draghen moet, soo sal hy sijn cleederen wasschen, ende hy sal onsuyuer wesen tot der sonnen onderganck.
Alle sulcke ghedierte dat clauwe{n} heeft, maer die niet en clieft, oft niet en herknauwet, dat sal onreyn wesen, ende soo wat dat sulcke raect, sal onsuyuer wesen.
Soo wat op handen gaet van alle ghedierte die met vier voeten gaen, dat sal onsuyuer wesen, soo wie dat hare doode prijen raeckt, die sal besmet sijn totten auont toe.
Ende soo wie dat sulcken prijen draghet, die sal sijn cleederen wasschen, ende hy sal onsuyuer wesen totten auont toe, want alle dese dieren sijn voor v onsuyuer.
Item van alle dat hem opt daerde roert, soo sullen dese ooc met die onsuyuer dieren ghereke{n}t worden, een weselken, ende een muys, ende crocodilus, een yeghelijck nae sijn natuer.
Migale ende chameleon, ende stellio, en{de} een haechdisse en{de} eenen mol,
dese sijn al onsuyuer. Soo wie dat haer doode prijen raket, sal onsuyuer wesen tot den auont toe,
ende daer iet van haren prijen op valt, dat sal besmet worden, soo wel een houten vat ende een cleedt, als eenighe pelsen oft hayren cleederen, en{de} alle dinghen daerme{n} eenich werck mede doet dese salmen met water nat maken, ende die sullen besmet wesen tot den auont toe, ende soo sullen sij namaels ghesuyuert worde{n}.
Maer een aerden vat daer iet van desen ingheuallen is, dat sal besmet worden, ende daerom moet dat ghebroken sijn.
Alle spijse die ghy eten sult, eest datter sulck water opghegoten wordt, soo sal die onreyn wesen, en{de} allen natticheyt datmen drincket wt alderhande sulcke vaten, dat sal onreyn wesen.
Ende so wat van desen dooden prijen daer op valt, dat sal onreyn wesen, tsij ouens oft potten op voeten staende, die salmen breken en{de} sij sullen onsuyuer wesen,
maer fonteynen oft putten en{de} alle vergaderinghe van wateren sulle{n} reyn wesen. Soo wie dat iet van die doode prijen aentast die sal ontsuyuert worden.
Eest dat op eenich saet valt, ten sal dat niet besmetten,
maer eest sake dat iemant dat saet met water beghiet, ende dat namaels gheraect wordt van doode prijen, soo sal dat tersto{n}t besmet worden.
Eest sake datter eenich dier ghestoruen is dwelck ghy eten moecht, soo wie die doode prije raket die sal onreyn wesen totten auont toe,
en{de} soo wie daer af iet eet, oft draecht, die sal sijn cleederen wasschen, en{de} sal onreyn wesen totten auont.
Alle dat opder eerde{n} cruypt dat sal v een walghinghe wesen, en{de} dat en suldi in uwer spijsen niet nemen.
Wat dat op sijn borst met vier voeten voertgaet, ende vele voeten heeft, oft dat hem lancs die aerde voerts gaende wtrect, dat en suldi niet eten, want het is afgrijselijck.
En wilt v sielen niet besmetten, noch en raect niet eenich van dien, op dat ghy niet onsuyuer en wordt,
Want ick ben die Heere v Godt. Weest heylich, want ick ben heylich. En wilt v zielen niet besmetten aen eenich cruypende dier, welck hem op der eerden roert,
Want ic ben die Heere die v gheleyt hebbe wt dat lant van Egipten, dat ick v lieden Godt soude wesen,
Ghy sult heylich sijn, want ick ben heylich. Dit is die wet vanden dieren en{de} vogele{n}, en{de} van alle dat leuen heeft, dwelck hem roert int water, ende dat op deerde cruypt,
op dat ghy soudt weten dat ondersceyt va{n} suyuer en{de} onsuyuer, en{de} dat ghi weten moecht wat ghy eten moet, en{de} wat ghy verspouwen sult.
ENde die Heere heeft ghesproken tot Moysen segghende,
Spreect tot die kindere{n} van Israhel, en{de} ghi sult segghe{n} tot hen, Eest dat een vrouwe die saet ontfanghen heeft, een knechtke{n} baert, soo sal sy seuen daghen onsuyuer wesen na die daghen der afscheydinghe{n} vander maensuchtigher vrouwen,
en{de} ten achtsten daghe salmen dat kindeke{n} besnijden,
maer sij sal drijendertich daghe{n} blijuen int bloet van haerder suyueringhen. Sij en sal niet aentaste{n} iet dat heylich is, noch sij en sal in die heylighe plaetse niet gaen, tot dat die daghe{n} haerder suyueringhen veruult sijn.
Maer eest dat sij een dochterken ghebaert heeft, soo sal sij twee weken onreyn wesen nae die manier vanden vloet der maenstonden, en{de} sij sal ses en tsestich daghen blijue{n} int bloet van haerder suyueringhe{n}.
Ende als die daghen haerder suyueringhen voleynt sijn, tsij voor eenen sone, oft voor een dochter, soo sal sij een iarich la{m}meken brenghen tot een brantofferande, en{de} een ionghe duyue, oft een tortelduyue voor die sonde, aen die doore van dat tabernakel des getuyghenis, en{de} sij sal dat de{n} priester geue{n}
die welcke dat offeren sal voor den Heere, en{de} hy sal voor haer bidde{n}, en{de} also sal sij gesuyuert worde{n} vande{n} vloet haers bloets, dit is die wet van een vrouwe die eene{n} sone oft dochter baert.
Maer eest dat haer hant niet en vint, en{de} dat sij gheen lam en can offere{n}, soo sal sij nemen twee tortelduyuen oft twee ionghe duyuen, die een tot eene{n} brantoffer, en{de} dander voor die sonde, ende die priester sal voor haer bidde{n}, ende alsoo salsij ghesuyuert worden.
ENde die Heere heeft ghesproken tot Moysen ende Aaron segghende,
Een mensch in wiens vel en{de} vleesch opghestaen is verschey-den verwe, oft een puystke{n}, oft iet dat claerlijc blinct dat is die siecte der lazerien, dien salmen brenghen tot Aaron den priester, oft tot iemant van sijnen sonen,
Die welcke als hy die lazerie ghesien sal hebbe{n} in die huyt, en{de} thair verandert in witte verwe, ende dat die ghedaente der lazerien neerder is dan dat ander vel oft vleesch, soo eest die siecte der lazerien, en{de} die sal nae des priesters ordeel ghescheyden worden
Maer eest sake datter opt vel eenighe blinckende witticheyt ware, ende niet neerder da{n} da{t}der vleesch en{de} die hairen van haren ierste verwe, soo sal hem die priester seue{n} daghen opsluyte{n},
en{de} den seuensten dach sal hijt besien, ende eest dat die lazerien niet voorts ghewassen en is, en{de} dat die int vel niet breeder en is gheworden dan die te voren was, soo sal hy hem weder seuen ander daghen opsluyten, en{de} ten seuensten daghe sal hy die besien, ende eest dat die lazerie niet voorts ghewassen en is, en{de} dat die int vel niet breeder en is gheworden dan die te voren was, soo sal hi he{m} weder seuen ander daghe{n} opsluyten,
en{de} ten seuensten daghe sal hijt besien, en{de} eest dat die lazerie noch duysterder is, en{de} dat sij int vel niet voorder gewassen en is, so sal hy hem suyuere{n}, want tes een scorftheyt ende die mensch sal sijn cleederen wasschen ende hy sal suyuer wesen.
Maer eest sake dat die lazerie noch ghewassen is nae dat hy vanden priester besien ende ghesuyuert is, soo salmen dien totten priester weder brenghen,
ende hy sal als onreyn verwesen worden.
Eest dat die plaghe der lazerien in eenen mensch is, soo salmen hem totten priester brenghen,
ende hy sal hem besien, Ende eest datter witte verwe in sijn huyt is, ende dat die ghedaente des hairs verandert is, en{de} dat het vleesch oock hem vertoont leuendich,
soo salmen dat veroordeelen voor een seer oude lazerie die int vel veroudert is. Hierom sal hem die priester onreyn maken, ende hy en sal hem niet opsluyten, want het is claer dat hy met onsuuerheyt besmet is,
Maer eest datter eenighe bloetsel van een loopende lazerie in tvel comen is, ende dat die alle tvleesch bedect heeft, vanden hoofde tot die voeten, wat datmen mette{n} ooghen sien mach,
so sal hem die priester wel besien, ende hy sal wijsen dat sulck met een seer suyuer lazarie beuanghen is, om dat alle tvleesch in blinckende witticheyt verkeert is, ende daerom sal die mensch suyuer wesen.
Maer als daer eenich leuende vleesch in hem ghesien wordt,
dan sal hy nae dat ordeel des priesters besmet worden, ende hy sal onder die onreyne gherekent worden, want het leuende vleesch alst met lazerie besprayt wordt, ist onsuyuer.
Maer eest sake dattet weder verkeert wordt in witticheyt, ende dattet den heelen mensche bedecket,
soo sal die priester hem alom besien, ende hy sal verclaren dat hy suyuer is.
Maer eenich vleesch oft vel, daer eenen sweer in ghewassen ende ghenesen is,
ende dat in die plaetse vanden sweer een wit oft rootachtich litteeken ghesien wordt, soo sal die mensch totten priester ghebracht worden,
die welck als hy die plaetse der lazerien siet neerder dan dat ander vleesch, ende thair verkeert in witticheyt, soo sal hy hem voor onreyn verwijsen, want die siecte der lazerien is inden sweer ghecomen.
Maer is dat hair van sijn eerste verwe, ende dat het litteeken donckerachtich is, en{de} dat oock niet neerder en is dan dat ander vleesch daer omtre{n}t soo sal hy hem seuen daghen opsluyten,
ende eest sake dattet ghewassen is, soo sal hy hem voor lazerich verwijsen,
maer eest dat in sijn plaetse is staende bleuen, soo eest een litteeken van den sweer, ende die mensche sal suyuer wesen.
Maer sulck vleesch oft vel welck vanden vier ghebrant is, ende dat ghenesen sijnde, daer nae heeft behouden een witte oft root litteeken,
soo sal die priester dat besien, ende siet, tis verkeert in witticheyt, en{de} sijn plaetse is neerder dan dander vel, so sal hi he{m} onreyn maken, wa{n}t die plaghe der lazerien is in dat litteeken opghestaen.
Maer eest dat die verwe des hayrs niet verandert en is, noch oock niet neerder dan het ander vleesch, ende dat die selue ghedaente der lazerien donckerachtich is, soo sal hy hem seuen daghen opsluyten,
ende opden seuensten dach sal hy hem besien, eest sake dat die lazerie in die huyt ghewasschen is, soo sal hy hem onsuyuer maken,
maer eest dat die witticheyt op haer plaetse is blijue{n} staende, niet claer ghenoech, soo eest een teeken des bra{n}ts ende daer om sal hy ghesuyuert worden, want het is een litteeken vanden brant.
Een man oft een vrouwe op wiens hooft oft baert die lazerie ghegroeyt is, dien sal die priester besien.
Ende eest dat die plaetse neerder is dan het ander vleesch, ende dat het hayr gheel ende veel dunder is dan dat pleech te sijne, soo sal hy dien onsuyuer ordeelen, want het is die lazerie des hoofts ende des baerts.
Maer siet hy die plaetse vander smetten effen ende ghelijck dat ander vleesch daer by, ende thayr swert, soo sal hi dien opsluyten seuen daghen,
ende ten seuensten daghe sal hijse besien. Eest dat die vlecke niet meerder gheworden en is, ende dat het hayr sijn verwe behouden heeft, ende dat die plaetse der plaghen ghelijck effen is met dat ander vleesch,
soo salmen den mensch scheren, sonder die plaetse der vlecken, ende men sal hem noch seuen ander daghen besluyten.
Ende eest by alsoo datmen die ten seuensten daghe siet dat die schorftheyt is blijuen staende op haer plaetse, en{de} dat sij niet ueerder gheworden en is dan het ander vleesch, soo sal hy dien suyuer maken, ende als hy sijn cleederen ghewasschen heeft, soo sal hy suyuer wesen.
Maer eest sake dat nae die suyueringhe die smette int vel weder wast,
soo en sal hy niet meer ondersoecken oft dat hayr in gheel verwe verandert is, want hy is openlijck onsuyuer.
Maer eest sake dat die vlecke is blijuen staende, ende dat die hayren swert sijn, soo sal hy weten dat die mensch ghenesen is, ende hy sal van dien cloeckelijck wtsegghen dat hy suyuer is.
Een man oft een vrouwe in wie{n}s huyt eenich blinckende witticheyt ghesien wordt,
dese sal die priester besien, ende eest sake dat hy beuint datter een donckerachtighe witticheyt blinct in die huyt, soo moet hy weten dat gheen lazerie en is, maer een smette van witter verwen, en{de} die mensch es suyuer.
Een man wiens hayr van sijnen hoofde rijst, die is calu ende suyuer,
en{de} eest dat sijn hayr van sijn voorhooft wtrijst, soo is hy voor calu en{de} suyuer,
maer eest dat in die caluheyt oft in die voorcaluheyt, eenighe witte oft roode verwe opghestaen is,
ende dat die priester dat siet, soo sal hy hem verwijsen van een ontwijfelijcke lazerie, die welcke in sijn caluheyt opghestaen is.
Hierom soe wie met lazerien besmet is, ende nae dat wtwijsen des priesters ghescheyden is,
die sal ontnayde cleederen hebben, sijn hooft bloot, sijnen mont met een cleedt bedect, en{de} hy sal van hemseluen wtroepe{n} dat hy besmet ende vuyl is.
Alle den tijt dat hy lazerich ende onsuyuer sijn sal, soo sal hy alleen woonen buyten den heyrlegher.
Een wullen oft lijnen cleedt dwelck lazerie heeft
inden wtslach oft inde{n} inslach, Oft seker een vel, oft wat van vellen ghemaect is,
eest datter een witte oft roode plecke in is, so sal dat ghehoude{n} worden voor besmet van die lazerie.
Ende men sal dat den priester toonen, die welck dat sal opsluyten seuen daghen,
en{de} wedero{m} opden seuenste{n} dach dat besiende, beuint hy dat die smette voerts verbreyt is, so eest een geduerighe lazerie, hy salt cleedt ontsuyuer ordeelen, en{de} alle daert in gheuonden is,
ende daerom salmen dat met die vla{m}me verberne{n},
Maer eest dat hy siet dat die lazerie niet ghewassen en is,
soo sal hy beuele{n}, ende sij sullen wasschen daer die lazerie in is, ende dan sal hy dat seuen ander daghen opsluyten.
Ende als hy siet dat die eerste ghedaente niet wedercome{n} en is, maer dat die lazerie nochtans niet ghewassen en is, soe sal hy wtwijsen dat dit onreyn is, ende hy salt int vier verbernen, om dat die lazerie int ouerste va{n} den cleede oft ouer al ghespraeyt is.
Maer eest dat die plaetse vander lazerien donckerder is gheworden nae dat het cleedt ghewasschen is, soo sal hy die plecke afschoeren, ende vanden gheheelen scheyden.
Maer eest sake dat daer voorts ghesien wordt, in die plaetsen die te voren onbesmet waren, een vlieghende onghestadighe lazerie, soo moet dat verbra{n}t wesen int vier,
maer eest dat ophoudt, so sal hy noch eens met water wasschen die stucken die suyuer sijn, ende soo sullen die suyuer wesen.
Dit is die wet vander lazerien der wullen ende lijnen cleederen, des inslachts ende wtslachts, ende alderhande cleederen van vellen ghemaect, hoe datmen die moet suyueren oft onreyn maken.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Dit is die wijse van eene{n} melaetschen als hy ghesuyuert sal worden, Hy sal totten priester ghebracht worden,
die welcke (wt den legher gheghaen sijnde) eest dat hy beuint dat die lazerie ghesuyuert is,
sal hem beuelen, die daer ghesuyuert wordt, dat hy twee leue{n}de mussche{n} voor hem seluen offere, die welcmen eten mach. En{de} cederen hout, en{de} root gare{n}, en{de} hysope,
en{de} een vande{n} musschen sal hy ghebieden te dooden in een eerden vat, op leuende wateren,
maer die ander sal hy leuende met dat cedere{n} hout en{de} metten roode{n} garen ende hysope doppe{n} in dat bloet vander musschen die ghedoot is,
waer mede hy hem seuenwerf besprayen sal die daer te reynighen is, op dat hy nae recht mach ghereynicht worde{n}, en{de} hy sal die leuende mussche laten wech int velt vlieghen.
Ende als die mensch sijn cleederen sal ghewasschen hebben, soo sal hy alle dat haer sijns lichaems af scheren, en{de} men sal he{m} int water wasschen, en{de} also sal hy ghesuyuert in den legher gaen, alsoo dat hy noch seuen daghen blijue buyten sijn tabernakel,
en{de} opden seuenste{n} dach sal hy schere{n} het haer van sijne{n} hoofde en{de} sijne{n} baert en{de} sijn wijnbrauwen ende alle dat haer sijns lichaems. En{de} als hi dan wederom sijn cleedere{n} en{de} sijn lichae{m} ghewassche{n} heeft,
soo sal hy opden achsten dach nemen twee onbesmette la{m}meren, en{de} eeniarich schaep sonder smette, en{de} drij thie{n}de deele{n} bloeme van meele tot een sacrificie, die welck met olie beslaghen sij, en{de} besonder een sester mate olien.
Ende als die priester den mensch suyuer makende he{m} en{de} alle dese dinghen voor den Heere sal ghestelt hebben in die doore van dat tabernakel des ghetuyghenis,
soo sal hy een lam nemen en{de} offeren dat voor die versuemenisse, en{de} die sester mate olie. En{de} als hyt al voor den Heere gheoffert heeft,
soo sal hy dat lam ten offer dooden, ter plaetsen daermen pleech die slachofferanden voor die sonde ende die brantofferanden te dooden, dat is in die heylighe plaetse. Wa{n}t ghelijc voor die sonde also ooc voor die versuemenisse behoort die slachoffera{n}de den priester toe, wa{n}t sij is een heylich der heylighen.
En{de} die priester te hem neme{n}de vanden bloede der slachofferanden die daer doot gheslaghe{n} is voor die versuemenisse, sal dat legghen op dat wterste van der rechter ooren des gheens die daer ghesuyuert wordt, en{de} op den duyme sijnder rechter hant, en{de} den grootsten teen des rechten voets,
ende vander sester maten olien sal hy doen in sijn slincke hant
ende hy sal sijnen rechten vingher daer in doppen, ende daermede besprayen seue{n}mael voor den Heere,
ende die olie die daer in sijn slincke hant ouerblijft, sal hy storten op dat wterste vander rechter ooren des gheens die daer ghesuyuert wordt, en{de} op den duym sijnder rechter hant ende voet, ende op dat bloet datter ghestort is voor die versuemenisse,
en{de} op sijn hooft.
En{de} die priester sal voor hem bidde{n} voor den Heere, ende hy sal sacrificie voor die sonde doen, dan sal hy die brantofferande dooden,
en{de} sal die opden outaer legghen met sijn vochtighe offerande{n}, ende die mensch sal behoorlijck ghesuyuert sijn.
Maer is hy arm, ende dat sijn ha{n}t niet vinden en can die voorseyde dinghen, soo sal hy voor die versuemenisse met hem nemen een lam tot eender offeranden, dat die priester voor hem bidde, en{de} een thiende deel bloeme van meel, met olie beslaghen tot een sacrificie, en{de} een sestermate olien,
en{de} twee tortelduyuen oft twee ionghe duyuen, waer af die eene sal wesen voor die sonde, en{de} die ander tot eenen brantoffer,
en{de} hy sal dit al den priester offeren opde{n} achtsten dach van sijnder suyueringhen, aen die doore va{n} dat tabernakel des ghetuyghenis voor den Heere,
die welcke neme{n}de het lam voor die versuemenisse ende die sestermate olien sal die tsame{n} opheffen,
en{de} als hy dat lam sal ten offer ghedoot hebben, soo sal hy van dien bloede doe{n} op dat wterste der rechter oore{n} van hem die daer ghesuyuert wordt, en{de} opden duym sijnder rechter hant ende voet,
maer een deel vander olien sal hy in sijn slincke hant doen,
waer in dat hy den vingher van sijnder rechter hant doppe{n}de, sal seuenmael sprenckelen voor den Heere,
ende hy sal raken dat wterste van sijnder rechter oore{n} die daer ghesuyuert wordt, ende den duym sijns rechter hants en{de} voets op die plaetse des bloets datter voor die versuemenisse ghestort is.
Maer dat ander deel der olie{n} welck in sijn slincke hant is, sal hy storten op thooft vanden ghesuyuerden, op dat hy den Heere voor hem versoene,
ende hy sal die tortelduyue oft die ionghe duyue offeren,
die een voor die versuemenisse, ende dandere tot eenen brantoffer, met sijnen vochtighen offeranden,
dit is het sacrificie vanden melaetschen die alle dinghen niet hebben en can voor sijn suyueringhe.
Ende die Heere heeft ghesproke{n} tot Moysen en{de} Aaron segghende,
Alsghy sult comen sijn int la{n}t van Chanaan, dwelck ick v tot een besittinghe gheuen sal, eest sake datter een plaghe der lazerien in eenich huys es,
soe sal hi dien dat huys toebehoort gaen, en{de} den priester dat te kennen gheuen, segghende. My dunct datter wat in mijn huys es ghelijck een plecke der lazerien,
En{de} die priester sal ghebiede{n} datment al wte{n} huyse draghe, eer hy daerin come, op dat hi sien mach oft lazerich es, dat al niet besmet en worde datter int huys es, En{de} daer nae sal hy binnen gaen, om die lazerie des huys te besien,
en{de} als hi sien sal ae{n} die wanden des huys ghelijc dellinghen doer bleecheyt oft rootheyt leelijc, en{de} neerder dan dat ander buyte{n}ste des wandts,
soe sal hi wter doeren des huys gaen en{de} terstont sal hi dat huys sluyte{n} seuen daghe{n} lanck,
En{de} als hi opden seuenste{n} dach weder comen es, soe sal hi dat besien, en{de} eest dat hi vint dat die lazerie ghewassen es,
soe sal hi die steene{n} doe{n} wt trecke{n} daer die lazerie in es, ende doen die wech worpen buyten der stadt op ee{n} onsuyuer plaetse,
maer dat selue huys sal hi van binnen int ronde doe{n} scrabbe{n,} en{de} dat ghemul vander scrabbinghe{n} sal hi doen wech spraeyen buyten der stadt op een onsuyuer plaetse,
en{de} ander steenen doen legghe{n} voor die ghene die wtghenome{n} sijn en{de} dat huys met andere{n} leem beplaestere{n}.
Maer eest sake dat (nae die steene{n} wtghenome{n} zijn, en{de} dat stubbe wtghedraghe{n} es en{de} dat huys met andere{n} leem besedt es)
die priester daer in comende, siet dat die lazarie wedercomen es, ende die mueren met smetten bespraeyt, soe eest een gheduerige lazarie, en{de} thuys es onsuyuer,
het welck si ter stont sullen afbreken, ende die steenen, en{de} het hout met alle dat gruys van dien sullen sij buyte{n} die stadt worpe{n} op ee{n} onreyn plaetse.
Soe wie in dat huys gaet alst gheslote{n} es, die sal onsuyuer wesen totten auont toe,
en{de} soe wie daer in slaept, oft iet inne etet die sal zijn cleedere{n} wasschen{.}
Maer eest dat die priester daer inne comende siet dat die lazerie niet ghewassen en es int huys nae die{n} dat wederom beplaestert es gheweest, soe sal hy dat suyuere{n,} als zijn ghesontheyt he{m} weder ghegeue{n} es,
En{de} in des huys suyueringhe sal hi twee mussche{n} neme{n,} en{de} cedere{n} hout, en{de} eene{n} purpure{n} draet en{de} hijsope
en{de} als hy die mussche ghedoot heeft in een eerde{n} vat op leuende watere{n,}
soe sal hi nemen dat cederen hout, en{de} die hijsope en{de} den purpuren draet en{de} die leuende mussche, ende hi sal die al te samen doopen int bloet vander musschen die ghedoot es, en{de} in die leue{n}de wateren en{de} hy sal dat huys seuenmael bespraeyen
en{de} hi sal dat suyuer maken, soe wel met dat bloet van der musschen als met die leuende wateren, ende door die leuende mussche, en{de} door het cederen hout, en{de} die hijsope en{de} den purpure{n} draet.
En{de} als hi die mussche sal hebben laten vrij int velt vlieghen, soe sal hi voer dat huys bidden, en{de} het sal te rechte ghesuyuert worden.
Dit es die wet van alderhande lazerien en{de} quetsueren,
van die lazarie der cleederen en{de} der huysen,
des litteeke{n}s en{de} der wtbreke{n}der puyste{n,} der blincke{n}der smetten, ende als die verwen in verscheyden ghedaenten verandert worden,
op datmen weten mach wanneer yet suyuer oft onsuyuer es.
ENde die Heere heeft tot Moysen en{de} Aaron ghesproken, segghende.
Spreect tot die kinderen van Israhel en{de} segghet tot henlieden. Een man die den loop sijns saets lijdet, die sal onsuyuer wese{n.}
En{de} dan salmen hem ordeelen onderhauich te wesen van desen ghebreke als tot allen stonde{n} aen zijn vleesch die vuylvochticheyt cleeft, ende dat die dick gheworden es.
Alle bedden daer hi op slaept die sulltn onsuyuer wesen, en{de} waer op dat hy sidt,
Eest dat eenich mensch diens bedde aentast, die sal zijn clederen wasschen, en{de} als hi int water ghewassche{n} es, soe sal hi onsuyuer wesen totte{n} auont toe,
Eest sake dat hy sidt daer die gheseten heeft, soe sal hy zijn cleederen wasschen, en{de} als hi met water ghewassche{n} es, soe sal hi onsuyuer wesen tot den auont toe.
Soe wie zijn vleesch genaect die sal zijn cleedere{n} wassche{n} en{de} als hi met water ghewassche{n} es, soe sal hi onsuyuer wesen tot de{n} auont toe,
Eest dat alsulck mensch zijn speecksel worpt op yemant die suyuer es, die sal zijn cleederen wasschen, en{de} als hi int water gewasschen es, soe sal hi onsuyuer wesen totten avont toe,
en{de} alle sadelen daer hi op ghesete{n} heeft, sullen onsuyuer wesen,
en{de} wat onder hem gheweest heeft, die de{n} loop sijns saets lijdet, dat sal onsuyuer wesen totten auont toe. Soe wie dat yet sulcks ghedraghe{n} heeft, die sal zijn cleederen wassche{n,} en{de} als hi int water ghewasschen es, soe sal hi onsuyuer wesen totten auont toe,
En{de} alle die hi ghenaect die alsulck es en{de} sijn handen te voren niet ghewassche{n} en heeft, die sal sijn cleederen wasschen, en{de} als hi met water ghewassche{n} es, soe sal hi onsuyuer zijn totten auont toe.
Een eerden vat dat hy aenghetast heeft, salmen breken maer een houten vat salmen met water wasschen.
Eest sake dat hi ghesont wordt die aldusdanich ghebreck lijdet, soe sal hi seuen daghen tellen nae sijn suyueringhe, ende als hy zijn cleederen ende alle sijn lichaem sal ghewasschen hebben in leuende wateren, soe sal hi suyuer sijn,
maer opden achsten dach soe sal hi nemen twee tortelduyuen en{de} twee ionghe duyuen, en{de} hy sal voor dat aenschijn des Heeren comen, aen die doere van dat tabernakel des ghetuyghenis, en{de} hi sal die den priester gheuen,
die welc sal die een offeren voor die sonde, ende dat ander tot eenen brantoffer, en{de} hy sal voor hem bidden voor den Heere dat hi mach ghesuyuert worden van de{n} loop sijns saets.
Een man wt wie{n} tsaet der natuerlijcker versaminghe{n} gaet, die sal sijn gheheel lichaem met water wassche{n,} en{de} hi sal onsuyuer wesen tot den auont toe,
het cleedt ende tvel dat hi aenheeft, sal hi met water wasschen, en{de} die sullen onsuyuer wesen tot den auont toe
Die vrouwe daer hi mede versaemt es gheweest, sal met water ghewassche{n} worden, ende sij sal onsuyuer wesen totten auont toe.
Een vrouwe die nae tverloop van eender maent den loop haers bloets lijdet, die salmen seuen daghe{n} verscheyden.
Alle die haer ghenaket, sal onsuyuer wesen totten auont toe,
Ende tghene daer sij op gheslapen oft ghesete{n} heeft, in die daghe{n} als sij verscheyden es, dat sal besmet worden,
Die haer bedde ghenaect, die sal sijn cleederen wasschen, ende als hi met water ghewasschen es soe sal hi onsuyuer wesen totten auont toe,
Alle ghereetschap daer sij opgheseten heeft, soe wie sulcs aentast die sal zijn cleederen wasschen, en{de} als hi met water ghewasschen es soe sal hy onsuyuer wesen totten auont toe,
Eest dat een man he{m} met haer versaemt, ten tijde van haren maenstonden, soe sal hy seuen daghen onsuyuer wesen, en{de} op wat bedde dat hi gheslapen heeft, dat sal onsuyuer wesen.
Een vrouwe die veel daghen den loop haers bloets lijdet, en{de} niet ten tijden van der maensto{n}den, oft ooc die nae den tijt der bloetstonden niet op en houdt van vloeden, alsoe langhe als sij van desen ghebreke onderhauich es, sal sij onsuyuer sijn, ghe-lijck oft sij ware inden tijt van haren maenstonden
Alle sulck bedde daer sij op gheslapen heeft, ende alle ghereetschap daer si op sidt sal onsuyuer wesen,
soe wie dat haer ghenaect die sal zijn cleederen wassche{n} en{de} als hi met water ghewasschen es, soe sal hi onsuyuer wesen tot den auont toe.
Eest sake dat het bloet staende blijft en{de} niet meer en vloeyet, soe sal sij tellen seuen daghen nae haer suyueringhe,
en{de} opden achtsten dach sal sij voor haer seluen den priester offeren twee tortelduyuen oft twee ionghe duyuen aen die duere van dat tabernakel des ghetuyghenis
die welc sal deen offeren voor die sonde en{de} dander tot ee{n} brantofferande, en{de} hy sal voor haer bidden voor den Heere, en{de} voor de{n} vloet van haerder onsuyuerheyt,
Hier om suldi den kinderen van Israhel leeren, dat si scouwen alle onsuyuerheden, en{de} dat sij niet en steruen in haer vuylicheden, als sij mijn tabernakel besmet souden hebben, dwelc onder v lieden es,
Dit es die wet van den ghenen die den vloet sijns saets lijdet, en{de} die door natuerlijcke versaminghe besmet wort,
en{de} van die vrouwe die ten tijden van hare{n} maenstonden verscheyden wort, oft die eenen gheduerighen loop des bloets heeft, en{de} des mans die bi haer gheslape{n} heeft.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n} (nae die doot van Aarons twee sone{n,} doe{n} sij verslaghe{n} ware{n} om dat sij vreemt vier offerden)
en{de} hi heeft hem ghebode{n,} segghe{n}de. Spreect tot Aaron uwen broeder, dat hi tot allen tyden in die heylighe plaetse niet en gae, die daer binne{n} dat voorhancksel es, voor die der ghenaden stoel, daer die arcke mede bedect es, op dat hi niet en sterue (Wa{n}t ic sal door een wolcke ghesien worde{n} op der ghenade{n} stoel)
ten sij dat hi dese dinghen te voren ghedae{n} hebbe, Hy sal een calf voor die sonde offeren, en{de} eenen ram tot eene{n} brantoffer,
Hy sal met eenen lijne{n} ouerrock ghecleedt wesen, en{de} met eenen lijnen nedercleedt sal hi zijn schamelheyt bedecken, hi sal omgordt zijn met een lijnen gordel, en{de} eenen mijter van lijnen, sal hi op zijn hooft stellen, want deze cleederen zijn heylich met alle den welcken hi aenghedaen sal worden als hi ghewasschen es,
En{de} hi sal van alle die menichte der kindere{n} van Israhel neme{n} twee bocken voor die sonde, en{de} eenen ram tot eenen brantoffer,
Ende als hi dat calf sal gheoffert hebben, ende voor sij seluen ghebeden, en{de} voor sijn huys,
soe sal hy die twee bocken doen staen voor den Heere, in die doere van dat tabernakel des ghetuyghenis,
en{de} worpende op beyde dlot, dat een lot voor den Heere, en{de} het ander opden bock die men wech senden sal,
en{de} de{n} bock wiens lot valt voer den Heere, dien salmen offere{n} voor die sonde,
en{de} wiens lot valt opde{n} wtgheschicten bock, dien sal hy leuende voor den Heere stellen dat hi op hem mach ghebeden storten, en{de} dat hy die{n} dan wtsende in die woestijne.
Dese dinghen wettelijc ghedae{n} sijnde soe sal hi tcalf offeren en{de} biddende voor hem seluen en{de} voor sijn huys, sal hi dat ten offer doot slaen,
ende hy sal nemen een wieroock vat, dwelck hy sal vullen met die vierighe colen des outaers, en{de} sceppende metter hant dat ghemaect rueckwerc tot eene{n} welriekende{n} brantoffer, soe sal hi gae{n} binnen dat voorhancsel, in die heylichste plaetse,
op dat als hi die welriekende specerien opt vier gheleyt sal hebben den neuel en{de} den roock daer af, bedecke den stoel der ghenaden welck op dat ghetuyghenis legt, ende dat hy niet en sterue.
En{de} hi sal oock nemen vanden bloede des calfs, en{de} seuenwerf met sijnen vingher spraeyen tseghen der ghenaden stoel ten oosten,
Ende als hi den bock sal ten offer ghedoot hebben voor die sonde des volcks, soe sal hi diens bloet draghen binnen dat voorhancsel, ghelijck daer gheboden es van des calfs bloede, dat hi daer mede soude bespraeyen teghen ouer die plaetse vanden stoel der ghenaden,
en{de} dat hi die heylighe plaetse suyuere van die onsuyuerheden der kinderen van Israhel, ende van haren ouertredinghen ende allen sonden. In deser voeghe{n} sal hi doen in dat tabernakel des ghetuyghenis, dwelc vast ghestelt es onder henliede{n} int midden der vuylicheden van haerder wooninghe{n}
Ghee{n} mensch en sal in dat tabernakel wesen als die ouerste priester gaet in die alder heylichste plaetse, om te bidden voor hem seluen, en{de} voor sijn huys, en{de} voor alle die vergaderinghe van Israhel, tot dat hy wt coemt.
Maer als hy wtcomen sal zijn totten outaer welck voor den Heere es, soe sal hi voer hem seluen bidden, en{de} als hy ghenomen heeft het bloet van dat calf en{de} van den bock, soe sal hi dat ghieten op die hornen des outaers al rontsomme,
ende spraeyende metten vingher seuenmael sal hi dien suyueren ende heylich maken van die onsuyuerheden der kinderen van Israhel.
Maer nae dat hi die alder heylichste plaetse ende dat tabernakel en{de} den outaer sal ghesuyuert hebben dan sal hi den leuenden bock offeren,
en{de} legghende beyde zijn handen opt hooft vanden bock soe sal hy belijden alle die boosheden der kinderen van Israhel en{de} alle haer versuemenissen ende sonden welcke hy hem sal op zijn hooft toe wenschen en{de} hy sal hem da{n} met eene{n} bereyde{n} man schicke{n} wech in die woestijne.
En{de} als de{n} bock allen haer booshede{n}, gehedraghe{n} sal hebben in een verlaten lant, en{de} ghelaten es in die woestijne,
soe sal Aaron wederkeeren int tabernakel des ghetuyghenis. En{de} als hi zijn cleedere{n} sal wtghedaen hebben, die hy te voren aen hadde, doen hy in die alder heylichste plaetse ghinc, en{de} hi die daer ghelaten heeft,
soe sal hi zijn vleesch wassche{n} op die heylighe plaetse, en{de} hi sal zijn cleeren aendoen, En{de} als hi wtghecome{n} es en{de} gheoffert sal hebbe{n} sijn en{de} des volcs brantofferande{n,} soo sal hi bidden soe wel voor hem seluen als voor het volck,
en{de} dat vet des inghewants welck voor die sonden gheoffert es, sal hy opden outaer ontsteken,
Maer die ghene die de{n} wtghesonden bock wtgheleydt heeft, die sal zijn cleederen wasschen en{de} sijn lichaem met water, ende alsoe sal hi inden legher gaen,
Maer dat calf ende den bock die voor die sonde gheoffert ware{n,} en{de} der welcker bloet es in die alder heylichste plaetse ghedraghe{n,} om dat die suyueringhe soude volbrocht worden, die sullen sij buyten den legher wechdraghen en{de} verbernen die int vier, soe wel haer vellen als haer vleesch, en{de} haer mest,
en{de} soe wie die verberret, die sal sijn cleederen wasschen, en{de} sijn vleesch met water, en{de} alsoe sal hi in den legher comen.
En{de} dit sal v lieden wesen een eewich recht. In die seuenste maent opden thienden dach der maent, soe suldy v zielen pijnighen, en{de} ghy en sult gheen werck doen tsij een ingheboren, oft een wtlander, die een vreemdelinc onder v lieden es,
Op desen dach salt v lieder versoeninge en{de} suyuermakinghe wesen, van allen uwen sonden, voor den Heere suldi ghesuyuert wesen,
Want het es eenen sabboth der rusten, en{de} ghy sult v zielen pijnighen met eenen eewighen godsdienste,
En{de} dese versoeninghe sal die priester doen die ghesalft es, en{de} wiens handen ghewijt sijn daer toe, dat hi het pristerschap bediene{n} soude voor sijne{n} vader, en{de} hi sal met een lijne{n} ouercleedt ghecleedt worde{n,} en{de} met die heylighe cleederen,
en{de} hi sal suyueren die alderheylichste plaetse, en{de} dat tabernakel des ghetuyghenis, ende den outaer, en{de} die priesteren oock, en{de} allen tvolck.
En{de} dit sal v liede{n} wesen voor een eewighe wet, dat ghy bidden sult voor die kinderen van Israhel, en{de} voor allen haer sonden eens binnen den iare. Hierom heeft hi ghedaen ghelijck die Heere Moysi beuolen hadde.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Spreect tot Aaron ende tot sijn sonen en{de} tot alle die kinderen van Israhel, segghende tot hen. Dit es dwoert dat die Heere beuolen heeft, segghe{n}de.
Soe wat mensch wt de{n} huyse van Israhel doodet eenen osse oft schaep, oft een gheyte, inden legher, oft buyten den legher,
en{de} die offerande voor den Heere niet en brenghet aen die doere van dat tabernakel des ghetuyghenis, soe sal hy des bloets schuldich wesen, recht oft hy bloet ghestort hadde, soe sal hi vergaen wt dat midden va{n} sijnen volcke,
Daerom moeten die kinderen van Israhel haer slachofferanden den priester offeren die welc si opt velt ten offer doode{n,} op dat die den Heere gheheylicht worde{n} voor die doere va{n} dat tabernakel des getuygenis, en{de} dat si die de{n} Heere offere{n} tot vreedtsamige slachofferande{n},
En{de} die priester sal het bloet storte{n} opde{n} outaer des Heere{n,} ae{n} die doere va{n} dat tabernakel des ghetuygenis, en{de} hi sal dat vet des inghewa{n}ts ontsteke{n} tot eene{n} ruec der sueticheyt voer de{n} Heere,
En{de} si en sulle{n} voertae{n} haer slachofferande{n} gheensins meer den duyuelen offeren met die welckesij oncuysheyt bedreuen hebben. Dit sal een eewighe wet wesen voor hen, en{de} voor haeren nacomelinghen,
En{de} ghi sult tot hen segghen. Een mensch van dat huys van Israhel en{de} vanden wtlanders die als vreemdelinghen bi v verkeeren, die een brantofferande oft een slachofferande offert,
en{de} die niet en brengt voor die doere van dat tabernakel des ghetuygenis om den Heere gheoffert te worden, die sal vergaen van sijnen volcke.
Een mensch wie hi sij, wten huyse van Israhel oft vanden wtlanders, die by v liede{n} als vreemdelinghen verkeeren, eest sake dat hi bloet etet soe sal ick mijn aensicht tseghen zijn ziele stellen, ende ic sal die heel verderue{n} wt hare{n} volcke,
wa{n}t die ziele des vleeschs es int bloet, en{de} ick heb v dat ghegheue{n} om dat ghy daermede voor v ziele{n} die versoeninghe doen soudt opden outaer, ende dat het bloet soude wesen tot een versoeninghe der zielen,
En{de} daerom soe heb ick den kinderen van Israhel gheseyt. Ghee{n} ziele van v lieden en sal bloet eten, noch oock vanden wtlanders, die als vreemt by v verkeeren.
Soe wat mensch van die kinderen van Israhel oft vande{n} wtlanders die onder v als vreemdelinghe{n} woonen, eest dat hi door iaghen oft vlieghen eenich wilt dier, oft voghel gheuanghe{n} heeft welckmen eten mach, soo sal hi dbloet van dien storten, en{de} dat met aerde{n} bedecken,
want die ziele van allen vleesche es in dbloet, Waeromme soo heb ick den kinderen van Israhel gheseyt. Ghi en sult ghee{n} bloet eten va{n} eenighe{n} vleesche, want die ziele des vleeschs es int bloet, en{de} soo wie dattet eedt, die sal steruen,
Een ziele die etet een prije die van selfs ghestorue{n} oft van eenighe beeste gheuanghe{n} es, tsij oft hi es vanden ingheborene{n} oft vande{n} vreemdelinghe{n,} die sal sijn cleederen wassche{n} en{de} sij seluen met water, ende hi sal besmet sijn totten auont toe, ende bi deser voeghen sal hi suyuer worde{n}
Soe wie dat zijn cleederen oft sijn lichaem niet en wascht, die sal zijn misdaet draghen.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Spreect tot die kindere{n} van Israhel en{de} ghy sult hen segghe{n}. Ick ben die Heere v Godt,
ghi en sult niet doe{n} nae die ghewoo{n}ten des lants van Egypte{n} daer ghi ghewoont hebt, En{de} ghi en sult ooc niet doen nae die manier des la{n}ts van Chanaan, daer ick v in brenghe{n} sal, noch ghi en sult nae haer wetten niet wandele{n}.
Ghi sult nae mijn rechte{n} doen, en{de} mijn gheboden onderhouden, ende daer in wandele{n}. Ick ben die Heere v Godt,
Bewaert mijn wetten en{de} mijn rechten, die welcke een mensch doende, sal daer door leuen, Ick die Heere,
Ghee{n} man en sal gaen tot ee{n} naeste vrouwe va{n} sinen bloede, om haer leelijcheyt te ontdecken. Ic ben die Heere,
Ws vaders leelijcheyt ende ws moeders leelijcheyt en suldy niet ontdecken, Het es v moeder ghi en sult haer leelijcheyt niet ontdecke{n}.
Die leelijcheyt va{n} ws vaders huysvrouwe en suldy niet ontdecken, want het es ws vaders leelijcheyt.
Die leelijcheyt van uwer suster, die ws vaders oft ws moeders dochter es thuys oft buyten huyse gheboren, en suldy niet ontdecke{n}.
Die leelijcheyt van ws soons dochter oft ws dochters dochter en suldy niet ontdecken, want het es v leelijcheyt.
Die leelijcheyt van ws vaders huysvrouwen dochter, die sij uwen vader ghebaert heeft en{de} v suster es, en suldy niet ontdecken,
Die leelijcheyt va{n} ws vaders suster en suldi niet ontdecke{n} wa{n}t het es ws vaders vleesch.
Die leelijcheyt va{n} ws moeders suster en suldy niet ontdecke{n}, wa{n}t het is ws moeders vleesch.
Die leelijcheyt van ws vaders broeder en suldy niet ontdecke{n}, noch ghi en sult tot zijn huysvrouwe niet gae{n}, die v aengaet in naderscappe.
Die leelijcheyt van v behoude dochter en suldy niet ontdecken, want het es ws soons huysvrouwe, daero{m}me en suldy haer sca{n}delijcheyt niet ontdecken.
Die leelijcheyt va{n} ws broeders huysvrouwe en suldy niet ontdecken, want het es ws broeders leelijcheyt.
Die leelijcheyt van uwer huysvrouwen en{de} haerder dochter en suldy niet ontdecke{n}, Haers soo{n}s dochter oft haers dochters dochter en suldy niet nemen, om haer scamelheyt te ontdecke{n}, want die sijn haer vleesch, en{de} sulcke versaminghe es een schandelijcke oncuyscheyt.
Ghy en sult ws wijfs suster niet nemen tot hoerdom noch ghy en sult haer leelijckheyt niet ontdecken alsoe langhe als v huysvrouwe noch leuet.
Ghi en sult v niet versamen met ee{n} vrouwe die in haer maenstonde{n} es, noch ghy en sult haer vuylijcheyt niet ontdecken.
Ghi en sult v niet versamen met ws naesten huysvrouwe, noch v besmetten met minghelinghe des saedts.
Ghy en sult van uwen sade niet gheuen, dattet gheoffert worde de{n} afgod moloch, en{de} ghi en sult den naem ws Gods niet ontsuyuere{n}. Ic be{n} die Heere.
Ghi en sult v met gheenen knechtken versamen alsomen pleech met die vrouwen, wa{n}t dat es afgrijselijc.
Ghi en v sult met ghee{n} der beesten versamen, noch ghy en sult v daer mede niet besmetten. Een vrouwe en sal haer onder ghee{n} beeste legghe{n}, oft haer daer mede versame{n}, wa{n}t dat es ee{n} grouwelijcke boosheyt.
En wilt v niet besmet-ten met eenighe va{n} desen dinghen, daer alle die heydene{n} mede besmet sijn die welcke ick voor v aenscijn wtdrijuen sal,
en{de} daer het lant mede besmet es, wie{n}s grouwelijcke sonden ick versoecken sal, alsoe dattet sijn inwoonders wtworpen sal.
Bewaert mijn wettighe gheboden en{de} mijn rechten, en{de} en doet niet van allen desen eyselijcken sonden, tsij een inghebore{n} oft een vreemdelinck, die als vreemt onder v verkeert,
Want alle dese afgrijselicheden hebben die inghesetenen van desen lande ghedaen, die hiervoor v ghewoont hebben, ende sij hebben het lant ontsuyuert,
Daero{m} wacht dat dit lant v ooc niet wt en worpe als ghi desghelijcs doet, ghelijc sij tvolck wtghespoghe{n} heeft dat voor v was.
Soe wat ziele yet doet van desen afgrijselicheden, die sal vergaen van dat midden sijns volcks.
Bewaert mijn gheboden, En wilt niet doen dat sij ghedae{n} hebben die voor v gheweest hebben, ende en wilt v in die dinghe{n} niet besmetten. Ick ben die Heere v Godt.
DIe Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Spreect tot alle die vergaderinghe der kindere{n} van Israhel, en{de} ghi sult tot hen segghen. Weest heylich want ick ben heylich v Heere v Godt.
Een yegelijck vreese sijnen vader en{de} sijn moeder, Bewaert mijn sabboth daghe{n}, Ick ben die Heere uwe Godt.
En wilt v niet keeren tot die afgoden, noch en maect voor v gheen ghegoten goden, Ick ben die Heere uwe Godt.
Eest dat ghi de{n} Heere offert ee{n} vrede offera{n}de op dat si mach versoenlijck wesen,
soo suldi die eten opden seluen dach dat sij een vrede offerande gheworden is, en{de} des anderen daechs, maer watter ouerblijft tot opden derden dach, dat suldi int vier verbranden.
Soe wie nae dien tweede{n} dach daer af etet die sal ontsuyuert wesen, en{de} der ongoddelijcheyt schuldich,
en{de} hy sal zijn misdaet draghe{n}, om dat hi dat heylichdom des Heeren ontsuyuert heeft, ende die ziele sal vergaen van haren volcke.
Als ghi het core{n} ws lants maeye{n} sult, soo en suldi dat tot ae{n} die eerde niet afsnijde{n}, noch ghi en sult de{n} afval vanden aren niet vergaderen,
en{de} in uwen wijngaert en suldi oock niet vergaderen die achterghelaten druyue{n} oft afgheualle{n} besikens vergadere{n}, maer ghi sult den armen en{de} den wtla{n}ders die laten afplucken, Ick ben die Heere v Godt.
Ghy en sult gheen dieuerie doe{n}, Ghy en sult niet lieghe{n}, en{de} niemant en sal sijnen naesten bedrieghen.
Ghi en sult gheene{n} valschen eedt doen by mijnen naem, noch ghi en sult de{n} naem ws Gods niet besmetten, Ick ben die Heere.
Ghi en sult uwen naesten gheen onrecht doe{n} onder schijn va{n} recht, noch he{m} met ghewelt verdrucke{n}. Den loon van uwen ghehuerde{n} werckman en sal by v tot smorghens niet blijuen.
Ghi en sult den dooue{n} niet veruloecke{n}, voor den blende{n} en suldy ghee{n} struycsel stelle{n}, maer ghi sult de{n} Heere uwen Godt vreesen, Want ic ben die Heere.
Ghi en sult niet doen dat onrecht es, noch ghy en sult gheen onrechtuaerdich vonnisse gheuen, En aenmerct niet de{n} persoon vande{n} arme{n} mensch, noch en eert dat aenschijn vande{n} machtighen niet, gheeft uwen naesten rechtuerdich vonnisse.
Ghi en sult gheen achterclapper wesen, oft ghee{n} heymelijc twistmaker onder tvolck. Ghi en sult niet staen tsegen dbloet ws naesten Ick ben die Heere.
Ghi en sult uwen broeder in v herte niet haten, maer straft hem int openbaer, op dat ghi v aen hem niet en besondicht.
En suect gheen wrake, noch ghy en sult niet onthouden het onrecht van uwen borgheren. Ghi sult uwen vrint beminnen ghelijck v seluen. Ick ben die Heere.
Bewaert mijn wetten. V behelpighe beesten en suldy niet doen versame{n} met eenighe beesten van een ander natuer. Vwen acker en suldy niet besaeyen met verscheyden saet. Ghi en sult gheen cleedt aendoen dat va{n} tweederhande draet gheweuen es.
Eest dat een man bi een vrouwe slaept met versamen des saetds, die een dienstwijf es, al es sij ooc edel, maer nochta{n}s niet verlost met gelde, oft niet vrij ghemaect, die sullen beyde gheslaghe{n} worden, en{de} sij en sullen niet steruen, om dat die vrouwe niet vrij en was,
maer hi sal voer sijn misdaet den Heere voor die doere van dat tabernakel des ghetuyghenis offeren eenen ram
en{de} die priester sal voor hem bidden, en{de} voor sijn sonde voor den Heere, en{de} hi sal hem ghenadich wesen, ende die sonde sal vergheuen worden.
Als ghi int lant comen sijt, en{de} ghi daer sult vruchtbaer boomen gheplant hebben, soe suldy haer ierste wtschietsels afnemen, Die vruchten die sij voertbrenghen, sullen v lieden onsuyuer wesen, en{de} ghi en sult daer niet af eten.
Maer int vierde iaer soe sullen allen haer vruchten gheheylicht worden, loffelijck voor den Heere,
Maer ten vijfsten iare suldy die vruchten eten, vergaderende die vruchte{n} die sij voorts brenghen. Ick ben die Heere v Godt.
Ghi en sult niet mette{n} bloede eten. Ghi en sult gheen waerseggherie doe{n} wter voghele{n} sanck noch gheen droomen waernemen.
Noch ghi en sult dat hayr ws hoofts int ronde niet scheren, noch uwen baert scheren.
En{de} ouer eenen dooden en suldy v vleesch niet snijden, noch ghi en sult daer in gheen figuren oft litteekenen maken, Ick ben die Heere.
Ghi en sult v dochterniet ghemeyn make{n}, op dat het lant niet ontsuyuert, ende vol sonden en worde.
Bewaert mijn sabboth daghe{n}, en{de} mijn heylighe plaetse vreest. Ick ben die Heere.
En gaet niet af tot die tooueraers, noch ghy en sult niet begheren te weten vanden waersegghers, dat ghi door hen besmet wort. Ick ben die Heere uwe Godt.
Voor een grijs hooft suldy opstaen, en{de} eert die persoon van den ouder, en{de} vreest uwen Heere Godt. Ick be{n} die Heere.
Eest sake dat een wtlander in v lant woont, en{de} dat hi onder v lieden verkeert, soe en suldy hem niet verwijte{n},
maer laet hem onder v lieden wesen als een ingheboren, en{de} ghi sult hem lief hebben ghelijck v seluen, want ghi hebt seluer oock vreemdelinghe{n} gheweest int lant va{n} Egypten, Ick ben die Heere uwe Godt.
En wilt geen onghelijc doen int rechte, in die alle, int ghewicht, in die mate.
V waghe sal rechtuerdich zijn, en{de} die ghewichten sullen ghelijck sijn, dat mudde vat sal rechtuerdich sijn, en{de} tsester vat oock rechte, Ick ben v Heere Godt die v wt dat lant va{n} Egypten gheleyt hebbe.
Bewaert alle mijn gheboden ende alle mijn rechten, ende doet die, Ic ben die Heere.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, seggende.
Dit suldi den kinderen van Israhel segghen. Een mensch vande{n} kinderen van Israhel, oft vande{n} vreemdelinghe{n} die in Israhel woone{n}, eest dat iemant van sijn sade gheeft den afgod Moloch, die sal die doot sterue{n}. Het volc des lants sal hem steenen,
En{de} ick sal mijn aensicht teghen dien stellen, en{de} ick sal hem afsnijden wt dat midden van sijnen volcke, om dat hi den afgod Moloch van sijnen sade ghegheue{n} heeft, ende mijn heylighe plaetse ontsuyuert, en{de} mijnen heylighe{n} naem besmet heeft.
En{de} eest dat het volck des lants hier in versuemelijck waer, en{de} recht oft sij mijn ghebodt luttel achten, laten gaen den mensch die van sijnen sade Moloch ghegheue{n} heeft, en{de} dat si hem niet en wille{n} dooden,
soo sal ick mijn aensicht op dien mensch setten, en{de} op sijn gheslachte, en{de} ic sal hem en{de} alle die met he{m} daer in medepleghers sijn gheweest dat hy oncuyscheyt met Moloch doen soude, wtroeyen wt dat midden van sijnen volcke.
Een ziele die haer afkeert tot die toueraers ende waersegghers, en{de} haer met hemliede{n} ontsuyuert, ic sal mijn aensicht teghe{n} haer stelle{n}, en{de} ick sal die dootslaen wt dat midde{n} van haren volck.
Wort gheheylicht en{de} weest heylich, Want ick ben die Heere uwe Godt.
Bewaert mijn ghebode{n}, en{de} doet die. Ic ben die Heere die v heylich make.
Soo wie sijnen vader oft moeder vloect, die sal die doot steruen, en{de} soe wie sijnen vader oft moeder gheuloect heeft, sijn bloet sij op hem.
Eest sake dat yemant oncuysheyt bedreuen heeft met eens anders huysvrouwe, en{de} ouerspel ghedaen heeft met sijns naesten wijf, soe sullen die ouerspeelder en{de} ouerspeelstere die doot steruen.
Soe wie sijn stief moeder beslaept, en{de} sijns vaders scamelheyt ontdect, die sullen beyde die doot sterue{n}, haer bloet si op haerliede{n},
Eest dat iemant sijn behoude dochter beslaept, die moeten beyde steruen, want sij hebben een scandelijcke sonde ghedaen, haer bloet sij op hen.
Soe wie een knechtke{n} beslaept, ghelijcmenmet een vrouwe pleech te versamen, die hebbe{n} beyde ee{n} onsprekelicke groote sonde ghedaen, die doot moeten sij steruen, hen bloet sij op hen.
Soe wie ee{n} dochter ter huysvrouwe{n} heeft, ende daer bove{n} haer moeder ooc tot een huysvrouwe neemt, die heeft ee{n} grouwelijcke boosheyt bedreuen, hy sal leuende met die wijuen ghebrant worden, en{de} soe groote{n} ouerdaet en sal onder v lieden niet blijuen,
Soe wie hem met een beeste vanden grooten oft cleynen vee versaemt, die moet die doot steruen, en{de} die beeste suldi ooc doode{n}.
Een vrouwe die haer eenigher beesten onderleyt die sal oock metter beesten ghedoot worden, hen bloet come op hen.
Soe wi dat sijn suster te wijue neemt die sijns vaders oft sijns moeders dochter is, en{de} dat hi haer leelijcheyt siet, ende dat sij oock haers broeders leelicheyt siet, die hebben een ongheorloft dinck ghedaen, sij sullen ghedoot worden voor daenschijn haers volcs, om dat sij malcanders leelicheyt ontdect hebben, ende sij sullen haer misdaet draghe{n}.
Soe wie hem versaemt met een vrouwe ten tijde van haren maenstonden, en{de} haer leelicheyt ontdect, en{de} dat sij oock den vloet haers bloets open doet, die sullen beyde ghedoot worden wt het midden van haren volcke.
Die schamelheyt van ws moeders ende ws vaders suster en suldi niet ontdecken, soe wie dat ghedaen heeft die heeft ontdect sijns vleeschs scamelheyt, sij sullen beyde haer misdaet draghen.
Soe wie hem versaemt met die huysvrouwe van sijns vaders oft moeders broeder, en{de} ontdect die scamelheyt van sijnen gheslachte, die sullen beyde haer sonde draghen, sonder kindere{n} sullen sij sterue{n}.
Soe wie sijns broeders huysvrouwe trouwet die doet een ongheorloft dinck, die heeft sijns broeders schamelheyt ontdect, sij sullen sonder kinderen wesen.
Onderhout mijn wetten en{de} mijn rechten, en{de} doet die, op dat het lant v niet wt en spouwe daer ghi sult ingaen en{de} in woonen,
En wilt niet wandele{n} nae die wetten der heydenen, die welck ick voor v lieden wt drijue{n} sal. Want alle dese dinghe{n} hebbe{n} sij ghedaen ende ick hebse versmaet.
Maer ic segghe tot v lieden. Besidt hen lant dwelc ick v gheuen sal voor een erffenisse, een lant vloeyende van melck en{de} honich, Ick ben die Heere v Godt, die v ghescheyden hebbe van alle andere volcken.
Daerom soo scheyt ghy oock, een suyuer beeste van een onsuyuer, en{de} eenen suyueren voghel van eenen onsuyueren, op dat ghi v zielen niet en besmet aen eenighe beesten oft voghelen en{de} aen iet van alle dat hem opt daerde roert, ende die welcke ick v ghetoont hebbe dat sij onreyn sijn,
Ghi sult voor mi heylich wesen, want ick die Heere ben heyligh, en{de} ick heb v ghescheyden van alle andere volcken, om dat ghi mi toebehooren soudt.
Een man oft vrouwe daer eenen gheest va{n} waerseggherie oft wichelie in is doet die doot sterue{n}, me{n} salse met steene{n} doot werpen, haer bloet sij op hen.
ENde die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Spreect tot die priesters Aaraons sone{n} ende segghet hen. Een priester en sal hem niet besmette{n} aen die dooden sijnder borghers,
dan allee{n} aen zijn gheslachte en{de} sijn nae maeschap, dat is aen sijnen vader en{de} moeder, en{de} aen sijn sone en{de} dochter, aen sijnen broeder
en{de} sijn suster die noch maghet is, die gheenen man ghetrout en heeft.
Noch ooc en sal hi hem niet ontreynighen aen den prince sijns volcs.
Sij en sullen haer hooft oft baert niet scheren, noch sij en sullen in hen vleesch gheen sneden maken
Sij sullen voor haren Godt heyligh wesen, en{de} sij en sullen sijnen naem niet besmetten, want sij offere{n} de{n} welriekenden offer des Heere{n}, en{de} haers Gods brooden, en{de} daerom sullen sij heyligh wesen.
Hy en sal gheen hoer oft snoode ghemeyn vrouwe tot eender huysvrouwen nemen, nocht oock sulcke die van hare{n} man verstoote{n} es, Want hi is sijnen Gode ghewijt,
en{de} hy offert die voorgheleyde brooden, Dus moet hi heylich sijn, want ick ben heylich die Heere die v heylich make.
Eest dat des priesters dochter beuonden wordt in oncuyscheyt, en{de} dat sij haers vaders nae{m} besmet, die salmen metter vlam-men verbranden.
Die bisschop dat is die ouerste priester onder sijn broeders, op wiens hooft die olie der saluinghen ghestort is, en{de} wiens handen tot dat priesterschap ghewijt sijn, en{de} die metten heylighen cleederen ghecleedt is, die en sal sijn hooft niet ontdecken, en{de} sijn cleederen en sal hi niet schoeren,
En{de} hi en sal gheensins gaen bi eenighen dooden, ooc en sal hi hem ouer sijne{n} vader en{de} moeder niet ontsuyueren,
noch hy en sal oock wt die heylighe plaetse niet gaen op dat hi die heylighe plaetse des Heeren niet en besmette, want die olie van sijns Gods heylighe saluinghe es op hem, Ick ben die Heere.
Een maget sal hi tot ee{n} huysvrouwe neme{n},
maer een weduwe oft een verlaten oft onreyn vrouwe oft een hoere en sal hy niet nemen, maer een ionghe dochter va{n} sijne{n} volcke,
op dat hi den stam zijns gheslachts niet en menghe met die ghemeyn luyde{n} sijns volcks, Wa{n}t ick be{n} die Heere die hem heylich make.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n}, segghende.
Spreect tot Aaron. Een mensch van uwen sade, door uwe familien, die een smette heeft, en sal sijnen Godt gheen broode{n} offeren,
noch hi en sal tot sijnen dienste niet gaen, eest dat hy blent, oft cruepel is, eest dat hy eenen te cleyne{n} oft te grooten oft ghewronghen nuese heeft,
oft heeft hi eenen ghebroken voet, oft ha{n}t,
eest een bultenaer, oft leepoghe, eest dat hi een witte scelle op sijn ooghe heeft, oft heeft hy ee{n} byblijue{n}de, oft drooghe oft vochtige scorftheyt, oft es hi ghescoert,
Soe wie va{n} Aaron des priesters sade smette heeft, die en sal niet bi comen om te offeren die slachofferanden den Heere noch die thoonbrooden sijnen Gode.
Maer hi sal nochtans moghe{n} eten van die brooden die in die heylighe plaetse gheoffert worde{n},
alsoo nochtans dat hi binnen dat voorhancsel niet en gae, en{de} dat hi totte{n} outaer niet en gae die een smette heeft, en{de} hi en moet mijn alderheylichste plaetse niet besmetten, Ick ben die Heere diese heylich make,
Hierom heeft Moyses tot Aaron en{de} tot sijn sonen en{de} tot alle die van Israhel ghesproken alle dese dinghen die hem gheboden waren.
ENde die Heere heeft ooc tot Moysen ghesproken, segghe{n}de.
Spreect tot Aaron ende sijn sone{n}, dat sij hem wachte{n} van tghene dat die kinderen van Israhel gheheylicht hebben, ende dat sij niet en besmette{n} den naem der dinghen die mi gheheylicht sijn, welck sij offeren. Ick ben die Heere.
Segt tot hen en{de} tot haren nacomelinghen. Soe wat mensch van uwe{n} gheslachte gaet tot die dinghe{n} die gheheylicht sijn, en{de} welck die kinderen van Israhel den Heere gheoffert hebbe{n}, in den welcke{n} eenighe onsuyuerheyt is, soe sal hi vergaen voor de{n} Heere, Ick ben die Heere.
Een mensch van Aarons sade die lazerich is, oft lijdende den vloet des saets, die en sal niet eten van tghene dat my gheheylicht is, voor dat hy ghenesen is. Soe wie yet onreyns ghenaect ouer de{n} doode{n}, en{de} wt wie{n} saet coemt, als des natuerlijcke{n} versame{n}s,
en{de} die eenich cruypende ghedierte raect, oft yet dat onsuyuer is, welcs handelinghe oock onsuyuer is,
die sal onsuyuer wesen totten auont, en{de} hy en sal niet eten van die dinghe{n} die gheheylicht sijn, maer als hy sijn vleesch sal met water ghewassche{n} hebben,
en{de} dat die sonne onder ghegae{n} is, dan sal hi ghesuyuert eten va{n} dat gheheylicht is, want het is sijn spijse,
Gheen dier van selfs ghestoruen ofte vanden beesten gheuanghe{n}, en sullen sij eten noch sij en sullen hen daer aen niet besmetten, Ick ben die Heere.
Dat sij mijn gheboden houde{n} op dat sij der sonden niet schuldich en worden, en{de} steruen in die heylighe plaetse, als sij die ontsuyuert hebbe{n}, Ick ben die Heere diese heylicht.
Gheen vreemdelinck en sal van dat gheheylichde ete{n}, Des priesters huysknecht, noch sijn ghehuerde wercman en sal daer niet af ete{n}.
Maer de{n} welcke{n} die priester ghecocht heeft, en{de} die in sijn huys gheboren is, die sullen daer af eten,
Eest sake dat des priesters dochter ghehout is aen iemant va{n} den ghemeynen volcke, soe en sal sij niet eten van den ghene{n} dat gheheylicht is, nocht oock van den offeranden der eerster gauen,
maer eest dat sij een weduwe, oftvan haren man verworpen, en{de} sonder kinderen wederom comen is tot haers vaders huys, soe sal si gheuoedt worden van haers vaders spijse, ghelijck sij pleech, doen sij een ionghe dochter was. Maer gheenen vreemdelinck en salt gheoorloft wesen daer af te eten,
Soe wie door onwetenheyt etet van den gheheylichden, die sal het vijfste deel daer toe doen met het ghene dat hi gheten heeft, en{de} dat sal hi den priester gheuen in die heylichste plaetse,
En{de} sij en sullen niet besmetten die gheheylichde dinghen der kinderen van Israhel, die sij den Heere offeren,
op dat sij bi auontueren die boosheyt van haer misdaet niet en draghen, als sij die gheheylichde dinghen gheten hebben, Ick ben die Heere diese heylighet.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Spreect tot Aaron en{de} tot sijn sonen, en{de} tot alle die kinderen van Israhel, en{de} ghi sult tot hen segghen. Een mensch van den huyse van Israhel ende vanden vreemdelinghe{n} die bi v woone{n}, die welc sijn offerande offert, tsij belofte{n} betale{n}de, oft vrijwillichlijc offere{n}de, Wat dat hi va{n} dies brengt tot des Heeren brantoffer,
om dat door v lieden soude gheoffert worden, dat sal een onbesmet manneke{n} wesen, van den rinderen, en{de} vanden scapen, en{de} vanden gheyten
eest sake dat eenige smette heeft, soe en suldi dat niet offeren, noch ten sal niet ontfancbaer wesen.
Een mensch die de{n} Heere offert een vreed offerande, oft beloften betalende, oft al willens offerende, soe wel vanden ossen, als vanden scapen sal hi sonder smette offeren, en{de} op dat mach ontfancbaer wesen, gheen smette en sal daer ae{n} wesen.
Eest blint, eest gebroke{n} heuet eenich litteeken, oft heuet eenich puystke{n}, oft scorftheyt oft grillicheyt, soe en suldi dat den Heere niet offeren, Noch ghy en sult daer af niet ontsteken op des Heeren outaer.
Eenen osse en{de} een scaep welcks oore oft steert afghesneden is, moechdy wel offeren wt eenen vrijen wille, Maer een belofte en moechdy daer mede niet betalen.
Soo wat dier sijn mannelicke leden onder sijn ghewreuen, ist gheplet, ghesnede{n}, oft afghenomen, dat en suldi den Heere niet offeren, en{de} in v lant en suldi dat ghee{n}sins doen.
Ghi en sult uwen Godt gheen brooden offere{n} van eens vreemdelincs hant, En{de} wat anders dat hy gheuen wilt, want sulcke dinghen sijn al bedorue{n} ende besmet, ghy en sult die niet ontfanghen.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gesproken, seggende.
Eenen osse, scaep oft gheyte als si ghebore{n} sijn, soo sullen si seue{n} daghe{n} wesen onder haers moeders mammen, maer opden achtsten dach ende daer nae machmen die den Heere offeren,
En{de} het sij een coe, oft ee{n} scaep, me{n} en sal die op eene{n} dach niet dooden om te offeren met haren ionghe{n}.
Eest dat ghi ee{n} slachofferande den Heere offert tot dancbaerheyt, op datse mach versoenlijc wesen,
soo suldi die opden seluen dach eten, daer en sal niet af ouerblijuen tot des anderen daechs smorghens, Ick ben die Heere.
Bewaert mijn gheboden, ende doet die, ick ben die Heere.
En besmet mijnen heylighen naem niet, op dat ick mach gheheylicht worden, int midde{n} der kinderen va{n} Israhel, Ick ben die Heere die v heylighe
ende die v gheleyt hebbe wt dat lant van Egypten, dat ick v lieder Godt soude wesen, ick die Heere.
ENde die Heere heeft tot Moysen gesproken, segghende.
Spreect tot die kindere{n} va{n} Israhel, ende ghi sult tot hen segghen. Dit sijn des Heeren vierdaghen, die welcke ghy heylich noemen sult.
Ses daghen suldi werck doen, den seuensten dach (om dat dien des sabboths ruste is) soo sal hi heylich ghenoemt worde{n}. Ghee{n} werc en suldi op dien dach doen, het is des Heeren sabboth in allen uwen woonsteden.
Hierom zijn dit die heylighe vierdaghe{n} des Heeren die ghi vieren moet, tot haren tijden.
In die ierste maent opden veerthiensten dach der maent tsauonts, soo eest des Heeren paesschen,
ende opden vijfthiensten dach van deser seluer maent, soo eest feest des Heeren van die ongheheefde brooden. Seuen daghen lanck suldy ongheheeft broot eten,
den iersten dach sal v lieden den alder feestelijcsten ende heylich wesen, op dien dach en suldy gheen slauelijcke wercken doen,
maer ghi sult den Heere sacrificie{n} offeren int vier seuen daghen lanck, maer den seuensten dach sal den feestelijcsten ende den heylichsten wesen, ende op dien dach en suldi gheen slauelijck werck doen.
Ende die Heere heeft tot Moysen gesproken, segghende.
Spreect tot die kinderen van Israhel, en{de} ghi sult tot hen segghen. Als ghi sult comen zijnt int lant dat ick v gheuen sal, ende dat ghy v coren sult ghemaeyt hebben, soo suldi schoouen der aere{n} draghen, dierste vruchten van uwen oogst, totten priester
die welcke sal den schoof voor den Heere opheffen op dat voor v lieden mach ontfancbaer wesen, des ander daechs nae den sabboth dach, ende hy sal dien heylich maken,
ende opden seluen dach, dat den schoof gheheylicht wort, soo salmen oock ten offer dootslaen, een iarich onbesmet lammeken tot eenen brantoffer des Heeren,
Ende daermede salmen ooc spijsoffer offeren, twee thiende deelen bloeme van mele met olie beslaghen, tot eenen rueckoffer des Heeren, ende tot eenen aldersuetsten rueck, ende tot dranck offer des wijns een vierendeel van de mate hin,
Ghy en sult gheen broot noch brij coken noch gheen pappen eten uan uwen coren, voor den dach dat ghy daer af uwen Godt sult gheoffert hebben, Dits een eewich ghebodt in allen uwe{n} gheslachten ende woonsteden.
Daerom suldi tellen van des anderen daechs nae den sabboth opden welcken ghi uwen schoof der ierster vruchten gheoffert hebt seue{n} volle weken
tot des ander daechs nae dat die seuenste weke sal heel volcomen wesen dwelc maken vijftich daghen,
ende alsoo suldi den Heere een nieuwe offera{n}de offere{n} wt allen uwen woonsteden, twee brooden der ierster vruchte{n}, ghemaect va{n} twee thiende deele{n} ghedeesemde bloeme, die welc ghy sult backe{n} tot deerste vruchten tot des Heeren,
Ende ghy sult met die brooden offeren seuen onbesmette lammekens van eenen iare, ende een calf wt die runderen, ende twee rammen ende die sullen wesen tot brantoffer, met haren spijsoffer, tot eenen aldersuetsten rueck den Heere,
Ghi sult oock eenen bock bereyden voor die sonde, ende twee lammeren van eenen iare tot die vreedofferande,
Ende als die priester dese metten brooden der ierster vruchten voor den Heere opghehauen heeft, soo sullen die comen tot sijnen ghebruycke,
En{de} ghy sult desen dach noemen den alderfeestelijcsten ende den alderheylichsten. Gheen slauelijck werck en suldi op dien dach doen. Een eewighe wettelijcke maniere sal dit wesen in allen uwe woonsteden ende gheslachten.
Maer als ghy dat coren ws landts sult maeyen, soo en suldi dat niet afsnijden tot aen die eerde toe, noch ghi en sult die achterbleuen aeren niet vergaderen, maer ghi sult die laten voor die arme ende vreemdelinghen, Ick ben die Heere v Godt.
Ende de Heere heeft tot Moysen gesproken, segghende.
Spreect tot die kindere{n} van Israhel. In die seuenste maent op den iersten dach der maent salt v wesen den sabboth der ghedenckenissen met slaende trompetten, ende sal heylich ghenoemt worden,
gheen slauelijck werck en suldi op dien doen, en{de} ghy sult den Heere brantofferande offeren.
Ende die Heere heeft tot Moysen gesproken, segghende.
Den thienden dach deser seuenster mae{n}t salt wesen den alder feestelijcsten dach der versoeninghen, ende sal heylich ghenoemt worden, Ende ghi sult v zielen pijnighen op dien dach, ende den Heere brantoffer offeren,
Gheen slauelijck werck en suldy doen ten tijde van desen dach, want this den versoendach, op dat die Heere v Godt v ghenadich sij.
Soo wat ziele op desen dach niet en wordt ghepijnicht, die sal vergaen wt hare{n} volcke,
ende soo wie dat eenich werc doet, dien sal ick roeyen wt hare{n} volcke,
Daerom en suldi gheen werck op dien dach doen, het sal v lieden wesen een eewighe wet, in alle{n} uwe gheslachten ende woonsteden,
Het is den sabboth der ruste{n}, ende ghi sult uwe zielen pijnighen opden neghenste{n} dach der maent, Vanden auont totten auont suldi v sabbothdaghen houden.
Ende die Heere heeft tot Moysen gesproken, segghende.
Segghet den kinderen van Israhel. Va{n}den vijfthiensten dach deser seuenster maent sullent feesten der tabernakelen wesen seuen daghen lanck,
Den iersten dach sal den feestelijcsten en{de} heylichsten ghenoemt worden, gheen slauelijc werck, en suldi op dien dach doen, ende seuen daghen lanck suldi brantofferande{n} den Heere offeren,
En{de} den achtsten dach sal den feestelijcsten en{de} de{n} heylichste{n} zijn, en{de} ghy sult den Heere brantofferande{n} offeren, Want het is der vergaderinghe{n} en{de} des versamens dach, gheen slauelijck werck en suldy op dien dach doen,
Dit zijn die feestdaghen des Heeren, die ghy dalder feestelijcste en{de} heylichste noemen sult, ende ghy sult op dese den Heere offera{n}den offeren, brantoffera{n}den en{de} spijsofferande{n}, nae die behoorte va{n} elcken daghe
wtgenome{n} des Heere{n} sabboth daghe{n}, en{de} ooc v lieder gauen, en{de} die ghi wt belofte{n} sult offeren, oft die ghi vrijwillichlijc de{n} Heere offeren sult.
Daero{m} va{n}den vijfthiensten dach der seue{n}ster maent, als ghi alle die vruchten ws lants sult vergadert hebbe{n}, soo suldi seue{n} vierdaghe{n} des Heeren onderhouden, Opde{n} iersten en{de} opden achtsten dach salt sabboth wesen, dat is ruste,
Ende ghi sult voor v neme{n} die vruchte{n} van die alder schoo{n}ste boome{n} en{de} rijsere{n} va{n} palmboome{n}, en{de} tacke{n} va{n} boome{n} die veel en{de} dic va{n} bladere{n} zijn, en{de} wilge{n} va{n}der beken, en{de} ghi sult v verblijde{n} voor de{n} Heere uwe{n} God
en{de} ghi sult zijn hoochtijt houde{n} seue{n} daghe{n} int iaer, dit sal een eewelijcke wettighe manier wesen in uwen gheslachte{n}. In die seuenste maent suldi feestdaghe{n} vieren,
en{de} ghi sult seuen daghe{n} lanc in loouerhutten woonen,
Soo wie dat va{n} Israhels gheslachte is die sullen woone{n} in die tabernakele{n}, op dat v naecomelinghe{n} moghe{n} leeren, hoe dat ic die kinderen van Israhel heb doen woone{n} in tabernakele{n}, als ick hen leyde wt dat lant van Egypten, ick ben die Heere v Godt.
Ende Moyses heeft tot die kinderen van Israhel ghesproken van die hoochtijden des Heeren.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n}, segghe{n}de.
Ghebiedt de{n} kindere{n} va{n} Israhel, dat sij v olie brenghe{n} va{n} olijfboome{n}, dalderpuerste en{de} claer om die lampe{n} eewelijc te bereyden,
buyte{n} dat voorhancsel des ghetuyghenis, in dat tabernakel des verbo{n}ts. En{de} Aaron sal die stellen va{n} tsauo{n}ts tot smorge{n}s toe voor de{n} Heere tot eene{n} eewige{n} Gods die{n}st en{de} ghewoo{n}te in uwe gheslachte{n}.
En{de} die sulle{n} altijt gestelt worde{n} opde{n} aldersuyuerste{n} candelaer voor des Heere{n} aenscijn.
Ghi sult ooc bloeme va{n} meel neme{n}, en{de} daer af twaelf broode{n} backe{n} die een yeghelijc sulle{n} hebbe{n} twee thiende deelen,
waer af ghy die sesse sult stellen aen deen sijde ende ses aen dander sijde, op die alder puerste tafele voor den Heere,
en{de} ghi sult daer op stelle{n} vande{n} alder claerste{n} wieroock, op dattet broot wesen mach tot een ghedenckenisse va{n} des Heeren offera{n}de,
Tot elcken sabboth dach sulle{n} die voor den Heere vera{n}dert worden en{de} si sulle{n} ontfanghe{n} worde{n} va{n}den kindere{n} van Israhel voor ee{n} eewich verbont,
en{de} si sulle{n} Aaron en{de} sijne{n} sonen toebehoore{n}, dat sij die eten sullen op die heylighe plaetse, want het is een alder heylichste van des Heere{n} sacrificie{n} met een eewich recht.
Ende siet daer is ee{n}der Israhelijtscher vrouwe{n} sone wtghegae{n} den welcke{n} sij ghebaert hadde va{n} eenen Egypschen man onder die kindere{n} va{n} Israhel, en{de} hi heeft ghekeue{n} inde{n} heyrleger tsege{n} eene{n} Israhelijtsche{n} ma{n}.
En{de} als hy de{n} naem des Heere{n} gheblasphemeert hadde, en{de} dien vermale{n}dijt, soe is hi tot Moysen ghebracht. (En{de} zijn moeder hiet Salumith Dabris dochter va{n} Dans gheslachte)
en{de} sij hebben he{m} in die gheuanckenisse ghesteke{n}, tot dat si weten soude{n}, wat die Heere ghebiede{n} soude,
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n},
segghe{n}de. Leyt wt den Gods lasteraer wte{n} legher, en{de} alle diet ghehoort hebbe{n}, sullen haer ha{n}den op zijn hooft legghe{n}, en{de} alle dat volck sal hem steene{n},
En{de} totten kinderen va{n} Israhel suldi segghe{n}. Een mensch die sijne{n} Godt veruloect, die sal sijn sonde draghe{n},
en{de} soo wie den naem des Heeren lastert, sal die doot sterue{n}, Alle dat volck sal hem met steene{n} doot werpen, tsij oft hi een inghebore{n} borgher is oft een wtlander. Soo wie den naem des Heeren lastert, sal die doot sterue{n}.
Soo wie slaet en{de} doodet eenen mensch, die sal die doot steruen.
Soo wie een beeste dootslaet, die sal een ander in die stadt gheue{n}, dat is ziele om ziele.
Soo wie iema{n}t van sijnen borghers eenich letsel aendoet ghelijck hi ghedaen heeft, alsoo sal hem gheschieden,
te weten brueck om brueck, ooghe om ooghe, tant om tant, sal hi wederom gheuen, hoedanich letsel hi iemande{n} aendoet, sal hy ghedwonghen worde{n} te verdraghen
Die iemants behelpighe beeste dootslaet, sal een ander wederom gheuen. Die eenen mensch slaet, sal ghestraft worden,
Ghelijckrecht laet wesen onder v lieden tsij oft een wtlander, oft een ingheboren des lants ghesondicht heeft, Want ick ben die Heere uwe Godt.
Ende Moyses heeft tot die kinderen van Israhel ghesproken, ende sij hebben den Gods lasteraer gheleyt wt den legher, en{de} met steenen doot gheworpen, Ende die kindere{n} van Israhel hebben ghedaen ghelijck die Heere Moysi beuolen hadde.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken opden berch van Sinai, segghende.
Spreect tot die kinderen van Israhel en{de} ghi sult hen segghe{n}. Als ghi sult comen zijn int lant dat ic v gheue{n} sal, soo suldi dat lant late{n} rusten en{de} des Heeren sabboth houden.
Ses iaren suldi uwen acker besayen, en{de} ses iaren suldi uwen wijngaert snijden, en{de} sijn vruchte{n} vergaderen,
Maer int seuenste iaer salt des lants sabboth wesen van des Heere{n} rusten, het lant en suldi niet besaeyen, noch de{n} wijngaert snijde{n}
Al wat die eerde van selfs voortsbrenghe{n} sal, dat en suldi niet maeyen, en{de} die druyue{n} der ierster vruchten en suldi niet vergaderen, ghelijc een wijnsnijdinghe, want het is een iaer der lantrusten,
maer die sullen v lieden wesen tot eender spijsen, v en{de} uwen knecht, uwer dienstvrouwe{n}, en{de} uwen huerlinck, en{de} den vreemdelinc die bi v verkeert.
Alle dat wasset, sal spijse gheuen uwen grooten vee en{de} cleynen vee,
Oock suldy voor v tellen seuen weken der iaren, welck sijn seuenwerf seuen iaren, die tsame{n} maken neghe{n}enveertich iaren,
en{de} ghy sult ter seuenster maent met trompette{n} slaen opden thiende{n} dach der maent, ten tijde va{n} der versoeninghe{n} ouer allen v landt,
En{de} ghi sult dat vijftichste iaer heylich maken, en{de} ghy sullet noemen een vrijheyt voor alle den ghenen die in v lant woonen, want dit is het iubileus iaer. Een mensch sal dan wederkeere{n} tot zijn besittinghe, en{de} een yeghelijc sal wederom gaen tot zijn ierste familie,
want het is da{n} het iubileus en{de} tvijfstichtse iaer, Ghi en sult da{n} niet saeyen noch maeyen, datter van selfs opt lant wast, ende dierste vruchte{n} van uwen wijngaert en suldi niet vergaderen,
om die heylichmakinghe van dat iubileus iaer, maer ghy sult eten, dat v ter stont sal in handen comen.
Int iubileus iaer sal ee{n} ieghelijc weder keere{n} tot sijnder erue{n}.
Als ghi uwe{n} borgher yet vercoope{n} sult, oft yet van hem coope{n}, soo en bedroeft uwe{n} broeder niet, maer ghi sult dat van he{m} coopen nae tghetal va{n} dat iubileus iaer,
en{de} hi sal v dat vercoope{n} nae die scattinghe vande{n} vruchte{n},
hoe daer meer iaren blijue{n} sullen nae dat iubileus iaer, soo de{n} prijs meerder wesen sal, en{de} soo ghi min tijts rekene{n} sult, soo de{n} coop oec va{n} mindere{n} prijse wesen sal, want hi sal v den tijt der vruchte{n} vercoope{n}.
En wilt die naeste{n} van uwen gheslachte ghee{n} lijde{n} aen doen, maer ee{n} yeghelijc sal sijnen Godt vreesen, Wa{n}t ick ben die Heere v Godt.
Doet mijn ghebode{n}, en{de} onderhout mijn ordeele{n} en{de} volbre{n}gt die, op dat ghy sonder eenige vreese int la{n}t moecht woone{n},
en{de} dat die aerde v mach haer vruchten voorts brenghe{n}, die ghy tot versaethede{n} moecht eten, niemants oploop vreesende,
Eest dat ghy segt wat sulle{n} wi op dat seue{n}ste iaer eten, eest dat wij ons coren niet en saeye{n} oft en maeye{n}?
Ic sal v mijn benedictien gheue{n}, opt seste iaer, en{de} die sal make{n} vruchte{n} voor drij iaren,
en{de} ghy sult op dat achtste iaer saeyen en{de} die oude vruchte{n} noch eten tot dat neghe{n}ste iaer, tot dat die nieuwe vruchte{n} ghewassen zijn, suldy die oude eten.
Het lant en sal ooc niet voor eewelijck vercocht worde{n}, wa{n}t this mijne, en{de} ghi sijt mijn aencomelinghen en{de} vree{m}delinghen,
En{de} daer om sal alle dat lant dat ghi besidt vercocht worden op die voorwaerde va{n} te moghe{n} lossen.
Eest sake dat v broeder arm gheworde{n} is en{de} zijn deelke{n} erue vercoopt en{de} sijn naeste maeschap wilt, soo mach hi lossen tghene dat die vercocht hadde,
maer en heeft hi gheene{n} naeste{n}, en{de} dat hi seluer den prijs vinden can om te lossen
soo salme{n} die vruchte{n} scatten va{n} dien tijt, als hy dat vercocht heeft, en{de} datter ouerblijft sal hi den cooper gheue{n}, en{de} alsoo sal hy zijn erue wedero{m} ontfanghen,
Maer eest sake dat zijn ha{n}t soo vele niet vinde{n} en can dat hy de{n} prijs mach wedero{m} geue{n}, soo sal die cooper behoude{n} dat hi ghecocht heeft, tot dat iubileus iaer, wa{n}t op dat iaer sal alle vercochte erue weder tot sijnen heere come{n}, en{de} tot den iersten besitter.
Soo wie een huys vercoopt binne{n} der stadt muere{n}, die sal orlof hebbe{n} dat te lossen, tot dat een iaer ouerleden is,
eest dat hi dat niet en lost, ende dattet iaer omme is verloope{n}, soo sal die cooper dat besitte{n} en{de} zijn naecomelinghe{n} inder eewicheyt, en{de} men en sal dat niet moghe{n} losse{n}, ooc in dat iubileus iaer.
Maer is dat huys in ee{n} dorp dat ghee{n} muere{n} en heeft, soo salt vercocht worde{n} nae der lande{n} recht, eest sake dat te vore{n} niet ghelost en is, soo salt int iubileus iaer wedero{m} come{n} tot sijne{n} heere.
Der Leuite{n} huysen die in beslote{n} stede{n} zijn, die moghe{n} altijt ghelost worde{n},
eest sake dat sij niet ghelost en worde{n}, soo sulle{n} sij int iubileus iaer weder tot haer heere{n} comen, Wa{n}t die huysen va{n}der Leuite{n} steden sijn voor haer erfbesittinghe{n} onder die kindere{n} van Israhel,
Maer hen erue in die voorstede{n} en sulle{n} niet vercocht worde{n}, wa{n}t het is een eewighe besittinghe.
Eest sake dat v broeder verarmt is, en{de} cranc in die hant, en{de} dat ghi he{m} opghenome{n} hebt als eene{n} vree{m}delinc oft wtlander, en{de} dat hi by v leeft
soo en neemt gheene{n} woecker va{n} he{m}, noch yet meer da{n} ghi ghegheue{n} hebt. Vreest uwe{n} Godt, dat v broeder bi v mach leue{n},
Ghi en sult he{m} v gelt te woecker niet gheue{n}, en{de} ghi en sult va{n} hem gheen woecker des graens eyssche{n}.
Ick ben die Heere uwe Godt die v gheleyt hebbe wt dat lant va{n} Egypte{n}, dat ic v soude gheue{n} het lant va{n} Chanaan, en{de} dat ic v Godt wesen soude.
Eest dat v broeder door armoede bedwo{n}ghe{n} sijnde, he{m} selue{n} vercoopt, soos en suldi he{m} niet verdrucken, met die slauernie der knechten,
maer ghi sult he{m} houde{n} als eene{n} huerlinc en{de} een huysghenoot, en{de} hy sal by v wercke{n} tot dat iubileus iaer, en{de}
daer nae sal hi wtgaen met sijnen kindere{n}, en{de} hi sal wederkeeren tot dat gheslachte en{de} besittinghe va{n} sijnen vaderen,
want het zijn mijn knechte{n}, en{de} ick hebse gheleyt wt dat lant van Egypte{n}, sij en sulle{n} niet vercocht worden nae maniere der knechte{n},
noch en pijnichtse niet met ghewelt, maer vreest uwe{n} God.
Ghi sult knechten en{de} dienstwijue{n} hebbe{n}, va{n} dien natien die ontrent v rontsomme woone{n},
en{de} vanden aencomelinghe{n} die by v verkeeren oft die van dese gheboren zijn in v la{n}t dese suldi voor slauen hebben,
ende die suldi met erfrechte uwen nacomelinghen achterlaten, ende die eewelijc besitten, Maer uwe broedere{n} kindere{n} van Israhel en suldi met ghewelt niet verdrucken.
Eest dat by v lieden machtich wort die hant van eenighe{n} vreemdelinc oft wtlander, en{de} dat v broeder va{n} armoeden benaut sij seluen dien vercoopt oft yemande{n} van sulcs gheslachte,
soo machme{n} he{m} altoos lossen na dat hi vercocht is, Soe wie dat wilt va{n} sine{n} broeders die mach he{m} lossen,
en{de} sijns vaders broeder en{de} sijns ooms sone, en{de} zijn neue, en{de} maech, Maer en is dat niet, soo mach hy he{m} selue{n} lossen, can hi dat doen,
allee{n} rekenende die iaren va{n} de{n} tijde dat hi vercocht was, tot dat iubileus iaer, en{de} tghelt daer hi mede vercocht was, sal hi rekene{n} nae dat ghetal der iaren, en{de} nae die rekeninghe der huerlinghen.
Eest sake datter noch veel iaren zijn eer dat iubileus iaer comen sal daer nae sal hi den prijs gheue{n},
eest datter luttel iaren sijn, soo sal hi met hem rekenen nae tghetal der iaren, en{de} hy sal den cooper gheuen die iaren die daer noch come{n}de zijn,
he{m} afghereke{n}t de{n} loon der iaren die hy he{m} te voren ghedient heeft, Hi en sal hem niet met ghewelt verlasten voor v aenschijn,
Maer eest sake dat hi door dese middele{n} niet en can verlost worde{n}, soo sal hi int iubileus iaer vrij wtgaen met sijnen kindere{n},
Want die kindere{n} va{n} Israhel zijn mijn dienaers, die ic wten lande va{n} Egypten gheleyt hebbe
ICk be{n} die Heere v Godt, ghy en sult voor v gheene{n} afgod oft ghesnede{n} beelt make{n}, noch ghy en sult gheen tijtelen oprechten, noch gheene{n} wtnemende{n} steen stelle{n} in v lant, om dien te aenbidden. Want ick ben die Heere v Godt.
Bewaert mijn sabbothdaghe{n}, en{de} vreest mijn heylighe plaetse, ic ben die Heere.
Eest sake dat ghi nae mijn ghebode{n} wa{n}delt, en{de} dat ghi mijn beuelinghe{n} bewaert en{de} die doet, soo sal ic v reghene{n} gheue{n} te sijne{n} tijde,
en{de} die aerde sal haer groeytsel gheuen, ende die boome{n} sulle{n} vol vruchte{n} worde{n}.
De{n} dorschtijt sal de{n} wijn tijt achterhale{n}, en{de} tsnijde{n} des wijngaerts sal de{n} saeytijt ghenake{n}, en{de} ghi sult v broot ete{n} met versaethede{n}, en{de} ghi sult sonder vreese in v lant woone{n}.
Ick sal v vrede gheue{n} in alle{n} v pale{n}, ghi sult slape{n} en{de} daer en sal niema{n}t zijn die v veruare{n} sal. Ic sal die quade diere{n} van v neme{n}, en{de} tswaert en sal door v palen niet gae{n}.
Ghi sult v viande{n} veruolghe{n} en{de} si sullen voor v valle{n},
en{de} vijue va{n}den uwe{n} sulle{n} ho{n}dert vree{m}de veruolghe{n}, en{de} hondert va{n} v, thien duysent, v viande{n} sullen metten swaerde valle{n} voor v lieden aensicht.
Ic sal v lieden aensien, ende v doen wassen, ghy sult vermenichfuldicht worde{n}, en{de} ic sal mijn verbont met v lieden vast maken.
Ghy sult dat outste vanden ouden eten, ende ghy sult dat oude (als die nieuwe ouer comen sullen) wech worpen.
Ic sal mijn tabernakel) stelle{n} int midde{n} va{n} v lieden, en{de} mijn ziele en sal v niet verworpe{n}.
Ic sal onder v lieden wandelen, en{de} ic sal v God sijn, en{de} ghi sult mijn volc wesen.
Ic be{n} die Heere uwe Godt die v gheleyt hebbe wt dat lant der Egyptenare{n}, dat ghi hen niet dienen en soudet, ende die van uwe{n} necken die ketenen ghebroke{n} hebbe dat ghi opgherecht sout gaen.
Maer eest dat ghi mi niet en hoort, en{de} alle mijn gheboden niet en doet,
eest dat ghi mijn wetten versmaet, ende mijn rechten veracht, dat ghi niet en doet die dinghen die van mi inghestelt sijn, en{de} dat ghy mijn verbont breket,
soo sal ic v lieden dese dinghen doen. Ick sal v haestelijck versoecken met armoede, ende met hitten, die welcke v ooghen berderuen ende v zielen verteren sullen. Ghy sult v saet verloren saeyen, dwelc sal vande{n} vianden verslonden worden.
Ick sal mijn aensicht tseghen v stellen, en{de} ghy sult voor uwe vianden vallen, en{de} ghy sult tonder gheworpen worden hen die v haten, ghi sult vlieden als v niemant en veruolcht.
En{de} eest sake dat ghy my noch alsoo niet onderdanich en sijt, soo sal ick v straffinghen seuenmael meerder maken, om uwer sonden wille,
en{de} ic sal die houerdie van uwer verhartheyt heel in stucken breken. En ic sal v den hemel van bouen maken ghelijck yser, ende die eerde metalen,
Uwe{n} arbeyt sal te vergheefs ghedaen worden, Die aerde en sal ghee{n} groeytsel voort brenghen, ende die boomen en sullen gheen oegst gheuen.
Eest sake dat ghi teghen mi wandelt, en{de} dat ghi mi niet hooren en wilt, soo sal ic noch seuenmael v plaghen vermeerderen, om uwer sonden wille,
en{de} ick sal die wilde beesten des velts op v liede{n} senden, die welck v sullen vernielen, en{de} v vee, en{de} sullen alle dinghen brenghen tot een cleyn ghetal, en{de} v weghen sullen woest worden.
Ende eest sake dat ghi alsoo v noch niet en wilt laten onderwijsen, maerdat ghy tseghen my wandelt,
soos al ic oock tseghe{n} v wandelen, en{de} ick sal v seuenmael meer slaen, om uwer sonden wille,
ende ick sal op v lieden brenghe{n} een wrekende sweert mijns verbonts. Ende als ghi in die steden gheuloden sult sijn soo sal ick die pestilencie int midden van v lieden senden, en{de} ghy sult in uwer vianden handen gheleuert worden,
als ick den staf ws broots sal ghebroke{n} hebben, alsoo dat seuen vrouwen brooden backen sullen in eenen ouen, en{de} dat sij die sullen met ghewichte weder gheuen, en{de} ghy sult eten en{de} niet versaet worden.
Maer eest dat ghi oock hier door mi niet en hoort maer dat ghi tseghen mi wandelt,
soo sal ick ooc tseghen v lieden wandelen, met een contrarie rasende gramschap, ende ick sal v straffen met seuen plaghen om v lieder sonden wille,
alsoo dat ghy eten sult het vleesch van uwen sonen ende van uwen dochteren,
ick sal v hoochden afworpen, en{de} uwer afgoden beelden in stucken breken. Ghi sult doot vallen tusschen die veruallinghen van uwen afgoden, en{de} mijn ziele sal v verfoeyen,
alsoo seere dat ick v steden sal brenghen tot woestheyt, ende ick sal v heylighe plaetsen verlaten maken, noch ick en sal niet meer den aldersuetsten rueck ontfanghen,
Ende ick sal v landt verderuen, ende v vianden sullen hen daer af seer verwo{n}deren, als sij dies bewoonders sijn sullen,
Maer v lieden sal ick verstroeyen onder die heydenen, ende ick sal een swaert achter v wttrecken, en{de} v lant sal woest sijn, ende v steden afgheworpen.
Dan sal dat lant behaghen hebben in sijnder rusten, alle die daghe{n} sijnder woestheden, als ghi sult
inder vianden lant sijn, dan salt sijnen sabboth houden ende rusten in die sabboth daghen va{n} sijnder woestheden, om dat niet gherust en heeft op v sabboth tijden, als ghi daer in woo{n}det,
ende den ghenen die daer van v lieden sullen ouerblijuen, sal ick vreese gheuen in haer herten, in die landen van haren vianden. Hen sal veruare{n} tgheluyt van een vlieghe{n}de loof, ende sij sullen alsoo vlieden als van een swaert, sij sullen vallen alse niema{n}t en veruolcht,
ende sij sullen vallen een ieghelijc ouer sijn broeders, ghelijck die wter orloghen vlieden, niemant van v lieden, en sal sijn vianden dorren wederstaen.
Ghy sult onder die heydenen vergaen, en{de} der vianden lant sal v vernielen.
Ende eest datter sommighe van dien ouer blijuen die sullen verswijnen in haer boosheden int lant van haren vianden, ende om haerder vaderen ende om haer sonden sullen ghepinicht worde{n},
tot dat sij haer ende haerder ouders misdaden belijden sullen, daermede dat sij ouertreden hebben teghen mi, ende tseghen my ghewandelt.
Daerom sal ick oock tseghen hen wandelen, ende ic salse brenghe{n} in een viandich lant, tot dat haer onbesnede{n} herte he{n} scame. Dan sullen sij voor haer boosheden bidde{n},
en{de} ick sal mijns verbonts ghedachtich wesen, dat ic vast ghemaect hebbe met Iacob, ende Isaac, en{de}Abraha{m}, En{de} ic sal haers la{n}ts ooc ghedachtich wesen,
dat welc alst verlaten sal sijn van hen, soe salt zijn behaghe{n} hebbe{n} in sijnder rusten, lijdende verwoestheyt om hare{n} wille, Maer sij sullen voor haer sonden bidde{n}, om dat sij mijn rechten verworpe{n} hebben, ende mijn wetten versmaet.
Maer nochtans doen si ooc inder viande{n} lant ware{n}, soo en heb ickse niet heel verworpe{n}, noch ic en hebse alsoo niet versmaet, dat sij heel vernielt soude{n} worden, en{de} dat ick breke{n} soude mijn verbont met he{n}, Want ick ben die Heere haerlieder Godt,
en{de} ic sal ghedachtich wesen mijns voorlede{n} verbonts, doe{n} icse leyde wt dat lant va{n} Egypten int aensien der heydene{n}, om dat ic haerlieder Godt wesen soude, Ick ben die Heere Godt.
Dit zijn die rechte{n} en{de} ghebode{n} en{de} wetten, welck die Heere ghegheuen heeft tussche{n} hem en{de} tusschen die kinderen van Israhel, opden berch Sinai door Moyses hant.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Spreect tot die kinderen va{n} Israhel, en{de} ghi sult hen segghe{n.} Een mensch die een ghelofte ghedae{n} heeft, en{de} zijn ziele Gode belooft heeft, die sal die weerde gheuen, nae die weerderinghe.
Eest dat ee{n} man is va{n} twintich iare{n} tot dat sestichste iaer, soo sal hi vijftich siclen gheuen siluers nae tgewicht der heyligher plaetsen,
eest ee{n} vrouwe, dertich,
Maer van tvijfste iaer tot dat twintichste, soo sal een mans persoon twintich siclen gheue{n}, een vrouwe thien.
Va{n} ee{n}der mae{n}t out tot dat vijfste iare soo salme{n} voor een knechtke{n} gheue{n} vijf siclen, voor een meyske{n} drije.
Een man die tsestich iaren en{de} daer boue{n} out is, sal vijfthien siclen gheuen, een vrouwe thien,
Eest dat die arm is, ende dat hi niet machtich en is dese ghesette weerde te gheuen, soo sal hy voor den priester staen, en{de} hoe veel dat die waerdere{n} sal, en{de} sien sal dat hi gheue{n} can, soo veel sal hi gheue{n}.
Maer eest dat iema{n}t gode belooft ee{n} beeste welcme{n} de{n} Heere offeren mach, dat sal heylich wesen
en{de} ten mach niet verwisselt worde{n}, dat is ghee{n} beter om ee{n} quaet noch ghee{n} argher om ee{n} goet. En{de} eest dat hy dit verwisselt, soo sulle{n} si de{n} Heere gheheylicht sijn, soo wel tghene dat verwisselt is, als dat daer die wisselinghe voor ghedae{n} is.
Eest dat iema{n}t ghelooft ee{n} onsuyuer beeste welcmen den Heere niet offeren en mach, die salmen voor den priester brenghen,
die welcke ondersceydende oft goet oft quaet is, sal den prijs stellen,
en{de} eest dat hi dat gheue{n} wilt diet offert, soo sal hy het vijfste deel daer op legghen bouen die waerderinghe.
Eest dat een mensch zijn huys belooft, en{de} de{n} Heere gheheylicht heeft, soo sal die priester dat besien oft goet oft quaet is, en{de} nae den prijs die va{n} hem ghestelt sal worde{n}, salt vercocht worden,
maer eest sake dat die ghene diet belooft heeft, tselue wilt lossen, soo sal hi het vijfste deel va{n}der waerderinghe daer toe legghen, ende hy sal dat huys hebben.
Eest sake dat hi eene{n} acker va{n} sijnder besittinghe{n} den Heere belooft en{de} gheheylicht heeft, nae die mate sijns saetcorens sal den prijs ghewaerdeert worde{n} eest sake dattet la{n}t met dertich mate{n} gherste{n} besaeyt wort, soo salme{n} dat vercoopen vijftich siclen siluers.
Eest dat hi ter stont nae dbeghinne{n}de iaer vande{n} iubileus eene{n} acker gheloeft heeft, soo salme{n}t waerderen soo vele als die soude moghen ghelde{n},
maer eest nae een luttel tijts, soo sal die priester het ghelt rekenen nae dat ghetal der iaren die noch te comen zijn, tot dat iubileus iaer, en{de} dat salmen va{n}den prijs afnemen,
maer eest dat hi de{n} acker lossen wilt, die{n} belooft hadde, soo sal hi het vijfste deel va{n} dat gheschat ghelt daer toe legghe{n}, en{de} hi sal dien besitten.
Maer eest sake dat hi die{n} niet en wilt lossen, maer dat hi iema{n}t anders vercocht wort, soo en sal hy dien belooft heeft, den seluen niet meer moghe{n} lossen,
want als de{n} dach van dat iubileus iaer comen sal, soo sal den acker den Heere gheheylicht zijn, en{de} die gheheylichde erue behoort der priesters recht toe
Eest sake dat eenen acker ghecocht is, en{de} niet vander ouders erfgoeden den Heere gheheylicht wort,
soo sal die priester den prijs rekenen, nae tghetal der iaren, tot dat iubileus iaer, en{de} die den acker de{n} Heere belooft heeft, sal die{n} gheuen de{n} Heere,
maer int iubileus iaer, soo sal die{n} acker weder comen tot sijne{n} iersten Heere, dien vercocht hadde, en{de} die{n} ghehadt heeft ten lote sijnder besittinghe.
Alle waerderinghe sal ghewegen worden nae den sicle der heyliger plaetsen, Eenen sicle heeft twintich hellinghe{n}.
Die ierste gheborenen die welcke Gode toebehooren en sal niema{n}t moghe{n} den Heere heylich make{n} en{de} beloue{n}, tsij oft eene{n} osse oft een schaep is, sij sijn des Heeren,
Maer eest sake dat een onsuyuer beeste is, soo sal hy dat lossen diet gheoffert heeft, nae sijn weerderinghe, en{de} hi sal daer toe doe{n} het vijfste deel vande{n} prijs, Maer en wilt hy dat niet lossen, soo salt iema{n}den anders vercocht worden, soo vele alst te voren ghewaerdeert was.
Alle dat den Heere gheheylicht wort, tsij oft een mensch is, oft een beeste, ofte eenen acker, dat en salmen niet vercoope{n} noch lossen moghe{n}. Soe wat ee{n}s gheheylicht is, dat sal een heylich der heylighen wesen den Heere,
En{de} al dat gheheylicht is, dat va{n} eene{n} mensche gheoffert wordt, en sal niet ghelost worden, maer tsal die doot sterue{n}.
Alle die thiende{n} des la{n}ts tsij vande{n} coren vruchte{n} oft va{n}den oogst der boome{n}, behoore{n} de{n} Heere toe, en{de} die worde{n} he{m} gheheylicht
maer eest sake dat iemant sijn thiende{n} wilt lossen, die sal het vijfste deel va{n} dien daer toe doe{n}.
Va{n} alle{n} thiende van ossen, scapen, en{de} gheyte{n}, die welck onder der herders roede gaen, soo wat het thienste coemt, dat sal den Heere gheheylicht wesen,
Men sal niet kiesen noch goet noch quaet, noch men en sal dat een voor da{n}der niet verwisselen, maer eest dat iema{n}t verwisselt, soo sal tgene dat verwisselt is, en{de} tghee{n} daer voor dat verwisselt is, den Heere gheheylicht sijn, ende men en sal dat niet lossen.
Dit sijn die gheboden welck die Heere Moysi bevolen heeft totten kinderen van Israhel opden berch Sinai.
ENDE die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n} in die woestijne Sinai in dat tabernakel des verbonts opde{n} iersten dach vander tweeder maent, int tweede iaer nae dat si wt Egypte{n} ghegaen ware{n}, segghe{n}de.
Neemt die somme va{n}der geheelder vergaderinghe der kinderen van Israhel, nae haren gheslachte{n} en{de} huysen, en{de} die name{n} van ee{n} ieghelijc,
wat datter is va{n} mans persooue{n} va{n} twintich iare{n} en{de} opwaerts, va{n} alle der stercker ma{n}nen va{n} Israhel, en{de} ghi sultse tellen nae hare{n} scharen, ghi en{de} Aaron.
En{de} met v sulle{n} wesen die prince{n} va{n}den gheslachte{n} en{de} huysen in hare{n} maescappe{n},
der welcker namen sijn dese. Van Ruben Elisur Sedeurs sone,
Va{n} Symeon Salamiel Surisaddais sone,
Van Iudas, Naason Aminadabs sone,
Van Issachar, Nathanael, Suars sone,
Van Sabulon, Eliab, Helons sone,
maer van Ioseps sonen, van Ephraims gheslachte, Elisama, Ammiuts sone, Van Manasse, Gamaliel, Phadassurs sone,
Va{n} Beniamin, Abidan, Gedeo{n}s sone,
Van Dan, Ahieser, Amisaddais sone,
Va{n} Aser Phegiel, Ochrans sone,
Van Gad, Eliasaph, Duels sone,
Van Nephtali, Ahira, Enans sone.
Dese ware{n} die alder edelste prince{n} der menichten in haer gheslachte{n} en{de} maesscappen, en{de} hoofde{n} va{n} Israhels heyr,
die welc Moyses en{de} Aaro{n} hebbe{n} genome{n} met alle die menichte des ghemeyne{n} volcs,
en{de} sij hebben die vergadert opde{n} iersten dach va{n}der tweeder mae{n}t tellende die nae hare{n} gheslachte{n}, huysen, en{de} huysgesinne{n}, en{de} die hoofde{n} en{de} namen va{n} een yeghelijc, van dat twintichste iaer en{de} daer bouen,
ghelijc die Heere Moysi beuolen hadde. En{de} daer zijn ghetelt in die woestijne Sinai,
van Ruben Israhels ierste ghebore{n} sone bi haren gheslachte{n}, en{de} familie{n}, en{de} huysen, en{de} namen van yeghelijcs hoofde{n}, alle dat is van mans persoone{n}, van twintichste iaer en{de} daer bouen, die ter oorloghe{n} trecke{n},
sesenveertich duysent en{de} vijf ho{n}dert.
Van Symeons kindere{n}, bi haer gheslachten familien, en{de} huysen van hare{n} maescappe{n}, waren ghetelt bi die namen en{de} hoofde{n} van een yeghelijc alle dat van mans persoon is, va{n} twintich iare{n} en{de} daer boue{n} die ter orloghe{n} ghinghe{n},
neghe{n} en{de} vijftich duysent, en{de} drij hondert.
Van Gads kindere{n} bi haren gheslachte{n} en{de} familien, en{de} huysen van hare{n} maescappen zijn ghetelt bi elcks namen van twintichste iaer en{de} daer bouen, alle die ter orloghen ghinghe{n},
vijf en{de} veertich duysent, ses hondert ende vijftich.
Van Iudas kindere{n} bi haren gheslachte{n} en{de} familien, en{de} huysen va{n} haren maescappe{n}, bi elcs name{n} va{n} twintichste iaer en{de} daer ouer, alle die ten strijde trecken mochen,
sijnder ghetelt vier en{de} tseuentich duysent en{de} ses hondert.
Van Issachars kindere{n} by die gheslachte{n} en{de} familien en{de} huysen van hare{n} maescappe{n}, bi elcs namen, van twintichste iaer en{de} daer bouen, alle die ten strijde trocken,
sijnder ghetelt vier en{de} vijftich duysent, en{de} vier hondert.
Van Sabulons kindere{n} bi haren gheslachten, en{de} huysen van hare{n} maescappe{n}, sijnder ghetelt bi elcks namen, va{n} dat twintichste iaer en{de} daer ouer, alle die ter orloghe{n} mochte{n} gaen,
seuen en{de} vijftich duysent, en{de} vier hondert.
Van Iosephs sone{n}. Van Ephraims kindere{n} bi haren gheslachte{n} en{de} familien, en{de} huysen van haren maesscappe{n} sijnder ghetelt bi elcks namen van twintichste iaer en{de} daer ouer, alle die mochten ter orloghe{n} trecken,
veertich duysent en{de} vijf hondert.
Voorts van Manasses kindere{n} by haren gheslachte{n} en{de} familien en{de} huysen va{n} haren maescappen sijnder ghetelt bi elcs namen van twintich iaren en{de} daer boue{n}, alle die ter orloghe{n} gaen mochte{n},
twee en{de} dertich duysent en{de} twee hondert.
Van Beniamins kindere{n} bi haren gheslachte{n}, en{de} familie{n}, en{de} huysen van haren maescappen sijnder ghetelt bi elcs namen van dat twintichste iaer en{de} daer bouen, alle die ter orloghe{n} gaen mochte{n},
vijf en{de} dertich duysent en{de} vier hondert.
Van Dans kindere{n} bi haren gheslachten en{de} familie{n} en{de} huysen van hare{n} maesscappen sijn ghetelt bi elcs namen va{n} twintichste iaer en{de} daer bouen, alle die ten strijde mochte{n} trecken,
twee ende tsestich duysent, en{de} seuen hondert.
Van Asers kinderen, bi haren gheslachte{n} en{de} familie{n} en{de} huysen van haren maescappe{n,} sijn ghetelt bi elcs namen va{n} twintich iaren en{de} daer ouer, alle die mochte{n} ter orloghen trecken
eenenveertich duysent ende vijf hondert.
Van Nephtali kinderen by haer gheslachten en{de} familien, en{de} huysen va{n} haren maescappe{n}, sijnder ghetelt bi elcs name{n}, van dat twintichste iaer en{de} daer bouen, alle die ter orloghe{n} trecken mochte{n}
drij en{de} vijftich duysent, en{de} vier hondert.
Dit zijn die ghene die Moyses, en{de} Aaron, en{de} die twaelf princen va{n} Israhel ghetelt hebbe{n} eenen yeghelijcken besonder, by die huysen van hare{n} maescappe{n}.
En{de} alle tghetal der kindere{n} van Israhel, nae haer huysen, en{de} familie{n} va{n} twintich iaren en{de} daer ouer, die ter orloghe{n} trecken mochte{n},
ware{n} ses hondert duysent, en{de} drij duysent, vijfho{n}dert, en{de} vijftich ma{n}nen.
Maer die Leuiten en ware{n} int gheslachte van haren familie{n} met he{m} niet ghetelt.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghe{n}de.
Dat gheslacht va{n} Leui en wilt niet tellen, noch en telt haerlieder somme niet bi die kindere{n} van Israhel,
maer steltse op dat tabernakel des ghetuyghenis, en{de} alle{n} zijn vaten, en{de} alle dat tot den ceremonien toebehoort. Sij sulle{n} dat tabernakl draghe{n} en{de} alle sijn ghereetscap, en{de} si sulle{n} inde{n} dienst wesen, en{de} si sullen hare{n} legher make{n} rontsomme de{n} tabernakel.
En{de} alsmen sal moete{n} voorts reysen soo sullen die Leuite{n} dat tabernakel aflegghe{n,} en{de} alsmen sal den legher neder slaen, soo sullen si het tabernakel op rechte{n}, Soo wie datter anders toe gaet, dien salme{n} dooden.
En{de} die kindere{n} van Israhel sullen haer leghers maken, een ieghelijc nae sijn schare{n}, vergaderinghe en{de} heyre{n}.
Maer die Leuiten sullen haer tenten slaen rontsomme den tabernakel, op datter gheen gra{m}scap en come op die menichte der kindere{n} van Israhel, en{de} sij sullen die wake houde{n} in die bewaringhe{n}, van dat tabernakel des ghetuygenis.
Hiero{m} hebbe{n} die kinderen va{n} Israhel ghedae{n} nae alle dat die Heere Moysi beuole{n} hadde.
ENde die Heere heeft ghesproken tot Moysen en{de} Aaron, segghe{n}de.
Alle die kindere{n} va{n} Israhel, sullen elc hare{n} legher maken, rontsomme den tabernakel des verbonts, bi hen hoopen, teekene{n}, en{de} baniere{n}, en{de} huysen van hare{n} gheslachte{n}.
Ten oosten sal Iudas sijn tente{n} slaen, nae die hoopen van sijne{n} heyre, en{de} die prince va{n} sijnen kinderen sal zijn Nahasson Aminadabs sone,
en{de} alle die somme der strijtbaer manne{n} va{n} sijnen gheslachte vierentseuentich duysent en{de} ses ho{n}dert.
Neffens he{m} hebben haer tenten gheslaghe{n}, die va{n} Issachars geslachte, wiens prince was Nathanael Suarssone,
en{de} alle tghetal va{n} sijne{n} strijtbaer ma{n}nen was vier en{de} vijftich duysent vier hondert.
Int gheslachte va{n} Sabulon was die prince Eliab Helons sone,
en{de} alle dat heyr der strijtbaer ma{n}nen va{n} sijnen gheslachte seue{n} en{de} vijftich duysent, en{de} vierhondert.
Alle die in Iudas heyr ghetelt zijn, ware{n} ho{n}dert en{de} sesentachte{n}tich dusent, en{de} vier ho{n}dert, en{de} nae haer schare{n} sulle{n} si dierste wtgaen.
In den legher va{n} Rubens kindere{n} ae{n} die suytsijde, sal die prince zijn Elisur Sedeurs sone,
en{de} alle dat heyr van sijnen strijtbaren mannen die ghetelt sijn, ware{n} sesenveertich duysent, en{de} vijf hondert.
By he{m} hebben tente{n} gheslaghe{n,} die va{n} Symeo{n}s gheslachte, wie{n}s prince was Salamiel Surisaddais sone,
en{de} alle dat heyr va{n} zijne{n} strijtbaren ma{n}nen die ghetelt sijn, waren neghe{n} en{de} vijftich duysent, en{de} drij hondert.
In dat gheslachte va{n} Gad, was die prince Eliasaph Duels sone,
en{de} alle dat heyr va{n} sine{n} strijtbaere{n} ma{n}ne{n} die ghetelt sijn, ware{n} vijfenveertich duysent, ses ho{n}dert, en{de} vijftich.
Alle die ghetelt ware{n} in Rubens legher, ware{n} ho{n}dert eenenvijftich duysent, vier ho{n}dert, en{de} vijftich bi hare{n} hoope{n}, si sullen in die tweede plaetse voorts trecken.
En{de} het tabernakel des ghetuygenis sal opghehaue{n} worden door der Leuiten dienst, en{de} bi haer hoope{n}, alsoome{n} dat oprechte{n} sal, soo salmen dat ooc nederlegghe{n}. Sij sulle{n} elc besonder voorts trecke{n} nae haer plaetsen en{de} ordina{n}cie{n}.
Aen die westsijde sullen wesen die leghere{n} der kindere{n} va{n} Ephraim, wie{n}s prince was Elisama Aminadabs sone,
tgheheel heyr va{n} sine{n} strijtbaer ma{n}ne{n} die ghetelt zijn, waren veertich duysent en{de} vijf hondert.
En{de} met he{m}lieden het gheslachte va{n} Manasses kindere{n}, wiens prince was Gamaliel Phadassurs sone
en{de} alle dat heyr va{n} sijne{n} strijtbare{n} ma{n}nen die ghetelt sijn, waren twee en{de} dertich duysent, en{de} twee ho{n}dert.
Int gheslachte der kinderen van Beniamin was die Prince Abidan Gedeons sone,
en{de} tgheheel heyr van strijdtbare{n} mannen die ghetelt sijn, waren vijfendertich duysent, vierhondert.
Alle die in Ephraims legher ghetelt sijn, ware{n} ho{n}dert duysent en{de} achtduysent, en{de} een hondert by hare{n} hoopen, sy sullen die derde int voortstrecken sijn.
Aen die Noortsijde hebben haren legher gheslaghen die kindere{n} van Dan, wiens Prince heeft gheweest Ahieser, Amisaddais sone,
ende alle dat heyr van sijnen strijtbare{n} mannen, die ghetelt sijn, waren twee en{de} tsestich duysent, ende seuenhondert.
By he{m} hebben die van Asers gheslachte haer tente gheslaghen, wiens Prince was Phegiel Ocrans sone,
en{de} alle dat heyr van sijnen strijtbare{n} ma{n}nen, die getelt sijn, ware{n} ee{n} en{de} veertich duysent, en{de} vijfho{n}dert
Van dat gheslachte der kinderen van Nephthali was die Prince Ahira Enans sone,
ende alle dat heyr van sijn{en} strijdtbare{n} ma{n}nen, ware{n} drijenvijftich duysent, en{de} vier hondert.
Alle die in Dans legher ghetelt sijn, ware{n} hondertduysent, seuen en{de} vijftich duysent, en{de} ses hondert, en{de} sij sulle{n} die leste voortstrecke{n}
Dit is tghetal der kinderen van Israhel, by die huysen van haren gheslachte{n} ende scaren en{de} vanden versceyden heyre{n,} sesho{n}dert duysent en{de} drij duysent, vijfhondert, ende vijftich.
Maer die Leuiten en sijn niet ghetelt onder die kindere{n} van Israhel, want alsoo hadde die Heere Moysi beuolen.
En{de} die kinderen van Israhel hebben ghedae{n} na alle dat die Heere gheboden hadde. Sij hebben haer leghers gheslaghen nae hen hoopen, ende sijn voortghetrocken by haer familien ende haerder vaderen huysen.
DIt sijn die gheslachten van Aaron en{de} Moyses opde{n} dach doe{n} die Heere tot Moysen ghesproken heeft opden berch van Sinai.
Ende dit sijn die namen van Aarons kinderen, Sijn ierste gheboren sone was Nadab, daer nae Abiu, en{de} Eleazar en{de} Ithamar.
Dit sijn die namen van Aaro{n}s sone{n} der priestere{n} die ghesalft sijn, en{de} der welcker ha{n}de{n} gheuult en{de} ghewijt sijn om dat sij het priesterscap soude{n} bediene{n},
Wa{n}t Nadab en{de} Abiu zijn ghestorue{n} doen sij vree{m}t vier offerde{n} voor des Heere{n} aenschijn in die woestijne van Sinai sonder kinderen, en{de} Eleazar ende Ithamar hebben dat priesterscap bedient, voor Aaron haren vader.
En{de} die Heere heeft tot Aaron ghesproke{n} seggende,
Neemt by v dat gheslachte van Leui, en{de} doet die staen voor Aarons aensicht, dat sij hem dienen,
ende dat sij waken en{de} gadeslaen al wat den dienst der ghemeynten aengaet voor dat tabernakel des getuyghenis,
en{de} dat sij die ghereetscappen des tabernakels bewaren, dienende in sijnen dienst.
En{de} ghy sult die Leuiten tot eender ghiften geue{n}
Aaron en{de} sijnen sonen den welcken sij vanden kinderen van Israhel gheleuert sijn. Maer Aaron en{de} sijn sonen suldi stellen ouer den dienst des priesterscaps. Een vree{m}de die tot dien dienst ghaet, sal ghedoot worden.
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Ick heb die Leuiten wt die kinderen van Israhel ghenomen, voor alle die ierste ghebore{n}, die der moeder lichaem ierst open doen, onder die kinderen van Israhel. En{de} die Leuiten sullen my toebehooren,
Want mijne is alle ierste gheboren, van dier tijt dat ick alle dierste ghebore{n} van Egipte{n} versloech int lant van Egipte{n}, soo heb ick my gheheylicht alle dat ierste gheboren wordt in Israhel, van den mensche aen tot dat cleyn vee toe, sij sijn mijne, ick ben die Heere.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n} in die woestijne van Sinai segghende,
Telt die kinderen van Leui, door haer vaderen huysen en{de} familie{n}, alle manspersoonen van eender mae{n}t ende daer bouen.
En{de} Moyses heeftse ghetelt ghelijck die Heere beuolen hadde.
En{de} die sonen van Leui sijn gheuonden by haer namen, Gerson, en{de} Caath, en{de} Merari.
Die sonen van Gerson, Lebni, en{de} Semei.
Die sonen van Caath, Amram en{de} Iesaar, Hebron en{de} Oziel.
Die sonen van Merari, Moholi, en{de} Musi.
Van Gerson waren twee familien, te wete{n} der Lebniten ende der Semeiten,
waer af dat ghetelt is het volck van ma{n}spersoonen, van eender maent en{de} daer bouen tot seue{n} duysent en{de} vijfhondert.
Dese sullen achter het tabernakel haren legher maken ten tweesten
onder den Prince Heliasaph Iaels sone.
Ende sullen die wake hebben in dat tabernakel des verbonts
van dat selue tabernakel ende sijn decsel, dat voorspantsel datmen trect voor die doore van dat dack des verbonts, ende die gordijne{n} van dat voorhof, en{de} ooc mede dat voorhancsel datmen ha{n}ghet aen den inganc van dat voorhof des tabernakels, en{de} al dat tot den dienst des outaers toe behoort, die zeelen des tabernakels en{de} alle sijn ghereedtscappen.
Dat gheslachte van Caath sal tot natien hebben die Amramiten, en{de} Iesaariten, en{de} Hebronite{n}, en{de} Ozieliten. Dit sijn die familien der Caathiten, ghetelt by haren namen,
alle die mans persoonen, van eender maent en{de} daer ouer, acht duysent en{de} seshondert, sij sullen te bewaren hebbe{n} die heylichste plaetse,
en{de} sij sulle{n} haren legher stelle{n} aen die zuytsijde,
En{de} hen Prince sal wesen Elizaphan Oziels sone,
en{de} sij sullen die arcke beware{n}, en{de} die tafele, en{de} den candelaer, die outaren, en{de} die ghereetscappen van die alderheylichste plaetse, daer in ghedient wordt, en{de} dat voorhancsel, ende alle desghelijcken huysraet.
Maer die Prince bouen der Leuiten princen, Eleazar Aarons des priesters sone, die sal wesen ouer die bewaerders van die hoede der heyligher plaetsen.
Maer va{n} Merari sullen natien sijn, die Moholiten, en{de} die Musiten ghetelt by haren name{n}
alle mans persoone{n}, van eender maent en{de} daer ouer, ses duysent en{de} twee hon-dert,
Hen prince was Suriel Abihaiels sone, sij sullen haren legher maken aen die Noortsijde.
En{de} onder haer bewaringhe sullen wesen die plancken des tabernakels, en{de} die rijchelen, en{de} die colu{m}nen, en{de} haer basementen, en{de} alle dat tot deser dinghen cieraet toe behoort,
en{de} die colu{m}nen va{n} dat voorhof int ro{n}de met hare{n} basemente{n}, en{de} die spa{n}naghele{n} met hare{n} seelen.
Moyses en{de} Aaro{n} met he{n} sone{n} sulle{n} hare{n} leger make{n} voor dat tabernakel des verbo{n}ts, dat is ae{n} die Oostsijde, hebbe{n}de die bewaringhe van die alderheylichste plaetse, int midden der kinderen van Israhel, soo wie anders daer by coemt, die sal sterue{n}.
Alle die Leuiten die Moyses en{de} Aaron, nae des Heere{n} ghebot ghetelt hebbe{n}, by haer familien der mans persoone{n}, van eender maent en{de} daer boue{n}, ware{n} twee en{de} twintich duysent.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseit, Telt die ierste gheborenen der mans personen, van die kindere{n} van Israhel, van eender mae{n}t, ende daer boue{n}, en{de} ghy sult hen somme hebbe{n}.
Ende ghy sult voor my nemen die Leuiten voor alle dierste gheborene{n} der kindere{n} van Israhel, Ic ben die Heere. En{de} hen vee, voor alle dierste gheborene{n} van die beesten der kinderen van Israhel.
Moyses heeft getelt ghelijc die Heere gheboden hadde, dierste ghebore{n} der kinderen van Israhel,
en{de} die mans persoone{n} by hen namen van eender maent out ende daer ouer, waren twee ende twintich duysent, tweehondert en{de} drijentseuentich.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende,
Neemt die Leuiten voor dierste gheborenen der kinderen van Israhel, en{de} dat vee der Leuite{n} voor haer vee, en{de} die Leuiten sullen mijne wesen, Ick ben die Heere.
Maer inden prijs van die tweeho{n}dert en{de} drijentseuentich die welcke te boue{n} gaen tghetal der Leuiten van dierste gheborene{n} der kinderen van Israhel
suldi nemen voor elc hooft vijf siclen, nae tghewichte der heyligher plaetsen. Eene{n} sicle ghelt twintich cleyn penninghen.
En{de} ghy sult dat gelt Aaron en{de} sijnen sone{n} gheue{n}, den prijs der gheender die daer ouer sijn.
Dus heeft Moyses ghenome{n} het gelt der gheender die daer meer ware{n}, en{de} die hy gheloft hadde vanden Leuiten
voor die ierste gheborene{n} der kinderen van Israhel, van duysent drijhondert en{de} vijfentsestich siclen, nae dat ghewichte der heyligher plaetsen,
en{de} hy heeft dat Aaron ghegeuen en{de} sijnen sonen nae dat woort, welck hem die Heere beuole{n} hadde.
ENde die Heere heeft gesproke{n} tot Moysen en{de} Aaron segghe{n}de,
Neemt die somme van Caaths sone{n} wt dat midden der Leuiten, by haren huysen en{de} familien,
van dat dertichste iaer en{de} daer ouer, tot dat vijfstichste iaer, van alle die gaen om te staen ende te dienen in dat tabernakel des verbonts.
Dit is die dienst van Caaths sonen,
Als den legher sal vertrecken, dan sal Aaron ende sijn sonen gaen in dat tabernakel des verbonts, ende in die heylichste plaetse, en{de} sij sullen dat voorhancsel afdoe{n} dat voor den inganc hanghet, en{de} daer in sullen sij winde{n} die arcke des ghetuyghenis,
en{de} sij sullen dat noch bedecken met een deccleet van iantine{n} vellen, en{de} sisulle{n} daer ouer trecke{n} noch een decsel gheheel hemelblau en{de} sij sullen die hantboomen daer in steke{n}.
Ende die tafel des voorlegghens sullen sij oock winden in een hemelblau deccleedt, ende sij sullen by haer legghen die wieroockvaten en{de} die mortierkens, croesen ende bekers om die vochtighe offerande{n} te schencken, die brooden sullen altoos op die tafel wesen.
En{de} sij sulle{n} daer ouer trecken een root decsel dwelc sij noch eens ouertrecken sullen met een decsel van iantinen velle{n} en{de} sij sullen die hantboome{n} daer in steken.
En{de} sij sullen een hemelblau deccleedt nemen daer sij den candelaer mede bedecken sullen, metten lampen en{de} met sijnen scaerkens en{de} bluschvate{n} ende met alle die olievaten, die om die lampen te onderhouden nootelijck sijn,
en{de} ouer alle dese sullen sij een decsel trecken van iantine{n} velle{n}, en{de} sij sulle{n} die hantboome{n} daer in steke{n}
En{de} oock den gulden outaer sullen sij wenden in een hemelblau cleedt, en{de} sij sullen daer ouer trecken een decsel van iantinen vellen, en{de} die hantboomen daer in steken.
Alle die ghereedtscappe daerme{n} in die heylichste plaetse mede dient, sullen sij winden in een hemelblau deccleedt, ende daer ouer sulle{n} sij een decsel van iantine{n} vellen trecken, en{de} sij sullen die hantboomen daer in steke{n}.
En{de} den outaer sullen sij oock van die asschen suyueren, en{de} sij sullen dien in een purpuren cleedt winden,
ende sij sulle{n} by hem legghen alle die ghereedtscappe{n} die welcke sij besighen tot sijnen dienst, te wete{n} die vierpa{n}nen, crauwels, en{de} die vorcken, die haken, en{de} vierscuppe{n}. Alle die ghereedtscappen des outaers sullen sij tsamen ouerdecke{n}, met een decsel van iantinen vellen ghemaect, en{de} sij sullen die hantboomen daer in steken.
En{de} als Aaron ende sijn kinderen die heylighe plaetse sulle{n} ouerdect hebbe{n}, en{de} alle sijn ghereedtscappen, int optrecken vande{n} leghers, dan sullen Caaths kinderen binne{n} comen om die bedecte dinghe{n} te draghen, ende sij en sullen die ghereedtscap va{n} die alderheylichste plaetse niet handelen, op dat sij niet en sterue{n}. Dit sijn die lasten van Caaths kinderen, in dat tabernakel des verbonts,
waer ouer dat sijn sal Eleazar Aarons des priesters sone, tot wie{n}s sorghe ooc toebehoort die olie om die lampe{n} te onderhoude{n}, en{de} het ghemaect ruecoffer, en{de} het sacrificie datmen eewelijck offert, en{de} die olie der saluinghen, en{de} al wat tot den dienst des tabernakels behoort, ende van alle den ghereedtschappen die in die heylighe plaetse sijn.
En{de} die Heere heeft ghesproke{n} tot Moysen ende Aaron segghe{n}de,
En wilt dat geslachte vant Caath niet te niet doen wt het midden vanden Leuiten,
maer dit suldi hen doen, dat sij moghen leuen, ende niet en steruen, eest dat sij dat heylich der heylighen handelde{n}, Aaron met sijnen sone{n} sullen binne{n} gaen, en{de} sij sullen elcken sijn werck bestellen, ende bescheyden wat een ieghelijck sal moeten draghen,
maer die ander en sullen wt gheen nieuschiericheyt besien die dinghen die in die heylighe plaetse sijn, voor datse ouerdect sijn, oft anders sullen sij steruen.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n}, segghende,
Neemt ooc het heel ghetal van Gersons sonen, by hen huysen en{de} familien en{de} gheslachten,
van dertich iare{n} en{de} daer ouer, tot die vijftich iare{n}. Teltse allegader die daer in gaen, en{de} dienen in dat tabernakel des verbonts.
Dit is dat officie vander Gersoniten familie,
dat sij sullen draghen die gordijne{n} des tabernakels, en{de} dat dack des verbonts, dat ander decsel, en{de} bouen al dat iantinen ouerdecsel, en{de} dat voorspansel datter hanct voor den inganck van dat tabernakel des verbonts,
die gordijne{n} des voorhofs, ende dat voorhancsel aen den inganck welck daer is voor dat tabernakel. Alle dat tot den outaer toebehoort, die zeelkens, en{de} die ghereedtscappen des diensts
sullen Gersons sone{n} draghen nae tghebodt van Aaron en{de} sijn sonen, en{de} een ieghelijck sal weten tot wat last dat sij moeten ghestelt sijn.
Dit is den dienst van die familie der Gersoniten, in dat tabernakel des verbo{n}ts, en{de} sij sulle{n} wesen onder die hant van Ithamar Aarons des priesters sone.
En{de} die kinderen van Merari, by die familien en{de} huysen van haren vaders suldi tellen
van dertich iaren en{de} daer ouer tot vijftich iare{n}, alle die daer binne{n} gaen tot dat officie van haren dienst, en{de} totten dienst van dat verbont des ghetuyghenis.
Dit sijn haer lasten, Sij sullen draghe{n} die plancken des tabernakels en{de} haer rijchelen, die colu{m}nen en{de} haer basemente{n},
en{de} die colu{m}nen ooc des voorhofs int ronde, met hare{n} basementen, spa{n}naghelen, en{de} coorde{n}. Alle die vaten ende den huysraet sullen by ghetale ontfanghe{n}, en{de} also sullen sij die draghen.
Dit is dat officie der familien vanden Merarite{n} en{de} haren dienst in dat tabernakel des verbo{n}ts. En{de} sij sullen wesen onder die hant van Ithamar Aarons des priesters sone.
Dus hebben Moyses en{de} Aaron ende die princen der synagogen Caaths sonen ghetelt, by hare{n} gheslachten en{de} haerder vadere{n} huysen
van dertich iaren ende daer bouen, tot dat vijftichste iaer, alle die daer gaen tot den dienste van dat tabernakel des verbo{n}ts
en{de} daer sijnder vonden twee duysent, seuenhondert en{de} vijftich.
Dit is dat ghetal des volcs va{n} Caath, die in dat tabernakel des verbonts ghaen, dese hebben Moyses en{de} Aaron ghetelt nae des Heeren woordt, door Moyses hant.
En{de} die kindere{n} van Gerson sijn ooc ghetelt by haren maescappe{n} en{de} haerder vadere{n} huysen,
van dertich iaren en{de} daer bouen, tot dat vijftichste iaer, alle die iugaen om te dienen int tabernakel des verbonts,
en{de} daer sijnder vonden twee duysent, ses hondert, ende dertich.
Dit is tvolck vanden Gersoniten, die welck Moyses ende Aaron ghetelt hebben, nae des Heeren woordt.
Oock waren daer ghetelt die sonen van Merari, by haren gheslachte{n} en{de} haerder vadere{n} huysen,
van dertich iaren en{de} daer bouen tot dat vijftichste iaer, alle die daer ginghen om te volbrenghen die godtsdiensten van dat tabernakel des verbo{n}ts,
en{de} daer isser vonden drij duysent, en{de} tweehondert.
Dit is het ghetal van Meraris kinderen, die welck Moyses en{de} Aaron ouertelt hebbe{n}, nae des Heeren ghebodt door Moyses hant.
Alle die ghetelt sijn vande{n} Leuiten, ende die by namen heeft doen telle{n} Moyses ende Aaron met die princen van Israhel by haren gheslachten, en{de} by haerder vadere{n} huysen,
van dertich iaren en{de} daer bouen, tot dat vijftichste iaer, ingaende totten dienst des tabernakels, ende om die lasten te draghen,
waren tsamen achtduysent, vijfhondert, ende tachtentich.
Na des Heeren woordt heeft Moyses die ghetelt, eenen ieghelijcken nae sijnen dienst, ende lasten, alsoo die Heere hem beuolen hadde.
ENde die Heere heeft tot Moysen gesproke{n} segghende,
Ghebiedt den kindere{n} van Israhel, dat sij wten legher worpen alle die melaetsch sijn, en{de} die den vloet des saets hebben, en{de} die ouer eenen dooden besmet sijn,
Beide man en{de} vrouwe drijft wt den heyrlegher, op dat sij die{n} niet en ontsuyueren, als sij by v lieden woone{n}.
En{de} die kinderen van Israhel hebben alsoo ghedaen, en{de} sij hebben die wten legher verdreuen, ghelijck die Heere tot Moysen gheseyt hadde.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Spreect tot die kinderen van Israhel, Een man oft een vrouwe als sij ghedaen hebben een van allen den sonden die den menschen pleghen te gheschieden, en{de} dat sij door versuemenisse het ghebodt des Heeren ouertreden hebben, ende misdaen,
soo sullen sij haer sonde belijden ende sij sullen wederom gheuen het principael, ende het vijfste deel noch daer bouen hem, den welcken sij misdaen hebben,
maer en isser niemant diet ontfanghe, soo sullen sij dat den Heere gheuen, en{de} het sal den priester toebehoore{n}, wtghenomen den ram, die voor dat versoene{n} gheoffert wordt, op dattet een soenlijcke slachofferande wesen mach.
En{de} alle die ierste vruchten welc die kinderen van Israhel offeren, behooren den priester,
ende wat van een ieghelijck besonder in die heylichste plaetse gheoffert wordt, ende den priester in sijn handen gheleuert, dat sal sijn wesen.
En{de} die Heere heeft ghesproken tot Moysen segghende,
Spreect tot die kinderen van Israhel, ende ghy sult tot hen segghen, Een man wiens wijf ghedoelt heeft, en{de} haren man versmadende,
by eenen anderen gheslape{n} heeft, en{de} dat die man dat niet en can beuinden, maer het ouerspel blijft verborghen, ende men en can dat door gheenen ghetuyghen bewijsen om dat sij int werck der oncuysheyt niet beuonde{n} en is.
Eest sake dat den gheest der ialoursheyt den man verwect tege{n} sijn huysvrouwe die ontsuyuert is, oft met valsche{n} vermoede{n} daer af beteghen wordt,
so sal hy die voor den priester brenghen. Ende hy sal voor haer een offerande offeren het thiende deel van een satum ghersten meels, hy en sal daer gheen olie op ghieten, noch gheen wieroock op legghen, want het is een sacrificie der ialoursheyt, ende een offerande ondersuekende douerspel.
Hiero{m} salse die priester offeren en{de} voor den Heere stelle{n},
en{de} hy sal neme{n} heylich water in een eerden vat, en{de} een luttelken eerden vanden vloer des tabernakels sal hy daer inne doen.
En{de} als die vrouwe voert aenschijn des Heere{n} stae{n} sal, da{n} sal hy haer hooft ontdecke{n}, en{de} dat sacrificie der ghedenckenissen, en{de} die offerande der ialoursheyt op haer hande{n} stellen, en{de} hy sal die alder bitterste wateren houden, daer hy met vervloekinghe die maledictie{n} tsamen ingebracht heeft,
en{de} salse beswere{n} en{de} segghen, En heefter gheen ander man by v gheslapen, noch en sijdi niet besmet verlate{n}de ws mans bedde, soo en sullen v dese bitter wateren niet hinderen, daer ic die veruloeckinghen tsamen ingebracht hebbe.
Maer zijdi van uwen man ghesceyden, ende sijdi ontsuyuert, en{de} hebdi by eenen anderen man gheslapen,
soo sullen dese vermaledijdinghe{n} op v comen Die Heere gheue v tot een veruloekinghe, ende tot eenen exempel van alle sijnen volcke,
Hi doe v dgye verrotten, ende uwen buyck moet swillende berste{n}, en{de} die vermalendide wateren moeten in uwen buyc gaen, en{de} als uwe{n} buyck gheswolle{n} is, soe moet dgye verrotten, Ende die vrouwe sal antwoorden Amen Amen.
Ende die priester sal dese veruloeckinghe{n} in een boecxken scrijue{n}, en{de} die afwisschen met die alder bitterste wateren daer hy die vermalendijdinghe{n} tsamen inghebracht heeft,
en{de} hy sal haer dat te drincke{n} gheuen. En{de} als sij die wtghedroncken heeft,
soo sal die priester wt haer hant nemen die offerande der ialoursheyt, ende hy sal die opheffen voor den Heere, ende opden outaer stellen,
Also nochtans dat hy ierstmael neme een hantvol van tsacrificie datter gheoffert wordt, en{de} ontsteeck dat opde{n} outaer, ende dat hi also der vrouwe{n} die bitterste watere{n} te drincke{n} gheue.
En{de} als sij die ghedroncken heeft, eest sake dat sij besmet is, en{de} dat sij haren man versmaet heeft, en{de} des ouerspels sculdich is, soo sullen die wateren der vermalendijnghe{n} door haer gaen, ende haren buyck gheswollen sijnde, sal haer dgye verrotte{n}. Ende die vrouwe sal wesen tot vermalendidinghe, ende tot eenen exempel alle den volcke.
Maer eest sake dat si niet besmet en is, soo sal sij onghescent zijn, ende sal kinderen voorts brenghen.
Dit is die wet van die ialoursheyt, Eest sake dat sij van haren man besijden gegaen is, en{de} dat sij besmet is,
en{de} dat haer man door den gheest der ialoersheyt teghen haer verwect sijnde, haer brengt voor daenschijn des Heeren, en{de} dat haer die priester ghedaen heeft nae alle dat voorscreuen is,
so sal die man onsculdich wesen, en{de} si sal haer boosheyt ontfanghen.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende,
Spreect tot die kindere{n} van Israhel, ende ghy sult tot hen segghe{n}, Een man oft vrouwe als sij een ghelofte ghedaen hebben om gheheylicht te worden, en{de} dat sij hen willen den Heere heylich maken,
soo sullen sij hen onthouden van wijn en{de} van alle dat droncke{n} make{n} mach, Edick van wijne en{de} van eenighen anderen dranc ghecome{n}, ende alle datmen wt wijndruyue{n} perst, en sullen sij niet drincken, sij en sullen oock gheen verssche noch drooghe druyuen eten,
alle die daghen dat sij door ghelofte den Heere gheheylicht sijn. Alle dat vanden wijnghaert wesen mach, vanden ghepersten druyuen tot den kernkens toe, en sullen sij niet eten.
Alle den tijt van sijnder afscheydinghen en sal gheen scaers ouer sijn hooft gaen tot dat volcomen is den dach daer in hy den Heere gheheylicht wordt. Hy sal heylich wesen die wijle dat het hayr sijns hoofts wasset,
Alle de{n} tijt dat hy gheheylicht is, soo en sal hy tot gheene{n} dooden gaen,
noch hy en sal he{m} niet ontsuyueren aen sijn vaders, oft moeders, oft broeders, oft susters lijck. Want sijns Gods wijdinghe is op sijn hooft,
Alle die daghen van sijnder versceydinghen sal hy den Heere heylich wesen.
Maer eest sake datter yema{n}t onuersienlijck voor hem sterft soo sal thooft sijnder wijdinge{n} besmet worde{n}, dwelc hy dan tersto{n}t sal scheren opden seluen dach van sijnder suyueringhen, en{de} wedero{m} opden seuensten dach,
maer opden achtsten dach soo sal hy offere{n} twee tortelduyuen oft twee ionghe duyuen, den priester aen den inganck van dat verbont des ghetuyghenis,
en{de} die priester sal deen maken voor die sonde, en{de} dander tot een bra{n}toffer, en{de} hy sal voor hem bidden, om dat hy ouer eenen doode{n} ghesondicht heeft, en{de} hi sal sijn hooft heylich make{n} op dien dach,
en{de} hy sal den Heere heylighen die daghen van sijnder afscheydinghe{n} offerende een iarich lammeken voor die sonde, alsoo nochtans dat die voorleden daghen van gheender weerden en sullen wesen, want sijn heylinghe is besmet.
Dit is die wet der heylinghen, Als die daghen sullen veruult sijn, die welcke hy met gheloften ghestelt hadde, so sal hy hem aenbrenghen voor die doore van dat tabernakel des verbo{n}ts,
en{de} hy sal sijn offerande den Heere offeren, een iarich la{m}meken sonder smette tot eenen brantoffer, en{de} een iarich scaep sonder smette voor die sonde, en{de} eenen onbesmette{n} ram voor een vreedtsamighe slachoffera{n}de,
en{de} ooc mede eenen corf met ongheheefde broode{n}, die met olie beslaghen sijn, en{de} vladen sonder heue met olie bestreke{n} en{de} die vochtighe offeranden van elcs welck
die priester voor den Heere offeren sal, en{de} salt maken so wel voor die sonde als tot eenen brantoffer.
Maer den ram sal hy dooden tot een vreedofferande, voor den Heere, offerende daer mede den corf der ongheheefder brooden, en{de} haer vochtighe offeranden die daer nae costume toebehooren.
En{de} dan sal den nazareus thayr van sijnder heylighinghen gheschoren worde{n} voor die doore van dat tabernakel des getuyghenis, en{de} hy sal sijn hayr nemen, ende salt opt vier legghe{n}, welck ghesteken is onder den vreedoffer,
en{de} die ghecoecte scouder vanden ram, en{de} eenen wronck broots sonder deesem, wt den korf, en{de} een onghedeesemde vlade, en{de} hy sal dat in des nazareus hant gheuen, na dat sijn hooft ghescoren is.
En{de} als hy dat weder van hem ontfanghen heeft, soo sal hy dat opheffen voor daenscijn des Heere{n}, en{de} die gheheylicht zijnde sullen des priesters sijn ghelijc dat borstke{n}, waer af gheboden is datment afscheyden soude, en{de} die hope. Ende hier nae so mach die nazareus wijn drincken.
Dit is die wet vanden nazareus als hy sijn offerande den Heere beloeft heeft, den tijt van sijnder wijdinghen, sonder die dinghen welck sijn hant vinden sal, na dat hy metter herten ghelooft hadde, alsoo sal hy doen tot volmaectheyt van sijnder heylichmakinghen.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Spreect tot Aaron en{de} sijn sonen, Aldus suldi die kinderen van Israhel benedijden, en{de} ghy sult tot hen segghe{n},
Die Heere ghebenedijde v, ende beware v,
Die Heere thoone v sijn aensicht, en{de} zij ws bermhertich,
Die Heere keere sijn aensicht tot v, en{de} gheue v vrede.
En{de} sij sullen mijne{n} naem op die kinderen van Israhel aenroepe{n}, en{de} ic salse ghebenedijden.
ENde het is ghebuert opden dach als Moyses dat tabernakel volmaect heeft, ende dat opgherecht, en{de} dat oock ghesalft en{de} gheheylicht met alle sijne{n} ghereedtscappe{n}, ende desghelijcs oock den outaer met alle sijne{n} ghereedtscappe{n}.
Soo hebben gheoffert die princen van Israhel, ende die hoofde{n} der familien, die waren van elcke{n} gheslachte douerste der gheender die ghetelt ware{n},
gauen voor den Heere ses ghedecte waghene{n} met twaelf ossen, Twee hoofluyden hebbe{n} eenen waghen gheoffert, en{de} elck eene{n} osse, ende sij hebben die gheoffert voor daenschijn des tabernakels.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseit,
Ontfanct dese van hen, datse diene{n} moghen totte{n} dienst des tabernakels, en{de} ghy sult die den Leuite{n} gheue{n} na die ordinancie van haren dienst.
Alsdan Moyses die waghenen en{de} ossen outfanghen hadde, soo heeft hy die den Leuiten gheleuert,
die twee waghenen ende vier ossen heeft hi Gersons kinderen ghegeuen, nae dat hen nootlijck was,
die ander vier waghenen en{de} acht ossen heeft hy die sonen van Merari ghegeuen nae haer officie{n} en{de} diensten, onder die ha{n}t van Ithamar Aarons des priesters sone.
Maer Caaths sone{n}, en heeft hy gheen waghenen noch ossen ghegeuen, want sij dienen in die heylighe plaetse, en{de} die lasten draghen sij op hen eyghen scouderen.
Aldus soe hebben die hooftluyden hen offerande gheoffert tot des outaers wijdinghe (opde{n} dach als dien ghesalft worde) voor den outaer.
En{de} die Heere sprac tot Moysen, Elck hooftma{n} sal ghiften offeren tot sijnen besonderen dach, tot die wijdinghe des outaers.
Opden iersten dach heeft sijn offerande ghedaen Nahasson Aminadabs sone van Iudas gheslachte,
en{de} daer in waren een silueren schotele, weghende hondert en{de} dertich siclen, een silueren schale weghende tseuentich sicle{n}, nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, alle beyde vol bloeme van mele, met olie beslaghen tot een sacrificie,
een gulden mortierken hebbende thien siclen vol rueckwercs,
eenen os vanden runderen, en{de} eenen ram, en{de} een iarich lam tot een brantofferande,
en{de} eenen bock voor die sonde,
en{de} tot eenen vreed offer, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, en{de} vijf eeniarighe la{m}meren, dit is die offera{n}de van Nahasson Aminadabs sone.
Opden tweede{n} dach, offerde Nathanael Suars sone, hooftman van Issachars gheslachte,
een silueren schotele, weghende hondert en{de} dertich siclen, ee{n} silueren schale weghende tseuentich siclen, nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, alle beyde vol bloeme van mele met olie beslaghen, tot een sacrificie,
ee{n} gulden mortierken, hebbende thien siclen vol rueckwercs,
eenen osse vanden runderen, eenen ram, ende een iarich lammeken, tot eenen brantoffer,
en{de} eenen bock voor die sonde,
en{de} tot eenen vreed offer, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, en{de} vijf eeniarighe la{m}mere{n}, dit is die offera{n}de va{n} Nathanael Suars sone.
Opden derden dach, heeft die prince van Sabulons kinderen Eliab Helons sone,
gheoffert een silueren schotele, weghende hondert ende dertich siclen, een silueren schale weghende tseuentich siclen nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, alle beyde vol bloeme van mele met olie beslaghen, tot een sacrificie,
een gulden mortierken weghende thien sicle{n} vol rueckwercks,
eenen osse wt den runderen, eenen ram, ende een iarich lammeken, tot den brantoffer,
en{de} eenen bock voor die sonde
en{de} tot een sacrificie des vreeds offers, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, vijf eeniarighe lammeren, dit is die offerande van Eliab Helons sone.
Opten vierden dach, soo heeft die prince van Rubens kinderen Elisur, Sedeurs sone,
gheoffert een silueren schotel weghende hondert en{de} dertich siclen, een silueren schale weghende tseuentich siclen, nae tghewicht der heyligher plaetsen, alle beyde vol bloeme van mele met olie beslaghen tot een sacrificie,
ee{n} gulden mortierken weghende thien siclen, vol rueckwercs,
eenen osse wt den rundere{n}, en{de} eenen ram, en{de} een iarich lammeken, tot eenen brantoffer,
en{de} eenen bock voor die sonde,
en{de} tot de{n} vreed offer, twee ossen vijf ra{m}men, vijf bocken, en{de} vijf eeniarighe la{m}meren, Dit was die offerande van Elisur Sedeurs sone.
Opden vijfsten dach heeft die prince der kinderen van Symeo{n}, Salamiel Surisaddais sone
gheoffert een silueren schotele weghe{n}de hondert en{de} dertich siclen, een silueren schale hebbende tseuentich siclen, nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, beyde vol bloeme van mele met olie beslaghe{n} tot een sacrificie
een gulden mortierke{n} weghe{n}de thien siclen vol ruecwercs,
eenen osse wten runderen, en{de} eenen ram, en{de} een iarich lammeke{n} tot den brantoffer,
en{de} eene{n} bock voor die sonde,
En{de} tot den vreed offer, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, en{de} vijf eeniarighe la{m}meren, Dit was die offerande van Salamiel Surisaddais sone.
Op den sesten dach die Prince der kinderen van Gad Eliasaph Duels sone
heeft gheoffert een silueren scotele weghende hondert en{de} dertich siclen, een silueren scale hebbe{n}de tseuentich siclen, nae tghewicht der heyligher plaetsen, beyde vol bloeme van meel met olie beslaghen, tot een sacrificie,
een gulde{n} mortierken weghende thien siclen vol ruecwercks,
eenen osse wten runderen, eene{n} ram, ende een iarich la{m}meken tot den brantoffer,
ende eene{n} bock voor die sonde,
en{de} totter vreedoffere, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, ende vijf eeniarighe la{m}meren, Dit was die offerande van Eliasaph Duels sone.
Opden seuenste{n} dach die Prince van Ephraims kindere{n} Elisama Ammiuds sone
heeft gheoffert, ee{n} siluere{n} scotele weghende ho{n}dert en{de} dertich sicle{n}, een siluere{n} scale hebbe{n}de tseuentich sicle{n}, nae tghewicht der heyligher plaetsen, beyde vol bloeme van mele met olie beslaghen tot een sacrificie,
een gulden mortierken wegende thien siclen, vol ruecwercs,
eenen osse wten rinderen, eenen ram, en{de} een iarich la{m}meken tot den brantoffer,
en{de} eene{n} bock voer die sonde,
en{de} tot den vreedoffer, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, en{de} vijf eeniarige la{m}meren, dit was die offerande van Elisama Ammiuds sone.
Opden achsten dach die prince va{n} Manasses kinderen Gamaliel Phadassurs soue
heeft gheoffert, een silueren schotele wegende hondert en{de} dertich siclen, een silueren scale, wegende tseue{n}tich siclen, nae dat ghewicht der heyligher plaetsen beyde vol bloeme van mele, met olie beslaghen tot een sacrificie,
een gulden mortierken weghende thien siclen, vol ruecwercs,
eenen osse wt den runderen, eenen ram ende een iarich lammeken totten brantoffer,
en{de} eene{n} bock voer die sonde,
ende tot den vreedtoffer, twee ossen, vijff ra{m}men, vijff bocken en{de} vijff eeniarighe la{m}meren. Dit was die offerande van Gamaliel Phadassurs sone.
Opden neghensten dach heeft die prince va{n} Beniamins kinderen, Abidan Gedeons sone
gheoffert, een silueren scotele weghende hondert ende dertich siclen, een silueren scale hebbende tseuentich siclen, nae tghewicht der heyligher plaetsen, beyde vol bloemen van meele met olie beslaghen tot een sacrificie,
een gulden mortierken weghende thien siclen vol ruecwercs,
eenen osse wten runderen, eenen ram, ende een iarich lammeken totten brantoffer,
en{de} eenen bock voer die sonde,
ende tot den vreedtoffer twee ossen, vijf rammen, vijf bocken, ende vijf eeniarighe lammeren. Dit was die offerande van Abida Gedeons sone.
Opden thiensten dach die prince van Dans kinderen Ahieser Amisaddais sone
heeft gheoffert een silueren scotele weghe{n}de hondert ende dertich siclen een silueren scale hebbende tseue{n}tich siclen, nae tghewichte der heyligher plaetsen, beijde vol bloeme va{n} mele, met olie beslaghen tot een sacrificie,
een gulden mortierken weghe{n}de thien siclen, vol ruecwercs
eenen osse wten runderen, eenen ram, en{de} een iarich lammeken tot den brantoffer,
ende eenen bock voer die sonde,
ende tot den vreedtoffer, twee ossen, vijf ra{m}men, vijf bocken, ende vijf eeniarighe la{m}meren. Dit was die offera{n}de van Ahieser Amisaddais sone.
Opde{n} elfsten dach die Prince van Asers kindere{n} Phegiel Ocrans sone
heeft gheoffert een siluere{n} scotele weghe{n}deho{n}dert en{de} dertich siclen, een siluere{n} scale weghende tseuentich siclen nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, beyde vol bloeme van mele met olie beslaghen tot een sacrificie,
een gulden mortierken weghende thien siclen vol rueckwercs,
eene{n} osse wten runderen, eenen ram, ende een iarich la{m}meken totten brantoffer,
ende eene{n} bock voor die sonde,
en{de} tot den vreedoffer, twee ossen, vijf rammen, vijf bocken, en{de} vijf eeniarighe lammeren. Dit was die offerande van Phegiel Ocrans sone.
Opden tweelfsten dach die prince van Nephthalins kinderen Ahira Enans sone
heeft gheoffert een silueren scotele weghe{n}de hondert ende dertich siclen een silueren scale hebbende tseuentich siclen, nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, beyde vol bloeme van mele met olie beslaghen, tot een sacrificie,
een gulden mortierken weghende thien siclen vol ruecwercs,
eenen osse wten runderen, eenen ram, en{de} een iarich lammeken tot eenen brantoffer,
ende eenen bock voer die sonde,
ende tot der vreedtoffer, twee ossen, vijff ra{m}men, vijf bocken, en{de} vijf eeniarighe la{m}meren. Dit was die offera{n}de van Ahira Ena{n}s sone.
Dese sijn gheoffert in die wijdinghe des outaers van die princen van Israhel opden dach als dien gheheylicht worde, te weten, twaelf silueren scotelen, twaelf silueren scalen, twaelf gulden mortierkens,
alsoe dat een scotel hadde in ghewichte hondert en{de} dertich siclen, ende een scale hadde int ghewichte tseuentich siclen, dats te samen van alle den silueren vaten twee duysent en{de} vier hondert siclen nae dat ghewicht der heyligher plaetsen,
en{de} twaelf gulden mortierkens vol ruecwercs, weghende elck thien siclen nae dat ghewicht der heyligher plaetsen, dat is tsamen hondert en{de} twintich siclen gouts,
twaelf ossen wt die runderen, tot den brantoffer, twaelf ra{m}men, twaelf ee{n}iarighe la{m}mere{n}. en{de} hen vochtige offerande{n} twaelf bocken voor die sonde,
en{de} tot den vreedtoffer vierentwintich ossen, tsestich ra{m}men, tsestich bocke{n}, ende tsestich eeniarighe la{m}meren. Dese dinghe{n} sijn gheoffert in die wijdinghe des outaers als dien ghesalft was.
En{de} als Moyses in dat tabernakel des verbonts ghinc, om raet te vraghen van Gods antwoorde, soo hoorde hy die stemme tot hem sprekende van den stoel der ghenaden, welck daer was bouen die arcke des ghetuyghenis tusschen die twee Cherubims van daer hy tot hem sprack.
ENde die Heere sprack tot Moysen segghende,
Spreect tot Aaron, en{de} ghy sult tot hem segghen, als ghy die seuen lampen ghestelt hebt, soo sal den candelaer opghericht worden, aen die zuytsijde. Daerom beueelt dit, dat die lampen tseghen den Noorde{n}, teghen ouer sien tot die tafel vanden voorgheleyde brooden, tseghen die sijde welck tseghen ouer den candelaer is, sullen die moeten lichten.
En{de} Aaron heeft dat ghedaen, ende hy heeft die lampen opden candelaer ghestelt, alsoo die Heere Moysi beuolen hadde.
Ende dit was het maecsel vanden candelaer, van gheslaghen goude, soo wel den middelsten staec als alle dander werck dat wt beyde die sijden der schachten quam, na dat exempel welck die Heere Moysi ghetoont heeft, alsoo maecte hy den candelaer.
EN{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Neemt die Leuiten wt dat midden der kinderen van Israhel, en{de} ghy sultse suyueren,
nae dese wijse, Laetse bespraeyen met dat water der suyueringhen, en{de} sij sullen alle dat hayr van haren vleesch afscheeren. En{de} als sij haer cleederen sullen ghewassche{n} hebben, en{de} sij ghesuyuert sullen wesen,
soo sullen sij eene{n} osse wt dat groot vee nemen, met sijnen spijsoffer, bloeme va{n} mele met olie beslaghe{n}, maer ghi sult eenen anderen osse wten groote{n} vee nemen voor die sonde.
En{de} ghy sult die Leuiten inbrenghen voor dat tabernakel des verbonts, als ghy alle die menichte der kindere{n} van Israheltsame{n} gheroepen sult hebbe{n}
En{de} als die Leuite{n} voor den Heere sullen sijn, so sulle{n} die kindere{n} van Israel haer hande{n} op hen legghen,
ende Aaron sal die Leuiten offeren tot eender ghifte{n} voor dat aenschijn des Heeren, van die kindere{n} van Israhel om te dienen in sijne{n} dienst.
En{de} die Leuiten sullen oock haer hande{n} legghe{n} op der ossen hoofden waer af dat ghy den eene{n} sult maken tot eenen offer voor die sonde, en{de} den anderen tot eenen brantoffer des Heere{n}, dat ghy voor hen biddet.
Ende ghy sult die Leuiten stellen voor Aaron ende sijnder kinderen aensicht, en{de} als ghi die den Heere gheoffert hebt, so suldise wijde{n},
en{de} ghi sultse sceyden wt dat midde{n} der kinderen van Israhel, dat sij mijne wesen moghen,
en{de} daer nae ghaen int tabernakel des verbo{n}ts dat sij my dienen. Aldus suldise suyueren en{de} wijden tot een offerande des Heere{n}, want sij my tot een ghifte van den kinderen van Israhel ghegheuen sijn.
Voor die ierste gheborene die haers moeders lichae{m} ierst ontsluyten in Israhel heb ik icse ghenomen,
Want mijne sijn alle dierste gheborene der kinderen van Israhel soo wel vande{n} menschen als vande{n} beesten. Van die{n} dach doen ic alle dierste gheborene int lant van Egipten versloech heb icse voor my gheheylicht,
ende ic heb die Leuiten ghenomen voor alle dierste gheborene der kinderen van Israhel,
en{de} ic hebse Aaron en{de} sijne{n} sonen voor een ghifte ghegeuen wt dat midden des volcs, dat sij my soude{n} dienen in dat tabernakel des verbonts voor Israhel, en{de} dat sij voor hen bidde{n} datter gheen plaghe en come onder tvolck, waert sake dat sij hen verstoute{n} te gae{n} tot die heylighe plaetse.
En{de} Moyses met Aaron en{de} alle die menichte der kindere{n} van Israhel hebbe{n} ouer die Leuiten gedaen alle dat die Heere Moysi beuolen hadde,
en{de} sij sijn ghesuyuert, en{de} sij hebben haer cleedere{n} ghewassche{n}. En{de} Aaron heeftse opghehauen in dat aenschijn des Heere{n}, en{de} hy heeft voor hen ghebede{n},
dat sij ghesuyuert souden moghe{n} gaen tot haren diensten in dat tabernakel des verbonts, voor Aaron ende sijn sonen, Ghelijck die Heere Moysi beuolen hadde vanden Leuiten, alsoo eest ghedaen.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Dit is die wet der Leuiten, Van vijfentwintich iare{n} en{de} daer boue{n} sullen sij inne gae{n} om te diene{n} in dat tabernakel des verbo{n}ts.
En{de} als sij dat vijftichste iaer van haer ouderdom voleyndt hebben, soo en sullen sij niet meer dienen,
en{de} sij sullen haerder broeders dienaers wesen in dat tabernakel des verbo{n}ts, op dat sij bewaren tghene dat hen beuole{n} sal worde{n}, maer die wercken en sullen sij niet doen, alsoo suldi die Leuiten bescicken in haer bewaringhen.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken in die woestijne Sinai, int tweede iaer nae dat sij wt dat lant van Egipten gEgaen waren in dierste maent segghende,
Laet die kindere{n} van Israhel Phase make{n} te sijnen tijde,
opden veerthiensten dach van deser maent omtrent den auont na alle sijn ceremonie{n} en{de} gherechtichede{n}.
En{de} Moyses heeft de{n} kindere{n} van Israhel beuole{n} dat sij Phase souden make{n}.
En{de} sij hebben dat ghedaen te sijnen tijde, opden veerthiensten dach der maent aenden auont op den berch van Sinai. Nae alle dat die Heere den kinderen Moysi beuolen hadde, so hebbe{n} die kinderen van Israhel ghedaen.
En{de} siet sommighe die ontsuyuert waren ouer die ziele van eenen mensche, die welck op dien dach gheen Phase en hadde{n} moghen make{n}, comende tot Moysen en{de} Aaron hebben hen gheseit,
Wij sijn onsuyuer ouer eens menschen ziele, waerom wort ons benomen, dat wij niet en moghe{n} den Heere die offera{n}de offere{n} te sijne{n} tijde onder die kinderen van Israhel.
Den welcken heeft Moyses gheantwoordt, Staet op, dat ic mach raet vraghen wat die Heere van v lieden sal ghebieden.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Spreect tot die kinderen van Israhel, Een mensch die onsuyuer is ouer een ziele, oft die ouer wech is, verre onder v volck, die sal den Heere Phase maken
in die tweede maent, opden veerthiensten dach der maent des auo{n}ts, met ongheheefde broode{n} en{de} met wilden lactuwe{n} sullen sij dat eten,
sij en sullen daer af niet ouerlaten blijue{n} tot des morghens, en{de} sij en sullen sijn ghebeente niet breken, en{de} sij sullen allen die behoorlijcke maniere van Phase onderhouden.
Maer eest dat yema{n}t suyuer is, en{de} dat hy ouer wech niet en is gheweest, en{de} nochtans gheene{n} Phase ghemaect en heeft, die ziele sal wt hare{n} volcke{n} verdreue{n} worden, om dat sij den Heere dat sacrificie niet gheoffert en heeft te sijnen tijde, sijn sonde sal hi draghe{n}.
Eest dat by v woont eenich vreemdelinck oft wtlander, die sullen dat Phase maken, nae alle sijn behoorlijcke ceremonien en{de} alle sijn rechten, Tselue gebodt sal by v lieden sijn, so wel den wtlander als den ingeboren.
Aldus op den dach als dat tabernakel opghericht was, so heeft een wolcke dat bedect, Maer vande{n} auont so was op dat tabernakel een ghedaente des viers tot smorghens toe,
en{de} alsoo gheschiedet altijt, in den dach soo bedeckte dat een wolcke, ende snachts als een gedae{n}te des viers.
En{de} als die wolcke wech ghenomen worde die het tabernakel ouerdecte, dan reysden die kinderen van Israhel voorts, ende ter plaetsen daer die wolcke bleef staende, daer maecte{n} sij hare{n} heyrlegher.
Nae dat ghebodt des Heere{n} reysden sij voorts, en{de} nae sijn ghebodt so sloeghen sij haer tente{n}. Alle die daghe{n} dat die wolcke op dat tabernakel bleef, so bleue{n} sij op die selue plaetse,
en{de} alst so gheuiel dat die wolcke langhen tijt daer op bleef, so ware{n} die kindere{n} van Israhel in des Heere{n} wake, en{de} sij en reysden niet voorts,
hoe veel daghen dat die wolcke op dat tabernakel was. Na des Heeren ghebodt soo richten sij haer tenten, en{de} na sijn ghebodt soo leyden sij die ooc neder.
Waert sake dat die wolcke staende bleef vanden auont tot den morghe{n}, en{de} dat sij des morghens terstont dat tabernakel verliet, so reysde{n} sij voorts, en{de} waert dat sij wech ghinc nae eene{n} dach en{de} nacht, soo brake{n} sij haer tenten weder op.
Maer bleef sij twee daghe{n}, oft een mae{n}t, oft noch langher tijt op dat tabernakel, so bleue{n} die kindere{n} van Israhel ter seluer plaetsen, en{de} sij en reysden niet voorts, maer terstont als die wolcke wech ghegaen was, soo vertrocken sij hare{n} legher.
Door dat woordt des Heere{n} so sloeghe{n} sij haer tente{n}, en{de} door sijn woordt so reysde{n} sij voorts, en{de} sij ware{n} in die wake des Heere{n}, na sijn gebot door die ha{n}t va{n} Moyses
ENde die Heere heeft tot Moysen gesproke{n}, segghende,
Maect voor v twee trompetten van gheslaghe{n} siluer, waer mede dat ghi sult die menichte moghen tsamen roepe{n}, als den heyrlegher optrecke{n} sal.
En{de} als ghy met die tro{m}petten sult trompen, so sal alle die scare vergadere{n} by v voor die doore van dat tabernakel des verbonts.
Eest dat ghi eens tro{m}pt, so sulle{n} die prince{n}, en{de} die hooftluyden der menichte{n} van Israhel by v come{n},
Maer eest datter een la{n}ger ghecla{n}ck der tro{m}petten en{de} met poosen gheluyt maect, soo sullen haren legher opbreken dierste die aen die oostsijde ligghe{n},
maer in dat tweede gheluyt en{de} ghelijc ghehuyl der tro{m}petten, sullen sij hare{n} legher opbreke{n} die aen die suytsijde ligghe{n}, en{de} na dese maniere sullen die ander doen, wa{n}neer die tro{m}petten sullen huylen ter reysen.
Maer alsmen dat volck vergadere{n} moet, so sal der tro{m}petten een simpel gheluyt wesen, en{de} sij en sulle{n} met gheen poosen huyle{n}.
Ende Aarons der priesters sone{n} sullen met die trompetten tro{m}pe{n,} en{de} dit sal een eewighe wettelijcke manier wesen in v gheslachten.
Eest sake dat ghy ter orloghen trect wt uwe{n} lande teghe{n} v viande{n} die teghen v strijden, soo suldi gheclanck maken met dat ghehuyl der tro{m}petten, en{de} v lieder gede{n}ckenisse sal voor den Heere uwe{n} Godt wesen, dat ghy moecht verlost worde{n} wt die handen van uwen vianden.
Soo wa{n}neer ghy hebbe{n} sult eenighe blijde maeltijden, oft feestelijcke daghe{n} en{de} nieuwe maende{n}, so suldi met die tro{m}petten blasen op uwe{n} heele{n} brantoffer, en{de} ouer uwe vreedoffers, dat sij v wesen moghen tot een ghedenckenisse ws Gods, Ick ben die Heere v lieder Godt.
Op dat tweede iaer in die tweede maent, op den twintichsten dach der maent, so is die wolcke opghehaue{n}, van dat tabernakel des verbonts,
en{de} die kinderen va{n} Israhel sijn ghereyst by hen scare{n} wt der woestijne{n} Sinai, en{de} die wolcke heeft gherust in die woestijne van Pharam.
En{de} dierste hebbe{n} hare{n} legher op getrocke{n} nae des Heere{n} ghebodt door die hant van Moyses
die kindere{n} van Iudas by hare{n} scare{n}, wie{n}s Prince was Nahasson Aminadababs sone.
Int gheslachte der kindere{n} va{n} Issachar was die Prince Nathanael Suars sone.
In Sabulons geslachte was die Prince Eliab Helo{n}s sone.
En{de} dat tabernakel is nedergheleyt, het welc draghende die kinderen van Gerson en{de} Merari, sijn wtghegae{n}
En{de} die kindere{n} van Ruben sijn ooc ghetrocke{n} met haren scaren, en{de} ordina{n}cie{n}, der welcker Prince was Helisur die sone van Sedeur.
Maer int gheslachte der kindere{n} van Symeo{n}, was die Prince Salamiel Surisaddais sone.
En{de} in Gads gheslachte was die Prince Eliasaph Duels sone.
En{de} die Caathiten sijn ooc voorts ghetrocken, draghende die alderheylichste plaetse. Ende dat tabernakel worde so langhe ghedraghen tot dat sij quamen ter plaetsen der oprechtinghen.
En{de} die kinderen van Ephraim hebben ooc hare{n} legher opghetrocken by haren scaren, in wiens heyr was die Prince Elisama Ammiuds sone.
Maer in dat gheslachte van Manasses kinderen was die Prince Gamaliel Phadassurs sone.
En{de} int gheslachte van Beniamin was die hooftman Abidan Gedeons sone.
En{de} die leste van allen den leghers sijn voorts ghereist die kindere{n} va{n} Dan by haren scaren, in wiens heyr heeft die Prince gheweest Ahieser Amisaddais sone.
Maer int gheslachte va{n} Asers kindere{n}, was die prince Phegiel Ocra{n}s sone.
Ende int gheslachte der kindere{n} van Nephthali, was die Prince Ahira Enans sone.
Dit sijn die heyren ende die reysen der kinderen van Israel by haren scaren als sij vertrocken.
En{de} Moyses seyde tot Hobab Raguels sone den Madianiter sijnen maech, Wij reysen ter plaetsen welck ons die Heere gheuen sal, coemt met ons, op dat wij v weldoen moghen, want die Heere heeft Israhel goede dinghen beloeft.
Tot wien hy heeft gheantwoordt, Ick en sal met v niet gaen, maer ick sal weder omme keeren in mijn lant daer ick gheboren ben.
Ende hy seide tot hem, en wilt ons niet verlaten, want ghy weet wel op wat plaetsen dat wij in die woestijne moeten onsen legher maken, ende ghy sult ons leytsman wesen.
Ende als ghy met ons sult comen sijn, soo sullen wij v gheue{n} alle dat beste, van alle den rijcdom welck ons die Heere gheuen sal.
Aldus sijn sij ghereyst vanden berch des Heeren, eenen wech van drij daghen, ende die arcke van des Heeren verbont ghinck voor hemlieden, drij daghe{n} bescickende die plaetse des heyrleghers.
Ende die wolcke des Heeren was op hen inden dach als sij voorts trocken.
Ende als die arcke opghehaue{n} worde, soo seyde Moyses, Staet op Heere ende laet v vianden verstroyt worden, en{de} laetse van v aenschijn vliede{n}, die v haten.
Ende als dat neder gheleyt worde, soo seyde hi, O Heere keert wederomme tot die menichte des heyrs van Israhel.
BInnen desen tijt soo is daer ee{n} murmuratie des volcs opghestae{n} (als bedroeft sijnde om den arbeyt) teghe{n} den Heere. Ende als die Heere dat ghehoort heeft, so is hy gram gheweest. En{de} dat vier des Heeren teghen hen ontsteken heeft dat achterste deel des leghers verslonden.
Ende als dat volck tot Moysen gheroepen hadde, soo heeft Moyses tot den Heere ghebeden, en{de} dat vier is verslonden gheweest.
En{de} hi heeft die plaetse ghenaemt ontstekinghe, om dat aldaer het vier des Heeren teghen hemlieden ontsteken is gheweest,
Want alderhande ghemeyn volck dwelck met hem opghetrocken was, worde ontsteken van lust, sittende en{de} weenende tsamen met die kinderen van Israhel, ende sij seyden, Wie sal ons vleesch teten gheuen?
Wij sijn ghedachtich der visschen die wij in Egipten om niet aten, en{de} ons comen te voren die conco{m}meren, en{de} pepoenen, dat pourloock ende den aiuyn ende dat clijsterloock.
Ons ziele is dorre, want ons ooghen en sien anders niet dan Man.
Ende dat Man was ghelijck het coriander saet, van verven ghelijck bdellion saet.
En{de} dat volck ghinck omme, verghaderende dat, en{de} brakent met den muele{n}steen, oft si stietent in eene{n} mortier al cleyn van een, en{de} sij coecte{n} dat in eene{n} pot makende daer af coexke{n}s van smaecke als olikoecke{n}
En{de} als den dauwe des nachts opden legher neder viel, so viel dat Man ooc mede van boue{n}.
Aldus soo heeft Moyses tvolck hoore{n} weenen by hare{n} familie{n} eene{n} ieghelijc by die doore{n} van haren tabernakelen. En{de} die heete gra{m}scap des Heere{n} is seer toornich gheworde{n}, en{de} het dochte Moyses ooc een onuerdrachelijck dinc te wesen,
en{de} hi heeft totten Heere gheseyt, Waero{m} hebdi uwe{n} dienaer gepijnicht? waero{m} en vinde ic gheen gracie voor v? en{de} waerom hebdi den last van alle{n} desen volcke op mi gheleyt?
Heb ic alle dese menichte ontfanghe{n}, oft heb icse ghewo{n}nen, dat ghi tot mi segge{n} moecht, Draechtse in uwe{n} schoot gelijc een voester pleech een cleyn kindeken te draghen, en{de} draechtse tot in dat lant daero{m} dat ghy hare{n} vaderen geswore{n} hebbet.
Va{n} waer mocht my so veel vleesch comen, dat ict so groote{n} menichte geue{n} mochte? Sij weene{n} voor my segge{n}de, Gheeft ons vleesch dat wi eten moghe{n},
Ic en can allee{n} alle dit volc niet verdraghen, want het is my te lastich.
Maer duncket v anders, so bidde ick v dat ghy my dootslaet, en{de} laet my gratie verweruen in uwen ooghen, dat ick soo veel quaets niet meer en lijde.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Vergadert my tseuentich mannen, van die ouders van Israhel, welck ghy kent dattet des volcs ouders sijn en{de} meesters, en{de} ghy sultse leyden aen die doore van dat tabernakel des verbonts, ende ghi sultse daer by v doen staen,
op dat ick mach nederdalen ende v toespreken, ende ick sal van uwen gheest afnemen, ende dien henlieden gheue{n}, dat sij met v den last des volcs verdraghen, en{de} dat ghy alleene niet verlast en wordt
Ende totten volcke suldi oock segghen, Heylicht v morghen, ghy sult vleesch eten, wa{n}t ic heb v hooren segghen, Wie sal ons vleesch teten gheuen? Wel was ons in Egipte{n}. Daerom sal v die Heere vleesch gheuen, dat ghijt eten sult,
niet eenen dach oft twee oft vijf oft thien noch ooc twintich,
maer een maent der daghen tot dat tuwe{n} noesgaten wtgae, ende dat v verkeere in walghinghe, om dat ghy den Heere verdreuen hebt, die int midden van v is, ende hebt voor hem gheweent segghe{n}de, Waerom sijn wij wt Egipten ghegaen?
Ende Moyses heeft gheseyt totten Heere, Ses hondert duysent voetganghers sijn onder dit volck, ende ghy segt, Ick sal hen vleesch teten gheuen een gheheel maent lanck?
Salmen dan een groote menichte van ossen ende scapen slaen, dat die ghenoech mochten sijn ter spijsen? oft sullen alle die visschen der zee tsame{n} vergadert worden om hen te versaden?
Ende die Heere heeft hem gheantwoordt, Is die hant des Heeren onmachtich? Nv terstont suldi sien, oft mijn woordt metten wercke sal volbracht worden.
Hierom is Moyses ghecomen, ende heeft den volcke des Heeren woorden vertelt, vergaderende tseuentich mannen vanden ouders des volcs van Israhel, die welcke hy heeft doen staen omtrent dat tabernakel.
Ende die Heere is nederghecomen door een wolcke, ende hy heeft tot hem ghesproken, nemende van den gheest die in Moyses was, ende geuende dien den tseuentich ma{n}nen. En{de} als die gheest in hen gherust hadde, so hebben sij ghepropheteert, ende en hebben voortaen niet opghehouden.
Maer daer waren twee mannen inden legher bleue{n}, waer af die een hiet Eldad, en{de} die ander Medad daer op dat die gheest ooc gherust heeft. Wa{n}t sij waren oock bescreuen, ende sij en waren niet wtcomen tot dat tabernakel.
En{de} als sij nv inde{n} legher propheteerden, soo isser een knechtken gheloopen, ende heuet Moysi gheboodtscapt, segghende, Eldad ende Medad propheteeren inden legher.
Terstont so seyde Iosue Nuns sone, Moyses dienaer, ende wt vele vercoren, Mijn heere Moyses verbiet hen,
Maer hy antwoorde, Waero{m} sijdi voor my besorcht? Wie mocht gheuen, dat alle tvolck propheteerde, ende die Heere hen sijnen gheest ghaue?
En{de} Moyses en{de} die ouders va{n} Israhel sijn wederghegaen inden legher,
En{de} eenen wint vande{n} Heere voertscome{n}de heeft quackelen opghenomen, en{de} die gebracht ouer die zee, en{de} heeft die nedergheleyt inde{n} legher, een streke soo groot alsine{n} op eene{n} dach gaen mach ae{n} alle die sijde{n} des heyrleghers ro{n}tsomme en{de} die quackele{n} vloge{n} in die locht twee cubitus hooghe boue{n} die eerde.
Hiero{m} het volck opstaende, alle dien dach en{de} nacht, en{de} den anderen dach heeft een groote menichte der quackele{n} gheuanghe{n}, die luttel vergadert hadde, die hadde thien chorus maten, en{de} sij hebben die ghedroocht ro{n}tsomme de{n} legher.
Noch was dat vleesch in hen tanden, en{de} aldusdanighe spijse en ghebrack he{n} noch niet, en{de} siet den rasenden torn des Heere{n} verwect teghen tvolck, heeftse geslaghe{n} met een sware plaghe groot boue{n} maten.
En{de} die plaetse is genae{m}t die graue{n} der quaetlusticheyt, Want daer hebbe{n} sij tvolc begraue{n}, dat lust ghehadt hadde. En{de} wtghereyst sijnde van die graue{n} der quaetlusticheyt, sijn sij comen tot Haseroth, ende sijn daer bleuen.
ENde Maria en{de} Aaron hebbe{n} ghesproken teghe{n} Moysen, om sijns wijfs wille die morianinne,
en{de} sij hebbe{n} geseyt, Heeft die Heere alleen door Moysen gesproke{n}? En heeft hy tot ons ooc niet desghelijcs gesproke{n}? En{de} als die Heere dit gehoort hadde, so is hi gra{m} gheweest,
Wa{n}t Moyses was die aldersaechtmoedichste man bouen alle mensche{n} die op eertrijc woonde{n.}
Tersto{n}t heeft die Heere ghesproke{n} tot he{m} en{de} tot Aaro{n} en{de} tot Maria{m}. Gaet ghy drije alleene wt totten tabernakel des verbo{n}ts. En{de} als sij wtghegae{n} ware{n},
so is die Heere nedergedaelt in die colu{m}ne der wolcke{n}, en{de} hy heeft ghestae{n} in den inganc des tabernakels, roepe{n}de Aaron en{de} Maria{m}. En{de} als sij gegae{n} ware{n},
so seyde hy tot he{n}, Hoort mijn woorde{n}, Isser iema{n}t onder vliede{n} een propheet des Heere{n}, dien sal ic ope{n}baren door een visioen, oft ic sal he{m} aenspreke{n} door eenen droo{m},
maer sulck en is Moyses mijn dienaer niet, die dalder getroutste is, in alle mijn huys,
want ic spreeck hem toe mont aen mont, en{de} hy siet den Heere openbaerlijck, niet door donckerheyt oft by gelijckenissen, Waerom en hebben di dan niet gheureest te lasteren Moyses mijnen dienaer?
En{de} die Heere gram teghen hen sijnde is wech ghegae{n}.
En{de} die wolcke is ooc wech ghegaen die op dat tabernakel was. En{de} siet Maria is ghescene{n} wit van lazerie{n} ghelijc snee. En{de} als Aaron haer aensien hadde, en{de} ghesien dat sij met lazerien al ouer besmet was,
so seyde hy tot Moyses, Ick bid v mijn heere en wilt ons dese sonde niet oplegghe{n}, die welcke wij sottelijck ghedaen hebbe{n},
op dat dese niet en worde als een doode, ende ghelijck een onuoldraghen kint dat van sijnder moeder lichaem gheworpen wordt, siet nv die helft van hare{n} vleesch is verslint vander lazerie{n}.
En{de} Moyses heeft totte{n} Heere gheroepe{n} segghende, O Godt, Ick bidde v, gheneest haer.
Ende die Heere heeft hem gheantwoort, Hadde haer vader in haer aensicht ghespoghen, en soude sij niet te minsten seuen daghen moeten bescaemt sijn? Laetse wtsceyden wten legher seuen daghen lanck, en{de} daer nae sal sij wederom gheroepen worden.
Hierom so is Maria buyten den legher ghesloten, seuen daghe{n} lanck, ende het volck en is van dier plaetsen niet gheruert tot dat Maria wederomme gheroepen was.
ENde het volc is voorts gereyst van Aseroth en{de} hebben haer tente{n} gheslaghen in die woestijne Phara{n}.
En{de} aldaer heeft die Heere tot Moysen ghesproken segghende,
Sendt ma{n}nen die dlant van Chanaan bespiede{n}, dwelc ic den kinderen van Israhel geue{n} sal, wt elcke{n} gheslachte eene{n} man vanden hooftluyde{n}.
En{de} Moyses heeft ghedaen dat die Heere ghebode{n} hadde, sende{n}de hooftma{n}nen wt die woestijne Pharan, waer af dit die namen sijn,
Van Rubens gheslachte Sa{m}mua Zechurs sone,
Van Symeons geslachte, Saphat Huris sone,
Va{n} Iudas gheslachte Caleb Iephones sone,
Van Issachar, Igal Iosephs sone,
Van Ephraims gheslachte, Ozee Nuns sone,
Van Beniamins gheslachte, Phalti Raphus sone,
Va{n} Zabulo{n}s geslachte, Geddiel Sodis sone,
Van Iosephs gheslachte des scepters van Manasses Gaddi, Susis sone,
Van Dans gheslachte Ammiel Gemallis sone,
Van Asers gheslachte Sthur Mychaels sone,
Va{n} Nephthalis geslachte Nahabi Vapsis sone,
Van Gads gheslachte Guel Machis sone.
Dit sijn die namen der mannen welc Moyses ghesonde{n} heeft om dat lant te bespiede{n}. Ende heeft Osee Nuns sone, Iosue ghenaemt.
Hiero{m} so heeftse Moyses wtghesonden om dat lant van Chanaan te bespieden, ende tot henlieden gheseyt, Trect opwaerts nae die zuytsijde, En{de} als ghy totten gheberchte come{n} sijt,
so bespiet dat lant hoedanich dat is, en{de} tvolck dat daer in woont, oft sterck is oft cranck, oft sij veel van ghetale sijn oft luttel,
en{de} dat lant goet oft quaet, ende wat steden daer sijn, bemuert oft sonder muere{n},
en{de} oft die eerde vet, oft onvruchtbaer is, wel beplant met boomen, oft sonder boome{n}. Weest vroem en{de} brengt ons van die vruchte{n} des lants. Wa{n}t het was den tijt alsmen nv die druyuen eten mocht die vroech rijp worden.
En{de} als sij opghetrocke{n} waren, so hebbe{n} sij dat la{n}t bespiet, van die woestijne Sin, tot Rohob alsmen coe{m}t in Amath.
En{de} sij sijn opwaerts ghegaen tot die suytsijde, ende ghecomen tot Hebro{n}, daer Achiman en{de} Sisai, en{de} Tholmai Enacs kinderen ware{n}. Wa{n}t Hebro{n} was ghetimmert seue{n} iaer voor Thanim die stadt van Egipte{n} la{n}t.
En{de} voertsgae{n}de tot die beke der druyue{n}, hebben sij een wijngaertra{n}cke afghesneden met sijne{n} druyf, den welcke{n} twee mans droeghe{n} met eene{n} hantboo{m}. En{de} sij hebben ooc mede genome{n} van die granaet appele{n}, en{de} vanden vijghen, van dier plaetsen,
die welcke is ghenoe{m}t, Nehel Eschol, dat is, die beke der druyue{n}, om dat die kindere{n} van Israhel den druyf van daer ghedraghen hadden.
En{de} die bespieders des lants, nae veertich daghen weder come{n} zijnde, als sij alle dat lant hadde{n} ro{n}tsomme doorgaen,
sijn ghecomen bi Moyses ende Aaro{n} en{de} by alle die vergaderinghe der kindere{n} va{n} Israhel in die woestijne te Pharan, welc is in Cades. En{de} sij hebbe{n} tot hen ende tot alle die menichte ghesproke{n}, en{de} hen ghetoont die vruchten des lants,
en{de} vertelden segghende, Wij sijn ghecomen int lant daer ghi ons henen ghesonde{n} hadt, dwelc inder waerheyt vloeyt van melck en{de} honich, alsome{n} aen dese vruchte{n} weten mach,
maer het heeft seer stercke inwoo{n}ders, en{de} seer groote en{de} bemuerde stede{n}, Wij hebbe{n} daer gesie{n} het gheslachte van Enac,
Amalec woo{n}t in die zuytsijde, en{de} die Hetheen en{de} Iebuseen en{de} Amorrheen woone{n} int gheberchte, maer die Chananeen woonen by die zee, en{de} ontre{n}t de{n} vloet der Iordane{n}.
Hier en tussche{n} Caleb bedwinghende die murmuratie des volcs die tege{n} Moysen opsto{n}t, seyde, Laet ons optrecke{n} en{de} besitte{n} dit la{n}t, wa{n}t wi sulle{n} dat moge{n} crijghe{n}.
Maer die andere die met he{m} gheweest hadde{n} seyde{n}, Wi en sijn ghee{n}sins machtich genoech om opwaerts teghe{n} dit volck te trecke{n}, wa{n}t het is veel sterker dan wij.
En{de} sij hebbe{n} dat la{n}t (dwelck sij besie{n} hadde{n}) gelastert by die kindere{n} van Israhel, segghe{n}de, Dla{n}t dat wi bespiet hebbe{n}, verslint sijn inwoonders, het volc dat wi ghesien hebben is van grooter hoochden,
wij hebben daer sommighe monstren ghesien der kinderen van Enac, van der ruesen gheslachte, by die welcke wij gheleken schenen sprinckhanen te wesen.
DAerom alle die scare luyde roepende, heeft gheweent op dien nacht,
en{de} alle die kindere{n} van Israhel hebbe{n} ghemurmureert tseghe{n} Moysen en{de} Aaron segghende,
Och oft wij in Egipten ghestorue{n} waren, en{de} niet in dese groote wildernisse. Och oft wij vergaen mochten, en{de} dat die Heere ons niet en leydde in dit lant, dat wij mette{n} swaerde niet en vallen, en{de} onse huysvrouwen en{de} kinderen worden gheuanghe{n} wech gheuoert. En eest niet beter dat wij wederom keeren nae Egipten?
Ende sij seyde{n} deen tot den anderen, Laet ons eenen leytsma{n} maken voor ons, en{de} laet ons wederom gaen nae Egipten.
Als Moyses ende Aaron dit ghehoort hadde{n}, so vielen sij plat neder ter aerde{n} voor alle die menichte der kindere{n} van Israhel.
Maer Iosue Nuns sone ende Caleb Iephones sone die seluer oock het lant bespiet hadde{n}, hebben haer cleederen ghescoert
ende gheseyt tot alle die vergaderinghe der kinderen van Israhel. Het lant dat wij alomme doorgae{n} hebben is seer goet,
eest dat die Heere onser ghenadich is, so sal hy ons daer in brenghe{n}, ende hy sal ons die aerde gheue{n} van melck en{de} honich vloeyende.
Ende wilt tseghen den Heere niet wederspannich wesen, noch en wilt dat volck van desen lande niet ontsien, want wij moghense verslinden ghelijck broot. Alle bystant is van he{n}lieden ghegaen, Die Heere is met ons, en wilt niet vreesen.
En{de} als alle die ghemeynte riep, en{de} wilde hen met steene{n} doot worpen, so heeft haer die glorie des Heeren gheopenbaert, boue{n} dat dack des verbonts dat alle die kinderen van Israel saghe{n}.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Hoe langhe sal dit volck my lasteren? Hoe la{n}ghe en sulle{n} sij my niet ghelooue{n} door alle die teekene{n} die ic voor hen ghedaen hebbe?
Daerom sal icse metter pestilencien slaen, en{de} vernielen, maer ic sal v een prince make{n} ouer een groot volc, en{de} veel stercker da{n} dit is.
En{de} Moyses seyde tot de{n} Heere, Eest dat die Egiptenare{n} dit hoore{n}, wt wiens midden ghy dit volck gheleyt hebt,
en{de} die inwoonders van desen lande die welck ghehoort hebben dat ghy Heere in dit volck sijt, ende aensicht teghen aensicht ghesien wordt, ende dat v wolcke henlieden bedect, ende dat ghy hen voorghaet door een colu{m}ne der wolcken inden dach, en{de} door een colu{m}ne des viers inden nacht,
dat ghy so grooten menichte verslaghen hebt als eene{n} mensch so sulle{n} sij segghen,
Hy en was niet machtich tvolck te brenghen int lant waer om dat hy ghesworen hadde, en{de} daerom heeft hijse verslaghen in die woestijne
Daer om laet des Heeren sterckheyt groot gheacht worden, ghelijck ghy ghesworen hebt segghende,
O Heere lijdtsamich en{de} seer veelvan bermherticheden, afneme{n}de die boosheyden en{de} groote misdaden niemanden die onschuldich is verlatende, die der vadere{n} onrechtueerdicheyt versuert op die kindere{n}, tot dat derde ende vierde gheslachte,
Ick bid v, wilt vergheuen die sonde dees ws volcks, nae die grootheyt uwer bermherticheyt, ghelijck ghy hen ghenadich hebt gheweest doen sij wt Egipten ghinghe{n}, tot deser plaetsen toe.
Ende die Heere heeft gheseyt, Ick hebt vergheuen na v woordt,
Ick leue ende gheheel aertrijck sal veruult worden van die glorie des Heeren,
Maer nochtans alle die menschen die mijn maiesteyt ghesien hebben, en{de} die teekenen die ic in Egipten ghedaen hebbe, en{de} in die woestijne, en{de} hebben my nv thienwerf ghetempteert, en{de} en hebben mijnder stemmen niet ghehoorsaem gheweest,
en sullen dat lant niet sien, daerom dat ic haren vaderen gheswore{n} hebbe, Noch daer en sal niemant van alle die ghene die my gelastert hebbe{n}, dat la{n}t sien.
Maer mijnen knecht Caleb die vol van eenen anderen gheest my gheuolcht heeft, sal ic leyden in dlant dwelck hy alom doorwandelt heeft, en{de} sijn saet sal dat besitten.
Want die Amaleciten en{de} Chananeen woonen in die valleyen. Morghe{n} veruoert den legher, en{de} keert wederomme in die woestijne door den wech van die roode zee.
Ende die Heere heeft ghesproken tot Moysen en{de} Aaron segghende,
Hoe langhe sal dese alder quaetste menichte teghen my murmureren? Ic heb die clachte{n} der kinderen van Israhel ghehoort,
Daer om segt hen, Ick leue seyt die Heere, ghelijck ghy ghesproken hebt daer ict hoorde, alsoo sal ick v doen,
In dese woestijne sullen v doode lichamen ligghen, Alle die ghetelt sijt van twintich iaren en{de} daer bouen, en{de} teghe{n} my ghemurmureert hebt,
en sult int lant niet comen, daer ick mijn hant opghehauen hebbe, dat ick v daer soude doen woonen, sonder Caleb Iephones sone en{de} Iosue Nuns sone.
Maer v cleyn kinderen (daer ghi af gheseyt hebt dat sij souden der vianden roof worden) die sal ic daer in leyden dat sij dit lant sien sullen dwelck v mishaecht heeft.
Maer v doode lichamen sullen in die woestijnen ligghen,
V kinderen sullen onghestadich wesen in die woestijne veertich iaren lanck, en{de} sullen v oncuysheyt draghe{n}, tot dat haerder vaderen doode lichamen sullen vergaen wesen in die woestijne,
nae dat ghetal der veertich daghe{n} op welcke ghy dat lant hebt besien, Een iaer sal voor eenen dach gherekent worde{n}. Ende op die veertich iaren suldi ontfanghen uwe boosheden, en{de} ghy sult mijn wrake bekennen,
want alsoo ic gheseyt hebbe, soo sal ic doen deser alderquaetster menichte{n} die teghen my opghestaen is, sij sullen vergae{n} ende steruen in dese woestijne.
Hierom alle die ma{n}nen die Moyses ghesonden hadde om dat lant te bespien, en{de} die wederomme comen sijnde, alle die menichte hebben doen murmureren teghen he{m}, lasterende het lant dattet quaet was,
sijn ghestoruen ende gheslagen voor daenschijn des Heeren.
Maer Iosue Nuns sone, en{de} Caleb Iephones sone, sijn te leuen ghebleue{n} van alle die ghereyst waren om dat lant te besien.
En{de} Moyses heeft alle dese woorden ghesproken tot alle die kinderen van Israhel, en{de} tvolck is bouen maten seer truerich gheweest.
En{de} siet, des morghe{n}s vroech opstaende, sijn sij gheclommen opt hoochste vanden berghe, en{de} hebben gheseyt, Wij sijn bereedt opwaerts te trecke{n} ter plaetsen daer die Heere af gesproke{n} heeft, wa{n}t wi hebbe{n} gesondicht.
Tot de{n} welcken Moyses, Waerom (seyt hi) ouertredi dat woort des Heere{n} dwelck v niet tot gheluck vergaen en sal?
En wilt niet opwaerts trecken, want die Heere en is met v lieden niet, op dat ghy niet en valt voor uwe vianden.
Die Amaleciten en{de} Chananeen sijn voor v, door wiens swaert ghy valle{n} sult om dat ghi nae den Heere niet en hebt willen hoore{n}, ende die Heere en sal met v niet wesen.
Maer sij sijn opghetrocken op dat opperste vanden berch, maer die arcke van dat testament des Heeren, ende Moyses en sijn vanden legher niet ghegae{n}.
Ende die Amaleciter ende Chananeus die opt gheberchte woonde is nederghecomen, ende hy heeftse gheslaghen, en{de} tsamen verslaghen, ende veruolcht tot Horma.
DIe Heere heeft tot Moysen ghesproke{n} segghende,
Spreect tot die kinderen van Israhel, en{de} ghy sult hen segghen, Als ghi sult comen sijn in dlant van uwer wooninghe{n}, dwelck ic v gheuen sal,
en{de} dat ghy den Heere eenighe offerande doen sult, tot een brantofferande oft vreedofferande, tsij ghelofte betalende, oft vrijwillijck offerende ghiften, oft in v hooghe feestdaghen ontsteke{n}de den Heere eenen rueck der sueticheyt, tsij vanden ossen oft vanden scapen,
soo sal alle die een slachofferande ten offer doodet, ooc offeren een sacrificie van bloeme des meels, het thiende deel van een Ephi mate, met olie beslaghen, welcke olie sal die mate hebben tvierendeel van een hin,
en{de} wijn en{de} dranck offerande{n} om te storten vander seluer maten sal hy ooc gheuen tot die brantofferande, oft tot die slachoffera{n}de.
Tot elcken lam, en{de} tot elcken ram, sal wesen een sacrificie van twee thiende deelen bloeme van mele, die beslaghen sij met olien tderde{n}deel van een hin,
ende wijn tot den drancoffer, van tderdendeel der seluer maten sal hi offeren tot een rueck der sueticheyt voor den Heere.
Maer wa{n}neer ghy vanden ossen doen sult een brantofferande oft slachoffera{n}de, om te voldoen v belofte, oft vreedofferanden,
soo suldi gheuen tot elcken osse, dry thiende deelen bloeme{n} van meele, beslaghen met olie, dwelc hebbe een helft van een hin,
en{de} wijn om den dranckoffer te storten vander seluer maten, tot een offerande van eene{n} aldersuetsten ruec voor den Heere.
Alsoo suldi doen
tot elcken osse, en{de} elck ram, en{de} lam, en{de} ionck boxken.
So wel die ingheborene als die wtlanders
sullen op een ghelijcke manier van doen, haer sacrificien offere{n}.
Een ghebodt sal wesen en{de} een recht, so wel v lieden als den vreemdelinghe{n} ws lants.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Spreect tot die kindere{n} van Israhel, en{de} ghy sult hen segghe{n},
Als ghy sult comen sijn int lant dwelck ic v gheuen sal,
ende dat ghy sult ghete{n} hebbe{n} van die brooden des lants, soo suldi den Heere dierste ghauen
van uwen spijsen wtsceyden Gelijc ghi wt uwe{n} dorschvloere{n} dierste vruchte{n} wtsceydet,
also suldi ooc vande{n} toespijsen dierste gauen den Heere gheuen.
Maer eest sake dat ghy by onwetenheyt iet achterlaet van desen dinghen welc die Heere tot Moysen gheseyt heeft,
ende v liede{n} door he{m} beuolen, vanden dach dat hy heeft bego{n}st te gebieden en{de} daer nae voorts,
en{de} dat die menichte iet vergheten heeft te doen, so sal die een calf offeren vande{n} runderen eenen bra{n}toffer tot eene{n} aldersuetsten ruec voor den Heere, en{de} sijn sacrificie ende natte offeranden, ghelijck die ceremonie{n} wteysschen, ende eenen bock voor die sonde,
en{de} die priester sal bidden voor alle die menichte der kindere{n} van Israhel, ende het sal hen vergheuen worden, om dat sij willens ende wetens niet ghesondicht en hebben, Nochtans niet te min den Heere offerende een welriekende offerande, voor hem seluen, en{de} voor hen sonde en{de} dolinghe,
en{de} het sal den heelen volcke der kindere{n} van Israhel vergheuen worde{n}, ende den vreemdelinghen die als vreemt by v liede{n} verkeere{n}, want het is die scult van alle tvolck door onwetentheyt.
Maer eest sake dat een ziele onwetende sondicht, soo sal die een iarich gheytken offeren voor haer sonde,
en{de} die priester sal voor haer bidde{n}, dat sij onwete{n}de ghesondicht heeft voor den Heere, ende hy sal haer ghenade verweruen, ende het sal haer vergheuen worden,
Soo wel den ingheborenen als den wtlanders sal een wet sijn van hen allen die door onwete{n}theyt misdaen hebbe{n}.
Maer een ziele die iet misdaen heeft door houerdie, tsij oft dat hy een borgher is oft een wtlander, aenghesien dat hy teghen den Heere rebel gheweest is, die sal van sijnen volcke vergaen,
Want hy heeft dat woordt des Heeren versmaedt, en{de} sijn ghebodt ghebroken, daer om sal hy wtgheroeyt worde{n}, ende sijn boosheyt draghen.
En{de} het is gheschiet als die kinderen van Israhel in die woestijne waren, en{de} dat sij gheuonden hadden eenen mensche hout vergaderende opden sabboth dach,
soo hebben sij dien bracht voor Moysen ende Aaron en{de} voor alle die menichte.
Die welcke hebbe{n} hem inden kercker besloten, niet wete{n}de wat sij van hem sculdich waren te doen.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Laet desen mensch die doot steruen, alle die vergaderinghe sal hem met steene{n} doot worpen, buyten die legheren.
En{de} als sij hem wtgheleyt hadden, soo hebben sij hem met steenen gheworpen, en{de} hy is ghestorue{n}, ghelijck die Heere beuolen hadde.
En{de} die Heere heeft ooc tot Moysen gheseyt,
Spreect tot die kinderen van Israhel ende ghy sult hen segghen, dat sij voor hen freengie{n} make{n} aen die hoecken van haren mantels stellende daer in hemelsblau linten,
die welcke als sij sien sullen, so moghen sij ghedachtich wesen alle des Heeren gheboden, en{de} dat sij niet en volghen hen ghepeysen, en{de} ooghen, bedrijuende oncuyscheyt door versceyden dinghen,
maer dat sij meer gedachtich wesende der gheboden des Heeren, die doen moghen, en{de} dat sij hare{n} Godt moghe{n} heylich wesen,
Ic ben die Heere uwe Godt die v gheleyt hebbe wt dat lant van Egipten om dat ic v lieder Godt wesen soude.
MAer siet Core Isaars sone, die Caaths sone was, een sone van Leui, en{de} Dathan en{de} Abiron Eliabs sonen, en{de} Hon Phelets sone, van Rubens kindere{n}
sijn opghestaen tseghen Moysen, en{de} noch tweehondert, en{de} vijftich andere manne{n} wt die kinderen van Israhel, ouerste der synagogen en{de} die ten tijde van rade by namen gheroepen worden,
en{de} als sij ghestaen waren teghen Moysen ende Aaron, so hebbe{n} sij geseyt, Latet v ghenoech wesen dat alle die vergaderinghe der heylighe{n} is, ende dat die Heere in hemlieden is, waer om verheft ghy v ouer dat volck des Heere{n}?
Dwelck als Moyses ghehoort hadde, so is hy plat neder op sijn aensicht gheualle{n},
en{de} sprekende tot Core en{de} tot alle die menichte Morghe{n}vroech (seyde hy) sal die Heere kenlijc maken wie dat hem toebehooren, en{de} die heylighe sal hy by hem brenghe{n}, ende die hy verkiezen sal, die sullen by hem comen.
Daer om doet dit, Een yeghelijck neem sijn wieroockvat, ghy Chore ende allen uwen raet,
en{de} morghen soo neemt vier en{de} legghet daer op ruecwerck voor den Heere, en{de} soo wien dat die Heere verkiest, die sal heylich wesen. Ghy verheft v seer hoochlijck ghy kinderen van Leui.
En{de} hy heeft wederom tot Chore gheseyt, Hoort ghy kinderen van Leui,
Eest v luttel dat Godt van Israhel v wtghesceyden heeft van alle{n} den volcke, ende heeft v tot sij seluen gheuoecht, dat ghy hem dienen soudt in den dienst des tabernakels, en{de} dat ghy staen soudt voor die vergaderinghe des volcs, en{de} hem dienen?
Heeft hy v en{de} allen uwe broeders kinderen van Leui, daerom doen tot hem comen, dat ghy ooc soudt het priesterscap voor v aenueerden,
en{de} dat allen uwen hoop teghen den Heere staen soude? Want wie is Aaron dat ghy teghen hem murmureert?
Daerom heeft Moyses ghesonden om te roepen Dathan ende Abiron die kinderen van Eliab, Die welcke hebbe{n} gheantwoordt, Wij en come{n} niet.
Is v dit luttel dat ghi ons gheleydt hebt wt dat lant welck vloeydde van melck ende honich, dat ghy ons dooden soudt in die woestijne, ten sij dat ghy oock heerschappie hebbet ouer ons?
Hebt ghy ons warachtelijc bracht in dat lant welck vloet met vloeden van melck en{de} honich, en{de} ons besittinghen van ackers en{de} wijngaerden ghegheuen? Wildi ooc ons ooghen wt trecken? Wij en comen niet.
En{de} Moyses seer gra{m} wesende heeft tot den Heere geseyt, En wilt haer sacrificien niet aensien, want ghy weet wel dat ic noyt eselken van henlieden ghenomen en hebbe, noch oyt yemant ghepijnicht van hemlieden.
En{de} hy heeft tot Chore gheseyt, Ghy en{de} alle uwe vergaderinge staet op besonder voor den Heere, en{de} Aaron morghen op een besonder stede,
Neemt elck sijn wieroockvaten, En{de} legghet daer ruecwerc op, offerende den Heere tweehondert ende vijftich wieroockvaten. En{de} Aaron sal ooc sijn wieroockvat houden.
En{de} als sij dit ghedaen hadde{n}, als Moyses ende Aaron stonden,
en{de} sij teghen hen vergadert hadden alle die menichte voor die doore des tabernakels, so heeft haer die glorie des Heeren vertoont hen allen.
En{de} die Heere heeft ghesproken tot Moysen en{de} Aaron, en{de} gheseyt,
Sceydt v wt het midden van deser vergaderinghen, dat ick die mach haestelijck vernielen.
En{de} sij hebbe{n} plat neder op haer aensicht gheuallen, ende hebben gheseyt, O alderstercste Godt der gheeste{n} van allen vleesch, sal v gramscap haer wraec thoonen ouer alle ghader, als daer een sondicht?
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt,
Beueelt alle den volcke dat sij hen sceyden van Chore en{de} Dathans en{de} Abirons tabernakelen.
En{de} Moyses is opghestaen, en{de} hy is ghegaen tot Dathan en{de} Abiron, en{de} als hem die ouders van Israhel volchde{n},
so seyde hy tot die schare, Gaet wech va{n} der booser mensche{n} tabernakelen, en{de} en wilt niet ghenaken van tghene dat hen toebehoort, dat ghy ooc in haerliede{n} sonden niet en wordt beuanghe{n}.
Ende als sij van haren tenten ghegaen waren int ronde, soo sijn Dathan ende Abiron wtghecomen en{de} hebben ghestaen in den inganck van haren tenten met haer huysvrouwe{n} ende kinderen, en{de} met allen haer menichte.
Ende Moyses heeft gheseyt, Daer aen suldi weten dat die Heere my ghesonden heeft, dat ick doen soude alle dat ghy siet, en{de} dat ic die wt mijn eyghen herte niet versiert en hebbe.
Eest sake dat dese met een ghewoonlijcke doot der menschen steruen, ende dat hen versoect een plaghe daer mede ander mensche{n} versocht pleghen te worden, soo en heeft my die Heere niet ghesonden,
Maer eest sake dat die Heere een nieuwe dinck doet, so dat die aerde haren muyl ontsluyt, ende verslinde hen, en{de} alle dat hen toebehoort, ende dat sij leuende inder hellen nederdale{n}, so suldi weten dat sij den Heere gheblasphemeert hebben.
Aldus terstont als hy ophiel van spreken, soo is die aerde onder hen voeten van een ghescoert,
ende haren mont open doende heeftse hen verslonde{n}, met haren tabernakelen, ende met allen haer substancie,
en{de} sij sijn leuende ter hellen nederghedaelt ouerdect metter eerden, ende sij sijn vergaen van dat midden der menichten.
Maer alle tvolck van Israhel dat daer rontsomme stont, vloodt wech vande{n} gheroep der gheender die daer verghinghe{n}, segghende, Dat ons by auontueren die aerde oock niet en verslinde.
Ende ooc een vier vanden Heere wtcomende heeft ghedoot tweehondert en{de} vijftich mannen, die rueckwerck offerden.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gesproken segghende,
Ghebiedt Eleazarus Aarons sone den priester, dat hy opneme die wieroockvaten die daer inden brant ligghen, ende het vier herwaerts ende derwaerts verstroeye, want sij sijn gheheylicht
in die dooden van den sondaren, ende dat hi die wtsmede tot platen, ende die vast make aen den outaer, om dat daer in rueckwerck den Heere gheoffert is, ende dat sij gheheylicht sijn, op dat die kinderen van Israhel die moghen sien voor een teeken ende tot een gedenckenisse.
Ende Eleazar heeft die metalen wieroocvaten ghenomen daer sij in gheoffert hadden, die vanden brant verslonden waren, en{de} hy heeft die tot platen wtgheslaghen, makende die vast aenden outaer,
op dat die kinderen van Israhel namaels hebben souden, waer door sij souden vermaent worden, dat niemant vreemdts daer toe en gae, ende die van Aaro{n}s sade niet en is om den Heere dat rueckwerck te offeren, op dat hy niet en lijde, ghelijck Chore gheleden heeft, ende alle sijn verghaderinghe, alsoo die Heere tot Moysen sprack.
Maer alle die menichte der kinderen van Israhel hebben des andere{n} daechs ghemurmureert tseghen Moysen en{de} Aaron segghende, Ghy hebt dat volck des Heeren ghedoot.
En{de} als daer eenen oploop opstont en{de} tgheruchte meerder worde,
so sijn Moyses en{de} Aaron gheuloden tot dat tabernakel des verbo{n}ts En{de} als sij daer binne{n} comen ware{n}, so heeft die wolcke dat bedect, en{de} die glorie des Heeren is gheopenbaert.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt,
Gaet wech wt het midde{n} van deser menichte{n}, want ie salse nv ooc vernielen. En{de} als sij op die aerde laghen,
soo seyde Moyses tot Aaron, Neemt een wieroochvat, ende neemt vier vanden outaer ende legghet daer ruecwerck op, ghaende haestelijck totten volcke, dat ghy voor hen bidden moecht, want die gramschap is nv vanden Heere wtghecomen, ende die plaghe wordt woedich.
Ende als Aaron dit ghe-daen hadde, en{de} gheloopen was tot dat midden der menichten, die welcke nv vanden brant verdoruen worde, heeft hi dat rueckwerck gheoffert,
en{de} staende tusschen die doode ende leuende, heeft hi voor dat volck ghebeden, en{de} die plaghe hielt op,
En{de} die daer verslaghen sijn, waren veerthien duysent menschen, en{de} seuen hondert, sonder die ghene die vernielt ware{n} in die muyterie va{n} Core,
En{de} Aaro{n} is weder bi Moysen comen aen die doere van dat tabernakel des verbonts, nae dat die plaghe des steruens opghehoude{n} was.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghe{n}de.
Spreect tot die kindere{n} van Israhel, en{de} neemt van hemliede{n} sonderlinghe roede{n}, nae haren gheslachte{n}, van allen die princen der gheslachte{n} twaelf roede{n}, en{de} ghi sult eens yeghelijcs naem scrijue{n} op sijn roede,
en{de} Aarons naem sal wesen int gheslachte van Leui, en{de} een roede sal allen haren familien tsamen begrijpen,
en{de} ghy sult die stellen in dat tabernakel des verbonts, voor dat ghetuyghenis daer sal ick tot v spreken,
den welcken ick van desen verkiesen sal, die{n}s roede sal groeye{n}, en{de} ick sal die clachten der kindere{n} uau Israhel van my keeren, daer mede sij teghen v murmureren.
En{de} Moyses heeft ghesproken tot die kindere{n} va{n} Israhel, en{de} alle die princen hebben hem roeden ghegheue{n}, by elcken gheslachten, en{de} daer waren twaelf roeden, sonder Aarons roede,
Ende als Moyses dese gheset hadde voor den Heere in dat tabernakel des ghetuyghenis,
Des ander daechs weder comen sijnde, heeft hy gheuonde{n} dat Aaro{n}s roede gegroeyt was int huys van Leui, en{de} met opgheswolle{n} botten waren daer bloemen wtgheborsten, die welcke met verbreydde bladerke{n}s in ama{n}delen ghespeent ware{n}
Hierom heeft Moyses alle die roeden ghebracht van dat aenschijn des Heeren, tot alle die kinderen van Israhel, en{de} sij hebbent ghesien, ende hebbe{n} elck haer roeden weder ontfanghe{n},
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. Draecht Aarons roede wederom in dat tabernakel des ghetuyghenis, op dat sij daer mach bewaert worde{n} tot een teeken der wederspannigher kindere{n} van Israhel, en{de} dat hen clachten van mi moghe{n} rusten, op dat sij niet en steruen,
En{de} Moyses heeft ghedaen alsoo hem die Heere gheboden hadde,
En{de} die kinderen van Israhel hebben tot Moysen gheseyt. Siet wij zijn te niet ghegaen, wij sullen alle gader verlore{n} gaen,
wie dat aen dat tabernakel des Heeren ghenaect, die sterft, Sullen wij dan alle vernielt worden, totten lesten mensche toe.
ENde die Heere heeft tot Aaro{n} gheseyt. Ghi en{de} v sonen en{de} ws vaders huys met v sult die onrechtuerdicheyt der heyliger plaetsen draghen, en{de} ghi ende v sonen sult tsamen die sonden ws priesterscaps draghen,
En{de} v broeders oock van dat gheslachte va{n} Leui, en{de} den scepter ws vaders neemt met v, en{de} laet die altijt by v wesen, en{de} v dienen, maer ghi ende v sonen sult diene{n} in dat tabernakel des ghetuyghenis,
En{de} die Leuiten sullen die wake houden tot uwen ghebode{n}, en{de} tot alle die wercken des tabernakels, alsoo nochtans dat sij aen die ghereetschappen der heyligher plaetsen, en{de} tot den outaer niet en comen, op dat sij oock niet en steruen, en{de} dat ghi ooc niet mede en vergaet,
Maer laetse by v wesen, ende laetse waken in die bewarighen des tabernakels, en{de} in allen sijn ceremonie{n}, Een vreemdelinc en sal hem met v liede{n} niet menghe{n},
Houdt die wake in die hoede der heyligher plaetsen, ende in den dienst des outaers, op datter gheeu gramscap op en rijse ouer die kinderen van Israhel.
Ick heb v lieden ghegheuen die Leuiten v broeders wt dat midden van die kinderen van Israhel, en{de} ick hebse den Heere voor een gaue ghegheuen, dat sij in die diensten van sijnen tabernakel dienen souden,
Maer ghy en{de} v sonen bewaert v priesterscap, en{de} alle dat tot den dienst des outaers behoort, en{de} binnen dat voorhancsel is, die sullen by die priesters bedient worde{n}, Eest dat iema{n}ts vree{m}ts daer aen gaet, die sal doot gheslaghen worden.
En{de} die Heere heeft tot Aaron gheseyt. Siet ick heb v ghegheuen die bewaringhe van mijn ierste vruchten. Alle dinghen die vanden kinderen van Israhel gheheylicht worden, heb ick v en{de} uwen sonen ghegheue{n}, voor dat priesterlijcke{n} officie, tot een eewich wettich recht.
Hiero{m} suldi dese dinghe{n} ontfanghe{n} va{n} dat gheheylicht wort, en{de} de{n} Heere geoffert, Alle offerande en{de} sacrificie en{de} wat voor die sonde oft versuemenisse mi ghegheue{n} wort, en{de} dat de{n} heylich der heylighen ten deele valt, dat sal uwe zijn, ende uwer kindere{n},
Ghi sult dat eten in die heylighe plaetse, die mans persoone{n} sullen alleen daer af eten, wa{n}t het is voor v gheheylicht,
Maer die ierste vruchten welck die kinderen van Israhel gheloue{n} en{de} offeren, die heb ick v ghegheue{n} en{de} uwen sonen en{de} uwe{n} dochteren, tot een eewich recht, soo wie dat in v huys suyuer is, die sal daer af eten,
Alle dat merch der oliën en{de} vande{n} wijn, en{de} vander terwen, wat ierste vruchten si den Heere offeren, die heb ic v ghegheuen.
Alle dierste vruchten welc die aerde voortbringhet, ende den Heere ghebracht worden, die sullen tot uwen ghebruycke comen, soo wie suyuer is in v huys die sal daer af eten,
Alle dat die kinderen van Israhel van gheloften betalen, dat sal uwe wesen,
Soo wat ierst mael coemt wt moeders lichaem van allen vleesch, dat sij den Heere offeren, tsij oft is vande{n} menschen oft va{n}den beesten, dat sal v recht zijn, Alsoo nochta{n}s dat ghi voor dierste gheboren van eenen mensch sult prijs nemen, en{de} alle beeste die onreyn is suldy doen lossen,
waer af die lossinghe wesen sal nae een mae{n}t met vijf siclen siluers, nae dat ghewicht der heyliger plaetsen, Eene{n} sicle hout twintich hellinghe{n},
Maer dierste gheboorte van eenen osse en{de} scaep ende gheyte en suldi niet doe{n} lossen, wa{n}t si zijn den Heere gheheylicht, Maer ghy sult alleen haer bloet opden outaer storten, en{de} dat vet des inghewants suldy ontsteken tot eenen aldersuetsten rueck den Heere,
Maer dat vleesch sal comen tot uwen ghebruycke, ghelijck dat gheheylicht borstken en{de} die rechte scoudere, sullen uwe sijn,
Alle dierste vruchte{n} der heyligher plaetsen, welck die kinderen van Israhel den Heere offeren, die heb ick v ghegheuen en{de} uwe sonen ende uwe dochteren tot ee{n} eewich recht, Het verbo{n}t des souts is eewich voor den Heere, v ende uwen sonen.
Ende die Heere heeft tot Aaron gheseyt. In hen lant en suldi niet besitten, noch ghy en sult ghee{n} deel onder hen lieden hebben, Ic ben v deel en{de} v erfdom int midden der kinderen van Israhel.
Maer den kindere{n} van Leui heb ick alle die thienden van Israhel ghegheue{n} tot een besittinghe voor den dienst die sij mi dienen in dat tabernakel des verbonts,
op dat die kindere{n} van Israhel voortaen niet meer comen en souden tot dat tabernakel, en{de} dat sij gheen dootsonde doen en souden,
maer alleen de{n} kinderen van Leui die my in dat tabernakel dienen ende die sonden des volcs draghe{n}, dit sal een eewighe wettelijcke ghewoonte wesen in uwen gheslachten. Sij en sullen anders niet besitten,
te vreden wesende met die offerande{n} der thienden, die ic tot haren ghebruycken ende nootelicheden wtghescheiden hebbe.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n}, segghende.
Ghebiedt den Leuiten en{de} vercondicht hen. Als ghi vande{n} kinderen van Israhel ontfanghe{n} sult hebben die thiende{n} welck ick v ghegheue{n} hebbe, soo suldi daer af dierste vruchte{n} de{n} Heere offeren, dat is het thiende deel der thienden,
op dat v lieden mach gherekent worde{n} voor die offera{n}den der ierstervruchten, soo wel wt die schueren als vande{n} perssen,
ende van allen dinghe{n} daer ghi ierste vruchte{n} af ontfanct, offert den Heere, en{de} gheeft die Aaron den priester,
Alle dat ghi vande{n} thiende{n} offeren sult, ende dat ghy tot Gods gauen wtscheyde{n} sult, dat sullen wesen alle die beste en{de} wtghelesen dinghe{n},
En{de} ghi sult tot he{n} segghen. Eest sake dat ghi die schoonste en{de} beste dinghen van uwen thienden offert, dat sal v gherekent worde{n} als oft ghi van uwe{n} dorschvloere{n} en{de} van uwe{n} perssen die ierste vruchte{n} ghegheue{n} hadt,
en{de} ghy sult die eten in allen uwe plaetsen, soo wel ghy als uwe huysghesinne{n}, Want het is de{n} loon, voor den dienst die ghi dient int tabaernakel des ghetuyghenissen,
en{de} en besondicht v daer niet aen, te weten behoudende die beste en{de} vetste voor v seluen op dat ghi die offera{n}den der kinderen va{n} Israhel niet en besmet en{de} sterft.
ENde die Heere heeft ghesproken tot Moysen en{de} Aaron, segghe{n}de.
Dit is den Godsdienst van eender slachofferande{n}, welck die Heere op ghestelt heeft. Ghebiedt den kindere{n} van Israhel dat sij v brenghen een roode koe van volcomen ouderdom, daer ghee{n} smette aen en sij, en{de} die gheen iock ghedraghe{n} en heeft,
en{de} ghy sult die Eleasarus den priester gheuen, en{de} die salse wten legher leyden en{de} aldaer dootslaen in alle des volcs aenscouwen,
en{de} sijnen vingher doppende in haer bloet sal bespraeyen daer mede seuenwerf teghen die doere des tabernakels,
en{de} hy sal die verbranden daer sijt alle sien sullen, worpende in die vla{m}me soo wel haer vel mette{n} vleesche, als dbloet van die metten meste,
En{de} die priester sal oock cederen hout, ende hijsope met eenen rooden draet twee mael gheuerwet in die vlamme worpen, daer die coe in verbrant wort,
En{de} als hi daer nae sijn cleedere{n} en{de} sijn lichaem sal ghewasschen hebben, soo sal hy inden leger come{n}, en{de} sal besmet wesen tot de{n} auo{n}t toe
desghelijcs die dese coe ooc verbra{n}t heeft sal sijn cleedere{n} en{de} sijn lichaem ooc wassche{n} en{de} onsuyuer wesen totte{n} auo{n}t toe:
Maer ee{n} ma{n} die suyuer is sal die assce{n} vander coe vergadere{n}, en{de} sal die wtstorte{n} op een seer suyuer plaetse buyten den legher, dat die den kinderen van Israhel moghe{n} wesen tot een bewaringhe, en{de} tot water der bespraeinghe{n}, want die coe is voor die sonde verbrant,
En{de} als hy sijn cleederen sal ghewassche{n} hebben die dasschen vander coe ghedraghe{n} heeft, soo sal hi onsuyuer wesen totte{n} auont toe. Dit sullen hebben die kindere{n} van Israhel en{de} die vreemdelinghen die onder hen woonen voor heylich met een eewich recht,
Soo wie ghenaect heeft een doot lichaem van eenen mensch en{de} dat hy daer om seuen daghen lanc is onsuyuer gheweest,
die sal met desen water bespraeyt worde{n} opden derden en{de} den seuensten dach, en{de} alsoo sal hy ghesuyuert worden, maer eest sake dat hy opden derden dach niet bespraeyt en is, soo en sal hy opden seuensten dach niet moghen ghesuyuert worde{n}.
So wie genaect een doot lichae{m} van eens menschen ziele en{de} niet en wordt bespraeyt, met desen mincsel, die sal dat tabernakel des Heeren besmetten, en{de} hy sal wt Israhel vergaen, om dat hy niet en is bespraeyt met dat water der suyueringhe{n}, hy sal onsuyuer wesen, ende sijn onsuyuerheyt sal op hem blijuen.
Dit is die wet van eenen mensch die int tabaernakel sterft, Alle die in sijn tente gaen, en{de} alle datme{n} besighet, dat daer binnen is, sullen besmet wesen seuen daghe{n} lanck,
Een vat dat gheen decsel oft gheen ouerbintsel en heeft dat sal onsuyuer wesen.
Eest dat iemant opt velt ghenaect een doot lichae{m} van eene{n} mensche die verslaghe{n} oft van selfs ghestorue{n} is, oft ooc iet van sijnen ghebeente, oft zijn graf, die sal seuen daghe{n} lanck onreyn wesen,
En{de} sij sulle{n} neme{n} va{n} die assche{n} des brants, en{de} der sonde{n}, en{de} sulle{n} daer op leuende water ghieten in een vaetken,
in die welcke als een suyuer mensch sal hijsope ghedoopt hebben, sal hy daer mede bespraeyen alle die tente, en{de} alle de{n} huysraet, en{de} alle die mensche{n} die met deser onsuyuerheyt besmet sijn,
en{de} met sulcker maniere{n} sal een suyuer mensch eenen onsuyuere{n} suyuer maken, opden derde{n} en{de} seuensten dach, en{de} als hi aldus ghesuyuert is opde{n} seuensten dach soo sal hy hem seluen ende sijn cleederen wasschen ende onsuyyer wesen tot den auont toe,
Eest sake dat iemant met dese maniere niet ghesuyuert en wort, diens ziele sal vergae{n} wt dat midden der vergaderinghe{n}, om dat hi die heylighe plaetse des Heeren besmet heeft, ende want hi niet en is bespraeyt met dat water der suyueringen
dit sal ee{n} eewich wettelijc ghebodt wesen, En{de} die dit water spraeyt, sal sijn cleedere{n} ooc wassche{n}, Alle die het water der suyueringhe{n} ghenaect, die sal onsuyuer wesen tot den auont toe,
wat die onsuyuere ghenaect dat sal hy onsuyuer maken, en{de} een ziele die yet van desen dinghen ghenaket, sal onsuyuer zijn tot de{n} auont toe.
ENde die kindere{n} van Israhel, en{de} alle die menichte sijn ghecomen in die woestijne sin, op dierste maent, en{de} het volc is in Cades bleue{n} Ende Maria is daer ghestoruen, ende op die selue plaetse begrauen.
Ende als het volck waters ghebreck hadde, soo sijn sij tsamen vergadert tseghen Moysen en{de} Aaron
en{de} ghekeert tot eenen oploop, hebbe{n} si gheseyt. Och oft wi ghestorue{n} waren onder ons broeders voor de{n} Heere.
Waerom hebdi die vergaderinghe des Heeren wt gheleyt in die woestijne, dat wi en{de} onse beeste{n} souden steruen?
Waerom hebdi ons doen wt Egypten optrecke{n}, en{de} hebt ons bracht in dese alderquaetste plaetse, diemen niet en mach besaeyen, die welcke gheen vijchboomen voorts en brengt, noch wijngaerden, noch granaet appelen, ende daer toe oock gheen water en heeft om te drincken?
Ende Moyses en{de} Aaron latende die menichte sijn ghegaen in dat tabernakel des verbo{n}ts, en{de} plat neder ter eerden gheuallen, en{de} hebben tot den Heere gheroepen en{de} gheseyt. Heere Godt hoort dit gheroep va{n} desen volcke, en{de} wilt hen uwe{n} scat ontsluyte{n} die fonteyn des leuende waters, op dat (als sij versaet sijn) hen murmuratie ophoude, Ende die glorie des Heeren heeft gheopenbaert bouen hen,
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende.
Neemt v roede en{de} vergadert dat volck, ghy en{de} Aaron v broeder, En{de} spreect in hen teghe{n}woordicheyt tot den steen en{de} die sal water gheue{n}, En{de} als ghi water wte{n} steen sult hebben ghebracht, soo sal alle die menichte drincken ende hen beesten.
Aldus soo heeft Moyses die roede ghenomen, die voor dat aenschijn des Heeren was, ghelijc hy hem beuolen hadde,
en{de} als hy alle die menichte voor den steen vergadert hadde, heeft hi tot hemlieden gheseyt, Hoort ghi wederspannighe ende ongheloouighe. Sullen wij voor v lieden wt desen steen water moghen doen comen,
En{de} als Moyses sijn hant hadde opghehaue{n} tweemael slaende de{n} steen metter roeden, sijn daer ouervloedighe wateren wt comen, alsoo dat het volc dra{n}c, en{de} ooc die beeste{n},
En{de} die Heere heeft gheseyt tot Moysen en{de} Aaron, Want ghy mi niet en hebt ghelooft, om mi heylich te make{n} voor die kinderen van Israhel, daerom en suldi dit volck niet brenghen in dat lant, welck ick hemlieden gheuen sal,
Dit is dat water des wedersegghens, daer die kinderen van Israhel ghekeue{n} hebben, teghe{n} de{n} Heere, en{de} hy worde in he{n}lieden gheheylicht.
Hier en binnen soo heeft Moyses van Cades boden ghesonden aen den coninck van Edom, die welcke segghe{n} soude{n}. Dit ontbiedt v broeder Israhel. V is wel bekent alle den arbeyt die ons beuanghe{n} heeft,
hoe dat ons vaders neder ghedaelt sijn in Egypten, en{de} hoe dat wij daer langhen tijt ghewoont hebben, en{de} dat die Egyptenaers ons hebbe{n} ghepijnicht en{de} onse vaders,
en{de} hoe dat wi tot de{n} Heere hebbe{n} gheroepe{n} en{de} hoe hi ons verhoort heeft, en{de} heeft sijne{n} Enghel ghesonden, die ons wt Egypten gheleyt heeft, siet wij sijnde nv te Cades in die stadt, welck gheleghen is opt wterste van uwen palen,
bidde{n} v hertelijc dat ons gheorloft worde te gaen door v lant, Wij en sullen door die velden oft wijngaerde{n} niet gaen, wij en sullen oock gheen water drincken wt uwen putten, maer wij sullen door die ghemeyn heyrbane gaen, ter rechter noch ter slincker sijden afgaende, tot dat wi door v palen ghepasseert sulle{n} wesen,
En{de} Edom heeft hen gheantwoort. Ghy en sult door mijn landt niet passeren, oft anders sal ick v ghewapent teghen comen,
Ende die kinderen van Israhel hebbe{n} gheseyt. Wij sullen ouer de{n} ghebaende{n} wech gae{n} en{de} eest sake dat wi en{de} ons beesten van uwen water drincken, soo sullen wi gheuen dat recht is, daer en sal ghee{n} swaericheyt sijn aen die betalinghe vanden prijs, alleenlijck laet ons snellijck passeren,
Maer hy heeft gheantwoort, ghy en sult niet passeren. En{de} ter stont is hi te ghemoete wt ghetrocke{n} met een ontellike menichte en{de} een machtighe hant,
en{de} hy en wilde die biddende niet verhooren, dat hy hen soude orlof gheuen om door sijn palen te passeren, En{de} daerom soo is Israhel van hem afghekeert.
En{de} als sij haren legher opghetrocke{n} hadden van Cades soo zijn sij ghecomen opden berch Hor, die daer is in die palen van Edom,
daer heeft die Heere tot Moysen ghesproken.
Laet (seyde hi) Aaron reysen tot sijnen volcke, Want hi en sal int lant niet comen dwelck ick den kinderen van Israhel ghegheuen hebbe, om dat hy mijnen mont niet ghelooft en heeft, aen die wateren des wedersegghens.
Neemt Aaron en{de} sijnen sone met hem, en{de} ghi sultse leyde{n} opde{n} berch Hor,
en{de} als ghi de{n} vader sult van sijn cleet ghebloot hebbe{n}, soo suldi Eleazarus sijne{n} sone daer mede cleede{n}, ende Aaron sal versaemt worden en{de} daer steruen,
Moyses heeft ghedae{n} alsoo die Heere gheboden hadde, ende sij sijn opgheclomme{n} opde{n} berch Hor, voor alle die menichte.
En{de} als hi Aaron berooft hadde van sijnen cleederen, soo heeft hi daer mede ghecleet Eleazarus sijne{n} sone,
Ende als Aaron ghestoruen was op dat hoochste vanden berghe, soo is hi met Eleazarus nedercomen,
Ende alle die menichte siende dat Aaron ghestoruen was, hebben sij ouer hem gheweent dertich daghen lanck, by allen haren familien.
DWelck als ghehoort hadde die Chananeus coninck van Arad die aent suyden woonde te weten dat Israhel comen was door den wech der bespieders, soo heeft hi teghens hemlieden ghestreden, ende die ouerhant crijghende, heeft hy van hen eenen roof ghebracht.
Maer Israhel heeft hem met een belofte aen den Heere verbonden, segghende. Eest sake dat ghy dit volck leuert in mijn handen, soo sal ick haer stede{n} te niete doen,
En{de} die Heere heeft dat ghebet van Israhel verhoort en{de} hi heeft dat Chananeus volc gheleuert, die welcke sij verslaghe{n} hebben, en{de} haer stede{n} bedoruen, ende hy heeft die plaetse ghenoemt Horma dat is te segghen, een veruloeckinghe.
En{de} sij sijn voorts ghereyst vande{n} berch Hor, door den wech die daer gaet nae die roode zee, dat sij het lant van Edom ommegae{n} soude{n}, En{de} het begonste den volck te verdrieten van den wech en{de} den arbeyt
en{de} sij hebben tseghe{n} den Heere en{de} tseghen Moysen ghesproken, segghe{n}de. Waerom hebdi ons wt Egypten gheleyt dat wi in die woestijne souden steruen? Hier ghebreect broot, hier en is gheen water, onse ziele walcht van dese alderlichste spijse,
En{de} daerom heeft die Heere onder tvolc vierighe serpe{n}ten gesonde{n}, om welcker plaghe{n} en{de} veel lieder doot,
quame{n} si tot Moysen en{de} seyde{n}. Wi hebben ghesondicht dat wi teghe{n} den Heere ghesproken hebbe{n} en{de} tseghe{n} v, bidt dat hi die serpente{n} van ons neme, En{de} Moyses heeft voor tvolck ghebede{n},
en{de} die Heere heeft tot he{m} gheseyt. Maect een metalen serpent, ende stelt dat voor een teeke{n}, soe wie gheslaghe{n} dat aensiet, die sal leuen,
Hierom heeft Moyses een metalen serpent ghemaect, en{de} heeft dat voor een teeken ghestelt, en{de} als die gheslaghe{n} dat aensaghe{n}, worde{n} sij ghenesen.
En{de} die kinderen van Israhel voorts ghereyst sijn-de hebben haren legher gheslaghe{n} te Oboth,
Ende van daer ghegaen sijnde, hebben sij haer tenten gheslaghen te Ieabarim in die woestijne, welck is teghen ouer Moab teghen die oostsijde.
En{de} van daer treckende sijn sij ghecomen totter beken Zared.
Ende die ooc verlatende hebben sij haren legher ghemaect teghen ouer Arnon, welck is in die woestijne, en{de} steect hem hooghe wt tot die palen vanden Amorrheen, Want Arnon is die pale van Moab, sceydende die Moabiten en{de} die Amorrheen,
waer af datmen seyt int boeck van des Heeren strijden, Ghelijck hy ghedaen heeft in die roode zee, soo sal hi oock doen in die beken van Arnon,
die hooghe steenrootsen der beken sijn nedergheboocht dat sij in arnon rusten souden, ende nederligghen in die palen der Moabiten.
En{de} van dier plaetsen sachme{n} den put, daer af dat die Heere tot Moysen ghesproken hadde. Vergadert dat volck ende ick sal hen water gheuen.
Doen sanck Israhel dit liedeken. Laet opcomen den put, Ende sij songhen.
Den put welck die princen hebbe{n} ghegraue{n}, en{de} de{n} welcke{n} die hooftliede{n} der menichte{n} bereyt hebben in den gheuere der wet en{de} met haren stocken. Ende sij sijn ghereyst wter woestijnen van Mathana,
van Mathana tot Nahaliel, van Nahaliel tot Bamoth,
Bamoth is een dal int lant van Moab opt hoochste van Phasga, welck is teghen ouer die woestijne.
En{de} Israhel heeft boden ghesonde{n} aen Sehon de{n} coninck vanden Amorrheen, segghende.
Ick bidde dat mi gheorloft sij te passeren door v lant, wi en sullen niet besiden afgaen in die velden en{de} wijngaerde{n}, wij en sullen gheen water wten putte{n} drincken, door die heyrbane sullen wi gaen, tot dat wi door v palen ghepasseert sijn.
Maer hy en wildet niet toelate{n} dat Israhel door zijn palen passere{n} soude, maer dat meer is, hy heeft een heyr vergadert, en{de} is he{n} te gemoete ghegaen in die woestijne, ende is comen te Iasa, en{de} heeft aldaer tseghen Israhel ghestrede{n},
van die welcke{n} hy metten scerpten vande{n} swaerde verslaghen is en{de} sijn lant is beseten van Arnon to Ieboc toe, ende tot die kinderen van Ammon, Wa{n}t die palen der kinderen van Ammon waren met seer stercke hoede bewaert.
Aldus heeft Israhel alle zijn steden inghenomen, en{de} heeft ghewoont in die steden vande{n} Amorrheen te weten, in Hesebon en{de} in haer dorpke{n}s.
Die stadt va{n} Hesebon behoorde Sehon der Amorrheen coninck toe, die welcke heeft ghestreden teghen den coninck van Moab, en{de} heeft inghenomen alle dlant welck sijnder heerlicheyt toebehoort hadde, tot Arnon toe,
ende daerom seytmen int ghemeyn woort, Coemt te Hesebon, en{de} laet timmeren en{de} oprechten die stadt Sehon,
Een vier is come{n} wt Hesebon, een vlamme wter stadt Sehon, en{de} heeft verslonden der Moabiten stadt, en{de} die inwoonders der hoochde{n} va{n} Arnon.
Wee v Moab ghy volc van Chamos sijt verloren ghegaen, Hy heeft haer sonen ghegheuen ter vlucht, en{de} haer dochteren der gheuanckenissen Sehon den coninck vanden Amorrheen,
Hen ioc is vernielt van Hesebon tot Dibon toe die vermoedt sijn comen tot Nophe, ende tot Medaba.
Aldus heeft Israhel ghewoont int lant vanden Amorrheen,
Ende Moyses heeft wtghesonden sommighe die Iaser bespieden souden, wiens dorpen sij inghenomen hebben, en{de} hebben die inwoonders beseten.
Ende sij hebben hen ghekeert en{de} sijn opghetrocken door den wech van Basan, ende die coninck van Basan is hen te ghemoete ghecomen met alle sijnen volcke, om te strijden in Edrai,
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt. En vreest hem niet, want ick heb hem in v hant gheleuert, en{de} alle sijn volc, en{de} sijn lant, en{de} ghy sult hem doen ghelijck ghy ghedaen hebt Sehon den coninc vanden Amorrheen die tot Hesebon woonde.
Hierom soo hebben sij desen ooc verslaghen met sijnen kinderen, ende alle sijn volck alsoo datter niet een ouer en bleef, ende sij hebben sijn lant beseten.
ENde sij sijn voorts ghetrocken en{de} hebbe{n} haren leger ghemaect op dat plat lant va{n} Moab, waer ouer die iordane Ihericho gelegt is.
Maer Balac Sephors sone siende alle dat Israhel den Amorrheen ghedaen hadde,
en{de} hoe dat die Moabiten van hen veruaert waren gheweest, ende dat sij hen ghewelt niet en soude{n} connen verdraghen
soo heeft hy gheseyt tot die ouders va{n} Madian. Dit volck salse alle vernielen die in onse palen woonen, ghelijck eenen osse pleech die cruyden tot die wortelen af te weyden, Ende hy was te dier tijt die coninc van Moab.
Daerom heeft hy boden ghesonden aen Balaam Beors sone den waersegghere, die daer woonde by den vloet vander Moabiten lant, dat sij hem roepen souden, en{de} hem segghen. Siet daer is een volck wt Egypten comen, dwelc alle douerste vander aerde{n} bedect heeft, sittende tseghen mi.
Daerom coemt en{de} vermalendijt dit volck, want het is stercker dan ick ben, oft ickse eenichsins slaen mocht, en{de} wt mijnen lande verdrijuen, Want ick weet wel dat hy ghebenedyt is, dien ghy benedijt, ende vermalendijt daer ghy maledictien tsamen toedraecht.
En{de} die ouders van Moab en{de} die meest beiaerde der Madianiters sijn ghereyst hebbende den loon vanden waerseggherien, in haer handen. En{de} als sij tot Balaam come{n} waren en{de} hem vertelt hadde{n} alle die woorden van Balac,
soo heeft hy gheantwoort. Blijft hier desen nacht ende ick sal antwoorden soo wat my die Heere segghen sal. Ende die wijle dat si by Balaam bleuen, soo is Godt ghecome{n}, en{de} heeft tot hem gheseyt.
Wat willen dese luyden hebben by v?
Ende hy heeft gheantwoort. Balac Sephors sone der Moabiten coninck heeft aen my ghesonden,
segghende. Siet tvolck dwelc wt Egypten come{n} is heeft al dat ouerste des lants bedect, coemt ende vermalendijt dat, oft ick eenichsins strijde{n}de dat mocht verdrijuen,
Ende Godt heeft tot Balaam gheseyt. En wilt met hen niet gaen, noch en vermalendijt dit volck niet, want het is ghebenedijt,
En{de} hy des morghens vroech opstaende heeft tot die princen gheseyt. Gaet wech nae v lant, want die Heere heeft mi verboden met v te gaen.
Ende als die princen wedercome{n} waren, soo hebbe{n} sij tot Balac gheseyt. Balaam en heeft niet wille{n} met ons comen.
En{de} hy heeft wederom ghesonden veel meer ende edelder dan hy te voren ghesonden hadde.
En{de} als dese by Balaam comen waren, soo seyden sij. Aldus seyt Balac Sephors sone. En wilt niet vertrecke{n} tot my te comen,
Ick ben bereet v eere te bewijsen, ende wat ghy wilt, dat sal ick v gheuen, coemt en{de} vermalendijt dit volck.
Balaam heeft gheantwoort. Al gaue my Balac sijn huys vol gouts en{de} siluers, soo en sal ick niet moghen verande-ren, dat woort vanden Heere mijnen Godt, alsoo dat ick iet meer oft min spreken soude,
Ick bidde v dat ghy hier oock blijft desen nacht, op dat ic mach weten wat my die Heere wederom antwoorden sal.
Aldus soo is Godt des nachts tot Balaam comen, en{de} heeft he{m} gheseyt. Eest sake dat dese mensche{n} v comen roepen, soo staet op ende gaet met hemlieden alsoo nochtans dat ghi soen sult tghene dat ick v beuelen sal.
Balaam is des morghens vroech opghestaen, en{de} als sy zijn eselinne ghesadelt hadde, soo is hi met he{m}lieden ghereyst,
En{de} Godt is gram gheworden, En{de} die Enghel des Heeren stont inden wech tseghen Balaam die op ee{n} eselinne sadt, ende hy hadde twee knechten met hem.
Ende die eselinne siende den Enghel staen inden wech met een bloot swaert, soo keerde sij haer wt de{n} wech, ende ghinc doort velt. Ende als Balaam die sloech en{de} wilde die wedero{m} opden wech brenghe{n},
soe stont die Enghel in die benautheden van twee mueren, waer mede die wijngaerden beheymt ware{n,}
de{n} welcken die eselinne siende, heeft haer ghedronghe{n} teghen den muer, en{de} quetste sijnen voet die op haer sadt, En{de} hi sloechse,
en{de} niet te min die Engel voorts gaende tot op een enghe plaetse, daermen noch ter rechter noch ter slincker sijden en mocht wten wech gaen, heeft in haer ghemoet ghestaen.
En{de} als die eselinne sach den Enghel staende, soo is sij gheualle{n} onder sijn voete{n} die op haer sadt, Die welcke gram sijnde, sloechse noch crachtelijcker met eenen stock op haer sijden.
En{de} die Heere heeft den muyl vander eselinnen open ghedaen, en{de} sij heeft ghesproken. Wat heb ick v ghedaen? Waerom slaedi my, siet, nv tot die derde reyse?
En{de} Balaam antwoorde. Om dat ghi dit welverdient hebt, ende dat ghy met my ghespot hebt. Och oft ic ee{n} swaert hadde dat ic v mocht slaen,
En{de} die eselinne heeft gheseyt. En ben ick niet v dier, daer ghi altoos pleecht op te sitte{n} tot op desen dach toe? Segt wanneer dat ic v iet desghelijcs ghedae{n} hebbe, En{de} hy seyde? Noyt.
En{de} ter sto{n}t heeft die Heere Balaams ooghen open ghedaen, en{de} hi heeft den Enghel ghesien, staende inden wech met eenen blooten swaerde, en{de} hy aenbadt hem plat neder op daerde,
De{n} welcke{n} die Enghel seyde. Waero{m} slaedi v eselinne die derde reyse? Ic ben comen, om dat ic v wederstaen soude, want uwen wech is verkeert, en{de} teghen my,
en{de} en hadde die eselinne niet gheweken vanden wech, gheue{n}de mi plaetse als ick haer teghe{n} stont, ick soude v doot gheslaghen hebben, en{de} sij soude leuen,
Balaam seyde. Ick heb ghesondicht, niet wetende dat ghi teghen mi stont, en{de} siet nv eest sake dat v misnoecht dat ick gae, soo sal ick wederomme keeren,
Ende die Enghel heeft gheseyt. Gaet met dese luyde{n}, en{de} wacht v dat ghy anders niet en spreect dan ick v beuelen sal. Hierom soo is hy met die princen ghegaen,
Ende als Balac dat ghehoort hadde, soo is hi wtghegaen hem te ghemoete, in een stadt der Moabiters die gheleghen is in die wterste palen van Arnon.
Ende hi heeft tot Balaam gheseyt. Ick heb boden ghesonden dast sij v roepen souden, waerom en quaemdy ter stont tot my niet? Meyndy dat ick niet en soude loon moghen gheuen voor v coemste?
En{de} hi heeft tot hem gheantwoort. Siet ick ben hier sal ick iet anders moghen segghe{n}, dan dat Godt my in mijnen mont stellen sal?
Hierom zijn sij beyde tsamen ghereyst, ende ghecomen in een stadt die welck gheleghen is in die wterste palen van sijnen rijcke,
En{de} als Balac ossen ende scapen dootgheslaghe{n} hadde, soo heeft hy ghesonden aen Balaam en{de} aen die princen die met hem waren ghiften.
Maer des smorghe{n}s vroech, soo heeft hy hem gheleyt tot die hoochden van Baal, en{de} heeft aensien dat wterste deel des volcs.
ENde Balaam heeft tot Balac gheseyt. Maect mi hier seuen outaren, en{de} bereyt soo veel calueren, en{de} oock alsoo veel rammen,
Ende als hy nae Balaams woorden ghedaen hadde, soo hebbe{n} sij tsame{n} een calf en{de} eene{n} ram op eene{n} outaer gheleyt.
Ende Balaam heeft gheseyt tot Balac. Staet luttel tijts by uwen brantoffer, tot dat ick wech ghegaen ben, oft die Heere by auontueren my te ghemoete quame, en{de} al dat hy mi ghebieden sal, dat sal ick v segghen.
Ende als hi haestelick wech ghegaen was, soo is hem Godt te ghemoete ghecomen, Ende Balaam heeft tot hem ghesproken. Ick heb (seyt hy) seuen outaren opghericht, en{de} heb daer op een calf ende eenen ram gheleyt.
En{de} die Heere heeft het woort in sijnen mont ghestelt, en{de} heeft gheseyt. Gaet wederomme tot Balac en{de} ghi sult he{m} dese dinghen segghen.
En{de} als hy wedercomen was soo vant hi Balac staende by sijne{n} bra{n}toffer, en{de} alle die princen der Moabiters
Ende sijn ghelijckenisse opnemende seyde hy. Van Aran heeft mi ghebracht Balac die coninc der Moabiten van die berghen van oosten, Coemt (seyde hy) en{de} vermale{n}dijt Iacob, haest v en{de} veruloect Israhel.
Hoe sal ick hem vermalendijden, den welcken God niet vermalendijt en heeft? En{de} met wat redene{n} sal ic die{n} veruloecke{n}, de{n} welcke{n} die heere niet en veruloect
Van op die hoochste steenrootsen sal ic hem sien, en{de} van die op hoeuelen sal ick hem aenmercken, Dit volck sal alleen woonen, ende ten sal onder die heydenen niet gherekent worden.
Wie soude conneu tellen het ghestubbe van Iacob, ende weten dat ghetal van Iacobs gheslachte? Mijn ziele sterue die doot vanden rechtuerdighen, en{de} mijn wtersten moet worden ghelijck die wtersten van desen.
Ende Balac seyde tot Balaam. Wat is dit dat ghi doet? Ick heb v doen halen om dat ghi mijn via{n}den soudt vemalendijden, en{de} ghi ter contrarie ghebenedijtse,
Totten welcken hy heeft gheantwoort. Mack ick iet anders spreken dan die Heere gheboden heeft?
Hierom heeft Balac gheseyt. Coemt met my op een ander plaetse, van daer ghy een deel van Israhel sult sien, en{de} niet heel en sult connen sien, van daer vermalendijt hen,
En{de} als hy hem gheleyt hadde op een hooge plaetse op dat opperste vande{n} berch Phasga, soo heeft Balaam seuen outaren ghetimmert, en{de} als hy daer op calueren en{de} rammen gheleyt hadde,
soo heeft hi tot Balac gheseyt. Staet hier by uwen brantoffer, tot dat ick gae te ghemoete.
Ende als die Heere hem te ghemoete comen was, ende dwoort in sijnen mont ghestelt hadde, soo seyde hy. Keert weder tot Balac, en{de} ghi sult hem dit segghe{n},
Ende als hy wedercomen was, soo vont hy Balac staende by sijnen brantoffer, ende die princen der Moabiten by hem, Totten welcken Balac. Wat heeft (seyt hi) die Heere ghesproke{n}?
Maer hi zijn parabele opneme{n}de heeft gheseyt. Staet Balac en{de} luystert, hoort ghi Sephors sone.
Godt en is niet ghe-lijck een mensch dat hy lieghen mach, noch ooc niet als eens mensche{n} sone, dat hy verandert mach worden, Hy heuet gheseyt, en sal hijs niet doen? hy heuet ghesproken, en sal hijs niet volbringhen?
Ick ben hier ghebracht om te ghebenedijde{n}. Ick en can die benedictie niet beletten.
Daer en is gheenen afgod in Iacob, noch gheen ghelijckenisse en sietmen in Israhel, Maer die Heere zijn Godt is met hem, en{de} dat gheclanck van des conincs victorie is in hem,
Godt heeft hem gheleyt wt Egypten, wiens stercheyt is ghelijc die stercheyt vanden eenhoren,
Daer en is gheen waerseggherie in Iacob, noch ghee{n} wichelie in Israhel. Te sijne{n} tijden salmen segghe{n}, Iacob ende Israhel wat Godt ghewracht heeft.
Siet dit volck sal opstaen als een leeuwinne, en{de} het sal he{m} oprechten als eenen leeuwe, ten sal niet gaen ligghe{n} ter ruste{n}, voor dat eene{n} roof verslint heeft, en{de} tot dat der ghedooden bloet ghedroncke{n} heeft,
En{de} Balac heeft tot Balaam gheseyt. En wiltse noch vermale{n}dijden noch ghebenedijden,
Ende hy heeft gheseyt. En hebbe ick v niet gheseyt dat ic doen soude al dat mi die Heere ghebieden soude?
Ende Balac seyde tot hem. Coemt ick sal v leyde{n} tot een ander plaetse oft den Heere bi auontueren beliefde dat ghi hen va{n} daer soudt vermalendijden.
En{de} als hy hem gheleydt hadde op den tsop vande{n} berch Phogor, die daer is tseghen ouer die woestijne,
soo heeft Balaam tot he{m} gheseyt. Maect my hier seuen outaren, ende bereyt soo veel calueren ende oock soo veel rammen,
Ende Balac heeft ghedaen alsoo Balaam gheseyt hadde ende hy heeft calueren ende rammen gheleyt op elcken outaer.
ENde als Balaam ghesien heeft dat den Heere beliefde dat hy Israhel soude ghebenedijden, soo en is hy niet meer wechghegae{n} als te voren, om die waerseggherie te soecken, maer stellende sijn aensicht teghen die woestijne,
en{de} sijn ooghen opheffende heeft hy Israhel ghesien, woonende in die tenten nae haren gheslachte{n}. Ende als den gheest Gods in hem ghecome{n} was,
soo heeft hi sijn parabel opghenome{n} en{de} gheseyt. Balaam Beors sone heeft gheseyt. Een mensch diens ooghe verstopt is heeft ghesproke{n},
en{de} een hoorder van Gods woorden heeft gheseyt, die ghesien heeft dat visioen vanden almachtighen, die valt ende alsoo worden sijn ooghen open ghedaen,
Hoe schoone sijn v tabernakelen Iacob, en{de} uwe tenten Israhel,
ghelijc die dellinghe{n} des wouts, ghelijc boo{m}gaerden bi die vloede{n} wel ghewatert, ghelijc tabernakelen welc die Heere geuesticht heeft, gelijc die cederboome{n} by die wateren.
Daer sal water van sijnen eemer vlieten, ende sijn saet sal tot veel wateren wesen, Om Agags wille sal sijne{n} coninc wech ghenome{n} worden, ende zijn rijck sal afghenomen worden,
Godt heeft hem wt Egypten gheleyt, wiens stercheyt is ghelijc die stercheyt vanden eenhorn. Die heydene{n} sullen zijn vianden verslinden, Ende sij sullen haer beenderen breken, ende die met scichten doorschieten.
Nederligghe{n}de heeft hy gheslapen als eenen leeuwe, ende ghelijc een leeuwinne welc niemant en sal dorre{n} wecken. Soo wie v ghebenedijt die sal ooc ghebenedijt wesen, en{de} die v vermale{n}dijt, die{n} sal dat tot ee{n}der maledictie{n} ghereke{n}t worde{n},
En{de} Balac ghestoort sijnde teghen Balaam heeft met tsamen gheslaghen handen gheseyt. Ick heb v gheroepen om mijn vianden te vermalendijde{n}, die welcke ghy nv ter co{n}trarie drijmael ghebenedijt hebt,
gaet wederom tot uwe stede Ick hadde waerlijck voor my ghenomen dat ick v grootelijck soude eeren, maer die Heere heeft v berooft van die eere die v toe ghescict was,
Ende Balaam heeft tot Balac gheantwoort. En heb ic uwen boden die ghi tot my sandt niet gheseyt,
al gaue my Balac zijn huys vol gouts ende siluers, soo en sal ic niet moghen achterlaten dat woort va{n} mijne{n} Heere Godt, alsoo dat ic iet goets oft quaets soude moghe{n} spreke{n} wt mijn herte, maer wat die Heere segge{n} sal dat sal ic spreke{n}?
Maer nochta{n}s ic gaende tot mijne{n} volcke sal raet gheue{n,} wat v volck desen volc doe{n} sal ten laetsten tijde,
Hierom sijn parabele opnemende heeft hy wederom gheseyt. Balaam Beors sone heeft gheseyt, een mensch wiens ooghe verstopt is, heeft ghesproke{n},
en{de} een hoorder van Gods woorde{n} heeft gheseyt, die wel weet die leeringhe des alderhoochsten ende die des almachtighen visioenen siet, die vallende heeft open ooghen.
Ick sal hem sien, maer nv niet. Ick sal hem aenscouwen, maer niet by Daer sal een sterre opgaen wt Iacob ende, een roede oprijsen van Israhel, ende die sal verslaen die hooftmannen van Moab, en{de} verwoeste{n} alle die kinderen van Seth,
Ende dlant van Edom, sal zijn besittinghe wesen, en{de} die erffelijcheyt van Seir, sal haren vianden toecomen, Maer Israhel sal vromelijck doen,
Van Iacob sal een wesen die heerscappie hebben sal, ende vernielen die bleuelinghen der stadt.
Ende als hy Amalec ghesien hadde soo heeft hy sijn parabele opghenomen en{de} gheseyt. Tbeghinsel der heydene{n} is Amalec wiens wterste sullen vernielt worden.
En{de} hy heeft ooc ghesien die Cineen, en{de} opnemende sijn parabele heeft hy gheseyt. V wooninghe is waerlijck sterck, maer al steldet ghy uwen nest in die steenrootse,
ende al waerdy ghecoren van Bins gheslachte, hoe langhe suldi moghen blijuen? Want Assur sal v vanghe{n},
En{de} opnemende die parabel heeft hy wedero{m} ghesproke{n}. Ay wie sal dan leue{n} als Godt dese dinghen doen sal?
Sij sullen in groote scepen comen van Italien, sij sullen die assirien verwinnen, ende die hebreeussche verderuen, ende ten lesten sullen sij oock vergaen,
Ende Balaam is opghestaen, ende wederghegaen tot sijnder steden, ende Balac is ooc wederghekeert door den wech die hy comen was.
ISrahel woonde op dien tijt in Setim. Ende het volck heeft oncuysheyt bedreuen met die dochteren van Moab,
die welcke hen gheroepen hebben tot haer sacrificie{n}, En{de} sij hebbe{n} daer af gheten en{de} haer goden aenbede{n},
En{de} Israhel heeft aenghenomen die afgoderie van beelphegor, en{de} die Heere vergra{m}t wesende
heeft tot Moysen gheseyt. Neemt alle die princen des volcs en{de} hanctse tseghen die sonne aen galghen, op dat mijn gramscap mach van Israhel ghekeert worden,
Ende Moyses seyde tot die richters van Israhel. Een ieghelijc slae doot sijnen naesten die beelphegor gheoffert hebben.
En{de} siet een man vande{n} kinderen van Israhel is int aenscouwen van sijnen broeders in ghegaen tot een madianijtsche ghemeyn vrouwe, daert Moyses en{de} alle die schare der kinderen van Israhel saghen, die daer weenden voor die doere des tabernakels,
Dwelck als Phinees Eleazarus sone, Aaron des priesters sone ghesien hadde, soo stont hy op wt dat midde{n} der menichten, en{de} nemende een dagghe,
is binnen ghegaen nae den Israhelijtschen man int bordeel, ende hy doerstacse alle beyde te same{n}, te weten den man ende die vrouwe, in die plaetsen van haren scamelheden. Ende die plaghe es opghehouden vande{n} kinderen van Israel,
ende daer sijn vierentwintich duysent mensche doot gheslaghen.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt,
Phinees die sone van Eleazarus, Aaro{n}s sone, heeft mijn gramscap afghekeert vanden kinderen van Israel, want hy es wt mijnder gra{m}mer liefden beroert gheweest teghen hen, dat ick seluer die kinderen va{n} Israhel niet verniele{n} en soude, doer mijn gramme liefde.
Daer om segt tot he{m}, Siet ick gheue he{m} de{n} vrede va{n} mijn verbo{n}t,
en{de} die beloefte des priesterdoms sal eewich wesen, soo wel voor he{m} als voor sijn saet. Wa{n}t hij wt liefden gra{m} es gheweest voor sijne{n} Godt, ende heeft versoent die groote boosheyt der kindere{n} van Israel,
ende den naem vanden Israhelijtschen man die daerdootghesteken was met die Madianijtsche vrouwe, was Zambri Salu sone, een hooftman van Symeons gheslachte ende afcoemste.
Maer die Madianijtsche vrouwe die oock mede dootghesteken was hiet Cozbi, die dochter van Sur een alderedelste prince der Madianiten.
Ende die Heere heeft tot Moysen ghesproken, segghende,
laet die Madianiten gheuoelen dat ghy haer vianden sijt, ende slaetse,
want sij hebben viandelijck ghedaen teghen v lieden, ende v bedroghen met listen door den afgod Phogor ende Cozbi eens princen dochter van Madian hen suster die verslaghen es op den dach der plaghen om die afgoderie van Phogor.
NAe dat der misdadigher bloet ghestort was, soo heeft die Heere gheseyt tot Moysen en{de} Eleazar Aarons sone den priester.
Telt alle die somme der kinderen van Israhel, van twintich iaren ende daer boue{n}, by haer huysen ende gheslachten, alle die ter orloghen trecken moghen.
Aldus soo hebbe{n} Moyses ende Eleazar die priester ghesproken in die platte landen van Moab in die Iordane teghen ouer Iericho,
tot die ghene die van twintich iaren waren ende daer ouer, ghelijck die Heere beuolen hadde, waer af dit tgetal es
Ruben deerste gheboren van Israhel, wiens sone was Henoch, waer af comen es die familie der Henochiters, ende Phallu, waer af es comen die familie der Phalluiters
en{de} Hesron, waer af es comen die familie der Hesroniters, en{de} Charmi, waer af es comen die familie der Charmiters,
dit sijn die familien van Rubens gheslachte, waer af het ghetal is gheuo{n}den drijenveertich duysent, seuen hondert en{de} dertich
Die sone van Phallu was Eliab,
ende sijn kinderen waren Namuel en{de} Dathan en{de} Abiron. Dit sijn Dathan en{de} Abiro{n}, die princen des volcs, die teghe{n} Moysen en{de} Aaron opstonde{n}, inde{n} oploop van Core als sij teghe{n} den Heere opstonde{n},
en{de} die aerde dede haren muyl open en{de} verslonde Core, doender seer veel storuen, als dat vier verbrande twee hondert en{de} vijftich manne{n}. En{de} daer is een groot myrakel gheschiet,
dat doen Core verghinc, sijn kindere{n} niet vernielt en worden.
Die kinderen van Symeon by hare{n} gheslachte{n} waren Namuel, waer af is come{n} die familie der Namueliters en{de} Iamin daer af is comen die familie der Iaminiters, Iachin waer af is come{n} die familie der Iachiniters,
Zare waer af is comen die familie der Zareiters, Saul waer is comen die familie der Sauliters.
Dit sijn die familien van Symeons gheslachte. Waer af alle tghetal was tweentwintich duysent en{de} twee hondert.
Die kindere{n} van Gad bi haren gheslachte{n} waren Sephon, va{n} desen is die familie der Sephoniters, Aggi waer af is come{n} die familie der Aggiters, Suni waer af is die familie der Suniters,
Ozni waer af is comen die familie der Ozniters, Her waer af is die familie der Heriters,
Arod, waer af is die familie der Aroditers, Ariel waer af is die familie der Arieliters.
Dit sijn Gads familien, waer af alle tghetal was veertich duysent, en{de} vijfho{n}dert.
Die kindere{n} va{n} Iuda Her en{de} Onan die beyde ghestorue{n} sijn int lant va{n} Chanaan,
En{de} die kinderen va{n} Iuda by hare{n} gheslachte{n} ware{n} Sela waer af is tgheslachte va{n}den Selaiters, Phares waer af is die familie der Pharesiters, Zare waer af is die familie der Zareiters.
Voorts ware{n} die kindere{n} va{n} Phares Hesro{n}, waer af is die familie der Hesroniters, en{de} Hamul, waer af die familie der Hamuliters.
Dit sijn Iudas familien, waer af alle tghetal was, sesentseuentich duysent en{de} vijfhondert.
Die kinderen va{n} Issachar by haren gheslachte{n} Thola, waer af is die familie vanden Tholaiters, Phua waer af is die familie der Phuaiters,
Iasub waer af die familie der Iasubiters, Semran waer af is die familie der Semraniters.
Dit sijn die gheslachten van Issachar waer af tghetal was vierentsestich duysent, ende drij hondert.
Zabulons kindere{n} by haren gheslachte{n} Sared, waer af is die familie der Sarediters, Elo{n} waer af is die familie der Eloniters, Ialel waer af is comen die familie der Ialeliters.
Dit sijn die gheslachten van Sabulon, waer af tghetal was tsestich duysent en{de} vijfhondert.
Iosephs kinderen by haren gheslachten waren Manasse ende Ephraim.
Van Manasse is gheboren Machir, waer af is die familie der Machiriters, Machir heeft Galaad ghewonne{n}, waer af is comen die familie der Galaaditers,
Galaad hadde sone{n} Iezer waer af is die familie der Iezeriters, ende Helec waer af is die familie der Heleciters,
en{de} Asriel, waer af is die familie der Asrieliters, En{de} Sechem waer af is comen die familie der Sechemiters,
en{de} Semida waer af is die familie der Semidaiters, en{de} Hepher, waer af is die familie der Hepheriters,
En{de} Hepher was Salphaadts vader die ghee{n} sone{n} en hadde maer alleen dochters, waer af dit die name{n} sijn, Maala en{de} Roa, en{de} Hegla en{de} Melcha, ende Thersa.
Dit sijn Manasses familien en{de} tghetal van haerlieder, tweenvijftichduysent en seuenhondert.
Maer Ephraims kindere{n} by hare{n} gheslachte{n} ware{n} dese Suthala, waer af is die familie der Suthalaiters, Becher waer af is die familie der Becheriters, Thehen waer af is come{n} die familie der Theheniters.
Voorts was ee{n} sone va{n} Suthala Hera{n} waer af is die familie der Heraniters.
Dit sijn die gheslachten van Ephraims kinderen, waer af tghetal was twee{n}dertich duysent ende vijf hondert.
Dit zijn Iosephs kinderen by haren familien. Die kindere{n} van Beniamin, in haren gheslachte{n} Bela, waer af die familie der Belaiters, Asbel waer af die familie der Asbeliters, Achiram waer die familie der Achiramiters,
Supha{m} waer af die familie der Suphamiters, Hupham waer af die famile der Huphamiters,
Die kinderen van Bela Hered, ende Noeman, Van Hered die familie der Herediters, Van Noeman die familie der Noemaniters.
Dit sijn Beniamins sone{n}, by hare{n} gheslachte{n}, waer af het ghetal was vijfenveertich duysent ses ho{n}dert.
Dans kindere{n} bi haren gheslachte{n}, Suham waer af die familie der Suhamiters. Dit zijn Dans gheslachte{n} bi hare{n} familie{n}
si ware{n} alle Suhamite{n}. Waer af tghetal was viere{n}tsestich duysent, en{de} vier ho{n}dert.
Asers kindere{n} by haren gheslachte{n}, Iemna, daer af die familie der Iemnaiters, Iessui, daer af is die familie der Iessuiters, Brie, daer af is comen die familie der Brieiters,
Die sone{n} va{n} Brie Heber, waer af die familie der Heberiters, Melchiel, daer af die familie der Melchieliters,
Ende den naem van Asers dochter was Sara.
Dit sijn die maescappe{n} van Asers kindere{n}, waer af het ghetal was drijenvijftich duysent, en{de} vier hondert.
Die kindere{n} van Nephtali, by haren gheslachte{n} waren Iesiel waer af die familie der Iesieliters, Gumi, waer af die familie der Gumiters,
Ieser, waer af die familie der Ieseriters Sellem waer af die familie der Sellemiters.
Dit sijn die gheslachte{n} der kinderen van Nephtali, by haren familien, waer af het ghetal was vijfenveertich duysent, en{de} vier hondert.
Dit is die somme der kinderen van Israhel, die ouertelt sijn ses hondert duysent en{de} een duysent seuen hondert ende dertich.
En{de} die Heere heeft tot Moysen ghesproke{n}, segghe{n}de.
Desen salmen dlant wtdeyle{n}, nae dat ghetal der namen tot haerder besittinghe.
Den meeste{n} van ghetale suldi meerder deel gheue{n}, en{de} die minder sijn een minder. Elcke{n} salme{n} haer besittinghe gheue{n} ghelijck sij nv ghetelt sijn.
Alsoo nochta{n}s dat het lot dla{n}t wt deyle den gheslachte{n} en{de} den familien.
Wat datter met lote valle{n} sal, dat sulle{n} die meerdere oft die mindere van ghetale neme{n}.
Dit is ooc tghetal der kindere{n} van Leui, nae haren familien, Gerson waer af is die familie der Gersoniters, Caath, waer af is die familie der Caathiters, Merari waer af is die familie der Merariters.
Dit sijn die familien van Leui. Die familie van Lobni. Die familie van Hebroni Die familie Moholi, Die familie van Musi, Die familie van Core, Maer Caath heeft Amram ghewo{n}ne{n},
die welcke hadde tot eender huysvrouwe{n} Iochabed, die dochter van Leui die he{m} in Egypten gheboren is. Dese heeft haren man Amram kindere{n} voortbracht Aaron en{de} Moysen, en{de} Mariam hen suster,
Van Aaron sijn gheboren Nadab en{de} Abiu, en{de} Eleazar, en{de} Ithamar,
Waer af dat Nadab en{de} Abiu ghestorue{n} sijn, doen sij vreemt vier voor den Heere gheoffert hadde{n}.
En{de} waren alle die daer ghetelt sijn, drijentwintich duysent van mans persoone{n} van eender maent out en{de} daer ouer, die niet ghetelt en sijn onder die kinderen van Israhel, en{de} hen en is gheen besittinghe ghegheuen metten anderen.
Dit is tghetal der kindere{n} van Israhel, die bescreue{n} sijn van Moysen, en{de} Eleazar den priester in die platte lande{n} van Moab, op die iordane teghen ouer Iericho,
waer onder dat niemant en was vanden ghenen die te voren van Moyses en{de} Aaro{n} ghetelt waren in die woestijne Sinai,
Wa{n}t Godt haddet te voren gheseyt dat sij alle steruen souden in die woestijne, En{de} daer en is va{n} die{n} niema{n}t ouerbleue{n} dan Caleb Iephones sone, en{de} Iosue Nuns sone.
MAer daer sijn voortcomen die dochtere{n} van Salphaad Ephers sone Galaads sone, machirs sone, Manasses sone, die welck was Iosephs sone, wiens namen ware{n}, Maala, en{de} Noa en{de} Hegla, en{de} Melcha, en{de} Thersa.
Ende sij stonden voor Moyses ende Eleazar den priester en{de} alle die princen des volcks aen die doere van dat tabernakel des verbonts, en{de} sij hebbe{n} gheseyt.
Ons vader is in die woestijne ghestorue{n}, en{de} hy en heeft inden oploop niet gheweest die daer teghe{n} den Heere opghestaen was onder core, maer hy is in sijn sonde ghestoruen, dese en hadde tot kinderen gheen mans persoonen, waerom sal sijnen naem dan vergae{n} wt sijnder familien, om dat hy gheenen sone en heeft? Gheeft ons ooc een erfbesittinghe onder ons vaders gheslachte.
En{de} Moyses heeft hen sake ouergedraghe{n} een vo{n}nisse des Heere{n},
Die welcke heeft tot he{m} geseyt.
Die dochteren van Salphaad beghere{n} een rechtueerdich dinck, gheeft hen een erfbesittinghe onder haers vaders maesschap, en{de} laetse in sijn plaetse come{n} tot sijn erfdeel,
Ende tot den kindere{n} van Israhel suldy dese dinghe{n} segghe{n}.
Als een mensch sonder sone ghestoruen is, soo sal sijn erfdeel voortgaen tot sijn dochter
eest sake dat hy ghee{n} dochter en heeft, soo sal hy sijn broeders voor sijn erfghename{n} hebbe{n},
En{de} eest sake dat hy gheen broeders en heeft, soo suldi sijn erfdeel sijns vaders broedere{n} gheue{n}.
Maer eest sake dat hy ooc ghee{n} ooms en heeft, soo salmen sijn erue gheuen sijnen naesten maesscap, En{de} dit sal den kinderen van Israhel heylich wesen met een eewighe wet, ghelijc die Heere Moysi beuolen heeft.
En{de} die Heere heeft ooc tot Moysen gheseyt. Climt op desen berch Abarim, en{de} besiet va{n} daer dlant welc ic den kinderen van Israhel gheue{n} sal,
en{de} als ghi dat ghesien hebben sult, soo suldi ooc tot uwe{n} volcke gaen, ghelijc Aaro{n} v broeder ghegaen is,
want ghy hebt my vertornt in die woestijne Sin, in dat wedersegghe{n} der menichte{n} en{de} ghy en hebt my niet willen heylich maken voor hen op die wateren. Dit sijn die wateren des wedersegghens tot Cades, in die woestijne Sin.
En{de} Moyses heeft hem gheantwoort.
Die Heere God der gheeste{n} va{n} allen vleesche wil besorghen eenen man die ouer dese menichte wesen mach,
en{de} die voor hen wt en{de} ingaen mach, en{de} hen wtleyde{n} oft inleyde{n}, op dat des Heeren volc niet en sij ghelijck scapen sonder herder,
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt. Neemt Iosue Nuns sone, den man daer Gods gheest in is, ende legghet v hant op hem.
Die welcke sal staen voor Eleazar den priester, en{de} voor alle die menichte,
ende ghy sult hem gheboden gheuen daert sijt alle sien, ende ghy sult hem gheuen een deel van uwer glorien, op dat hem alle die vergaderinghe der kinderen van Israhel hooren mach.
Eest sake datter iet voor desen te doen sal wesen, soo sal Eleazar die priester den Heere te rade ghaen, Nae sijn woort sal hy wtgaen, ende incomen, hy ende alle die kinderen van Israhel met hem, ende die ander menichte.
Moyses heeft ghedaen also hem die Heere beuolen hadde. Ende als hy Iosue ghehaelt hadde, soo stelde hy hem voor Eleazar den priester, ende voor alle die vergaderinghe des volcks.
Ende als hy sijn handen gheleyt hadde op thooft van Iosue, soo verhaelde hy alle dat die Heere beuolen hadde.
ENde die Heere heeft ooc tot Moysen gheseyt.
Ghebiet de{n} kindere{n} va{n} Israhel, en{de} ghi sult tot hen segghen.Mijn offerande, en{de} die broode{n}, en{de} dat ruecwerc vande{n} aldersuetste{n} ruec suldy te sijnen tijden offeren.
Dit sijn die sacrificien die ghi offeren moet. Twee onbesmette la{m}merkens van eenen iare suldi alle daghe offeren, tot eenen eewighen bra{n}toffer,
dat een suldi smorghens offeren, en{de} dander tsauonts
het thiende deel va{n} een Ephi bloeme van meel, die beslaghe{n} sij met die puerste olie, en{de} hebbe tvierendeel van een hin,
dits een eewighe heel brantofferande, welc ghi hebt gheoffert opde{n} berch Sinai, tot eenen aldersuetste{n} rueck van des Heeren brantoffer.
En{de} ghi sult dranck offer doen het vierendeel van een hin wijns, op elck lam, in die heylighe plaetse des Heere{n},
En{de} dat ander lam suldy desghelijcs offeren omtrent den auont nae alle die maniere van die morghenstont offerande, en{de} haer drancofferande een offerande des aldersuetste{n} ruecks voor den Heere.
Maer opden sabboth dach suldi twee onbesmette la{m}merkens van eenen iaer offeren, en{de} twee thiende deele{n} bloeme{n} va{n} mele met olie beslaghe{n}, tot een sacrificie, en{de} die dranc offerande{n}
die nae behoorten ghestort worde{n}, in alle sabbathe{n}, tot eenen eewighe{n} heelen bra{n}toffer.
Maer in die calende{n}, dat is in die beghinsele{n} der maenden, soo suldy den Heere eene{n} heele{n} bra{n}toffer offere{n}, twee caluere{n} wt die runderen, eenen ram, seue{n} eeniarighe la{m}meren onbesmet
ende drij thiendedeelen bloeme va{n} mele, met olie beslaghen tot een sacrificie tot elcken calue, ende twee thiendedeelen bloeme met olie beslaghen, tot elcken ram,
en{de} het thiende deel va{n} een thiende deel bloeme wter olien tot een sacrificie op elck lam. Dit is eenen heele{n} brantoffer vande{n} aldersuetste{n} rueck, en{de} va{n} eene{n} rueckoffer den Heere,
Maer den dranck offer des wijns welckmen tot elcke slachoffera{n}de storte{n} moet, sullen dese sijn. Die helicht van een hin, tot elcke{n} calue, een derden deel tot eenen ram, en{de} een vierendeel tot een lam. Dit sal den heelen brantoffer wesen tot elcker maent, die welcke nae malcanderen comen int ommegaen des iaers,
Eenen bock sal oock den Heere voor die sonde gheoffert worden tot een eewighe heel brantofferande met sijnen dranck offeren.
Maer in dierste maent opde{n} verthienste{n} dach der maent, soo salt des Heeren phase sijn,
en{de} opden vijfthiensten dach salt hoochtijt wesen, seuen daghen lanc sulle{n} sij onghedeesemt broot eten.
Waer af den ierste{n} dach sal eerweerdich en{de} heylich wesen, gheen werck van slauernie en suldy op dien dach doen,
En{de} ghi sult offere{n} ontsteke{n} heelbra{n}tofferande den Heere, twee calueren wt die rundere{n}, eenen ram, en{de} seue{n} onbesmette la{m}meren van eene{n} iare,
ende die sacrificie van elcke{n} van bloeme{n} die met olie beslaghe{n} is, tot elcken calue drij thiende deelen, en{de} twee thiende deelen tot eene{n} ram,
en{de} tot elcken lam het thiende deel van een thiende deel, dat is tot die seuen la{m}meren,
en{de} eene{n} bock voor die sonde, om voor v te versoenen,
sonder den heelen bra{n}toffer des morghe{n}stonts, diemen altijt offeren sal.
Alsoo suldi doen alle die daghe{n}, vande{n} seuen daghe{n}, tot een voetsel des viers, en{de} tot eene{n} aldersuetste{n} rueck voor den Heere, die opgaen sal van den heele{n} bra{n}toffer, en{de} van elcs natte offerande{n},
En{de} den seuenste{n} dach sal v lieden wesen den alder feestelijcsten en{de} heylighe{n} dach, Gheen werck der slaue{n} en suldi op dien dach doen.
En{de} den dach der ierster vruchte{n}, als ghi den Heere sult nieuwe vruchte{n} offeren, wa{n}neer die weke{n} sulle{n} verloope{n} sijn, sal eerwaerdich en{de} heylich wesen, gheen slauelijc werck en suldi op dien dach doen.
En{de} ghi sult heele{n} brantoffer offeren tot eenen aldersuetsten ruec den Heere twee calueren wt de{n} rundere{n}, eene{n} ram, en{de} seuen onbesmette lammere{n} van eene{n} iare,
en{de} tot haren sacrificien, bloeme met olie beslaghe{n}, drij thie{n}de deelen tot elcke{n} calue, twee tot eenen ram,
en{de} tot elcken lam het thiende deel van een thiende deel, die tsamen sijn seuen lammeren, ende eenen bock
die dootgheslaghen wort voor die suyueringhe, Sonder den eewighen heelen brantoffer ende sijn dranck offeranden.
Dese suldy al onbesmet offeren met haren versschen offeranden.
DEn iersten dach der seuenster maent, sal v lieden ooc eerweerdich, en{de} heylich wesen, gheen slauelijc werck en suldi op dien dach doen, want tes eene{n} dach des gheclancs en{de} der trompetten.
En{de} ghi sult offere{n} heelen brantoffer den Heere tot eenen aldersuetste{n} rueck, een calf wt die runderen, eene{n} ram, en{de} seuen iarighe onbesmette la{m}meren,
en{de} tot haren sacrificie{n}, drij thiende deele{n} bloeme{n} met olie beslaghe{n}, tot elken calue, twee thiende{n} deele{n} tot eenen ram,
een thiende deel tot elck lam, die welck tsamen zijn seuen la{m}meren,
en{de} eene{n} bock voor die sonde, die welck gheoffert wort tot een suyueringhe des volcs,
sonder die heelbrantofferande van die nieuwe maende{n} met sijnen sacrificien, en{de} den eewighen bra{n}toffer met sijnen ghewoonlijcken dranck offeranden, Met die selue ceremonien suldy oock offeren rueckwerck den Heere tot eenen aldersuetsten rueck.
En{de} den thiende dach van deser seue{n}ster maent, sal v lieden heylich wesen ende eerweerdich, en{de} ghy sult v zielen pijnighen, gheen werck van slauernie en suldi op dien dach doe{n},
En{de} ghi sult den Heere heele{n} brantoffer tot eenen seer suete{n} rueck offeren, een calf wt den grooten vee, eenen ram, seuen iarighe la{m}meren sonder smette,
en{de} tot hare{n} sacrificien drij thiende deele{n} bloeme met olie beslaghe{n}, tot elcke{n} calue twee thiende deelen tot eene{n} ram,
en{de} een thiendedeel des thiende deels tot elcke{n} lam, welc tsame{n} sijn seue{n} lammeren
en{de} eenen bock voor die sonde, sonder tghene datme{n} pleech te offere{n} voor die versuemenisse, tot ee{n} suyueringhe en{de} eene{n} eewighe{n} brantoffer, met haren sacrificie{n} en{de} dranc offerande{n}.
Maer opde{n} vijfthie{n}sten dach der seuenster maent die welck v lieden sal heylich en{de} eerweerdich wesen, en suldi gheen slauelijc werck doen, Maer ghi sult des Heere{n} hoochtijt vieren seuen daghe{n} lanc,
En{de} ghi sult heele{n} brantoffer den Heere offeren tot eenen aldersuetste{n} rueck, derthien caluere{n} vanden rundere{n}, twee ra{m}men, eeniarighe la{m}meren sonder smette veerthien,
ende tot haren dranck offeranden, drij thiende deelen bloeme, met olie beslaghen tot elcken calue, welc tsamen sijn derthien calueren en{de} twee thiende deelen tot eene{n} ram dat is tsamen twee rammen
en{de} een thiende deel van een thiende deel, tot elcken lamme, welck te samen sijn veerthien la{m}meren,
en{de} eenen bock voor die sonde sonder den eewighen heelen brantoffer, met sijnen sacrificie en{de} dranc offere.
Opden andere{n} dach suldi offere{n} twaelf caluere{n} vande{n} runderen, twee rammen veerthie{n} eeniarighe lammere{n} sonder smette,
En{de} die sacrificie{n}, en{de} drancofferande{n} van elcke{n}, totten calueren, en{de} rammen, en{de} la{m}meren suldi behoorlijck celebreren,
en{de} eenen bock voor die sonde, sonder den eewighen brantoffer, met sijn sacrificie en{de} drancoffera{n}de.
Opden derde{n} dach suldi offeren elf caluere{n}, twee ramme{n}, veerthie{n} eeniarighe onbesmette la{m}meren,
en{de} die sacrificien en{de} dranc offera{n}den van elcke{n} besonder totten calueren en{de} ra{m}men en{de} lammeren suldi behoorlijcken celebreren,
ende eenen bock voor die sonde sonder die eewighe brantofferande ende sijn sacri-ficie ende dranck offer.
Opden vierden dach suldi offeren thien calueren, twee ramme{n}, veerthie{n} eeniarighe en{de} onbesmette lammeren,
en{de} die sacrificie{n} en{de} dranc offerande{n} van elcke{n} besonder totten caluere{n} en{de} rammen en{de} la{m}meren, suldi behoorlijcken celebreren,
en{de} eenen bock voor die sonde, sonder die eewighe brantofferande, met sijn sacrificie en{de} natte offerande.
Opde{n} vijfsten dach suldi offeren neghe{n} calueren, twee rammen, veerthien eeniarighe onbesmette lammere{n},
en{de} die sacrificie{n} en{de} dranc offeranden van elcken besonder totte{n} calueren en{de} rammenen{de} lammere{n}, suldi behoorlicke{n} celebrere{n},
ende eenen bock voor die sonde, sonder die eewighe brantofferande met sijn sacrificie en{de} dranc offerande.
Opde{n} sesten dach suldi offeren acht caluere{n}, twee rammen, en{de} veerthien eeniarighe onbesmette la{m}meren,
en{de} die sacrificien en{de} dranck offera{n}den van elcken besonder totten calueren en{de} ramme{n} en{de} la{m}meren suldi behoorlijcken celebreren,
en{de} eenen bock voor die sonde, sonder die eewighe brantofferande met haren sacrificie en{de} dranc offerande.
Opden seuensten dach suldi offeren seuen caluere{n}, twee rammen, ende veerthien eeniarighe onbesmette la{m}meren,
en{de} die sacrificien en{de} dranc offerande{n} van elcken besonder, totten caluere{n} en{de} rammen en{de} lammeren suldi behoorlijcken celebreren,
en{de} eene{n} bock voor die sonde sonder die eewighe brantoffera{n}de met sijn sacrificie en{de} dranc offerande.
Opden achtsten dach welc is den alder feestelijcsten, en sult ghi gheen slauelijc werc doen,
offerende brantofferande tot eenen aldersuetste{n} rueck de{n} Heere, een calf, eenen ram, seuen eeniarighe onbesmette la{m}meren,
en{de} die sacrificien en{de} dranc offera{n}den van elcken besonder, totten calueren en{de} rammen en{de} lammeren suldi behoorlijcke{n} celebreren,
ende eenen bock voor die sonde, sonder die eewighe brantoffera{n}de met sijn sacrificie ende dranckofferande.
Dit suldi den Heere offeren in v hooghe feestdaghen sonder die vrijwillighe beloften ende offerande{n} in die brantofferande int sacrificie, in die drancoffera{n}de, ende in die vreedofferen.
ENde Moyses heeft de{n} kindere{n} van Israhel vertelt alle dat he{m} die Heere beuolen hadde,
en{de} hi heeft ghesproke{n} tot die princen der gheslachten der kinderen van Israhel. Dit is dwoort dat die Heere gheboden heeft.
Eest dat eenich man den Heere een ghelofte ghelooft heeft, oft sij seluen met eene{n} eede verbonde{n}, soo en sal hi sijn woort niet breke{n}, maer hy sal volbrenghe{n} alle dat hi belooft heeft
Eest dat een vrouwe iet ghelooft en{de} haer met eede verbint, die noch in haers vaders huys is, en{de} noch in die ouderdo{m} van een ionghe dochter is, eest dat haer vader verneemt die belofte welc sij ghelooft heeft, en{de} den eedt daer sij haer ziele mede verbonden heeft, en{de} dat hy swijcht, soo sal sij die belofte schuldich zijn.
Al wat sij belooft ende gheswore{n} heeft dat sal sij metten wercken volbringhe{n},
Maer eest dat haer vader daer tseghe{n} seyt ter stont als hi dat ghehoort heeft, soo en sullen haer gheloften en{de} eeden van ghee{n}der weerden wesen, en{de} sij en sal die beloften niet schuldich wesen, om dat haer vader daer tseghen gheseyt heeft.
Eest dat sij eenen ghetroude{n} man heeft, ende dat sij iet belooft, en{de} dat het woort eens hare{n} mont gaende haer ziele met eenen eede verbonde{n} heeft,
opden dach alst haer man hoort en{de} daer niet tseghe{n} en seyt, soo sal sij der beloften sculdich wesen, en{de} sij sal betalen al dat sij belooft heeft.
Maer eest dat hy ter sto{n}t als hijt hoort daer tseghen seyt, ende haer beloften van onweerden maect, en{de} haer woorden daer sij haer ziele mede verbonden hadde, soo sal die Heere haer ghenadich wesen.
Een weduwe en{de} een vrouwe die va{n} hare{n} man verstooten is, die sullen betale{n} wat sij ghelouen.
Een ghehoude vrouwe in haers ma{n}s huys als sij haer verbint met een belofte en{de} by eenen eede,
eest dat haer man dat hoort ende swijcht, ende dat hy teghen die belofte niet en seyt, soo sal sij betale{n} alle dat si ghelooft hadde,
maer eest dat hy ter stont daer tseghen seyt, soo en sal sij die belofte niet sculdich wesen, om dat haer man daer tseghe{n} gheseyt heeft, en{de} die Heere sal haer genadich wesen.
Eest sake dat sij ghelooft heeft en{de} haer by eede verbonde{n}, dat sij door vaste{n} oft abstinencie van eenighe{n} andere{n} dinghe{n} haer ziele pijnighe{n} soude dat sal inden wille vande{n} man staen, oft sij dat doen sal oft niet doen,
maer eest dat haer man dit hoorende swijcht ende sijn meyninghe wtstelt tot des anderen daechs, al wat sij belooft en{de} toegheseyt hadde, dat sal sij betale{n}, om dat haer man sweech ter stont doen hy dat hoorde,
maer eest dat hy daer tseghen seyt als hy dat ghehoort heeft, soo sal hy haer boosheyt draghen.
Dit zijn die wetten welc die Heere Moysi ghestelt heeft tusschen man ende wijf, tusschen vader ende dochter die noch in haer ionghe iaren is, oft die noch in haers vaders huys woont.
ENde die Heere heeft Moysen ghesproken, segghe{n}de,
Wreect ierst die kindere{n} van Israhel va{n} die Madianiters, en{de} alsoo suldi versae{m}t worde{n} tot uwe{n} volcke,
En{de} ter stont seyde Moyses. Wapent van v lieden mannen ten strijde, die des Heeren wraec moghen doen ouer die Madianiters,
laet kiesen duysent manne{n} wt elcken gheslachte van Israhel, welckmen ten strijde mach senden.
En{de} si hebbender duysent gheleuert wt elcken gheslachte, dat is twaelf duysent, gereedt ten strijde,
die welcke Moyses heeft ghesonde{n} met Phinees, Eleazarus des priesters sone, ende heeft hen gheleuert die heylighe vaten metten trompetten om gheclanc te maken.
Ende als sij tseghen die Madianiters ghestreden, ende die verwonnen hadden, soo hebben sij alle die manspersoonen doot gheslaghen,
en{de} hen coninghen Eui, ende Recem, ende Sur, ende Vr, ende Rebe, vijf princen des volcks, ende Balaam Beors sone hebben sij oock metten swaerde verslaghen,
ende sij hebben haer vrouwe{n} ende cleyn kinderen gheuanghen ghenomen, en{de} allen haer vee, en{de} alle den huysraet, ende wat sij hebben mochten dat hebben sij al gherooft,
soo wel die stede{n} als die dorpkens en{de} casteele{n} heeft die vlamme te niet bracht,
En{de} sij hebben den roof ghenome{n}, en{de} alle dat sij gherooft hadden, soo wel van menschen als van beesten,
ende sij hebbe{n} dital bracht voor Moysen, en{de} Eleazar den priester, en{de} tot alle die menichte der kinderen van Israhel, Maer alle den andere{n} huysraet hebben si ghedraghen in de{n} legher, in die platte landen va{n} Moab, by die iordane tseghen ouer Iericho.
Maer Moyses en{de} Eleazar die priester en{de} alle die princen der vergaderinghe{n} sijn wtghegaen hen te ghemoete buyte{n} den heyrlegher,
En{de} Moyses is gram gheworde{n} op die princen en{de} duysent mannen ende hondert manne{n} des heyrs, die wten strijde comen waren
seyde. Waeromme hebdi die vrouwen behouden?
En sijn dese niet die ghene die bedroghe{n} hebben die kindere{n} van Israhel, door dat ingheuen van Balaam, ende die v hebben doe{n} ouertrede{n} tseghen den Heere door die sonde van Phogor, waerom dattet volck verslaghen is gheweest?
Daerom slaet doot alle watter is van mans persoone{n} ooc die cleyn kinderen, ende die vrouwen die van ma{n}s bekent zijn door natuerlijc versamen steect de{n} hals af,
maer die ionge dochters, en{de} die vrouwen die noch maecht zijn behoudt voor v,
en{de} blijft buyten de{n} legher seuen daghen. Soo wie eenen mensch dootslaet, oft wie eene{n} die dootgheslage{n} is ghenaect, die sal ghesuyuert worde{n} opden derden en{de} seuenste{n} dach,
En{de} van alle den rooft sij oft ee{n} cleet oft eenighe ghereetscap oft iet tot huysraet gemaect van gheyte{n} vellen en{de} van haer, oft van houte, dat sal men suyueren,
En{de} Eleazar die priester heeft aldus ghesproken tot die strijtbaer mannen des heyrs die ghestrede{n} hadde{n}. Dit is het ghebodt der wet, welck God Moysi beuole{n} heeft,
gout en{de} siluer, metael, en{de} yser, en{de} loot, en{de} ten,
en{de} al wat door die vla{m}me passere{n} mach, dat salme{n} doort viersuyuere{n}, Maer wat dat gheen vier verdraghe{n} en mach dat salme{n} heylich maken, met dat water der suyueringhe,
en{de} ghisult v cleederen wassche{n} opden seuensten dach, en{de} als ghi ghesuuert sijt soo suldi daer nae inde{n} legher comen,
En{de} die Heere heeft tot Moysen geseyt.
Neemt die somme van alle datter gherooft is, va{n}den mensch aen tot dat vee, ghi en{de} Eleazar die priester, en{de} alle die prince{n} der ghemeynte{n},
en{de} ghisult de{n} roof ghelijckelijc deylen tussche{n} die ghene die ghestrede{n} hebben, en{de} ter orloghen gheweest hebben, en{de} tusschen alle die ander menichte,
en{de} ghi sult een deel voor de{n} Heere wtsceyden, van dien die ghestrede{n} hebbe{n}, en{de} in die orloghe gheweest hebben, een ziele vanden vijfhondert, soo wel vanden mensche{n}, als vanden ossen, en{de} eselen, en{de} scapen,
en{de} ghi sult die Eleazar den priester gheuen, want het zijn die ierste vruchte{n} des Heeren,
ende wt dat halfdeel der kinderen van Israhel suldy nemen het vijfstichste hooft, vanden mensche{n}, en{de} vande{n} ossen, en{de} vanden eselen en{de} scapen, en{de} van allen beesten en{de} ghi sult die den Leuite{n} gheuen, die daer waken in die bewaernisse va{n} des Heere{n} tabernakel.
En{de} Moyses met Eleazar hebbe{n} ghedaen ghelijck die Heere beuole{n} hadde,
En{de} den roof welck het heyr gherooft hadde was ses hondert duysent, en{de} vijfentseuentich duysent, scapen,
tweentseue{n}tich duysent ossen,
eenentsestich duysent eselen,
en{de} tweendertich duysent zielen der mensche{n} van vrouwe{n} persoone{n} die gheene{n} man bekent en hadde{n}.
En{de} die helicht is ghegheuen den ghenen die inden strijt gheweest hadde{n}, te weten drij hondert duysent en{de} seuenendertich duysent, ende vijfhondert scapen,
waer wt ghetelt sijn tot des Heeren deel, ses ho{n}dert en{de} vijuentseue{n}tich scapen,
en{de} vande{n} sessendertich duysent ossen, sijn wtghetelt tweentseuentich ossen,
en{de} vande{n} dertich duysent en{de} vijfho{n}dert eselen, sijn wtghetelt eene{n}tsestich eselen,
en{de} vanden sesthien duysent mensche{n} zielen, sijn tot des Heeren deele comen tweendertich zielen.
En{de} Moyses heeft dat ghetal van die ierste vruchten des Heeren Eleazar den priester gheleuert, ghelijc hem gheboden was,
van dat half deel der kinderen van Israhel welck hy afghedeelt hadde voor die ghene die inden strijt gheweest hadden,
Maer vander helicht welc te deele ghecomen was, der ander menichte{n} des volcs dat is vanden drij hondert duysent, en{de} seue{n}endertich duysent, en{de} vijfhondert scapen.
Item va{n}den sessendertich duysent ossen,
en{de} vanden dertich duysent, en{de} vijfhondert eselen,
en{de} vanden sesthien duysent menschen,
heeft Moyses ghenomen het vijftichste hooft en heeft dat den Leuiten ghegheuen, die daer waecten in des Heeren tabernakel ghelijc die Heere gheboden hadde.
En{de} als die hooftluyden des heyrs, en{de} die capiteynen va{n} duysent en{de} van hondert knechte{n} by Moysen comen ware{n}, soo hebben sij gheseyt.
Wij v dienaers hebben ouertelt dat ghetal der strijtbaer manne{n} welc wij onder ons hant ghehadt hebben, en{de} daer af en is niet een achter bleuen.
Om dese sake soo offeren wij elck tot des Heeren ghiften alle tgout dat wij inden roof hebben moghen vinden, gulden voetbanden en{de} ringhen der armen, en{de} der vingheren, ende cieraeten der rechter hant, ende halsbanden, dat ghy den Heere voor ons biddet,
Ende Moyses ende Eleazar die priester hebben alle dat gout ontfanghen van verscheyde{n} faetsoenen
in ghewichte sesthien duysent seuen hondert, ende vijftich siclen, vanden hooftluyden ouer duysent, ende ouer hondert mannen.
Wa{n}t alle tgout dat een ieghelijck inden roof ghecreghen hadde dat behoorde hem toe.
Ende als sij dit ontfanghen hadden soo hebben sij dat ghedraghen in dat tabernakel des ghetuyghenis, tot een ghedenckenisse der kinderen van Israhel voor den Heere.
MAer die kinderen va{n} Ruben ende Gad hadden seer veel cleyn veeds, en{de} sij hadden een ontallijc goet van behelpighe beesten. En{de} als sij ghesien hadde{n} Iazer en{de} Galaad seer bequaem landen om beesten te voeden,
soo sijn sij comen tot Moysen en{de} Eleazar den priester, ende tot die princen der menichten, ende hebben gheseyt.
Ataroth, en{de} Dibon, en{de} Iazer, ende Nemra, en{de} Hesebon, en{de} Eleale, ende Sabam, en{de} Nebo, en{de} Beon,
dlant dat die Heere verslaghen heeft voor die kinderen va{n} Israhel, is een seer vruchtbaer lant, om die beesten te weyde{n}, en{de} wi uwe dienaers hebbe{n} seer veel beesten,
en{de} wi bidde{n} v eest dat wi gratie voor v vonde{n} hebbe{n} dat ghi ons uwe{n} dienare{n} dit la{n}t wilt tot ee{n} erfbesittinghe gheue{n}, en{de} dat ghi ons niet en doet ouer die iordane gae{n},
En{de} Moyses heeft hen gheantwoort. Sulle{n} v broeders ten strijde gaen, en{de} ghi sult hier stil sitten?
Waerom keerde ghy die herten der kinderen van Israhel omme, dat sij niet en souden derren voorts gaen ter plaetsen welck hen die Heere gheuen sal?
En hebben v vaders desghelijcks niet ghedaen doen ickse sandt van Cadesbarne om het landt te bespieden.
Ende als sij comen waren tot der druyuen dal, doen sij alle het landt bespiet hadden, soo hebben sij het herte der kinderen van Israhel omme ghekeert, dat sij niet en souden gaen in die palen des lants, welc hen die Heere ghegheue{n} hadde,
En{de} die Heere gram sijnde swoer, segghe{n}de.
Dese mensche{n} die wt Egypten op ghetrocke{n} sijn van twintich iaren out ende daer bouen en sullen niet sien het lant welc ick belooft hebbe met eede Abraham, Isaac, ende Iacob, en{de} sij en hebben mi niet willen volghen
sonder Caleb Iephones sone die Cenezeus, en{de} Iosue Nuns sone. Dese hebbe{n} mijnen wille volbracht,
Ende die Heere gram sijnde tseghe{n} Israhel, heeftse omgheleyt door die wildernisse, veertich iaren lanck, tot dat alle dat gheslachte vergaen was, diet quaet ghedaen hadde voor zijn aensicht,
En{de} siet (seyde hy) ghi sijt voor v vaders opghestae{n} als groeytsel en{de} voetsel der sondigher menschen, dat ghi die rasende gramschap des Heeren teghen Israhel soudt vermeerderen.
Want eest sake dat ghi hem niet volghe{n} en wilt, soo sal hy het volck verlaten in die woestijne ende ghi sult die sake wesen van alle haerlieder doot.
Maer sij sijn nader ghecome{n} en{de} hebben gheseyt. Wij sullen scaepstallen make{n} en{de} stallinghen voor die behelpighe beesten van dat groot vee, en{de} voor ons cleyn kinderen sullen wi besloten steden make{n},
maer wij sullen seluer ghewapent ende omgort ten strijde trecken voor die kinderen van Israhel, tot dat wij hen ghebracht hebben in haer plaetsen, Ons cleyn kinderen en{de} alle dat wij hebben moghen, sullen blijuen in die bemuerde steden, teghen den listighen oploop van die inghesetenen des lants.
Wij en sullen in ons huysen niet comen, voor dat die kindere{n} van Israhel haer erfdom besitte{n} sullen,
en{de} wij en sullen niet soecken ouer die iordane, Want wij hebben nv ons erfdeel aen die oostsijde der iordanen,
Den welcken Moyses seyde. Eest dat ghi doet het tghene dat ghi beloeft, soo trect al ghereet voor den Heere te strijde,
en{de} laet allen v strijtbaer mannen ghewapent trecken ouer die iordane, tot dat die Heere zijn vianden heel ter neder gheworpen sal hebben,
en{de} dat alle dla{n}t onder sijn bedwanck sal comen wesen, dan suldy by den Heere onschuldich wesen, ende voor Israhel, en{de} ghy sult behouden die landen die ghy begheert voor den Heere.
Maer eest dat ghi niet en doet dat ghy segt, soo en twijfelt daer niemant aen, ghi en misdoet tseghen den Heere, en{de} weet dat v misdaet v beuanghen sal,
Dus maect steden voor v cleyn kinderen, en{de} coyen ende stallen voor v scape{n}, ende behelpsaem beesten, ende volbrengt dat ghi beloeft hebt.
En{de} die kinderen van Gad ende Ruben hebbe{n} tot Moysen gheseyt. Wij sijn v dienars, wij sullen doen dat onse Heere ghebiedt,
Ons cleyn kinderen ende vrouwen, ende cleyn vee, en{de} behulpsaem beesten sullen wij achterlaten in die steden van Galaad,
maer wij v dienaers sullen al bereet trecken ter orloghen, ghelijck ghy Heere segghet.
Hierom heeft Moyses gheboden Eleazaro den priester en{de} Iosue Nuns sone, en{de} den hooftmannen van die familien der gheslachten van Israhel ende heeft tot hemlieden gheseyt.
Eest sake dat Gad en{de} Rubens kinderen met v trecken ouer die iordane al ghewapent ter orloghen voor den Heere, ende dat v het lant onderdaen wort, soo gheeft hen het lant van Galaad tot een besittinghe.
Maer eest dat sij met v lieden niet en willen trecken ghewapent int lant van Chanaan, soe laetse onder v lieden plaetse hebbe{n} om te woonen,
Ende die kindere{n} van Gad ende Ruben hebben gheantwoort. Ghelijck ons Heere sijne{n} dienaers gheseyt heeft, alsoo sullen wij doen,
wij sullen seluer ghewapent trecken voor den Heere int landt van Chanaan, ende wij belijden dat wij nv ons erffelijcke besittinghe ontfanghe{n} hebben herwaerts ouer die iordane.
Aldus heeft Moyses den kinderen van Gad ende Ruben ende der helicht van Manasses Iosephs soons gheslachte ghegheuen het rijck van Sehon der Amorrhiters coninck, ende het rijck van Og des conincks van Basan en{de} haer lant, met haren steden al rontsomme.
Hierom soo hebben die kinderen van Gad ghetimmert, Dibon, en{de} Atharoth, ende Aroer
ende Roth, en{de} Sophan, en{de} Iazer, ende Iegbaa,
en{de} Bethnemra, en{de} Betharan, besloten steden, en{de} stallinghen voor haer beesten.
Maer Rubens kinderen timmerden Hesebon, en{de} Eleale, en{de} Chariathaim,
en{de} Nabo, ende Baalmeon veranderende haer namen, ende oock Sabama, gheuende name{n} de{n} steden die sij ghetimmert hadde{n}.
Ende voorts soo sijn die kinderen van Machir Manasses sone ghetrocken te Galaad, en{de} sij hebben dat lant verwoest, verslaghe{n} hebbende die Amorrhiters des lants inghesetene{n}.
Hierom heeft Moyses het lant Galaad ghegheue{n} Machir Manasses sone die welc daer in ghewoont heeft.
Maer Iair Manasses sone is wech ghegaen, en{de} heeft alle sijn dorpe{n} in ghenome{n}, welc hy ghenoemt heeft Auothiair dat is Iairs dorpen.
En{de} Nobe is oock wtghetrocke{n} en{de} heeft inghenomen Canath met sijnen dorpke{n}s, ende hy heeft die nae sijnen naem ghenoemt nobe.
DIt sijn die woonsteden der kinderen van Israhel, die wt Egypten ghetrocken sijn by haren hoopen, door die hant van Moyses ende Aaron,
welck Moyses bescreuen heeft, nae die plaetsen der legheren, welck sij nae des Heeren ghebodt verstelden.
Aldus sijn sij wech ghereyst van Ramesse, op dierste maent, op den vijfthiensten dach der ierster mae{n}t dwelck sij ghedaen hebben des anderen daechs nae Phase door een hooghe hant, dat alle die Egyptenaren saghen,
en{de} hen ierste gheborene{n} begroeue{n}, welc die Heere verslaghen hadde (want ouer haer goden hadde hy ooc wraec ghedaen)
soo hebben sij haren legher ghemaect te Sochot.
Ende van Sochot sijn sij ghecomen tot Etham, welck is in die wterste palen der wildernissen.
En{de} als sij van daer vertrocken waren, soo sijn sij ghecome{n} teghe{n} Phihahiroth, welc is tseghen ouer Beelsephon, en{de} si hebbe{n} hare{n} legher ghemaect voor Magdalum.
En{de} als sij ghetrocke{n} waren va{n} Phihahiroth, sijn sij ghepasseert door dat midden der zee tot in die woestijne, ende drij daghen wandelende door die woestijne va{n} Etham hebben sij hare{n} legher ghemaect te Mara.
En{de} van Mara reysende sijn sij comen in Elim, daer twaelf water fonteynen waren, en{de} tseuentich palmboomen en{de} daer hebbe{n} sij haren legher ghemaect.
Maer van daer sijn sij oock ghetrocke{n}, en{de} hebben haer tenten gheslage{n} aen die roode zee. En{de} vander rooder zee ghegaen sijnde,
soo hebbe{n} sij haren legher ghemaect in die woestijne Sin.
En{de} als sij va{n} daer ghetrocke{n} waren, soo sijn sij come{n} te Daphca.
Ende van Daphca ghereyst sijnde, hebben sij haren legher ghemaect te Alus.
En{de} als sij van Alus ghetrocke{n} sijn, hebbe{n} sij haer tenten gheslaghen te Raphidim, daer ghebrack den volcke water om te drincken.
En{de} als sij ghereyst waren van Raphidim, hebben sij haren legher ghemaect in die woestijne te Sinai.
Maer als sij ooc wt die woestijne van Sinai ghereyst waren, soo sijn sij comen tot die graue{n} der begheerlijcheyt.
Ende als sij va{n} die graue{n} der begheerlijcheyt gereyst ware{n} soo hebben sij haren legher ghemaect te Haseroth.
En{de} van Haseroth sijn sij comen te Rethma.
En{de} als sij van Rethma ghereyst sijn, soo hebben sij haren legher ghemaect te Re{m}monphares.
En{de} als sij van daer ghereyst waren, soo sijn sij comen te Lebna.
En{de} van Lebna hebben sij haren legher ghemaect te Ressa.
Ende wtghegaen sijnde van Ressa, sijn sij come{n} te Ceelatha.
En{de} van daer ghegaen sijnde, hebben sij hare{n} legher ghemaect op den berch Sepher.
Ende als sij vertrocke{n} waren van den berch Sepher, so sijn sij comen te Harada.
En{de} van daer eysende, hebben sij haren legher gemaect te Maceloth.
En{de} ghereyst sijnde van Maceloth, sijn sij comen te Thahath.
Van Thahath hebben sij haren legher gemaect te Thare.
Ende als sij van daer ghereyst waren, soo hebben sij haer tenten gheslaghe{n} te Methca.
Ende van Methca, hebben sij haren legher ghemaect te Hesmona.
Ende als sij vertrocken waren van Hesmona, so sijn sij comen te Moseroth.
En{de} van Moseroth, hebben sij haren legher ghemaect te Beneiaacan.
En{de} vertrocken sijnde van Beneiaacan sijn sij comen totten berch Gadgad.
En{de} van daer reysende, hebben sij haren legher ghemaect te Ietebatha.
Ende van Ietebatha, sijn sij comen te Hebrona.
En{de} wtghegaen sijnde van Hebrona, so hebbe{n} sij haren legher ghemaect te Asiongaber.
Ende van daer ghereyst sijnde, sijn sij comen in die woestijne Sin, dat is Cades.
Ende als sij vertrocke{n} waren van Cades, so hebbe{n} sij hare{n} legher ghemaect opde{n} berch Hor, in die wterste palen des lants van Edo{m}.
Ende Aaron die ouerste priester is op den berch Hor gheclo{m}men nae Gods beuel, en{de} hy is daer ghestoruen op dat veertichste iaer dat die kinderen van Israhel wt Egipten gheghaen waren, op die vijfste maent opden ierste{n} dach der maent,
als hy was hondert en{de} drijentwintich iaren out.
En{de} Arad een Coninck der Chananiters, die ten suyden woo{n}de, int lant van Chanaan, heeft gehoort dat die kinderen van Israhel comen waren.
En{de} ghereyst sijnde vanden berch Hor, hebben sij haren legher ghemaect te Salmona.
Ende als sij van daer ghegae{n} ware{n}, sijn sij ghecome{n} te Phunon.
En{de} van Phunon reysende, hebben sij haren legher ghemaect te Oboth.
En{de} van Oboth sijn sij ghecomen te Ieabarim, welck is in die palen der Moabiters.
En{de} van Ieabarim reysende, hebbe{n} sij haer tenten gheslaghen te Dibongad.
Ende van daer wtghegaen sijnde, hebben sij haren legher ghemaect, te Helmon deblathaim.
En{de} als sij wtghegaen ware{n} van Helmo{n} deblathaim, sijn sij gecomen aent gheberchte van Abarim teghen ouer Nabo.
En{de} als sij wt dat gheberchte van Abarim gereyst waren, soo sijn sij door ghereyst tot dat plat lant van Moab, by die Iordane, teghe{n} ouer Iericho.
Ende daer hebben sij haren legher ghemaect, van Bethsimeth tot Abelsatim, op die effenste plaetsen der Moabiters
daer heeft Godt tot Moysen ghesproken,
Ghebiedt den kindere{n} van Israhel en{de} segghet tot hen, Als ghy ouer die Iordane sult ghepasseert sijn, comende int lant van Chanaan,
so verderft alle die inghesetenen des lants, breect hen tijtelen, ende vernielt der afgoden beelden, ende bederft allen hen hoochden,
suyuerende dlant, ende woonende daer in, want ic heb v dat ghegheuen tot een erue te besitte{n}
dat welcke ghy metten lote deylen sult. Der meeste menichten suldi het breetste lant gheuen, en{de} der minste menichten dat engste, Eenen yeghelijcken nae dat dlot vallen sal, also sal die erffenisse ghegheue{n} worden. Die erue sal wtghedeylt worde{n} nae die geslachten en{de} familien.
Maer eest sake dat ghy die inghesetene des lants niet en wilt verslae{n}, die daer ouerblijuen sullen, die sullen v lieden wesen, als naghelen in v ooghen, en{de} als speeren in v sijden, en{de} sullen v teghe{n} wesen int lant uwer wooninghen,
ende al dat ic ghedacht hadde hen te doen, dat sal ic v lieden doen.
ENde die Heere heeft tot Moysen ghesproken segghende,
Ghebiedt den kinderen van Israhel en{de} segghet hen, Als ghy sult int lant van Chanaan comen sijn, en{de} dat v dit by lote gheualle{n} sal wesen tot een besittinghe, so sal dat lant tussche{n} dese palen besloten worden.
Die suytsijde sal beghinnen van die woestijne Sin, welc is by Edom, en{de} het sal sijn palen hebben teghen den Oosten aen die soutste zee,
welcke palen sullen ommegaen die zuytsijde, door den opganck des scorpioens, also dat die sullen gaen voorts tot Senna, ende come{n} aen die zuytsijde tot Cadesbarne toe, waer wt dat come{n} sullen die naeste pale{n}, tot dat dorp Adar ghenoemt, ende sij sullen strecken voorts tot Asemona,
en{de} dese pale sal int ronde gaen van Asemona tot die beke van Egipten, en{de} sal een eynde nemen aen den oeuer der grooter zee.
Maer die westsijde sal beghinne{n} van die groote zee, ende met dien eynde sal die besloten worden.
Maer aen die noortsijde sullen van die groote zee die palen beghinnen, comende totte{n} alderhoochsten berch,
en{de} van daer sullen sij comen in Emath tot aen die palen van Sedada,
ende die palen sulle{n} gaen tot Zephrona, en{de} tot dat dorp Enan, dit sulle{n} die palen wesen aen die noortsijde.
Van daer sullen sij haer palen slaen teghen die Oostsijde van dat dorp Enan tot Sephama,
ende van Sephama, sullen die palen nederdalen tot Heblatha, tseghe{n} die fonteyn Daphnim, ende van daer sullen sij doorcomen tseghen den Oosten, aen die zee Cenereth,
en{de} sij sullen voortsgaen tot die Iordane, en{de} ten lesten sullen sij besloten worde{n} met die soutste zee. Dit lant suldi hebben achteruolghende haer palen int ronde.
En{de} Moyses heeft den kinderen van Israhel beuolen segghende, Dit sal het lant sijn welc ghi metten lote besitten sult, en{de} het welck die Heere beuolen heeft datmen den neghen gheslachten gheuen soude, en{de} den haluen gheslachte,
Want het gheslachte van Rubens kindere{n} by haren familien, ende het gheslachte van Gads kindere{n}, na dat ghetal der maeschappen, en{de} het half gheslachte van Manasses oock,
dat sijn twee gheslachte{n} ende een half, hebben haer deel ontfanghen ouer die Iordane teghen ouer Iericho, aen die oostsijde.
Ende die Heere heeft tot Moysen gheseyt,
Dit sijn die namen der ma{n}nen die v het lant sullen wtdeylen, Eleazar die Priester, en{de} Iosue Nuns sone,
en{de} elcken Prince van elcken gheslachte,
waer afdit die namen sijn, Van Iudas gheslachte, Caleb Iephones sone,
Van Symeo{n}s gheslachte, Samuel Ammiuds sone,
Va{n} Beniamins gheslachte, Elidad Chaselo{n}s sone,
Van dat gheslachte der kindere{n} va{n} Dan, Bocci Ioglis sone,
Van Iosephs kinderen wt Manasses gheslachte, Haniel Ephods sone,
Van Ephraims gheslachte, Camuel Sephtans sone,
Van Zabulo{n}s gheslachte, Elisaphan Pharnachs sone,
Van Issachars gheslachte, die vorst Phaltiel Ozans sone,
Va{n} Asers gheslachte Ahiud Salomis sone,
Van Nephtali gheslachte, Phedael Ammiuds sone.
Dit sijn die ghene wien dat die Heere beuolen hadde, dat sij het lant van Chanaan den kinderen van Israhel wtdeylen souden.
DEse woorde{n} heeft die Heere ooc tot Moysen gheseyt, in die platte lande{n} van Moab, op der Iordane{n} teghe{n} ouer Iericho,
Ghebiedt den kinderen van Israhel, dat sij den Leuiten van haren besittinghen gheuen steden om te woone{n} en{de} hare voorsteden al ro{n}tsomme,
dat sij in die steden moghen woonen, ende die voorsteden sullen wesen voor haer cleyn vee, ende groot vee,
die welcke sulle{n} buyten vande{n} mueren der steden moeten wtstrecken duysentich screden verre int ronde.
Teghen den Oosten sullen wesen twee duysent cubitus, en{de} teghe{n} die suytsijde sullen ooc desghelijcs sijn twee duysent cubitus, en{de} aen die zee ooc die teghen den Weste{n} is, salt die selue mate wesen, ende die noortsijde sal ooc met ghelijcken palen haer eynde neme{n}, en{de} die steden sullen int midden wesen, ende die voorstede{n} buyten.
Maer vanden steden die ghy den Leuiten gheuen sult, sullender ses wtghescheyden worden tot behelp der gheender die vluchtich sijn, dat tot dien vlieden mach, die bloet ghestort heeft, ende sonder dese suldi noch tweenveertich ander steden wtscheyden
welck tsamen maken achte{n}veertich steden, met hare{n} voorsteden.
En{de} dese steden diemen vander kinderen van Israhels besittinghe gheuen sal, salmen meestdeel nemen vanden ghenen die meest hebben, ende vanden ghenen die minst hebben, salmen minst nemen. Sij sullen elck den Leuiten stede{n} gheuen, nae die mate van haerlieder erue.
Die Heere heeft tot Moysen gheseyt,
Spreeckt tot die kinderen van Israhel, en{de} ghy sult tot hen segghen, Als ghy ouer die Iordane sult ghepasseert sijn int lant van Chanaan,
soo ordineert wat steden dat daer wesen sullen tot beschermen der gheender die vluchtich sijn, die onwillens bloet ghestort hebbe{n},
en{de} als die vluchtighe mensch in een van dien stede{n} gheuloden is, soo en sal die maech vande{n} ghenen die verslaghen is, hem niet moghen dootslaen, voor dat hy stae voor die menichte, ende sijn sake gheordeelt sal wesen.
En{de} van dien steden die wtghesceyden worde{n} voor dat bescermen der vluchtigher,
sulle{n}der drij wesen, ouer die Iordane, en{de} drij int lant van Chanaan,
soo wel voor die kinderen van Israhel, als voor den vreemdelinghen en{de} wtlanders, dat hy tot die steden vlieden mach die onwillens bloet ghestort heeft.
Eest dat iemant met een ijsere{n} wapen geslaghen heeft, en{de} dat hy doot is die gheslaghen is, soo sal hy des dootslachs sculdich wesen, ende oock steruen.
Eest dat hy met eene{n} steen worpt, en{de} dat hy die gheraect is sterft, soo sal hy desghelijcs ghedoot worde{n}.
Eest dat iema{n}t sterft die met eene{n} houte geslaghe{n} is so salt gewroke{n} worde{n} met de{n} bloede vande{n} slagher.
Die naeste des verslaghens, sal den dootslagher dootslaen, terstont als hy hem achterhalen sal, so sal hy doot gheslaghen worden.
Eest dat iemant wt hate iemant stoot, oft iet op hem worpt met listicheyt,
oft heeft hy hem (doen hi viant was) metter ha{n}t gheslaghen, en{de} dat die sterft, soo sal die slagher des dootslachs sculdich wesen. Die maech des verslaghe{n}s sal hem dootslae{n} alsoo haest als hy hem vint.
Maer eest sake dat hy iet desghelijcs ghedaen heeft auontuerlijck,
sonder haet en{de} viantschap,
en{de} dat dit ghetoont worde dattet volck hoort, en{de} dat die sake tussche{n} den slagher ende den maech des verslaghens, nae rechte ondersocht is,
soo sal die onnoosel verlost worde{n} wt des wraecsueckers hant, ende hi sal met vonnisse wedero{m}me ghebracht worden tot der stadt daer hy toe gheuloden was, ende daer blijuen, tot dat die opperste priester die metter heyligher olien ghesalft is sterue.
Eest dat die dootslagher beuonden wordt buyten die palen der steden, die den ballinghen toeghescict sijn,
ende gheslaghe{n} wordt van hem die des bloets wreker is, soo sal hy ontsculdich wesen die he{m} dootslaet,
want die ballinc hadde moeten blijuen in die stadt tot die doot des ouersten priesters, Maer als die ghestoruen is, soo sal die dootslagher wedero{m} comen in sijn lant.
Dese dinghe{n} sullen eewich wesen ende wettelijck in allen uwen woonsteden.
Een dootslagher sal onder ghetuyghen ghepuyniert worden, met eens ghetuyghenis en sal niema{n}t verwesen worden.
Ghy en sult gheen ghelt nemen vanden ghenen die bloets sculdich is, maer hy sal selue oock terstont steruen.
Die ballinghen en{de} vluchtighe en moghen in gheender manieren wederkeeren tot hare{n} stede{n} voor die doot vande{n} opperste{n} priester,
op dat ghy het lant uwer wooninghe{n} niet en ontsuyuert, welck besmet wordt met dat bloet der onnooselen, en{de} men mach dat anders niet suyueren dan door sijn bloet, die eens anders bloet gestort heeft.
Ende alsoo sal v erf besittinghe ghesuyuert worden daer ic met v woone, Want ick ben die Heere die woone onder die kinderen van Israhel.
DOen quamen die princen van Galaads familie Machirs sone, die een sone was van Manasse, van Ioseph kindere{n} gheslachte, en{de} sij hebben ghesproken tot Moyses voor die princen van Israhel, en{de} gheseyt,
Die Heere heeft beuolen v onsen Heere dat ghy dla{n}t mette{n} lote den kindere{n} va{n} Israhel wtdeyle{n} soudt, en{de} dat ghy Salphaads ons broeders dochtere{n} gheue{n} soudt die erue welcme{n} haren vader sculdich was.
Die welcke, eest sake dat eenighe ma{n}s van een ander gheslachte tot huysvrouwen nemen, soo sal haer besittinghe volghen, en{de} als die in een ander gheslachte ouerghedraghen sal wesen, soo salt van ons erfdeel ghemindert worden,
en{de} alsoo salt ghescieden dat soo wanneer het iubileus, dat is tvijftichste iaer der verlatenissen sal comen sijn soo sal die wtdeylinghe der loten gheminghelt worden, ende die erue van deen gheslachte, sal tot in dandere comen.
Ende Moyses heeft gheantwoordt den kindere{n} van Israhel, en{de} door tghebodt des Heeren gheseyt, Het gheslachte van Iosephs kinderen heeft recht ghesproken,
ende dit is die wet welc vanden Heere vercondicht is ouer Salphaads dochteren, Laetse ten houwelijck nemen wat mans dat sij wille{n}, alleen datse mans nemen van hare{n} gheslachte
op dat die erue der kindere{n} va{n} Israhel niet ghemenghet en worde van deen gheslachte in dandere, Wa{n}t alle die mans sullen huysvrouwen nemen van haren gheslachte en{de} maesscap,
ende alle die vrouwen sullen mans nemen van den seluen gheslachte, op dat die erffelijcheyt in die familien blijuen mach,
en{de} dat die gheslachten hen onder malcanderen niet en menghe{n} maer dat sij so blijuen moghe{n},
also sij vanden Heere ghesceyden sijn. Ende Salphaads dochtere{n} hebben ghedaen alsoo dat beuolen was,
en{de} Maala en{de} Thersa, en{de} Hegla, en{de} Melcha, en{de} Noa, hebben ghetrout haers vaders broeders sone{n}
wt Manasses gheslachte die Iosephs sone was, en{de} aldus soo is dat erfdeel (welck hem gegeuen was) is bleuen in haers vaders gheslachte en{de} familie.
Dit sijn die gheboden en{de} rechten welck Godt beuolen heeft door Moyses hant, tot den kinderen van Israhel, op dat plat lant van Moab by die Iordane teghen ouer Iericho.
DIt sijn die woorden die Moyses ghesproke{n} heeft tot alle die van Israhel, ouer die Iordane in die veltachtighe woestijne, teghe{n} ouer die roode zee, tusschen Pharan ende Thophel, en{de} Laban en{de} Haseroth, daer seer veel gouts is,
elf daghen van Horeb, door den wech gae{n}devande{n} berch Seir tot Cadesbarne.
Int veertichste iaer, in die elfste maent, opden ierste{n} dach der maent, soo heeft Moyses ghesproken tot die kinderen van Israhel, alle die dinghen welck hem die Heere beuole{n} hadde, dat hy hen segghen soude,
nae dat hy Seon der Amorrhiters coninc verslaghe{n} hadde die te Hesebon woo{n}de, en{de} Og de{n} coninc van Basan die te Astaroth woo{n}de, en{de} te Edrai
ouer die Iordane, int lant van Moab. En{de} Moyses heeft begonst die wet te verclare{n} en{de} te segghen,
Ons Heere Godt heeft tot ons ghesproken in Horeb, segghende, Tes ghenoech dat ghi op desen berch ghewoont hebt,
Keert wederom ende coemt tot der Amorrhiters berch, ende tot die ander die daer omtrent ligghe{n}, platte velden en{de} gheberchten en{de} nederplaetsen teghen die zuytsijde, en{de} omtre{n}t den oeuer der zee. Dlant der Chananeen en{de} van Libanus, tot den grooten vloet Euphrates,
Siet (seyt hy) ic hebt v ghegheuen, gaet daer inne, ende besidt dat, waer af die Heere uwe{n} vaderen Abraham ende Iacob ghesworen heeft, dat hy dit lant hen gheuen soude ende haren sade nae hen.
En{de} ick seyde v lieden in dien tijde,
Ick en mach v alleen niet onderhouden, want die Heere v Godt heeft v vermenichfuldicht, en{de} ghy sijt op desen dach ghelijck die sterre{n} des hemels seer veele.
Die Heere uwer vaderen Godt wil noch veel duysenden, tot desen ghetale doen, en{de} hy ghebenedijde v alsoo hy ghesproke{n} heeft,
Ic en can allee{n} v saken niet verdraghe{n}, en{de} uwe{n} last, en{de} kijuagie{n}.
Gheeft wt v lieden wijse en{de} verstandighe ma{n}nen der welcker wandelinghe van weerden is in v gheslachten, op dat ic v die stelle tot princen.
Doen antwoorde ghy my, Tes een goet dinck dat ghy doen wilt,
Ende ic heb wt uwen gheslachten ghenomen wijse ende edel mannen, ende daer af ghemaect princen en{de} hooftluyden ouer duysent, en{de} hooftluyden ouer hondert, en{de} ouer vijftich, en{de} ouer thien ma{n}nen, die v alle dinghen leeren soude{n}
En{de} ick heb he{n}lieden gheboden segghende, Hoortse en{de} ordeelt dat recht is, tsij oft een borgher is oft een vreemdelinck, oft een wtlander.
Daer en sal gheen onderscheyt der persoonen sijn, maer ghy sult den cleynen alsoo wel hooren als den grooten, ende niemants persoon wtnemen, want het is Godts ordeel. Maer dunct v eenighe sake swaer te wesen, soo brengt die ouer tot my, en{de} ick salse hoore{n}.
En{de} ick heb beuole{n} alle die dinghen die ghy soudt moeten doen.
En{de} als wij van Horeb vertrocken waren, so sijn wij gheghaen door een veruaerlijcke wildernisse, en{de} door een seer groote woestijne, welck ghy ghesien hebt ouer den wech des berchs vanden Amorrheen, ghelijck die Heere onse Godt ons beuolen hadde. En{de} als wij comen waren te Cadesbarne,
soo heb ick v gheseyt, Ghy sijt ghecomen tot den berch van den Amorrhiters, den welcke{n} die Heere onse Godt v gheeft,
trect op ende besidt dat, ghelijck die Heere onse Godt gheseyt heeft uwen vaderen, en{de} wilt niet vreesen, noch erghens voor veruaert sijn.
Ende ghy sijt alle gader by my comen, ende hebt gheseyt, Laet ons mannen seynden die dlant moghen besien, ende ons wederom tijdinghe brenghen, door welcken wech dat wij optrecken moete{n}, ende nae wat steden wij reysen moete{n}.
Ende doen my dit woordt wel behaechde, soo heb ic wt v liede{n} twaelf ma{n}nen ghesonden, wt elcken gheslachte eene{n} besonder,
Die welcke als sij wech ghereyst waren, en{de} gheclo{m}men tot opt gheberchte, soo sijn sij comen tot der wijndruyue{n} dal, en{de} als sij dlant besien hadde{n},
soo hebben sij van des lants vruchte{n} ghenomen, dat sij die vruchtbaerheyt thoonen souden, ende hebben die tot ons gebrocht en{de} gheseyt, Het is een goet lant, welck die Heere ons Godt ons gheven sal.
En{de} ghy en hebt niet willen opgaen, maer onghe-loouich sijnde den woorden des Heeren ons Godts
hebdi ghemurmureert in v tabernakele{n}, en{de} gheseyt, Die Heere haet ons, en{de} daerom heeft hi ons wt dat lant van Egipten gheleyt, dat hy ons soude leueren in die hant vande{n} Amorrheen, en{de} te niet doe{n}.
Waer henen sullen wij optrecken? Die boden hebben ons herte veruaert ghemaect, segge{n}de, Daer is een seer groote menichte, ende hoogher van lingden dan wij sijn, die steden sijn groot ende totten hemel toe ghemuert, wi hebben daer Enacims kinderen ghesien,
En{de} ick seyde v lieden, En wilt niet veruaert wesen, noch en ontsiet hen niet,
God die Heere die v leytsman is, die sal seluer voor v vechten, ghelijck hy in Egipten ghedaen heeft, daert alle menschen saghe{n},
en{de} in die woestijne hebt ghy seluer ghesie{n}. Die Heere v Godt heeft v ghedraghen, ghelijck een mensch pleech sijn cleyn kint te draghen, op alle die weghen daer ghy door ghewandelt hebt tot dat ghy comen waert tot deser plaetsen.
En{de} ghy en hebt uwen Heere Godt alsoo noch niet willen gheloouen,
die welc ouer wech voor v ghinck, en{de} heeft v die plaetse ghetoont, daer ghy uwe tenten slaen moest, des nachts wijsende v den wech door een vier, ende des daechs door een columne der wolcken.
En{de} als die Heere die ste{m}me van uwe{n} woorde{n} ghehoort hadde, soo is hy gram gheworden, ende heeft ghesworen en{de} gheseyt,
Niemant van dit alderquaetste gheslachte en sal dat goet lant sien, dwelck ic met eede uwen vaderen gheloeft hebbe,
sonder Caleb Iephones sone, wa{n}t hy sal dat sien, en{de} ic sal hem het lant gheven dat hy beterden heeft, en{de} sijnen kindere{n} om dat hy den Heere gheuolcht heeft.
Ende die verbolghentheyt des Heeren teghen tvolck en is niet te verwondere{n}, aenghesien dat die Heere oock op mij gram wesende om uwen wille, gheseyt heeft, Ghy en sult oock daer in niet comen,
Maer Iosue Nuns sone v dienaer, sal voor v daer inghaen, desen vermaent en{de} versterct, en{de} hy sal Israhel het lant metten lote wtdeylen.
v ionghe kinderen daer ghy af gheseyt hebt dat sij souden gheuanghen wech gheleyt worden, en{de} v kinderen die heden noch gheen ondersceyt en weten tusschen goet en{de} quaet, die sullen daer ingaen, ende dien sal ic dat lant gheuen, ende sij sullent besitten.
Maer ghy keert wedero{m}me ende gaet hene{n} in die woestijne, door den wech der rooder zee.
En{de} ghy hebt my gheantwoordt, Wij hebben tseghen den Heere misdaen, Wij sullen opclimmen en{de} strijden, ghelijck die Heere onse Godt beuole{n} heeft. En{de} als ghy wel ghewapent troct op den berch,
soo seyde die Heere tot my, Segghet tot hen, En wilt niet opwaerts trecken, noch en vecht niet, want ick en ben met v niet, dat ghy niet en valt voor v viande{n}
Ick heb ghesproke{n}, en{de} ghy en hebbes niet gehoort, maer ghi Godts ghebode wederspannich, ende opgheblasen van houerdien, sijt op den berch gheclommen.
Aldus soo is die Amorrhiter wtghecomen, die opt gheberchte woonden, en{de} v te ghemoet comende heeft hy v veruolcht, ghelijck die bien pleghen te veruolghen, en{de} heeft v gheslaghe{n} van Seir tot Horma toe.
En{de} als ghy wedercomen waert, ende weendet voor den Heere, soo en heeft hi v niet gehoort, noch hy en heeft uwer stemmen niet te wille gheweest.
Aldus soo hebdi te Cadesbarne langhen tijt gheseten.
ENde van daer ghereyst, sijn wij ghecome{n} in die woestijne die daer leydet tot die roode zee, ghelijc die Heere my gheseyt hadde, en{de} wij hebbe{n} den berch Seir langhe{n} tijt ommeghegae{n}.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt,
Ghy hebt ghenoech desen berch omghegae{n}, gaet henen noortwaerts,
en{de} ghebiedt den volck segghende, Ghy sult passeren door die palen van uwen broeders Esaus kinderen, die te Seir woonen, en{de} sij sullen v vreesen.
Hiero{m} siet naerstelijck toe dat ghy v teghen hen niet en roert, want ic en sal v van haren lande niet gheue{n} so vele als den stap van eene{n} voet betrede{n} mach, wa{n}t ick heb Esau ghegheuen den berch Seyr tot eender besittinghen.
Ghy sult spijsen van hen om ghelt coopen en{de} eten, Het water suldi ghecocht sceppen ende drincken.
Die Heere v Godt heeft v ghebenedijt in alle dat werck uwer hande{n}, hy kent uwen wech hoe dat ghy ghegae{n} sijt door dese groote woestijne veertich iaren lanck, die Heere v Godt woone{n}de met v, en{de} v en ghebrack niet.
En{de} doen wij voorby ghegaen waren onse broeders Esaus kinderen door den veltachtighen wech van Elath en{de} van Asiongaber, soo sijn wij ghecomen totten wech, welck leyt nae die woestijne van Moab.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt, En vecht teghen die Moabiten niet, noch en neemt gheenen strijdt aen teghen hen, want ic en sal v niet gheuen van haren lande, want ick heb dat Loths kinderen ghegeue{n} tot een besittinghe.
Emim waren dierste inwoonders van dien, een groot ende machtich volck, en{de} soo hooghe van lingden, datmen gheloofde dat sij van Enacims gheslachte ware{n}
ghelijck ruesen, ende ware{n} ghelijck Enacims kinderen. Voorts soo heeten hen die Moabite{n} Emim.
Maer in Seir woonden ierstmael Horim, en{de} doen die verdreuen en{de} te niete ghedaen ware{n}, soo hebben Esaus kinderen daer ghewoont, ghelijck Israhel ghedaen heeft int lant van haerder besittinghen, dat die Heere hen ghegheuen heeft.
Hier om opstaende dat wij souden gaen ouer die beke Zared, sijn wij tot daer ghecomen,
En{de} den tijt dat wij ghewandelt hebbe{n} van Cadesbarne, tot den ouerganck van Zared, heeft gheweest achtendertich iaren, tot dat alle die generatie der strijdtbaer mannen vergae{n} waren wt die legheren, ghelijck die Heere gheswore{n} hadde,
wie{n}s hant teghe{n} hen geweest is dat sij vergaen soude{n} wt dat midde{n} des heyrleghers.
Maer nae dat alle die strijtbaer mannen ghestoruen waren,
soo heeft die Heere tot my ghesproken, segghe{n}de,
Ghi sult heden door Moabs palen gaen, door een stadt die Ar ghenoemt is,
ende comende aen die naeste plaetsen der kinderen van Ammon, wacht v dat ghy teghen hen niet en strijdt, noch en ruert v niet ten strijde, Want ick en sal v niet gheuen van Ammons kindere{n} lant, want ic heb Loths kinderen dat ghegheuen tot een erffelijcke besittinghe.
Het is gheacht voor der ruesen lant, en{de} daer hebben voortijts ruesen in ghewoont, welc die Amoniters heeten Zomzo{m}mim,
een groot volck van hoogher lingde{n} ghelijck Enacim, welck die Heere vernielt heeft van hen aensicht, ende hy heeftse daer in doen woonen in die plaetse van dien,
ghelijck hy Esaus kinderen ghedaen hadde, die te Seir woonen, vernielende die Horrhiters, en{de} hen lant haer lieden gheuende, welck sij besitten tot op desen tijt.
En{de} die Heueen die te Haserim woonden tot Gaza toe sijn verdreuen vanden Capadocianen, die welcke wt Ca-padocien sijn ghegaen, en{de} hebbense vernielt, ende voor henlieden aldaer ghewoont.
Staet op ende gaet ouer die beke Arnon, Siet ic heb in v hant gheleuert Sehon den coninck van Hesebon den Amorrhiter, en{de} sijn landt beghint te besitten, en{de} strijdt teghen hem.
Heden sal ic uwen grouwel, ende anxt beghinnen te senden op alle tvolck dwelck onder den gheheelen hemel woont, also dat sij beue{n} sullen van anxt, als sij van uwen naem ghehoort sullen hebben, ende hen verschricken, ghelijck die vrouwen die in barens noode sijn, ende met pijnen beuanghen worden.
Aldus soo heb ic boden wtghesonde{n} wt die woestijne Cademoth tot Sehon den coninc van Hesebon, met vreedtsamighen woorden segghende,
Wij sullen door v lant passeren, door die ghemeyn heirbane sullen wij gaen, wij en sullen niet besijde{n} aftrede{n} ter slincker oft ter rechter sijde{n},
Vercoopt ons spijse om prijs, dat wij eten moghe{n}, ende gheeft ons water om ghelt, en{de} alsoo sullent wij drincken. Alleen eest dat ghy ons wilt toelaten eenen doorganck,
ghelijck die kinderen van Esau ghedaen hebben, die in Seir woonen, ende die Moabiters die te Ar woonen, tot dat wi comen sijn an die Iordane, ende daer ouertrecke{n} moghen tot in dat lant, welck die Heere ons Godt ons gheuen sal.
En{de} Sehon die coninc van Hesebon en heeft ons niet willen laten doorghaen, want Godt de Heere hadde sijnen gheest verhardt, en{de} sijn herte verstoct, dat hy in v handen gheleuert soude worden, ghelijck ghy nv siet.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt, Siet ick heb v begonst te leueren Sehon, en{de} sijn la{n}t, beghint dat te besitten.
En{de} Sehon is teghen ons te strijde comen met alle sijnen volcke te Iasa.
En{de} die Heere ons Godt heeft ons dien gheleuert, ende wij hebben hem verslaghen met alle sijnen sonen, en{de} met alle sijne{n} volcke.
En{de} op dien seluen tijt wo{n}nen wij alle die stede{n}, als wij alle haer inghesetenen verslaghe{n} hadden, ma{n}nen en{de} vrouwen met den cleynen kinderen, en{de} wij en hebben daer niet in late{n} blijuen
sonder dat vee, welck ten deele quam den ghenen diese roofden, en{de} die roouen der steden welc wij in namen
van Aroer, welc gheleghen is by den oeuer der beke{n} van Arnon, der stadt welck in die dellinghe leyt, tot Galaad toe. Daer en was gheen dorp en{de} stadt die onsen hande{n} ontulieden mocht, wa{n}t die Heere onse Godt heeftse ons al gheleuert,
Sonder het lant van Ammons kinderen, daer wij niet toe ghegaen en sijn, en{de} alle die landen die daer ligghen omtrent die beke Ieboc, en{de} die steden der gheberchten, en{de} sonder alle die plaetsen, daer onse Heere Godt ons af verbode{n} hadde.
HIer om sijn wij weder gekeert en{de} opwaerts ghereyst door de{n} wech na Basan, ende Og die coninck van Basan is met sijnen volcke ons teghen ghecomen, om te strijde{n} in Edrai.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt, En vreest hem niet want hy is in v hant gheleuert met alle sijne{n} volcke, en{de} met alle sijne{n} lande, en{de} ghy sult hem doen ghelijc ghy Sehon der Amorrheen coninck ghedaen hebt, die te Hesebon woo{n}de.
Hierom heeft die Heere onse Godt in ons handen oock gheleuert Og den coninck van Basan, en{de} alle sijn volck, en{de} wij hebbense gheslaghen, tot den laetsten man toe,
berooue{n}de alle sijn steden op eenen tijt. Daer en was niet een stadt die ons ontvlieden mocht, tsestich steden, alle dlant van Argob des conincrijcs van Og in Basan.
Alle die steden waren besloten met seer hooghe mueren en{de} met poorten en{de} grendelen, sonder ontellijcke steden die gheen mueren en hadden.
En{de} wi hebben die verdoruen, ghelijck wi ghedaen hadden Sehon den coninck van Hesebon, verderuende alle die steden, en{de} die mannen en{de} vrouwen en{de} cleyne kindere{n},
maer dat vee, en{de} die roouen der steden hebben wij ghenomen.
En{de} wi hebben dlant inghenomen op dien tijt, wter hant van die twee coninghe{n} der Amorrheen die ouer die Iordane ware{n}, van die beke Arnon tot den berch van Hermon toe,
den welcken die van Sidonien Sarion heeten, en{de} die Amorrheen Sanir,
alle die steden die opt plat lant ligghen, en{de} alle dat lant van Galaad en{de} Basan, tot Selcha, en{de} Edrai, die steden van Ogs conincrijck in Basan,
Want Og die coninck van Basan was alleen ouerbleuen van der ruesen gheslachte. En{de} men thoont sijn ijseren bedde dwelck is te Rabbath een stadt der kindere{n} van Ammon hebbende neghen cubitus in die lengde, en{de} vier in die breydde, nae die mate des cubitus van eender mans hant.
En{de} wij hebbe{n} op dien tijt beseten het lant van Aroer, welc is gheleghen op den oeuer van der beke{n} Arno{n}, tot die helicht vande{n} berch Galaad en{de} die steden des lants heb ic Ruben en{de} Gad ghegeue{n},
Maer dat ander deel van Galaad, ende gheheel Basan van Ogs conincrijck, heb ick ghegeuen den haluen gheslachte van Manasse, alle dat lantschap van Argob. En{de} gheheel Basan hiet der ruesen lant,
Iair Manasses sone besadt alle dat lant van Argob tot aen die pale{n} va{n} Gessuri en{de} Machati. En{de} hi heeft Basan nae sijnen nae{m} genoe{m}t Hauothiair, dat is, die dorpe{n} van Iair tot desen dach toe,
Ende Machir heb ick ooc Galaad ghegheuen,
Ende den gheslachten van Ruben ende Gad, heb ic vande{n} lande van Galaad ghegheuen vander beken Arnon, dat midden vander beken ende dat daer bij leijt, totter beken Ieboc toe welc es die pale der kinderen van Ammon,
ende dat plat lant der woestijne{n}, ende die Iordane, ende die palen van Cenereth tot aen die zee der woestijne{n}, welc es dalder souste, aen dat beginsel vanden berch phasga, teghen den oosten.
En{de} ic heb v beuolen op dien tijt, segghende, Die Heere v Godt gheeft v dit la{n}t tot een erfbesittinghe Gaet al bereyt voor v broeders die kinderen van Israhel, alle vrome ma{n}nen
sonder v huysvrouwen kinderen en{de} vee, Want ic weet wel dat ghi veel beesten hebt, en{de} dat die sullen moeten in die stede{n} blijuen, die ic v lieden ghegeuen hebbe,
tot dat die Heere uwen broederen ruste sal ghegheuen hebben, ghelijck hy v ghegheue{n} heeft, en{de} dat sij ooc dlant besitten moghe{n} dwelck hy hen gheuen sal ouer die Iordane, dan sal een yeghelijck wedercomen tot sijn besittinghe, die welcke ic v ghegheuen hebbe.
En{de} ic heb op dien tijt Iosue ooc beuolen, segghende, V ooghen hebben ghesien tghene dat die Heere uwe Godt ghedaen heeft desen twee coninghen, alsoo sal hy oock doen alle den conincrijcken daer ghy henen trecken sult.
En vreest hen niet, Wa{n}t die Heere v Godt sal voor v lieden vechten.
En{de} ick heb den Heere op dien tijt ghebeden segghende,
Heere Godt ghy hebt uwe{n} dienaer bego{n}st te toonen v grootdadicheyt, en{de} v alder machtichtste hant. Want daer en is gheen Godt tsij inden hemel oft inder aerde{n}, die v wercken soude co{n}nen ghedoen, oft by v stercheyt moghen gheleken worden.
Daer om sal ic voorts trecken en{de} besien dit alderbeste lant, ouer die Iordane, ende desen treffelijcke{n} berch, ende den berch lybanus.
En{de} die Heere is teghe{n} my gram gheweest om uwen wille, ende hy en heeft my niet ghehoort, maer heeft mi gheseyt, Laet v ghenoeghe{n} noch en wilt my voortaen in gheender maniere{n} van desen dinghe meer segghe{n},
Climt op dopperste van Phasga, ende keert v ooghen al rontsomme na den Westen en{de} Noorden, en{de} nae den Suyden en{de} Ooste{n} en{de} ae{n}sieghet, wa{n}t ghy en sult ouer dese Iordane niet comen,
Ghebiedt Iosue, en{de} versterct hem en{de} gheeft hem vromen moet, want hy sal voor dt volck gaen en{de} hen dlant deylen dwelck ghy sien sult.
En{de} wij sijn ghebleuen in die dellinghe teghen ouer den tempel vanden afgod Phogor.
ENde nv hoort Israel die gheboden, en{de} rechte{n} die ic v leere, opdat ghi die doe{n}de, moecht leuen, en{de} dat ghy ingaende moecht besitten dlant het welc die Heere uwer vaderen Godt v gheuen sal.
Ghy en sult totten woorde dat ic v segghe niet toedoe{n}, noch oock iet daer af doen, bewaert die geboden vande{n} Heere uwe{n} Godt die ic v ghebiede.
Uwe ooghen hebbe{n} ghesien alle tghene dat die Heere ghedaen heeft teghen Beelphegor, hoe dat hy alle sijn dienaers wt dat midden van v lieden vernielt heeft.
Maer ghy die uwen Heere Godt byblijft, leeft noch allegader tot op desen dach toe.
Ghy weet wel dat ic v gheleert hebbe gheboden en{de} rechten, ghelijck die Heere mijn Godt my beuolen heeft, alsoo suldi doen int lant welc ghy besitten sult,
en{de} ghy sult dat onderhouden, en{de} metten wercke{n} volbrenghen. Want dit is uwe wijsheyt en{de} verstandicheyt, voor die volcke{n}, op dat sij alle gader hoorende dese gheboden, moghen segghen, Siet dit is een wijs en{de} verstandich volck, een groot volck.
En{de} daer en is gheen ander natie soo groot, die sijn gode{n} heeft hem soo bycomende, ghelijc ons Godt teghe{n}woordich is allen onsen ghebeden,
Want wat ander volc isser soo heerlijck dat ceremonien en{de} rechtueerdighe ordeelen, en{de} die gheheel wet heeft, welc ic hede{n} voor v ooghen legghen sal.
Daer om bewaert v seluen, en{de} v ziele sorchfuldichlijck, En wilt die woorden niet vergheten, welck v ooghe{n} ghesien hebbe{n}, noch en laetse wt v herte niet vallen ale die dghen ws leuens. Ghy sult die voorts leeren uwe{n} kinderen en{de} uwer kinder kinderen,
den dach, in den welcken ghy stont voor den Heere uwen Godt in Horeb, als die Heere tot my sprack segghende, Vergadert het volc tot my dat sij mijn woorde{n} hooren, en{de} my leeren vreesen alle den tijt dat sij op die eerde leue{n}, en{de} dat sijt haren kindere{n} ooc leeren mogh.
En{de} ghy sijt come{n} aen tbeginsel des berchs die bernde totte{n} hemel toe, en{de} daer op ware{n} duysternissen, wolcken en{de} eenen neuel.
En{de} die Heere heeft tot v lieden ghesproke{n} wt dat midde{n} vande{n} viere, Ghy hebt het geluyt van sijne{n} woorde{n} ghehoort, en{de} met allen gheen ghedaente ghesie{n}.
En{de} hy heeft v sijn verbont ghetoont welc hy v ghebode{n} heeft dat ghy dat doen soudt, en{de} die thien woorden, die hy in twee steene{n} tafelen ghescreuen heeft.
Ende hy heeft my beuolen op dien tijt, dat ic v die ceremonien ende rechte ordeelen leeren soude, die ghy soudt moeten doen int lant dat ghy besitten sult.
Hierom soo bewaert sorchfuldichlijck uwe ziele{n}, Ghi en hebt gheen ghelijckenisse ghesien opde{n} dach als die Heere v lieden aenghesproke{n} heeft in Horeb wt het midden des viers,
om dat ghy (by auontuere{n} bedroghen sijnde) niet en soudt maken voor v seluen eenich ghesneden ghelijckenisse oft beeldt van man oft vrouwe,
oft die ghedaente van eenighen beesten die op daerde sijn, oft der voghelen die onder den hemel vlieghen,
ende der cruype{n}der dieren, die hen op daerde roeren, oft der vissche{n} die onder die aerde int water woonen,
en{de} dat ghy by auontueren v ooghen opheffende ten hemel niet en soudt aensien die sonne en{de} mane, en{de} alle die sterren des hemels (en{de} door eenighe dolinghe bedroghen sijnde) die soudt aenbidden en{de} dienst aendoen, welck die Heere geschape{n} heeft ten dienste van allen natien die onder den hemel sijn.
Maer v heeft die Heere ghenome{n}, en{de} gheleyt wt den ijseren ouen van Egipten, dat hy een erfvolck hebben soude, ghelijck dat is op den teghenwoordighen dach.
En{de} die Heere is tseghen my gram gran gheworden, om uwer woorden wille, ende hy heeft ghesworen, dat ic ouer die Iordane niet gaen en soude, en{de} in dat alderbeste lant niet comen dwelck hy v gheuen sal.
Siet ick sterue in dese aerde, ende ick en sal ouer die Iordane niet gaen, ghi sult daer ouer gaen, ende dat wtnemende lant besitten.
Wacht v dat ghy te gheene{n} tijde het verbont van den Heere uwen Godt en vergheet, dwelc hy met v lieden vast ghemaect heeft, en{de} dat ghy voor v seluen niet en maect eenighe ghesneden ghelijckenisse van alle der dinghe{n} welc die Heere verbode{n} heeft te maken.
Wa{n}t die Heere v Godt is een verterende vier, ende een ialours Godt.
Eest sake dat ghy kinderen ende kints kinderen voortbringt en{de} in dlant woone{n}de blijft, en{de} bedroghe{n} sijnde maect eenighe ghelijckenisse voor v seluen, bedrijuende quaet voor den Heere uwen Godt, alsoo dat ghy hem tot gramscap verwect,
soo aenroep ick heden tot ghetuyghen hemel en{de} aerde, dat ghy gheringhe sult vergaen van dat lant dwelck ghy besitte{n} sult, als ghy ouer die Iordane sult ghegae{n} sijn. Ghy en sult daer gheenen langhe{n} tijt in woonen, maer die Heere sal v wtroeden
ende verstroyen onder alle die heydenen, en{de} ghy sult lutter van ghetale wesen onder die natien, tot die welcke v die Heere leyden sal,
En{de} daer suldi den afgoden dienen, die met mensche{n} handen ghemaect sijn, den houte, en{de} den steene, die niet en sien oft en hooren, nocht en eten, noch en rieken.
Ende als ghy daer sult den Heere uwen Godt soecken, soo suldi hem vinden, by alsoo nochta{n}s dat ghy hem met gheheelder herten soecket, ende met gheheelder bedructheyt uwer ziele{n}.
Als alle dese dinghen (die voorseyt sijn) v sullen beuanghen hebbe{n}, so suldi ten laesten tijde wederom keere{n} tot den Heere uwen Godt, en{de} hhy sult sijn ste{m}me hooren.
Wa{n}t die Heere uwe Godt is een bermhertich Godt, hy en sal v niet verlaten, noch wtroede{n} noch verghete{n} het verbont waer mede hy uwen vaderen gheswooren heeft.
Vraecht vanden ouden tijden, die voor v gheweest hebbe{n}, van dien dach aen doen Godt die Heere den mensch op die aerde ghescapen heeft, vanden eenen eynde des hemels tot den anderen toe, ofter op eenighen tijt sulcken dinck ghesciet is, oft oyt bekent is gheweest,
dat een volck soude hooren Gods ste{m}me sprekende wt het midde{n} des viers, ghelijc ghy ghehoort hebt en{de} ghesien.
Oft eenich Godt ghedae{n} heeft, dat hy soude ghaen, ende halen voor hem een volck wt het midden der natien, door ondersoeckinghen. teekenen, en{de} wonderlijcke wercke{n}, door strijt, ende met gheweldigher hant, ende eenen wtghestrecten arm, ende door veruaerlijcke visoenen, nae alle die dinghen welc die Heere v Godt voor v ghedaen heeft in Egipten, daert v ooghen saghen,
dat ghy weten soudt dat die Heere selue Godt is, ende datter anders gheen en is behaluen eenen.
Hy heeft v vanden hemel doen hooren sijn stemme, dat hy v leeren soude, en{de} op die aerde heeft hy v ghetoont sijn ouergroot vier, en{de} ghy hebt sijn woorden ghehoort wt dat midden des viers,
wa{n}t hy heeft v vaderen lief ghehadt, ende haer saet nae hen vercoren. Ende hy heeft v gheleyt voorghaende met sijn groote macht wt Egipten,
dat hy seer groote natien die stercker waren dan ghy soude wtroeden tot uwer incoe{m}sten, en{de} dat hy v inleyden soude, ende v gheuen hen lant, tot een erfbesittinghe, ghelijc ghy siet op desen dach.
Daer om weet heden ende dencket in v herte dat die Heere Godt is, in den hemel bouen, ende beneden opder aerden, ende datter gheen ander en is.
Bewaert sijn gheboden ende beuelinghen, die ic v ghebiede, op dat v wel sij, ende uwe kinderen nae v, en{de} dat ghy langhen tijt moecht blijuen, opt dlant dwelck die Heere uwe Godt v gheuen sal.
Doen heeft Moyses drij steden wtghesceyde{n} ouer die Iordane, aen die oostsijde,
om dat daer toe vliede{n} soude soo wie onwille{n}s sijnen naeste{n} dootgheslaghe{n} heeft, en{de} die te voren ouer een oft twee daghen hem gheen viant en heeft gheweest, dat die mach ontuliede{n} tot een van desen steden,
Bosor in die woestijne welck gheleghen is opt plat landt, wt Rubens gheslachte en{de} Ramoth in Galaad welck is in Gads gheslachte, ende Golan in Basan, welc is in Manasses gheslachte.
Dit is die wet die welcke Moyses wtgeleyt heeft voor die kinderen van Israhel,
ende dit sijn die ghetuyghenissen, ende ceremonien, ende vonnissen, die hy ghesproken heeft tot die kinderen van Israhel, als sij wt Egipten ghegaen waren,
ouer die Iordane, in die valleye teghen ouer den tempel vanden afgod Phogor, int lant van Sehon des conincks van den Amorrheen, die in Hesebon woonde, den welcken Moyses verslaghen heeft. Ende die kinderen van Israhel wt Egipten comende
hebben sijn lant beseten, ende Og des conincks van Basan lant, der twee coninghen vanden Amorrheen, die ouer die Iordane woonden, aen der sonnen opganck
van Aroer welck gheleghen is opden oeuer vander beken Arnon, tot den berch Syon, die welck is oock Hermon ghenoemt,
alle dat plat lant ouer die Iordane, aen die oostsijde, tot aen die zee der woestijne{n}, ende tot die beghinselen des berchs Phasga.
ENde Moyses riep alle die va{n} Israhel, ende seyde tot hen, Hoort Israhel die ceremonien, en{de} die vonnissen die ick spreke in uwe ooren heden, leert die ende volbringtse metten wercken.
Die Heere heeft met ons een verbo{n}t ghemaect in Horeb,
Hy en heeft gheen verbo{n}t ghemaect met onsen vaderen, maer met ons die nv teghenwoerdich sijn ende leuen,
Aensicht tseghen aensicht heeft hy ons ghsproken, opden berch wt midden des viers.
Ick was die sceytsman en{de} middelaer tusschen den Heere en{de} v lieden in dien tijden, dat ick v soude vercondighen sijn woorde{n}, want ghy vreesdet tvier ende ghy en clomt opden berch niet. Ende hy heeft gheseyt,
Ick ben die Heere v Godt die v gheleyt hebbe wt dat lant van Egipten, wt dat huys der slauernien,
Ghy en sult gheen vreemde goden hebben voor mijn aensicht.
Ghy en sult voor v gheen ghesnede{n} beelt maken noch gheen ghelijckenisse, van alle dinghen die bouen inden hemel, oft benede{n} opder eerden sijn, ende die int water verkeeren onder die aerde,
Ghy en sult die niet aenbidden noch dienen, Want ick ben die Heere uwe Godt, een ialours Godt, der vaderen misdaet wederloonende op die kinderen tot die derde en{de} vierde generatie, den ghenen die ny hate{n},
en{de} doende bermherticheyt aen veel duysenden den ghenen die my liefhebben, en{de} mijn gheboden bewaren.
Ghy en sult den naem des Heere{n} ws Godts niet te vergheefs ghebruycken, want hy en sal niet onghestraft wesen, die sijnen naem ouer eenich ydel dinck ghebruyct.
Onderhoudt den sabboth dach, dat ghy dien heylicht, ghelijc v beuolen heeft die Heere uwe Godt,
Ses daghen suldi wercken, ende doen allen v wercken,
Den seuensten dach is den Sabboth, dat is die ruste des Heeren ws Godts, Ghy en sult op dien gheen werck doen, ghi ende v sone, ende v dochter, v knecht, ende v dienstvrouwe, uwen osse, ende uwe{n} ezel, ende allen uwe behelpighe beesten, en{de} die wtlander die binnen uwer stadt poorten is, op dat v knecht, ende dienstvrouwe rusten moghen, ghelijck ghy.
Ghedenct dat ghy seluer oock in Egipten ghedie{n}t hebt, ende dat die Heere v Godt v daer wt gheleyt heeft, met een gheweldighe hant, ende met eenen wtghestrecten arm. Daerom heeft hy v beuolen dat ghy den sabboth dach onderhouden soudt.
Eert uwen vader en{de} moeder, ghelijck die Heere uwe Godt v beuolen heeft, dat ghy langhen tijt moecht leuen, ende dat v wel sij int lant welck die Heere uwe Godt v gheuen sal.
Ghy en sult niet dootslaen.
Noch ghy en sult gheen ouerspel bedrijuen.
Ghy en sult oock niet stelen.
Noch ghy en sult tseghen uwen naesten gheen valsch ghetuygenis gheuen.
Ghy en sult ws naesten huysvrouwe niet begheren, noch sijn huys, noch acker, noch knecht, noch die{n}stvrouwe, noch osse, noch esel, noch alle dat hem toebehoort.
Dese woorden heeft die Heere ghesproken tot alle uwe menichte opden berch wt dat midden des viers, ende der wolcken, ende des neuels, met een groote stemme, niet meer daer toe doende. Ende hy heeft dese woorden ghescreuen in twee steenen tafelen, die welck hy my gheleuert heeft,
Maer nae dat ghy die stemme wt het midden der duysterheyt ghehoort hadt, ende den berch sien bernen, soo sijdi tot my comen alle die princen der gheslachten, ende die outste van gheboerten, ende hebt gheseyt,
Siet die Heere ons Godt heeft ons ghetoont sijn maiesteyt ende grootheyt, want wij hebben sijn stemme ghehoort wt dat midden des viers, ende wij hebben heden gheproeft, dat een mensch is leuende bleuen als Godt met hem sprack,
Waerom sullen wij dan steruen, ende waerom sal ons dit ouer groot vier verslinde{n}? Want eest sake dat wij voorts meer hooren die stemme des Heeren ons Godts, soo sullen wij steruen,
Want wat is alle vleesch, dattet soude moghen hooren die stemme des leuenden Godts, die welck spreect wt dat midden des viers, ghelijck wij ghehoort hebben, ende dat die soude moghen leuen.
Gaet ghy lieuer by hem, ende hoort al dat die Heere onse God v segghen sal, ende ghy sult tot ons spreken, ende wij dat hoorende sullent doen.
Ende als die Heere dat ghehoort hadde, soo heeft hy tot my gheseyt, Ick heb die stemme der woorden van desen volck ghehoort, dat sij gheseyt hebben, dat hebben sij al wel gheseyt,
Wie mocht hen verleenen, dat sij sulcken herte hadden dat sij my mochten vreesen, ende alle mijn gheboden bewaren tot allen tijden, op dat hen wel gheschieden mocht, en{de} hare{n} kindere{n} inder eewicheyt,
Gaet en{de} segt hen, Keert wederom in v tenten,
maer staet ghy hier by my, ende ick sal v spreken alle mijn gheboden, ende mijn ceremonien ende vonnissen, welck ghi hen leeren sult dat sij die doen int dlant welck ick hen sal gheuen tot een besittinghe.
Hier om bewaert ende doet dese dinghen welck Godt die Heere v beuolen heeft, ghy en sult daer niet af gaen ter rechter hant, noch ter slincker hant,
Maer door den wech, welck die Heere uwe Godt v gheboden heeft, suldi wandelen, op dat ghy leuen moecht, ende dat v wel gheschiede, ende dat die daghen ws leuens moghen verlingt worden in dlant uwer besittinghen.
DIt sijn die gheboden, ende ceremonien ende vonnissen, welck die Heere uwe Godt gheboden heeft, dat ick v leeren soude, dat ghy die soudt doen, int lant daer henen ghy ouertrect om te besitten,
Op dat ghy den Heere, uwen Godt soudt vreesen, ende alle sijn beuelinghen ende gheboden bewaren, welck ick v ghebiede, ende uwen kinderen ende kindts kinderen, alle die daghen ws leuens, op dat v daghen moghen verlingt worden.
Hoort Israhel ende onderhoudt dat ghy doet tghene dat die Heere v gheboden heeft, ende dat v wel gheschiede, ende noch meer moecht vermenichfuldicht wesen, ghelijck die Heere uwer vaderen Godt v gheloeft heeft een lant vloeyende van melck ende honich.
Hoort Israhel die Heere onse Godt is een eenich Godt,
Ghy sult liefhebben den Heere uwen Godt wt uwen gheheelen herte, ende wt uwer gheheelder zielen, ende wt allen uwer stercheyt.
Ende dese woorden die ick v heden beuele, sullen wesen in v herte,
ende ghy sult die uwen kinderen vertellen, ende die ouerdencken sittende in v huys, ende wandele{n}de ouer wech, slapende ende opstaende.
Ende ghy sultse binden, als een teeken aen v hant, en sij sullen wesen ende gheruert worden tusschen v ooghen,
ende ghy sult die scrijuen op den dorpel ende die dooren ws huys.
Ende als die Heere v Godt v sal ghebracht hebben int landt, waerom dat hy uwen vaderen Abraham Isaac ende Iacob ghesworen heeft, ende dat hy v sal ghegheuen hebben groote ende seer goede steden, die ghy niet ghetimmert en hebt,
ende huysen vol van alderhande rijcdommen, die ghy niet ghemaect en hebt, waterputten die ghy niet ghegraue{n} en hebt, wijngaerden ende olijfgaerde{n} die ghy niet gheplant en hebt,
ende als ghy sult gheten hebben ende versaet wesen,
soo wacht v naerstelijck dat ghy den Heere niet en verghetet, die v gheleyt heeft wt dat lant van Egipten wten huyse der slauernien. Ghy sult den Heere uwen Godt vreesen, ende dien alleen dienen, ende by sijnen naem suldi swere{n}.
Ghy en sult niet ghaen nae die vreemde goden, van allen die heydenen, die rontsomme v sijn,
Want die Heere v Godt is een ialours Godt int midden van v lieden, op dat die rasende gramscap des Heeren op eenighen tijt teghen v niet ghestoort en worde, ende v van bouen der aerden wech hale.
Ghy en sult den Heere uwen Godt niet tempteren, ghelijck ghy hem ghetempteert hebt, op die stede der temptacien.
Bewaert die gheboden van den Heere uwen Godt, en{de} die ghetuyghenissen ende die ceremonien die hy v beuolen heeft,
ende doet dat behaechlijc en{de} goet is, voor daensicht des Heeren dat v wel sij, en{de} dat ghy incomende moecht besitte{n} dat alderbeste lant, waer af die Heere uwen vaderen ghesworen heeft
dat hy alle uwe vianden soude voor v verniele{n} ghelijck hy ghesproken heeft.
Als v morghen v sone vraghe{n} sal segghende, Wat willen dese ghetuyghenissen ende ceremonien, ende rechte oordelen, welck die Heere onse Godt ons beuolen heeft?
Soo suldi hen segghen, Wij waren slauen van Pharao in Egipten, ende die Heere heeft ons wt Egipten gheleydt met een gheweldighe hant,
en{de} heeft ghedaen groote teekenen ende dalder quaetste wonderen in Egipten, teghen Pharao en{de} alle sijn huysghesin, voor ons aensicht,
ende hi heeft ons van daer gheleyt, dat hy ons (daer inghebracht hebbende) gheuen soude dat lant daer hy onsen vaderen af ghesworen heeft.
Ende die Heere heeft ons beuolen, dat wij alle dese wettelijcke gheboden souden doen, ende onsen Heere Godt vreesen, op dat met ons wel sij alle die daghen ons leuens, ghelijck dat heden is.
Ende hy sal onser bermhertich wesen, eest sake dat wij bewaren ende volbringhen alle sijn gheboden, voor den Heere onsen Godt, ghelijck hi ons gheboden heeft.
ALs die Heere uwe Godt, v sal ghebracht hebben in dat lant, daer ghy ingaen sult om dat te besitten, ende als hy veel heydenen voor v sal wtgheroeyt hebben, die Hetheen en{de} Gergezeen, ende Amorrheen, Chananeen ende Pherezeen, ende Heueen, ende Iebuseen, seuenderley volck veel meerder van ghetale dan ghy sijt, ende stercker dan ghy,
ende dat die Heere uwe Godt v die gheleuert sal hebben, soo suldi die dootslaen datter niema{n}t ouer en blijve. Ghy en sult met he{n}lieden gheen verbont make{n}, noch hen ghee{n} bermherticheyt doen,
noch met hen gheen houwelijcken maken, Ghy en sult v dochter sijnen sone niet gheuen, noch ghy sijn dochter nemen voor uwen sone,
want sij sullen uwen sone verleyden dat hy my niet en volghe, maer dat hy meer sal den vreemden goden dienen, ende dan sal die rasende gramschap des Heeren vertornt worden, ende v haestelijck vernielen.
Maer beter suldi hen dit doen, Hen outaren werpt om, ende breect hen staende afgods beelden, ende hen boschkens houwet af, ende hen ghesneden beelden verberret,
Want ghy sijt een heylich volck den Heere uwen Godt. V heeft vercoren die Heere v Godt, dat ghy hem wesen soudt een eyghen volck van alle den volcken die opder aerden sijn.
Die Heere en is met v niet versaemt, ende en heeft v niet vercoren om dat ghy alle die volcken in ghetale te bouen ghinct, aenghesien dat ghy die minste van allen volcken sijt,
Maer om dat die Heere v lief ghehadt heeft, ende heeft ghehouden den eedt, den welcken hy uwen vaderen ghesworen heeft. En{de} heeft v wtgheleyt met een stercke hant, ende verlost wt dat huys der slauernien, wt die hant van Pharao den coninck van Egypten.
Ende ghy sult weten, dat die Heere v Godt selue een sterck ende ghetrouwe Godt is, bewarende tverbont en{de} bermherticheyt den ghenen die hem liefhebben, ende sijn gheboden bewaren, in duysent generatien,
ende wederloonende terstont den ghenen die hem haten, alsoo dat hy die vernielt ende niet langher en vertrect, terstont hem wederom gheuende dat sij verdienen.
Hier om bewaert die gheboden ende ceremonien, ende vonnissen die ick v heden beuele, dat ghy die doen soudt.
Eest dat ghy dese rechten (nae dat ghy die ghehoort hebt) bewaert ende doet, soo sal die Heere v Godt v oock bewaren tverbont ende die bermherticheyt die hy uwen vaderen ghesworen heeft,
ende hy sal v lief hebben ende vermenichfuldighen, ende ende ghebenedijde{n} die vrucht ws lichaems, ende die vrucht ws lants, v coren, ende v wijn vruchten, ende v olie, ende groot vee, die cudden van uwen schapen opt dlant, waer om dat hy uwen vaderen ghesworen heeft dat hy v dat gheuen soude.
Ghij sult ghebenedijt wesen onder allen volcken, daer en sal by v niet onvruchtbaer wesen van beyde natueren, soo wel onder die menschen, als onder v cudden.
Die Heere sal v afnemen alle qualen ende alle die seer quade siecten van Egipten (die ghy wel ghekent hebt) en sal hy op v niet brenghen, maer op allen v vianden.
Ghy sult alle dat volck verslinden, welck die Heere uwe Godt v gheuen sal, v ooghe en salse niet sparen, noch ghy en sult haren goden niet dienen, op dat sij v niet en sijn tot eenen valle.
Eest dat ghy in v herte segghet, Dese volcken sijn meerder in ghetale dan ick, hoe sal icse moghen vernielen?
en wilt niet vreesen, maer ghedenct, wat dinghen dat die Heere uwe Godt Pharao ende alle den egiptenaren ghedaen heeft,
die ouergrootste plaghen, welck v ooghen ghesien hebben, ende die teekenen ende die wonderlijcke wercke{n}, ende die weldighe hant, ende den wtghestrecte{n} arm, om dat die Heere uwe Godt v soude wtleyden. Aldus sal hy oock doen allen den volcken die ghy ontsiet,
Daertoe sal die Heere uwe Godt horselen op hen senden, tot dat hijse alle vernielt ende verdoruen sal hebben, die v ontuloden sullen wesen, ende voor v hebben moghen verborghen blijven.
Ghy en sultse niet vreesen, want die Heere uwe Godt is int midden van v, een groot ende veruaerlijck Godt,
Hy sal dese natien der heydenen voor v aenschijn allinxkens en{de} by deelen vernielen. Ghy en sult die al te samen niet moghe{n} te niet brenghen, dat by auonturen die wilde dieren des lants tseghen v niet vermenichfuldicht en worden.
Ende die Heere uwe Godt salse gheuen in v aenschijn, en{de} hy salse dooden tot dat sij gheheel vernielt sullen sijn,
ende hen coninghen leuere{n} in v handen, en{de} ghy sult haerlieden namen van onder den hemel te niet doen, niemant en sal v moghen wederstaen, tot dat ghy die heel vernielt sult hebben.
Haerlieden ghesneden beelden suldi int vier verbranden, ghy en sult dat gout oft siluer niet beghere{n}, daer sij af ghemaect sijn, noch en neemt daer af niet tot uwen behoeue, op dat ghy niet en misdoet, Want tes een afgrijselijcheyt voor den Heere uwen Godt.
Noch ghy en sult niet vanden afgoden brenghen in v huys, op dat ghy niet en wort van Godt verbannen, ghelijck dat is. Ghy sult dat verachten ghelijck onsuyuerheyt, ende daer een walghinghe af hebben ghelijck van een smettelijck dinck ende vuylicheyt, want het is van Gode verbannen.
ALle die gheboden die ick v heden ghebiede wacht neerstelijck dat ghy die doet, op dat ghi leuen moecht, ende vermenichfuldicht worden, ende comen int lant ende dat besitte{n}, waer af die Heere uwen vaderen ghesworen heeft.
Ende ghy sult ghedachtich wesen alle des wechs, daer door dat v die Heere uwe Godt ghebracht heeft veertich iaren lanck door die woestijne, om dat hy v soude quellen ende tempteren, ende dat kenlijck souden worden alle die dinghen die in v herte ware{n}, oft ghy sijn gheboden onderhielt oft niet.
Hy heeft v verdruct met armoeden, ende v Manna tot een spijse ghegheuen, dwelck ghy, noch v vaders niet en ke{n}det, om dat hy v bewijsen soude, dat die me{n}sch niet alleen vanden broode en leeft, maer oock van alle woordt, welck wt des Heeren mont ghaet,
V cleedt daer ghy mede bedect waert, en is van outheyt gheensins verghaen, ende uwen voet en is onder niet ghesleten gheweest, siet het is nv dat veertichste iaer,
Op dat ghy ouerdencken soudt in v herte dat ghelijck een mensch sijn kint leert,
alsoo heeft die Heere v Godt v gheleert, dat ghy bewaren soudt die gheboden des Heeren ws Godts, ende in sijn weghen wandelen, ende hem vreesen.
Want die Heere uwe Godt sal v leyden in een goet lant, een lant der vloeden, ende der wateren, ende der fonteynen. In wiens velden ende berghen springhen wt afgrondighe aderen der vlietender wateren,
een lant der tarwen, ghersten, ende wijngaerden, daer in dat vijghen ende granaet appelen, ende olijfboomem wassen, een lant van olie ende honich,
Daer ghy v broot eten sult sonder eenigh ghebreck, ende alder dinghen oueruloedicheyt ghebruycken, wiens steenen ijser sijn, ende wt sijnen berghen worden des copers metalen ghegrauen.
Op dat ghy den Heere uwen Godt moecht ghebenedijden voor dat ouer goet lant dat hy v ghegheuen heeft, als ghi sult eten ende versaet worden.
Slaet ghade ende wacht v dat ghy nemmermeer den Heere uwen Godt en verghetet, ende dat ghy niet en versuemt sijn gheboden ende rechten, ende sijn ceremonien, die ick v heden ghebiede,
Op dat nae dien dat ghy sult gheten hebben ende versaet wesen, ende schoon huysen ghetimmert, ende daer in ghewoont,
ende sult hebbe{n} groot vee van ossen ende cudden schapen, van gout ende siluer, ende van alder hande dinghe{n} groote menichte,
dat dan v herte hem niet en verheffe, ende dat ghi dan niet en dencket op den Heere uwen Godt, die v wt dat lant van Egipten gheleyt heeft, wt dat huys der slauernien,
ende die v leytsman gheweest heeft in die groote en{de} vreeselijcke wildernisse, daer serpenten waren die door haren adem verbranden, ende scorpioenen ende dipsaden, ende daer met allen gheen water en was. Die wt eenen seer harden steen vloeyende wateren dede comen,
en{de} v met Manna ghespijst heeft in die woestijne, welck v vaders niet en kenden. Ende nae dat hy v verdruct ende gheproeft hadde, soo heeft hy v ten lesten ghenadich gheweest,
om dat ghy in v herte niet en soudt segghen, Mijn vromicheyt, ende die macht van mijnder hant hebben my alle dese dinghen ghegheuen,
maer dat ghy soudt dencken op den Heere uwen Godt, dat hy v dese macht verleent heeft, om dat hi sijn verbont soude volbringhe{n}, waer af hy uwen vaderen ghesworen hadde, ghelijc den dach van heden bewijset.
Maer anders eest dat ghy den Heere uwen Godt verghetet, en{de} die vreemde goden volghet, ende die dient ende aenbidt, siet soo segghe ict v nv te voren, dat ghy heel te niet sult gaen,
Ghelijck die heydenen welck die Heere vernielt heeft tot uwer incoemsten, alsoo suldi oock vergaen, eest sake dat ghy der stemmen van den Heere uwen Godt onghehoorsaem sijt.
HOort Israhel, Ghy sult heden ouer die Iordane gaen dat ghi besitten soudt seer groote natie{n} van volck, ende veel stercker dan ghy, groote steden ende totten hemel toe bemuert,
een groot ende lanck volck, Enacims kinderen die ghy selue ghesien ende ghehoort hebt, den welcken niemant en can wederstaen,
Daerom suldi heden weten dat die Heere uwe Godt seluer voor v gaen sal, ten verslindende ende verteerende vier, diese bederuen sal ende vernielen, ende verstroyen voor v aensicht seer haestelijck, ghelijck hy v gheseyt heeft,
en segt niet in v herte (als die Heere v Godt die sal vernielt hebben voor v aensicht) Om mijn rechtueerdicheyt heeft die Heere mi gebracht in dit lant dat ict besitten soude, daer dese gheslachten vernielt sijn om haerlieder boosheden wille.
Wa{n}t ghy en sult in hen lant niet comen en{de} dat besitten, om uwer rechtuerdicheden, oft om die gherechticheyt ws herten, maer want sij ongoddelijck ghedaen hebbe{n}, daerom sijn sij vernielt als ghy daer in quaemt, om dat die Heere sijn woordt soude volbrenghen dwelc hy by eede gheswore{n} heeft uwen vaderen Abraham Isaac en{de} Iacob.
Daerom weet dat die Heere uwe Godt dit seer goet lant v niet en heeft ghegheue{n} tot een besittinghe om uwe rechtuerdicheden, aenghesien dat ghy een seer hartneckich volck sijt.
Ghedenct en{de} en verghetes niet, hoe dat ghy den Heere uwen Godt tot gramschap verwect hebt, in die woestijne, van dien daghe voerts dat ghy wt Egipten ghegaen sijt, tot op deser plaetsen toe hebdi altoos tseghen den Heere ghekeuen.
Want te Horeb hebdi hem gecreyt, en{de} hy wilde v wt gramscappen vernielen,
doen ick opden berch clam, om dat ic ontfanghen soude die steenen tafelen des verbonts, dwelck Godt met v liede{n} vast ghemaect heeft, ende ick bleef opden berch veertich daghen ende nachten, gheen broot etende noch water drinckende.
Ende die Heere heeft my twee steenen tafelen ghegheuen bescreuen met Godts vingher, inhoudende alle die woorden die hy v gheseyt heeft opde{n} berch, wt het midden des viers, als die ghemeynte des volcs verghadert was.
Ende als die veertich daghen ende soo veel nachten ouerleden waren, soo gaf my die Heere die twee steenen tafelen, die tafelen des verbonts,
en{de} hi heeft tot my gheseyt, Staet op ende ghaet haestelijck van hier nederwaerts, want v volck dat ghy wt Egipten gheleyt hebt, die hebben seer haest verlaten den wech die ghy hen gheleert hebt, ende hebben voor hen een ghegoten beelt gemaect.
Ende die Heere seyde wederomme tot my, Ick sien wel dat dit volck hartnackich is,
ghedoocht dat ickse mach verderuen, ende haren naem te niet brenghen van onder den hemel, ende ick sal v maken ouerste van een volck dat meerder ende stercker sal wesen dan dit is.
En{de} als ick vanden berrenden berch comen was, ende die twee tafelen des verbonts met mijn beyde handen hiel,
ende ghesien hadde dat ghy teghen den Heere uwen Godt hadt ghesondicht, en{de} ghemaect een ghegoten calf, ende seer haestelijck verlaten den wech die hy v ghewesen hadde,
soo wierp ick die tafelen wt mijnen handen, ende bracse voor v ooghen.
Ende ick heb nedergheuallen voor den Heere ghelijck ick te voren ghedaen hadde, veertich daghen ende veertich nachten lanck gheen broot etende, noch gheen water drincke{n}de, om alle uwe sonden, die ghy teghen den Heere ghedaen hadt ende hem tot gramschap verwect,
want ick vreesde sijn verbolghentheyt ende sijn gramschap, waer mede hy tseghen v lieden verwect was, ende wilde v verderuen. Ende die Heere heeft my dese reyse oock verhoort.
Ende hy was oock teghen Aaron soo seer ghestoort, dat hy hem wilde verderuen, ende voor dien heb ick desghelijcs oock ghebeden.
Maer v sonde die ghy ghedaen hadt (dat is tcalf) heb ick ghegrepen ende int vier verbrant, ende dat al in stucken brekende, ende heel te puluer brenghende, heb ic ghestroyt in die beke die vanden berch af coemt.
Oock inden brant, en{de} in die temptacie, ende aen die grauen der quaetlusticheyt hebdi den Heere ghecreyt,
ende als hy v sandt van Cadesbarne, segghende, Trect opwaerts ende besidt dat lant dwelck ick v ghegheuen hebbe, ende ghy hebt dat ghebodt van uwen Heere Godt versmaet ende en hebt hem niet ghelooft, noch sijn stemme willen hooren,
maer ghy hebt altijt wederspannich gheweest, van dien dach dat ick v heb beghonst te kennen.
Ende ick heb voor den Heere gheleghen veertich daghen ende veertich nachten, in die welcke ick hem ootmoedelijck badt, dat hy v niet en soude te niet doen, ghelijck hy ghedreycht hadde,
ende biddende heb ick gheseyt, O Heere Godt en wilt v volck niet heel verderuen, ende v erffelijcheyt, welck ghy verlost hebt door v grootheyt, die ghy wt Egipten gheleyt hebt, met gheweldigher hant.
Wilt ghedencken op v dienaers Abraham, Isaac ende Iacob, En wilt niet aensien die hartheyt van desen volcke, ende hen boosheyt ende sonde,
dat by auontueren die bewoonders des lants daer wij wtgheleyt sijn niet en segge{n}. Die Heere en mocht hen niet brenghen int lant dat hy hen beloeft hadde, ende hy haettese, ende daerom heeft hijse wtgheleyt, dat hijse verslaen soude in die woestijne,
die welcke v volck ende v erfdeel sijn, die ghi wtgheleyt hebt door v groote macht ende uwen wtgestreckten arm.
OP dien tijt seyde die Heere tot my, Maeckt effen voor v twee steenen tafelen, ghelijc die ierste waren, en{de} coemt tot my op den berch, en{de} ghy sult een houten arcke maken,
en{de} ick sal in die tafelen scrijuen die woorden die in dander tafele{n} waren, welck ghy te voren ghebroken hebt, en{de} ghy sult die legghen in die arcke.
Hierom heb ick een arcke gemaect van sethim hout. En{de} als ic twee steene{n} tafelen effen ghemaect hadde ghelijc die ierste waren, so ben ick opden berch gheclommen, hebende die in mijn handen.
En{de} hy heeft in die tafelen ghescreuen tselue dat hy te voren gheschreuen hadde, die thien woorden, welck die Heere tot v ghesproken hadde opden berch wt dat midden des viers, als het volck vergadert was, ende hy heeft my die ghegheue{n}.
En{de} als ick vanden berch wedercomen was, soo ben ick nederwaerts ghegaen, en{de} heb die tafelen gheleyt in die arcke welck ick ghemaect hadde, die welcke tot noch toe daer sijn, ghelijc die Heere mi beuole{n} heeft
Maer die kinderen van Israhel vertrocken haren legher van Beroth der kinderen van Iacan in Mosera, daer Aaron ghestoruen en{de} begraue{n} is, Voor wien dat Eleazar sijn sone opperste priester gheworden is,
Van daer sijn sij comen te Gadgad, ende als sij van dier plaetsen voorts ghereyst waren, hebben sij haren legher ghemaect te Ietabatha int lant der wateren, ende der beken.
Op dien tijt soo heeft hy tgheslachte van Leui wtghescheyden, dat sij die arcke des verbonts draghen souden, en{de} voor hem staen inde{n} dienst, en{de} dat sij ghebenedijden soude{n} in sijnen naem, tot op den dach van heden toe.
Daerom en heeft Leui gheen deel, noch besittinghe ghehadt met sijnen broeders, want die Heere is sijn erfdeel, ghelijck die Heere uwe Godt hem beloeft heeft.
Maer ick stont opden berch ghelijc te voren, veertich daghen en{de} veertich nachten, en{de} die Heere heeft my dese reyse oock verhoort, ende hy en heeft v niet willen dootslaen.
En{de} hy heeft tot my gheseyt, gaet henen, en{de} reyst voor dit volck, dat sij moghen comen int lant, ende dat besitten, dwelck ick haren vaderen ghesworen hebbe, dat ict hen soude leueren.
En{de} nv o Israhel wat begheert die Heere v Godt van v, anders dan dat ghy den Heere uwen Godt soudt vreesen, en{de} in sijn weghen wandele{n}, ende hem liefhebben, ende dienen den Heere uwen Godt in v gheheel herte, en{de} in v gheheel ziele,
en{de} dat ghy des Heeren gheboden soudt onderhouden, en{de} sijn ceremonien die ic v hede{n} beuele, op dat v wel sijn mach.
Siet den hemel, en{de} den hemel der hemele{n}, die aerde en{de} alle dat daer in is behoort den Heere uwe{n} Godt toe,
en{de} nochtans heeft hem die Heere uwen vadere{n} aenghecleeft, en{de} hy heeftse lief ghehadt, en{de} haerlieder saet nae hen vercoren, dwelc ghy sijt, wt alle{n} den volcken, ghelijck dat heden wel toonlijck is.
Daerom soo besnijdt dat voorsloofken van uwer herten, ende wilt v necken niet meer stijf maken,
want die Heere uwe Godt die is een Godt bouen alle goden, ende een Heere bouen alle die heerscappie hebben, Een groot ende machtich ende veruaerlijck Godt, die gheen persoonen wt en neemt, noch ghiften,
Maer hy doet den weesen ende weduwen recht, ende hy bemint den wtla{n}der, ende gheeft hem cost en cleederen,
daer om soo hebt oock die wtlanders lief, want ghy hebt selue oock vreemdelinghen gheweest int lant van Egipten.
Ghy sult den Heere uwen Godt vreesen, ende hem diene{n}, hem suldi aen hanghen, ende by sijnen naem sweren.
Hy is uwen lof, ende uwe Godt, die v alle dese grootdadighe ende veruaerlijcke dinghen ghedaen heeft, welck v ooghen ghesien hebben,
In tseuentich zielen reysden uwe vaderen nederwaerts in Egipten, ende nv heeft die Heere uwe Godt v vermenichfuldicht ghelijck die sterren des hemels.
DAerom hebt lief den Heere uwen Godt, ende onderhoudt sijn gheboden ende ceremonien, rechte ordeelen ende wetten, tot allen tijden.
Bekent heden dat v kindere{n} niet en weten, die welcke niet en hebben ghesien die leeringhe vanden Heere uwen Godt, sijn heerlijcke wercken, ende sijn machtighe hant, ende sijnen wtghereycten arm,
die teekenen, en{de} wercken die hy ghedaen heeft int midden van Egipten, den coninck Pharao ende alle sijnen lande,
ende alle den heyre der Egiptenaren, ende den peerden ende waghenen, hoe dat die wateren der rooder zee hen ouerdect hebben, als sij v veruolchden, ende hoe die Heere hen verdoruen heeft tot op desen dach toe,
ende wat hy v ghedaen heeft in die woestijne, tot dat ghy comen sijt te deser plaetsen.
Ende Dathan en Abiron Eliabs kinderen, die Rubens sone was, die welcke daerde haren mont opendoende verslonde{n} heeft, met haren huysghesinnen ende tabernakelen, ende allen haer goedt dat sij hadden int midden van Israhel.
V ooghen hebben alle die groote wercken des Heeren ghesien die hy ghedaen heeft,
om dat ghy alle sijn gheboden onderhouden soudt, die ick v heden ghebiede, ende dat ghy soudt moghen comen, ende besitten dlant daer ghy in trect,
ende dat ghy daer in langhen tijt moecht leuen, dwelck die Heere uwen vaderen beloeft heeft by eede, ende haren sade van melck ende honich vloeyende.
Want het landt daer ghy in gaet om dat te besitten, en is niet ghelijck dat lant van Egipten, daer ghy wtcomen sijt, daermen (alst saet gheworpen is) wateren moet leyden om te veruersschen, in die maniere vanden houene{n},
maer het is berchachtich ende veltachtich verwachtende reghenen vanden hemel,
dwelck die Heere uwe Godt altijt besoect, ende sijn ooghen sijn daer op, vant tbeghinsel des iaers tot den eynde toe.
Daerom eest dat ghy mijnen gheboden onderdanich sijt, die ick v heden ghebiede, dat ghy den Heere uwen Godt bemint ende hem dient in v gheheel herte, ende in v gheheel ziele,
soo sal hy uwen lande vroeghen, ende spaden reghen gheuen, alsoo dat ghi sult moghen verghaderen coren ende wijn, ende olie
ende hoy wten velden, om vee te voeden, en{de} dat ghy selue moecht eten ende versaet worden.
Wacht, dat v herte by auontueren niet bedroghen en worde, ende dat ghy vanden Heere soudt scheyden, ende den vreemden goden dienen, ende die aenbidden,
ende dat die Heere vergramt sijnde, den hemel toe sluyte, en datter gheenen reghen neder en valle, ende het lant sijn groyetsel niet en gheue, ende dat ghy dan terstont oock verghaet van dat alderbeste lant, dwelck die Heere v gheuen sal.
Dus stelt dese woorden in v herten, ende in v ghemoet, ende hanct die voor een teeken aen v handen, ende steltse tusschen v ooghen.
Leert uwen kinderen dat sij dese ouerpeysen, Als ghy sult sitten in v huys, ende gaen ouer wech, ende als ghy sult ter rusten nederligghen, ende opstaen,
ghy sult die scrijuen op die posten ende doeren ws huys,
op dat ghy ende uwe kinderen langhe leue{n} moecht int lant waer af dat die Heere uwen vaderen ghesworen heeft, dat hy hen dat soude gheuen, so langhe als den hemel bouen die aerde staet.
Want eest sake dat ghy die ghebode{n} bewaert die ick v ghebiede, ende dat ghy die doet, op dat ghi den Heere uwen Godt bemindt, en{de} wandelt in alle sijn weghen, hem aencleuende,
soo sal die Heere alle dese natien voor v aensicht verdrijuen, ende ghi sult die besitte{n} die welcke meerder ende sterker sijn dan ghy.
Alle die plaetse die uwen voet sal betreden, sal uwe wesen, Vander woestijnen aen ende vanden berch libanus, ende vanden grooten vloet Euphrates, totter West zee toe, sullen uwe palen wesen.
Niemant en sal v teghen staen, Die vreese ende anxt van v lieden sal die Heere v Godt gheuen ouer alle dlant dat ghy beterden sult, ghelijck hy v gheseyt heeft.
Siet ick sette heden voor v aensicht die benedijnghe ende die maledijnghe,
die benedijnghe, eest sake dat ghy onderdanich sijt den gheboden, van de Heere uwen Godt, die ick v heden ghebiede,
Die maledijnghe, eest dat ghy den gheboden vande{n} Heere uwen Godt niet ghehoorsae{m} en sijt, maer wechgaet vanden wech den welcken ick v nv bewijse, en{de} wandelt nae die vreemde gode{n}, die ghy niet en kent.
Maer als v die Heere uwe Godt ghebracht sal hebben int dlant daer ghy henen reyst om dat te bewoonen, so suldi die benedijnghe stellen opde{n} berch Garizim, ende die maledijnghe opde{n} berch Hebal
die welcke sijn ouer die Iordane, achter den wech die gaet nae der sonnen onderganck int lant vanden Chananeen, die daer woonen op dat plat lant, teghen ouer Galgala, welck is gheleghen neuen die dellinghe, verre streckende ende binnewaerts gaende,
Want ghy sult ouer die Iordane gaen om te besitten dat lant dwelck die Heere uwe Godt v gheue{n} sal, dat ghijt hebben ende besitte{n} soudt.
Daerom siet toe dat ghy volbrenghet sijn ceremonien ende rechte oordeelen die ick heden voor v ooghen stellen sal.
DIt sijn die gheboden en{de} rechte ordeelen die ghy doe{n} moet int lant dat die Heere uwer vaderen Godt v lieden gheue{n} sal, dat ghijt soudt besitten alle die daghen in die welcke ghy op daertrijck gaen sult.
Worpt omme alle die plaetsen daer die heydenen (die ghy besitten sult) haerliede{n} goden ghedient hebben op die hooghe berghe{n} en{de} hueuelen, ende onder alle loouerachtighe boomen,
Werpt o{m}me hen outaren, en{de} breect hen staende beelden, haer bosschelkens verbernt metten viere, ende haer afgoden breect al in stucken, ende doet te niete haerlieder namen van dien plaetsen.
Ghy en sult den Heere uwe{n} Godt alsoo niet doe{n}
maer ghy sult comen ter plaetsen welck die Heere uwe Godt verkiesen sal wt allen uwen gheslachten om sijnen naem daer te stellen, en{de} daer in te woone{n},
ende ghy sult op die plaetse offeren v brantofferande{n} en{de} v slachofferanden, die thienden en{de} ierste vruchten van uwen handen, en{de} v gheloften, en{de} willighe ghiften, dierste gheborene vande{n} ossen en{de} schapen,
ende ghy sult daer eten, voor dat aenschijn des Heere{n} ws Godts, ende v verblijden in alle die dinghen daer ghy v handen aen steken sult, ghy en{de} v huysghesin, in die welcke die Heere v Godt v ghebenedijt sal hebben.
Ghy en sult daer niet doen dat wij hier hede{n} doen een yeghelijck dat hem recht dunct,
Wa{n}t ghy en sijt tot op desen tijt noch niet come{n} ter rusten, en{de} tot die besittinghe, welck die Heere uwe Godt v gheue{n} sal.
Ghy sult ouer die Iordane gaen en{de} woonen int dlant welc die Heere uwe Godt v gheuen sal, om te rusten van allen uwen vianden al rontsomme, ende dat ghij sonder eenighe vreese moecht woone{n}
op die plaetse welc die Heere uwe Godt verkiesen sal, dat sijnen nae{m} daer in sal wesen. Derwaerts suldi al draeghen dat ic ghebiede brantofferanden, ende slach offeranden, en{de} thiende{n}, ende dierste vruchte{n} van uwen handen, ende alle dat tbeste es onder die ghiften die ghij den Heere gheloeft hebt.
Daer suldi vrolijcke maeltijden houden voer den Heere uwe{n} Godt, ghij ende v sonen en{de} dochteren, knechte{n} ende dienstvrouwen, ende die Leuiten die in uwe stede woonen, wa{n}t die en heeft anders gheen deel en{de} besittinghe onder v lieden.
Wacht v dat ghij uwe bra{n}tofferanden niet en offert op allen plaetsen die ghij sien sult,
maer in die plaetse welc die Heere vercosen sal hebben, in een van uwen gheslachten suldi die slach offeranden offeren, en{de} doen alle dat ic v beuele.
Maer eest sake dat ghij eten wilt, ende lust hebt in vleesch te eten, soe slaet doot, en{de} eedt nae die benedijnghe des Heeren ws Gods, die hij v ghegheuen heeft in uwe steden, tsij oft dat onsuyuer es, dat es besmet oft cranck, tsij oft suyuer es, dat es gansch ende sonder smette, datmen offeren mach, ghelijc een capret oft hert suldijt eten,
sonder alleene dat bloet te ete{n}, dwelck ghij op die aerde storte{n} sult ghelijc water
Ghij en sult niet moeghe{n} eten in v stede{n} die thiende van uwen coren ende wijn en{de} van uwe olie, dierste gheboren van uwen runderen ende cleynen vee, ende alle dat ghij beloeft hebt, ende dat ghij vrijwillichlijck offeren wilt, ende dierste vruchte{n} van uwen handen,
maer ghij sult die eten voor de{n} Heere uwe{n} Godt, ter plaetsen welck die Heere uwe Godt sal vercoren hebben, ghy, en{de} uwe sone, ende uwe dochter, ende v knecht, en{de} dienstvrouwe, en{de} die Leuijt die in uwe steden woo{n}t, ende ghy sult vrolijck sijn, ende ghespijst worden voor den Heere uwe{n} Godt, in alle die dinghen daer toe ghy v hant wtsteken sult.
Wacht v dat ghy den Leuijt niet en verlaet, alle den tijt dat ghy op deerde verkeeren sult.
Als die Heere v Godt uwe palen sal verbreyt hebben, ghelijck hy v gheseyt heeft, en{de} dat ghy sult willen vleesch eten, daer v ziele lust toe heeft,
en{de} eest dat die plaetse welck die Heere v Godt vercoren heeft, dat sijnen naem daer sijn soude, verre is, so suldi van den runderen en{de} cleynen vee dootslaen die ghy hebt ghelijck ick v beuolen hebbe, en{de} die eten in uwe steden, alsoot v belieft,
Ghelijckmen een wilt boxken oft hert etet, alsoo suldi dese eten, ende die suyuer is, ende die onsuyuer is, sullen daer tsamen af eten.
Maer wacht dat alleen dat ghy gheen bloet en etet, want hen bloet es voer die ziele, ende daerom en moechdi die ziele metten vleesch niet eten,
Maer ghy sullet op die aerde storten ghelijck water,
dat v welsij, ende uwen kindere{n} nae v, als ghy doet tghene dat behaeghelijck es voer dat aenschijn des Heeren,
Maer sulcke dinghen die ghij gheheylicht hebt ende den Heere beloeft, suldi nemen ende comen ter plaetsen welc die Heere vercoren sal hebben,
ende daer suldi v offerande{n} offeren, vleesch ende bloet opden outaer des Heeren ws Gods, Het bloet van den ghedooden offeranden suldi opden outaer storten, maer het vleesch suldi selue eten.
Neemt waer ende hoort alle dese dinghen die ic v beuele, op dat v wel sij ende uwen kinderen nae v inder eewicheyt als ghij ghedaen hebt dat goet ende behaghelijck es voer dat aenschijn des Heeren ws Godts.
Als die Heere v Godt voer v aensicht sal verdoruen hebben die heydenen daer ghij ingaet om die te besitten, ende ghij die sult beseten hebben, ende in haer lant ghewoont,
wacht v dat ghij hen niet en volcht, nae dat sij tot uwer incoemst sullen verdorue{n} sijn, ende dat ghij haer ceremonien niet en begheert te weten, seggende, Ghelijc dit volck haer gode{n} ghedient hebbe{n}, alsoe sal ic die oock diene{n}.
Ghij en sult desghelijcs den Heere uwen Godt niet doen, want alle die affgrijselijcheden, die den Heere teghen sijn, hebben sij haeren goden ghedaen, offerende hen sonen ende dochteren, verbrandende die metten vier.
Dat ic v ghebiede, doet dat alleen den Heere, en doet daer niet toe, noch en minderet niet.
EEst datter een Propheet onder v lieden op staet, oft iemant die seyt dat hij eene{n} droom ghesien heeft, ende te voren seyt eenich teeken, oft eenich wonderlijck dinck,
ende dattet soe coemt als hij voerseyt hadde, ende hij v seyt, Laet ons gaen ende volghen die vreemde goden die ghij niet en kent, en{de} die dienen,
soe en suldi nae die woerden van dien propheet oft droomer niet hooren, wa{n}t die Heere v Godt tempteert v, om dat openbaer worden soude oft ghij hem lief hebt oft niet, in v gheheel herte, en{de} in v gheheel ziele.
Den Heere uwen Godt volcht ende vreest hem, ende bewaert sijn gheboden, ende hoort sijn stemme, hem suldi dienen en{de} hem suldi aencleuen.
Maer die propheet oft droomversierder, sal ghedoot worden, want hij heeft ghesproken, om dat hij v soude affkeeren van den Heere uwen Godt, die v wten landen van Egipten gheleydt heeft, ende v verlost wt dat huijs der slauernie{n}, om dat hij v soude doen dolen van den wech den welken v beuolen heeft die Heere uwe Godt, ende ghij sult het quaet wech doen wt het midden van v liede{n}.
Eest sake dat v broeder, ws moeders sone, oft v sone, oft dochter oft v huijsvrouwe die in uwe{n} schoot es, oft v vrint die{n} ghij bemint ghelijck v ziele, v daer toe raeden wilt, segghende al heymelijck, Laet ons gaen ende dienen den vreemden Goden, die ghij ende uwe vaders niet en kent,
van alle den heijdenen die rontsomme ons sijn, tsij bij oft verre, van dat beghin totten inde der aerden,
soe en weest hem niet ghewillich, noch en hoort he{m} niet, noch v ooghe en spare hem niet dat ghij hem soudt ghenadich wesen, ende verborghen.
Maer ghij sult hem ter, stont dootslaen, laet v hant ierstmael op hem wesen ende nae v soe sal alle dat volc die hant daer toe steken,
Met steenen ouerworpen sal hij ghedoot worden, om dat hij v heeft willen trecken van den Heere uwe{n} Godt, die v gheleyt heft wt dat lant van Egipten, wt dat huijs der slauernien,
op dat alle Israhel hoorende vreesen mach, en{de} dat sij voertae{n} gheensins desghelijcs iet en doen.
Eest sake dat ghij in een van uwen steden welc die Heere v Godt, v gheuen sal om te bewoonen, hoort sommighe seggende,
Daer sijn Belials kinderen wt dat midden van v ghegaen, ende sij hebbe{n} die inwoo{n}ders van haer lieder stadt aff ghekeert, ende gheseyt, Laet ons gaen ende dienen die vreemde Gode{n}, die ghi niet en kent,
soe ondersoect seer sorchfuldichlijck, ende als ghij naerstelijck die waerheyt vander saken doersien hebt, eest dat ghij beuint warachtich te sijn, tghene datmen seyt, ende dat dese affgrijselijcheyt metten wercken volbracht es,
soe suldi ter stont die inghesetene van dier stadt verslaen met tscerp vanden sweerde, ende die stadt te niete doen, ende alle dat daer binnen es totten cleynen vee toe,
ende al watter van huysraet sijn sal, dat suldi vergaderen int midden van sijnen straeten, ende dat metter seluer stadt ontsteken, alsoe dat ghijt al te niet sult brenghen voer den Heere uwen Godt, en{de} dat mach wesen eenen eewighen hoop, me{n} en sal die niet meer op timmeren,
ende daer en sal niet van die{n} vermalendijden goede{n} aen v handt cleuen, op dat die Heere van die gramscap sijnder verbolgentheyt mach affghekeert worden, ende dat hij uwer barmhartich sij, ende v vermenichfuldighe, ghelijc hy uwen vaderen ghesworen heeft.
Als ghij die stemme des Heeren ws Gods sult hooren, beware{n}de alle sijn gheboden die ic v hede{n} ghebiede, op dat ghij doet dat behaechlijc es voer dat aenschijn van den Heere uwe{n} Godt.
VVeest kinderen des Heere{n} ws Gods, ghij en sult v niet snijden, nocht v voerhooft caluwe maken ouer eenen dooden,
want ghij sijt een heylich volck den Heere uwen Godt, ende v lieden heeft hij wtuercoren, dat ghij hem soudt wesen een eygen besonder volck wt allen den volcken die op aertrijck sijn,
En etet gheen dinghen die onreijn sijn.
Dit es tghedierte welck ghij eten sult, Eenen osse en{de} een scaep, en{de} een gheyte,
ende eenen hert ende een capret, eenen buffel, eenen bockhert, den eenhorn, eenen orix, den cameellupaert,
Alle dieren die in twee deelen haren clauw clieue{n} ende hercauwe{n}, die suldi eten.
Maer va{n} die ghene die hercauwe{n}, maer den clauw niet en clieuen, soe en moet ghij dese niet eten, den kemel, den hase, dat conijncken, want die hercauwen maer haren clau niet en clieue{n}, soe sullen sij v lieden onreyn wesen.
Ende het verken, want dat sijnen clau clieft, maer niet en hercauwet, soe salt onsuyver wesen. Ghij en sult van deser vleesch niet eten, ende haer doode prijen en suldi niet ghenaken.
Dese dieren suldi eten van alle die int water woone{n}. Al wat vlimmeke{n}s en{de} scellen heeft dat suldi eten,
maer die sonder vlimmeke{n}s en{de} scelle{n} sijn, en suldi niet eten, want die sijn onsuyuer.
Alle suyuer voghelen etet,
Maer en eedt gheen onsuyuere, te weten den aernt, den griffoen, den zee arent,
den ixon ende den ghier ende den wouwe nae sijn versceyde{n} natuer,
ende alle dat van der rauen natuer es,
den struijs voghel, den nachtuyl, ende den laer, ende den hauick nae sijn versceyden natuer,
den valck, den swaen, dat duijkerke{n},
de{n} pellicaen, die nachtraue,
den eselscreyer, een ieghelijck nae sijn versceijden natuer, die hoppe oeck ende die vledermuijs.
Ende alle dat cruypt ende vederkens heeft sal onsuyuer sijn ende men en sal dat niet eten.
Al dat suyuer es suldi eten.
Maer wat van selfs ghestoruen es, daer af en suldi niet eten. Den wtlander die binnen uwen poorten es, gheeft dat hy ete, oft vercoopet hem, want ghij sijt een heylich volck des Heere{n} ws Godts. Ghy en sult een ionck boxken niet coken in sijns moeders melck.
Ghy sult dat thiende deel van allen uwen vruchten wtsceyden, die op der aerden wassen tallen iare{n},
en{de} ghy sult die eten voer dat aenschijn des Heeren ws Godts, ter plaetsen die hy vercoren sal hebben, dat daer sijnen naem aengheroepen sal worde{n}. Dat thiende deel van uwen coren, ende wijn, ende olie, ende die ierste gheboerten van uwen runderen ende scapen, op dat ghy moecht leeren den Heere uwen Godt vreesen, tot allen tijden.
Maer als den wech seer verre is, ende die platse welck die Heere uwe Godt sal vercoren hebben, en{de} dat hy v ghebenedijt sal hebben, ende ghy alle dese dinghen niet en cont tot hem ghedraghen,
soe suldi die al vercoopen ende te ghelde maken, ende dat suldi draghen in v hant, ende reysen ter plaetsen, welck die Heere uwe Godt vercoren sal hebben,
ende ghy sult van dien ghelde coopen wat v belieft, tsy va{n} den runderen oft van den scapen tsij ooc wijn, oft eenighe{n} verhueghelijcke{n} dra{n}c en{de} alle daer v ziele lust toe heeft, en{de} ghy sult dat ete{n} voer de{n} Heere uwe{n} God, en{de} blijdelijck maeltyt houden, ghy en{de} v huysghesin,
en{de} den leuijt die binne{n} uwe porten es, wacht dat ghy hem niet en verlaet, want hy en heeft anders gheen deel in v erffbesittinghe.
Ten derde{n} iaere suldi een ander thiende wtsceyden wt alle die dinghen die v wassen op dien tyt, en{de} ghy sult die besijden legghe{n} binne{n} uwe doeren.
Ende dan sal die leuijt comen die anders gheen deel off besittinghe met v en heeft, en{de} die wtlander, ende die weese, ende die weduwe, die binnen uwen poorten sijn, ende sij sullen eten, ende versaedt worden op dat die Heere v Godt v ghebenedijde{n} mach, in alle die wercken uwer handen die ghy doen sult
TEn seuensten iare suldi verlatenisse doen,
dwelcmen in deser voeghen houden sal. Wiemen iet schuldich es, die en sal dat niet moghen eyschen van sijnen vrint, oft maescap, oft sijnen broeder, want het es diaer van die verlatenisse des Heeren.
Van eenen wtlander ende vreemdelinck suldijt eyschen, maer van eene{n} borgher oft naesten en hebdi gheen macht te eysschen.
Ende gheensins en sal onder v lieden iemant sijn gheheel arm en{de} een brootbiddere, op dat die Heere v Godt v mach ghebenedijden in dlant welc hy v gheuen sal tot een erfbesittinghe.
Eest nochta{n}s dat ghij hoort die stemme van de Heere uwen Godt, en{de} dat ghy bewaert alle dat hy gheboden heeft, ende dat ic v heden ghebiede,
soe sal hy v ghebenedyde{n}, ghelijc hij gheloeft heeft. Ghy sult veel volcs leenen, en{de} ghy en sult van niemant ontleenen. Ghy sult heerschappie hebben ouer veel natien, ende niemant en sal ouer v heerscappie hebbe{n},
Eest sake datter iemandt van uwen broeders die binnen uwer stadt poorten woonen, int lant welc die Heere uwe Godt v gheuen sal, tot armoeden ghecome{n} sal wesen, soe en suldi v herte niet verharde{n}, noch v hant niet toe sluyte{n},
maer die den arme{n} mensch open doe{n}, ende hem leenen tghene dat ghy siet dat hy behoeft.
Wacht v dat v by auontueren gheen onghenadich ghedachte ouer en come, ende dat ghi in v herte niet en segt. Het seuenste iaer der vrijcheyt is nake{n}de, en{de} dat ghi v ooghen afkeert van uwen armen broeder, niet willende he{m} leenen dat hy begheert, op dat hi teghen v niet en roepe aen den Heere, en{de} dat v dat ter sonden gherekent worde.
Maer ghi sullet he{m} gheuen noch ghi en sult niet scalckelijc met hem leuen in sine{n} noot te verlichte{n}, op dat die Heere uwe Godt v ghebenedijden mach in allen tijden, en{de} in allen dinghen daer ghi v handen ae{n}steke{n} sult.
Daer en sullen gheen arme mensche{n} ghebreken in dat lant uwer wooninghe{n}, daerom soo ghebiede ic v, dat ghi v hant opent uwen behoeuighen en{de} armen broeder, die met v int lant verkeert.
Als v broeder een hebreeusch man oft vrouwe v vercocht sal wesen, en{de} v ses iaren lanck sal ghedient hebben, soo suldi he{m} int seuenste iaer vrij laten gaen,
en{de} wien ghi vrij maect, dien en suldi niet ydel laten wech gaen,
maer ghi sult hem gheuen om opden wech te teeren, van uwen cudden, en{de} dorschvloer, en{de} van uwer perssen, waer mede dat die Heere uwe Godt v ghebenedijt heeft.
Weest gedachtich dat ghi seluer ooc ghedient hebt int lant van Egypten, en{de} dat die Heere uwe God v verlost heeft, ende daerom beueel ick v dit nv.
Maer eest sake dat die seyt. Ick en wil niet wech gaen, om dat hy v ende v huys lief heeft, en{de} gheuoelt dat he{m} wel by v is,
so suldi eenen priem nemen, en{de} sijn oore doorsteken, in die doere van uwe{n} huyse, en{de} hy sal v diene{n} tot inder eewicheyt, en{de} uwer dienstvrouwe{n} suldi desghelijcs doe{n}
En wilt v ooghe{n} van hen niet keeren, als ghi die sult laten vrij gaen, want hy heeft v ses iaren lanck ghedient, nae den loon der huerlinghen, op dat die Heere uwe Godt v ghebenedijde in allen uwen wercke{n} die ghy doet.
Vanden iersten gheboorte{n} die gheboren worden van uwen runderen ende scapen, wat een manneken is dat suldi den Heere uwen Godt heylighen. Ghy en sult niet wercke{n} met dierste gheborene va{n}den osse ende die ierste gheborene vanden schape{n} niet schere{n}.
Maer ghy sult die eten voor daenschijn van den Heere uwen Godt tallen iaren, ghy ende v huysghesin ter plaetsen welc die Heere vercoren sal hebben.
Maer eest tsake dat dit eenighe mismaectheyt heeft, ende dat cruepel oft blent es, oft aen eenich let mismaect oft cranck, soe en salmen dat den Heere uwen Godt niet offeren,
Maer ghy sult dat eten binnen uwer stadt poorten, soe wel die suyuere, als die onsuyuere sullen daer af eten, recht oft waer van een capret, oft van eenen hert.
Alleen suldi dit onderhouden, dat ghi hen bloet niet en etet, maer ghy sult dat storten opder eerden ghelijck water.
ONderhoudt die maent der nieuwer vruchten en{de} den iersten tijt vande{n} Lenten, dat ghi phase maket den Heere uwen Godt, want in dese maent soo heeft die Heere uwe Godt v wt Egypten gheleyt inder nacht.
Ende ghy sult uwen Heere Godt dat phase offeren van uwen scapen, en{de} van uwen ossen, ter plaetsen welc die Heere uwe Godt vercoren sal hebben, om dat sijne{n} naem daer soude woonen.
Ghi en sult op dien tijt gheen ghedeesemt broot eten. Seuen daghe{n} lanck suldi eten sonder heue, dat broot des lijdens, want met anxt sijdy wt Egypten ghegaen, dat ghi alle die daghen ws leuens moecht ghedachtich wesen des daechs inden welcken ghy wt Egipten ghinct.
Daer en sal gheen ghedeesemt broot ghesien worden in allen v palen seuen daghen lanck, Ende vanden vleesche, dat tsauonts opden iersten dach gheoffert is en sal daer niet ouerblijuen tot smorghens toe.
Ghy en sult dat Phase niet moghen offeren, in alle uwe steden, welck die Heere uwe Godt v gheuen sal,
Maer op die plaetse welck die Heere uwe Godt verkiesen sal, dat sijnen naem daer woonen soude, daer suldy dat Phase dooden ten offere tsauonts, omtrent der sonnen onderganck als ghy wt Egipten ghinct,
En{de} ghy sult dat coken ende eten ter plaetsen, welck die Heere uwe Godt vercoren sal hebben, en{de} des morghens opstae{n}de suldi in uwe tabernakelen gaen.
Ses daghen suldi onghedeesemt broot eten, ende op den seuenste{n} dach, om dat dan is die vergaderinghe des Heere{n} ws Gods, en suldi gheen werc doe{n}.
Ghy sult by v seluen tellen seuen weken, van dien dach ae{n} als ghi die seysene ierst int coren slaet,
en{de} ghi sult vieren den feestdach der weken, den Heere uwe{n} Godt een vrijwillighe offerande van uwer hant, die suldi offere{n} nae dat v die Heere v Godt ghebenedijt heeft,
en{de} ghy sult vrolijck maeltijt houden voor den Heere uwen Godt, ghi en{de} v sone, en{de} v dochter, en{de} v knecht, en{de} v dienstvrouwe, en{de} die leuijt die binnen uwen poorten is, en{de} die vreemdelinck, ende die weese en{de} weduwe die by v woonen, ter plaetsen welck die Heere v Godt verkiesen sal, dat sijnen naem daer woonen soude,
En{de} ghy sult ghedachtich wesen, dat ghy een slaue gheweest hebt in Egipten, en{de} ghi sult bewaren ende doen al dat gheboden is.
Ghy sult oock vieren den feestdach der tabernakelen seuen daghen lanck, als ghi v vruchten vanden dorschuloer, en{de} vander perssen sult vergadert hebben
en{de} ghi sult op uwen feestdach vrolijcken maeltijt houden, ghi en{de} uwe sone, en{de} uwe dochter, en{de} v knecht, en{de} v dienstwijf, en{de} oock die leuijt en{de} die vreemdelinc en{de} die weese, en{de} weduwe, die binnen uwen poorten sijn.
Seuen daghen lanc suldi den Heere uwe{n} Godt feestdaghen vieren, ter plaetsen welck die Heere vercore{n} hebben sal ende die Heere v Godt sal v ghebenedijden in allen uwen vruchten, ende in allen die wercken uwer handen, ende ghy sult in vruechden wesen.
Drijmael tsiaers sullen alle uwe mannelijcke persoonen hen vertoonen voor dat aenschijn des Heeren ws Gods, ter plaetsen die hy vercoren sal hebben. Int hoochtijt vanden onghedeesemden broode{n}, en{de} int hoochtijt der weken, en{de} int hoochtijt der tabernakelen, Niemant en sal hem ydel voor de{n} Heere vertoonen,
maer een ieghelijck sal offeren na dat hy heeft, en{de} nae die benedictie des Heeren sijns Gods, die hy hem gheuen sal.
Rechters en{de} meesters suldi stelle{n} binnen alle{n} uwe poorten, welc die Heere uwe Godt v gheue{n} sal, nae allen uwen gheslachte{n} besonder, dat sij tvolc moghe{n} ordeelen met rechtuerdighe{n} vonnissen,
en{de} sij en sulle{n} op gheen sijde wijcken. Ghi en sult niema{n}ts persoon wtneme{n}, oft ghiften ontfanghe{n}, want die ghifte{n} verblinden die ooghen der wijsen, en{de} verkeere{n} der rechtuerdigher woorden.
Rechtuerdelijck suldi veruolghen dat recht is, op dat ghi leuen moecht, en{de} besitte{n} het lant, welc die Heere v Godt v ghegheue{n} sal hebben.
Ghi en sult gheen bosschelken en{de} boomen planten omtrent den outaer des Heeren ws Gods.
Noch ghi en sult v gheen staende beelt make{n} noch setten die welcke die Heere v Godt hatet.
GHy en sult den Heere uwen Godt tot slachoffere gheene{n} osse oft scaep offere{n} daer een smette oft eenich ghebrec aen is, want dats een afgrijselijcheyt den Heere uwen Godt.
Wa{n}neer by v binnen eenighe va{n} uwen poorten (welc die Heere uwe God v gheue{n} sal) gheuonde{n} worden man oft vrouwe die quaet doe{n} voor die ooghe{n} des Heere{n} ws Gods en{de} ouertrede{n} sijn verbont,
also dat sij gaen en{de} diene{n} den vree{m}den gode{n}, en{de} die aenbidden, die sonne en{de} die mane, en{de} alle dat heyr des hemels, dwelck ick niet gheboden en hebbe,
en{de} dat v dit ghebootschapt wort. en{de} ghi dit hoorende naerstelijc sult ondersocht hebben, en{de} warachtich beuonde{n}, en{de} dat die afgrijselijcheyt in Israhel ghesciet is,
soo suldi die vrouwe en{de} man wtleyden, die sulck alder quaetste dinck bedreuen hebbe{n} tot uwer stadt poorten, en{de} sij sulle{n} met steenen doot gheworpe{n} worden.
Door den mont va{n} twee oft drij ghetuyghe{n} sal hy steruen, die ghedoot sal worden. Niema{n}t en laet ghedoot worden als daer maer een teghen hem ghetuyghenis en spreect.
Die hant der ghetuyghe{n} sal dierste sijn om he{m} te dooden, en{de} dan sal die hant van dander volck ten laetste{n} daer toe ghedaen worden, dat ghy tquaet moecht wech doen wt dat midden van v.
Eest sake dat ghi siet dat eenich vo{n}nisse bi v swaer en{de} twijfelachtich is, tusschen bloet en{de} bloet, tusschen sake en{de} sake, lazarie en{de} gheen lazarie, en{de} dat ghi siet dat die woorden der rechters binne{n} uwer poorte{n} versceyden sijn, soo staet op en{de} reyst opwaerts ter plaetsen, welc die Heere uwe Godt vercore{n} sal hebbe{n},
en{de} ghi sult comen by die priesters va{n} dat gheslachte der Leuiten, en{de} tot den rechter die in dien tijde{n} wesen sal en{de} ghi sult van hen vraghe{n}, ende sij sullen v die waerheyt van dat vonnis segghe{n}.
En{de} ghi sult doen al dat sij v segghe{n}, die ouerste sijn van dier plaetsen, welck die Heere vercoren sal hebbe{n}, en{de} dat sij v leeren sulle{n} nae sijn wet,
en{de} ghi sult hen vonnisse volghe{n}, en{de} daer niet besijden afgaen ter rechter oft ter slinckerhant,
Maer soo wie hem verhoouaerdicht niet wille{n}de onderdanich wesen des priesters ghebode die die{n} tijde den Heere uwe{n} Godt dient, die mensch sal door des rechters vonnisse steruen, en{de} ghy sult dat quaet wech doen wt Israhel,
en{de} allet volck dit hoore{n}de sal vreesen, op dat niema{n}t voortae{n} door houerdie opgheblasen en worde.
Als ghi int lant sult comen sijn, welck die Heere v Godt v gheuen sal, en{de} ghi dat besete{n} en{de} daer in ghewoont sult hebbe{n}, en{de} dan segghe{n} sult. Ic sal eene{n} coninck ouer my stelle{n}, ghelijck alle die natie{n} hebbe{n} die rontsomme ligghe{n},
soo suldi dien coninck stellen, den welcken die Heere v Godt kiesen sal, wt dat ghetal van uwen broeders. Ghy en sult gheenen mensch moghen coninc maken die van een ander volck is, die uwe broeder niet en is.
En{de} als die coninck sal ghestelt sijn, soo en sal hi voor hem niet veel peerden houden, en{de} hy en sal dat volck in Egipte{n} niet weder leyden, verhoouerdicht sijnde door dat ghetal der peerde{n}, besonder want die Heere v beuolen heeft dat ghy gheensins meer en soudt door den seluen wech wederkeeren.
Hy en sal niet seer veel huysurouwen hebbe{n}, die sijn ghemoet mochten aen locken, noch hy en sal oock gheen onmetelijcken ghewichten van siluer en{de} gout hebben,
Maer als hy inden stoel sijns rijcks gheseten sal sijn, soo sal hy voor hem bescrijuen een wtscrift van deser wet in eene{n} boec nemende dat exemplier vande{n} priesters die van der Leuiten gheslacht sijn,
en{de} hy sal dat by hem houden, en{de} lesen alle die daghen sijns leuens op dat hi de{n} Heere sijnen Godt mach leere{n} vreesen, en{de} beware{n} sijn woorde{n} en{de} ceremonie{n}, die in die wet ghebode{n} sijn,
En{de} sijn herte en sal door houerdie niet verhauen worden ouer sijn broeders, Noch hy en sal niet besijden gaen ter rechter oft ter slincker sijden op dat hy langhen tijt regneren mach, hy ende sijn sone ouer Israhel.
DIe Priesters en{de} Leuiten en{de} alle die va{n} dien seluen gheslachte sijn, en sullen gheen deel, oft erffelijcheyt hebben, met die ander van Israhel, want si sullen des Heeren sacrificien en{de} sijn offera{n}den eten,
en{de} sij en sullen anders niet ontfanghe{n} van haerder broeders besittinghe, Want die Heere is selue haerlieder erue ghelijc hy hen gheseyt heeft.
Dit sal der priesters recht sijn vanden volcke, en{de} vanden ghenen die slachofferanden offeren, tsij oft sij eenen­ osse, oft een scaep offeren, soo sullen sij de{n} priester gheue{n} die scouder, en{de} die maghe,
die ierste vruchten van coren, wijn, en{de} olie, ende een deel der wollen van dat sceersel der scapen,
Wa{n}t hem heeft die Heere uwe Godt vercoren wt allen uwen gheslachten, dat hy staen soude en{de} dienen den naem des Heeren hy ende sijn kinderen inder eewicheyt.
Eest sake datter een Leuijt ghegaen is wt een van uwen steden, van gheheel Israhel daer hy in woont en{de} dat hy comen wilt begheerende die plaetse welck die Heere vercoren sal hebben,
soo sal hy dienen inden naem des Heeren sijns Gods, ghelijck alle sijn broeders die Leuiten, die op dien tijt stae{n} sullen voor den Heere.
Dat selue deel der spijsen sal hy ontfanghen, dat die andere hebben, sonder tghene datmen he{m} na recht schuldich is in sijn stadt van sijns vaders versterffenisse.
Als ghy sult comen sijn in dlant welck die Heere uwe Godt v gheuen sal, soo wacht v dat ghi niet en wilt nauolghen die afgrijselijcheden van die{n} volcke,
noch en laet niemant onder v gheuo{n}den worden, die sijnen sone oft dochter suyuere, leydende die doort vier, oft die iet vraghe vanden waersegghers wten inghewa{n}t der beesten, ende die droomen oft voghelen sanck waerneemt, noch en laet niema{n}t sijn een toouenaer,
oft besweerder, noch die raet vraghe vanden ghenen die eenen waersegghenden viant binnen hebben, oft metten viant ghemeynscap hebben, en{de} die vanden dooden die waerheyt vraghe.
Want alle dese dinghen sijn den Heere afgrijselijck, en{de} om alsulcken booshede{n} sal hy dese luyden vernielen tot uwer incoemsten,
ghi sult volmaect wesen, en{de} sonder smette met den Heere uwen Godt.
Dese luyden der welcker lant ghi besitte{n} sult hooren na waerseggers en{de} toouenaers, maer ghi sijt anders gheleert van den Heere uwen Godt.
Die Heere uwe Godt sal v eenen propheet verwecken wt uwe{n} volcke, en{de} wt uwe{n} broeders, mijns ghelijck, desen suldi hooren
ghelijc ghi vanden Heere uwen Godt begheert hebt te Horeb, als die menichte vergadert was en{de} ghi seyt. Ick en sal voortae{n} niet meer hooren des Heeren mijns Gods stemme en{de} dit ouer groot vier en sal ick niet meer sien, dat ick niet en sterue,
En{de} die Heere seyde tot my. Sij hebbent al wel gheseyt.
Ick sal hen eenen propheet verwecken wt dat midden van haren broeders, ws ghelijck, en{de} ick sal mijn woorden in sijnen mont stelle{n}, en{de} hy sal tot hen spreken alle dat ick hem ghebieden sal
En{de} soo wie sijn woorden die hy in mijnen naem spreken sal, niet en sal willen hooren, daer sal ick wreker af sijn.
Maer een propheet die door vermetelijcheyt verarghert wilt spreken in mijnen naem dat ick hem niet en hebbe beuolen te segghe{n}, oft wt den nae{m} der vreemder goden, dien salmen dooden.
Maer eest dat ghi door heymelijcke ghedachten antwoort. Hoe sal ick moghen kennen welck woort dat die Heere niet ghesproken en heeft?
soo suldi dat voor een teeken hebben. Soo wat die propheet inde{n} naem des Heeren te voren seyt, dwelck niet en gheschiet, dat en heeft die Heere niet ghesproken, maer die propheet heeft dat versiert door die opgheblasenheyt sijns herten, en{de} daerom en suldi he{m} niet vreesen.
ALs die Heere uwe Godt sal die heydenen verdreuen hebben, wiens lant dat hy v gheuen sal, ende als ghy dat sult besitten, en{de} in hen steden en{de} huysen woone{n},
soo suldi voor v drij steden wtscheyden int midden des lants, dat die Heere uwe Godt v gheue{n} sal, tot besittinghe,
bane{n}de naerstelijck die weghen, en{de} ghi sult v gheheel lant deylen in drij ghelijcke deelen, op dat een mensch die vluchtich is om eenen dootslach mach nae by hebben een stadt, daer hi ontgaen mach,
Dit sal dat recht wesen van eenen vluchtighen dootslagher, wiens leuen behouden sal worden. Soo wie sijnen naesten onwete{n}s gheslaghen heeft, en{de} datmen niet en can toonen dat hy ghisteren oft eerghisteren daer teghen eenighen haet ghehadt heeft,
maer dat hy simpelijck met hem int bosch ghegaen is om hout af te houwen, en{de} int afhouwen des houts het bijl wt sijnder hant gheulouwen is, en{de} het ijser wten stele vallende, sijnen vrient gheraect, en{de} doot gheslaghen heeft, dese sal vlieden tot een van die voorseyde steden, en{de} leuende blijuen,
op dat by auontueren die naeste (vanden ghenen wiens bloet ghestort is, wt droeuer gramscap verwect sijnde, hem niet en veruolghe en{de} grijpe (waert dat de{n} wech verre ware) en{de} sloech die ziele van hem die der doot niet sculdich en is, want men thoont dat hy te voren teghen hem die doot gheslaghen is, gheenen haet en heeft ghehadt.
Daerom ghebiede ick v dat ghi drij steden bedeylt ghelijckelijcken verre va{n} malcanderen,
Maer als die Heere uwe Godt uwe pale{n} sal verbreyt hebben, ghelijck hy uwen vaderen ghesworen heeft, ende dat hy v sal ghegheue{n} hebben alle dat lant welck hy hen ghelooft heeft
(eest nochta{n}s alsoo dat ghi oock sijn gheboden onderhoudt, ende doet alle dat ick v heden ghebiede, dat ghi den Heere uwen Godt bemint en{de} wandelt in sijn weghen tot allen tijden) dan suldi daer toe doen voor v drij ander steden, en{de} ghi sult het ghetal vanden voorseyden drij steden dobbel make{n},
datter gheen onnosel bloet ghestort en worde int midden des lants welck die Heere uwe Godt v sal te besitten gheuen, op dat ghij des bloets niet sculdich en wort.
Maer eest datter iema{n}t is die haet hebbende teghen sijnen naesten liste{n} leyt sijnen leuen, en{de} dat hi opstaende dien staet, en{de} dat die sterft, en{de} dat hy dan vliedt tot een van die voorseyde steden,
soo sullen die ouders van dier stadt wtsenden en{de} hem trecken wt die vluchtstede, en{de} hem leueren in die handen van sijn naeste maescap, wiens bloet ghestort is, en{de} hy sal steruen.
Ghy en sult sijns niet ontfermen, en{de} ghi sult dat onnoosel bloet wt dat midde{n} van Israhel wech nemen, op dat v welsij.
Ghi en sult tot v niet nemen oft verstellen die palen van uwen naesten welck uwe voorsaten ghestelt hebben in uwe besittinghe, welck die Heere uwe Godt v gheuen sal int lant dat ghi sult ontfanghe{n} om te besitten.
Gheen ghetuyghe en sal alleen opstaen teghen iemande{n}, tsij van wat sonde oft misdaet dattet is, maer inden mont van twee oft drij ghetuyghe{n} sal alle woort staen.
Eest sake datter een valsch ghetuyghe tseghen eenen mensch opstaet, hem aentijghende eenighe ouertredinghe,
soo sullen sij beyde (dien die sake aengaet) voor den Heere staen, voor dat aenschijn des priesters en{de} rechters die te dien tijden sijn sullen,
En{de} als sij seer naerstelijck ondersoeke{n}de beuonden hebben dat die valssche ghetuyghe een loghene gheseyt heeft tseghen sijnen broeder,
soo sullen sij hem wederom doen ghelijck hi sijnen broeder ghedacht hadde te doe{n}, ende ghi sult dat quaet wech doen wt dat midden van v,
op dat die andere dit hoorende moghe{n} vreese hebben, ende gheensins sulcke dinghen en dorren doen.
Ghy en sult sijnder niet ontfermen, maer ghy sult eysschen ziel om ziele, ooghe om ooghe, tant om tant, ha{n}t om hant, voet om voet.
EEst dat ghi ter orloghen trect tseghen v vianden, en{de} dat ghi siet dat het rosvolck en{de} waghene{n}, en{de} die menichte des heyrs vande{n} vianden veel grooter is dan ghi hebt, soo en suldi hen niet vreesen, Want die Heere uwe Godt is met v, die v gheleyt heeft wt dat lant van Egipten,
En{de} als nv den strijt nake{n}de is, soo sal die priester staen voor dat heyr, ende aldus segghen totten volcke.
Hoort Israhel, ghy strijdt heden tseghe{n} v vianden, en laet v herte niet veruaert wesen, en wilt niet vreesen, noch en wilt niet wijcke{n}, noch en ontsiet hen niet,
wa{n}t die Heere uwe Godt is int midden van v, en{de} hi sal voor v teghen uwe wederpartie strijden, om v wten perijkel te verlossen.
Ende die hooftmannen sullen ooc door elcke{n} hoop dat alle theyr hoore wt roepe{n}. Wie ysser die een nieuwe huys ghetimmert heeft ende dat noch niet ghewijdt en heeft? Die gae wech en{de} keer wederom in sijn huys dat hy by auontueren inden strijdt niet en sterue, en{de} dat een ander dat wijde.
Wie ysser die eene{n} wijngaert gheplant heeft, en{de} dien noch niet ghemeyn ghemaect en heeft, daer een yeghelijc soude moghen af eten? Die gae wech en{de} keer weder om in sijn huys, dat hy by auontueren inden strijdt niet en sterue, en{de} dat een ander man sijn officie niet en ondergae.
Wie ysser die hem aen een vrouwe verlooft heeft, en{de} die noch niet tot een huysurouwe ghenome{n} en heeft? Die gae wech en{de} keer wederom thuyswaerts, dat hy by auontuere{n} inden strijdt niet en sterue, en{de} een ander haer tot een huysvrouwe neme.
Als dit gheseyt is, soo sullen sij die ander dinghen noch daer toe segghen, ende spreken tot den volcke. Isser iema{n}t die bloode is, en{de} vervaert van herte{n}? die gae wech, en{de} keer wederom nae sijn huys, dat hy die herten van sijnen broederen niet veruaert en make, ghelijck hy met vreesen veruaert is,
Ende als die hooftmannen des heyrs swijghen en{de} al volseyt hebben sullen, soo sal een ieghelijck sijn hoopen ten strijde bereyden.
Als ghy coemt om een stadt te beuechten, soo suldi hen ierstmael paeys bieden.
Eest dat sij dien ontfanghen en{de} v die poorten open doen, soo sal alle tvolck datter in is behouden sijn, en{de} v dienen onder tribuyt,
Maer eest sake dat sij gheen verbont maken en willen, en{de} tseghen v oorloghe aennemen, soo suldise bestorme{n}.
En{de} als die Heere v Godt die stadt in v hant gheleuert sal hebbe{n}, soo suldi alle mans persoonen die daer binnen sijn dootslaen metten scerpen vanden swaerde,
sonder die vrouwen en{de} kinderen, en{de} dat vee, metten anderen dinghen die in die stadt sijn. Alle den roof suldy den heyre deylen, en{de} ghy sult eten van uwer vianden roof, den welcke{n} die Heere uwe Godt v ghegheuen sal hebben.
Aldus suldi doen alle den steden die seer verre va{n} v gheleghen sijn, en{de} niet en sijn vanden steden die ghy tot een besittinghe ontfanghen sult.
Maer vande{n} steden die v sullen ghegheuen worden, en suldi gheensins iemant laten leuen,
maer ghi sultse dooden met dat scerp vanden swaerde, Te weten die Hethiters, en{de} Amorrhiters, en{de} Chananiters Pherezeiters, en{de} Heueiters, en{de} Iebusiters, ghelijc die Heere uwe Godt v gheboden heeft,
dat sij v by auontueren niet en leeren doen alle die afgrijselijckhede{n}, die sij haren goden ghedae{n} hebben, en{de} dat ghy alsoo niet en sondicht teghe{n} den Heere uwen Godt.
Als ghy een stadt langhen tijt belegghet, en{de} die stercten omlegget om die te winnen, soo en suldi die boomen niet afhouwen daerme{n} af eten mach, noch ghi en moet dat lant met bijlen rontsomme niet verderuen, want het is een hout en{de} gheen mensch, noch ten can tgetal niet vermeerderen der gheender die teghen v strijden,
Maer sijnder eenighe boomen die gheen etelijcke vrucht en draghen, maer sijn wilt en{de} bequaem tot anderen ghebruyck, houwet die af, en{de} maect daer af schutgheweer tot dat ghy die stadt inghenomen hebt, daer ghy teghen strijdt.
VVanneer een doot lichaem gheuonde{n} is va{n} eenen mensch die verslaghen is, int landt welck die Heere uwe Godt v gheuen sal, en{de} men niet weten en sal wie des dootslach schuldich is,
so sulle{n} uwe ouders en{de} rechters wtgaen, en{de} mete{n} van der plaetsen des doode lichae{m}s, tot alle die stede{n} die daer int ro{n}de ontre{n}t ligghe{n},
en{de} welcke stadt si sien sullen dat dier plaetsen alder naest is, dier stadt ouders sullen nemen een veerse wten rundere{n}, die noch gheen iock ghetrocken en heeft, noch dat lant mette{n} ploech gheackert,
en{de} sij sullen die leyden tot een scarpe en{de} steenachtighe valleye, die noyt gheackert en is gheweest, noch gheen saet ontfanghen en heeft, en{de} si sullen daer die veerse den neck door slaen,
en{de} die priesters die kinderen van Leui sulle{n} daer by come{n}, welc die Heere uwe Godt vercoren heeft dat sij hem dienen souden, en{de} in sijnen naem ghebenedijden, en{de} dat alle saken souden hanghen aen hen woort, en{de} gheordeelt worden al wat suyuer oft onsuyuer is.
En{de} dan sullen die ouders van dier stadt comen tot den verslagene{n}, en{de} haer hande{n} wassche{n} op die veerse, die in die valleye gheslaghen is
ende segghen. Ons handen en hebben dit bloet niet ghestort, nocht ons ooghen en hebben dat niet ghesien,
wilt uwen volc Israhel ghenadich wesen Heere welck ghy verlost hebt, en{de} en wilt niet eysschen dit onnoosel bloet int midden van uwen volck Israhel, En{de} dan sal die schult van dien bloede hen afghenomen worden,
ende ghy sult ontslaghe{n} worden van des onnoosels bloets, welc daer ghestort is, als ghy ghedae{n} sult hebben dat die Heere v beuolen heeft.
Eest sake dat ghi tseghen v viande{n} ten strijde wt trect, en{de} dat die Heere uwe Godt die in v ha{n}t leuert, en{de} ghi eenighe gheuanghene{n} met leydt,
en{de} dat ghy onder den hoop der gheuanghenen siet een schoon vrouwe, ende ghi daer op verlieft, en{de} wilt die tot een huysvrouwe hebbe{n},
soo suldise leyden in v huys, en{de} sij sal het hayr van haren hoofde afscheren, en{de} haer naghelen corten,
en{de} het cleet daer sij in gheuanghen is aflegghe{n}, en{de} sij sal in v huys sitte{n}de ee{n} maent lanc haren vader en{de} moeder beweenen, en{de} daer nae suldi tot haer comen, en{de} by haer slapen, en{de} sij sal v huysurouwe sijn.
Maer eest dat sij namaels uwer herten niet en behaecht, soo suldi haer laten vrij gaen, ende ghi en sultse om gheldt niet moghen vercoope{n}, noch met ghewelt verdrucke{n}, want ghy hebtse vernedert.
Eest sake dat een man twee huysurouwen heeft, ee{n} die hy lief heeft, en{de} ee{n} ander die hi haet, en{de} dat hy van die kinderen ghewonne{n} heeft, en{de} die sone va{n}der huysurouwe{n} die hy haet dierste ghebore{n} is,
en{de} dat hi sijn goet deyle{n} wilt tussche{n} sijnen kindere{n}, so en sal hi den sone va{n}der beminder vrouwe{n} niet moghe{n} den iersten gheboren make{n}, en{de} dien stellen voor den sone der ghehaetter vrouwe{n},
maer hi sal den sone vander ghehaetter huysvrouwe{n} kenne{n} voor de{n} ierste{n} gheboren, en{de} dien van alle{n} dat hy heeft twee dobbel gheue{n} Want dese is tbeghinsel van alle sijnen kinderen, en{de} dat recht der ierster gheboorten behoort hem toe.
Eest dat een man eenen sone ghewonne{n} heeft die wederspannich en{de} spijtich is, die nae sijns vaders en{de} moeder ghebode{n} niet hoore{n} en wilt, en{de} niet en wilt onderdanich sijn nae dat hy ghestraft is,
soo sulle{n} sijn ouders hem opnemen, en{de} brenghen voor die ouders van dier stadt, en{de} aen die poorte daerme{n} recht doet,
en{de} sij sullen tot hen segghe{n}. Dese onse sone is spijtich en{de} onghehoorsaem onse vermaninge en wilt hi niet hooren, hy hanteert brasseryen, en{de} oncuyscheyt, en{de} dronckenscappe{n},
het volck vander stadt sal hem met steene{n} worpen, en{de} hy sal sterue{n}, dat ghi tquaet wech doet wt dat midden van v lieden, en{de} dat alle die van Israhel dit hoorende vreesen moghen
Als iemant sulck misdaet heeft ghedae{n} dat metter doot moet ghestraft worden, en{de} dat hy ter doot verwesen wort, en{de} aen een galghe ghehanghen,
soo en sal sijn doot lichaem aen dat hout niet blijuen, maer opden seluen dach salment begraue{n}. Want van Gode is hy vermalendijt die aent hout hanghet, en{de} ghy en sult gheensins v lant ontsuyuere{n}, dwelc die Heere uwe God v ghegheuen sal hebben om te besitten.
GHy en sult den osse oft scaep van uwen naesten niet sien dolen, ende daer voorby gaen, maer ghi sult dat tot vwen broeder weder leyde{n}.
Al eest oock dat v broeder v naghebuer niet en is oft dat ghi hem niet en kent, soo suldi die in v huys leyden, en{de} sij sullen by v blijuen tot dat v broeder die soecken sal, en{de} alsoo die weder crijghen.
Desghelijcs suldi ooc doen van eenen ezel, en{de} van een cleet, en{de} va{n} allen ws broeders dinghe{n} die verloren sijn, eest dat ghi sulcs iet vint, soo en suldi dat niet ongheacht laten, als oft v vreemt waer.
Eest dat ghi siet dat ws broeders osse oft ezel opden wech gheuallen is, soo en suldi dat niet verachte{n}, maer ghi sult met hem die opheffen.
Een vrouwe en sal gheen mannelijcke cleedere{n} aendoen, en{de} een man en sal gheen vrouwen cleederen besighen, want hy is versmaet voor Godt die dese dinghen doet.
Eest dat ghy ouer wech gaende den nest van eenen voghel vint op eenen boom, oft op daerde, en{de} die moeder broedende op haer ionghen oft eyeren, soo en suldi die moeder niet vanghen met den ionghe{n},
maer ghi sult die moeder laten vlieghen en{de} die ionghen gheuanghe{n} behouden, op dat v wel ghesciede en{de} dat ghi langhen tijt leuen moecht.
Als ghy een nieuwe huys timmert, soo suldi eenen muer make{n} rontsomme dat dack, op datter gheen bloet in v huys ghestort en worde, en{de} dat ghi niet sculdich en wort alsser een ander af viele van bouen nederwaerts.
Ghy en sult uwen wijngaert met gheen ander saet besaeyen, op dat het saet dwelc ghi ghesaeyt hebt, ende datter opden wijngaert wasset beyde niet gheheylicht en worden.
Ghi en sult niet ackere{n} met eene{n} osse en{de} ezele tsame{n}
Ghi en sult ghee{n} cleet aen doe{n} dat va{n} wolle en{de} lijnen gheweuen is.
Coordekens suldi in die boorde{n} maken aen die vier hoecken van uwen mantel, daer ghi mede bedect sijt.
Eest dat een man ghetrout heeft een wijf, en{de} dat hy die daer nae hatet,
en{de} soect ocsuynen om haer te verlaten, worpende haer op eenen alderquaetste{n} naem, en{de} seyt. Ic heb dese vrouwe ter huysurouwen ghenome{n}, en{de} als ick met haer versaemt ben, soo en heb ickse ghee{n} maecht gheuonden
dan sullen die vader en{de} moeder haer nemen, en{de} met hen brenghe{n} die teekenen van haren machdom tot die ouders van dier stadt welc in die poorte sijn,
ende die vader sal segghe{n}. Ic heb mijn dochter desen man tot een huysurouwe ghegheue{n}, en{de} om dat hi die haet
soo leyt hi haer eenen seer quade{n} naem op, alsoo dat hi seyt. Ick en heb v dochter gheen maecht gheuonden, en{de} siet hier, dit sijn die teekene{n} van mijnder dochter maechdom. En{de} si sullen dat cleet wtspraeye{n} voor die onders vander stadt,
en{de} die onders van dier stadt sullen dien man aengrijpe{n}, en{de} hem slaen
verdoemende, he{m} daer bouen in hondert siclen siluers, welc hi de{n} vader vander iongher dochter gheuen sal, om dat hy een maghet van Israhel met eene{n} seer quade{n} naem befaemt heeft, en{de} hi salse tot een huysvrouwe hebbe{n} en{de} haer niet moghen verlaten alle die daghe{n} sijns leuens.
Maer eest warachtich dat hy haer op leyt, en{de} dat in die ionghe dochter de{n} maechdo{m} niet en is gheuonden,
soo sullen si haer wt haers vaders huys stooten, en{de} die mans van dier stede{n} sullen haer met steene{n} worpen, en{de} sij sal sterue{n}, want sij heeft een onbehoorlijck stuck ghedaen in Israhel, in dien dat sij oncuyscheyt bedreuen heeft in haers vaders huys, en{de} ghy sult dat quaet wech doen wt dat midden van v.
Eest dat ee{n} man by eens anders huysvrouwe gheslapen heeft, die sullen beyde sterue{n}, dat is die ouerspeelder en{de} ouerspeelstere, en{de} ghy sult dat quaet van Israhel wech nemen.
Eest dat een man met een ionghe dochter die noch maget is, verlooft is en{de} dat iema{n}t haer vint in die stadt, en{de} he{m} met haer versaemt
soo suldi die beyde leyden tot dier stadt poorte{n}, ende men salse met steene{n} doot werpen. Die ionghe dochter om dat sij niet gheroepen en heeft, daer sij in een stadt was, die man, om dat hi sijns naeste{n} huysurouwe vernedert heeft, en{de} ghi sult dat quaet wech neme{n} wt dat midden van v lieden.
Maer eest dat een man opt velt vint een ionghe dochter die verlooft is, ende dat hy haer aenveert, en{de} hem met haer versaemt, soe sal hi alleen steruen,
die ionghe dochter en sal niet lijden, noch sij en is die doot niet sculdich, want ghelijc ee{n} moordenaer op staet tseghe{n} sijne{n} broeder, en{de} slaet sijn ziele doot, also heuet dese ionghe dochter ghelede{n},
si was allee{n} opt velt, si heeft gheroepe{n}, en{de} daer en was niema{n}t ontrent die haer hadde moghe{n} verlosse{n}.
Eest dat een man een io{n}ghe maghet vint die noch gheenen brudegom en heeft, en{de} dat hi haer aenueert en{de} hem met haer versaemt, ende die sake voort recht roemt,
soo sal hi (diese beslape{n} heeft) haren vader gheuen vijftich siclen siluers, ende hy salse tot een huysurouwe hebben, want hi heeftse ter scanden bracht, en{de} en salse niet moghen verlaten alle die daghen sijns leuens.
Gheen mensch en sal sijns vaders huysurouwe nemen, noch sijn decsel ontdecsel.
EEn ghescent man, wiens mannelijcke leden onderghebroken oft afghehaelt sijn, oft die{n}s ma{n}nelijcheyt vore afghesnede{n} is, en sal in die vergaderinge des Heere{n} niet come{n.}
Een bastaert dat is van een oneerbaer vrouwe gheboren, en sal in die vergaderinghe des Heeren niet come{n} tot die thie{n}ste generatie.
Ee{n} Ammoniter en{de} Moabiter (ooc na die thienste generatie) en sullen in des Heeren vergaderinghe niet come{n} inder eewicheyt,
om dat sij v niet en wilden te ghemoete comen met broot en{de} water op den wech, als ghi wt Egipten comen waert, en{de} om dat sij Balaam Beors sone van Mesopotamie{n} des lants van Sirien teghe{n} v ghehuert hadden, dat hy v soude vermaledijde{n},
en{de} die Heere uwe God en heeft niet willen Balaam hooren, en{de} hy verkeerde sijn maledijnghe in v benedijnghe, om dat hi v lief hadde.
Ghi en sult met hemlieden gheenen paeys make{n}, noch en soect hemlieden gheen goet, alle die daghen ws leuens inder eewicheyt.
Ghi en sult den Edumiter niet versmaden, want het is v broeder, nocht ooc den Egiptenaer, wa{n}t ghi hebt een vreemdelinc gheweest in sijn lant.
Die van hen ghebore{n} sijn, sulle{n} ter derder generatien moghe{n} come{n} in die vergaderinghe des Heere{n}.
Als ghi tseghen v viande{n} sult trecke{n} ter orloghe{n}, soo suldi v beware{n} van allen quade{n} dinghe{n}.
Eest sake datter onder v liede{n} iemant is die door eene{n} droom des nachts besmet is, die sal buyten den legher gaen,
en{de} niet weder keeren, voor dat hi teghe{n} den auont hem met water ghewassche{n} heeft, en{de} nae der sonne{n} onderganc sal hi wederomme inden legher comen.
Ghi sult een plaetse hebbe{n} buyte{n} den legher, daer toe ghi wt gae{n} sult om uwer natuere{n} gheuoech te doen,
een scuppeken aen uwen riem draghende, en{de} als ghi ghesete{n} sijt soo suldi rontsomme grauen, en{de} metter eerde{n} die ghi wt ghegrauen hebt, suldi bedecken
tghene daer ghy af verlicht sijt, Want die Heere uwe Godt wandelt int midden vande{n} legher om dat hi v verlossen soude en{de} v vianden in v handen leuere{n}, en{de} dat uwen legher mach heylich wesen en{de} datter gheen vuylicheyt in ghesien en worde, op dat hy v niet en verlate.
Den knecht die tot v gheuloden is en suldi sijnen Heere niet wederom leueren,
maer hy sal by v blijue{n} woonende, terplaetsen daert hem belieuen sal, en{de} hy sal rusten in een van uwen stede{n}, en wilt hem niet bedroeuen.
Daer en sal gheen ghemeyn vrouwe wesen, van die dochteren va{n} Israhel, Noch gheen hoereerder vanden sonen van Israhel.
Ghi en sult den loon van een hoere, oft die weerde va{n} eene{n} hont, niet offere{n} in des Heere{n} ws Godts huys, en{de} wat dat is dat sij gheloue{n}, Want het is beyde een afgrijselijcheyt, voor den Heere uwen Godt.
Ghy en sult uwen broeder gheen ghelt, oft graen oft eenich ander dinck op woecker leenen,
maer eenen vreemden, maer uwen broeder suldy leenen alle dat hem van noode is, sonder woecker, dat die Heere uwe Godt v ghebenedijde, in allen v werck int lant daer ghy in comen sult om dat te besitten.
Als ghi den Heere uwen Godt een ghelofte doet soo en suldi dat niet wtstelle{n} te betalen, wa{n}t die Heere uwe Godt sal dat versuecken, en{de} eest dat ghy langhe beyt, soo sal v dat tot een sonde gherekent worden.
Eest dat ghi niet ghelouen en wilt, soo suldi sonder sonde sijn,
maer dat eens wt uwe{n} lippen ghegae{n} is, dat suldi onderhouden en{de} doen, alsoo ghi dat den Heere uwen Godt belooft hebt, ende ghelijck ghy met uwen eyghene{n} wille en{de} monde ghesproke{n} hebt.
Als ghi gaet in ws naeste{n} wijngaert, soo etet wijndruyuen soo vele alst v lust, maer en draechter gheen met v buyten.
Eest sake dat ghy coemt in ws vrients coren, soo suldi die aeren breken ende metter hant wrijue{n}, maer metter seysenen en suldy die niet afpicken.
EEst dat een man een wijf trout, ende dat hy die gehadt heeft, en{de} die sijne{n} ooghe{n} niet wel en behaecht, om eenige vuylicheyt, so sal hy eenen sceybrief scrijuen, ende dien in haer hant gheuen, en latense wt sijnen huyse gaen,
Ende als sij wt ghegaen sijn sal, en{de} eenen anderen man sal ghetrout hebben,
en{de} dat die haer oock haet, ende haer oock eenen scheybrief gheeft, ende laetse wt sijnen huyse gaen, oft dat hy emmer ghestoruen is,
soo en sal dieierste man haer niet moghe{n} wedero{m} tot sijnder huysvrouwen ontfanghen, want sij is besmet, en{de} afgrijselijc gheworden voor den Heere, op dat ghy v landt niet en doet sondighen, dwelck die Heere v Godt v sal gheuen te besitten.
Als een man onlancs een huysvrouwe ghetrout heeft, soo en sal hi ter orloghen niet trecken, noch he{m} en sal niet nootelijcs vander ghemeynte{n} weghen beuolen worden, maer hy sal sonder scult hem thuys ledich houden, dat hi een iaer met sijnder huysurouwe{n} mach vrolijckwesen.
Ghy en sult den ondersten en{de} den oppersten molensteen niet nemen te pande, want sulck heeft v sijn ziele by ghestelt.
Eest datmen iemant beuint verleyde{n}de sijne{n} broeder vanden kinderen van Israhel, en{de} dat hy dien vercocht hebbende, den prijs ontfanghen heeft, dien sal men dooden, ende ghy sult dat quaet wech doen wt dat midden van v.
Wacht v neerstelijc dat ghi die siecte der lazerien niet en crijcht, maer ghy sult doen alle dat v die priesters vander Leuiten gheslachte{n} leere{n} sulle{n}, na dat ic hen beuole{n} hebbe en{de} volbrengt dat sorchuuldichlijck.
Weest ghedachtich wat die Heere uwe Godt Marien ghedae{n} heeft onder weghen, doen ghi wt Egipte{n} ginct.
Als ghi van uwen naesten eenich dinc wedereyssche{n} sult dat hi v sculdich is so en suldi in sijn huys niet gae{n}, om eene{n} pant te hale{n}
maer ghi sult buyte{n} staen, en{de} hy sal v voortbrenghen dat hi heeft,
Maer eest dat hi arm is, so en sal die pa{n}t bi v niet vernachte{n},
maer ghi sullet he{m} ter sto{n}t weder gheuen voor der sonnen onderganc, op dat hi in sijn cleedt slape{n}de mach v ghebenedijden, ende dat ghy moecht rechtuaerdicheyt hebbe{n} voor de{n} Heere uwe{n} Godt.
Ghi en sult den loon niet weyghere{n} van uwen behoeftighe{n} en{de} armen broeder, en{de} den wtlander die met v int lant woont, en{de} is binnen uwe poorten
maer opde{n} selue{n} dach suldi he{m} de{n} loon va{n} sijne{n} arbeyt gheue{n} voor der sonne{n} onderga{n}c, wa{n}t hi arm is en{de} onderhout daer mede sijn leuen, dat hy tseghe{n} v niet en roepe aen de{n} Heere, en{de} v dat voor ee{n} sonde ghereke{n}t worde.
Die vaders en sulle{n} voor die kindere{n} niet ghedoot worde{n}, noch die kindere{n} voor die vaders, maer een yeghelijck sal voor sijn sonde steruen.
Ghy en sult dat recht vanden vreemdelinck ende weese niet verkeeren, noch ghi en sult het cleedt van een weduwe voor eenen pandt niet nemen.
Ghedenct dat ghi in Egipten ghedient hebt, ende dat die Heere uwe Godt, v daer wt verlost heeft Daerom beueel ick v, dat ghi dit dinck doet.
Als ghi v coren sult ghemaeyt hebben op uwen acker, en{de} dat ghi eenen scoof daer verghetende ghelaten hebt, soo en suldi niet wederom gaen om dien te halen, maer ghi sult den vreemdelinck, en{de} die weese, en{de} weduwe, dien laten wech halen, dat die Heere uwe Godt v mach ghebenedijden in alle die wercke{n} uwer handen.
Eest dat ghi die vruchten vanden olijfboomen verghadert, soo en suldi niet weder comen om te vergaderen al datter achter bleuen is, maer ghi sult dat den vreemdelinghen weesten ende weduwen laten.
Eest dat ghi uwen wijngaert af snijt, soo en suldi die achterghebleuen druyuen niet vergaderen, maer die sullen comen ten behoeue vanden vreemdelinghen weesen, ende weduwen.
Ghedenct dat ghi oock ghedient hebt in Egipte{n} ende daerom beueele ick v dat ghi dit dinck doet.
EEst datter eenighe sake is tussche{n} die sommighe en{de} dat sij die rechters aenroepen, soo sullen sij die victorie der rechtuaerdicheyt gheuen, den ghenen dien sij sien sullen dat rechtuerdich is, Wien sij sien ongoddelijc, die{n} sullen sij der ongoddelijcheyt doeme{n}.
Maer eest dat sij sie{n} dat die misdadighe slaghen verdient heeft, soo sulle{n} sij hem nederworpen en{de} voor hen doen staen, na die mate der sonden, sal die mate der slaghe{n} wesen,
also nochtans dat die bouen tghetal van veertich niet en gaen, op dat v broeder niet mismaectelijc ghequetst voor v ooghen wech en gae.
Ghi en sult den muyl vanden osse niet toebinden die v coren opden dorschvloer wt tredende is.
Als twee broeders tsamen woonen, ende dat die eenen van hen sonder kinderen ghestoruen is, soo en sal die huysurouwe vanden ouerledenen gheenen anderen man nemen, maer sijn broeder sal haer nemen, en{de} sijns broeders saet verwecken,
en{de} den iersten sone die hi van haer wint, sal hi noemen metten naem va{n} die{n} doode{n}, dat sijne{n} naem niet en vergae wt Israhel.
Maer eest dat hi sijns broeders huysvrouwe niet en wilt nemen, die hem vander wets weghen toebehoort, soo sal die vrouwe gaen ter stadt poorte{n}, ende aenroepe{n} die ouders en{de} segghen. Mijns mans broeder en wilt sijns broeders saet niet verwecke{n} in Israhel, noch my tot een huysvrouwe neme{n},
en{de} sij sullen ter stont dien man doen by hen halen, en{de} he{m} vraghe{n}. Eest dat hi antwoort. Ick en wil haer tot ee{n} huysurouwe niet nemen,
soo sal die vrouwe by he{m} come{n} voor die ouders, en{de} sijnen schoen van sijnen voet nemen en{de} in sijn aensicht spouwen, eude segghen. Also sal dien man ghescieden, die sijns broeders huys niet op en timmert,
Ende sijnen naem sal in Israhel ghenoemt worden, het huys vanden ontscoeyden.
Eest sake datter twee mans teghen malcanderen eenighen twist hebben, ende dat den eenen tseghen den anderen beghint te kijuen, ende dat die huysvrouwe van den eenen, haren man wilt verlossen wt die hant des gheens die stercker is, en{de} dat sij haer hant wtreyct en{de} grijpt sijn scamelheyt,
soo suldi haer die hant af snijden, ende v ouer haer niet laten booghen door eenighen bermherticheyt.
Ghy en sult in v sacken gheen verscheyden ghewichten hebben, meerder en{de} minder,
noch in v huys en sal gheen meerder ende minder mate wesen,
ghy sult een rechtuaerdich en{de} warachtich ghewicht hebben, ende v mate sal ghelijc ende warachtich wesen, op dat ghy moecht langhen tijt leuen op dlant, welc die Heere uwe Godt v sal ghegheuen hebben.
Wa{n}t v Heere veronwaerdicht den ghenen die sulcke dinghen doet, ende hy heeft een afkeeren van allen onrechtuerdicheyt,
Ghede{n}ct wat v Amalec opde{n} wech ghedaen heeft als ghi wt Egipten quaemt,
hoe dat hy v te ghemoet quam, en{de} versloech die achterste va{n} uwe{n} heyr die van vermoetheyde{n} achter bleuen sitte{n}de, als ghi va{n} ho{n}gher en{de} arbeyt mat waert, en{de} dat hi Godt niet gheureest en heeft,
Daero{m} soo wanneer die Heere uwe Godt v sal ruste ghegheuen hebben en{de} alle die natien der heydenen rontsomme onder v bedwanc gebrocht, so suldi Amalecs nae{m} te niet doe{n} va{n} onder de{n} hemel, Wacht v dat ghi dit niet en verghetet.
ENde als ghy int lant sult comen sijn, dwelck die Heere uwe Godt v te besitten sal gheuen, ende ghy dat sult vercreghen hebbe{n} en{de} daer in ghewoont,
soo suldi van allen uwen vruchte{n} nemen die ierste vruchten en{de} die in eenen corf legghe{n} en{de} gaen ter plaetsen welc die Heere uwe Godt vercoren sal hebben, datmen sijnen naem daer aenroepen soude,
ende ghi sult gaen aen den priester, die in dien daghen sijn sal, ende hem segghen. Ick belijde heden voor den Heere uwen God dat ic comen ben int lant waer af dat hy onsen vaderen gheswore{n} hadde, dat hi ons dat gheue{n} soude,
En{de} die priester dien corf wt uwer hant ontfanghende sal dien stelle{n} voor den outaer des Heeren ws Gods,
ende ghy sult segghen voor dat aenscijn des Heeren ws Godts. Die Syrier veruolchde mijnen vader, die welck is neder ghegaen in Egipten, ende daer heeft hy een vreemdelinck gheweest in seer cleynen ghetale, ende hy is ghewassen tot een groot ende sterck volck ende van ontelliker menichten.
En{de} die Egiptenaers hebben ons swaerlijck verdruct, ende ons veruolcht seer swaer lasten oplegghe{n}de,
ende wij hebben gheroepen tot den Heere onser vaderen Godt, die welc heeft ons verhoort, ons ootmoedicheyt aenghesie{n}, ende onsen arbeyt en{de} benautheyt
en{de} hi heeft o{n}s wt Egipte{n} gheleyt, door ee{n} stercke hant, en{de} met eenen wtghestrecten arm, met grooten anxt, door veel teekene{n} en{de} wonderlijcke wercke{n}
en{de} hy heeft ons ghebracht tot in dese plaetse, en{de} ons gheleuert een lant vloeyende van melck ende honich
ende daer om offere ick v nv die ierste gauen van die vruchten des landts, dwelck die Heere my ghegheuen heeft, Ende ghi sult die laten voor dat aenschijn des Heeren ws Godts, en{de} als ghy den Heere uwe{n} Godt sult aenbeden hebben,
dan suldy met vruechden maeltijd houde{n} van allen den goede dat die Heere uwe Godt v ghegheuen sal hebben, ende uwen huyse, ghy ende die Leuijt, ende die vreemdelinck die met v is.
Als ghi die thiende van allen uwen vruchten heel vergadert hebt, soo suldi die ten derden iare der thie{n}den, gheuen den Leuijt, den vreemdelinghe{n} en{de} wee-sen ende der weduwen, dat sij die eten moghen binnen uwe poorten ende versaet worden,
ende ghi sult segghen voor dat aenschijn des Heeren ws Godts. Ick heb van mijnen huyse ghebracht dat gheheylicht is, ende heb dat ghegheuen den Leuijt en{de} vreemdelinck, ende weese ende weduwe, ghelijck ghy my ghebode{n} hebt, ic en heb v ghebode{n} niet ouertreden, noch v beuel vergheten,
Ick en heb daer af niet gheten in mijnen rouwe, nocht die wtghedeylt tot eenighe onsuyuerheyt, noch daer af yet ghedaen tot eenigher dooder wtuaert, Ick heb des Heeren mijns Godts stemme onderdanich gheweest, ende alle dinghen ghedaen, alsoo ghy my beuolen hebt.
Siet nederwaert van uwer heylichster plaetsen ende van die hooghe wooninghe der hemelen, ende ghebenedijt uwen volc Israhel, ende dat lant dwelc ghy ons ghegheuen hebt, ghelijck ghy onsen vaderen ghesworen hebt, den lande dat van melck ende honich vloeydt.
Heden heeft die Heere v Godt v gheboden, dat ghy doen soudt dese ghebode{n} ende rechte ordeelen, ende dat ghy die bewaren ende volbrenghen soudt, wt v gheheel herte ende wt v gheheel ziele.
Ghy hebt heden den Heere vercoren dat hi v Godt soude sijn, ende dat ghy soudt in sijn weghen wandelen, ende sijn ceremonien ende gheboden, en{de} rechte{n} beware{n}, ende dat ghy sijnen beuele soudt ghehoorsaem sijn.
Siet die Heere heeft v heden vercore{n} dat ghy sijn eyghen volck soudt sijn, ghelijc hy v gheseyt heeft, ende dat ghy alle sijn gheboden soudt onderhoude{n},
en{de} hi sal v stellen boue{n} alle natie{n}, die welcke hy ghescapen heeft tot sijnen loue, ende naem ende glorie, dat ghy soudt een heylich volck des Heeren ws Godts sijn, ghelijck hy gheseyt heeft.
ENde Moyses metten ouders van Israhel hebben den volck gheboden, segghende. Bewaert allen tghebodt dat ick v heden ghebiede,
Ende als ghy ouer die iordane sult ghegaen sijn in dlant dat die Heere uwe Godt v gheuen sal, soo suldi seer groote steenen oprechten ende die met calc effen maken,
alsoo dat ghy daer in moecht scrijuen, alle die woorden van deser wet, als ghy ouer die iordane sult comen sijn, om te gaen int lant dat die Heere v Godt v gheuen sal, een lant van melck ende honich vloeyende, ghelijck hy uwen vaderen ghesworen heeft,
Daerom als ghy ouer die iordane ghepasseert sult sijn, soo recht op die steenen die welcke ick v heden beuele opden berch Hebal, ende ghy sultse met calck effen maken,
ende daer eenen outaer timmeren den Heere uwen God van steenen daer ghee{n} yser aen ghenaect en heeft,
ende van rouwen ende onghehouwen steenen, ende ghi sult daer op de{n} Heere uwen Godt offeren brantofferande{n},
ende ghi sult hem oock offeren vreedtofferanden, ende ghy sult daer eten ende vrolijck maeltijt houden voor de{n} Heere uwen Godt,
Ende ghy sult scrijuen op die steenen alle die woorden van deser wet besceedelijck ende claerlijck.
En{de} Moyses met die priesters va{n} der Leuiten gheslachte, hebben gheseyt tot alle die van Israhel. Aenmerct ende hoort toe Israhel. Heden sijdi ghemaect des Heeren ws Godts volck,
ghy sult nae sijn stemme hooren, ende doen die gheboden ende rechte ordeelen die ick v heden ghebiede.
Ende Moyses heeft den volcke op dien dach gheboden, segghende.
Dese sullen staen om den Heere te ghebenedijden opden berch Garizim als ghi ouer die iordane sult ghegaen sijn, Symeon, Leui, Iudas, Issachar, Ioseph, ende Beniamin,
Ende daer tseghe{n} ouer sullen dese staen opden berch Hebal om te vermaledijden, Ruben, Gad, ende Aser, ende Zabulon Dan, ende Nephtali.
Ende die Leuiten sullen wtspreken, ende met luyder ste{m}men segghe{n} tot alle die ma{n}nen va{n} Israhel.
Vermalendijt sij die mensch, die eenich ghesneden ende ghegoten afgods beelt maket, een afgrijselijckheyt des Heeren, een hantwerck der constenaren, ende dat stellen sal int heymelijck, ende alle tvolck sal antwoorden ende segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy die niet en eert sijnen vader en{de} moeder, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hi die sijns naesten palen verstelt ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy die eenen blenden inden wech doet dolen, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy die dat recht verkeert vanden wtlander, weese ende weduwe, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die by sijns vaders huysurouwe slaept, ende ontdect dat decsel van sijne{n} beddeken, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die hem met eenighe beeste versaemt, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die by sijn suster slaept, die sijns vaders oft sijns moeders dochter is, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die by sijn sweerinne slaept, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die al heymelijck sijnen naesten slaet, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die eenighe ghiften neemt, om te slaen die ziele van donnoosel bloet, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
Vermalendijt sij hy, die niet en blijft in die woorden van deser wet, ende metten wercken die niet en volbrenghet, ende alle tvolck sal segghen, Amen.
MAer eest dat ghi hoort die stemme des Heeren ws Godts, alsoo dat ghy doet ende bewaert alle sijn gheboden, die ick v heden ghebiede, soo sal die Heere v Godt v hoogher maken dan allen natien die op aertrijck verkeeren,
Ende alle dese ghebenedijdinghen sullen op v comen, ende v begrijpe{n}, eest sake nochtans dat ghy sijn gheboden hoort.
Ghebenedijt suldy wesen in die stadt, ende ghebenedijt opt velt,
Ghebenedijt sal wesen die vrucht ws lichaems, ende die vrucht ws landts, ende die vruchten van uwen last draghende beesten die cudden van uwe runderen, ende die cooyen va{n} uwe{n} scapen,
V scuere{n} sullen ghebenedijt sijn, en{de} uwe ouerschot sal ghebenedijt wesen,
Ghebenedijt suldi wesen incomende ende wtgaende,
Die Heere sal v verleenen dat v vianden die teghen v opstaen vallen sullen voor v aenscijn, door eenen wech sullen sij teghen v comen, ende door seuen weghen voor v aensicht vliede{n},
Die Heere sal die ghebenedijdinghe wtsenden op v kelders, ende op allen die wercken uwer handen, ende hy sal v ghebenedijden int landt dat ghy sult vercreghen hebben,
Die Heere sal v verwecken voor sij seluen tot een heylich volck, ghelijck hy v ghesworen heeft, eest dat ghy die gheboden van uwen Heere Godt bewaert ende in sijn weghen wandelt,
Ende alle volcken der eerden sullen sien dat des Heeren naem ouer v aengheroepen is, ende sij sullen v vreesen.
Die Heere sal v weeldich ende rijck maken van alderley goet, van die vruchten ws lichaems, ende van die vruchten ws veets, ende van die vruchten ws landts, waer af dat die Heere uwen vaderen ghesworen heeft, dat hy v dat gheuen soude,
Ende die Heere sal sijnen besten scadt den hemel open doen om uwen lande te sijnen tijde reghen te gheuen, ende hy sal alle die wercken uwer handen ghebenedijden, Ende ghy sult veelder hande natien van volcke op woeckere leenen, ende va{n} niemant te woecker neme{n}.
Die Heere sal v stelle{n} tot dat hooft ende niet tot den steert, en{de} ghi sult altijt bouen ende niet onder wesen, eest dat ghy nochtans hoort nae die gheboden des Heeren ws Godts, die ick v heden ghebiede, ende dat ghy die bewaert, ende doet,
ende daer niet af en gaet, ter rechter noch ter slincker hant, ende dat ghy die vreemde gode{n} niet en volcht, noch en dient.
Maer eest sake dat ghy nae die stemme vanden Heere uwen Godt niet hooren en wilt, om alle sijn gheboden ende ceremonien te bewaren ende te doen die ick v heden beuele. Soo sullen alle dese vermaledijdinghen op v comen, ende v beuanghen.
Ghi sult vermalendijt sijn in die stadt, ende vermalendijt opt velt,
Vermale{n}dijt sal v schuere sijn, ende alle v bleuelinghen sullen vermalendijt sijn,
Vermalendijt sal sijn die vrucht ws lichaems, ende die vrucht ws lants, ende dat vee van uwen ossen, ende die cudden van uwen scapen,
Ghy sult vermalendijt sijn incomende, ende vermale{n}dijt wtgaende,
Ende die Heere sal v toesenden dieren tijt ende hongher, ende berispinghe in allen uwe wercke{n} die ghy doen sult, tot dat hy v verdoruen ende vernielt sal hebben haestelijck, om v alder quaetste vonden door die welcke ghy my verlaten hebt,
Die Heere schicke v toe een pestilencie tot dat hy v verslinde vanden lande daer ghy henen gaet om dat te besitten.
Die Heere slae v met armoeden, cortse, ende couwe, brant, ende hitte ende met vuyle quade locht, ende versengtheyt, ende hy veruolghe v tot dat ghy vernielt sijt,
Den hemel die bouen v is worde metalen, ende die aerde welck ghy betreet yseren,
Die Heere gheue dat den reghe{n} ws lants sij stof der aerden, ende dat vanden hemel op v asschen comen moeten tot dat ghy vernielt sult worden.
Die Heere leuere v vallende voor uwe vianden, door eenen wech moetty wttrecken teghen hen, ende door seuen weghen vlieden, en{de} wordet verstroyt alle die conincrijcke{n} der aerde{n} doere,
en{de} v doode lichaem sij een aes alle den voghelen des hemels, ende den beesten der aerden, ende daer en sij niemant diese veriaghe.
Die Heere slae v metten sweer van Egipten, ende dat deel ws lichaems daer den dreck door coemt, met schorftheyt oock, ende huersel, also dat ghy niet en moecht ghenesen worden,
Die Heere slae v met ontsinnicheyt, ende bleutheyt, ende rasernie des herten,
ende dat ghy tasten moet inden middach ghelijck een blende pleech te tasten in die duysternissen, alsoo dat ghy uwen wech niet en moecht recht houden, Ende tallen tijden moetti valscheyt lijden ende verdruct worden door ghewelt, ende niemant hebben die v verlosse,
Een huysvrouwe moet ghy trouwen, ende een ander moet bi haer slapen, Een huys moetty timmeren, ende daer niet in woonen, Eenen wijngaert moetty planten, ende daer gheen vrucht af lesen,
Vwen osse moet voor v ten offer gheslaghen worden, ende ghi en moet daer niet af eten, Vwen esel moet voor v ooghe{n} gherooft worden, ende en worde v niet weder ghegheuen, Vwe scapen moeten uwen vianden ghegheuen worden, en{de} datter niemant en sij die v helpe,
Vwe sonen ende dochteren moeten gheleuert worden eenen anderen volcke, daert v ooghen sien sullen ende v begheue{n} alle den dach in hen aensien, ende datter ghee{n} macht en sij in v hant,
Een volck dat v onbekent is, moet eten die vruchten ws landts ende alle uwen arbeyt, ende ghy moet altijt wesen valscheyt lijdende, ende verdruct
ende verbaest vanden grouwel der dinghen welck uwe ooghen sien sullen.
Slaen moet v die Heere met seer quade sweeren aen v kuyen ende braeyen, alsoo natmen v niet en sal moghen ghenesen, vanden hole uwer voeten, totten top ws hoofts toe,
Die Heere sal v ende uwen coninck die ghi ouer v stellen sult, voeren tot een volck welck ghy niet en kent, ghy nocht v vaders, en{de} aldaer suldy den vreemden goden dienen, steenen ende houten,
Ende ghy sult verloren sijn, ende voor een ghemeyn segghen ende een fabele wesen, alle den volck daer v die Heere onder brenghen sal,
Ghy sult veel saets in die aerde worpen, ende luttel vergadere{n}, want die sprinchanen sullent al verslinden.
Ghy sult eenen wijngaert planten ende grauen, maer daer gheenen wijn af drincken, noch ghy en sult daer niet af vergaderen, want vanden wormen salt verdoruen worden,
Ghy sult olijfboome{n} hebben aen allen uwe pale{n}, en{de} metter olien niet ghesalft worden, want oliuetten sullen af vallen ende verloren gaen.
Ghy sult sonen ende dochteren winnen, ende daer gheen ghenoechte ws herten af hebben, want sij sullen gheuanghen wech gheleyt worden,
Die dorre versenctheyt sal allen v boomen, ende dat coren ws landts verderuen,
Die vreemdelinck die met v int landt woont, die sal bouen v opghaen, ende sal hoogher sijn, maer ghy sult nederdalen, ende neerder sijn,
Hy sal v te woecker leenen, ende ghi en sult hem te woecker niet leenen, Hy sal int hooft sijn, ende ghy sult in den steert sijn.
Ende alle dese vermaledijdinghen sullen op v comen ende v veruolghen ende grijpen, tot dat ghi vergaen sult wesen, om dat ghy niet ghehoort en hebt, die stemme vande{n} Heere uwen Godt, ende sijn gheboden ende ceremonien niet ghehouden en hebt, die hy v beuolen heeft.
Ende daer sullen onder v teeckenen ende wonderlijcken dinghen sijn, ende onder v saet tot inder eewicheyt,
om dat ghy den Heere uwen Godt niet ghedient en hebt met blijtschappen, ende met ghenuechte ws herten, om die oueruloedicheyt van allen dinghen,
Ghy sult uwen viant dienen den welcke{n} die Heere op v sende{n} sal, met ho{n}gher ende dorst, ende naectheyt ende alle ghebreck, ende hy sal een yseren iock op uwen necke legghen, tot dat hy v vernielt sal hebben.
Die Heere sal een volck op v sende{n} wt verren landen, ende vanden wtersten eynden der aerden ghelijck eenen arent metter macht vlieghe{n}de, wiens tale ghi niet en sult connen verstaen,
een seer wreet spijtich volc, die eenen ouden man niet toegheuen en sul-len, noch des cleynen kindts ontfermen,
ende si sullen verslinden alle die vrucht van uwen last draghende vee, en{de} die vruchte{n} ws lants, tot dat ghy vergae{n} sult sijn, en{de} sij en sulle{n} v niet laten tarwe, wijn en{de} olie, vee van ossen en{de} cudden van scapen, tot dat sij v bedorue{n}
en{de} vernielt sullen hebben, in allen uwe steden, en{de} tot dat v stercke en{de} hooghe mueren sullen ghebroke{n} worden, daer ghi v betrouwe{n} op hadt in alle v landt. Ghy sult binnen uwe poorten beleydt worden, ouer alle dat lant welck die Heere uwe Godt v gheuen sal,
en{de} ghy sult die vrucht ws lichaems eten, ende uwer sone{n} en{de} dochtere{n} vleesch, die welcke v die Heere uwe Godt sal ghegheuen hebben, in die benautheyt, en{de} verwoestheyt, daer v viant v mede verdrucken sal.
Een teer en{de} wellustich man onder v lieden, die sal seer benijden sijnen broeder en{de} sijn huysvrouwe die in sijnen schoodt slaept,
dat hi hen niet en gheue van sijnder kinderen vleesch, dwelck hy eten sal, om dat hy anders niet en sal hebben om te eten, in dat belegghen en{de} inden dieren tijt, waer door v vianden v verdoruen sullen hebben binnen v poorten.
Een teere en{de} wellustighe vrouwe die op die aerde niet gaen en mocht, oft eenen voetstap vast setten, om haer seer groote weecheyt en{de} teericheyt, die sal haren man benijden, die in haren schoot slaept, op haer soons en{de} dochters vleesch,
en{de} va{n} die onreynicheyt der moeder liefkens die wt dat midden van haren dgyen comen, en{de} op die kinderkens, die opder seluer vren gheboren sijn, Want sij sullen dese heymelijck eten, wt grooten ghebreke van alderley dinghen in dat belegghen, ende verwoestheyt daer door v vianden v verdrucken sullen binnen uwen poorten.
Ten sij dat ghi bewaert en{de} doet alle die woorden van deser wet, die in dit boeck ghescreuen sijn, ende ten sij dat ghy sijnen eerlijcken en{de} vreeselijcke{n} naem vreest, dat is den Heere uwen God,
soo sal die Heere vermeerderen uwe plaghen, ende die plaghen ws saets seer groote en{de} la{n}gheduerighe plaghe{n} die alder quaetste siecten altijt duerende,
en{de} hy sal op v keeren alle die plaghe{n} van Egipten, die ghi ghevreest hebt, en{de} die sullen v aencleuen,
En{de} daer toe noch alle die siecten en{de} plaghe{n} die int boec van deser wet niet ghescreue{n} en sijn, sal die Heere op v brenghe{n}, tot dat hy v vernielen sal,
en{de} ghi sult luttel van ghetale ouerblijuen, die te voren waert ghelijc die sterre{n} des hemels in menichte{n}, om dat ghi die stemme des Heeren ws Godts niet ghehoort en hebt.
En{de} ghelijck die Heere te voren hem verblijt heeft op v lieden, v weldoende en{de} v vermenichfuldighende, alsoo sal hy hem verblijden v vernielende en{de} verderuende, dat ghi wech ghehaelt wordt van dat lant daer ghy ingaen sult, om dat te besitten.
Die Heere sal v verstroyen onder allen volcke{n} van dat wterste der aerden tot aen sijn eynden toe, ende ghy sult daer den vreemden goden dienen, die ghy ende v vaders niet en kent, den houten en{de} steenen,
Ende onder dat volck en suldy gheen rust hebben, noch v voetstappen en sullen daer niet rusten, Want die Heere sal v daer een veruaert herte gheuen, ende ghebrekelijcke ooghen, ende ee{n} ziele verteert van onghenoechten,
en{de} v leuen sal wesen als hanghende voor v. Ghy sult nacht en{de} dach vreesen en{de} uwen leuen niet betrouwen.
Des morghens suldi segghen. Wie sal my den auont verleenen? Ende des auonts. Wie sal my den morghen gheuen? om die veruaertheyt ws herten, Waermede ghy sult verscrict sijn, ende om die dinghen die ghy met uwen ooghen sien sult,
Die Heere sal v met veel schepen weder in Egipten voeren, door den wech daer hy v af gheseyt heeft, dat ghy dien niet meer sien en soudt, Daer suldy uwen vianden vercocht worden tot slauen ende dienstwijuen, ende daer en sal niemant sijn die v coopen sal.
DIt sijn die woorden des verbonts welc die Heere Moysi gheboden heeft, dat hy maken soude metten kinderen van Israhel, int lant van Moab, behaluen dat verbont dwelc hi met hen ghemaect hadde in Horeb.
Ende Moyses heeft gheheel Israhel gheroepe{n}, ende tot hen gheseyt. Ghy hebt ghesien alle die dinghen, welck die Heere ghedaen heeft voor v in dlant van Egipten, Pharao ende alle sijnen dienaers, ende alle sijnen lande,
groote becoringhen die welcke v ooghen ghesien hebbe{n}, die teekene{n} ende ouergroote wonderlijcke wercken,
Ende die Heere en heeft v gheen verstandich herte, noch siende ooghen, noch ooren die hooren mochten ghegheuen tot opde{n} dach van heden toe.
Hy heeft v veertich iaren gheleydt door die woestijne, v cleederen en sijn niet versleten, ende die scoenen van uwen voeten en sijn van outheden niet vergaen,
Ghy en hebt gheen broot gheten, noch gheenen wijn oft verhueghelijcken dranck ghedroncken, om dat ghy weten soudt dat hy die Heere v lieder Godt is,
Ende ghy sijt tot deser plaetsen comen, ende Sehon die coninck van Hesebon is wt ghetrocken, ende Og die coninck van Basan come{n}de ons teghen ten strijde, ende wij hebbense verslaghen
ende haer lant inghenomen, ende dat te besitte{n} ghegheuen, Ruben ende Gad, ende den haluen gheslachte van Manasse.
Daerom bewaert die woorden van desen verbont ende volbrenghet die, op dat ghy verstaen moecht, al wat ghy doet.
Ghy staet heden al te samen voor den Heere uwen Godt, v Princen ende gheslachten ende ouders, ende leeraers alle dat volck van Israhel,
uwe kinderen ende huysvrouwen ende die vreemdelinghen die by v inden leghere woonen wtghenomen die boschouwers, ende die ghene die water aen halen,
dat ghi soudt ouer comen in dat verbont des Heeren ws Gods, ende in den eedt den welcken die Heere uwe Godt heden met v liede{n} vastmaect,
om dat hy v soude verwecken tot sijn volck, ende uwe Godt soude wesen, ghelijck hy v gheseyt heeft, ende ghelijck hy uwen vaderen ghesworen heeft, Abraham, Isaac, ende Iacob,
Ende ick en maeck dit verbont ende desen eedt niet vaste met v lieden alleen,
maer met allen den ghenen die hier teghenwoordich sijn, ende die hier niet teghenwoordich en sijn.
Want ghy weet wel, hoe dat wij ghewoont hebben int lant van Egipten, ende hoe wij ghegaen sijn doort midde{n} der natien, door die welcke gaende
hebdi ghesien hen afgrijselijcheden ende vuylicheden, dat is hen afgoden, hout ende steen, siluer ende gout die welcke sij eerden,
op datter by auontueren onder v lieden niemant en sij man oft vrouwe, familie oft gheslachte, wiens herte heden vanden Heere onsen Godt afghekeert is, dat hy soude willen gaen ende dienen den goden van dien natien, ende dat alsoo onder v lieden soude wesen een wortel voortbrenghende galle ende bitterheyt,
Ende als hy die woorde{n} va{n} desen eedt sal ghehoort hebbe{n}, dat hi da{n} si selue{n} in sijn herte ghebenedijde segghe{n}de. Ic sal vrede hebben, en{de} wandele{n} in die quaetheyt mijns herte{n} en{de} dat die dronckersse tot haer neme den dorstigen,
en{de} dat die Heere he{n} dit niet en vergheue, Maer dan sal sijn heete gramscap en{de} sijn ialoursheyt aldermeest rooke{n} teghe{n} die{n} mensche, also dat op he{m} sulle{n} sitten alle die vermaledijdinghen, die in desen boeck gheschreue{n} sijn, en{de} dat die Heere sijne{n} naem doe ver gaen onder den hemel,
en{de} hem verderue tot dat hy hem vernielt heeft wt alle die gheslachten van Israhel nae die vermaledijdinghe{n} die in den boeck deser wet en{de} verbonts begrepen sijn,
En{de} dat naecomende gheslachte en{de} die kinderen die daer nae sullen gheboren worde{n}, en{de} die wtlanders die van verre ghecome{n} sijn sullen segghen, als sij sien sullen die plaghen van dien lande, ende die siecten daer die Heere die mede ghepijnicht sal hebbe{n},
met solfer en{de} met de{n} brant der sonnen die verbrandende, alsoo datme{n} dat niet meer en besaeye en{de} datter niet groens wt en wasse nae die gelijckenisse der verderffenissen va{n} Sodoma en{de} Gomorrha, Adama, en{de} Seboim, welck die Heere omghekeert heeft in sijnen torn, en{de} heete gramschap
en{de} alle die lieden sullen segghe{n}. Waerom heeft die Heere desen lande aldus ghedaen? En{de} wat is desen grooten torn van sijnder onghemetender gramscappen?
En{de} sij sullen antwoorden. Om dat sij des Heere{n} verbont verlaten hebben, dat hy met haren vadere{n} vast ghemaect heeft, als hy die leyde wt dat lant va{n} Egipten,
en{de} sij hebben den vreemden goden ghedient, en{de} hen aenbeden die sij niet en kenden, en{de} dien sij niet en waren toeghescict,
Daerom is die gramschap des Heeren verstoort teghen dit lant, dat hy daer op bre{n}ghen soude alle die vermaledijdinghe{n}, die in dit boec ghescreuen sijn,
en{de} hy heeftse wt haren lande verdreuen met gramscappen en{de} met eenen rasenden moet, en{de} met die alder grootste verbolghentheyt, ende hy heeftse verworpen in een vreemt lant, ghelijc dat heden blijckelijck is.
Die verborghen dinghen behooren de{n} Heere onsen Godt toe, die openbaer sijn ons ende onsen kinderen tot inder eewicheyt, dat wi doe{n} souden alle die woorden van deser wet.
DAerom soo wanneer dat alle dese woorden op v come{n} sullen, die benedijdinghe oft die vermaledijdinghe, welc ick voor v aensicht gheleyt hebbe, en{de} dat ghy beweecht sijnde door berou ws herten onder alle die heydenen, daer v die Heere v Godt onder sal verstroyt hebben,
ende ghi v weder tot hem keeren sult, en{de} onderdanich wesen sijnen gheboden ghelijck ick heden ghebiede v ende uwen kinderen, met v gheheel herte ende met v gheheel ziele,
soo sal die Heere uwe Godt v wederom leyden wt uwer gheuanghenissen, en{de} uwer bermhertich wesen, ende v weder vergaderen wt allen volcken, daer hy v te voren onder verstroyt hadde,
Ende al waerdi verstroyt aen die wterste des hemels, van daer sal v die Heere uwe Godt wederom trecken, ende te hemwaerts nemen,
ende brenghen int landt dat v vaders beseten hebben, ende ghi sult dat wederom besitten, ende hy sal v ghebenedijden, ende maken v meerder van ghetale dan v vaderen gheweest hebben.
Ende die Heere uwe Godt sal v herte besnijden, ende dat herte ws saets, dat ghy den Heere uwen Godt sult moghen lief hebben met v gheheel herte en{de} met v gheheel ziele, dat ghy moecht leuen.
Maer alle dese vermaledijdinghe sal hy keeren op uwe vianden, ende op die ghene die v hate{n} ende veruolghe{n}.
Maer ghi sult weder keeren, ende hooren die stemme des Heeren ws Godts, en{de} doe{n} alle die ghebode{n} die ic v hede{n} beuele,
ende die Heere sal v make{n} oueruloedende in alle die wercken uwer handen, in die vrucht ws lichaems, ende in die vrucht van uwe{n} behelpighen vee, in die vruchtbaerheyt ws lants, ende in oueruloedicheyt va{n} allen dinghe{n}, Want die Heere sal wederkeeren dat hy hem verblijde van v in alle goede dinghen, ghelijck hi hem verblijt heeft in uwe vaderen,
eest sake nochtans dat ghy hooren sult nae die stemme des Heeren ws Godts, ende sijn gheboden ende ceremonien onderhout, die in dese wet ghescreuen sijn, ende dat ghy tot den Heere uwe{n} Godt wederkeert met uwen gheheelen herte, ende met v gheheel ziele.
Dit ghebodt welck ick v heden ghebiede en is bouen v niet, oft verre gheleghe{n},
noch inde{n} hemel ghestelt, dat ghi soudt moghen segghen. Wie ysser van ons lieden die inden hemel opclimmen mach, dat hy dit tot ons brenghe, dat wi dat moghen hooren, ende metten wercken volbrenghen?
Noch ten is ouer die zee niet gheleghen, dat ghy moecht claghen ende segghen. Wie ysser van ons lieden die sal moghe{n} ouer die zee varen, ende dat tot by ons halen, op dat wij mochten hooren ende doen datter gheboden is?
Maer dat woort is seer by v, in uwen mont, ende in v herte, op dat ghijt doen soudt.
Aenmerct dat ick heden voor v aensicht ghestelt hebbe dleuen en{de} dat goet, en{de} daer teghen die doot en{de} het quaet,
om dat ghy den Heere uwen Godt soudt liefhebbe{n} en{de} wandelen in sijn weghen, en{de} sijn gheboden en{de} ceremonie{n} en{de} ordeele{n} soudt bewaren, en{de} leue{n} ende dat hy v vermenichfuldighe, en{de} v ghebenedijde, int lant daer ghy in gaet, om dat ick besitten.
Maer eest dat v herte afghekeert wort, en{de} ghi niet hooren en wilt, en{de} dat ghi door verdoeltheyt bedroghen sijnde vreemde gode{n} aenbidt, en{de} hen dient,
soo segghe ick v heden te voren, dat ghi vergaen sult, en{de} luttel tijts blijuen int lant daer ghy nv ouer die Iordane gaende sult incomen, om dat te besitten.
Ic aenroep heden hemel en{de} aerde tot ghetuyghen, dat ick v te voren gheleyt hebbe het leuen, en{de} dat goet, die benedijdinghe en{de} die vermaledijdinghe. Daerom so verkiest dat leue{n}, op dat ghi ende v saet leue{n} moecht
en{de} bemint den Heere uwen Godt, en{de} weest sijnder stemmen ghehoorsaem, ende blijft hem by (want hy is v leuen ende die lancheyt uwer daghen) opdat ghy moecht woonen in dlant, waerom dat die Heere uwen vaderen ghesworen heeft, Abraham, Isaac ende Iacob, dat hy hen dat gheuen soude.
ALdus is Moyses wech ghegaen, en{de} heeft alle dese woorden ghesproken, tot alle die van Israhel,
ende hen gheseyt. Ick ben heden hondert ende twintich iaren out, ick en can niet meer wt ende in ghegaen, besonder want die Heere oock tot my gheseyt heeft. Ghy en sult ouer dese Iordane niet ghaen,
Daerom sal die Heer uwe Godt voor v ouer trecken, en{de} hy sal alle dese volcke{n} vernielen in v aenschijn, en{de} ghy sult die besitten, ende desen Iosue sal voor v ouertrecken, ghelijck die Heere gheseyt heeft.
Ende die Heere sal hen doen ghelijck hy Sehon en{de} Og der Amorrhiters coninghen, en{de} haren lande ghedaen heeft, en{de} hi salse te niet brenghen.
Hierom als hy v dese oock sal gheleuert hebben, soo suldi he{n} desghelijcs doen alsoo ick v beuolen hebbe.
Doet manlijck, en{de} weest vroem, en wilt niet vreesen, noch en veruaert v niet tot haren aenschouwen, want die Heere v Godt is v leydtsman, ende hy en sal v niet verlaten oft afgaen.
En{de} Moyses heeft Iosue gheroepen, ende hem gheseyt voor gheheel Israhel, Hebt stercken moet, en{de} weest vroem, want ghy sult dit volck brenghe{n} int lant, waer af die Heere ghesworen heeft haren vaderen dat hy hen dat soude gheue{n}, ende ghy sult dat metten lote wtdeylen.
En{de} die Heere die v leytsman is, sal met v wesen, hy en sal v niet verlaten oft afgaen, en wilt niet vreesen oft verscrict sijn.
Hiero{m} heeft Moyses dese wet ghescreuen, en{de} die den priesters ghegheuen, den kinderen van Leui, die daer droeghen die arcke van dat verbont des Heere{n}, en{de} alle den ouders van Israhel.
Ende hy heeft hemlieden gheboden segghende, Nae seuen iaren int iaer der quijtsceldinghen op dat hoochtijt der tabernakele{n}
als alle die va{n} Israhel tsame{n} comen sullen, om hen te vertoone{n} voor dat aenschijn van den Heere uwen Godt, ter plaetsen welc die Heere sal vercoren hebben, soo suldi die woorde{n} van deser wet lesen voor alle die van Israhel, daer sijt hooren,
en{de} daert volck al te samen sal vergadert wesen, soo wel die mans als die vrouwe{n}, kindere{n} en{de} vreemdelinghen die binnen nwer poorten sijn, op dat sijt hoorende moghen leeren en{de} vreesen den Heere uwen Godt, en{de} bewaren en{de} volbrenghen alle die woorden van deser wet,
ende dat haer kinderen diet noch niet en weten moghen hooren, en{de} vreesen den Heere haren Godt alle die daghen dat sij verkeeren sullen opt lant, waer toe ghy nv ouer die Iordane gaende reyst, om dat te besitten.
Ende die Heere seyde tot Moysen, Siet die daghen uwer doot sijn nakende, roept Iosue, en{de} staet in dat tabernakel des ghetuyghenissen, op dat ick hem ghebiede. Hierom sijn Moyses en{de} Iosue wech ghegaen, en{de} stonden in dat tabernakel des ghetuyghenis,
en{de} die Heere heeft daer gheopenbaert in een columne van eender wolcken, die welcke heeft ghestaen in den inganck des tabernakels.
En{de} die Heere heeft tot Moysen gheseyt, Siet, ghy sult ontslapen met uwen vaderen, ende dit volck opstaende sal oncuysheyt bedrijuen met die vreemde goden in dlant, daert inne gaet om daer in te woonen, daer sullen sij my verlaten, en{de} tverbont breken, het welck ic met hemlieden ghemaect hebbe.
Ende mijn heete gramscap sal haer seer verstooren tseghe{n} hen in dien daghe, en{de} ick salse verlaten, en{de} mijn aenschijn van hen verberghen, en{de} sij sullen verslint worden, en{de} alle quade dinghen, en{de} tribulacien sullen hen vinden, alsoo dat sij op dien dach segghen sullen, In der waerheyt om dat Godt met my niet en is, daer om hebben my alle dese quade dinghen gheuonden.
En{de} ic sal mijn aenschijn verberghen, en{de} bedecke{n} op dien dach, om alle dat quaet dat sij ghedaen hebben, om dat sij die vreemde goden gheuolcht hebbe{n}.
Daerom soo scrijft nv voor v dit liedeke{n}, ende leeret den kinderen van Israhel, dat sij dit onthouden moghen in haer memorie, ende mette{n} monden singhen, ende dat dit liedeken my mach sijn voor een ghetuyghenisse onder die kinderen van Israhel.
Want ick salse brenghen int lant, daerom dat ick haren vaderen ghesworen hebbe, van melc ende honich vloeyende. Ende als sij sullen gheten hebben, en{de} versaet, en{de} vet gheworden sijn, soo sullen sij afghekeert worden tot die vreemde gode{n}, en{de} hen dienen, en{de} sij sulle{n} my lasteren, ende mijn verbont breken.
Als hen dan veel quaets en{de} lijdens vonden sullen hebben, soo sal hen dit liedeken antwoorden voor een ghetuyghenis, dwelck gheen verghetelijcheyt en sal verdrijuen wt den mont ws saets. Want ic ke{n}ne hen ghedachten die sij noch heden doen sullen, eer icse sal brenghen int lant dat ick hen beloeft hebbe.
Hier om soo heeft Moyses den lofsanck ghescreuen, en{de} den kinderen van Israhel gheleert.
En{de} die Heere heeft Iosue Nuns sone gheboden en{de} gheseyt, Wort versterct, en{de} weest vroom, want ghy sult die kinderen van Israhel brenghe{n} int la{n}t welc ic hen gheloeft hebbe, en{de} ic sal met v wesen.
Daer om nae dat Moyses die woorde{n} van deser wet in eenen boeck ghescreuen en{de} voleynt hadde,
so heeft hy den Leuiten gheboden, die darcke van des Heeren verbont droeghe{n}, segghende,
Neemt desen boeck, en{de} legt dien binnen aen die sijde der arcke{n} des verbonts, vanden Heere uwen Godt, dat dien aldaer tseghen v lieden mach sijn tot een ghetuyghenis.
Want ick kenne v wederspannicheyt wel, en{de} uwen seer harden necke, Want die wijle dat ic noch gheleuet hebbe ende met v ghegaen, soo hebdi altijt wederspannichlijck ghedaen teghe{n} den Heere, hoe veel te meer als ick doot sal sijn?
Vergadert by my allen die ouders by uwen gheslachten, en{de} v leeraers, en{de} ic sal dese woorden spreke{n} dat sijt hooren, en ic sal hemel en{de} aerde tseghen hen aenroepen,
Want ic weet wel dat ghy na mijn doot booslijck doen sult, ende seer corts sult afkeeren van den wech dien ick v gheboden hebbe, ende dan sal v veel quaets ouercome{n} ten laesten tijden als ghy sult quaet ghedaen hebben voor daenschijn des Heeren om hem te creyten door uwer hande{n} wercken.
Hier om heeft Moyses (daert alle die vergaderinghe van Israhel hoorde) die woorde{n} van desen liedeken ghesproken, en{de} tot den eynde toe volbracht.
HOort ghy hemelen dat ic spreke, en{de} die eerde hoore die woorden mijns monts.
Mijn leeringhe renne tot eene{n} reghe{n}, en{de} mijn sprake vloeye als den dauwe, ghelijck den reghen opt cruyt, ende ghelijck die druppele{n} opt gras.
Want ick sal den naem des Heeren aenroepen, gheeft onsen Godt die heerlijcheyt.
Godts wercken sijn volmaect, ende alle sijn weghen sijn rechte ordeelen. God is ghetrouwe ende sonder eenighe onrechtuerdicheyt, rechtuerdich ende recht.
Dat quaet ende verkeert gheslachte heeft teghen he{m} ghesondicht in vuylichede{n}, maer sijn kindere{n} niet
Loonde ghy hier mede den Heere, o ghy dwaes en{de} onwijs volck, en is hy niet v vader die v beseten heeft, en{de} ghemaect, en{de} v ghescapen heeft?
Ghedenckt der ouder daghen, ouerpeyst alle die gheslachten besonder, vraghet uwen vader, ende hy salt v verco{n}dighe{n}, uwe{n} ouders, en{de} sij sulle{n}t v segghe{n}.
Doen die alderhoochste die heydenen bedeylde, als hy Adams kinderen van een scheyde, doen stelde hy die palen der volcken, nae tghetal der kinderen van Israhel.
Maer des Heeren deel was sijn volc, Iacob was dat coordeken van sijnder eruen.
Hy heeft hem vonden in dat woeste lant, in die grouwelijcke plaetse der grooter wildernissen. Hy heeft hem al omme gheleyt en{de} gheleert, ende bewaert als den appel sijnder ooghen.
Ghelijck eenen arent die sijn ionghe{n} tot vlieghen verwect, en{de} op hen vlieghende, soo heeft hy sijn vloghelen wt gheslaghen, ende hy nam hem op, ende droech hem op sijn scouderen.
Die Heere heeft alleene sijn leytsman gheweest, ende daer en was gheen vreemt Godt met hem.
Hy heeft hem ghestelt, op een verheuen lant, om dat hy eten soude der velden vruchten, ende suyghen honich wt den steen, en{de} olie wt de{n} alder hartste{n} stee{n}.
Boter vanden coeyen, ende melck vanden schapen, met dat vet vanden lammeren en{de} rammen der kinderen van Basan, en{de} bocken, met dat merch der tarwen, en{de} dat hij dalderpuerste bloet vanden wijndruyuen drincken soude.
Mijn beminde is vet gheworden, en{de} hy heeft teghen ghesporret, Hy is weeldich gheworden vet en{de} breet, hy heeft verlate{n} Godt sijnen scepper, ende hy is van Godt sijnen salichmaker ghesceyden.
Sij hebben hem gecreyt door die vreemde goden, en{de} door die afgrijselijcheden hebben sij hem tot gramscappen verwect.
Sij hebben slachofferanden gheoffert den duyuelen en{de} niet Gode, den goden die sij niet en kenden, die nieuwe en{de} versch sijn comen, den welcke{n} haer vaderen niet ghedient en hebben.
Den Godt die v ghewonnen heeft hebdi verlate{n} en{de} den Heere uwen scepper hebdi vergheten.
Die Heere heuet ghesien, ende hy is tot gramschap verwect, want sijn sonen ende dochteren hebben hem ghecreyt.
Ende hy heeft gheseyt, Ick sal mijn aensicht van hen verberghen, en{de} haer wterste aenmercken, want het is een verkeert gheslachte ende tsijn onghetrouwe kinderen.
Sij hebben my opgheroeyt door den ghenen die gheen Godt en was, ende sij hebben my met haren ydelheyden ghecreyt, en{de} ick salse oproeyen door die ghene die gheen volc en sijn, en{de} door een dwaes volc sal icse creyten.
Daer is een vier ontsteke{n} in mijnder heeter gramscappen, en{de} tsal bernen tot dat wterste der hellen, en{de} dlant met sijnen groeytsel verslinden, en{de} tsal die fundamenten der berghen verbranden.
Ick sal op hen veel quaets vergaderen ende mijn schichten in hen al verschieten,
Sij sullen van hongher vergaen ende voghelen sullense verslinden, met die alderbitterste beten, der beesten tanden sal ick hen toesenden, met een rasende verwoetheyt der treckender dieren op die eerde, ende der cruype{n}der.
Van buyten salse tsweert bederuen, en{de} van binne{n} den anxt, beyde den ionghelinck mettermaghet, dat suyghende kint metten ouden mensch.
En{de} ick heb gheseyt, Waer sijn sij? ic sal hen ghedenckenisse doen vergaen van onder die menschen.
Maer om der vianden gramscappe, heb ict wtghestelt, op dat haer vianden by auo{n}tueren hen niet verhouerdighen en souden, en{de} segghen, ons hant is verhauen, en{de} die Heere en heeft dit niet al ghedaen.
Het is een volck sonder raet, ende sonder voersienicheyt.
Och oft sij wijs waren, ende verstonden, ende dat sij haer wterste voersaghen.
Hoe gesciedet datter een veruolchde duysent, en{de} datter twee thie{n} duysent deden vliede{n}? en is dat niet om dat haer Godt hen vercocht heeft, en{de} die Heere hen beuanghen?
Want ons Godt en is niet ghelijc hen goden, en{de} ons vianden sijns rechters.
Haren wijngaert is vander Sodomiten wijngaert, en{de} van die voerstede{n} van Gomorrha, Haren druyf is eenen druyf der gallen, en{de} haer wijndruyue{n} sijn bouen maten seer bitter.
Der draken galle is haren wijn, ende een venijn van aspijden ongheneselijck.
En sijn dese dinghen by my niet verborghe{n}, ende beseghelt in mijn scatten?
Mijne is die wrake, en{de} ic salt hen loonen ten tijde alsoo dat haren voet struyckelen sal, den dach der verderffenissen is by, ende die tijden haesten hem om by te sijn.
Die Heere sal ouer sijn volck recht doen, en{de} met sijn dienaers sal hy bermhertich wesen. Hy sal aensien dat hen hant onmachtich gheworden is, en{de} dat die beslotene vergaen sijn, en{de} die ouerbleuene vernielt sijn.
Ende hy sal segghen, waer sijn haer goden daer sij betrouwen in hadden?
Vander welcker slachofferande{n} sij tbinnenste vet aten, en{de} droncken den wijn van hare{n} dranckofferen. Laetse opstaen ende v hulpen, ende v bescermen in uwen noot.
Siet dat ict alleen ben, ende datter anders gheen Godt en is dan ick, Ick sal doode{n} ende doen leuen, Ic sal slaen, en{de} ic sal ghenesen, en{de} daer en is niema{n}t diet wt mijnen handen soude moghen trecken.
Ic sal mijn hant totten hemel heffen, en{de} segghen, Ick leue inder eewicheyt.
Eest dat ic mijn swaert scerp slijpe, ghelijck eene{n} blixem, en{de} dat mijn hant dat recht ordeel aengrijpt, soo sal ick met die wrake mijn vianden betalen, ende den ghenen die my haten sal ick wederloonen.
Ic sal mijn pijlen met bloede droncken maken, en{de} mijn swaert sal vleesch verslinden, vande{n} bloede der verslaghenen, en{de} der gheuanghenissen van dat ghebloot hooft der vianden.
Loeft ghy heydenen sijn volck, want hy sal dat bloet van sijnen dienaers wreken, en{de} haren vianden metter wraken betalen, ende sijns volcks lant ghenadich sijn.
Aldus soo is Moyses ghecomen, en{de} heeft alle die woorden van desen lofsanck ghesproke{n} in die ooren des volcks, hy en{de} iosue Nuns sone.
En{de} hy heeft alle dese woorden volseyt, sprekende tot alle die van Israhel,
ende tot hen gheseyt, Stelt v herte op alle die woorden die ick v lieden heden ghetuyghe, dat ghy die uwen kinderen voerts ghebiedt te bewaren, en{de} te doen, en{de} te volbringhen alle datter ghescreuen is van deser wet,
Want sij en sijn v te vergheefs niet gheboden, maer om dat een ieghelijck daer doer leuen soude, die welcke ghy volbrenghende langhen tijt moecht blijue{n} int lant daer ghy incomen sult om dat te besitten als ghy ouer die Iordane sult ghepasseert sijn.
En{de} die Heere heeft tot Moysen opden seluen dach ghesproken segghende,
Gaet op dit gheberchte Abarim, dats te segghen der ouerganghen tot opde{n} berch Nebo, die daer is int la{n}t van Moab, teghen ouer Iericho, ende besiet dat lant van Chanaan, dwelck ic den kinderen van Israhel gheue{n} sal om te behouden, en{de} sterft daer opde{n} berch,
ende als ghy daer op sult comen sijn, soo suldi by uwen volcke versaemt worden, ghelijck v broeder Aaron ghestoruen is opde{n} berch Hor, ende versaemt by sijnen volcke,
Want ghy hebt tseghen my ouertreden int midden der kinderen van Israhel, aen die wateren des wedersegghens te Cades in die woestijne Sin, en{de} ghy en hebt my niet gheheylicht onder die kinderen van Israhel.
Ghy sult teghen v ouer dlant sien, en{de} ghy en sult daer niet in gaen, dwelck ick den kinderen van Israhel gheuen sal.
DIt is die gebenedijnghe daer Moyses die man Godts die kindere{n} van Israhel mede ghebenedijde voor sijn doot.
En{de} hy heeft gheseyt, Die Heere is van Sina ghecomen, en{de} van Seir is hy ons opghestaen, hy heeft hem vertoont vanden berch Pharan, en{de} met hem veel duysentich heylighe{n}. In sijn rechte hant was een vierighe wet.
Hy heeft die volcken lief ghehadt, alle die heylighe{n} sijn in sijn hant, ende die by sijn voeten come{n}, sullen van sijn leeringhe ontfanghen.
Moyses heeft ons die wet gheboden een erffelijcheyt der menichte{n} van Iacob.
By den alder rechtsten sal een coninc wesen als die princen des volcs metten gheslachten van Israhel sullen vergadert wesen.
Leuen moet Ruben, en{de} niet sterue{n}, ende laet hem cleyn van ghetale wesen.
Dit is Iudas benedictie, Heere hoort die ste{m}me van Iudas, en{de} brengt hem tot sijnen volcke, sijn handen sullen voor hem strijden, ende sijn hulper sal teghen sijn vianden sijn.
Ende tot Leui heeft hy gheseyt, V volmaectheyt en{de} v gheleertheyt is uwen heylighen man, den welcken ghy in die becoringhe gheproeft hebt, en{de} gheordeelt aen die kijfwatere{n},
Die sijnen vader en{de} moeder gheseyt heeft, Ick en ken v niet, en{de} sijnen broeders, Ick en ke{n}se niet, en{de} die haer kinderen niet gheke{n}t en hebben. Dese hebben v woorden bewaert, en{de} v verbont onderhouden,
V rechten o Iacob, ende v wet o Israhel, sij sullen welriekenden offer stellen in v gramscappe, en{de} brantoffer op uwen outaer,
Ghebenedijt Heere sijn stercheyt, en{de} ontfanct die wercken sijnder handen. Slaet die rugghen van sijnen vianden, en{de} die hem haten en laet niet opstaen.
Ende tot Beniamin heeft hy gheseyt, Die alderliefste des Heere{n} sal in hem met betrouwen woone{n}, en{de} daer blijuen als in een slaepcamer alle den dach, en{de} tusschen sijn scouderen sal hy rusten.
Ende tot Ioseph heeft hy ooc gheseyt, Van des Heeren benedictie is sijn lant, vanden appelen des hemels, en{de} vanden dauwe, ende vanden afgront die daer onder leyt,
Van die appele{n} der vruchte{n} der sonnen ende der manen,
Van die toppen der ouder berghen, en{de} van die appelen der eewigher hueuelen,
en{de} van die vruchten der aerde{n} en{de} van haer volheyt. Die benedictie vanden ghenen die inden doorne openbaerde moet comen op Iosephs hooft, ende opden tsop van den Nazareus onder sijn broeders,
Sijn schoonheyt is ghelijck dierste gheboren vanden stiere, sijn hornen sijn ghelijck die hornen vande{n} eenhoren, met dien sal hy die heydenen verstroyen tot die wterste eynden der aerden, dit sijn die menichte{n} van Ephraim, ende die dusenden van Manasse.
En{de} tot Zabulon heeft hy gheseyt, Verblijt v Zabulon in uwen wtganck, en{de} Issachar in v tabernakelen,
Sij sulle{n} die volcken totten berch roepe{n}, daer sullen sij offeren die slachofferanden der rechtuerdicheyt. Die den oueruloet der zee sullen suyghe{n} als melck, en{de} die verborghen scatten des sants.
Ende tot Gad heeft hy gheseyt, Ghebenedijt is Gad in die breetheyt als eenen leeuw heeft hy gherust, en{de} hy heeft ghenomen den arm, en{de} den top des hoofts.
En{de} hy heeft sijn heerlijcheyt ghesien, dat in sijn deel die leeraer ghestelt was, die daer was met die hooftluyden des volcs, en{de} hy heeft die rechtuerdichede{n} des Heere{n} gedae{n}, en{de} sijn ordeel met Israel.
Tot Dan heeft hy oock gheseyt, Dan is een ionc welpen van eenen leeuw, hy sal mildelijck van Basan vloeden.
Ende tot Nephthali heeft hy gheseyt, Nephthali sal die oueruloedicheyt ghebruycken, en{de} vol wesen van des Heeren benedictien, hy sal die zee, ende die zuytsijde besitten.
En{de} tot Aser heeeft hy ooc gheseyt, Ghebenedijt is in die kinderen Aser, laet hem sijnen broeders behaechlijck sijn, en{de} sijnen voet in die olie doppe{n},
Iser en{de} metael is sijnen schoen, Ghelijck die daghen der ioncheyt, alsoo sal ooc v ouderdom wesen.
Daer en is gheen ander Godt ghelijck den Godt des alder rechtsten, die opclimmer des hemels is v hulper, Door sijn heerlijcheyt drijue{n} die wolcken,
sijn woonstadt is bouen, ende benede{n} die eewighe armen, hy sal den viant van uwen aensicht verdrijuen, ende segghen, Weest vernielt,
Israhel sal met betrouwen woonen, ende alleen, Iacobs ooghe is in dlant van tarwe, en{de} wijn, en{de} die hemelen sullen vanden dauwe doncker wesen.
Salich sijdi Israhel, wie is ws ghelijck ghy volck die door den Heere behouden wort? die daer is den scilt van uwer helpen, en{de} dat swaert van uwer glorien, v vianden sullen v versaken, ende ghy sult hen halsen met voeten treden.
ALdus is Moysus opgheclommen van dat plat lant van Moab op den berch Nebo, opden tsop van Phasga teghen ouer Iericho, en{de} die Heere heeft hem ghetoont alle dlant van Galaad tot Dan toe,
en{de} alle dlant van Nephthali, en{de} dlant van Ephraim en{de} Manasse, en{de} alle dla{n}t tot aen die wterste zee
en{de} tot die zuytsijde, en{de} die breetheyt van dat plat la{n}t van Iericho der palmen stadt, tot Segor toe.
En{de} die Heere heeft tot hem gheseyt, Dit is dla{n}t daer om dat ic Abraham Isaac en{de} Iacob gheswore{n} hebbe, segghende, Ick sal dit uwen sade gheuen, Ghy hebt dat met uwen ooghen ghesien, en{de} ghy en sult tot daer niet ouerghaen.
En{de} Moyses des Heeren dienaer is daer ghestoruen in dlant van Moab, door des Heeren beuel,
en{de} hy heeft hem begraue{n} in dat dal des la{n}ts va{n} Moab, teghen ouer Phogor, en{de} gheen mensch en heeft sijn graf gheweten tot op desen dach toe.
Moyses was hondert ende twintich iaren out als hy sterf, sijn ooghen en waren niet verduystert, noch sijn tanden en waren niet verroert.
Ende die kinderen van Israhel hebben hem beweent in dat plat lant van Moab, dertich daghen lanck, en{de} die screydaghe{n} der gheender die Moysen bescreyden sijn volbracht gheweest.
Maer Iosue Nuns sone is met den gheest der wijsheyt veruult, want Moyses hadde sijn handen op hem gheleyt. En{de} die kinderen van Israhel hebben hem onderdanich gheweest, en{de} ghedaen alsoo die Heere Moysi beuole{n} hadde.
En{de} daer en is voorts noyt sulcke{n} propheet in Israhel opghestaen als Moyses was, den welcken die Heere kende van aensicht te aensichte,
door alle die teekenen ende wonderlijcke wercken, welck die Heere door hem ghesonden heeft om te doen in dlant van Egipten Pharao ende alle sijnen knechten, en{de} alle sijnen lande,
en{de} alle die machtighe handt, en{de} die groote wondere{n} die Moyses ghedaen heeft voor alle die kinderen van Israhel.
ENde tes ghesciet nae die doot van Moyses des Heeren dienaer, dat die Heere ghesproken heeft tot Iosue Nuns sone, Moyses dienaer, en{de} hem seyde,
Mijn dienaer Moyses is ghestorue{n}, Staet op en{de} reyst ouer dese Iordane, ghy ende alle tvolck met v int lant dat ick den kinderen van Israhel gheuen sal.
Alle die plaetsen welck die voetstappen uwer voeten betreden sullen die sal ick v gheue{n}, ghelijck ic Moysi gheseyt hebbe.
Vander woestijne{n} en{de} lybanus, totter grooter riuiere Euphrates, alle dat lant vanden Hethiters tot die groote zee, teghe{n} der sonnen onderganck sal v pale wesen.
Niemant en sal v moghen wederstaen alle die daghen ws leuens, ghelijck ic met Moysen gheweest hebbe, also sal ick oock met v sijn, Ic en sal v niet verlaten, noch van v sceyden.
Wordt versterct en{de} sijt vroom, want ghy sult desen volcke het lant mette{n} lote wtdeylen, daer om dat ic uwen vaderen ghesworen hebbe, dat ict hen leueren soude.
Daerom wordt versterct, ende weest seer vroom, dat ghi bewaert ende doet alle die wet, welc Moyses mijn dienaer v beuolen heeft, en wilt daer niet afgae{n} ter rechter oft ter slincker sijde{n}, op dat ghy verstaen moecht alle dinghen die ghy doet.
En laet dat boeck van deser wet van uwe{n} monde niet gaen, maer ghy sult daer op dencken by daghen ende nachten, op dat ghy bewaren ende doen moecht alle die dinghen die daer inne ghescreuen staen. Dan suldi uwen wech recht maken ende dien verstae{n},
Siet ic ghebiede u, Wort versterct, en{de} weest vroom, En wilt niet vreesen, ende en wilt niet veruaert sijn, want die Heere v Godt is met v, in alles daer ghy toe ghaen sult.
Ende Iosue heeft den princen des volcs gheboden segghende, Gaet doert midden vanden legher, en{de} ghebiedt den volcke, ende segghet,
Versiet v van spijse, want nae den derden dach suldi ouer die Iordane trecken, en{de} ingaen om te besitten dat lant welc die Heere uwe Godt v gheuen sal.
En{de} tot die Rubeniten en{de} Gaditen en{de} tot dat halue gheslachte van Manasse heeft hy gheseyt,
Weest ghedachtich der woorden die welcke v Moyses des Heeren dienaer gheboden heeft, segghende, Die Heere nwe Godt heeft v lieden ruste ghegheuen, ende alle dat lant,
v huysvrouwen en{de} v kinderen en{de} v vee sullen blijue{n} in dlant welck Moyses v ghegheuen heeft aen dese sijde der Iordanen, maer gaet ghy ouer ghewapent voor uwe broeders, alle die sterck van hande{n} sijt, en{de} strijt voor hen,
tot dat die Heere uwen broedere{n} rust gheue, ghelijck hy v ghegheuen heeft, en{de} dat sij ooc moghen besitten dat lant welck die Heere uwe Godt hen gheuen sal, en{de} also keert wederom in dlant van uwer besittinghe{n}, en{de} ghy sult daer in woonen, welck Moyses des Heere{n} dienaer v gegheuen heeft ouer die Iordane teghen der sonnen opganck.
En{de} sij hebben tot Iosue gheantwoort en{de} gheseyt, Alle dat ghi ons beuolen hebt sullen wij doen, en{de} werwaerts dat ghy ons senden sult, sullen wij gaen,
Ghelijck wij in allen dinghen Moysi onderdanich gheweest hebbe{n} alsoo sullen wij v oock onderdanich sijn, alleen so sij die Heere v Godt met v, ghelijck hy met Moyses gheweest heeft,
Soo wie dat tseghen uwen mont spreect, en{de} niet onderdanich en is alle den woorden die ghy hem ghebieden sult, die moet steruen, alleenlijck weest ghy vroem ende doet manlijck.
ALdus soo heeft Iosue Nuns sone van Sethim ghesonden twee mannen, bespieders int heymelijck, ende tot hemliede{n} gheseyt, Gaet, en{de} besiet dat lant, ende die stadt van Iericho. Ende sij sijn ghereyst ende ghegaen int huys van een ghemeyn werdinne die Rahab hiet, ende sij hebben by haer gherust.
En{de} het is den coninck van Iericho ghebootscapt en{de} gheseyt, Siet hier sijn inder nacht mannen incomen vanden kinderen va{n} Israhel om dlant te bespiede{n}.
En{de} die coninck van Iericho heeft ghesonden tot Rahab, segghende, Brengt die mans wt, die tot v comen sijn en{de} in v huys gheghaen sijn, want het sijn bespieders, ende sij sijn come{n} om alle dlant te besien.
Ende die vrouwe nemende die mannen heeftse gheborghen, ende gheseyt, Ick belijdt, sij sijn by my comen, maer ic en wist niet van waer dat sij waren,
en{de} alsmen die poorte sloot in die duysternisse soo sijn sij tsamen wtghegaen, ick en weet niet waer henen dat sij ghegaen sijn, veruolcht se rasschelijc, en{de} ghy sultse achterhalen.
Maer sij dede die mannen bouen gaen opden solder van haren huyse, en{de} bedectese met stoppelen van vlas, dat daer was.
Maer die ghene die wtghesonden waren, sijn hen gheuolcht doer den wech die daer leyt nae die ondiepte der Iordanen, ende als sij wtgheghaen waren soo is terstont die poorte ghesloten.
Sij en waren noch niet ontslape{n} die daer gheborghen laghen, en{de} siet die vrouwe is opwaerts by hen comen, en{de} seyde,
Ick weet wel dat die Heere v lieden dlant gheleuert heeft, want den grouwel van v lieden heeft ons oueruallen, en{de} alle die inghesetenen des lants sijn heel onmachtich gheworden,
Wij hebben ghehoort dat die Heere die wateren vander rooder zee verdroocht heeft, doen ghy daer in ghinghet als ghy wt Egipten ghegaen waert, ende wat ghy ghedaen hebt den twee coninghen der Amorrhiten die woonde{n} ouer die Iordane, Sehon ende Og, die welcke ghy verslaghen hebt.
En{de} dese dinghen hoo-rende, hebbe{n} wij seer gheureest, en{de} ons herte is heel flau gheworden, en{de} daer en is gheene{n} gheest in ons ghebleuen tot uwer incoe{m}ste, Want die Heere uwe Godt, is Godt boue{n} inden hemel en{de} beneden opder aerden.
Daerom so sweert my nv byden Heere, ghelijck ic met v bermherticheyt ghedae{n} hebbe, dat ghy ooc also doen sult met mijns vaders huys, ende dat ghy my gheuen sult een warachtich teeken,
dat ghy sult behouden mijnen vader ende moeder, mijn broeders en{de} susters, en{de} al dat hen toebehoort, en{de} dat ghy onse zielen sult vander doot verlossen.
Die welcke hebben haer gheantwoordt, Ons ziele moet voor vlieden ghedoot worden, eest sake nochtans dat ghy ons niet en verradet, ende als die Heere ons dit lant sal gheleuert hebben, so sullen wij aen v ghenade en{de} warachticheyt doen.
Hier om soo heeft sij die mannen neder ghelaten met een coorde door een vinster, wa{n}t haer huys was vast aen der stadt muer.
Ende sij seyde tot hemliede{n} Treckt opwaerts naet tgheberchte, op dat sij v int wederkeeren by auontuere{n} niet en ontmoeten, ende houdt v daer drij daghen verborghen, tot dat sij weder comen sijn, en{de} also suldi uwen wech gaen.
Ende sij hebben tot haer gheseyt, Wij sullen ontsculdich sijn, van desen eede, daer ghy ons mede besworen hebt,
soo wa{n}neer wij int lant comen, eest dat een teeken sijn sal dit root coordeken, en{de} dat ghy dat bindet in die vinster, door die welcke ghy ons neder ghelaten hebt, en{de} dat ghy v vader ende moeder, en{de} v broeders, en{de} allen v maescap verghadert hebt in v huys.
Soo wie wt die doore ws huys gheghaen sal sijn, diens bloet sal op sijn hooft wesen, en{de} wij sulle{n} daer vreemt af sijn. Maer het bloet van alle die ghene die by v in huys sullen wesen sal op ons hooft comen, eest dat hen iema{n}t ghenaket.
Maer eest dat ghy ons sult willen verraden, ende dese woorde{n} int openbaer brenghen, so sullen wij van desen eede suyuer wesen daer ghy ons mede besworen hebt.
En{de} sij heeft gheantwoordt, Het ghesciede alsoo ghy gheseyt hebt. En{de} latende hen gaen dat sij voorts trecken soude{n} heeft sij dat root coordeke{n} in die venster ghehanghe{n}.
En{de} wandelende sijn sij ghecomen tot dat gheberchte, en{de} sijn daer drij daghen lanc bleuen, tot dat sij wederom comen waren die hen veruolcht hadden, wa{n}t doen sij hen door allen die weghen sochten, en hebbe{n} sij die niet gheuonden.
En{de} als die in die stadt comen waren, soo sijn die bespieders wederghekeert, en{de} neder ghegaen vanden berch, en{de} als sij ouer die Iordane ghepasseert waren, soo sijn sij tot Iosue Nuns sone ghecomen, en{de} hebben hem vertelt alle die dinghe{n} die hen ghebuert waren,
ende hebben gheseyt, Die Heere heeft alle dit lant in onse handen gheleuert, ende alle die inghesetenen des lants sijn van vreesen heel verslaghen.
HIer om Iosue des nachts opstaende heeft den legher doen optrecken, ende van Setim vertreckende sijn sy ghecomen by die Iordane, hy en{de} alle die kindere{n} van Israhel, en{de} sij sijn daer bleuen drij daghen lanck.
En{de} als die ouerleden waren, soo sijn die wtroepers gheghaen doort midden vanden heyrleghers,
en{de} hebben begonst te roepen, Als ghy die arcke des Heere{n} ws Godts sien sult, en{de} die priesters vander Leuiten gheslachte die arcke draghende, soo staet ghy ooc op, ende volcht hen die v voorgaen sullen,
ende laet tussche{n} v en{de} die arcke een ruymte wesen van twee duysent cubicus, op dat ghi verre sien moecht, ende kennen door welcken wech dat ghy sult moeten ghaen, want ghy en hebt door dien te voren noyt ghewandelt, en{de} wacht v dat ghy der arcken niet by en coemt.
En{de} Iosue heeft tot dat volck gheseyt, Wort gheheylicht, want morghe{n} sal die Heere onder v lieden wonderlijcke dinghen doen.
Ende hy seyde tot die priesters, Neemt op die arcke des verbonts, en{de} gaet voor tvolc, Die welcke tghebodt volbre{n}ghe{n}de, hebben die arcke opghenome{n} en{de} voor hen ghewandelt.
Ende die Heere heeft tot Iosue gheseyt, Heden sal ic v beghinne{n} te verheffen voor gheheel Israhel, opt dat sij weten moghen, dat ic met v ben ghelijck ic met Moyses was.
Maer ghebiedt ghy den priesters, die de arcke des verbonts draghen, en{de} segghet hen, Als ghy sult come{n} sijn in een deel vanden water der Iordanen, so blijft daer in staende.
Ende Iosue heeft gheseyt tot die kinderen van Israhel, Coemt herwaerts ende hoort dat woordt des Heeren ws Godts.
En{de} wederom, Daer aen (seyt hy) suldi weten, dat die Heere die leuende Godt int midden onder v lieden is, en{de} dat hy voor v aenschijn sal verderuen die Chananeen, en{de} Hetheen, Heueen, en{de} Pherezeen, die Gergeseen oock, en{de} die Iebuseen, en{de} die Amorrheen.
Siet die arcke des Heeren van alle der aerde{n}, sal voor v lieden gaen door die Iordane,
Bereyt twaelf ma{n}nen van die gheslachten van Israhel, wt elcken gheslachte eenen besondere{n}.
Ende als die priesters die de arcke des Heere{n} Godts van alle der werelt draghen die voetstappe{n} van haren voeten sullen gheset hebben in die wateren der Iordanen, soo sullen die wateren die beneden sijn nederwaerts afloopen en{de} heel te niet gaen, en{de} die van bouen comen sullen op eenen grooten hoop staende blijuen.
Hiero{m} is dat volck wt sijn tabernakelen ghegaen dat sij doer die Iordane gaen soude{n}, en{de} die priesters die de arcke des verbonts droeghen ghinghen voor hen.
En{de} als sij in die Iordane comen waren, en{de} dat hen voeten eensdeels metten water nat gheworden waren (want die Iordane hadde die oeueren van haren loop al gheuult ten tijde vanden oochst)
soo bleuen die nederloopende wateren op een plaetse staende, en{de} opswillende ghelijc eenen berch worden ghesien van verre, vander stadt die Edom ghenoemt is tot die plaetse van Sarthan, maer die watere{n} die beneden waren, sijn nederwaerts afgheloopen in die zee der woestijnen (welc nv ghenoemt wort die doode zee) tot dat sij heel vergae{n} waren.
Maer het volc ghinck teghen die Iordane, en{de} die priesters die darcke des verbonts droeghen, stonden op die drooghe aerde int midden vander Iordane{n} opghescort, ende alle dat volck ghinck door den drooghen gront.
ENde als sij ouer gheghaen waren, soo seyde die Heere tot Iosue,
Kiest tweelf mannen, wt elcken gheslachte eenen besondere{n} man,
en{de} ghebiedt hen dat sij wt dat midden van den gront der Iordane{n} daer der priesters voeten ghestaen hebben, wech draghen twaelf seer harde steene{n}, die welcke ghy stellen sult op die plaetse des leghers daer ghi desen nacht die tenten slaen sult.
Ende Iosue heeft twaelf ma{n}nen gheroepen die hy ghecosen hadde wt die kinderen van Israel, wt elcken gheslachte{n} eenen besonderen man.
En{de} hi heeft tot hen gheseyt, Gaet voor die arcke des Heere{n} ws Godts tot int midden der Iordanen, en{de} draecht van daer elck eenen besonderen steen, op uwe scoudere{n}, nae dat ghetal der kinderen van Israhel,
op dat een teeken sij tussche{n} v lieden. Ende als v kinderen v morghen vraghen sullen segghende, Wat willen hem dese steenen?
soo suldi hen antwoorden, Die watere{n} vander Iordanen sijn vergaen voor die arcke van des Heeren verbo{n}t, als die daer door ghinck, daerom sijn dese steenen daer ghestelt tot een ghedenckenisse der kinderen van Israhel, tot inder eewicheyt.
Hier om hebben die kinderen van Israhel ghedaen alsoo hen Iosue gheboden hadde, draghende wt dat midden van den gront der Iordanen twaelf steenen, ghelijck die Heere hen beuolen hadde, nae dat ghetal der kindere{n} van Israhel tot op die plaetse daer sij haren legher ghemaeckt hebben, ende daer hebben sij die ghestelt.
Ende Iosue heeft noch twaelf ander steene{n} ghestelt int midden vanden gront der Iordane{n}, daer die priesters ghestaen hadden die darcke van dat verbo{n}t des Heeren droeghen, ende die sijn daer tot opden dach van heden toe.
Maer die priesters die darcke droeghen, stonden int midden vander Iordane{n} tot dat al volbracht worde dwelck die Heere Iosue beuolen hadde, dat hy den volcke segghen soude, en{de} ghelijck hem Moyses gheseyt hadde. En{de} tvolck heeft hem ghehaest ende is door gheghaen.
Ende als sij alle gader ouer waren, soo is die arcke des Heeren oock door ghegaen, en{de} die priesters ghinghe{n} voor dat volck.
Ende die kinderen van Ruben en{de} Gad ende dat half gheslachte van Manasse sijn al ghewapent ghetrocken voor haer broeders die kindere{n} van Israhel, ghelijc hen Moyses beuolen hadde,
ende veertich duysent strijdtbaer mannen by haren hoopen, ende scharen ghinghen door die effen plaetsen ende platte velden der stadt van Iericho.
Op dien dach heeft die Heere Iosue groot ghemaect voor alle die va{n} Israhel, datse he{m} ontsie{n} soude{n} ghelijc sij Moysen ontsie{n} hadde{n} doen hi noch leefde
En{de} hy heeft tot hen gheseyt,
Ghebiedt den priesters die de arcke des Heeren draghen, dat sij opgae{n} wter Iordanen.
Die welcke heeft hen beuolen segghende, Climt opwaerts wter Iordanen.
Ende als sij opghecome{n} waren draghende die arcke des Heeren, en{de} begonsten die drooghe aerde te betreden, soo sijn die wateren wederom comen in haer plaetse, en{de} vloeydden ghelijck sij te voren pleghen.
En{de} het volc clam wt die Iordane opden thiende{n} dach der ierster maent, en{de} sij hebbe{n} hare{n} legher ghemaect in Galgalis, teghe{n} die oostsijde der stadt van Iericho.
Ende die twaelf steenen die sij wten gront der Iordanen ghenomen hadden, heeft Iosue ghestelt in Galgalis,
ende tot die kinderen van Israhel gheseyt, Als v kinderen morghen van haren vaders vraghe{n} sullen, ende hen segghe{n}, Wat bedieden dese steenen?
so suldi hen leeren ende segghen, Door den drooghe{n} gront is Israhel gegae{n} door dese Iordane
als die Heere onse God die watere{n} va{n} die verdroochde voor ons aensicht tot dat ghy door waert gegae{n},
ghelijck hy te voren ghedaen hadde in die roode zee welck hy oock drooghe heeft ghemaect tot dat wij daer door waren ghegaen,
op dat alle het volck der aerden souden leeren kennen die aldersterckste hant des Heeren, ende om dat ghy oock soudt vreesen den Heere uwen Godt tot allen tijden.
HIer om nae dat ghehoort hadden alle die coninghen der Amorrheen die ouer die Iordane woonden, aen die westsijde, en{de} alle die coninghen van Chanaan die welcke besaten die plaetsen omtrent die groote zee, dat die Heere die vloeden der Iordanen drooghe ghemaeckt hadde voor die kinderen van Israhel, tot dat sij door gheghaen waren, soo is hen herte heel o{n}machtich gheworden, en{de} daer en is gheene{n} gheest in hen bleuen, vreesende voor die incoemste der kinderen van Israhel.
Op dien tijt seyde die Heere tot Iosue, Maect voor v steenen messen, en{de} besnijdt anderwerf die kinderen van Israhel.
En{de} hy heeft ghedae{n} dat die Heere beuolen hadde, ende die kinderen van Israhel besneden op den hoeuele der ouerstofkens.
Ende dit is die sake van der tweeder besnijdenissen, Alle dat volck van mans persoonen die wt Egipten gegaen waren alle strijdtbaer mannen die sijn in die woestijne ghestoruen, door die seer langhe omganghen des wechs,
die welcke allegader besnede{n} waren. Maer het volck dat in die woestijne gheboren was,
binnen die veertich iare{n} va{n} die reyse der alderbreetster woestijnen, dat was onbesneden tot dat sij al vernielt waren, die nae des Heeren woort niet ghehoort en hadden, ende dien hy te voren ghesworen hadde, dat hy hen toone{n} soude tlant van melck en{de} honich vloeyende.
Deser kinderen sijn ghecomen in die plaetse van haren vaderen, en{de} van Iosue besneden, want sij waren noch onbesneden, alsoo sij gheboren ware{n}, ende niema{n}t en hadde hen onder weghe{n} besneden.
Maer nae dat sij alle besneden waren, soo bleuen sij op die selue plaetse des leghers, tot dat sij ghenesen waren.
Ende die Heere heeft tot Iosue gheseyt, Heden heb ick tverwijt van Egipten v lieden afghenomen. Ende die plaetse is ghenoemt Galgala, tot op den dach van heden toe.
En{de} die kinderen van Israhel sijn te Galgala bleuen, en{de} hebben daer Phase ghehouden, opden veerthienste{n} dach der maent, des auonts, op dat plat la{n}t van Iericho,
en{de} sij hebben des anderen daechs gheten van die vruchte{n} dies lants, onghedeesemde brooden en{de} ghersten pappen vanden seluen iare.
En{de} het Manna heeft opghehoude{n}. nae dat sij van die vruchten des lants gheten hadden, ende die kinderen van Israhel en hebben die spijse niet meer ghebruyckt, maer sij aten van die vruchten van dien iare, des la{n}ts van Chanaan.
Maer doen Iosue was op dat ackerlant der stadt van Iericho, soo heeft hy sijn ooghen opghehauen, ende ghesien eenen man teghen hem staende houdende een bloot swaert, ende hy is tot hem ghegae{n}, en{de} heeft gheseyt, Sijde onse, oft onser viande{n}?
En{de} hi antwoorde, Gheensins, maer ic ben een prince van des Heeren heyr, en{de} ic coem nv.
En{de} Iosue viel op sijn aensicht gheboocht te aerden, En{de} aenbiddende heeft hy gheseyt, Wat seyt mijn heere tot sijnen dienaer?
Ontbint (seyde hy) die scoenen va{n} uwen voeten, want die plaetse daer ghy op staet is heylich. Ende Iosue heeft ghedaen alsoo hem beuolen was.
MAer Iericho was ghesloten, ende bewaert om den grouwel van den kinderen van Israhel, en{de} niemant en dorste daer wt oft ingaen.
Ende die Heere heeft tot Iosue gheseyt, Siet ick heb Iericho ghegheue{n} in uwe handen, en{de} haren coninck, ende alle die stercke mannen,
Gaet omme die stadt alle ghy strijdtbaer ma{n}nen des daechs eens ende alsoe suldi ses daghen lanck doen,
Maer op den seuensten dach sullen die priesters seuen tro{m}petten nemen, diemen int iubileus iaer ghebruyct, ende voer die arcke des verbonts gaen ende seuenwerf die stadt ommegaen, ende die priesters sullen metten trompetten gheluyt maken.
En{de} als die stemme der trompetten langher ende met meer poosen gheluyt gheeft, ende in v ooren gheclanck maect, soe sal alle tvolck tsamen roepen, met een seer groot ghecrysch en{de} die mueren der stadt totten gronde toe sullen neder vallen, ende dan sal een ieghelijck daer inne gaen doer die plaetse daer hy teghen staet
Hier om soo heeft Iosue Nuns sone des priesters gheroepen, ende tot hem gheseyt, Neempt die arcke des verbonts, ende seuen ander priesters laet nemen die seuen basoenen vanden iubileus iaren ende laet die gaen voer die arcke des heeren
Ende tot den volcke heeft hy oeck gheseyt, Gaet henen, ende wandelt rontsomme die stadt, al ghewapent, gaende voer die arcke des heeren.
Ende als Iosue sijn woorden voleyndt hadde, ende die seuen priesters met die seuen trompetten gheclanck maecten voor die arcke des Heeren verbont,
ende alle dat heyr ghewapent voorghinck, soo is dat ander ghemeyn volck achter de arcke gheuolcht, ende metten trompetten worde ouer al gheluyt ghemaect.
Maer Iosue hadde den volcke gheboden segghende, Ghy en sult niet roepen, noch v stemme en sal niet ghehoort worden, noch gheen woordt en sal wt uwen monde gaen, tot dat den dach comen sal, opden welcken ick v segghen sal, Roept ende maect groot ghecrijsch.
Hier om heeft die arcke des Heeren eens daechs rontsomme ghegaen, ende wederghekeert sijnde inden legher is sij daer bleuen.
Ende als Iosue des nachts opstont, soo hebben die priesters die arcke des Heeren ghedraghen,
ende seuen van hemlieden die seuen trompetten, welckmen opt iubileus iaer besicht, ende sij ghinghen voor die arcke des Heeren, gaende ende groot gheclanck makende, ende alle dat ghewapent volck ghinck voor hen, maer dat ander ghemeyn volck volchde die arcke, ende maecten gheluyt met trompetten.
Ende sij ghinghen rontsomme die stadt opden tweeden dach eens, ende sij sijn wederomme inden legher comen. Ende alsoo hebben sy ses daghen ghedaen.
Maer opden seuensten dach, smorghens vroech opstaende, hebben sij die stadt omme gheghaen (alsoo dat te voren besciet was) seuenwerf.
Ende als die priesters in den seuensten ommeganck metten trompetten groot gheclanck maecten, soo seyde Iosue tot alle die van Israhel, Roept, want die Heere heeft v lieden die stadt gheleuert,
ende laet dese stadt wesen verbannen met alle datter binnen is, Alleen laet leuen Raab die ghemeyn weerdinne, met alle die by haer in huys sijn, want sij heeft die boden gheborghen die wij besciet hadden.
Maer wacht v dat ghy niet aen en tast van alle die dinghen die v gheboden sijn, op dat ghy niet sculdich en wordt der ouertredinghen, ende dat den legher van Israhel onder die sonde niet en sij, ende niet verstoort en worde,
Maer watter is van gout ende siluer, ende van metalen ghereedtscap, ende van ijser, laet dat den Heere heylighen, ende gheleyt worden in sijn tresoiren.
Alsdan alle het volck groot ghecrijsch maecte, ende die trompetten groot gheclanck ghauen, nae dat tgheroep ende gheclanck in die ooren der menichten quam, soo sijn die mueren terstont nedergheuallen, ende een ieghelijck is daer op gheclommen ter plaetsen die teghen hem ouer was, ende sij hebben die stadt inghenomen,
ende al verslaghen wat daer binnen was, vanden mans totten vrouwen, vanden ionghen kinderen tot den ouden mensche{n}. Ende die ossen, ende schapen, ende esels hebben sij oock met dat scerp vanden swaerde verslaghen.
Ende tot den twee ma{n}nen die welcke bespieders wtghesonden waren, hebt Iosue gheseyt, Gaet int huys der ghemeynder weerdinnen, ende brengtse wt, ende alle dat haer toebehoort, ghelijck ghy haer by eede vast beloeft heeft.
Ende die ionghelinghen sijn daer in gheghaen, en{de} hebben daer wt ghebracht Raab, ende haer ouders ende haer broeders met allen haren huysraet, ende haer maesschap, ende sij deden die blijuen buyten den heyrlegher van Israhel.
Maer die stadt met alle dat daer binnen vonden is, hebben sij verbrant, sonder dat gout ende siluer ende die metalen vaten, ende ijsere, welck sij gheheylicht hebben inden tresoir des Heeren.
Maer Raab der ghemeynder vrouwen ende haers vaders huys met alle dat sij hadde, heeft Iosue doen leuen, ende sij hebben int midden van Israhel ghewoont tot op desen dach toe, om dat sij die boden verborghen hadde, die hy ghesonden hadde om Iericho te bespiede{n}. Op dien tijt heeft Iosue eene{n} vloeck ghesproken segghende,
Vermalendijt moet die man wesen voor den Heere, die weder oprechten ende timmeren sal die stadt van Iericho, in sijnen iersten gheboren sone moet hy die fundamenten legghen, ende in den ioncsten van sijnen kinderen moet hy haer poorten stellen.
Aldus soo heeft die Heere met Iosue gheweest, ende sijnen naem is vermaert gheworden in allen landen.
MAer die kinderen van Israhel hebben tghebodt ghebroken, ende van dat veruloect goet hem seluen toegheeyghent, Want Achan die sone van Charmi des soons Sabdi des soons Zare wt Iudas gheslachte, heeft wat ghenomen van dat veruloect goet, ende die Heere is gram gheworden teghen die kinderen van Israhel.
Ende doen Iosue mannen wtsant van Iericho teghen Hai, die by Bethauen gheleghen is, aen die oostsijde der stadt van Bethel, soo seyde hy tot hemlieden, Climt opwaerts ende bespiet dat lant. Ende sij volbrenghende dat hen gheboden was, hebben Hai bespiet.
Ende wedercomen sijnde, hebben sij tot hem gheseyt, En laet alle tvolck niet opclimmen, maer laet twee oft drij duysent mannen derwaerts trecken, ende die stadt heel verderuen. Waerom sal alle tvolck te vergheefs ghequelt worden teghen so seer luttel vianden?
Hier om soo sijnder drij duysent strijtbaer mannen opwaerts ghetrocken, Die welcke ter stont den rugghe keerende
sijn gheslaghen van die mannen der stadt van Hai, ende daer sijn van hemlieden sessendertich mannen verslaghen, ende die vianden hebbense veruolcht vander poorten tot Sabarim toe, ende sij vielen verslaghen, vliedende door die neder plaetsen. Ende het herte des volcs is veruaert gheworde{n}, ende ghesmolten ghelijck water.
Maer Iosue heeft sijn cleederen ghescoert, ende is plat op sijn aensicht ter aerden neder gheuallen voor die arcke des Heeren totten auont toe, so wel hy als alle die ouders van Israhel, ende sij hebben ghestubbe vander aerden op haer hoofden gheworpen,
ende Iosue heeft gheseyt, Ach Heere Godt, waerom hebdi dat volck willen brenghen ouer den vloet der Iordanen, dat ghy ons soudt leueren in die handen vanden Amorrheen, ende verderuen? Och oft wij ouer dander zijde der Iordanen bleuen waren soo wij begonst hadden,
mijn Heere Godt wat sal ick segghen, siende dat Israhel sijnen vianden den rugghe keert,
Die Chananeen ende alle die inwoonders des lants sullent hooren, ende tsamen ghehoopt sullen sij ons omringhen, ende onsen naem te niet doen opder eerden, ende wat suldi uwe{n} grooten naem doen?
Ende die Heere heeft tot Iosue gheseyt, Staet op, Waerom ligt ghy ghebuycht op v aensicht ter aerden?
Israhel heeft ghesondicht, ende mijn verbont ouertreden, ende sij hebben van dat verbannen goet ghenomen, ende ghestolen, ende gheloghen, ende dat onder haer ghereedtschap gheborghen.
Ende Israhel ende sal niet moghen staende blijuen voor sijn vianden, ende sij sullen daer voor vlieden, om dat sij besmedt sijn met dat veruloect goet, ick en sal voertaen met v niet wesen, tot dat ghy hem sult vernielt hebben, die deses groots misdaets schuldich is.
Staet op, heylicht dat volck, ende segghet hen, Heylicht v teghen morghen, want dit seyt die Heere Godt van Israhel, Israhel daer is verbannen goet int midden van v, ghi en sult niet moghen voor v vianden staende blijuen tot dat hy wt v lieden vernielt worde die met deser grooter sonden besmet is.
Ende ghy sult morghen vroech een yeghelijck aencomen door uwen gheslachten, ende wat gheslachte dat het lot vinden sal, dat sal met sijnen maesschap aencomen, ende elck maesschap by huysghesinnen, ende elck huysghesin by mannen.
Ende soo wie beuonden wordt in dit groot misdaet, die sal int vier verbrant worden, met allen sijn hauelijck goet, om dat hy tverbont des Heeren ouertreden heeft, ende een ongheorloft stuck ghedaen in Israhel.
Hier om Iosue des morghens opstaende heeft Israhel aenghebracht by haren gheslachten, ende tgheslachte van Iuda worde beuonden.
Ende als dat gheslachte by sijn familien aenghebracht was, soo is die familie van Zare beuonden. Ende die by sijn huysghesinnen offerende, heeft hy beuonden Zabdi,
Welcks huys by mannen elck bysonder deylende, soo heeft hy beuonden Achan den sone van Charmi, des soons Zabdi, des zoons Zare, van Iudas gheslachte.
Ende Iosue heeft tot Achan gheseyt, Mijn sone gheeft den Heere Godt va{n} Israhel glorie, ende belijdt, ende segghet my, wat ghy ghedaen hebt, en wilt dat niet verborghen.
Ende Achan heeft tot Iosue gheantwoordt, ende hem gheseyt, Voerwaer ic heb ghesondicht teghen den Heere Godt van Israhel, ende aldus, ende alsoo ghedaen,
Want ick sach onder den roof eenen rooden mantel seer goet, ende twee hondert siclen siluers, ende eenen gulden rije van vijftich siclen, ende begherende heb ic die wech ghedraghen, ende gheborghen in die aerde teghen dat midden van mijnder tenten, ende dat siluer heb ick in die eerde ghegrauen ende bedect.
Aldus soo heeft Iosue dienaers ghesonden, welcke loopende tot sijn tente, hebbent al verborghen vonden ter seluer steden, ende dat siluer mede.
Ende sij namen dat wter tenten ende brachtent tot Iosue, ende tot alle die kinderen van Israhel, ende sij hebben dat voor den Heere gheworpen.
Aldus soo heeft Iosue ghenomen Achan Zares sone, ende dat siluer ende den mantel ende die gulden rije, ende sijnen sonen oock ende dochteren, ossen ende eselen en{de} scapen, ende oock dat selue tabernakel, ende alle den huysraet (ende alle die van Israhel met hem) hebben hem gheleyt tot Achors dal
daer heeft Iosue gheseyt, Want ghy ons verstoort hebt, soo verstoore v Godt op desen dach. En{de} gheheel Israhel hebben hem ghesteent, ende alle dat hem toebehoorde is metten viere verdaen.
Ende sij hebben op hem eenen grooten hoop steenen verghadert, die noch blijft tot opden dach van heden. Ende die rasende gramschap des Heeren is van hemlieden afghekeert. Ende die plaetse is ghenoemt Achors dal, tot desen dach toe.
ENde die Heere heeft tot Iosue gheseyt, En vreest niet, noch en weest niet veruaert, Neemt met v alle die menichte der strijdtbaer mannen, ende opstaende reyst opwaerts nae die stadt Hai, siet ick heb haren coninck gheleuert in v hant, ende tvolck, ende die stadt, ende dlant.
Ende ghy sult der stadt Hai ende haren coninck doen, ghelijck ghy Iericho ende haren coninck ghedaen hebt, Maer den roof met alle den beesten sult ghy voor v lieden nemen, legt laghen der stadt achter haer.
Ende Iosue is opghestaen ende alle dat heyr der vechtender mannen met hem, om op te trecken nae Hai, ende hy heeft wtghecore{n} dertich duysent stercker mannen ghesonden des nachts,
ende hen gheboden segghende, Legghet laghe{n} achter die stadt, ende en vertrect niet verder van daer, ende ghy sult allegader bereedt sijn,
maer ick ende die ander menichte die met my is sullen recht teghen die stadt opcomen. Ende als sij teghen ons sullen wtghecomen sijn, soo sullen wij vlieden ghelijck wij te voren ghedaen hebben ende onse rugghen keeren,
tot dat sij veruolghende verre vander stadt vertrocken sullen sijn, want sij sullen meynen dat wij vlieden, ghelijck te voren.
Hier om die wijle dat wi vlieden ende sij ons veruolghen, soo suldt ghy opstaen van die laghen, ende die stadt verderuen, ende die Heere v Godt sal v die in uwe handen leueren.
Ende als ghy die inghenomen hebt, soo suldi die ontsteken, ende al doen ghelijck ick gheboden hebbe.
Ende hy heeftse laten ghaen, ende sij sijn ghereyst ter plaetsen van die laghen, ende nedergheleghen tusschen Bethel ende Hai, aen die westzijde der stadt Hai. Maer Iosue is dien nacht int midden des volcs bleuen,
ende des smorghens vroech opstaende heeft hy sijn ghesellen ghetelt, ende is metten outsten op ghetrocken int vorste vanden heyre omringhelt met die helpe der strijdtbaerigher mannen.
Ende als sij comen waren ende opghegaen teghen ouer die stadt, soo stonden sij aen die noortsijde der stadt, daer een dellinghe was tus-schen die stadt ende hemlieden.
Maer hy hadde vijf duysent mannen ghecosen, die hy ghestelt hadde in die laghen tusschen Bethanen ende Hai, aen die westzijde der seluer stadt.
Maer alle dander heyr stelden haer slachorden teghen die westzijde der seluer stadt, alsoo dat die vorste vander menichten quamen tot aen die westzijde der stadt. Hierom soo is Iosue dien nacht voorts ghegaen ende stont int midden der dellinghen.
Ende als die coninck van Hai dit ghesien hadde, soo heeft hy hem des morghens vroech ghehaest, ende is wtghetrocken met allen dat heyr vander stadt. Ende hy heeft sijn slachorden ghescict teghen die woestijne, niet wetende datter achter rugghe laghen verborghen waren.
Maer Iosue ende alle die van Israhel hebben van die plaetse gheweken, ghelatende hem als oft sij gheureest hadden, ende sij vlode{n} door den wech der woestijnen.
Maer van Hai tsamen groot ghecrijsch makende, ende malcanderen moet gheuende, hebben hen veruolcht. Ende als sij vander stadt afghetrocken waren,
ende datter niet een in die stadt van Hai ende Bethel ghebleuen en was die Israhel niet en veruolchde (latende die steden open alsoo sij daer wtgheloopen waren)
heeft die Heere tot Iosue gheseyt, Heft op den scilt die in v hant is, teghen die stadt Hai, want ic sal v die leueren. Ende als hy den scilt opghehauen hadde teghen ouer die stadt,
soo sijn die laghen die daer verborghen waren terstont opghestaen, ende gaende nae die stadt hebben sij die inghenomen ende ontsteken.
Maer die mannen vander stadt die Iosue veruolchden (omsiende ende siende den roock vander stadt opghaende totten hemel toe) en consten niet meer herwaerts ende derwaerts gheulieden, besonder om dat die ghene, die te voren die vlucht gheueynst hadden, ende liepen nae die woestijne, nv teghen die veruolghers seer vromelijck wederstonden.
Ende Iosue en{de} alle die van Israhel sie{n}de dat die stadt inghenomen was, ende dat den roock vander stadt opghinck, soo is hy wederom ghekeert, ende heeft die mannen van Hai gheslaghen,
Want die ghene die de stadt inghenomen ende ontsteken hadden, waren ooc wter stadt comen teghen haerlieden ende beghonsten int midden die vianden te slaen. Als dan die vianden van beyde die sijden gheslaghe{n} worden, alsoo datter niemant van die groote menichte behouden en bleef,
hebben sij oock den coninck vander stadt Hai leuende gheuanghe{n}, en{de} dien voor Iosue gebracht.
Als sij dan al verslaghe{n} waren die Israhel nader woestijne{n} vliede{n}de veruolcht hadden, ende ter seluer plaetsen metten swaerde gheuallen waren, soo sijn die kinderen van Israhel weder ghecomen, en{de} hebben die stadt gheslaghen.
Ende alle die op dien dach verslaghen sijn vanden mans totten vrouwen, waren twaelf duysent menschen, alle luyden der stadt Hai.
Maer Iosue heeft sijn hant wederom ghetrocken, die hy hooghe opghehauen hadde houdende den scilt, tot dat alle die inwoonders van Hai verslaghen waren.
Maer die beesten ende den roof vander stadt, hebben die kinderen van Israhel onder malcanderen ghedeelt, ghelijc die Heere Iosue beuolen hadde.
Ende hy heeft die stadt verbrant, ende daer af ghemaect eenen eewighen hoop,
ende haren coninck aen een galghe ghehanghen tot den auont, ende totter sonnen onderganck toe. Ende Iosue heuet gheboden, ende sij hebben sijn lichaem vanden cruyce ghedaen, ende dat gheworpen inden inganck der seluer stadt, verghaderende daer op hem eenen grooten hoop steenen die daer blijft tot opden dach van heden.
Doen stichte Iosue den Heere den Godt van Israhel eenen outaer, opden berch Hebal,
ghelijck Moyses des Heeren dienaer den kinderen van Israhel gheboden hadde, ende soo dat ghescreuen is int boeck van Moyses wet, eenen outaer van onghehouwen steenen, die welcke gheen ijser ghenaect en heeft, ende hi heeft daer op den Heere heel brantofferanden gheoffert, ende oock vreedoffers gheoffert.
Ende hy heeft op die steenen ghescreuen die tweede wet van Moyses die hy ghescreuen hadde voor die kinderen van Israel.
Maer alle dat volck ende alle die outste ende die hooftmannen ende rechters stonden aen beyde die sijden vander arcken, voor daensicht der priesters die de arcke van dat verbont des Heeren droeghen, soo wel die wtlanders als die ingheborene, Die helicht van hen stont by den berch van Garizim, ende dander helicht by den berch Hebal, ghelijck Moyses des Heeren dienaer gheboden hadde. Ende ten iersten soo heeft hy dat volck van Israhel ghebenedijt,
Ende daer nae soo heeft hy ghelesen alle die woorden vander benedijnghen, ende maledijnghe{n} en{de} alledie woorden die daer ghescreue{n} waren in dat boeck der wet,
ende hy en heeft niet ongheruert ghelaten van alle dat Moyses beuolen hadde, maer hy heuet al verhaelt voor alle die menichte van Israhel voor die vrouwen, kinderen, ende vreemdelinghen die onder hemlieden woonachtich waren.
ALs dit ghehoort hebben alle die coninghen ouer die Iordane, die daer woonden opt gheberchte, int plat lant, aen die zee canten, ende aen den oeuer vander grooter zee, en{de} oock mede die daer woonden by Libanus, die Hethiters ende Amorrhiters, Chananiters Pheresiters ende Heueiters ende Iebuseiters,
soo sijn sij al te samen verghadert, dat sij teghen Iosue ende Israhel strijden souden, met eenen moede, ende met ghelijcken sinne.
Maer die daer woonden te Gabaon hoorende alle dat Iosue hadde ghedaen den steden Iericho ende Hai,
scalckelijck denckende, hebben met hem spijse ghenomen, legghende oude sacken op ezels, ende wijnflesschen ghescoert ende wederom toeghenaeyt,
ende seer oude scoenen, die tot een teeken der outheyt met lappekens tsamen ghenaeyt waren, ghecleedt met ouden cleederen, en{de} die brooden die sij om te teren ouer wech droeghen, waren hart ende in stucken ghebroke{n},
ende sij sijn ghereyst tot by Iosue, die doen inden legher was te Galgala, ende hebben tot hem gheseyt, ende tsame{n} tot alle die van Israhel, Wij sijn van seer verren lande comen, begherende met v lieden pays te maken. Ende die kinderen van Israhel hebben hen gheantwoordt ende gheseyt,
Ghy moecht by auontueren woonen int lant welck ons metten lote toeghedeelt moet worden, ende soo en souden wij gheen verbont met v moghen maken,
Maer sij seyden tot Iosue, Wij sijn v dienaers. Ende Iosue seyde tot hemlieden, Wie sijdi? oft van waer coemdi?
Sij hebben gheantwoordt, Wi v dienaers sijn van seer ver-ren lande comen inden naem des Heere{n} ws Gods, Want wij hebben ghehoort die vermaertheyt van sijnder macht, alle dat hy in Egipten ghedaen heeft
ende den twee coninghe{n} der Amorrhiters, die ouer die Iordane waren, Sehon den coninck van Hesebon, ende Og den coninck van Basan, die daer waren in Astaroth,
en{de} die ouders ende alle die inwoonders van onsen lande hebbe{n} tot ons gheseyt, Neemt spijsen in v handen, om den seer langhen wech, ende gaet hen te ghemoete ende segghet, Wij sijn v dienaers, wilt een verbo{n}t met ons make{n}.
Siet dese brooden name{n} wij al heet doen wij wt onsen huysen ghinghe{n} om tot v te come{n}, nv sijn sij al drooghe gheworden, en{de} van te groote outhede in stucken ghebrijselt,
deze wijnflessche{n} vulde{n} wij al nieuwe, nv sijn sij gheborsten ende ontbonden, die cleedere{n} en{de} scoenen die wij aen hebben, en{de} die wij aen ons voeten hebben, die sijn van die lancheyt des wechs versleten, en{de} by nae al heel te niete.
Hierom soo hebben sij van haer lieden spijsen ghenome{n}, en{de} de{n} mont des Heere{n} niet gheuraecht.
Ende Iosue heeft vrede met hem ghemaect, ende makende een verbont heeft hy hen gheloeft dat sij niet ghedoot en souden worden, ende die princen der menichten hebben hen oock gheswore{n}.
En{de} nae drij daghe{n} dat dit verbont ghemaect was, soo hebben sij ghehoort dat sij daer by woonden, en{de} dat sij onder hemlieden souden woonen.
En{de} die kinderen van Israhel hebben haren heyrlegher vertrocken, ende sijn in hen steden ghecomen opden derden dach, waer af dit die name{n} sijn, Gabaon en{de} Caphira, en{de} Beroth, en{de} Cariathiarim.
En{de} sij en hebbense niet verslaghe{n}, om dat die princen der menichte{n} hen ghesworen hadden, in den nae{m} des Heeren van Israhel. Ende alle tghemeyn volck heeft ghemurmelt tseghen die princen,
Die welcke hebben hen gheantwoort, Wij hebben hen ghesworen inden naem der Heeren Gods van Israhel, en{de} daerom en moghen wi hen niet ghenaken.
Maer dit sullen wij hen doe{n}, Laetse behouden dat sij te leuen blijuen moghen, op dat die gramschap des Heeren teghen ons niet verwect en worde, waert sake dat wi onsen eedt brake{n},
Maer laetse also leue{n} dat sij tot behoeue va{n}der gheheelder menichte{n} hout houwen, en{de} water aenbrenghen. En{de} als sij dit seyden,
soo riep Iosue die Gabaoniters, en{de} seyde tot hemlieden, Waerom hebdi ons met bedroch willen bedrieghen, alsoo dat ghy seyt, Wij woonen seer verre van v lieden, daer ghy int midde{n} van ons woont?
Daerom suldi onder den vloeck staen, en{de} daer en sal ne{m}mermeer iemant ghebreken van uwen gheslachte die hout houwe, en{de} water aenhale in dat huys van mijnen Godt.
Ende sij hebben gheantwoordt, Het was ons uwe{n} dienaers ghebootscapt, hoe dat die Heere v Godt Moysi sijnen dienaer gheloeft hadde, dat hy v alle dit lant soude leueren, en{de} alle des lants bewoonders vernielen. Daerom waren wij seer veruaert, en{de} hebben voorsien voor onse ziele{n}, bedwonghe{n} sijnde wt den grouwel van v lieden, en{de} hebben desen raet ouer een ghedraghen.
Maer nv sijn wij in handen, doet ons dat v goet ende recht dunct te wesen.
Hierom heeft Iosue ghedae{n} alsoo hy gheseyt hadde, ende heeftse verlost wt die handen der kinderen van Israhel, dat sij niet ghedoot en soude{n} worden.
En{de} hy heeft gheordineert op dien dach dat sij sijn souden ten dienste van alle den volcke, ende van des Heeren outaer, hout afhouwende ende water aenbrenghende tot op desen dach toe, ter plaetsen welck die Heere vercoren soude hebben.
ALs dit ghehoort heeft Adonisedec die coninc van Iherusalem, te weten dat Iosue Hai inghenome{n} en{de} omgheworpen hadde (want ghelijck hy Iericho ende haren coninck ghedaen hadde, soo heeft hy ooc Hai en{de} haren coninc ghedaen) ende dat die Gabaoniters ouergheuloden waren tot Israhel, en{de} met hemlieden verbonden,
so is hy seer veruaert gheweest, Want Gabaon was een groote stadt, en{de} een vanden coninclijcke steden, en{de} meerder dan die stadt Hai, en{de} alle haer vechtende mannen waren seer sterck.
Daer om soo heeft Adonisedec die coninc van Ierusalem ghesonden, aen Oham den coninc van Hebron, en{de} aen Pharam den coninck van Ierimoth, en{de} aen Iaphia ooc den coninck van Lachis, en{de} aen Dabir den coninck van Eglon segghende,
Coemt opwaerts tot my, ende brengt helpe, dat wij die stadt van Gabaon moghen verwinnen, want sij is tot Iosue ende Israhel ouerghetrocken.
Aldus sijn die vijf coninghen der Amorrhiters tsamen verghadert ende opghetrocken, te weten die coninck van Iherusalem, die coninck van Hebron, die coninck van Ierimoth, die coninck van Lachis, die coninck van Eglon, tsamen met haren heyrscaren, ende sij hebben haren legher ghemaect omtrent Gabaon, die bestrijdende,
Maer die inwoonders van Gabaon der stadt die beleghen was, hebben ghesonden tot Iosue, die alsdoen was inde{n} heyrlegher by Galgala, ende hem gheseyt, En wilt v handen niet af trecken van die helpe uwer dienaren, coemt haestelijck opwaerts, ende verlost ons, ende coemt ons ter helpen, want alle die coninghen vanden Amorrhiters die int gheberchte woonen sijn te samen tseghen ons ghecomen.
En{de} Iosue is opwaerts ghereyst van Galgala, en{de} alle dat heyr der strijtbaer ma{n}nen, met hem seer stercke mannen,
ende die Heere heeft gheseyt tot Iosue, En wilt dese niet ontsien, want ic hebse in v handen gheleuert, Niemant van henlieden en sal v moghen wederstaen.
Aldus heeftse Iosue oueruallen onuerhoets alle den gheheelen nacht opwaerts treckende van Galgalis.
Ende die Heere heeftse verbaest ghemaect voor daenschijn van Israhel, ende hy heeftse vernielt met een swaer plaghe in Gabaon, en{de} heetse veruolcht door den wech des opgancs nae Bethoron, ende gheslaghen tot Azeca en{de} Maceda toe.
En{de} als sij vloden voor die kinderen van Israhel en{de} waren in den nederganck van Bethoron, soo heeft die Heere op hen ghesonden groote steenen van den hemel tot Azeca, ende daer isser veel meer ghestoruen van die hagelsteene{n}, dan die de kindere{n} van Israel metten sweerde verslaghen hadden.
Doen heeft Iosue totten Heere ghesproken op den dach als hy die Amorrhiters gheleuert hadde voor daenschijn der kinderen van Israhel, ende hy heeft voor hen gheseyt, Ghy sonne en wort niet gheroert teghen Gabaon, ende ghy mane teghe{n} die valleye van Aialon.
En{de} die sonne ende die mane bleuen stille staende tot dat het volck hem ghewroken hadde ouer sijne vianden. En is dat niet ghescreuen inden boeck der rechtuerdighen? Hierom heeft die sonne ghestae{n} int midden vanden hemel, en{de} sij en heeft haer niet ghehaest onder te gaen den tijt van eene{n} daghe.
Daer en heeft voor noch nae soo langhen dach niet gheweest, den Heere onderdanich wesende der stemme{n} van eenen mensch en{de} voor Israel strijde{n}de.
Ende Iosue is wederghekeert met alle die va{n} Israel in den heyrlegher van Galgale,
Want die vijf coninghen waren gheuloden en{de} hadden hen gheborghen in een speluncke der stadt Maceda.
Ende het is Iosue ghebootscapt dat die vijf coninghen gheuonden waren verborghe{n} in die spelu{n}cke der stadt Maceda.
Die welcke heeft sijnen ghesellen ghebode{n} en{de} gheseyt, Wentelt groote steenen tot aen dat gat der speluncken, ende stelt neerstighe mannen diese besloten bewaren moghe{n},
maer en wilt niet staende blijuen, maer veruolcht die vianden, en{de} slaet alle die achterste der gheender die vlieden, noch en laetse niet in haerder steden beurijtheden ingaen, die welcke die Heere Godt gheleuert heeft in uwen handen.
Als dan die vianden gheslaghen waren door eenen groote{n} slach, ende by nae heel totten lesten man vernielt, so sijn die ghene die Israhel hebben co{n}nen ontulieden in vaste besloten steden gheghaen.
En{de} alle theyr is tot Iosue wederghekeert in Maceda, daer doen die heyrleghere{n} waren, ghesont en{de} in gheheelen ghetale, en{de} daer en heeft niema{n}t tseghen Israhel derren kicken.
En{de} Iosue heeft beuolen segghende, Doet open dat gat der speluncken, en{de} brengt voorts tot my die vijf coninghen die daer in verborghe{n} sijn.
Ende die dienaers hebben ghedaen alsoo hen beuolen was, en{de} sij hebben tot hem ghebracht die vijf coninghen wter speluncken, den coninck van Ierusalem, den coninck van Hebron, den coninc van Ierimoth, den coninc van Lachis, den coninck van Eglon.
En{de} als die tot hem ghebracht waren, soo heeft hy alle die mannen van Israel gheroepen, en{de} gheseyt tot die hooftliede{n} des heyrs die met hem waren, Gaet henen en{de} stelt v voeten op die halsen van desen coninghen. En{de} als sij voorts ghegaen waren en{de} sij der nederligghender halsen metten voeten treedden,
soo seyde hy wedero{m} tot he{n}, En wilt niet vreesen noch veruaert sijn, wert versterct ende weest vroem, wa{n}t alsoo sal die Heere doen allen uwen vianden teghen die welcke ghy strijdt.
En{de} Iosue heeftse gheslaghen en{de} ghedoot, en{de} ghehanghen aen vijf stijlen, en{de} sij waren ghehanghe{n} totten auont toe.
En{de} als die sonne onderghinck, soo heeft Iosue beuolen den ghesellen dat sij die souden afdoen van die galghe{n}. Die welcke hebbense afghenomen en{de} gheworpen in die speluncke daer sij in verborghen hadde{n} gheweest, ende sij hebben op dat gat van dier speluncken gheleyt groote steene{n}, die welcke daer blijuen tot op desen dach toe.
Opden seluen dach heeft Iosue oock Macedam inghenomen, en{de} verslaghen metten scerpe vande{n} sweerde, ende den coninck van dier stadt heeft hy ghedoodt, ende alle haer bewoonders, hy en heeft daer in niet ghelaten soo veel als een luttel bleuelinghen. Ende hy heeft den coninck van Maceda ghedaen ghelijck hy den coninck van Iericho ghedae{n} hadde.
En{de} hi is voorts ghetrocken met gheheel Israhel van Maceda tot Lebna, en{de} streedt daer teghen,
die welcke die Heere met haren coninck gheleuert heeft in die hande{n} van Israhel, ende sij hebben die stadt gheslaghe{n} met dat scerpe des sweerts en{de} allen haer bewoonders, sij en hebben gheen bleuelinghe{n} ghelaten. En{de} sij hebben den coninck van Lebna ghedaen ghelijck sij ghedae{n} hadden den coninck van Iericho.
Van Lebna is hy ouerghetrocken in Lachis met gheheel Israhel, en{de} als hy het heyr rontsomme ghestelt hadde, soo bestormde hy die.
Ende die Heere heeft Lachis in Israels hant gheleuert, ende hy heeft die des anderen daechs inghenomen ende gheslaghen metten scerpten des sweerts, en{de} alle die zielen die daer in waren, ghelijck hy Lebna ghedaen hadde.
In dien tijt soo is opcomen Horam die coninck van Gazer om dat hy Lachis helpen soude, den welcken heeft Iosue verslaghen met allen sijnen volcke datter niet een ouer en bleef.
Ende hy is va{n} Lachis voerts ghereyst tot Eglon, ende hy heeft die omleyt,
ende vechte{n}de ghewonnen op den seluen dach, ende hy heeft metten scerpen des sweerts gheslaghen alle die zielen die daer in waren, nae alle dat hy Lachis ghedaen hadde.
Ende hy is oock met gheheel Israhel opghetrocken van Eglon tot Hebron, ende hy heeft daer teghen ghestreden,
ende die inghenomen, ende verslaghen metten scerpen des sweerts, ende oock haren coninck, ende alle die steden van dien lantschap, ende alle die zielen die daer in woonachtich waren, hy en heeft daer in niet ghelaten eenighe bleuelinghen, ghelijck hy Eglon ghedaen hadde alsoo heeft hy Hebron oock ghedaen, alle dat hy daer in vant vernielende mette{n} sweerde.
En{de} van daer wederghekeert sijnde tot Dabir,
heeft hy die inghenomen en{de} verdoruen, ende ooc haren coninck, ende alle die steden rontsomme heeft hy gheslaghen metten scerpen des sweerts, hy en heeft daer inne niet ghelaten eenighe bleuelinghen, ghelijck hy ghedaen hadde Hebron ende Lebna ende haren coninghen, alsoo heeft hy Dabir ende haren coninck ghedaen.
Aldus heeft Iosue verslaghen alle dat lant des gheberchte{n}, ende dat suytwaerts lach, ende der platter velden, ende Asedoth met haren coninghen, hy en heeft daer niet ghelaten eenighe bleuelinghen, maer alle dat adem trecken mocht heeft hy ghedoodt, ghelijck hem beuolen hadde die Heere die Godt van Israhel,
van Cadesbarne tot Gazam toe, Alle dlant van Iessen tot Gabaon,
en{de} alle haer coninghen ende hen lantscappen heeft hy met eenen oploop inghenomen en{de} verdoruen, Want die Heere die Godt van Israhel heeft voor hem ghestreden.
Ende hy is wederghekeert met gheheel Israhel tot die plaetse der heyrlegheren in Galgala.
VVelcke dinghen als Iabin die coninck van Asor ghehoort hadde soo heeft hy ghesonden aen Iobab den coninck van Madon, ende totten coninck van Semeron, ende totten coninck van Achsaph,
ende tot die coninghen vanden Noorden, die int gheberchte woonden, ende in dat plat nederlant teghen die suytsijde van Ceneroth, ende oock in die veltachtighe landen, ende lantscappen van Dor by die zee.
Ende tot die Chananiters van den Oosten ende Westen, ende totten Amorrhiters ende Hethiters ende Phereziters ende Iebuzeiters int gheberchte, ende totten Heueiters oock die daer woonden aen dat onderste van Hermon int lant Maspha.
Ende sij sijn allegader wtghetrocken met haren heyrscharen een volck wter maten groot van ghetale, ghelijck dat sandt dwelck aen die zeecant is, en{de} oock peerden ende waghenen van een ontellijcke menichte.
Ende alle dese coninghe{n} sijn te samen come{n} ouer een aen die watere{n} van Merom dat sij strijden souden teghen Israhel.
Ende die Heere heeft gheseyt tot Iosue, en vreest dese niet, Want morghen op dese selue ure sal ick alle dese leueren om ghewont te wordene voor daenschijn van Israhel, Hen peerden suldi vermincken, en{de} hen waghenen verberren metten viere.
En{de} Iosue is ghecomen en{de} alle theyr met hem teghen he{n}lieden aen die wateren Merom onuersienlijck, en{de} sij hebbense oueruallen,
en{de} die Heere heeftse gheleuert in Israhels hande{n} Die welcke hebbense gheslaghe{n} ende veruolcht tot groot Sidon toe, en{de} tot die wateren Maserephoth, en{de} tot dat velt van Maspha, welc is aen diens oostsijde. Aldus heeft hy die alle verslaghen, alsoo dat hi gheen bleuelinghe{n} van hen achter en liet,
en{de} hi heeft ghedaen ghelijc die Heere hem beuolen hadde, hen peerden heeft hy verminct, en{de} die waghenen metten viere verbrant.
En{de} terstont weder om keere{n}de heeft hy inghenomen Asor, en{de} haren coninck heeft hy verslaghen metten sweerde, Want Asor hiel van outs douerste heerlijcheyt van alle desen rijcke{n}.
Ende hy versloech alle die zielen die daer woonde{n}, hi en heeft daer niet ghelaten eenighe bleuelinghe{n}, maer hy heuet al verdoruen, alsoo datter niet le leuen en bleef, en{de} die stadt heeft hy metten brande vernielt.
En{de} alle die steden rontsomme, ende haer coninghe{n} heeft hy ghenomen, verslaghen, en{de} vernielt, ghelijck hem beuolen hadde Moyses des Heere{n} dienaer,
sonder die steden die op die hueuelen ende hoochde{n} gheleghen waren, die andere heeft Israhel verbrant, alleen die alder stercste stadt Asor heeft hy metter vla{m}men vernielt.
Ende alle den roof van desen steden ende dat vee hebben die kinderen van Israhel onder malcanderen ghedeylt, alle die menschen verslaghen wesende,
Ghelijc die Heere Moysi sijnen dienaer gheboden hadde, alsoo heeft Moyses Iosue gheboden ende die heuet al volbrocht, hy en heeft van alle{n} den gheboden niet achterghelaten, oock niet een woort dat die Heere Moysi beuolen hadde.
Aldus heeft Iosue inghenomen alle dat lant der gheberchten en{de} dat suytlant, ende dlant van Gessen, ende dat plat la{n}t, ende die westsijde, ende den berch Israhel, ende sijn veltachtighe landen,
ende eendeels des berchs die opclimt tot Seir tot Baalgad toe, door dat plat la{n}t van Libanus onder den berch Hermon, alle haer coninghen heeft hy gheuanghen, gheslaghen, ende ghedoot,
Langhen tijt heeft Iosue ghestreden teghe{n} dese coninghen.
Daer en was niet een stadt die haer niet ouer en gaf den kinderen van Israhel, sonder die Heueiters die te Gabaon woonden, want hy heeftse alle strijdende ghewonnen,
Want het was des Heeren vonnisse dat hen herten souden verhert worden, ende dat sij strijden souden teghen Israhel, ende vallen, ende dat sij gheen ghenadicheyt en souden verdienen, en{de} dat sij vergaen souden ghelijck die Heere Moysi beuolen hadde.
In dien tijt is Iosue ghecomen ende heeft dootgheslaghen Enacim van tgheberchte van Hebron en{de} Dabir en{de} Anab en{de} van alle tgheberchte van Iuda en{de} Israhel, en{de} hen steden heeft hy vernielt.
Hy en heefter niet eenen ouerghelaten van Enacims gheslachte int lant der kinderen van Israhel, sonder die steden van Gaza en{de} Geth, ende Azoto, in die welcke sij alleen ghelaten sijn.
Aldus heeft Iosue alle dlant inghenomen, ghelijck die Heere ghesproken heeft tot Moysen, ende hy heeft dat tot een besittinghe gheleuert den kinderen van Israhel, nae hen deelen ende gheslachten, ende het lant heeft gherust van orloghen.
DIt sijn die coninghen welc die kindere{n} van Israhel verslaghen hebben, en{de} hebben hen lant beseten, ouer die Iordane teghen der sonnen opganck, vander beken Arnon totten berch Hermon, ende alle die oostsijde die daer siet nae die woestijne.
Sehon die coninck der Amorrheen, die woonde in Hesebon, heeft heerscappie ghehadt va{n} Aroer welc gheleghen is op den oeuer der beken Arnon, en{de} va{n} dat middelste deel in die valleye, ende der helicht van Galaad tot aen die beke va{n} Ieboc welc is die pale der kindere{n} van Ammon,
en{de} vander woestijne{n} totter zee Ceneroth teghen den Oosten, en{de} tot die zee der woestijnen, welck is dalder soutste zee, aen die oostsijde door den wech die leydt tot Bethsunoth, ende van die suytsijde die light beneden Asedoth Phasga.
Die pale van Og des conincs va{n} Basan van die bleuelinghe{n} van Raphaim, die ghewoo{n}t heeft in Astharoth, ende in Edrai, en{de} heeft heerscappie ghehadt op den berch Hermon, en{de} in Salecha, ende ouer gheheel Basan tot aen die pale{n}
van Gessuri, en{de} Machati, en{de} van dat half deel van Galaad, die palen van Sehon des conincks van Hesebon,
Moyses des Heeren dienaer, ende die kinderen van Israhel hebbense gheslaghe{n}, en{de} hen lant heeft Moyses gheleuert tot een besittinghe den Rubenite{n} ende Gaditen ende der helicht van Manasses gheslachte
Dit sijn die coninghe{n} des lants die Iosue verslaghe{n} heeft ende die kinderen van Israhel, ouer die Iordane aen die westsijde, Van Baal Gad int velt van Libanus totten berch welcs deel opclimt tot in Seir, ende Iosue heeft dat gheleuert tot een besittinghe den gheslachte van Israhel, elcken besonder hen deelen,
soo wel in die gheberchten als in die platte ende veltachtighe landen, In Aseroth ende in die woestijne en{de} in die suytsijde, waren die Hethiters en{de} Amorrhiters, Chananiters, en{de} Pherezeiters, Heueiters, en{de} Iebuseiters.
Die coninc va{n} Iericho was een, Die coninc va{n} Hai welc is ter sijde{n} van Bethel een,
Die coninck van Ierusale{m} een, Die coninc van Hebron een,
Die coninck van Ierimoth een, Die coninc va{n} Lachis een,
Die coninck van Eglon een, Die coninc van Gazer een,
Die coninck van Dabir een, Die coninck van Gader een,
Die coninck van Herma een, Die coninck van Hered een,
Die coninck van Lebna een, Die coninck van Adullam een,
Die coninck van Maceda een, Die coninck van Bethel een,
Die coninck van Taphua een, Die coninck van Ophir een,
Die coninck van Aphec een, Die coninck van Saron een,
Die coninck van Mador een, Die co-ninck van Asor een,
Die coninck van Semeron een, Die coninck van Acsaph een,
Die coninck van Thenac een, Die coninck van Mageddo een,
Die coninck van Cedes een, Die coninck van Iachanam van den Carmelus een,
Die coninck van Dor ende des lantscaps van Dor een, Die coninc der heydenen van Galgal een,
Die coninck van Thersa een, Alle die coninghen waren eenendertich.
IOsue was out en{de} van grooter ouderdom, en{de} die Heere heeft tot he{m} gheseyt, Ghy sijt out gheworden ende van grooter ouderdom, en{de} daer is een seer breedt landt ghelaten, dat noch niet metten lote ghedeelt en is,
te weten gheheel Galileen, Philisthijm, en{de} gheheel Gessuri,
Van den turbelen vloet die Egipten watert, tot aen die pale{n} van Accaron teghen den Noorden, Dlant van Chanaan dwelck in vijf cleyn coninghen der Philistijnen ghedeylt wordt, Die Gazeiters en{de} Azotiters ende Alcaloniters, Getheiters ende Accaroniters.
Maer aen die zuytsijde sijn de Heueiters, alle dlant van Chanaa{n}, ende Maara der Sidoniters, tot Apheca, ende die palen der Amorrhiters,
ende haer reghenooten, Ende ooc dlantscap van Libanus, teghen den Oosten van Baalgad onder den berch Hermon tot dat ghy coemt in Emath,
Van allen den ghene{n} die daer woonen opden berch van Libanus tot die wateren Maserephoth, ende alle die Sidoniters, Ick ben die ghene diese vernielen sal voor daensicht der kinderen van Israhel. Daer om laet dit lant comen int deel der erffenissen der kinderen van Israhel, ghelijck ick v beuolen hebbe.
Ende nv deylt dat lant tot een besittinghe den neghen gheslachten, ende den haluen gheslachte van Manasses,
met den welcken Ruben ende Gad het lant beseten hebbe{n}, het welck hen Moyses des Heeren dienaer gheleuert heeft ouer die vloeden der Iordanen aen die oostsijde
van Aroer, welck gheleghen is aen den oeuer der beken Arnon en{de} int midden der valleyen, en{de} alle die platte landen van Medaba tot Dibon toe,
ende alle die steden van Sehon den coninck vanden Amorrhiters die gheregneert heeft in Hesebon tot aen die palen der kinderen van Ammon,
en{de} Galaad, ende die pale van Gessuri en{de} Machati, en{de} alle de{n} berch Hermon en{de} gheheel Basan tot Salecha toe,
alle tconincrijck van Og in Basan die gheregneert heeft in Astaroth ende Edrai, hy was va{n} die ouerghebleuene van Raphaim, en{de} Moyses heeft dese verslaghen en{de} vernielt
Ende die kinderen van Israhel en hebben niet willen heel te niet doen Gessuri en{de} Machati, en{de} sij hebben ghewoont int midde{n} van Israhel tot opde{n} dach van heden toe,
En{de} den gheslachte van Leui en heeft hy gheen besittinghe ghegheuen, maer die sacrificie{n} en{de} slachofferanden des Heeren des Godts van Israhel, dese sijn haer erffenisse, ghelijc hy hen gheseyt heeft.
Aldus heeft Moyses een besittinghe ghegheuen den gheslachte der kinderen van Ruben, na hen maesscappen,
Ende hen pale was van Aroer, welck gheleghen is op den oeuer der beken van Arnon, en{de} int midden van die valleye der seluer beken, alle dat effen la{n}t dwelc leyt tot Medaba
en{de} Hesebo{n}, en{de} alle{n} haer dorpkens welck sijn in die veltachtighe landen En{de} oock Dibon en{de} Bamoth Baal, en{de} die stadt Baalmeo{n},
en{de} Iassa ende Cedimoth, en{de} Mephaath,
en{de} Chariathaim, en{de} Sabama, ende Sarathasar opden berch der valleyen
Bethphogor en{de} Asedoth, Phasga, en{de} Bethiesimoth,
en{de} alle die steden des platten lants en{de} alle die rijcken van Seho{n} der Amorrhiters coninc die geregneert heeft in Hesebon, de{n} welcken Moyses verslaghe{n} heeft, met die prince{n} va{n} Madia{n} de{n} Heueiter, en{de} Recem, en{de} Sur, en{de} Hur, en{de} Rebe die vorste{n} va{n} Seho{n} inwoo{n}ders des lants,
En{de} Balaa{m} den sone van Beor den waersegghere hebbe{n} die kinderen van Israhel metten swaerde verslaghen metten anderen verslaghenen,
Ende die pale der kinderen van Ruben is gheworden die vloet Iordanis, Dit is die besittinghe der Rubeniters by hen maesscappen der steden en{de} dorpkens,
En{de} Moyses heeft ghegheuen den gheslachte van Gad en{de} haren kinderen by hen maesscappen een besittinghe waer af dit is die deylinghe,
Die pale van Iaser, en{de} alle die steden van Galaad, ende dat half deel van dlant der kinderen van Ammon, tot Aroer, welck is teghen Rabba,
en{de} van Hesebon tot Ramoth, Masphe en{de} Betomim, en{de} va{n} Manaim tot die pale van Dabir,
Ende in die valleye Betharam ende Bethnemra, ende Sochot en{de} Saphon, dat ander deel des rijcs va{n} Sehon des conincs va{n} Hesebon, en{de} het eynde va{n} desen is oock die Iordane, tot dat wterste deel der zee Ceneroth, ouer die Iordane aen die oostsijde.
Dit is die besittinghe der kinderen van Gad bi haren familien hen steden en{de} dorpen,
Oock heeft hi den haluen gheslachte van Manasse en{de} sijne{n} kindere{n} nae hen maesscappen een besittinghe ghegheuen,
waer af dit het beghinsel is, Van Manaim, gheheel Basan, en{de} alle die rijcken van Og den coninck van Basan, en{de} alle die dorpen van Iair die in Basan sijn, tsestich steden
en{de} dat halfdeel van Galaad, en{de} Astaroth en{de} Edrai die steden des rijcs van Og in Basan den kinderen van Machir des soo{n}s van Manasse, den haluen deele der kinderen van Machir by haren maesscappen,
Dese besittinghe heeft Moyses ghedeylt in die veltachtighe landen van Moab, ouer die iordane teghe{n} ouer Iericho aen die oostsijde,
Ende den gheslachte van Leui en heeft hy gheen besittinghe ghegheuen, Want die Heere die Godt van Israhel is seluer hen besittinghe ghelijck hy hen ghesproken heeft.
DIt is tghene dat die kinderen van Israhel beseten hebben int lant van Chanaan, welc hen ghegheue{n} hebben Eleazar die priester ende Iosue die sone van Nun en{de} die Princen der familien nae die gheslachten van Israhel,
metten lote dat al deylende, ghelijck die Heere beuolen hadde door die hant van Moyses den neghen gheslachten en{de} den haluen gheslachte,
Want den twee gheslachten en{de} den haluen, hadde Moyses ouer die Iordane een besittinghe ghegheuen, sonder die Leuiten die gheen landt en hebben ontfanghen onder hen broeders,
maer in hen plaetse quamen die kinderen van Ioseph in twee gheslachten ghedeelt Manasse en{de} Ephraim, ende die Leuiten en ontfinghen gheen ander deel des lants, dan alleen steden om in te woone{n} en{de} haer voorsteden om te voeden hen groot en{de} cleyn vee,
Ghelijck die Heere Moysi beuolen hadde alsoo hebben die kinderen van Israhel ghedaen, en{de} sij hebben dlant ghedeylt.
Hierom sijn die kinderen va{n} Iuda ghecomen tot Iosue in Galgala, en{de} Caleb die sone Iephone die Cenezeus heeft tot hem ghesproken, Ghi weet wat die Heere ghesproken heeft tot Moysen den man Gods van my en{de} v, in Cadesbarne,
Veertich iaren oudt was ick, doen Moyses des Heeren dienaer my sandt van Cadesbarne, dat ick dlant besien soude, en{de} ick heb hem ghebootscapt, dat my warachtich dochte,
maer mijn broeders die met my opghetrocken waren, hebbe{n} het herte des volcs onmachtich ghemaect, ende niet te min ick heb gheuolcht den Heere mijne{n} Godt,
Ende Moyses heeft ghesworen op dien dach segghende. Dlant het welc uwen voet betreden heeft dat sal v besittinghe wesen en{de} uwer kinderen inder eewicheyt, om dat ghy gheuolcht hebt den Heere mijnen Godt,
Hierom heeft my die Heere dleuen verleent, ghelijck hy belooft heeft tot op desen dach toe, Het sijn vijf en{de} veertich iaren voorleden, van dat die Heere dit woort ghesproken heeft tot Moysen, doen Israhel wandelde door die woestijne, Heden ben ick vijfentachtentich iaren out,
alsoo weluarende als ick weluarende was op dien tijt doen ick om te bespieden wtghesonde{n} was, Die vromicheyt va{n} die{n} tijt blijft in mi tot op desen dach toe, so wel om te strijde{n}, als om te reysen
Daerom soo gheeft my desen berch, den welcken die Heere belooft heeft, doen ghijt oock hoorde, daer Enacim op sijn, ende groote steden ende vast besloten, oft die Heere by auontueren met my ware, en{de} dat ickse mocht te niet doen, ghelijck hy my belooft heeft.
Ende Iosue heeft hem ghebenedijt ende hem gheleuert Hebron tot een besittinghe,
En{de} van dien tijt heeft Hebron toebehoort Caleb den sone van Iephone den Cenezeus, tot opden dach van heden toe om dat hy gheuolcht heeft den Heere den God van Israhel,
Den naem van Hebron worde te vore{n} ghenoemt Cariatharbe, Adam die alder meeste is daer onder die Enacims gheleyt, ende dlant hiel op van strijden.
ALdus is het deel der kinderen van Iuda by haren maesscappen gheweest dit, Van die pale Edom tot aen die woestijne Sin teghen den suyden, en{de} tot aen dat wterste deel der suytsijden,
Sijn beghinsel was van dat wterste der alder soutster zee, ende va{n} haer tonghe die suytwaerts siet
ende gaet wt teghen den opganc des scorpioens, en{de} gaet voorts dore tot in Sina, ende climt opwaerts in Cadesbarne en{de} coemt door tot in Esron, opgaende tot in Addar, ende gaende rontsomme Carcaa,
en{de} van daervoorts doorgaende in Asemona, ende come{n}de tot aen die beke van Egipten, ende hen palen sullen sijn die groote zee, dit sal deynde wesen vander suytsijden,
Maer va{n} den oosten sal tbeghinsel wesen va{n} die alder soutste zee, tot aen die wterste der Iordane{n} en{de} tghene datter siet noortwaerts van die tonghe der zee tot den seluen vloet der Iordanen,
ende die pale gaet opwaerts in Bethhagla ende gaet door noortwaerts in Betharaba opclimmende tot den steen Boen des soons van Ruben,
ende streckende voorts tot die palen van Debera van die valleye Achor, teghen den noorden siende teghen Galgala welck is teghen ouer den opganck Adommim va{n} die suytsijde der beken, ende gaet door die wateren die ghenoemt worden der sonnen fonteyne ende sijn wtganghen sullen wesen totter fonteynen Rogel,
ende climt op door die valleye der kinderen va{n} Ennom van die sijde der Iebuzeiters suytwaerts, dit is Ierusalem, en{de} van daer haer oprechte{n}de tot opde{n} tsop va{n} den berghe die daer is teghe{n} Geennom westwaerts in dat wterste der valleyen Raphaim noortwaerts,
ende gaet voorts dore van dopperste des berchs, tot aen die fonteyne des waters Nephthoa, ende coemt voorts tot aen die dorpen des berchs Ephron ende wort gheneycht in Baala, welck is Cariathiarim, dat is die stadt der bosscagien,
ende het gaet omme van Baala westwaerts totten berch Seir, ende gaet voorts dore neffens der sijde{n} des berchs Iarim noortwaerts tot in Cheslon, ende daelt neder in Bethsames ende gaet voorts dore in Thamna,
ende coemt voorts teghen den noorden des deels van Accaron van besijden ende het wort gheneycht tot Sechrona ende gaet oner de{n} berch Baala, en{de} coemt tot in Iebneel toe, ende wort metten eynde der grooter zee teghen dwesten besloten.
Dit sijn die palen der kindere{n} van Iuda, rontsomme in haren maesscappen,
Maer Caleb den sone van Iephone heeft hy een deel ghegheuen int midden der kinderen van Iuda, ghelijck hen die Heere gheboden hadde, Cariatharbe des vaders van Enac, dese is Hebron,
Ende Caleb heeft daer wt verdreuen drije sonen van Enac, Sesai ende Ahiman ende Tholmai van Enacs gheslachte,
Ende van daer optreckende is hy ghecomen tot die bewoonders van Dabir, die welcke te voren ghenoemt worde Cariathsepher, dat is letteren stadt,
Ende Caleb heeft gheseyt. Soo wie Cariathsepher slaet, ende die inne neemt, dien sal ick Axam mijn dochter tot een huysurouwe gheuen,
Ende Othoniel die sone van Cenez Calebs ioncste broeder heeft die inghenomen, ende hy heeft hem Axam sijn dochter tot een huysvrouwe ghegheuen,
Die welcke als sij te samen reysden, soo is haer gheraden van haren man dat sij van haren vader soude begheren een ackerlant, Ende sij versuchte als si op den ezel sadt, Tot die welcke Caleb. Wat hebdy? (seyt hy)
Ende sij heeft gheantwoort. Gheeft my een benedictie, een zudich en{de} dorre lant hebdi my ghegheuen, gheeft daer toe ooc een versch lant, Hierom heeft haer Caleb ghegheue{n} dat ghewatert worde bouen ende beneden.
Dit is die besittinghe des gheslachts der kinderen van Iuda, by haren maesscappen,
Ende die steden van die wterste sijden der kinderen van Iuda waren by die palen va{n} Edom vanden zuijden, Cabseel ende Eder ende Iagur,
en{de} Cina en{de} Dimona, ende Adada,
ende Cedes, en{de} Ador, en{de} Iethman,
Ziph ende Telem ende Baloth,
Nieu Azor en{de} Carioth, Hesron, dit is Asor,
Amam, Sama, ende Molada,
en{de} Asergadda, en{de} Hassemon, en{de} Bethphelet,
en{de} Hasersual, en{de} Bersabee, en{de} Baziothia,
ende Baala, en{de} Im, ende Esem,
en{de} Eltholad en{de} Cesil, ende Harma,
en{de} Siceleg, en{de} Medemena, ende Sensenna,
Lebaoth, en{de} Selim, ende Aen, ende Remon alle die steden waren neghen ende twintich, ende haer dorpen.
Maer in die veltachtighe landen Estaol en{de} Sarea, ende Asena,
en{de} Zanoe, en{de} Engannim, en{de} Taphua, ende Enaim,
en{de} Ierimoth, ende Adullam, Socho, ende Azecha,
en{de} Saraim, en{de} Adithaim, en{de} Gedera, ende Gederothaim, veerthien steden ende haer dorpen,
Sanan, en{de} Hadassa, ende Magdalgad,
Delean, en{de} Masepha, ende Iethel,
Lachis, ende Baschath, ende Eglon,
Chebbo{n}, ende Leheman, ende Cethlis,
en{de} Gideroth, en{de} Bethdagon, ende Naama en{de} Maceda, sesthien steden ende haer dorpen,
Labana, en{de} Ether, ende Asan,
Iephtha, en{de} Esna, en{de} Nesib,
ende Ceila, en{de} Achzib, ende Maresa, neghen steden en{de} haer dorpen,
Accaron met sijnen vrijheden en{de} dorpkens,
Van Accaron totter zee alle datter strect nae Azoten en{de} haer dorpkens,
Azotes met sijnen vryheden ende dorpkens, Gaza met sijnen vryheden en{de} dorpkens, tot aen die beke van Egipten, en{de} die groote zee is sijn pale,
Ende inden berch Samir en{de} Gether, ende Sochot,
en{de} Danna, ende Chariathsenna Dit is Dabir,
Anab ende Istemo en{de} Anim,
Gosen, ende Olon, ende Gilo, elf steden en{de} haer dorpen,
Arab, ende Ruma, ende Esaan,
en{de} Iamim en{de} Bethtaphua, en{de} Apheca,
Athmatha, en{de} Cariatharbe, dit is Hebron, en{de} Sior neghen steden en{de} haer dorpe{n}
Maon, en{de} Charmel, ende Ziph, en{de} Iota,
Iezrael, ende Iucadam, ende Zanoe,
Accain, Gabaa, ende Thamna, Thien steden en{de} haer dorpen,
Halhul, en{de} Bethsur, ende Gedor,
Mareth, ende Bethanoth, en{de} Elthecon, ses steden ende haer dorpen,
Cariathbaal, dit is Cariathiarim die stadt der bosschagie{n}, en{de} Arebba twee steden en{de} haer dorpe{n},
In die woestijne Betharaba Meddin en{de} Sachacha,
en{de} Nebsan, en{de} die stadt des souts, en{de} Engaddi, ses stede{n} en{de} haer dorpen,
Ende die kinderen van Israhel en hebben die Iebuzeiters die inwoonders van Ierusalem niet co{n}nen vernielen, en{de} die Iebuzeiters hebben ghewoont met die kinderen van Iuda in Ierusalem tot opden dach van heden toe.
ENde dat lot der kinderen van Ioseph is gheuallen, van die Iordane teghen Iericho aen sijn wateren vanden ooste{n}, die woestijne die opclimt van Iericho totten berch van Bethel
ende gaet wt van Bethel tot Luzam, en{de} het gaet voorts door die pale Archi Ataroth,
ende daelt neder westwaets by die pale van Iephleti tot aen die palen va{n} neder Bethhoron, ende Gazer, en{de} haer lantscappen eynden aen die groote zee,
ende dit hebben beseten die kinderen van Ioseph, Manasses, en{de} Ephraim,
Ende die pale der kinderen van Ephraim is gheworden by haren maesschappen ende hen besittinghe is teghen den oosten van Atarothaddar, tot aen die ouerste Bethoron,
Ende die eynden ghaen wt in die zee, Maer Machmethath siet teghen noorden, ende tgaet omme die palen teghen de{n} oosten in Thamathselo, en{de} tgaet dore vande{n} oosten tot Ianoe,
en{de} tgaet neder van Ianoe in Ataroth, ende Naaratha, ende tcoemt door tot in Iericho, en{de} tgaet wt tot aen die Iordane,
Van Taphua gaet dat voorts door teghe{n} die zee in die riet valleye, ende sijn wtganghe{n} sijn tot die alder soutste zee, Dit is die besittinghe van tgheslachte der kinderen van Ephraim by haren familien
Ende daer sijn steden wtghesceyden den kindere{n} va{n} Ephraim int midden van die besittinghe der kindere{n} van Manasse ende haer dorpen,
Ende die kinderen van Ephraim en hebben, die Chananiters niet ghedoodt die in Gazer woonden, ende die Chananiter heeft ghewoont int midden van Ephraim, tot op desen dach tribuyt gheuende.
ENde dlot is gheualle{n} den gheslachte va{n} Manasse (want hy is Iosephs ierste gheboren sone) Machir den iersten gheborenen van Manasse den vader van Galaad, die welcke heeft gheweest een strijdtbaer man, en{de} heeft ghehadt tot een besittinghe Galaad ende Basan,
en{de} den andere{n} van Manasses kinderen by haren familien, Den kinderen van Abiezer, ende den kinderen van Helec, en{de} den kindere{n} van Esriel en{de} den kindere{n} van Sechem en{de} de{n} kinderen van Hepher, en{de} den kinderen va{n} Semida, Dit sijn die kinderen va{n} Manasse Iosephs sone, die ma{n}ne{n} by hare{n} maesscappe{n},
Maer Salphaad die sone va{n} Hepher des soo{n}s Galaad des soo{n}s Machir des soo{n}s Manasse, en hadde ghee{n} sone{n}, maer alleen dochtere{n}, der welcker name{n} ware{n} dese, Maala en{de} Noa, en{de} Hegla, en{de} Melcha, en{de} Thersa,
ende sij sijn comen int aenscijn Eleazari des priesters, en{de} Iosue Nuns soo{n}s, en{de} der princen, segghende, Die Heere heeft ghebode{n} door die hant van Moyses, datme{n} ons een besittinghe gheuen soude int midden van onsen broederen, Ende hy heeft hen nae des Heeren ghebodt ghegheuen een besittinghe int midden van haers vaders broederen,
Ende die coordekens van Manasse sijn thien gheuallen, sonder dlant van Galaad ende Basan ouer die Iordane,
Want die dochteren van Manasse hebben een erffelijcheyt beseten int midden van sijnen sonen, Maer dlant van Galaad is ten deele gheuallen den kinderen van Manasse die daer noch ouer waren,
Ende die pale va{n} Manasse was van Aser, Machmathath die siet teghen Sichem ende gaet wt ter rechter sijden bi die bewoo{n}ders der fonteyne{n} Taphue,
Want in Manasses lot was gheuallen dlant van Taphue, welc is by die palen van Manasse der kinderen Ephraim,
Ende die pale vander rietvalleye gaet nederwaert na die suytsijde der beken van Ephraims steden, die welcke sijn int midden van Manasses steden, Die pale van Manasse is van die noortsijde der beken, ende haren wtganck gaet tot die zee,
Alsoo dat het erfdeel van Ephraim sij vanden suyden, en{de} Manasses erfdeel van den noorden, en{de} beyde die deelen besluyte die zee, en{de} dat sij met malcander aen een comen int gheslachte van Aser vanden noorden, ende int gheslachte van Issachar vanden oosten,
Ende die erffenisse van Manasse was in Issachar ende in Aser, Bethsan en{de} sijn dorpkens, en{de} Ieblaam met sijnen dorpkens, en{de} die inghesetenen van Dor, met haren steden en{de} daer toe oeck die bewoo{n}ders van Endor met haren dorpkens, Desghelijcs oock die inwoonders van Tenac met haren dorpkens, ende die inwoonders van Mageddo met sijnen dorpkens, en{de} dat derde deel vander stadt Nopheth,
Ende Manasses kinderen en conste{n} dese steden niet verderue{n}, maer dat Chananeus volc begonste in dit lant te woone{n},
Maer nae dat die kinderen van Israhel machtich gheworden waren, soo hebben sij dat Chananeus volc onder hen bedwanc ghebracht, ende sij hebbense tributarisen ghemaect ende sij en hebbense niet verslaghen.
Ende die kinderen van Ioseph hebben tot Iosue ghesproken, ende gheseyt. Waerom hebdi my ee{n} besittinghe van eenen lote en{de} va{n} eenen coordeken ghegheuen, daer ick van so grooten menichte ben, en{de} mi die Heere ghebenedijt heeft?
Den welcken Iosue heeft gheseyt, Sydy een groot volck, soo gaet opwaerts in die bosscagien, en{de} houwet ruymte af voor v seluen in dat lant van den Pherezeiters, ende Raphaim want die besittinghe va{n} Ephraims gheberchte v te cleyne is,
Ende die kinderen van Ioseph hebbe{n} he{m} gheantwoort. Wij en sulle{n} niet conne{n} opt gheberchte come{n}, aenghesie{n} dat die Chananiters ysere{n} waghene{n} ghebruycke{n} die opt blac lant woone{n}, daer Bethsan gheleghen is met sijnen dorpkens, en{de} Iezrael besittende die helicht vander valleyen,
Ende Iosue seyde tot de{n} huyse va{n} Ioseph, Ephraim, en{de} Manasse. Ghy sijt een volc veel van ghetale, en{de} va{n} grooter macht, ghy en sult niet een lot hebbe{n},
Maer ghi sult trecke{n} opt gheberchte en{de} daer voor v af houwe{n}, en{de} suyuere{n} ruymte om te woonen, en{de} dan suldi mo-ghen voorts trecken, als ghy dat Chananeus volck sult verdreuen hebben, die welcke ghy segt dat ysere{n} waghenen hebben, ende seer sterck sijn.
ENde alle die kinderen van Israhel sijn vergadert te Silo, ende sij hebben daer dat tabernakel des ghetuyghenis vast ghemaect, en{de} het lant was onder hen bedwanck,
Maer daer ware{n} noch seuen gheslachten der kindere{n} Israhel ouerbleuen, die hen besittinghe{n} noch niet ontfanghe{n} en hadden,
Tot die welcke seyde Iosue. Hoe langhe suldy vergaen van traecheyt dat ghy niet en trect in dlant om dat te besitten, het welck die Heere uwer vadere{n} Godt v lieden ghegheuen heeft?
Kiest wt elcke{n} gheslachte drij mans, dat sij die senden, dat die wtreysen ende het heel lant omme gaen, en{de} dat bescrijuen nae tghetal van een yeghelijcs menichte, ende dat sij tot my brenghen tghene dat sij bescreuen sullen hebben
Deylt voor v het lant in seuen deelen, Laet Iudas in sijn palen wesen van die suytsijde, en{de} Iosephs huys vanden noorden,
het landt dat midden tusschen dese leyt, suldi in seuen deelen bescrijuen, en{de} ghy sult hier by my comen, op dat ick voor den Heere uwe{n} Godt mach voor v hier het lot worpen,
want die Leuiten en hebben onder v gheen erfdeel, maer dat priesterscap des Heeren is hen erfdeel, Maer Gad, en{de} Ruben, ende dat half gheslachte van Manasse hadden nv te voren haer besittinghen ontfanghen ouer die Iordane aen die oostsijde, welck hen Moyses des Heeren dienaer ghegheuen heeft.
Ende als die mannen opghestae{n} waren dat si reysen souden, om dat lant te bescrijuen, so heeft Iosue hen beuolen, segghe{n}de, Gaet rontsomme doort lant ende bescrijft dat, en{de} coemt wederom tot my, op dat ick hier voor den Heere te Silo mach het lot voor v worpen.
Aldus sijn sij ghereyst, ende dat lant al omme doorsiende, hebbe{n} sij dat ghedeelt in seuen deele{n}, scrijuende dit in eenen boeck, Ende sij sijn wederom tot Iosue ghecomen inden legher te Silo,
Ende hy heeft die loten gheworpen voor den Heere te Silo, ende den kinderen van Israhel het landt ghedeelt in seuen deelen.
Ende het ierste lot is opcomen der kinderen van Beniamin, nae haren familien, dat sij souden besitten het lant tusschen die kinderen van Iuda, ende die kinderen van Ioseph,
Ende hen palen waren teghe{n} den noorden vander Iordanen voortgaende by die sijde va{n} Iericho noortwaerts, en{de} van daer opwaerts gaende nae tgheberchte teghe{n} den westen, en{de} voorts doorcomende tot die woestijne van Bethanen,
ende voorts doorgaende by Luza aen die suytsijde, dese is Bethel, ende het daelt voorts tot Atarothaddar op den berch die gheleghen is aen dat suyden van neder Bethoron,
en{de} wort gheneycht gaende omme teghe{n} die zee, tot aen die suytsijde vanden berch die teghen ouer Bethoron staet suytwaerts, en{de} sijn wtganghen sijn te Cariathbaal, , welck oock ghenoemt wort Cariathiarim der kinderen van Iuda stadt, dit is die sijde teghen die zee westwaerts,
Maer vanden suyde{n} vander sijden van Cariathiarim, soo coemt die pale wt teghen die zec, ende gaet voorts tot die water fonteyne van Nephtoa,
Ende daelt neder op een deel van dat gheberchte welck is teghen ouer die valleye van Ennoms kinderen, ende het is teghen die noortsijde, in dat wterste deel van Raphaims valleye, Ende gaet nederwaerts tot Gee{n}nom (dat is die valleye van Ennom) by die sijde vanden Iebuseen, aen den suyde{n}, en{de} coemt voorts tot die fonteyne Rogel,
doorgaende nae den noorden, en{de} wtcomende tot Ensemes, dat is die fonteyne der sonnen,
en{de} tgaet voorts dore tot die tomben, die daer sijn teghen ouer den opganck van Adommim, en{de} gaet uederwaerts tot Abe{n} Boen, dat is den steen van Boen Rubens sone, En{de} gaet voorts dore van die noortsijde, tot die platte acker landen, en{de} gaet nederwaerts tot dat effen lant,
ende gaet voorby teghe{n} den noorde{n} va{n} Bethhagla, en{de} sijn wtganghen sijn teghen ouer die tonghe vander soutster zee, vanden noorden, ten eynde vander Iordanen, aen die suytsijde,
welck sijn pale is va{n}den oosten. Dit is die besittinghe der kinderen van Beniamin, nae haren palen int ronde, ende haren familien,
Ende haer steden waren Iericho, en{de} Bethhagla, ende Casis dal,
Betharaba, en{de} Saniaraim, en{de} Bethel,
ende Auim, en{de} Aphara, en{de} Ophera,
dat dorp van Hemona, ende Ophni, en{de} Gabee, twaelf steden ende haer dorpen,
Gabaon, en{de} Rama, en{de} Beroth,
ende Mesphe, en{de} Caphara, en{de} Amosa,
en{de} Recem, ende Iarephel, en{de} Tharela,
ende Sela, Eleph en{de} Iebus, welck is Ierusalem, Gabaath, ende Cariath veerthien steden ende haer dorpen, Dit is die besittinghe der kindere{n} va{n} Beniamin, na hare{n} familie{n}.
ENde het tweede lot is wtcomen der kindere{n} va{n} Simeon nae hare{n} maesscappe{n} en{de} hen erfdeel was
int midden van die besittinghe der kinderen van Iuda, Bersabee, ende Sabee en{de} Molada,
en{de} Hasersual, Bala, ende Asem,
en{de} Eltholad, Bethul en{de} Harma,
ende Siceleg, ende Bethmarchaboth, ende Hasersusa,
ende Bethlebaoth, en{de} Sarohen, derthien steden ende haer dorpen,
Ain, en{de} Re{m}mon, ende Athar, en{de} Asan, vier steden ende haer dorpen,
alle die dorpkens die rontsomme dese steden ligghen tot Baalath toe, Beer Ramaath teghen die suytsijde. Dit is die erffelijcheyt van Simeons kinderen nae haren maesscappe{n},
in die besittinghe en{de} coordeken der kindere{n} va{n} Iuda, om dat die grooter was en{de} daero{m} hebben Simeons kinderen beseten int midden van hen erfdeel.
Ende dat derde lot der kinderen van Zabulon na haren gheslachten is gheuallen, Ende die pale van hen besittinghe is gheworden tot Sarid,
ende het climt opwaerts vander zee, en{de} van Medalaa, ende coemt voorts door tot Debbaseth totter beken welc teghen ouer Ieconam is,
Ende het keert wederom van Sarid teghen den oosten tot aen dat eynde van Cheselethtabor, ende tgaet wt tot Dabereth, en{de} het climt opwaerts teghen Iaphie,
Ende van daer gaet dat voorts door die oostsijde van Gethhepher, ende Tacasin, en{de} tcoemt wt tot Re{m}mon, Amthar, en{de} Noa
Ende het ghaet omme tot die noortsijde van Hanathon, en{de} sijn wtganghen sijn die valleye Iephtahel,
ende Caleth, en{de} Naalol, en{de} Semeron, en{de} Iedala, en{de} Bethlehem, twaelf stede{n} en{de} haer dorpen.
Dit is het erfdeel van dat gheslachte der kinderen van Zabulon, nae haren familien hen steden ende dorpen.
Issachar is dat vierde lot wtcome{n} by sijne{n} familien,
en{de} sijn erfdeel was Iezrahel, ende Casaloth, ende Sunem,
en{de} Hapharaim, en{de} Seon, ende Anaharath
ende Rabboth, en{de} Cesion, Abes, ende
Rameth, en{de} Engannim, ende Enhadda, en{de} Bethpheses,
Ende sijn pale coemt door tot Thabor, ende Sehesima, en{de} Bethsemes, ende sijn wtganghen sullen sijn die Ior-dane, sesthien steden en{de} haer dorpen,
Dit is die besittinghe der kinderen va{n} Issachar nae haren maesscappen, hen steden ende dorpen.
Ende het vijfste lot is gheuallen de{n} gheslachte der kinderen van Aser, by haren familien,
ende hen pale was Halcath, en{de} Chali, ende Beten Axaph,
ende Elmelech, ende Amaad, en{de} Messal en{de} coemt door totten Carmelus der zee, ende tot Sihor, en{de} Labanath,
Ende het keert wederom teghen den oosten van Bethdagon, ende tgaet dore voorts tot Zabulon toe, ende tot dat dal van Iephtael, teghen den noorden, te Bethemec, en{de} Nehiel, Ende het ghaet voorts wt ter slincker sijde van Cabul,
ende Abran, ende Rohob, en{de} Hamon, ende Cana, tot groot Sidon toe,
ende het keert wederomme nae horma, tot die alder vaste stadt Tyrus, en{de} tot Hosa toe, en{de} haer wtganghen sullen wesen tot die zee van dat coordeken Achziba,
ende Amma, ende Aphec, en{de} Rohob, tweentwintich steden ende haer dorpen.
Dit is dat erfdeel der kinderen van Aser nae haren maesscappe{n} ende hen steden ende dorpkens.
Dat seste lot viel der kinderen van Nephtali nae haren familien,
ende hen pale begonste van Heleph ende Elon tot Saananim, ende Adami, welc is Neceb, ende Iebnae, tot Lecam toe, ende haer wtganghen sijn tot die Iordane,
ende die pale keert daer omme teghen den westen tot Azanoththabor, en{de} va{n} daer gaet die voort wt tot Hucuca, en{de} ghaet voorts door te Zabulon teghen den suyden, ende in Azer teghen den westen, ende tot Iuda aen die Iordane teghen den opganck der sonnen,
seer vaste steden Assedim, Ser, ende Emath, ende Reccath, ende Cenereth,
en{de} Edema, ende Arama, Asor,
ende Cedes, en{de} Edrai, Enhasor,
ende Ieron, ende Magdalel, Horem ende Bethanath, ende Bethsames, neghenthie{n} steden en{de} haer dorpen,
Dit is die besittinghe vanden gheslachte der kinderen Nephtali, nae haren familien, haer steden ende dorpkens.
Den gheslachte der kinderen van Dan by haren familien is wtcomen het seuenste lot,
ende die pale van hen besittinghe was Saraa, en{de} Estaol en{de} Hirsemes, dat is der sonnen stadt,
Selebin, ende Aialon ende Iethela,
Elon, en{de} Themna, ende Acron,
Elthece, Gebbethon, ende Balath,
en{de} Iud, ende Bane, en{de} Barac, ende Gethremmon,
en{de} Meaiarcon, ende Arecon met diepale die teghe{n} Ioppe siet,
ende met dat eynde wort besloten, Ende die kindere{n} Dan sijn opghetrocken en{de} hebben ghestreden tseghe{n} Hesem, ende sij hebben die stadt inghenomen, ende met dat scerp vanden swaerde verslaghen, en{de} sij hebben die beseten, ende daer in ghewoont noemende haren naem Lesemdan, vanden naem Dan, haers vaders.
Dit is die besittinghe vanden gheslachte der kindere{n} van Dan, by haren maesscappen haer steden ende dorpkens.
Ende als Iosue al voldaen hadde ende elcken nae haren gheslachte het lant metten lote ghedeylt, soo hebben die kinderen van Israhel Iosue Nuns sone een besittinghe ghegheuen, int midden van haerlieden,
nae dat ghebodt des Heeren, die stadt die hy begheert heeft Thamnathsaraa int gheberchte van Ephraim, en{de} hy betimmerde die stadt, ende heeft daer in ghewoont.
Dit sijn die besittinghe{n} welck metten lote ghedeylt hebben Eleazar die{n} priestere en{de} Iosue Nuns sone, ende die princen der familien en{de} gheslachte{n} der kinderen van Israhel, te Silo voor de{n} Heere, aen die dore van dat tabernakel des ghetuyghenis, ende sij hebben het lant ghedeylt.
ENde die Heere heeft tot Iosue ghesproken segghende. Spreect tot die kinderen van Israhel ende segghet hen.
Scheydt wt die steden voor die vluchtighe, daer af dat ick ghesproken hebbe, door die hant van Moyses,
dat tot die vliede{n} mach soo wie een ziele onwetens gheslaghen heeft, ende dat hy mach ontulieden den toren van den naesten die des bloets wreker is,
als hi tot een van desen steden gheuloden sal sijn, ende hy sal staen voor die poorte der stadt, ende segghe{n} tot die ouders van dier stadt, alle die dinghen die hem toonen sullen ontsculdich, ende alsoo sullen si hem ontfanghen, ende hem plaetse gheuen om te woonen,
Ende als die wreker des bloets hem veruolghen sal, soo en sullen sij dien in sijn handen niet leueren, om dat hy sijnen naesten onwetens gheslaghen heeft, en{de} want men niet ghetoonen en can dat hy twee oft drij daghen te voren sijn viant gheweest is,
Ende hy sal in die stadt woonen, tot dat hy stae voor trecht, reden gheuende van sijnen feyte, ende tot dat die ouerste priester sterue, die in dien tijde sijn sal, dan sal die dootslagher weder om comen en{de} gae{n} in sijn stadt ende in sijn huys, daer hy wt gheuloden was,
Ende si hebben daer toe ghescict Cedes in dlant van Galileen des gheberchte va{n} Nephtali, ende Sichem int gheberchte van Ephraim, ende Cariatharbe, welc is Hebron int gheberchte van Iuda,
Ende ouer die Iordane teghe{n} die oostsijde, van Iericho hebben sij daer toe ghescict Bosor die gheleghen is in die platte neder woestijne van Rubens gheslachte, ende Ramoth in Galaad van Gads gheslachte, ende Gaulon, in Basan, van Manasses gheslachte,
Dese steden sijn ghestelt allen den kinderen van Israhel, ende aencomelinghen die onder hemlieden woo{n}den, dat daer toe vlieden soude, soo wie een ziele onwetens gheslaghen hadde, ende dat hy niet en soude steruen in des naesten hant die begheert wraeck te doen ouer dat wtghestort bloet, tot dat hy voor tvolc stonde, om sijn sake te verclare{n}.
ENde die princen vanden familien der Leuite{n} sijn ghegaen tot Eleazar den priester, en{de} tot Iosue Nuns sone, ende tot die hooftmanne{n} vanden maesscappen ouer elck gheslachte der kinderen van Israhel,
ende hebben tot hem ghesproken te Silo int lant van Chanaan wende gheseyt. Die Heere heeft ghebode{n} door die hant van Moyses, datme{n} ons steden gheuen soude, om te woonen, ende haer voorsteden om beesten te voeden,
Ende die kindere{n} van Israhel hebben van haren besittinghen steden ghegheuen met haren voorsteden, nae des Heeren ghebodt.
Ende dat lot is wtcomen voor die familie van Caath Aarons des priesters kinderen, wt Iuda en{de} Simeon en{de} Beniamins gheslachte, derthien steden,
En{de} den anderen kinderen van Caath dat is den Leuiten die daer noch ouerbleuen waren, vielen te lote, wt die gheslachten van Ephraim, Dan, ende des haluen gheslachts van Manasse, thien steden.
Voorts den kinderen van Gerson is het lot wtcomen dat si souden nemen wt die gheslachten van Issachar, en{de} Aser, ende Nephthali, en{de} van dat half gheslachte van Manasse, int lant van Basan, derthien steden in ghetale.
Ende den kinderen van Merari nae haren familien sijn gheuallen wt die gheslachten van Ruben, en{de} Gad, ende Zabulon, twaelf steden.
Aldus hebbe{n} die kinderen van Israhel den Leuiten steden en{de} voorsteden ghegheuen, ghelijck die Heere beuolen hadde, door die hant van Moyses, eene{n} yeghelijcke{n} die metten lote gheuende,
Vanden gheslachte{n} der kinderen van Iuda en{de} Simeon heeft Iosue steden ghegheue{n} der welcker namen sijn dese
voor Aaraons kindere{n} na die familien van Caath, vander Leuiten gheslachte, (Want het ierste lot is hen wtcomen)
Cariatharbe, die Enacs vader was, die welcke ghenaemt is Hebron, op dat gheberchte van Iuda, met haren voorsteden rontsomme,
Maer die ackerlanden ende haer dorphuysen hadde hy ghegheuen Caleb Iephones sone, om te besitten,
Hiero{m} heeft hy Aarons des priesters sonen ghegheuen Hebron die vluchtstede, met haren voorsteden en{de} Lobnam met haren voorsteden
en{de} Iether, ende Esthemo,
en{de} Holon, en{de} Dabir,
en{de} Ain, ende Ieta, ende Bethsames met haren voorsteden, neghen steden, van die twee gheslachten (alst vooseyt is)
Maer van dat gheslachte der kindere{n} va{n} Beniamin, gaf hy Gabaon, en{de} Gabae,
ende Anatoth, ende Almon vier steden met haren voorsteden
Alle die steden tsamen van Aaron des priesters kinderen, waren derthien met haren voorsteden,
Maer de{n} anderen nae die familien van Caaths kinderen, va{n} der Leuiten gheslachte{n} is dese besittinghe ghegheue{n},
Va{n} Ephraims geslachte die vlucht stede{n} Siche{m} met sijne{n} voorstede{n} int gheberchte van Ephraim, en{de} Gazer
ende Cibsaim, en{de} Bethhoron met haren voorsteden vier steden,
Ende van Dans gheslachte Eltheco, ende Gabathon,
en{de} Aialon en{de} Gethremmo{n}, met haren voorstede{n} vier steden,
Maer van dat half gheslachte van Manasse, Thanach en{de} Gethremmon, met haren voorsteden twee steden.
Alle die thien steden ende haer voorstede{n} sijn ghegheuen Caaths kinderen die van nederen graet waren.
Ende den kinderen van Gerson vander Leuiten gheslachte heeft hy wt dat half gheslachte van Manasses ghegheuen die toeuluchtstede{n} Gaulon in Basan, en{de} Borsam met haren voorsteden, twee steden,
Maer wt dat gheslachte van Issachar, heeft hy ghegheuen Cesion, ende Dabereth,
en{de} Iaramoth, ende Engannim met haren voorsteden, vier stede{n},
Maer van Asers gheslachte Masal, en{de} Abdon,
en{de} Helcath ende Rohob met haren voorsteden, vier steden,
En{de} wt dat gheslachte van Nephtali heeft hy ghegheuen die toeuluchtstede{n} Cedes in Galilea, en{de} Hammothdor, en{de} Carthan, drij steden met haren voorsteden.
Alle die steden der familien van Gerson, waren derthie{n} met haren voorsteden,
Maer den kinderen van Merari den Leuiten die van nederen graet waren, na haren familien is ghegheuen wt dat gheslachte va{n} Zabulon, Iecnam, en{de} Cartha,
ende Damna, en{de} Naalol, vier steden met haren voorstede{n}.
Van Gads gheslachte die toeuluchtsteden, Ramoth in Galaad, en{de} Manaim, ende Hesebon, en{de} Iazer, vier steden, met haren voorsteden,
Van Rubens gheslachte ouer die iordane teghen ouer Iericho sijn ghegheue{n} die toeuluchtstede{n} Bosor in die woestijne Misor, en{de} Iazer en{de} Iechson, en{de} Mephaath vier stede{n} met hare{n} voorsteden,
Alle die steden der kindere{n} van Merari bi haren familien, en{de} maesscappen, waren twaelue.
Aldus alle die steden der Leuiten int midden der besittinghe{n} der kinderen van Israhel waren achtenveertich
met haren voorsteden, Die welcke al besonder ware{n} ghedeelt nae die familien.
En{de} die Heere Godt heeft Israhel ghegheue{n} alle dat lant dat hy hare{n} vadere{n} gheswore{n} hadde, dat hi hen dat gheue{n} soude, en{de} si hebbe{n} dat besete{n}, en{de} daer in ghewoo{n}t,
en{de} daer is va{n} he{n} pays ghegheue{n} in alle die natien rontsomme, en{de} niemant vande{n} vianden en heeft hen dorre{n} wederstaen, maer sij sijn alle gader onder hen heerscappie come{n},
Daer en was niet een woort te vergheefs van alle tghene dat hy hen belooft hadde te gheue{n}, maer this al metten wercken volbracht gheweest.
TEn seluen tijde heeft Iosue gheroepen die Rubeniten, en{de} Gadditen, en{de} dat half gheslachte van Manasse,
ende hi heeft tot hen gheseyt. Ghy hebbet al ghedaen dat Moyses des Heeren dienaer v beuolen hadde, en{de} my oock in alle dinghen ghehoorsaen gheweest,
ende ghy en hebt v broeders binnen langhen tijt niet verlaten, tot op desen dach toe, onderhoudende dat ghebodt des Heeren ws Godts.
Hierom aenghesien dat die Heere uwe Godt uwe{n} broeders rust en{de} vrede verleent heeft ghelijck hy ghelooft hadde, keert wederomme, ende gaet in uwe tabernakelen, en{de} int lant van uwer besittinghen, welck Moyses des Heeren dienaer v ghegheuen heeft ouer die iordane,
also nochtans dat ghi naerstelijck bewaert, en{de} metten wercke{n} volbrenghet tghebodt en{de} die wet welck Moyses des Heeren dienaer v beuolen heeft, Dat ghy den Heere uwe{n} God bemint, en{de} wandelt in alle sijn weghe{n}, en{de} dat ghi sijn gheboden onderhoudt, en{de} hem aencleeft, en{de} he{m} dient in alle v herte, ende alle v ziele.
Ende Iosue heeftse ghebenedijt, ende laten gaen. En{de} si sijn wederom ghekeert tot haerlieder tabernakelen.
Maer den halue{n} gheslachte van Manasse hadde Moyses een besittinghe ghegheue{n} in Basan, en{de} daerom heeft Iosue der ander helicht die daer ouerbleef een lot ghegheuen onder hen ander broeders ouer die iordane, aen die westsijde. En{de} als hy hen liet gaen in hen tabernakele{n} en{de} hy hen ghebenedijt hadde,
so seyde hi tot hen. Met veel goets en{de} rijcdo{m}men keerdy wederom tot uwer stede{n} met siluer, en{de} gout, metael, en{de} yser, en{de} met veelderha{n}de cleedere{n}, Deylt der via{n}de{n} roof met uwe{n} broeders.
En{de} die kinderen van Ruben en{de} van Gad, en{de} dat halue gheslachte van Manasse, sijn wedero{m} ghekeert en{de} wech ghegae{n} vanden kindere{n} va{n} Israhel wt Silo die gheleghe{n} is int lant van Chanaan, dat sij sonden gaen in Galaad dlant van hen besittinghe, dwelc sij vercreghe{n} hadden, nae dat ghebodt des Heere{n} door die hant van Moyses.
En{de} als sij comen ware{n} aen die tomben der iordane{n} int lant va{n} Chanaan, so hebben sij by die iordane eene{n} outaer opgherecht van onmetelijcker grootheyt,
dwelc als die kindere{n} van Israhel ghehoort hadden, en{de} seker boden hen dit ouerbracht hadde{n}, dat die kindere{n} van Ruben, Gad ende dat half deel van Manasses gheslachte eene{n} outaer opgherecht hadde{n} int lant van Chanaan op die tombe{n} der iordane{n}, teghe{n} die kinderen va{n} Israhel,
so sijn sij al te samen vergadert te Silo, datsij soude{n} optrecken en{de} strijde{n} teghe{n} henlieden,
En{de} by middelen tijde soo souden sij aen hen int lant va{n} Galaad Phinees Eleazarus sone den priester,
en{de} thien hooftmannen met he{n}, wt elcke{n} gheslachte eene{n} man besonder,
Die welcke sijn ghecome{n} by die kindere{n} van Ruben, en{de} Gad, en{de} dat half gheslachte va{n} Manasse, int lant va{n} Galaad, en{de} sij hebben tot he{n}lieden gheseyt.
Dit ontbiet alle dat volc des Heeren. Wat ouertredinghe is dit? Waerom hebdi de{n} Heere den Godt va{n} Israhel verlate{n}, timmere{n}de eene{n} gode lasterlijcke{n} outaer, en{de} va{n} sijne{n} die{n}st sceyde{n}de?
Du{n}cket v cleyn te sijn dat ghi misdaen hebt metten afgod Beelphegor, en{de} dat die smette van dat groot misdaet, noch op v blijft tot desen dach toe, en{de} dat daer o{m}me veel vande{n} volcke verslagen sijn?
En{de} ghy hebt hede{n} den Heere verlate{n} en{de} morgen sal sijn gramscap ouer gheheel Israhel haer wreetheyt openbaren,
Eest sake dat ghi v laet duncken dat het lant van uwe{n} erfdeel onsuyuer is, so coe{m}t ouer tot het lant daer des Heere{n} tabernakel is, ende woont onder ons, allee{n}lijc op dat ghi vanden Heere en{de} van onsen gheselscap niet en sceydt, eenen outaer ghetimmert hebbe{n}de buyten de{n} outaer vande{n} Heere uwe{n} Godt,
En heeft Achan Zares sone het ghebodt des Heere{n} niet ouertrede{n}, daero{m} dat sijn gramscap ouer tgheheel volc van Israhel viel? En{de} hi was een man, en{de} och oft hi alleen in sijn misdaet vergaen ware,
En{de} die kindere{n} va{n} Ruben en{de} Gad en{de} dat half deel van Manasses gheslachte hebben gheantwoort den prince{n} die van Israhel wtgesonden waren.
Die alder sterckste Godt die Heere, hy kent, en{de} Israhel salt mede verstaen, eest dat wi desen outaer gemaect hebbe{n} ter meyningen van eeniger ouertredingen, so en wil o{n}s die Heere niet beware{n}, maer plagen moet hy ons nv op desen tijt,
en{de} eest sake dat wij desen wt sulcke{n} voorneme{n} gemaect hebbe{n}, dat wi daer op soude{n} heelbra{n}toffera{n}de{n} oft spijsoffer oft vreedsamige offerande{n} op leggen, soo moet die Heere dat versoecke{n} en{de} vo{n}nissen,
en{de} en hebbe{n} wi dat niet principalijc ghedae{n} wt sulcke{n} ghepeyse, en{de} onderlingen raet, dat wi seyden. Morgen sullen v kindere{n} tot onsen kinderen seggen. Wat hebt ghi met den Heere de{n} Godt van Israhel te doe{n}?
o ghi kindere{n} van Ruben en{de} va{n} Gad die Heere heeft tussche{n} ons en{de} v tot een pale ghestelt den vloet der iordane{n}, en{de} daero{m} en hebdi ghee{n} deel in den Heere, En{de} door dese oorsake sulle{n} v kindere{n} onse kindere{n} afkeeren va{n} die vreese des Heere{n}. Dus heuet ons beter ghedocht,
en{de} wi hebben gheseyt. Laet ons voor ons eene{n} outaer make{n} niet tot heelbra{n}tofferande{n}, oft om slachofferande{n} te offere{n},
maer tot een ghetuygenisse tussche{n} ons en{de} v, en{de} tusschen o{n}s kinderen, en{de} uwe gheslachte, dat wi den Heere mogen dienen, en{de} dat wi ooc een recht behoude{n} soude{n}, om te offeren, heelbra{n}tofferande{n} en{de} slachofferande{n}, en{de} vreedsamige offerande{n}, en{de} dat v kindere{n} ghee{n}sins morgen en moghen seggen tot onsen kinderen. Ghy en hebt ghee{n} deel inde{n} Heere,
Maer eest sake sat sij dat seggen willen, so sullen sij hem seggen. Siet daer de{n} outaer des Heere{n} de{n} welcke{n} ons vaders ghemaect hebbe{n}, niet tot bra{n}toffere{n} oft tot sacrificie, maer tot ee{n} getuygenis tusschen o{n}s ende v,
Verre moet die groote misdaet van ons wesen, dat wi soude{n} vanden Heere sceyden, en{de} sijn voetstappe{n} verlate{n}, en{de} dat wij daero{m} souden eene{n} outaer opghetimmert hebbe{n}, om heelbrantofferande{n} en{de} sacrificien oft slachoffera{n}den daer op te offere{n}, buyte{n} de{n} outaer des Heere{n} ons Godts die daer ghemaect is voor sijn tabernakel.
Welcke dingen ghehoort hebbende Phinees die priester, en{de} die princen die met he{m} wtgesonde{n} ware{n} van Israhel sijn si ghepaeyt gheweest, en{de} si hebbe{n} die woorde{n} der kindere{n} va{n} Rube{n} en{de} Gad, en{de} va{n} dat half geslachte va{n} Manasse seer gheerne ontfange{n},
En{de} Phinees Eleazarus sone die priester heeft tot hen geseyt. Nv weten wi wel dat die Heere met ons is, aenghesien dat ghi vree{m}t sijt van deser ouertredingen, en{de} hebt die kinderen van Israhel verlost wt die hant des Heeren.
En{de} hi is met die princen wedergekeert vande{n} kinderen van Ruben en{de} Gad, wt dat lant van Galaad, der palen va{n} Chanaan, tot die kindere{n} van Israhel, en{de} hi heuet hen vertelt,
Ende die redene ghenoechde wel alle den ghene{n} diese hoorde{n}, En{de} die kinderen va{n} Israhel hebbe{n} den Heere ghelooft, en{de} sij en hebben gheensins meer gheseyt, dat sij tegen hen souden optrecken en{de} strijde{n}, en{de} het lant van haer besittinghe bederue{n},
En{de} die kinderen van Ruben, en{de} die kinderen van Gad hebben den outaer die sij ghemaect hadde{n} ghenoemt. Ons ghetuyghenisse, dat die Heere self Godt is.
MAer doent langen tijt ghelede{n} was, nae dat die Heere den volck van Israhel vrede verleent hadde, doe{n} alle die natie{n} int ronde onder hen bedwanc waren, en{de} doen Iosue nv seer langhe gheleeft hadde, en{de} seer out was va{n} iaren,
so heeft Iosue gheheel Israhel geroepen, ende die outste des volcs, en{de} die princen, hooftmannen, en{de} meesters, en{de} hi heeft tot hemliede{n} gheseyt. Ic ben out geworden en{de} seer ouertijdich van ouderdom,
en{de} ghi siet alle die dinghe{n} welc die Heere uwe God ghedaen heeft alle den natien des volcs die rontsomme gheleghen sijn, hoe dat hi seluer voor v lieden ghestreden heeft,
En{de} nv aengesien dat hi v metten lote alle dlant ghedeylt heeft, van die oostsijde der iordane{n} tot die groote zee toe, en{de} want daer noch veel natie{n} ouerbleue{n} sijn,
soo sal die Heere uwe Godt die oock verderuen, en{de} van uwen ooghen wech nemen, en{de} ghi sult dat lant besitten, ghelijck hy v belooft heeft,
alleen hebt v vromelijck, en{de} sijt sorchfuldich dat ghi bewaert alle die dinghen die daer ghescreuen sijn in dat boeck van Moyses wet, ende en gaet daer niet besiden af, ter rechter noch ter slincker hant,
Op dat (als ghy incomen sult sijn tot die heydene{n}, die onder v lieden sijn sullen) ghy niet en sweert by den naem van haren goden, en{de} dat ghy die niet en dient, oft en aenbidt,
maer dat ghi de{n} Heere uwen Godt vast by blijft, dwelc ghi ghedaen hebt tot op desen dach toe,
ende dan sal die Heere v Godt voor v aenschijn wech nemen groote ende seer machtighe natien van volcke, ende niemant en sal v lieden moghen wederstaen,
Een van v lieden sal van dervianden duysent mannen wech iaghen, wa{n}t die Heere uwe Godt sal seluer voor v lieden strijden alsoo hy ghelooft heeft,
Alleenlijck siet seer naerstelijck voor v dat ghy den Heere uwen Godt bemint,
Maer eest sake dat ghy wilt aenhanghen die dolinghen van desen volcke die onder v heden woonen, en{de} met hem lieden onderlinghe houwelijcken versamen ende vrientscappen maken,
soo weet nv dat die Heere uwe Godt dese natien niet en sal vernielen voor v aensicht, maer sij sullen v lieden wesen tot een grachte, ende tot eenen strick, ende tot een struycksele aen v sijden, ende eene{n} scerpen staeck in v ooghen, tot dat hy v sal wech ghenomen ende verdoruen hebben van desen seer goeden lande, welck hy v ghegheuen heeft,
Siet ick sal heden inghaen den wech van alder eerden, ende ghy sult met gheheelder herten bekennen, datter niet een woort voorby verloren en is gheghaen, van alle den woorden welc die Heere v belooft heeft te doen,
Daerom ghelijck hy metten wercken volbracht heeft dat hy ghelooft heeft, en{de} ghelijc dat alle dingen gheluckichlijck comen sijn, also sal hi ooc op v bengen alle dat quaet daer hy v mede ghedreycht heeft, totdat hy v sal wech ghenome{n} en{de} vernielt hebben va{n} desen seer goede{n} la{n}de dwelc hi v gegeue{n} heeft,
om dat ghi sult ouerghetreden hebbe{n} het verbont des Heere{n} ws Godts dwelc hy met v lieden ghemaect heeft, en{de} den vreemden goden ghedient hebt, en{de} die aenbede{n}. Die gramscap des Heeren sal haestelijc tegen v opstaen, ende ghy sult van desen seer goeden lande wech ghenome{n} worden dwelck hy v gheleuert heeft.
ENde Iosue heeft alle die gheslachten va{n} Israhel vergadert te Sichem, en{de} hy heeft die ouders, en{de} prince{n} en{de} rechters, ende meesters gheroepen, en{de} si hebben ghestaen voor dat aenschijn des Heeren,
en{de} hy heeft totten volcke ghesproken aldus. Dit seyt die Heere die Godt van Israhel. V vaders hebben van ierst ghewoo{n}t ouer den vloet, Thare Abraha{m}s vader en{de} Nachor, en{de} sij hebben de{n} vreemden goden ghedient,
Daerom heb ic Abraham uwe{n} vader ghenomen wt die palen van Mesopotamien, en{de} ick heb hem ghebracht int lant van Chanaan, en{de} sijn saet vermenichfuldicht, ende hem Isaac ghegheuen,
en{de} dien heb ick noch voorts ghegheuen Iacob en{de} Esau, Vanden welcken heb ick Esau dat gheberchte van Seir ghegheuen te besitte{n}, Maer Iacob ende sijn sonen reysden nederwaerts in Egipten,
Ende ic heb ghesonden Moysen en{de} Aaron, en{de} Egipten gheslagen met veel teekenen, en{de} wonderlijcke wercken,
En{de} ick heb v lieden en{de} uwe vaders wt Egipten gheleyt, en{de} ghi sijt comen tot aen die zee, en{de} die Egiptenaren hebben v vaders veruolcht met wagenen ende rosvolc tot aen die roode zee toe.
En{de} die kinderen va{n} Israhel hebbe{n} totte{n} Heere geroepe{n} en{de} hi stelde duysternissen tusschen v en{de} die Egiptenare{n}, ende hy heeft die zee op hen ghebracht, en{de} hy heeftse bedect. V ooghen hebben ghesien alle die dingen die ick in Egipten ghedaen hebbe, en{de} ghi hebt seer langen tijt in die woestijne ghewoont,
en{de} ick v bracht int lant van die Amorrheen die welcke woonden ouer die Iordane, En{de} als sij tsegen v strede{n}, soo heb icse in v hande{n} gheleuert en{de} ghi hebt hen lant beseten, en{de} hen verslagen
Maer Balac Sephors sone die coninck van Moab is opghestaen, en{de} heeft tegen Israhel ghestreden En{de} hy heeft wtghesonden en{de} doen roepen Balaam Beors sone dat hy v vermalendijde{n} soude,
en{de} ick en wilde hem niet hoore{n}, Maer daer tegen heb ic v ghebenedijt door hem, en{de} ick heb v wt sijnen handen verlost,
En{de} ghy sijt door dien iordane ghegaen, en{de} ghecomen tot Iericho, En{de} die mannen van dier stadt hebben tseghen v ghestreden, die Amorrhiters en{de} Pherezeiters, en{de} die Chananiters, en{de} Hethiters, en{de} Gergeseiters, en{de} Heueiters, en{de} Iebuseiters, en{de} ick heb die in v hande{n} gheleuert,
En{de} ick heb voor v horselen ghesonde{n}, en{de} ick hebse wt haren plaetsen verdreuen twee coningen der Amorrhiters niet met uwe{n} swaerde, oft met uwe{n} boghe,
En{de} ic heb v een lant ghegheuen daer ghi niet in ghearbeyt en hebt, en{de} steden die ghi niet ghetimmert en hebt, dat ghi daer in woonen soudt, wijngaerde{n} en{de} olijfgaerde{n} die ghi niet geplant en hebt,
Daero{m} nv so vreest den Heere, en{de} dient hem met een volcomen en{de} seer warachtich herte, en{de} doet wech die goden, de{n} welcke{n} uwe vaders ghedient hebbe{n} in Mesopotamie{n}, en{de} in Egipte{n}, en{de} dient de{n} Heere,
Maer eest dat v quaet dunct dat ghi de{n} Heere dienen soudt, v wort koese ghegeuen, Kiest hede{n} dat v belieft, wien dat ghi aldermeest sculdich sijt te dienen tsij die gode{n} den welcke{n} v vaders ghedient hebbe{n} in Mesopotamie{n}, oft den gode{n} vande{n} Amorrhiters, in wiens lant dat ghi woont, Maer ic en{de} mijn huys sullen de{n} Heere diene{n},
En{de} dat volc heeft gheantwoort en{de} gheseyt. Verre sij dat van ons, dat wij den Heere soude{n} verlate{n}, en{de} den vreemde{n} gode{n} diene{n},
Die Heere onse God heeft ons en{de} onse vaders geleyt wt dat lant va{n} Egipte{n} en{de} wt dat huys der slauernie{n} en{de} heeft (daer wijt sage{n}) gedae{n} groote teekene{n}, en{de} hy heeft o{n}s bewaert in alle die wege{n} daer wi door gereyst hebbe{n} en{de} onder alle die natie{n} daer wi door ghepasseert sijn,
En{de} hi heeft alle die volcke{n} verdreue{n} die Amorrhiters des lants inghesetene{n}, in dwelcke wij ghecome{n} sijn, Hiero{m} sulle{n} wi de{n} Heere diene{n} wa{n}t hi is onse Godt.
En{de} Iosue heeft totte{n} volcke gheseyt. Ghi en sult den Heere niet mogen diene{n}, want Godt is heylich en{de} een sterck wreker, en{de} hy en sal v sonde{n} en{de} misdade{n} niet vergheue{n},
Eest dat ghi den Heere verlaet en{de} de{n} vree{m}de{n} gode{n} dient, so sal hi hem o{m}mekeere{n}, en{de} v pijnige{n} en{de} verderue{n} na dat hi v veel goets sal gedae{n} hebbe{n},
En{de} dat volc heeft tot Iosue geseyt. Te{n} sal gheensins also wesen ghelijc ghi segghet, maer wi sulle{n} den Heere diene{n},
En{de} Iosue totte{n} volcke. Ghi sijt getuyghe{n} (seyt hy) dat ghi seluer voor v den Heere vercore{n} hebt, om he{m} te diene{n}, En{de} si antwoorde{n}, wi sijn getuyge{n},
Daero{m} doet nv (seyt hi) wech, die vree{m}de gode{n}, wt dat midde{n} va{n} v liede{n}, en{de} boocht v herte{n} tot den Heere den Godt van Israhel,
En{de} dat volc seyde tot Iosue, Den Heere onsen Godt sullen wij diene{n}, en{de} sijnen gheboden ghehoorsaem wesen.
Aldus soo heeft Iosue op dien dach een verbont ghemaect, ende den volcke te vorengheleyt die ghebode{n} en{de} rechte{n} in Sichem.
En{de} hy heeft ooc alle dese woorden ghescreuen int boec van des Heeren wet, en{de} heeft eene{n} seer groote{n} steen ghenome{n}, en{de} dien ghestelt onder de{n} eycken boom, die in die heylighe plaetse des Heere{n} was
en{de} hi seyde tot alle den volcke. Siet desen steen sal v lieden wesen tot een ghetuygenisse, dat ghy alle die woorde{n} des Heeren ghehoort hebt, die hi v gheseyt heeft, op dat ghi by auontueren dat namaels niet en soudt wille{n} loochene{n}, en{de} liegen de{n} Heere uwe{n} God
En{de} hi heeft dat volc laten gae{n} een yeghelijcke{n} in sijn besittinghe.
En{de} na desen is Iosue Nuns sone des Heere{n} dienaer ghestorue{n}, out sijnde ho{n}dert en{n} thien iaren,
En{de} sij hebben he{m} begraue{n} in die pale{n} van sijnder besittingen in Tha{m}nathsare, die leyt opt geberchte va{n} Ephraim, aen die noortsijde vande{n} berch Gaas,
En{de} Israhel heeft den Heere ghedie{n}t alle die dagen va{n} Iosue, en{de} der ouders die langen tijt na Iosue leefde{n}, en{de} die alle des Heere{n} wercke{n} kende{n} die hy in Israhel gedae{n} hadde.
En{de} dat ghebee{n}te va{n} Ioseph het welcke die kindere{n} van Israhel wt Egipten ghebracht hadde{n}, hebben sij begrauen te Sichem in een stuck va{n}de{n} acker de{n} welcke{n} Iacob va{n} Emors kindere{n} gecocht hadde, om ho{n}dert ionge scapen, en{de} desen acker was in die besittinge der kindere{n} van Ioseph,
En{de} Eleazar Aarons sone is oock ghestoruen, en{de} sij hebben hem begrauen in Gabaath toebehoorende Phinees sijnen sone, welc hem ghegheuen was int gheberchte van Ephraim.
NAE die doot van Iosue, so hebbe{n} die kindere{n} van Israhel raet vande{n} Heere gheuraecht seggende. Wie sal voor o{n}s optrecke{n} teghe{n} die Chananite{n}, ende der orloghe{n} leytsman sijn?
En{de} die Heere heeft geseyt. Iudas sal optrecken, Siet ic heb dlant in sijn hande{n} gheleuert,
En{de} Iudas seyde tot Simeo{n} sijnen broeder. Coemt met my opwaerts in mijn lot en{de} strijdt tseghen den Chananeus, op dat ick met v trecke in v lot, En{de} Simeon is met he{m} wech ghegae{n}
En{de} Iudas is opwaerts ten strijde ghetrocke{n}, en{de} die Heere heeft die Chananiters en{de} die Pherezeiters in haer handen gheleuert, en{de} sij hebben te Bezec thien duysent manne{n} verslagen,
En{de} sij hebben gheuonde{n} Adonibezec te Bezec, en{de} sij hebben tseghe{n} hem ghestreden en{de} sij versloegen die Chananiters en{de} Pherezeiters,
Maer Adonibezec vluchtede, dien sij veruolge{n}de hebbe{n} gheuange{n}, afsnijde{n}de duyterste van sijn ha{n}den en{de} voete{n},
En{de} Adonibezec heeft geseyt. Tseue{n}tich coningen afgesnede{n} hebbe{n}de duyterste va{n} hande{n} en{de} voete{n}, vergaderde{n} onder mijn tafel die bleuelinge{n} va{n} mijnder spijsen. Gelijc ic ghedae{n} hebbe, also heeft my die Heere wederom ghedaen, Ende sij hebben hem ghebracht binnen Iherusalem, ende daer is hy ghestoruen.
Aldusdan die kindere{n} van Iuda die stadt van Iherusalem bestrijdende hebben die ingenomen ende verslaghen met dat scerpte vanden swaerde, verbrandende die gheheele stadt,
Ende daer nae sijn sij nederwaerts ghetrocken, ende hebben teghen die Chananiters ghestreden, die opt gheberchte woonden, ende nae den suyden in die platte nederlanden,
Ende Iudas reysende tseghen die Chananiters die te Hebron woonden (welcks naem van oudts was Cariatharbe) heeft verslaghen Sesai ende Ahiman, ende Tolmai,
ende van daer vertrocken sijnde, is hy ghereyst tot die inwoonders van Dabir, welcks ouden naem was Cariathsepher, dat is der letteren stadt,
Ende Caleb heeft gheseyt. Soo wie Cariathsepher slaet ende die bederft, dien sal ick Aram mijn dochter tot een huysvrouwe gheuen,
Ende als Othoniel die sone van Cenez Calebs ioncste broedere die inghenomen hadde, soo heeft hy Aram sijn dochter hem tot een huysvrouwe ghegeuen,
Die welcke als sij ouer wech reysde, soo vermaende haer man haer dat sij va{n} haren vader soude een acker begheren, Die welcke als fij versuchte sittende op eenen ezel, so seyde tot haer Caleb. Wat is v?
En{de} sij antwoorde. Gheeft my een benedijnghe Wa{n}t ghy hebt my een droogh lant ghegeuen, gheeft my ooc een wateruloedich lant. Dus heeft haer Caleb een lant ghegeuen, wateruloedich van bouen en{de} wateruloedich van beneden,
Maer Cineus kindere{n} va{n} Moyses maescap sijn opghetrocke{n} van der Palmen stadt met die kindere{n} van Iuda in die woestijne van hare{n} lote welc is ghelegen aen die suytsijde van Arad, en{de} sij hebben met he{n} ghewoont,
En{de} Iudas is wech ghetrocken met Simeon sijnen broeder, en{de} sij hebbe{n} tsamen die Chananiters gheslagen, die te Sephath woonden en{de} die ghedoot, En{de} den naem van dier stadt is ghenoemt Horma, dat is veruloect van Godt,
En{de} Iudas heeft Gaza inghenome{n} met sijne{n} palen, en{de} Ascalon en{de} Accaron met sijnen palen,
En{de} die Heere is met Iuda geweest, en{de} hy heeft die gheberchte{n} beseten, en{de} hy en heeft die bewoo{n}ders va{n}der valleye{n} niet mogen te niet doen, want sij hadde{n} oueruloedichlijcken veel wagenen met ysere{n} seysene{n},
En{de} hebben Caleb ghegeuen Hebron ghelijck Moyses gheseyt hadde, die welcke heeft daer wt drij kinderen van Enac vernielt,
Maer de{n} Iebuseiter bewoo{n}der van Ierusalem en hebben Beniamins kinderen niet heel vernielt, en{de} die Iebuseiters hebbe{n} ghewoo{n}t metten kinderen van Beniamin binne{n} Iherusalem tot opden dach van heden toe.
En{de} dat huys van Ioseph is opghetrocken tot Bethel, en{de} die Heere heeft met hen gheweest,
Want als sij die stadt beleyt hadden die te voren Luza hiet,
soo hebben sij eenen man ghesien wter stadt comende, en{de} sij hebben tot he{m} gheseyt, toont ons den inganck vander stadt, en{de} wij sullen met v barmherticheyt doen,
En{de} als hy hemliede{n} dien ghetoont hadde, soo hebben sij die stadt gheslagen metten scerp vande{n} swaerde, maer dien man met alle sijnen gheslachte hebben sij laten gaen,
die welcke (als hy verlost was) is wech ghegaen int lant van Hethim, en{de} heeft daer een stadt ghetimmert, en{de} die Luza ghenoemt, die welcke also ghenoemt is tot opden dach van hede{n} toe,
En{de} Manasses en heeft Bethsan en{de} Tanach met haren dorpke{n}s niet heel vernielt en{de} die inghesetenen van Dor, en{de} Ieblaam, en{de} Mageddo, met haren dorpkens, en{de} die Chananiters hebben begonnen by hemlieden te woone{n},
Maer als Israhel machtich gheworden was, soo hebben sij die ghedwo{n}gen tribuyt te geue{n}, en{de} sij en hebbense niet willen heel te niet doen,
Ephraim en heeft oock die Chananiters niet ghedoot die in Gazer woonden, maer sij hebben met hem ghewoont,
Zabulon en heeft oock niet heel te niet ghedaen die inghesetenen van Cethron, ende Naalon, maer dat Chananiters volck heeft ghewoont int midden van hem, ende sij gauen hem tribuyt,
Ende Aser en heeft niet heel te niete ghedaen die inwoonders van Accho, ende van Sidon ende Ahalab, en{de} Achazib, en{de} Helba, ende Aphec, ende Rohob,
En{de} sij hebben ghewoont int midden vanden Chananiters bewoonders van dien landen, noch sij en hebben die niet ghedoot
Nephtali, ende heeft oock niet heel te niet ghedaen die inwoonders van Bethsemes ende van Bethanath, ende hy heeft ghewoont onder die Chananeen des lants bewoonders, Ende die Bethsemiters, ende Bethaniters sijn tributarisen gheweest,
Ende die Amorrhiten hebben die kinderen van Dan benaut int gheberchte, ende sij en hebben hen gheen plaetse ghegheuen dat sij souden nederwaerts comen tot die platte nederlanden,
ende sij hebben ghewoont opt gheberchte Hares, welck te segghen is een ghetuyghenis, in Aialon, ende Salebun, Maer die hant va{n} Iosephs huys is machtich gheworden ende sij hebben die Amorrhite{n} onder tribuyt ghebracht,
En{de} die pale vanden Amorrhiten is gheweest vande{n} opganc des scorpioens die steenrootse ende die plaetsen daer ouer ligghende.
ENde daer is eenen Enghel des Heeren opghecomen van Galgalis tot die plaetse der weene{n}der, ende heeft gheseyt. Ick heb v wt Egipten gheleyt, ende v ghebracht int landt daer om dat ick uwen vaderen ghesworen hadde, ende ick heb ghelooft dat ick mijn verbont met vlieden niet breken en soude inder eewicheyt,
alsoo nochtans dat ghy gheen verbont en soudt maken met die inghesetenen van desen lande, ende dat ghy haerlieden outaren afworpen soudt, ende ghy en hebt mijn stemme niet willen hooren? Waero{m} hebdi dit ghedae{n}?
Daerom en heb ickse niet willen heel te niet doen wt uwe{n} aensicht om dat ghy vianden hebbe{n} soudt, ende dat haerliede{n} goden v souden wesen tot eenen valle,
En{de} als die Enghel des Heeren dese woorden sprack tot alle die kinderen van Israhel, so hebben sij haer stemme opghehauen, ende gheweent,
Ende die plaetse is ghenoemt die plaetse der screyender oft der trane{n}, en{de} sij hebben den Heere aldaer slachofferanden gheoffert.
Aldus soo heeft Iosue het volck laten gaen ende die kindere{n} van Israhel sijn wech ghegaen een yeghelijck insijn besittinghe, om dat sij die besitten souden,
ende si hebben den Heere ghedient alle sijn daghen lanck, ende der ouders die langhen tijt na he{n} leefden, ende die alle des Heeren wercken wel wiste{n} die hy met Israhel ghedaen hadde.
Maer Iosue Nuns sone des Heeren dienaer is ghestorue{n} out sijnde hondert ende thien iaren,
ende sij hebben hem begrauen in die pale van sijnder besittinghen in Thamnathsare opt gheberchte van Ephraim, ae{n} die noortsijde vanden berch Gaas.
Ende alle dat gheslachte is tot haren vaders vergadert, ende daer sijn andere opghestae{n} die den Heere niet ghekent en hebben, noch sijn wercken die hy met Israhel ghedaen hadde,
Ende die kinderen van Israhel hebben quaet bedreue{n} voor dat aensicht des Heeren, ende Baalim ghedient,
Ende sij hebbe{n} den Heere haerder vaderen Godt verlaten, die hen wt dat lant van Egipten gheleydt hadde, ende sij hebben die vreemde goden gheuolcht, ende die goden vanden volcken die rontsomme van hen woonden, ende si hebben die aenbeden, en{de} den Heere tot gramscap verwect,
verlatende hem ende dienende Baal ende Astharoth.
Ende die Heere is gram gheworde{n} teghen Israhel, ende hy heeftse gheleuert in die handen vanden roouers, die welcke hen gheuanghe{n} hebben, ende hebbense vercocht haren vianden die rontsomme hen woonde{n}, en{de} sij en mochte{n} haer wederpartie{n} niet teghenstae{n},
maer waer hene{n} dat si trecke{n} wilde{n}, daer was die hant des Heere{n} op hen, ghelijck hi ghesproke{n} heeft ende hemlieden ghesworen, ende sij sijn seer ghepijnicht gheweest.
En{de} die Heere heeft rechters verwect die hen verlossen souden wt der verderuers handen, maer sij en wilden die ooc niet hooren,
ontsuyuere{n}de hen mette{n} vreemden goden, ende die aenbiddende, Sij hebben seer corts den wech verlate{n} door den welcke hen vaders ghewandelt hadden, en{de} die gheboden des Heeren hoorende, dede{n} sij heel daer teghe{n},
Ende als die Heere die rechters verwecte, soo worde hy in die daghe{n} van die{n} rechters tot barmherticheyt gheboocht ende hy hoorde dat suchten vanden verdruckten, ende hy verlostese van tverslae{n} der verderuers,
Maer als die rechter doot was, so keerden sij wederom, en{de} deden veel argher da{n} haer voorvaders ghedae{n} hadden volghende die vreemde goden, die dienende ende die aenbiddende, Sij en hebben hen sonden niet ghelaten, noch den seer harden wech daer sij door pleche{n} te wandelen,
Ende die rasende gramscap des Heeren is ghestoort gheweest teghen Israhel, ende hy heeft gheseyt. Aenghesien dat dit volc mijn verbont ghebroken heeft dat ick met haren vaderen vast ghemaect hadde, ende hebben versmaet te hooren nae mijn stemme,
daerom en sal ick die heydenen niet heel te niet doen, die Iosue ghelaten heeft, doen hy ghestoruen is,
op dat ick door dese mach Israhel ondersoecken, oft sij des Heeren wech bewaren ende daer in wandelen, ghelijc haer vadere{n} dien bewaert hebben, oft niet.
Hierom soo heeft die Heere all dese nacien van volcken laten blijuen, ende hy en heeft die niet ter stont willen verdrijuen, noch hy en heeft die in die handen van Iosue niet gheleuert.
DIt sijn die heydenen welck die Heere heeft laten blijuen, om dat hy Israhel daer door leeren soude, en{de} alle die ghene die der Chananiters strijden niet ghesien en hadden,
op dat haer kinderen namaels oock souden leeren strijden teghe{n} die vianden, en{de} dat sij die ghewoonte van strijde{n} ooc hebben souden,
Die vijf vorsten der Philisthijnen, ende alle die Chananiters, ende die Sidomiters, en{de} Heueiters, die op tgheberchte van Libano woonde{n} vanden berch Baalhermon af, tot den inganck van Emath,
Ende hy heeft die ghelaten, om dat hi door die sonde Israhel proeuen, oft sij oock nae des Heeren gheboden hoorden, dat hy haren vaderen gheboden hadde door die hant van Moyses, oft niet.
Aldus soo hebben die kinderen van Israhel ghewoont int midde{n} vande{n} Chananiters, en{de} Hethiters en{de} Amorrhiters, en{de} Pherezeiters, en{de} Heueiters, en{de} Iebuseiters,
en{de} sij namen hen dochters tot huysvrouwen, en{de} gauen hen dochters de{n} sone{n} van dien volcke ende sij hebben haren goden ghedient,
Ende sij hebben quaet ghedaen voor des Heeren aensicht, ende hebben haren Godt vergheten, dienende Baalim, ende Astharoth,
En{de} die Heere teghe{n} Israhel gram sijnde, heeftse gheleuert in die hant van Chusan Rasathaim des conincs van Mesopotamien, en{de} sij hebben hem ghedient acht iaren.
Ende sij riepen totte{n} Heere, die welcke heeft hen verwect eenen verlosser, en{de} die heeftse verlost te weten Othoniel Cenez sone, den ioncsten broeder van Caleb,
ende den gheest Godts was in hem, ende hy heeft een rechter geweest ouer Israhel. Ende hy is wtghetrocke{n} ten strijde, ende die Heere heeft Chusan Rasathaim den coninck van Sirien in sijn handen gheleuert, ende hy heeft dien verwonnen,
Ende het lant heeft veertich iare{n} in rusten ghe-weest, Ende Othoniel Cenez sone is ghestoruen.
Ende die kinderen van Israhel hebben wederom quaet ghedaen voor dat aenschijn des Heeren, Die welcke heeft teghen hen versterct Eglon den coninc van Moab om dat sij quaet ghedaen hadde{n} voor sijn aensicht,
Ende hy versaemde met hem die kinderen va{n} Ammon ende Amalec, En{de} Eglon is wtghereyst, en{de} hy heeft Israhel gheslaghen en{de} der palmen stadt beseten,
Ende die kinderen van Israhel hebben ghedient Eglon den coninck van Moab achtien iaren,
en{de} daer nae hebben sij totten Heere gheroepen, die welcke hen eenen verlosser heeft verwect, ghenoemt Aod die sone va{n} Gera des soons van Iemini die beyde sijn handen voor die rechte hant ghebruycte. Ende die kindere{n} va{n} Israhel hebbe{n} daer hem giften ghesonden Eglon den coninck van Moab,
Die welcke maecte hem een swaert op beyde sijden snijdende, hebbe{n}de int midden eene{n} hecht een palm lanc ende hy is daer mede omgort onder sijn cleedt op sijn rechte dgye.
En{de} hy presenteerde die gifte{n} Eglon den coninc van Moab. Maer Eglon was boue{n} maten seer vet,
Ende als hi he{m} die gauen ghepresenteert hadde, soo is hi sijn ghesellen gheuolcht die met hem comen waren,
Ende wederom ghecomen sijnde van Galgalis daer die afgoden waren, soo heeft hy totte{n} coninc gheseyt. Ic heb aen v een verborghen heymelijc woort o coninc, En{de} hy gheboodt datme{n} swijghe{n} soude, en{de} als sij alle gader wtghegae{n} ware{n} die by he{m} waren,
so is Aod by he{m} incomen, en{de} hy sadt alleen in die somer eetcamer, Ende Aod seyde. Ick heb aen v dwoort Gods, Die welcke verhief hem terstont wt sijne{n} troon,
En{de} Aod stack sijn slincke ha{n}t wt, en{de} nam dat steecswaert van sijn rechte sijde, en{de} hi stack die in sijne{n} buyc,
so crachtelijc, dat de{n} hecht het yser in die wo{n}de volchde, en{de} met die alder dicste vetticheyt des inghewa{n}ts daer in beslote{n} worde, En{de} hi en track dat steecswaert niet weder wt, maer hy liet dat int lichae{m} alsoo hijt daer in ghesteken hadde, en{de} ter stont so berste den dreck des buycs wt die secrete plaetsen der natueren,
En{de} als Aod seer neerstelijck die dore vander eetcameren ghesloten hadde ende metten slote vast ghemaect,
soo is hy door die achter dore wtghegaen Ende als des conincs knechten inne quamen, soo saghen sij dat die dore vander eedtcameren ghesloten was, en{de} sij seyden. Hy maect by auontueren sijn gheuoech, in die somer eedtcamer,
En{de} verbeydende soo langhe tot dat sij hen scaemde{n}, ende siende datter niemant open en dede, soo hebben sij de{n} slotel ghehaelt ende open doende hebben sij vonden haren Heere op die aerde doot ligghende.
En{de} die wijle dat sij verbaest ware{n}, soo is Aod ontuloden, ende is voorby ghegaen die plaetse der afgoden van daer hy weder comen was, Ende hy is ghecomen te Seriath
en{de} ter stont heeft hy met een trompet groot gheclanck ghemaect op tgheberchte van Ephraim, en{de} die kinderen van Israhel sijn met hem nederwaerts ghereyst, ende hy ghinc voor hen allen int vorste vanden heyre,
Die welcke seyde tot hemlieden. Volcht my, want die Heere heeft onse vianden die Moabiten in ons handen gheleuert, Ende si sijn hem nederwaerts gheuolcht, ende hebben inghenomen passagien der Iordanen die ouersetten nae Moab, en{de} sij en lieten niemant passeren,
maer sij versloeghe{n} die Moabiters op dien tijt tot omtrent thie{n}duysent alle vrome ende stercke mannen, niemant van hemlieden en mocht ontgaen,
Ende die Moabijter is op dien dach vernedert onder die hant van Israhel, en{de} het lant heeft gherust tachtentich iaren.
Nae desen was Samgar Anaths sone die ses hondert mannen vanden Philistijnen versloech met eenen ploechcoutere, en{de} hy bescermde oock Israhel.
ENde die kinderen van Israhel hebben noch daer toe ghedaen quaet voor dat aenschijn des Heeren nae die doot van Aod,
ende die Heere heeftse gheleuert in die hant va{n} Iabin des conincs van Chanaan die te Asor regneerde, en{de} hy hadde eenen ouer capiteyn sijns heyrs, Sisara genae{m}t maer hy woonde in Haroseth der heydenen,
En{de} die kinderen van Israhel hebben totten Heere gheroepen, Want hy hadde neghenhondert waghene{n} met yseren seysenen beslaghen, ende hy hadde hen twintich iaren lanck seer swaerlijck verdruct.
Maer in die{n} tijde{n} was Debora ee{n} prophetersse Lapidoths huysvrouwe, die het volc in dien tijde{n} recht dede,
En{de} sij sadt onder den palmboo{m}, die met haren naem ghenoemt was, tusschen Rama ende Bethel, opt gheberchte van Ephraim, ende die kinderen van Israhel ghinghen opwaerts tot haer in alle vonnisse
Die welcke heeft ghesonden, en{de} gheroepen Barac, Abinoems sone van Cedes Nephtali, en{de} sij heeft tot hem gheseyt. Die Heere die Godt va{n} Israhel heeft v gheboden. Ghaet henen ende leyt een heyr opden berch van Thabor, En{de} ghy sult met v nemen thien duysent strijdtbaer mannen vanden kinderen Nephtali ende van Zabulons kinderen,
Ende ick sal tot v brenghen ter plaetsen vander beken Cison, Sisaram den ouercapiteyn van Iabins heyr en{de} sijn waghene{n} ende alle die menichte, en{de} ick sal die leueren in uwe handen,
Ende Barac heeft tot haer gheseyt. Eest sake dat ghy met my coemt, soo sal ick gaen, Eest dat ghy met my niet comen en wilt, so en sal ick niet reysen,
Ende sij heeft tot hem gheseyt. Ic sal voorwaer met v trecken, maer te deser reysen en sal die victorie v niet toe ghescreuen worden, want in eender vrouwen hant sal Sisara gheleuert worden. Hierom is Debora opghestae{n}, en{de} met Barac ghereyst tot Cedes,
Die welcke heeft by he{m} gheroepen Zabulon en{de} Nephtali, ende is opwaerts ghetrocken met thien duysent vechtender mannen, hebbende Deboram in sijn gheselscap,
Maer Haber die Cineus ma{n} was voortijts vertrocken vanden Cineen sijnen broeders Hobabs kinderen Moyses maech, ende hy hadde sijn tabernakelen wtghespannen, tot aen die valleye diemen noemt Sennim, ende die was by Cedes.
Ende het is Sisare gheseyt, hoe dat Barac Abinoems sone comen was opden berch van Thabor,
Ende hy heeft vergadert neghen hondert waghene{n} met seysenen beslaghen, ende alle dat heyr van Haroseth der heydenen, tot die beke van Cison.
En{de} Debora seyde tot Barac. Staet op, want dit is den dach opde{n} welcke{n} die Heere Sisaram in v handen gheleuert heeft. Siet hy is v leytsman. Aldus so is Barac af ghetrocken vanden berch Thabor, ende thien duysent strijtbaer mannen met hem,
Ende die Heere heeft Sisaram ende alle sijn waghenen ende die gheheel menichte veruaert met dat scerpte va{n}den swaerde, ten aensien van Barac, soo seere dat Sisara vanden waghen springhende te voete vluchte,
ende dat Barac veruolchde die vliedende waghenen, ende dat heyr tot Haroseth der heydenen toe, ende dat alle die menichte der viande{n} verslaghe{n} wor-de totten laetsten man toe.
Maer Sisara vliedende quam tot die tente va{n} Iahel, Haber des Cineus huysvrouwe, Ende het was paeys tussche{n} Iabin de{n} coninc va{n} Azor, en{de} dat huys van Haber den Ceneiter.
Aldus soe is Iahel Sisara te ghemoet ghegaen, en{de} heeft tot he{m} gheseyt. Coemt by mi binnen mijn Heere, coemt binne{n} en vreest niet Die welcke is in haer tente ghegae{n}, en{de} doen hy met eenen mantel bedect was,
soo seyde hy tot haer. Ick bidde v gheeft mi een luttelken waters, wa{n}t ick heb groote{n} dorst, En{de} sij dede een flessche melcs open, en{de} gaf hem te drincke{n}, en{de} sij bedecte hem,
Ende Sisara seyde tot haer. Staet voor die dore vander tente{n}, en{de} als daer yemant coemt v vraghe{n}de, en{de} segghe{n}de. En is hier niemant? soo suldi segghe{n}. Niema{n}t en is hier.
Aldus soo heeft Iahel die huysurouwe van Haber ghehaelt eene{n} spa{n}naghel va{n}der tenten, neme{n}de daer mede eenen hamer, en{de} sij quam al bedectelijc en{de} swijghende binne{n}, en{de} stelde op de{n} slaep van sijne{n} hoofde den spa{n}naghel, en{de} slaende daer op mette{n} hamer heeft sij dien door sijn herssene{n} gheslaeghe{n} tot in die aerde toe, en{de} aldus heeft hi die{n} slaep metter doot versaemt en{de} hy is cranck gheworde{n} en{de} ghestoruen,
Ende siet Barach is ghecome{n} volghe{n}de Sisaram, En{de} Iahel is hem te ghemoet ghegaen, en{de} seyde tot he{m}. Coemt en{de} ick sal v den man toonen dien ghy soeckt, En{de} als hy by haer binnen der tente{n} comen was, soo heeft hi Sisaram ghesien doot ligghe{n}de, en{de} de{n} spa{n}naghel in sijn hooft gheslaeghe{n}.
Aldus soo heeft Godt op dien dach Iabin den coninck van Chanaan vernedert voor die kinderen van Israhel,
die welcke daghelijcs wiessen ende sij verdructen Iabin den coninck van Chanaan met gheweldigher hant, tot dat sij hem heel te niet ghebracht hadden.
ENde Debora en{de} Barac Abinoems sone hebben ghesonghen op dien dach, segghende.
Ghy die vrijwillichlijck wt Israhel v zielen totten perikel gheoffert hebbet, ghebenedijt den Heere.
Hoort ghy coninghen en{de} vaet met uwen ooren ghy princen. Ick bent, ic bent die den Heere singhe{n} sal een psalter liedt singhen den Heere den Godt van Israhel.
O Heere doe{n} ghy wt ghinct va{n} Seir, en{de} ghinct voorts door die lande{n} van Edom doen worde die eerde beroert, en{de} die hemelen en{de} die wolcken druypten va{n} wateren,
Die berghe{n} vloeydden voor dat aensicht des Heeren, en{de} Sinai van dat aensicht des Heere{n} des Godts van Israhel,
In die daghen van Samgar Anaths sone, in die daghe{n} van Iahel hebben die weghen gherust, en{de} die daer ouer ghinghen hebben ghewandelt door doolweghen.
Die stercke in Israhel hebben opghehouden, en{de} gherust, tot dat Debora opstont, tot dat opstont die moeder in Israhel.
Nieuwe strijde{n} heeft die Heere vercoren, en{de} hy heeft seluer der vianden poorten omgheworpen, daer en was scilt noch spere ghesien onder die veertich duysent van Israhel.
Mijn herte bemint die princen van Israhel, die v seluen met uwen eyghenen wille hebt int perikel gheoffert, ghebenedijt den Heere.
Die op witte ezels climt ende int recht sidt, en{de} wandelt ouer den wech, spreect.
Daer die waghenen teghen malcanderen ghebroken sijn, en{de} dat heyr der vianden versmacht is laet daer vertelt worden des Heeren rechtuerdichede{n} en{de} die goedertiere{n}heyt tot die stercke va{n} Israhel. Doen ghinck des Heerenvolck beneden aen die poorten, ende sij creghen die heerscappie.
Staet op, staet op Debora, staet op, staet op, en{de} spreect dat liedeken, staet op Barac, en{de} aenueert v gheuanghene{n}, sone van Abinoem,
die bleuelinghe{n} des volcs sijn verlost, die Heere heeft met die stercke ghestreden.
Wt Ephraim heeft hy die vernielt wt Amalec, en{de} nae dien wt Beniamin in uwe volcke{n} o Amalec, Van Machir sijn die princen nederghecomen, en{de} van Zabulon, die dat heyr leyde{n} souden om te strijden.
Die ouercapeteyne{n} van Issachar hebben met Debora gheweest, en{de} si hebbe{n} die voetstappen van Barac gheuolcht, die welcke hem selue{n} int perikel ghegheuen heeft, als een die v ander hoochden in een groote diepte hem neder worpt, als Ruben teghen si seluen ghesceyden was, so is der grootmoedigher twist beuonden.
Waerom woondi tussche{n} twee palen, om dat ghi der cudden gheblaes soudet hooren? als Ruben teghen sij seluen ghedeylt was, soo is der grootmoedigher twist beuonden.
Galaad ruste ouer die iordane, en{de} Dan becommerde hem met die schepen, Aser woonde inden oeuer der zee, en{de} woonde in die hauenen,
maer Zabulon en{de} Nephtali hebben haer zielen ter doot ouerghegheuen, int lantschap van Merome.
Die coninghe{n} sijn comen, en{de} hebben ghestreden, die coninghe{n} van Chanaan hebben in Tanach ghestreden, bij die wateren van Mageddo, Maer sij en brochte{n} niet van dat sij gherooft hadde{n}.
Vande{n} hemel wert teghen hen ghestrede{n}, die sterre{n} blijuende in haer ordinancie, ende in haeren loop hebben teghen Sisaram ghestreden.
Die beke ve{n} Cison heeft hen doode lichame{n} wech ghetrocken, die beke Cadumim, die beke van Cyson o mijn ziele vertreedt die machtighe.
Die clauwen vander peerde{n} voeten sijn afgheuallen, doen sij met ghedruysche vlode{n}, en{de} doen die stercste vanden vianden van bouen nederwaerts vielen.
Vermalendijt dat lant van Meroz sprack die Enghel des Heeren, vermalendijt haer inghesetenen, om dat sij tot des Heeren helpe niet ghecome{n} en sijn ter helpen van sijnen alderstercsten.
Ghebenedijt moet onder die vrouwen wesen Iahel die huysvrouwe van Haber den Cineiter, en{de} ghebenedijt moet sij sijn in haer tabernakel.
Den ghenen die water begheerde gaf sij melck, en{de} in der princen schale gafsij boter.
Sij heeft haer slincke hant aen de{n} spannagel ghesteken ende haer rechte hant aen der smeden hamer, ende sij heeft Sisaram gheslaghen, soeckende in sijn hooft een plaetse om hem te quetsen, ende den slaep sijns hoofts machtelijck doorstekende.
Tusschen haer voeten is hy gheuallen, hy is onmachtich gheworden ende ghestoruen. Hy wentelde voor haer voeten, ende lach daer doot seer deerlijck.
Sijn moeder ter vinsteren wtsiende huylde iammerlijck, ende van bouen op die eetcamer heeft sij ghesproken. Waerom toeft sijnen waghen wederom te come{n} waerom hebben die voeten van sijnen waghen peerden traech gheweest.
Een dalder wijste van sijnen huysvrouwen, heeft dese woorden haers mans moeder gheantwoort.
By auontueren hy deylt nv die roouen, ende die schoonste der vrouwen wordt voor hem wtghecoren cleederen van versceydeu verweu, worden Sisara ghegheuen voor eenenroof, en{de} verscheyden cieraet wort verghadert om die halsen mede te vercieren.
O Heere alsoo moeten vergaen allen v vianden, maer alle die v lief hebben die moeten blincken als die sonne in haren opganck schijnt.
Ende het lant heeft gherust veertich iaren lanck.
MAer die kinder{n} van Israhel hebben quaet ghedaen voor dat aeusicht des Heere{n}, En{de} hy heeftse gheleuert in die hant vande{n} Madianiters, seuen iaren lanc,
ende sij sijn seer verdruckt gheweest van hemlieden. Ende sij hebben voor hen seluen ghemaect holen en{de} speluncke{n} in die berghen, en{de} seer stercke plaetsen om te wederstaen,
en{de} als die van Israhel ghesaeyt hadden, soo quamen die van Madian ende van Amalec, ende die andere vanden oosterschen natien,
en{de} sij sloeghen haer tenten by he{n}lieden, ende sij verdoruent al, alsoo dat noch groen was, tot den inganck van Gaza. Ende sij en liete{n} in Israhel niet met alle{n} dat den lijftocht aengaet, noch scapen, noch ossen, noch ezels,
Want sij en{de} alle hare cudden quamen met haren tenten, ende bedectent al ghelijck sprinchane{n} een ontellike menichte van menschen. en{de} van kemels, al bederuende wat sij ghenaecten.
Ende Israhel is seer vernedert voor daensicht vanden Madianiters.
Ende sij hebbe{n} totten Heere gheroepen begherende helpe teghen die Madianiters,
Die welcke heeft eene{n} man eenen propheet tot hemlieden ghesonden, en{de} die heeft gheseyt, Dit seyt die Heere die Godt van Israhel, Ic heb v doen tsamen opcomen wt Egipten, en{de} ick heb v gheleyt wt dat huys der slauernien,
ende ic heb v verlost wt die hant der Egiptenare{n} ende allen uwer vianden die v verdructen, en{de} ick heb die tot uwer incoemst verdreuen, ende v lieden haer lant gheleuert,
ende ick heb gheseyt, Ick ben die Heere v lieder Godt, en wilt niet vreesen der Amorrhiters goden, in welcker lant dat ghy woont. Ende ghy en hebt nae mijn stemme niet willen hooren.
Maer die enghel des heeren es ghecomen ende hy heeft gheseten onder den eycken boom die daer was te Ephra welc toebehoirde Ioas de{n} vader der familie{n} van Ezri. En{de} doe{n} Gedeo{n} sijn sone dorschde en{de} suyuerde die tarwe inder perssen, om dat hi soude ontulieden die Madianiters,
soo heeft hem die Enghel des Heeren gheopenbaert ende gheseyt, Die Heere sij met v ghi aldersterckste der mannen.
Ende Gedeon seyde tot hem, Ick bidde v mijn Heere, is die Heere met ons, waerom hebbe{n} ons alle dese dinghen beuanghen? Waer sijn zijn wonderlijcke daden die welcke onse vaders ons vertelt hebben ende gheseyt, Wt Egipten heeft ons die Heere gheleyt? Maer nv heeft ons die Heere verlaten, en{de} ons gheleuert in die hant der Madianiters.
En{de} die Heere heeft hem aenghesien en{de} gheseyt, Gaet henen met deser uwer macht, ende ghy sult Israhel verlossen wt der Madianiters handen, weet dat ick v ghesonde{n} hebbe.
Die welcke antwoordende seyde, Ick bidde v mijn Heere, Waer mede sal ick Israhel verlossen? Wa{n}t siet mijn familie is dalder nederste van Manasses gheslachte, ende ic ben dalder minste in mijns vaders huys.
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt, Ic sal met v wesen, ende ghy sult die Madianiters verslaen ghelijck eenen man.
En{de} hy seyde, Heb ic gratie voor v gheuonden, soo gheeft my een teeke{n} dat ghyt sijt die tot my spreect,
En{de} en gaet va{n} hier niet tot dat ic weder by v come, brenghende sacrificie, en{de} v dat offerende. En{de} hy antwoorde, Ick sal v coemste verwachten.
Aldus is Gedeon in ghegaen, en{de} heeft een ionck boxken ghecoect, en{de} van een mate meels heeft hi ongheheefde broode{n} ghebacke{n} en{de} dat vleesch legghe{n}de in eene{n} corf, en{de} het sop vande{n} vleesch doende in eene{n} pot, bracht hy dat al onder die eycke, en{de} heuet hem gheoffert.
En{de} die Enghel des Heere{n} seyde tot he{m}, Neemt dat vleesch en{de} die ongheheefde broode{n}, ende legghet die op dien steen, ende dat vleeschsop ghiet daer op. En{de} doen hy alsoo ghedaen hadde,
soo stack voorts des Heeren Enghel dat wterste van sijnder roede{n} die hy in sijn hant hadde, en{de} raecte dat vleesch en{de} die ongheheefde brooden, en{de} daer is een vier wte{n} steen opcomen, ende heeft dat vleesch metten ongheheefden brooden heelverteert. Maer des Heeren Enghel is verswenen wt sijn ooghen.
En{de} Gedeon siende dat des Heeren Enghel was, heeft gheseyt, Wee my Heere Godt, want ic heb des Heere{n} Enghel ghesien aensicht aen aensicht.
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt, Vrede sij met v, en vreest niet ghy en sult niet steruen.
En{de} hierom heeft Gedeon daer eenen outaer opgherecht den Heere, ende dien ghenoe{m}t, Des Heeren vrede, tot opden dach van heden toe. En{de} doen hy noch te Ephra was, welc der familie{n} van Ezri toebehoort,
op die{n} nacht heeft die Heere tot hem gheseyt, Neemt ws vaders stier, en{de} noch eenen andere{n} stier van seuen iare{n}, en{de} ghy sult Baals outaer breken, die uwen vader toebehoort, ende dat bosschelken welck rontsomme den outaer staet suldi afhouwen,
en{de} ghy sult den Heere uwen Godt eene{n} outaer maken opt hoochste van deser steenrootsen, daer ghy te voren dat sacrificie op gheleyt hebt. En{de} ghy sult dien tweeden stier neme{n}, ende dien offeren tot eenen heelen brantoffer, opden tas vanden houte welck ghi van dat bosch sult afghehouwe{n} hebbe{n}.
Hierom Gedeon nemende met hem thien mans van sijnen knechten, heeft ghedaen alsoo hem die Heere ghebode{n} hadde. Maer vreesende sijn vaders huys, en{de} die liede{n} van dier stadt, en heeft hy dat niet willen by daghe doen, maer heeft dat al by nachte ghedaen.
En{de} doen die liede{n} van dier stadt des smorghens opghestaen waren, soo hebben sij ghesien Baals outaer afgheworpen, en{de} dat bosschelken afghehouwen en{de} eenen anderen stier gheleyt op den outaer die doen ghemaect was.
Ende sij hebben tot malcandere{n} gheseyt, Wie heeft dit ghedaen? Ende als sij ondersochten den ghene{n} diet ghedaen hadde, so isser gheseyt, Gedeon Ioas sone heeft dit al ghedaen.
Ende sij hebben tot Ioas gheseyt, Brengt voorts uwen soon herwaerts dat hy sterue, want hi heeft Baals outaer ghebroken, en{de} dat bossch afghehouwen.
En{de} hy heeft hen gheantwoort, Sijde ghy die wraecsoeckers van Baal, dat ghy voor hem strijden moet? soo wie Baals viant is, steruen moet die eer dat tlicht van morghen opgaen sal, is hy Godt, soo laet hem sij seluen wreken ouer den ghenen die sijnen outaer ommegheworpen heeft.
Van dien daghe voorts soo is Gedeon ghenoemt gheweest Ierobaal, om dat Ioas geseyt hadde, Laet Baal voor sij seluen wraeck doen ouer den ghenen die sijnen outaer omme gheworpen heeft.
Aldus sijn alle die Madianiters en{de} die Amaleciters en{de} die volcken wt oostlant tsamen vergadert, en{de} comende ouer die Iorda-ne hebben sij haren heyrlegher ghemaect in die valleye van Iezrael.
Maer des Heere{n} gheest heeft Gedeon omuanghe{n}, die welcke met een trompet groot gheclanck makende heeft te samen gheroepe{n} thuys van Abiezer, dat sij hem volghe{n} soude.
En{de} hi heeft bode{n} wtghesonde{n}, in gheheel Manasses, die welcke ooc he{m} gheuolcht is. En{de} hy heeft noch ander boden ghesonde{n} tot dat geslachte van Aser en{de} Zabulon en{de} Nephthali, die welcke hem te ghemoet comen sijn.
En{de} Gedeon heeft totten heere gheseyt, Eest sake dat ghy doer mijn hant het volc van Israhel verlost, gelijc ghi gheseyt hebt,
so sal ic dit vlies metter wollen opden dorschuloer legghen, eest dat den dauwe op dat vlies allee{n} sijn sal en{de} in alle dlant droochte, so sal ic wete{n} dat ghy doer mijn hant (ghelijc ghy gheseyt hebt) Israel sult verlosse{n}.
En{de} het is also ghesciet. En{de} des nachts Gedeon opstaende wranc dat vlies wt, en{de} vulde een scelpe metten dauwe.
En{de} hy heeft wederom totte{n} heere gheseyt, En laet v rasende gramscap teghen my niet verstoort wesen, al eest dat ic noch eens te{m}pteere, beghere{n}de noch een teeke{n} int vlies, Ic bidde dat het vlies allee{n} mach drooghe wesen, en{de} dat alle dat aertrijcke vande{n} dauwe vochtich sijn.
En{de} die heere heeft ghedae{n} op die{n} nacht als hy begheert hadde ende die droochte was allee{n} int vlies, en{de} den dauwe op alle dlant.
HIer om Ierobaal die oock Gedeon is, des nachts opstaende en{de} alle tvolck met hem is ghecome{n} by die fonteyne die ghenoe{m}t wort Harad. Ende den legher vanden Madianiters was in die valleye aen die noortsijde vande{n} hooghen hoeuele.
En{de} die Heere heeft tot Gedeon gheseyt, Daer is veel volcs met v, ende die Madianiters en sulle{n} in haerlieden handen niet gheleuert worden, op dat Israhel teghen my niet en glorieere, segghe{n}de, Ic ben door mijn macht verlost.
Spreect tot den volcke, en{de} roept wt dat sijt allegader hoore{n}, So wie anxt heeft en{de} veruaert is, die keer weder. En{de} daer isser vanden berch van Galaad wech gegaen, en{de} vanden volcke isser weder ghekeert tweentwintich duysent mannen, ende daer en isser maer thien duysent bleuen.
En{de} die Heere seyde tot Gedeon, Noch is tvolck vele, leytse aen die wateren, en{de} daer sal icse proeuen, en{de} vanden welcken ic v segghen sal dat hy met v gae die reyse, en{de} dien ic verbie met te gaen, die keere weder.
En{de} als dat volc benede{n} aen die wateren comen was, soo seyde die Heere tot Gedeon, Die metter tonghen dwater lecken ghelijc die honden pleghen te lecken, die suldi op een sijde stellen, Maer die met gheboochde knien drincken, die sullen op dander zijde sijn.
Aldus soo was tghetal vande{n} ghene{n} die dwater ghelect hadden worpende dat metter hant inden mont, drij hondert mannen, maer alle die ander menichte hadde met gheboochden knien ghedroncken
En{de} die Heere seyde tot Gedeon, Met die driehondert ma{n}nen die dat water ghelect hebben sal ic v verlossen, en{de} die Madianiters in v hant leueren, Maer alle die ander menichte keere weder in sijn stede.
Als hy dan victalie ghenomen hadde, en{de} trompetten, nae tghetal sijns volcs, soo gheboodt hi dat alle die ander menichte des volcs wechgaen soude nae haer tabernakelen, en{de} hy heeft hem met die drij hondert mannen ten strijde ghegheue{n}. Maer den legher vanden Madianiters was beneden in die valleye.
Opden seluen nacht heeft die Heere tot he{m} gheseyt, Staet op en{de} gaet beneden in die legheren, want ick heb die in v handen gheleuert,
Maer eest dat ghy v ontsiet alleen te gaen, soo laet Phara v knecht met v nederwaerts gaen.
En{de} als ghy ghehoort sult hebben, wat sij segghen, dan sulle{n} uwe handen versterct worden, en{de} dan suldi vrijlijcker tot der vianden heirlegher afdalen. Aldus is hy met Phara sijne{n} knecht nederwaerts gheghaen in een deel vanden leghere, daer der ghewape{n}der wake was.
Maer die Madianiters en{de} Amalechiters, met alle dat volck wt oostlant, laghe{n} verspraeyt in die valleye ghelijc een menichte van sprinchanen, en{de} die kemels waren ontellijcke ghelijc dat sant welc aenden oeuer der zee leyt.
Ende als Gedeon daer comen was, soo vertelde daer een sijnen droom tot sijnen naeste{n}, ende op dese maniere vertelde hy dat hy ghesien hadde, Ick heb eenen droom ghesien, en{de} my dochte datter een ghersten broot onder die asschen ghebacken wentelde, en{de} in der Madianite{n} legher afquam, en{de} alst come{n} was aen dat tabernakel, soo sloecht dat en{de} wierpt daer neder, en{de} maecte dat effen ten gronde ghelijck der aerden.
Die ghene daer hy toesprack, antwoorde, Dat en is anders niet dan het swaert van Gedeon Ioas sone des Israhelijtschen mans, wa{n}t die Heere heeft die Madianiters in sijn handen gheleuert, en{de} allen haren heyrlegher.
En{de} als Gedeon ghehoort hadde den droom met sijnen bedietsel, soo heeft hy aenbeden, en{de} is wedero{m} ghekeert tot den legher vanden Israhelite{n}, en{de} heeft gheseyt, Staet op, want die Heere heeft der Madianiters heyrlegher in onse handen gheleuert.
En{de} hy heeft die drijhondert mannen in drij deelen ghedeylt, en{de} hy heeft trompetten in haer handen gegheuen en{de} ydele flessche{n}, en{de} lampen int midden der flesschen,
En{de} hi heeft tot hen gheseyt, Dat ghy my sult sie{n} doe{n}, doet dat ooc. Ic sal in een deel vande{n} legher gaen, en{de} dat ic doe{n} sal volcht dat nae.
Als dat tro{m}pet in mijn hant gheluyt gheuen sal, soo maect ghy ooc rontsomme die leghers gheclanck, en{de} roept al te samen, Den Heere en{de} Gedeon.
Aldus so is Gedeon metten drijhondert mannen ghecomen in een deel vanden legher, als die wake vander middernacht begonste, en{de} als die wakers opgheweckt waren, soo begonsten sij met die tro{m}petten groot gheclanck te maken, en{de} die flessche{n} teghen malcanderen te slaen.
En{de} doen sij rontsomme den leghere te drij staden groot gheclanck maecten, en{de} hen cruycken ghebroke{n} hadden, soo hielen sij die berrende lichten in haer slincke handen, en{de} met die rechte hande{n} maecten sij met die trompetten groot gheclanck ende riepen, Dat swaert des Heeren en{de} Gedeons,
staende elck op sijn plaetse rontsomme vander vianden leghere. Hierom sijn alle die legheren verbaest gheweest, en{de} al roepende en{de} huylende sijn sij gheuloden,
ende nochtans soo bleuen die drij hondert mannen staende en{de} haer trompetten staende. En{de} die Heere heeft het swaert in alle die legheren ghesondeu, en{de} sij sloeghen malcandere{n} doot,
vliedende tot Bethseca, en{de} totten oeuer van Abelmehula in Tabbath. Maer tsamen roepende die ma{n}nen van Israhel, van Nephthali, en{de} van Aser, en{de} van gheheel Manasses, hebben die Madianiters veruolcht.
En{de} Gedeon heeft boden wtghesonden ouer alle dat gheberchte van Ephraim, segghende, Coemt nederwaerts teghen die Madianiters, en{de} ondergaet hen die wateren tot Beth-bera en{de} totter Iordanen toe. En{de} alle die van Ephraim hebben gheroepen, en{de} hebben hen onder gaen die wateren, ende die Iordane tot Beth-bera toe.
Ende doen sij gheuanghen hadden twee mans vanden Madianiters, Oreb en{de} Zeb, doode{n} sij Oreb aen den steen Oreb, en{de} Zeb aen die persse Zeb. En{de} sij veruolchden die Madianiters, die hoofden van Oreb ende Zeb draghende tot Gedeon ouer die vloeden der Iordanen.
Ende die mannen van Ephraim hebben tot hem gheseyt, Wat es dit dat ghy hebt wil, len doen? dat ghi ons niet en riept doen ghy ten strijde ghinct teghen die Madianiters, ende sy keuen seer sterckelijck, ende by nae ghewelt doende
Maer hy seyde tot hemlieden, Wat heb ic connen doen sulcs, als ghi ghedae{n} hebt? en es eene{n} druyf va{n} Ephraim niet beter da{n} dat heele wijnsnijtsel van Abiezer?
Die Heere heeft die princen der Madianiters Oreb en{de} Zeb in v hande{n} gheluert, wat heb ic co{n}nen doen sulcs als ghi ghedae{n} hebt? En{de} als hi dat geseyt hadde so is hare{n} gheest ghesoncken, waer mede sij te vore{n} teghe{n} he{m} opghehaue{n} ware{n}.
En{de} als Gedeon by die Iordane quam, soe es hy daer ouer ghegaen met drie hondert mannen die met hem waren, ende van vermoethede{n} die vluchtende niet veruolghen en consten.
Ende hy seyde tot die mannen van Socoth, Ic bidde v gheeft doch desen volcke dat met my is brooden, want sij sijn seer machteloos gheworde{n}, op dat wij moghe{n} Zebee ende Salmana der Madianiters coninghen veruolghen.
En{de} die princen van Socoth hebbe{n} gheantwoort By auontueren sijn nv in v handen die palmen van Zebee en{de} Salmana hande{n}, en{de} daerom begeerdi dat wij uwen heyr brooden gheuen souden.
Ende Gedeon heeft tot hen gheseyt, Soo wanneer dat die Heere Zebee ende Salmana in mijn handen sal gheleuert hebben, en{de} dat ic met victorie in vreden weder comen sal wesen, soo sal ic v vleesch in stucken wrijuen, met die doornen ende distelen der woestijnen.
En{de} van daer opwaerts trecke{n}de is hy ghecomen te Phanuel, ende hy seyde tot die mannen van dier steden desghelijcken, Den welcken die oock gheantwoort hebben, alsoo die ma{n}nen van Socoth gheantwoort hadden.
Hier om soo heeft hy tot hemlieden gheseyt, Als ick met vrede victorioes verwinner wederom sal comen sijn, so sal ic desen torre verderuen.
Maer Zebee ende Salmana rusten met alle haren heyre, Want daer waren vijfthien duysent mannen ouerbleuen, van alle die scaren des oostlantsche{n} volcke, nae datter verslaghe{n} waren hondert en{de} twintich duysent strijdtbaer mannen, ende swaerden wttreckende.
En{de} Gedeon opwaerts gaende nae den wech der gheender die in die tabernakelen woonden aen die oostzijde van Nobe en{de} Iegbaa, heeft die legheren der vianden gheslaghe{n} die sonder sorghe ware{n}, ende gheen quaet vermoeden en hadden van eenich teghenspoet.
En{de} Zebee en{de} Salmana vluchten, die welck Gedeon veruolghende heeft gheuanghe{n} verstoorende alle hen gheheel heyr.
En{de} wederkeere{n}de wt den strijdt voor der sonnen opganck
nam hi gheuanghe{n} eenen knecht der mannen van Socoth, en{de} hy vraechde van hem die name{n} vanden ouersten en{de} outsten van Socoth, en{de} hy heefter seuen en{de} tseuentich mans bescreuen.
En{de} hy is te Socoth ghecomen, en{de} hi seyde tot hemlieden, Siet hier Zebee en{de} Salmana, om die welcke ghy my versmaedet, segghende, By auontueren sijn die handen van Zebee en{de} Salmana in uwe handen, en{de} daerom begheerdi dat wij uwen mannen die vermoeyt ende machteloos gheworden sijn, broode{n} souden gheue{n}?
Hierom nam hy die ouders vander stadt, en{de} doorne{n} en{de} distelen wt der wildernissen, en{de} wreef die mannen van Socoth daer mede, en{de} mineerdese al in stucken.
En{de} den torre van Phamiel heeft hy ooc omgheworpen nae dat hy alle die inghesetene der stadt verslaghen hadde.
En{de} hy seyde tot Zebee en{de} Salmana, Hoedanich waren die mannen die ghy dootsloecht te Thabor. En{de} sij antwoorde{n}, ws ghelijcke, en{de} die een van dien was als een conincks sone.
En{de} hi heeft hen gheantwoort, Dat ware{n} mijn broeders, mijns moeders sonen, Soo warachtelijck als die Heere leeft, hadde ghy dien tleuen behoude{n}, ic en soude v niet dooden.
En{de} hy seyde tot Iether sijnen iersten gheboren sone Staet op ende slaetse doot, Maer hy en track sijn swaert niet wt, want hy vreesde, aenghesien dat hy noch ionck was.
En{de} Zebee ende Salmana seyden, Staet ghy op, ende slaet op ons, want na den ouderdom heeft een mensch cracht. Gedeon is opghestaen, en{de} hy heeft Zebee ende Salmana doot gheslaghen. En{de} hi heeft ghenomen die cierlijcke iuweelen en{de} die costelijcke spanselen daerme{n} die halsen vande{n} coninclijcken kemels mede te cieren pleech.
En{de} alle die mannen van Israhel seyden tot Gedeon, Hebt heerscappie ouer ons ghy en{de} v sone, en{de} ws soons sone, want ghy hebt ons verlost wt die hant vanden Madianiters.
Totten welcken hy seyde, Ick en sal gheen Heere wesen ouer v liede{n}, noch mijn sone en sal oock v ouerheere niet sijn, Maer die Heere sal ouer v lieden heerschappie hebben.
Ende hy seyde tot hemlieden, Een bede begheer ic van v, Gheeft my van uwen roof die ooringhen, Want die Ismaheliters pleghen gulden ooringhen te hebben.
Ende sij hebben gheantwoordt, Wij sullen v die seer gheerne gheuen. Ende spreydende eenen mantel op die aerde, wierpen sij daer op alle die ooringhen van den roof,
ende dat ghewicht van die ooringhen die hy begheert hadde, was duysent ende seue{n} hondert siclen siluers, sonder alle die ander cieraeden en{de} halsbanden en{de} purpuren cleedere{n} die der Madianiters coninghen pleghe{n} te draghen, ende sonder die gulden halsbanden der kemelen.
En{de} Gedeon heeft daer af gemaect eenen Ephod, en{de} heeft dien ghestelt in sijn stadt Ephra. En{de} alle die van Israhel hebbe{n} hen daer mede ontsuyuert, ende tes Gedeon met alle sijnen huyse tot eenen val gheworde{n}.
Ende die Madianiters sijn vernedert gheweest voor die kinderen van Israhel, en{de} sij en conste{n} niet meer haer necken oprichten, maer het lant was in rusten veertich iaren lanck, die wijle dat Gedeon die ouerste was.
Aldus soo is Ierobaal Ioas sone gheghaen woonen in sijn huys,
en{de} hy hadde tseuentich sonen, die wt sijnen dgyen comen waren, om dat hy veel huysvrouwe{n} hadde.
Maer sijn concubine die hy hadde te Sichem die bracht hem voorts eene{n} sone Abimelech ghenoe{m}t.
En{de} Gedeon Ioas sone is ghestoruen in goeden ouderdom, en{de} begraue{n} in Ioas sijns vaders graf te Ephra, van der familie van Ezri.
Maer nae dat Gedeon ghestoruen was, soo sijn die kinderen van Israel afghekeert, en{de} hebbe{n} hem ontsuyuert met Baalim. En{de} sij hebben een verbo{n}t met Baal ghemaect, dat hy haerlieder Godt sijn soude,
en{de} sij en hebben niet ghedacht op den Heere haren Godt die hen verlost hadde wt die handen van allen haren vianden rontsomme ligghende,
oock en hebben sij gheen bermherticheyt ghedae{n} met dat huys van Ierobaal Gedeon nae alle die weldaden die hy den huyse van Israel ghedaen hadde.
MAer Abimelech Ierobaals Sone es ghegaen in Sichem tot sijns moeders broederen, ende hy heeft met hemlieden ghesproken, ende met allen dat gheslachte va{n} sijns moeders vaders huys segghende,
Spreect tot allen die mannen van Siche{m} Wat es v beter, dat tseuentich mannen alle die kinderen van Ierobaal heerscappie ouer v hebbe{n}, oft dat een man heerscappie ouer v hebbe? Oec mede soe aenmerct dat ick v ghebeente ende v vleesch ben.
Ende sijns moeders broeders hebben va{n} hem ghesproken tot alle die ma{n}nen van Sichem alle dese redenen, ende sij hebben hen herten gheneycht nae Abimelech, segghende Het es ons broeder,
En{de} sij hebben hem ghegheuen tseuentich ponden siluers wt den tempel van Baal-berith Ende hy heeft daer mede voer hem ghehuert sommeghe arme ende onghestadighe ma{n}nen ende die sijn hem gheuolcht.
En{de} hy es ghecomen in sijns vaders huys te Ephra, en{de} heeft sijn broeders ghedoot Ierobaals sonen, tseuentich mannen op eenen stee{n} Ende Ioatham die alderioncste sone van Ierobaal es te leuen bleuen, ende es verborghe{n}, gheweest
Ende alle die mannen van Sichem, ende alle die familie{n} der stat van Mello sijn vergadert ende wech ghegaen, en{de} hebbe{n} Abimelech coninc ghemaect by den eycken boom die te Siche{m} stont,
dwelck als Ioatham vercondicht was, soo is hy ghegaen en{de} heeft ghestaen opden tsop vande{n} berghe Garizim, En{de} met opghehaue{n}der ste{m}men heeft hy gheroepen en{de} gheseyt, Hoort nae my ghy mannen van Sichem, alsoo dat v Godt hoore,
Die boomen sijn ghegaen dat sij eenen coninck ouer hen saluen souden, ende sij hebben gheseyt totten olijfboo{m}, Weest ons coninc,
Die welcke heeft gheantwoort, Mach ic mijn vertticheyt verlaten, welck die goden ende die menschen ghebruycken, ende comen dat ic onder die boomen mach verhauen worden?
Ende die boomen hebben totten vijchboom gheseyt, Coe{m}t ende ontfanct dat coninckrijck ouer ons,
denwelcken anwoerde hem, Sal ic moghen mijn sueticheyt verlaten en{de} mijn ouer soete vruchte{n}, en{de} gaen om onder die ander boomen verhauen te worden?
Ende die boomen hebben ghesproken totten wijnstok, Coemt ende weest ons ouerste
die welcke antwoerde hem Sal ic moghe{n} mijnen wijn verlaten den welcken verblijt godt ende die me{n}schen ende onder die ander boome{n} verhauen worden?
Ende alle die boome{n} hebben gheseyt totten wilden dornboom, Coemt en{de} weest ons ouer heere,
Ende dien heeft hen gheantwoert, Eest sake dat ghy warachtelijck mij tot eenen coninc stelt voer v, soe coe{m}t en{de} rust onder mijn scaduwe, maer en wildi dat niet doen soe come daer vier wt den dornboom en{de} verslinde die cederboomen van Libanus.
Hier om nv hebdi nae recht en{de} sonder sonde Abimelech ouer v lieden coninck ghemaeckt, en hebdi wel ghedaen met Ierobaal, en{de} met sijnen huyse, en{de} hebdi hem wel gheloont voor sijn weldaden, die voor v ghestrede{n} heeft,
ende sijn ziele in die perikelen ghestelt heeft, om dat hi v soude verlossen wt die hant vande{n} Madianiters,
ghy die nv opghestaen sijt teghen mijns vaders huys, en{de} hebt sijn sonen ghedoot tseuentich mannen op eene{n} steen, ende hebt coninc ghemaect Abimelech sijnder dienstvrouwen sone ouer die inghesetene{n} van Sichem, om dat hy v broeder is.
Hier om hebdi rechtuerdelijck ende sonder sonde wel ghedaen met Ierobaal, ende met sijn huys, soo weest heden vrolijck in Abimelech, en{de} laet hem oock vrolijck wesen in v lieden.
Maer hebdi daer qualijck aen ghedaen, soo come een vier wt hem en{de} verslinde alle die inwoonders van Sichem, en{de} die stadt Mello. En{de} daer gae ooc een vier wt die mannen van Sichem en{de} vander stadt Mello, ende verslinde Abimelech.
En{de} als hy dese dinghen gheseyt hadde, soo is hy gheuloden en{de} wech gheghaen te Bera, en{de} hy is daer blijue{n} woonende, wt vreesen van Abimelech sijnen broedere.
Aldus heeft Abimelech ouer Israel gheregneert drie iaren.
En{de} die Heere heeft eenen seer quaden gheest ghesonden tussche{n} Abimelech en{de} die inwoo{n}ders van Sichem, die welcke begonsten hem te verachten,
ende die groote misdaet van die moort der tseuentich sonen van Ierobaal, ende die bloetstortinghe van dien te legghe{n} op Abimelech hare{n} broeder, ende op die ander princen der Sichemiters die hem gheholpen hadden.
Ende sij hebben teghen hem listeghe laghen ghestelt opt hoochste vanden berghen, ende die wijle dat sij sijn coemste verbeydde{n}, soo dede{n} sij roouerie{n} nemen{de} roouen van die ghene die voerby ghinge{n}. En{de} het is Abimelech ghebootscapt.
En{de} Gaal Obeds sone met sijnen broeders is ghecome{n} en{de} voorts doorghegae{n} tot Siche{m}, tot wie{n}s coe{m}ste die va{n} Siche{m} vercloect sijnde,
sijn wtgetrocken in die ackers, verderuende die wijngaerde{n}, en{de} die druyue{n}, vertreden{de}, en{de} als sij ghemaect hadde{n} dansen van sanghers, soo ghingen sij inde{n} te{m}pel van hare{n} Godt, en{de} die wijle dat sij aten en{de} droncke{n} so veruloecte{n} sij Abimelech,
als Gaal Obeds sone was roepende, Wie is desen Abimelech, en{de} wat is Sichem, dat wij hem dienen souden? en is hy niet Ierobaals sone, en{de} die Zebul sijnen knecht een prince ghemaect heeft op die ma{n}nen van Emor sichems vader? Waer om sullen wij hem dan diene{n}?
Och oft iemant my dit volck onder mijn hant ghaue, dat ick Abimelech van cante helpen mocht. Ende tes Abimelech gheseyt, Vergadert een menichte van een heir ende coemt,
Want als Zebul die prince vander stadt die woorden van Gaal Obeds sone ghehoort hadde, soo is hy seer gram gheweest,
en{de} hy heeft heymelijcke boden tot Abimelech ghesonden segghende, Siet Gaal Obeds sone is te Sichem ghecomen met sijnen broeders, en{de} hi bestormt die stadt teghen v.
Daerom staet inder nacht op met den volcke dat met v is, ende houdt v verborghe{n} opt velt,
ende ten ierste{n} vander dagheraet, als die sonne opgaet, soo ouerualt die stadt, ende als hy met sijne{n} volcke wtcoe{m}t teghe{n} v, soo doet he{m} dat ghy moecht.
Hier om soo is Abimelech met alle sijn heir des nachts opghestaen, en{de} hy heeft laghen gheleyt omtre{n}t Sichem te vier plaetsen.
En{de} Gaal Obeds sone is wtghegaen, ende stont inden inganc vander stadt poorten. En{de} Abimelech en{de} alle dat heyr met hem is opghestaen van die plaetse der laghe{n}.
En{de} als Gaal dat volck ghesien hadde, so seyde hy tot Zebul, Siet daer coemt een groote menichte van dat gheberchte dien hy antwoorde, Ghy siet die scaduwen vanden berghen ghelijck menschen hoofden, ende met deser dolinghe wordi bedroghen.
En{de} Gaal seyde wedero{m} Siet daer coemt een volck vanden nauel der aerden nederwaerts, ende den eenen hoop coemt door den wech die teghen ouer den eycken boom staet.
Doen seyde Zebul tot hem, Waer es nv uwen mo{n}t daer ghy mede seyt, Wie is Abimelech dat wij hem dienen soude{n}? En is dit niet tvolck dat ghy versmadet? Trect wt en{de} strijdt teghen hem.
Hier om soo is Gaal wtghetrocken die wijle dat het volck van Sichem dat aensach, ende hy heeft tseghen Abimelech ghestreden,
Die welc hem heeft veruolcht doen hy vloodt, en{de} hy heeft hem in die stadt ghedreuen, ende daer esser seer veel van sijnder sijden verslaghen tot aen der stadt poorten toe.
Ende Abimelech is neder gheseten te Ruma. Maer Zebul heeft Gaal en{de} sijn ghesellen wter stadt verdreuen, ende hy en heeft niet ghedoocht dat sij daer in blijuen souden.
Hierom so is het volc des andere{n} daechs te velde wt ghetrocke{n}, dwelck als Abimelech ghebootscapt was,
soo nam hy sijn heir, ende deylde dat in drij scaren, legghende listighe laghe{n} in die velden. En{de} siende dat het volck wter stadt ghinck, soo is hy opghestaen en{de} heeftse oueruallen
met sijnen hoope, bestormende en{de} belegghende die stadt, en{de} die twee ander hoopen loopende herwaerts en{de} derwaerts ouer die velden veruolchden die vianden.
Maer Abimelech heeft alle dien dach lanck die stadt bestrede{n}, die welcke hi heeft inghenomen, verstaende die inwoonders ende hi heeft die alsoe verdoruen dat hi daer in, tsout verstroyde.
Ende als sy dit hoorden die inden torre van Sichem woonden, so sijn si ghegaen inden tempel van haren afgod Berith, daer sy verbo{n}t met hem gemaect hadden, ende daer af die plaetse haren naem ghecreghen hadde den welcken seer ghesterct was,
Ende Abimelech hoorende dat die ingesetenen van den torre te Sichem al te samen vergadert waren,
soe is hij ghegaen met alle sijnen volcke opden berch Selmon, en{de} nemende een bijl heeft hij eenen tack van eenen boom afghehouwen ende opleggende droech hij dien op sijn scouder, en{de} hi seyde tot sijnen gesellen, Dat ghi mij hebt sien doen doet haestelyc oock.
Hier om hebben sij elc om dmeeste tacken van die boomen ghehouwen, ende alsoe volchden sij haren leydtsman. Ende omlegghende die stercte hebben sij die onsteken, en{de} alsoe eest ghesciet datter vanden roock en{de} viere ghedoot sijn duysent menschen, tsamen mans metten vrouwen inghesetenen vanden torre van Sichem,
Maer Abimelech van daer ghaende is ghecomen tot die stadt Thebes, Het welck hy ooc omlegghende besloten heeft met sijnen heire.
Maer daer was eenen hooghen torre int midden vander stadt, daer op dat tsamen gheuloden waren mans en{de} vrouwe{n}, en{de} alle die ouerste vander stadt hebbende die doore seer vast ghesloten, en{de} staende bouen opt dack vande{n} torre, op die voerghe weere{n}.
En{de} Abimelech come{n}de by de{n} torre, heeft vromelijck ghestreden, en{de} comende aen die doere, so arbeyde hy om tvier daer onder te steken,
ende siet een vrouwe worpende van bouen een stuck van eenen mole{n}steen raecte Abimelechs hooft ende brack hem sijn hersenen.
En{de} hy riep ter stont sijnen wapendragher en{de} seyde tot hem, trect wt v swaert en{de} slaet my datmen by auontuere{n} niet en segghe, dat ic van eender vrouwen verslaghen ben. En{de} hi doende dat hem beuolen worde sloech hem doot,
en{de} als hy doot was soo sijn alle die met hem waren van Israel wederom tot hen steden gheghaen,
en{de} Godt heeft Abimelech gheloont vande{n} quade dat hy ghedaen hadde teghe{n} sijnen vader, doen hy sijn tseuentich broeders doot sloech.
En{de} den Sichemiters is oock wederom gheloont dat sij ghedae{n} hadden, en{de} den vloeck van Ioathan Ierobaals sone is op hen comen.
NAe Abimelech soe isser een ander leytsman opghestaen in Israel Thola die soen van Phua Abimelechs oom een man van Issachar, die woonde te Samir, des gheberchten van Ephraim,
en{de} hij dede Israhel recht drijentwintich iaren, en{de} hi is ghestoruen en{de} begrauen te Samir,
in wie{n}s plaetse is geuolcht Iair van Galaad, die welcke Israel recht dede tweentwintich iaren,
hebbende dertich sonen sittende op dertich vuelens van eselinnen, ende waren ouerste van dertich steden, die van sijnen naem sijn ghenoemt Anothiair, Dats die steden van Iair, tot op desen dach toe int lant van Galaad.
Ende Iair is ghestoruen, ende begrauen ter plaetsen diemen noemt Camon.
Maer die kinderen van Israel doende tot haren ouden sonden noch nieuwe hebben quaet bedreuen voor dat aensicht des Heeren, en{de} sij hebbe{n} ghedient den afgoden Baalim, en{de} Astaroth, ende den afgode{n} van Syrien, en{de} Sidon, en{de} van Moab, en{de} der kinderen van Ammon, en{de} der Philistijnen. En{de} sij hebben den Heere verlaten, ende sij en hebben hem niet ghedient.
En{de} die Heere is teghen hemlieden gram gheworde{n}, ende heeftse gheleuert in die handen vanden Philistijnen, en{de} der kinderen van Ammon.
Ende sij sijn ghepijnicht gheweest en{de} seer verdruct achtien iaren lanck, alle die ouer die Iordane woonden in der Amorrhiters lant, welc is in dlant van Galaad,
alsoo seere dat die kinderen van Ammon ouer die Iordane treckende verdoruen Iudam en{de} Beniamin, en{de} Ephraim, en{de} Israhel heeft groot verdriet gheleden.
En{de} roepende tot den Heere hebben sij gheseyt, Wij hebbe{n} teghen v ghesondicht, want wij hebben den Heere onsen Godt verlaten, ende Baalim ghedient.
Ende die Heere heeft tot hemlieden gheseyt, En hebbe{n} die Egiptenaers ende die Amorrhiters,en{de} die kinderen van Ammon, en{de} die Philistinen,
en{de} die van Sidon en{de} van Amalec, ende van Chanaan v niet verdruct, en{de} altijt hebdi mi aengheroepen, ende ic heb v verlost wt haren handen?
En{de} nochtans hebdi my verlaten, ende den vreemde{n} goden ghedient, daerom en sal ic niet meer daer toe doe{n}, om v te verlossen,
gaet henen en{de} roept v goden aen die ghy vercoren hebt, laet v die verlossen inde{n} tijt van uwer benautheyt.
Ende die kindere{n} van Israhel hebben tot den Heere gheseyt, Wij hebben ghesondicht, doet met ons dat v belieft, alleenlijc wilt ons doch nv verlossen.
En{de} als sij dit seyden, soo wierpen sij wt haren palen alle die beelden der vreemder goden, en{de} sij hebben den Heere Godt ghedient die welc medelijden ghehadt heeft ouer haer allendichede{n}.
Aldus die kinderen van Ammon tsamen roepe{n}de hebben haer tenten nedergheslaghen int lant van Galaad. Ende die kinderen van Israhel daer teghen vergadert hebben haren legher ghemaect te Maspha.
En{de} die princen van Galaad hebben elck tot haren naesten gheseyt, Soo wie van ons ierst beghint te strijden teghen die kinderen van Ammon, die sal een prince wesen des volcs van Galaad.
ALdus soo was in dien tijde{n} Iephte die Galaditer een seer vroem ende strijdtbaer man een sone van ee{n} ghemeyn vrouwe, die ghebore{n} is van Galaad.
Maer Galaad hadde een huysvrouwe daer hy sonen af ghecreghen heeft, die welcke als sij opghewassen waren, so verdreue{n} sij Iephte segghe{n}de, Ghy en sult gheen erfghenae{m} moghen sijn in ons vaders huys, want ghy sijt van een ander moeder gheboren.
Die welcke hy vliedende en{de} scouwende heeft ghewoont int lant van Tob, en{de} veel arme mannen en{de} straetroouers sijn by hem vergadert, volghende hem als haren prince.
In dien tijden soo streden die kinderen van Ammon tegen Israhel.
Ende als die seer stranghelijck den strijt veruolchde{n}, so sijn die ouders van Galaad ghegaen, dat sij Iephte soude{n} wt dat lant van Tob nemen tot haerlieder helpe,
ende sy hebben tot hem gheseyt, Coe{m}t en{de} sijt ons prince, en{de} strijdt teghen die kinderen van Ammon.
Totten welcke{n} hy antwoorde, En sijt ghy niet die ghene die my ghehaedt hebt en{de} hebt my wt mijns vaders huys ghestooten, ende nv sijdi tot my comen van noode bedwonghen?
En{de} die princen van Galaad hebben tot Iephte gheseyt Om dese sake sijn wij nv tot v come{n} om dat ghi met ons trecken soudt en{de} strijden teghen die kindere{n} van Ammon, ende dat ghy soudt sijn die prince van alle die in Galaad woonen.
Ende Iephte heeft tot hen gheseyt, Eest dat ghy warachtelijck tot my comen sijt, dat ic voor v lieden tseghen die kinderen van Ammon vechte{n} soude, en{de} dat die Heere die in mijn hande{n} leuert, sal ic dan v prince wesen?
Die welcke hebben hem gheantwoort, Die Heere die dit hoort, die is een middelaer, en{de} een ghetuyghe, dat wij ons beloften voldoen sullen.
Hier om soo is Iephte wech ghegaen met die princen van Galaad, ende alle dat volck maecten haren prince van hem. Ende Iephte heeft alle sijn woorden ghesproken voor den Heere in Maspha.
Ende hy sandt bode{n} totten coninck der kinderen van Ammon, die van sijnen weghen segghen soude{n}, Wat hebdi met my wtstaende, dat ghy teghen my comen sijt, om mijn lant te bederuen?
Totten welcken hy gheantwoordt heeft, Om dat Israhel mijn lant ghenomen heeft, doen sij wt Egipten quamen, van die palcu van Arnon af tot Ieboc en{de} totter Iordanen toe. Daerom gheeft my nv dat met vrede{n} wederom.
En{de} Iephte heeft door die selue bode{n} wederom ontboden, en{de} beual hemlieden dat sij segghe{n} souden den coninck van Ammon,
Dit seyt Iephte, Israhel en heeft het lant van Moab noch dla{n}t der kinderen van Ammon niet ghenomen,
Maer als sij wt Egipten nederwaerts quamen soo ghinghe{n} sij door die woestijne tot aen die roode zee, en{de} sijn comen te Cades.
Ende sij sonden boden tot den coninck van Edom segghende, Gheeft ons orlof dat wij moghe{n} door v lant gaen, en{de} hy en wilde hen beden niet verhooren. En{de} hy sandt ooc aen den coninck van Moab die welc oock versmaedde passagie te gheuen. Hier om bleef Israel te Cades,
en{de} ghinck omme van besijden dat lant van Edom en{de} het lant van Moab, en{de} is ghecomen tot die oostsijde des lants van Moab, en{de} hy heeft sijne{n} legher ghemaect ouer Arnon, ende hy en wilde in die palen van Moab niet gaen, want Arnon is gheleghe{n} aen die palen des la{n}ts van Moab.
Hierom heeft Israhel boden ghesonde{n} aen Sehon den coninck vanden Amorrhiters, die te Hesebon woonde, en{de} sij hebbe{n} tot hem gheseyt, Gheeft my orlof dat ic mach door v la{n}t gae{n} tot aen den vloet toe,
Die welcke Israhels woorden ooc versmade{n}de en heeft hem niet laten passeren door sijn pale{n}, maer hy heeft een ontellijcke menichte van volck verghadert, en{de} is teghen hem ghecome{n} te Iasa, ende heeft sterckelijck wederstae{n}.
En{de} die Heere heeft hem gheleuert in die hande{n} van Israhel, met alle sijnen heir, en{de} sij versloeghen hem, en{de} sij hebben beseten alle der Amorrhiters lant, die in dat lantscap woonden
met allen haren palen, van Arnon tot Ieboc toe, en{de} van der woestijnen totter Iordanen toe.
Aldus soo heeft die Heere Israhels Godt die Amorrhiters verdoruen, als dat volck van Israhel teghe{n} hem streedt, en wilde ghi nv sijn lant besitte{n}?
En behoort v niet met rechte toe dat Chamos v Godt beseten heeft? Maer die landen welck die Heere onse Godt verwinnende ghecreghen heeft sullen ooc tot onser besittinghe comen,
ten sij dat ghy by auontueren beter sijt dan Balac Sephors sone die coninc van Moab, oft dat ghi moecht toonen, dat hy teghe{n} Israhel twist ghehadt heeft en{de} teghen he{n} ghestreden heeft
doen hy te Hesebon woonde, en{de} in haer dorpkens, en{de} in Aroer en{de} haren dorpkens, oft in alle steden by die Iordane, ouer drijhondert iaren.Waerom en hebdi binnen so langhen tijt niet begonst te doen om dese landen weder te crijghe{n}?
Daerom ic en sondighe teghe{n} v niet, maer ghy doet teghen my qualijck beroepende my tot onrechtuaerdighe orloghe. Die Heere die een richter is van desen daghe, die doe recht tussche{n} Israhel en{de} die kindere{n} van Ammon.
Maer die coninc der kinderen van Ammon en wilde nae die woorden van Iephte niet hooren, welck hy hem door die boden hadde doen segghen.
Hiero{m} so is den gheest des Heeren op Iephte worden, en{de} ghaende rontsomme Galaad en{de} Manasse, Maspha oock en{de} Galaad, en{de} van daer passerende nae die kinderen van Ammon
heeft hy den Heere een ghelofte gheloeft, segghende, Eest sake dat ghy die kinderen van Ammon in mijn handen leuert,
Soo wie ierst wt die doore van mijnen huyse comen sal, en{de} my te ghemoete coemet als ic met vrede sal wederom comen van die kindere{n} van Ammon, dien sal ick tot eenen brantoffer den Heere offeren.
Ende Iephte is ouerghetrocken tot die kindere{n} van Ammon dat hy teghen hen strijden soude, die welcke die Heere in sijn handen gheleuert heeft.
En{de} hy versloechse van Aroer af tot daermen coemt te Mennith, twintich stede{n}, ende tot Abel die al rontsomme met wijngaerden beplant is, met eene{n} bouen maten seer grooten slach. En{de} die kindere{n} van Ammon sijn vernedert van die kindere{n} van Israhel.
En{de} als Iephte wederom quam te Maspha nae sijn huys, soo is hem sijn eenighe dochter te ghemoete ghecome{n}, met bo{m}men en{de} dansen, want hy en hadde anders gheen kindere{n}.
Ende als hy haer ghesien hadde, soo scoerde hy sijn cleedere{n}, ende seyde, Wee my, mijn dochter, ghy hebt my bedroghen, ende ghi sijt selue bedroghen, Want ic heb mijne{n} mont open ghedaen totten Heere, en{de} ick en sal anders niet moghen doen.
Den welcke{n} sij antwoorde, Mijn vader, hebdi uwen mont totten Heere open ghedaen, soo doet my al wat ghy gheloeft hebt, als v wrake ende victorie van uwen vianden verleent is.
En{de} sij heeft tot haren vader gheseyt, Verleent my alleen daer ic v om bidde, Gheeft my orlof dat ick twee maenden mach ro{n}tsomme die berghe{n} gaen, en{de} mijnen maech-dom beclaghen met mijnen ghespelinnen.
Ende hy heeft haer gheantwoordt, Gaet henen, en{de} hy heeft se twee maenden lanck laten ghaen. Ende als sij wech gheghaen was met haren ghesellinnen, ende ghespelinnen, soo beweende sij haren maechdom op die berghen.
Ende als die twee maenden ouerleden waren, soo is sij weder by haren vader comen ende hy heeft haer ghedaen ghelijck hy gheloeft hadde, die welcke en hadde gheene{n} man beke{n}t. Van dien tijde voertaen eest voor een maniere opghestaen, ende voor een ghewoonte onderhouden,
dat die kinderen van Israhel (alst iaer omgheloopen is) tsamen vergaderen, en{de} beweenen Iephte des Galaaditers dochter vier daghen lanck.
ENde siet in Ephraim is eenen twistighen strijdt opghestaen, want die van Ephraim ouercreckende teghen den Noorden hebben toe Iephte geseyt, Waer om en hebdi ons niet willen roepen doen ghy ten strijde treckende waert teghen die kinderen van Ammon, dat wi met v hadden ghegaen, daerom sullen wij v huys aensteken.
Den welcken hy antwoorde, Ick ende mijn volck hadden een twistighe sake seer machtich wtstaende teghen die kinderen van Ammon, ende ick heb v gheroepen dat ghy my soudt te helpe comen, maer ghy en hebt dat niet willen doen.
Ende dat siende heb ick mijn ziele in mijn handen ghestelt, en{de} ben te strijde ouerghereyst teghen die kinderen van Ammon, en{de} die Heere heeftse in mijn handen gheleuert. Wat heb ick misdaen dat ghy teghen my soudt opstaen ten strijde?
Hierom als hy tot hem gheroepen hadde alle die ma{n}nen van Galaad, so streedt hy tseghen Ephraim ende die mannen van Galaad hebben die van Ephraim gheslaghen, om dat sij gheseyt hadden, Galaad is verloopen van Ephraim, ende hy woont int midden van Ephraim en{de} Manasse.
Ende die Galaaditers hebben besedt die passagien vander Iordanen, daer door dat Ephraim wederkeeren soude. Ende als tot die plaetse iemant quam wt dat ghetal van Ephraim vliedende en{de} seyde, Ick bidde dat ghy my laet doorgaen, soo seyden die Galaaditers tot hem, En sijdi gheen Ephratens man? Ende als hy seyde, Ick en bens niet,
soo vraechden sy hem, Segghet dan Schibboleth, welck beteeke{n}t een are. Ende hy antwoorde sibboleth, niet come{n}de een are metter seluer letter wtspreken. Soo grepen sij dien terstont, ende keelden hem daer aen den seluen doorganck vander Iordanen. Ende op dien tijt sijnder verslaghen tweenveertich duysent van Ephraim.
Aldus soo heeft Iephte die Galaaditer een rechter ouer Israel gheeweest ses iaren, ende hy is ghestoruen, ende begrauen in sijn stadt Galaad.
Nae desen so heeft een richter in Israel gheweest Abesan van Bethlehem,
die hadde dertich sonen en{de} soo veel dochteren, welcke dochteren hy wtghestelt heeft, ende mans ghegheuen, ende hy nam soo veel huysvrouwen voor sijn sonen, brenghende die in sijn huys. Dese heeft Israel gheordeelt seuen iaren lanc
ende hy is ghestoruen ende begraue{n} te Bethlehem.
Ende nae hem is comen Ahialon van Zabulons gheslachte, die Israhel recht ghedaen heeft thien iaren,
en{de} hij is ghestoruen ende begrauen in Zabulon.
Nae desen heeft een richter in Israhel gheweest Abdon Elels sone, een Pharathoniter,
die hadde veertich sonen ende van dien dertich soons sonen, rijdende op tseuentich ionghe vuelens van ezelinnen, ende hy heeft Israhel recht ghedaen acht iaren
ende hy is ghestorue{n} ende begrauen in Pharathon des lants van Ephraim opt gheberchte Amalec.
ENde die kinderen van Israel hebben weder om quaet bedreuen voor dat aensicht des Heeren, en{de} hy heeftse gheleuert inder Philistijnen handen veertich iaren lanck.
Maer daer was een man van Saraa ende wt Dans gheslachte Manue ghenoemt, hebbende een onuruchtbaer huysvrouwe,
der welcker een enghel des heeren openbaerde, ende seijde tot haer, Ghy sijt onuruchtbaer, ende sonder kinderen, maer ghy sult ontfanghen ende baren eenen sone,
daerom wacht v dat ghy gheenen wyn, oft sicere en drinct, ende dat ghy niet onsuyuers en etet,
want ghy sult ontfanghen ende baeren eenen sone, wiens hooft gheen scaers ghenaken en sal, Want hy sal van sijnder kintscheyt ende wt sijns moeders lichaem een Godts Nazareus wesen, ende hy sal Israhel beghinnen te verlossen wt der Philistinen hant.
Die welcke als sij by haren man comen was, soo heeft sij tot hem gheseyt, Daer is een man Godts tot my comen hebbende een Enghels aensicht, bouen maten seer veruaerlijck. Ende als ick hem gheuraecht hadde wie hy was, ende van waer dat hy quam, ende hoe dat hy ghenaemt was, soo en wilde hy my dat niet segghen,
maer hi antwoorde my dit, Siet ghy sult ontfanghen ende baren eenen sone, Wacht v dat ghy gheenen wijn en drinct oft eenighen sicere, ende dat ghy niet onsuyuers en etet, want dat kint sal een Godts Nazareus wesen van sijnder kintscheyt, ende van sijns moeders lichaem, tot opden dach van sijnder doot toe.
Aldus soo heeft Manue den Heere ghebeden, en{de} gheseyt, Ick bid v Heere dat die man noch eens comen mach die ghy ghesonden hebt, ende dat hy ons leere wat wij met desen kinde sullen moeten doen datter gheboren sal worden.
Ende die Heere heeft dat ghebedt va{n} Manue verhoort, ende die Enghel Godts heeft hem wederom sijnder huysvrouwen gheopenbaert, daer sij opt velt sadt, Maer Manue haer man en was met haer niet. Die welcke als sij den Enghel gesien hadde,
soo heeft sij haer ghehaest en{de} is gheloope{n} tot haren man, en{de} ghaf hem dit te kennen segghende, Siet die man heeft my weder om gheopenbaert, dien ick te voren ghesien hadde.
Die welcke is opghestaen ende sijn huysvrouwe gheuolcht, ende comende by den man heeft hy tot hem gheseyt, Sijde ghy die met deser vrouwen ghesproken hebt? Ende hy heeft gheantwoordt, Ick bent.
En{de} Manue seyde, Als v woordt sal volbracht wesen, wat wildi dat dit kint doen sal? oft waer af sal hy hem moeten wachten?
Ende die Enghel des Heeren heeft tot Manue gheseyt, Hy moet hem wachte{n} van alle dat ic uwer huysvrouwen gheseyt hebbe,
ende wat wten wijngaert spruyt, dat hy dat niet en ete, noch gheenen wijn ende sicere en drincke, ende dat hy oock niet onreyns en ete. Ende dat ick haer beuolen hebbe moet hy volbrenghen ende onderhouden.
Ende Manue seyde tot den Enghel des Heeren, Ick bidde v dat ghy wilt mijn ghebedt verhooren, ende dat ghy ons laet voor v een boxken vanden ghey-ten bereyden.
Den welcken die Enghel antwoorde, Eest dat ghy my dwinghet, soo en sal ick v brooden niet eten, maer wildi een heel brantofferande doen, soo offert die den Heere. Ende Manue en wist niet dattet een Enghel des Heeren was,
ende hy seyde tot hem, Hoe is uwen naem? op wy v moghen eeren, eest dat v woordt volbracht wordt?
Totten welcken hy heeft gheantwoordt, Waer om vraechdi nae mijnen naem, die wonderlijck is?
Aldus heeft Manue ghebracht een boxken vanden gheyten, met natte offeranden, ende hy leyde die opden steen, offerende den Heere die wonderlijcke dinghen doet. Maer hy ende sijn huysvrouwe saghen dat aen.
Ende als die vlamme vanden outaer opwaerts naden hemel ghinck, soo is die Enghel des Heeren in die vlamme tsamen oock opgheclommen. Dwelck als Manue ende sijn huysvrouwe saghen, soo vielen sij op hen aensicht plat neder ter aerden,
ende den Enghel des Heeren en openbaerde hem voorts niet meer. Ende ter stont heeft Manue verstaen dattet een Enghel Godts was,
ende hy heeft tot sijn huysvrouwe gheseyt, Wij sullen die doot steruen, om dat wy den Heere ghesien hebben.
Totten welcken heeft die vrouwe gheantwoordt, Hadde die Heere ons willen dooden, hy en soude die heelbrantofferande ende die natte offeranden van onser hant niet ontfanghen hebben, Noch hy en soude ons alle dese dinghen niet ghetoont hebben, noch ons die dinghen die toecomende sijn gheseyt hebben.
Aldus soo heeft sij eenen sone ghebaert, ende hem ghenoemt Samson. Ende dat kint is ghewassen, ende die Heere heeft hem ghebenedijt.
Ende den gheest des Heeren beghonst met hem te sijne in die legheren van Dan, tusschen Saraa ende Esthaol.
ALdus is Samson nederwaerts ghegaen in Thamnatha, ende siende daer een vrouwe vander Philistijnen dochters,
is hy opwaerts comen, ende heeft dat sijnen vader ende sijnder moeder te kennen ghegheuen, segghende, Ick heb een vrouwe ghesien in Thamnatha vanden Philistijnen dochteren, Die welcke ick bidde dat ghy my wilt nemen tot een huysvrouwe.
Tot wien sijn vader ende moeder hebben gheseyt, En isser gheen vrouwe onder uwe broeders dochteren, ende onder allen v volck, dat ghy wilt een huysvrouwe nemen van die Philistijnen die ombesneden sijn? En{de} Samson heeft tot sijnen vader gheseyt, Neemt dese voor my, want sij heeft mijnen ooghen behaecht.
Maer sijn ouders en wisten niet dat dit dinc van den Heere gheschiede, ende dat hy een oirsake socht tseghen die Philistijnen, want in dien tijden hadden die Philistijnen heerschappie ouer Israel.
Hierom so is Samson nederwaerts gheghaen met sijnen vader ende moeder in Thamnatha. Ende als sij ghecomen waren aen der stadt wijngaerden, soo is daer ghesien een ionck welpen van eenen leeuwe, wreet ende brieschende, ende quam hem teghen.
Maer den gheest des Heere{n} viel haestelijck in Samson, ende hy verscoerde den leuw, rechtoft hy een ionck boxken in stucken ghetrocken hadde, niet met allen in sijn handen hebbende, ende dit en heeft hy sijnen vader ende moeder niet willen te kennen gheuen.
Ende hy is nederwaerts ghegaen, ende heeft die vrouwe aenghesproken die sijnen ooghen behaecht hadde.
Ende nae sommighe daghen wederom comende dat hy haer trouwen soude, soo ghinck hy besijden vanden wech af, om te besien dat doode lichaem vanden leeuwe, ende siet daer was eenen swerm bien in den muyl vanden leeuwe, ende honichraten.
Die welcke als hy in sijn hant ghenomen hadde, soo adt hy die onder weghen, ende comende by sijn vader ende moeder, heeft hy hen een deel ghegheuen, ende sij hebben dat gheten, Nochtans en wilde hy hen niet segghen, dat hy dit honich wt dat lichaem vanden leuw ghenomen hadde.
Aldus is sijn vader nederwaerts ghereyst totter vrouwen, ende hy heeft Samson sijnen sone eenen maeltijt bereyt, want alsoo pleghen die ionghelinghen te doen.
Hierom als die borghers van dier stadt hem ghesien hadden, soo hebben sij hem dertich ghesellen ghegheuen die met hem sijn souden.
Totten welcken Samson seyde, Ick sal v een gheraetsel te voren legghen, ende eest sake dat ghy my dat cont gheraden binnen die seuen daghen van deser bruyloft maeltijden, soo sal ick v dertich fijn lijnen hemden gheuen, ende alsoo veel ouercleederen,
maer eest sake dat ghy dat niet en cont gheraden ende verclaren, so suldi mi dertich fijn lijnen he{m}den gheuen, eude soo veel ouercleederen. Die welcke hebben tot hem gheseyt, Brenct voorts v gheraetsel, en latet ons hooren.
Ende hy heeft tot hemlieden gheseyt, Wt de{n} etende is spijse ghecome{n}, en{de} wt den stercken is sueticheyt ghegaen. Maer sij en conden binnen drij daghen dat gheraetsel niet gheraden.
Ende als den seuensten dach ghecomen was, soo hebben sij tot Sa{m}sons huysvrouwe gheseyt, Smeect uwen man, ende onderwijst hem, dat hy v te kennen gheue wat dit gheraetsel beteekent. Oft eest dat ghi dit niet doen en wilt, soo sullen wij v ende ws vaders huys verbranden. Oft hebdi ons daer om ter bruyloft gheroepen dat ghy ons beroouen soudt?
Ende sij storte tranen by Samson, ende claechde, segghende, Ghy haet my ende ghy en hebt my niet lief, ende daer om het gheraetsel dat ghy den kinderen mijns volcs te voren gheleyt hebt en wildi my niet wtlegghen. Ende hy antwoorde, Ick en hebs mijnen vader ende mijnder moeder niet willen segghen, ende sal ict v moghen segghen?
Hier om soo weende sij voor hem die seuen daghen vander bruyloft maeltijden lanck, ende ten lesten op den seuensten dach als sij hem seer quelde, soe heeft hijt verclaert. Ende sij heeft dat terstont haren borghers te kennen ghegheuen.
Ende sij hebben hem dat gheseyt op den seuensten dach voor der sonnen onderganck, Wat is sueter dan honich? en wat is stercker dan eenen leuwe? Die welcke seyde tot hen, En haddi met mijn veers calf niet gheackert, ghy en soudt mijn gheraetsel niet gheuonden hebben.
Aldus soo is den gheest Godts haestelijck in hem gheuallen, ende hy is nederwaerts ghetrocken tot Ascalon, ende heeft daer dertich mans verslaghen, Der welcker cleederen af ghenomen hebbende, heeft hy die ghegheuen den ghenen die sijn gheraetsel gheraden hadden. En{de} bouen maten seer gram sijnde, is hy weder om opwaerts ghegaen tot sijns vaders huys.
Maer sijn huysvrouwe heeft eenen man ghenome{n}, een van sijnen vrinden, die ouer die bruyloft gheweest hadden.
MAer nae een luttel tijts als die daghen vanden tarwen oochst aenstaende waren, soo is Samson ghecomen willende sijn huysvrouwe besoecken, ende hy bracht haer een boxken vanden gheyten. Ende doen hy in haer slaepcamer nae ghewoonte wilde ghaen, soo heeft haer vader hem dat verboden segghende,
Ic hadde ghemeynt dat ghy haer ghehaet hadt, ende daer om heb ickse ghegheuen uwen vrindt, maer sij heeft een suster die noch iongher ende scoonder is dan sij, laet die voor haer v huysvrouwe wesen.
En{de} Samson heeft hem gheantwoordt, Van desen daghe en salt mijn schult niet sijn teghen die Philistijnen, want ic sal v lieden quaet doen.
Ende hy is wech gheghaen, ende heeft drij hondert vossen gheuanghen ende bantse steert aen steert, ende int midden van dien heeft hy fackelen ghebonden,
die welcke hy metten vier ontstekende heeft laten gae{n} dat sij herwaerts en derwaerts loopen souden. Die welcke sijn terstont gheloopen int coren vanden Philistijnen. Ende als dat ontsteken was, soo eest al verbrant, soo wel het coren dat te hoop ghedraghen was, als dat noch op sijn stroo staende was, soo vele dat die vlamme oock verslinde die wijngaerden, ende die olijfgaerden.
Ende die Philistijnen hebben gheseyt, Wie heeft dit dinck bedreuen? Den welcken is gheseyt, Samson die behoude sone vanden Thannathiter, om dat hy sijn wijf hem ontnomen heeft ende die eenen anderen man ghegheuen, heeft dese dinghen ghedaen. Ende die Philistinen sijn opghetrocken, ende hebben verbrant soo wel die vrouwe als haren vader.
En{de} Samson seyde tot he{m}lieden, Al hebdi dit ghedaen, nochte{n}s sal ick noch een wrake van v lieden nemen en{de} dan sal ick rusten.
En{de} hy sloechse met eenen swaren slach, also dat sij verbaest sijnde hen braeyen op hen dgyen leyde{n}. En{de} nederwaerts gaende heeft hy ghewoo{n}t in een spelu{n}cke der stee{n}rootsen Etam.
Hier om sijn die Philistinen opghetrocken int lant van Iuda, ende hebben haren legher ghemaect ter plaetsen die namaels ghenoemt worde Lechi, dat is te segghen een kinnebacken, daer is hen heyr breedt wt ghespraeyt.
Ende die van Iuda gheslachte hebben tot hen gheseyt, Waerom sijdi teghen ons opghetrocken? Ende sij hebben gheantwoordt Wij sijn comen om Samson te binden, ende dat wij hem souden betalen dat hy teghen ons ghedae{n} heeft
Hier om sijnder drij duysent ma{n}nen va{n} Iuda neder waerts ghegaen tot aen die speluncke der steenrootsen van Etam, ende sij seyde{n} tot Samson, En weet ghy niet dat die Philistijnen ons ouerheeren sijn? Waerom hebdi dit willen doen? Ende hy heeft tot hen gheseyt, Ghelijck sij my ghedaen hebben, soo heb ick hen ghedaen.
Wij sijn comen (seyden sij) om v te binden, ende te leueren in die handen der Philistijnen. Samson seyde tot hemlieden, Sweert my dan ende gheloeft my, dat ghy my niet dooden en sult,
Sij seyden, Wij en sullen v niet dooden, maer wij sullen v ghebonden leueren. Ende sij hebben hem met twee nieuwe coorden ghebonden, ende hem alsoo ghebracht wt die steenrootse van Etam.
Die welcke als hy comen was ter plaetsen vanden kaexbeen, ende dat die Philistijnen al chrijsschende hem teghen quamen, soo is den gheest des Heeren in hem gheuallen, ende ghelijck dat hout pleech verteert te worden door den rueck des viers, alsoo sijn die banden daer hy mede ghebonden was in stucken gheborsten ende ontbonden.
Ende opnemende een kaecke dat is een kaexbeen van eenen ezele dat hy daer vant ligghende, heeft daer mede duysent mans doot gheslaghen,
ende hy seyde, Met die kake van eenen ezel, ende met dat kaexbeen vander ezelinnen vuelen, heb ickse vernielt, ende heb verslaghen duysent mans.
Ende als hy dese woorden al singhende volseyt hadde, soo wierp hy dat kaexbeen wt sijnder hant, ende hy noemde die plaetse Ramath-lechi, dats te segghen, die opheffinghe vanden kaexbeen.
Ende seer dorstich sijnde, heeft hy totten Heere gheroepen, ende gheseyt, Ghy hebt ghegheuen door ws dienaers handt dese groote verlossinghe ende victorie, ende siet ick sterue van dorst, ende sal vallen in die handen vanden onbesnedenen.
Hier om heeft die Heere eenen baecktant in dat ezels kaexbeen open ghedaen, ende daer is veel waters wtcomen. Ende als hy dat ghedroncken hadde, soo heeft hy sijnen gheest vermaect, ende wederom macht ghecreghen, Ende daerom is den naem van dier plaetsen ghenaemt die fonteyn des aenroepers vanden kaexbeen tot opden dach van heden toe.
Ende hy heeft Israhel recht ghedaen ten tijde van den Philistijnen twintich iaren.
SAmpson is oeck ghegaen te Gaza, ende hy sach daer een ghemeyn vrouwe, ende hij is by haer in ghegaen,
Ende als die Philistijnen dit ghehoort hadden, en{de} dat die nieumare oueral by hen verbreyt was, dat Samson in die stadt comen was, soe hebben sijhem omleyt, ende wachters in die poorte ghestelt, ende aldaer wachtende met stillicheijt den heelen nacht, dat sij des morghens alst dach waer hem souden dootslaen als hij wtcomen soude.
Maer Samson heeft gheslapen totten midder nacht, ende van daer opstaende, heeft hy beyde die doeren vander poorten met haren stijlen en{de} slote ghegrepen, ende die op sijn scouderen gheleyt, ende ghedraghen tot opt hoochste vanden berghe, die teghen ouer Hebron staet
Daer nae heeft hy een vrouwe lief ghehadt die woonde in die valleye van Sorec, ende hiet Dalila.
Ende die princen der Philistijnen quamen tot haer, ende seyden, Bedriecht hem, en{de} verneemt van hem waer in dat hi soo grooten stercheyt heeft, ende hoe dat wij hem souden moghen verwinnen, ende ghebonden pijneghen, ende eest sake dat ghi dit doet, so sullen wij v elck duysent ende hondert silueren penninghen gheuen.
Hier om soo heeft Dalila tot Samson gheseyt, Ick bid v, segt my doch waer in dat v ouergroote macht gheleghen is, en{de} waer mede datmen v mocht alsoo binden dat ghy niet en soudt connen ontcomen.
Tot die welcke Samson heeft gheantwoordt, Waert sake dat ick met seuen seelen van senuen die noch niet drooghe en waren, maer noch versch, ghebonden ware, soo sal ick onmachtich sijn ghelijck ander menschen.
Ende die vorsten der Philistinen hebben tot haer seuen seelen ghebracht alsoo hy gheseyt hadde, met die welcke sij he{m} ghebonden heeft,
wesende by haer verborghen laghen, ende in die camer nae dat eynde van dit dinck wachtende, ende sij riep tot hem, Die Philistijnen comen op v Samson. Ende hy brack die bande{n} ghelijck oft iemant eenen draet brake die van vlas met speecsel ghesponnen is, als die den rueck vanden viere ontfanghen heeft, en{de} aldus en eest niet beuonden, waer in dat sijn sterckheyt was.
Ende Dalila seyde tot hem, Siet ghy hebt met my ghespot, ende hebt gheloghen, segt my emmers nv waer mede dat men v binden moet.
Doen antwoorde hy haer, Waert sake dat ick ghebonden waer met nieuwen seelen die noyt in gheen werck gheweest en waren, soo sal ick onmachtich wesen ende andere menschen ghelijck.
En{de} Dalila heeft hem wederom daer mede ghebonden, ende heeft gheroepen, Die Philistinen comen op v Samson, als die laghen in die camer listelijck ghestelt waren. Ende hy brack die banden ghelijck webben draet.
Ende Dalila seyde wederom tot hem, Hoe langhe suldi mij bedrieghen ende loghenen segghen, toont my doch waer mede ghy ghebonden moet sijn, Ende Samson heeft haer gheantwoert, Waert sake (seyt hy) dat ghy seuen hare{n} van mijnen hoofde vlechtedet met eenen dromdraet ende dat ghy eenen naghel daer mede al om ghebonden sijnde, in die aerde vast maectet, soe soude ic ommachtich sijn,
Ende als Dalila dat ghedaen hadde, soe seyde sij tot hem, Die Philistijnen sijn op v Sa{m}son, Ende hy stont op wt sijnen slaep, ende trock de{n} naghel wt metten haire en{de} met dien dromdraet,
En{de} Dalila seyde tot hem, Hoe moechdi segghe{n} dat ghy mij lief hebt, als v herte met mij niet en is? Drijmael hebdi mij gheloghen, ende ghy en hebt my niet willen segghe{n} ware inne dat v ouer groote cracht gheleghen is.
Ende doen sij hem seer quelde ende hem veel daghen lanck altijt aenhinck, gheenen tijt hem gheuende om te rusten, soe worde sijn ziele machteloos, ende hy is totter doot toe vermoeyt worden.
Doen opende hy haer die waerheyt vander saken ende seyde tot haer, Noyt en qua{m} ijser opmijn hooft want ic ben een Nazareus dat is gode gheheylicht van mijnder moeder lichaem aen, wordt mijn hooft ghescoren, soe sal mijn stercheyt van mij gaen, ende ic sal cranck worden, ende sijn ghelijck ander menschen,
Ende als sij sach dat hy haer alle sijn herte beleden hadde, soe heeft sij ghesonden tot die princen der Philistinen, ende hen ontboden, Coemt noch eens opwaerts, want hy heeft my nv sijn herte gheopent. Ende sij sijn opwaerts ghecomen, mede nemende het ghelt dat sij beloeft hadde{n},
Ende sij dede hem slapen op haer knien, ende sijn hooft in hare{n} schoot nederlegghen, Ende sij dede eenen barbier halen en{de} die schoer seuen van sijnen haireu, ende sij begonste hem wech te drijue{n}, ende van haer te stooten, want terstont is sijn stercheyt vau hem gheghaen.
Ende sij seyde, Die Philistijnen comen op v Samson. Ende hy stont op wt sijnen slaep ende seyde in sijn herte, Ick sal wtgaen also ick te voren ghedaen hebbe, ende sal my daer wtslaen, niet wetende dat die Heere van hem ghegaen was.
Den welcken als die Philistijnen gheuanghen hadden, soo hebben sij hem ter stont sijn ooghen wtghesteken, ende hem gheleyt te Gaza met ketenen ghebonden, ende in eenen kercker besloten, ende doen malen.
Ende sijn hairen begonsten nv weder te wassen,
ende die princen der Philistinen sijn tsamen comen, dat sij seer hooghelijcke offeranden souden offereu haren God Dagon, ende blijde maeltijden houden, segghende, Ons Godt heeft onsen viant Samson in onse handen gheleuert,
Dwelck het volck oock siende heeft haren Godt oock ghepresen ende het selue gheseyt, Onse Godt heeft onsen viant in ons handen gheleuert, die ons lant verdoruen heeft, ende seer veel verslaghen.
Ende blijde sijnde in haren maeltijden, als sij nv goede chiere ghemaeckt hadden soo hebben sij gheboden datmen Samson roepen soude, dat hy voor haerliede{n} spelen soude. Die welcke wten kercker ghebracht sijnde speelde voor haerlieden, ende sij deden hem staen tusschen twee columnen.
Ende hy seyde tot den ionghen die hem leyde Laet my gaen dat ick mach ghenaken die columnen daer alle dat huys op rust, op dat ic daer teghen wat lenen mach, ende een lutel rusten.
Ende dat huys was vol mans ende vrouwen, ende daer waren alle die princen der Philistijnen ende van dat dack ende vanden solder omtrent drij duysent menschen beyde mans ende vrouwen siende Samson spelen.
Maer hy aenriep den Heere, ende seyde, O Heere mijn Godt weest mijns ghedachtich, ende gheeft my nu wederom mijn ierste sterckheyt, mijn Godt, dat ick my van mijnen vianden wreken mach, ende dat ick voer tverlies van mijnen twee ooghen een wraeck weder crijghen mach,
ende grijpende beyde die columnen daer het huys op ruste, ende houdende die een met sijn rechte hant ende die ander met die slincke hant,
heeft hy gheseyt, Laet mijn ziele steruen met die Philistijnen. Ende als hy crachtelijck die columne tsamen ghestooten hadde, soo is dat huys gheuallen op alle die princen, en{de} op die ander menichte die daer was, ende hy heefter veel meer steruende ghedoot, dan hy te voren leuende ghedoot hadde.
Ende sijn broeders met alle sijn maesscap nederwaerts come{n}de, hebben sijn lichaem ghehaelt, ende dat begrauen tusschen Saraa ende Esthaol in Manue sijns vaders graf, ende hy heeft Israhel recht ghedaen twintich iaer.
IN dien tijden was een ma{n} van dat gheberchte van Ephraim, Michas ghenaemt,
die tot sijnder moeder seyde, Die duysent ende hondert silueren penninghen die ghy voer v wtghesceyde{n} hadt, en{de} daer ghi ouer geswore{n} hadt dat ict hoorde, siet die heb ic, ende sij sijn by my. Ende sij seyde, Ghebenedijt moet mijn soen wesen den heere,
alsdus soe heeft hy diesynder moeder wedero{m} ghegheuen, die hem gheseyt hadde, Ic heb dit ghelt den heere gheheijlicht ende beloeft, dat mijn sone dit vanmijnder hant ontfanghen soude ende maken eenghesneden ende ghegoten beelt, ende nu leuere ic v dat.
Aldusda{n} gaf hy die sijnder moeder wedero{m}. En{de} sij nam twee hondert silueren pe{n}ninghen ende gaf die eenen siluersmit dat hy daer af een ghesneden en{de} ghegoten beelt make{n} soude, dwelc in Michas huys is gheweest.
Ende hy heeft dien godt ooc een cleyn tempelken daer in besonder ghemaect, en{de} eenen witten lijfroc, en{de} eenen Theraphim, dat is een priesterlijck cleedt ghemaect, en{de} afgoden, ende hy vulde die hant van een sijnder sonen, en{de} die is sijn priester gheworden.
In dien daghen en wasser gheen coninck in Israel, maer een ieghelijck wat he{m} recht dochte dat dede hy.
Ende daer was noch een ander ionghelinc van Bethlehem Iuda van sijnen maesscap, ende die was selue een Leuijt, ende hy woonde daer.
Ende wter stadt van Bethlehem gaende, om erghers als vreemdelinck te woonen, daer hy sijn gherief soude moghen vinden. Ende als hy reysende ghecomen was opt gheberchte van Ephraim, en{de} een luttel int huys van Michas was ter herberghen ghegaen,
so vraechde hem Michas van waer hy come{n} was. En{de} hy antwoorde, Ick ben een Leuijt van Bethleem Iuda, en{de} ick gae om erghers te woonen daer ick sal moghen woonen, en{de} daer ic sien sal dat my profijtelijck sal wesen.
Ende Michas seyde tot hem, Blijft by my, en{de} weest my een vader en{de} een priester, En{de} ic sal v tot allen iaren gheue{n} thien silueren penninghe{n}, en{de} een dobbel cleedt, ende alle dat nootelijc is om te leuen.
Hy heeft te vreden gheweest, ende is by dien mensch bleuen, ende hy heeft hem gheweest als een van sijnen kinderen.
Ende Michas vulde sijn hant, ende so hadde hy eenen dienaer die een priester was by hem, segghende,
Ick weet nv wel dat Godt my wel doen sal, als ick eenen priester by my hebbe die vanden Leuiten gheslachte is.
IN dien daghen soo en was in Israhel gheen coninck, ende het gheslachte van Dan socht een besittinghe voor haer dat sij daer in woonen soude, Want tot op dien dach toe soo en hadden sij noch gheen erfdeel ontfanghen onder die ander gheslachten.
Aldus soo hebben Dans kinderen wtghesonden vijue seer stercke mans van haren gheslachten en{de} familie, van Saraa ende Esthaol, dat sij het lant souden bespieden en{de} seer naerstelijck besien, en{de} sij hebben tot hemlieden gheseyt, Gaet henen, en{de} besiet dat lant. Die welcke als sij reysende come{n} waren opt gheberchte van Ephraim, ende ghegaen int huys van Michas, soo hebben sij daer gherust,
ende kennende die ste{m}me vanden ionghelinck den Leuijt, en{de} ghebruyckende sijn herberghe, hebben sij tot hem gheseyt, Wie heeft v hier bracht? wat maect ghy hier? by wat saken hebdi hier willen come{n}?
Ende hy heeft hen gheantwoordt, Dese en{de} dese dinghen heeft my Michas ghedaen, en{de} hy heeft my om loon ghehuert, dat ic sijn priester wesen soude.
Sij baden hem dat hy van den Heere raet vraghen wilde, ende dat sij weten mochten oft sij oock een gheluckighe reyse deden, en{de} oft die sake te wercke gaen soude.
En{de} hy heeft tot he{m}lieden gheseyt, Gaet henen met vreden, die Heere aensiet uwen wegh, ende v reyse daer ghi henen gaet.
Hier om soo sijn die vijf mannen voorts ghaende ghecomen te Lais, ende sij hebben ghesien het volck daer in woonende sonder eenighe vreese, nae die costume vanden Sydoniters, vrij en{de} gherust, den welcken met allen niemant en wederstont, en{de} sij hadden groote rijcdommen, ende waren verre versceyden van Sydon ende van alle menschen.
En{de} als sij weder ghecome{n} waren tot haren broeders te Saraa en{de} Esthaol, en{de} die hen vraechden wat sij ghedaen hadden, soo hebben sij gheantwoordt,
Staet op, ende laet ons tot hen optrecken, want wij hebben daer ghesien een seer rijck en{de} vruchtbaer la{n}t, en wilt niet traech sijn, en wilt niet ophouden, laet ons gaen, en{de} dat besitten, ten sal gheene{n} arbeyt sijn,
Wij sullen daer binnen comen, tot een volck dat sonder sorghe is, in een seer breet lant, en{de} die Heere sal ons die plaetse leueren, daer gheender dinghen ghebreck en is, die wter aerden wassen.
Hier om so sijn wech ghereyst die van Dans gheslachte, te weten die van Saraa en{de} Esthaol ses hondert mannen, omgordt met oorloochsche wapenen,
en{de} optreckende sijn sij bleuen in Cariath-iarim Iude, welcke plaetse va{n} dier tijt voorts heeft den naem ghecreghen, van Dans heirlegher, en{de} het is achterrugghe van Cariath-iarim.
Ende van daer sijn sij voorts ghegae{n} opt gheberchte van Ephraim. Ende als sij comen waren tot aen Michas huys,
so seyden die vijf ma{n}nen, die te voren ghesonden waren om te besien het lant van Lais, tot haren anderen broeders Weet ghy wel dat in dese huysen een Ephod is en{de} een Theraphim, ende een ghesnede{n} ende ghegoten beelt? Besiet wat v belieft.
Ende als sij een luttelken afgheweken waren, so syn sij ghegaen int huys van den ionghelinc den Leuijt, die in Michas huys was en{de} sij hebbe{n} hem ghegroet met vreedtsamighe woorden.
Ende die ses hondert mannen al ghewapent al soo sij waren stonden voor die doore,
Maer die ghene die int huys vanden ionghelinck ghegaen waren die arbeydden om wech te draghen dat ghesneden beelt, ende den Ephod en{de} Theraphim ende dat ghegote{n} beelt, ende die priester stont voor die doore, die wijle dat die ses hondert seer vrome mannen niet verre van daer verbeydden.
Aldus soo hebben dese die binnen ghegaen waren ghehaelt dat ghesneden beelt, den Ephod ende die afgoden ende dat ghegoten beelt. Totten welcken die priester seyde, Wat maecti?
En{de} sij hebben gheantwoort, Swijcht ende legt uwen vingher op uwen mont, ende coemt met ons, dat wi v moghen hebben tot eenen vader, ende priester. Wat is v beter dat ghy die priester sijt int huys van eenen man, oft in een gheslachte en{de} familie van Israhel?
Ende als hy dat ghehoort hadde, soo is hy met haren woorden te vreden gheworde{n}, ende hy nam den Ephod, ende die afgode{n}, ende dat ghesneden beelt, ende hy is met he{m}lieden ghereyst.
En{de} als sij wech voorts trocken, ende voor hen hadden doen gaen die cleyn kinderen ende dat vee, ende alle dat costelijc was,
ende sij nv verre van Michas huys waren, soo hebben die mans die in Michas huys woonden tsamen roepende hen nagheuolcht,
en{de} hebbe{n} achter rugghe begonst te roepe{n}, Die welcke als sij hem omme ghekeert hadden, soo seyden sij tot Michas, Wat wildi v? Waero{m} roept ghy?
Die welcke antwoorde, Ghy hebt mijn goden ghenome{n} die ick voor my ghemaect hadde, ende den priester, met alle dat ic hebben, ende ghy segghet, Wat is v?
Ende die kinderen van Dan seyde{n} tot hem, Wacht v dat ghy voorts niet meer en spreect tot ons, en{de} dat die mannen wt eenen grammen moede tot v niet en comen, ende dat ghy met allen uwen huysghesinne niet vernielt en wordt.
Ende alsoo sijn sij dien wech voorts ghegaen die sij begonst hadden. Ende Michas (siende dat sij stercker waren dan hy) is wederom in sijn huys ghekeert.
Maer die ses hondert ma{n}nen hebben den priester ghenomen en{de} alle dat wi voerseyt hebben, en{de} sijn gecome{n} te Lais, tot een ruste{n}de volc en{de} sonder sorghe, en{de} sij hebben die metten swaerde verslaghen, en{de} die stadt verbrant,
en{de} daer en was niema{n}t die hen helpe dede, om dat sij verre van Sidon woonde{n}, ende dat sij gheen ghemeynscap oft comenscap en hielen met eenighe menschen. Ende die stadt was gheleghe{n} int lant van Rohob. Die welcke sij weder op timmerende, hebbe{n} daer in ghewoont,
en{de} sij noemde die stadt Dan nae haers vaders naem, den welcken Israhel ghewonnen hadde, welcke stadt te voren Lais hiet.
En{de} sij hebben voor hen ghestelt dat ghesnede{n} beelt, ende Ioathan Gersams sone, des soens Moysi, en{de} sijn sonen tot priesters int gheslachte van Dan, tot opde{n} dach van haerder gheuanghenissen toe.
Ende dat afgodts beelt van Michas, is hy hemlieden bleuen alle den tijt, dat het huys Godts te Silo was, in dien daghen en was gheen coninck in Israel.
DAer is een ma{n} gheweest die een Leuijt was woonende op die sijde van dat gheberchte van Ephraim, die een huysvrouwe ghenomen heeft van Bethlehe{m} Iuda,
die welcke hem verlaten heeft, en{de} is wederom ghegae{n} tot haers vaders huys te Bethlehe{m}, en{de} sij bleef by hem vier maende{n}.
Ende haer man is haer gheuolcht, willende sijne{n} pays met haer maken, ende haer smeeken ende wederom met hem leyden, hebbende in sijn gheselscap eenen ionghe ende twee ezels, en{de} sij heeft hem ontfanghe{n} ende ghebracht in haers vaders huys. Ende als sijns wijfs vader dat ghehoort hadde, ende hem ghesien hadde, soo is hi hem blijdelijck te ghemoete ghegaen,
en{de} heeft den man omhelst. En{de} die behoude sone is in sijns sweers huys bleue{n} drij daghe{n} ghemeynsaemlijck met hem etende ende drinckende.
Maer ten vierden daghe des nachts opstaende heeft hy willen wech reysen, Den welcke{n} sijn sweer heeft ghehoude{n}, ende tot hem gheseyt, Proeft ierstmael een luttelke{n} broots, en{de} versterct v maghe, ende alsoo suldi reysen.
Ende sij sijn tsame{n} gheseten, ende hebben gheten ende ghedroncken. Ende die vader vander iongher dochter seyde tot sijnen behouden sone, Ick bid v dat ghy heden hier blijft, en{de} dat wij tsame{n} moghe{n} vrolijck wesen.
Maer hi opstaende begonstewillen te reysen, Ende niet te min sijn sweer heeft hem met ghewelt ghehouden, en{de} by hem doen blijuen.
Maer alst vroech dach was soo heeft die Leuijt he{m} bereyt te reysen, Totten welcken sijn sweer wedero{m}, Ic bidde v hertelijc (seyt hy) dat ghy een luttel spijse neemt, v versterckende ende cracht aennemende tot dat den dach sal opghegaen sijn, daer nae suldi reysen. Aldus aten sij te samen,
en{de} die ionghelinc sto{n}t op dat hy wech reysen soude met sijnder huysvrouwen, ende met sijne{n} knecht. Totten welcken die sweer heeft wedero{m} gheseyt, Aenmerct dat den dach nv seer neder is, ende ten auont waert gaet, dus blijft noch heden by my, ende maect eene{n} blijden dach, ende morghen suldi reysen om nae v huys tte gaen.
Maer die behoude sone en wilde sijns sweers woorden niet volghen, maer hy is terstont ghereyst en{de} comen teghen ouer Iebus, die anders ghenoemt wordt Ierusalem, leyde{n}de met hem twee gheladen ezelen, en{de} sijn concubine.
En{de} als sij nv waren by Iebus, soo veranderde den dach inde{n} nacht. Ende die knecht seyde tot sijnen heere, Coemt (bidde ic v) laet ons in dese stadt der Iebuseiten besijden af gaen, en{de} daer in blijuen.
Totten welcken die heere antwoorde, Ick en sal niet ghaen in die stadt van een vreemt volck, die welcke vander kinderen van Israels stede{n} niet en is, maer ic sal voorts gaen tot Gabaa,
en{de} als ic tot daer comen ben, soo sullen wij daer in blijuen, oft emmer in die stadt van Rama.
Aldus sijn sij voorby Iebus gheghaen, ende sijn voorts ghetrocken ouer den wech die sij begonst hadden, ende die sonne ghinck hemlieden onder by Gabaa, welc is int gheslachte van Beniamin,
en{de} sij weken daer inne om daer te blijuen. En{de} als sij daer in comen waren, soo saten sij op die strate vander stadt en{de} niemant en wilde hen ter herberghe{n} ontfanghen
En{de} siet daer openbaerde een out man wedercomende wt den velde ende van sijnen wercke tsauonts, die welcke ooc was van tgheberchte van Ephraim, en{de} woonde als vreemdelinck te Gabaa, ende die luyde{n} van dien lande waren kinderen van Gemini.
Ende die oude man sijn ooghen opheffende heeft ghesien den man sittende met sijnen pacxkens op die strate vander stadt, en{de} hy seyde tot hem, Van waer coemdi? en{de} waer gaedi henen?
Ende hy antwoorde hem,Wij sijn ghereyst va{n} Bethlehem Iuda, en{de} wij gaen nae ons plaetse, welc is ter sijden vanden berch van Ephraim, van daer wij ghegaen waren tot Bethlehem, en{de} nv gaen wi nae dat huys Godts, en{de} niema{n}t en wilt ons onder sijn dack ontfanghen,
hebbende caf en{de} hoy tot voeder vanden ezels, ende broot ende wijn voor my ende uwer dienstvrouwen behoeften, ende voor den ionghe die met my is, wij en hebben gheens dincs ghebreck, dan alleen herberghe.
Den welcken die oude man heeft gheantwoordt, Vrede sij met v, ick sal v gheuen al dat van noode is, alleen bid ick v dat ghy op die strate niet en blijft.
Ende hy leyde hem in sijn huys, ende gaf den ezelen voeder, ende als sij haerlieden voeten ghewasschen hadden, soo heeft hy hen ter maeltijt ontfanghen.
Als sij nu etende waren en{de} nae den arbeyt des reysens haer lichamen vermaecten met spijse en{de} dranck soo quamen die mannen van dier stadt die kinderen van Belial, dat es sonder bedwanck, ende omlegghende dat huys vanden ouden man, hebben aen die doere begonst te cloppen roepende tot den weert vanden huyse, ende segghende, Brengt den man buyten, die in v huys ghegaen es, dat wy hem misbruyken moghen.
Ende die oude man is tot hemlieden buyten ghegae{n}, ende heeft gheseyt En wilt niet broeders, ende wilt dit groot quaet niet doen, want dese man is in mijn herberghe comen, ende wilt ophouden van dese dwaesheyt,
Ic heb een dochter die noch maghet is, en{de} dese man heeft een concubine, ic sal die tot v lieden buyten brenghen, dat ghy die vernedert, ende v wellusticheyt volbrenghet, Alleenlick bidde ick, dat ghy dese groote sonde teghen natuere met den man niet en doet.
Maer sij en wilden na sijn woorden niet hoore{n}, Dwelc die mensch siende, heeft sijn concubine tot he{n} buyten ghebracht, en{de} hy heeftse hemliede{n} gheleuert om scandelijck te hanteren, en{de} als sij den heelen nacht die misbruyct hadden, so hebben sij haer des morghe{n}s laten gaen.
Maer die vrouwe (als die duysternisse wech ghinghen) is come{n} aen die doore vanden huyse, daer haer heere ghelogeert was, en{de} daer viel sij neder.
Alst nv morghensto{n}t gheworden was, soo is die man opghestaen, en{de} heeft die doore open ghedaen om dat hy sijnen wech voorts gaen soude die hy begonst hadde, en{de} siet sijn concubine lach voor die doore met haren handen van een gheslaghen opden dorpel.
Tot die welcke hy sprack meynende dat sij gherust hadde, Staet op, dat wij voortgaen moghen. En{de} doen sij niet en antwoorde ghewaer worde{n}de dat sij doot was, soo heeft hi haer ghenomen ende op sijnen ezel gheleyt, ende hy is wederom tot sijn huys ghegaen.
Ende als hy daer in comen was, so nam hy een sweert, en{de} het doode lichae{m} van sijnder huysvrouwen met sijnen ghebeente in twaelf deelen ende stucken snijdende heeft die ghe-sonden in alle die palen van Israhel
Ende als si dat elck ghesien hadden, soo riepen sij te samen. Noyt en is sulck dinck ghesciet in Israhel, van dien dach dat ons vaders wt Egipten optrocken tot op desen tijt toe, gheeft het vonnisse ende draghet ouer een tsame{n} wat hier toe van noode is te doen.
ALdus sijn alle die kinderen van Israhel wt ghetrocken ende tsamen vergadert, als een man, van Dan tot Bersabee toe, ende tot dat lant van Galaad, tot den Heere in Maspha,
en{de} alle die hoecken der volcken, ende alle die gheslachte{n} van Israhel, sijn tsamen comen in die vergaderinghe van Godts volc vier hondert duysent strijtbaer mannen te voete,
En{de} die kinderen van Beniamin hebbe{n} vernomen dat die kinderen van Israhel te Maspha opcomen waren, Ende die Leuijt der vrouwen man die daer gedoot was, onderuraecht sijnde in wat manieren soo groote boosheyt bedreuen is gheweest,
heeft gheantwoort. Ic quam te Gabaa Beniamin met mijnder huysvrouwen, en{de} daer ben ick ghegaen ter herberghen,
ende siet des nachts hebben die luyden van dier stadt het huys omleyt daer ic in was ter herbergen, willende my dooden, en{de} mijn huysvrouwe met een onghelooffelijcke rasernie der onsuyuerheyt quellende, die daer nae ghestoruen is,
Die welcke ick heb ghegrepen en{de} in stucken ghehouwen, en{de} heb die deele{n} ghesonde{n} tot alle die palen va{n} uwer besittingen, wa{n}t noyt sulcken ontsprekelijcke boosheyt ende soo groote onsuyuerheyt ghedaen en is in Israhel.
Ghi sijt alle hier ghi kindere{n} van Israhel, gheeft vonnisse wat dat ghi behoort te doen,
En{de} alle tvolck staende heeft gheantwoort als metten woorde van eenen mensche. Wy en sullen in ons tabernakelen niet wech gaen, noch een ieghelijc en sal in sijn huys niet gaen,
Maer wij sullen dit tsegen Gabaa int ghemeyn doen,
Laet thien ma{n}nen kiesen wt hondert, wt alle die gheslachten van Israhel, ende hondert van duysent, ende duysent van thien duysent dat sij den heyre moghen victalie aenbrenghen, en{de} dat wij moghen strijden teghen Gabaa Beniamin, en{de} hen loonen voor dat groot misdaet dat sij verdie{n}t hebbe{n},
En{de} gheheel Israhel is vergadert aen die stadt al oft een mensch hadde gheweest met eender meyninghen en{de} met eenen raet,
ende sij hebben boden ghesonden aen alle dat gheslachte van Beniamin, die segghen souden. Waero{m} is sulcke onsprekelijcke boosheyt onder v liede{n} beuonde{n},
Leuert die luyde{n} va{n} Gabaa, die dit leelijc feyt bedreue{n} hebben dat sij sterue{n}, en{de} dat sulck quaet mach va{n} Israhel wech ghedae{n} worde{n}, Maer sij en hebben niet willen hooren nae dat ghebodt van haren broeders der kinderen van Israhel,
maer wt alle die steden die van haren erfdeel waren sijnder tsamen comen te Gabaa, dat sij hen souden te helpe comen, ende tseghen alle dat volck van Israhel strijde{n}
Ende daer sijn gheuonden va{n} Beniamin vijfentwintich duysent ma{n}nen die swaert wt trocken sonder die inghesetenen van Gabaa,
die welcke waren seuen hondert seer stercke mannen soo wel metter slincker hant als metter rechter hant vechtende, ende soo sekerlijck steenen worpende met die slinghere dat sij oock een hayr souden hebben connen raken, ende dat den steen gheensins besijden vlieghen en soude.
Ende vanden kinderen van Israhel, sonder die kinderen van Beniamin sijnder gheuonde{n} vier hondert duysent die swaert wt trocken en{de} bereyt waren ten strijde,
Die welcke opstaende sijn ghecomen int huys Godts, dat is in Silo, ende hebben den Heere gheuraecht ende gheseyt. Wie sal in o{n}s heyr die prince des strijts wesen teghen die kinderen van Beniamin? Totten welcken die Heere heeft gheantwoort Laet Iudas v leytsma{n} wesen,
En{de} ter stont die kindere{n} va{n} Israhel smorgens vroech opstae{n}de hebbe{n} haer legheren ghemaect bi Gabaa,
ende van daer voorts ten strijde treckende teghen Beniamin hebbe{n} sij die stadt begonst te bestormen,
Ende die kinderen van Beniamin comende wt Gabaa hebben op die{n} dach verslagen vanden kinderen van Israhel tweentwintich duysent mannen.
Ende die kinderen van Israhel wederom betrouwen hebbende in hen vromicheyt ende groote menichte, hebben haer slachoorde{n} ghestelt ten strijde op die selue plaetse daer sij te vore{n} ghestreden hadden,
alsoo nochta{n}s dat sij te voren opghingen ende weenden voor den Heere totten nacht toe, ende hem vraechden en{de} seyden. Moet ick voorts noch ten strijde gaen tegen die kinderen van Beniamin mijn broeders, oft niet, Totten welcken hy gheantwoort heeft. Trect opwaerts tot hen, en{de} bestaet te strijden.
Ende als die kinderen van Israhel des anderen daechs teghen die kindere{n} van Beniamin ten strijde ghegaen waren,
soo sijn die kindere{n} van Beniamin wt die poorte{n} va{n} Gabaa met eene{n} ghedruysch ghecomen, ende hen te ghemoete comende hebben sij soo grooten moort in henlieden ghedaen, dat si nederwierpen achtien duysent mannen, die alle swaert wt trocken.
Om welcke sake{n} sijn alle die kinderen van Israhel ghecomen in dat huys Godts, ende sittende weenden sij voor den Heere, ende sij hebben dien dach gheuast tot den auont toe, ende hebben he{m} gheoffert heelbrantofferanden en{de} vreedsamighe offeranden,
ende hem gheuraecht van haren staet, Op dien tijden was daer die arcke des Heeren,
en{de} Phinees die sone van Eleazarus Aarons sone die ouerste vanden huyse. Hierom hebben sij den Heere gheuraecht ende gheseyt. Sullen wij noch meer moeten wt trecken ten strijde tegen die kinderen dan Beniamin onse broeders, oft rusten? Totten welcken heeft die Heere gheseyt. Trect opwaerts, want morghen sal ick die in v handen leueren,
Ende die kindere{n} van Israhel hebben laghen gheleyt rontsomme der stadt van Gabaa,
ende si hebbe{n} ter derder reysen hen heyr wtghebracht ende ghestelt teghe{n} Beniamin ghelijc sij ter ierster ende tweeder reyse ghedae{n} hadden,
En{de} die kinderen van Beniamin sijn seer stoutelijck met eenen ghedruysch wter stadt gheloopen, ende hebben haer viande{n} (die vluchtich ware{n}) verre veruolcht also dat sij die sommighe van hen quetsten, als opde{n} iersten ende tweetsten dach, ende dat sij die sloeghen door twee weghen den rugghe keerende, waer af de{n} eenen ghinck nae Bethel ende den anderen nae Gabaa, alsoo dat sij nederwierpen omtrent dertich mannen,
want sij meynden dat sij nae die ghewoonlijcke maniere wijcten, Die welcke veynsden hem listelijc als oft sij gheuloden hadden ende ouerdroeghen dien raet, dat sij die souden verre vander stadt aftrecken, ende als vluchtighe hen brenghen tot die voorseyde weghen toe.
Aldusdan alle die kinderen van Israhel opstaende wt haren plaetsen, hebben hen slachoordenen ghestelt ter plaetsen die ghenoemt is Baalthamar, Ende die laghen die omtrent der stadt waren begonsten hem allinxkens te ontdecken
ende voorts te comen van die westsijde der stadt, Maer oock die ander thien duysent ma{n}nen van gheheel Israhel hebben die inghesetenen der stadt beroepen ten strijde, Ende den strijt is seer swaer gheworden teghen die kinderen van Beniamin, ende sij en mercten niet dat hen die doot van alle sijden naecte,
Ende die Heere heeftse gheslagen in dat aenscijn der kindere{n} van Israhel, en{de} sij hebben verslagen op dien dach van haer lieden vijfentwintich duysent, ende hondert mannen alle vechtende mannen ende swaert wt treckende.
Maer als die kinderen van Beniamin sagen dat sij die nederlaghe hadden, soo begonsten sij te vliede{n}. Het welck die kinderen van Israhel siende hebbe{n} hen plaetse ghemaect om te vlieden, om dat sij come{n} souden tot die bereyde laghen, die welcke sij by die stadt gheleyt hadde{n},
Ende als die onuersiens opghestaen waren wt die plaetsen daer sij verborgen lagen ende Beniamin den rugghe keerde den ghenen diese sloeghen, soo sijn sij in die stadt ghegaen, en{de} hebben die al verslaghen met dat scerp vanden sweerde,
Maer die kinderen van Israhel hadden een teeken ghegeuen den ghenen die sij in die lagen ghestelt hadden, dat sij tvier ontsteken souden als sij die stadt inghenomen hadden, op dat sij (als den roock hooghe opghinck) toonen souden dat die stadt inghenomen was,
En{de} als die kinderen va{n} Israhel dat saghen die inde{n} strijt ware{n} ghestelt (wa{n}t die kindere{n} va{n} Beniamin meynde{n} dat sij gheulode{n} hadden en{de} sij veruolchdense te neerstelijcker van haren heyr dertich ma{n}nen verslagen hebbende)
en{de} hebben ghesien vander stadt opgaen ghelijck een columne van roock, En{de} Beniamin ooc achterwaerts omme siende, doen hy sach dat die stadt inghenomen was, ende dat die vlamme{n} hooghe op ghingen,
soo hebben die ghene die hem te voren veynsden als oft sij gheuloden hadden met omghekeerde{n} aensicht vromelijcker wederstaen. Als dit die kinderen van Beniamin sagen, soo sijn sij ghekeert ter vlucht,
ende begonsten te gaen nae de{n} wech ter woestijnen,en{de} derwaerts veruolchden hen haer vianden oock, ende die de stadt aenghesteken hadde{n} quamen hen oock teghen,
Ende alsoo eest gheschiet dat sij aen beyde die sijde{n} van haren vianden gheslagen worden, alsoo dat den steruende gheen ruste en worde ghegeuen, Ende sij sijn gheuallen en{de} verslage{n} aen die oostsijde der stadt van Gabaa,
En{de} der ghee{n}der die in die selue plaetse verslaghen waren, wasser achtien duysent, alle gader seer stercke vechtende ma{n}nen,
dwelc als ghesien hadden die daer ouerbleuen waren van Beniamin, soe vloden sij in die woestijne ende ghingen nae die steenrootse die Remmon ghenoemt wort, Ende in die vluchte hebbe{n} si die onghescictelijck loopende, en{de} nae versceyden plaetse trecke{n}de vijf duysent mannen verslaghen, En{de} doen si noch voorder trocken, soo hebben sij die ooc veruolcht, en{de} noch ander twee duysent verslaghen,
Ende also eest ghesciet, dat alle die van Beniamin op verscheyden plaetsen verslagen ware{n} vijfentwintich duysent vechtender mannen die seer bereedt waren ten strijde.
Aldus soo sijnder van alle den ghetale van Beniamin ouerbleue{n} die ontgaen mochten ende vlieden in die wildernisse ses hondert mannen, ende sij saten in die steenrootse van remmon vier maenden,
Ende die kinderen van Israhel wederom ghekeert sijnde hebben al dat in die stadt ouerbleuen was metten swaerde verslagen vanden mans totten beesten toe, ende alle die steden ende dorpen van Beniami{n} heeft die verslindende vlamme verteert.
OOck soo hebben die kinderen van Israhel in Maspha gheswore{n} en{de} gheseyt. Niema{n}t van ons en sal de{n} kindere{n} va{n} Beniamin een huysvrouwe gheuen van sijnen dochteren,
En{de} sij sijn al te samen comen in dat huys Gods in Silo, ende in sijn aensicht sittende totten auont toe, hebben sij haer ste{m}me opghehauen ende met grooten ghehuyl begonst te weenen, seggende.
Waerom (Heere Godt van Israhel) is dit groot quaet in v volck ghesciet, datter heden een van onsen gheslachte{n} soude wech ghenome{n} worden wt ons.
Maer tsanderdaechs vroech op stae{n}de hebben sij eenen outaer opghericht, ende daer op gheoffert heelbrantofferanden en{de} vreedsamighe offeranden ende hebben gheseyt.
Wie ysser van alle die gheslachte{n} van Israhel, die in des Heeren heyr niet opghetrocken en is? Want si hadden hem seluen met eenen grooten eedt verbonde{n} doe{n} sij waren in Maspha dat sij souden ghedoot worden die daer niet gheweest en hadden,
Ende die kinderen van Israhel beweecht sijnde door berou ouer haren broeder Beniamin, hebben begonst te seggen. Daer is een gheslachte van Israhel wech ghenomen,
Van waer sullen sij huysvrouwen crijghen? Want wij hebben int ghemeyn alle gader ghesworen dat wij ons dochters desen niet gheuen en souden,
Daerom hebben sij gheseyt. Wie ysser van alle die gheslachten van Israhel die totten Heere te Maspha niet opghetrocke{n} en is gheweest? Ende daer sijn beuonden die inghesetene{n} van Iabes Galaad dat sij int heyr niet gheweest en hadden,
En{de} opden tijt als sij te Silo waren, so en is daer niemant van haerlieden gheuonden.
Aldus soo hebben sij thien duysent seer vrome mannen wtghesonden, ende hen beuolen, Gaet henen, en{de} verslaet die inghesetenen van Iabes Galaad met dat scherp vanden swaerde, soo wel hen huysvrouwen als hen kinderen,
ende dit sal wesen dat ghy onderhouden moet. Alle dat manspersoon is, ende alle die vrouwen die mans bekent hebben slaet doot, maer die maechden behoudt te leuen,
Ende daer sijn van Iabes Galaad gheuonden vier hondert maechden, die gheens mans bedde bekent en hadden, en{de} sij hebbe{n} die tot die legheren bracht te Silo, int lant va{n} Chanaan.
Ende sij hebben boden ghesonden tot die kinderen van Beniamin die daer in die steenrootse van Remmon waren, ende hen gheboden dat sij die maechden ontfanghen soude{n} in vrede,
Ende die kinderen van Beniamin sijn op dien tijt ghecomen en{de} henlieden sijn huysvrouwen ghegeuen van die dochteren van Iabes Galaad, maer sij en hebben gheen ander vonden die sij hen alsoo hadden moghen gheuen,
Ende gheheel Israhel hadde grooten rouwe, ende deden penite{n}tie om datter een gheslachte in Israhel verslagen was,
Ende die ouders seyden. Wat sullen wij den anderen doen die gheen huysvrouwen ghecregen en hebben? alle die vrouwen van Beniamin sijn verslagen,
ende wij moeten met grooter sorghen ende naersticheyt voorsien, datter een gheslachte van Israhel niet heel en vergae,
Want ons dochters en moghen wij hemlieden niet gheuen, om dat wij verbonden sijn met den eede en{de} die vermaledijdinghe door den welcke{n} wi seyden. Vermalendijt moet hy sijn soo wie van sijnen dochteren dien van Beniamin een huysvrouwe gheeft,
Ende sij hebben eene{n} raet ghenomen ende gheseyt. Siet het is een iarich hoochtijt des Heeren te Silo, welck gheleghen is aen den noorden der stadt van Bethel, aen die oostsijde vanden wech die van Bethel gaet tot Sichima toe, ende aen die suytsijde der stadt van Lebona,
En{de} sij hebben den kinderen van Beniamin beuolen en{de} gheseyt. Gaet henen ende bercht v in die wijngaerden,
En{de} als ghy die dochteren van Silo sult sien, na die ghewoo{n}te voorts comen om dansen te gaen, soo gaet onuersienlijck wt die wijngaerde{n}, en{de} neemt gheweldelijck van dien elck een huysvrouwe, ende reyst wech int lant van Beniamin,
En{de} als haer vaders en{de} broeders sullen comen en{de} beghinnen teghen v lieden te claghen, ende te kijuen, soo sullen wij hen segghen Wilt ontfermen ouer hemlieden, want sij en hebben die niet metter macht ghenomen, nae trecht va{n} vechters oft verwinners, maer want ghy hen v dochters niet ghegeue{n} en hebt, als sijt v baden, en{de} daer is misdaen van uwer sijden,
Ende die kinderen van Beniamin hebben ghedaen alsoo hen beuolen was, ende nae hen ghetal soo hebbe{n} sij voor hen seluen elck een huysvrouwe ghenomen van die daer dansten, ende sij sijn wech ghetrocken nae hen besittinghe timmerende steden, ende daer in woonende.
En{de} die kinderen van Israhel sijn oock by haren gheslachten ende familien wederom ghekeert in hen tabernakelen. In dien dagen en was daer ghee{n} coninck in Israhel, maer een yeghelijck dede dat hem recht dochte.
IN die daghen eens rechters, als die rechters ouerste waren, soo eest eenen dieren tijt gheworden int landt, Ende daer is een man van Bethleem Iuda wech ghegae{n} om een vree{m}delinck te sijne inder Moabiten lant met sijnder huysvrouwen en{de} twee sonen.
Hi hiet Elimelech ende sijn wijf Noemi, ende sijn twee sonen die eene hiet Mahalon, ende die ander Chelion, Enphratiters van Betheleem Iuda, Ende als sij come{n} waren int lant vanden Moabiters, soo woonden sij daer,
Ende Elimelech die man van Noemi is ghestoruen, en{de} sij is bleuen met haren sonen,
Die welcke hebben Moabijtsche huysvrouwen ghenomen, waer af die eene hiet Orpha, ende die ander Ruth, Ende sij sijn daer bleuen thien iaren,
en{de} beyde ghestoruen, te weten Mahalon ende Chelion, En{de} die vrouwe is ouerbleuen berooft van haren twee sonen ende van haren man.
Ende sij is opghestaen dat sij in haer lant soude trecken met beyde haer behoude dochteren wt dat lant van Moab, wa{n}t sij hadde ghehoort dat die Heere sijn volck aenghesien hadde, en{de} dat hy hen spijse ghegeuen hadde.
Aldus so is sij ghegaen wt die plaetse van haerder pelgrimagien met beyde haer behoude dochters, ende als sij nv was opden wech om weder te comen int lant van Iuda,
soo heeft sij tot hen gheseyt. Gaet hene{n} in uwer moeder huys, Die Heere wil barmherticheyt met v doen ghelijck ghy metten dooden ghedaen hebt ende met my,
Die Heere wil v verleene{n} dat ghi rust vinden moecht in die huysen vanden mans die ghy crijgen sult, En{de} sij heeftse ghecust, Die welcke begonsten met luyder stemmen te weenen
en{de} te seggen. Wij sullen met v gaen tot uwen volcken,
Totten welcken sij gheantwoort heeft Keert wedero{m} mijn dochters, waerom coemdy met my? Sal ick voortaen kinderen hebben in mijnen lichaem, dat ghy van my soudt mogen mans hopen te crijghen?
Keert wedero{m} mijn dochters en{de} gaet wech want ick ben nv van ouderdom ghecrinct, ende niet bequaem tot den bant des houwelijcks, Oock al mocht ick desen nacht sonen ontfangen ende bare{n}
wilde ghy die verbeyden tot dat sij wassen, en{de} come{n} tot haren mannelijcken iaren, soo suldi oock oude vrouwen sijn, eer ghy houwen soudt, Daerom mijn lieue dochters en wilt also niet doen, want v benautheyt beswaert my meer, en{de} die hant Gods is teghen my wtghegaen,
Ende sij begonsten wedero{m} met luyder stemmen te weenen, Orpha heeft haers mans moeder ghecust, en{de} is wederom ghegaen, Ruth is bi haers mans moeder bleuen,
Tot die welcke seyde Noemi. Siet v nichte is wederom ghekeert tot hare{n} volcke, ende tot haren goden, gaet henen met haer,
Die welcke antwoorde. En wilt my niet teghen sijn dat ick v soude laten en{de} wech gaen, want werwaerts dat ghy gaet, sal ick oock gaen, ende daer ghy woonen sult, daer sal ick woonen. V volck is mijn volck, en{de} v Godt is mijn Godt,
Soo wat eerde dat v ontfangen sal als ghy steruen sult, daer in sal ick oock steruen, ende daer sal ick die plaetse mijnder begrauingen nemen, Dit moet my God doen, ende dat noch daer toe doen, eest sake dat v en{de} my yet scheyden sal, dan alleen die doot,
Hierom Noemi siende dat Ruth met eenen vasten moede opgheset hadde met haer te reysen, soo en heeft sij haer niet willen teghen sijn noch niet meer rade{n} dat sij tot haren vrienden weder om keeren soude,
en{de} sij sijn tsamen ghereyst, en{de} ghecome{n} te Bethlehem, Ende als sij in die stadt come{n} waren, soo is ter stont die tijdinghe ouer al verbreyt, ende die vrouwen seyden. Dit is die Noemi,
Totten welcke{n} si seyde. En heet mi niet Noemi, dat is schoone, maer noemt my Mara, dat is bitter, want die almachtighe heeft my met bitterheden seer veruult,
Ic ben vol wt ghegae{n}, ende die Heere heeft mi ydel wederom ghebracht, Waerom noemdi mi dan Noemi die welcke die Heere vernedert heeft, ende die al-machtighe bedruct?
Aldus soo is Noemi comen met Ruth die Moabitinne haer behoude dochter va{n} dat lant haerder pelgrimagien, ende is weder ghekeert in Bethlehem, alsmen ierst beghonst die gherste te maeyen.
DIe man Elimelech hadde eenen maech die een machtich man was, ende van grooten rijcdommen ghenaemt Booz,
Ende Ruth die Moabitinne seyde tot haer mans moeder. Eest dat ghijt ghebiet, soo sal ick te velde gaen en{de} vergaderen die aren, die achter der maeyers handen blijue{n} daer ick ergers vinden mach die gratie van eene{n} ghenadigen vader des huysghesins te mywaerts, Ende sij antwoorde. Gaet henen mijn dochter,
Aldus is sij wech ghegaen, ende heeft die aren vergadert achter die rugghen vanden maeyers, Ende het gheuiel dat dien acker toebehoorde den man Booz ghenaemt, die van Elimelechs gheslachte was,
Ende siet hy quam van Bethlehem, ende seyde tot die maeyers, Die Heere sij met v, Die welcke hem antwoorden. Die Heere moet v ghebenedijden,
Eude Booz seyde tot den ionghe die ouer die maeyers ghestelt was Wiens is dese ionghe dochter?
Ende hy antwoorde hem. Dit is die Moabitinne, die met Noemi comen is van dat Moabiters lant,
en{de} sij heeft ghebeden dat sij soude moghen die achterblijuende aren vergaderen, volghende die voetstappen vande{n} maeyers, En{de} van smorgens tot nv toe, blijft sij opt velt, ende sij en heeft niet ee{n} weynich tijts, wederom thuys ghegae{n}
Ende Booz seyde tot Ruth. Hoort dochter, en gaet op gheen ander velt om te vergaderen, noch en gaet van deser plaetsen niet, maer blijft by mijn ionghe dochters,
En{de} volcht die daersij maeyen. Want ick heb mijnen knechten gheboden dat v niemant moeylijck en sij, Maer oock eest dat ghy dorst crijcht, soo gaet tot die paxke{n}s ende drinct water daer die knechten afdrincken,
Die welcke op haer aensicht nederuallende en{de} aenbidde{n}de opder aerden seyde tot hem. Waer af coemt my dit, dat ick gratie soude vinden voor v ooghen, en{de} dat ghy v gheweerdighen soudt my te kennen een vreemde vrouwe?
Der welcker hy antwoorde. Het is my al te kennen ghegeuen, wat ghy ws mans moeder ghedaen hebt nae die doot va{n} uwen man, ende dat ghy v ouders verlaten hebt, en{de} dlant daer ghy in gheboren sijt, ende comen sijt tot een volck dwelck ghy te voren niet en kendet,
Die Heere moet v loonen voor v werck, ende ghy moet vollen loon ontfangen vanden Heere den Godt van Israhel, tot wien ghi comen sijt, en{de} onder wiens vloghelen ghy gheuloden sijt,
Ende sij seyde. Ick heb gratie gheuonde{n} voor uwen oogen mijn Heere, die my vertroost hebt en{de} ghesproken tot dat herte van uwer dienstvrouwen, die niet en ben ghelijck een van uwen dienstvrouwe{n},
Ende Booz heeft tot haer gheseyt. Alst etens tijt sal wesen, soo coemt herwaerts, ende eedt broot en{de} dopt uwen bete inden edick, Aldus soo is sij gheseten aen die sijde vanden maeyers,ende sij maecte eenen vrij voor haer seluen, en{de} si heeft gheten ende is versaet gheworden, ende si nam wech die bleuelingen,
ende stont op van daer, dat si die aren soude vergadere{n} na de ghewoo{n}te, Maer Booz beual sinen knechten, seggende. Al waert oock dat si wilde met v lieden maeyen, soo en verbiet haer dat niet,
ende van uwen scoouen werpt al wille{n}s wat besiden, ende laet dat ligghen, op dat si sonder scaemte mach rapen ende niema{n}t en berispe haer als si raept.
Aldus soo heeft si opt velt vergadert totte{n} auont tot, ende dat si vergadert hadde met ee{n}der roeden wtslae{n}de ende wt dorsschende, vant si by nae een ephi mate dat sijn drij vaten ghersten,
het welcke sij draghende is wederom gegaen ter stadt, ende si toondet haers mans moeder, daer en boue{n} soo bracht si ooc voorts ende gaf haer van die bleuelingen van haerder spijsen, daer si mede versaet hadde gheweest,
En{de} haers mans moeder seyde tot haer. Waer hebdy hede{n} gheraept, en{de} waer hebdy ghewracht? ghebenedijt moet hy sijn die v barmhertich gheweest is, Ende si seyde haer by wien dat sij ghewracht hadde, ende sij seyde des ma{n}s naem, dat hi Booz hiet,
Der welcker heeft Noemi gheantwoort. Ghebenedijt moet hy sijn van den Heere, want die selue gratie die hy den leuende hadde ghedaen, heeft hy oock ghehouden den dooden, Ende wederom seyde sij. Dese man is ons naemaesscap,
Ende Ruth dat (seyt sij) heeft hy my oock beuolen dat ick soo langhe by sijn maeyers blijve{n} soude, tot dat alle het coren ghemaeyt waer,
Tot die welcke haers mans moeder heeft gheseyt. Tis beter mijn dochter, dat ghy met sijnen dienstmaechden wt gaet om te maeyen, op dat v niema{n}t en wederstae in eens anders acker,
Aldus so is sij bleuen by die dienstmaechden van Booz, ende sij heeft soo langhe met hen ghemaeyt, tot dat die gherste ende die tarwe in die schuere ghedraghen waren.
MAer nae dat sij wedercomen was by haers mans moeder soo hoorde sij va{n} haer. Mijn dochter ick sal ruste voor v suecken, en{de} ick sal v voorsien dat v sal moghen wel sijn,
Dese Booz met wiens die{n}stmaechden ghy opt velt versaemt sijt is onse naemaesscap ende desen nacht wannet hy sijn wtghedorsschen gherste.
Hierom soo wascht v, ende salft v, en{de} doet v cierlijcste cleederen aen, ende gaet nederwaerts tot den dorschuloer, gheen mensch en sie v tot dat hy al ghegheten en{de} ghedroncken heeft,
Maer als hy sal slapen ghegaen sijn, soo slaet ghade die plaetse daer hy slaept, ende ghy sult comen ende ontdecken den mantel daer hy mede ghedect is aen dat eynde vande{n} voeten, en{de} ghi sult v nederlegghe{n}, en{de} daer ligghe{n}, en{de} hy sal v segghe{n} wat ghy doe{n} moet
Die welcke antwoorde. Al wat ghy mi ghebiedt dat sal ick doen,
Ende sij is nederwaerts ghegaen inde{n} dorschuloer, ende heuet al ghedaen dat haers mans moeder haer beuolen hadde.
Als Booz nv gheten en{de} ghedroncken hadde, en{de} verhuecht was, ende ghegaen was om te slapen by den hoop der schoouen, soo quam sij bedectelijck, en{de} als si den mantel aen sijn voeten opgheslagen hadde soo heeft sij haer daer neder gheworpen,
Ende siet nv inder middernacht, soo verscricte hem die man, ende was verbaest, en{de} hy heeft ghesien een vrouwe ligghende aen sijn voeten,
en{de} hy seyde tot haer. Wie sijdi? Ende si antwoorde. Ic ben Ruth v dienstvrouwe, spraeyt uwe{n} mantel wt op v dienstvrouwe, wa{n}t ghy sijt ons maesscap,
Ende hy seyde. Dochter ghebenedijt sijdi vanden Heere, ende ghy hebt die ierste barmherticheyt met de laetste te boue{n} ghegaen wa{n}t ghy gheen ionghelingen gheuolcht en sijt, tsij arme oft rijcke,
Daerom so en wilt niet vreesen, maer wat ghy my segghen sult dat sal ick doen, Want alle het volck dat binnen mijnder stadtpoorten woont, weet wel dat ghy een duechdelijcke vrouwe sijt,
En{de} ick en looche{n} niet dat ick maesscap ben, maer daer is een andere die naerder is dan ick,
Rust desen nacht, ende alst morghen gheworden sal sijn, eest dat hy v behouden wilt nae maesscaps recht, soo is die sake wel vergaen, maer eest dat hijt niet en wilt, soo sal ic v sonder eenigen twijfel ontfanghen, alsoo warachtelijck als die Heere leeft, slaept tot den morgensto{n}t
Hierom heeft sij by sijn voeten gheslapen, tot dat de{n} nacht ouer was. Aldus is si opghestaen eer die menschen malcanderen kennen mochten, ende Booz seyde. Wacht dat niemant en wete dat ghy hier ghecomen sijt,
Ende wederom. Spraeyt (seyt hy) uwen mantel breedt wt daer ghy mede bedect sijt, ende houdt dien met beyde uwe handen, Ende als sij dien wtspraeyde en{de} hiel soo heeft hy ghemeten ses maten gherste, ende haer die opgheleyt, Die welcke dragende is sij in die stadt ghegaen,
ende ghecomen by haers mans moeder, Die welcke heeft tot haer gheseyt. Wat hebdy ghedaen dochter? Ende sij vertelde haer alle dat die man haer ghedae{n} hadde,
Ende sij seyde. Siet hy heeft mi ses maten ghersten ghegeuen, en{de} heeft gheseyt. Ick en wil niet dat ghy ydel sult wederom gaen tot ws ma{n}s moeder,
Ende Noemi seyde. Dochter verbeyt tot dat wij sien moghen hoe dit dinck eynden sal, want dese man en sal niet ophouden voor dat hy volbracht sal hebben tghene dat hy ghesproken heeft.
HIerom is Booz opwaerts ter poorten ghegaen, ende heeft daer gheseten, En{de} doen hi den naesten vanden bloede sach voorbi gaen daer te voren af gheseyt is, seyde tot hem. Coemt besijden een luttelken, en{de} sidt hier, noemende hem met sijnen naem, die welcke is besijden ghegaen en{de} heeft gheseten,
Ende Booz nemende thien mannen vanden ouders der stadt seyde tot he{n}lieden. Sidt hier,
Ende als die gheseten waren, soo heeft hy gheseyt totte{n} naesten va{n}den bloede. Noemi sal vercoope{n} een stuck vande{n} acker ons broeders Elimelech, die wederom comen is wt der Moabiten lantscap
het welc ick wilde dat ghi hooren soudt, en{de} dat ic v dit segghe{n} soude voor alle die hier sittende sijn, ende die outste van mijne{n} volcke, die hier by sitten. Eest dat ghi die{n} wilt besitten nae trecht des maesscaps soo coopten en{de} besidten, Maer eest sake dat v dit selue mishaecht soo gheeft my dat te kennen, op dat ick weten mach wat my te doe{n} staet, Want daer en is gheen na maesscap sonder v die de naeste sijt, en{de} ic die de tweede be{n} Ende hy heeft gheantwoort. Ick sal den acker coopen,
Doen seyde Booz tot hem. Als ghy den acker wter hant vander vrouwen sult ghecocht hebben, so sijdi sculdich tot een huysvrouwe te neme{n} Ruth die Moabitinne welck die huysvrouwe is des ghestoruens, op dat ghy moecht verwecken ws naesten nae{m} in sijn erfdeel,
Die welcke antwoorde. Ick sceyde va{n} dat recht des maesscaps, Want ick en behoore die naecomelingen van mijnder familien niet heel te niete te doene, Ghebruyct ghy mijn priuilegie, dwelck ick belijde dat ickt gheerne derue,
Ende dit was va{n} oudts een ghewoonte in Israhel tusschen die naeste{n} van eenen bloede, dat soo wanneer die eene den anderen sijn recht ouergaf op dat sulck ouergheue{n} vast wesen soude, soo ontbant sulck mensch sijnen schoen ende gaf dien sijnen naesten maesscap, dat was een ghetuyghenisse vanden afsceyden in Israhel.
Hiero{m} soo heeft Booz gheseyt tot sijnen naesten. Doet uwen scoen wt, ende hy ontbont sijnen scoen terstont van sijnen voet,
Ende Booz seyde tot die ouders en{de} tot alle dat volck, Ghy sijt heden ghetuyghen, dat ick beseten hebbe, alle dat toe behoort heeft Elimelech, ende Chelion, ende Mahalon het welck Noemi my ouergheeft,
ende dat ick Ruth die Moabitinne Mahalons huysvrouwe ten houwelijcke ghenomen hebbe, op dat ick des ghestoruens naem mach verwecken in sijn erfdeel, op dat sijnen naem niet en vergae wt sijnder familien, ende wt sijnen broeders ende sijnen volcke. Hier af (seg ick) sijdi ghetuyghen
Ende alle het volck dat in die poorte was, ende die ouders hebben gheantwoort. Wij ghetuygent, Die Heere make dese vrouwe (die in v huys coemt) ghelijck Rachel ende Lia waren, die het huys van Israhel opghesticht hebben, op dat sij mach wesen eenen spiegel der duecht in Ephrata, ende dat si mach hebben eenen eerlijcken vermaerden naem in Bethlehem,
ende dat v huys va{n} den sade dat v die Heere gheuen sal van deser iongher vrouwen mach worde{n} ghelijck dat huys Phares den welcken Thamar Iude baerde,
Hierom heeft Booz Ruth ghenomen en{de} heeftse ghetrout tot eender huysvrouwen, en{de} heeft hem met haer versaemt, ende die Heere heeft haer verleent dat sij ontfinck ende baerde eenen sone,
Ende die vrouwen hebben gheseyt tot Noemi. Ghebenedijt sij die Heere die niet en heeft ghedoocht dat die naecomelinghen van uwer familien vergaen souden, ende op dat sijnen naem in Israhel niet vergaen en soude,
ende dat ghy hebben soudt eenen die v ziele vertroosten soude, ende v ouderdom op voeden, want va{n} v behoude dochter is hy gheboren die v lief hebben sal, ende dese is v veel beter dan oft ghy seuen sonen hadt,
Ende Noemi dat kint ontfanghende heuet in haren schoodt gheleydt, ende was hem in die plaetse van een voestere ende draghersse,
Ende die vrouwen haer ghebuerinnen (met haer blijde sijnde ende segghende. Noemi is eenen sone gheboren) hebben sijnen naem ghenoemt Obed, dit is die vader van Isai des vaders van Dauid,
Dit sijn die generatien van Phares, Phares heeft ghewonnen Esron,
Esron heeft ghewonnen Aram, Aram heeft ghewonnen Aminadab,
Aminadab heeft ghewonnen Nahasson, Nahasson heeft ghewonnen Salmon,
Salmon heeft ghewonnen Booz, Booz heeft ghewonnen Obed,
Obed heeft ghewonnen Isai, Isai heeft ghewonnen David.
DAER was een man va{n} Ramathaim-sophim, wt dat gheberchte van Ephraim ende sijne{n} naem was Elcana Ierohams sone, die een sone was van Eliu, des soons Thohu, des soons Suph, een Ephratijter
ende hy hadde twee huysvrouwen den naem der eender was Anna, ende den naem der ander Phenenna, En{de} Phenenna hadde kinderen, maer Anna en hadde gheen kindere{n},
Ende die man ginc opwaerts va{n} sijnder stadt te{n} ghesette{n} dagen om de{n} Heere der heyrschare{n} te aenbidde{n} en{de} he{m} sacrificie te doen in Silo, maer daer waren doen priesters des Heere{n} twee sone{n} va{n} Heli, Ophni ende Phinees.
Aldus so is den dach ghecomen en{de} Helcana heeft sijn slachofferande ghedae{n}, Ende hi gaf Phenenne sijnder huysvrouwen ende allen haer sonen en{de} dochteren deelen,
Maer Anna gaf hy een deel droef sijnde, want hy hadde Annam lief, Maer die Heere hadde haer lichaem besloten,
Ende haer benijdersse quelde haer, en{de} verdructese seer machtelijck, alsoo seere dat sij haer ooc verweet dat die Heere haren lichaem besloten hadde,
ende alsoo dede sij alle iaere, als sij naet verloop des tijts opwaerts trocke{n} totten tempel des Heeren, ende aldus creytte si haer, Maer Anna die weende, ende sij en adt niet.
Hierom heeft Elcana haer man tot haer gheseyt. Anna waerom weendy? en{de} waerom en eedt ghy niet? ende waerom wort v herte bedruct? en ben ick v niet beter dan thien sone{n}?
Maer Anna is opghestaen nae dat sij ghegeten ende gedroncken hadde te Silo, Ende die wijle dat Heli die priester op sijnen stoel sadt voor die doorstijlen van des Heeren huys,
doen Anna bitter van herten was, soo heeft sij totten Heere ghebeden oueruloedelijck weenende,
ende een ghelofte ghelooft, seggende. O Heere der heyrscaren, eest dat ghi aensiende siet dat verdriet van uwer dienstvrouwen, en{de} dat ghy mijnder ghedachtich weest, ende uwe dienstvrouwe niet en vergetet, en{de} uwer dienerssen gheuet een mannelijcke vrucht, soo sal ick dien den Heere gheue{n} alle die dagen sijns leuen, en{de} gheen scheere en sal op sijn hooft comen,
Ende het is ghesciet (doen si haer ghebedt langhe maecte voor den Heere) dat Heli haren mo{n}t waernam,
Maer Anna die sprac in haer herte, ende haer lippen die worden alleenlijck gheroert, maer haer stemme en hoordemen niet. Aldus soo meynde Heli dat sij droncke{n} hadde geweest,
ende hi seyde tot haer. Hoe langhe suldi noch droncken sijn? Vernuchtert v een luttelken van den wijn daer ghy droncken af sijt,
Anna antwoorde ende seyde. Ten is alsoo niet mijn Heere, Maer ic be{n} een alte seer onsalighe vrouwe, en{de} ick en hebbe gheenen wijn ghedroncken oft eenighen stercken dranck die droncken maken mach, Maer ick heb mijn ziele wtghestort voor dat aenschijn des Heeren,
En wilt v dienersse niet achten als een van Belials dochtere{n} want wt die menichfuldicheyt van mijnen rouwe ende bedroeftheyt heb ick ghesproken tot nv toe,
Doen seyde Heli tot haer. Gaet in vreden, en{de} Godt va{n} Israhel wil v gheuen v begheerte, daer ghy hem om ghebeden hebt,
Ende sij seyde. Och oft v dienstvrouwe mocht gratie vinden voor v ooghen, Ende die vrouwe is haren wech henen ghegaen, ende sij heeft gheten, ende haer aensicht en is niet meer verandert gheweest in versceyden ghedaenten,
Ende si sijn des morghens vroech opghestaen, ende hebben aenghebeden voor den Heere, en{de} sijn wederom ghekeert en{de} tot haren huyse ghecome{n} te Ramatha, Ende Elcana heeft Anna sijn huysvrouwe bekent, ende die Heere heeft haers ghedachtich gheweest,
ende het is ghesciet nae eenen omloop van dagen dat Anna heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone, ende sij heeft hem ghenoemt Samuel, om dat sij hem vanden Heere begheert hadde.
Ende Elcana haer man met alle sijnen huysghesin is opwaerts ghetrocken, dat hy den Heere ee{n} feestelijcke offerande offeren soude, ende sijn belofte,
en{de} Anna en is niet mede opwaerts ghetrocken, want sij seyde tot haren man. Ick en sal niet ghaen tot dat het kint ghespeent sij, ende dat ict mach leyden, dat mach vertoont worden voor daenschijn des Heere{n}, ende daer eewelijc blijuen,
Ende Elcana haer man seyde tot haer. Doet dat v goet dunct, ende verbeyt tot dat ghy hem ghespeent hebt, ende ick bidde dat die Heere sijn woort wil volbrenghen. Aldus is die vrouwe thuys bleuen, ende sij heeft haren sone ghesoocht tot dat sij hem vanden melck speende,
Ende sij bracht hem met haer nae dien dat sij hem ghespee{n}t hadde, met drij calueren ende drij vaten meels, ende een cruycke wijns, ende sij bracht hem totten huyse des Heeren te Silo, Maer dat kint was noch een seer ionck kindeken,
ende sij hebben een calf gheoffert, ende dat knechtke{n} voor Heli ghebracht,
Ende Anna seyde. Ick bidde v mijn Heere alsoo warachtelijck als v ziele leeft Heere, ick ben die vrouwe die hier voor v ghestaen hebbe, de{n} Heere bidde{n}de.
Om dit kint heb ick ghebeden, ende die Heere heeft my ghegheuen mijn begheerte, daer ick hem om badt,
Ende daerom heb ick dit kint den Heere tot sijnen dienst toeghescict, alle die daghen dat hy den Heere oorbaerlijck sijn sal, Ende sij hebben aldaer den Heere aenghebeden, Ende Anna heeft ghebeden ende gheseyt.
MYn herte heeft hem verhuecht inden Heere, ende mijnen horn is verhoocht in mijne{n} Godt, mijne{n} mont is wijde gheopent ouer mijn vianden, want ick ben verblijt gheworden in u-we{n} salicheyt.
Daer en is niemant heylich ghelijck die Heere, want daer en is ooc gheen ander buyten v, En{de} daer en is gheen sterck als onse Godt.
En wilt niet veel spreken hooghe dinghen v beroemende, laet die oude dinghen van uwen mont ghaen Want die Heere is die God der wetenheyt, en{de} hem worden die ghedachten bereydt.
Den boghe vanden stercken is verwonnen, ende die crancke sijn omgort met vromicheyt.
Die te voren versaedt waren hebben hem seluen om brooden verhuert, ende die hongherighe sijn versaet gheworden, tot dat die onuruchtbaer vrouwe veel kinderen baerde, ende die veel kinderen hadde cranck gheworden is.
Die Heere slaet doot ende maect leuende, hi leydt tot inder hellen, ende brengt daer weder wt.
Die Heere maect arm, ende maect rijck, hi vernedert, ende verheft.
Hy verwect den behoeftighen wt dat stubbe der aerden, ende wt den dreck verheft hy den arme, dat hy sitten soude met die princen, en{de} den stoel der glorien houden, want die herren van eertrijck behooren den Heere toe, ende hy heeft die werelt daer op ghestelt.
Hy sal sijnder heylighen voeten bewaren, en{de} die boose sullen in die duysternissen tsame{n} swijghe{n}, Wa{n}t een man en sal door sijn eyghen sterckheyt niet machtich worden.
Den Heere sullen alle sijn vianden ontsien, op hen sal hy in die hemelen donderen, die Heere sal recht doen ouer alle die hoecken van aertrijcke, ende hi sal sijnen coninc die heerlijcheyt gheuen, ende hi sal verheffen den horn van sijnen ghesalfden.
Ende Elcana is wech ghegaen te Ramatha in sijn huys, maer dat kint was een dienaer voor den Heere, voor dat aensicht des priesters Heli,
Maer die sonen van Heli waren Belials kinderen, die den Heere niet en kenden,
noch ooc den dienst der priesteren totten volcke, Maer als daer iemant een slachoffera{n}de offerde, so quam des priesters knecht die wijle dat men het vleesch coecte en{de} hy hadde een crauwelken met drij tacken in sijn hant,
ende dat stack hy inden metalen pot, oft inden ketel, oft inden aerden pot, oft in die teyle, en{de} als dat hi met dat crauwelken opbracht dat nam die priester voor hem, en{de} alsoo deden sij alle die van Israhel der ghee{n}der die te Silo quame{n},
Desghelijcs oock eer sij tvet des inghewandts ontsteken hadden, soo quam des priesters knecht, en{de} seyde den ghenen die sijn offerande doodde. Gheeft mi vleesch dat ict voor den priester mach coken, want ick en sal van v gheen ghecooct vleesch ontfanghen, maer rou
Ende die ghene die sijn offerande sloech seyde tot he{m} laet dat vet des inghewants heden ierstmael ontsteken worden nae die ghewoonlijcke maniere, en{de} dan neemt voor v alsoo vele als v ziele begheert, En{de} hy antwoorde en{de} seyde tot hem. Ten sal soo gheensins sijn, maer ghi sullet my nv gheuen, oft anders ick salt met ghewelt neme{n},
Aldus soo was die sonde der kinderen bouen maten seer groot voor den Heere, wa{n}t die menschen versmaedde{n} dat sacrificie des Heeren,
Maer Samuel diende voor dat aensicht des Heere{n}, een kint omgort met eenen lijnen Ephod,
Ende sijn moeder maecte hem eenen cleynen rock, den welcke{n} sij bracht ten ghesetten daghen, als sij opwaerts qua{m} met haren man om die feestelijcke offerande te offere{n},
Ende Heli ghebenedijde Elcana, ende sijn huysvrouwe, ende sij seyde tot hem. Die Heere moet v saet wederom gheuen van deser vrouwen, voor tghewin, dwelcke ghi den Heere gheleent hebt, Ende sij sijn wederom ghegaen tot haer woo{n}stede,
Hierom heeft die Heere Annam besocht, ende sij heeft ontfanghen ende ghebaert drij sonen ende twee dochteren, Ende dat kint Samuel is groot gheworden by den Heere,
Maer Heli was seer oudt, ende hi heeft ghehoort alle die dinhge{n} die sijn sonen deden alle de{n} volcke van Israhel, ende hoe dat sij sliepen by die vrouwen, die wake hielden aen die dore des tabernakels,
ende hy seyde tot hen. Waerom doedi alsulcken dinghen, seer quade dinghen die ick hoore van alle den volcke?
En wilt soo niet doen mijn kinderen, want ten is gheen goet gherucht dat ick hoore, dat ghy tvolck des Heeren doet ouertreden,
Eest sake dat een man tseghen eenen man misdoet, soo mach hem Godt versoent worden, Maer eest sake dat een man teghen den Heere misdoet, wie sal voor hem bidde{n}? Ende sij en hebben naer haers vaders stemme niet ghehoort, want die Heere wildese dooden,
Maer dat kint Samuel nam toe ende wies, ende behaechde soo wel Gode, als den menschen.
Maer daer is een man Godts ghecomen tot Heli, ende heeft tot hem gheseyt. Dit seyt die Heere, En ben ick niet openlijc vertoont gheweest den huyse ws vaders, als sij in Egipten waren in Pharaos huys?
En{de} ick heb hem vercoren wt alle die gheslachten van Israhel voor my tot eenen priester, dat hi opgaen soude tot mijnen outaer, ende dat hi mi die welriekende offerande ontsteke{n} soude, ende dat Ephod voor my draghen, ende ict hebt ws vaders huyse al ghegheuen vanden sacrificien der kinderen van Israhel,
Waerom hebdi mijn slachofferande metten verssenen wech ghestooten, ende mijn ghiften, waer af ick gheboden hebbe datmen die inden tempel offere{n} soude, ende hebt v sonen meer gheeert dan my, om dat ghy eten soudt die beste gauen van allen den sacrificien mijns volcs Israhel.
Daerom soo seyt die Heere die Godt van Israhel. Ic heb sprekende gheseyt, dat v huys ende ws vaders huys voor mijn aenschijn dienen souden inder eewicheyt, Maer nv seyt die Heere, verre sij dat van my, Ende soo wie my eere bewijset, dien sal ick glorificeren, maer die my versmaden die sullen onedel wesen,
Siet die daghen comen ende ick sal uwen arm afsnijden, ende den arm van ws vaders huys, alsoo datter gheen out man in v huys en sij,
Ende ghy sult uwen benijder sien inde{n} tempel in alle die voorspoedicheden van Israhel, en{de} daer en gheen oudt man in v huys wesen tot allen daghen,
Maer nochtans en sal ick niet alle man van uwen gheslachte wech nemen va{n} mijnen outaer, maer om dat v ooghen moghen vergaen, ende v ziele verdwijnen, ende een groot deel van uwen huyse sal steruen, als sij sullen comen sijn tot die mannelijcke ouderdom,
Ende dat sal v voor een teeken wesen dat uwen twee sonen toecomen sal Ophni ende Phinees, Op eenen dach sullen sij beyde steruen,
Ende ick sal voor my verwecken eenen ghetrouwen priester, die nae mijn herte ende nae mijn ziele doen sal, Ende ick sal hem een ghetrouwe huys timmeren, ende hy sal voor mijnen ghesalfden wandelen tot allen daghen,
Maer het sal noch comen, dat soo wie van uwen huyse sal ouerbleuen sijn die sal comen, om datmen voor hem bidden soude, ende dat hy eenen silueren penninck offere, ende eenen wronghel broots, ende segghe. Ick bidde v laet my comen tot een priesterlijc deel, op dat ick een montuolle broots eten mach.
MAer dat kint Samuel die{n}de de{n} Heere voor Heli, ende het woort des Heere{n} was costelijck in dien daghen, daer en was gheen openbaer visioen,
Aldus dan eest ghebuert op eenen dach als Heli lach op sijn bedtstede, ende sijn ooghe{n} waren verduystert, ende hy en conste des Heeren lichtuat niet ghesien
voor dat wt ghinck, Maer Samuel sliep inden tempel des Heeren, daer Gods arcke was,
Ende die Heere riep Samuel, Die welcke antwoordende heeft gheseyt. Siet ick ben hier,
Ende hy liep tot by Heli, ende seyde. Siet ick ben hier, want ghy hebt my gheroepen, Ende hy seyde, ic en heb v niet gheroepen, keert wederom ende slaept, Ende hy is wech ghegaen, ende heeft gheslape{n},
En{de} die Heere heeft daertoe ten tweeden Samuel gheroepen, En{de} Samuel opstaende is tot Heli ghegaen ende heeft gheseyt. Siet ick ben hier, want ghy hebt my gheroepen, Ende hy antwoorde. Ick en heb v niet gheroepen, mijn sone gaet wederom ende slaept
Maer Samuel en kende den Heere noch niet, ende het woort des Heeren en was he{m} noch niet gheope{n}baert,
En{de} die Heere deder noch toe, en{de} hi heeft Samuel noch gheroepe{n} ten derde{n} male, Die welcke opstae{n}de is ghegae{n} tot Heli
en{de} seyde. Siet ick be{n} hier, want ghi hebt mi gheroepe{n}. Aldus so heeft Heli verstae{n} dat die heere het kint riep, en{de} hi seyde tot Samuel. Gaet hene{n} ende slaept, en{de} eest dat hy v noch eens roept, soo suldi segghen. Spreect Heere want v dienaer hoort, Aldus is Samuel wech ghegae{n} en{de} heeft gheslapen op sijn plaetse,
Ende die Heere is comen ende heeft ghestaen, ende gheroepen ghelijck hi hem ten tweede{n} gheroepe{n} hadde, segghende. Samuel Samuel, Ende Samuel seyde. Spreect Heere want v dienaer hoort,
Ende die Heere seyde tot Samuel. Siet ick doen een woort in Israhel, dat (soo wie dat hoort) hem sullen beyde sijn ooren tuyten.
Op dien dach sal ick doen opstaen teghen Heli alle die dinghen die ick tseghen sijn huys ghesproken hebbe. Ic salt beghinnen ende volbrenghen,
Want ick hebt he{m} te voren gheseyt, dat ic ouer sijn huys recht doen soude inder eewicheyt om die boosheyt, want hy wel wiste dat sijn kinderen onweerdelijc deden, ende hy die niet en strafte.
Daerom heb ic den huyse van Heli ghesworen, dat die boosheyt van sijnen huyse niet en sal ghesuyuert worden, noch met slachofferande{n} noch met ghiften tot inder eewicheyt,
Ende Samuel sliep tot den morghenstont toe, ende hi dede die doren van des Heere huys open, En{de} Samuel die vreesde dat visioen Heli te kennen te gheuen,
Hierom so heeft Heli Samuel gheroepen ende gheseyt. Samuel mijn sone, Ende hy antwoorde ende seyde. Ic ben hier,
Ende hy vraechde hem. Welc is het woort dat die Heere tot v ghesproken heeft, Ic bidde v en wilt dat voor my niet verborghen, Godt moet v dese dinghen doen, ende die noch daer toe doe{n}, eest sake dat ghy een woort voor my verborcht, van alle die woorden die v gheseyt sijn.
Aldus soo heeft hem Samuel alle die woorden te kennen ghegheuen, ende hy en heeft niet voor hem verborghen, Ende hy antwoorde. Hy is die Heere, hy doe dat goet id in sijn ooghen,
Maer Samuel is opghewassen ende die Heere was met hem. Ende daer en viel gheen van allen sijnen woorden op die aerde,
Ende gheheel Israhel van Dan aen tot Bersabee heeft ghekent, dat die ghetrouwe Samuel een propheet des Heeren was,
Ende die Heere deder noch toe, dat hi hem openbaerde te Silo, want die Heere was Samuel gheopenbaer te Silo, nae dat woort des Heeren. Ende Samuels woort is ghesciet voor alle die van Israhel.
ENde het is gheschiet in dien daghen dat die Philistijnen sijn vergadert ten strijde, Ende Israhel is den Philistijnen teghen ghegaen ten strijde, ende sij hebben haren legher ghemaect by den steen der helpen, Maer die Philistijnen quame{n} te Aphec,
ende sij stelden haer slachoorde{n} teghen Israhel, Maer als den strijt begonnen was, soo hebbe{n} die va{n} Israhel den Philistijnen den rugghe ghekeert ende in dien strijt sijnder verslaghen hier en daer op die velden, by nae vier duysent mannen,
Ende dat volck is wederom ghegaen tot die legheren, En{de} die ouderen van Israhel seyden. Waerom heeft ons die Heere heden gheslaghen voor die Philistijnen, Laet ons halen by ons van Silo die arcke van dat verbo{n}t des Heeren, en{de} laet die comen int midden van ons, op dat sij ons mach verlossen wt onser vianden handen,
Hierom heeft dat volck te Silo ghesonden en{de} sij hebben van daer ghehaelt die arcke van tverbont des Heere{n} der heyrscare{n}, sittende op die Cherubims Ende die twee sonen van Heli waren metter arcken van dat verbo{n}t des Heere{n}, Ophni en{de} Phinees,
En{de} als die arcke des verbonts inden heyrlegher comen was, soo hebben alle die van Israhel gheroepe{n} met eene{n} groote{n} roep, ende die aerde gaf gheluyt,
Ende die Philistijnen hoorden die stemme des gheroeps, en{de} sij seyden. Wat is doch dese stemme des grooten ghecrijschs inder hebreeussche{n} leghere? Ende sij hebben vernomen dat die arcke des Heere{n} inden legher comen was,
Ende die Philistijne{n} hebben gheureest segghende. God is inden legher comen, Ende si versuchten, segghende. Wee ons want soo grooten vrolijcheyt en heeft ghisteren en{de} eerghisteren niet gheweest,
Wee ons, Wie sal ons behouden wt die hant van desen hooghen goden? Dit sijn die goden die Egipten sloeghen met alderhande plaghen in die woestijne,
O ghi Philistijnen versterct v, en{de} weest mannen, op dat ghy den hebreeusschen niet en dient ghelijck sij ons ghedient hebben, hebt v vromelijck ende strijt.
Aldus soo hebben die Philisthijnen ghestreden en{de} Israhel wert verslaghe{n}, ende een ieghelijc is gheuloden in sijn tabernakel, ende daer is een seer groote nederlaghe ghesciet, en{de} daer ysser van Israhel gheuallen dertich duysent mannen te vote,
Ende die arcke Godts is ghenomen, ende die twee sonen van Heli sijn oock ghestoruen Ophni ende Phinees,
Ende een man va{n} Beniamin wten strijde loope{n}de, is ghecomen te Silo op dien dach, met gheschoorden cleede, ende met aerde op sijn hooft ghespraeyt,
Ende als hy comen was, soo sadt Heli op een setel teghen den wech verbeydende, want sijn herte was beanxt voor die arcke Godts, Ende als die man binnen comen was, soo heeft hy der stadt dit te kennen ghegheuen, ende alle die stadt heeft iammerlijck ghehuylt,
Ende Heli heeft dat gheluyt des gheroeps ghehoort, ende hy heeft gheseyt. Wat is dit gheluyt van desen gheruchte? Ende die man is haestelijck ghecomen, ende heeft dit Heli gheboot-schapt,
Ende Heli was acht ende neghentich iaren oudt, ende sijn ooghen waren verduystert en{de} hy en mocht niet sien,
Ende hy seyde tot Heli. Ick ben die ghene die wten strijde ghecomen ben, en{de} ick ben die wt die slachoorde{n} heden gheuloden ben, Totten welcken hy seyde. Wat ysser ghesciet mijn sone?
En{de} die de bootscap brachte heeft gheantwoort. Israhel (seyt hy) is gheuloden voor die Philistijnen, en{de} daer is een groote nederlaghe ghesciet onder tvolck, ende daer toe soo sijn beyde v sonen oock doot, Ophni en{de} Phinees, ende die arcke Godts is ghenomen,
En{de} als hy Godts arcke ghenoemt hadde, soo viel Heli van den setel achterwaerts ouer, by die dore, en{de} brekende sijnen hals is hy geghestoruen, Want het was een out ma{n}, die langhe gheleeft hadde, ende hi heeft Israhel gheordeelt veertich iaren lanck.
Maer sijn behoude dochter Phinees huysvrouwe, was beurucht, ende seer by den tijt van baren, en{de} die bootscap hoorende dat die arcke Godts ghenomen was, en{de} dat haren sweer ende haer man doot waren, soo heeft sij haer nedergheboocht en{de} ghebaert, want sij was oueruallen met haestighe en{de} onuersiende pijne,
Ende op die selue stonde van haer doot, soo seyden haer die vrouwen die bi haer stonden. En vreest niet, want ghy hebt eeenen sone ghebaert, Die welcke he{m} niet en antwoorde, noch en bemercte dat niet
Ende sij noemde dat kint Ichabod, segghende. Die glorie is wech ghenome{n} van Israhel, om dat die arcke Godts ghenomen is, Ende voor haers mans vader, ende voor haren man
seyde sij. Die glorie is van Israhel wech ghenomen, om dat die arcke God ghenomen was.
MAer die Philistijne{n} namen Gods arcke, en{de} droeghen die wech vande{n} steen der helpen tot in Azoten,
En{de} die Philistijnen namen Gods arcke en{de} droeghe{n} die in Dagons tempel, ende stelden die by Dagon,
Ende als die van Azoten des morgens vroech opghestae{n} ware{n}, Siet soo lach Dago{n} plat neder ter aerde{n} op sijn ae{n}sicht, voor des Heeren arcke, En{de} sij namen Dagon, en{de} stelden hem weder in sijn plaetse,
En{de} als sij des andere{n} daechs oock vroech weder opstonde{n}, so vonde{n} sij Dagon ligghende op sijn aensicht op die aerde voor des Heere{n} arcke, maer Dagons hooft, en{de} beyde die palme{n} va{n} sijne{n} hande{n}, ware{n} afghesnede{n} op den dorpel,
Maer Dagon de{n} block allee{n} was bleue{n} in sijn plaetse, Om dese sake en terde{n} die priesters va{n} Dagon, en{de} alle die in sijnen tempel gae{n} op den dorpel va{n} Dagon niet in Azoten tot opden dach van heden toe.
Maer die hant des Heere{n} is swaer gheworde{n} ouer die va{n} Azoten, en{de} hy heeftse verdoruen, en{de} hy sloech die va{n} Azoten en{de} alle die va{n} hare{n} palen in die verborghe{n} plaetse der billen, Ende die dorpe{n} en{de} die ackers wierpe{n} op int midden des lants, en{de} daer sijn muysen voorts come{n}, en{de} daer is ee{n} bescaemtheyt va{n} ee{n} groote sterfte afcome{n} in die stadt,
En{de} die ma{n}nen va{n} Azoten aldusdanighe plaghe sie{n}de seyde{n}. En laet die arcke des Gods va{n} Israhel by ons niet blijue{n}, want sijn hant is op o{n}s verhart, en{de} op Dago{n} onsen Godt,
En{de} sendende hebbe{n} sij vergadert alle die vorsten der Philistijne{n} tot he{n}lieden en{de} hebbe{n} gheseyt. Wat sullen wi met dese arcke va{n} Israhels Godt doen? En{de} die van Geth hebbe{n} ghea{n}twoort. Laet die arcke va{n} Israhels Godt ommeghedraghe{n} worde{n}, En{de} sij hebbe{n} die arcke van Israhels Godt omghedraghe{n},
Maer als sij die o{m}medroeghe{n}, soo quam die hant des Heere{n} ouer alle die steden door een seer groote moort, en{de} sloech die manne{n} va{n} elcker stadt vande{n} minste{n} totte{n} meeste{n} en{de} die eynden va{n} haren eyndelderme{n} wtstekende verrotten, En{de} die van Gech hebben eenen raet tsamen vonden en{de} hebben voor haerliede{n} stoelen van pelsen ghemaect,
Hierom soo hebben sij die arcke Godts ghesonde{n} tot Accaron, En{de} als die arcke Godts tot Accaron ghecomen was, soo hebben die Accaronite{n} seer gheroepe{n} segghe{n}de. Sij hebbe{n} die arcke van Israhels Godt by ons ghebrocht, dat sij ons, ende ons volkc doot slaen soude,
Aldus soo hebbe{n} sij wt ghesonden en{de} vergadert alle die vorsten der Philistijnen die welcke hebben gheseyt. Laet die arcke van Israhels Godt gaen, en{de} laetse wederom keeren tot haer plaetse, dat si ons met onsen volcke niet doot en slae,
Wa{n}t ouer alle die stede{n} qua{m} eene{n} grooten anxt va{n}der doot en{de} ee{n} alderswaerste ha{n}t Godts, En{de} die ma{n}s die niet gestorue{n} en ware{n}, worden gheslaghe{n} in die verborghe{n} plaetse va{n} hare{n} billen, en{de} het ghecrijsch va{n} ekcker stadt ghinck op totten hemel.
ALdus was des Heeren arcke inder Philistijnen lant seuen mae{n}den,
En{de} die Philistije{n} hebben gheroepen die priesters ende waersegghers, seggende. Wat sullen wi van die arcke des Heeren doen? Segt ons hoe wij die moghen wederom tot haer plaetse senden, Die welcke hebben gheseyt.
Eest sake dat ghy die arcke des Godts van Israhel wedero{m}me seyndt, soo en wilt die niet ydel late{n} wech gaen, maer betaelt haer dat ghy schuldich sijt voor die sonde, ende dan suldi ghenesen worden, en{de} ghi sult weten waerom dat sijn hant van v lieden niet en ghaet,
Die welcke hebben gheseyt. Wat eest dat wij hem voor ons misdaet betalen moeten? Ende sij hebben gheantwoort.
Nae dat ghetal der lantscappen vanden Philistijnen suldi maken vijf gulden billen, ende vijf gulden muysen, want ouer v ende ouer v vorsten alle te samen was een plaghe, Ende ghy sult maken die ghelijckenissen van uwen aersbillen, ende die ghelijckenissen vanden muysen die het lant bedoruen hebben, Ende ghy sult Israhels Godt glorie gheuen, oft hy by auontueren verlichte sijn hant van v lieden ende va{n} v goden ende van v lant,
Waerom beswaerdi v herten ghelijck Egipten ende Pharao haer herten verswaert hebben, En heeftse Pharao dan niet laten gaen, en{de} en sijn sij niet wech ghereyst na dat hi gehslaghe{n} was?
Hierom gaet toe, ende maect eenen nieuwen waghen ende neemt twee coeyen die ionghe calueren suyghe{n}, den welcke{n} noyt gareel opgheleyt en is, ende spant die aenden waghe{n} te samen, ende sluyt haer calueren thuys,
Ende ghy sult die arcke des Heeren nemen, ende die opden waghen legghen ende die gulden iuweelen die ghi hem voor v misdaet hebt betaelt, suldi in een cofferke{n} aen haer sijde stellen, ende laetse alsoo varen, datse wech gae
Ende ghy sult toesien, ende by alsoo dat si door den wech va{n} hare{n} pale{n} opwaerts gaet recht na Bethsames, so heeft hi ons dit groot quaet ghedae{n}, Maer eest sake dattet alsoo niet en ghebuert, soo sullen wij weten dat sijn hant ons gheensins gheraect en heeft maer dat dit by gheualle gheschiet is,
Hierom hebben sij in deser manieren ghedaen, ende nemende twee coeyen die calueren soochden, spanden sij die aen den waghen, ende haer caluere{n} hebben sij thuys ghesloten,
ende sij stelde{n} die arcke Godts opden waghen, ende dat cofferken dwelck hadde die gulden muysen en{de} die ghelijckenisse vanden aersbillen,
Ende die coeyen ghinghe{n} al recht voorts door de{n} wech die daer leyt nae Bethsames, ende sij ghinghen eene{n} wech voorts gaende en{de} loeyende, ende sij en wijcten ter sijde{n} niet af ter rechter noch ter slincker hant, En{de} die vorsten vanden Philistijnen volchden tot aen die palen van Bethsames,
En{de} die Bethsamiters maeyden tarwe in die valleye, en{de} opheffende hen ooghen hebben sij die arcke ghesien, ende si waren blijde doe{n} sij die saghen,
Ende den waghen is comen in Iosue des Bethsamiters acker, ende daer bleef hy staende, Ende daer was eenen grooten steen, ende sij hebbe{n} dat hout vanden waghen in stucken ghehouwen, en{de} leyden die coeyen daer op den Heere tot eenen heelenbrantoffer,
Maer die Leuiten namen die arcke af ende dat cofferken welck by haer was, daer die gulden iuweele{n} inne waren, ende stelden die opde{n} grooten steen, Ende die mannen van Bethsames hebben heel brantofferanden gheoffert, ende hebben op dien dach den Heere slachofferanden ten offer ghedoodt
En{de} die vijf vorsten va{n} Philistijm hebbe{n}t aensien, en{de} sijn wedero{m} ghekeert nae Accaron op die{n} dach,
Dit sijn die gulde{n} aersbillen welc die Philistijne{n} de{n} Heere betaelt hebben voor haerlieden misdaet, Azotus een, Gaza een, Ascalon een, Geth een, Accaron een
ende gulden muysen, nae dat ghetal vander Philistijnen steden der vijf verscheyden lantscappen van die bemuerde stadt ae{n}, tot dat dorp welc sonder mueren was, ende tot groot Abel toe, daer sij die arcke des Heeren op ghestelt hadden, die tot dien daghen toe bleuen was op Iosue des Bethsamiters acker,
Maer hy heeft sommighe va{n}den Bethsamiters ma{n}nen gheslaghen, om dat si des Heeren arcke ghesien hadden, ende versloech vanden volcke tseuentich man{n}nen, ende vanden ghemeyne{n} volcke vijftich duysent Ende het volck heeft seer rouwich gheweest, om dat die Heere het volc met die groote plaghe gheslagen hadde,
Ende die mannen van Bethsames seyden. Wie sal moghen staen voor daenschijn va{n} desen Heere den heylighen Godt ende tot wien sal die van ons opwaerts trecken?
Ende sij hebben boden ghesonde{n} tot die inghesetenen van Cariathiarim, seggende. Die Philistijnen hebben die arcke des Heeren wederom ghebracht, coemt af ende haeltse wederom tot uwaerts.
HIerom sijn die mannen van Cariath-iarim comen, ende hebben des Heeren arcke wederom ghebracht, ende die ghedraghen in Abinadabs huys te Gabaa, Ende Eleazar sijne{n} sonen hebben sij gheheylicht, om dat hy des Heere{n} arcke bewaren soude,
ende het is gheschiet vanden daghe dat des Heeren arcke tot Cariathiarim bleef dat ter veel daghen verliepen, want het was nv twintichste iaer, ende tgheheel huys van Israhel ruste nae de{n} Heere,
Maer Samuel sprach tot dat gheheel huys van Israhel, segghende. Eest dat ghy met gheheelder herte{n} tot den Heere wederkeert, so nee{m}t wech alle vreemde goden wt dat midden van v lieden, Baalim ende Astharoth, ende bereyt v herten den Heere ende dient hem alleene, ende hi sal v verlossen wt der Philistijnen hant,
Aldus hebben die kindere{n} van Israhel Baalim ende Astharoth wech ghenomen, ende hebben den Heere alleen ghedient,
Maer Samuel heeft gheseyt. Vergadert gheheel Israhel in Masphath, dat ick den Heere voor v mach bidden,
Ende sij sijn te Masphath vergadert, ende sij hebbe{n} water ghescept, ende dat ghegote{n} voor dat aensicht des Heeren, ende sij hebben op dien dach gheuast, ende aldaer gheseyt. Wij hebben den Heere ghesondicht Ende Samuel heeft die kinderen van Israhel recht ghedaen te Masphath.
Ende die Philistijnen hebben ghehoort, dat die kinderen van Israhel te Masphath vergadert waren, ende die vorsten der Philistijnen sijn opghetrocken tot Israhel, Als die kinderen va{n} Israhel dat ghehoort hadden, soo hebben sij gheureest van der Philistijnen aensichte,
Ende sij hebben tot Samuel gheseyt. En wilt niet ophouden voor ons te roepen tot de{n} Heere onsen Godt, dat hi ons verlosse wter Philistijnen hant,
Maer Samuel heeft ghenomen een suyghende lammeken, ende dat gheoffert al gheheel den Heere tot eenen heelenbrantoffer, ende Samuel heeft totten Heere gheroepen voor Israhel, ende die Heere heeft hem verhoort.
Ende het is ghebuert die wijle dat Samuel dien heelenbrantoffer offerde, dat die Philistijnen begonsten te strijden teghe{n} Israhel, Maer die Heere heeft ghedondert met eenen seer grooten donder op dien dach ouer die Philistijnen, ende hy heeftse veruaert ende sij sijn verslaghen van die kinderen van Israhel
Ende die mannen van Israhel wt Masphat gaende hebben die Philistijne{n} veruolcht, ende die verslaghe{n} totter plaetsen die daer is beneden Bethchar,
Ende Samuel heeft eenen steen ghenomen, ende dien ghestelt tusschen Masphat ende tusschen Sen, en{de} heeft die plaetse ghenoemt den steen der helpen, Ende hy seyde. Tot hier toe heeft ons die Heere gheholpen
Ende die Philistijnen sijn vernedert en{de} sij en hebbe{n} voorts daer niet meer toe ghedaen om te come{n} in die palen va{n} Israhel, Aldus so is die ha{n}t des Heere{n} worden op die Philistijne{n}, alle die dage{n} va{n} Samuel,
En{de} die stede{n} welck die Philistijne{n} Israhel afghenomen hadde, sijn Israhel wedero{m} ghegeue{n}, va{n} Accaron tot Geth toe, en{de} tot hare{n} pale{n}, en{de} die Heere heeft Israhel verlost wter Philistijne{n} hant, en{de} het was paeys tussche{n} Israhel en{de} die Amorrheen,
En{de} Samuel ordeelde Israhel alle sijn leefdaghe lanck
ende hi reysde alle iare ghaende rontomme Bethel ende Galgala ende Masphath ende hi ordeelde Israhel in die voorseyde steden,
Ende hy keerde wederomme te Ramatha, wa{n}t daer was sijn huys ende daer ordeelde hy Israhel, en{de} hy heeft daer den Heere ooc eenen outaer ghetimmert.
ENde het is ghebuert doen Samuel out gheworden was dat hy sijn sonen maecte rechters va{n} Israhel,
ende de{n} naem van sijne{n} ierste gheboren sone was Ioel, ende den naem vanden tweeden was Abia, der rechteren in Bersabee,
En{de} sijn sonen en wandelden in sijn weghen niet, maer sij wijcten af nae die ghiericheyt, ende ontfinghen ghiften, ende verkeerden dat recht.
Aldus alle die ouders van Israhel tsamen vergadert sijnde, quamen by Samuel in Ramatha,
Ende sij hebben tot hem ghseyt. Siet ghy sijt out gheworden, ende v sonen en wa{n}delen in v weghen niet, Dus maect ons eenen coninck dat die ons ordeele, ghelijc alle ander natie{n} van volc hebbe{n},
En{de} dese redene mishaechde in Samuels oogen, om dat si gheseyt hadde{n} gheeft ons eenen coninck dat die ons ordeele, Ende Samuel heeft tot den Heere ghebeden,
Ende die Heere heeft tot Samuel geseyt. Hoort na des volcs stem{m}e in alle dat sij v segge{n}, wa{n}t si en hebbe{n} v niet ver-worpen, maer mi, dat ick ouer hen niet regneren en soude, maer mi, dat ick ouer hen niet regneren en soude,
Nae allen hen wercken die sij ghedaen hebbe{n} van dien dach dat icse wt Egipten leyde tot op desen dach toe, en{de} ghelijck sij my verlaten hebben, en{de} hebben ghedient vreemde goden, alsoo doen sij v oock,
Daerom soo hoort nv hen stemme, Maer nochtans waerscouwet hen en{de} segget hen te vore{n} des conincs recht, die ouer haer lieden regneren sal.
Aldus soo heeft Samuel alle des Heeren woorden ghesproken totten volcke die eenen coninck van he{m} begheert hadden,
en{de} hy seyde. Dit sal des conincs recht sijn, die ouer v lieden regnere{n} sal, V sonen sal hi neme{n} en{de} stellen die in sijn waghenen, en{de} hy salse voor hem maken ruyters te peerde, en{de} voorloopers van sinen waghenen,
ende hy salse voor hem maken capiteynen ouer duysent mannen, ende ouer hondert ma{n}nen, ende ackerluyden van sijnen ackerlanden, ende coren maeyers, en{de} smeden van sijnen wapenen, ende waghen makers,
Ende uwe dochteren sal hy voor hem make{n} salfmakersse{n}, en{de} cokerssen, en{de} backerssen
Ende hy sal oock v beste ackerlanden ende wijngaerden, ende olijfgaerden nemen, ende gheuen die sijnen dienaers,
Oock sal hy v graen ende die iaerlijcksche vruchte{n} van uwen wijngaerden verthienden, om te gheuen sijnen ghesneden camerlinghen ende knechten,
Ooc sal hy v knechten en{de} v dienstvrouwen, en{de} v fijnste ionghelinghen, ende v esels wech nemen, ende die in sijn werc stellen,
v cudden sal hy oock verthiende{n} en{de} ghi sult sijn slaue{n} wesen,
Ende in dien dach sul di roepen van dat aensicht ws conincks den welcken ghy voor v lieden ghecoren hebt, ende die Heere en sal v op dien dach niet verhooren, om dat ghy eenen coninck begheert hebt voor v lieden,
Maer dat volc en heeft niet willen hooren nae Samuels stemme, maer sij seyden. Ghee{n}sins, want daer sal eene{n} coninc ouer ons sijn,
ende wij sullen oock wesen ghelijck alle die heydenen, ende ons coninck sal ons ordeelen, en{de} voor ons trecken, ende ons oorloghe voor ons strijden,
Ende Samuel heeft alle die woorden des volcs ghehoort, ende die ghesproken in die ooren des Heeren,
Maer die Heere heeft tot Samuel geseyt. Aenhoort hen stemme, ende stelt ouer hen eenen coninck Ende Samuel seyde tot die ma{n}nen van Israhel. Ee{n} yeghelijck gae in sijn stadt.
ENde daer was ee{n} ma{n} va{n} Beniamin Cis ghenaemt een sone va{n} Abiel, des soo{n}s Seor, des soons Bechorath, des soo{n}s Aphia eens ma{n}s van Iemini sone, sterc va{n} crachte,
En{de} hi hadde eene{n} sone Saul ghenaemt, wtuercoren ende onder die kinderenvan Israhel en was gheen man beter dan hy, vanden scouderen opwaerts was hy hoogher van lingden bouen alle tvolck,
Ende die eselinnen van Cis Sauls vader waren verloren, ende Cis seyde tot Saul sijnen sone. Neemt met v een vanden knechten ende opstaende gaet henen ende suect die eselinnen. Ende als sij ouer dat gheberchte van Ephraim ghepasseert waren,
ende door het lantscap van Salisa, ende die niet vonden en hadde{n}, soo sijn sij voorts ghegaen door dlant va{n} Salim, ende sij en waren daer niet, Ende oock door het lant van Iemini, ende si en hebben die niet vonden,
Maer als sij comen waren int lant van Suph, soo seyde Saul tot de{n} knecht die met hem was, Coemt ende laet ons wederom gaen dat by auontueren mijn vader die eselinnen niet en heb laten varen, ende sorchfuldich sij voor ons,
Die welcke seyde. Siet in dese stadt is een man Godts, een edel man al dat hy seyt dat coemt sonder twijfel, Daero{m} laet ons nu tot daer gaen, oft hy by auontuere mocht tbescheedt segghen van onser reysen, waer om dat wij comen sijn,
Ende Saul seyde tot sijnen knecht. Siet wi sullen daer gaen, maer wat sullen wi den man Godts draghen? Daer en is gheen broot meer in ons male, ende wij en hebben gheen ghiftke{n} dat wij den man Godts ghauen, nocht yet anders,
Ende die knecht heeft wederom gheantwoort tot Saul ende gheseyt. Siet daer is noch een vierendeel van eenen silueren penninc in mijn hant vonden, laet ons dien den man Godts gheuen op dat hy ons tbescheedt van onser reysen wil segghen
(Hier voortijts pleech in Israhel een ieghelijc alsoo te segghen gae{n}de om van Godt raet te halen) Coemt laet ons totten sienden gaen, Want diemen nu ter tijt noemt ee{n} propheet, dien noemde men hier voortijts ee{n} siende,
Ende Saul seyde tot sijnen knecht. V woort is dalder beste coemt laet ons gaen.
Ende sij sijn in die stadt ghegaen, daer die man Godts in was, Ende als si die hoochde vander stadt opghinghen, soo vonden sij ionghe dochters die wtwaerts ghinghen om water te sceppen, ende sij hebbe{n} tot die geseyt, Is die sie{n}der hier?
Die welcke antwoorde{n}de hebbe{n} geseyt, hi is hier, siet voor v, haest v nv, wa{n}t hi is hede{n} in die stadt come{n}, om dat tvolck hede{n} een groote sacrificie te doe{n} heeft op die hoochde,
Ende in die stadt comende suldy hem ter stont vinden, eer hy opwaerts op die hoochde ghaet om teten, Want het volck en sal niet eten voor dat hy comen sal, want hy sal die slachofferande ghebenedijden, ende dan sullen sij eten die daer gheroepen sijn, Daerom ghaet nv opwaerts, want ghy sult hem heden vinden,
Ende sij sijn op gheghaen in die stadt, Ende alssij wandelden int middel vander stadt, doen werde Samuel ghesien wtcome{n}de hen te ghemoete, o{m} te gae{n} opwaerts op die hoochde,
Maer die Heere hadde Samuels oore open ghedaen eene{n} dach te voren eer Saul quam, segghende.
Morghen te deser seluer vren die nv is, sal ick eenen man tot v senden wt dat lant van Beniamin, ende ghy sult die{n} saluen tot eenen ouersten ouer mijn volck van Israhel, ende hy sal mijn volck verlossen wt der Philistijnen hant, want ic heb mijn volc aensien, wa{n}t haerlieder gheroep is tot mi comen,
En{de} als Samuel Saul aensien hadde, soo seyde die Heere tot he{m}. Siet daer den man dien ick v gheseyt hadde, dese sal heerscappie ouer mijn volck hebben,
Ende Saul quam bi Samuel int midden vander poorten, ende seyde. Ic bidde v segt my waer dat huys vanden siender is,
Ende Samuel antwoorde tot Saul, segghende. Ic ben die siender, gaet voor my op die hoochde, dat ghy heden met my etet, en{de} ick sal v morghen vroech laten gaen ende alle dat in v herte is sal ick v segghen,
Ende va{n} die eselinnen die ghy eerghisteren verloren hebt, en wilt niet besorcht sijn, want sij sijn vonde{n}, En{de} wien sulle{n} doch alle die beste dinghe{n} va{n} Israhel toebehooren? en sullen die v ende ws vaders huyse niet toebehooren?
Ende Saul antwoordende seyde. En ben ick niet een sone van Iemini va{n}den minsten geslachte va{n} Israhel? en{de} en is mijn familie niet die alder laetste van allen die familien va{n} Beniamins gheslachte? Waero{m} hebdi mi dan dese redene gheseyt?
Aldus Samuel met he{m} nemende Saul ende sijnen knecht heeft die ghebracht in die eetplaetse, ende hy gaf hemlieden plaetse int opperste van alle die daer ghenoodt waren, want daer waren omtrent dertich mannen,
Ende Samuel seyde tot den cock. Gheeft dat stuck welck ick v ghegeuen hebbe, en{de} beuolen dat ghy dat by v op een sijde legghen soudt,
Aldus heeft die cock een scouder opghehauen, en{de} die gheleyt voor Saul, En{de} Samuel seyde. Siet daer datter bleue{n} is, legget voor v, ende etet, want het is by voorsienicheyt voor v bewaert, als ick het volck ghenoodt hadde, Ende Saul heeft met Samuel gheten op die{n} dach,
Ende sij sijn weder af ghecome{n} van die hoochde, tot in die stadt, ende Samuel heeft met Saul ghesproken op den solder, en{de} hy bereydde Saul daer een plaetse om te slapen, ende hy heeft gheslapen,
Ende als sij des morghens opghestaen ware{n}, ende dat nv claer dagh worde, soo riep Samuel Saul opden solder, seggende. Staet op dat ick v mach laten gaen, Ende Saul is opghestaen ende sij sijn beyde wtghegaen, te weten hy ende Samuel,
Ende als si nederwaerts ghinghen aen dat wterste deel vander stadt, soo seyde Samuel tot Saul. Segghet den knecht dat hy voor ons gae, ende door wech passere, maer blijft ghy hier een luttel tijts staende, dat ick v mach te kennen gheuen het woort des Heeren.
DOen nam Samuel een olie potken, en{de} storte dat wt op sijn hooft, en{de} hy heeft hem ghecust, ende gheseyt. Siet die Heere heeft v ghesalft ouer sijn erfdeel tot eenen prince, Ende ghy sult sijn volck verlossen wt sijnder vianden handen, die rontsomme hen sijn, Ende dit sal v voor een teeken wesen dat die Heere v tot eenen prince ghesalft heeft.
Als ghy heden van my sult ghegaen sijn, soo suldi twee mans vinden by Rachels graf in die wterste palen van Beniamin, in die suytsijde, ende die sullen v segghen. Die eselinnen sijn gheuonde{n}, daerom dat ghy wtghegaen waert om die te soecken, ende v vader (die eselinnen nv ongheacht latende) is voor v besorcht, ende seyt. Wat sal ic van mijnen sone doe{n}?
Ende als ghy va{n} daer sult ghegaen sijn, ende voorts ghegaen ende ghecomen tot die eycke Thabor, daer sullen v vinden drij mannen opwaerts gaende totte{n} Heere te Bethel, waer af die eene dragen sal drij ionghe boxkens, ende die ander drij coecken broots, en{de} de derde draghende een flessche wijns,
Ende als die v sullen groeten, soo sullen sij v twee brooden gheue{n} ende ghy sult die van hare{n} handen nemen,
Daer nae suldi comen tot Gods hueuel, daer der Philisthijne{n} hoede is, en{de} als ghy daer in die stadt sult comen sijn, soo sal v eenen hoop propheten ontmoeten, nederwaerts comende van dat hoochste, ende voor hen sal gaen een psalterspel, ende een bomme en{de} een pijpe, ende harpe, ende sij sullen propheteren,
Ende den gheest des Heeren sal haestelijck in v springhen, en{de} ghy sult met hen propheteren, en{de} verandert worden in eenen anderen man.
Hierom soo wanneer v alle dese teekenen sullen come{n} sijn, soo doet al wat v ha{n}t vinden sal, want die Heere is met v,
Ende ghy sult voor mi nederwaerts gae{n} tot Galgala (Wa{n}t ic sal sekerlijc daer tot v nederwaerts come{n}) dat ghi moecht een offerande offeren ende vreedofferanden dooden seuen daghen lanck suldi verbeyden, tot dat ick by v come, ende v toone wat ghi doen moet,
Aldus doen hy sijn scouder omghekeert hadde dat hy van Samuel wech gaen soude, soo heeft hem Godt sijn herte verandert in een andere, en{de} alle dese teekenen sijn op dien dach ghecomen,
Ende sij sijn ghecomen totten voorseyden hoeuel, ende siet eenen hoop propheten is hem te ghemoet comen, ende den gheest des Heeren is op hem ghespronghen, ende hi heeft int midden van hemlieden ghepropheteert,
Ende als dit saghen alle die hem van ghisteren ende eerghisteren kenden, dat hy metten propheten was, ende propheteerde, soo seyden sij tot malcanderen. Wat dinck is den sone van Cis ghesciedt? Is Saul oock onder die propheten?
Ende sij antwoorden deen den anderen, segghende. Ende wie is sijn vader? Daerom is dat een ghemeyn segwoort gheworden. Is Saul oock onder die propheten?
Ende hy hiel op van propheteren, ende is ghecomen tot op die hoochde,
Ende Sauls oom sprack tot hem ende tot sijnen knecht. Waer sijdi henen ghegaen? Ende sij hebben gheantwoort. Die eselinnen soecken, ende als wi die niet en vonden, soo sijn wij comen by Samuel,
Ende sijn oom seyde tot hem. Segt my wat heeft v Samuel al gheseyt?
Ende Saul heeft tot sinen oom gheseyt. Hi seyde o{n}s dat die eselinnen vo{n}den waren, Maer va{n} die redene des conincrijcks en heeft hy hem niet gheseyt wat Samuel tot hem ghesproken hadde,
Ende Samuel heeft dat volck tsamen gheroepen tot den Heere in Masphath
en{de} hy heeft gheseyt tot die kindere{n} va{n} Israhel, Dit seyt die Heere die Godt va{n} Israhel. Ic heb Israhel wt Egipte{n} gheleyt, en{de} ic heb v liede{n} verlost wt die ha{n}den der Egiptenare{n} en{de} wt die hant va{n} alle der coninghe{n} die v verdructe{n},
Maer ghy hebt hede{n} uwe{n} God verworpe{n}, die welcke allee{n} v verlost heeft va{n} allen uwe{n} quade{n} en{de} tribulacien, en{de} ghy hebt gheseyt. Ghee{n}sins, maer stelt eene{n} coninc ouer ons, Daerom staet nv voor de{n} Heere nae v gheslachte{n} en{de} nae v familien,
En{de} Samuel heeft alle die gheslachte{n} van Israhel voorts aen ghebrocht, en{de} het lot is ghevalle{n} op dat gheslachte va{n} Beniamin,
Ende hi heeft dat gheslachte van Beniamin aenghebracht by sijn familien en{de} daer is gheuallen die familie van Metri en{de} is ghecome{n} tot Saul Cis sone, Hierom hebbe{n} sij hem ghesocht, ende hy en is niet gheuonden,
Ende sij hebben nae desen van den Heere gheuraecht, oft hy daer oock comen soude, Ende die Heere heeft gheantwoort. Siet hy is thuys gheborghen,
Aldus sijn sij tsamen derwaerts gheloopen, ende hebben hem van daer ghehaelt, ende hy heeft int midden va{n} den volcke ghestaen, ende hy was hoogher dan alle dat volck vanden schouderen opwaerts,
Ende Samuel seyde tot allen tvolck. Voorwaer ghy siet hem den welcken die Heere vercoren heeft, want daer niemant sijns ghelijck en is onder alle tvolck. Ende alle dat volck heeft gheroepen ende gheseyt, Die coninck moet leuen.
Ende Samuel heeft den volcke gheseyt die wet des conincrijcs, en{de} hy heeft dat in eenen boeck ghescreue{n}, ende voor den Heere opgheleyt, ende Samuel heeft alle dat volck laten gaen, eene{n} ieghelijcken in sijn huys.
Desghelijcs is Saul oock ghegaen in sijn huys te Gabaa, ende een deel van dat heyr is met hem ghegaen, der welcker herten Godt gheraect hadde.
Maer Belials kinderen hebbe{n} gheseyt, Sal ons dese moghen verlossen? En{de} sij hebben hem versmaedt, en{de} sij en hebben hem gheen ghifte{n} ghebracht. Maer hy veynsde hem als oft hy dat niet ghehoort en hadde.
ENde het is ghesciet bynaest nae een maent dat Naas die Ammoniter opwaerts comen is, ende heeft begonst te strijden teghen Iabes-Galaad. En{de} alle die ma{n}nen van Iabes hebben gheseyt tot Naas, Hebt met ons een verbont, ende wij sullen v dienen.
En{de} Naas die Ammoniter heeft hen gheantwoordt, Hier door sal ick mijn verbont met v maken, dat ick die rechte ooghen van v allen wtsteken sal, en{de} v lieden stellen tot een scande in gheheel Israel.
Ende die ouders van Iabes hebben tot hem gheseyt, Gheeft ons seuen daghen respijts, dat wij moghen boden wtsenden tot alle die palen van Israel, ende eest datter niemant en is die ons bescerme, soo sullen wij tot v wtcomen.
Hier om sijn die boden comen tot Sauls Gabaa, en{de} sij hebben dese woorden ghesproken daert volck dat hoorde, en{de} alle dat volck heeft sijn ste{m}me opghehauen en{de} gheweent.
En{de} siet Saul quam volghende die ossen vanden velde, en{de} hy seyde, Wat heeft dat volck dattet weent? Ende sij hebben hem vertelt die woorden der mannen van Iabes.
En{de} die gheest des Heere{n} is in Saul ghespronghe{n}, als hi dese woorden ghehoort hadde, en{de} sijnen toren is bouen maten seer gram gheworden.
Ende nemende beyde die ossen heeft hy die in stucken ghehouwen en{de} ghesonden door alle die palen van Israel door die handt der boden segghende, Soo wie niet wt en gaet, en{de} niet en volcht Saul en{de} Samuel, aldus sal sijnen ossen ghescieden. Hier om heeft die vreese des Heeren dat volck beuanghe{n}, en{de} sij sijn wtghetrocken ghelijc een man.
En{de} hy heeftse ghetelt te Besec, en{de} der kinderen van Israel waren drij hondert duysent. Maer der mannen van Iuda waren dertich duysent.
En{de} sij hebben gheseyt totten bode{n} die daer comen waren, Aldus suldi segghe{n} den mannen die te Iabes Galaad sijn, Morgen sal v salicheyt wesen, als die sonne sal werm gheworde{n} sijn Aldus sijn die boden comen, en{de} hebben dat den mannen van Iabes ghebootschapt. Die welcke verblijt sijn gheweest,
En{de} sy hebben gheseyt, Morghen sullen wi tot v comen ende ghy sult ons doen alle dat v belieuen sal.
Ende het is ghesciedt als den dach van morghen comen was dat Saul heeft dat volck ghestelt in drij deelen, en{de} hy is ghegaen int midden van den heyre in die morghenstont wake, ende hy heeft die van Ammon gheslaghen tot dat den dach werm worde. Maer die andere sijn al verstroyt, alsoo datter niet twee by een en bleue{n}.
En{de} het volck seyde tot Samuel, Wie is dese die gheseyt heeft, Saul en sal ouer ons niet regneren? Leuert die mannen, ende wi sullense dootslaen.
Ende Saul seyde, daer en sal niemant op desen dach ghedoot worden, want heden heeft die Heere in Israel salicheyt ghewrocht.
Maer Samuel heeft totten volcke gheseyt, Coemt en{de} laet ons gaen tot Galgala, en{de} daer het conincrijc vernieuwen.
Ende alle dat volck is ghegaen in Galgala, ende sij hebben Saul daer coninck ghemaect voor den Heere in Galgala, en{de} sij hebbe{n} daer vreed offerande{n} gheoffert voor den Heere. Ende Saul is daer vrolijck gheweest, en{de} alle die mannen van Israel bouen maten seer.
ENde Samuel heeft gheseyt tot alle die van Israel, Siet ic heb v ste{m}me verhoort, nae alle dat ghy my gheseyt hebt, en{de} ic heb ouer v lieden eenen coninck ghestelt.
Ende nv gaet die coninck voor v liede{n}, maer ic ben out en{de} grijs gheworden, voorts soo sijn mijn sonen oock by v lieden. Aldus ick heb voor v lieden verkeert van mijnder ioncheyt af tot op desen dach toe, en{de} siet ick ben hier teghenwoordich,
Spreect van my voor den Heere, en{de} voor sijnen ghesalfden, Oft ick iemants osse oft ezel ghenomen hebbe, oft ic ooc iemant onder schijn van recht onrecht ghedaen hebbe, oft ic iemant verdruct hebbe, oft ic van iemants hant eenighe ghifte ontfanghe{n} hebbe, en{de} ic sal die heden versmaden, en{de} v wederom gheuen.
En{de} sij seyden, Ghy en hebt ons gheen onrecht onder schijn van recht ghedaen, noch verdruct, noch yet ontfanghe{n} van iema{n}ts hant.
En{de} hy seyde tot haerliede{n}, Die Heere is een ghetuyghe teghen v lieden, en{de} sijn ghesalfde is oock ghetuyghe op desen dach, dat ghy in mijn handt niet vonden en hebt. En{de} sij seyden, Hy is ghetuyghe.
En{de} Samuel seyde totten volcke, Die Heere die Moysen en{de} Aaron ghemaect heeft, ende ons vaders wt dat la{n}t van Egipten gheleyt heeft, is hier teghenwoordich.
Daerom soo staet nv, dat ick met rechte teghen v claghen mach voor den Heere, van allen des Heeren barmherticheden, die hy met v lieden ghedaen heeft, en{de} met uwen vaderen,
hoe dat Iacob in Egipten ghegaen is, ende hoe v vaderen gheroepen hebben totte{n} Heere, ende hoe die Heere Moysen ende Aaron ghesonden heeft, en{de} uwe vaderen wt Egipte{n} gheleyt, en{de} ghestelt op dese plaetse,
Die welcke den Heere haren Godt vergheten hebben, en{de} hy heeftse gheleuert in die hant van Sisara, ouercapeteyn van Hasor, en{de} inder Philistine{n} hant, en{de} in die hant van der Moabiten coninck, ende sij hebben teghen hen ghestreden.
Maer daer nae hebben sij totten Heere gheroepen en{de} gheseyt, Wij hebben ghesondicht dat wij den Heere verlaten hebben, en{de} ghedient Baalim ende Astaroth. Hier om verlost ons nv wt onser vianden hant, en{de} wij sullen v dienen.
En{de} die Heere heeft ghesonden Ierobaal, en{de} Badan, en{de} Samson, en{de} Barac, en{de} Iephte, en{de} Samuel, en{de} hy heeft v verlost wt die hant uwer vianden rontsomme, ende ghy hebt ghewoo{n}t sonder vreese.
Maer siende dat Naas die coninck van Ammons kinderen teghen v lieden ghecomen was, soo hebdi my gheseyt, Gheensins, maer een coninck sal regiment ouer ons hebbe{n}, Als nochtans die Heere v lieder Godt heerscappie ouer v hadde.
Hier om soo is v coninck nv hier teghenwoordich, den welcken ghy ghecoren ende begheert hebt. Siet die Heere heeft v eenen coninck ghegheuen,
Eest sake dat ghy den Heere vreest, en{de} hem dient, en{de} sijn ste{m}me hoort, en{de} dat ghy des Heeren mont niet en verbittert, soo suldi beyde ghi ende die coninc die ghebodt ouer v heeft, den Heere uwe{n} Godt volghen.
Maer eest sake dat ghy die stemme des Heere{n} niet en hoort, ende dat ghy sijn woorden verbittert, soo sal des Heeren hant op v lieden ende op uwe vaders sijn.
Maer blijft nv oock staende, en{de} siet dit groot dinck, dwelc Godt doen sal voor v aen schijn,
En eest heden niet den tarwen oochst? Ick sal den Heere aenroepen, en{de} hy sal gheuen dondere{n} en{de} reghenen, en{de} ghy sult weten ende sien, dat ghy v seluen een groot quaet ghedaen hebt voor des Heeren aenscouwen, eysschende ouer v eenen coninck.
En{de} Samuel heeft totten Heere gheroepen, Ende die Heere heeft op dien dach donderen en{de} reghenen ghegheuen.
Ende alle dat volck heeft bouen maten seer den Heere en{de} Samuel gheureest. Ende alle dat volck heeft tot Samuel gheseyt, Bidt voor v dienaers aen den Heere uwe{n} Godt, dat wij niet en steruen, want wij hebbe{n} tot allen onsen sonden noch dit quaet ghedaen, dat wij voor ons eenen coninck begheert hebben.
Maer Samuel heeft totten volcke gheseyt, En wilt niet vreesen, ghy hebt alle dit quaet ghedaen, Nochtans en wilt niet afkeeren achter des Heeren rugghe, maer dient den Heere met alle{n} v herte,
En{de} en wilt niet afkeeren nae die ydel dinghen, die v niet baten en sullen, en{de} v ooc niet verlossen en sullen, wa{n}t sij ydel sijn.
En{de} die Heere en sal sijn volck niet verlaten, om sijnen grooten naem, want die Heere heeft ghesworen dat hy van v sijn volc maken soude.
Verre moet van my wesen dit misdaet teghen den Heere, dat ic soude ophouden voor v te bidden, en{de} ick sal v ooc leeren den goeden en{de} rechten wech.
Aldus dan vreest den Heere, en{de} dient hem inder waerheyt ende wt uwen gheheelen herte, want ghy hebt die grootdadighe wercken ghesien, die hy onder v lieden ghedaen heeft,
Maer eest sake dat ghy in v quaetheyt volherdet, so suldi beyde ghy en{de} v coninck vergaen.
EEn kint van eene{n} iare was Saul doen hy begonst te regneren, en{de} twee iare{n} regneerde hi ouer Israel.
En{de} Saul heeft voor hem ghecoren drij duysent ma{n}nen wt Israel, ende twee duysent wasser met Saul te Machmas en{de} opt gheberchte van Bethel, maer een duysent met Ionatha te Gabaa Beniamin, maer alle dat ander volck heeft hy laten gaen een ieghelijc in sijn tabernakel.
Ende Ionathas heeft der Philistijnen legher verslaghen die te Gabaa was. Dwelck als die Philistinen ghehoort hadden, soo heeft Saul met een trompet gheslaghen ouer alle dlant, segghe{n}de, Laet die Hebreusschen dit hooren.
En{de} aldus heeft gheheel Israel alsulck gherucht ghehoort, Saul heeft der Philistinen legher der hoeden verslaghen, ende Israel heeft hem opghericht teghen die Philistinen, Daer om heeft dat volc nae Saul gheroepen te Galgala.
En{de} die Philistinen sijn verghadert om te strijden teghen Israel, dertich duysent waghene{n}, en{de} ses duysent ruyters te peerde, ende ander ghemeyn volck ghelijck het sant dwelck is aenden oeuer der zee seer veel. Ende optreckende hebben sij haren legher ghemaect te Machmas aen die oostsijde va{n} Beth-auen
Dwelc als die kindere{n} van Israel ghesien hadde{n}, dat sij in benautheyt gestelt ware{n} (wa{n}t het volc was seer verdruct) soo hebben sij he{n} seluen gheborghen in speluncke{n}, en{de} in bedecte plaetsen in die steenrootsen, in die holen, ende in die waterputten.
Maer die Hebreusschen sijn ouer die Iordane ghetrocken int lant van Gad en{de} Galaad. Ende als Saul noch te Galgala was, soo is alle tvolck seer veruaert gheweest dat hem volchde.
Ende hy verbeyde seuen daghen, nae Samuels beliefte, en{de} Samuel en quam te Galgala niet, en{de} het volck is hem afgheuallen.
Daero{m} heeft Saul gheseyt, brengt my een brantofferande en{de} vreedofferanden, ende hy offerde een brantofferande.
Ende als hy voldaen hadde die heel brantofferande offerende, siet doen quam Samuel, en{de} Saul is hem te ghemoet ghegae{n}, dat hy hem soude groete{n}.
En{de} Samuel heeft tot hem gheseyt, Wat hebdi ghemaeckt? Saul antwoorde, om dat ick sach dat het volck my afviel, ende dat ghy niet comen en waert nae die ghesette daghen, voorts soo waren die Philistine{n} vergadert te Machmas,
doen seyde ic, Nv sulle{n} die Philistine{n} tot my nederwaerts trecken te Galgala, en{de} ic en heb des Heere{n} aensicht niet versoent, aldus van noot bedwonghen sijnde, heb ic een brantofferande gheoffert.
Ende Samuel heeft tot Saul gheseyt, Ghy hebt dwaesselijck ghedaen, en{de} ghy en hebt des Heeren ws Gods gheboden niet ghehouden, die hy v gheboden heeft, want en haddi dit niet ghedaen, soo soude die Heere v rijck nv bereyt hebben ouer Israel tot inder eewicheyt,
Maer nv en sal v rijck gheenssins voorts meer opstaen. Die Heere heeft voor hem eenen man ghesocht nae sijn herte, en{de} die Heere heeft hem beuolen dat hy ouer sijn volck die prince soude sijn, om dat ghi niet onderhouden en hebt tghene dat die Heere beuolen heeft.
Aldus is Samuel opghestaen, ende van Galgala op ghegae{n} tot in Gabaa Ben-iamin En{de} dat ander volck is nae Saul ghereyst den volcke te ghemoete die hen bestreden, come{n}de van Galgala te Gabaa, op den hoeuele van Beniamin. Ende Saul heeft dat volc ghetelt dat daer by hem vonden was ontrent ses hondert mannen.
Ende Saul ende Ionathas sijn sone en{de} tvolck dat met hen gheuonde{n} was, dat was in Gabaa Ben-iamin. Maer die philistijnen waren neder gheslaghen te Machmas.
En{de} daer sijn drij hoopen wt der Philistijnen legher ghetrocke{n} om te strijde{n}. Den eenen hoop reysde teghen den wech van Ephra nae dlant Sual.
En{de} den anderen, reysde door den wech van Beth-horon. Maer den derden hoop hadde hem ghekeert nae den wech der palen int lant van Sabaa, welck gheleghe{n} is bouen die valleye van Seboim, teghen die woestijne.
Maer men en vant doen gheenen ysersmit in alle dlant van Israel, Want die Philistinen hadden dat verhoedt, dat by auontueren die Hebreusschen niet en souden eenich sweert oft lancie maken.
Daerom ghinghen alle die van Israel nederwaerts tot die Philistinen om dat een ieghelijck scerpen soude sijn ploechcouter, en{de} sijn houweel en{de} sijn bijl, ende sijn gaffele.
Aldus waren al bot die scerpten vanden ploechcouteren ende houweelen ende gaffelen en{de} bijlen, oock totte{n} steecijser te beteren.
En{de} als den dach des strijts comen was, soo en isser noch sweert noch lancie gheuonden in die hant van alle den volcke dat met Saul en{de} Ionathas was, wtghenome{n} Saul, en{de} Ionathas sijn sone.
Ende der Philistijnen hoede is wtghetrocken om ouer te reysen te Machmas.
ENde het gheuiel op eenen dach dat Ionathas Sauls sone seyde tot den ionghelinck sijnen wapendragher, Coemt laet ons ouertrecken totter Philistijnen legher, die ouer ghene plaetse is, Maer hy en heeft dat sijnen vader niet te kennen ghegheuen.
Ende Saul lach stille in dat wterste van Gabaa, onder den granaet appelboom die daer was inden acker te Gabaa, ende daer was volck met hem tot omtrent ses hondert ma{n}nen.
En{de} Achias die sone van Achitob Ichabods broeder die Phinees sone was die welcke come{n} was van Heli des Heeren priester te Silo droech den Ephod, Maer het volck en wist ooc niet werwaerts dat Ionathas ghegaen was,
Ende tussche{n} die opganghen daer Ionathas ouer gaen wilde tot der Philistijnen heyrlegher, waren hooch wtstekende steenrootsen van beyde die sijde{n}, op een maniere van tande{n} groote clippen, herwaerts en{de} derwaerts steych opgaende, den eenen hiet Boses en{de} den andere{n} Sene,
Die een rootse stack hooch wt noortwaerts, teghen ouer Machmas, en{de} den anderen suytwaerts teghen ouer Gabaa.
Maer Ionathas seyde tot den ionghelinck sijnen wape{n}dragher, Coemt laet ons ouertrecke{n} tot den heirleger van dese onbesnedene, oft die Heere by auontuere{n} voor ons dede, Wa{n}t ten is den Heere niet swaer te behouden tsij door vele oft door luttel.
En{de} sijn wapendragher heeft hem gheseyt, Doet al dat uwer herten belieft, ghaet henen werwaerts dat ghy begheert, en{de} ic sal met v sijn waer dat ghy wilt.
En{de} Ionathas seyde, Siet wij trecken ouer tot dese mannen, En{de} als wij van hen sullen ghesien worde{n},
eest sake dat sij aldus tot ons segghen, Blijft daer, tot dat wij by v come{n}, so laet ons staen in onse plaetse, noch en laet ons tot hen niet opwaerts gae{n},
maer eest tsake dat si segghe{n}, coe{m}t opwaerts tot by ons, so laet ons opwaerts gaen, want die Heere heeftse in onsehanden gheleuert, dat sal ons een teeken wesen.
Aldus soo sijn sij beyde ghesien van die heyrleger der Philistinen, ende die Philistinen seyden, Siet die Hebreussche comen wt die holen daer sij in verborghen waren.
En{de} die mannen vanden heyrlegher spraken tot Ionathas en{de} tot sijnen sciltknecht, en{de} sij seyden, Coemt opwaerts tot by ons, en{de} wij sullen v dit dinck toonen. En{de} Ionathas seyde tot sijnen wapendragher, Laet ons opwaerts ghaen, volcht my, Wa{n}t die Heere heeftse gheleuert in Israels handen
Aldus soo is Ionathas opghegaen, clauerende met handen en{de} voeten, en{de} sijn wapendragher naer hem. Aldus so vielen die sommighe voor Ionathan, ende die ander versloech sijn wape{n}dragher die he{m} volchde
En{de} dit is gheweest den iersten slach, waer in dat Ionathasende sijn wapendragher versloeghen omtrent twintich mannen, op een half boender lants, dwelck een paer ossen op eenen dach pleghen te ackeren.
En{de} daer is een wonderlijck werck ghesciet in die leghers, ende ouer die velden, ende alle dat volck van haren heyrlegher, die wtghegaen waren om te roouen is verbaest gheweest, en{de} die leghers sijn verstoort gheworden, en{de} het is ghesciet als een mirakel van Godt.
Ende die wachters va{n} Saul, die te Gabaa Beniamin ware{n}, hebben wtghesien, en{de} siet een menichte des volcs was daer nedergheslaghen herwaerts en{de} derwaertsvliedende.
En{de} Saul heeft gheseyt totten volcke dat met hem was, Ondersoect en{de} besiet, wie datter van ons lieden wech gheghaen is. En{de} als sij dat ondersocht hadden, soo eest beuonden dat Ionathas en{de} sijn wapendragher daer niet en waren.
En{de} Saul seyde tot Achias, Brengt hier by des Heeren arcke, want die arcke Gods was op dien dach daer, met die kinderen van Israel.
Ende doen Saul met den priester sprack so is daer een gherucht opghestaen inder Philistijnen legher, en{de} dat werde allinxkens grooter, ende tgaf lancx soo claerder gheluyt. Ende Saul seyde tot den priester, trect v hant nae v.
Aldus soo heeft Saul gheroepen ende alle het volck dat met he{m} was, en{de} sij sijn comen tot die plaetse des strijts, ende siet een ieghelijcs sweert was ghekeert teghen sijnen naesten, en{de} daer was een moort groot bouen maten.
En{de} die Hebreussche{n} die metten Philistinen gheweest hadden ghisteren ende eerghisteren, en{de} waren met hemlieden opghetrocken in hare{n} legher, die sijn wederom ghekeert, om dat sij met Israel sijn souden die daer waren met Saul en{de} Ionathas,
Oock alle die van Israel die hem seluen verborghen hadden opt gheberchte van Ephraim (hoorende dat die Philistinen gheuloden waren) hebben hem met haren volck versaemt inden strijdt. Ende daer waren met Saul omtrent thien duysent manne{n},
En{de} die Heere heeft Israel op dien dach verlost, Maer den strijt is comen tot Beth-auen.
Ende die mannen van Israel sijn met malcanderen versaemt op dien dach, maer Saul heeft dat volck besworen, segghe{n}de, Vermalendijt moet die man sijn die broot eedt voor den auont, tot dat ic my ghewroke{n} sal hebben van mijnen vianden. Ende alle dat volck en adt gheen broot,
en{de} alle dat ghemeyn volck des lants is ghecomen int wout daer hoenich was op daenscijn des ackers.
Ende dat volck is inde{n} bosch ghegaen, en{de} men sach daer vloedende hoenich, maer niemant en stack sijn hant aen sijnen mont, Want het volck ontsach de{n} eedt.
Maer Ionathas en haddet niet gehoort doen sijn vader het volck beswoer, en{de} hy heeft wtghesteken dat wterste vander roede{n} die hy in sijn hant hadde, en{de} hy dopte die in die honichrate{n}, ende hy keerde sijn hant wederom aen sijnen mont, ende sijn ooghen worden verlicht,
Doen antwoorde een vanden volcke ende seyde, V vader heeft met eenen eedt dat volck besworen segghende, Vermalendijt moet die man sijn die heden broodt eedt, en{de} het volc was onmachtich gheworden.
En{de} Ionathas seyde, Mijn vader heeft dat lant beroert, Want ghy hebt seluer ghesien dat mijn ooghen verlicht sijn, om dat ic van desen hoenich een luttel gheproeft hebbe,
hoeveel te meer hadde dat volck ghegheten van haerder vianden roof, die sij vonden hebben? En souder niet eenen meerderen slach ghedaen sijn teghen die Philistijnen?
Aldus hebben sij die Philistinen op dien dach gheslaghen van Machmas tot Aialon. Maer het volck is bouen maten seer moede gheworden,
Ende ghekeert sijnde totten roof namen sij scapen, ossen, en{de} calueren, en{de} si sloeghen die doot op die aerde, en{de} het volck adt metten bloede.
En{de} sij hebben Saul dit ghebootscapt segghende, dattet volck ghesondicht hadde teghe{n} den Heere, etende metten bloede. En{de} hi heeft gheseyt, Ghy hebt ouerghetrede{n} Wentelt nv tot my eenen grooten steen.
En{de} Saul seyde, Verstroyt v onder dat ghemeyn volck en{de} segghet hen, dat een ieghelijck tot my brenghe sijnen osse, en{de} sijne{n} ram, en{de} doodet die op desen steen, ende etet, ende dan en suldi teghen den Heere niet sondighen, etende mette{n} bloede. Aldus so heeft alle tvolc een ieghelijck sijnen osse met sijnder hant ghebracht totter nacht toe, En{de} sij hebben die aldaer ghedoot.
En{de} Saul heeft den Heere eene{n} outaer ghemaect, en{de} doen begonste hy ierstmael den Heere eenen outaer te maken.
En{de} Saul heeft gheseyt, Laet ons in-der nacht die Philisteen ouerualle{n}, en{de} verderuen tot dat den dach opghaet, alsoo dat wij daer niet eenen man en laten ouerblijuen. En{de} het volck seyde, Alle dat v in v ooghen goet dunct dat doet. En{de} die priester seyde, Laet ons herwaerts tot Gode gaen.
En{de} Saul heeft den Heere te rade gheghaen, ende gheuraecht, Sal ic die Philistine{n} veruolghen? suldi die in Israels handen leuere{n}? En{de} hy en antwoorde hem niet op dien dach.
Ende Saul seyde, Brengt hier by my alle die hoecken des volcs, en{de} verneemt ende besiet door wien dat dese misdaet heden gheschiet is,
Soo warachtelijck als die Heere Israels verlosser leeft, want eest sake dat dit ghedaen is door Ionathas mijnen sone, soo sal hy daerom sonder wedersegghen steruen. Waerop dat niemant teghen hem ghesproke{n} en heeft van alle den volcke.
En{de} hy heeft geseyt tot gheheel Israel, Sceydt v ghi alle op deen sijde, en{de} ic met Ionathas mijnen sone sal op die ander sijde sijn. En{de} het volc antwoorde tot Saul, Dat v goet dunct in v ooghe{n} dat doet.
En{de} Saul seyde tot den Heere den Godt van Israel, Heere Godt van Israel gheeft een teeken, wat dinck eest dat ghy heden uwen dienaer niet gheantwoordt en hebt, Eest sake dat in my oft in Ionathas mijnen sone dese misdaet is, soo gheeft eenen thoon, oft is dese boosheyt in v volck soo gheeft heylicheyt. En{de} Saul met Ionathas sijn beuonden, ende het volck isser wt ghegaen.
Ende Saul seyde, Worpt dat lot tusschen my en{de} Ionathas mijne{n} sone. En{de} Ionathas worde gheuanghen.
Doen seyde Saul tot Ionathas, Segt my wat ghy ghedaen hebt. En{de} Ionathas heuet hem te kennen ghegheuen, en{de} hy heeft gheseyt, Al smakende heb ic gesmaect met dat wterste eynde der roede{n} die in mijn hant was, een luttel hoenichs, ende siet ick sterue?
En{de} Saul seyde, Dit moet my Godt doe{n} en{de} dat daer toe doen, Wa{n}t ghy sult die doot steruen Ionatha.
En{de} het volc heeft tot Saul gheseyt, Sal Ionathas daer om steruen die dese groote salicheyt in Israel ghedaen heeft? Dat is onrecht. Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, soo en sal daer gheen hair van sijnen hoofde op die eerde vallen, want hy heeft heden met Gode ghewracht. Aldus soo heeft dat volck Ionatham verlost dat hy niet steruen en soude,
En{de} Saul is wech ghetrocken, en{de} hy en heeft die Philistine{n} niet veruolcht, Ende die Philistinen sijn tot hen plaetsen ghegaen.
En{de} als Saul sijn rijck ouer Israel vast ghemaect hadde, so streedt hy ro{n}tsomme teghen allen zijn vianden, teghen Moab, en{de} teghen die kinderen van Ammon, en{de} Edom, en{de} die coninghen Soba, ende teghen die Philistinen, ende werwaerts dat hy hem keerde, daer creech hy die ouerhant,
En{de} vergaderende een heyr heeft hy Amalec gheslaghe{n}, en{de} hy heeft Israel verlost wt die handen van haren verderuers.
En{de} Sauls sonen waren Ionathas, en{de} Iessui en{de} Melchi-sua, en{de} die namen van sijnen twee dochteren ware{n} dese, den naem van dierste dochter was Merob, en{de} der io{n}cster nae{m} was Michol.
En{de} den naem va{n} Sauls huysvrouwe was Achinoam, Achimaas dochter, en{de} den naem van sijnen ouervelthooftman was Abner, een sone van Ner Sauls ooms sone.
Item soo was Cis Sauls vader, en{de} Ner Abners vader was Abiels sone.
En{de} daer was eenen machtighen strijt teghen die Philistinen alle die daghen van Saul, Want soo wat stercken man ende bequaem ten strijde Saul ghesien hadde, dien nam hy to hem in sijn gheselscap.
ENde Samuel seyde tot Saul, Die Heere heeft my ghesonden dat ic v soude saluen tot eenen coninck ouer sijn volck van Israel, daer om hoort nv des Heeren stemme,
Dit seyt die Heere der heyrscare{n}, Ic heb ouerleyt alle dat Amalec Israel ghedae{n} heeft, hoe dat hy hem wederstont inden wech doen hy wt Egipten opwaerts quam.
Daerom gaet henen nv en{de} slaet Amalec, en{de} verderft alle dat hem toebehoirt, en spaert hem niet, noch en begheert van sijnen dinghen niet, Maer slaet doot vanden mans totten vrouwe{n}, en{de} die cleyn kinderen metten suyghelinghe{n}, ossen en{de} scapen, kemels ende ezels.
Aldus soo heeft Saul dit den volcke ghebode{n}, en{de} hy heeftse ghetelt ghelijc la{m}meren, twee hondert duysent voetvolcs, en{de} thien duysent ma{n}nen van Iuda.
En{de} als Saul totter stadt van Amalec comen was soo leyde hy laghen aen die beke.
En{de} Saul seyde tot dat Cineus volck, Gaet wech, sceyt van hier, ende maect v wech verre van Amalec, dat ic v by auontueren met hem te samen niet en ouerualle, want ghy hebt bermherticheyt ghedae{n} met alle den kinderen van Israel als sij wt Egipten opquamen. Ende dat Cineus volck is vertrocken wt het midde{n} van Amalec.
Ende Saul heeft Amalec gheslaghe{n} van Heuila aen tot datmen coemt te Sur, welck is teghen ouer Egipten.
En{de} hy heeft Agag den coninck van Amalec leuende gheuanghe{n}, maer alle dat ghemeyn volc heeft hy dootgheslaghe{n} met dat scerpe vande{n} sweerde.
En{de} Saul metten volcke hebben Agag ghespaert en{de} die beste cudden van scapen, ende rundere{n}, en{de} die cleederen, ende die ra{m}men, met alle dat scoon was, en{de} sij en hebben die niet willen verderuen, maer wat snoode en{de} verworpen was, dat hebben sij verdorue{n}.
Doen is het woordt des Heeren tot Samuel ghesciet segghende,
Het berout my dat ic Saul coninck ghestelt hebbe, want hy heeft my verlate{n}, ende mijn woorden en heeft hi metten wercken niet volbracht. Ende Samuel is bedroeft gheworde{n}, ende hy heeft alle den nacht gheroepen totten Heere.
En{de} als Samuel des nachts opghestaen was, dat hy des morghens vroech tot Saul tot Saul gaen soude, soo eest Samuel gheseyt, hoe dat Saul was comen opden berch Carmelus, en{de} dat hy hem selue{n} hadde opghericht eenen ouerwelfden boghe der triumphen, en{de} dat hy weder om ghekeert sijnde door ghegaen was, en{de} tot Galgala nederwaerts comen. Aldus soo is Samuel tot Saul comen, en{de} Saul offerde den Heere brantoffer vanden besten der roouen die hy van Amalec ghebracht hadde.
En{de} als Samuel by Saul comen was soo heeft Saul tot hem gheseyt, Ghy sijt ghebenedijt den Heere, Ick heb des Heeren woordt volbrocht.
En{de} Samuel heeft gheseyt, En{de} wat gheroep der cudden is dit dwelck daer gheluyt maect in mijn ooren, en{de} van dat groot vee, welck ick hoore?
Ende Saul seyde, Van Amalec hebben sij dese ghebracht, want het volck heeft die beste scapen ende runderen ghespaert, om datmen die den Heere uwen Godt offeren soude, maer alle dander hebben wi ghedoot.
Maer Samuel seyde tot Saul, Laet my gheworden en{de} ic sal v te kennen gheuen wat die Heere mi desen nacht gheseyt heeft. En{de} hy seyde tot hem, Spreect.
Ende Samuel seyde, En eest niet alsoo, doen ghy cleyn waert in uwen ooghen, soo sijdi gheworden het hooft in die gheslachten van Israel? en{de} die Heere heeft v ghesalft tot eenen coninck ouer Israel
en{de} die Heere heeft v opden wech ghesonden, ende gheseyt, Gaet hene{n} en{de} slaet doot die sondaers van Amalec, ende ghy sult teghen hen strijden tot dat ghy die alle ghedoot hebt.
Waerom en hebdi dan die ste{m}me des Heere{n} niet ghehoort, maer sijt ghekeert totten roof, en{de} hebt quaet ghedaen in des Heeren ooghe{n}?
En{de} Saul heeft tot Samuel gheseyt, Ic heb emmer die ste{m}me des Heeren ghehoort, en{de} heb ghewandelt inden wech door den welcke my die Heere ghesonden heeft, en{de} ick heb Agag den coninck van Amalec met my bracht, en{de} het volck van Amalec verslaghe{n}.
Maer het volc heeft vanden roof ghenomen scapen en{de} ossen, die beste van alle dat daer verslaghe{n} is om die den Heere haren Gode te offeren in Galgala.
En{de} Samuel seyde, Meynde ghy dat die Heere begheert brantofferen en{de} slachofferanden, ende niet veel meer datmen des Heeren stemme onderdanich sij, Want onderdanicheyt is beter dan slachofferanden, en{de} ghehoorsam sijn, is meer dan offeren dat vet van ra{m}men,
Want ghelijck die sonde der toouerien is wederspa{n}nich sijn, ende als dat groot misdaet der afgoderien, is niet willen hooren. Daero{m} want ghy dat woort des Heeren verworpen hebt, soo heeft v die Heere oock verworpen, dat ghy gheen coninck wesen en sult.
Ende Saul heeft tot Samuel gheseyt Ic heb ghesondicht om dat ic des Heere{n} woort en{de} v woorden ouertreden hebbe, ontsiende het volck en{de} haerlieder ste{m}me{n} onderdanich sijnde,
Maer nv bid ic v wilt mijn sonde draghen, ende keert met my wederom dat ic den Heere mach aenbidden.
Ende Samuel seyde tot Saul, Ick en sal met v niet wederom keeren, want ghy hebt dat woordt des Heeren verworpen, ende die Heere heeft v verworpen dat ghy gheen coninc ouer Israel sijn en soudt,
En{de} Samuel keerde hem omme, dat hy wech ghaen soude, maer Saul greep dat opperste van sijnen mantel, dwelck is ghescoert.
En{de} Samuel seyde tot hem, Die Heere heeft dat conincrijck van Israel van v ghescoert op desen dach, ende heeft dat uwen naesten ouergegheuen die beter is dan ghy,
Voorts soo en sal die triumpheerder in Israel niet sparen, noch hy en sal door gheen berou ghebuycht worden, want hi en is gheen mensche, dat hy hem soude laten berouwen.
Ende hy seyde, Ick heb ghesondicht, maer bewijst my nu eere voor die ouders mijns volcs, ende voor Israel, ende keert weder met my dat ick den Heere uwen Godt aenbidden mach.
Aldus soo is Samuel wederom ghegaen en{de} is Saul ghuolcht, ende Saul heeft den Heere aenbeden.
Ende Samuel seyde, Brengt tot my Agag den coninck van Amalec. En{de} Agag is al beuende tot he{m} ghebracht seer vet, Ende Agag seyde, Sceyddi alsoo o bitter doot?
Ende Samuel seyde, Ghelijck v sweert die vrouwe{n} heeft sonder kinderen ghemaect, alsoo sal v moeder onder die vrouwen oock sonder kinderen wesen. En{de} Samuel heeft hem in stucken gheslaghen voor den Heere in Galgalis.
Doen is Samuel wech gheghaen te Ramatha, Maer Saul is opwaerts gegae{n} in sijn huys te Gabaa.
Ende Samuel en heeft Saul niet meer ghesien totte{n} dach sijns doots toe, Maer nochtans beweende Samuel Saul om dat den Heere berouwen was dat hy Saul coninck hadde ghemaect ouer Israel.
ENde die Heere heeft tot Samuel gheseyt, Hoe langhe suldi Saul beweenen, aenghesien dat ic hem verworpe{n} hebbe dat hy ouer Israel niet regneren en soude? Vult uwe{n} horen met olie, en{de} coemt, dat ic v sende tot Isai den Bethlehemiter, want ic heb my versien van eenen coninc wt sijnen sonen.
Ende Samuel seyde, Hoe sal ic gaen? Want Saul sal dit hooren, en{de} my dooden. Ende die Heere seyde, Ghy sult een calf vanden grooten vee brenghen met uwer handt, ende ghy sult segghe{n}, Ic ben comen om den Heere een slachofferande te dooden,
En{de} ghy sult Isai tot die slachofferande noode{n}, ende ic sal v toone{n} wat ghy doen sult, en{de} ghy sult saluen den welcke{n} ic v toonen sal.
Aldus heeft Samuel ghedaen ghelijc hem die Heere beuolen hadde, En{de} hy is comen te Beth-lehem, ende die ouders vander stadt hebben hen verwo{n}dert, hem te ghemoet gaende, ende hebben gheseyt, Is v incoemst ooc vreedtsamich?
Ende hy seyde, Hy is vreedtsamich, want ick ben comen om den Heere een slachofferande te doen, Heylicht v en{de} coemt met my, dat ick die offerande doen mach. Aldus soo heeft hy Isai ende sijn sone{n} gheheylicht, en{de} die tot dat sacrificie ghenoodt.
En{de} als sy binnen comen waren, soo sach hy Eliab, ende seyde, Is nv voor den Heere sijne{n} ghesalfden?
Ende die Heere seyde tot Samuel, En aensiet sijn aensicht niet, noch die hoocheyt sijnder lingde{n}, wa{n}t ic heb hem verworpen, en{de} ick en ordeel niet nae der mensche{n} ghesicht, wa{n}t die mensche siet die dinghen die van buyten scijnen, maer die Heere doorsiet dat herte.
Ende Isai riep Abinadab, en{de} hy bracht dien voor Samuel, En{de} hy seyde, desen en heeft die Heere ooc niet vercore{n},
Maer Isai heeft Sa{m}ma by hem bracht, Vanden welcken hy seyde, Desen en heeft die Heere ooc niet vercore{n}.
Aldus so heeft Isai sijn seuen sone{n} voor Samuel bracht, ende Samuel heeft tot Isai gheseyt, Die Heere en heeft gheen van desen vercoren.
Ende Samuel heeft gheseyt tot Isai, Sijn alle v sone{n} nv hier ghebracht? Ende Isai antwoorde, Daer is noch een cleyn knechtken achterbleuen, en{de} die voedt die scapen. Ende Samuel seyde tot Isai, Sendt, en{de} doet hem herwaerts brenghen, want wij en sullen ter maeltijt niet sitten gaen, voor dat die hier comen is.
Aldus soo heeft hy wtghesonden en{de} hem ghehaelt. En{de} hi was rosachtich, schoon van opsien, en{de} weselijck van aensicht. En{de} die Heere heeft gheseyt, Staet op, ende salft hem, wa{n}t hy eest.
Hierom soo heeft Samuel den horn metter olie{n} ghenomen, en{de} heeft hem ghesalft int midden van sijnen broeders. Ende den gheest des Heere{n} is ghesciet in Dauid, va{n} dien dach en{de} voortaen. Ende Samuel is opghestae{n}, en{de} wech ghegaen nae Ramatha.
Maer den gheest des Heeren is van Saul ghesceyde{n}, ende eenen quaden gheest vanden Heere quelde hem.
En{de} Sauls dienaers seyde{n} tot hem, Siet de{n} quade{n} gheest Godts quelt v.
Onse Heere ghebiede, en{de} v knechte{n} die voor v sijn, sullen eenen man soecken die met een harpe can spelen, op dat hy (als v den quaden gheest des Heeren ouercoemt) met sijnder hant spele, ende dat ghy dan te lichter moecht verdraghen.
En{de} Saul seyde tot sijnen dienaers, Besorcht my dan iemant die wel spelen can, en{de} brengt dien by my.
Ende een vanden knechten antwoordende heeft gheseyt, Siet ic heb Isai des Beth-leemiters sone ghesien die wel spelen can, ende is seer sterck van machte, ende een strijdtbaer man, ende voorsienich van woorde{n}, ende een schoon man, en{de} die Heere is met hem.
Daerom soo heeft Saul boden tot Isai ghsonden segghende Sendt tot my Dauid uwe{n} sone die in die weyde is.
Aldus soo nam Isai eenen ezel met broode ghelade{n}, ende een flesche wijns, ende een boxken wt die gheyten, ende heeft dat door Dauids sijns soons hant tot Saul ghesonde{n}.
Ende Dauid is by Saul comen, en{de} hy heeft voor hem ghestaen, en{de} hy heeft hem bouen maten seer lief ghehadt, ende is sijn wapendragher gheworden.
Ende Saul heeft tot Isai ghesonden, segghende, Laet Dauid voor mijn aensicht staen, want hy heeft gratie in mijn ooghen vonden.
Aldus soo wanneer den quaden gheest des Heeren Saul acnueerde, so nam Dauid sijn herpe, ende sloech die met sijnder hant, ende Saul worde daer door vermaect, ende verlichter mede, wa{n}t den quaden gheest ghinck dan van hem.
MAer die Philistine{n} vergaderende haer heyren ten strijde, sijn te samen comen te Socho Iude, ende sij hebbe{n} haren legher ghemaect tusschen Socho ende Azeca, aen die wterste palen van Dominim.
Maer Saul ende die kinderen van Israel tsamen vergadert sijnde, quamen in die valleye der Therebinthen, ende sij hebben hen heyr ghescict, om te strijden teghen die Philistine{n}.
Ende die Philistinen stonde{n} opden berch op dese sijde, en{de} Israel stont opden berch op dander sijde, ende daer was een valleye tusschen hen beyden.
Ende daer is een bastaert man wt der Philistine{n} legher come{n}, ghenaemt Goliath, van Geth, ses cubitus en{de} een palm hooghe,
ende eene{n} metalen helm was op sijn hooft, en{de} hy was ghecleedt met een pansier met hake{n} ghemaect, en{de} sijn pansier weechde vijf duysent siclen metaels,
ende hy hadde metalen been harnasch aen sijn beenen, ende eenen metalen schilt bedecte sijn scoudere{n},
maer den stock van sijnder lancien was ghelijck eene{n} weuers boom, ende dat yser van sijnder lancie{n} hadde ses hondert siclen ysers. En{de} sijn wapendragher ghinck voor hem.
Ende staende riep hy teghen die heyrscaren van Israel ende seyde tot hen, Waerom sijdi comen bereedt om te strijde{n}, En ben ic niet een Philisteus man, ende ghy Sauls knechten? Kiest wt v lieden eenen man, en{de} laet dien tot eenen besonderen camp nederwaerts come{n},
eest sake dat hy teghen my mach campen en{de} dat hy my verslaet, soo sullen wij v dienaers sijn, maer eest sake dat ic hem verwinne en{de} verslae, soo suldi ghy slauen worden, ende ons dienen.
Ende die Philisteus man seyde, Ick heb die heyrscaren van Israel heden bescimt, Gheeft my eene{n} man, en{de} laet die{n} alleen teghe{n} my eene{n} camp aenueerde{n}.
Doe{n} Saul en{de} alle die van Israel hoorde{n} aldusdanighe woorde{n} van dien Philisteus, so waren sij verbaest, en{de} seer veruaert.
Maer Dauid was een sone van eene{n} Ephrateus man (daer te voren af gheseyt is) van Beth-lehem Iuda, die Isai ghenaemt was, die welcke hadde acht sone{n}, en{de} ten tijde van Saul, was dit een out man, die langhe gheleeft hadde onder die ma{n}nen.
En{de} sijn drij outste sonen waren nae Saul ter orloghen ghegaen, en{de} die namen van sijnen drij sonen die ter orloghen ghetrocken waren sijn dese, sijnen ierst gheboren sone hiet Eliab, en{de} die tweede Abinadab, en{de} die derde Samma,
Maer Dauid was die alder ioncste. Alsdan die drij outste nae Saul gheghaen waren
soo is Dauid wech gegaen, en{de} is wederom comen van Saul, dat hy sijns vaders cudde{n} hoeden soude in Bethlehem.
Maer desen Philisteus man, quam voorts alle daghe des smorghens en{de} des auonts, en{de} stont tot veertich daghen toe.
En{de} Isai seyde tot Dauid sijnen sone, Nee{m}t voor v broeders een Ephi brijpappe ende dese thien brooden, ende loopt in den heyrlegher tot uwe broeders,
en{de} dese thien formke{n}s casen suldi draghe{n} tot den hooftma{n}, en{de} ghy sult v broeders besoecken oft sij oock in goeden doene sijn, ende verneemt met welcke sij ghescict sijn.
Maer Saul en{de} sij, ende alle die kinderen van Israel in der Terebinthen valleye strede{n} teghen die Philistinen.
Aldus soo is Dauid des morghens vroech opghestae{n}, ende heeft dat cudde den scaepherder beuolen, ende hy is gheladen wech gheghaen, ghelijck hem Isai beuolen hadde, Ende hy is ghecomen ter plaetsen van Magala, en{de} tot dat heyr, het welck wtghetrocke{n} was ten strijde en{de} hadde gheroepe{n} inden slach,
Want Israel hadde sijn slachorden ghestelt, ende die Philistinen waren daer teghen oock bereydt.
Hier om Dauid achterlatende die packen die hy ghebracht hadde, onder die hant des bewaerders by de packen is gheloopen ter plaetsen des strijdts, en{de} hy vraechde oft al wel ghinc met sijnen broeders.
En{de} die wijle dat hy noch sprack tot hen, so vertoonde hem daer die bastaert man opwaerts come{n}de, Goliath ghenoemt, een Philistijn van Geth, wter Philistinen heyr, en{de} als hy dese selue woorden sprack, soo heeft Dauid dat ghehoort,
Maer alle die van Israel, als sij den man ghesie{n} hadde, vloden van sijnen aensicht vreesende hem seere.
Ende daer seyde iema{n}t van Israel, En hebdi desen man niet ghesien, die opcomen is? want hy is opghecomen om Israel te bescimpen, Daer om den man die desen verslaet, sal die coninck rijck maken met grooter rijcdo{m}men, ende hy sal hem sijn dochter gheuen, en{de} sijns vaders huys sal hy vrij van tribuyt maken in Israel.
En{de} Dauid sprack tot die mans die by hem stonden segghende, Wat salmen den man gheuen die desen Philistijn verslaet en{de} tverwijt van Israel afnee{m}t? wie is doch dese ombesneden Philistijn die daer het heyr vanden leuenden Godt bescimpt heeft?
Ende het volck vertelde hem die selue redene segghende, Dese dinghen sullen den man ghegeuen worden die dien verslaen sal.
Dwelc als Eliab Dauids outste broeder ghehoort hadde doen hy metten anderen sprack, soo werde hy gram teghen Dauid, en{de} seyde, Waer toe sijdi come{n}, en{de} waerom hebdi die luttel scapen in die woestijne ghelaten? Ick kenne v houerdicheyt, en{de} ws herten archeyt, ghy sijt nederwaerts comen om dat ghy den strijdt sien soudt.
En{de} Dauid seyde, Wat heb ic ghedae{n}? Eest anders dan een woordt?
Ende hy is een luttel besijden van hem ghegaen, tot eenen anderen, ende hy seyde die selue woorden. Ende het volck antwoorde hem tselue woordt als vore.
Aldus sijn Dauids woorden die hi ghesproken heeft ghehoort ende vertelt voor Sauls aensicht,
Totten welcken als hy ghebracht was, so heeft hy tot he{m} gheseyt, Niemants herte en ontsincke in hem, Ick v dienaer sal gaen en{de} strijden teghen desen Philistijn.
En{de} Saul seyde tot Dauid, Ghi en moecht desen Philistijn niet wederstaen, en{de} teghen hem strijden, want ghy sijt een ioncsken, maer dese man is een chrijschman van sijnder ioncheyt.
Ende Dauid heeft tot Saul gheseyt, V dienaer voedde sijns vaders cudden, ende daer quam eenen leuw oft eenen beyr, ende droech eene{n} ram wech wt dat midde{n} van den cudde,
en{de} ic veruolchde die, ende sloechse en{de} tract wt haren muyl, ende sij stonden teghen my op, en{de} ic greep haren muyl ende versmachtese, en{de} doodese,
Want ick v dienaer heb eene{n} leuw ende eenen beyr doot gheslaghen, aldus sal desen onbesneden Philistijn wesen ghelijck een van dien, Nv sal ick gaen, en{de} dat volck van deser scanden verlossen, want wie is dese onbesneden Philistijn, die heeft derren vermalendijden dat heyr des leuenden Godts.
Ende Dauid seyde, Die Heere die my verlost heeft wt die hant vande{n} leuwe ende wt die hant vanden beyr, die sal my oock verlossen wt die hant van desen Philistijn. Ende Saul heeft tot Dauid gheseyt, Gaet henen ende die Heere sij met v.
Ende Saul heeft Dauid met sijnen cleederen ghecleedt, en{de} stelde eenen metalen helm op sijn hooft, en{de} hy heeft hem met een pansier ghecleedt.
En{de} als Dauid aldus met sijne{n} swaerde omgordt was op sijn cleedt, so begonst hy te proeuen oft hy ooc wel soude ghewapent connen voorts gaen, want hy en hadde die ghewoonte niet. Ende Dauid seyde tot Saul, Ick en can alsoo niet ghaen, want ick en bens niet ghewoone. Ende hy heeft die wapenen afgheleyt,
ende hy nam sijnen stock den welcken hy altoos in sijn handen hadde, en{de} hy coos voor hem vijf seer glatte steene{n} wter beken, ende hy leyde die in sijn scapers male die hy met hem hadde, ende hy droech een slingher in sijn hant, ende hy is voorts ghegaen teghen den Philistijn.
En{de} die Philistijn ghinck al voortgae{n}de, en{de} aencomende teghen Dauid, ende sijn wapendragher ghinck voor hem.
Ende als die Philisteus opsach, ende sach Dauid, soo heeft hy hem versmaedt, want het was een rosachtich ionghelinck, ende schoon van opsien.
En{de} de Philistijn seyde tot Dauid, Wat dunct v dat ick een hont ben dat ghy tot my met eene{n} stock coemt? Ende die Philistijn vermalendijde Dauid door sijn goden,
ende hy seyde tot Dauid, Coemt tot my, en{de} ick sal v vleesch den voghelen der locht en{de} den beesten der aerden gheuen.
Maer Dauid heeft totten Philisteus gheseyt, Ghy coemt tot my met een swaerdt ende lancie ende met eenen schilt, maer ick coem tot v inden naem van den Heere der heyrscharen die een Godt is va{n} dat heyr van Israel, die welcke ghy hede{n} bescimt hebt,
en{de} die Heere sal v in mijn hant gheuen, ende ick sal v slaen, ende v hooft van v nemen, en{de} ic sal die doode lichamen vanden heyren der Philistinen heden gheue{n} den voghelen der locht ende den beesten der eerden, op dat alle aertrijck wete{n} mach datter een Godt in Israel is,
Ende dat alle dese verghaderinghe mach weten dat die Heere niet en verlost met dat swaert oft met die la{n}cie, Wa{n}t sine is den strijt, en{de} hy sal v lieden in ons hande{n} leueren.
Als dan die Philisteus opghestae{n} was, en{de} voorts nader qua{m} teghen Dauid, soo heeft hem Dauid ghehaest en{de} is ten strijde gheloope{n} teghe{n} den Philistijn
en{de} stack sijn hant in die male, en{de} nam eenen steen en{de} hy wierp dien metter slingher, ende ommedraye{n}de raecte by den Philistijn in sijn voorhooft, ende dien steen is diep in sijn voorhooft vast blijuen stekende, ende hy viel met sijn aensicht op die aerde.
En{de} Dauid heeft teghen den Philistijn die ouerhant ghecreghe{n}, met die slingher en{de} met eenen steen en{de} hy heeft den Philistijn gheslaghe{n} ende ghedoot. Ende als Dauid gheen sweert in sijn ha{n}t en hadde,
soo liep hy, en{de} stont op den Philistijn, ende nam sijn swaert, en{de} track dat wt sijnder sceyde{n}, en{de} sloech hem doot, ende hy hieu hem dat hooft af. Maer doen die Philistijnen nv saghen dat die alder stercste van hemlieden doot was, so vluchten sij.
En{de} die ma{n}nen van Israel en{de} Iuda opstaende hebbe{n} een ghecrijsch ghemaect, en{de} hebbe{n} die Philistijnen veruolcht, tot dat sij comen waren in die valleye, en{de} tot die poorten van Accaron, en{de} som vanden Philistijnen vielen ghequetst opden wech van Saraim, tot Geth, en{de} tot Accaron toe.
Ende die kindere{n} van Israel weder come{n}de nae dat sij die Philistijnen veruolcht hadden, hebben hen leghers beloopen.
Ende Dauid nemende het hooft vande{n} Philistijn, bracht dat in Iherusale{m}, maer sijn wapenen stelde hy in sijn tabernakel.
Op dien tijt als Saul Dauid sach wtgaende teghen den Philisteus man, soo seyde hi tot Abner den opperveltheere, Van wat gheslachte is dese ionghelinck comen? En{de} Abner seyde, Also warachtelijck als v ziele leeft coninck ick en weets niet.
En{de} die coninck seyde, Ondervraghet ghy, wiens sone dat dit kint is.
Ende als Dauid wederom comen was, nae dat hy den Philistijn verslaghen hadde, so nam hem Abner, en{de} bracht he{m} voor Saul, houdende dat Philistijns hooft in sijn hant.
En{de} Saul seyde tot hem, Van wat gheslachte sijt ghy o ionghelinc? En{de} Dauid seyde, Ic ben een sone ws dienaers Isai des Beth-lehemiters.
ENde tis ghesciet (doen Dauid sijn woorden tot Saul volseyt hadde) dat Ionathas ziele met Dauids ziele vereenicht worde, en{de} Ionathas heeft hem bemint ghelijck sijn eyghen ziele.
En{de} Saul heeft hem op dien dach aenghenomen, en{de} hy en heeft hem gheen orlof ghegeue{n} dat hy wederom in sijns vaders huys gaen soude.
Doen hebben Dauid ende Ionathas een verbo{n}t ghemaect, want Ionathas beminde hem ghelijc sijn ziele,
Want Ionathas track sijn cleedt wt daer hy mede ghecleedt was, ende gaf dat Dauid, ende voorts alle sijn ander cleederen tot sijn swaert en sijnen boghe ende tot sijnen gordel toe.
Ende Dauid reysde wt tot alle dinghen daer hem Saul toe sondt, ende hy droech hem seer wijselijck, ende Saul stelde hem ouer die mannen van orloghen, ende hy was seer behaechlijck voor alle des volcs ooghen, besonder voor dat aensicht van Sauls dienaers.
Maer doen Dauid den Philistijn verslaghe{n} hadde ende wederom quam, ende bracht sijn hooft in Ierusalem, soo ghinghen die vrouwen wt alle die steden van Israel, singhende ende tsamen dansende den coninck Saul te ghemoete, met tamboeren der blijscappen, ende met cromme hornkens.
Ende die vrouwen songhen voore, spelende, ende segghende, Saul heefter duysent verslaghen, ende Dauid thien duysent.
Ende Saul is bouen mate{n} seer gram gheworden, ende dit woort mishaechde hem in sijn ooghen, ende hy seyde, Sij hebbe{n} Dauid thien duysent ghegheuen, ende my hebben sij duysent ghegeuen, Wat ghebreect hem meer, dan alleene tconincrijcke?
Hier om soo heeft Saul van dien dach ende voortaen Dauid met slimmen ooghen aensien.
Maer nae den anderen dach soo heeft den quaden gheest Godts Saul oueruallen, ende hy propheteerde int midden van sijnen huyse. Maer Dauid speelde snaerspel met sijn hant ghelijck hy alle daghe pleech te doen. Ende Saul hielt een la{n}cie,
ende schoot die meynende dat hy Dauid soude moghen aenden want speten, Ende Dauid wijcte die tweede reyse wt sijn aensichte.
Ende Saul vreesde Dauid, om dat die Heere met Dauid was, ende van hem ghesceyden was.
Daerom heeft hem Saul van hem ghedaen, en{de} hy heeft hem ghemaect een hooftman ouer duysent mannen, ende hy ghinck wt ende in voor des volcks aensichte,
Ende in alle sijn weghen soo dede Dauid seer wijselijck, ende die Heere was met hem.
Aldus heeft Saul ghesien dat hy bouen maten seer voorsienich was, ende hy heeft hem begonst te wachten van Dauid,
Maer gheheel Israel ende Iuda beminde Dauid, want hy ghinck wt ende in voor hemlieden.
Ende Saul seyde tot Dauid, Siet daer is mijn outste dochter Merob, dese sal ic v tot eender huysvrouwe gheuen, alleenlijck weest een vroem man, ende strijdt die strijden des Heeren. Maer Saul dachte by hem seluen, segghende, Mijn hant en sij op hem niet, maer laet der Philistinen hant op hem sijn.
Maer Dauid heeft tot Saul gheseyt, Wie ben ick, oft hoedanich is mijn leuen, oft mijns vaders gheslachte in Israel, dat ick des conincks behoude sone soude worden?
Ende den tijt is comen datmen Merob Sauls dochter soude hebben moeten Dauid gheuen, soo is sij Hadriel den Molathiter tot een huysvrouwe ghegheuen.
Maer Dauid beminde Michol Sauls tweede dochter, Ende dit is Saul te kennen ghegeuen, ende het heeft hem wel behaecht.
Ende Saul seyde, Ick sal hem die gheuen, op dat sij hem sij tot een struycsel om te vallen, ende dat der Philistijnen hant op hem comen mach. Ende Saul seyde tot Dauid, Door twee dinghen suldi heden mijn behoude sone sijn.
En{de} Saul gheboodt sijnen knechten, Spreect met Dauid daer ict niet en hoore, segghende, Siet ghy behaecht den coninck wel, ende alle sijn knechten hebben v lief, Aldus dan soo weest des conincs behoude sone.
Ende Sauls knechten hebben ghesproken alle dese woorden in Dauids ooren. Ende Dauid seyde, Duncket v een cleyn dinck te wesen des conincs behoude sone te sijn? Aenghesien dat ic een arm man ben die niet veel en heeft.
Ende die knechte{n} hebben Saul dit wederom te kennen ghegheuen segghende, Aldusdanighe woorden heeft Dauid gheseyt.
Doen seyde Saul, Aldus suldi tot Dauid spreken, Die coninck en behoeft gheen bruloft goet, anders dan hondert voorslofkens der manlijcheyt vanden Philistinen, datter wraeck mach ghedaen worden van des conincks vianden. Maer Saul die dachte Dauid te leueren inder Philistijnen handen.
Als nv sijn dienaers Dauid wederom ghebootscapt hadden die woorden die Saul ghesproken hadde, soo behaechde dit woordt in Dauids ooghen, dat hy des conincs behoude sone worden soude.
Ende nae een luttel daghen is Dauid opstaende wech ghegaen metten ma{n}nen die onder hem ware{n}, en{de} hy versloech twee hondert mannen vanden Philistinen, ende bracht die voorslofkens van haerlieder manlijcheyt, ende hy leuerde die den coninck by ghetale, op dat hy sijn behoude sone worden soude. Hier om heeft hem Saul Michol sijn dochter tot eender huysvrouwen ghegheuen.
Ende Saul mercte ende verstont wel dat die Heere met Dauid was. Maer Michol Sauls dochter hadde hem seer lief.
Ende Saul begonst lanck soo meer Dauid te ontsien, ende Saul is Dauids viant gheworden tot allen daghen.
Ende die princen der Philistinen sijn wederom wtghetrocken, ende van tbeghinsel haerder wtcoemsten soo droech hem Dauid voorsienlijcker dan alle Sauls knechten, ende sijnen naem is bouen maten seer vermaert gheworden.
SAul heeft ghesproken tot Ionathas sijnen sone en{de} tot alle sijn knechten, dat sij Dauid doode{n} soude{n}. Maer Ionathas Sauls sone hadde Dauiden seer lief,
En{de} Ionathas gaf dit Dauid te ke{n}nen, segghende, Mijn vader Saul leyt daer op toe, om v te dooden, daer om bidde ick v wilt v doch morghen vroech wachten, en{de} houdt v int heymelijck, ende blijft verborghen.
Ende ic sal wtgaen en{de} staen by mijnen vader opt velt, soo waer hy sijn sal, en{de} ick sal van v tot mijnen vader spreken, ende al wat ic sien sal, dat sal ick v bootscappen.
Aldus heeft Ionathas van Dauid int beste ghesproken tot Saul sijnen vader, en{de} hy heeft tot hem gheseyt, O coninc en sondicht niet teghen uwen knecht Dauid, want hy en heeft v niet misdaen, en{de} sijn wercken sijn v seer goet,
Ende hy heeft sijn ziele in sijn hant ghestelt, en{de} den Philistijn verslaghe{n}, Ende die Heere heeft een groote salicheyt ghewracht voor geheel Israel, ghy hebbet ghesien, en{de} v daer af verblijt, Waerom sondicht ghy dan aen dat ontsculdich bloet, doodende Dauid die sonder scult is?
Doen Saul dit ghehoort hadde, soo worde hy te vreden ghestelt door Ionathas stemme, en{de} swoer, Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, hy en sal niet ghedoot worden.
Aldus so heeft Ionathas Dauid gheroepen, en{de} hem alle dese woorden te kennen ghegheuen, en{de} Ionathas heeft Dauid binnen by Saul ghebracht, ende hy is voor hem gheweest ghelijck hy daer ghisteren en{de} eerghistere{n} was.
Wederom isser noch een orloghe op ghestaen, en{de} Dauid is wt ghetrocke{n}, ende heeft teghen die Philistijnen ghestreden, en{de} heeft die gheslaghen met eene{n} seer grooten slach, En{de} sij vloden van sijnen aensicht.
Ende den quaden gheest des Heeren is in Saul come{n}, en{de} hy sadt in sijn huys, en{de} hadde een lancie in sijn ha{n}t, Maer Dauid die speelde opt snaerspel met sijn hant.
Ende Saul leyder op toe, om Dauid metter lancien aenden want te speten, maer Dauid wijcte van Sauls aensichte, maer die lancie sonder wonde te maken vlooch inden want, Ende Dauid vloodt, en{de} werde dien nacht behouden.
Hier om so heeft Saul sijn dienaers in Dauids huys ghesonden dat sij hem bewaren souden, ende datmen hem des morghens vroech doode{n} soude. Ende doen Michol sijn huysvrouwe dit hadde Dauid te kennen ghegeuen segghende, Ten sij dat ghi v seluen desen nacht verlost, soo suldi morghen steruen,
soo heeft sij hem neder ghelaten door een venster, en{de} hy is wech ghegaen ende gheuloden, ende behouden.
Doen nam Michol een staende beeldt, ende leyde dat opt bedde, en{de} een harich gheyten vel heeft sij gheleydt aen thooft van dien, ende sij decte dat beelt met cleederen.
Ende Saul sandt sijn dienaers, die Dauid souden metter macht vanghen, en{de} daer is gheantwoort dat hy sieck was.
Ende Saul heeft wederom boden ghesonden dat sij Dauid besien souden segghende, Brengt hem tot my opt bedde datmen hem doode.
Ende als die boden daer comen waren soo isser een beelt opt bedde vonden ende gheyten vellen aent hooft van dien.
En{de} Saul seyde tot Michol, Waerom hebdi my aldus bedroghe{n}, en{de} hebt mijnen viant laten gaen dat hy wechvliede{n} soude? Ende Michol antwoorde tot Saul, Om dat hy my seyde, Laet mi gaen oft anders sal ic v dooden.
Maer Dauid vliedende is behoude{n}, ende hy is by Samuel ghecomen te Ramatha, ende heeft hem ghebootscapt alle dat hem Saul ghedae{n} hadde, ende hy ende Samuel sijn wech ghegaen, ende hebben ghewoont in Naioth.
Ende het is Saul ghebootschapt van sommighe die seyden, Siet Dauid is te Naioth in Ramatha.
Hier om heeft Saul dienaren wtghesonden, dat sij Dauid metter macht vanghe{n} souden, die welcke als sij saghen den hoop der propheten die propheteerde{n} ende Samuel ouer hen staende, soo is den gheest des Heeren oock in hen worden, ende sij begonsten ooc te propheteren.
En{de} als dit Saul ghebootscapt worde, soo heeft hy noch ander boden wtghesonden, maer die propheteerde{n} oock. Ende Saul heeft noch die derde boden wtghesonden, die welcke oock ghepropheert hebben. Ende Saul seer ghestoort sijnde,
is selue oock nae Ramatha ghegaen, ende hy is comen tot den grooten put die daer is te Socho, ende hy heeft gheuraecht ende gheseyt, Op wat plaetse sijn Samuel ende Dauid? En{de} hem is gheseyt, Siet sij sijn te Naioth in Ramatha,
ende hy is voorts ghegaen te Naioth in Ramatha, en{de} den gheest Godts is ooc gheworden op hem, ende hy wandelde voortgaende, en{de} hy propheteerde tot dat hy quam te Naioth in Ramatha.
Ende hy heeft oock hem seluen ghebloot van sijnen cleederen, ende propheteerde metten anderen voor Samuel, ende hy heeft al naect ghesonghen alle dien dach ende nacht, Waer wt dat dit ghemeyn segwoordt comen is, Is Saul ooc onder die propheten?
DAuid is gheulucht va{n} Naioth, welck in Ramatha is, ende comende heeft hy tot Ionathas gheseyt, Wat heb ick ghedaen? wat boosheyt ende wat sonde heb ic teghen uwen vader ghedaen, dat hy mijn ziele suect?
Ende Ionathas seyde tot he{m}, Verre moet dit wesen, ghy en sult niet steruen, want mijn vader en sal niet doen tsij groot oft cleyn, ten sij dat hy my dat ierst te kennen heeft ghegheuen, Soude dan mijn vader dit woort alleen voor my verborghen hebben? Dit en sal gheensins sijn.
Ende hy heeft Dauid wederom ghesworen, en{de} Dauid seyde, V vader weet voorwaer wel dat ick gratie in v ooghen vonden hebbe, en{de} hy sal segghe{n}, En laet Ionathas dit niet wete{n}, op dat hy by auontuere niet droeue en sij, Want certeyn ick weet wel alsoo warachtelijck als die Heere leeft, ende v ziele leeft, dat ick ende die doot (op dat ict soo segghen mach) maer een screde van malcanderen versceyden en sijn.
Ende Ionathas heeft tot Dauid gheseyt, Al wat v ziele my segghe{n} sal, dat sal ic v doen.
Ende Dauid seyde tot Ionathan, Siet het is morghe{n} die feeste vander nieuwer maent, ende ick pleech dan ghewoonlijck by den coninck ter maeltijt te sitten. Aldus laet my nv gaen dat ick my borghen mach int velt, totten auont vanden derden dach,
Eest sake dat v vader ommesiende, nae my vraghet, soo suldi hem antwoorden, Dauid heeft my ghebeden, dat hi haestelijck mocht gaen in sijn stadt te Beth-lehem, want daer feestelijcke slachofferanden te doen sijn voor alle sijn gheslachte,
Eest sake dat hy seyt, Het is goet, soo sal uwen dienaer vrede sijn, maer eest sake dat hy gram wordt, soo weet sekerlijck dat sijn quaetheyt veruult is.
Hierom soo doet bermherticheyt met uwen dienaer, want ghy hebt my uwen dienaer een verbont des Heeren met v doen maken, maer is daer eenighe onrechtueerdicheyt in my, soo slaet ghy my doot, ende en brengt my tot uwen vader niet.
Ende Ionathas seyde, Verre sij dat van mi want ten is niet moghelijck dat ick v dat niet en soude te kennen gheuen, eest sake dat ick sekerlijck beuinde dat mijns vaders archeyt teghen v volcomen is.
Ende Dauid antwoorde tot Ionathas, Wie sal my die bootscap brenghen, eest sake dat v vader byauontueren v iet straffelijck van my gheantwoordt heeft?
Ende Ionathas seyde tot Dauid, Coemt en{de} laet ons daer buyten opt velt gaen.
Ende als sij beyde buyten opt velt ghegaen waren, soo seyde Ionathas tot Dauid, Heere Godt van Israel, eest sake dat ic mijns vaders sin ondersoecke morghen oft ouermorghen, en{de} datter iet goets ouer Dauid is, en{de} dat ic terstont tot v niet en seynde, ende v dat niet te kennen en gheue,
so moet die Heere Ionathe dit doen, ende dat daer toe doe{n}, Maer eest sake dat mijns vaders quaetheyt teghen v gheduerich blijft, so sal ict v in v oore laten weten, en{de} v laten gaen, dat ghy moecht met vreden wech gaen, en{de} dan moet die Heere met v sijn, ghelijck hy met mijne{n} vader gheweest is,
Ende eest dat ict leue, so suldi my des Heere{n} bermherticheyt doe{n}, maer eest dat ic sal ghestorue{n} sijn,
so en suldi v bermherticheyt niet afkeeren van mijnen huyse tot inder eewicheyt als die Heere alle Dauids vianden wtroeyen sal eenen yeghelijcken vander eerden, soo moet die Heere Ionathan van sijne{n} huyse wech halen, ende die Heere moet dat versoecken wt die handen van Dauids vianden.
Aldus so heeft Ionathas een verbont ghemaect met Dauids huys, en{de} die Heere heuet versocht wt Dauids viande{n} hant,
ende Ionathas heeft daer toe Dauid noch ghesworen om dat hy hem lief hadde, want hy beminde hem ghelijck sijn eyghen siele.
En{de} Ionathas seyde tot he{m}, Morghen salt die feeste van der nieuwer maent sijn, ende men sal v dan soecken,
want men sal begheren dat ghy soudt comen sitten tot ouermorghen toe. Aldus soo suldi haestelijck nederwaerts gaen, en{de} comen ter plaetsen daer ghi sult verborghen worden op eenighen dach alsmen wercken mach, Ende ghy sult sitten byde{n} steen die Ezel ghenoemt is,
En{de} ic sal drij pijlen by dien schieten, en{de} ic sal schieten recht oft ic my oeffende nae een teeke{n}.
En{de} ic sal oock een knechtken sende{n} hem segghende, Gaet henen, en{de} haelt my die pijlen,
En{de} eest dat ick den knechtken segghe, Siet die pijlen sijn herwaerts achter v, brengt die, soo coemt ghi dan by my, want dan eest met v pays, en{de} niet quaets, Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, Maer eest sake dat ic aldus totten knechtke{n} segghen sal, Siet die pijlen ligghen voorts voor v, so gaet in vrede, wa{n}t die Heere heeft v laten gaen.
Maer van dwoort dat wij ghesproken hebben ick en{de} ghy sij die Heere tusschen v en{de} my tot inder eewicheyt.
Aldus soo is Dauid opt velt gheborghe{n} gheweest, en{de} die feest vander nieuwer mae{n}t is comen, en{de} die coninck is gheseten ter maeltijt om broot te eten.
En{de} als die coninc op sijnen stoel gheseten was (nae die ghewoonte) welc aende{n} want was, soo stont Ionathas op, ende Abner sadt ter sijden by Saul, en{de} Dauids plaetse worde daer ledich ghesien.
En{de} Saul en heeft op dien dach niet gheseyt, wa{n}t hy dachte dat hem iet by auontuere{n} misuallen was, dat hy niet suyuer en was noch ghereynicht.
Ende doe{n} den andere{n} dach nae die feest va{n}der nieuwer maent comen was, soo sachmen Dauids plaetse noch ydel En{de} Saul seyde tot Ionathas sijnen sone, Waerom en is die sone van Isai niet ter maeltijt ghecomen, noch ghisteren noch heden?
En{de} Ionathas antwoorde Saul, Hy heeft my seer hertelijck ghebeden dat hy soude moghen gaen nae Beth-lehem,
en{de} hy seyde, gheeft mi orlof, want daer is een seer feestelijcke sacrificie in mijn stadt, Een van mijnen broeders heeft my gheroepen. Hier om heb ick gratie voor v ooghe{n} vonde{n}, laet my gheringhe gaen dat ic mijn broeders mach sien, om dese sake en is hy tot des conincs tafel niet comen.
Doen werdt Saul gram teghen Ionathan, ende seyde tot hem, Ghi sone van eender vrouwen die eenen man sonder versueck seluer aenhaelt, meyndi dat ick niet en weet, dat ghy den sone van Isai lief hebt tot uwer scanden, en{de} ter scanden van uwer scandelijcker moeder?
Want alle die daghen dat die sone van Isai op die aerde leeft, soo en suldi ghy en{de} v rijck niet gheuesticht worden. Aldus dan soo seyndt nv, en{de} doet hem by my brenghen, want hy is een kint des doots.
En{de} Ionathas heeft Saul sijnen vader gheantwoordt, segghende, Waerom sal hy sterue{n}? Wat heeft hy ghedaen?
En{de} Saul greep een lancie dat hi hem slaen soude, Ende Ionathas heeft doen ghemerct, dat sijn vader vast opset ghemaect hadde dat hy Dauid dooden soude.
Hierom is Ionathas vander tafele{n} opghestaen met grooter ghestoortheyt sijnder gramscap, ende hy en adt op den tweeden dach vander nieuwer maent gheen broot, Want hy was bedroeft om Dauid, dat hem sijn vader alsoo bescaemt hadde.
En{de} doent smorghens dach gheworden was, soo is Ionathas op dat velt ghegaen, alsoo hy Dauid ghestelt hadde en{de} een cleyn ionxken met hem,
en{de} hi seyde tot sijnen ionghen, Gaet henen en{de} haelt my die pijlen die ick sciete. En{de} als die ionghe gheloopen was derwaerts so schoot hy noch eenen andere{n} pijl voorby den ionghe.
Als dan die ionghe come{n} was ter plaetsen van den pijl den welcken Ionathas ghescoten hadde, so riep Ionathas den ionghen achter sijnen rugghe, ende seyde, Siet daer is eenen pijl verre voorby v.
Ende Ionathas riep noch eens den ionghe achter rugghe nae, segghende, Haest v gheringhe, en wilt niet stille staen. Doen raepte Ionathas ionghe alle die pijlen tsamen, ende hy brachtse sijnen heere,
maer hy en wist met allen niet watmen daer dede, want Ionathas ende Dauid hadden alleen kennisse vander saken.
Daer om soo heeft Ionathas sijn ghereetschap den ionghe ghegheuen, ende seyde tot hem, Gaet wech ende draechtse in die stadt.
Ende als die ionghe wech ghegaen was, soo is Dauid opghestaen vander plaetsen die suytwaerts staet, ende vallende op sijn aensicht neder ter aerden heeft hy drijmael aenbeden, en{de} sij custen malcanderen, en{de} weende beyde te samen, maer Dauid aldermeest.
Aldus so heeft Ionathas tot Dauid gheseyt, Gaet henen in vrede, Al dat wij beyde ghesworen hebben in den naem des Heeren segghende, Die Heere sij tusschen my en{de} v, en{de} tusschen v saet en{de} mijn saet, tot inder eewicheyt.
En{de} Dauid is opghestaen, en{de} wech ghegaen, Ende Ionathas is oock in die stadt ghegaen.
DOen qua{m} Dauid te Nobe tot Achi-melech den priester, en{de} Achi-melech verwonderde he{m} seer, om dat Dauid daer come{n} was. En{de} hy seyde tot hem, Waer om sijdi alleene ende niemant met v?
Ende Dauid seyde tot Achi-melech den priester, Die coninck heeft my een woordt beuolen ende gheseyt, En laet niemant dese sake weten waerom dat ghy van my ghesonden sijt, ende wat gheboden dat ick v beuolen hebbe, want ic heb die knechten bestelt te sijne tot die ende die plaetse,
Daerom hebdi nv iet byder hant, tsij vijf brooden, gheeft my die, oft iet dat ghy vindt.
Ende die priester antwoordende seyde tot Dauid, Ick en hebbe gheen broot vooor ghemeyn menschen byder hant, maer alleen heylich broot, eest sake dat die knechten suyuer sijn, besonder van vrouwen.
Ende Dauid antwoorde den priester, ende seyde tot hem, Aengaende die vrouwen eest datmen daer op lettet, wij hebben ons daer af onthouden van ghisteren ende eerghisteren als wij wt ghinghen, ende die vaten der kinderen waren heylich, maer desen wech is besmet, maer die sal oock heden gheheylicht worden door die vaten.
Aldus so heeft hem die priester gheheylicht broot ghegheuen, want daer en was gheen broot dan alleene die brooden der voorlegghinghen, die van dat aenschijn des Heeren afghedraghen waren, om dat men daer werme brooden voor legghen soude.
Ende daer was een van Sauls knechten op dien dach binnen in des Heeren tabernakel, ende sijnen naem was Doeg een Edumiter, die alder machtichste van Sauls herders.
Ende Dauid seyde tot Achi-melech, Hebdi hier byder hant eenighe lancie oft sweert? want ick en heb mijn sweert en{de} mijn wapenen met my niet ghebrocht, Want des conincs woordt was haestich.
Ende die priester seyde, Siet hier is dat sweert Goliath des Philistijns, den welcken ghy verslaghen hebt in die valleye der Therebinten, het is ghedect met eenen mantel achter den Ephod, wildi dit met v draghe{n}, so neemt dat wech, want hier en is gheen ander sonder dit. Ende Dauid seyde, Daer en is gheen ander dies ghelijck, gheeft my dat.
Aldus is Dauid opghestaen ende gheuvlucht wt Sauls aensicht op dien dach, en{de} hy is ghecomen tot Achis den coninc van Geth,
Ende Achis knechten seyden tot hem als sij Dauid saghen, En is dit niet Dauid die coninck des lants? En songhen sij niet door die dansen segghe{n}de, Saul heefterduysent ver-slaghen, maer Dauid thien duysent?
Maer Dauid stelde dese woorden in sijn herte, ende hy vreesde seere voor dat aenschijn van Achis des conincks van Geth.
Ende hy veranderde sijnen mont voor hemliede{n}, en{de} hy viel onder haer hande{n}, ende hy stiet aen die duere vander poorten, en{de} sijn seeuer vloeyde hem neder op sijne{n} baert.
Ende Achis seyde tot sijn knechte{n}, Ghy hebt ghesie{n} desen man rasende, waerom hebdi dien tot my ghebracht?
Ghebreken ons rasende menschen? dat ghy desen man hier binnen ghebrocht hebt, om dat hy voor my soude rasen? Sal dese dan in mijn huys comen?
HIerom is Dauid van daer ghegaen, en{de} gheuloden in die speluncke van Odolla{m}, dwelck als sijn broeders ende alle sijns vaders huys ghehoort hadden, soo sijn sij daer tot hem nederwaerts comen.
Ende daer sijn tot hem vergadert alle die benaut waren, ende met scult beladen, ende die bitter van herten ware{n}, ende hy is haerlieden hooftman gheworden, ende daer sijn ontrent vierhondert ma{n}nen by hem gheweest.
Ende Dauid is van daer ghetrocken te Maspha, welck is in Moab, ende hy seyde totten coninck van Moab, Ick bidde v laet doch mijn vader ende mijn moeder by v woonen, tot dat ic weten mach wat Godt my doen sal.
Ende hy heeftse ghelaten voor des conincs van Moabs aensicht. Ende sij bleue{n} by hem alle den tijt dat Dauid op sijn hoede was.
Ende Gad die prophete seyde tot Dauid, en wilt in die besloten hoede niet blijuen, reyst voorts ende gaet int la{n}t van Iuda. Ende Dauid is wech ghereyst, ende is comen int bosch Hareth.
Ende Saul heeft ghehoort dat Dauid ghesien is gheweest, ende die mannen die met hem waren, Maer als Saul te Gabaa woonde, ende was int bosch welck te Rama is, hebbende een lancie in sijn hant, en{de} alle sijn knechten rontsomme hem stonden,
soo seyde hi tot sijnen knechten die by hem stonden, Hoort my nv ghy kinderen van Iemini, meyndi dat die sone van Isai v alle gader sal ackerlande{n} en{de} wijngaerden gheuen, en{de} dat hy v alle gader sal hooftma{n}nen maken ouer duysent mannen en{de} capiteynen ouer ho{n}dert ma{n}nen,
aengesien dat ghi alle teghe{n} my gheswore{n} hebt, also datter niema{n}t en is die my iet te kennen gheuet, Besonder want mijn sone een verbont ghemaect heeft metten sone van Isai? Daer en es niemant van v lieden, die medelijden heeft met mij? oft diet mij te kenne{n} gaue, om dat mijn sone mijnen knecht teghen mij opgheruct heeft, die welcke mij laghe{n} leght tot op desen dach toe,
Doen antworde Doech een man van Edom die by hem sto{n}t, ende was dierste onder Sauls knechten. Ic heb (seyt hy) den sone van Isai ghesien te Nobe by Achi-melech Achitobs sone de{n} priester,
die welcke voor hem van den Heere raet vraechde, ende hy gaf hem spijse, ende dat sweert van Goliath den Philistijn gaf hy hem oock.
Aldus soo heeft Saul wtghesonden om Achimelech den priester Achitobs sone te doen halen, ende alle sijns vaders huys al priesters woonende te Nobe, die welcke allegader sijn by den coninck comen.
Ende Saul seyde tot Achi-melech, Hoort ghy sone van Achitob. Ende hy antwoorde, Hier ben ick Heere,
Ende saul seyde tot hem, Waer om hebbi teghen my ghesworen, ghy ende die sone van Isai, ende hebt hem brooden ende een sweert ghegheuen, ende den Heere voor hem raets gheuraecht dat hy teghen my opstaen soude, een heymelijck laghen legghere blijue{n}de tot op desen dach toe?
Ende Achimelech antwoorde{n}de den coninck seyde, Ende wie isser doch onder allen v knechten soo ghetrouwe als Dauid, ende des conincs behoude sone, ende reysende nae v ghebodt, ende glorieus in v huys?
Heb ick heden ierst begonst voor hem vanden Heere raet te vraghen? Verre sij dat van my, Die coninck en wil sulck dinck niet vermoeden teghen sijnen dienaer in alle mijns vaders huys, want v dienaer en heeft niet met allen gheweten van deser saken, tsij groot oft cleyne.
Ende die coninck seyde, Ghy sult die doot steruen Achi-melech, ghy ende alle ws vaders huys.
Ende die coninck seyde tot den artsiers die rontsomme hem stonden, Keert v omme ende slaet die priesters des Heeren doot, want hen hant is met Dauid, wetende dat hy vluchte, ende sij en hebben my dat niet te kennen ghegheuen. Maer des conincs knechten en wilden hen handen niet wtsteken aen des Heeren priesters.
Doen seyde die coninck tot Doeg, Keert v ghy om, ende valt op die priesters. En{de} Doeg die Edumiter hem omkeerende oueruiel die priesters, ende versloech op dien dach vijfentachentich mannen ghecleedt met lijnen Ephods cleederen.
Ende hy versloech metten swaerde der priesteren stadt Nobe, mannen ende vrouwen, cleyn kinderen ende suyghelinghen, ossen ende esels, ende scapen vernielde hy metten scerp vanden swaerde.
Maer een sone van Achimelech Achitobs sone, wiens naem was Abiathar, ontcomende vluchte tot Dauid,
ende hy gaf hem te kennen hoe dat Saul des Heeren priesters ghedoot hadde.
Ende Dauid seyde tot Abiathar, Ick wist wel op dien dach doen die Edumijter Doeg daer was, dat hijt sonder twijfel Saul segghen soude, Ick ben sculdich alle der zielen ws vaders.
Blijft by my, en wilt niet vreesen, eest dat iemant mijn ziele suect, die sal v ziele oock suecken, ende ghy sult met my behouden worden.
ENde sij hebben Dauiden ghebootscapt segghende, Siet die Philistinen bestrijden Ceilam en{de} sij beroouen die dorschvloeren.
Hier om heeft Dauid den Heere te rade ghegae{n}, segghe{n}de, Sal ic gaen en{de} slaen dese Philistijnen? Ende die Heere heeft tot Dauid gheseyt, Gaet henen, ende ghy sult die Philistinen verslaen, ende Ceila behouden.
En{de} die ma{n}nen die met Dauid waren seyden tot hem, Siet sij vreesen hier sijnde int lant van Iuda, hoe veel te meer eest sake dat wij gae{n} te Ceila teghe{n} die heyrscaren der Philistijnen?
Aldus soo heeft Dauid noch eens vanden Heere raet gheuraecht, Die welcke antwoordende heeft gheseyt tot hem, Staet op, en{de} gaet tot Ceila, Want ick sal die Philistijnen in v hant leueren.
Hierom is Dauid en{de} sijn mannen ghereyst na Ceila, en{de} hy heeft teghen die Philistinen ghestrede{n}, en{de} heeft haerlieden vee wech ghedreuen, en{de} die met eenen grooten slach gheslaghen, en{de} Dauid heeft die ingesetene{n} va{n} Ceila verlost,
Voorts ten tijde doen Abiathar Achi-melechs sone vluchte tot Dauid in Ceila, soo was hy afcomen hebbende met hem eenen Ephod.
En{de} het is Saul gheboodtscapt dat Dauid te Ceila comen was. En{de} Saul seyde, Die Heere heeft hem in mijn handen gheleuert, en{de} hy is beuanghen, in een stadt ghegaen sijnde daer poorten ende sloten sijn.
Ende Saul heeft alle den volcke beuolen dat sij nederwaerts ten strijde trecken souden in Ceilam ende dat sij Dauid met sijnen mannen omlegghen soude
Dwelck als Dauid vernome{n} hadde, dat Saul al heymelijck op handen hadde hem quaet te doene, so seyde hy tot Abiathar den priester, Doet den Ephod aen.
En{de} Dauid seyde, Heere Godt van Israel v die naer heeft een tijdinghe ghehoort, dat Saul opstelt te comen in Ceila, om die stadt te bederuen, om mijnen wille.
Sulle{n} die ma{n}nen van Ceila my in sijn handen leueren? ende sal Saul ooc nederwaerts comen also v dienaer ghehoort heeft? Heere Godt van Israel gheuet uwen dienaer te kennen. En{de} die Heere heeft gheseyt, Hy sal nederwaerts come{n}.
Ende Dauid seyde, Sullen die mannen van Ceila my ende die mannen die by my sijn oock in Sauls handen leueren? En{de} die Heere heeft gheseyt, Sij sullen v leueren.
Daer om is Dauid opghestaen, en{de} sijn mannen omtrent ses hondert, ende wt Ceila ghetrocken sijnde hebben sij onghestadelijc ghegaen herwaerts ende derwaerts onseker. Ende het is Saul ghebootscapt dat Dauid van Ceila gheulucht was, ende behouden. Waerom dat hy niet en heeft willen wt trecken.
Maer Dauid woonde in die woestijne in die stercste plaetsen, ende hi bleef op dat gheberchte der woestijnen van Ziph op eenen donckeren berch, Nochtans socht he{m} Saul tallen daghen en{de} die Heere en heeft hem niet gheleuert in sijn handen.
Ende Dauid heeft ghesien dat Saul wtghegaen was om sijn ziele te suecken, maer Dauid was in die woestijne Ziph int bosch.
Ende Ionathas Sauls sone is opghestaen ende is by Dauid int bosch ghegaen, ende hy heeft sijn handen ghesterct in Gode, ende heeft hem gheseyt,
En wilt niet vreesen, wa{n}t mijns vaders Sauls hant en sal v niet vinden, Ende ghy sult regneren ouer Israhel, en{de} ic sal naest v die tweede sijn, Maer Saul mijn vader die weet dat ooc wel
Hierom soo hebben sij beyde een verbont ghemaect voor den Heere, ende Dauid is in die bosschagie bleuen, maer Ionathas is wederom ghekeert in sijn huys.
Hier om soo sijn die van Ziph opghetrocken tot Saul te Gabaa segghende, Seit en is Dauid by ons niet verborghe{n} in die alderbeurijtste plaetsen der bosschagien op den hoeuele Hachila, welck leyt ter rechter sijden vander woestijne{n}?
Daerom soo coemt nv nederwaerts, ghelijck v ziele begheert heeft dat ghy nederwaerts comen soudt, ende tsal ons behooren hem te leueren in des conincs handen.
En{de} Saul heeft gheseyt, Ghebenedijt sijdi vanden Heere, dat ghy medelijden met mi ghehadt hebt.
Aldus soo bid ick v, ghaet henen wech ende doet neerstelijck, ende hebt v scalckelijck, ende slaet ghade die plaetse daer sijnen voet is, oft wie hem daer ghesien heeft, Want hy ouerleyt van my, dat ic hem listelijcke laghen legghe.
Aenmerct ende besiet alle die heymelijcke plaetsen daer hy verborghe{n} is, ende coemt dan wederom by my, met een seker bootschap, dat ick mach met v lieden gaen. Ende al hadde hy hem oock onder die aerde verberghen, soo sal ic hem doorsoecken in alle die duysenden van Iuda.
Ende sij opstaende sijn te Ziph gheghaen, voor Saul. Maer Dauid ende sijn mannen waren in die woestijne Maon opt plat lant ter rechter sijden van Iesimon.
Hierom is Saul met sijnen ghesellen ghegaen om hem te soecken, en{de} het is Dauid ghebootschapt, ende hy is terstont nederwaerts ghegaen nae die steenrootse, en{de} hy verkeerde in die woestijne Maon. Het welck als Saul ghehoort hadde, soo heeft hy hem veruolcht in die woestijne Maon,
Ende Saul ghinck ter sijden vanden berch op die een sijde, ende Dauid met sijnen mannen waren op die ander sijde vanden berghe, Maer Dauid mishoepte dat hy soude moghen ontghaen van Sauls aensicht. Aldus soo hebben Saul en{de} sijn mannen Dauid met sijnen mannen omringhet int ronde als een croone, om dat sij die vanghen souden
Ende daer is een bode tot Saul comen segghende, Haest v en coemt, want die Philistijnen sijn met grooter menichten opt lant gheuallen.
Aldus soo is Saul wederom ghegaen, ophoudende van Dauid te veruolghen, ende hy is ghereyst teghen die Philistijnen. Daer om hebben sij die plaetse ghenoemt die sceydende steenrootse.
HIerom so is Dauid van daer opwaerts ghereyst, en{de} heeft ghewoont in die alder beurijtste plaetsen van En-gaddi.
En{de} als Saul wederom comen was, nae dat hy die Philistijnen veruolcht hadde, soo hebben sij hem ghebootscapt segghe{n}de, Siet Dauid is in die woestijne Engaddi.
Aldus soo heeft Saul met hem ghenomen drij duysent wtghecoren ma{n}nen van gheheel Israel, hy is wtghereyst om Dauid en{de} sijn ma{n}nen te soecken, ooc op die aldersteychste steenrootsen die alleen den wilde{n} bocken gancbaer waren.
Ende hy is ghecomen aen die scaepstallen die onder weghen laghen, en{de} daer was een speluncke, in die welcke Saul ghegae{n} is om sijn gheuoech te doene, Maer Dauid met sijnen ma{n}nen waren int binnenste van dier speluncken verborghe{n}.
En{de} Dauids knechte{n} seyden tot hem, Siet dit is den dach daer af dat die Heere tot v ghesproken heeft, Ick sal v leueren uwen viant, dat ghy he{m} doen soudt alsoot belieue{n} sal in uwen ooghe{n}. Hierom soo stont Dauid op, en{de} sneedt af den boort van Sauls ma{n}tel al swijghende.
Daer nae sloech Dauid sijn herte om dat hy den boort van Sauls ma{n}tel afghesneden hadde.
Ende hy seyde tot sijnen ma{n}nen, Die Heere wil my ghenadich wesen, dat ic dit dinck niet en doe mijnen Heere den ghesalfden des Heeren, dat ick mijn hant soude aen hem steken, want hy is een ghesalfde des Heeren, Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, ten sij dat hem die Heere slae, oft dat sijnen sterfdach coemet, dat hy sterue, oft dat hy ten strijde treckende daer verslaghen worde, soo moet my die Heere ghenadich sijn, dat ick mijn hant niet en steke aen des Heeren ghesalfde,
Ende Dauid heeft sijn mannen ghebroken met woorden, ende hy en heeft hen niet toeghelaten dat sij teghe{n} Saul opstaen souden, Maer Saul opstaende wter speluncken ghinck voorts sijnen iersten wech,
Ende Dauid is nae hem opghestaen, en{de} wter speluncken ghegaen sijnde heeft hi achter Sauls rugghe gheroepe{n}, segghende. Mijn Heere coninck, Ende Saul sach achter hem omme, ende Dauid hem neder booghende metten aensicht ter aerden, heeft aenbede{n}
en{de} gheseyt tot Saul. Waer om hoordi nae die woorden der menschen die segghe{n} Dauid soect arch teghen v,
Siet heden hebben v ooghen ghesien dat die Heere v in mijn handen gheleuert heeft in die speluncke, ende ick dachte dat ick v dooden soude, maer mijn ooghe heeft v ghespaert, want ick seyde. Ick en sal mijn hant niet wt reycken aen mijnen Heere, want hy is des Heeren ghesalfde{n},
Daer toe noch meer mijn vader besiet, ende kent hier de{n} boort va{n} uwe{n} ma{n}tel in mijn hant, want doe{n} ic dat wterste van uwen mantel afsnede, so en wilde ick mijn hant aen v niet steken, Aenmerct en{de} siet datter ghee{n} quaet in mijn hant en is, noch ghee{n} onrechtuaerdicheyt, noch ick en heb teghen v niet ghesondicht, Maer ghy legghet laghen mijnder zielen dat ghy die wechneme{n} soudt,
Die Heere ordeele tussche{n} v ende my, en{de} die Heere wreke my van v, maer mijn hant en sij op v niet,
Ghelijckmen int ghemeyn oudt segwoort segt. Vanden boosen sal boosheyt wtcome{n} Daerom soo en moet mijn hant op v niet wesen, Wien veruolchdy doch ghy coninck van Israhel?
wien veruolchdi? ghy veruolcht eenen dooden hont en{de} een vloo,
Die Heere die sij rechter en{de} ordeele tussche{n} my ende v, ende hy aensie en{de} ordeele mijn sake, ende hy moet my wt v hant verlossen,
Maer als Dauid sprekende tot Saul alle dese woorden volseyt hadde, soo seyde Saul. En is dit v ste{m}me niet mijn sone Dauid? Ende Saul hief sijn stemme op ende weende,
en{de} hy seyde tot Dauid. Ghy sijt rechtuaerdigher dan ick, want ghi hebt my goet ghedaen, en{de} ic heb v met quaden gheloont,
Ende ghy hebt heden ghetoont wat goet dat ghy mi ghedaen hebt, hoe dat die Heere mi in v hant gheleuert heeft, ende dat ghy my niet ghedoot en hebt,
Want wie ysser die sijnen viant sal late{n} gaen in eenen goeden wech, als hy hem gheuonden heeft, Maer die Heere wil v van deser weldaet loonen, voor het tghene dat ghy aen my heden ghedaen hebt,
Ende nv aenghesien dat ick wel weet dat ghy sekerlijck coninck sijn sult, ende dat ghi dat rijck van Israhel in v hant hebben sult,
daerom sweert my byden Heere dat ghi mijn saet nae mi niet en sult te niet doen, ende dat ghy mijnen naem van mijns vaders huys niet wech nemen en sult,
Ende Dauid heeft Saul dat ghesworen, Aldus soo is Saul wech gheghaen in sijn huys, ende Dauid ende sijn mannen sijn oock opwaerts ghetrocken nae die bevrijtste plaetsen.
MAer Samuel is ghestoruen, en{de} gheheel Israhel is vergadert ende sij hebben hem bescreyt ende begrauen in sijn huys te Ramatha, Ende Dauid opstaende is nederwaerts ghegae{n} in die woestijne Pharan,
Ende daer was een man in die woestijne Maon, ende sijn besittinghe was op den berch Carmelus, ende die man was bouen maten seer groot, ende hy hadde drij duysent scapen, en{de} duysent gheyte{n}, En{de} het is ghesciet datme{n} sijn scap en schoer opde{n} berch Carmelus,
En{de} de{n} nae{m} va{n} die{n} man was Nabal, en{de} de{n} name va{n} sijnder huysvrouwe{n} was Abigail, ende sij was een seer verstandighe ende schoon vrouwe maer haer man was straf ende dalder quaetste, ende vol boosheden, ende hy was van Calebs geslachte,
Aldus doe{n} Dauid ghehoort hadde in die woestijne dat Nabal sijn scapen schoer,
so heeft hij thien ionghelinghen ghesonden, ende hy seyde tot hen Gaet opwaerts tot den berch Carmelus, ende ghy sult comen tot Nabal, ende hem van mijnen weghen vredelijck groeten
En{de} ghy sult segghen Mijnen broeders, ende v sij vrede, ende uwe{n} huyse sij vrede, ende alle dat v toebehoort sij vrede, Ic bescermende veel iaren lanck die uwe en{de} alle dat uwe es,
Ic heb ghehoort dat v scaepherders schere{n}, die welcke met ons waren in die woestijne, wij en hebben hem liede{n} noyt quellijck gheweest, noch he{n} en ghebrack noyt iet vanden cudden, binnen alle{n} die{n} tijt dat sij met ons ware{n} opde{n} berch Carmelus,
Vraghet van uwen knechten, sij sullen v dat segghen, Aldus soo laet v dienaers gratie verweruen voor v ooghen, want wij sijn op eenen goeden dach comen, so wat v hant vint dat gheeft uwen knechten ende uwe{n} sone Dauid,
Ende als die knechten van Dauid daer comen waren soo hebben si tot Nabal alle dese woorden gheseyt va{n} Dauids weghe{n}, en{de} sij sweghe{n},
Maer Nabal Dauids knechten antwoordende heeft gheseyt. Wie is Dauid? ende wie is die sone va{n} Isai? heden sijn der knechten veel gheworden die haren Heeren ontloopen,
Sal ick daer om mijn brooden, ende mijn wateren en{de} het vleesch van mijnen beesten die ick gheslaghen hebbe voor mijn sceerders nemen, en{de} gheuen dat vreemde mans die ick niet en kenne van waer sij sijn?
Aldus soo sijn Dauids knechten wederom ghegaen door haren wech, ende wederkeerende sij sijn comen, en{de} hebben he{n} alle dese woorden te kennen ghegheuen die hy ghesproken hadde,
Doen seyde Dauid tot sijnen knechten, Een yeghelijck gorde sijn swaert aen hem, Ende sij hebben alle gader haer swaerde{n} aen ghegort, ende Dauid gorde sijn swaert oock aen hem, ende Dauid sijn gheuolcht omtrent vier hondert mans, Maer twee hondert sijnder bleuen aen die bagagie{n},
Ende een van Nabals knechten heeft dit Abigail sijnder huysvrouwe te kennen ghegheuen, segghende. Siet Dauid heeft boden ghesonden wt die woestijne, dat sij onsen Heere souden ghebenedijden en{de} hi heeftse versmaet,
Dese mensche{n} hebben ons goederhande ghenoech gheweest, ende niet quellijck, ende daer en is noyt iet verloren ghegaen van allen den tijt dat wij by hemlieden verkeerden in die woestijne,
voor eenen muer waren sij ons so wel des nachts als des daechs, alle den tijt dat wi ons cudden weydden bi hemlieden,
Daero{m} aenmerct ende bedenct wat ghi doet, wa{n}t die quaetheyt is volcomen teghen uwen man en{de} teghen v huys, ende hi is een sone van Belial, also dat he{m} niemant en mach aenspreken,
Aldus soo heeft haer Abigail ghehaest, ende heeft ghehaelt twee hondert brooden en{de} twee leren vaetkens met wijne, ende vijf ghecoecte hamelen, ende vijf maten brijpappe ende hondert koruen rosijnen, ende twee hondert clonten vijghen, ende sij leyde dat op esels,
en{de} si seyde tot hare{n} knechte{n}. Gaet voor my wech, siet ick sal v achter rugghe volghen, maer si en heeft dit Nabal hare{n} ma{n} niet te kenne{n} ghegheuen,
Als sij da{n} op eenen esel gheseten was, en{de} comen was beneden aen dat onderste vanden berch, so quam Dauid met sijnen mannen nederwaerts haer te ghemoete, den welcken sij ooc te ghemoete come{n} is,
En{de} Dauid seyde. Inder waerheyt tis te vergeefs dat ick bewaert hebbe alle dat desen man toebehoorde inder woestijnen, ende datter niet en is verlore{n} ghegaen van alle dat hem toebehoorde, ende hi heeft my quaet voor goet gheloont,
Dit moet Godt Dauids vianden doen, en{de} dat daer toe doen, eest dat ic van alle dat hem aengaet, tot morghen toe iemant ouerlate pissende aen den wandt,
Maer als Abigail Dauid ghesien hadde, soo haeste sij haer ende ghinck af van den esel, en{de} sij viel voor Dauid neder op haer aensicht ende aenbadt op die aerde,
en{de} viel hem te voet, ende sij seyde. Laet dese misdaet (mijn Heere) in my sijn, Ick bidde v laet doch v dienstvrouwe in v ooren spreken, en{de} hoort die woorden van uwer dienerssen,
Ick bid v mijn Heere die coninck en stelle sijn herte niet teghen desen boosen man Nabal, Want nae sijnen naem is hy ee{n} dwaes, en{de} die dwaesheyt is met hem, Maer ick v dienersse (mijn Heere) en heb ick v knechten niet ghesien, die ghy ghesonde{n} hebt,
Daerom nv mijn Heere alsoo warachtelijck als die Heere leeft, ende als v ziele leeft, die welcke v beledt heeft dat ghi tot die bloetstortinghe niet comen en soudt, ende die v hant heeft by v behouden, en{de} nv moeten v vianden worden ghelijck Nabal, ende alle die mijnen Heere quaet begheeren,
Hieromme ontfanct doch dese benedijdinghe, die welcke v dienersse v mijnen Heere ghebracht heeft, ende gheuet den knechten die v mijnen Heere volghen,
Neemt af uwer dienerssen onrechtuerdicheyt, Want die Heere sal v mijnen Heere make{n}de make{n} een ghetrou huys, Want ghi (mijn Heere) strijdt die strijden des Heeren, Daerom soo en laet gheen boosheyt in v gheuonden worden alle die daghen ws leuens,
want eest sake datter op eenighen tijt eenich mensch opstaet v veruolghende en{de} v ziele soeckende, soo sal die ziele van mijnen Heere bewaert sijn als in een bondelken der leuender by den Heere uwen Godt, Maer die ziele van uwen vianden sal omghedraeyt worden als metten swanck en{de} den omloop va{n}der slinghere,
Als da{n} die Heere v mijnen Heere sal ghedaen hebben alle die goede dinghe{n} die hy van v ghesproken heeft, en{de} hy v sal ghemaect hebben een ouerste leydtsman ouer Israhel,
soo en sal v dit niet wesen tot een versuchten, ende tot een wroeghen des herten mijnen Heere, dat ghy onnoosel bloet ghestort hebt, oft v selue{n} ghewroke{n} hebbet, Ende als die Heere v mijnen Heere sal wel ghedaen hebben, soo suldi uwer dienstvrouwen ghedachtich sijn,
Ende Dauid seyde tot Abigail. Ghebenedijt moet sijn die Heere die Godt van Israhel, die v heden ghesonden heeft my te ghemoete,
en{de} ghebenedijt is v wtsprake, en{de} ghebenedijt moet ghy ooc sijn, die my heden hebt beledt dat ick tot die bloetstortinghe niet gae{n} en soude, en{de} mi met mijnder hant wreke{n}
Anders soo warachtelijck als die Heere die God va{n} Israel leuet, die welcke my beledt heeft dat ic v ghee{n} quaet doen en soude, en hadde ghy my ter stont niet te ghemoete ghecomen, daer en soude va{n} Nabal niet ee{n} ghebleue{n} hebbe totten dach van morghe{n} pissende aen den wandt,
Hierom heeft Dauid van haer hant ghenomen alle dat sij bracht hadde, en{de} hy heeft haer gheseyt. Gaet henen vredelijck in v huys, siet ick heb v stemme ghehoort, ende uwen aensicht eere bewesen,
Aldus soo is Abigail wederom comen tot Nabal Ende siet, hy hadde eenen maeltijt in sijn huys ghelijck eens conincs maeltijt, ende Nabals herte was vrolijck, want hy was bouen maten seer droncken, en{de} sij en seyde hem niet een woort, cleyn noch groot tot smorghens toe,
Maer des morghens vroech als Nabal den wijn verteert hadde, so heeft he{m} sijn huysvrouwe dese woorden te kennen ghegheuen, en{de} sijn herte is van binnen verstoruen, ende hi is gheworde{n} als eenen steen,
En{de} alst thien daghen ouerlede{n} was, soo heeft die Heere Nabal gheslaghe{n} ende hi is ghestoruen,
Dwelck als Dauid ghehoort hadde dat Nabal doot was, soo seyde hy. Ghebenedijt moet die Heere sijn, die recht ghedaen heeft van die sake mijnder lasteringhen van Nabals hant, en{de} sijnen dienaer bewaert van tquaet, ende die Heere heeft Nabal sijn boosheyt wederom op sijn hooft vergolde{n}, Hierom soo heeft Dauid wtghesonden, ende Abigail aenghesproken om haer tot een huysvrouwe te nemen,
Ende Dauids knechten sijn comen tot Abigail opden Carmelus, ende sij hebben tot haer ghesproken, seggende. Dauid heeft ons tot v ghesonden, dat hy v soude nemen tot eender huysvrouwen,
Die welcke opstae{n}de heeft neder opder aerden aenbeden, ende gheseyt. Siet v dienstvrouwe sij tot een dienersse, dat sij mach die voeten wasschen van mijns Heere{n} dienaers,
En{de} Abigail heeft haer ghehaest, ende is opghestaen, en{de} heeft gaen sitten op eenen esel, ende vijf ionghe dochters sijn met haer ghegaen, haer camenieren, ende si is Dauids bode{n} gheuolcht, ende is sijn huysvrouwe gheworden,
Maer Dauid hadde oock ghetrouwet Achi-noam van Iezrahel, ende sij waren beyde sijn huysvrouwen,
Maer Saul gaf Michol sijn dochter Dauids huysvrouwe Phalti Lais sone die van Gallim was.
ENde die van Ziph quamen tot Saul in Gabaa, segghende. Siet Dauid is verborghen op den hueuele van Hachila, welck is gheleghen teghen ouer die woestijne,
Ende Saul is opghestaen ende nederwaerts ghegaen in die woestijne Ziph, ende met hem drij duysent mannen vanden ghecoren wt Israhel, dat hy Dauid soecken soude in die woestijne Ziph,
Ende Saul heeft sijnen heyrlegher ghemaect in Gabaa Hachila, welc was teghe{n} ouer die woestijne inden wech, Maer Dauid woonde in die woestijne,
Maer siende dat Saul hem nae quam in die woestijne, soo sandt hy bespieders wt, ende heeft vernomen dat hy warachtelijc daer come{n} was,
Ende Dauid stont al heymelijck op, ende hi is comen ter plaetsen daer Saul was, Ende als hy die plaetse ghesien hadde daer Saul sliep, ende Abner Ners sone die opperveltheere van sijnen heyre, ende Saul slapende in sijn tente, ende alle dat ander ghemeyn volck rontsomme hem,
Soo seyde Dauid tot Achimelech den Hethiter, ende tot Abisai den sone van Saruie Ioabs broeder, segghende. Wie sal met my beneden gaen tot Saul inden legher? En{de} Abisai seyde, ic sal met v nederwaerts gae{n},
Aldus so sijn Dauid ende Abisai des nachts totten volcke comen, en{de} sij hebben Saul gheuonden ligghende ende slapende in sijn tente, ende een lancie in die eerde vast ghesteken aen sijn hooft, Maer Abner ende dat volc slapende al rontsomme hem,
Ende Abisai seyde tot Dauid. Die Heere heeft heden uwen viant besloten in v handen, Hierom soo sal ick hem nv metter lancien eens teghen die eerde doorsteken, ende soo en salt die tweede reyse niet meer van noode wesen,
Ende Dauid seyde tot Abisai. En doot hem niet, want wie sal sijn hant steken aen des Heeren ghesalfden, en{de} on-noosel wesen?
Ende Dauid seyde. Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, ten sij dat hem die Heere verslae oft dat sijnen dach come dat hy sterue, oft dat hy ter oorloghe trecke ende daer sterue,
soo moet mi die Heere ghenadich wesen, dat ick mijn hant niet en steke aen des Heeren ghesalfden, Daero{m} soo neemt nv die lancie die aen sijn hooft is, en{de} den cop metten water, ende laet ons wech gaen,
Aldus soo heeft Dauid die lancie en{de} den cop mette{n} water ghenome{n} die aen Sauls hooft was, en{de} si sijn wech ghegae{n}, en{de} daer en was niema{n}t die dat sach oft mercte, oft wacker worde, maer sij sliepen alle gader, want de{n} slaep des Heeren haddese oueruallen,
Ende als Dauid ouer ghegaen was teghen ouer, ende stont opt hoochste des berchs van verre, ende datter ee{n} groote ruymte was tusschen hen,
soo riep Dauid tot dat volck, ende tot Abner Ners sone, seggende. En suldi niet antwoorden Abner? Ende Abner antwoordende seyde. Wie sijt ghy die daer roept, ende doet den coninck onrust aen?
Ende Dauid seyde tot Abner. En sijdi niet een man? ende wie anders is ws ghelijck in Israhel? Waerom en hebdi dan uwen Heere den coninc niet bewaert? Want daer is een vanden scharen wt ghegaen om dat hy uwen Heere den coninck dootslaen soude,
Ten is niet goet dat ghylieden ghedaen hebt Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, ghy sijt alle kinderen des doots, die uwen Heere den ghesalfde{n} des Heeren niet bewaert en hebt, Daerom so besiet nv waer dat des conincs lancie is en{de} waer sijnen cop is metten water, die aen sijn hooft was,
Doen kende Saul Dauids ste{m}me, ende seyde. En is dit niet v stemme mijn sone Dauid? Ende Dauid seyde. Het is mijn stemme mijn Heere die coninck,
En{de} hi seyde Om wat sake veruolcht mijn heere sine{n} knecht, wat heb ick ghedae{n}? wat quaet is in mijn handen?
Daer om soo bid ick v mijn Heere die coninc wilt doch nv hooren ws dienaers woorden. Eest dat die Heere v verwect teghen my, soo laet een welriekende sacrificie ontsteken, Maer eest dat die kinderen der menschen v op rucken, soo sijn sij vermalendijt voor des Heeren aenschijn, die my heden verdreuen hebben, dat ick in des Heeren erfdeel niet woonen en soude, segghende. Ghaet henen ende dient vreemde Goden,
Ende nv soo en laet mijn bloet niet wtghestort worden op die aerde voor de{n} Heere, want die coninc van Israhel is wtghetrocken om een vloo te soecke{n}, ghelijckmen een velthoen veruolcht opt gheberchte
Ende Saul seyde. Ick heb ghesondicht, Gaet wederom mijn sone Dauid, want ick en sal v voortaen gheen quaet meer doen, om dat mijn ziele heden costelijck gheweest is in v ooghen, Want het is openbaer dat ick dwaselijck ghedaen hebbe, ende dat ick bouen maten seer onwetende gheweest hebbe,
Ende Dauid antwoordende seyde. Siet daer is des conincs lancie, laet een van des conincs knechten ouer comen diese hale,
Maer die Heere wil eenen ieghelijcke{n} loon gheue{n} nae sijn rechtuerdicheyt ende ghetrouwicheyt, Want die Heere heeft v heden in mijn hant gheleuert, ende ick en heb mijn hant niet wille{n} wtsteken aen des Heeren ghesalfden,
Ende ghelijck v ziele heden is groot gheacht gheweest in mijn ooghen, alsoo moet mijn ziele groot gheacht worde{n} in des Heeren ooghen, ende hy wil my verlossen van alle benautheyt,
Hierom soo heeft Saul tot Dauid gheseyt. Ghebenedijt sijdi mijn sone Dauid, en{de} voorwaer ghy sult doende doen, ende ghy sult machtich worden ende machtich blijuen, Aldus is Dauid sijnen wech henen ghegaen, ende Saul is wedero{m} ghekeert in sijn plaetse.
ENde Dauid seyde in sijn herte. Ick sal noch eens op eenen dach in Sauls handen vallen en eest niet beter dat ick vliede, ende dat ick behouden worde in der Philistijnen lant, op dat Saul mishope, ende dat hy my voortaen niet meer en soecke in alle die palen va{n} Israhel? Aldus so sal ic sijn handen vlieden,
Ende Dauid is opghestaen en{de} hy is wech ghegaen ende ses hondert mannen met he{m} tot Achis Maochs sone den coninc van Geth,
En{de} Dauid heeft by Achiis te Geth ghewoont, hy en{de} sijn ma{n}nen ende sijn huysghesin, Dauid ende beyde sijn huysvrouwen, Achinoam van Iezrahel, ende Abigail die huysvrouwe van Nabal des Carmeliters,
Ende het is Saul te kennen ghegheuen dat Dauid te Geth gheuloden was, ende hi en heeft voortaen niet meer daerom ghearbeyt om hem te soecken,
Doen seyde Dauid tot Achis. Eest sake dat ick gratie in v ooghe{n} vonden hebbe, soo gheeft my plaetse in een stadt va{n} desen lande dat ick daer woonen mach, want waerom woo{n}t v dienaer in des conincs stadt met v?
Hierom soo heeft ham Achis op dien dach ghegeuen Siceleg, om welcke sake is Siceleg der coninghen van Iuda gheworden tot opden dach van heden,
En{de} het ghetal der daghen dat Dauid inder Philistijnen lant woonde is gheweest vier maenden,
Ende Dauid en{de} sijn mannen sijn opghetrocken, ende sij hebben veel roofs ghehaelt van Gessuri ende Gerzi ende vande{n} Amaleciten, want dese dorpen worden bewoont va{n} outs int lant alsmen gaet na Sur tot int lant van Egipten,
Ende Dauid versloech alle dat lant, en{de} hi en liet daer niet eenen leuenden man oft vrouwe, Ende nemende scapen ende ossen, ende eselen, ende kemelen, ende cleederen, keerde hy wederom ende quam tot Achis,
Doen seyde Achis tot hem. Teghen wien hebdi heden opgheloopen? Ende Dauid antwoorde Teghen die suytsijde van Iuda ende teghen die suytsijde van Ierameel, ende teghen die suytsijde va{n} Ceni,
gheene{n} man oft vrouwe en liet Dauid leue{n}, noch hy en brachtse niet te Geth, segghende. Dat sij by auontueren teghen ons niet en spreken. Dit dede Dauid ende dit was sijn voornemen alle die daghen dat hy inder Philistijnen lant woonde,
Daero{m} soo heeft Achis Dauid betrout, segge{n}de. Hi heeft veel quaets ghedaen teghen sijn volck van Israhel, daerom sal hy mijn eewich knecht sijn.
ENde het is ghesciet in die daghen, die Philistijnen hebben haer heyren verghadert, dat sij hem bereyden souden ten strijde teghe{n} Israhel, Ende Achis seyde tot Dauid. Ghy sult nv weten dat ghy met my int heyr sult gaen ghy en{de} v mannen,
Ende Dauid seyde tot Achis. Nv suldy weten wat v dienaer doe{n} sal, Ende Achis seyde tot Dauid Ick sal v maken een behoeder van mijne{n} hoofde tot allen daghen,
Maer Samuel is ghestoruen, en{de} gheheel Israhel heeft een groot iammerlijck gheschrey ouer hem ghehouden, ende sij hebben hem begraue{n} te Ramatha in sijn stadt, En{de} Saul heeft alle die tooueraers ende waersegghers wt den lande verdreuen ende hy doode die ghene die boose waersegghende gheesten in haren buyck hadden,
Ende die Philistijnen sijn vergadert ende ghecomen, ende hebben ha-ren heyrleger ghemaect in Suna{m}, En{de} Saul heeft ooc gheheel Israel vergadert, en{de} is te Gelboe ghecome{n}.
En{de} Saul heeft de{n} heyrleger der Philistijnen ghesien en{de} heeft gheureest, en{de} sijn herte is boue{n} mate{n} seer verscrict geweest,
En{de} hi heeft va{n}de{n} heere raet geuraecht maer hi en heeft he{m} niet ghea{n}twoort, noch door droomen, noch door priesters, noch door prophete{n},
Ende Saul heeft tot sijnen knechten gheseyt. Suect mi ee{n} vrouwe die eenen waersegghenden gheest heeft dat ick mach tot haer gaen, ende door haer verneme{n} die waerheyt, Ende sijn knechten hebben tot hem gheseyt. Daer is een vrouwe die eenen waersegghende gheest heeft te Endor,
Hierom soo heeft hy sijn habijt verandert, en{de} hem met ander cleederen ghecleedt ende hy is wech ghegaen, ende twee mans met hem en{de} sij sijn tot die vrouwe des nachts come{n}, en{de} hy seyde tot haer. Waersegghet mi door de{n} waerseggende{n} gheest, ende verwect my vander doot den ghene{n} die ick v segghen sal,
Ende die vrouwe seyde tot hem, Siet ghy weet wel hoe groote dinghen dat Saul ghedaen heeft, ende hoe dat hy alle die waersegghers en{de} tooueraers wtgheroeyt heeft wten lande, waerom legdi mijnder zielen laghen, dat ick soude ghedoodt worden?
En{de} Saul heeft haer gheswore{n} by de{n} Heere segghende. Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, v en sal gheen quaet gheschieden om dit dinck,
En{de} die vrouwe seyde. Wien sal ick v verwecken? Ende hi seyde. Verwect my Samuel,
Ende als die vrouwe Samuel ghesien hadde, soo riep sij met luyder stemmen, ende seyde tot Saul. Waerom hebdi my bedroghen? Wan ghy sijt seluer Saul,
Ende die coninck seyde haer. En wilt niet vreesen, wat hebdi ghesien? Ende die vrouwe heeft gheseyt tot Saul. Ic heb die goden sien opclimmen wter aerden,
Ende hy seyde tot haer. Hoedanich is sijn ghedaente? Ende sij seyde. Daer is een out man opcomen en{de} hi is ghecleedt met eenen mantel, Ende Saul verstont dat Samuel was, ende hi boochde hem neder metten aensicht ter aerden, ende aenbadt,
Doen seyde Samuel tot Saul Waero{m} hebdi my onrust aenghedae{n} dat ick verwect soude worden? Ende Saul seyde. Ic ben bouen maten seer benauwet, Want die Philisthijnen strijden teghen my, ende Godt is van my ghegaen, ende hy en heeft my niet willen verhooren, noch door die ha{n}t der propheten, noch door droomen, daerom heb ic v gheroepen, dat ghy my toonen soudt wat ick doen moet,
Ende Samuel seyde. Wat vraechdy my, als die Heere van v ghesceyden is, ende is tot uwen viant ghegaen?
Want die Heere sal v doen ghelijc hy ghesproken heeft in mijn hant, ende hy sal v rijck va{n} uwer hant afsnijden, ende dat gheuen uwen naesten Dauid,
om dat ghy des Heeren ste{m}me niet ghehoorsaem en sijt gheweest, noch en hebt die gramscap va{n} sijnen toren niet volbracht teghen Amalec, Daerom tghene dat ghy lijdet, dat heeft die Heere heden ghedaen,
Ende die Heere sal heden Israhel oock met v in die hande{n} vande{n} Philistijne{n} leuere{n}, Maer morghen sult ghi ende v sonen met my sijn, En{de} die Heere sal dat heyr van Israhel oock leueren inder Phi-listijnen handen,
Ende terstont viel Saul lancks wtghesterct neder ter aerden, Want hi was seer verscrict van Samuels woorde{n}, ende daer en was ghee{n} cracht in hem, want hy en hadde van alle dien daghe gheen broot gheten.
Aldus soo is die vrouwe by Saul comen (wa{n}t hy was seer ontstelt) ende sij seyde tot hem. Siet v dienstvrouwe heeft uwer stemme{n} ghehoorsaem gheweest ende ick heb mijn ziele in mijn handen ghestelt, ende ick heb v woorden ghehoort die ghy tot my ghesproken hebt,
Daerom soo wilt ghy nv oock nae uwer dienstvrouwen stemme hooren, ende ick sal v een bete broots voor setten, dat ghi ete{n}de moecht versterct worden, ende alsoo moecht voorts ouer wech gaen,
Maer hy weygherdet, ende hy seyde. Ick en sal niet eten, Maer sijn knechten ende die vrouwe dwonghe{n} hem, Ende ten lesten verhoorende hen stemme, sto{n}t hy op vander aerden ende sadt opt bedde,
Ende die vrouwe hadde in haer huys een ghemest calf, ende si heeft haer ghehaest ende heuet doot gheslaghen, en{de} nemende meel besloech sij dat, ende bacte ongheheefde coecken,
ende sij sette dat voor Saul ende voor sijn knechten, Die welcke als sij gheten hadden soo stonden sij op, ende reysden alle dien heelen nacht.
ALdus sijn alle die heyren der Philisthijnen vergadert te Aphec, En{de} Israhel heeft ooc sijnen legher ghemaect op die fonteyn die te Iezrahel is,
Ende die vorsten der Philistijne{n} trocken voorts met hoopen van hondert, ende van duysent, Maer Dauid ende sijn mannen waren inden lesten hoop met Achis,
Ende die princen der Philistijnen seyden tot Achis, Wat willen hen dese hebreeussche? En{de} Achis seyde tot die princen der Philistijne{n}. En kendi Dauid niet, die Saul des conincks va{n} Israhel knecht gheweest is, ende die nv by my is veel daghen oft iaren? ende ick en hebbe in hem niet vo{n}den, vanden dach af dat hy tot my ouer gheuloden is tot op desen dach toe,
Maer die princen der Philistijnen worden gram teghen hem, ende seyden tot hem. Laet desen man wederom gaen, en{de} in sijn stadt blijuen daer ghy hem ghestelt hebt, ende en laet hem met ons inden strijt niet trecken, dat hy ons wederpartijder niet en worde, als wij begonst hebben te strijden, Want hoe soude hi anders sijnen Heere versoenen moghen, dan met onsen hoofden?
En is dit niet Dauid den welcken sij songhen aen die dansen, segghende. Saul heeft in sijn duysenden gheslaghen, maer Dauid in sijn thien duysenden,
Hierom heeft Achis Dauid gheroepen, ende tot hem gheseyt. Alsoo warachtelijc als die Heere leeft soo sijdi oprecht ende goet voor mijn ooghen, ende uwen wtganc en{de} inganck is by my altijt int heyr, ende ick en heb niet quaets in v gheuonden van dien dach dat ghi tot mi comen sijt tot op desen dach toe, maer den vorsten en behaechdi niet.
Aldus soo gaet wederom in vreden, ende en verstoort die ooghen niet van die vorsten der Philistijne{n},
Ende Dauid seyde tot Achis. Wat heb ick ghedaen? ende wat hebdi in my uwen dienaer vo{n}den vanden iersten daghe dat ic voor v aenschijn gheweest hebbe, tot op desen dach toe, dat ick niet en mach comen ende strijden teghen mijns Heeren des conincs vianden?
Maer Achis heeft gheantwoordt ende gheseyt tot Dauid. Ick weet wel dat ghy goet sijt in mijn ooghen ghelijc een Enghel Godts, maer die princen der Philistijnen hebben gheseyt. Hy en sal met ons ten strijde niet op trecken,
Hierom soo staet op morghen vroech, ghy ende ws Heeren dienaers die met v come{n} sijn, Ende als ghy inder nacht opghestaen sult sijn ende dat beghint claer dach te worden, soo gaet wech,
Aldus is Dauid des nachts opghestaen hy ende sijn mannen dat sij vroech souden wech trecken, ende wederom gaen nae der Phi-listijnen lant, Maer die Philistijnen sijn opwaerts ghetrocken tot Iezrahel.
ENde doen nv Dauid ende sijn mannen te Siceleg comen waren opden derden dach, soo hadden die Amaleciten eene{n} oploop ghedae{n} op Siceleg aen die suytsijde, ende sij hadden gheslaghen Siceleg, ende dat metten viere verbrant,
ende si hadden die vrouwen daer wt gheuanghen wech gheleydt van die minste tot die meeste toe, Ende sij en hadden niemant doot gheslaghen, maer sij hadden die met hen gheleydt, ende reysden alsoo wederom nae haren wech,
Als Dauid nv comen was, ende sijn mannen tot die stadt, ende vonden die metten viere ontsteken, ende dat hen huysvrouwen met haren soonen ende dochteren waren gheuanghen wech gheleydt,
soo hebben Dauid en{de} tvolck dat met hem was haer stemmen opghehauen, ende iammerlijck gheweent, tot dat hen die tranen begauen,
Want beyde Dauids huysvrouwen waren oock gheuanghen wech gheleydt, Achinoam die Iezrahelitinne, ende Abigail wijlen die huysvrouwe van Nabal den Carmelijter,
ende Dauid is seer bedroeft gheweest, wa{n}t het volck woude hem steenen, want elcs mans ziele was bitterlijcke bedruct, om hen sonen ende dochteren wille, Maer Dauid worde versterct inden Heere sijnen Godt
En{de} hy seyde totten priester Abiathar Achimelechs sone. Bre{n}gt tot my voorts dat Ephod ende Abiathar bracht den Ephod tot Dauid,
en{de} Dauid vraechde raet vanden Heere, segghende. Sal ick dese roouerkens veruolghe{n} ende die achterhalen oft niet? En{de} die Heere seyde tot he{m}. Veruolchtse, want ghy sultse sonder twijfel vanghen ende hen den roof ontnemen,
Aldus soo is Dauid wech ghetrocken en{de} die ses hondert mannen die met hem waren, ende sij sijn comen totter beken Besor, ende sommighe die moede ware{n} bleue{n} daer stae{n}de,
Maer Dauid heeftse veruolcht, hi en{de} vier ho{n}dert ma{n}nen, wa{n}t daer wasser twee hondert achterbleuen stae{n}de, die vermoeyt sijnde niet en mochten ouer die beke Besor gaen,
Ende sij hebben eenen Egipschen man opt velt vonden, ende sij brachten hem tot Dauid, ende ghauen hem broot dat hy eten soude, en{de} water te drincken,
en{de} ooc een brocke van eenen clont vijghen, ende twee bondelkens van rosijnen, Ende als hy gheten hadde soo is sijnen gheest wederom come{n}, ende hy is vermaect gheweest, want hy en hadde ghee{n} broot ghete{n} noch water ghedroncken in drij daghen ende drij nachten,
Aldus soo seyde Dauid tot hem. Wiens sijt ghy en{de} van waer sijdi? ende waer henen gaet ghy? Die welcke seyde. Ick ben een ionghelinck wt Egipten eens Amaleciters knecht, maer mijn Heere heeft mi achterghelaten om dat ic eerghisteren begonste sieck te worden,
Want wij sijn wtgheloopen aen die suytsijde van Cerethi ende teghen Iuda, en{de} teghen die suytsijde van Caleb, ende wij hebben Siceleg metten viere verbrant,
Ende Dauid seyde tot hem. Soudi my connen gheleyden tot aen desen hoop? Hy seyde. Sweert my by Godt, dat ghi mi niet dooden en sult ende dat ghy my in mijns heeren handen niet leueren en sult, ende ick sal v tot aen desen hoop leyden, Ende Dauid heuet ghesworen,
Ende als hy he{m} gheleydt hadde, siet so waren die neder gheseten breedt op alle die eerde, etende en{de} drinckende, en{de} als eenen grooten feestdach houdende, om alle den buet ende die roouen die sij ghenomen hadde wt der Philistijnen lant ende wt dat landt van Iuda,
Ende Dauid sloechse vanden auont aen tot des anderen daechs auonts, ende daer en is niemant van hemlieden ontgaen, dan vier hondert ionghe mans, die op kemels gheclommen waren ende gheuloden.
Aldus so heeft Dauid wederom ghenomen alle tghene dat die Amaleciten ghenomen hadden, ende hy ontnam ooc beyde sijn huysvrouwen,
ende daer en ghebrack niemant vanden minsten totten meesten, soo wel vanden sone{n} als vanden dochtere{n}, ende van alle den roouen, En{de} alle dat sij gherooft hadde{n} heeft Dauid wederbracht
Ende hy nam alle die cudden van dat cleyn vee, en{de} die runderen, ende hy dreef die voor sijn aensicht, ende sij seyden. Dit is Dauids roof.
Doen quam Dauid tot die twee hondert mannen die van moetheden achterghebleuen waren, ende Dauid niet en hadden connen volghen, ende dien hy beuolen hadde dat sij blijuen sitten souden aen die beke van Besor, die welcke sijn wtghetrocken Dauid te ghemoete ende den volck dat met hem was, Ende Dauid comende tot dat volck heeftse ghegroet vredelijc,
Ende alle die quaetste ende onrechtuerdichste vanden manne{n} die met Dauid ghegaen waren, hebben gheantwoort ende gheseyt. Aenghesien dat sij met ons niet comen en sijn, soo en sullen wij hen niet gheuen vanden roof die wij ontnome{n} hebben, maer sij sullen hem laten ghenoeghen een ieghelijck met sijn huysvrouwe ende met sijn kinderen, ende als sij die ontfanghen sullen hebben, soo laetse wech gaen,
Doen seyde Dauid. Ghy en sult alsoo niet doe{n} mijn broeders van desen dinghen die ons die Heere gheleuert heeft, die ons oock bewaert heeft, ende heeft die roouerkens die teghen ons eenen oploop ghedae{n} hadden gheleuert in ons handen,
ende niemant en sal v hooren in dese woorden, Want sij sullen ghelijc deel hebben die ten strijde trecken, ende die by de bagagien blijuen, ende sij sullen ghelijckelijck deylen,
Ende dit is gheschiet van dien dach ende voortae{n} alsoo gheordineert ende ghestelt, ende ghelijc een wet in Israhel tot op desen dach toe.
Aldus soo is Dauid comen te Siceleg, en{de} hi heeft ghiften vanden roof ghesonden tot die ouders va{n} Iuda sijn naesten segghende. Ontfanct die benedijdinghe wt den roof van des Heeren vianden,
den ghenen die te Bethel woonden ende te Ramoth aen die suytsijde, ende die te Iether
ende die te Aroer woonden, ende die in Sephamoth, ende die in Esthamo,
ende die in Rachal ende die ghene die daer woonde{n} in die steden van Ierameel, ende die daer woonden in die steden van Ceni,
ende die in Harana ende aen den poel van Asan woonden, ende die in Athach
en{de} die in Hebron woonden, ende den anderen die daer woonde{n} op die plaetsen daer Dauid verkeert hadde, ende sijn mannen.
MAer die Philistijnen streden teghe{n} Israhel, ende die ma{n}nen van Israhel sijn gheulucht voor daenschijn der Philistijnen ende si vielen verslaghen opt gheberchte van Gelboe,
Ende die Philistijnen hebben sterck gheuallen op Saul en{de} op sijn sonen ende sij hebben verslaghen Ionathan, en{de} Abinadab, en{de} Melchisua Sauls sonen,
en{de} die heel cracht vanden strijde is op Saul ghekeert, ende die scutters hebben hem achterhaelt, en{de} hy is seer swaerlijck vanden scutters ghewont,
Doen seyde Saul tot sijnen wapendragher. Trect v swaert wt die scheyde en{de} slaet my, op dat dese onbesnedene by auontueren niet en comen en slaen my doot, haren spot met my makende, Ende sijn wapendragher en wilde dat niet doen, want hy was met te seer grooten grouwel veruaert, Aldus soo heeft Saul sijn swaert ghegrepen, ende hy is daer in gheuallen,
Ende als sijn wape{n}dragher dat ghesien hadde (te wete{n} dat Saul doot was) soo is hy oock in sijn swaert gheuallen, ende is met hem ghestoruen,
Aldus is Saul ghestoruen ende sijn drij sonen ende sijn wapendragher, ende alle sijn ma{n}nen te samen op dien dach.
Ende die kindere{n} van Israhel die ouer die valleye ende ouer die iordane waren, siende dat die mannen van Israhel gheuloden waren, ende dat Saul met sinen kinderen doot was, hebben haer steden verlaten ende sijn gheulucht, ende die Philistijnen sijn ghecomen ende hebbe{n} daer ghewoont.
Des andere{n} daechs sijn die Philistijnen comen, dat sij die verslaghen soude{n} pluysteren, ende sij vonden Saul ende sijn drij sonen ligghende opt gheberchte van Gelboe,
Ende sij hebben Sauls hooft af gheslaghen, ende sij deden hem sijn harnasch wt, ende sij hebben dat inder Philistijnen lant ghesonden al rontsomme, datment vercondighen soude inder afgoden tempel, ende onder die luyden,
Ende sij stelden sijn wapenen in Astharoths tempel, maer sijn lichaem hebben sij ghehanghen opden muer van Beth-san,
Het welck als die van Iabes Galaad ghehoort hebbe{n}, alle dat die Philistijnen Saul ghedaen hadden,
soo sijn alle die stercste mannen opghestaen, ende hebben alle den nacht ghewandelt, ende hebben ghehaelt Sauls doot lichaem, ende sijnder sonen doode lichamen vanden muer van Bethsan, En{de} sij sijn te Iabes Galaad comen, en{de} hebben die daer metten vier verbrant,
ende si namen hen ghebeenten, ende begroeuent int bosch van Iabes, ende si vasten seuen daghen lanck.
NAE dat Saul doot was so eest gheschiedt dat Dauid weder om quam vanden slach der Amaleciters, ende bleef twee daghen te Siceleg,
ende opden derden dach is daer ghesien een mensch come{n}de wt Sauls heyr met ghescoorden cleederen en{de} met stof der aerden op sijn hooft ghespraeyt, ende als hy by Dauid comen was, soo viel hy op sijn aensicht neder ende aenbede,
Ende Dauid seyde tot hem. Van waer coemdi? Die welcke seyde tot hem. Ic ben gheulucht wt dat heyr van Israhel,
Ende Dauid seyde tot hem. Welck is dwoort datter gheschiet is? wilt mi dat te kenne{n} gheuen, Die welcke seyde. Het volc is wt den strijt gheulucht, ende veel vanden volcke sijn daer gheuallen ende ghestoruen, Oock soo sijn Saul ende sijn sone Ionathas ghestoruen,
En{de} Dauid seyde totten ionghelinck diet hem bootschapte. Waerwt weet ghy dat Saul en{de} sijn sone Ionathas doot sijn?
Ende die ionghelinck (die hem dese tijdinghe brachte) seyde. Ic quam by gheualle opde{n} berch Gelboe, ende Saul die leende op sijn lancie, ende die waghenen ende dat rosvolck quam hem nae by,
en{de} achter rugghe hem keerende ende my siende heeft hi gheroepen, Ende als ick hem gheantwoort hadde, Ick ben hier,
soo seyde hy my. Wie sijt ghy, Ende ick seyde tot hem. Ick ben een Amaleciter,
Ende hy seyde tot my. Staet op my ende slaet my doot, want ick ben beuanghen met benautheden, ende mijn ziele is noch gheheel in my,
En{de} op hem staende sloech ick he{m} doot, Want ick wist wel dat hy niet en mocht leuen nae sijnen val, Ende ick nam die croone die op sijn hooft was, en{de} dat arm cieraet van sijnen arm en{de} ic hebt hier tot v mijne{n} heere ghebracht.
Doe{n} greep Dauid sijn cleedere{n} en scoordese, en{de} alle die mannen die met hem waren,
ende sij hebben beclaecht ende beweent ende gheuast totten auont toe, ouer Saul ende ouer Ionathan sijne{n} sone, ende ouer dat volck des Heeren, ende ouer dat huys va{n} Israhel, om dat sij doort swaert gheuallen waren.
En{de} Dauid seyde totte{n} ionghelinc die he{m} dese bootscap ghebracht hadde. Van waer sijt ghy? En{de} hi antwoorde, ick ben die sone van eenen vreemdelinc ee{n}s Amaleciters,
Ende Dauid seyde tot hem. Waerom en hebdi niet geureest v hant wt te steken dat ghi des Heeren ghesalfden soudt dooden?
En{de} Dauid roepe{n}de eenen van sijne{n} knechten seyde. Gaet toe en{de} slaet op hem, Ende hy heeft hem gheslaghe{n} en{de} hi is ghestoruen,
Ende Dauid seyde tot hem. V bloet sij op v hooft, want uwen mont heeft teghen v ghesproken, seggende. Ic heb des Heere{n} ghesalfden doot gheslaghen.
En{de} Dauid heeft geclaecht ouer Saul en{de} Ionathas sijnen sone aldusdanighe claghe
(en{de} hy heeft beuolen datme{n} den kindere{n} va{n} Iuda soude de{n} boghe leeren, ghelijc dat ghescreue{n} is int boec der rechtuerdighen) En{de} hy seyde.
Denct Israel op die ghene die ghestorue{n} sijn op v hoochde{n} ghewoo{n}t, die heerlijcke van Israel sijn op v berghen doot gheslaghen, Hoe sijn die machtige neder gheuallen?
En wilt dit niet bootscappen te Geth, noch en segges niet voorts op die vergaderinghen der straten van Ascalon, dat der Philistijnen dochteren hen by auontuere{n} niet en verblijden, dat die dochteren vanden onbesnedenen hen niet en verhueghen.
O ghi berghen van Gelboe noch reghe{n} noch dau en come op v, noch gheen ackers van die ierste vruchte{n} en moeten op v sijn, wa{n}t daer is den scilt vande{n} stercke{n} verworpe{n}, den scilt va{n} Saul, recht oft hi met olie niet ghesalft en hadde gheweest.
Van dat bloet der verslaghene{n}, en{de} van dat vette der stercker en quam Ionathas pijl noyt wederom achterwaerts, ende Sauls swaert en is noyt ydel wedero{m} ghecome{n}.
Saul en{de} Ionathas seer minlijc en{de} scoone in haren leeue{n}, sij en sijn inder doot ooc niet versceyde{n}, snelder dan aren, en{de} stercker dan leeuwe{n}.
O ghi dochtere{n} van Israel weent ouer Saul, die v cleedde met roode sijde in wellustichede{n}, die gulde{n} iuweelen gaf tot uwen cieraet.
Hoe sijn die machtighe inde{n} strijt gheuallen? Ionathas is op v hoochsten verslaghe{n}.
Ic ben bedroeft ouer mijn broeder Ionatha, boue{n} maten seer scoone en{de} lieflijc boue{n} der vrouwe{n} liefde. Ghelijc ee{n} moeder haren eenighe{n} sone bemint, also lief hadde ic v.
Hoe sijn die vrome gheuallen, en{de} hoe sijn die wapenen der orloghen vernielt.
HIerom heeft Dauid hiernae den Heere gheuraecht seggende. Sal ic opwaerts trecken in een der stede{n} va{n} Iuda? En{de} die Heere seyde tot he{m}. Trect opwaerts, En{de} Dauid seyde. Waer sal ick henen trecken? Ende hy antwoorde hem. Te Hebron,
Aldus soo is Dauid opwaerts ghetrocken ende beyde sijn huysurouwe{n} te weten Achinoam die Iezrahelitinne, ende Abigail Nabal des Carmeliters huysvrouwe,
oock heeft Dauid met hem gheleyt die mannen die by hem waren een yeghelijc met sijnen huysghesin, ende sij woonden in die steden van Hebron,
Ende die mannen van Iuda sijn comen, ende hebben Dauid daer ghesalft, dat hy regneren soude ouer dat huys van Iuda, Eude het is Dauid te kennen ghegheuen, hoe dat die mannen van Iabes Galaad Saul begrauen hadden,
Daerom soo heeft Dauid boden wt ghesonden tot die mannen va{n} Iabes Galaad, en{de} hen gheseyt. Ghebenedijt moet ghi vanden Heere sijn, die dese barmherticheyt ghedaen hebt met uwen heere Saul, en{de} hebt he{m} begraue{n}
Ende nv sal v die Heere wedero{m} bermherticheyt en{de} warachticheyt gheue{n}, Ooc sal ic v dancbaerlijck loonen o{m} dat ghi dit woort ghedae{n} hebt,
V handen laet verstercken en{de} weest kinderen der vromicheyt, Wa{n}t al is Saul v heere doot, nochtans heeft dat huys van Iuda my ghesalft voor haren coninc,
Maer Abner die sone van Ner die opperveltheere va{n} Sauls heyr heeft ghenomen Isboseth Sauls sone, en{de} hem omgheleyt door den heyrleger,
en{de} hy heeft hem coninck gemaect ouer Galaad, en{de} ouer Gessuri, en{de} ouer Iezrael, en{de} ouer Ephraim, en{de} ouer Beniamin, en{de} ouer gheheel Israel,
Veertich iaren oudt was Isboseth Sauls sone, als hy bego{n}ste ouer Israel te regnere{n}, en{de} hi heeft twee iare{n} geregneert Maer dat huys va{n} Iuda heeft allee{n} Dauid geuolcht,
En{de} tgetal der daghe{n} dat Dauid ghewoo{n}t heeft regnere{n}de te Hebro{n} ouer thuys va{n} Iuda, is geweest seue{n} iaren en{de} ses maende{n},
En{de} Abner die sone va{n} Ner, en{de} Isboseth Sauls sone, sijn wte{n} heyr leger ghegae{n} te Gabao{n},
Voorts so sijn Ioab die sone Saruie en{de} Dauids knechten wtgetrocke{n}, en{de} sij quame{n} hen te gemoete by die piscine te Gabaon, Ende doen sij daer te samen comen ware{n}, soo sijn sij teghe{n} malcandere{n} ouer ghesete{n} te weten dese op dee{n} sijde va{n}der piscine{n}, en{de} die andere op da{n}der sijde,
en{de} Abner seyde tot Ioab. Laet die io{n}gelinghe{n} opstaen ende voor ons spelen, Ende Ioab antwoorde, Laetse opstaen,
Aldus soo isser opghestaen en{de} ouerghegaen in ghetale twaelue van Beniamin, van Isboseths Sauls soons sijde, ende twaelue va{n} Dauids knechten,
En{de} een ieghelijc grijpende thooft van sijnen medegeselle stack sijn swaert in die sijde van sijnder wederpartien, en{de} aldus sijn sij al te samen nedergheuallen, en{de} die plaetse worde ghenoemt den acker vanden vromen te Gabaon,
En{de} daer is op die{n} dach eenen strijt opghestaen hart ghenoech, Ende Abner metten mannen van Israhel is veriaecht gheweest (van Dauids knechte{n})
En{de} daer waren drij sone{n} Saruie, Ioab, en{de} Abisai, en{de} Asael, Maer Asael was een seer rasch looper, ghelijc een wilde gheyte die in die bosschen woonen,
En{de} Asael veruolchde Abner, ende hy en wijcte niet noch ter rechter noch ter slincker hant aflatende va{n} Abner te veruolge{n},
Hiero{m} sach Abner achter sijnen rugge o{m}me en{de} seyde. En sijt ghi niet Asael? En{de} hy antwoorde. Ick bent,
En{de} Abner seyde tot hem. Ghaet ter rechter oft ter slincker hant af, en{de} aenueert een vanden iongelinghe{n} en{de} neemt sijnen roof voor v wech, Maer Asael en wilde niet aflaten va{n} hem voorts te drijue{n},
En{de} Abner heeft noch eens gheseyt tot Asael. Gaet wech, noch en wilt my niet volghen, dat ick niet ghedwonghen en worde v te doorsteken inder aerden, en{de} dat ick dan niet en soude moghen mijn aensicht opheffen tot Ioab uwe{n} broeder,
die welcke versmaede te hooren, en{de} hy en wilde ter sijden niet afkeeren, Aldus soo heeft hem Abner in sijn eeghernisse ghesteke{n} met o{m}ghekeerder lancie{n}, en{de} heeft he{m} doorsteken, ende is ghestoruen op die selue plaetse, ende alle die voorby die plaetse ghinghen daer Asael gheuallen was ende ghestoruen, bleuen staende,
Ende die wijle dat Ioab ende Abisai den vluchtighen Abner veruolchden, soo is die sonne onder gheghaen, ende sij sijn ghecomen totten hoeuele des waterloops, welck gheleghen is teghen ouer die valleye ende den wech der woestijnen va{n} Gabaon,
Ende die kinderen van Beniamin sijn vergadert by Abner, ende vergadert in eenen hoop stonden sij op dat opperste van een hoochde,
Ende Abner riep tot Ioab ende seyde. Salt v swaert al wreedelijc verslinden totten laetste{n} man toe? En weet ghi niet dat het mishopen seer sorghelijck is? Hoe langhe en suldi de{n} volck niet segghen, dat sij ophouden van haer broeders te veruolghen?
En{de} Ioab seyde. Alsoo warachtelijc als die Heere leeft, hadde ghy ghesproken soo soude het volck vroech wech ghegaen hebben en{de} opghehouden va{n} hare{n} broeder te veruolghe{n},
Aldus so heeft Ioab een trompet gheslaghen, en{de} alle dat heyr is blijuen staende, en{de} sij en hebben Israel niet meer veruolcht, noch gheenen strijdt meer aengheghaen,
Maer Abner en{de} sijn mannen sijn wech ghetrocke{n} alle den nacht door die platte velden, en{de} sij sijn ouer die iordane ghegaen, en{de} als sij gheheel Bethoron doorwandelt hadden, soo sijn sij inden legher ghecomen,
Maer Ioab wederom ghecomen sijnde, achterlatende Abner heeft alle dat volck vergadert, en{de} doen ghebraken daer van Dauids knechten neghentien mannen wtgenome{n} Asahel,
Maer Dauids knechte{n} hadden verslaghen van Beniamin, en{de} vanden mannen die met Abner waren, drij hondert en{de} tsestich manne{n} die welcke ooc ghestoruen sijn,
En{de} sij namen Asahel en{de} begroeue{n} hem in sijns vaders graf te Bethlehem Ende Ioab en{de} die mannen die met hem waren, hebben alle den nacht ghereyst, en{de} inden dagheraet soo quamen sij te Hebron.
HIerom isser eenen langhe{n} strijt gheresen tusschen Dauids huys, en{de} tusschen thuys van Saul, Dauid was toeneme{n}de en{de} altijt in he{m}seluen lancs soo machtiger, Maer Sauls huys minderde alle daghe,
Ende Dauid werden in Hebro{n} kinderen gheboren, en{de} sijn ierste gheboren was Ammo{n} va{n} Achinoan die Iezrahelitinne,
En{de} na he{m} was ghebore{n} Cheleab van Abigail Nabals des Carmeliters huysvrouwe, Voorts was die derde Absalom die sone van Maacha Tholmai des conincs van Gessurs dochter,
Maer die vierde was Adonias Haggiths sone, en{de} die vijfste Saphatia Abitals sone,
En{de} die seste was Iethraa{m} va{n} Egla Dauids huysvrouwe, Dese sijn Dauide{n} ghebore{n} te Hebro{n},
Alst dan strijt was tussche{n} Sauls huys en{de} Dauids huys, soo regeerde Abner dat huys va{n} Saul,
Maer Saul hadde ee{n} co{n}cubine gehadt Raspha genoe{m}t die dochter Aia, En{de} Isboseth seyde tot Abner. Waero{m} hebdi v versae{n}t met mijns vaders co{n}cubine?
Die welcke seer gra{m} wesende o{m} Isboseths woorde{n} seide. Wat du{n}ct v be{n} ic hede{n} ee{n}s honts hooft teghe{n} Iuda, die bermherticheyt ghedae{n} hebbe ouer Saul ws vaders huys, en{de} ouer sijn broeders en{de} sijn naeste, ende ick en heb v in Dauids handen niet gheleuert, ende ghy hebt teghen my ghesocht, dat ghy my heden soudt straffen om een vrouwe?
God doe Abner dit, ende dat noch daer toe, eest dat ick Dauids huyse niet en doe, ghelijck die Heere tot hem ghesworen heeft,
dat het coninckrijck soude af ghenomen worden van Sauls huys, ende dat Dauids throon soude verheuen worden ouer Israel ende ouer Iuda, van Dan tot Bersabee toe,
Ende Isboseth en mocht hem niet andtwoorden, want hy ontsach hem,
Aldus soo heeft Abner boden aen Dauid ghesonden voor hem seluen, segghende. Wiens is dlant? En{de} dat sij segghen souden. Maect vrintscap met my, ende mijn hant sal met v sijn, ende ick sal gheheel Israel wederom tot v brenghen,
En{de} Dauid heeft gheseyt, Ick sal vrintscap met v maken Maer ic begheer van v een dinck seggende. Ghy en sult mijn ae{n}scijn niet sie{n}, voor dat ghy Michol Sauls dochter ghebracht hebt, en{de} alsoo suldi comen, en{de} my sien.
Doen sondt Dauid bode{n} tot Isboseth Sauls sone segge{n}de. Geeft mijn huysvrouwe Michol wederom die welcke ic tot een huysvrouwe vercreghe{n} hebbe om ho{n}dert ouerslofke{n}s der ma{n}lijcheyt va{n}der Philistijne{n},
Hiero{m} heeft Isboseth wtgesonde{n} en heeftse doe{n} halen va{n} hare{n} man Phaltiel Lais sone,
En{de} haer man volchde haer al weenende tot Bahurim toe, en{de} Abner seyde tot hem. Gaet henen en{de} keert wederom En{de} hy is wederom ghegaen,
Oock soo heeft Abner tot die ouders van Israel een redene ghesproken seggende. Soo wel ghisteren als eerghistere{n} sochte ghy lieden Dauid dat hy ouer v liede{n} regneren soude,
Aldusdan so doet dat nv, want die Heere heeft tot Dauid ghesproke{n} segge{n}de. Door Dauid mijns dienaers hant sal ic mijn volc van Israel verlossen wt der Philistijne{n} hant, en{de} alle haerder viande{n},
En{de} Abner heeft ooc ghesproke{n} tot die van Be{n}iamin, En{de} hy is wech ghegaen dat hy in Hebron Dauide{n} segghe{n} soude alle dat behaecht hadde Israel en{de} gheheel Beniamin,
En{de} hi is tot Dauid te Hebro{n} come{n} met twintich ma{n}nen, En{de} Dauid heeft he{m} en{de} sijnen manne{n} die met he{m} comen ware{n} eenen maeltijt ghegheue{n},
Ende Abner seyde tot Dauid. Ick sal opstaen om gheheel Israel tot v mijne{n} heere den coninc te vergadere{n}, en{de} dat ick een verbo{n}t met v make{n} mach, also dat ghi moecht ouer al heerscappie hebben, ghelijck v ziele begheert, Als nv Dauid Abner hadde wtgheley ghedaen, en{de} hy met vreden wech ghegaen was,
soo quamen ter stont Dauids knechten en{de} Ioab die welcke hadden die roouers verslaghe{n}, brenghe{n}de eenen seer groote{n} roof, Maer Abner en was doen by Dauid te Hebro{n} niet, want hy hadde hem nv laten ghaen, en{de} hy was met vreden wech ghegaen,
Ende Ioab en{de} alle theyr dat met hem was is achter nae come{n}, Aldus soo eest Ioab te kenne{n} ghegeue{n} vande{n} sommighe{n} die seyde{n}. Abner Ners sone is by de{n} coninc gecome{n} en{de} hi heeft he{m} late{n} gaen, en{de} hi is met vrede wech ghegae{n},
Ende Ioab is by de{n} coninc ingegae{n} en{de} heeft tot he{m} gheseyt Wat hebdi ghedae{n}? Siet Abner is by v come{n}, waero{m} hebdi he{m} laten gaen dat hy wech is ghegaen en{de} verre gereyst?
En ke{n}di Abners Ners sone niet? dat hi daerom tot v come{n} is dat hy v bedrieghe{n} soude, en{de} dat hy uwe{n} wtganc en{de} inganc verneme{n} soude, en{de} weten al wat ghy doet?
Aldus Ioab va{n} Dauid wtghegae{n} sijnde, heeft boden ghesonden nae Abner, en{de} heeft hem wederom doen comen vander cisternen Sira, sonder Dauids weten,
Ende als Abner wederom te Hebro{n} comen was, soo heeft hem Ioab besijden gheleyt tot dat midden vander poorten, om dat hy hem spreken soude met bedroch, ende hy stack hem daer in sijn eeghenisse, en{de} hy is ghestoruen, ter wraken van Asael sijns broeders bloet.
Ende als Dauid hoorde dat daer nv ghesciet was, so seyde hy. Suyuer ben ick en{de} mijn conincrijck voor Gode, tot inder eeuwicheyt va{n} Abners bloet des soons van Ner,
ende dat moet come{n} op Ioabs hooft, en{de} op alle sijns vaders huys alsoo datter van Ioabs huyse nemmermeer man en ghebreke den loop des saets lijdende, ende melaetsch ende die spille houdende, ende doort swaert vallende, ende broodts ghebreck hebbende.
Aldus soo hebben Ioab ende Abisai sijn broeder Abner verslaghen om dat hy haren broeder verslaghen hadde te Gabaon inden strijt,
Doen seyde Dauid tot Ioab ende tot alle tvolck dat met hem was. Scoort v cleederen ende omgort v met sacke{n}, ende beclaecht met rouwe voor die wtuaert van Abner, Ende die coninck Dauid volchde die bare,
Ende als sij Abner te Hebron begrauen hadden soo heeft die coninc Dauid sijn ste{m}me opghehauen en{de} geweent op Abners graf, ende alle tvolck heeft ooc gheweent,
Ende die coninc Abner beclagende ende beweenende seyde. Abner en is gheensins ghestoruen ghelijck die onvrome pleghen te steruen,
V handen en sijn niet ghebonden, ende v voeten en sijn met gheenen boeyen gheladen, Maer ghelijck sulck pleghe{n} te vallen voor die boose kinderen, alsoo sijdi gheuallen, En{de} alle dat tvolc herneme{n}de heeft wederom ouer hem gheweent,
En{de} als alle die menichte ghecomen was om met Dauid spijse te neme{n} doe{n}t noch claer dach was, so heeft Dauid ghesworen seggende. Dit moet my God doen, ende dat noch daer toe doen, eest sake dat ick voor der sonnen onderganck broot oft yet anders proeue,
En{de} alle dat volck heuet ghehoort, en{de} het ghenoechde hen wel alle dat die coninc ghedaen hadde voor alle tvolc,
En{de} alle dat ghemeyn volck en{de} gheheel Israel heeft ghekent op dien dach dattet vanden coninc niet ghesciet en was, dat Abner die sone van Ner doot gheslaghe{n} was,
En{de} die coninck seyde ooc tot sijnen knechten. En weet ghy lieden niet datter heden een prince, en{de} een die aldermeeste van Israel gheuallen is?
Ende ick ben noch een teer ende ghesalft coninck, Maer dese mannen die sonen van Saruia sijn my seer hart Die Heere wil den quaetdoenders loon gheuen nae haerlieden quaetheyt.
DOen hoorde Isboseth Sauls sone, dat Abner ghedoot was te Hebron, en{de} sijn hande{n} sijn machteloos gheworden, en{de} gheheel Israel worde verbaest,
Ende Sauls sone hadde twee hooftmannen der roouers, die eene was ghenoemt Baana, die ander hiet Rechab sonen van Remmon des Berothiters, van Beniamins kinderen, Want Beroth is ooc onder Beniamin gherekent,
En{de} die Berothiters waren gheulucht te Gethaim, en{de} si waren aldaer vreemdelinghe{n} tot dien tijt toe.
En{de} Ionathas Sauls sone hadde eenen sone die cranck va{n} voeten was, want hy was vijf iaren oudt, doen die bode quam va{n} Saul en{de} Ionathas wt Iezrahel, aldus sijn voester he{m} nemende vluchte, En{de} doe{n} sij seer haestich was om te vlieden, so viel dat kint en{de} het is cruepel gheworden, ende het was ghenaemt Miphiboseth.
Aldus comende Remmon des Berothiters kinderen Rechab en{de} Baana in die hitte vanden daghe sijn ghegaen in Isboseths huys, die welcke op sijn bedde te middaghe sliep,
en{de} die doorwachtersse des huys tarwe suyuerende was ontslapen, En{de} sij sijn al bedectelijc int huys ghecomen nemende aren van tarwe, en{de} sij hebbe{n} hem in sijn eeghenisse ghesteke{n} Rechab en{de} Baana sijn broeder, en{de} si vloden,
Maer doen si in huys quame{n} so lach hy in sijn slaepcamer op sijn bedde en{de} sliep, en{de} slae{n}de hebbe{n} si he{m} ghedoot, en{de} neme{n}de wech sijn hooft sijn si ghereyst alle de{n} nacht door de{n} wech der woestijne{n},
en{de} si hebbe{n} Isboseths hooft tot Dauid gebracht te Hebro{n}, en{de} hebbe{n} totte{n} coninc geseyt. Siet daer is het hooft va{n} Isboseth Sauls sone uwen via{n}t, die v ziele socht, En{de} die Heere heeft mijne{n} heere den coninc heden wraec verleent van Saul, ende van sijnen sade,
Ende Dauid antwoordende Rechab ende Baana sijnen broeder Remmon des Berothiters kinderen, seyde tot hen. Soo warachtelijc als die Heere leeft die mijn ziele va{n} alle benautheyt verlost heeft,
Aenghesien dat ic dien greep en{de} doode te Siceleg die my bootscapte en{de} seyde. Saul is doot, meyne{n}de dat hy ee{n} gheluckighe bootscap brachte de{n} welcke{n} ic behoorde te gheue{n} loon voor sijn bootscap
hoe veel te meer nv als dese boose me{n}sche{n} eene{n} o{n}tsculdige{n} ma{n} doot geslage{n} hebbe{n} in sijn huys op sijn bedde, en soude ic diens bloet wt v hant niet versuecken en{de} v va{n}der aerde{n} wech nemen?
Hiero{m} soo heeft Dauid sijne{n} knechten beuole{n} en{de} sij hebbense doot gheslaghe{n}, en{de} hen hande{n} en{de} voeten af slaende, hebbe{n} sij die gehange{n} ouer die piscine te Hebro{n}, Maer het hooft van Isboseth hebben sij genomen en{de} begrauen in Abners graf in Hebron.
ENde alle die gheslachte{n} van Israel sijn ghecome{n} tot Dauid te Hebron, segghe{n}de. Siet wij sijn v ghebeente en{de} v vleesch,
Daer toe ooc ghistere{n} en{de} eerghistere{n} doe{n} Saul coninc ouer o{n}s was, so leyde ghi Israel wt en{de} in, en{de} die Heere heeft tot v gheseyt. Ghi sult mijn volc va{n} Israel hoede{n}, en{de} ghi sult een prince sijn ouer Israel,
Ooc so sijn die ouders van Israel by de{n} coninck in Hebron comen, en{de} die coninc Dauid heeft met he{n}lieden een verbo{n}t ghemaect te Hebron voor de{n} Heere, en{de} sij hebben Dauid tot eene{n} coninck ghesalft ouer Israel,
Een sone van dertich iaren was Dauid doe{n} hy begonste te regnere{n}, en{de} veertich iaren heeft hy gheregneert.
Te Hebron regneerde hy ouer Iuda seue{n} iaren en{de} ses mae{n}den, Maer in Ierusale{m} regneerde hy drijendertich iaren ouer gheheel Israel en{de} Iuda.
En{de} die coninc is wtghetrocke{n}, en{de} alle die ma{n}nen die met he{m} waren nae Ierusale{m} teghen die Iebusiters des lants bewoo{n}ders, En{de} sij seyde{n} tot Dauid, Ghi en sult hier binne{n} niet come{n}, ten sij dat ghi verdreue{n} sult hebbe{n} die ble{n}de en{de} die cruepele seggende. Dauid en sal hier binne{n} niet come{n},
Aldus so heeft Dauid die borch van Sion inghenome{n}, en{de} dit is Dauids stadt,
Wa{n}t Dauid hadde op dien dach eene{n} prijs daer op ghestelt, voor de{n} ghene{n} die de Iebusiters verslae{n} soude, en{de} aen die goten va{n}den daken soude come{n} en{de} verdrijue{n} die blende en{de} die cruepele die Dauids ziele haetten, Daero{m} seyt men int ghemeyn segwoort. Die blende en{de} die cruepele en sullen inden tempel niet comen,
Doen woonde Dauid in die borch, en{de} hi heeft die ghenoemt Dauids stadt, en{de} hy heeft die ghetimmert int ronde van Mello en{de} va{n} innewaerts,
En{de} hy ghinc altijt voorts toenemende en{de} grooter wassende, ende die Heere die Godt der heyrscaren was met hem.
Oock soo heeft Hiram die coninck van Tyren boden aen Dauid ghesonden en{de} cederen houte{n}, en{de} constighe werclieden in houte en{de} in steenen om die mueren, en{de} sij hebbe{n} Dauids huys ghetimmert,
En{de} Dauid heeft ghekent dat die Heere he{m} tot eenen coninc ouer Israel vast ghemaect hadde, en{de} dat hy sijn coninckrijck verhauen hadde ouer sijn volck van Israhel,
Aldus soo heeft Dauid noch concubijnen ende huysvrouwen ghenomen van Ierusalem, nae dat hy van Hebron comen was, Ende Dauid worde{n} noch andere sonen ende dochteren gheboren,
ende dit sijn die namen der gheender die hem te Ierusalem gheboren sijn, Samua, ende Sobab, ende Nathan, en{de} Salomon,
ende Iebathar, en{de} Elisua, ende Nepheg en{de} Iaphia,
en{de} Elisama, en{de} Elioda, ende Eliphalet.
Aldus so hebben die Philistijnen ghehoort datme{n} Dauid ghesalft hadde tot eenen coninc ouer Israel, ende sij sijn alle ghader opghetrocken om Dauid te soecken, ende als Dauid dit hoorde, soo ghinck hy nederwaerts in die sterckte,
Maer die Philistijnen comende sijn breedt nedergheslaghen in die valleye Raphaim,
En{de} Dauid vraechde den Heere segghe{n}-de. Sal ick opwaerts trecken tot die Philistijnen? en{de} sult ghy die in mijn handt leueren? En{de} die Heere heeft tot Dauid gheseyt. Trect opwaerts, Want ick sal die Philistijne{n} leuerende gheue{n} in v handt,
Aldus soo is Dauid ghecomen te Baal-pharasim, en{de} heeft die Philistijne{n} daer gheslaghe{n} en{de} gheseyt. Die Heere heeft mijn vianden voor my ghedeylt, ghelijck die wateren worden ghesceyden, daerom is die plaetse ghenoemt Baal-pharasim,
En{de} die Philistijne{n} hebben haer ghesneden afgoden daer ghelate{n}, die welcke Dauid en{de} sijn mannen wech ghedraghen hebben.
En{de} die Philistijnen bestonden wedero{m} op te trecken, en{de} sij sijn breedt ghespraeyt in die valleye va{n} Raphaim,
En{de} Dauid vraechde de{n} Heere. Sal ic teghe{n} die Philistijnen optrecken, en{de} suldi die in mijn handen leueren? Die welcke antwoorde, en trect niet opwaerts teghen hen, maer draeyt om achter hare{n} rugghe, en{de} ghi sult hen aencomen teghen ouer die peerboomen,
ende als ghi sult hooren dat gheruysch van eenen gaende op die toppen vande{n} peerboome{n}, dan suldi de{n} strijt beghinne{n}, want dan sal die Heere voor v aensicht wtgaen, om die heyren der Philistijnen te verslaen,
Aldus soo heeft Dauid ghedaen ghelijc he{m} die Heere beuolen hadde, en{de} heeft die Philistijnen gheslaghen van Gabaa tot dat ghi coemt in Gezer.
DOen heeft Dauid wederom vergadert alle die wtghelesen van Israhel dertich duysent
en{de} Dauid is opghestaen en{de} wech ghegaen, en{de} alle tvolc dat met hem was vanden mannen van Iuda, dat sij brenghe{n} soude{n} Godts arcke, waer ouer dat den naem des Heeren der heyrscaren aengheroepen is, sittende daer bouen tussche{n} die Cherubinnen
En{de} sij hebben Gods arcke op eene{n} nieuwen waghe{n} ghesteldt en{de} die wech gheuoert wt Abinadabs huys die te Gabaa woo{n}de, Maer Oza ende Ahio Abinadabs sonen menden den nieuwen waghen,
En{de} als sij die ghehaelt hadde{n} wt Abinadabs huys die te Gabaa woo{n}de bewarende Gods arcke, so ghinck Ahio voor die arcke,
Maer Dauid en{de} geheel Israel speelden voor den Heere op alderhande instrumente{n} van houte constelijc ghemaect en{de} op herpen en{de} lieren en{de} bommen en{de} met hoornke{n}s en{de} met cimbalen,
Maer doen sij come{n} waren tot den dorschuloer va{n} Nachor, so stack Oza sijn hant wt ae{n} Gods arcke, en{de} hi heeft die ghehouden, want die ossen sloeghe{n} achterwt, en{de} hadden die arcke doen helden,
En{de} die Heere is met onwaerdicheden gram gheworde{n} teghe{n} Oza, en{de} hy versloech hem om die vermetenheyt, die welcke is daer ghestorue{n} by Godts arcke,
Doe{n} worde Dauid bedroeft om dat die Heere Oza{n} verslaghe{n} hadde, ende die plaetse worde ghenoemt tverslaen van Oza, tot op desen dach toe,
Ende Dauid heeft den Heere seer ontsien op dien dach, segghende. Hoe sal des Heeren arcke binnen to my comen?
En{de} hi en heeft des Heeren arcke niet willen laten ter herberghen comen tot hem in Dauids stadt, Maer hy heeft die doen herberghe{n} int huys va{n} Obededo{m} den Gethiter
En{de} die arcke des Heeren is gheherbercht gheweest in Obededo{m}s des Gethiters huys drij maende{n} lanc, ende die Heere heeft Obededom ende alle sijn huys ghebenedijt,
Ende het is Dauid de{n} coninc ghebootscapt dat die Heere Obededom ende alle sijn huys ghebenedijt hadde om Godts arcke, En{de} Dauid seyde, ick sal gaen ende halen die arcke wederom metter benedijdinge in mijn huys, Aldus so is Dauid wtghegaen en{de} heeft Gods arcke wt Obededo{m}s huys wech gehaelt tot in Dauids stadt met blijscappe{n}, En{de} daer waren met Dauid seuen dansen, en{de} een slachofferande van een calf,
Ende als sij voorts gheghaen waren die des Heeren arcke droeghe{n} ses screden soo offerde Dauid eenen osse, en{de} een schaep, en{de} eenen ram,
En{de} Dauid speelde op orghelen aen die scouderen hange{n}de, en{de} hy spranck met alle sijn macht voor den Heere Ende Dauid was met een lijnen Ephod omme ghegort,
Ende Dauid en{de} alle dat huys van Israhel leyden die arcke van dat verbont des Heeren met iolijt, ende met gheluyt der trompetten,
Ende als darcke des Heeren in Dauids stadt comen was, soo heeft Michol Sauls dochter nederwaerts siende wt der venster den coninck Dauid ghesien opspringhe{n}de en{de} dansende voor de{n} Heere, en{de} sij heeft hem in haer herte versmaet,
Ende sij hebben des Heeren arcke inghebracht ende die op haer plaetse ghestelt int midden des tabernakels, welck Dauid voor hare wtghespannen hadde, en{de} Dauid heeft heelbrantofferande{n} en{de} vreedofferanden gheoffert voor den Heere,
En{de} als hy offerende heelbrantofferanden en{de} vreedoffera{n}den voldaen hadde, doen ghebenedijde hy dat volck inden naem des Heeren der heyrscaren,
En{de} hi heeft bedeylt alle der menichten van Israhel, soo wel den mans als den vrouwen elcken besonder eenen coeck broots, en{de} een stuck ghebrade{n} ossenvleesch en{de} bloem van mele met olie gheroost, en{de} alle dat volc is wech ghegaen, een ieghelijck in sijn huys,
Ende Dauid is wederom ghecomen om sijn huys te benedijden, en{de} Michol Sauls dochter wtghegae{n}de Dauid te ghemoete heeft gheseyt. Hoe glorioos heeft die coninck van Israhel heden gheweest, ontdeckende sij seluen voor sijnder knechten dienstvrouwe{n}, en{de} hi is ontdect gheweest ghelijc ofter een vanden scudden ontdect worde,
En{de} Dauid seyde tot Michol. Also warachtelijc als die Heere leeft sal ic voor de{n} Heere spele{n}, die my vercoren heeft meer dan uwen vader en{de} dan alle sijn huys, en{de} die mi beuolen heeft dat ic soude ee{n} prince wesen ouer des Heeren volck in Israhel, en{de} ic sal spelen,
en{de} noch verworpender worden dan ick gheweest hebbe, en{de} ick sal ootmoedich wesen in mijn ooghen en{de} met den dienstvrouwen daer ghy af ghesproken hebt sal ick glorioser schijne{n},
Hierom so en heeft Michol Sauls dochter gheene{n} sone ghecreghen tot den dach haers doots toe.
ENde het is gesciet als die coninc in sijn huys gheseten was en{de} die Heere he{m} ruste ghegheuen hadde van alle sijnen vianden van allen sijden,
so seyde hy tot Nathan den propheet, En siet ghi niet dat ic in een cederen huys woone, en{de} dat die arcke Gods ghestelt is int midden onder die vellen?
En{de} Nathan heeft totten coninc gheseyt. Gaet hene{n} en{de} doet alle dat ghi in v herte hebt, want die Heere is met v,
Maer het ghebuerde op dien nacht en{de} siet het woort des Heeren is tot Nathan gheschiet segghende.
Gaet henen, ende segghet mijne{n} knecht Dauid, Dit seyt die Heere. Meyndy dat ghy my suldt een huys maken om te woonen?
Want ick en heb in gheen huys ghewoont, van dien daghe dat ic die kinderen van Israhel wt dat landt van Egipten leyde tot op desen dach toe, maer ick wandelde in een tabernakel ende in een tente,
ouer alle die plaetsen daer ick door ghegaen ben met alle die kinderen van Israhel, Heb ick sprekende gheseyt tot eenighe van Israhels gheslachte de{n} welcken ic beuole{n} hebbe dat sij mijn volc Israhel souden hoede{n} seggende. Waerom en hebdi my ghee{n} cedren huys ghemaect?
Ende nv dit suldi mijnen knecht Dauid segghen. Dit seyt die Heere der heyrscare{n}. Ic heb v wter weyde{n} ghehaelt doen ghi die scapen volchdet, dat ghi soudt een vorst sijn ouer mijn volc Israhel,
en{de} ic heb met v gheweest in alle plaetsen daer ghi ghewa{n}delt hebt, en{de} ic heb alle v viande{n} doot gheslagen voor v aensicht, en{de} ic heb v eene{n} groote{n} naem ghemaect, als den naem vande{n} groote{n} die opder aerden woone{n},
En{de} ic sal mijnen volc va{n} Israhel een plaetse stellen, en{de} ick sal hen daer vast plante{n}, en{de} het sal daer onder woone{n} en{de} niet meer verstoort worde{n}, en{de} die kindere{n} der boosheyt en sulle{n} he{n} niet meer verdrucke{n} ghelijc te voren
va{n} dien dach aen dat ick rechters ouer mijn volck Israhel ghestelt hebbe, en{de} ic sal v ruste gheue{n} va{n} alle uwe{n} vianden, En{de} die Heere seyt v te voren, dat die Heere v ee{n} huys make{n} sal,
En{de} als v daghe{n} sullen voleyndt sijn, en{de} dat ghi met uwe{n} vadere{n} sult ontslape{n} sijn, da{n} sal ic v saet nae v verwecke{n}, het welc wt uwe{n} lichae{m} comen sal, en{de} ick sal sijn rijck vast make{n}.
Dese sal een huys make{n} mijnen naem, en{de} ic sal sijnen throon vast maken tot inder eewicheyt,
Ic sal he{m} tot eene{n} vader wesen, en{de} hi sal my tot eene{n} sone sijn, en{de} eest sake dat hi iet o{n}rechtuerdelijc doet, so sal ic he{m} straffe{n} met die roede{n} der manne{n} en{de} met die plaghe{n} va{n} der menschen kindere{n},
Maer mijn bermherticheyt en sal ic va{n} hem niet wech neme{n}, ghelijc ic die va{n} Saul ghenome{n} hebbe, de{n} welcke{n} ic va{n} mijne{n} aensicht wech ghedae{n} hebbe,
en{de} v huys en{de} v rijck sal ghetrouwe sijn tot inder eewicheyt voor v aensicht, en{de} uwen throon sal altijt vast wesen.
Nae alle dese woorden, ende nae alle dit visioen heeft Nathan tot Dauid ghesproken.
Aldus soo is die coninck Dauid inghegaen ende sadt voor den Heere ende seyde. Wie ben ick doch o Heere Godt? en{de} wat is mijn huys dat ghy my hier toe hebt ghebrocht?
Maer dit heeft v noch luttel ghedocht voor v aensicht o Heere Godt ten ware dat ghy noch van ws knechts huyse ghesproke{n} hadt va{n} verre naecome{n}de dinghe{n}, Want dit is die wet va{n} Adam Heere Godt,
Daero{m} wat sal Dauid hier toe meer moghe{n} doe{n}, om met v te spreke{n} want ghi kent uwe{n} knecht o Heere Godt,
Om ws woorts wille, en{de} nae v herte, hebdi alle dese grootdadighe dinghe{n} ghedaen, also om dat ghi die uwen dienaer soudt te kenne{n} gheue{n},
Daerom sijdi oock groot gheacht o Heere Godt, wa{n}t daer en is niet ws ghelijc, noch daer en is ghee{n} God buyte{n} v in alle dat wij met onsen oore{n} ghehoort hebbe{n},
Wa{n}t wat volc isser opder aerde{n} ghelijc v volc Israel, daer God om ghegaen is, dat hy dat soude verlossen tot een volc voor sij seluen, ende dat hy sij seluen eenen naem maken soude, ende dat hy haerlieden groote wonderlijcke grouwelijcke dinghen doen soude opder aerde{n} voor dat aensicht va{n} uwe{n} volcke, dwelc ghy voor v verlost hebt wt Egipten, het volck ende haren Godt,
Wa{n}t ghy hebt het volck van Israhel met v vast verbonden tot een eewich volc, Ende ghy Heere Godt sijt hen tot eene{n} God gheworde{n},
Hiero{m} da{n} Heere God het woort dat ghi va{n} uwe{n} dienaer ghesproke{n} hebt en{de} ouer sijn huys verwect inder eewicheyt, en{de} doet ghelijc ghi ghesproke{n} hebt,
op dat uwe{n} nae{m} mach ghepresen worde{n} tot inder eewicheyt, en{de} datme{n} segghe. Die Heere der heyrscaren is Godt ouer Israhel, En{de} Dauids ws knechts huys sal gheuesticht worden voor den Heere,
Want ghy Heere der heyrscaren Godt van Israel hebt ws dienaers oore open ghedaen seggende. Ic sal v een huys timmsren, daero{m} heeft v dienaer sijn herte vonden, dat hy v met deser bedinghen bidden soude,
Nu dan o Heere Godt ghy sijt Godt ende uwe woorden sullen warachtich sijn, want ghi hebt tot uwen dienaer gheseyt dese goede dinghen,
daero{m} beghint doch, ende ghebenedijt ws dienaers huys, op dattet inder eeuwicheyt mach blijue{n} voor v, Want ghy (o Heere Godt) hebbet ghesproken, met uwer benedijdinghe sal ws dienaers huys ghebenedijt worden inder eewicheyt.
DAer nae eest ghesciet dat Dauid die Philistijnen gheslaghe{n} heeft en{de} die vernedert, en{de} Dauid na{m} den tribuyts breydel wt der Philistijnen hant,
Ende hy heeft die Moabiten gheslaghen, en{de} hi heeftse met een coordeke{n} ghemeten, makende die effen ghelijck der eerden, Ende hy heeftse met twee coordekens ghemeten, het een om doot te slaen, ende het ander om het leuen te gheuen, ende aldus sijn die Moabijte{n} worden dienende Dauid onder tribuyt,
Ende Dauid heeft verslaghen Adarezer Roobs sone den coninck van Soba, als hy ghetrocken was om heerscappie te crijghen ouer die riuiere Euphrates,
En{de} doen Dauid van sijnder sijden gheuanghen hadde duysent en{de} seuen hondert ruyters te peerde, ende twintich duysent voetknechte{n}, so heeft hy alle die inghespannen waghenpeerden verminct maer hy heefter van dien hondert waghenen ghelaten,
En{de} van Sirien wt Damasco sijnder ooc comen om Adarezer den coninck van Soba te helpen, ende Dauid heeft van die van Sirien tweentwintich duysent mannen verslaghen,
en{de} Dauid heeft een garnisoen knechten tot Damascus in Sirien ghestelt, en{de} Sirien is worde{n} Dauid dienende onder tribuyt, En{de} die Heere heeft Dauid bewaert in alles werwaerts dat hi ghereyst heeft,
En{de} Dauid heeft die gulde{n} wapene{n} ghenome{n} die Adarezers knechte{n} hadde{n}, en{de} hy heeft die ghebracht te Ierusale{m},
En{de} van Bete en{de} va{n} Beroth Adarezers stede{n}, nam Dauid metael bouen mate{n} veel, waer af dat Salomon ghemaect heeft alle die metalen ghereetscap inden tempel, ende die metalen zee, en{de} die colu{m}nen, en{de} den outaer,
Maer Thou die coninc va{n} Emath heeft ghehoort dat Dauid alle die macht van Adarezer verslaghe{n} hadde,
En{de} Thou heeft Iora{m} sijnen sone aen den coninc Dauid ghesonde{n} dat hy hem groete{n} soude mede verblijde{n}de, en{de} dat hy he{m} dancke{n} soude om dat hi Adarezer bestrede{n} hadde en{de} verslaghen, Wa{n}t Thou was Adarezers viant, Ende in sijn hant waren iuweelen van goude ende van siluer en{de} van metale,
Die welcke die coninc Dauid den Heere gheheylicht heeft met dat siluer ende gout, het welck hi gheheylicht hadde van alle de{n} heydenen die hy verwonnen hadde
van Sirien, ende va{n} Moab, ende vanden kinderen van Ammon en{de} vanden Philistijnen, ende van Amalec, ende vande{n} roof van Adar-ezer Rohobs sone des conincs van Soba
Oock soo heeft Dauid hem seluen eenen naem ghemaect als hy wederkeerde nae dat hy Sirien inghenome{n} hadde in die valleye der soutgroeuen hebbe{n}de verslaghen achtien duysent mannen, ende in Gebelem tot drijentwintich duysent,
Ende hy heeft bewaerders gheleydt inder Ydumiten landt ende een stercke hoede ghestelt ende tgeheel Ydumiters lant is gheworden dienende Dauid onder tribuyt, ende die Heere heeft Dauid bewaert in alles daer hi henen ghereyst is,
Ende Dauid heeft gheregneert ouer gheheel Israhel en{de} Dauid dede ooc recht en{de} rechtuerdicheyt alle sijne{n} volcke,
Maer Ioab die sone Saruie was ouer theyr, ende Iosaphat Ahiluds sone was greffier,
ende Sadoc Achitobs sone, en{de} Achimelech Abiathars sone ware{n} priesters, en{de} Sarias die scrijuer,
Maer Banaias die sone Ioiade was ouer Cerethi ende Phelethi, Maer Dauids sone{n} waren priesters.
ENde Dauid heeft gheseyt. Is daer oock iemant ouerbleuen van Sauls huys dat ick bermherticheyt met he{m} doe{n} mach om Ionathas wille?
En{de} daer was ee{n} knecht van Sauls huys Siba ghenoemt, den welcke{n} als die coninc hadde tot hem gheroepe{n}, soo seyde hy tot he{m}. Sijdi niet Siba? En{de} hy antwoorde. Ic bent v dienaer,
Ende die coninck heeft gheseyt. En ysser niema{n}t ouer bleue{n} van Sauls huys dat ick Gods bermherticheyt met dien doe? En{de} Siba heeft totte{n} coninc gheseyt. Daer leeft noch een sone van Ionathas, cruepel in sijn voeten,
Dauid seyde. Waer is die? Ende Siba totten coninc Siet (seyt hy) hi is te Lo-dabar int huys van Machir Amiels sone,
Hiero{m} heeft Dauid die coninc wtghesonden en{de} dien doen halen wt de{n} huyse van Machir Amiels sone van Lo-dabar,
Maer doen Miphi-boseth die sone van Ionathas Sauls sone by Dauid comen was, soo viel hy neder op sijn aensicht, en{de} heeft aenbeden, En{de} Dauid heeft gheseyt Miphi-boseth? En{de} hy antwoorde. Hier ben ick v dienaer,
En{de} Dauid seyde tot hem. En vreest niet, want ic sal doende met v bermherticheyt doen om Ionathas ws vaders wille en{de} ick sal v alle die ackerlanden Sauls ws vaders wedero{m} gheuen, en{de} ghy sult altijt aen mijn tafel broot eten,
Die welcke hem aenbiddende seyde. Wie ben ick v dienaer dat ghy op eene{n} dooden hont ghesien hebt mijns ghelijck?
Aldus soo heeft die coninck Sibam Sauls knecht gheroepen en{de} hem gheseyt. Alle dat Saul toebehoort en{de} alle sijn huys heb ic ws heeren sone ghegheuen,
Daerom ghy en{de} v sone{n} en{de} v knechten bouwet hem dlant, en{de} ghy sult ws heeren sone den cost inbrenghen, dat hy onderhouden worde, Maer Miphiboseth ws heeren sone sal altijt aen mijn tafel broot eten, Ende Siba hadde vijfhtie{n} sonen ende twintich knechten,
Ende Siba seyde tot den coninck. Ghelijck ghy mijn heere die coninck uwen dienaer beuolen hebt alsoo sal v dienaer doen, Ende Miphiboseth sal altijt aen mijn tafel broodt eten als een van des conincks kinderen,
Ende Miphiboseth hadde eenen cleynen sone ghenaemt Micha, maer alle dat gheslachte des huys va{n} Siba diende Miphiboseth,
Ende Miphiboseth woo{n}de te Ierusalem, want hi adt altijt van des conincs tafel, ende hy was cruepel aen beyde sijn voeten.
ENde het is ghebuert na desen, dat die coninc der kinderen van Ammon sterf, ende dat Hanon sijn sone voor hem heeft gheregneert,
Doen seyde Dauid. Ic sal bermherticheyt doe{n} met Hanon Naas sone ghelijc sijn vader my bermherticheyt ghedaen heeft, Hiero{m} heeft Dauid wtghesonde{n} troostende he{m} door sijn knechten va{n} sijns vaders doot Maer als Dauids knechten inder kinderen van Ammon lant ghecomen waren,
soo seyden die prince{n} der kinderen va{n} Ammon tot Hanon hare{n} heere, Meyndi ooc dat Dauid dese troosters aen v ghesonde{n} heeft ter eeren va{n} uwen vader? en{de} en meynde niet dat Dauid daero{m} sijn knechte{n} tot v ghesonde{n} heeft dat hy ondersoecke{n} ende bespiede{n} soude die stadt en{de} die verderue{n}?
Aldus so heeft Hano{n} Dauids knechte{n} ghenome{n} en{de} haren baert half af ghescoren, en{de} haerlieden cleederen half int midden af ghesneden tot haren billen toe ende heeftse laten gaen,
Dwelck alst ghebootschapt was aen Dauid, soo heeft hy hen te ghemoete ghesonden, want die mannen waren seer leelijcken bescaemt, En{de} Dauid heeft hen gheboden. Blijft te Iericho, tot dat uwen baert ghewassen is, en{de} dan coemt wederom,
Ende die kindere{n} van Ammon siende dat sij Dauid onrecht ghedaen hadde{n} hebben wtghesonden, ende om loon ghehuert die Siriers van Rohob ende die Siriers van Soba, twintith duysent manne{n} voetvolcs, en{de} va{n}den coninc va{n} Maacha een duysent manne{n}, en{de} va{n} Istob twaelf duysent ma{n}nen,
Dwelck als Dauid ghehoort hadde, so heeft hi Ioab met alle theyr der strijtbaer mannen ghesonden.
Aldus so sijn die kinderen van Ammon wtghetrocken ende hebbe{n} hen slachoorden ghestelt voor den inganck der poorten, Maer die Siriers van Soba ende Rohob ende van Istob ende van Maacha ware{n} besonder int velt
siende dan Ioab datter eenen strijt teghen hem ghereet was, soo wel van vore als van achter, soo heeft hy wtghecosen wt alle die wtghelesen van Israhel, ende heeft sijn slachoorde{n} ghestelt teghen die Siriers
Maer dat ander deel des volcs heeft hy Abisai sijnen broeder ghegeue{n}, die welcke heeft sijn slachoorde{n} gestelt tege{n} die kindere{n} va{n} Ammo{n},
En{de} Ioab seyde, eest sake dat die Siriers my verwinne{n}, soo suldi my helpe{n} Maer eest dat die kindere{n} van Ammo{n} v te machtich worden, soo sal ic v helpe{n},
Weest een vroom man en{de} laet ons strijden voor ons volck, ende voor die stadt ons Godts, Ende die Heere sal doen dat goet is in sijn ooghe{n}.
Aldus soo heeft Ioab ende tvolc dat met hem was begonst te strijden tseghen die Siriers, die welcke ter stont vluchten voor sijn aensicht,
En{de} die kindere{n} van Ammon siende dat die Siriers gheulode{n} waren sijn ooc gheulode{n} voor daensicht van Abisai, ende sij sijn in die stadt ghegae{n}, Ende Ioab is weder ghekeert vanden kinderen van Ammon, ende ghecomen te Ierusalem.
Siende dan die kinderen van Ammon dat die Siriers veruaert ware{n}, en{de} dat si voor die va{n} Israhel gheuallen waren, soo sijn sij tsame{n} vergadert,
Ende Adarezer heeft wtghesonde{n} en{de} opghebracht die Siriers die ouer die riuiere waren, ende hi heeft hen heyr aenghebracht, ende Sobach die velthooftman van Adarezer was hen capiteyn,
Dwelck alst ghebootschapt was Dauid, soo heeft hy ghe-heel Israhel tsamen verghadert, ende hy is ouer die iordane ghetrocken, ende is ghecomen te Helam, ende die Siriers hebben hen slachorden ghesteldt teghen Dauid en{de} streden teghen hem,
Maer die Siriers sijn gheuloden voor daensicht van Israel, ende Dauid heeft vanden Siriers seuen hondert waghenen verslaghen, en{de} veertich duysent rosvolcs, en{de} Sobach den capiteyn des heyrs heeft hy ooc verslaghe{n} die welcke terstont ghestoruen is.
Ende alle die coninghen die tot Adar-ezers helpe comen waren, siende dat sij van Israel verwonnen waren, werden veruaert ende sijn gheuloden tot achtenvijftich duysent mannen toe voor Israel. Ende sij hebbe{n} met Israel pays ghemaect, ende hebben hen ghedient, ende die Siriers hebben hen ontsien den kinderen van Ammon meer te helpen.
ENde tis ghesciet alst iaer omme was ten tijde als die coninghen pleghe{n} ter orloghen te trecken, dat Dauid ghesonde{n} heeft Ioab en{de} sijn knechten met hem en{de} gheheel Israel, en{de} sij hebben die kindere{n} van Ammon verdoruen, en{de} Rabba beleyt, maer Dauid bleef te Ierusalem.
Ende die wijle dat dese dinghen ghedaen worde{n}, soo eest gheschiet dat Dauid opstont van sijnen bedde nae middach, ende wandelde boue{n} opden soldere van des conincs huys, ende hy heeft een vrouwe ghesien haer seluen wasschende recht teghen ouer van sijnen solder, ende het was een seer schoon vrouwe.
Hier om heeft die coninck wtghesonden en{de} vernomen wat vrouwe dat was. En{de} hem is wederom ghebootscapt dat sij was Beth-sabee Eliams dochter, Vrias des Hethiters huysvrouwe.
Doen heeft Dauid boden wtghesonden en{de} heeftse doen halen, Die welcke als sij by hem comen was, soo heeft hy by haer gheslape{n}, en{de} terstont is sij ghereynicht van haer onsuuerhede, ende is weder in haer huys ghegaen,
hebbende een vrucht ontfanghen. Ende sendende heeft sij Dauiden ghebootscapt, en{de} gheseyt, Ick heb ontfanghen.
Doen sondt Dauid aen Ioab segghende, Seyndt my Vriam den Hethiter. Ende Ioab heeft Vriam tot Dauid ghesonden.
En{de} Vrias is tot Dauid ghecome{n}, en{de} Dauid heeft gheuraecht hoe wel dat Ioab maecte ende het volck, en{de} hoe dat die orloghe gheuoert worde.
Ende Dauid seyde tot Vrias, Gaet henen in v huys en{de} wascht v voeten. Ende Vrias is wt des conincs huys ghegaen, ende des conincs spijse is he{m} naghedraghe{n}.
Maer Vrias die sliep voor die poorte van des conincs huys, metten anderen dienaers sijns Heeren, ende hy is in sijn huys niet af ghegaen.
Ende het is Dauid te kennen ghegheuen vanden sommighe{n} die seyden, Vrias en is in sijn huys niet ghegaen. Ende Dauid seyde tot Vrias, En sijdi niet vanden weghe comen? waerom en sijdi niet afghegaen in v huys?
Ende Vrias seyde tot Dauid, Die arcke Gods, en{de} Israel, ende Iuda woone{n} in tenten, ende mijn heere Ioab, ende mijns heeren knechten die ligghen op daensicht der aerde{n}, sal ic dan in mijn huys gaen, om te eten en{de} te drincken, en{de} by mijn huysvrouwe te slapen? By uwe salicheyt en{de} by uwer zielen salicheyt, ic en sal dit dinck niet doen.
Aldus soo seyde Dauid tot Vrias, Blijft noch heden hier, en{de} morghen sal ic v laten gaen. En{de} Vrias bleef te Ierusalem noch dien dach, en{de} des anderen daechs,
en{de} Dauid heeft hem ghenoodt, dat hy by hem soude eten en{de} drincken, en{de} hy heeft he{m} droncken ghemaect, en{de} als hy des auonts wtghegae{n} was soo heeft hy gheslapen in sijne{n} rustplaetse met sijns heeren knechten, en{de} en is niet neder ghegaen in sijn huys.
Aldus soo eest dach gheworden, ende Dauid heeft eenen brief aen Ioab ghescreuen, en{de} dien door Vrias hant ghesonden,
scrijuende inden brief, Stelt Vriam recht teghen den strijt, daer den strijt ten alderstercsten is, en{de} valt hem dan af dat hy verslaghen sijnde sterue.
Aldus doen Ioab die stadt beleyt hadde, so stelde hi Vriam in die plaetse daer hy wel wist dat die stercste mannen waren.
En{de} die mannen wtghecome{n} sijnde wter stadt hebbe{n} teghen Ioab ghestreden, en{de} daer vielen sommighe vanden volck van Dauids knechten, en{de} Vrias die Hethiter is ooc ghestoruen.
Daerom heeft Ioab aen Dauid ghesonden en{de} hem ghebootscapt alle die ghesciedenissen vande{n} strijde,
ende hy heeft den bode beuolen segghende, Als ghy alle die woorden vanden strijde tot den coninck sult gheseyt hebben,
eest sake dat ghy siet dat hy gram is, ende dat hy seyt, Waerom sijdi soo nae den muer gheghaen om te strijden? en weet ghy niet datme{n} van bouen veel pijle{n} wtsciet?
Wie heeft doch Abimelech Ierobaals sone verslaghen? en wierper niet een vrouwe op hem een stuck van eenen molensteen vande{n} muer en{de} doode hem te Thebes? Waerom sijdi by den muer ghegaen? soo sult ghy segghen Oock is v knecht Vrias die Hethiter ghestoruen.
Hierom is die bode wech ghegaen, en{de} comen, ende heeft Dauiden al vertelt dat Ioab hem beuolen hadde.
Ende die bode seyde tot Dauid, Die ma{n}nen hebben teghen ons douerhant ghecreghen, ende sij sijn ons aencomen te velde, en{de} wij hebben eenen oploop ghemaect en{de} hen veruolcht tot aen der stadt poorte,
En{de} die scutters hebbe{n} hen ghescutten op v dienaers ghestelt van boue{n} opde{n} muer, ende sommighe van des conincs knechte{n} sijn ghestorue{n}, ooc so is doot v dienaer Vrias die Hethiter.
En{de} Dauid seyde tot de{n} bode, Dit suldi Ioab segghen, En laet dit dinc uwe{n} moet niet breken, Want die auo{n}tuere der orloghen is menigherande. En{de} als nv desen, als nv dien vernielt dat sweert, Versterct v orloochs ma{n}nen teghe{n} die stadt, dat ghy die bederuen moecht, en{de} verwectse.
En{de} Vrias huysvrouwe heeft ghehoort dat Vrias haer man doot was, ende sij heeft hem beweent.
En{de} als den rouwe ouerleden was, soo heeft Dauid ghesonden, ende heeftse in sijn huys doen leyde{n}, en{de} sij is sijn huysvrouwe gheworde{n}, en{de} sij heeft he{m} eene{n} sone ghebaert. En{de} dit woort dat Dauid ghedaen hadde mishaechde voor den Heere.
HIerom soo heeft die Heere Nathan aen Dauid ghesonden, die welcke als hy tot hem comen was, so seyde hi he{m}, Twee ma{n}s waren in ee{n} stadt, die eene was rijck, en{de} die ander arm,
Die rijcke man hadde seer veel scapen en{de} runderen,
maer die arme man en hadde niet met allen, dan ee{n} cleyn scaepken, het welck hy ghecocht en{de} opgheuoet hadde, en{de} twas groot gheworden tsamen met sijnen kinderen, het adt van sijnen broode, ende het dranck wt sijnen beker ende tsliep in sijnen schoodt, en{de} het was hem als een dochter,
Maer doen totten rijcken man eenen vreemden ghast comen was, soo heeft hy vermijdt te nemen van sijn scapen en{de} runderen om dien vreemden gast (die tot hem comen was) eenen maeltijt te gheuen, maer hy heeft des armen mans scaepken ghenome{n}, ende daer af spijse bereyt den mensch die tot hem comen was.
En{de} Dauid gram sijnde met een verbolghe{n}theyt teghen dien man, seyde tot Na-than, Also warachtelijc als die Heere leeft, die man is een kint des doots die dat gedae{n} heeft,
Dat scaep sal hy vier dobbel wederom gheuen, om dat hy dit woordt volbracht heeft, ende niet vermijdt en heeft.
Doen seyde Nathan tot Dauid, Ghy sijt die man, Dit seyt die Heere die Godt van Israel, Ick heb v ghesalft tot eenen coninck ouer Israel, en{de} ick heb v wt Sauls hant verlost,
en{de} ic heb v ws Heeren huys ghegeuen, ende ws Heeren huysvrouwen in uwen schoot, en{de} ic heb v dat huys van Israel en{de} van Iuda ghegheuen, ende sijn dit cleyn dinghen, soo sal ick v noch veel meerder dinghen daer toe worpen,
Waerom hebdi dan des Heere{n} woordt versmaet, dat ghy quaet doe{n} soudt voor mijn aensicht? Vriam den Hethiter hebdi metten swaerde verslaghe{n}, en{de} sijn huysvrouwe hebdi voor v tot eender huysvrouwen ghenomen, ende ghy hebt hem ghedoot met den swaerde der kinderen van Ammon,
Daer omme so en sal dat swaert van uwe{n} huyse niet wech gaen, tot inder eewicheyt, om dat ghy my versmaet hebt, ende dat ghi die huysvrouwe van Vrias den Hethiter ghenomen hebt, dat sij v huysvrouwe wesen soude,
Aldus dit seyt die Heere, Siet ic sal een quaet op v verwecken wt uwen huyse, en{de} ic sal v huysvrouwen nemen voor v ooghen, en{de} die uwen naesten gheue{n}, ende hy sal by v huysvrouwen slapen, voor die ooghen van deser sonnen,
Want ghy hebt dit al bedectelijck ghedaen, maer ic sal dit woordt volbringhen voor daenschijn van gheheel Israel, en{de} voor dat ghesichte der sonnen.
Ende Dauid seyde tot Nathan, Ic heb den Heere ghesondicht. Ende Nathan seyde tot Dauid Die Heere heeft v sonde ooc wech ghenomen, ghy en sult niet steruen,
Maer nochtans aenghesien dat ghy des Heeren vianden hebt doen blasphemeren, om dit woort sal dese sone die v gheboren is die doot steruen.
Ende Nathan is wederom in sijn huys ghegaen. En{de} die Heere heeft dat ionc kint gheslaghen dwelck Vrias huysvrouwe Dauid ghebaert hadde, en{de} daer en was gheen hope van sijne{n} leuen.
En{de} Dauid heeft den Heere gebede{n} voor dat kint, en{de} Dauid heeft een vasten gheuast, en{de} hy is inghegaen alleene en{de} lach opder aerden.
En{de} die ouders van sijnen huyse sijn comen dwinghende hem dat hy opstaen soude vander aerden, maer hi en wilde dat niet doen, noch hy en heeft met he{n}lieden gheen spijse gheten.
Aldus soo ghebuerdet opden seuensten dach dat het kint sterf, ende Dauids knechten en dorsten hem dat niet segghen dattet kint doot was, want sij seyden, Siet doen dat kindeken noch leefde, soo spraken wi hem aen, ende hy en hoorde onse ste{m}me niet, hoe veel te meer, eest sake dat wij segghen, Het kint is doot, sal hy hem seluen pijnighen?
Als nv Dauid sijn knechten hoorde heymelijck veselen, soo heeft hy verstaen dat het kindeken doot was, ende seyde tot sijn knechten, Is dat kint doot? Ende sij antwoorden hem, Het is doot.
Ende Dauid stont op vander aerden ende heeft hem ghewasschen en{de} ghesalft, ende als hy sijn cleedt verandert hadde, soo is hy in des Heeren huys ghegaen ende heeft aenbede{n}, ende is weder in sijn huys ghecomen, en{de} hy begheerde datme{n} hem broot voorlegghen soude, en{de} hy heeft ghete{n}.
Doen seyden hem sijn knechten, Wat woordt is dit dat ghy ghedaen hebt? om dat kindeke{n} (doent noch leefde) hebdi gheweent ende gheuast, en{de} nv alst kint doot is, soo sijdi opghestaen ende hebt broot gheten.
Die welcke seyde, Om dat kindeken doent noch leefde heb ick gheuast ende gheweent, wa{n}t ic seyde, Wie weet oft die Heere by auontueren my dat gheuen wilde ende dat tkint mocht leuen?
Maer nv want doot is, waerom vaste ic? sal ic dat wederom moghen roepen? Ic soude eer moghen tot dat kint gaen, maer dat en sal tot my niet wederom come{n}.
Ende Dauid heeft Beth-sabee sijn huysvrouwe ghetroost, en{de} tot haer inghegaen sijnde heeft hy by haer gheslapen, Die welcke heeft eene{n} sone voertbracht, ende hy noemde sijnen naem Salomon, ende die Heere heeft hem bemint.
En{de} hy heuet ghesonden door die hant van Nathan den prophete, en{de} hem ghenoe{m}t des Heeren-beminden, om dat die Heere hem lief hadde.
En{de} Ioab streedt teghen Rabbath der kinderen van Ammon, en{de} hy bestormde die coninclijcke stadt
En{de} Ioab heeft boden wtghesonden tot Dauid segghende, Ic hebbe ghestreden teghen Rabbath, en{de} die stadt der wateren sal inghenome{n} worden.
Aldus dan soo vergadert nv het ander deel des volcs, ende belegghet die stadt, ende nee{m}t die inne, Op dat (als die stadt van my verdorue{n} ware) die victorie mijnen naem niet toeghescreuen en worde.
Hierom heeft Dauid alle dat volck vergadert, ende hy is ghetrocken teghen Rabbath, en{de} als hy die bestormt hadde, soo heeft hy die ghewonnen.
Ende hi heeft haers conincs croone van sijnen hoofde ghenomen, int ghewicht hebbende een talent gouts, hebbende ooc seer costelijcke ghesteenten, ende die is op Dauids hooft ghestelt. Oock soo heeft hy eenen seer grooten roof vander stadt wech ghedraghe{n},
en{de} het volck van dier wtbrenghende heeft hy ghesaghet, en{de} hy heeft ouer hen doen ommegaen waghenen met yseren tanden beslaghen, ende hy heeftse met messen in stucke{n} ghedeelt, ende hy heeftse vervuert ghelijcmen die kareelen doet. Alsoo heeft hy ghedaen alle die steden der kinderen van Ammon, ende Dauid is wederom comen, ende alle sijn heyr in Ierusalem.
DAer nae so ist ghesciet dat Amnon Dauids sone verlieft is geweest op die alderscoo{n}ste suster va{n} Absalom Dauids sone ghenoemt Thamar,
ende hy was soo seer op haer verlieft, dat hy sieck worde om haerder liefden, want aenghesien dat sij maghet was, soo docht hem swaer om doen, dat hy iet oneerlijcs met haer soude bedrijue{n}.
Maer Amnon hadde eenen vrint ghenaemt Ionadab, een sone van Se{m}maa Dauids broeder, een seer wijs ma{n},
Die welcke seyde tot hem, Waer af wordi soo magher van daghe te daghe ghy conincs sone? Waerom en gheeft ghy my dat niet te ke{n}nen? En{de} Amnon heeft tot hem gheseyt, Ick heb Thamar Absoloms mijns broeders suster lief.
Ende Ionadab heeft hem gheantwoordt, Ligghet op v bedde, ende veynst oft ghy sieck waert, en{de} als v vader comen sal om v te besoecken, soo seght hem, Ick bidde v laet doch Thamar mijn suster comen dat sij my teten gheue, en{de} dat sij my een pappeke{n} make, dat ict wt haer hant mach eten.
Aldus soo heeft Amnon gaen ligghen te bedde, ende hy heeft he{m} begonst te ghelaten als een sieck mensch, ende als die coninck comen was om hem te besoecken, soo seyde Amnon totten coninck, Ic bidde v laet doch Thamar mijn suster come{n}, dat si voor mijn ooghen twee suypekens make, ende dat ict wt haer hant ete.
Hierom soo heeft Dauid aen Thamar in haer huys ghesonden segghende, Coemt in Amnon ws broeders huys, en{de} maect hem een pappeke{n}.
Ende Thamar is in Amnons haers broeders huys comen, maer hy lach, Die welcke nemende meel heeft dat ghemenghet en{de} make{n}de dat al dunne voor sijn ooghen heeft sij dat ghesoden tot suypeke{n}s
Ende nemende dat sij ghesoden hadde heeft sij dat wtghegoten, en{de} steldet voor hem, ende hy en wildet niet eten. Ende Amnon seyde, Iaechtse alle van my. Ende als sij die alle hadden doen wtgaen,
doen seyde Amnon tot Thamar, Brengt die spijse in die camer binnen dat ict van uwer hant ete. Hierom so heeft Thamar dat suypen ghenomen welck sij ghemaect hadde, en{de} dat by hare{n} broeder Amnon bracht in die camer.
En{de} als sij hem die spijse ghebracht hadde, so greep hy haer, ende seyde, Coemt ende slaept by mi, mijn suster,
Die welcke antwoorde, En wilt niet mijn broeder en wilt my niet vercrachten, want dat en is niet gheorlooft in Israel, en wilt dese dwaesheyt niet doen,
Wa{n}t ic en sal mijn scande niet connen verdraghen, ende ghy sult sijn als een vande{n} dwasen in Israel, Maer lieuer spreect tot de{n} coninc en{de} hy en sal my v niet ontsegghen.
Maer hy en wilde nae haer bede{n} niet doen, maer verwinnende metter macht heeft hy haer vercracht, en{de} heeft hem met haer versaemt.
Ende Amnon haettese met eenen bouen maten seer grooten haet, also dat dien haet daer hijse mede haette meerder was, dan die liefde daer hy haer te voren mede lief ghehadt hadde. En{de} Amnon seyde tot haer, Staet op ende ghaet wech,
Die welcke antwoorde, Meerder is dit quaet dat ghi nv teghen my doet, my wtstootende, dan dat ghy te voren ghedaen hebt. Ende hy en wilde haer niet hooren,
maer roepe{n}de den ionghe die hem diende, heeft hy gheseyt, Stoot dese van my daer buyte{n}, en{de} sluyt die doore achter haer toe.
Die welcke was ghecleet met eenen tabbaert totten voeten toe, want alsulcke{n} habijt droeghen des conincks dochteren die noch maechden waren. Aldus heeft haer die dienaer wtghestooten, en{de} die doore achter haer toe ghesloten.
Die welcke spraeyende asschen op haer hooft, ende scoerende haren tabbaert lanck totten voeten, ende legghende haer handen op haer hooft ghinc al gaende en{de} roepende.
Doen seyde Absalom haer broeder tot haer, Heeft Amnon v broeder hem met v versae{n}t? Maer nv suster swijcht, het is v broeder, noch en wilt v herte niet bedroeuen om dit dinck. Aldus so bleef Thamar verdwijnende in Absaloms huys.
Maer als die coninck Dauid dese woorden ghehoort hadde, soo is hy seer bedroeft gheweest, en{de} hy en wilde Amnons sijns soons gheest niet bedroeuen want hy hadde hem lief om dat hy sijn ierste gheboren sone was.
Ende Absalom en heeft Amnon niet gheseyt noch goet noch quaet, wa{n}t Absalom haette Amnon, om dat hy Thamar sijn suster ghescent hadde.
Ende het is ghebuert na den tijt van twee iaren, datme{n} Absaloms scapen schoer, te Baal-hasor, welc is by Ephraim, ende Absalom heeft alle des conincs sonen gheroepen,
ende hi is by den coninck comen, ende seyde tot hem, Siet ws dienaers schapen sullen worden ghescoren, Ick bidde dat die coninck met sijnen knechte{n} wil tot sijnen dienaer comen.
En{de} die coninck seyde tot Absalom, En wilt niet (mijn sone) en wilt niet bidden, dat wij alle souden comen, en{de} v verlasten. Maer doen hy hem seer quelde, ende hy niet ghaen en wilde, soo heeft hy hem ghebenedijt.
En{de} Absalom seyde, Eest dat ghy niet come{n} en wilt soo bidde ick v dat te minsten Amnon mijn broeder met ons mach comen. En{de} die coninck seyde tot he{m}, Ten is ghee{n} noot dat hy met v gae.
Maer Absalom dwanck hem, ende hy heeft Amnon met hem laten gaen, ende alle des conincs sonen.
Aldus soo hadde Absalom eenen maeltijt bereyt ghelijck eens conincs maeltijt. Maer Absalom hadde sijnen knechten beuolen segghende, Merct wel aen wa{n}neer dat Amnon droncken wert vanden wijne, en{de} als ict v segghen sal, soo slaet en{de} doodet hem, en wilt niet vreesen, wa{n}t ic bent diet v beuele, weest vroem, en{de} weest stercke mannen.
Aldus soo hebben Absaloms knechte{n} teghen Amnon ghedaen ghelijc hen Absalom beuolen hadde, en{de} alle des conincs sonen opstaende sijn elck op hen muylen ghaen sitten, ende vluchten wech.
Ende doen sij noch opde{n} wech reysden, soo is die tijdinghe aen Dauid comen segghende, Absalom heeft alle des conincs sonen verslaghen, en{de} daer en is niet soo veel als een ouerbleuen.
Hierom soo is die coninck opghestaen en{de} heeft sijn cleederen ghescoert, ende viel neder op die aerde, en{de} alle sijn knechten die by hem stonden scoerden oock haer cleedere{n}.
Maer Ionadab die sone van Semma Dauids broeder antwoordende seyde, Mijn heere die coninck en laet hem niet duncken, dat alle des conincks kinderen doot gheslaghen sijn, Amnon is alleen doot, want hy was in Absaloms mont ghestelt van dien daghe dat hi Thamar sijn suster vercrachte
Daerom nv mijn heere die coninc en stelle dit woort niet op sijn herte segghende, alle des conincks sonen sijn dootgheslaghen, want Amnon is alleen doot.
Maer Absalom is gheuloden. Ende die knecht die wachtere hief op sijn ooghe{n}, en{de} sach toe, en{de} siet daer quam een groot volck door eenen zijwech ter sijden vanden berch.
Ende Ionadab seyde tot den coninc Siet des conincs sonen sijn hier by, nae ws dienaers woordt alsoo eest ghesciet.
Ende als hy ophiel van spreken, so sachmen des conincs sonen, ende binnen comende soo hieuen sij haer stemmen op, ende weenden, desghelijcs soo heeft die coninck en{de} alle sijn dienaers oock gheweent met een wtnemende groot ghescreye.
En{de} Absalom vliedende is wech ghegaen tot Tholomai Ammiuds sone den coninc van Gessur. Hierom soo heeft Dauid grooten rouwe ghemaect ouer sijnen sone seer veel daghen lanck.
Maer doen Absalom gheuloden was en{de} ghecomen te Gessur, soo is hy daer bleuen drij iaren. Ende die coninc Dauid en veruolchde Absalom niet meer, om dat hi ghetroost was van Amnons doot.
MAer Ioab die sone van Saruie verstaende dat des conincs herte tot Absalom gekeert was,
heeft ghesonden tot Thecua, en{de} van daer doen halen een wijse vrouwe, ende hy seyde tot haer, Ghelaet v als oft ghy rou droecht, en{de} doet rouwe cleedere{n} aen, en{de} en salft v niet met olien, dat ghy moecht sijn ghelijck een vrouwe die langhen tijt rouwe ghedraghen heeft ouer eenen dooden,
en{de} ghi sult binnen by den coninck ghaen, ende tot hem spreken aldusdanighe redenen. Ende Ioab heeft die woorden in haren mont ghestelt.
Aldus doen die vrouwe van Thecua by den coninck comen was, soo viel sij voor hem neder ter aerden, ende heeft aenbeden en{de} seyde, Bescermt my o coninck.
En{de} die coninck seyde tot haer, Wat saken hebdi? Sij antwoorde, Eylaes ick ben een vrouwe die weduwe is, want mijn man is ghestoruen.
En{de} v dienstvrouwe hadde twee sonen, die welcke teghen malcanderen hebben ghekeuen opt velt, ende daer en was niemant by, diese hadde moghen beslichten, en{de} die eene heeft den anderen gheslaghen ende hem ghedoot.
En{de} siet nv alle dat gheslachte opstae{n}de teghen v dienstvrouwe seyt Leuert hem ouer die sijnen broeder verslaghe{n} heeft, dat wij hem ooc dooden moghe{n} voor sijns broeders ziele die hy ghedoot heeft, ende laet ons den erfghenaem te niet doen, en{de} sij soecken mijn vonxken wt te blusschen, welck my ouerbleuen is, alsoo dat mijnen man gheenen naem en{de} gheen nacomelinghen meer ouerblijuen en souden op aertrijck.
Ende die coninc seyde totter vrouwen, Gaet henen in v huys, en{de} ick sal ghebieden tot uwen voordeele.
Ende die vrouwe van Thecua seyde totten coninck, Mijn Heere die coninck, dese onrechtuerdicheyt sij op my, ende op mijns vaders huys, maer die coninc en{de} sijne{n} throon die moeten ontsculdich sijn.
En{de} die coninck seyde, Soo wie teghen v seyt, brengt dien tot my, ende hy en sal voortaen niet meer daer toe doen om v aen te tasten.
Ende sij seyde, Die coninck ghedencke des Heeren sijns Godts, also dat die naesten des bloets niet te veel en worden om wraeck te doen, ende dat sij mijnen sone gheensins en dooden. Die welcke seyde, Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, so en sal daer niet een hair van ws soons hooft op die aerde vallen.
Aldus soo heeft die vrouwe gheseyt, Laet v dienstvrouwe tot mijne heere den coninc een woort spreken. Ende hy seyde Spreect.
Ende die vrouwe seyde, Waerom hebdi alsulcke{n} dinck teghen Gods volck ghedacht, ende waerom heeft die coninck dit woordt ghesproken, om te sondighen, en{de} dat hy sijnen ballinck niet wederom en haelt?
Wij sterue{n} alle gader, en{de} als watere{n} vallen wij inder aerden die niet wederom en comen, ende Godt en wilt niet dat die ziele sal verlore{n} gaen, maer hy ouerleyt dat denckende dat sulck niet heel verloren en gae die verworpen is.
Daerom soo ben ick nv comen dat ic dit woordt soude spreken tot mijnen heere den coninck in die teghewoordicheyt des volcs, Ende v dienstvrouwe seyde, Ick sal totten coninc spreken, oft die coninck eenichsins het woordt van sijnder dienstvrouwen dede,
En{de} die coninck heuet ghehoort dat hy sijn dienstwijf soude verlossen wt die ha{n}t van alle den ghenen die my ende mijnen sone tsame{n} wilden te niet doen, wt des Heeren erfdeel.
Aldus soo laet v dienstvrouwe spreken, dat mijns heeren des conincs woordt worde ghelijck een sacrificie, Want mijn heere die coninck is ghelijck eenen Enghel des Heeren, alsoe dat hy niet beweecht en wordt noch door ghebenedidinghe oft door veruloeckinghe, ende daer om is die Heere v Godt met v.
En{de} die coninck antwoordende seyde totter vrouwen, En verborcht voor my niet het woordt dat ick v vraghe. Ende die vrouwe seyde tot hem, Spreect mijn heere die coninc.
Ende die coninck seyde, En is Ioabs hant met v niet in alle dese redenen? En{de} die vrouwe antwoorde en{de} seyde, By die salicheyt van uwer zielen mijn heere die coninck, ten is ander niemant noch ter rechter sijden noch ter slincker sijden, va{n} alle desen welck mijn heere die coninc ghesproke{n} heeft, Wa{n}t v dienaer Ioab heeft seluer my dit beuolen, ende hy heeft alle dese woorden uwer dienstvrouwen inden mont ghegheuen,
Dat ic die ghelijckenisse van deser redenen soude ommekeeren, dit heeft v dienaer Ioab my beuolen, maer ghy mijn heere die coninc sijt wijs ghelijc een Enghel Gods wijsheyt heeft, om te verstaen alle saken opder aerden.
Ende die coninck seyde tot Ioab, Siet ic ben te vrede{n} ghestelt, en{de} heb ghedaen nae v woordt. Hierom soo gaet henen en{de} roept wederom den ionghelinc Absalom.
Ende Ioab op sijn aensicht ter aerden vallende aenbede en{de} ghebenedijde den coninck, en{de} Ioab heeft gheseyt, Heden heeft v dienaer verstaen dat ick gratie vonden hebbe voor v ooghen, mijn Heere die coninck, want ghi coninc hebt nae ws dienaers woorden ghedaen.
Aldus soo is Ioab opghestaen en{de} is wech ghegaen te Gessur en{de} heeft Absalom te Ierusalem bracht.
Ende die coninck seyde, Laet hem in sijn huys wederom keere{n}, maer dat hy mijn aensicht niet en sie. Aldus is Absalom wederom in sijn huys ghegae{n}, ende hy en heeft des conincs aensicht niet ghesien.
Maer ghelijck Absalom en was gheen soo schoonen man in gheheel Israel, ende bouen maten seer weselijck, Van dat hol sijnder voeten, tot den top van sijnen hoofde en was aen hem niet een smette.
En{de} als hy dat hayr sijns hoofs af schoer (want eens tsiaers werde hy gheschoren om dat den crans sijns hairs hem beswaerde) soo woech het hair van sijnen hoofde twee hondert siclen, nae dat ghemeyn ghewicht.
Ende Absalom werden gheboren drij sonen, en{de} een dochter Thamar ghenoemt, schoon van ghedaente.
En{de} Absalom bleef te Ierusalem twee iaren en{de} hi en sach des conincs ae{n}sicht niet.
Hierom heeft hy aen Ioab ghesonden, dat hy hem aen den coninc soude senden, maer hy en wilde by hem niet comen. Ende doen hy die tweede reyse ghesonde{n} hadde, en{de} hy niet en wilde comen tot hem,
soo seyde hy sijnen knechten, Ghy weet wel Ioabs acker byden mijne{n} hebbende nv eenen oochst ghersten. Aldus gaet derwaerts en{de} verbrant dien metten viere. Hier om soo hebben Absaloms knechten dat coren opt lant aenghesteke{n} metten viere. En{de} Ioabs knechten comende met ghescoerde cleederen hebben gheseyt, Absaloms knechten hebbe{n} een deel vanden acker metten viere verbrant.
Ende Ioab stont op en{de} quam tot Absalom in sijn huys ende seyde, Waer om hebben v knechten mijn coren metten vier verbrant?
En{de} Absalom antwoorde tot Ioab, Ic heb aen v ghesonden biddende dat ghy by my comen soudt, en{de} dat ick v seynden soude aenden coninck, en{de} dat ghy hem segghen soudt, Waerom ben ic van Gessur comen? het was my beter daer te sijne, aldus soo bidde ic, dat ic mach des conincs aensicht sien, maer is hy noch ghe-dachtich mijnder boosheyt, soo slae hy my doot.
Aldus so is Ioab byde{n} coninc ghegaen sijnde heeft he{m} dese dinghen al te kennen ghegeuen, en{de} Absalom is gheroepen, ende hy quam in byden coninck, en{de} aenbede op daensiht der aerden voor hem, ende die coninck heeft Absalom ghecust.
ALdus nae desen so heeft Absalo{m} voor sij seluen ghemaect waghene{n}, en{de} rosvolck, ende vijftich mannen die voor hem gaen soude{n}.
En{de} Absalom des morghens vroech opstaende stont by den inganck vander poorten inden wech, ende so wat man eenighe sake hadde om te comen tot des conincs recht, dien riep Absalom by hem, en{de} seyde, Van wat stadt sijt ghy? Ende als die antwoordende seyde, Wt een van Israhels gheslachten ben ic v dienaer,
soo antwoorde hem Absalom, My dunct dat v redenen goet en{de} rechtuerdich sijn, maer daer en is niemant vanden coninck ghestelt die v hoore{n} mach.
Ende Absalom seyde ooc, Wie mocht my een richter maken ouer dlant dat sij alle tot my quamen die eenighe sake hadden, en{de} dat ic die mocht rechtuerdelijck ordeelen?
Oock soo wanneer eenich mensch by hem quam om hem te groeten, so reycte hy sijn hant wt, en{de} grijpe{n}de custe hy dien.
Ende hy dede dat alle die van Israel die te rechte quamen om vanden coninck ghehoort te worde{n}, ende hy track tot hem die herten der mannen van Israel.
Maer nae veertich iaren soo seyde Absalom tot den coninck Dauid, Laet my gae{n}, ende mijn belofte betalen welck ic den Heere te Hebron gheloeft hebbe,
Want doen v dienaer te Gessur in Syrien was, soo gheloefde hy een ghelofte segghende, Eest sake dat die Heere my wederom brenghet te Ierusalem soo sal ick den Heere een sacrificie doen.
En{de} die coninck seyde tot hem, Gaet hene{n} in vreden. Ende hy is opghestaen en{de} wech ghegaen tot Hebron.
Ende Absalom heeft bespieders wt ghesonden tot alle die gheslachten van Israel, segghe{n}de, Terstont als ghy het gheluyt der trompetten hooren sult, soo segghet Absalom sal regneren te Hebron.
Voorts so waren met Absalom twee hondert mannen gheghaen van Ierusalem gheroepe{n}, gaende met simpelder herten en{de} niet met allen wetende vander saken.
Oock soo heeft Absalom doen halen Achi-tophel den Giloniter Dauids raetsman wt sijnder stadt van Gilo. En{de} als hy slachofferanden offerde, so isser een machtich verbont by eede ghemaect, en{de} het volck loopende te hoope vermeerderde met Absalom.
Hierom isser eenen bode aen Dauid ghecome{n} segghende, Gheheel Israel volcht Absalom met gheheelder herten.
En{de} Dauid seyde tot sijnen knechten die met hem te Ierusalem ware{n}, Staet op laet ons vlieden, want ons en sal gheen ontulieden sijn voor Absaloms aensicht Haest v om wt te gaen, op dat hy by auontuere come{n}de ons niet en ouerualle, en{de} volbringhe ouer ons den val, ende slae die stadt door tscerp vanden sweerde.
Ende des conincs knechten seyden tot hem, Alle dat ons heere die coninck ghebiedet dat sullen wij v dienaers gheerne volbringhen.
Hier om soo is die coninck wtghegaen, en{de} alle sijn huysghesin met haren voete{n}, ende die coninck liet daer thien vrouwen van sijnen concubinen om dat huys te bewaren.
En{de} die coninck wtgaende en{de} alle die van Israel met haren voeten stont verre vande{n} huyse,
en{de} alle sijn knechten wandelden neffens hem, en{de} die hoopen Cerethi en{de} Pheleti, en{de} alle die Gethiters, vrome crijschluyden, ses hondert mannen die hem gheuolcht waren van Geth, ghinghen te voete voor den coninck.
En{de} die coninc seyde tot Ethai den Gethiter, Waerom coemt ghy met ons? keert wederom, en{de} woont metten coninck, want ghy sijt een vreemdelinck, en{de} ghy sijt wt uwer steden ghegaen,
Ghisteren quaemt ghi en{de} heden wordi ghedwonghen met ons wt te gaen? maer ic sal gaen derwaerts dat ic gaen sal, keert weder om ende leyt v broeders met v wederom, Ende die Heere sal met v bermherticheyt ende warachticheyt doen, want ghy hebt gratie ende trouwe ghetoont.
Ende Ethai antwoorde den coninck segghende, Alsoo warachtelijck als die Heere leeft, ende als mijn heere die coninck leeft, op wat plaetsen dat ghi sijn sult, mijn heere die coninc, tsij in die doot oft int leuen, daer sal v dienaer wesen.
Ende Dauid seyde tot Ethai, Coemt ende gaet door. Ende Ethai die Gethiter ghinck voorts ouer ende alle die mannen die met hem waren, en{de} die ander menichte.
Ende sij weenden allegader met luyder ste{m}men, ende alle dat volck ghinck ouer den wech, en{de} die coninck is oock ghegaen ouer die beke van Cedron, en{de} alle dat volck ghinck teghen den wech des olijfbooms die teghen ouer die woestijne is.
Doen quam daer ooc Sadoc die priester ende alle die Leuiten met hem, draghe{n}de die arcke van Godts verbont, en{de} sij hebben die arcke van Godts verbont nedergheleyt. En{de} Abiathar is opwaerts ghegaen, tot dat alle dat volck voorby ghepasseert was dat wt der stadt ghegaen was.
En{de} die coninck seyde tot Sadoc, Draecht Godts arcke wederom in die stadt, eest sake dat ic gratie vinde in die ooghen des Heeren, so sal hy my wederom brenghen, ende hy salse my toonen ende sijn tabernakel.
Maer eest dat hy my segt, Ghy en behaecht my niet, so ben ic bereyt, Hy doe dat goet is voor hem.
En{de} die coninck seyde tot Sadoc den priester, O ghy siender ghaet wederom met vrede in die stadt, ende Achimaas v sone, ende Ionathan Abiathars sone, v twee sone{n} laet by v sijn.
Siet ick sal verberghe{n} sijn in dat plat lant der woestijne{n}, tot datter een bootschap van v sal comen, my te kennen gheuende.
Aldus soo hebben Sadoc en{de} Abiathar Godts arcke wederom in Ierusalem ghedraghen, ende sij sijn daer bleuen.
Maer Dauid ghinck op den berch vanden olijfboomen opclimmende ende weenende, en{de} met blooten voeten gaende, en{de} met bedecten hoofde,en{de} ooc alle het volck dat met hem was ghinc opwaerts met bedecten hoofde al weenende.
Ende het werde Dauid ghebootscapt dat Achitophel oock in die ghesworen bende was met Absalom, ende Dauid seyde, Ick bidde v Heere, maect dwaes Achitophels raet.
En{de} als Dauid climmende was op thoochste vanden berghe daer hy den Heere soude aenbidden, siet soo quam hem te ghemoete Chusai die Arachiter met ghescoerde{n} cleederen, hebbende sijn hooft heel met aerden bedect.
En{de} Dauid seyde tot hem, Eest sake dat ghy met my coemt, soo suldi my lastich wesen,
maer eest sake dat ghi wederom in die stadt gaet, en{de} dat ghi segghet tot Absalom V dienaer ben ic o coninck, laet my doch leuen, ghelijck ic ws vaders dienaer gheweest hebbe, alsoo sal ic v dienaer sijn, soo suldi den raet van Achi-tophel te niet doen.
Ende ghy hebt met v Sadoc en{de} Abiathar die priesters, en{de} alle die woorden die ghy hoore{n} sult van des conincs huys, suldi den priestere{n} Sadoc ende Abiathar laten weten,
want met hen sijn hen twee sonen Achimaas Sadocs sone, en{de} Ionathan Abiathars sone, ende met desen suldi aen my seynde{n} alle die woorden die ghy hooren sult.
Aldus doen Chusai Dauids vrint in die stadt quam, soo is Absalom oock in Ierusalem comen.
ENde doen Dauid een luttel ouer dat hoochste vanden berghe ghegaen was, soo quam Siba Miphi-boseths knecht he{m} te ghemoete, met twee ezels die ghelade{n} waren met tweehondert brooden en{de} hondert bondelen rosijnen, en{de} hondert clonten vijghen, ende twee leren wijnflesschen.
En{de} die coninck seyde tot Siba, Wat wildi hier mede doen? En{de} Siba antwoorde, Die ezelen voor des conincs huysgesin dat sij daer op sitten soude{n}, ende die brooden ende die vijghen voor v knechten om te eten, ende den wijn dat sij dien drincke{n} souden waert datter iemant flau worde in die woestijne.
Ende die coninck seyde, Waer is ws heere{n} sone? Ende Siba antwoorde den coninck, Hy is te Ierusalem bleuen segghende, Heden sal het huys van Israel my wederom gheuen mijns vaders conincrijck.
Ende die coninc seyde tot Siba, Het sij al uwe tghene dat Miphiboseth pleech toe te behoore{n}. Ende Siba seyde, Ic bidde v mijn heere die coninck dat ic gratie voor v vinden mach.
Aldus soo is die coninck Dauid comen tot Bahurim, En{de} siet daer qua{m} een man wt van Sauls huys maescap Semei ghenoemt, een sone van Gera, en{de} hy quam voorts uwtgaende ende hy vermalendijde,
Ende hy wierp steenen teghen Dauid, ende teghen alle des conincs Dauids knechten, en{de} alle dat volck ende alle die strijtbaer mannen ghinghen ter rechter en{de} ter slincker sijden des conincs.
Ende aldus sprack Semei doen hy den coninck vermalendijde, Gaet wt, gaet wt, ghy bloetghierich man, en{de} ghy belials man,
Die Heere heeft v betaelt voor alle dat bloet van Sauls huys, om dat ghy trijck hebt inghenome{n} in sijn plaetse, en{de} nv heeft die Heere het rijck in ws soons Absalo{m}s hant gegeue{n}, en{de} siet uwe quade wercke{n} verdrucke{n} v, want ghi sijt een bloetghierich man.
Doe{n} seyde Abisai die sone va{n} Saruia tot den coninc Waer om vermalendijt desen hont die steruen moet den coninck? Laet my gaen, en{de} ick sal hem thooft afslaen.
Ende die coninck seyde, Wat heb ick met v te doen ghy kinderen Saruie? Laet hem vermalendijden, Want die Heere heeft hem beuolen dat hy Dauid vermalendijden soude, Ende wie isser die soude derren segghe{n} waerom dat hy dit also ghedae{n} heeft?
Ende die coninck heeft gheseyt tot Abisai, ende tot alle sijnen knechten, Siet mijn sone die wt mijnen lichae{m} come{n} is, soect mijn ziele, hoe veel te meer dese sone van Iemini? Laet hem gheworden, dat hy vermalendijde nae des Heere{n} ghebodt,
Oft die Heere by auontuere{n} mijn lijden aensaghe, ende dat my die Heere goet wederom gaue voor dese vermale{n}dijdinghe op desen dach.
Aldus soo is Dauid voorts ouer den wech ghegaen en{de} sijn ghesellen met hem. Maer Semei ghinck ouer die hoochde vanden berghe ter sijden, teghen hem, vermalendide{n}de en{de} met steenen worpende teghen he{m}, en{de} aerde sprayende.
Aldus soo is die coninc comen en{de} alle tvolc met hem al moede, ende sij sijn vermaect aldaer.
Maer Absalom ende alle sijn volck sijn te Ierusalem binnen comen, ende Achi-tophel oock met hem.
Maer doen Chusai die Arachiter Dauids vrindt by Absalo{m} comen was, soo heeft hy tot hem gheseyt Weest ghegroet coninck, weest ghegroet coninck.
Totten welcken seyde Absalom, Is dit v gratie tot uwen vrint? Waero{m} en sijt ghy met uwen vrint niet gheghaen?
Ende Chusai antwoorde tot Absalom, Gheenssins, maer ick sal diens sijn, den welcken die Heere vercoren heeft, en{de} alle dit volck, ende gheheel Israel, ende met dien sal ic blijuen,
Maer (op dat ick dat ooc bybrenghe) wien sal ic dienen? en sal ick des conincs sone niet dienen? Ghelijck ick uwen vader ghehoorsaem gheweest hebbe, alsoo sal ic v ooc ghehoorsaem sijn.
Doen seyde Absalo{m} tot Achi-tophel, Gaet te rade wat dat wij doen moeten,
En{de} Achi-tophel seyde tot Absalom, Versaemt v met ws vaders concubine{n} die hy ghelaten heeft om dat huys te beware{n}, op dat gheheel Israels handen met v moghe{n} versterct worden, als sij sullen ghehoort hebben, dat ghi uwen vader ontsuyuert hebt.
Aldus soo hebben sij Absalom een tabernakel ghespannen opden solder, Ende hy is inghegaen tot sijns vaders concubinen voor gheheel Israel.
En{de} den raet van Achi-tophel, den welcken hi in dien daghen gaf, was recht oft iemant van Godt raet gheuraecht hadde, sulck was alle de{n} raet van Achi-tophel, soo wel doen hy met Dauid was, als doen hy met Absalom was.
ALdus soo seyde Achi-tophel tot Absalom, Ic sal my kiesen twelf duysent mannen, en{de} opstaende sal ick Dauid veruolghen desen nacht,
en{de} hem haestelijck oueruallende (aenghesien dat hy nv vermoeyt is ende onmachtich van hande{n}) sal ic hem slaen, ende als alle het volck gheulucht sal sijn dat met hem is, dan sal ic den verlatenen coninc slaen.
Ende ic sal alle dat volck wederom brenghen ghelijck een mensch pleech weder omme te comen, Want ghi suect eenen man, ende alle dat volck sal in vreden sijn.
Ende sijn redene behaechde Absalom wel, ende allen den ouders van Israel.
Maer Absalom seyde, Roept Chusai den Arachiter en{de} laet ons hooren wat hy ooc segghen sal.
Ende als Chusai by Absalom comen was, soo seyde Absalom tot hem, Alsulcke redene heeft Achi-tophel gheseyt, moeten wij dat doen, oft niet? wat raet gheeft ghy?
En{de} Chusai seyde tot Absalom, Ten is gheene{n} goeden raet die Achi-tophel ghegeue{n} heeft dese reyse,
En{de} daer toe seyde Chusai noch, Ghy kent uwen vader wel, en{de} die ma{n}nen die met hem sijn, dat sij seer stercke mannen sijn ende bitter van moede, Ghelijc een beyrinne haer int bosch seer wreedelijc heeft als haer ionghen ghenome{n} sijn, Daer toe soo is v vader een orloochs man, ende hy en sal metten volcke niet vertoeuen,
By auontueren hy is nv verborghen in die hole{n}, oft op eenighe plaetse, daert hem belieft, en{de} als daer iemant sal int beghinsel gheuallen sijn, dat sal iemant hooren diet hooren mach, ende die sal segghen, daer is eenen slach ghesciet int volck dat Absalom volchde,
En{de} dan sal een ieghelijc vanden stercsten, wie{n}s herte is als eens leuws herte, van vreesen onmachtich worde{n}, want alle tvolc van Israel weet dat v vader sterck is, ende dat sij alle vroom mannen sijn die by hem sijn.
Maer dit dunct my rechten raet te wesen, Laet gheheel Israel by v vergaderen, van Dan tot Bersabee, als dat sant vander zee ontellijck en{de} ghy sult int midden van hemlieden wesen,
Ende wij sullen hem oueruallen op wat plaetsen dat hy sal gheuonden worden, ende wi sullen hem ouerdecken ghelijck den dau pleech op die aerde te vallen, en{de} wi en sullen niet soo veel als eene{n} laten leuen van allen den ma{n}nen die met hem sijn.
Eest ooc dat hy in eenighe stadt ghegaen sal sijn, soo sullen alle die van Israel zeelen om die stadt worpe{n}, en{de} wij sullen die trecken in die beke, alsoo datmen daer niet soo veel als een cleyn steenken af vinden en sal.
Doen seyde Absalom en{de} alle die mannen van Israel, Den raet van Chusai de{n} Arachiter is beter dan Achi-tophels raet. Alsoo is door des Heeren wille den oirbaerlijcken raet van Achi-tophel te niet ghedaen, om dat die Heere op Absalom quaet brenghen soude.
En{de} Chusai seyde tot Sadoc ende Abiathar den priestere{n}, In dese en{de} in die maniere heeft Achi-tophel gheraden Absalom ende den ouders van Israel, ende ic heb aldus ende alsoo gheraden.
Daerom soo seyndt nv wt aen Dauid haestelijck, segghende, En blijft desen nacht op die blacke velden der woestijnen niet, maer sonder vertrecken reyst voorts ouer, op dat die coninck by auontueren niet verslonden en worde, ende alle tvolck dat met hem is.
Maer Ionathan ende Achimaas stonden aen die fonteyne Rogel, ende die dienstvrouwe is henen ghegaen ende heeft hem dit te kennen ghegheuen. Ende sij sijn wech ghereyst dat sij dese bootschap souden ouerdraghen aen den coninck Dauid, want sij en mochten niet ghesien sijn, oft binnen die stadt comen.
Maer een knecht heeftse ghesien, ende ghaeft Absalom te kennen, maer sij sijn rasschelijck ghegaen in eens mans huys te Bahurim, die welcke hadde eenen put in sijn voorhof, ende sij daelden daer inne.
Doen nam die vrouwe ende spraeyde een decselcleedt ouer den mont vanden put, als oft sij gherste ghedroocht hadde, ende alsoo is dat verborghen bleuen.
Ende als Absaloms knechten int huys totter vrouwen quamen, soo seyden sij, Waer is Achimaas ende Ionathan? Ende die vrouwe antwoorde hen, Sij sijn haestelijck voorts door gheghaen, doen sij een luttel waters ghedroncken hadden. Ende diese sochten, doen sij die niet en vonden, sijn weder comen te Ierusalem.
Ende doen die wech waren, soo clommen dese wt den putte, ende ghinghen henen ende bootscapten den coninck Dauid, ende seyden, Staet op, ende gaet ter stont ouer die riuiere, Want Achi-tophel heeft alsulcken raet teghen v ghegheuen.
Aldus is Dauid opghestaen ende alle tvolck dat met hem was, ende sij ghinghen ouer die Iordane tot dat claer dach worde, ende daer en bleef niet een achter die ouer die Iordane niet en ghinck.
Maer Achi-tophel siende dat sijnen raet niet ghedaen en was, heeft sijnen ezel ghesadelt, ende is opghestaen, ende wech gheghaen in sijn huys, ende in sijn stadt, ende als hy sijn huys beschict hadde, soo is hy (sij seluen verhanghende) ghestoruen, ende in sijns vaders graf begrauen.
Ende Dauid is ghecomen inden legher, ende Absalom is ouer die Iordane ghetrocken, hy ende alle die mannen van Israel met hem,
Maer Absalom stelde Amasam voor Ioab ouer dat heyr. Ende Amasa was eens mans sone die Iethra hiet van Iesraeli, die welcke hem versaemt heeft met Abigail Naas dochter, die suster van Saruie, die welcke Ioabs moeder was.
Ende Israel heeft sijnen legher ghemaect met Absalom int lant van Galaad.
Ende als Dauid inden legher comen was, Doen brachten hem Sobi Naas sone van Rabbath der kinderen van Ammon, ende Machir Amihels sone, van Loda-bar, ende Berzellai een Galaaditer van Rogelim,
beddecleederen ende tapijten, ende aerden vaten, tarwe, ende gherste, ende meel, ende brij, ende boonen, ende linsen, ende gherooste ciceren,
ende honich ende boter, scapen ende vette calueren, ende sij hebbent Dauid ghegheuen ende den volcke dat met hem was om teten, want sij vermoeden dattet volck van hongher ende dorst moede was gheworden in die woestijne.
ALdus Dauid sijn volck ouersiende heeft daer ouer ghestelt capiteynen van duysent mannen, ende van hondert mannen,
ende hy gaf dat derden deel des volcs onder Ioabs hant ende het derden deel onder die hant van Abisai die sone van Saruie Ioabs broeder, ende het derden deel onder die hant van Ethai die van Geth was. Ende die coninck seyde tot den volcke, Ick sal oock met v lieden wt trecken.
Ende het volck heeft gheantwoordt, Ghy en sult niet wt trecken, Want al eest dat wij vlieden, soo en sal hen daer niet veel aen ligghen, oft oock al wordt die helicht van ons verslaghen, daer en sullen sij niet veel nae vraghen, Want ghy alleen wordt voor thien duysent mannen gherekent, daerom eest beter dat ghi in die stadt blijft tot onser bewaringhen.
Totten welcken die coninck seyde, Wat v goet dunct, dat sal ick doen. Aldus soo stont die coninck by die poorte, ende het volck ghinck wt by haren hoopen by honderden, en{de} duysenden.
En{de} die coninc beual Ioab, en{de} Abisai, en{de} Ethai, segghe{n}de, Bewaert my den ionghelinck Absalom. En{de} alle dat volck hoorde den coninck ghebiedende alle den princen voor Absalo{m}.
Aldus soo is het volck te velde wt ghetrocken teghen Israel, en{de} den strijt is ghesciet in die bosschagie van Ephraim.
En{de} dat volck van Israel is daer gheslaghe{n} van Dauids heyr, en{de} daer is een groote nederlaghe ghesciet op dien dach, va{n} twintich duysent ma{n}nen.
En{de} den strijt was daer verstroyt ouer daenschijn van alle dat lant en{de} daer wasser veel meer vanden volcke die vernielt ware{n} van die bosschagie, dan die ghene die op dien dach doort swaert verslint waren.
Ende het ghebuerde dat Absalom Dauids knechten te ghemoete quam sittende op eenen muyl, ende doen dien muyl gheghaen was onder eenen dicken ende grooten eycken boom, soo verhinck sijn hooft aen den eycken boom, ende die wijle dat hy hinck tusschen hemel ende aerde, soo is den muyl daer hy op sadt voorts wech ghegaen.
Dit sach iemant, ende bootschapte dat Ioab segghende, Ick heb Absalom sien hanghen aen eenen eycken boom.
Ende Ioab seyde tot den man die hem dit ghebootschapt hadde, Hebdijt ghesien, waerom en hebdi hem niet doorsteken teghen die aerde, ende ick soude v thien siclen siluers ghegheuen hebben, ende eenen wapenriem.
Ende hy seyde tot Ioab, Al waert dat ghy my in mijn hant duysent silueren penninghen met ghewichte ghaeft, soo en soude ick mijn handen gheenssins willen slaen aen des conincs sone, Want daer wij dat hoorden, soo beual die coninck v, ende Abisai, ende Ethai segghende, Bewaert my dat kint Absalom.
Maer al hadde ick dit oock stoutelijck teghen mijn ziele ghedaen, dat en soude gheenssins voor den coninck verborghe{n} hebben moghen blijue{n}, en{de} ghy soudt daer teghe{n} stae{n}?
En{de} Ioab seyde, Niet als ghy wilt, maer ick sal hem aenghaen voor v. Aldus nam hy drij lancien in sijn hant, ende stack die in Absaloms herte, ende doen hy hem noch roerde hanghende aen die eycke,
soo quamen daer toe gheloopen thien ionghe mannen Ioabs wapendraghers, ende slaende hebben sij hem ghedoodt.
Doen blies Ioab met een trompette ende hiel dat volc stille, dat sij niet meer en souden veruolghen Israel die welcke vluchtende was, willende die menichte sparen.
Ende sij namen Absalom ende wierpen hem in die bosschagie in een groote grachte, ende droeghen tsamen op hem eene{n} hoop steene{n} wtermaten groot, ende gheheel Israel is gheulucht in sijn tabernakelen.
Maer Absalom hadde voor sijn seluen eenen tijtel opghericht doen hy noch leefde, welck is in des conincs valleye, Want hy hadde gheseyt, Ick en hebbe gheenen sone, ende dit sal een ghedenckenisse wesen van mijnen naem, ende hy noemde dien tijtele met sijnen naem, ende hy wordt ghenoemt Absaloms hant, tot opden dach van heden toe.
Doen seyde Achimaas Sadocs sone, Laet my loopen ende den coninck die bootscap draghen, hoe dat die Heere hem recht ghedaen heeft van die hant sijnder vianden,
Tot wien Ioab seyde, Ghy en sult heden gheen bode wesen, maer op eenen anderen dach suldi die bootscap draghen, Ick en wil niet dat ghy heden die bode sijn sult, want des conincs sone is doot.
Ende Ioab seyde tot Chusi, Gaet henen ende boodtschapt den coninck dat ghy ghesien hebt. Chusi aenbadt Ioab ende liep,
Maer Achimaas Sadocs sone seyde wederom tot Ioab, Wat mocht letten dat ick oock nae Chusi liep? En{de} Ioab seyde, Waero{m} wildi loope{n} mijn sone? Coe{m}t herwaerts, ghy en sult gheen goede bootschap draghen.
Die welcke antwoorde, Wat mach dat schaden oft ic loope? En{de} hy seyde, Loopt henen. Achimaas aldus loopende door eenen corteren wech, ghinck voorby Chusi.
Ende Dauid sadt tusschen twee poorten, Ende die wachter die opt hoochste vander poorten was opden muer heffende sijn ooghen op, sach eenen mensch alleen loopen.
Ende luyde roepende heeft hy den coninck dat te kennen ghegheuen. Ende die coninck seyde, Is hy alleene, soo is daer een goede bootscap in sijnen mont. Ende doen hy seer haestelijck liep ende nader qua{m},
soo heeft die wachter noch eenen anderen man sien loopen, Ende roepende int opperste seyde hy, Ick sien noch eenen mensch loopen alleen. Ende die coninck seyde, Dits oock een goet bode.
Ende die wachter, Ick mercke (seyde hy) den loop van den iersten als den loop van Achimaas Sadocs sone. Ende die coninck seyde, Dat is een goet man, ende hy coemt een goede boodtschap brenghende.
Ende Achimaas roepende seyde totten coninck, Weest ghegruet coninck, Ende aenbidde{n}de den coninck voor hem neder op die aerde, seyde hy, Ghebenedijt sij die Heere v Godt, die beuanghen heeft die menschen die hen handen opghehauen hebben teghen mijnen heere den coninc.
Ende die coninck seyde, Heeft dat kint Absalom oock vrede? Ende Achimaas seyde, Ick heb een groot gherucht ghesien o coninck doen Ioab v dienaer my uwen dienaer sandt, anders en weet ick niet.
Totten welcken die coninck, Gaet (seyt hy) door, ende staet hier.
Ende als hy door ghegaen was ende stont, soo sach men Chusi, ende comende seyde hy, Ick brenghe een goede bootscap o mijn heere die coninck, want die Heere heeft heden recht ghedaen voor v, van die hant van alle die ghene die teghen v opghestaen waren.
Doen seyde die coninck tot Chusi, Eest ooc vrede metten kinde Absalom? Den welcken Chusi antwoordende, Worden moeten (seyt hy) ghelijck dat kint alle die vianden van mijnen heere den coninck, ende alle die ghene die teghen hem opstaen in arghe.
Hier om worde die coninck bedroeft, ende ghinck op die eetcamer vander poorten, ende weende. Ende alsoo sprack hy al gaende, Mijn sone Absalom, Absalom mijn sone, Wie mocht my gheuen dat ick mocht voor v steruen, Absalom mijn sone, Mijn sone Absalom.
ENde tworde Ioab ghebootscapt dat die coninck weende, ende beclaechde sijnen sone,
ende die victorie is in eenen rouwe verkeert alle den volcke op dien dach, want het volck hoorde op dien dach segghen, Die coninck is rouwich ouer sijnen sone.
Ende het volck heeft hem vermijdt, op dien dach in die stadt te come{n} ghelijc het volc pleech besijden te gaen dat wederom keert, en{de} wt den strijdt vlucht.
Ende die coninck heeft sijn hooft bedect, en{de} riep met luyder stemmen, Mijn sone Absalom, Absalom mijn sone.
Hierom Ioab totten coninck in huys gaende heeft gheseyt, Ghy hebt heden bescae{m}t die aensichten van allen uwen dienaers, die behoude{n} hebben v ziele en{de} die zielen van uwen sonen en{de} uwen dochteren, ende die ziele van uwen huysvrouwen, ende die ziele van uwen concubinen,
Ghi hebtse lief die v haten, ende ghy haetse die v lief hebben, Ende ghy hebt huyden ghetoont dat ghy v capeteynen en{de} v knechten niet en acht, ende ick heb nv waerlijc beuonde{n} dat waert dat Absalom noch leefde, ende dat wij allen dootgheslaghen waren, dan soudet v wel behaghen.
Daerom staet nv op, ende gaet wt, ende aensprekende voldoet uwen knechten, want ic sweere v byden Heere, eest sake dat ghy niet wt en coe{m}t,datter niet een man by v blijuen en sal desen nacht, ende dat sal v quader sijn, dan alle het quaet dwelck ouer v comen is, van uwer ioncheyt af tot op desen dach toe.
Hier om is die coninck opghestaen, ende sadt in die poorte, ende het is alle den volcke gheseyt hoe dat die coninck in die poorte sadt, ende alle die menichte is comen voor den coninck, Maer Israel was gheuloden in sijn tabernakelen.
Ende alle tvolc keef onderlinghe in alle die gheslachten van Israel segghende, Die coninck heeft ons verlost wt onser vianden hant, hy heeft ons verlost wt der Philistinen hant, ende nv is hy wten lande gheuloden om Absaloms wille,
Maer Absalom den welcken wij ouer ons ghesalft hadden is inden strijt ghestorue{n}, Hoe langhe suldi stille sijn ende den coninck niet wederom leyden?
Ende den raet van gheheel Israel quam tot den coninck, Maer die coninck Dauid sandt tot Sadoc en{de} Abiathar priesters segghe{n}de, Spreect tot die ouders van Iuda segghende, Waerom coemdi die laetste om den coninck weder te leyden in sijn huys? Ende het woordt van gheheel Israel was totten coninck comen in sijn huys dat die coninck gheseyt hadde, dit suldi segghen totten volcke van Iuda,
Ghy sijt mijn broeders, ghy sijt mijn ghebeente en{de} mijn vleesch, Waer om coem-di die alderlaetste om den coninck weder te leyden?
Segghet ooc tot Amasa, En sijdi niet mijn ghebeente ende mijn vleesch? Dese dinghen doe my Godt, ende die noch daer toe, also verre als ghy niet en sult sijn een opper veltheere voor my altijt in die stede van Ioab.
Ende hy buychde het herte van allen die mannen van Iuda, als eens mans herte, En{de} sij hebben aen den coninck ghesonden segghende, Coemt wederom ghy en{de} alle uwe knechten.
En{de} die coninck is wederom ghekeert ende hy is tot aen die Iordane comen, en{de} alle die van Iuda sijn ghecomen tot Galgala, om den coninck te ghemoete te ghaen, ende dat sij hem ouer die Iordane brenghen souden.
Maer Semei Geras sone des soons Gemini van Bahurim heeft hem ghehaest, ende is nederwaerts comen metten ma{n}nen van Iuda den coninck Dauid te ghemoete
met duysent mannen van Beniamin, en{de} Siba die knecht van Sauls huys, ende sijn vijfthien sonen, ende twintich knechten waren met hem, ende metter macht doorbrekende die Iordane sijn sij voor den coninck door die passagien ghegaen,
dat sij des conincs huys ouerhalen souden, ende dat sij nae sijn beuel doen souden. Maer Semei die sone van Gera nederuallende voor den coninck doen hy ouer die Iordane comen was heeft tot hem gheseyt,
En wilt my die boosheyt niet wijten mijn heere, noch en wilt niet gedachtich wesen alle die versmaetheden die ick v knecht v aendede op den dach doen ghy mijn heere die coninck wt Ierusalem ghinct, noch en stelt dat coninck op v herte niet,
Want ick v dienaer bekenne mijn misdaet, ende daer om ben ick heden die alder ierste come{n} wt dat gheheel huys van Ioseph, en{de} nederwaerts ghereyst te ghemoete mijnen heere den coninck.
Doen antwoorde Abisai die sone van Saruie ende seyde, En sal Semei om dese woorden niet sterue{n}, die welcke des Heeren ghesalfden vermale{n}dijt heeft?
Ende Dauid seyde, Wat heb ick met v lieden te doen ghy kinderen van Saruie? Waer om wort ghy my heden als Satan? Sal dan heden eenich man ghedoot worde{n} in Israel? Meyndi dat ick niet en weet dat ick heden coninck ouer Israel gheworden ben?
Ende die coninck seyde tot Semei, Ghy en sult niet steruen. Ende hy heuet hem ghesworen.
Oock soo is Miphiboseth Sauls sone afghecomen den coninck te ghemoete, met onghewasschen voeten, ende met onghescoren baerde, ende hi en hadde sijn cleederen niet ghewasschen van dien dach dat die coninck wt gheghaen was, tot op den dach dat hy met vrede wederom quam.
Ende als hy te Ierusalem den coninck te ghemoete quam, so seyde die coninck tot he{m}, Waer om en quaemdi met my niet Miphiboseth?
Ende hy antwoordende seyde, Mijn heere die coninck, mijn knecht versmaedde mi want ic v dienaer seyde hem dat hy my eenen ezel sadelen soude, en{de} dat ick daer op sittende soude met den coninck wech trecken, want ic v dienaer ben crepel,
Daer bouen ooc soo heeft hy my uwen dienaer besculdicht voor v mijne{n} heere den coninck, Maer ghi mijn heere die coninc zijt ghelijc een Enghel Gods, doet dat v belieft,
Want mijns vaders huys en was mijn heere die coninck anders niet dan die doot sculdich, maer ghi hebt my uwen dienaer ghestelt onder die ghene die aen v tafel ete{n}, wat heb ic dan met rechte te claghen? oft wat mach ic meer roepen totten coninck?
Daerom heeft die coninck tot hem gheseyt, Wat suldi meer spreken? Het is vast dat ick ghesproken hebbe, Ghy en{de} Siba deylt onderlinghe die besittinghe{n}.
En{de} Miphiboseth antwoorde den coninck Latet hem ooc al te male nemen, nae dien dat mijn heere die coninck vredelijck wederom in sijn huys comen is.
Berzellai die Galaaditer oock afcomende van Rogelim, heeft den coninck ouer die Iordane ghehaelt, oock bereedt sijnde om hem te volghen ende wtgheleyde te doen lede{n} den vloet.
Ende Berzellai die Galaditer was seer oudt, te weten van tachtentich iaren, ende hy gaf den coninck victalie doen hy inden legher was, Want hy was wtermaten seer rijck.
Aldus soo seyde die coninck tot Berzellai, Coemt met my dat ghy moecht vrijlijck ruste{n} met my in Ierusalem.
Ende Berzellai seyde totten coninck, Hoe veel daghe{n} sijnder van die iaren mijns leuens, dat ic metten coninck soude opwaerts na Ierusalem reysen?
Ick ben heden out tachte{n}tich iaren, sijn mijn sinnen noch vroom ghenoech om te ondersceyden suet oft bitter? oft mach uwe{n} dienaere voortaen ghenoechlijck sijn spijse oft dranck? oft mach ick voorts hoore{n} de{n} sanc vande{n} sangers oft sangerssen? Waer om soude dan v dienaer mijnen heere den coninck lastich wesen?
Laet mi uwen dienaer een luttel voorts met v gaen vander Iordanen, Ick en heb desen wederloon van gheenen doene,
maer ick bidde v, dat ick v dienaer mach wederom gaen, en{de} in mijn stadt steruen, ende begrauen worden by mijns vaders en{de} moeders graf, Maer daer is Chamaam v knecht laet dien met v gaen mijn heere die coninck, ende doet hem wat v goet dunct.
Aldus seyde die coninc tot hem, Laet Chamaam met my voorts gaen, ende ick sal hem doen al dat v belieft, ende al dat ghi van my begheren sult, dat suldi vercrijghen.
Als dan alle het volck ende die coninck ouer die Iordane comen waren, soo heeft die coninck Berzellai ghecust ende hem gebenedijt, ende hy is wederom ghekeert in sijn plaetse.
Aldus soo is die coninck voorts ouer ghetrocken tot Galgala, ende Chamaam met hem, ende alle dat volc van Iuda hadde den coninck ouer ghehaelt, ende daer en hadde maer die helicht van het volck van Israel by gheweest.
Hier om alle die mannen van Israel tsamen totten coninck loopende seyden hem, Waerom hebben ons broeders die ma{n}nen van Iuda v heymelijck ghenomen, ende den coninck ende alle sijn huys ouder die Iordane ghehaelt, ende alle Dauids mannen met hem?
Ende alle die mannen van Iuda antwoorden tot die mannen van Israel, Om dat die coninck ons naerder is, wat stoort ghy v om dese sake? Hebben wy den coninck iet af gheteert, oft sijn ons eenighe ghiften ghegheuen?
Ende elck man van Israel antwoorden tot die mannen van Iuda, ende seyde, Thien deelen ben ick meerder by den coninck, ende Dauid gaet my meer aen dat v lieden, waer om hebdi my onghelijck ghedaen, ende waer om en eest my niet ierstmael ontboden dat ick mijnen coninck souden wederom halen? Maer die mannen van Iuda hebben straffelijcker gheantwoordt dan die mannen van Israel.
ENde het gheuiel oock dat daer was een Belials man ghenoemt Seba een sone Bochri een man wten gheslachte van Iemini, ende hy blies metten trompette en{de} seyde, Wij en hebben gheen deel aen Dauid, noch gheen erfdeel aen den sone van Isai? Keert wederom in v tabernakele{n} Israel.
Ende gheheel Israel is van Dauid ghesceyden ende gheuolcht Seba den sone va{n} Bochri, maer die mannen van Iuda sijn by haren coninck bleuen van der Iordanen af tot Ierusale{m} toe.
Als nv die coninck in sijn huys te Ierusalem comen was, soo heeft hy die thien vrouwen wesende concubinen ghenomen die hi ghelaten hadde om dat huys te bewaren, ende hy leuerde die in een bewaringhe gheuende hen haren nootdurft, en{de} hy en heeft die niet meer beslapen maer sij bleue{n} besloten tot haren sterfdach toe, leuende in den weduwelijcken staet.
En{de} die coninck seyde tot Amase, Roept my te samen alle die mannen van Iuda teghen den derden dach, ende sijt ghy hier ooc teghenwoordich.
Aldus soo is Amasa wt ghetrocke{n} om Iuda te vergaderen, en{de} hy heeft ghebeydt ouer den ghesetten tijt den welcken hem die coninck ghestelt hadde.
Doe{n} seyde Dauid tot Abisai, Nv sal ons Seba die sone van Bochri meerder lijden aendoen, dan Absalom ghedae{n} heeft. Hierom neemt ws Heeren knechten, en veruolcht hem, dat hy by auontueren gheen stercke steden en vinde en{de} ons ontuliede.
Aldus sijn Ioabs mannen met hem ghegaen, en{de} Cerethi ooc en{de} Phelethi, en{de} alle die vrome trocken wt Ierusalem om Seba den sone van Bochri te veruolghen.
En{de} als sij waren by den groote{n} steen die daer is te Gabaon, soo quam Amasa hen te ghemoete. Ende Ioab was ghecleedt met eenen enghe{n} rock vast ghemaect nae die mate sijns habijts, ende daer ouer ghegort met een swaert hanghende tot aen sijn lendene{n} in een sceyde, het welck also ghemaect was dattet lichtelijck mocht wtgae{n} en{de} slaen.
Aldus seyde Ioab tot Amasa, Weest ghegruet mijn broeder, En{de} hy nam Amasam byder kinnen met sijn rechte hant, als he{m} cussende,
Maer Amasa en wachte op tswaert niet dat Ioab hadde, die welcke stac hem in sijn sijde en{de} storte sijn inghewant op die aerde, ende hy en gaf die tweede wonde daer toe niet. Maer Ioab en{de} Abisai sijn broeder hebben Seba den sone van Bochri veruolcht.
Hier en tusschen als sommighe mannen van Ioabs ghesellen stonden by dat doode lichaem van Amasa, so hebben sij gheseyt, Siet hier die voor Ioab wilde Dauids medegheselle sijn.
Maer Amasa lach al bebloet int midde{n} vanden wech, Dat sach een man, hoe dat alle het volc staende bleef om hem te sien, en{de} hy dede Amasam vanden wech opden acker, en{de} decte hem met een cleedt dat niemant vanden voorbyghanghers daer en souden blijuen staende.
Hierom doen hy wten weghe ghedae{n} was, so ghinghen alle die mannen voorts volghende Ioab, om te veruolghen Seba den sone van Bochri,
Maer hi was ghepasseert door alle die gheslachte{n} van Israel tot Abela ende Beth-maacha, ende alle die wtghecoren mannen waren tot hem vergadert.
Aldus sijn sij ghecomen ende hebben hem bestreden in Abela, ende in Bethmaacha, ende hebbe{n} die stadt met bolwercken omringhet ende die stadt is beleghen, maer alle dat volck dat met Ioab was arbeydde om die mueren neder te worpen.
Doen riep daer een wijse vrouwe wter stadt, Hoort hoort, segghet Ioab, Coemt hier naerder, en{de} laet my met v spreke{n},
Ende als hy by haer comen was, soo seyde sij tot he{m}, Sijt ghy Ioab? Ende hy antwoorde, Ick bent. Totten welcken sij aldus heeft gheseyt, Hoort die woorden van uwer dienstvrouwen. Die welcke antwoorde, Ic hoore.
En{de} sij seyde wederom, Men pleech (seyt sij) een woordt te segghen in die oude bysprake, Die ghene die vraghen laetse vraghen in Abela, ende soo vorderden sij,
En ben ic niet die ghene die in Israel die waerheyt antwoorde, Ende ghy wilt die stadt verderuen, ende omworpen een moeder in Israel? Waer om werpt ghy neder dat erfdeel des Heeren?
Ende Ioab antwoordende seyde, Dat sij verre, dat sij verre van my, ick en worpe niet neder noch ick en verderue niet,
Ten is alsoo niet, maer een man wt dat gheberchte va{n} Ephraim Seba die sone van Bochri toeghenae{m}t, heeft sijn hant opghehauen teghen den coninc Dauid, leuert dien alleen, ende wij sullen vander stadt aftrecken. Ende die vrouwe seyde tot Ioab, Siet sijn hooft sal tot v ouer den muer gheworpen worden.
Aldus soo is sij binnenwaerts ghegae{n} tot alle den volcke en{de} heeft tot hen wijselijc ghesproken, die welcke hebben dat afgheslaghen hooft va{n} Seba den sone van Bochri gheworpe{n} tot Ioab. Ende hy heeft met een trompet gheblasen, ende sij sijn vander stadt afghetrocken, een ieghelijck in sijn tabernakele. Ende Ioab is wederom gheghaen tot Ierusalem totten coninck.
Aldus soo is Ioab gheweest ouer alle dat heyr van Israel, maer Banaias die sone Ioiade ouer die Ceretheen ende Pheletheen,
maer Aduram was rintmeester ouer die tribuyten, En{de} Iosaphat Ahiluds sone was greffier.
Ende Siua was die scrijuer, Sadoch ende Abiathar waren priesters,
maer Ira die Iairiter was Dauids priester.
ENde daer is eenen dieren tijt opghestaen by Dauids tijde drij iaren achter een duerende. Ende Dauid vraechde raet van des Heere{n} antwoorde. En{de} die Heere heeft geseyt, Om Sauls wille en{de} om sijn huys des bloets om dat hy die Gabaoniten ghedoot heeft.
Hier om heeft die coninck die Gabaonite{n} gheroepe{n} en{de} seyde tot hen, maer die Gabaonite{n} en ware{n} niet va{n} den kindere{n} van Israel maer si ware{n} ouergebleue{n} vande{n} Amorithe{n}, wa{n}t die kinderen van Israel hadde{n} hen ghesworen, en{de} Saul wildese verslaen als ter liefden vanden kinderen van Israel en{de} Iuda.
Aldus seyde Dauid tot die Gabaoniten, Wat sal ic v doen? en{de} waer mede sal ick v versoenen, dat ghy dat erfdeel des Heeren moecht ghebenedijden?
Ende die Gabaoniten seyden, Wij en hebben gheen clachte van gout oft van siluer, maer teghen Saul ende teghen sijn huys, noch wij en begheren niet datter een mensch van Israel ghedoot worde. Totten welcken die coninck seyde, Wat wildi dan dat ic v doe?
Die welcke seyden totten coninc Den man die ons vernielt ende verdruct heeft tonrechte moeten wij also vernielen datter niet een van sijnen gheslachte ouer en blijue in alle die palen van Israel,
Men gheue ons seuen mannen, van sijnen kinderen, dat wij die moghe{n} cruycen voor den Heere te Gabaa in die stadt van Saul wijlen die wtuercoren des Heeren. Ende die coninck seyde, Ic salse v gheuen.
Ende die coninck spaerde Miphi-boseth die sone van Ionathas Sauls sone, om dat ghesworen verbont des Heeren, het welcke gheweest was tusschen Dauid en{de} Ionathan Sauls sone.
Aldus soe heeft die coninck ghenome{n} die twee sonen van Respha der dochter van Aia, die welcke sij Sauli ghebaert hadde, Armoni, en{de} Miphi-boseth, ende vijf sonen van Michol Sauls dochter die welcke sij ghebaert hadde Hadrielen die sone van Berzellai, die van Molathi was,
en{de} hi gaf die den Gabaoniten in hande{n}, die welcke hebbe{n} dese opden berch gecruyst voor den Heere, ende dese seuen sijn ghestoruen tsamen ghedoot ten tijde{n} vande{n} vroeghe{n} oochst, alsme{n} begonste die gherste te maeye{n}.
En{de} Respha die dochter van Aia nemende een hairen cleedt leyde dat onder haer op die stee{n}roetse van tbeghinsel des oochsts tot dat het water wten hemel op hen druypte. Ende sij en heeft niet toeghelaten dat die voghele{n} hen verschoere{n} soude{n} des daechs, oft die beeste{n} des nachts.
Ende het werde Dauid ghebootscapt alle dat Respha die dochter van Aia Sauls concubine ghedaen hadde.
Ende Dauid is wech ghegae{n} en{de} heeft Sauls ende Ionathas sijns soons ghebeente ghehaelt van die mannen van Iabes-galaad, die dese hadden ghestole{n} va{n} die strate te Beth-san, in die welcke die Philistinen die ghehanghe{n} hadden, doen sij Saul te Gelboe hadden verslaghen,
ende hy heeft Saul ende Ionathas sijns soons ghebeente van daer wech ghedraghen, en{de} tsamen vergaderende die ghebeenten vanden ghene{n} die ghecruyst waren,
hebbe{n} sij die tsamen met Sauls en{de} Ionathas sijns soons gebeente begraue{n} int la{n}t van Beniamin aen die sijde int graf va{n} Cis Sauls vader, ende sij hebben ghedaen al dat die coninck gheboden hadde, en{de} Godt is den lande weder versoent gheweest nae desen.
En{de} daer is weder een orloghe opghestaen vanden Philistinen teghen Israel, en{de} Dauid is nederwaerts ghetrocken ende sijn knechten met hem, ende streden teghen die Philistinen. Ende doen Dauid vermoeydt worde,
soo heeft Iesbi-benob die van Araphas gheslachte was (van wiens lancie het yser woech drijho{n}dert vncien, ende was omgort met een nieuwe sweert) ghearbeyt om Dauid te slaen.
Ende Abisai die sone Saruie heeft hem gheholpen, en{de} den Philistijn doot gheslaghen. Doen swoeren Dauids mannen segghende, Ghi en sult nv voertaen met ons niet meer ter orloghen wt trecken, dat ghy by auontueren het licht van Israel niet wt en blaest.
Die tweede orloghe teghe{n} die Philistijnen is gheweest te Gob, Doen versloech Sobachai va{n} Husathi, Saph van Araphas gheslachte wt den gheslachte der ruesen.
Die derde orloghe was oock te Gob, teghen die Philistijnen, in die welcke Adeodatus die sone van Saltus een barduerwercker een Bethleemiter versloech Goliath den Gethiter, van wiens lancie den stock was ghelijck eenen weefboom der weuers.
Die vierde orloghe was te Geth, in die welcke was een lanck man die ses vingheren hadde aen elck van sijnen handen, ende ses teenen aen elck van sijne{n} voeten, dat is vierentwintich, ende hy was vanden gheslachte van Arapha.
En{de} hi vermalendijde Israel maer Ionothan die sone van Samaa Dauids broeder versloech hem.
Dese vier waren gheboren van Arapha te Geth, en{de} sij sijn ghestoruen door die hant van Dauid ende van sijnen knechten.
ENde Dauid heeft den Heere ghesproke{n} die woorde{n} van dit liet opden dach als hem die Heere verlost hadde wt die hant van alle sijnen viande{n}, en{de} wt Sauls hant,
En{de} hi heeft gheseyt, Die Heere is mijnen steen, mijn stercheyt, ende mijn salichmaker.
Godt is mijn stercke, in hem sal ic hopen, mijnen schilt, ende den horn mijnder salicheyt, mijn verheffer, ende mijn toeulucht, mijn verlosser, vander onrechtuerdicheyt suldi my verlossen.
Den loffelijcken Heere sal ic aenroepe{n}, ende van mijnen vianden sal ic verlost sijn.
Want des doots benauthede{n} hebben my omuanghen, Belials beken hebben my veruaert.
Die seelen der hellen hebben my omuanghen, en{de} die stricken des doots hebben my verrascht.
In mijn lijden sal ic den Heere aenroepen, en{de} tot mijnen Godt sal ic roepen, ende hy sal mijn stemme verhooren van sijnen heylighen tempel, ende mijn roepen sal tot sijnen ooren comen.
Die aerde is beroert en{de} sij heeft ghebeeft, die fundamenten vanden berghen sijn ghescuddet, ende tsamen ghestoote{n}, want hy is op hen gram gheworde{n}.
Eene{n} roock is wt sijnen nuese opghegaen, en{de} een vier wt sijne{n} mont sal verslinde{n}, cole{n} sijn daer af ontsteken.
Hy heeft die hemelen neder gheboocht, en{de} is nedercomen, en{de} duysterheyt is onder sijn voeten.
En{de} hy is gheclo{m}men op die Cherubims, ende heeft gheuloghen, en{de} hy is wech ghedreuen bouen die vederen der winden.
Hi heeft die duysternisse al om he{m} ghestelt tot een verborghen, sichtende wateren van die wolcken der hemelen.
Van die blinckende claerheyt in sijn aensicht sijn daer colen des viers ontsteken.
Die Heere sal vanden hemel donderen, ende die alderhoochste sal sijn stemme gheuen.
Hy heeft pijlen wtghescoten, ende die verstroyt, blixem ende hy heeftse vernielt.
Ende die wtberstinghen der zee hebben hem gheopenbaert, ende die fundamenten der aerden sijn ontdect, van dat straffen des Heeren, Van dat inblasen des gheests van sijnder rasender gramscappen.
Hy heeft vande{n} hemel ghesonden en{de} my tot hem ghenome{n}, en{de} hi heeft my ghetrocke{n} wt veel watere{n}.
Hy heeft my verlost van mijne{n} alder machtichste{n} viant, en{de} vanden ghenen die my haten, want sij waren machtigher dan ic.
Hy is my voor ghecomen opden dach mijns lijdens, ende die Heere is mijn vasticheyt gheworden.
En{de} hy heeft my wtgheleydt tot in die breetheyt, hy heeft my verlost, wa{n}t ic hem behaecht hebbe.
Die Heere sal mi loone{n} nae mijn rechtuerdicheyt, en{de} nae die suyuerheyt mijnder handen, sal hy my wederom gheuen.
Want ic heb des Heeren weghen bewaert, ende ic en heb niet ongoddelijc teghe{n} mijne{n} Godt gedae{n}.
Want alle sijn ordeelen sijn voor mijn ooghen, en{de} sijn gheboden en heb ic van my niet ghedaen.
Ende ick sal met hem volmaect wesen, ende ic sal my van mijn boosheyt hoeden.
Ende die Heere sal my wedero{m} gheuen nae mijn rechtuerdicheyt, en{de} nae mijnder handen suyuerheyt int aenschouwen van sijnen ooghen.
Metten heylighe{n} suldi heylich sijn, ende met den vromen volmaect.
Metten wtuercorene suldi wtuercoren wesen, ende metten verkeerden suldi verkeert worden.
Ende het arme volck suldi salich make{n}, ende met uwen ooghen suldi die hooghe vernederen.
Want ghy Heere sijt mijn licht, ende ghy Heere sult mijn duysternissen verlichten.
Want door v sal ick aenghegort loopen, door mijnen Godt sal ick ouer die mueren springhen.
Godt is die ghene wiens wech ombesmet is, die wtsprake des Heeren door tvier gheproeft, is eenen scilt alle den ghenen die in hem hopen.
Want wie is Godt anders dan die Heere? en{de} wie is sterck anders dan onse Godt.
Godt die my vast omgort met stercheyt, ende die mijnen volmaecten wech effen ghemaect heeft,
Maeckende mijn voeten ghelijc der herten, ende stellende my op mijn hoochden.
Leerende mijne handen tot den strijt, en{de} voeghende mijn armen als eenen metalen boghe.
Ghy hebt my den schilt uwer salicheyt ghegheuen, en{de} mijn saechtmoedicheyt heeft my vermenichfuldicht.
Ghy sult mijn ganghen onder my breedt maken, en{de} die knokele{n} mijnder voeten en sullen niet beswijcken.
Ic sal mijn vianden veruolghe{n}, ende in stucken slaen, ende ic en sal niet wederom keeren voor dat ic die al vernielt hebbe.
Ic salse vernielen, en{de} in stucken breken, alsoo dat sij niet weder op staen en sullen, sij sullen onder mijn voete{n} vallen.
Ghy hebt my met vromicheyt vast omgort ten strijde, onder my hebdi nedergheboocht alle die my wederstonden.
Mijn vianden hebdi my doen den rugghe keeren die my haten, ende ick salse verderuen.
Sij sullen roepe{n}, en{de} daer en sal niema{n}t sijn die hen verlossen sal, totten Heere en{de} hy en sal hen niet verhooren.
Ic salse wtwisschen als dat stubbe der aerden, ick salse morselen en{de} in stucken breken als slijck der aerden.
Ghy sult my verlossen van dat wedersegghen mijns volcs, ghy sult my bewaren tot een hooft der heydenen, het volck dat ick niet en kenne sal my dienen.
Die vreemde kindere{n} sullen my wederstaen int ghehoor der ooren sullen sij my onderdanich wesen.
Die vreemde kinderen sijn wech gheuloten, en{de} sij sullen benaut worde{n} in haer banghicheden.
Die Heere leuet ende ghebenedijt moet mijn Godt sijn, ende die stercke Godt mijnder salicheyt sal verheuen worden.
Godt die my wrake verleent ende veel volcs onder mijn bedwanck brenghet.
Die my leyt wt mijnen vianden, ende verheft my van den ghenen die my wederstaen, ghi sult my verlossen vanden onrechtueerdighen man.
Daer om sal ick v louen heere onder die heydene{n}, ende uwen naem lof singhen.
Grootmakende die salicheden sijns conincs ende bermherticheit doende sijnen ghesalfden Dauid, en{de} sijnen sade inder eewicheyt.
DIt sijn die laetste woorden die welcke Dauid die sone Isai gesproke{n} heeft. Dit heeft gheseyt een man, den welcken ghestelt es vanden ghesalfden Gods van Iacob, een heerlijck sanckdichter in Israel.
Des heere{n} gheest heeft doer my ghesproken, ende sijn woort doer mijn tonghe.
Godt van Israel heeft my gheseyt, die stercke van Israel heeft ghesproken, Een regeerder der mensche{n}, een rechuerdich regeerder inder vreesen Gods
Ghelijck dat licht vanden dagheraet (als die sonne opstaet) des morghens sonder wolcken blincket, en{de} ghelijck door die reghene{n} tcruyt wter eerde{n} groeyet
Noch mijn huys en is so groot niet by Gode dat hy een eewich verbont met my soude make{n} in alles vast en{de} wel bewaert, Wa{n}t dat is al mijn salicheyt en{de} alle mijne{n} wille, ende daer en is niet van dien dat niet en groyet.
Maer die ouertreders sullen alle gader ghelijc dorne{n} wtgheroyet worden, die niet ghenome{n} en worde{n} metten hande{n}.
En{de} eest datse iemant handele{n} wilt, die sal he{m} wapene{n} met yser en{de} met een hout der lancie{n}, en{de} sij sulle{n} mette{n} viere verbrant worde{n} heel te niete.
Dit sijn die name{n} van Dauids stercke ma{n}nen, Dauid sitte{n}de op sijne{n} setel ee{n} die alder wijste prince onder die drie, hy is ghelijc een alder teederste houtwormke{n} die acht ho{n}dert ma{n}nen verslaghe{n} heeft met eene{n} oploop.
Nae desen was Eleazar sijns ooms sone ee{n} Ahohiter, onder die drij vrome ma{n}nen, die met Dauid ware{n}, doe{n} si die Philistijnen bescimpte{n}, en{de} sij daer waren ten strijde vergadert.
En{de} als die mannen van Israel opghecome{n} waren, so stont hy en{de} sloech die Philistijne{n} tot dat hem sijn ha{n}t begaf, en{de} dat die stijf worde metten swaerde, ende die Heere dede een groot salicheyt op dien dach, ende het volck dat gheulucht was is wederom comen, om die roouen af te trecken vanden ghenen die daer verslaghen waren.
En{de} nae desen was Semma die sone van Age, van Arari. En{de} die Philistine{n} sijn vergadert in den heyrlegher, en{de} daer was eenen acker vol vitsen. En{de} doen dat volc gheulode{n} was voor dae{n}sicht der Philistijne{n}
so sto{n}t hy int midde{n} van den acker, en{de} hy heeft die{n} beschermt, en{de} hi heeft die Philistijne{n} gheslaghe{n}, en{de} die Heere heeft een groote salicheyt ghedae{n}.
Ooc daer te voren waren afcomen die drije die princen waren onder dertich ma{n}nen, ende waren ghecome{n} ten tijde vande{n} oochst tot Dauid in die speluncke van Odollam, maer den legher der Philistijne{n} was doen ghestelt in der ruesen dal,
en{de} Dauid was doe{n} in een stercte, en{de} die scaerhoede vande{n} Philistijne{n} was te Bethlehem.
En{de} Dauid begheerde water wte{n} putte, ende hy seyde, Och oft iemant my gaue eene{n} dronck waters wt den put die te Bethlehem is by die poorte.
Hierom so sijn dese drij stercke ma{n}nen door die Philistijnen heyrlegher metter macht ghebroke{n}, ende sij hebben water gheuaet wt den put van Bethlehem, die by die poorte was, ende sij hebben dat tot Dauid ghebracht, maer hy en wilde dat niet drincke{n}, Maer hy storte dat wt voor de{n} Heere tot een offera{n}de
segghe{n}de, Die Heere sij my ghenadich dat ic dit niet en doe, Soude ick het bloet van desen mannen die derwaerts ghegaen sijn, en{de} het perikel van haren zielen drincke{n}? Hier om en wilde hy dat niet drincken, Dit hebbe{n} die drij aldervroe{m}ste gedae{n}.
Abisai ooc Ioabs broeder die sone Saruie, was een prince vande{n} drije{n} hy is die ghene die sijn spiesse ophief teghen drij hondert ma{n}nen, die welcke hy doot sloech, vernaemt onder die drije en{de} onder die drie dalder edelste,
ende hy was hen prince, maer tot die ierste drije, en was hy niet comen.
En{de} Banaias die sone van Ioiada des alderstercste{n} mans van grooten daden van Cabseel, dese sloech twee leeuwen van Moab, ende hy is nederghedaelt ende heeft eenen leew verslaghen int midden van eenen putte inden sneeu tijt,
Hy heeft ooc eenen Egipschen man verslaghen, eenen man die besiens weert was, die een lancie in sijn hant hadde, Hierom doen hy nederghegaen was tot hem met eender roeden, soo heeft hy met ghewelt die lancie wt die hant van den Egiptenaer ghenome{n}, ende heeft hem met sijns selfs lancie ghedoot,
dese dinghe{n} heeft Banaias Ioiadas sone ghedaen,
Ende hy was vernaemt onder die drij vrome die dalder edelste waren onder die dertich, maer nochtans tot die drije en was hi niet ghecomen, ende Dauid heeft hem ghemaect sijnen heymelijcken raet,
Asael Ioabs broeder onder die dertich, Elehanan sijns vaders broeders sone van Bethlehe{m}
Semma van Harodi, Elica van Harodi,
Heles va{n} Phalti, Hira Acces sone van Thecua,
Abiezer van Anathoth, Mobonnai van Husati,
Selmon die Ahohiter, Maharai een Netophathiter,
Heled sone van Baana oock een Netophathiter, Ichai die sone van Ribai van Gabaath der kinderen Beniamin,
Banaia die Pharathoniter, Heddai vander beken Gaas,
Abialbon die Arbathiter, Azmaueth van Beromi,
Eliaba van Salaboni, Die sone{n} Iassen, Ionathan
Semmaa van Orodi, Ahiam Sarars sone die Arariter,
Eliphelet die sone van Aasbai des soons Machati, Eliam Achitophels sone die Geloniter
Hesrai van Carmelus, Pharai van Arbi,
Igaal Rathans sone van Soba, Bonni van Gadi,
Selec van Ammoni, Naharai een Berothiter die wapendrager van Ioab sone van Saruie,
Ira die Iethriter, Gareb ende hy oock een Iethriter,
Vrias die Hethiter, alle seuenendertich.
ENde die gramscap des Heeren is wederom verbolghen teghen Israel, ende heeft Dauiden beroert in hen, segghende. Gaet henen telt Israel ende Iudam,
Ende die coninck heeft gheseyt tot Ioab den prince van sijnen heyre. Doorwandelt alle die gheslachten van Israel van Dan aen tot Bersabee toe ende telt het volck, dat ick tghetal van dien mach weten,
Ende Ioab heeft totten coninck gheseyt. Die Heere v Godt doe noch meer tot uwe{n} volcke soo veel alst nv is, ende make dat noch ho{n}dertfout meerder int aenschouwen mijns heeren des conincs, Maer wat wilt hem mijn heere die coninck in alsulck dinck?
Ende des conincs woort heeft Ioabs ende der princen woort verwonnen, ende Ioab is wt ghegaen en{de} die princen der orloochscer mannen, van des conincs aensicht, dat sij het volck van Israel telle{n} souden,
Ende doen sij ouer die iordaen ghegaen waren, sijn sij ghecomen te Aroer ter rechter sijden vander stadt die gheleghe{n} is in die valleye Gad, en{de} door Iazer
sijn sij voorts ghetrocken in Galaad en{de} in dat nederlant Hadsi, ende sijn ghecomen in die wildernissen van Dan, Ende omgaende omtrent Sidon,
sijn sij voorts ghegaen omtrent die vesten van Tyrus, en{de} alle dlantscap vande{n} Heueen en{de} Chananeen, en{de} sijn ghecomen aen die suytsijde van Iuda in Bersabee,
ende nae dat sij alle het lant doorsocht hadden, so sijn sij wederom nae neghen maenden ende twintich daghen teghe{n}woordich gheweest in Ierusalem,
Hierom heeft Ioab het ghetal va{n} dat bescrijuen des volcs den coninck ghegheue{n}, ende daer sijn gheuonde{n} van Israel acht ho{n}dert duysent stercker ma{n}ne{n} die sweert wt trecken mochten, en{de} va{n} Iuda vijfhondert duysent strijtbaerder mannen.
Maer Dauids herte heeft he{m} gheslagen nae dat tvolc getelt was, en{de} Dauid seyde totten Heere. Ic heb seer ghesondicht in dit werc maer ic bid v Heere dat ghy ws dienaers misdaet wech nemen wilt, want ick heb wtermaten seer dwaselijck ghedaen.
Aldus is Dauid des morgens opghestaen, ende het woort des Heere{n} is ghesciet tot Gad den propheet ende Dauids siender segghende.
Gaet henen ende spreect tot Dauid, Dit seyt die Heere. Van drijen wort v coese ghegheuen, kiest een van desen dwelcke v belieft, dat ict v doe.
Ende doen Gad tot Dauid come{n} was, so heeft hi hem ghebootscapt segghende. Oft seuen iaren sal v den dieren tijt in v lant comen, oft ghi sult drij maenden lanc vliede{n} van uwen vianden, ende sij sullen v veruolghen, oft emmer sal die pestilentie drij daghen in v lant sijn, Hierom soo beraedt v nv, ende besiet wat woorden ic he{m} sal moghe{n} antwoorde{n} die my ghesonden heeft,
Doe{n} seyde Dauid tot Gad. Ick worde seer benauwet, maer this beter dat ick in des Heeren handen valle (want sijn bermherticheden veel sijn) dan inder menschen handen.
Aldus heeft die Heere ghesonden een pestilencie in Israel, van smorghens totten ghesette{n} tijt, en{de} daer isser vande{n} volcke ghestorue{n}, van Dan af tot Bersabee toe, tseuentich duysent mannen,
Ende doen die Enghel des Heeren sijn ha{n}t wt ghereyct hadde op Ierusalem om die te verderuen, soo heeft die Heere medelijden ghehadt ouer dat lijden, ende hy heeft gheseyt tot den Enghel die het volck sloech Het is ghenoech, hout v hant nv stille, ende die{n} Enghel des Heeren was by den dorschuloer van Areuna den Iebuseiter.
Ende Dauid seyde tot den Heere, als hy ghesien hadde den Enghel het volck slaende. Ick bent die ghesondicht hebbe, ende ick heb booselijck ghedaen, Wat hebben dese misdaen die scapen sijn? Ick bidde v laet v hant teghen my ghekeert worden, en{de} teghe{n} mijns vaders huys,
Maer Gad is tot Dauid comen op dien dach, ende heeft hem gheseyt. Ghaet opwaerts ende stelt den Heere eenen outaer, inden dorschuloer van Areuna den Iebuseiter,
Ende Dauid is opghegaen nae die woorden van Gad, welck hem die Heere beuolen hadde,
Ende Areuna aensie{n}de heeft ghemerct den coninck ende sijn knechten ouercomen tot hem, Ende wtghegaen sijnde, heeft hi den coninck aenbeden metten aensicht neder ter aerden, ende hy seyde.
Wat sake eest, dat mijn heere die coninck tot sijnen dienaer coemt? Den welcken Dauid seyde. Om dat ic van v soude coopen den dorschuloer, ende daer den Heere eenen outaer maken, ende dat die sterfte mach ophouden die grouwelijck het volck verslaet,
Ende Areuna seyde tot Dauid. Mijn heere die coninc neme ende offere alsoot hem belieft, ghy hebt ossen totten heelenbrantoffer, ende eenen waghe{n} en{de} die iocken der ossen tot ghebruycke va{n}den houte,
Alle dese dinghen heeft Areuna den coninck ghegheuen, ende Areuna heeft tot den coninck gheseyt. Die Heere v Godt ontfanghe v ghelofte,
den welcken die coninck antwoordende seyde. Gheensins alsoo ghy wilt, Maer ic salt van v om eene{n} prijs coopen, ende ic en sal den Heere mijnen Godt ghee{n} brantoffera{n}den offeren, die om niet ghegheuen sijn, Hierom heeft Dauid ghecocht dien dorschuloer, ende die ossen om vijftich siclen siluers,
en{de} Dauid heeft daer eenen outaer ghetimmert den Heere ende heeft daer op gheoffert heelbrantofferanden ende vreedofferanden, ende die Heere wert den lande versoent, ende die plaghe is afghekeert van Israel.
ENDE die coninc Dauid was out gheworden, en{de} hy hadde seer veel daghen sijns ouderdoms, ende als hy met cleederen ouerdect worde, soo en verwermde hy niet.
Hierom seyden hem sijn knechten. Laet ons voor onsen heere den coninck soecken een ionghe maghet, en{de} dat die voor den coninck stae ende hem onderhoude en{de} die in sijnen schoot slape, ende verwerme onsen heere den coninck,
Hierom hebben sij ghesocht een schoone ionghe dochter in alle die palen van Israel, ende sij hebben vonden Abisag een Sunamitinne, ende sij hebben die tot de{n} coninc bracht,
Ende die was een ionghe dochter wter maten scoone, ende sij sliep by den coninck, ende diende hem, maer die coninck en heeftse niet bekent.
Maer Adonias Haggiths sone verhief hem, segghende. Ick sal regneren, Ende hy maecte voor sij seluen waghenen ende rosvolck, ende vijftich manne{n} die voor hem loopen soude{n},
Ende sijn vader en heeft hem noyt ghestraft segghende. Waerom hebdy dit ghedaen, Ende hy was oock seer schoone, die tweeste gheboren naest Absalom,
Ende hy hadde sprake met Ioab den sone van Saruie, ende met Abiathar den priester, die welcke hielpen die bende van Adonias,
Maer Sadoc die priester ende Banaias Ioiadas sone ende Nathan die prophete, ende Semei en{de} Cerethi ende Phelethi, ende die macht van Dauids heyr en waren met Adonias niet,
Hierom doen Adonias rammen en{de} calueren ende alderhande vette beesten ten offer gheslaghen hadde by den steen Zoheleth, welck was omtrent der fonteynen Rogel, so heeft hy alle sijn broeders ghenoodt des conincs kinderen, ende alle die mannen van Iuda des conincks knechten,
Maer Nathan den propheet ende Banaiam, ende alle die vroemste mannen, ende Salomon sijnen broeder, en heeft hy niet gheroepen,
Daerom seyde Nathan tot Bethsabee Salomo{n}s moeder. En hebt ghi niet ghehoort hoe dat Adonias Haggiths sone gheregneert heeft, en{de} ons heere Dauid en weet dit niet?
Hierom coemt nv neemt raet van my, ende bewaert v ziele en{de} Salomons ws soons ziele.
Gaet henen ende gaet in by den coninck Dauid ende segt hem. Mijn heere die coninck en hebt ghy my uwer dienstvrouwen niet ghesworen, segghende dat Salomon v sone nae my regneren sal, ende hy sal in mijne{n} coninclijcke{n} stoel sitten? Waerom regneert dan Adonias?
En{de} die wijle dat ghy daer noch metten coninc spreken sult, soo sal ick nae v comen, ende v woorde{n} voorts volmaken,
Hierom soo is Bethsabee binnen by den coninck ghegaen in die slaepcamer, maer die coninck was wter maten seer out gheworden, en{de} Abisag die Sunamitinne diende he{m}.
Bethsabee boochde haer neder ende aenbadt den coninc, Tot die welcke seyde die coninck. Wat wildy voor v hebben?
En{de} sij antwoordende seyde. Mijn heere ghy hebt uwer dienstvrouwen ghesworen by den Heere uwe{n} Godt Salomon v sone sal nae my regneren, ende hy sal in mijnen rijcs stoel sitten,
Ende siet nv regneert Adonias, daer ghy mijn heere die coninck niet af en weet
Hy heeft gheslaghen ossen ende vanden vetsten vee, en{de} seer veel rammen, en{de} hi heeft alle des conincs sone{n} ghenoodt, Abiathar oock den priester, en{de} Ioab den oppercapiteyn der orloghen, Maer Salomon uwen dienaer en heeft hy niet gheroepen,
Maer nochtans mijn heere die coninck, die ooghen van gheheel Israel sien op v, dat ghy hen soudt te kennen gheuen, wie dat behoort in uwen coninclijcken stoel te sitten (mijn heere die coninck) nae v,
Ende het sal ghescieden, als mijn heere die coninck met sijn vaderen sal ontslapen sijn, dat ick ende mijn sone Salomon sulle{n} misdadighe sijn.
Die wijle dat sij metten coninc noch sprack, soo is Nathan die propheet comen,
Ende sij hebben den coninc ghebootscapt seggende. Nathan die propheet is hier, En{de} als hi voor des conincs aensicht come{n} was, en{de} hi he{m} aenbeden hadde metten aensicht plat neder ter aerden,
so heeft Nathan gheseyt. Mijn heere die coninck hebdi gheseyt. Laet Adonias nae my regneren, ende laet hem op mijnen coninclijcken stoel sitten?
Want hi heden nederwaerts ghegae{n} is, ende heeft ten offer gheslaghen ossen ende vet vee ende seer veel rammen, en{de} hy heeft alle des conincs sonen ghenoodt, ende die hooftluyden des heyrs, en{de} Abiathar den priester, ende die wijle dat sij eten ende drincken voor hem, ende segghgen, die coninck Adonias moet leuen,
so en heeft hi nu uwen dienaer ende Sadoc den priester, ende Banaia den sone van Ioiada, ende Salomon uwen dienaer niet ghenoodt,
Is dit woort wt mijnen heere den coninck comen, ende en hebt ghi my uwen dienaer niet te kennen ghegheuen, wie dat op mijns heeren des conincks stoel nae hem sitten soude?
Ende die coninc Dauid heeft gheantwoort segghende. Roept Bethsabee tot my, En{de} als sij voor den coninc binnen comen was ende voor hem stont,
soo heeft die coninck ghesworen ende gheseyt. Alsoo warachtelijc als die Heere leuet, die mijn ziele verlost heeft van alle benauthede{n},
want ghelijc ick v ghesworen hebbe by den Heere den Godt van Israel segghende. Salomon v sone sal nae my regneren, ende hi sal op mijne{n} stoel sitten in die plaetse va{n} my, alsoo sal ick heden doen.
Ende Bethsabee heeft met gheneychden aensicht ter aerden den coninc aenbeden seggende. Mijn heere die coninc Dauid moet leuen inder eewicheyt.
Ende die coninc Dauid heeft gheseyt. Roept mi Sadoc den priester, ende Nathan den propheet, ende Banaiam den sone van Ioiada, Ende doen die voor den coninck binnen comen waren,
soo heeft hy tot hen gheseyt. Neemt met v liede{n} ws heeren dienaers, ende settet Salomon mijnen sone op mijne{n} muyl, ende leydt hem te Gihon,
en{de} laet Sadoc den priester ende Nathan den propheet hem daer saluen tot eenen coninck ouer Israel, ende ghy sult met een trompet blasen ende seggen. Die coninc Salomon moet leuen,
Ende ghy sult achter hem opwaerts gaen ende comen, ende hy sal op mynen coninclijcken stoel sitten, ende hy sal in mijn plaetse regneren, ende ick sal hem ghebieden dat hy een vorst sij ouer Israel en{de} ouer Iudam,
Ende Banaias die sone van Ioiada antwoorde den coninck segghende Amen, Alsoo moet die Heere mijns heeren des conincs Godt spreken,
Ghelijck die Heere gheweest heeft met mijnen heere den coninck, alsoo sij hy oock met Salomon, ende hy make sijnen conincklijcken stoel hoogher dan den stoel van mijnen heere den coninck Dauid.
Hierom soo is Sadoc die priester nederwaerts ghegaen, ende Nathan die propheet, en{de} Banaias die sone Ioiada, ende Cerethi, ende Phelethi, en{de} si hebbe{n} Salomo{n} ghesedt op des conincs Dauids muyl, ende sij hebben hem gheleydt tot Gihon,
En{de} Sadoc die priester heeft eenen horn met olie ghenomen wt dat tabernakel, en{de} hi heeft Salomon ghesalft, ende sij hebben met een trompette gheblasen, ende alle dat volck heeft gheseyt. Die coninck Salomon moet leuen,
Ende alle die menichte is achter he{m} opwaerts ghegaen, ende het volck met pijpen spelende ende met grooter blijscappen hen verblijdende, en{de} die aerde gaf weder gheluyt van haren gheroep,
En{de} Adonias heeft dit ghehoort, ende alle die van he{m} ghenoodt waren, ende den maeltijt was nv ten inde comen, En{de} doen Ioab dat gheluyt des trompets ghehoort hadde soo seyde hy. Wat bediedt dit gheroep der stadt groot gherucht makende?
Doen hy noch sprack, soo is Ionathan Abiathars des priesters sone ghecomen, Totten welcken Adonias seyde. Coemt binnen, want ghy sijt een vroom man, ende een goede bootscappe brenghende,
En{de} Ionathan heeft gheantwoort tot Adonias. Gheensins, Want ons heere die coninck Dauid heeft Salomon coninc ghemaect
ende hy heeft met hem Sadoc de{n} priester, ende Nathan de{n} propheet, ende Banaiam den sone van Ioiada, ende Cerethi, ende Phelethi, en{de} si hebben hem op des conincs muyl ghesedt,
Ende Sadoc die priester ende Nathan die propheet hebben hem coninc gesalft te Gihon, en{de} sij sijn va{n} daer opwaerts ghegae{n} blijscap makende, en{de} die stadt heeft groot gherucht ghemaeckt, Dit is tgheluyt dat ghy ghehoort hebt,
Maer oocso sidt Salomo{n} op des conincrijcs stoel,
en{de} des conincs knechten binnen ghecomen sijnde hebben onsen heere den coninck Dauid ghebenedijt segghende. Godt wil Salomons naem breeder maken bouen uwen naem, ende hy make sijnen rijcks stoel grooter dan uwen stoel, Ende die coninck heeft aenbeden op sijn beddeken,
ende daertoe heeft hy oock dese dinghen gheseyt. Ghebenedijt sij die Heere die Godt van Israel die heden ghegheuen heeft eenen in mijnen stoel sittende, daert mijn ooghe{n} aensie{n} hebbe{n},
Hiero{m} sijn sij veruaert geworde{n} en{de} alle gader opghestaen die va{n} Adonias ghenoodt waren, en{de} een yeghelijck is in sijnen wech ghegaen,
Maer Adonias vreesende Salomon is opghestaen, ende is ghegaen in des Heere{n} tabernakel, ende heeft den horn des outaers gheuaet,
Ende sij hebbent Salomon ghebootscapt segghende. Siet Adonias vreesende de{n} coninc Salomon, heeft den horn des outaers gheuaet segge{n}de. Die coninck Salomon sweere my heden dat hi sijnen dienaer metten swaerde niet dooden en sal,
En{de} Salomon heeft gheseyt. Eest dat hy een goet man is soo en sal daer niet een van sijnen hayren op die aerde vallen, Maer eest datter quaet in hem gheuonden wort, soo sal hy steruen,
Daerom heeft die coninc Salomon ghesonden, ende hem vanden outaer doe{n} halen, ende binnen comende heeft hy den coninck Salomon aenbeden, Ende Salomon heeft tot hem gheseyt. Gaet henen in v huys.
MAer Dauids daghen sijn aencomen dat hy steruen soude, ende hy heeft Salomon sijne{n} sone beuolen segghende.
Ic gaen den wech in va{n} alle eertrijc. Versterct v en{de} weest een man,
En{de} wacht dat ghy die gheboden des Heeren ws Gods onderhoudt, dat ghy wandelt in sijn weghen en{de} sijn ceremonien bewaert, ende sijn gheboden en{de} rechten ende ghetuyghenissen, ghelijck in die wet van Moyses ghescreuen is, dat ghi moecht verstaen al dat ghi doet, ende werwaerts dat ghy keere{n} sult,
Op dat die Heere sijn woorden vast make, die hy van my ghesproken heeft segghende. Eest dat v sonen mijn weghen bewaren, ende voor my wandelen inder waerheyt, met allen haer herte, ende met allen haer ziele, so en sal v gheen man af ghenome{n} worden vande{n} conincklijcken stoel van Israhel,
Ghy weet oock wel wat Ioab die sone va{n} Saruie mi ghedae{n} heeft, Wat hy ghedaen heeft den twee ouercapiteyne{n} des heyrs va{n} Israel, Abner Ners sone en{de} Amasa Iethers sone die welcke hy ghedoodt heeft, en{de} dat orloochs bloet inden vrede ghestort, ende heeft des strijts bloet in sijnen ridders gordel ghedaen die om sijn lendene{n} was ende in sijnen schoen die aen sijnen voet was,
Daerom suldi doen nae v wijsheyt, en{de} ghi en sult sijn grijs hayr ter hellen niet brenghe{n} met vreden,
Maer Berzellai des Galaaditers sonen suldi dancbaer wesen, ende sij sullen aen v tafel eten, want sij quamen mi te ghemoete doen ick vluchte van Absalo{m} ws broeders aensicht,
Oock hebdi by v Semei den sone van Gera een sone Gemini van Bahurim, die my vermale{n}dijt heeft met een seer quade maledictie, doen ick ten heyrlegher ghinck, Maer aenghesien dat hy nederwaerts quam my te ghemoete doen ick ouer die iordane ghinck, ende ic hem doen heb ghesworen by den Heere segghende. Ick en sal v metten swaerde niet dooden,
en laet hem ghy niet onghepuniert blijuen, Maer ghy sijt een wijs man, alsoo dat ghy wel weten moecht, wat ghy hem doen sult, ende ghi sult sijn grijs hayr met bloede ter hellenwaerts brenghe{n},
Aldus is Dauid ontslapen met sijnen vaderen en begrauen in Dauids stadt,
Ende die daghen dat Dauid gheregneert heeft ouer Israel sijn veertich iaren te Hebron regneerde hy seuen iaren, te Ierusalem drijendertich,
Maer Salomon is gheseten op Dauids sijns vaders throon, ende sijn conincrijck is boue{n}-maten seer vast gheworde{n},
En{de} Adonias Haggiths sone is inghecomen by Bethsabee Salomons moeder, Die welcke heeft tot hem geseyt. Is v incoemst oock vreedsamelijck? Hy antwoorde. Ia hy is vredelijck,
Ende hy seyde daer toe. Ick heb een woort aen v, Ende sij seyde hem. Spreect,
Ende hy seyde. Ghi weet wel dat het conincrijc mijne was, ende dat gheheel Israel my hadde ouer sij seluen ghestelt tot eenen coninck, Maer dat conincrijck is ouerghesedt, ende is worden mijns broeders, want het is vanden Heere hem toeghescict,
Daerom bid ick nv een bede van v, en wilt mijn aensicht niet bescamen,
Ende sij seyde tot hem. Segghet, Ende hy seyde. Ick bidde v dat ghy Salomon den coninck segghen wilt (want hy en mach v gheen dinck weygheren) dat hi mi gheue Abisag die Sunamitinne tot ee{n} huysvrouwe,
En{de} Bethsabee seyde. Wel ick sal voor v den coninc spreken,
Hierom is Bethsabee tot Salomon den coninc ghecomen, dat sij hem spreken soude voor Adonias, ende die coninck is opghestaen haer te ghemoete, en{de} hy heeftse aenbeden, ende is op sijnen throon gheseten, ende daer is eenen throon ghestelt voor des conincs moeder, die welcke is gheseten aen sijn rechte sijde,
Ende sij seyde tot hem. Een cleyn bedeken bid ick van v, en wilt mijn aenschijn niet bescamen, En{de} die coninck seyde haer. Bidt mijn moeder, want ten is niet behoorlijck dat ick v aensicht af keeren soude,
Die welcke seyde. Laet Abisag die Sunamitinne Adonias uwen broeder tot een huysvrouwe ghegheuen worden,
Doen antwoorde die coninck Salomo{n} ende seyde tot sijnder moeder. Waerom begheerdy Abisag die Sunamitinne voor Adonias? begeert ooc het conincrijck voor hem, wa{n}t hy is mijn broeder ouder dan ick, ende hy heeft Abiathar den priester, en{de} Ioab den sone Saruie,
Hierom soo heeft die coninc Salomon ghesworen by den Heere segghende. Dit doe my Godt ende dat noch daer toe, want Adonias heeft tseghen zijn ziele dit woort ghesproken,
Ende nv soo warachtelijck als die Heere leuet die my vast ghemaect heeft, ende my ghesteldt heeft op Dauids mijns vaders coninclijcke{n} stoel ende die mi een huys ghemaect heeft, ghelijck hy gheseyt heeft. Huyden sal Adonias ghedoot worden,
Ende die coninck Salomon heeft ghesonden door die hant van Banaias den sone va{n} Ioiada, die welcke hem dootgheslaghen heeft ende hy is ghestoruen,
Oock heeft die coninck gheseyt tot Abiathar den priester. Gaet henen na Anathoth tot uwen acker, ende ghy sijt voorwaer een man des doots, maer ick en sal v huyden niet doode{n}, om dat ghi die arcke des Heere{n} des Gods ghedrage{n} hebt voor Dauid mijne{n} vader, ende hebt arbeyt verdraghen in alles daer mijn vader in ghearbeyt heeft,
Hier om heeft Salomon Abiathar verdreuen, dat hi gheen priester des Heeren meer sijn en soude, om dat des Heere{n} woort soude volbracht worden, dwelc hy ghesproken heeft ouer dat huys van Heli te Silo
Maer daer is een bode comen aen Salomon, dat Ioab afgheweken was nae Adoniam, ende nae Salomon niet ghegaen en was, Daerom soo is Ioab gheuloden in des Heeren tabernakel, ende hy heeft den horn des outaers aenghetast,
Ende het is Salomon den coninck te kennen ghegheuen, hoe dat Ioab in dat tabernakel des Heeren gheuloden was, en{de} dat hi was by den outaer, Ende Salomon heeft ghesonden Banaiam den sone van Ioiada segghende. Gaet henen ende slaet hem doot,
Ende Banaias is comen tot des Heeren tabernakel, ende heeft hem gheseyt, Dit seyt die coninck. Coemt wt, Hy seyde. Ick en sal niet wt comen, maer ick sal hier steruen, Banaias heeft den coninck dese woorden ontboden segghende. Dit heeft Ioab ghesproken, en{de} dit heeft hy my gheantwoordt,
Ende die coninck heeft hem gheseyt. Doet ghelijck hi gheseyt heeft, en{de} slaet hem doot, ende begraeft hem, ende ghy sult dat onnoosel bloet (het welcke van Ioab ghestort is gheweest) va{n} my ende van mijns vaders huyse keeren,
Ende die Heere sal hem sijn bloet wedero{m} gheue{n} op sijn hooft want hy heeft twee rechtuerdighe mannen ghedoot die beter waren dan hy, en{de} hy heeft die mette{n} swaerde verslaghen, sonder Dauids mijns vaders weten, Abner den sone van Ner, de{n} prince van dat orloochs volck van Israel, ende Amasam Iethers sone den prince van Iudas heyr,
ende dat bloet van dien sal wederom keeren op Ioabs hooft ende op sijns saets hooft inder eewicheyt, Maer Dauid en{de} sijnen sade en{de} sijne{n} huyse en{de} sijnen throon sij vreede inder eewicheyt vanden Heere,
Hierom is Banaias die sone Ioiade opghegaen, ende hem aencomende heeft hy hem doot gheslaghen, ende hy is begrauen in sijn huys in die woestijne,
Ende die coninck heeft Banaiam den sone van Ioiada voor hem ghestelt ouer theyr, ende Sadoc den priester heeft hy ghesteldt voor Abiathar.
Oock heeft die coninck ghesonde{n} ende gheroepe{n} Semei, ende hem gheseyt. Timmert voor v een huys in Ierusale{m} ende woont daer, ende ghy en sult daer niet wtgae{n} herwaerts en{de} derwaerts
Maer op wat dach dat ghy wt sult ghegaen sijn, en{de} ouer die beke van Cedron ghereyst, soo weet dat ghi sult ghedoot worden. V bloet sal op v hooft wesen,
Ende Semei heeft totten coninck gheseyt. Dits ee{n} goet woort, ghelijck mijn heere die coninck ghesproken heeft, alsoo sal v dienaer doen, Hieromme heeft Semei binnen Iherusalem veel daghen ghewoont,
Maer het is ghesciet nae drij iaren dat die knechten van Semei vloden tot Achis den sone van Maacha den coninck van Geth, ende het is Semei ghebootscapt dat sijn knechten waren te Geth ghegaen,
En{de} Semei is opghestaen ende heeft sijnen esel ghesadelt ende is tot Achis te Geth ghegaen, om sijn knechte{n} wederom te crijghen, ende hy heeftse wedero{m} bracht van Geth,
Maer het is Salomon ghebootscapt, dat Semei te Geth ghegaen was van Ierusalem, ende wederom comen,
En{de} wtsendende heeft hy hem gheroepen ende tot hem gheseyt. En heb ick v niet ghesworen by den Heere ende v te voren gheseydt. Op wat dach dat ghy sult wtghegaen sijn herwaerts oft derwaerts, soo weet dat ghy steruen sult, ende ghy hebt my gheantwoort. Dits een goet woort dat ick ghehoort hebbe,
Waerom en hebdi dan den eedt des Heeren niet bewaeert, ende tghebodt dat ick v gheboden hadde?
Ende die coninck seyde tot Semei. Ghi weet alle tquaet, dwelck uwer herten wel kenlijck is dat ghy ghedaen hebt mijnen vader Dauid, die Heere heeft v wederom v boosheyt op v hooft ghegheuen,
Ende die coninck Salomon sij ghebenedijt, en{de} den throon van Dauid sal ghestadich sijn voor den Heere tot inder eewicheyt,
Hierom soo heeft die coninck Banaia de{n} sone van Ioiada beuolen, die welcke hem aengaende heeft hem gheslaghen, ende hi is ghestoruen.
ALdus soo is dat conincrijck vast gheworde{n} in Salomons hant, ende hy is door swagerscap vereenicht met Pharao den coninc va{n} Egipten, want hy heeft sijn dochter te wijue ghenomen, ende hy heeftse in Dauids stadt ghebracht, tot dat hi sijn huys ghemaect hadde dat hi timmerde, en{de} des Heeren huys ende die muere{n} van Ierusalem int ronde,
Niet te min het volck offerde op die hoochde{n} want des Heeren tempel en was noch niet ghesticht tot op dien dach toe,
Ende Salomon heeft den Heere lief ghehadt, wandele{n}de in Dauid sijn vaders ghebode{n}, wtghenome{n} dat hy offera{n}de dede op die hoochden ende ontstack welriekende offerande,
Hierom is hy ghegaen te Gabaon om dat hy daer soude offera{n}de doen (want dat was die meeste hoochde) duysent slachofferanden offerde Salomon op dien outaer te Gabaon,
Maer die Heere ope{n}baerde Salomo{n} door eenen droom des nachts segghende. Begheert dat ghy wilt, dat ick v dat gheue,
Ende Salomon seyde Ghy hebt met uwen dienaer Dauid mijnen vader groote bermherticheyt ghedaen, ghelijck hy voor v aensicht ghewa{n}delt heeft in die waerheyt ende rechtuerdicheyt, ende met rechter herten met v, ghy hebt hem v groote barmherticheyt bewaert, ende hebt he{m} eenen sone ghegheuen sittende op sijnen throon ghelijck dat heden is,
Ende nv o Heere Godt ghi hebt uwen dienaer doen regneren voor mijnen vader Dauid, maer ick ben een cleyn kindeken, ende niet verstaende mijnen wtganck en{de} inganc,
Ende v dienaer is int midden van een volck dat ghy vercoren hebt, een volck dat sonder eynde is, dwelc men telle{n} noch rekenen en can om der menichten wille,
Hierom suldi uwen dienaer gheuen een leerbaer herte, dat hy v volck ordeelen mach, en{de} ondersceyden tusschen goet ende quaet, want wie soude dit volck connen gheordeelen, dit v volck soo groot van ghetale?
Ende dit woort heeft voor den Heere behaechlijck gheweest, dat Salomon aldusdanich dinck begheert hadde,
En{de} die Heere heeft tot Salomon gheseyt. Om dat ghy dit woort begheert hebt, ende voor v niet en hebt begheert veel daghen, noch rijcdommen, oft die zielen van uwen vianden, maer hebt voor v begheert wijsheyt om dat recht ordeel te ondersceyden,
siet ic heb v ghedaen nae uwe woorden, ende ick heb v ghegheuen een wijs en{de} verstandich herte, alsoo grootelijck datter niemandt ws ghelijck voor v gheweest en is, noch nae v opstae{n} en sal,
Maer noch heb ic dese dinghen (die ghy niet begheert en hebt) v oock ghegheuen, te weten rijckdommen en{de} glorie, also datter niemant vanden coninghen ws ghelijc en sal gheweest hebben in allen voorledenen daghen,
Maer eest dat ghy wandelt in mijn weghen, ende dat ghy mijn gheboden en{de} insettinghen onderhoudet, ghelijc v vader ghewandelt heeft, soo sal ick v daghen lanck maken,
Aldus is Salomon ontspronghen, ende hy heeft verstaen dattet eenen droom was, ende als hy te Ierusalem comen was, soo heeft hi ghestaen voor die arcke des Heeren, ende heeft heelbrantofferanden gheoffert, ende hy heeft vreedsamighe slachofferanden ghedoot, ende eenen grooten maeltijt ghegheuen alle sijnen dienaers.
Doen sijn daer comen twee ghemeyn vrouwen tot den coninck, en{de} hebben voor den coninck ghestaen
vanden welcken die een seyde. Ick bidde v mijn heere, ick en dese vrouwe woonden in een huys, en{de} ick hebbe by haer ghebaert in een slaepcamer,
Maer ten derden daghe nae dat ick ghebaert hadde soo heeft dese oock ghebaert, ende wij waren tsamen, ende niemant anders en was int huys met ons, wtghenomen ons beyden,
Maer deser vrouwe{n} sone is des nachts ghestorue{n}, want si heeft dien voorwaer al slapende doot gheleghen,
Ende opstaende in des middernachts stillicheyt heeft sij mijnen sone ghenomen van mijnder sijden uwer dienerssen doen ick sliep, ende dien in haren scoodt gheleyt, maer haren sone die doot was heeft sij in mijnen schoot gheleyt,
Ende als ic des morghens opghestaen was om mijnen sone te sooghen, so sachmen dat hi doot was ende doen ick dien naerstelijcker besach metten clare{n} lichte, soo heb ick beuonden dat dit mijn sone niet en was den welcken ick ghebaert hadde,
Ende die ander vrouwe antwoorde. Ten is alsoo niet ghelijc ghi segghet maer v sone is doot, ende den mijnen is leue{n}de, Die ander seyde daer teghen. Ghy liecht, want mijn sone leeft, en{de} v sone is doodt, Ende in deser manieren soo keuen sij voor den coninck,
Doen seyde die coninck. Dese seyt, Mijn sone leeft, ende v sone is doodt, Ende die heeft gheantwoort. Neen, maer v sone is doot, ende mijn sone is leuende,
Hierom seyde die coninck. Haelt my een swaert, Ende doen sij een swaert voor den coninck ghebracht hadden.
Deylt (seyt hy) het leuende kint in twee stucken ende gheeft der helicht der eender, en{de} dander helicht der ander,
Maer die vrouwe (wiens sone dat leefde) seyde tot den coninck, want haer binnenste ware{n} beweecht ouer hare{n} sone. Ic bidde v heere, gheeft haer dat leuende kint, ende en wilt dat niet dooden, Maer die ander seyde daer teghen. Het en si mijne nocht uwe, maer latet deyle{n},
Die coninc heeft gheantwoort en{de} gheseyt. Gheeft deser het leuende kint en{de} en laet dat niet doode{n}, want dit is sijn moeder,
Aldus heeft gheheel Israel ghehoort het vonnisse dat die coninc ghevonnist hadde, ende sij hebben den coninck ontsien, siende dat Gods wijsheyt in hem was om recht te doen.
ALdus was die coninck Salomon regnerende ouer gheheel Israel,
ende dit waren die princen die hy hadde, Azarias Sadocs des priesters sone,
Elihoreph en{de} Ahia die sone{n} waren van Sisa den scrijuer, Iosaphat Ahiluds sone was greffier,
Banaias die sone va{n} Ioiada was opperveltheere, maer Sadoc en{de} Abiathar waren priesters,
Azarias Natha{n}s sone was ouer, die gene die bi de{n} coninc sto{n}de{n}, Zabud Natha{n}s sone was priester des conincs vrient,
Ende Ahisar was douerste des huys, en{de} Adoniram die sone va{n} Abda was rintmeester ouer die tribuyten.
Oock hadde Salomon twaelf officiers ouer gheheel Israel, die den coninck prouande leuerden, ende sijnen huyse, Want tot elcker maent vanden iare besonder, soo leuerden sij elck besonder datter van noode was,
Ende dit waren haerlieden name{n}, Benhur int gheberchte va{n} Ephraim,
Bendecar in Macces, ende in Salebim, ende in Beth-sames, ende in Elon, ende in Beth-hanan,
Beth-hesed in Arubod ende hem behoorde oock toe Socho, ende alle dlant va{n} Epher,
Ben-abinadab wie{n}s was gheheel Nephath-dor, hy hadde Tapheth Salomons dochter tot een huysvrouwe,
Bana Ahiluds sone die regeerde Thanach ende Maggeddo, ende gheheel Beth-san welck is omtrent Sarthana beneden Iezrahel, van Bethsan, tot Abel-mehula teghen ouer Iecmaan,
Be{n}gabar in Ramoth-galaad hadde Auoth-iair des soons van Manasse in Galaad, hy hadde regiment ouer alle dlantschap van Argob, welck is in Basan ouer tsestich groote ende bemuerde steden, die metalen sloten hadden,
Ahinadad die sone van Addo was ouerste in Manaim,
Achimaas in Nephtali, Ende dese hadde oock Basemath Salomons dochter ten houwelijcke,
Baana die sone Husi in Aser en{de} in Baloch,
Iosaphat Pharues sone in Issachar,
Semei die sone Ela in Beniamin,
Gaber die sone van Vri in dlant van Galaad, in dlant van Sehon der Amorrhiters coninck, ende Og des conincks van Basan, ouer alle dat in dat lant was,
Iuda ende Israel waren ontellijcken ghelijck tsant vander zee in menichten etende ende drinckende ende vrolijc sijnde,
Maer Salomon was in sijn heerscappie hebbende, alle die conincrijcken met hem vander vloet des lants vande{n} Philistijnen tot die palen van Egipten, die welcke hem ghiften brachten, ende hem dienden alle die dagen sijns leuens,
Ende Salomons spijse was telcke{n}daghe besonder, dertich choren ghemeste bloeme va{n} tarwen mele, en{de} tsestich choren grof meel,
thien ghemeste ossen, ende twintich gheweydde ossen, en{de} hondert rammen wtghenomen dat wiltbraet van herte{n}, capretten, ende buffelen, ende ghemeste voghelen,
Wa{n}t hy besadt alle dlantscap dat ouer de{n} vloet was, als van Thaphsa tot Gaza toe, ende alle die coninghen van dien lantscappen, ende hy hadde vrede va{n} alle sijden int ronde,
Ende Iuda ende Israel woonden sonder eenighe vreese, een yeghelijck onder sijne{n} wijngaert ende onder sijne{n} vijchboom, van Dan tot Bersabee toe, alle die daghe{n} va{n} Salomon,
En{de} Salomo{n} hadde veertich duysent cribben van waghe{n} peerden, ende twaelf duysent reysegher peerden,
En{de} die voorseyde officiers des conincs voedden dese, Maer dat desconincs Salomons tafele van noode was leuerden sij oock met grooter naersticheyt te sijnen tijde,
Daer toe brachten sij oock gherste en{de} stroo voor die peerde{n} ende voor tgrootvee, ter plaetsen daer die coninck was, nae dat hen ghesteldt was,
Oock soo heeft Godt Salomon wijsheyt ende voorsienicheyt ghegheuen seer veel bouen maten, ende breetheyt des herten, ghelijck dat sant welck aen den oeuer der zee is,
Ende Salomons wijsheyt ghinck te bouen die wijsheyt van alle die Oosterschen ende der Egiptenaren,
ende hy was wijser dan alle die menschen, wijser dan Ethan die Ezrahiter ende Heman en{de} Chalcol, ende Dorda Mahols sone{n}, en{de} hy was vernaemt onder alle die heydenen int ronde,
Ende Salomon heeft oock ghesprocken drij duysent parabolen, ende sijn ghedichte sanghen waren vijf duysent,
Ende hy disputeerde van die boomen vanden cederboom die in Libano is, totter hysope{n} toe die wten muer spruyt ende hy sprack wijselijck vanden vee ende vanden voghelen ende van dat cruypende ghedierte ende vanden visschen,
Ende sij quamen wt allen volcken om Salomons wijsheyt te hooren, ende van alle die coninghen des lants die sijn wijsheyt hoorden.
ENde Hira{m} die coninck Tyri heeft sijn knechten aen Salomon ghesonden, want hi heeft ghehoort dat sij hem ghesalft hadden tot eenen coninck voor sijnen vader, wa{n}t Hiram altijt Dauids vrient gheweest hadde,
Ende Salomon sandt tot Hiram segghende.
Ghy weet den wille van mijnen vader Dauid, ende dat hy niet en heeft moghen timmeren dat huys vanden naem des Heeren sijns Gods, om der orloghen wille rontsomme, tot datse die Heere onder die voetstappen van sijnen voeten ghegheuen soude hebben,
Maer nv heeft mi die Heere mijn Godt rust ghegheuen al rontsomme, en{de} daer en is gheenen Sathan oft quaden oploop,
Waerom dat ick dencke den naeme des Heeren mijns Godts eenen te{m}pel te timmeren, ghelijc die heere mijnen vader Dauid ghesproken heeft segghende. V sone denwelcken ick gheuen sal voor v op uwen coninclijcke{n} stoel, die sal mijnen naem een huys timmeren,
Hierom beueelt uwen knechten dat sij my cederboomen afhouwen van Libano, ende laet mijn knechten met uwen knechten sijn, ende ick sal uwen knechten loon gheuen sulck als ghy eysschen sult, Want ghy weet wel datter gheen man onder mijn volc en is, die boomen houwen can ghelijck die van Sidonien,
Aldus doen Hiram Salomons woorden ghehoort hadde, soo heeft hy hem seer verblyt en{de} heeft gheseyt. Ghebenedijt sij heden die Heere die Godt die Dauiden eene{n} alderwijste{n} sone ghegheuen heeft ouer dit groot volck,
Ende Hiram heeft aen Salomon ghesonden, seggende. Ic heb ghehoort alle dat ghy my beuolen hebt, ic sal alle uwen wille doen in cederboomen en{de} abeelbomen,
Mijn knechten sullen die afbrenghen van Libano tot aen die zee, ende ic sal die aen ee{n} vast maken tot vloten in die zee totter plaetsen die ghi mi sult te kennen gheuen, ende ick sal v die aenbrenghe{n}, ende ghi sultse halen, ende ghi sult mi gheuen dat mi van noode is, op dat mijn huys mach teten hebben,
Ende aldus soo gaf Hiram Salomon cederen houte{n} ende abeel houten nae alle sijnen wille,
Maer Salomon gaf Hiram twintich duysent choren tarwe tot victalie van sijnen huyse, ende twintich choren van die suyuerste olie, Dese dinghen gaf Salomon Hira{m} alle iaer,
Ooc so heeft die Heere Salomon wijsheyt ghegheuen ghelijck hy hem gheseyt hadde, ende het was paeys tusschen Hiram ende Salomon, ende sij hebben beyde een verbont ghemaect,
Ende die coninck Salomon heeft wercluyden ghecosen wt gheheel Israel, die taxe was van dertich duysent manne{n}
en{de} hi heeft die ghesonde{n} tot Labanu{n}, tot elcker maent thie{n} duysent ma{n}ne{n} bi buerte{n}, alsoo dat sij twee maenden in haerliede{n} huysen ware{n}, En{de} Adonira{m} was ghestelt ouer dese{n} coese
Salomo{n} hadder tseue{n}tich duyse{n}t manne{n} die laste{n} droeghe{n}, en{de} tachte{n}tich duysent steenhouwers int geberchte,
so{n}der die ouerste officiers die ouer alle die wercke{n} besonder ghestelt ware{n}, drij duysent en{de} drij ho{n}dert in ghetale, die ghebodt hadde{n} ouer tvolc en{de} ouer die ghene die het werck deden,
En{de} die coninck heeft beuolen dat sij groote steenen souden nemen costelijcke steenen tot des tempels fundame{n}t ende dat sij die souden viercantich maken,
die welcke Salomons metsers, ende Hirams metsers effen ghemaect hebben, Maer die Giblijters hebbe{n} houten ende steenen bereyt om dat huys te timmeren.
ALdus soo eest ghesciet in dat vierhonderste en{de} tachte{n}tichste iaer nae dat die kindere{n} va{n} Israel wt dat lant van Egipten comen waren, int vierde iaer van Salomons coninckrijck ouer Israel (in die maent Sio welck is die tweede maent) dat hy heeft begonnen des Heeren huys te timmere{n}
Ende het huys dat die coninck Salomon den Heere timmerde hadde tsestich cubitus in die lengde, en{de} twintich cubitus in die breyde, ende dertich cubitus in die hoochde,
Ende daer was een portael voor den tempel twintich cubitus lanck nae die mate van des tempels breydde, ende het hadde thien cubitus van breydden, voor dat aenschijn des tempels,
Ende hy heeft inden tempel cromme vensteren ghemaect,
En{de} hy heeft opden muer des tempels ghetimmert galerien rontsomme, aen die mueren des huys rontso{m}me den tempel ende die heylichste plaetse, ende hy heeft daer sijde scutsels ro{n}tsomme ae{n} gemaect,
Die galerie die onder was hadde vijf cubitus in die breydde, en{de} die middelste galerie was van ses cubitus in die breyde, en{de} die derde galerie hebbende seue{n} cubitus in die breyde, En{de} hi heeft int huys balcke{n} gestelt rontso{m}me van buyten, dat die aen des tempels mueren niet en hielden,
Maer doen dat huys ghetimmert worde, so is dat van gheeffende ende volmaecte steenen ghemetst, en{de} doen men dat huys timmerde, soo en hoordemen daer in noch hamer noch bijl noch gheenderhande yseren instrument,
Die duere van der middelster sijden was inden muer des huys ter rechter sijde{n} ende door eenen wendelgraet ghinckmen tot op die middelste camer, ende van die middelste tot op die derde.
Ende hy heeft dat huys ghetimmert en{de} volmaect Oock heeft hy het huys ghedekt met haenbalcken van cederboomen,
ende hy heeft een solderinghe ouer dat gheheel huys ghetimmert vijf cubitus hooghe, ende hy heeft dat huys ghedect met cedere{n} houten,
Ende het woort des Heeren is tot Salomo{n} gheschiet segghende.
Dit huys welck ghy timmert, eest dat ghy in mijn gheboden wandelt ende mijn vonnissen doet ende alle mijn beuelinghen onderhoudt daer door wandelende, soo sal ick mijn woort met v vast maken, het welck ick tot Dauid uwen vader ghesproken hebbe,
Ende ick sal int midden der kinderen van Israel woonen, ende mijn volck van Israel niet verlaten,
Hierom soo heeft Salomon dat huys ghetimmert ende volmaect,
Ende hy heeft die mueren des huys van binnen bescudt met cederen berderen van dat plaueytsel des huys tot dat opperste vanden mueren, ende tot aen die haenbalcken, ende hy heeft die van binnen heel ouerdect met cederen hout, ende het pauiment des huys heeft hy ouerdect met abeelen plancken,
Ende hy heeft aen dat achterste deel des tempels ghetimmert va{n} twintich cubitus onderslaghen van cederen hout, van dat plaueytsel tot dat opperste toe, ende hy heeft dat binnenste huys van dat oratorie, ghemaect tot ee{n} heylich der heylighen,
Maer den tempel was van veertich cubitus voor die duere van dat oratorie,
Ende dat gheheel huys was van binnen met cederen hout becleedt hebbende sijn draeyende wercken ende toeuoechsels constelijck ghemaect, ende verhauen ghesneden werck, het worde al met berderen van cederen hout becleedt, alsoo datmen gheenen steen inden muer sien en mocht,
Maer die plaetse van dat oratorie hadde hy int midden des huys ghemaect in dat binnenste deel, dat hy die arcke van des Heeren verbont daer stellen soude
Ende dat oratorie hadde twintich cubitus in sijn le{n}gde ende twintich cubitus in sijn breydde, ende twintich cubitus in sijn hoochde, ende hy heeft dat bedect ende becleedt metten alder puersten goude, Ende de{n} outaer heeft hy ooc met cederen hout becleedt,
Ooc heeft hy dat huys voor dat oratorie met dat alder suyuerste gout becleedt, ende hy heeft die plate{n} vast ghemaect met gulden naghelen,
Ende daer en was niet inde{n} tempel dat met goude niet bedect en was, maer oock heeft hy den gheheelen outaer van dat oratorie met goude bedect,
En{de} hy heeft in dat oratorie twee Cherubims ghemaect van olijfboomen hout thie{n} cubitus hooghe,
Den eenen vloghel vanden Cherub was van vijf cubitus, en{de} den anderen vloghel vande{n} Cherub was oock van vijf cubitus, dat is tsame{n} hebbende thien cubitus van dat wterste vande{n} eene{n} vloghel, tot dat wterste des anderen vloghels,
Ende de{n} tweeden Cherub was oock van thien cubitus hooghe in ghelijcker maten, en{de} in beyde die Cherubims was een werck,
dat is den eenen Cherub hadde die hoochde van thien cubitus ende desghelijcs ooc den tweeden Cherub,
Ende hi heeft die Cherubims ghestelt int midden vanden binnensten tempel, ende die Cherubim strecten haer vloghelen wt, en{de} den eenen vloghel raecte den eenen muer enden den vloghel van den tweeden Cherub raecte den andere{n} muer, maer die ander vloghelen die raecten aen malcanderen int midden des tempels.
Ende hy heeft die Cherubims oock met goude ouerdect,
Ende alle die mueren des templs rontsomme heeft hi ghegroeft met versceyde{n} ghesneden ende ghedraeyde wercken, ende hy heeft daer in ghemaect Cherubims en{de} palmboomen ende versceyden scilderien, recht oft sij wt den muer ghehanghen ende ghesproten hadden,
Ende oock heeft hy dat paueytsel des huys met goude ouerdect binnen ende buyten,
Ende inden inganck der oratorien heeft hy twee cleyn dueren van olijfboomen houdt ghemaect, ende vijfcantighe stijlen,
Ende die twee dueren waren van olijfboom hout, en{de} hy sneedt daer inne die ghelijckenisse van Cherubims ende die ghedaenten van palmboomen, ende seer wtsteke{n}de beeltwerck, ende hy heeft die met goude ouerdect, ende soo wel die Cherubims als die palmboome{n}, ende die andere heeft hy met goude ouerdect,
Ende hy heeft inden inganck des tempels stijlen ghemaect van olijfboomen hout viercantich,
ende twee duere{n} van abeelen houte teghen malcanderen, ende beyde die dueren waren dobbel, ende sij ghinghen open houdende aen malcanderen,
Ende hy sneedt daer op Cherubims ende palmboomen, ende ghesneden werck seer verre wtstekende, ende hy heeft die alle met gouden platen bedect, bequamelijck ghewracht op die rije,
En{de} hi heeft ghetimmert het binnenste voorhof, van drij rijen ghehouwender steenen, ende van een rije cederen houten,
In dat vierde iaer is des Heeren huys ghefundeert in die maent Sio,
ende in dat elfste iaer in die maent Bul, welck is die achtste maent, is dat huys volmaect in alle sijn werck, ende in alle sijnen huysraet, en{de} hi heeft dat ghetimmert seue{n} iaren lanc.
MAer sijn huys heeft Salomon ghetimmert derthien iaren, en{de} hy heeft dat ter volcome{n}heyt ghebracht,
Ende hy heeft ooc ghetimmert dat huys van dat bosch Libanus, hondert cubitus lanck, en{de} vijftich cubitus breedt, ende dertich cubitus hooghe, vier wandelplaetsen tusschen cederen columnen, want hy hadde cederen boome{n} tot columnen doen houwe{n},
en{de} hy becleede alle dat welfsel met cedren berderen, het welck onderhouden worde van vijfenveertich columnen, ende die een rije hadde vijfthien columnen
teghen malcanderen ghestelt,
ende recht teghen ouer malcandere{n} siende, also datter ghelijkcke ruymte was tusschen die columne{n}, ende op die columnen viercantighe balcken in alles ghelijck,
En{de} hy heeft een portael der columnen ghemaect vijftich cubitus lanck ende dertich cubitus breedt, en{de} een ander portael aen dat vorste van dat meeste portael, en{de} columnen ende capiteelen op die columnen,
Oock heeft hy ghemaect dat portael va{n} die consistorie daer den rechters stoel was, en{de} hy heeft dat bescut met cederen houte van dat pauiment tot dat opperste toe,
Ende het huysken daerme{n} te recht sadt, was int midden van dat portael van ghelijcke{n} wercke, Ooc heeft hi een huys ghemaect voor die dochter van Pharao (die welcke Salomon tot een huysvrouwe ghenome{n} hadde) van sulcken wercke als dit portael was,
Dese waren al van costelijcken steenen, die welcke al nae een rije en{de} mate soo wel van binnen als van buyten ghesaecht waren, va{n} dat fundame{n}t aen tot dat hoochste vanden mueren toe, ende van binne{n} tot dat grootste voorhof,
Maer die fundamenten waren van costelijcken steenen, van steenen die thien oft acht cubitus groot waren,
En{de} daer bouen waren costelijcke steenen van ghelijcker mate{n} ghesaecht, ende desghelijcs oock vanden ceder hout,
En{de} dat grootste ront voorhof was van drij rijen van ghesneden steenen, en{de} van eender rijen van ghescaefden cederen houte, Alsoo waert ooc in dat binnenste voorhof van des Heeren huys, ende in des huys portael,
Ende Salomo{n} heeft wtghesonden, ende doen halen Hiram van Tyro
ee{n} der weduwen sone van Nephthaluns gheslachte, wiens vader was een Tyrier eene{n} constighen wercma{n} int metael, ende vol wijsheden ende verstants en{de} leeringhen om alderhande werck van metael te maken Die welcke (als hy by den coninck Salomon comen was) heeft alle sijn werck ghemaect,
Ende hy heeft ghegoten twee metalen columnen, elcke colu{m}ne was achthien cubitus hooghe, ende een coordeken van twaelf cubitus ghinck rontsomme beyde die columnen,
Hi maecte oock twee capiteelen, die welcke me{n} stellen soude op die hoofden van die columnen van metael ghegoten, dat een capiteel was vijf cubitus hooghe, en{de} dat ander capiteel oock vijf cubitus hooghe,
ende als op een maniere van een nette ende van ketenen aen malcanderen met een wonderlijc werck gheulochten, beyde die capiteelen der columnen waren ghegoten werck, seuen ommekeeren der nettekens waren aen dee{n} capiteel, en{de} seuen nettekens aen dat ander capiteel, Ende hy heeft die columnen volmaeckt,
ende hy heeft ghemaeckt twee rijen van granaet appelen int ronde aen beyde die nettekens, dat sij die capiteelen bedecken souden die op dalder hoochste stonden, ende op die selue maniere heeft hy aen dat tweede capiteel oock ghemaeckt,
Maer die capiteelkens die op die hoofden van die columnen waren, die waren constelijck ghemaeckt ghelijck een lilien werck in dat portael vier cubitus groot,
en{de} noch ander capiteelke{n}s opt hoochste van die columnen daer bouen ghestelt nae die mate vander columnen, teghen die nettekens, ende daer waren twee hondert rijen van granaet appele{n}, rontsomme dat tweede capiteel,
Ende hy heeft twee colu{m}nen ghestelt int portael des tempels, Ende als hi die columne ter rechter hant ghestelt hadde, soo heeft hi haer den naem Iachin ghegheuen, desghelijcs heeft hy die tweede colu{m}ne opghericht, ende hi noemde de{n} naem van die Booz,
Ende op der columnen hoofden heeft hy een werck ghestelt nae die maniere van eender lelien, ende dat werck der columnen is volmaect gheweest.
Hy heeft oock een ghegoten zee ghemaect, thien cubitus wijdt van den eenen cant tot aen den andere{n} cant al omme ront, die hoochde van die was van vijf cubitus, ende een coordeke{n} van dertich cubitus, liep daer al rontsomme ouer,
Ende onder den cant ghinc een ghesneden werck rontsomme die zee van thie{n} cubitus, die twee rijen van die wtghegroefde wercken waren ghegoten,
En{de} stonden op twaelf ossen, waer af die drije waren ghekeert noortwaerts, ende drije westwaerts, ende drij suytwaerts, ende drij oostwaerts ende die zee was bouen op die ossen, alsoo dat alle haer achtersten binnenwaerts verborghen waren,
Ende die dicte des ketels was van drij vncien, en{de} sijnen wtersten cant was ghelijck den boort van eenen kelck ende ghelijck dat blat van een open lelie, en{de} hy hiel twee duysent baten, ende drij duysent metreten,
Ende hy heeft ghemaect thien metalen basementen elck basement vier cubitus lanck, ende vier cubitus breedt, ende drij cubitus hooghe,
Ende alle het werc vanden basementen was wtghesneden, en{de} daer was een ghesneden werck tusschen die voechselen,
Ende tusschen die croonkens ende vlechten, waren leeuwe{n} en{de} ossen, ende Cherubims, en{de} desghelijcs oock boue{n} in die voechselen, ende onder die leeuwen ende ossen waren ghelijck banden van metale wthanghende
en{de} vier raders aen elck basement en{de} metalen assen, ende aen die vier hoecken waren ghelijck scouderke{n}s ghegoten onder dat waschuat teghen malcanderen siende,
En{de} den mont van dat waschuat van binnen was int opperste vanden hoofde, ende datmen van buyte{n} sach was eenen cubitus groot heel ront, en{de} het hadde tsamen oock onderhaluen cubitus, maer in die hoecken van die columnen waren versceyden ghesneden wercken, ende die middelplaetsen tusschen die colu{m}nen waren viercantich ende niet ront,
Ende die vier raderen die aen die vier hoecke{n} des basements ware{n} die ware{n} vast aen ee{n} onder dat basement, ee{n} radt was onderhalf cubitus hooghe,
En{de} het waren alsulcken raderen ghelijcmen aen die waghenen pleech te maken, en{de} haer assen, en{de} speeken, en{de} nauen, en{de} velghe{n}, waren alle ghegoten,
Want die scouderkens aen die vier hoecken van den eenen basemente, waren wt dat basement gheghoten, ende daer vast aen ghemaeckt,
Maer in dat opperste van dat basement was eenderhande rontheyt van onderhalf cubitus groot, alsoo ghemaect dat het waschvat daer bouen op ghestelt mocht worden, hebbende sijn ghesneden wercken ende versceyden ghehoelt werck wt sij selue{n} ghewracht,
Ende hy heeft ooc ghesneden in die tafelen die van metael waren ende in die hoecken Cherubims ende leeuwen, en{de} palmboomen, by nae tot die ghelijckenisse van eenen staenden mensch, alsoo dattet scheen dat sij niet en waren daer wtghesneden, maer rontsomme daer aen ghesedt,
Op dese maniere heeft hy thien basementen ghemaeckt met eenen ghietsel, ende nae een mate, ende met ghelijcken ghesneden beeltwerck,
Hy heeft ooc ghemaect thien metalen wasch vaten, veertich baten hiel een wasch vat ende het was van vier cubitus, en{de} hy heeft elc wasch vat besonder op een besonder basement ghestelt, te weten van dien thien basementen,
En{de} hy heeft thien basementen ghestelt, vijue ter rechter sijden vanden tempel, ende vijue aen die slincke sijde, Maer die zee heeft hy ghestelt aen die rechte sijde des tempels teghen ouer den oosten aen dat suyde{n},
Aldus heeft Hira{m} ghemaect ketele{n}, ronde scotele{n}, beckens, en{de} heeft alle Salomons des conincs werc inden tempel des Heeren volmaect,
Twee columnen, ende twee cordekens vanden capiteelkens op die capiteelen der columnen, ende twee nettekens dat sij die twee coordekens bedecken souden, die op die hoofden der columnen waren,
Ende vier hondert granaet appelen in die twee nettekens, twee rijen van granaet appelen, aen elck netteken, om die coordekens der capiteelen te bedecken, die op der culu{m}nen hoofden waren,
Ende thien basementen ende thien beckens op die baseme{n}ten,
Ende een zee, ende twaelf ossen onder die zee,
Ende ketelen ende scotelen ende beckens, alle die vaten die Hiram voor Salomon maecte in des Heere{n} huys, waren vanden fijnsten metael,
In dat plat lant der iordanen heeftse die coninck ghegoten in leemachtighe aerde tusschen Sochot ende Sarthan,
En{de} Salomon heeft alle die vaten ghestelt, maer om die seer groote menichte, soo en was daer gheen seker ghewicht vanden metale,
Oock maecte Salomon alle die ghereetscap in des Heeren huys, den gulde{n} outaer, ende die gulden tafelen daermen die broode{n} der voorlegghinghen op legghen soude,
ende die gulden candelaren vijue ter rechter sijden, ende vijue ae{n} die slincke sijde teghen ouer dat oratorie van pueren goude, ende ghelijck lelien bloemen ende lampe{n} daerbouen gulden, ende gulde{n} scutters,
ende watercruycken, ende crauwelkens, ende fiolen, ende mortierkens, en{de} wieroocvate{n} va{n}den alder fijnsten goude, ende die herren der dueren van dat binne{n}ste huys dat heylich der heylighen, ende van die dueren des tempels huys waren van goude,
Ende hy heeft volmaect alle dat werck welck Salomon maecte in des Heeren huys, ende hy heeft daer binnen ghedraghe{n} alle dat sijn vader Dauid gheheylicht hadde, siluer ende gout ende vaten, ende hy heeft wech die gheleydt in die scatten van des Heeren huys.
DOen sijn vergadert alle die outste ghebore{n} van Israel, met die princen der gheslachten ende die ouerste der familien vanden kinderen van Israel by den coninck Salomon in Ierusalem, dat sij die arcke van des Heere{n} verbont draghe{n} souden wt Dauids stadt, dat is van Sion,
En{de} gheheel Israel is by den coninck Salomon comen in die maent Bethanim, op eenen feestdach, welck is die seuenste maent,
Ende alle die oude mannen van Israel sijn ghecomen, ende die priesters hebben die arcke ghehaelt,
ende sij hebben die arcke des Heere{n} ghedraghen, ende dat tabernakel des verbonts, ende alle die ghereetscap van die alderheylichste plaetse, die in dat tabernakel waren, ende dese dinghen droeghe{n} die priesters ende Leuiten,
Maer die coninck Salomon en{de} alle die menichte van Israel die tot hem comen was, ghinck met hem voor die arcke, ende sij offerden scapen en{de} ossen sonder weerderinghe en{de} sonder ghetal,
En{de} die priesters hebben die arcke va{n} des Heeren verbont ghedraghen op haer plaetse int oratorie des tempels in dat heylich der heylighen onder die vloghelen van die Cherubims,
Wa{n}t die Cherubims strecten haer vloghelen wt ouer die plaetse der arcken, en{de} sij bedecten die arcke, ende haer hantboomen van bouen,
Ende doen die hantboomen wtstaken alsoo datmen haer wterste eynden sach buyten die heylichste plaetse voor dat oratorie, soo en sachmen die niet voorder van buyten, die welcke aldaer oock gheweest sijn tot opden dach van hede{n} toe
Maer in die arcke en was anders niet dan die twee steenen tafelen, die welcke Moyses in Horeb daer inne gheleyt hadde, doen die Heere het verbont met die kinderen van Israel maecte, doen sij wt dat lant van Egipten ghinghen,
En{de} het is ghesciet, doen die priesters wt die heylichste plaetse gheghaen waren, dat eenen neuel het huys des Heeren veruulde,
ende die priesters en mochten niet staen, ende den Heeren dienen om des neuels wille, want des Heeren glorie hadde des Heeren huys veruult,
Doen seyde Salomon. Die Heere heeft gheseyt dat hy inden neuel woonen soude,
Timmerende heb ick een huys ghetimmert tot uwer woonsteden, uwen seer vaste{n} stoel inder eewicheyt,
Ende die coninck keerde sijn aensicht omme, ende ghebenedijde alle die vergaderinge van Israel, want die gheheel ghemeynte van Israel stont,
Ende Salomon seyde. Ghebenedijt moet wesen die Heere die Godt van Israhel, die met sijnen monde ghesproken heeft tot Dauid mijnen vader, ende in sijn handen volbracht heeft segghende.
Van dien dach dat ick mijn volck van Israel wt Egipten gheleyt hebbe, soo en heb ick gheen stadt vercoren, wt alle die gheslachten van Israel, dat daer ee{n} huys soude getimmert worde{n}, en{de} dat mijne{n} naem daer sijn soude, maer ic heb Dauid vercoren dat hi ouer mijn volck van Israel sijn soude,
Ende Dauid mijn vader heeft een huys willen timmeren, voor den naem des Heeren des Gods van Israel,
en{de} die Heere heeft geseyt tot Dauid mijnen vader. Dat ghi ghedacht hebt in v herte mijnen name een huys te timmeren, daer hebdi wel aen ghedae{n}, dat selue in v ghedachte ouerleggende,
Maer nochtans ghi en sult my ghee{n} huys timmeren, maer v sone die wt uwen lendenen come{n} sal, die sal mijnen naem een huys timmere{n},
Die Heere heeft sijn woort vast ghemaect, dwelck hy ghesproken heeft, en{de} ick ben ghestaen voor mijnen vader Dauid, en{de} gheseten opden coninclijcken stoel van Israel ghelijck die Heere ghesproken heeft, En{de} ick heb de{n} naem des Heeren des Gods van Israel een huys ghetimmert,
Ende ick heb daer ghestelt die plaetse der arcken, daer des Heere{n} verbont inne is, het welc hy vast ghemaect heeft met onsen vaderen, doen sij wt Egipten ghegaen waren,
Ende Salomon heeft ghestaen voor des Heeren outaer, int aenschijn der vergaderinghen van Israel, ende hy heeft sijn hande{n} ten hemel wtghereyct
en{de} gheseyt. Heere Godt van Israel daer en is ghee{n} Godt ws ghelijcke boue{n} inde{n} hemel en{de} bende{n} op die aerde die v verbont en{de} bermherticheyt uwen dienaren bewaert die voor v wandelen in allen haer herte,
Die uwen dienaer Dauid mijnen vader ghehouden hebt tghene dat ghy hem gheseyt hadt, metten monde hebt ghy ghesproken, en{de} metten hande{n} hebdi dat volbracht, ghelijck desen dach toont,
Hierom o Heere Godt van Israel bewaert uwen dienaer Dauid mijnen vader, tghene dat ghy hem ghesproken hebt seggende. Daer en sal van v gheen man wech ghenomen worden voor my die sitten sal opden throon van Israel, alsoo nochtans eest dat v sonen haer weghe{n} bewaren dat sij wa{n}delen voor my ghelijc ghi voor aensicht ghewandelt hebt,
En{de} nv o Heere Godt van Israel laet v woorden gheuesticht worden die ghy ghesproken hebt tot uwen dienaer Dauid mijnen vader,
Salmen hierom oock meynen dat Godt oock warachtelijck op aertrijck woont? Want eest dat de{n} hemel ende die hemelen der hemelen v niet begrijpen en connen, hoe veel te meer en sal dit huys dwelck ick ghetimmert hebbe dat niet vermoghen?
Maer siet op dat ghebedt va{n} uwen dienaer ende op sijn begheerten o Heere mijn Godt, Hoort aen dien lof, ende dat ghebedt dwelck v dienaer heden voor v bidt,
Dat v ooghen moghen open sijn op dit huys, nacht ende dach, op dit huys daer ghy af gheseyt hebt, Mijnen naem sal daer sijn, op dat ghy verhoort dat ghebedt het welck v dienaer op dese plaetse tot v bidt,
Dat ghy verhoore{n} wilt dat ootmoedich bidden ws dienaers ende ws volcs Israel, alle dat sij v bidden sullen in dese plaetse, ende ghy sult dat verhooren in die plaetse van uwer woonsteden inden hemel ende als ghy die sult verhoort hebben soo suldi ghenadich wesen.
Eest datter een mensch ghesondicht heeft tseghen sijnen naesten, ende dat hy eenighen eedt heeft daer hi mede verbonden is, en{de} dat die om dien eedt coemt voor uwen outaer in v huys,
ghy sult dat verhooren inden hemel, en{de} doen, en{de} ghi sult uwe{n} dienaers recht doen, verdoemende den ongoddelijcken, ende sijnen wech wederom gheuende op sijn hooft, ende ghi sult den rechtuaerdighen rechtuaerdich maken, ende he{m} weder gheuen nae sijn rechtuaerdicheyt.
Eest sake dat v volck van Israhel gheuloden is voor haer viande{n} (want sij sullen teghen v sondighe{n}) ende dat sij dan penitencie doen, ende uwen naem belijdende come{n} ende bidden ende v ootmoedelijc smeeken in dit huys,
soo verhoortse inden hemel, ende vergheeft die sonde ws volcks van Israel, ende ghi sultse wederom brenghen int lant dat ghy haren vadere{n} ghegheuen hebt.
Eest dat den hemel ghesloten wort, ende dat niet en reghent om haerlieder sonden wille, ende dat si op dese plaetse biddende penitencie doen uwen naem, ende dat sij hen afkeeren van haren sonden om des verdriets wille,
soo verhoort hen inden hemel, ende vergheeft die sonden uwer dienaers, ende ws volcs Israel, ende thoont henlieden eenen goeden wech daer sij door wandelen moghen, ende gheeft reghen op v lant dwelck ghy uwen volcke tot een erfbesittinghe ghegheuen hebt.
Eest datter int lant hongher opghestaen is, oft ee{n} pestilencie oft een quade locht, oft droochte des la{n}ts, oft sprinchanen, oft des corens gantsche verderffenisse, ende dat hem sijn viant lijden aendoet, sijn poorte{n} belegghende, alderhande plaghen, alle cranckheyt,
eenigherande verbanninghe, ende veruloeckinghe, die eenighen mensche ghesciet is van uwen volc Israel, eest datter yemant die wonde sijns herten bekent, ende dat hy sijn handen wtreyckt in dit huys,
dat suldy verhooren inden hemel in die plaetse van uwer woonsteden, ende ghy sult ghenadich wesen, ende doen dat ghy eenen yeghelijcken gheuen sult nae alle sijn weghen, ghelijck ghy sijn herte sien sult (want ghy kent alleene het herte van alle der menschen kinderen)
dat sij v vreesen, alle die daghen die si leuen op dat aenschijn des lants welck ghy onsen vaderen ghegheuen hebt,
Daer toe oock een vreemdelinck die van uwen volck Israel niet en is, als die sal ghecomen sijn van verre lande om uwen naem
(want uwen grooten naem, ende v stercke hant, ende uwe{n} wtghestrecten arm sal ouer al ghehoort worden) Als hy dan hierom comen sal sijn, ende sal bidden in dese plaetse,
soo sult ghi dat verhooren inden hemel int firmament van uwer woonsteden, ende ghy sullet al doen daerom dat die vreemdelinck v aenroept, op dat alle volcken der aerden uwen naem moghen leeren vreesen, ghelijck v volck Israel, ende dat sij beuinden moghen dat uwen naem ouer dit huys aengheroepen is, het welcke ick ghetimmert hebbe.
Eest dat v volck wtghetrocken sal sijn ten strijde teghen sijn vianden, door den wech werwaerts dat ghi die senden sult, dan sullen sij v bidden teghen de{n} wech van der stadt die ghy vercoren hebt ende teghen dit huys dat ic uwen naem ghetimmert hebbe,
ende ghi sult wt den hemel hen ghebeden ende hen ootmoedich smeeken verhooren, en{de} ghi sult hen recht doen.
Ende eest dat sij teghen v sondighen (want daer en is gheen mensch die niet en sondicht) ende dat ghi gram sijnde hen leuert haren vianden, ende dat si gheuanghen wech gheleydt worden in der vianden lant verre oft by,
ende dat sij penitencie doen in haer herten, in die plaetse van haerder gheuanghenissen ende dat sij hen bekeerende v bidden in haer gheuangenisse, segghende. Wij hebben ghesondicht, wij hebben boosselijck ghedaen, wij hebben ongoddelijcken gheleeft,
ende dat sij wederom tot v keeren met hare{n} gheheelen herte, ende met hen gheheel ziele in dat lant van haren vianden daer sij gheuanghen gheleyt sullen sijn, ende dat si v bidden teghen den wech van haren lande, dwelck ghy haren vaderen ghegheuen hebt, ende der stadt die ghy vercoren hebt, ende des tempels dien ick uwen naem ghetimmert hebbe
soo suldi haer ghebeden ende haer ootmoedich aenroepen verhooren inden hemel, int firmament van uwen stoel, ende ghy sult hen recht doen,
ende uwen volcke ghenadich sijn dat teghen v ghesondicht heeft ende allen haerlieder boosheden, door die welcke sij teghen v ouertreden hebben, ende ghy sult hen barmherticheyt verleenen voor die ghene die hen gheuanghen hebben sullen, dat sij haerder ontferme{n} moghe{n}
Want het is v volck ende v erfdom, die welcke ghy wt dat lant van Egipten gheleydt hebt wt dat midden vanden yseren ouen,
Op dat v ooghen moghen open sijn tot ws dienaers ghebedt ende ws volcs Israel, ende dat ghi die verhoort in alle die dinghe{n} daer om dat sij v aenroepen sullen,
Wa{n}t ghi hebt die voor v tot een erfdom wtghescheyden van alle volcken des aertrijcks, ghelijck ghy door Moysen uwen dienaer ghesproken hebt, doe{n} ghy ons vaders wt Egipten leyddet Heere Godt.
En{de} het is ghesciet doe{n} Salomo{n} den Heere bidde{n}de alle dese bedinghe en{de} ootmoedighe aenroepinghe voldaen hadde, dat hy opghestaen is van dat aenschijn des outaers des Heere{n}, want hy hadde beyde sijn knien op die eerde gheboocht, ende sijn handen ten hemel wtghereyckt,
Hierom is hy opghestaen ende heeft met grooter stemmen alle die vergaderinghe van Israel ghebenedijt seggende.
Ghebenedijt sij die Heere die sijnen volcke van Israhel ruste ghegheue{n} heeft, nae alle dat hy ghesproke{n} heeft, daer en is niet een woort ontualle{n}, va{n} alle tgoet dwelc hi ghsproke{n} heeft door Moyses sijnen dienaer,
Die Heere ons Godt sij met ons, ghelijck hy met onsen vaderen gheweest heeft, ons niet verlatende noch verworpende,
Maer hy neyghe onse herten tot hem, dat wi in alle sijn weghen moghen wandelen ende dat wij moghen onderhouden sijn gheboden, en{de} sijn ceremonien, ende sijn rechten, alle die hy onsen vaderen gheboden heeft,
ende laet dese mijne woorden met die welcke ick voor den Heere ghebeden hebbe by den Heere onsen Godt comen nacht en{de} dach, dat hy sijnen dienaer recht doe ende sijnen volcke van Israel tot allen daghen,
ende dat alle die volcken der aerde{n} weten moghen, dat die Heere seluer Godt is, ende dat daer voorts gheen ander Godt en is dan hy,
En{de} laet ons herte oock volmaect sijn met den Heere onsen Godt, op dat wij in sijn insettinghen moghe{n} wandelen, ende sijn gheboden bewaren ghelijck dat huyden is.
Hierom heeft die coninck ende gheheel Israel met hem slachofferanden gheoffert voor den Heere,
Ende Salomon heeft vreedsamighe offeranden ghedoodt, die welcke hy den Heere gheoffert heeft, tweentwintich duysent ossen, ende hondert duysent ende twintich duysent scapen, ende sij hebben des Heeren tempel ghewijdt, te weten die coninck ende die kinderen van Israel,
Op dien dach heeft die coninck gheheylicht het midden van dat voorhof, dat voor des Heeren huys was, want hy dede daer heelbrantofferande, ende sacrificie, ende dat vet des inghewandts van die vreedsamighe offerande, want den metalen outaer die voor den Heere was die was te cleyn, ende hy en conste te samen niet houden die heelbrantofferande ende die sacrificie ende dat vet des inghewandts der vreedsamigher offeranden.
Aldus heeft Salomon op die{n} tijt een feestelijck hoochtijt ghehouden ende gheheel Israel met hem, een groote menichte van daerme{n} gaet in Emach, tot aen die riviere van Egipten voor den Heere onsen Godt, seuen daghen ende seuen daghe{n} dat is veerthien daghen,
Ende op den achtsten dach heeft hy tvolck laten ghaen, die welcke hebbende den coninck ghebenedijt sijn in hen tabernakele{n} ghegaen vrolijck, en{de} met blijder herten van alle die goede dinghen, welck die Heere ghedaen hadde Dauid sijnen dienaer ende Israel sijnen volcke.
MAer het is gheschiet doen Salomon die timmeringhe van des Heeren huys volmaect hadde, ende des conincs timmeragie, ende alle dat hy hadde begheert ende willen maken,
dat hem die Heere ten tweede{n} male gheopenbaert heeft ghelijck hy hem gheopenbaert hadde te Gabaon,
Ende die Heere heeft tot hem gheseydt. Ick heb v ghebedt ende v ootmoedighe begheerte verhoort, die ghy voor my ghebeden hebt, Ick heb dit huys gheheylicht, het welck ghy ghetimmert hebt, dat ic mijnen naem daer stellen soude inder eewicheyt, ende mijn ooghen ende mijn herte sullen daer sijn tot allen daghen,
Eest dat ghy oock voor my wandelt, ghelijck v vader ghewandelt heeft, in simpelheyt des herten ende in gherechticheyt, ende dat ghy doet alle dat ick v gheboden hebbe, ende dat ghy mijn wettelijcke insettinghen en{de} rechten onderhoudt
soo sal ick ws conincrijcks stoel setten ouer Israhel inder eewicheyt, Ghelijck ick Dauid uwe{n} vader ghesproken hebbe segghende. Daer en sal gheen man va{n} uwen gheslachte wech ghenome{n} worden, wt den conincs stoel va{n} Israel,
Maer eest dat ghy door een afkeeringhe v lieden ende v kinderen afkeert, my niet volghende, noch mijn gheboden onderhoudende, en{de} mijn ceremonien die ick v te voren gheleydt hebbe, ende dat ghy wech gaet, ende dient vreemde goden, ende die aenbiddet,
soo sal ick Israhel wech nemen van dat ouerste des lants dat ick hen ghegheuen hebbe, ende den tempel dien ick voor mijnen naem gheheylicht hebbe sal ick verworpen van mijnen aensichte, ende Israel sal wesen tot een ghemeyn segwoort ende sal tot een fabule sijn allen den volcken,
Ende dit huys sal tot een exempel sijn, Alle die daer door voorby ghaet, sal hem verwonderen ende wispelen, ende segghen. Waerom heeft die Heere desen lande ende desen huyse aldus ghedaen,
Ende sij sullen antwoorden. Om dat sij den Heere haren Godt verlaten hebben, die haer vaderen gheleydt heeft wt dat lant van Egipten, ende sij hebben vreemde goden gheuolcht, ende die aenbeden, ende dien ghedient, daerom heeft die Heere op hen alle dit quaet ghebrocht.
Alst nv twintich iaren voorleden waren, nae dat Salomon ghetimmert hadde die twee huysen, dat is des Heeren huys, ende des conincks huys
(waer toe Hiram die coninck van Tyro leuerde Salomon cederen ende abeel houten, ende gout, nae alle dat hem van noode was) doen heeft Salomon Hiram twintich steden ghegheuen in dlant van Galileen,
Ende Hiram is wt Tyro ghecomen, dat hy die steden besien soude die Salomon hem ghegheuen hadde, ende sij en behaechden hem niet,
ende hy seyde. Sijn dit die steden die ghy my ghegheuen hebt broeder? Ende hy heeft die ghenoemt het lant van Chabul, tot op desen dach toe,
Ende Hiram heeft noch aen den coninck Salomon ghesonden, hondert ende twintich talenten gouts.
Dit is die somme van die costen, welck die coninck Salomon ghegheue{n} heeft om te timmere{n} dat huys des Heeren, ende sijn huys ende Mello, ende den muer va{n} Ierusalem, ende Heser, ende Mageddo, ende Gazer,
Pharao die coninck van Egipten is opghetrocken, ende heeft Gazer inghenomen ende die stadt metten vier verbrant ende het Chananeus volck dat daer binnen woonde heeft hy doodt gheslaghen, ende hy heeft die stadt sijnder dochter Salomons huysvrouwe tot haer houwelijcke ghifte ghegheuen,
Hierom heeft Salomon Gazer opghetimmert ende neder Bethoron,
ende Balaath, ende Palmiram, inder woestijnen landt,
Ende alle die dorpen die hem toebehoorden, ende sonder mueren waren, heeft hy sterck ghemaeckt, ende die steden der waghenen, ende die steden des rosvolcks ende al wat hem belieft heeft te maken in Iherusalem ende in Libano, ende in alle het landt van sijnder heerschappien,
Alle dat volck datter ouerbleuen was vanden Amorrhiters, ende Hethiters’, ende Pherezeiters, ende Heueiters, en{de} Iebuseiters die vanden kinderen van Israel niet en sijn,
deser kinderen die int landt ouerbleuen waren, te weten die de kinderen van Israel niet en had-den conne{n} verdrijue{n}, heeft Salomo{n} tributarisen ghemaect tot op desen dach toe,
Maer va{n}den kindere{n} va{n} Israel en heeft Salomo{n} geene in slauelijcke{n} staet gestelt maer sij ware{n} orloochsma{n}nen, en{de} sijn dienaers, en{de} princen ende capiteynen, ende prouoosten van sijnen waghenen ende peerden,
Ende die princen ouer alle Salomons wercken ghestelt waren vijf hondert ende vijftich die het volck onder hen bedwanck hadden, ende ghebodt hadden ouer die ghesette wercke{n},
Maer des conincs Pharaos dochter is opghegaen van Dauids stadt in haer huys, het welck haer Salomon ghetimmert hadde, doen timmerde hy Mello,
Oock soo offerde Salomon alle iaren drijmael heelbrantofferanden ende vreedsamighe slachofferande{n}, opden outaer den welcken hy de{n} Heere ghetimmert hadde, ende hy ontstack oock welriekende offerande voor den Heere, en{de} den tempel is volmaect,
En{de} Salomon maecte oock een vlote scepen in Asion-gaber welc is by Ailath op de{n} oeuer vander rooder zee, int lant van die Edumieten,
En{de} Hira{m} heeft in die vlote der scepen sijn knechten ghesonden, mannen die scipluyden waren, ende die hen ter zee wel verstonden, met Salomons knechten,
Die welcke als si come{n} waren te Ophir nemende van daer vier ho{n}dert en{de} twintich talenten gouts hebben dat tot den coninck Salomon bracht.
MAer oock die coninghe{n} van Saba ghehoort hebbende die vermaertheyt des conincs Salomons, inden naem des Heeren is ghecomen om hem te ondersoecken met gheraetselen,
En{de} als sij binnen Ierusalem comen is met grooten gheselscap ende rijcdommen en{de} met kemelen die brochten costelijcke specerien ende ontellijcken veel gouts ende costelijcke ghesteenten, soo is sij ghecomen tot den coninck Salomon, en{de} heeft hem gheseyt alle dat sij in haer herte hadde,
En{de} Salomon heeft haer gheleert alle die woorden die sij he{m} te voren gheleyt hadde, ende daer en was niet een reden die voor den coninck verborghen mocht blijuen, ende daer hy haer niet op en antwoorde,
Als dan die coninghinne van Saba sach alle Salomons wijsheyt, ende het huys dat hi ghetimmert hadde,
en{de} die spijse sijnder tafele{n}, ende sijnder knechten wooninghen, ende die ordinancie van sijnen dienaers, ende hen cleederen, ende die scenckers ende die heelbrantofferanden die hy in des Heeren huys offerde, soo en hadde sij voorts gheenen gheest meer,
ende sij seyde tot den coninck. Warachtich is die sprake, die ick in mijn landt ghehoort hebbe, van uwen woorden, ende van uwer wijsheyt
ende ick en gheloofdes hen niet diet mi vertelden, tot dat ick selue comen ben, ende dat met mijnen ooghe{n} ghesien ende beuonden hebbe, dat mi die helicht niet en is ghebootscapt, Uwe wijsheyt ende v wercken sijn al meerder dan die mare die ic ghehoort hebbe,
Salich sijn v ma{n}nen en{de} salich sijn dese uwe dienaers, die altijt voor v staen ende v wijsheyt hooren,
Die Heere v Godt sij ghebenedijt, den welcken ghy behaghet hebt, ende die v ghesedt heeft op den rijckstoel van Israhel, om dat die Heere Israhel lief ghehadt heeft inder eewicheyt, ende heeft v coninck ghemaect dat ghy recht ende rechtuerdicheyt doen sout
Hiero{m} heeft sij den coninc ghegheuen hondert ende twintich talente{n} gouts, ende bouen maten seer veel costelijcke specerien, ende costelijc ghesteente. Daer en sijn van dier tijt noyt soo veel costelijcke specerien ghebracht, als die coninghinne van Saba den coninc Salomon gaf,
Ende daer toe die vlote der scepen va{n} Hiram die gout wt Ophir bracht, heeft oock va{n} Ophir ghebracht thyine{n} houten bouen maten vele, en{de} costelijcke ghesteenten,
ende die coninc heeft van die{n} thyinen houten ghemaect die stoensels in des Heeren huys ende in des conincs huys, ende herpen, en{de} lieren voor die sanghers, Daer en sijn noyt sulcken thyine{n} houte{n} ghebracht oft ghesie{n} tot op desen dach toe,
Maer die coninck Salomon heeft der coninginnen van Saba ghegheuen al dat sij van hem begheerde ende eyschte, sonder die dinghen die hy haer onghebede{n} van selfs gaf, nae die maniere va{n} coninclijcke gauen, Die welcke is wederom ghekeert en{de} ghegaen in haer lant met hare{n} dienaers,
Ende het ghewicht des gouts dat Salomon iaerlijcks ghegheuen worde was ses ho{n}dert, en{de} sesentsestich talente{n} gouts
Sonder dat gout dat die ma{n}nen brachten, die op die tollen der weghen ghestelt waren, ende die coopluyden ende alle die alderhande slechte dinghen vercochten, en{de} alle die coninghen van Arabien ende die vorsten des lants.
Oock heeft Salomon ghemaect twee hondert groote schilden vanden alder puersten goude, ende hy gaf ses hondert siclen gouts tot die platen van eenen scilde,
ende drij hondert cleyn scilden van finen goude, ende drij hondert ponden gouts bedecten eenen cleynen scilt, ende die coninck heeft dese ghestelt int huys van Libanus wout,
Oock soo heeft die coninck Salomon eenen grooten throon van yuoren ghemaect, ende hy heeft dien becleedt met fijnen goude dat bouen maten seer ghelu was,
den welcke{n} stoel hadde ses trappe{n}, ende dat opperste vande{n} stoele was achter ront, ende twee handen waren aen dee{n} ende aen dander sijde houdende die sidtplaetse, ende twee leeuwen stonden aen elck vanden handen,
Ende twaelf leewkens aen die een ende aen die ander sijde staende op die ses trappen, sulc werc en was noyt ghemaect in alle die conincrijcken,
Daer toe alle die vaten daer die coninc Salomon wt dranc waren gulden, en{de} alle den huysraet des huys va{n} Libanus wout was van den fijnsten goude, daer en was ghee{n} siluer werck nocht ten worde va{n} gheender weerde{n} ghehouden in Salomons tijde{n},
Wa{n}t des conincks vlote van scepen voer te drij iare{n} eens met die vlote va{n} Hirams scepen, door die zee tot Tharsis, hale{n}de va{n} daer gout ende siluer, ende tanden van Elephanten, ende Simmen, ende pauwen,
Aldus is die coninck Salomon groot gheworden bouen alle die coninghen van aertrijck in rijckdommen ende in wijsheden,
Ende alle landen begheerden het aensicht van Salomon om sijn wijsheyt te hooren, die Godt in sijn herte ghegheuen hadde,
Ende een yeghelijck bracht hem ghiften, silueren ende gulden vaten, cleederen ende orloochsche wapenen, ende oock costelijcke specerie{n} ende peerden ende muylen iaerlijc,
Ende Salomo{n} heeft wagenen en{de} peerde{n} vergadert, en{de} hy heeft ghehadt duysent ende vier honder waghenen, en{de} twaelf duysent ruyters te peerde, en{de} hy heeft die bescict in die vaste steden, en{de} by den coninc in Ierusalem,
En{de} hy heeft ghemaect datter soo veel siluers te Ierusale{m} was, als steenen, en{de} hy heeft soo veel ceder boomen gheleuert, als die wilde vijchboomen, welck in die platte landen wassen.
En{de} tot Salomon worden peerden ghebracht wt Egipten, en{de} van Coa, Want des conincs coopluyden cochten die van Coa, ende om eenen ghesetten prijs brachten sij die ouer.
En{de} daer quam eenen waghen met vier peerden wt Egipten om ses ho{n}dert siclen siluers, en{de} een peert om hondert en{de} vijftich siclen, Ende op dese maniere soo vercochten oock peerden alle die coninghen der Hethiters ende des lants van Syrien.
MAer die coninc Salomon heeft veel buyten lantsche vrouwen bemint, ende Pharaos dochter, en{de} Moabijtsche, Ammonijtsche, en{de} Edomijtsche, en{de} Sidonijtsche, ende Cetheytsche vrouwen
vanden heydenen, daer af dat die Heere den kinderen van Israel gheseyt heeft, Ghy en sult v met die vrouwe{n} niet versamen, noch van dien volcke en sal hem niemant met uwen vrouwen versame{n}, Want sij sullen warachtelijck v herten afkeeren, also dat ghy haer gode{n} soudt volghe{n}. Aldus is Salomon aen desen vrouwe{n} ghecoppelt gheweest met seer heete liefden.
En{de} hy hadde seuen hondert huysvrouwen als coninghinnen, en{de} drij hondert concubinen, ende die vrouwe{n} hebbe{n} sijn herte omme ghekeert.
En{de} als hy nv out was, doen is sijn herte verarghert door die vrouwe{n}, dat hy volchde die vreemde goden, ende sijn herte en was niet volcomen met den Heere sijne{n} Godt, ghelijck Dauid sijns vaders herte.
Maer Salomon eerde Astarthen die goddinne der Sidoniters en{de} Chamos der Moabiters Godt, en{de} Moloch der Ammoniters afgodt.
En{de} Salomon heeft ghedaen dat voor den Heere niet behaecht en heeft, ende hy en heeft niet volbracht dat hy den Heere volghe{n} soude, ghelijck Dauid sijn vader.
Doen timmerde Salomon eenen tempel Chamos den afgod van Moab, opden berch die teghe{n} Ierusalem is, ende Moloch den afgod der kindere{n} van Ammon.
En{de} in deser manieren heeft hi alle sijnen buyte lantsche vrouwe{n} ghedaen, die welcke haren goden wieroock ontstake{n} en{de} offeranden deden.
Hierom wert die Heere gram op Salomon, om dat sijn herte afghekeert was vanden Heere den Godt van Israel, die he{m} ten tweede{n} male gheopenbaert hadde,
en{de} gheboden van dit woordt, dat hy die vreemde goden niet volghen en soude, en{de} hy en heeft niet onderhouden tghene dat hem Godt beuolen heeft.
Aldus heeft die Heere tot Salomon gheseyt, Om dat ghi dit by v hebt ghehadt, en{de} mijn verbont niet en hebt bewaert, en{de} mijn gheboden die ick v beuolen hebbe, soo sal ick schoerende v conincrijck in tween snijden, en{de} ic sal dat uwen knecht gheuen,
Maer nochta{n}s en sal ic dat in uwen daghe{n} niet doen, om Dauid uwen vader, ic sal dat wt ws soons hant snijden,
en{de} ic en sal dat heel conincrijck niet afnemen, maer ic sal uwen sone een gheslacht gheuen, om Dauid mijns dienaers wille, en{de} om Ierusalem die ic vercoren hebbe.
Doen verwecte die Heere Salomon eenen viant Adad den Edomijter van den coninclijcken sade, die in Edom was,
Want doen Dauid int la{n}t van Edom was, ende Ioab die capiteyn der orloghen opghetrocke{n} was om te begrauen die daer verslaghe{n} waren en{de} hy verslaghen hadde inder Edumijten lant alle manspersoonen
(want Ioab is daer ses maenden ghebleuen, en{de} gheheel Israel, tot dat hy ghedoot hadde alle mans persoone{n} in Edom lant)
doen vluchtede Adad hy en{de} sommighe mannen van Edom van sijns vaders knechten met hem, om in Egipten te gaen, maer Adad was een cleyn kindeken.
En{de} als sij van Madian opghestaen waren, soo sijn sij comen te Pharan, en{de} sij hebben met hem ghenomen mannen van Pharan, ende sijn in Egipten ghecomen tot Pharao den coninck van Egipten, die welcke hem een huys heeft ghegheuen, en{de} nootdurft ghestelt, ende een lant toegheschict.
En{de} Adad heeft seer veel gratien voor Pharao gheuonden, alsoo seer dat hy hem tot eender huysvrouwen gaf die warachtighe suster van Taphnes der coninghinne{n}.
Ende die suster van Taphnes heeft hem voorts bracht eenen sone Genubath, ende Taphnes heeft dien opgheuoedt int huys van Pharao, ende Genubath woonde by Pharao met sijnen sonen.
Als nv Adad in Egipte{n} ghehoort hadde, dat Dauid met sijnen vaderen ontslape{n} was, en{de} dat Ioab die capiteyn der orloghen doot was, soo seyde hy tot Pharao, Laet my gaen, dat ic mach in mijn lant trecken.
En{de} Pharao heeft hem gheseyt, Wat ghebreect v by mi dat ghy begheert nae v lant te gaen? Maer hy heeft gheantwoort, Niet, maer ic bidde v dat ghi my wilt laten gaen,
Oock heeft hem Godt eenen viant verwect Razon den sone van Eliada, die sijnen heere Adarezer den coninck van Soba ontuloden was,
en{de} hy heeft teghen hem mannen vergadert, ende hy is een hooftman der moordenaren worden, als Dauid hemlieden doot sloech, en{de} sij waren nae Damascus ghegaen, en{de} hebben daer ghewoont, ende sij hebbe{n} hem tot eenen coninck in Damasco ghestelt,
ende hi was Israels viant alle die daghen van Salomon, en{de} dit is het quaet van Adad, en{de} den haet teghen Israel en{de} hy heeft gheregneert in Syrien.
Ooc heeft Ieroboam Nabats sone een Ephrathiter va{n} Sareda Elomons knecht, wie{n}s moeder was ghenaemt Serua een weduwe, sijn ha{n}t opghehaue{n} teghe{n} den coninc.
En{de} dits die sake waerom dat hy teghen hem opghestaen is, want Salomon heeft opghetimmert Mello, en{de} hy heeft gheuult die groote diepte van Dauid sijns vaders stadt.
En{de} Ieroboam was een sterc man en{de} machtich, ende Salomon siende dat een ionghelinck was van goeder natueren en{de} neerstich, so hadde hy hem ghestelt op die tribuyte{n} van alle dat huys van Ioseph.
Aldus eest ghesciet in dien tijt dat Ieroboam ghinck wt Ierusalem, en{de} dat hem vant Ahias die Siloniter een propheet op den wech, ouerdect met eenen nieuwen mantel,
ende sij waren beyde alleen opt velt. Ende Ahias nemende sijnen nieuwen ma{n}tel daer hy mede bedect was, heeft dien in twaelf stucken ghesneden,
Ende hy seyde tot Ieroboam, Neemt tot v die thien stucken, want dit seyt die Heere die Godt van Israel, Siet ick sal dat rijck snijden van Salomons handt, en{de} ick sal v thien gheslachten gheuen,
Maer een gheslachte sal he{m} blijuen, om Dauid mijns dienaers wille, en{de} om die stadt Ierusalem die ic vercoren hebbe wt alle die gheslachten van Israel,
om dat hy my ghelaten heeft, en{de} Astharten der Sidontiers goddinne aenbeden, ende Chamos den godt van Moab, en{de} Moloch der kinderen van Ammons godt, en{de} om dat hy niet ghewandelt en heeft in mijn weghen, dat hy rechtuerdicheyt doen soude voor my, en{de} mijn gheboden en{de} mijn rechten ghelijck Dauid sijn vader,
Noch ic en sal alle dat conincrijck wt sijnder hant niet wech nemen, maer ic sal hem eenen prince stellen alle die daghe{n} sijns leuens, om Dauid mijnen dienaer dien ick vercoren hebbe, die mijn insettinghen en{de} gheboden bewaert heeft,
Maer ick sal dat rijck wt sijns soons hant wech nemen, en{de} ick sal v thien gheslachten gheuen,
maer sijnen sone sal ic een gheslachte gheuen, op dat Dauid mijnen Die-naer een licht mach blijuen voor my tot allen daghe{n} in die stadt Ierusalem die ic vercoren hebbe, dat mijnen naem daer sijn soude,
Maer v sal ick te my nemen, ende ghy sult regneren ouer alle dat v ziele begheert, en{de} ghy sult coninck ouer Israel sijn.
Hierom eest dat ghy alle die dinghe{n} hoort die ic v ghebieden sal, ende dat ghi wandelt in mijn weghen, ende doet dat voor my recht is beware{n}de mijn insettinghen ende gheboden, ghelijck Dauid mijn knecht ghedaen heeft, so sal ic met v sijn, en{de} ic sal v een ghetrou huys timmeren, ghelijc ic Dauids huys ghetimmert hebbe,
en{de} ick sal v Israel gheven, en{de} ick sal Dauids saet verdriet aendoen hier op, maer nochtans niet tot allen daghen.
Hierom heeft Salomon Ieroboam willen dooden, die welcke is opghestaen ende wech gheuloden in Egipten, tot Sesac den coninck van Egipten, ende hy is in Egipten ghebleue{n} tot Salomons doot toe.
Datter meer is van Salomo{n}s woorden, en{de} alle dat hy ghedaen heeft, ende sijn wijsheyt, siet die sijn al bescreuen int boeck der woorden van Salomons daghen.
En{de} die daghen die welcke Salomon gheregneert heeft in Ierusalem ouer gheheel Israel waren veertich iaren.
Ende Salomon heeft gheslapen met sijnen vaderen, ende hy is begraue{n} in Dauids sijns vaders stadt, en{de} Roboa{m} sijn sone heeft voor hem gheregneert.
ENde Roboam is ghecomen in Siche{m}, want daer was gheheel Israel vergadert om hem coninck te maken,
Maer Ieroboa{m} Nabats sone, doe{n} hy noch in Egipte{n} was int huys va{n} Pharao, vluchtig va{n} des conincs Salomo{n}s ae{n}sicht, ghehoort hebbende dat hy doot was is weder om van Egipten comen.
En{de} sij hebben ghesonden ende hem gheroepe{n}. Hierom is Ieroboam comen en{de} die gheheel menichte van Israel, en{de} sij hebben tot Roboam ghesproken segghende,
V vader heeft een seer hart iock op ons gheleyt, hier om so mindert nv ghy een weenich va{n} ws vaders seer harde heerscappie, ende van dat seer swaer iock dat hy ons opgheleyt heeft, en{de} soo sullen wij v dienen.
Hy seyde tot hen, Gaet wech tot opden derde{n} dach, en{de} coemt dan wederom by my.
En{de} doen dat volck wech gheghaen was, soo heeft die coninck Roboam eenen raet ghehouden metten ouders die in die teghenwoordicheyt van sijnen vader Salomon stonden doen hy noch leefde, en{de} hy seyde, Wat raet gheeft ghy my dat ick desen volcke antwoorde. Die welcke hem gheseyt hebben
Eest dat ghi heden desen volcke onderdanich sijt, en{de} hen die{n}t, en{de} haerder begheerte plaetse gheeft, en{de} dat ghy hen saechte woorden spreect, soo sullen sij v tot allen daghen dienen.
Maer hy heeft der ouders raet verlaten, die{n} sij hem ghegheuen hadden, en{de} hy heeft ionghelinghen by hem ghenomen die met hem opgheuoedt waren, en{de} by hem stonden, en{de} hy heeft tot hen gheseyt,
Wat raet gheeft ghy my dat ick desen volcke antwoorde die my gheseyt hebben, Maect dat iock lichter dwelc v vader ons opgheleyt heeft?
En{de} die ionghers die met hem opgheuoet ware{n}, hebben geseyt, Aldus spreect desen volcke dat tot v ghesproken heeft segghende, V vader heeft ons iock beswaert, verlicht ghi ons dat. Aldus suldi tot hen spreken, Mijnen cleynste{n} vingher is grooter dan mijns vaders rugghe,
Ende nv mijn vader heeft op v een swaer iock gheleyt, maer ick sal op v iock noch meer toe doen, mijn vader heeft v met gheeselen gheslaghen, maer ick sal v met scorpioenen slaen.
Hier om so is Ieroboam en{de} alle dat volck ghecomen tot Roboam op den derden dach, ghelijck die coninck ghesproken hadde, segghende, Coemt wederom by my ten derden daghe.
En{de} die coninck heeft den volc harde woorden gheantwoordt, verlatende den raet der ouders, den welcken si hem ghegeuen hadden,
ende hy heeft hen gheseyt nae den raet vanden ionghers, segghende, Mijn vader heeft v iock beswaert, maer ick sal tot v iock noch meer doen, mijn vader heeft v met gheesselen gheslaghe{n}, maer ic sal v met scorpieonen slaen.
En{de} die coninck en heeft dat volck niet willen belieuen, want die Heere een afkeeren van hem hadde, om dat hy sijn woordt soude verwecken dat hy ghesproken hadde in die hant van Ahias die Siloniter tot Ieroboa{m} Nabats sone.
Daerom het volc siende dat die coninck hen niet hoore{n} en wilde, heeft hem gheantwoordt segghende, Wat deel hebbe{n} wij in Dauid, oft wat erfdeel hebbe{n} wij in den sone van Isai? O Israel gaet henen in v tabernakelen, nv besiet v huys Dauid.
En{de} Israel is in sijn tabernakelen ghegaen. Maer ouer alle die kindere{n} van Israel die welcke in die steden van Iuda woonden heeft Roboam gheregneert.
Hier om heeft Roboam ghesonden Aduram die ouer die tribuyten was, en{de} alle die van Israel hebben hem ghesteent, en{de} hy is ghestoruen. Maer die coninck Roboam is haestelijc op eenen waghen gheclo{m}men, en{de} gheulode{n} in Ierusalem,
en{de} Israel is van Dauids huys ghesceyden tot op desen dach toe.
En{de} het is ghesciet doen gheheel Israel ghehoort hadde dat Ieroboam weder comen was, soo hebben sij ghesonden en{de} hem gheroepen, vergaderende die ghemeynte, en{de} hebben hem coninc ghemaect ouer gheheel Israel, ende daer en is niemant Dauids huys gheuolcht dan tgheslachte van Iuda alleen.
Maer Roboam is te Ierusalem ghecomen, en{de} hy heeft het gheheel huys van Iuda verghadert, en{de} tgheslachte van Beniamin, hondert en{de} tachtentich duysent wtghelesender ende strijtbarigher mannen, dat sij strijden souden teghen thuys van Israel en{de} dat rijck wederom brenghen tot Roboam Salomons sone.
Maer het woordt des Heeren is ghesciet tot Semeia{m} den man Gods segghe{n}de,
Spreect tot Roboam Salomons sone den coninck van Iuda, en{de} tot alle dat huys van Iuda en{de} Beniamin, en{de} tot die andere des volcs segghe{n}de,
Dit seyt de Heere, Ghy en sult met optrecken, noch strijden teghen uwe broeders die kinderen van Israel, Laet elc man wederom in sijn huys gaen, want dit woordt is van my ghesciet, Sij hebbe{n} nae des Heeren woordt ghehoort, ende sij sijn wederom ghekeert van der reysen ghelijck die Heere gheboden hadde.
Maer Ieroboa{m} heeft Sichem opghetimmert int gheberchte van Ephraim, ende hy heeft daer ghewoont ende van daer gheghaen sijnde heeft hy Phanuel ghetimmert.
En{de} Ieroboam heeft in sijn Heere gheseyt, Nu sal dat conincrijk wederom comen tot Dauids huys,
eest dat dit volck opwaerts gaet om sacrificien te doen in des Heeren huys te Ierusalem, en{de} het herte van desen volcke sal weder ghekeert worde{n} tot haren Heere Roboam, den coninck van Iuda, en{de} sij sullen my dootslaen, en{de} weder tot hem keere{n}.
Ende eenen raet versinnende heeft hy twee gulden caluere{n} ghemaeckt en{de} tot hen gheseyt, En wilt voorts aen niet meer opclimmen nae Ierusalem, Siet v goden Israel, die v wt Egipten gheleyt hebben.
Ende hy heeft dat een ghestelt te Bethel, en{de} dander in Dan, en{de} dat woordt is tot een sonde gheworden,
Want het volck ghinck om dat calf te aenbidden tot in Dan.
Ende hy heeft oock tempelen ghemaect op hooghe plaetsen, ende priesters van die laetste des volcs, die vanden kinderen van Leui niet en waren.
En{de} hy heeft eenen hooglijcken feestdach ghestelt in die achtste maent, op den vijfthienste{n} dach der maent, tot een ghelijckenisse des hoochtijts welck gheuiert worde in Iuda. Ende climmende op den outaer heeft hy desghelijcs ooc ghedaen in Bethel, om den calueren offerande te doen die hy ghemaect hadde, ende hy heeft in Bethel priesters ghestelt van die hoochden die hy ghemaect hadde.
En{de} hy is gheclo{m}men opden outaer die hy in Bethel ghetimmert hadde op den vijfthie{n}sten dach der achster maent, den welcken hy wt sijnder herten versiert hadde, ende maecte den kinderen van Israel een feeste, ende hy clam op den outaer, om rueckofferande te ontsteken.
ENde siet daer is een man Gods van Iuda ghecomen door des Heeren woordt te Bethel, doen Ieroboam opden outaer stont en{de} wieroock wierp.
En{de} hy heeft gheroepen tseghe{n} den outaer in des Heeren woordt en{de} gheseyt, Outaer, outaer, dit seyt die Heere, Siet den huyse va{n} Dauid sal eenen sone gheboren worden Iosias ghenaemt, en{de} die sal op v dooden ende offeren die priesters der hoochden die nu op v wieroock ontsteken, ende ghebeenten der menschen sal hy op v ontsteken.
En{de} hy heeft op dien dach een teeken ghegeuen, segghende Dit sal het teeken sijn, dattet die Heere ghesproken heeft, Siet den outaer sal in tween ghescoert worde{n} en{de} die asschen sullen wtgestort worden die daer op sijn.
Ende doen die coninck dat woort vanden man Gods ghehoort hadde het welck hy gheroepen hadde teghen den outaer te Bethel, so heeft hy sijn hant van den outaer wtghereyct, segghe{n}de, Vangt hem. En{de} sijn hant verdroochde die hy teghen hem wtghereyct hadde, en{de} hy en conste die niet wederom tot he{m} ghetrecken.
Den outaer is oock ghescoert, ende die asschen sijn vanden outaer ghestort, naet teeken dat die man Gods te voren gheseyt hadde in dat woort des Heere{n}.
En{de} die coninc seyde tot den man Gods Bidt dat aensicht des Heeren ws Godts, ende bidt voor my, dat mijn hant my mach wederom ghegheven worden. Ende die man Gods heeft des Heeren aensicht ghebeden, en{de} des conincs hant is wederom tot hem ghekeert, en{de} sij is worden ghelijck sij te vore{n} was.
En{de} die coninck heeft tot den man Gods gheseyt, Coemt met my thuys dat ghy den noenmael etet, en{de} ick sal v ghiften gheuen.
En{de} die man Godts heeft tot den coninck gheantwoordt, Al ghaefdi my die helicht van uwen huyse, so en sal ic met v niet comen, noch ick en sal gheen broot eten, noch water drincken in dese plaetse,
want alsoo is mi beuolen in dat woordt des Heeren, ghebiedende, Ghy en sult gheen broot eten, noch gheen water drincken, noch ghy en sult niet wederkeere{n} door den wech daer ghy door comen sijt.
Hier om is hy door eenen anderen wech ghegaen, en{de} hy en is niet wederghekeert door den wech waer door hy te Bethel come{n} was.
Maer daer woonde een oudt propheet te Bethel, tot den welcken quamen sijn sonen en{de} vertelden hem alle die wercken welck die man Godts op dien dach te Bethel ghedaen hadde, ende die woorde{n} die hy tot den coninck ghesproken hadde, en{de} sij hebben dit hare{n} vader vertelt.
En{de} haer vader seyde he{n}, Door wat wech is hy wech ghegaen. Sijn soonen toonden hem den wech door den welcken die man Godts wech gheghaen was, die van Iuda comen was.
En{de} hy seyde tot sijnen sonen, Sadelt my eene{n} ezel.
En{de} als sij dien ghesadelt hadden, soo is hy daer op gheghaen, en{de} is den man Godts nae ghereyst, en{de} hy heeft hem vonden sittende onder eenen Therebintijn boom, en{de} hy seyde tot hem, Sijt ghy niet die man Godts die van Iuda gecome{n} sijt? Hy heeft gheantwoort, Ic bent,
En{de} hy seyde tot hem, Coe{m}t met my in huys dat ghy broot etet.
Die welcke heeft gheantwoordt, Ick en mach niet wederkeeren, noch met v comen, noch ick en sal gheen broot eten, noch water drincken op dese plaetse,
want die Heere heeft tot my ghesproken in des Heeren woordt segghende, Ghy en sult daer gheen broot eten, en{de} gheen water drincke{n}, noch ghy en sult niet wedercomen door den wech waer ghy door ghegaen waert.
Hy seyde tot hem, Ic ben ooc een propheet ws ghelijck, ende die Enghel heeft tot my ghesproken in des Heeren woordt segghende, Bre{n}ghet hem wederom in v huys, dat hy broot ete, en{de} water drincke.
Hy heeft hem bedroghen ende wederom met hem gheleyt. Daer om heeft hy broot in sijn huys gheten, en{de} water ghedroncke{n.}
Ende doen sij aen die tafel saten, so is dat woort des Heere{n} ghesciet totte{n} propheet die hem wederom gheleydt hadde.
En{de} hy riep tot den man Gods die van Iuda ghecomen was segghende, Dit seyt die Heere, Om dat ghy den mont des Heere{n} niet onderdanich en hebt gheweest, en{de} niet en hebt bewaert tghebodt dwelck die Heere v God gheboden heeft,
en{de} sijt wederom comen, en{de} hebt broot gheten en{de} water ghedroncken in die plaetse daer ik v beuolen hebbe dat ghy gheen broot eten en soudt noch water drincken, soo en sal v lichaem in uwer vaderen graf niet ghedraghen worde{n}.
En{de} doen hy ghegheten en{de} ghedroncken hadde, soo heeft die propheet den welcken hy wederom gheleydt hadde sijnen ezel ghesadelt.
Die welcke als hy wech ghegaen was, soo heeft hem eene{n} leuw opden wech vonden, en{de} heeft hem ghedoot. En{de} sijn doode lichaem was gheworpen inden wech, ende den ezel stont daer by, en{de} den leuw stont by tdoode lichaem.
En{de} siet, die ma{n}nen daer voorby gaende hebben ghesien dat doot lichaem gheworpen in den wech ende den leuw staende by tdoode lichaem, en{de} sij sijn ghecomen ende hebbe{n} dat vermaert ghemaect in die stadt daer die oude propheet in woonde.
Dwelck als ghehoort hadde die propheet die hem vanden wech wedero{m} ghebracht hadde, soo seyde hy, Het is die man Godts die des Heere{n} mont ongehoorsaem is gheweest, en{de} die Heere heeft hem den leuw ouerghegeuen, en{de} die heeft hem verscoert ende ghedoot na des Heeren woordt dat hy hem ghesproke{n} hadde.
Ende hi heeft tot sijnen kindere{n} gheseyt, Sadelt my eenen ezel.
En{de} doen sij dien ghesadelt hadden, en{de} hy wech ghereyst was, soo heeft hy sijn doode lichae{m} gheuonden inden wech gheworpen, en{de} den ezel en{de} den leuw staende by dat doode lichaem, den leuw en heeft van dat doode lichaem niet gheten, noch den ezel ghequetst.
Hier om heeft die propheet dat doode lichae{m} vanden man Godts ghenome{n}, ende op den ezel gheleyt, en{de} wederom comende heeft hy dat in die stadt des ouden propheets ghebracht, om dat sij hem beclaghen souden.
Ende hi heeft dat doode lichaem in sijn graf gheleydt, en{de} si hebben hem beclaecht, Wee wee mijn broeder.
En{de} als sij hem beclaecht hadden, soo heeft hy tot sijnen sone gheseyt, Als ick ghestoruen sal sijn, dan begraeft mi in dat graf daer die man Gods in begraue{n} is, by sijn ghebeente legghet mijn ghebeente,
Want voorwaer dwoort sal ghescieden dat hy te voren gheseyt heeft in des Heeren woordt teghen den outaer die te Bethel is, en{de} teghe{n} alle die tempelen der hoochten die in die steden van Samarien sijn,
Nae dese woorden so en is Ieroboam niet wederghekeert van sijne{n} alderquaetsten wech, maer ter contrarie{n} maecte hi van die laetste des volcs priesters der hoochde{n}, Wie dat wilde, die vulde sijn ha{n}t, en{de} hy worde priester der hoochden.
En{de} om dese sake sondichde het huys van Ieroboam, en{de} het is omgheworpen en{de} te niete ghedae{n} van dat ouerste der aerde{n}
IN dien tijt soo was Abia Ieroboams sone siec,
Ende Ieroboam seyde tot seynder huysvrouwen, Staet op ende verandert v habijt, dat ghy niet ghekent en wordt dat ghy Ieroboams huysvrouwe sijt, ende gaet henen te Silo daer Ahias die propheet is, die my gheseyt heeft dat ick ouer dit volck regneren soude,
Neemt oock in v hant thien brooden en{de} een coexken, en{de} een vaetken honichs, en{de} gaet tot hem, wa{n}t hy sal v te kennen gheuen wat desen kinde toecomen sal.
Die huysvrouwe van Ieroboam heeft ghedaen ghelijc hy gheseyt hadde, ende opstaende is sij ghegaen in Silo, ende sij is in Ahias huys comen, maer hy en mocht niet sien, want sijn ooghen waren verduystert van outheden.
Maer die Heere seyde tot Ahiam, Siet Ieroboams huysvrouwe coemt hier binnen om van v raet te vraghen van haren sone, die sieck is, dese ende dese woorden suldi haer segghe{n}. Daerom doen sij binnen quam en{de} haer veynsde als oft sij niet en hadde gheweest die sij was
soo heeft Ahias het gheruysch van haren voete{n} ghehoort doen sij door die doore binnen quam, ende hy heeft gheseyt, Coemt binnen Ieroboams huysvrouwe, waerom veynsdi v een ander te wesen, maer ick ben tot v ghesonden een hart bode,
Gaet hene{n} ende segghet Ieroboa{m}, Dit seyt die Heere die Godt van Israel, want ic v verheue{n} hebbe wt dat midden des volcs, en{de} ick heb v een ouerhooft ghestelt ouer mijn volck van Israel,
ende ick heb dat rijck van Dauids huys ghescoert, en{de} v dat ghegheuen, en{de} ghy en hebt niet gheweest ghelijck Dauid mijn knecht, die mijn insettinge{n} bewaert heeft, ende my gheuolcht heeft met sijn gheheel herte, doende dat behaechlijck was in mijn aensicht,
maer ghy hebt qualijck ghedaen bouen alle die voor v gheweest hebben, ende ghy hebt voor v ghemaect vree{m}de goden en{de} ghegoten, om dat ghy my soudt tot gra{m}scap verwecken, maer my hebdi achter v lichaem gheworpen,
Daerom siet ick sal quaet brenghen ouer Ieroboams huys, en{de} ic sal van Ieroboam slaen alle die aen den want pissen en{de} den beslotenen, en{de} den wtersten in Israel, en{de} ic sal die bleuelinghen van Ieroboams huys reynighen ghelijc men den dreck pleecht te reynighe{n} tot dat suyuer is.
Soo wie va{n} Ieroboa{m} in die stadt steruen sullen, die sullen die honde{n} eten, maer die opt velt sterue{n} sulle{n}, die sullen die voghelen des hemels verslinden, want die Heere heuet ghesproken.
Hier om staet op ghy en{de} gaet in v huys, en{de} in dat incomen van uwe{n} voete{n} in die stadt sal dat kint steruen,
en{de} gheheel Israel sal he{m} bescreyde{n} en{de} beclagen, en{de} begraue{n}, want dese alleene sal va{n} Ieroboa{m}s huys int graf ghedraghe{n} worden, want op hem is een goet woordt beuonden van den Heere den Godt van Israel in Ieroboa{m}s huys.
Maer die Heere sal hem seluen eenen coninck stelle{n} ouer Israel, die welc het huys van Ieroboam slaen sal op desen dach, en{de} op desen tijt,
en{de} die Heere die Godt sal Israel slae{n} ghelijc dat riet pleecht gheroert te worden int water, en{de} hy sal Israel wt trecken wt dit goet lant, het welck hy haren vaderen ghegeuen heeft, en{de} hy sal die als met de{n} wint wech vuere{n} ouer den vloet, want sij hebben voor hem seluen bosschelkens ghemaect om dat sij den Heere creyten soude{n}.
En{de} die Heere sal Israel leuere{n} om Ieroboams sonden die hy ghesondicht heeft, en{de} Israel heeft doe{n} sondighen.
Ende aldus is Ieroboams huysvrouwe opghestaen, en{de} wech ghegae{n}, en{de} is ghecomen in Thersa. En{de} doen sij quam binnen op den dorpel des huys soo is dat kint ghestoruen, ende sij hebben dat begrauen.
En{de} gheheel Israel heeft hem beclaecht nae des Heeren woordt het welck hy ghesproke{n} heeft in die hant van sijnen dienaer Ahias den propheet.
Maer dander woorden van Ieroboam, hoe dat hy ghestreden heeft en{de} hoe hy gheregneert heeft, siet dese sijn ghescreuen int boeck der woorden vanden daghen der coninghe{n} van Israel.
En{de} die daghen in die welcke Ieroboam gheregneert heeft sijn tweentwintich iaren, ende hy is ontslapen met sijnen vaderen, ende Nadab sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Maer Roboam Salomons sone heeft in Iuda gheregneert. Eenenveertich iare{n} out was Roboam doen hy begonste te regneren, seventhie{n} iaren heeft hy gheregneert te Ierusalem in die stadt welck die Heere vercoren heeft om dat hy sijne{n} naem daer stellen soude, wt alle die gheslachten van Israel. Ende sijns moeders nae{m} was Naama, een Ammonijtsche vrouwe.
En{de} Iudas heeft quaet voor den Heere ghedaen, en{de} sij hebben hem tot gramschap verwect, bouen allen dat hen vaders ghedaen hadde{n} in hen sonden die sij ghesondicht hebben,
Want sij hebben seluer ooc voor hen seluen opghetimmert outaeren en{de} afgoden beelden en{de} bosschelke{n}s op alle hooghe hoeuelen, en{de} onder alle die boomen dicke van bladeren.
Ooc soo waren daer in dlant verwijfde mans, ende sij hebben alle die afgrijselijckheden der heydene{n} ghedaen, die de Heere vernielt heeft voor het aenschijn der kinderen van Israel.
Maer int vijfste iaer van Roboams conincrijck is Selac die coninc van Egipten opghecomen te Ierusalem,
en{de} hy heeft die scatten van des Heeren huys ghenomen en{de} des conincs scatten, en{de} hy heuet al gherooft, en{de} oock die gulden schilden die Salomon hadde doen maken,
voor die welcke die coninck Roboam metalen schilden heeft doen maken, ende die gheleuert in die hant van den ouersten der sciltknechten, en{de} der gheender die daer waecte{n} voor die doore van des conincs huys.
Ende als die coninck in des Heeren huys ghinck soo droeghen sij die schilden die dofficie hadden van voor te gaen, ende daer nae brachten sij die wederomme tot dat wapen huys der sciltknechte{n}.
Maer dander van Roboams woorden, ende alle dat hy ghedaen heeft, siet die sijn ghescreue{n} int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda.
Ende het is orloghe gheweest tussche{n} Roboam ende Ieroboam tot allen daghen.
Ende Roboam is ontslape{n} met sijnen vaderen, en{de} met hen begraue{n} in Dauids stadt, ende sijns moeders nae{m} was Raama een Ammanijtsche vrouwe, en{de} Abia{m} sijn sone heeft voor he{m} gheregneert
ALdus in dat achthie{n}ste iaer des conincrijcs van Ieroboam Nabats sone heeft Abiam ouer Iuda gheregneert.
Drij iaren heeft hi in Ierusalem gheregneert, sijns moeders naem was Maacha Abessaloms dochter.
En{de} hy heeft ghewandelt in alle sijns vaders sonden die hy voor hem ghedae{n} hadde, noch sijn herte en was niet volmaect met den Heere sijnen Godt, ghelijck Dauid sijns vaders herte.
Maer om Dauids wille heeft hem die Heere sijn Godt een licht ghegeuen in Ierusalem, also dat hy sijnen sone soude verwecken nae hem, en{de} Ierusalem oprechten,
om dat Dauid recht ghedaen hadde voor des Heeren ooghe{n}, en{de} niet afghekeert en was van alle dat hy hem beuolen hadde, alle die daghen sijns leuens, wtgenomen dat woort van Vrias den Hethiter.
Maer nochtans was daer altijt orloghe tusschen Roboam ende Ieroboam soo langhe als hi leefde.
Maer datter meer is van Abiams woorden, en{de} alle dat hy ghedae{n} heeft en sijn die niet bescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghe{n} van Iuda? En{de} het was orloghe tussche{n} Abiam ende tusschen Ieroboam.
En{de} Abiam is ontslapen met sijnen vaderen, en{de} sij hebben hem begrauen in Dauids stadt, en{de} Asa sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Aldus heeft Asa die coninck van Iuda gheregneert int twintichste iaer van Ieroboam den coninck van Israel,
en{de} eenenveertig iaren heeft hy gheregneert te Ierusalem. Sijns moeders naem was Maacha Abessaloms dochter.
Ende Asa heeft recht ghedaen voor des Heeren aenschijn, ghelijck Dauid sijn vader,
ende hy verdreef die verwijfde mans vander aerden, en{de} hy suyuerde alle die vuylicheden der afgode{n} die sijn vaderen ghemaect hadden.
Daer toe heeft hi Maacham sijn moeder oock wech ghedaen, dat sij gheen princersse sijn en soude in die sacrificien van Priapus, en{de} in sijn bosschelke{n} dat sij ghewijt hadde, en{de} hy heeft sijn speluncke omgheworpen, en{de} dat alderleelijcste beelt ghebroken, en{de} hy heeft dat verbra{n}t in die beke cedron,
maer die hoochte{n} en heeft hy niet afghenomen. Maer nochta{n}s was het herte van Asa volcome{n} met den Heere alle sijn daghen,
en{de} hy heeft in de Heeren huys ghedraghen alle dat sijn vader gheheylicht hadde, ende gheloeft, siluer, en{de} gout, en{de} vaten.
Maer het was orloghe tusschen Asa en{de} Baasa den coninck van Israel allen hen daghe{n}.
En{de} Baasa die coninck van Israel is opghetrocken tot Iuda{m}, en{de} hy heeft Rama opghetimmert datter niemant en soude moghe{n} wt oft ingae{n}, van Asa des conincs van Iuda weghen.
Hierom heeft Asa ghenomen alle tsiluer ende gout datter ghebleue{n} was in die scatten van des Heeren huys, ende in die scatten van des conincs huys, en{de} hy heeft dat gegheue{n} in sijnder knechten handen en{de} ghesonden tot Benadad den sone van Tabremon Hezions sone coninck van Syrien die in Damasco woonde segghe{n}de,
Een verbo{n}t is tussche{n} v ende my, en{de} tusschen mijnen vader en{de} uwen vader, daer om heb ick v ghiften ghesonden siluer en{de} gout, ende begheere dat ghy coemt, en{de} breect het verbont dat ghy hebt met Baasa den coninck van Israel, en{de} dat hy van my aftrecke.
Benadad consentere{n}de den coninck Asa heeft die princen sijns heyrs ghesonden in die steden van Israel, ende sij hebben gheslaghen Ahion, en{de} Dan, ende Abel-thuys va{n} Maacha, ende gheheel Cenneroth, te weten alle dlant van Nephthali.
Als Baasa dat ghehoort hadde, soo heeft hy afghelaten van Rama te timmeren, en{de} hy is wederom ghegaen te Thersa.
Maer die coninc van Asa heeft eenen bode wtghesonde{n} ouer gheheel Iuda segghe{n}de, Niemant en sij wtghenomen. Ende si hebbe{n} ghenomen die steenen van Rama, en{de} dat hout waer mede Baasa ghetimmert hadde, ende die coninck Asa heeft daer af ghetimmert Gabaa Beniamin, ende Maspha.
Maer dander van alle die woorden van Asa, en{de} alle sijn vromicheden en{de} alle dat hy ghedaen heeft, ende die stede{n} die hy ghetimmert heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van den daghen der coninghe{n} van Iuda? Maer nochtans in sijn outheyt hadde hy pijne in sijn voete{n}.
Ende hy is ontslapen met sijnen vaderen, en{de} begrauen met hen in Dauids sijns vaders stadt. Ende Iosaphat sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Maer Nadab Ieroboams sone heeft ouer Israel gheregneert in tweede iaer van Asa des conincs va{n} Iuda, en{de} hy heeft ouer Israel gheregneert twee iaren.
En{de} hy heeft gedaen dat quaet is voor des Heeren aensicht, en{de} ghewandelt in sijns vaders weghe{n}, ende in sijn sonden, waer mede hy Israel heeft doen sondighen.
Maer Baasa die sone Ahie wten huyse van Issachar heeft hem laghen gheleyt, ende heeft hem gheslaghe{n} in Gebbethon welck is der Philistine{n} stadt, Want Nadab en{de} gheheel Israel belaghen Gebbethon.
Aldus heeft hem Baasa dootgheslaghen int derde iaer van Asa des conincs van Iuda, ende hy heeft voor hem gheregneert.
Ende als hy gheregneert hadde, soo heeft hy verslaghen alle thuys van Ieroboam, hi en heeft niet so veele als een ziele laten leuen van sijnen sade, tot dat hy hem heel vernielde nae des Heeren woort dat hy ghesproke{n} hadde door die hand sijns knechts Ahie des Siloniters,
om Ieroboams sonden die hy ghesondicht hadde, ende waer door hi Israel hadde doen sondighen, en om die misdaet waer mede hy ghecreyt hadde den Heere den Godt van Israel.
Maer het andere van Nadabs woorden, en{de} alle dat hy ghedae{n} heeft, en sijn dese niet bescreuen int boec der woorden vanden daghen der coninghen van Israel?
En{de} het is orloghe gheweest tusschen Asa ende Baasa den coninc van Israel alle hen daghen.
Int derde iaer Asa des conincs va{n} Iuda regneerde Baasa die sone Ahie ouer gheheel Israel in Thersa vierentwintich iare{n}.
En{de} hy heeft quaet voor den Heere bedreuen, en{de} hi heeft ghewandelt in Ieroboams weghen, en{de} in sijn sonde{n}, daer mede dat hy Israel heeft doen sondighen.
MMaer het woordt des Heeren is gheschiet tot Iehu den sone Hanani teghen Baasa segghende,
Om dat ic v wt dat stof verhauen hebbe, ende v ghestelt tot eenen vorst ouer mijn volck van Israel, maer ghy hebt in Ieroboa{m}s wech ghewandelt, en{de} mijn volc van Israel doen sondighe{n} dat ghy my creyten soudt door hen sonden,
siet ic sal afmaeyen die achterste van Baasa, en{de} die achterste van sijnen huyse, en{de} ic sal v huys maken ghelijc Ieroboams Nabath soons huys.
Wie datter va{n} Basa in die stadt sterft, dien sullen die honden eten, en{de} wie van hem sterft opt velt, dien sullen die voghelen des hemels eten.
Maer dandere der woorden van Baasa, en{de} al wat hy ghedaen heeft, en{de} sijn strijden, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden vanden daghen der coninghen van Israel?
Aldus is Baasa ontslapen met sijnen vaderen en{de} begraue{n} in Thersa, ende Ela sijn sone regneerde voor hem.
Maer doen des Heeren woordt ghedaen worde in die hant van Iehu den sone Hanani des propheets teghen Baasa ende teghen sijn huys, ende teghen alle tquaet dat hy ghedaen hadde voor den Heere, om hem te creyten door die wercken sijnder handen, dat hy worden soude ghelijck het huys van Ieroboam, om dese sake heeft hy hem ghedoot, dat is Iehu den sone Hanani den propheet.
Int sessentwintichste iaer van Asa des conincs van Iuda, heeft gheregneert Ela die sone Baasa ouer Israel in Thersa twee iaren.
En{de} sijn knecht Zambri een capiteyn van die helicht der ruyters te peerde, is teghen hem opghestaen, en{de} Ela was in Thersa drincke{n}de, en{de} droncken int huys van Arsa des prouoost van Thersa.
Hier om Zambri daer in valle{n}de heeft hem gheslaghen en{de} ghedoot int seuen en{de} twintichste iaer Asa des conincs va{n} Iuda, en{de} hy regneerde voor he{m}.
En{de} doen hy regneerde ende gheseten was op sijnen rijcs stoel, soo heeft hy verslaghe{n} alle thuys van Baasa, en{de} hy en heeft daer af niet eenen ghelaten aenden want pissende, en{de} sijn maescap en{de} vrinden.
Ende Zambri heeft alle thuys van Basa wech verdaen nae des Heeren woort, dat hy tot Basa ghesproken hadde door die hant Iehu des propheets
om alle die sonden van Baasa, en{de} die sonden Ela sijns soons die ghesondicht hebbe{n} ende Israel doen sondighe{n}, creyte{n}de den Heere den God van Israel door haer ydelhede{n}.
Maer dander woorden van Ela, en{de} alle dat hy ghedae{n} heeft, en sijn dese niet ghescreue{n} int boeck der woorden van die daghe{n} der coninghen van Israel?
Int seuen en{de} twintichste iaer Asa des conincs va{n} Iuda, heeft Zambri gheregneert seuen daghe{n} in Thersa. Ende het heyr belach Gebbethon der Philistine{n} stadt.
En{de} als sij hoorden dat Zambri teghen den coninck opghestaen was en{de} hem verslaghen hadde, so heeft gheheel Israel voor hen seluen eenen coninc ghemaect Amri die op dien dach een opper veltheere was ouer Israel inden legher.
Hierom is Amri ende gheheel Israel met hem opghetrocken van Gebbethon, ende sij belaghen Thersa.
Maer Zamri siende dat die stadt soude ghewonnen worden, is int palays gheghaen ende heeft sij seluen verbrant met des conincs huys,
ende hy is ghestoruen in sijn sonde{n} die hy ghesondicht hadde quaet doende voor den Heere ende wandele{n}de in Ieroboams wech, ende in sijn sonde waer mede dat hy Israel heeft doen sondighe{n}.
Maer het andere der woorden van Zambri, en{de} sijnder laghen, en{de} tyra{n}nie, en sijn dese niet ghescreue{n} int boec der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Doen werde het volck van Israel ghedeelt in twee deelen, die helicht des volcs volchde Thebni Gineths sone om hem coninck te maken, en{de} die helicht volchde Amri.
Maer het volck dat met Amri was worde machtigher, dan het volck dat Thebni Gineths sone volchde, en{de} Thebni is ghestoruen, ende Amri heeft gheregneert.
Int eene{n}dertichste iaer van Asa des conincs va{n} Iuda heeft Amri gheregneert ouer Israel twaelf iaren, in Thersa heeft hy ses iaren gheregneert.
En{de} hy heeft den berch van Samarien ghecocht van Somer, om twee talenten siluers, ende hy heeft dien betimmert, en{de} hy heeft die stadt die hi ghetimmert hadde ghenoe{m}t metten naem Semer des heeren vanden berch van Samarien.
Maer Amri heeft quaet ghedaen voor des Heeren aensicht, en{de} hi heeft booselijc ghedaen bouen alle die voor he{m} gheweest ware{n}.
En{de} hy heeft ghewandelt in alle die weghen van Ieroboam Nabats sone, en{de} in sijn sonden waer mede hy Israel hadde doen sondighen, om den Heere den Godt van Israel tot gramschap te creyten door sijn ydelheden.
Maer dander woorden van Amri, ende sijn strijden die hy ghedae{n} heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorde{n} van die daghen der coninghen van Israel?
Ende Amri is met sijnen vaderen ontslapen, ende begraue{n} in Samarien, en{de} Achab sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Maer Achab die sone va{n} Amri, heeft ouer Israel gheregneert int achte{n}dertichste iaer van Asa den coninck van Iuda. En{de} Achab die sone Amri heeft ouer Israel gheregneert in Samarien tweentwintich iaren.
En{de} Achab die sone Amri, heeft quaet bedreuen voor des Heeren aensicht, bouen alle die voor hem gheweest waren,
Ten was hem ooc niet ghenoech dat hy wandelde in die sonden van Ieroboam Nabats sone, maer daer en bouen heeft hy tot een huysvrouwe ghenomen Iezabel Eth-baal des coonincs vanden Sidoniters dochter. Ende hy is wech ghegaen, en{de} heeft ghedient Baal en{de} dien aenbeden.
En{de} hy heeft Baal eenen outaer ghestelt in Baals te{m}pel den welcke{n} hy ghetimmert hadde in Samarie{n},
ende hy plante een boschelke{n}, ende Achab heeft daer toe meer ghedae{n} in sijn werck den Heere den God van Israel tot gramscap verweckende meer dan alle die coninghen van Israel die voor hem gheweest sijn.
In sijnen daghe{n} heeft Hiel van Bethel Iericho opghetimmert, in Abiram sijnen iersten gheboren sone heeft hy die stadt ghefundeert, ende in Segub sijnen ioncsten sone heeft hy die poorten van die stadt ghestelt nae des Heeren woort dat hy ghesproken hadde in die hant van Iosue Nuns sone.
ENde Elias die Thesbiter vanden inwoonders van Galaab heeft gheseyt tot Achab, Alsoe warachtelijck als die Heere die Godt van Israel leeft, voor wiens aensicht ick staen, so en salt binnen desen iaren noch dauw noch reghen sijn dan nae die woorden mijns monts.
Ende dat woort des Heeren is tot he{m} ghesciet segghende,
Gaet van hier en{de} gaet teghen Oosten ende weest verborghen aen die beke Carith die teghen ouer die Iordane is,
en{de} aldaer suldi vander beken drincken, ende ich heb den rauen beuolen dat sij v daer voeden.
Hier om is hy wech ghegaen en{de} heeft ghedaen nae des Heeren woordt, en{de} als hy wech ghegaen was, soo is hy gheseten aen die beke Carith, die teghen ouer die Iorda-ne is.
Ende die rauen brachten hem broot ende vleesch des morghe{n}s, desghelijcs ooc broot ende vleesch tsauonts, en{de} hy dranc van die beke.
Maer nae sommighe daghen is die beke verdroocht (want ten hadde op die aerde niet ghereghent.)
Hierom is het woort Gods tot hem ghesciet segghende,
Staet op en{de} gaet in Sareptha der Sidoniters stadt, ende ghi sult daer blijuen, wa{n}t ic heb daer eender weduwen beuole{n} dat sij v voede.
Hij is opghestaen, en{de} wech gheghaen in Sareptha. En{de} als hy comen was aen die stadt poorte, so sach hi daer een vrouwe die weduwe was hout rape{n}de, en{de} hy heeftse gheroepe{n} en{de} tot haer gheseyt, Gheeft my een weynich waters in een vaetken om te drincken.
Ende doen sij wech ghinck om te halen, heeft hi achter haren rugghe gheroepen segghende, Ic bidde v haelt my ooc een mo{n}tvol broots in v ha{n}t.
Die welcke heeft gheantwoort, Soo warachtelijck als die Heere v Godt leeft, ick en heb gheen broot, dan so veel meels in een cruycke alsmen met een ha{n}t soude moghen begrijpen, ende een luttelken olien in eenen olie pot, siet ick rape twee honten, om te gaen en{de} dat te bereyde{n} voor my ende mijnen sone, dat wij eten en{de} steruen.
Tot die welcke heeft Elias gheseyt, En wilt niet vreesen, maer gaet henen, en{de} doet ghelijck ghy gheseyt hebt, maer nochtans maect ierstmael voor my van dien selue{n} meelken een cleyn coexken onder die asschen ghebacken en{de} brengt my dat, en{de} namaels suldi voor v ende uwen sone een maken,
Want dit seyt die Heere die Godt van Israel, Die meel cruycke en sal niet ydel worde{n}, noch de{n} olie pot en sal niet ghemindert worden, tot den dach toe als Godt reghen gheuen sal op dat aensicht der aerden.
Die welcke is wech gheghaen ende heeft nae Elias woordt ghedaen, en{de} hy heeft gegheten, en{de} sij, en{de} alle haer huys,
en{de} van dien dach aen en faelgeerde die meelcruycke niet, en{de} den olie pot en is niet ghemindert nae des Heeren woort dat hy ghesproke{n} hadde in die hant van Elias.
Maer nae desen eest ghesciet dat der vrouwen des huys weerdinnen sone sieck is gheworden, en{de} die siecte was seer sterck, alsoo dat in hem gheenen adem en bleef.
Hier om heeft sij tot Elia{m} gheseyt, Wat heb ic met v te doe{n} man Gods? sijt ghy by my inne comen om dat mijn boosheden souden herdacht worden, ende dat ghy mijnen sone soudt dooden? Ende Elias heeft tot haer gheseyt, Gheeft my uwen sone,
En{de} hy heeft dien van haren schoot ghenomen en{de} ghedraghen in die bouenste eetcamer daer hy logeerde, en{de} gheleyt op sijn beddeke{n},
en{de} hy heeft tot den Heere gheroepen ende gheseyt, O Heere mijn Godt, hebdy oock dese weduwe (by die welcke ic eenichsins onderhoude{n} worde) verdriet aenghedaen, dat ghy haren sone dooden soudt?
En{de} hi heeft sij seluen wtgestrect en{de} ghemeten ouer dat kint drijmael, en{de} gheroepen totten Heere en{de} gheseyt, O Heere mijn Godt ick bidde v laet doch dees kints ziele weder in sijn binnenste comen.
Ende die Heere heeft Elias ste{m}me verhoort, en{de} des kints ziele is weder in he{m} ghecomen, en{de} tis wederom leuende worden.
En{de} Elias heeft dat kint ghenomen, en{de} van der eedtcameren af ghebracht in dat onder huys, en{de} sijnder moeder gegeue{n}, en{de} hi heeft tot haer gheseyt, Siet v sone is leuende.
Ende die vrouwe heeft tot Eliam gheseyt, Nu heb ick hier aen bekent dat ghy een man Godts sijt, ende dat het woort des Heeren in uwen mont waarachtig is.
NAe veel daghen soo is des Heeren woordt ghedaen aen Eliam int derde iaer segghende, Gaet henen ende vertoont v Achab dat ick reghen gheve op dat aenschijn der aerden.
Hierom is Elias ghegaen om hem te vertoonen voor Achab. En{de} den hongher was seer groot in Samarien
Ende Achab heeft gheroepen Abdiam sijnen hoofmeester.
En{de} Abdias vreesde den Heere seere, want doen Iezabel des Heere{n} propheten doode, so heeft hy hondert propheten ghenomen en{de} die gheborghe{n} by vijftich ende vijftich in speluncken, en{de} voedde die met broot ende water.
Hierom heeft Achab tot Abdiam gheseyt, Gaet hene{n} doort dlant tot alle die water fonteynen, ende in allen die valleyen, oft wij byauontueren cruyt vinden mochten, ende behouden onse peerden ende muylen, ende dat die behelpighe beesten niet gheheel verloren en gaen.
Ende sij hebben onder hen die landen ghedeylt, om die rontsomme door te gaen. Achab ghinc door den eenen wech en{de} Abdias door eenen anderen wech versceyden van malcanderen.
En{de} doen Abdias inden wech was, soo is hem Elias te ghemoete comen, ende doen hi hem ghekent hadde, soo is hy op sijn aensicht gheuallen, en{de} hy heeft gheseyt, En sijdi niet mijn heere Elias?
Tot den welcken hy gheantwoort heeft, Ick bent, Gaet henen, en{de} segt uwe{n} heere, Elias is hier.
Ende hy seyde, Wat heb ick misdaen, dat ghy my uwen knecht in Achabs hant leuert dat hy my doode,
Soo warachtelijck als die Heere v God leeft, daer en is gheen volck oft conincrijck daer mijn heere niet ghesonden en heeft om v te soecken, ende doen sij alle antwoorden, hy en is hier niet, soo heeft hy alle die conincrijcken ende natien besworen, om dat ghi niet gheuonden en wordet.
Ende nu segdi tot my, Gaet henen ende segt uwe{n} heere, Elias is hier,
Ende als ic van v sal ghegaen sijn, soo sal des Heeren gheest v wegdraghen tot eenighe plaetse die ic niet en weet en{de} ic sal comen ende bootscappen dit Achab, en{de} eest dat ick v dan niet en vinde, soo sal hy my dooden, en{de} v knecht vreest den Heere van sijnder ioncheyt aen,
En eest v mijnen heere niet te kennen ghegeue{n} wat ic ghedae{n} hebbe doen Iezabel des Heere{n} prophete{n} doodde, dat ic ho{n}dert ma{n}nen van des Heere{n} propheten verberchde by vijftich en{de} vijftich in die speluncke{n} ende voedde die met broot ende water?
Ende ghy segt nv, Gaet hene{n} ende segt uwen heere, Elias is hier, dat hy my doode.
Ende Elias seyde, Alsoo warachtelijck als die Heere der heyrscaren leeft, voor wiens aenschijn ic stae, soo sal ic my heden voor hem vertoonen.
Hierom is Abdias Achab te ghemoete ghegaen, ende hy heuet hem te kennen ghegheuen, ende Achab is Elias te ghemoete ghegaen.
En{de} als hy he{m} ghesien hadde, seyde hy, En sijdi niet die ghene die Israel verstoort?
ende hy heeft gheseyt, Ic en heb Israel niet verstoort, maer ghy ende ws vaders huys, die des Heeren gheboden verlaten hebt ende sijt Baalim gheuolcht,
Maer nochtans sendt wt en{de} verghadert tot my gheheel Israel opden berch Carmelus, ende oock die vierhondert ende vijftich propheten van Baal, ende die vierhondert propheten der bosschelkens die van Iezabels tafel eten.
Achab heeft ghesonden tot alle die kinderen van Israel, en{de} hy heeft die propheten vergadert op den berch Carmelus.
Ende Elias comende by alle dat volc heeft gheseyt, Hoe langhe ghaedi manck op twee sijden? Is die Heere God soo volcht hem, maer eest Baal soo volcht dien.
Ende dat volck en antwoorde hem niet een woordt. Ende Elias heeft wederom totten volcke gheseyt, Ick ben alleen ouerbleuen een propheet des Heere, maer Baals prophete{n} sijn vierho{n}dert ende vijftich mannen,
Men gheue ons twee ossen, ende laet henlieden den eenen osse voor hen wtkiesen, en{de} dien in stucke{n} houwende opt hout leghe{n}, maer gheen vier daer onder steken, ende ick sal den anderen osse nemen, ende opt hout legghen, maer gheen vier daer onder steken,
Roept ghy uwer goden namen aen, ende ick sal mijns Heeren naem aenroepen, ende die Godt die welcke doort vier verhooren sal, die sij Godt. Ende alle volck antwoordende heeft gheseyt, Dits een seer goede voorlegghinghe.
Hier om heeft Elias tot Baals propheten gheseyt, Kiest voor v den eenen osse, ende doet ghy ierstmael, want ghy sijt meerder van ghetale, ende aenroept uwer goden namen, ende en steect daer gheen vier onder.
Doen sij den osse ghenomen hadden, die hy hen ghegheuen hadde, so hebben sij dien bereyt, ende Baals naem aengheroepen van smorghens tot middach toe, segghende, Baal verhoort ons. Ende daer en was gheen stemme noch iemant die antwoorde, ende sij hebben ouer den outaer ghespronghen den welcken sij ghemaect hadden.
Ende alst nv middach was, so bespotte Elias henlieden segghende, Roept met meerder stemmen, want hy is een godt, ende by auontueren spreect hy, oft hy is in die herberghe, oft op die reyse, oft seker hy slaept, dat hy ontwecke.
Hier om riepen sij met luyder stemmen ende sij doorsneden hen seluen met messen ende vliemen tot dat sij heel bebloet worden.
Maer doen den middach ouerleden was, ende die wijle dat sij propheteerden den tijt ghecomen was datmen pleecht tsacrificie te offeren, ende daer gheen stemme ghehoort en worde, ende niemant en antwoorde, noch de bidders en aenmercte,
soo heeft Elias tot alle dat volck gheseyt, Coemt te mywaerts. En{de} doen dat volck by hem quam soo heeft hy des Heeren outaer vermaect die ghebroken was,
Ende hy heeft twaelf steenen ghenomen, nae dat ghetal der gheslachten van Iacobs kinderen, tot den welcken des Heeren woordt ghesciet is segghende, Israel sal uwen naem sijn,
ende hy heeft van dien steenen eenen outaer opghetimmert inden naem des Heeren, ende hy heeft eenen waterloop ghemaect ghelijck door twee groefkens rontsomme den outaer,
ende hy heeft dat hout ghescict, ende den osse ghedeelt by sijn lede{n} ende die opt hout gheleyt, ende seyde,
Vult vier watercruycken met water, ende ghiet dat op die heelbrantofferande ende op dat hout, ende hy heeft wederom gheseyt, Doet dat oock ten tweeden male. Ende als si dat ten tweedenmale ghedaen hadden, seyde hy, Doet dat selue noch ten derdenmale. Ende sij hebben dat ten derdenmale ghedaen,
ende die wateren liepen rontsomme den outaer, ende die groeue vanden waterloop worde al vol.
Ende alst tijt was datmen den heelenbrantoffer offeren soude, soo heeft Elias die propheten aencome{n}de gheseyt, O Heere Abrahams ende Isaacs ende Israels Godt, thoont heden dat ghy Israels Godt sijt, ende ick v knecht, ende dat ick alle dese woorden nae v ghebodt ghedaen hebbe, Verhoort my Heere, verhoort my,
op dat dit volck leere kennen, dat ghy die Heere die Godt sijt, ende dat ghy hen herte wederom bekeert hebt.
Doen is dat vier des Heeren nedergheuallen, ende heeft verslonden den heelen brantoffer ende dat hout ende die steenen, ooc mede dat gestubbe ende dat water welck inden waterloop was opleckende,
Dwelck als alle tvolck ghesien hadde, soo eest op sijn aensicht gheuallen, ende heeft gheseyt, Die Heere is Godt selue, Die Heere is Godt selue.
Ende Elias seyde tot hen, Grijpt Baals propheten, ende en laet niet eenen van hen ontulieden. En{de} als sij die gheuanghen hadden, soo heeft Elias die gheleydt aen die beke van Cison en{de} die daer ghedoodt.
Ende Elias heeft tot Achab gheseyt, Gaet opwaerts, eet ende drinct, want daer is een gheruysch van veel reghens.
Achab is opwaerts ghereyst om te eten ende te drincken, maer Elias is gheclommen op den tsop vanden berch Carmelus, en{de} nedergheboocht ter aerden heeft hy sijn aensicht tusschen sijn knien ghestelt
en{de} gheseyt tot sijnen dienaer, Gaet opwaerts, ende siet wt ter zee waerts. Ende als hy opgheghaen was, ende besien hadde, soo heeft hy gheseyt, Daer en is niet met allen. En{de} Elias seyde weder tot hem, Gaet wederom seuen reysen.
Maer in die seuenste reyse siet so quam daer een cleyn wolcken op wter zee ghelijck eens menschens voetstappe. En{de} hy seyde, Gaet opwaerts ende segghet Achab, Spant aen uwen waghen ende reyst nederwaerts, dat v den reghen niet en ouerualle.
Ende doen hy by hem keerde herwaerts ende derwaerts, siet die hemelen sijn heel verduystert gheworden, ende wolcken ende winden ende het is eenen grooten reghen worden. Aldus is Achab opgheghaen, ende wech ghereyst te Iezrahel,
ende die hant des Heeren is op Eliam ghesciet, Ende hy liep henen met opghescorte lendenen voor Achab, tot dat hy quam te Iezrael.
ENde Achab heeft Iezabel ghebootscapt alle tghene dat Elias ghedaen hadde, ende hoe dat hy alle die propheten metten swaerde verslaghen hadde.
Ende Iezabel heeft eenen bode aen Eliam ghesonden segghende, Dit moeten my die goden doen, ende dat noch daer toe doen, eest dat ick v ziele morghen te deser vren niet en stelle ghelijck een van dien.
Hier om heeft Elias gheureest, ende opstaende is hy wech gheghaen werwaerts dat hem sijnen wille droech. Ende hy is ghecomen in Bersabee Iuda, ende heeft daer sijnen knecht ghelaten,
ende hi is in die woestijne ghegaen een dach reyse. Ende als hy comen was, ende sadt onder eenen geneuerboom, soo heeft hy sijnder zielen begheert dat sij steruen soude, en{de} seyde, O Hee-re het is my ghenoech, haelt mijn ziele, want ick en ben niet beter dan mijn vaderen.
Ende hy heeft hem nedergheworpen, ende is ontslapen in die scaduwe vanden geneuer boom.
Ende siet die Enghel des Heeren heeft hem gheraect ende tot hem gheseyt, Staet op, ende etet, Hy heeft ommeghesien, ende siet aen sijn hooft was een broot onder die asschen ghebacken, ende een vaetken waters. Aldus heeft hy ghegheten ende ghedroncken, ende is wederom ontslapen.
Ende die Enghel des Heeren is weder comen ten tweedenmael ende heeft hem gheraect ende tot hem gheseyt, Staet op ende etet, want v staet noch eenen grooten wech te gaen.
En{de} als hy opghestaen was, soo heeft hy ghegheten ende ghedroncken, ende hy heeft ghewandelt door die cracht van dier spijsen veertich daghe{n} en{de} veertich nachte{n}, totten berch Gods Horeb.
Ende doen hy daer comen was, soo is hy bleuen in een speluncke. Ende siet des Heeren woordt is tot hem ghedaen, ende heeft hem gheseyt, Wat maect ghy hier Elia?
Ende hy heeft gheantwoort, Met ialoursche liefde heb ick ialours gheweest voor den Heere den Godt der heyrscaren, om dat die kinderen van Israel het verbont des Heeren verlaten hebben. V outaeren hebben sij ghebroken, ende v propheten doot gheslaghen metten swaerde, ende ick ben alleen ouerbleuen, ende sij suecken mijn ziele om die af te nemen.
Ende hy seyde hem, Gaet wt, ende staet opden berch voor den Heere, ende siet die Heere gaet voorby, ende eenen grooten ende stercken wint die berghen omkeerende, ende die steenroetsen in stucken brekende is voor den Heere, die Heere en was in den wint niet, ende nae dien wint quam een beruerte, die Heere en was in die beruerte niet,
En{de} nae die beruerte quam een vier, die Heere en was int vier niet, ende nae dat vier quam een blasinghe van een dunne locht.
Doen Elias dat hoorde heeft hy sijn aensicht met sijnen mantel bedect, ende wtgheghaen sijnde heeft hy ghestaen in die doore der speluncken, En{de} siet een stemme quam tot hem segghe{n}de, Wat maect ghy hier Elia?
Ende hy heeft gheantwoort, Ick heb met ialoursche liefde ialours gheweest voor den Heere den Godt der heyrscaren, om dat die kinderen van Israel v verbont verlaten hebben, v outaeren hebben sij ghebroken, ende v propheten hebben sij metten swaerde doot gheslaghen, ende ick ben alleen ouerbleuen, ende sij soecken mijn ziele, om die af te nemen.
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt, Gaet henen ende keert wederom uwen wech in door die woestijne tot in Damasco, En{de} als ghy tot daer sult come{n} sijn, dan suldi Hazael saluen tot eenen coninc ouer Syrien,
ende Iehu den den sone van Ramsi suldi tot eenen coninc saluen ouer Israel, maer Eliseum Saphats sone die van Abelmeula is suldi saluen tot eenen propheet in v stede.
Ende het sal gescieden, dat so wie Hazaels swaert ontuliedt, dien sal Iehu dooden, ende soo wie tswaert van Iehu ontuliet, dien sal Elizeus dooden,
Ende ick sal voor my laten ouerblijuen seuen duysent mannen, der welcker knien niet en sijn voor Baal gheboocht, en{de} alle mont die he{m} niet aenbeden en heeft die hant cussende.
Hierom Elias van daer ghereyst sijnde heeft Elizeum Saphats sone gheuonde{n} ackerende met twaelf paer ossen, en{de} onder die metten twaelf paer ossen ackerden was hi een. En{de} doen Elias by hem comen was, soo heeft hy sijne{n} mantel op hem gheleyt,
Die welcke is terstont gheloope{n} nae Elia{m} (achterlate{n}de die ossen) en{de} hy seyde, Ick bid v laet my doch mijnen vader en{de} mijn moeder cussen, en{de} alsoo sal ic v volghen. En{de} hy heeft tot hem gheseyt, Gaet henen en{de} coemt wederom, want ick heb v ghedaen dat my toebehoorde.
Maer doen hy van hem wederom comen was, soo heeft hy ghenome{n} een paer ossen en{de} die gheslaghen, en{de} met der ossen ploech heeft hi dat vleesch ghecoect en{de} den volcke ghegheuen, en{de} sij hebbe{n} dat gheten. En{de} opstaende is hy wech gegaen, en{de} Eliam gheuolcht, en{de} diende hem.
ENde Benadad die coninc van Syrien heeft alle sijn heyr vergadert, en{de} tweendertich coninghen met hem, en{de} peerden ende waghene{n}, ende optreckende heeft hy ghestreden teghen Samariam ende beleyde die.
Ende boden wtsende tot Achab den coninck van Israel in die stadt heeft hy gheseyt,
Dit seyt Benadad, V siluer ende v gout is mijne, en{de} v huysvrouwen ende v beste sonen sijn mijne.
En{de} die coninck van Israel heeft gheantwoordt, Nae v woort (mijn Heere die coninc) so ben ic uwe en{de} alle dat my toebehoort.
En{de} die boden wederom comende hebbe{n} gheseyt, Dit seyt Benadad die ons aen v ghesonden heeft, V siluer ende v gout, ende v huysvrouwen, ende v kinderen sult ghy my gheuen.
Hiero{m} sal ic morghen te deser seluer vren mijn knechten aen v senden, en{de} sij sullen v huys doorsoecken en{de} uwer knechten huys, en{de} alle dat hen belieuen sal, sullen sij in haer handen nemen en{de} wech draghe{n}.
Maer die coninck van Israel heeft gheroepen alle die ouders des lants, en{de} gheseyt, Aenmerct en{de} siet hoe dat hy ons laghe{n} leyt, want hy heeft aen my ghesonden om mijn huysvrouwe{n}, en{de} sone{n}, en{de} om siluer en{de} gout ende ic en hebs niet gheweyghert.
Maer alle die ouders ende alle het volc hebben tot hem gheseyt, En hoort niet, noch en gheeft hem gheen consent.
Hier om heeft die coninck Benadads knechten gheantwoort, Segt mijnen heere den coninc, Alle die dinghen (waerom dat ghy aen my ghesonde{n} hebt int beghinsel) sal ick doen, maer dit dinck en mach ick niet doen. Ende die bode{n} wederom gaende hebben hem dit ouerghedraghe{n}, Die welcke heeft wederom ghesonden en{de} gheseyt,
Dit moete{n} my die gode{n} doen, en{de} dese dinghe{n} noch daer toe, eest sake dat het gestubbe van Samarie{n} ghenoech sal sijn om die hande{n} te vullen des volcs dat my navolcht.
En{de} die coninck van Israel antwoordende heeft gheseyt, Segghet hem, Die ten strijde omgort is, en gloriere niet also zeere als die ontgort is.
Maer het is ghesciet doen Benadad dit woort ghehoort hadde, dat hy dranc met die coninghen in die tenten, en{de} hy heeft sijnen knechten gheseyt, belegghet die stadt rontsomme. En{de} sij hebben die rontsomme beleydt.
En{de} siet een propheet come{n}de by Achab den coninc van Israel heeft tot hem gheseyt, Dit seyt die Heere, Ghy hebt emmer dese ouergroote menichte ghesie{n}? siet ick sal die heden in v hant leuere{n}, dat ghy weten moecht dat ic die Heere ben.
En{de} Achab heeft gheseyt, Door wien. Ende hy heeft tot hem gheseyt, Dit seyt die Heere, Door die knapen vanden vorsten der lantscappe{n}. Ende hy seyde, Wie sal beghinne{n} te strijde{n}? En{de} hy heeft gheseyt, Ghy.
Hiero{m} heeft hy ouertelt die knechte{n} van die princen der lantscappe{n}, en{de} heeft gheuonden het ghetal van tweehondert ende tweendertich, en{de} daer nae heeft hy het volck ghetelt, alle die kinderen van Israel seuen duysent, en{de} sij sijn te middaghe wtghetrocke{n}.
Maer Benadad al droncke{n} dranc in sijn tente, en{de} die tweendertich coninghen met hem, die hem te helpe ghecomen waren.
En{de} die knechten van die princen der lantscappe{n} sijn wtghetrocken int tvorste vanden heyr. Aldus heeft Benadad bode{n} wtghesonden, die welcke he{m} hebben ghebootscapt segghende, Daer sijn ma{n}nen wt Samarien comen.
En{de} hy heeft gheseyt, tsij oft sij comen om pays, so vangtse leuende, tsij oft sij comen om te strijden, neemtse leuende gheuanghen.
Aldus sijn die knechte{n} van die princen der lantscappen wtghetrocken, ende het ander heyr volchde daer naer,
en{de} een ieghelijck sloeg den man die hem teghen quam, en{de} die Syriers sijn gheulucht en{de}Israel heeftse veruolcht. Oock so is Benadad die coninck van Syrien gheulucht te peerde met sijnen rosvolck.
En{de} die coninck van Israel is ook wtghetrocken en{de} heeft verslaghen die peerden ende waghenen, en{de} hy heeft Syrien gheslaghen met eenen grooten slach.
(En{de} die propheet by den coninck van Israel come{n}de heeft hem gheseyt, Gaet hene{n} en{de} weest vroom, en{de} weet en{de} besiet wat ghy doet, wa{n}t ten naesten iare sal die coninck van Syrien teghen v optrecken.)
Maer des conincs van Syrien knechten hebben tot he{m} gheseyt, Die berchgoden sijn hen goden, en{de} daer om hebben sij ons verwo{n}nen, maer tis beter dat wij teghen hen strijden in die platte neder lande{n}, en{de} dan sullen wij hen verwinnen.
Hier om doet dit woordt, Doet alle die coninghen wech een ieghelijc van uwen heyre, en{de} stelt princen in hen steden,
ende veruult het ghetal der strijtbaer ma{n}nen, die van uwe{n} volck verslaghen sijn, ende peerden, nae dat die peerden te voren waren, en{de} waghene{n} ghelijc die wagenen die ghy te voren hebt ghehadt, en{de} wij sullen teghen hen strijden in die platte nederlanden, ende ghi sult sien dat wij hen verwinne{n} sullen. Hy heeft haerlieder raet ghelooft ende alsoo ghedaen.
Aldus doen het iaer ouerleden was, heeft Benadad die mannen van Syrien ghetelt, en{de} hy is opghetrocken in Apher om teghen Israel te strijden.
Maer die kindere{n} van Israel sijn ghetelt gheweest, en{de} neme{n}de victalie sijn sij ghereyst daer teghen, en{de} sij hebben haren heyrlegher teghen hen ouer ghemaect, ghelijck twee cleyn cudden van gheyten. Maer die Syriers ouerdecten dat lant.
(Ende een man Gods daer comende heeft gheseyt den coninck van Israel, Dese woorden seyt die Heere, Om des wille dat die Syriers geseyt hebben, Die Heere is der berghen Godt, ende hy en is gheen Godt der valleyen, daero{m} sal ic alle dese groote menichte in v handen leuere{n}, ende ghy sult weten dat ic die Heere ben.)
Ende sij scicten seuen daghen lanck haer slachordenen teghen malcanderen, so wel dese als die, en{de} opden seuensten dach is den strijt ghesciet, en{de} die kinderen van Israel hebben vanden Syriers hondert duysent voetknechte{n} verslaghen op eenen dach,
maer die te Aphec bleuen waren sijn gheulucht in die stadt, en{de} daer is eenen gheuallen op seuen en{de} twintich duysent menschen die daer ouerbleuen ware{n}. Ende Benadad vluchtende is in die stadt ghecomen, in een camerken welck binnen die camer was,
en{de} sijn knechten hebben tot hem gheseyt, Siet wij hebben ghehoort dat die coninghen van thuys van Israel goedertieren sijn, Hierom laet ons sacke{n} aen ons lendenen doen, en{de} cordekens op onse hoofden, en{de} laet ons wtgaen tot den coninck van Israel, by auontueren sal hy onse zielen behouden.
Sij hebben hen lendenen met sacken omghegort, en{de} corbekens op haerlieden hoofden ghedaen, en{de} sij sijn ghecomen tot den coninck van Israel ende hebben hem gheseyt, V dienaer Benadad seyt, Ick bidde v laet mijn ziele leuen. En{de} hy seyde, Eest dat hi noch leeft soo eest mijn broeder,
Het welck die mannen ghenomen hebben voor een goet teeken van gheluck, en{de} sij hebben met haesten dat woordt wt sijnen monde genomen en{de} gheseyt, V broeder Benadad. En{de} hy seyde tot hen, Gaet henen en{de} brengt hem by my. Hier om is Benadad tot hem wtcomen, en{de} hy heeft hem opghehauen in sijnen waghen.
En{de} Benadad seyde tot hem, Die steden welc mijn vader, uwen vader afghenomen heeft, sal ick v weder gheuen, ende maect voor v straten in Damasco, ghelijc mijn vader in Samarien ghedaen heeft, ende als ic een verbont met v ghemaect hebbe, so sal ic van v sceyde{n}. Aldus heeft hy een verbont met he{m} ghemaect en{de} heeft hem laten gaen.
Doen heeft een man van der propheten kinderen gheseyt tot sijne{n} gheselle door des Heere{n} woort, Slaet my. Maar hy en wilde hem niet slaen.
Den welcken hy gheseyt heeft, Om dat ghy des Heeren stemme niet en hebt willen hooren, siet ghy sult van mi wech gaen, en{de} eenen leuw sal v slaen. Ende doen hi een luttelken van he{m} ghegaen was, soo heeft hem eenen leuw vonden en{de} gheslaghen.
En{de} hy hebbende noch eenen anderen man gheuonden, heeft tot hem gheseyt, Slaet mi, Die welcke heeft hem gheslaghe{n} en{de} ghewont.
Aldus is die propheet wech ghegaen, ende den coninck van Israel te ghemoete comen op den wech, en{de} hy heeft sijnen mont en{de} sijn ooghen verandert met bespraytsel van ghestubbe.
En{de} doen die coninck voorby ghegaen was soo heeft hy totten coninck gheroepen ende gheseyt, V dienaer is wt ghetrocken om te strijden van by, en{de} doen daer een man gheuloden was, so heeft een ander dien tot my ghebracht en{de} gheseyt, Bewaert desen man, eest dat hy v ontloopt, soo sal v ziele voor sijn ziele sijn, oft ghy sult daer voor een talent siluers gheuen.
Ende doen ick verbaest sijnde my herwaerts en{de} derwaerts keerde, soo was die man haestelijck wech wten ooghen. Ende die coninck van Israel heeft tot hem gheseyt, Dit is v vonnisse dat ghy selue ghegheuen hebt.
Ende hy heeft terstont dat stubbe van sijn aensicht gheuaecht, ende die coninck van Israel heeft hem ghekent dat hy een vanden propheten was,
Die welcke seyde tot hem, Dese woorden seyt die Heere, Om dat ghi den man die den doot verdie{n}t hadde wt uwer hant hebt laten gaen, so sal v ziele voor sijn ziele sijn, ende v volck voor sijn volck.
Hier om is die coninck van Israel wederom ghekeert in sijn huys, versmadende te hooren, ende hi is al rasende van gramscap comen in Samarien.
ENde nae dese woorde{n} op dien tijt hadde Naboth die Iezraheliter eenen wijngaert die te Iezrael was by Achab des conincs van Samarien palays. Hiero{m} heeft Achab tot Naboth ghesproken segghende,
Gheeft my uwen wijngaert dat ick daer af eenen warmoeshof maken mach, want hi is my nae gheleghe{n} en{de} by mijn huys, en{de} ic sal v daer eenen betere{n} wijngaert voor gheve{n}, oft (dunct v dat profijtelijcker) eenen prijs van siluer soo groot als hi weert is.
Den welcken heeft Naboth gheantwoort, De Heere sij mij ghenadich dat ic mijnder vaderen erfdo{m} v niet en gheue.
Hierom is Achab in sijn huys comen veronweerdicht ende op sijn tande{n} bijtende, om dit woort dat hem Naboth die Iezraheliter ghesproken hadde, segghende, Ic sal v mijnder vaderen erfdom niet gheuen. En{de} hy heeft hem seluen op sijn beddeken gheworpen en{de} sijn aensicht ommeghekeert teghe{n} den want, ende hy en heeft gheen broot gheten.
Maer Iezabel sijn huysvrouwe is by he{m} comen, en{de} heeft hem gheseyt, Wat is dit daer om dat v ziele bedroeft is? ende waer om en eedt ghy gheen broot?
Hy antwoorde haer, Ic heb Naboth de{n} Iezraheliter ghesproken ende hem gheseyt, Gheeft my uwen wijngaert nemende ghelt, oft belieuet v, ic sal v eenen beteren wijngaert daer voor gheuen.
Ende hy heeft gheseyt, ic en sal mijnen wijngaert niet gheve{n}. Hierom heeft Iezabel sijn huysvrouwe tot hem gheseyt, Ghy sijt van grooter heerlijcheyt en{de} macht en{de} ghi regeert dat rijck van Israel wel, staet op ende eedt broot, en{de} weest goets moets, ick sal v Naboths des Iezraheliters wijngaert gheuen.
Aldus heeft sij brieuen ghescreuen wt Achabs naem, en{de} die gheteekent met sijnen rinck, ende ghesonde{n} aen die ouders en{de} beste die in sijn stadt ware{n}, en{de} met Naboth woonden.
En{de} dit was den sin vande{n} brief, Doet een vaste{n} vercondighen, ende doet Naboth sitten tusschen die ierste des volcs,
en{de} maect toe al heymelijck twee ma{n}nen belials kindere{n} teghen hem, ende laet die valsch ghetuyghenis segghen, Hy heeft Godt ende den coninck ghebenedijt, en{de} leyt hem buyten, en{de} steent he{m}, ende laet hem also steruen.
Hierom hebben sijn borghers die outste van gheboorte{n}, ende die treffelijcste die met hem in die stadt woonden ghedaen alsoo Iezabel hen beuolen hadde, en{de} ghelijck in den brief ghescreuen was die sij tot he{n}lieden ghesonde{n} hadde,
Sij hebben een vasten doen wtroepen, en{de} sij hebben Naboth doen sitten tusschen die eerlijcste des volcs.
En{de} sij hebben twee ma{n}nen des duyuels kinderen voorts ghebracht, en{de} die doen sitten teghen hem, ende sij (te weten als duyuelsche ma{n}nen) hebben teghen he{m} ghetuycht voor die menichte, Naboth heeft Godt ende den coninck ghebenedijt, Om welcke sake hebben si hem wt die stadt gheleyt, en{de} met steenen ghedoodt.
Ende sij hebben aen Iezabel ghesonden segghende, Naboth is ghesteent, en{de} ghestoruen.
En{de} het is ghebuert doe{n} Iezabel ghehoort hadde dat Naboth ghesteent was, en doot, dat si seyde tot Achab, Staet op en{de} besidt Naboth des Iezraheliters wijngaert, die nae v niet hooren en wilde, noch v dien gheuen om ghelt, want Naboth en leeft niet maer hy is doot.
Doen Achab dit hoorde, te weten dat Naboth doot was, soo is hy opghestaen en{de} ghinck nederwaert tot inden wijngaert van Naboth den Iezraheliter om dien te besitten.
Hierom is des Heeren woordt ghesciet aen Eliam den Thesbiter segghende, Staet op en{de} gaet nederwaerts Achab den coninck van Israel te ghemoete, die in Samarien is,
siet hy is nederwaerts ghegae{n} in Naboths des Iezraheliters wijngaert om dien te besitten,
en{de} ghy sult tot hem spreke{n} segghende, Dit seyt die Heere, Ghy hebt ghedoodt en{de} daer bouen hebdi oock beseten, En{de} hier nae suldi noch segghen, Dese woorde{n} seyt die Heere, Op dese plaetse daer die honde{n} Naboths bloet ghelect hebben, sullen sij v bloet ooc lecken.
En{de} Achab heeft tot Eliam gheseyt, Hebdi my v viant beuonden? Die welcke heeft gheseyt, Ic hebt beuonden, want ghy vercocht sijt om quaet te doen voor dat aensicht des Heeren,
Siet ick sal quaet op v brenghen, ende ick sal v achterste af mayen, ende ic sal van Achab doot slaen wat dat aende{n} want pisset, en{de} die beslote{n} is, en{de} den laetsten in Israhel.
Ende ick sal v huys gheuen ghelijck het huys van Ieroboam Nabats sone, ende ghelijck thuys van Baasa den soon van Ahia, want ghy hebt ghedaen om my tot gramscap te verwecken, ende ghy hebt Israel doen sondighe{n}.
Maer die Heere heeft van Iezabel oock ghesproken segghende, Die honde{n} sullen Iezabel eten in den acker van Iezrahel.
Eest dat Achab in die stadt sterft soo sulle{n} he{m} die honde{n} ete{n}, maer eest dat hi opt velt sterft soo sulle{n} he{m} die voghelen des hemels eten.
Aldus en was gheen ander ma{n} sulc als Achab die vercocht is gheweest om quaet te doe{n} in des Heere{n} aenschijn want Iezabel sijn huysvrouwe roeyde hem op,
ende hy is afgrijselijck gheworden, so seere dat hy die afgoden volchde welc die Amorrhiters ghemaect hadden, die welcke die Heere vernielt heeft voor daenschijn der kinderen van Israel.
Hierom doen Achab dese woorden ghehoort hadde, soo heeft hy sijn cleederen ghescoert, en{de} sijn vleesch met een haren cleedt bedect, en{de} hy heeft gheuast, ende gheslapen in eenen sack, ende ghewandelt mette{n} gheneychden hoofde.
En{de} het woort des Heere{n} is ghesciet aen Eliam den Thesbiter segghende,
En hebdi Achab niet ghesien voor my verootmoedicht, Hierom want hy verootmoedicht is om mijnen wille, soo en sal ick dat quaet binnen sijn daghe{n} niet brenge{n}, maer in sijns soons daghen sal ick dit quaet op sijn huys brenghen.
ALdus sijnder drij iaren ouerleden sonder orloghe tusschen Syrien ende Israel.
Maer int derde iaer is Iosaphat die coninck van Iuda nederwaerts come{n} tot den coninck van Israel
(Ende die coninck van Israel heeft tot sijnen knechten gheseyt, En weet ghy niet dat Ramoth-galaad onse is, en{de} wij en achten niet die wederom te nemen wt des conincs van Syrien hant?)
Ende hy heeft tot Iosaphat gheseyt, En sult ghy niet met my comen om te strijden te Ramoth-galaad? Ende Iosaphat heeft tot den coninck van Israel gheseyt, Ghelijck ic ben, also sijdi ooc, mijn volck en{de} v volck dats een ende mijn rosvolck is v rosvolck.
En{de} Iosaphat heeft tot den coninck van Israel gheseyt, Ick bidde v, vraecht heden des Heeren woort.
Hierom heeft die coninc van Israel die propheten vergadert omtrent vier hondert ma{n}nen, ende heeft tot hen gheseyt, Behoore ick in Ramoth-galaad te gaen om te strijden, oft te rusten? Die welcke hebbe{n} gheantwoort, Trect opwaerts, en{de} die Heere sal die stadt in des conincs hant leueren.
Maer Iosaphat heeft gheseyt, En is hier gheen propheet des Heeren dat wij dit mochte{n} door hem vraghen?
Ende die coninck van Israel seyde tot Iosaphat, Daer is een man achterbleue{n} door den welcken wij den Heere vraghen moghen, maer ic haet hem, want hy en propheteert my gheen goet maer quaet, Micheas den sone van Iemla. Tot den welcken Iosaphat seyde, En spreect alsoo doch niet o coninck.
Hierom heeft die coninck eenen van sijne{n} ghesnedenen mannen gheroepen, ende tot hem gheseyt, Haest v ende brengt herwaerts Micheam den sone van Iemla.
Ende die coninck van Israel ende Iosaphat die coninck van Iuda saten een ieghelijck in haren coninclijcken stoel ghecleedt met coninclijcke cleederen, op die plaetse by die doore der poorten van Samarien, ende alle die propheten propheteer-den voor hen aensicht.
Oock soo heeft Sedechias die sone van Chanaana sij seluen ghemaect yseren hoornen, ende seyde, Dese woorden seyt die Heere, Hier mede sult ghy Syrien in die locht werpen tot dat ghy die vernielt sult hebben.
En{de} alle die propheten propheteerden ghelijckelijck segghende, Trect opwaerts nae Ramoth-galaad, ende gaet voorspoedelijck, ende die Heere salt in des conincs handen leueren.
Maer die bode die gheghaen was om Micheam te roepen, heeft tot hem ghesproken segghende, Siet der propheten woorden vercondighen den coninck met eenen monde goede dinghen. Hierom laet v woort haerlieden woorden ghelijck sijn, ende spreect goede dinghen.
Tot wien Micheas gheseyt heeft, Soo warachtelijck als die Heere leeft, wat my die Heere segghen sal dat sal ick spreken.
Aldus is hi tot den coninck comen, en{de} die coninck heeft tot hem gheseyt, Michea moete{n} wij te Ramoth-galaad trecken om te strijden, oft dat laten? Ende hy heeft hem gheantwoordt, Trect opwaerts ende gaet gheluckelijck, ende die Heere salt in des conincs handen leueren.
Maer die coninck heeft tot hem gheseyt, Ick besweere v eens ende noch eens dat ghy my anders niet en segt dan dat warachtich is inden naem des Heeren.
Ende hy heeft gheseyt, Ick heb gheheel Israel ghesien verstroyt op dat gheberchte ghelijck scapen die gheenen herder en hebben. Ende die Heere seyde, Dese en hebben gheene{n} heere, Laet een ieghelijck in sijn huys wederkeeren met vreden.
Doen seyde die coninck van Israel tot Iosaphat, En hebbe ict v niet gheseyt, dat hy my gheen goet en propheteert maer altijt quaet?
Maer hy heeft daar toe noch gheseyt, Daerom hoort dat woordt des Heeren, Ic heb ghesien den Heere sittende op sijne{n} heerlijcken stoel, ende alle dat heyr des hemels by hem staende ter rechter ende ter slincker sijde{n},
en{de} die Heere heeft gheseyt, Wie sal Achab den coninck van Israel bedrieghen dat hy optrecke, ende valle te Ramoth gaalad? Ende die een seyde alsulcken woorde{n}, ende die ander anders,
Maer daer is eene{n} gheest wtcome{n} en{de} heeft ghestaen voor den Heere, ende gheseyt, Ic sal hem bedrieghen. Totten welcken heeft die Heere gheseyt,
Waer mede? Ende hi seyde, Ic sal wtgaen ende eenen loghenachtighen gheest sijn inden mont van alle sijnen propheten. Ende die Heere heeft gheseyt, Ghy sult bedrieghe{n} ende verwinne{n}, gaet wt en{de} doet alsoo.
Siet hierom heeft die Heere nv eenen loghenachtighen gheest ghegeuen inden mont van allen uwen propheten die hier sijn. Ende die Heere heeft teghen v quaet ghesproken.
Doen quam Sedechias die sone van Chanaana daer by, en{de} sloech Micheam aen sijn wanghe, ende seyde, Heeft my dan des Heeren gheest verlaten ende v aenghesproken?
Ende Micheas heeft gheseyt, Ghy sult dat sien op dien dach als ghy gaen sult int camerken binnen dat camerken, om verborghen te sijn.
Ende die coninck van Israel heeft gheseyt, Neemt Micheam en{de} laet hem blijuen by Amon den prince der stadt, ende by Ioas Amalechs sone, ende segghet hen,
Dit seyt die coninck, Settet desen man inde{n} kercker, ende onderhoudt hem met dat broot des lijde{n}s, ende water der benautheyt, tot dat ick weder om sal ghecomen sijn in vreden.
Ende Micheas heeft gheseyt, Eest dat ghy met vreden weder coemt, soo en heeft die Heere door my niet ghesproken. Ende hy seyde, Hoort alle ghy luyden.
Aldus is die coninck van Israel opghetrocken, ende Iosaphat die coninck van Iuda nae Ramoth galaad.
Doen seyde die coninck van Israel tot Iosaphat, Neemt v wapenen ende ghaet inden strijdt, ende doet v cleederen aen. Maer die coninck van Israel heeft sijn habijt verandert, ende is in den strijdt gheghaen.
Ende die coninc van Syrien hadde beuolen den tweendertich princen der waghenen segghende, Ghy en sult niet vechten tseghen iemant vanden minsten ende vanden meesten, dan teghen den coninck van Israel alleen.
Hier om doen die princen der waghene{n} Iosaphat ghesien hadden, so vermoedde{n} si dat hy die coninck van Israel was, ende makende een oploop, hebben sij teghen hem ghestreden. Ende Iosaphat heeft luyde gheroepen.
Ende die princen der waghenen hebbe{n} verstaen dat hy die coninck van Israel niet en was, ende sij hebben opghehouden van hem.
Maer een man heeft sijnen boghe ghespannen schietende eenen pijl int onsekere, ende by gheualle raecte hy den coninck van Israel tusschen die longer ende maghe. Ende hy seyde tot sijnen wagheman, Keert v hant ende voert my wt den heyre, want ick ben swaerlijck ghewont.
Aldus is den strijt ghedaen op dien dach, ende die coninck van Israel stont in sijnen waghen teghen ouer die Syriers, ende hy is des auonds ghestoruen, maer het bloet van sijnder wonden vloeydde int midden vanden waghen,
ende die wtroeper maecte gheluyt ouer alle theyr eer die sonne onderghinck, segghende, Een ieghelijck keer wederom in sijn stadt, ende in sijn lant.
Ende die coninck is ghestoruen, ende gheuoert in Samarie{n}.
Ende sij hebben den coninck begrauen in Samarien, ende si hebben sijnen waghen ghewasschen in die piscine van Samarien, ende die honden hebben sijn bloet ghelect, ende sij hebben sijn waghenghetuyghe ghewasschen, nae dat woordt des Heeren dat hy ghesproken hadde.
Datter meer is van Achabs woorde{n} ende al dat hy ghedaen heeft, en{de} dat yuooren huys dwelc hy ghetimmert hadde, ende van allen den steden die hy ghesticht hadde, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Aldus is Achab ontslapen met sijnen vaderen, ende Ochozias sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Maer Iosaphat die sone van Aza hadde begonst te regneren ouer Iudam int vierde iaer van Achab den coninck van Israel.
Vijfendertich iaren was hy out doen hy begonst te regneren, ende vijuentwintich iaren heeft hi in Ierusale{m} gheregneert, sijns moeders naem was Azuba Salai dochter.
En{de} hy heeft ghewandelt in alle die weghen van Asa sijnen vader, ende hy en is daer niet af gheghaen, ende hy heeft ghedaen dat recht was voor des Heeren aensicht.
Maer nochtans en heeft hy die hoochden niet wech ghedaen, want tvolck dede noch sacrificie ende brande noch welriekenden offer op die hoochden,
ende Iosaphat hadde vrede metten coninck van Israel.
Datter meer is van Iosaphats woorden ende sijn wercken die hi ghedaen heeft, ende sijn strijden, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
Ende hy heeft oock alle die ouerghebleuen der verwijfder mannen (die ouerbleuen waren in Asa sijns vaders daghen) vanden lande wech ghedaen.
Ende daer en was doen gheen coninck ghemaect int lant van Edom.
Ende die coninck Iosaphat hadde vloten van scepe{n} ghemaeckt in die see, die nae Ophir varen souden om gout, maer sij en conste{n} daer niet varen, want sij worden ghebroken te Asion Gaber,
Doen seyde Ochozias Achabs sone tot Iosaphat. Laet mijn knechte{n} met uwen knechten in die scepen gaen, En Iosaphat en wilde dat niet doen,
Ende Iosaphat is met sijnen vaderen ontslapen en{de} begrauen met he{n}lieden in Dauids sijns vaders stadt ende Ioram sijn sone heeft voor hem gheregneert,
Maer Ochozias Achabs sone hadde begonst te regneren ouer Israel in Samarien int seuenthienste iaer van Iosaphat den coninck van Iuda, ende hy heeft ouer Israel gheregneert twee iaren,
Ende hy heeft quaet ghedaen voor des Heeren aenschijn, ende ghewandelt in sijns vaders ende sijns moeders wech, en{de} inden wech van Ieroboam Nabaths sone, die Israel heeft doen sondighen,
Ende hy heeft oock Baal ghedient ende hem aenbeden, ende den Heere den God van Israel ghecreyt nae alle dat sijn vader ghedaen hadde.
MOAB heeft oock ouerghetreden teghen Israel, nae dat Achab doot was,
En{de} Ochozias is gheuallen door die tralien va{n} sijnder eetcamere{n} die hy hadde in Samarien, en{de} hi is sieck gheworden, ende heeft boden ghesonden, segghende tot hen. Gaet henen ende gaet te rade Beelzebub den godt va{n} Accaron, oft ic va{n} dese mijnder siecten sal moghe{n} leuen,
Maer die Enghel des Heere{n} heeft tot Eliam den Thesbiter ghesproken segghende. Staet op en{de} gaet te ghemoete des conincs van Samarien boden ende ghy sult hen seggen. En ysser dan gheene{n} God in Israel, dat ghy gaet om van Beelzebub den godt van Accaron raedt te vraghen?
Daerom dit seyt die Heere. Vanden beddeken daer ghy op ghegaen sijt, en suldi niet afgaen, maer ghy sult die doot steruen, Ende Elias is wech ghegaen,
Ende die boden sijn wederkeert tot Ochoziam, Die welcke heeft tot hen gheseyt. Waerom sijdi weder comen?
En{de} sij hebben hem gheantwoort. Ons is een man teghen comen, en{de} hy seyde tot ons. Gaet henen, en{de} keert wederom tot den coninck die v ghesonden heeft, en{de} ghy sult he{m} segghen. Dit seyt die Heere. Eest daerom, wa{n}t daer gheen Godt in Israel en is, dat ghy sendet om raet te vraghen van Beelzebub den godt van Accaron? Daerom en sult ghy niet afcomen vanden beddeken daer ghy opghegaen sijt, maer ghy sult die doot steruen,
En{de} hy seyde hen. Van wat ghedaente en{de} cleedinghe is die man die v te ghemoete quam ende dese woorden sprack?
En{de} sij antwoorden. Het was een harich man, en{de} met eenen leren riem om sijn lendene{n} ghegort, Hy seyde. Het is Elias die thesbiter,
En{de} hy heeft tot hem ghesonden eenen prince ouer vijftich mannen, en{de} vijftich mannen die onder hem waren, Die welcke is tot hem opwaerts ghegaen, ende heeft tot hem die daer op den tsop va{n}den berghe sadt gheseyt. Man Godts, die coninck heeft beuolen dat ghi af comen soudt,
Ende Elias antwoorde{n}de heeft gheseyt den capiteyn ouer vijftig mannen. Eest dat ick een man Godts ben, soo dale een vier vanden hemel af en{de} verslinde v ende v vijftich mannen, Hiero{m} is daer een vier wten hemel ghedaelt, en{de} heeft hem verslonden ende die vijftich mannen die met hem waren,
En{de} hy heeft wederom ghesonden eenen andere{n} capiteyn ouer vijftich mannen ende vijftich met hem Die welcke heeft tot hem gheseyt. Man Godts, dit seyt die coninck. Haest v coemt af,
Elias antwoorde{n}de heeft gheseyt. Eest dat ick een man Gods ben, so dale een vier wten hemel ende verslinde v en{de} v vijftighe. Hierom is daer een vier wten hemel ghedaelt, ende heeft hem verslonden en{de} sijn vijftighe.
Hy heeft wederom ghesonden den derden prince ouer vijftich en{de} die vijftich die met hem waren, Die welcke doen hy comen was heeft sijn knien gheboocht teghe{n} Eliam, ende hem ghebeden, en{de} gheseyt. Man Gods en wilt mijn ziele niet versmaden, ende uwer knechten ziele{n} die met my sijn,
Siet het vier is vande{n} hemel neder ghedaelt en{de} heeft verslonden die twee ierste capiteynen ouer vijftich mannen, met den vijftighen die met hen waren, Maer nv bidde ick dat ghy mijnder zielen wilt ontfermen,
Ende die Enghel des Heere{n} heeft ghesproken tot Eliam seggende. Gaet met he{n} nederwaerts, en vreest niet. Hierom is hy opghestae{n} ende met hem afghegaen tot den coninc, en{de} heeft he{m} gheseyt.
Dit seyt die Heere. Aenghesien dat ghy boden ghesonden hebt om raet te vraghen van Beelzebub den godt van Accaron, recht ofter gheen Godt in Israel en ware vanden welcken ghy moch raet vraghen, daerom en sult ghi niet afcomen van de{n} beddeken daer ghy opgegaen sijt, maer ghi sult die doot steruen,
En{de} hy is ghestoruen nae des Heeren woort dat Elias ghesproken heeft, ende Ioram sijn broeder heeft voor hem gheregneert, int tweede iaer van Ioram Iosaphats sone des conincs van Iuda, want hi en hadde gheenen sone,
Maer datter meer is va{n} die woorden van Ochozia die hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der Coninghen van Israel?
ENde het is ghesciet, doen die Heere Eliam wilde opheffen inden hemel door eene{n} stormwint, dat Elias en{de} Eliseus ghinghe{n} va{n} Galgalis,
Ende Elias seyde tot Elizeus. Sidt hier, wa{n}t die Heere heeft my ghesonden tot Bethel, En{de} Elizeus heeft tot hem gheseyt. Soo warachtelijc als die Heere leeft, ende als v ziele leeft, ick en sal v niet verlaten, Ende doen sij af ghegaen waren tot Bethel,
soo sijn der propheten kinderen wtcomen, die te Bethel waren tot Eliseum en{de} hebben hem gheseyt. En weet ghy niet dat die Heere heden uwen heere van v nemen sal? Hy antwoorde. Ic weet ooc wel, swijcht
Maer Elias heeft tot Eliseum gheseyt. Sidt hier, want die Heere heeft my ghesonde{n} tot Iericho, En{de} hy heeft gheseydt. Soo warachtelijck als die Heere leeft ende als v ziele leeft, ick en sal v niet verlate{n}, En{de} doen sij te Iericho comen waren,
soo sijn der propheten kindere{n} die te Iericho waren, tot Eliseum come{n} ende hebben hem gheseyt. En weet ghy niet dat die Heere heden uwen heere van v nemen sal? Ende hy heeft gheseyt. Ick weet wel, Swijcht,
Doen seyde Elias tot he{m}. Sidt hier, want die Heere heeft mi ghesonden totter iordanen, Die welcke antwoorde. So warachtelijc als die Heere leeft ende v ziele leeft, ick en sal v niet verlaten. Aldus sijn sij beyde tsamen ghegaen,
en{de} vijftich mannen van der propheten kindere{n} sijn hen gheuolcht, Die welcke stonden teghen ouer van verre, maer sij beyde sto{n}den aen die iordane,
En{de} Elias heeft sijnen mantel ghenomen enede dien tsamen ghewonden, ende heeft die wateren gheslaghe{n}, die welcke sijn ghesceyden aen beyde die sijden, ende sij sijn beyde door dat drooghe ghegaen,
Ende doen sij door ghegaen waren soo seyde Elias tot Eliseum Begheert dat ghy wilt, dat ict v doe eer ick va{n} v sal ghehaelt worden, Ende Eliseus seyde. Ic bidde dat uwen gheest in my mach dobbel worden,
Die welcke heeft ghantwoort. Ghy hebt een swaer dinck begheert, Maer nochtans eest dat ghy siet, als ick van v sal ghenomen worde{n}, soo salt v ghescieden dat ghy begheert hebt, maer eest dat ghijt niet en siet, soo en salt niet sijn,
Ende doen sij voort ghinghen, ende al gaende tsamen spraken. Siet eenen vierighe waghe{n} ende vierighe peerden hebbense beyde ghesceyden, ende Elias is door eenen storm wint inden hemel op gheuaren,
Ende Eliseus aensacht en{de} riep. Mijn vader, mijn vader, Israels waghen, ende sijnen wagheman, Ende hy en heeft hem niet meer ghesien, en{de} hi heeft sijn cleederen ghegrepen ende die ghescoort in twee stucken,
Ende hy heeft Elias mantel opghenomen die hem ontuallen was, en{de} doen hy wedercome{n} was stont hy opden oeuer vander iordanen,
ende hy heeft met Elias mantel die he{m} ontuallen was die wateren gheslaghen, en{de} sij en sijn niet ghesceyden, En{de} hy seyde. Waer is Elias Godt nv oock? En{de} hi heeft die wateren gheslaghen, ende sij sijn ghesceyden herwaerts en{de} derwaerts, en{de} Eliseus isser door ghegaen,
Ende der propheten kinderen die te Iericho waren siende teghen ouer hebben gheseydt. Elias gheest is gherust op Eliseus, Ende comende hem te ghemoete hebben sij hem aenbeden neder ghebuycht ter aerden,
ende tot hem gheseyt. Siet met uwen knechten sijn vijftich stercke mannen die moghen gaen en{de} soecken uwen heere, oft hem by auontueren den gheest des Heeren heeft ghenomen, ende gheworpen op een vanden hooghe{n} berghen, oft in eenen van die valleyen, Ende hy heeft gheseydt. En wilt niet senden.
Ende sij hebben hem ghedwonghen, tot dat hy orlof gaf, ende seyde. Sendtse, Ende sij hebben vijftich mannen ghesonden, Die welcke doen sij drij daghen ghesocht hadden, soo en hebben sij hem niet vo{n}den,
Ende sij sijn weder tot hem comen, en{de} hy woonde te Iericho, ende heeft tot hen gheseyt. En heb ict v niet gheseyt? En wilt niet senden,
End{e} die mannen vander stadt hebben tot Eliseum gheseyt. Siet die wooninghe van deser stadt is seer goet, ghelijck ghy heere seluer wel siet, maer het water is seer quaet, en{de} dlant is onuruchtbaer,
En{de} hy heeft gheseyt. Brengt my een nieu vat, ende doet daer sout in, Dwelc als sij ghebracht hadden,
soo is hy buyten ghegaen aen die fonteyne der wateren, en{de} heeft daer tsout in gheworpen ende gheseyt. Dit seyt die Heere. Ic heb dese wateren ghenesen, ende daer en sal voortaen ghee{n} doot oft onuruchtbaerheyt in sijn.
Hierom sijn die wateren ghenesen tot op desen dach toe, nae Eliseus woort dat hy ghesproken heeft,
Ende hy is va{n} daer opghetrocken te Bethel, en{de} doen hy op quam ouer den wech, so sijn daer cleyn kinderen wt der stadt comen ende bespotten hem segghende. Coem op, kaele cop, Coempt op, kaele cop,
Ende doen hy achter omme sach, soo heeft hi die ghesien en{de} hen vermalendijt in des Heere{n} naem, en{de} daer sijn twee beyren wt dat bosch comen, en{de} hebben tweenveertich van dien kinderen verschoort,
Maer hy is van daer ghegaen opden berch Carmelus, ende van daer wederghekeert tot Samarien.
MAer Ioram Achabs sone heeft ouer Israel gheregneert in Samarien, int achthienste iaer van Iosaphat den coninck van Iuda, Ende hi heeft twaelf iaren gheregneert.
En{de} hi heeft quaet voor den Heere ghedaen, maer niet ghelijck sijn vader en{de} moeder, want hy heeft Baals beelden wech ghedaen die sijn vader ghemaect hadde,
Maer nochtans aen die sonden van Ieroboam Nabals sone die Israel heeft doen sondighen is hy blijuen hanghende, en{de} hy en is daer niet af ghegaen,
Maer Mesa die coninck van Moab voedde veel veets, ende hi betaelde den coninck van Israel hondert duysent la{m}meren, ende hondert duysent rammen met hare{n} vliesen,
Ende doen Achab doot was, soo ouertrede hy tverbont dat hy hadde met den coninck van Israel,
Hierom is die coninck Ioram op dien dach ghegaen wt Samarien en{de} hy heeft gheheel Israhel ouertelt,
Ende hy heeft ghesonden tot Iosaphat den coninck van Iuda segghende. Die coninc van Moab is van my ghesceyden, coemt met my teghen hem te strijde Die welcke heeft gheantwoort. Ick sal optrecke{n}, die mijne is die is uwe, mijn volc is v volck, en{de} mijn peerde{n}, sijn v peerde{n},
En{de} hy heeft gheseyt, door welcke{n} wech sullen wij optrecke{n}? En{de} hy heeft ghea{n}twoort. Door die woestijne va{n} Idumee{n},
Aldus sijn ghetrocken die coninc van Israel en{de} die coninc va{n} Iuda, en{de} die coninc van Edom, en{de} sij hebben omme ghereyst door eenen wech van seuen daghen, en{de} daer en was gheen water voor dat heyr, ende die beesten die hen volchden,
En{de} die coninck van Israel heeft gheseyt. Wee, wee, wee, die Heere heeft ons drij coninghen vergadert, dat hy ons in Moabs hant leueren soude
Ende Iosaphat seyde. En is hier ghee{n} propheet des Heeren, dat wij den Heere door hem bade? En{de} daer antwoorde een van den knechten des conincs van Israel. Hier is Eliseus Saphats sone, die op Elias ha{n}den water ghoot,
En{de} Iosaphat heeft gheseyt, Des Heeren woort is by hem, En{de} die coninck van Isra-hel is tot he{m} afghegae{n}, en{de} Iosaphat die coninck van Iuda, en{de} die coninc van Edom,
Ende Eliseus heeft tot den coninck van Israel gheseyt, Wat heb ik met v te doene? Gaet tot ws vaders en{de} ws moeders propheten, Ende die coninc van Israel heeft tot he{m} gheseyt. Waerom heeft die Heere dese drij coninghe{n} vergadert, dat hy die leueren soude in Moabs handen?
Ende Eliseus heeft tot hem gheseyt. Soo warachtelijck als die Heere der heyrscaren leeft voor wie{n}s ae{n}schijn ick stae, en scaemde ick my niet voor dat aenschijn van Iosaphat den coninc van Iuda, ic en soude voorwaer niet gheacht oft ae{n}sien hebben,
Maer nv brengt my eenen herpslagher, en{de} doen die herpslagher speelde, soo is op hem die hant Gods gheworden, en{de} hy heeft gheseyt.
Dit seyt die Heere. Maect inden gront van deser beken grachten en{de} grachten,
Want dit seyt die Heere. Ghi en sult gheenen wint oft reghen sien, ende desen gront sal vol waters worden, en{de} ghi ende v huysghesinnen en{de} v vee sult drincken,
Ende dit is luttel voor des Heere{n} ae{n}sicht, maer daer toe sal hy Moab oock in v handen leueren,
En{de} ghi sult alle die besloten steden slaen, en{de} alle wtghelesen steden, en{de} ghi sult alle vruchtbaer boomen afhouwen, ende alle die waterfonteynen verstoppen, ende ghi sult alle die wtnemende ackers met steenen bedecke{n}.
Aldus eest morghe{n}sto{n}t gheworde{n} alsmen pleech sacrificie te offeren, ende siet die watere{n} quame{n} door den wech van Edom, en{de} dlant is vol waters gheworden,
Maer alle die Moabiters hoorende dat die coninghen opcomen waren om teghen hen te strijden, hebben vergadert alle die met eenen ridderlijcke{n} gordel bouen ghegort waren, en{de} stonden aen die palen,
Ende doen sij des morghens vroech opghestaen waren ende die sonne opghegaen was teghen ouer die wateren, soo hebben die Moabiters teghe{n} ouer ghesien dat die wateren al roodt waren ghelijck bloedt,
ende sij hebben gheseyt. Het is bloet vanden swaerde, die coninghen hebben teghen malcanderen ghestreden, en{de} sij sijn van malcanderen verslaghen, trect nv henen Moab tot den roof,
Ende sij sijn ghetrocken tot in dat heyr van Israel, Doen stonden die van Israel op ende hebben Moab gheslaghen, en{de} sij sijn voor henlieden gheuloden, Hierom sijn sij comen die den strijt ghewonnen hadden, en{de} hebben dlant van Moab gheslaghen,
en{de} die steden verdorven, en{de} alle die beste ackers hebben si ouerdect worpende elc steenen daer op, ende alle die water fonteynen hebben sij verstopt, ende alle die vruchtbaer boomen afghehouwen, Alsoo datter alleen die mueren van bacsteenen staende bleuen, ende die stadt is omringt van die slingherworpers, ende een groot deel daer af gheslaghe{n}
Doe{n} die coninc van Moab dit ghesie{n} hadde, te weten dat die vianden die ouerhant ghecreghe{n} hadden, soo heeft hy met hem ghenomen seuen hondert mannen die swaerden wt trocken, dat sij souden doorbreken tot by den coninck van Edom, maer sij en vermochtent niet,
En{de} nemende sijnen iersten gheboren sone die voor hem soude gheregneert hebben, heeft hy dien tot eenen brantoffer opden muer gheoffert, Ende daer is een groote onweerdicheyt onder Israel ghecomen, ende ter stont sijn si van hem ghetrocke{n} ende wederom in haer lant ghekeert.
ENde een vrouwe va{n}der propheten huysvrouwen riep tot Eliseum segghende. V dienaer mijn man is ghestoruen, ende ghi weet wel dat v dienaer God vreesende was, ende siet die scultheere is comen om mijn twee sonen te nemen tot sijnen dienste,
Der welcker Eliseus seyde. Wat wildi dat ick doe? Segt my, wat hebdi in v huys? Ende sij heeft ghea{n}twoort. Ic v dienstvrouwe en heb anders niet in mijn huys dan een luttel olien daer ick my mede saluen sal,
Hy seyde haer. Ghaet henen begheert van allen uwen ghebueren dat sij v leenen ydel vaten ende die niet weynich,
Endeghaet binnen en{de} sluyt v dore, ende als ghi binnen sijt ghi en{de} v sonen, en{de} ghiet daer af in alle dese vaten, ende als die vol sijn, soo suldise wech doen,
Aldus is die vrouwe ghegaen, ende heeft haer dore gheslote{n} ouer haer ende ouer haer sonen, die welcke haer die vaten aenbrachten, en{de} si gooter in,
Ende als die vaten vol waren, soo seyde sij tot haren sone. Brengt my noch een vat, Ende hy antwoorde, ick en heb gheen, Ende die olie stont,
Ende sij is ghecomen ende heeft dit den man Gods te kennen ghegheuen, ende hy seyde. Gaet henen ende vercoopt die olie en{de} betaelt uwen scultheere, maer ghy ende v sonen leeft van tghene datter ouerblijft,
En{de} het is ghesciet op eenen dach, dat Eliseus ghinc door Sunam, en{de} daer was ee{n} groote vrouwe die hem ghehouden heeft dat hy broot eten soude, Ende doen hi dicmael daer door ghinck, soo ghinck hy by haer ter herberghen om broodt te eten,
Die welcke seyde tot hare{n} man. Ic mercke dat dit een heylich man Gods is die dicmael hier al onsent door reyst,
Daerom laet ons voor hem een cleyn camerken maken, ende daer in hem een beddeken setten, ende een tafel, en{de} eenen stoel, ende eenen candelaer, op dat hy daer blijue als hy by ons coemt,
En{de} het is ghesciet op eenen dach, dat hy quam, ende logeerde in dat camerken, ende hi heeft daer gherust,
Ende hy heeft gheseyt tot Giezi sijnen knecht. Roept dese Sunamitinne, Ende doen hy die gheroepen hadde en{de} si voor hem stont,
so heeft hy tot sijnen knecht gheseyt. Segt haer. Siet ghi hebt ons in alle dinghen naerstelijck ghedient, Wat wildi dat ic v doe? Hebdi eenighe sake, en{de} wildi dat ic spreke den coninck oft den prince des heyrs? Ende sij antwoorde, ick woone int midden va{n} mijnen volcke,
En{de} hy seyde. Wat wilt sij dan dat ick haer doe? En{de} Giezi heeft gheseyt. En vraghet niet, want sij en heeft gheenen sone, ende haer man is oudt,
Hierom heeft hy beuolen dat hijse roepen soude, en{de} als si gheroepe{n} was en{de} voor die dore stont,
soo heeft hy tot haer gheseyt. Te deser tijt op dese selue vre (eest dat ghi leuende sijt) suldi eenen sone in uwe lichaem hebben, En{de} si heeft gheantwoort. En wilt doch (bidde ic mijn heere man Gods) en wilt doch uwer dienstvrouwe{n} niet lieghen,
En{de} die vrouwe heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone ten tijde, en{de} ter seluer vren dat Eliseus gheseyt hadde.
En{de} dat kint is groot gheworde{n}, En{de} doent eene{n} dach was, en{de} tkint wtgae{n}de tot sijne{n} vader ghegaen was by die maeyers,
so heuet gheseyt tot sijne{n} vader. Mijn hooft doet mi wee, Mijn hooft doet my wee, En{de} hy seyde tot sijnen knecht. Neemt ende leydt dat kint by sijn moeder,
Ende doen hi dat ghenomen hadde ende by sijn moeder gheleydt, soo heeft sij dat op haer knien gheleydt totten middach toe, ende het is ghestoruen,
En{de} sij is opwaerts ghegaen en{de} heeft dat kint op des mans Godts beddeke{n} gheleydt ende die dore ghesloten, en{de} doen sij wtghegaen was,
heeft si haren man gheroepen en{de} gheseyt. Ick bidde v sendt een vanden knechten en{de} een ezelinne met my, dat ick haestelijc wt reysen mach tot den man Godts ende wedercomen,
Die welcke tot haer gheseyt heeft. Waero{m} gaet ghi tot hem? ten is doch heden gheen nieuwe maent oft sabboth feeste, Die welcke heeft geantwoort. Ick sal gaen,
En{de} si heeft die ezelinne ghesadelt en{de} den knecht ghebode{n}. Drijft voorts ende haest u, en maect my gheen vertreck int ghaen, ende doet dat ick v ghebiede.
Aldus is sij ghereyst en{de} comen by den man Godts opden berch Carmelus, ende doen die man Godts haer teghen hem ouer ghesien hadde, soo heeft hy gheseydt tot Giezi sijnen knecht. Siet die Sunamitinne,
Daerom gaet haer te ghemoete en{de} segt haer, En eest niet wel met v ende met uwen man, en{de} met uwen sone? Sij heeft gheantwoort. Tes al wel,
Ende doen sij by den man Godts opden berch comen was, soo heeft sij sijn voeten ghegrepen, en{de} Giesi quam by haer dat hijse daer afweren soude, Ende die man Godts heeft gheseyt. Laetse gheworden, want haer ziele is in bitterheyde ende die Heere heeft dit voor my verborghen? ende my niet te kennen ghegheuen,
Ende sy heeft he{m} gheseyt. Heb ick eenen sone van mijnen heere begheert? En heb ick v niet gheseyt en bedriecht my niet?
En{de} hi heeft tot Giezi gheseyt. Omgort v lendenen ende neemt mijnen stock in v hant ende gaet henen, Eest dat v een mensch te ghemoete coemt, en groet hem niet, Eest dat v yemant groet, en antwoordt hem niet, ende ghi sult mijnen stock legghen op des kints aensicht,
Maer des kints moeder seyde. So warachtelijck als die Heere leeft en{de} v ziele leeft, ick en sal v niet laten, Hierom is hi opghestaen ende haer gheuolcht,
Maer Giezi was voor hen ghegaen, ende hi hadde den stock op des kints aensicht gheleydt, ende daer en was noch stemme noch gheuoelen, en{de} hy is wedercomen hem te ghemoete, ende heeft hem ghebootscapt, segghende. Het kint en is niet verresen,
Hierom is Eliseus int huys ghegae{n} en{de} siet dat kint lach doot in sijn beddeken,
ende daer binnen gaende heeft hi die dore gheslote{n} nae hem, ende nae dat kint ende hi heeft totten Heere ghebeden,
Ende hi is op ghestaen en{de} heeft gheleghe{n} opt kint ende sijne{n} mont op des kints mont, ende sijn ooghen op des kints ooghen, en{de} sijn handen op des kints handen, en{de} hi heeft hem opt kint geboocht, en{de} het kints vleesch is warm gheworden,
Ende hi is wederom ghegaen en{de} heeft eens ghewandelt int huys herwaerts en{de} derwaerts, ende hy is opghegaen ende heeft opt kint gheleghen endetkint geeuwede seuenwerf, en{de} tdede sijn ooghe{n} open,
En{de} hi riep Giezi en{de} seyde tot hem. Roept dese Sunamitinne, Ende doen sij gheroepen was, soo is sij tot hem binnen comen, Doen seyde hi. Neemt uwen sone wech,
Sij is comen ende is gheuallen voor sijn voeten ende heeft aenbeden opder aerden, En{de} sij heeft haren sone ghenomen ende is wt ghegaen,
ende Eliseus is weder ghegaen te Galgala. Ende het was eenen dieren tijt int lant, en{de} der propheten kinderen woonden met hem, En{de} hi seyde tot een van sijnen dienaers. Stelt hier eenen groote{n} pot ende coect een pottagie voor der propheten kindere{n},
Ende daer is een te velde ghegaen om wilde cruyde{n} te vergaderen, ende hy vant een cruyt ghelijck eenen wilden wijngaert, ende hi heeft daer af vergadert colocintiden des velts, en{de} hi vulde sijne{n} mantel daer mede, ende doen hi wedercomen was, soo heeft hi die in den pot der pottagien ghescerft, want hi en wist niet wat dat was.
Aldus hebben si dit haren ghesellen wt ghericht dat sij eten souden, Ende doen sij van deser cokernien ghesmaect hadden, soo riepen sij seggende Die doot is inde{n} pot man Godts, Ende sij en mochten dat niet eten,
Ende hi seyde. Brengt hier meel, Ende doen sij dat bracht hadde{n} soo heeft hi dat inde{n} pot ghedaen en{de} gheseyt. Rechtet wt der menichten dat sij eten, Ende daer en was ghee{n} bitterheyt meer inden pot,
Maer daer is een man comen van Baal-salisa, brenghende voor den man Godts broode{n} van dierste offeranden, ende twintich ghersten brooden, ende nieu tarwe in sijn male, Ende hi seyde. Gheuet den volcke dat sij eten,
Ende sijn dienaer antwoorde Hoe veel is dit, dat ict voor hondert mannen legghe{n} soude? Ende hi seyde wederom. Gheuet den volcke dat sijt eten, Want dit seyt die Heere. Sij sullen eten ende daer sal noch ouerschieten,
Hierom heeft hi dit voor hen gheleyt, ende sij hebben gheten, ende daer is noch ouerbleuen nae des Heeren woort.
NAaman des conincks van Sirien velthooftman, was een groot man bi sijnen heere, ende seer ghetert, want door he{m} heeft die Heere den lande van Sirien salicheyt ghedaen, ende het was een sterck en{de} rijck man, maer hi was melaetsch,
Ende wt Sirien waren roouerkens ghetrocken, en{de} die hadden wten lande van Israel een cleyn dochterken gheuanghen wech gheleyt, die welcke was inde{n} dienst van Naama{n}s huysvrouwe,
Die welcke heeft gheseyt tot haerder vrouwe{n}. Och oft mijn heere gheweest hadde tot den propheet die in Samarien is, voorwaer hi soude hem van sijn melaetscheyt ghenesen hebben die hy heeft.
Hierom is Naaman tot sijnen heere ghegaen, en{de} heeft hem dit te kennen ghegheue{n} seggende. Aldus en{de} aldus heeft dat meyske{n} va{n} dat lant van Israel gheseyt,
Ende die coninc van Sirien heeft tot hem gheseyt. Gaet, ende ick sal eenen brief aenden coninc van Israel sende{n}, Ende doen hy ghereyst was ende met hem ghenomen hadde thien talenten siluers, en{de} ses duysent guldenen, ende thien eerlijcke cleederen,
so droech hi eenen brief aende{n} coninck van Israhel in dese woorden, Als ghy desen brief sult ontfanghen hebben, soo weet dat ick Naaman mijnen dienaer aen v ghesonden hebbe, dat ghi hem soudt ghenesen van sijn melaetscheyt,
En{de} doen die coninck van Israel den brief ghelesen hadde, soo heeft hi sijn cleederen ghescoort en{de} gheseyt. Ben ick een Godt, dat ick mach dooden en{de} leuende maken, aenghesien dat dese aen my ghesonden heeft dat ick den mensch soude van sijn melaetscheyt ghenesen? Merct ende siet dat hi oorsaken teghe{n} mi soect.
Doe{n} Eliseus die man Godts dit ghehoort hadde, te wete{n} dat die coninck van Isreal sijn cleederen gheschoort hadde, soo heeft hi aen hem ghesonden segghende. Waerom hebdi uwe cleederen ghescoort? Laet hem tot mi comen ende weten datter een propheet in Israel is,
Hierom is Naaman comen met peerden, en{de} waghenen, ende heeft ghestaen voor die dore va{n} Eliseus huys,
ende Eliseus heeft eenen bode aen he{m} ghesonden segghe{n}de. Gaet en{de} laet v seuenmael wassche{n} in die iordane, ende v vleesch sal weder ghesont worden, en{de} ghi sult ghesuyuert worde{n},
Naaman vergra{m}t ghinck wech segghende. Ic meynde dat hi tot mi wt comen soude, ende staende aenroepen den naem des Heeren sijns Gods, ende dat hi met sijnder hant gheraect hebben soude die plaetse der melaetscheyt ende mi ghenesen,
En sijn die riuieren van Damasco Abana ende Pharphar niet beter dan alle die vloede{n} van Israel dat ick daer in ghewasschen worden soude en{de} ghesuyuert? Ende doen hi hem ommeghekeert hadde, en{de} met onweerdicheden wech ghinc,
soo quame{n} sijn knechten by hem en{de} seyden hem. Vader, al hadde die propheet v een swaer dinck gheseyt, ghy hadt dat voor waer behoore{n} te doen, hoe veel te meer wa{n}t hy v nv gheseyt heeft, laet v wasschen en{de} ghi sult suyuer worden,
Doen ghinc hi nederwaerts, en{de} wiesch hem in die iordane seuenwerf, nae des mans Godts woort, ende sijn vleesch is weder gheworden ghelijc het vleesch van eenen cleynen kindeken, en{de} hi is ghesuyuert,
Ende hi is wedercomen met alle sijnen gheselscap, tot den man Gods, ende heeft ghestaen voor hem en{de} seyde. Ick bekenne warachtelijc datter ghee{n} ander Godt en is in gheheel aertrijck, dan alleen in Israel, Hierom bidde ick dat ghi een benedictie van uwen dienaer nemen wilt,
Ende hi antwoorde. Soo warachtelijck als die Heere leeft voor wien ick stae{n}, ic en sals niet ontfanghen, Ende doen hi hem dwinghen wilde, soo en heeft hi dat gheensins willen toelaten,
Ende Naaman heeft gheseyt. Alsoo ghi wilt, maer ic bidde verleent my uwen dienaer, dat ic mach van deser aerden met mi neme{n} soo vele als twee muylen draghen moghen, want v dienaer en sal voortaen gheenen heele{n} brantoffer oft slachoffer den vreemde{n} goden offeren, dan den Heere,
Maer dit isser alleen waer vore dat ghi den Heere bidden sult voor uwen dienaer, Wanneer mijn heere in Remmons tempel gaen sal om te aenbidde{n}, en{de} als hy op mijn ha{n}t rust, eest dat ick aenbidde in Remmons tempel, als hi op die selue plaetse aenbidt, dat die Heere mi uwen dienaer dese sake wil vergheue{n},
Ende hi seyde he{m}. Gaet henen in vreden. Aldus is hi van hem gheghaen, op de{n} bequame{n} tijt des lants,
Ende Giezi die dienaer des mans Godts heeft gheseyt. Mijn heere heeft desen Sirier Naama{n} ghespaert, dat hi niet en heeft genomen dat hi ghebracht heeft, soo warachtelijck als die Heere leeft ick sal hem naer loopen, en{de} wat van hem nemen,
Ende Giezi is achter Naama{n}s rugghe gheloopen, ende als Naaman dien sach tot hem loopende, soo is hi vanden waghen ghespronghen hem te ghemoete, ende heeft gheseydt. Sijn alle dinghen niet recht?
Ende hi seyde. Iae tis al recht, Mijn heere heeft mi aen v ghesonden segghende. Daer sijn nv twee ionghelinghen vander propheten kinderen tot mi comen van den gheberchte Ephraim, gheeft dien een talent siluers ende dobbel cierlijcke cleedere{n}.
En{de} Naaman heeft gheseyt. Tis beter dat ghi twee talenten neemt, Ende hi heeft hem ghedwonghen, ende twee talenten siluers ghebonden in twee sacken, en{de} dobbel eerlijcke cleederen, ende hi heeft dit twee van sijnen knechten opgheleyt, diet oock voor hem droeghen,
Ende doen hi nv des auonts wedercome{n} was soo heeft hi dat wt haerlieden hant ghenomen, ende besijden gheleydt in huys, ende die mans laten gaen, ende sij sijn wech ghegaen,
Maer hi binnen come{n}de stont voor sijnen heere, ende Eliseus heeft gheseyt. Van waer coemdi Giezi? Die welcke heeft gheantwoort. V dienaer en is nergers wech gegaen.
Maer hi seyde. En was mijn herte daer niet teghenwoordich, doen die man van sijnen waghen v te ghemoete quam? Hierom hebdi nv ontfanghen siluer, ende ghi hebt ontfanghen cleedeeren om te coopen olijfgaerde{n} ende wijngaerden, ende scapen, ende ossen, en{de} knechten, ende dienstvrouwen,
Maer Naamans melaetscheyt sal v ende uwen sade oock aenhanghen tot in der eewicheyt, En{de} hi is van hem ghegaen melaetsch gelijck sneeu.
ENde der propheten kinderen hebben tot Eliseum gheseydt. Siet die plaetse daer wij in woonen voor v, is ons te nauwe,
Laet ons gaen tot aen die iordane, ende laet een yeghelijck besonder wt den bossche nemen besonder materie, dat wij daer voor ons een plaetse timmeren moghen om te woonen,
Die welcke heeft gheseyt. Gaet henen, Ende een van dien heeft gheseyt. Coemt ghy daero{m} oock met uwen dienaers, Hi heeft geantwoort. Ic sal comen.
Ende hi is met hen wech ghegaen, Ende als sij aen die iordane comen waren, soo hiewen sij houten af.
Maer het is ghesciet, doen daer eene, materie af ghehouwen hadde, dat het yser van tbijl int water viel, Ende hi heeft gheroepe{n} en{de} gheseyt. Wee wee, wee mijn heere, en{de} dat selue haddee ick ontleent.
Maer die man Godtgs seyde. Waer eest gheuallen? Ende hi heeft hem die plaetse ghetoo{n}t, Hiero{m} heeft hi een hout afghehouwen, ende dat derwaerts gheworpen ende het yser swemde,
en{de} hy seyde. Neemt dat, Die welcke heeft sijn hant wt ghesteken en{de} dat ghenomen.
Maer die coninck van Sirien streedt teghen Israel, Ende hi heeft eenen raet ghehouden met sijnen knechten segghende. Laet ons in die en{de} die plaetse laghen legghen,
Hierom heeft die man Gods ghesonden aenden coninck van Israel segge{n}de. Wacht v dat ghi niet ouer en reyst tot die plaetse, want daer sijn die Siriers in die laghe{n} verborghe{n}
Die coninck van Israel heeft daerom ghesonden ter plaetsen welck hem die man Godts gheseyt hadde, ende hi heeft die te voren inghenomen, en{de} hi heeft he{m} aldaer bewaert niet eens oft tweemael,
Ende des conincks van Sirien herte is om dit dinck ontstelt gheweest, ende hi heeft sijn knechten te gader gheroepe{n} ende gheseyt. Waerom en gheefdi mi niet te kennen wie dat mijn verrader is by den coninck van Israel?
En{de} een van sijnen knechten seyde. Ten is gheensins alsoo mijn heere coninc, Maer Eliseus die propheet die in Israel is, gheeft den coninc te kennen alle uwe woorden die ghi ghesproken hebt in uwe slaepcamer
Ende hi heeft tot hen gheseyt. Gaet henen en{de} besiet waer hi is, dat ick mach senden en{de} hem vanghe{n}, En{de} sij hebben hem ghebootscapt segghende. Siet hy is te Dothaim,
Hierom heeft hi derwaerts peerden en{de} waghenen ende een macht des heyrs ghesonden, en{de} doen sij des nachts comen waren, hebben sij die stadt omleyt,
Ende des mans Gods dienaer inden dagheraet opstaende, is wt ghegaen, en{de} heeft dat heyr ghesien rontsomme die stadt, ende peerden en{de} waghene{n} ende hi heeft hem dat ghebootscapt segghende. Wee wee, wee, mijn heere, wat sullen wij doen?
Maer hy heeft gheantwoort. En wilt niet vreesen, want meer isser met ons, dan met hen,
Ende doen Eliseus ghebeden hadde soo heeft hi gheseyt. Heere doet die ooghen van desen open dat hi sien mach. En{de} die Heere heeft des knechts oogen open ghedaen, en{de} hy heeft ghesien, ende siet den berch was vol vierigher peerden ende waghenen rontsomme Eliseus,
Ende die vianden trocken nederwaerts nae hem, Maer Eliseus heeft tot den Heere ghebeden seggende. Ic bidde v wilt doch dit volck met blentheyt slaen, Ende die Heere heeftse gheslaghen dat sij niet en saghen nae Eliseus woort,
En{de} Eliseus heeft tot henlieden gheseyt. Dit en is den wech niet, noch dit en is die stadt niet, Volcht mi nae, ende ick sal v den man toonen dien ghi soect, Aldus heeft hi die in Samarie{n} gheleyt
Ende als sij binnen Samarien comen waren, so seyde Eliseus. O Heere opent die ooghen van desen, dat sij sien moghen, Ende die Heere heeft hen ooghen open ghedaen, ende sij hebben ghesien dat sij waren int midden van Samarien,
Ende die coninc van Israel heeft tot Eliseum gheseyt doe{n} hi dese ghesien hadde. Sal icse slaen mijn vader?
En{de} hy seyde. Ghi en sultse niet slaen, Want ghi en hebt se niet gheuanghen met uwen swaerde en{de} boghe dat ghijse slaen soudt, Maer sedt broot ende water voor hen dat sij eten ende drincken, en{de} laetse tot haren heere gaen,
Ende hen wert voor gheleyt een groote ghereetscap van spijsen, ende sij hebben gheten en{de} ghedroncke{n}, ende hi heeftse laten gaen, ende sij sijn wech ghegaen tot haren heere, En{de} nae dien tijt en sijn die roouers van Sirien niet meer ghecomen in dlant va{n} Israel.
Ende nae desen eest ghesciet, dat Benadab die coninck van Sirien sijn heel heyr heeft vergadert, en{de} is opghetrocken en{de} beleghe{n} Samarien,
En{de} daer is eenen grooten honger worde{n} in Samarien, ende die stadt is soo langhe omleydt tot datmen een esels hooft vercocht heeft tachtentich silueren pe{n}ninghen, en{de} een vierendeel van eenen cabus duyue{n} mest vijf silueren penninghen,
En{de} doen die coninc van Israel ouer de{n} muer voorby ghinc, so riep daer ee{n} vrouwe tot he{m} segghe{n}de. Behoudt mi, mijn heere die coninc,
En{de} hy heeft gheseyt. Neen, die Heere helpe v. Waer mede mach ic v helpe{n} va{n}de{n} dorschuloer oft va{n} der wijn perssen? En{de} die coninc heeft tot haer geseyt. Wat wildi hebbe{n}? Sij a{n}twoorde.
Dese vrouwe heeft tot my geseyt. Geeft uwe{n} sone dat wi dien hede{n} ete{n,} en{de} mijne{n} sone sullen wi morghe{n} ete{n.}
Aldus hebbe{n} wi mijnen sone ghecoect ende gheten, Ende ic heb des ander daechs tot haer gheseyt. Geeft uwen sone dat wij dien eten, ende sij heeft haren sone gheborghen,
Doen die coninc dit ghehoort hadde, soo heeft hi sijn cleederen ghescoort, ende ghinck ouer den muer ende alle tvolck heeft dat hayren cleedt ghesien daer hy onder op sijn lichaem mede ghecleet was,
En{de} die coninc heeft gheseyt. Godt doe my dit, en{de} dat daer toe eest dat Eliseus Saphats soons hooft heden op hem staende blijft,
Maer Eliseus sadt in sijn huys en{de} die ouders saten met hem, Hierom heeft hy eenen man voor ghesonden, en{de} eer dat die bode quam, soo heeft Eliseus tot die ouders gheseyt. En weet ghi niet hoe dat desen sone des dootslaghers ghesonden heeft, dat men hooft af slaen soude? Hierom siet toe als die bode coemt sluyt die dore, ende en laet hem niet binnen comen, want siet het gheruysch van sijns heeren voeten is achter hem,
Doen hi noch met hemliede{n} sprac soo saghen sij den bode die tot hem quam, Ende hy seyde. Sie soo grooten quaet is va{n}den heere, wat sal ick meer vanden heere verwachten?
DOen seyde Eliseus. Hoort des Heeren woordt, Dit seydt die Heere. Te deser tijt morge{n} sal ee{n} mate bloeme des meels eene{n} stater gulden ende twee maten ghersten eenen stater in die poorte van Samarien,
Ende een vanden vorsten op wiens hant die coninck rustede antwoordende den man Gods seyde, Al maecte die Heere oock sluysen inden hemel soude dit moghen gheschieden dat ghi segt? Hy heeft gheseyt. Ghy sult dat met uwen ooghen sien, ende daer niet af eten.
Ende daer waren vier melaetsche mannen by den inganck vander poorten, die welcke hebben tot malcanderen gheseyt. Wat willen wij hier blijuen tot dat wij steruen?
Tsij dat wij in die stadt ghaen willen, soo sullen wij van hongher steruen, tsij dat wi hier blijuen so moete{n} wij ooc steruen, Hiero{m} coemt ende laet ons ouervlieden tot den legher vanden Siriers, eest sake dat si ons sparen, so sullen wi leuen. Maer eest dat si ons wille{n} dootslaen, soo sullen wij niet te min steruen.
Hierom sijn sij des auonts opghestae{n} om te comen tot der Siriers heyrlegher, Ende doen sij comen waren ae{n} tbeghinsel vander Siriers heyrlegher, soo en hebben si daer niemandt gheuonden,
Want die Heere hadde doen hooren tgheluyt van peerden ende waghenen, ende van een groot heyr inden heyrlegher vanden Siriers, ende sij hebben tot malcanderen gheseyt. Siet die coninc van Israel heeft teghen ons om loon ghehuert der Hethiters ende Egiptenaerts coninghen, ende sij sijn op ons ghecomen,
Hierom sijn sij opghestaen ende gheulucht in die duysternissen, en{de} sij hebben haer tenten, ende peerden, en{de} esels inden heyrlegher ghelaten, ende sij sijn gheuloden, begheerende alleen haer zielen te behouden,
Als dan die melaetsce{n} aldus comen waren aen dat beghinsel vanden heyrlegher, soo sijn sij in een tabernakel ghegaen, en{de} hebben ghegheten ende ghedroncken, ende sij hebbe{n} va{n} daer ghenomen siluer, ende gout, ende cleederen, en{de} sij sijn wech ghegaen, ende hebben dat gheborghen, ende sij sijn wederom comen aen een ander tabernakel, ende van daer desghelijcks nemende hebben dat oock gheborghen
Ende sij hebben tot malcanderen gheseyt. Wij en doen niet rechtelijck, want dit is eenen dach van goeder tijdinghen, Eest dat wij swijge{n} ende dat niet en willen bootscappen tot den morghe{n} soo sullen wij van een groot misdaet beticht worden Coemt, laet ons gaen ende in des conincs hof bootscappen,
En{de} doen sij tot der stadt poorten comen waren, soo hebben sij hen vertelt seggende. Wij sijn ghegaen tot der Siriers heyrlegher, ende wij en hebben daer gheenen mensch vonden, dan alleen peerden en{de} esels ghebonden, ende wtghespannen tenten,
Hiero{m} sijn die portiers ghegae{n} en{de} hebben dat ghebootscapt binnen in des conincks palays,
Die welcke is des nachts opghestaen, ende heeft tot sijnen knechte{n} gheseyt. Ick segghe v wat ons die Siriers ghedaen hebben, Sij weten wel dat wij hongher lijden, ende daer om sijn sij wt haren legher ghegaen, ende sij ligghen in die velden gheborghen seggende. Als sij wter stadt sullen comen sijn, soo sullen wijse leuende vanghen, ende dan sullen wij in die stadt moghen come{n},
Doen antwoorde daer een van sijnen knechten, Laet ons die vijf peerden nemen die in tstadt bleuen (want dese sijn alleen in die gheheel menichte van Israel ouer bleuen want die ander sijn al verteert) ende wtsendende sullen wij dit moghen bespieden,
Hierom hebben sij twee paerden ghenomen, ende die coninc heeft die ghesonden totten legher der Siriers seggende. Gaet henen ende siet,
Die welcke sijn hen nae ghegae{n} tot aen die iordane, en{de} siet alle den wech was vol cleederen en{de} vaten welc die Siriers wech gheworpen hadden, doen sij veruaert worden, en{de} die boden wedero{m} comende hebbent den coninc te kennen ghegheuen,
En{de} tvolc is wtghetrocke{n} en{de} heeft der Siriers legher berooft, en{de} dat mudde bloemen va{n} meel is gheworde{n} gheldende eenen stater, en{de} twee mudde{n} ghersten eenen stater nae des Heere{n} woort,
En{de} die coninc heeft dien prince (op wiens hant hy gheleendt hadde) aen die poorte ghestelt, den welcken het volck vertreden heeft inden inganc vander poorten, en{de} hy is ghestoruen, alsoo die man Gods ghesproken hadde, doe{n} die coninck tot hem nederwaerts comen was,
Ende het is ghesciet nae dwoort vanden man Gods dat hy de{n} coninck gheseyt hadde doen hy seyde. Twee mudde{n} ghersten sullen eenen stater ghelden, ende een mudde bloem van meel eenen stater op desen seluen tijt morghen in die poorte van Samarien,
Doen die vorst de{n} man Gods gheantwoort hadden en{de} gheseyt. Al maecte die Heere ooc sluysen inden hemel, soude dit oock moghen gescieden dat ghy segt? En{de} hy seyde hem. Ghy zult dat met uwen ooghen sien, maer daer niet af eten,
Hierom eest ghesciedt alsoot voorseyt was, Ende het volck heeft hem in die poorte vertreden, en{de} hy is ghestoruen.
ENde Eliseus heeft ghesproken totter vrouwen wie{n}s sone hi hadde doe{n} leuen seggende. Staet op gaet henen ghy en{de} v huys, en{de} wort vreemdelinghen erghers daer ghy dat vinde{n} moecht. Wa{n}t die Heere heeft den hongher gheroepen, en{de} die sal opt lant comen seuen iaren,
Die welcke is opghestae{n} en{de} heeft ghedae{n} nae des mans Gods woort, en{de} wech gaende met haren huysghesin is si vreemdelinc worden inder Philistijnen lant veel daghen,
En{de} doe{n} die seuen iaren voleyndt waren, so is die vrouwe wt der Philistijnen landt wederom comen, en{de} si is wtghegaen om den coninc aen te spreken om haer huys en{de} om haer ackerlanden,
En{de} die coninc sprac met Giezi des mans Gods knecht segghende. Vertelt my alle die groote wercken die Eliseus ghedaen heeft,
En{de} doen hy den coninc vertelde hoe hij eenen doode{n} verwect hadde, so quam daer die vrouwe wiens sone hy leuende ghemaect hadde, roepe{n}de tot den coninc om haer huys ende om haer ackerlanden, en{de} Giezi heeft gheseyt. Mijn heere die coninck dit is die vrouwe en{de} dits haer sone den welcken Eliseus verwect heeft,
Ende die coninc heeft die vrouwe onderuraecht, en{de} si heeft hem dit vertelt, En{de} die coninck heeft haer eene{n} ghesneden camerlinc ghegheue{n} segghende. Gheuet haer al wederom dat haer toebehoort en{de} alle die renten der ackerlanden vanden dach dat sij het lant verlaten heeft tot op desen tijd toe,
Ende Eliseus is te Damascus comen, en{de} Benadad die coninc van Sirie{n} was sieck, ende sij hebben hem te kennen ghegheuen segghende. Die man Gods coemt herwaerts,
Ende die coninc seyde tot Hazael. Neemt ghifte{n} met v, en{de} gaet den man Godts te ghemoete, ende vraghet vanden Heere raet door hem segghende. Sal ic dese mijn siecte moghen ontgaen?
Hierom is Hazael hem te ghemoete ghegaen, hebbende met hem ghiften ende alderhande goeden van Damasco veertich kemelen lasts, Ende doen hy voor hem stont, soo heeft hy gheseyt. V sone Benadad die coninc va{n} Sirien heeft my tot v ghesonden zegghende. Sal ick moghen ghenesen va{n} dese mijne siecte?
Ende Eliseus heeft tot he{m} gheseyt. Gaet hene{n}, segt hem ghi sult ghenesen worden, Maer die Heere heeft my ghetoont dat hy die doot steruen sal,
En{de} hy stont by hem en{de} hi is beroert gheworden tot bescaemtheyt sijns aensichts, en{de} die man Gods heeft gheweent,
Tot wien Hazael seyde Waero{m} weent mijn heere? En{de} hi seyde. Wa{n}t ic weet wel wat quade dinghe{n} ghi de{n} kinderen va{n} Israel doe{n} sult, Haer besloten steden suldi metten viere verbranden, en{de} haer ionghelinghe{n} suldi metten swaerde verslaen, en{de} hen kinderke{n}s suldi dee{n} teghe{n} dander doot stoote{n} ende haer beuruchte vrouwe{n} verscooren,
En{de} Hazael heeft gheseyt. Wat ben ic v knecht, ee{n} hont dat ick dit groot dinck doen soude? En{de} Eliseus seyde. Die Heere heeft my ghetoont dat ghy coninck va{n} Sirien sijn sult,
Ende als hi wech ghegaen was van Eliseo, soo is hy tot sijnen heere comen, die welcke hem seyde. Wat heeft v Eliseus gheseydt? Ende hy antwoorde. Hy heeft my gheseyt dat ghy ghenesen sult,
En{de} als den andere{n} dach comen was, so heeft hy ghenomen een beddecleedt en{de} daer water op ghegoten, en{de} dat op sijn aensicht ghespraeyt, en{de} doe{n} hy doot was, soo heeft Hazahel gheregneert in sijn plaetse.
Int vijfste iaer Ioram Achabs sone des conincks van Israel, ende Iosaphat des conincks van Iuda, heeft Ioram Iosaphats sone die coninck van Iuda gheregneert,
Tweendertich iaren out was hy doen hy begonste te regneren, en{de} acht iaren heeft hi in Ierusale{m} gheregneert,
En{de} hy heeft ghewandelt in die weghen der coninghen van Israel, ghelijc thuys va{n} Achab gthewandelt hadde, wa{n}t Achabs dochter was sijn huysvrouwe, ende hy heeft ghedaen dat quaet is voor des Heeren aensicht,
Maer die Heere en heeft Iuda{m} niet wille{n} verderue{n}, om Dauids sijns knechts wille, ghelijc hy hem gheloeft hadde, dat hy hem en{de} sijnen sonen een licht gheuen soude tot allen daghen
In sijnen daghen is Edom afghesceyden dat sij onder Iudam niet sijn en souden, ende sij maecten hen seluen eenen coninck,
En{de} Ioram is comen te Seira ende alle die waghenen met hem, en{de} hy is des nachts opghestaen, ende hy heeft die Idumeen gheslaghen die hem omringhelt hadde{n}, ende die princen der waghenen, maer tvolck is gheuloden in hen tabernakelen.
Aldus is Edom afghesceyden dat hy niet en soude wesen onder Iuda, tot op desen dach toe, Doen sceydde Lobna oock af op den seluen tijt,
Ende datter meer is van Iorams woorde{n} ende alle dat hi ghedaen heeft, en sijn die niet al ghescreuen int boec der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
Ende Ioram is met sijnen vaderen ontslapen, ende met hen begraue{n} in Dauids stadt, en{de} Ochozias sijn sone heeft voor hem gheregneert,
Int twaelfste iaer va{n} Ioram Achabs sone des conincks va{n} Israel heeft Ochozias Iorams des conincs van Iuda sone gheregneert,
Tweentwintich iaren out was Ochozias doen hi begonste te regneren, en{de} een iaer heeft hy in Ierusale{m} gheregneert, Sijns moeders naem was Athalia Amrams Amri des conincs va{n} Israel dochter
Ende hy heeft ghewandelt in die weghendes huys van Achab, en{de} hi heeft ghedaen dat quaet is voor de{n} Heere, ghelijc Achabs huys, wa{n}t hy was een behoude sone van Achabs huys,
Hy is ooc wech ghereyst met Ioram Achabs sone om te strijden teghe{n} Hazael den coninc van Sirien te Ramoth Galaad, en{de} die Siriers hebben Iora{m} ghewont,
die welcke is weder come{n}, om ghenesen te worde{n} in Iezrael, wa{n}t die Siriers hadden he{m} ghewont, doen hy te Ramoth street teghen Hazael den coninck va{n} Sirien, Maer Ochozias Iorams sone die coninck van Iuda, is nederwaerts ghegaen om Ioram Achabs sone te besoecken te Iezrahel, want hy daer sieck lach.
MAer Eliseus die propheet heeft gheroepen een van der propheten sone{n}, en{de} heeft tot he{m} gheseyt. Omgort v lendenen, en{de} neemt dit olie potteken in v hant en{de} gaet te Ramoth Galaad,
Ende als ghi daer sult come{n} sijn, soo suldi sien Iehu den sone van Iosaphat des soons van Namsi, ende binnen comen sijnde, soo suldi hem doen opstaen wt dat midden van sijnen broeders, ende leyden hem in dat binnenste camerken,
Ende houdende dat potteken olien, suldi dat storten op sijn hooft ende segghe{n}. Dit seyt die Heere. Ic heb v een coninc ouer Israel ghesalft, En{de} ghy sult die dore open doen, en{de} vlieden wech, en{de} daer niet stae{n}de blijue{n}.
Hiero{m} is die ionghelinc ee{n}s prophete{n} kint wech ghegae{n} tot Ramoth-galaad,
en{de} hi is daer binne{n} gegae{n}, Maer siet die prince{n} des heyrs saten, en{de} hi seyde. Ic heb ee{n} woort aen v o ghi prince, En{de} Iehu heeft geseyt. Aen wie{n} va{n} ons allen? En{de} hi seyde. Aen v o ghi prince,
En{de} hy is opghestae{n} en{de} in die camer ghegaen, en{de} hy storte die olie op sijn hooft en{de} seyde. Dit seyt die Heere die God van Israel. Ick heb v tot eenen coninc ghesalft ouer des Heeren volck van Israel,
Ende ghy sult Achab ws heeren huys verslaen, en{de} ic sal wreken het bloet van mijnen dienaers der propheten ende alle des Heere{n} dienaers bloet van Iezabels handen,
En{de} ic sal tgheheel huys van Achab verderuen, ende ick sal van Achab doot slaen alle dat aen den wandet pisset ende de{n} besloten, ende den wtersten in Israel,
Ende ick sal Achabs huys gheuen ghelijck thuys van Ieroboam Nabats sone ende ghelijck Baasa Ahia soons huys
Ende die honden sullen Iezabel eten opt velt va{n} Iezrahel, ende daer en sal niemant sijn die haer begrauen sal, Ende hy heeft die dore open ghedaen, ende is wech gheuloden,
Maer Iehu is wtgheghaen tot sijns heeren knechte{n}, die welcke tot hem seyden. Sijn alle dinghen te rechte? Waerom is dese ontsinninghe tot v comen, Ende hy seyde tot hen. Ghy kent den man wel, ende wat hy ghesproke{n} heeft,
Ende sij hebben gheantwoort. Het en is niet waer, Maer lieuer vertellet ons ghy, Die welcke seyde. Dese ende dese woorden heeft hy my ghesproken ende gheseyt. Dit seyt die Heere. Ick heb v tot eenen coninck ouer Israel ghesalft,
Hierom hebben si hen ghehaest, en{de} een yeghelijc nemende sijnen mantel hebben die gheleyt onder sijn voeten, op een maniere van eenen conincs stoel, Ende sij hebben met een trompet gheluyt ghegheuen ende gheseyt. Iehu heeft gheregneert,
Hierom heeft Iehu Iosaphats sone des soons Namsi ee{n} ghesworen verbont ghemaect teghe{n} Ioram, Maer Ioram hadde Ramoth Galaad omleydt, hy en{de} geheel Israel teghen Hazael den coninck van Sirien,
ende hy was wederom comen om ghenesen te worden in Iezrahel van die wonden wa{n}t die Siriers hadden hem gheslaghen doen hy vechtende was teghen Hazael den coninck van Sirien, Ende Iehu heeft gheseyt. Eest dat n belieft, so en laet niemant wt die stadt vluchtich wech ghaen, dat hy niet en gae, ende bootscappe dit te Iezrael,
Ende hy is opwaerts ghetrocken ende ghereyst nae Iezrael, want Ioram lach daer sieck, ende Ochozias die coninc van Iuda was nederwaerts comen om Ioram te besoecken.
Aldus heeft die wachter die opden torre van Iezrael stont ghesien den hoop van Iehu come{n}de, en{de} hi heeft gheseyt. Ick sien eenen hoop, En{de} Ioram seyde. Neemt eene{n} waghe{n} en{de} sendt he{m} te ghemoete en{de} dat hi segge die derwaerts gaet. Sijn alle dinghen te rechte?
Hier om is hy wech ghetrocke{n} die opde{n} waghe{n} ghegaen was he{m} te ghemoete, en{de} hy heeft geseyt. Dit seyt die coninc. Sijn alle dinghen in vrede{n}? Ende Iehu seyde. Wat gaet v de{n} vrede ae{n}? Gaet door en{de} volcht my En{de} die wachter heeft dit ooc vercondicht segghe{n}de. Die bode is bi hen come{n}, en{de} hy en keert niet wedero{m}
Aldus heeft hy den tweede{n} waghen met paerde{n} ghesonden, en{de} hy is tot hen comen en{de} heeft gheseyt. Dit seyt die coninc. Eest vrede? Ende Iehu seyde. Wat gaet v de{n} vrede ae{n}? Gaet door en{de} volcht my,
En{de} diewachter heeft dit ooc vercondicht segge{n}de. Hy is tot by hen come{n}, en{de} hy en keert niet wedero{m}me, En{de} den ganc is ghelijc de{n} ganc va{n} Iehu Namsi soon, wa{n}t hy gaet seer haestelijc,
En{de} Ioram seyde. Spa{n}t in de{n} waghe{n}, En{de} si spande{n} sijne{n} waghe{n} in, en{de} Iora{m} die coninc va{n} Israel en{de} Ochozias die coninc va{n} Iuda sijn wtgetrocke{n}, een ieghelijc op sijne{n} waghe{n,} en{de} sij sijn Iehu te ghemoete ghereyst, en{de} sij hebbe{n} he{m} vonde{n} in Naboths des Iezraheliters acker,
En{de} doen Ioram Iehu ghesien hadde, so seyde hy. Eest vrede Iehu? En{de} hy antwoorde. Wat vrede? Vwer moeder Iezabels oncuyscheden en{de} veel toouerien sijn noch machtich,
Maer Ioram keerde sijn ha{n}t, en{de} vliedende seyde hy tot Ochozia{m}. Tis verraderie Ochozia,
Ende Iehu spande sijne{n} booghe metter hant, en{de} hy quetste Iora{m} tussche{n} sijn scoudere{n}, en{de} de{n} pijl is wtghegae{n} door sijn herte, En{de} ter stont viel hy neder in sijne{n} waghe{n},
En{de} Iehu heeft gheseyt tot Badacer de{n} capiteyn. Neemt en{de} worpt he{m} opde{n} acker va{n} Naboth den Iezraheliter Want ic ben wel ghedachtich doen ic en{de} ghy opden waghen sittende Achab sijne{n} vader volchden dat die Heere desen last op hem heeft gheleydt segghende,
Eest dat ick v voor Naboths bloet ende voor sijnder kinderen bloet, dien ic ghisteren ghesien hebbe (sprac die Heere) niet weder en loone op dese{n} acker seyt die Heere, Hierom neemt hem nv, ende worpt hem opden acker nae des Heeren woort,
Maer Ochozias die coninck van Iuda dat siende nam die vlucht door den wech vande{n} huyse des hoefs, Ende Iehu heeft hem veruolcht ende gheseyt. Slaet desen oock in sijnen waghen, Ende sij hebben hem gheslaghen inde{n} opganck van Gaber, welck is by Ieblaam, die welcke is gheuloden te Mageddo ende daer ghestoruen,
Ende sijn knechten hebben hem op sijnen waghen gheleydt ende gheuoert in Ierusalem, ende begrauen met sijnen vadere{n} in Dauids stadt,
Int elfste iaer van Iora{m} Achabs sone, heeft Ochozias gheregneert ouer Iudam,
ende Iehu is te Iezrahel ghecomen, Ende Iezabel hoorende va{n} sijnder innecoemst, heeft haer ooghen met eenen stibius steen ghescildert, ende haer hooft verciert, ende sach wt ter vensteren
Iehu income{n}de door die poorte ende sij seyde. Sal Zambri moghen vrede hebben die sijnen heere doot gheslaghe{n} heeft?
Ende Iehu hief sijn aensicht opwaerts ter vensteren ende seyde. Wie is dese? Ende twee oft drij ghesneden camerlinghen buychden hen neder voor hem,
Ende hy seyde tot hen. Worptse nederwaerts. Ende sij hebbense van bouen nederwaerts gheworpen, Ende den muer worde met haren bloede bespraeyt, ende der peerden clauwen hebben haer vertreden,
Ende doen hy binnen gheghaen was om te eten ende te drincken, so seyde hy. Ghaet henen ende besiet die vermaledijde vrouwe ende begraeftse want het is eens conincs dochter,
Ende doen sij ghegaen waren om haer te begrauen, soo en hebben sij niet vonden dan het bloot hooft ende die voeten, ende het wterste der handen,
Ende weder om comende hebben si hem dat gheseyt, Ende Iehu seyde. Dit is des Heeren woort dat hy ghesproken heeft door sijnen dienaer Eliam den Thesbiter segghende. Op den acker van Iezrahel sullen die honden eten het vleesch van Iezabel,
ende Iezabels vleesch sal sijn ghelijck mest op dat aensicht der aerden inden acker van Iezrael, alsoo dat die voor by ghaende segghen sullen. Es dit die Iezabel?
AChab hadde tseuentich sonen in Samarien, Hierom heeft Iehu eenen brief ghescreuen ende ghesonden in Samarien tot die beste vander stadt, ende tot die ouders, ende tot Achabs voester heere{n} seggende.
Ter stont als ghi desen brief sult ontfanghen hebben ghy die ws heeren sone{n} hebt ende waghenen, en{de} peerden, ende vaste besloten steden, ende wapenen,
kiest den besten ende den ghene{n} die v lieden best aenstaet van ws heeren sonen, ende stelt dien op sijns vaders rijcstoel, ende strijt voor ws heeren huys,
Maer sij vreesden anxtelijcken seere, en{de} seyden. Siet twee coninghen en hebben voor he{n} niet moghen staende blijuen, Hoe sullen wij dan moghe{n} wederstaen?
Hierom hebben die ouerste des huys en{de} die prouoosten van der stadt en{de} die ouders en{de} die voesterheeren tot Iehu ghesonden segghende. Wij sijn v dienaers, al wat ghi ons ghebiedt dat sullen wi doe{n} Ende wij en sullen gheenen coninc ouer ons maken wat v belieft dat doet,
Ende hy heeft hen andermael eenen brief gescreuen segghende. Eest dat ghi mijne sijt, en{de} my ghehoorsaem sijt, soo neemt die hoofden van ws heere{n} sonen, en{de} coemt tot my te deser seluer vren morghen tot Iezrahel, En{de} des conincs sone{n} tseuentich mannen worden by die beste vander stadt opghevoedt,
En{de} doen den brief tot hen comen was, soo hebben sij des conincs sonen ghenomen, en{de} hebben die tseuentich mannen doot gheslaghen, en{de} hen hoofden in coruen gheleydt, en{de} die tot hem ghesonden in Iezrahel,
Ende die bode is comen, ende heeft hem dit te kennen ghegheuen segghende. Sij hebbe{n} die hoofden van des conincks sonen ghebracht, Die welcke antwoorde. Stelt die op twee hoopen by den inganc vander poorten tot morghe{n} toe,
Ende doent daer dach gheworden was, soo is hy wtghegaen, en{de} staende heeft hi tot alle tvolck gheseyt. Ghi sijt rechtueerdich, heb ick teghen mijnen Heere een ghesworen verbont ghemaect, ende he{m} doot gheslaghe{n}, wie heeft alle dese gheslaghe{n}?
Hierom siet nv datter niet op die aerde gheualle{n} en is van alle des Heere{n} woorden, welc die Heere ghesproken heeft ouer thuys va{n} Achab en{de} die Heere heeft ghedaen dat hy ghesproke{n} heeft door Elias sijns dienaers hant,
Daerom heeft Iehu in Iezrahel verslaghen alle die daer noch ouer bleuen waren van Achabs huys, en{de} alle sijn edele, en{de} sijn bekende, ende sijn priesters, tot datter gheen van hem ouer en bleuen,
Ende hy is opghestaen ende in Samarien ghecomen, Ende doen hy comen was tot dat ghewelft huys der herders, in de{n} wech daer heeft hy vonden
Ochozie des conincs van Iuda broeders ende hy heeft tot hen gheseyt. Wie sidy? En{de} sij antwoorden. Wij sijn Ochozias broeders, ende sijn afcomen om te groeten des conincks sonen en{de} der coninghinnen sonen,
Doen seyde hy. Vangtse leue{n}de, En{de} als sij die leuende ghevanghen hadden, soo hebben sij die ghedoot inden put by dat ghewelft huys, twee{n}veertich mannen, ende hy en heeft daer niemandt van dien laten ouerblijuen.
En{de} doen hy van daer ghegaen was, so heeft hy gheuonde{n} Ionadab Rechabs sone, hem te ghemoete comende, ende hy heeft hem ghebenedijt, Ende hy heeft tot hem gheseydt. Is v herte ook oprecht ghelijck mijn herte met v herte is? En Ionadab seyde. Iaet. Eest alsoo (seyde hy) soo gheeft v hant, De welcke hem sijn hant gaf, ende Iehu heeft hem tot sijs eluen inden waghen op opghehauen,
ende seyde tot hem. Coemt met mij, en{de} siet mijn gramme liefde voor den Heere, Ende settende hem op sijnen waghen
heeft hy hem gheuoert in Samarien, Ende hy heeft gheslaghen alle die daer ouerbleuen waren binnen Samarien van Achab, tot eenen toe nae des Heeren woort dat hy ghesproken heeft door Eliam,
Hierom heeft Iehu alle tvolck vergadert, ende tot he{n} gheseyt. Achab heeft Baal weynich ghedient, maer ick sal hem veel meer dienen,
Daero{m} roept by my alle Baals propheten, ende alle sijn dienaers, ende alle sijn priesters, datter niemant achter en blijue, Want ic hebbe Baal een groote offerande te doen, soo wie daer niet by en is die en sal te leuen niet blijuen, Maer Iehu dede dat listelijck omdat hi Baals dienaers heel te niet doen soude,
En{de} hy heeft gheseyt. Heylicht Baal eenen feestdach, En{de} hi heeft gheroepen
ende ghesonden in alle die palen van Israel, ende alle Baals dienaers sijn comen, daer en bleef niet een achter die daer niet en quam, Ende sij sijn in Baals te{m}pel ghegae{n}, en{de} Baals huys is vol gheworden, va{n} benede{n} tot bouen toe,
En{de} hy heeft gheseyt de{n} ghenen die den last va{n}den cleedere{n} hadde{n}. Brengt voorts cleederen voor alle Baals dienaers, Ende sij hebben hen cleederen voorts bracht,
En{de} Iehu met Ionadab Rechabs sone in Baals tempel comende, heeft tot Baals dienaers gheseyt. Ondersoect en{de} besiet dat hier by auontueren niemant met v lieden en sij va{n} des Heeren dienaers, maer dat Baals dienaers alleen sijn.
Aldus sijn sij binnen ghecomen om slachofferanden ende heelbrantofferanden te doen, Maer Iehu hadde voor hem daer buyten bereydt tachtentich mannen, ende hen gheseyt. Soo wie van desen menschen ontuliet, die ick in v handen sal brenghen, sijn ziele sal voor diens ziele sijn,
Ende het is ghesciet doen die heelbra{n}tofferande voldaen was, dat Iehu heeft sijnen ruyters en{de} capiteynen beuolen. Gaet binne{n}, ende verslaetse datter niemant en ontgae, En{de} sij hebbense verslaghen met dat scerp vanden swaerde, ende die ruyters ende capiteynen hebbense wech gheworpen, ende si sijn ghegaen in die stadt van Baals tempel,
ende hebben ghehaelt wt Baals tempel Baels staende beelt, ende sij hebben dat verbrant
ende te puluer ghebracht, Oock hebben sij Baals tempel verbrant, ende daervore ee{n} heymelijcheyt ghemaect tot op desen dach toe.
Aldus heeft Iehu Baal te niet ghedaen wt Israhel,
Maer nochtans van Ieroboams Nabats soons sonden die Israel heeft doen sondighen, en is hy niet afghescheyden, ende hi en heeft die gulden calueren niet verlaten die te Bethel ende te Dan waren,
Maer die Heere heeft tot Iehu gheseydt. Aenghesien dat ghy naerstelijck ghedaen hebt dat recht was ende behaechlijck in mijnen ooghen, ende hebt ghedaen teghen Achabs huys alle dat in mijn herte was, daer om sullen v sonen tot dat vierde ledt sitten op den conincs stoel van Israel,
Maer Iehu en heeft niet ghehouden dat hi wandelen soude in des Heeren des Godts van Israhel wet, met sijn gheheel herte, Want hy en is van Ieroboams sonden niet ghescheyden die Israhel hadde doen sondighen,
In dien daghen beghonstet den Heere te verdrieten ouer Israhel, ende Hazael heeftse gheslaghen aen alle die palen van Israhel,
van die ior-dane af teghen ouer die oostsijde, alle dlant van Galaad, ende Gad, ende Ruben, ende Manasse, van Aroer die aen die beke van Arnon gheleghen is, ende Galaad, en{de} Basan.
Die ander woorde{n} van Iehu ende alle dat hi ghedaen heeft, en{de} sijn stercheyt, en sijn die niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Israhel?
En{de} Iehu is met sijnen vaderen ontslapen, en{de} sij hebben hem begrauen in Samarien, en{de} Ioachas sijn sone heeft in sijn stede gheregneert,
Ende die daghen dat Iehu ouer Israel gheregneert heeft in Samarien sijn gheweest achtentwintich iaren.
ENde Athalia die moeder van Ochozias sie{n}de dat haer sone doot was, heeft alle dat coninclijck saet ghedoodt,
Maer Iosaba des conincs Iorams dochter Ochozias suster, nemende Ioas Ochozias sone, heeft hem met sijnder voester ontstolen wt het midden va{n} des conincs kinderen die ghedoot worden wt die slaepcamer, ende sij heeft he{m} gheborghen wt dat aensicht van Athalia dat hy niet en soude ghedoot worden,
Ende hi was by haer ses iaren al heymelijc in des Heeren huys, En{de} Athalia regneerde opt lant,
Maer op dat seuenste iaer heeft Ioiada wt ghesonden en{de} met hem nemende die honderste mannen, ende die ruyters heeft hy die tot hem gheleydt in des Heeren tempel, ende hi heeft met he{n} een verbo{n}t ghemaect, en{de} hen beswere{n}de in des Heeren huys heeft hi hen des conincs sone ghetoont,
en{de} hy heeft hen beuolen segghende. Dit is dwoordt dat ghy doen moet,
Het derden deel van v lieden, sal op den sabboth inne comen, ende houden die wake van des conincs huys, Ende het ander derden deel sal sijn by die poorte van Seyr, ende een derdendeel sal sijn aen die poorte die by der sciltmannen huys is, ende ghy sult die wachte houden van dat huys Messa,
Maer die twee deelen van v lieden allegader wtgae{n}de opden sabboth dach, laet houden die wachte van des Heeren huys omtrent den coninck,
Ende ghy sult rontsomme den coninck staen, houdende wapenen in v handen, ende eest datter yemant binnen des tempels beuanck coemt, dien salmen dootslaen, ende ghy sult by den coninck blijuen als hy incoemt ende wtgaet,
Ende die honderste mannen hebben ghedaen nae alle tghene dat hen Ioiada die priester beuolen hadde, Ende elck met hem nemende sijn mannen die opden sabbboth dach in ghinghen, met den ghene{n} die opden sabboth dach wt ghingen, sijn ghecomen tot Ioiada den priester,
Die welcke he{n} heeft ghegheuen die lancien ende wapenen des conincks Dauids, die daer in des Heeren huys waren,
Ende sij stonden elck hebbende wapenen in haer handen aen die rechte sijde des tempels, tot ae{n} die slincke sijde des outaers ende des tempels rontsomme den coninck,
Ende hy heeft des conincks sone voorts ghebracht, ende een croone op he{m} ghestelt, ende dat ghetuyghenis, ende sij hebben hem coninck ghemaeckt, ende ghesalft, ende metten handen tsamen slaende hebben sij gheseyt. Die coninck leue,
Ende Athalia heeft ghehoort die stemme des loopende volcks, ende comende by die scaren des volcks in des Heeren tempel,
heeft sij den coninck ghesien staende op sijne{n} rechter stoel nae die ghewoonte, ende sanghers, ende trompetten by hem, ende alle het volck des lants blijscap makende, ende blasende met trompetten, ende sij heeft haer cleederen ghescoort, ende gheroepe{n}, Muyterie, muyterie,
Maer Ioiada heeft den hondersten mannen die ouer theyr waren beuolen, ende tot hen gheseyt. Leydtse wt dat bevrijde des tempels ende soo wie haer nae volcht, datmen dien doot slae metten sweerde, Want die priester hadde gheseydt. En laetse in des Heeren tempel niet doot gheslaghe{n} worden,
Ende sij hebben hen handen aen haer gheslaghen, ende haer voorts ghestooten door de{n} wech vander peerden inganck by tpalays, ende daer is sij doot gheslaghen,
Aldus heeft Ioiada een verbont ghemaect tusschen den Heere ende den coninck, ende tusschen tvolck, dat sij des Heeren volck sijn souden, ende tusschen den coninck ende tvolck,
Ende alle tvolck des lants is in Baals tempel ghegaen, en{de} sij hebben sijne{n} outaer ghebroken, en{de} sijn beelden hebben sij met grooter cracht in stucken ghebroke{n}. Ooc hebben sij Mathan Baals priester doot gheslaghen voor den outaer, Ende die priester heeft hoede ghestelt in des Heeren huys,
ende hy heeft ghenomen die honderste mannen, ende die legioenen Cerethi, ende Phelethi, ende alle dat volck des lants, ende sij hebben den coninck gheleydt wt des Heeren huys, ende sijn ghecomen door den wech van der sciltmannen poorte tot int palays, ende hy is gheseten op der coninghen throon,
En{de} alle tvolck des lants heeft he{m} verblijt, ende die stadt worde stille rustende, Maer Athalia is metten swaerde ghedoot in des conincks huys,
Seuen iaren oudt was Ioas doen hy begonste te regneren.
INt seuenste iaer van Iehu regneerde Ioas, Veertich iaren heeft hy gheregneert in Ierusalem, sijns moeders naem was Sebeia van Bersabee,
Ende Ioas heeft ghedaen dat recht was voor den Heere, alle die daghen dat hem Ioiada die priester leerde,
Maer nochtans en heeft hy die hoochden niet wech ghenomen, want het volck dede noch slachofferanden en{de} ontstack ruecofferanden op die hoochden,
Ende Ioas heeft totten priesters gheseydt. Alle tghelt der heyligher offeranden, dat in des Heeren tempel ghebrocht worden sal vanden ghenen die voorby gaen, welck gheoffert wort voor eenen prijs der zielen, en{de} dat sij wt hem seluen en{de} wt haers herten vrijen wille in brenghen in des Heeren tempel,
dat sullen die priesters nae haer ordinancie{n} ontfanghe{n}, en{de} daer mede sulle{n} sij vermake{n} die veruallen timmeragien des huys, eest dat sij yet sien sullen dat nootelijcke{n} vermaect moet worde{n},
Aldus tot dat drijentwintichste iaer, des conincks Ioas en hebben die priesters des te{m}pels veruallinghe{n} niet vermaect
Ende die coninck Ioas heeft Ioiadam den opperste{n} priester ende die priesters gheroepen segghende tot hen. Waerom en vermaecte ghy des tempels veruallinghen niet? Hiero{m} en wilt niet meer het ghelt ontfanghen nae uwe ordinancie, maer gheeft dat weder ouer, tot des tempels vermakinghe,
Ende het is den priesters verboden het ghelt te ontfanghen vanden volcke, ende die veruallinghen des huys te vermaken,
Ende Ioiada die opperste priester heeft een offerkiste ghenomen ende daer een gat bouen open ghedaen, ende hy heeft die ghestelt by den outaer ter rechter sijden daermen in des Heeren huys ghaet, en{de} die priesters die die doren bewaerden staken daerin alle tgelt datter ghebracht worde tot des Heere{n} tempel,
Ende als sij saghen datter te veel ghelts in die offerkiste was, so quam des conincks scrijuer opwaerts en{de} die opperste priester, en{de} sij goten dat wt en{de} telden tghelt datter in des Heeren huys gheuonden worde
ende sij ghauen dat by ghetale ende ghewichte in die hant der ghee{n}der diet regiment hadden ouer die metsers van des Heeren huys, die welcke dat wtghauen aen die timmerlieden en{de} aen metsers die in des Heeren huys wrachten,
ende die veruallinghen vermaecten, ende aen die steenhouwers, ende om te coopen hout ende steenen die wtghehouwen worden, alsoo dat die vermakinghe van des Heere{n} huys soude volbracht worde{n}, in alles daert van noode was cost aen te doen om dat huys te verstercken,
Maer nochtans en worden van dien seluen ghelde niet ghemaect die water cruycken van des Heeren tempel, en{de} die crauwelken, ende die wieroocvaten, ende die trompetten ende alle die gulden en{de} silueren ghereetscappen van den ghelde dat tot des Heere{n} tempel ghebrocht worde,
Want het worde ghegheue{n} den ghenen diet werc maecten, om dat des Heeren tempel soude vermaect worden,
Ende men en stelde hen gheen rekeninghe te doen, die tghelt ontfinghen, om dat den constighe{n} werckluyden wt te gheuen, Maer sij handelden dat ghelt op hen ghelooue,
Maer tghelt voor die versuemenissen, ende tghelt voor die sonden, en brachten sij in des Heeren tempel niet, want het behoorde den priesters toe,
Doen quam Hazael die coninc van Sirien opwaerts ende streedt teghen Geth, ende hy heuet inghenomen, ende hy stelde sijn aensicht om opwaerts te come{n} nae Ierusalem,
Hierom heeft Ioas die coninck van Iuda ghenomen alle die gheheylichde offeranden die sijn vadere{n} Iosaphat ende Ioram ende Ochozias die coninghe{n} van Iuda gheheylicht hadden, ende die hy oock gheoffert hadde, en{de} alle tsiluer datmen vinden mocht in die scatten van des Heeren tempel ende in des conincs palays, ende hi heeft dat ghesonden Hazael den coninck van Sirien, ende die is van Ierusalem ghetrocke{n},
Maer dander woorden van Ioas die daer meer sijn, ende alle dat hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
Ende sijn knechten stonden tseghen hem op ende sij maecten een ghesworen muyterie met malcanderen, ende sij versloeghen Ioas int huys van Mello inden nederganck van Sella,
Want Iosachar Semaaths sone ende Iosabad Somers sone sijn knechten hebben hem verslaghen, ende hy is ghestoruen, ende sij hebben hem begrauen met sijnen vadere{n} in Dauids stadt, ende Amasias sijn sone heeft voor hem gheregneert.
INt drijentwintichste iaer van Ioas Ochozias sone des conincs va{n} Iuda, heeft Ioachaz Iehus sone gheregneert ouer Israhel in Samarien, seuenthien iare{n},
En{de} hi heeft quaet voor den Heere ghedaen, ende heeft gheuolcht die sonden va{n} Ieroboam Nabats sone, die Israhel heeft doen sondighen, ende hy en is daer niet afghesceyden,
Ende die gramscap des Heeren is tornich gheworden teghen Israhel, ende hy heeftse gheleuert in Hazaels des conincs van Sirien hant, ende in die hant va{n} Benadad Hazaels sone tot alle{n} daghe{n},
Maer Ioachaz heeft des Heeren aensicht ghebeden, ende die Heere heeft hem ghehoordt, want hy heeft die benautheyt van Israel aensien, want die coninck van Sirien had dese seer cleyn ghemaect,
ende die Heere heeft Israel eenen verlosser ghegheuen, ende sij sijn verlost wt des conincs van Sirien hant, Ende die kinderen van Israel hebben in hen tabernakelen ghewoont, ghelijc ghisteren en{de} eerghisteren,
Maer nochtans en sijn si niet afghekeert van Ieroboam Nabats soons sonden, die Israel hadde doen sondighen, maer sij hebben daer in ghewandelt, want dat bosschelken is in Samarien bleuen,
Ende Ioachaz den coninc en sijn vanden volcke niet meer ouerbleuen dan vijftich ruyters te peerde, ende thien waghenen, ende thien duysent voetknechten, want die coninck van Sirien had dese al ghedoodt, ende hi hadde die ghemaect als het puluer int dorschen va{n}den dorschuloer,
Dander woorden van Ioachaz die daer meer sijn, ende alle dat hy ghedaen heeft, ende sijn sterckheyt, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghe{n} der coninghen van Israel?
Ende Ioachaz is met sijnen vaderen ontslapen, ende sij hebben hem begrauen in Samarien, ende Ioas sijn sone heeft voor hem gheregneert
Int seuenendertichste iaer Ioas des conincs van Iuda heeft Ioas Ioachaz sone gheregneert ouer Israel in Samarien sesthien iaren,
en{de} hy heeft ghedaen dat quaet was voor des Heeren aensicht, hy en is niet afgheweken van alle Ieroboam Nabats soons sonden, die Israhel heeft doen sondighen, Maer hy heeft daer in ghewandelt,
Dander van Ioas woorden datter meer is, ende alle dat hy ghedaen heeft, ende sijn vromicheyt, hoe dat hy ghestreden heeft tseghen Amasiam den coninck van Iuda, en sijn dese niet bescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Ende Ioas is met sijnen vaderen ontslapen, ende Ieroboam is op sijnen coninclijcken stoel gheseten, Voorts soo is Ioas in Samarien begrauen met die coninghen van Israel,
En{de} Eliseus was van eender siecte{n} cranc daer hy ooc afghestorue{n} is, en{de} Ioas die coninc va{n} Israel is tot he{m} nederwaerts come{n}, en{de} hy weende voor hem en{de} seyde. Mijn vader, mijn vader de{n} waghe{n} van Israhel en{de} sijne{n} waghema{n},
En{de} Eliseus heeft hem gheseyt. Haelt eene{n} boghe en{de} pijle{n}, En{de} doe{n} hy tot he{m} eenenboghe en{de} pijlen ghebracht hadde,
so heeft hy tot den coninc van Israel gheseyt. Legt v hant opden boghe, Ende doen hy sijn hant daer op gheleydt hadde, soo leyde Eliseus sijn handen op des conincs handen,
ende seyde. Doet die vinster ten oosten open, Ende doen hy die open ghedaen hadde, soo heeft Eliseus gheseyt. Schiet wt den pijl, Ende hy schoot Ende Eliseus heeft gheseydt. Dats eenen pijl van des Heeren salicheyt, ende eenen pijl der salicheyt teghe{n} Sirien, en{de} ghy sult Sirien slaen in Aphec tot dat ghy die vernielt sult hebben,
Ende hy seyde. Neemt die pijlen, ende doen hy die ghenomen hadde, so seyde hy wederom tot hem. Slaet die aerde met eenen pijl, ende doen hy die drij reysen gheslaghe{n} hadde en{de} stille stont,
soo is die man Godts teghen hem gram geworde{n}, en{de} heeft gheseyt. Hadde ghy vijfwerf oft seswerf oft seuenwerf gheslaghen, soo soude ghy Sirien gheslaghen hebben tot die gantsche verderffenisse, Maer nu sult ghy die drij reysen slaen,
Aldus is Eliseus ghestoruen, ende sij hebben hem begrauen, Maer die roouerkens van Moab sijn int lant ghecomen opt selue iaer,
En{de} sommighe die eenen mensch begroeuen, hebben die roouerkens ghesien, ende sij hebben dat doot lichaem gheworpen in Eliseus graf dwelck alst dat ghebeente van Eliseus raecte, soo is die mensch weder leuende gheworden, ende hi stont op sijn voeten,
Aldus heeft Hazael die coninck van Sirien Israel seer verdruct alle die daghen van Ioachas,
ende die Heere heeft bermherticheyt ouer hen ghehadt, ende hy is wederom tot hen ghekeert, om sijn verbont dat hi hadde met Abraham, en{de} Isaac, en{de} Iacob, en{de} hy en wildese niet al te niet brenghe{n}, noch gheheel verworpen tot op desen tijt toe,
En{de} Hazael die coninck van Sirien is ghestoruen, en{de} Benadad sijn sone heeft voor hem geregneert,
Maer Ioas Ioachas sone heeft die steden ghenomen wt die hant va{n} Benadad Hazaels sone, die welcke hy genome{n} hadde wt Ioachaz sijns vaders hant met orloochs recht, drij reysen heeft hem Ioas gheslaghen, ende hi heeft die steden van Israel weder ouer ghegheuen.
INt tweede iaer van Ioas Ioachaz sone des conincs van Israel heeft Amasias Ioas des conins van Iuda sone gheregneert,
Vijfentwintich iaren was hy out doen hy begonst te regneren, en{de} neghenentwintich iaren heeft hi gheregneert in Ierusalem, sijns moeders naem was Ioadan van Iherusalem,
Ende hy heeft recht ghedaen voor den Heere, Maer nochtans niet ghelijck Dauid sijn vader, Nae alle dat Ioas sijn vader ghedaen hadde, heeft hy oock ghedaen,
dan alleen dat hy die hoochden niet wechghenomen en heeft, Want het volc offerde noch slachofferanden, ende ontstack rueck offerande op die hoochden,
Ende doen hy het rijck vercreghen hadde, soo heeft hy sijn knechten gheslaghe{n} die den coninck sijnen vader ghedoot hadden,
Maer die kinderen der dootslaghers en heeft hy niet ghedoot, alsoo daer ghescreuen staet int boec van Moyses wet, ghelijck die Heere beuolen heeft segghende Die vaders en sullen voor haer kinderen niet steruen noch die kindere{n} en sullen voor hen vaderen niet steruen, maer een yeghelijck sal in sijn sonde steruen,
Hi heeft Edom gheslaghen in die valleye der soutgroeuen, thien duysent mannen, ende hy heeft inghenomen die steenrootse inden strijt, ende hy noemde die Iectehel tot op desen dach toe,
Doen sandt Amasias boden tot Ioas Ioachaz sone Iehu des conincs va{n} Israel sone segghende. Coemt ende laet ons malcanderen sien,
Ende Ioas die coninck van Israel heeft wederom ghesonden aen Amasias den coninc va{n} Iuda segge{n}de. Den distel struyck die in Libano is heeft ghesonden aenden cederboom die in Libano is segge{n}de. Gheeft v dochter mijnen sone tot een huysvrouwe, En{de} die beeste{n} der bosscagie{n} die daersijn in Libano sijn daer ouer ghegae{n} en{de} sij hebbe{n} de{n} distel struyc vertreden,
Ghy hebt al strijde{n}de ouer Edom macht ghehadt, ende v herte heeft v opghehauen, sijt te vrede{n} met v glorie, en{de} sidt stille in v huys, Waerom verwecti het quaet, dat ghy vallen soudt en{de} Iudas met v?
Ende Amasias en heeft daer nae niet willen hoore{n} Ende Ioas die coninck van Israel is opghetrocken ende sij hebben malcanderen ghesien, hy en{de} Amasias die coninck van Iuda in Bethsames die stadt va{n} Iuda,
Ende Iuda is gheslaghen voor Israel, en{de} sij sijn gheulucht een yeghelijck in sijn tabernakelen,
Maer Amasiam den coninc van Iuda den sone van Ioas, die Ochozias sone was, heeft Ioas die coninck van Israel gheuanghen binnen Bethsames, en{de} hy heeft he{m} ghebracht te Ierusale{m}, en{de} hy heeft de{n} muer va{n} Ierusalem een deel ghescoort, van die poorte va{n} Ephraim tot aen die hoec poorte vier ho{n}dert cubitus lanc,
ende hy nam alle tgout, en{de} tsiluer, ende alle die ghereetscappen die gheuonden sijn in des Heeren huys ende in des conincs scatten, ende ghiselaers, ende is wederom ghekeert in Samarien,
Maer datter is va{n} Ioas worden, die hy ghedaen heeft, en{de} sijn vromicheyt hoe dat hi ghestreden heeft teghen Amasiam de{n} coninc van Iuda, en sijn dese niet ghescreue{n} int boec der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Ende Ioas is met sijn vaderen ontslapen, ende begrauen in Samarien by die coninghen van Israel ende Ieroboam sijn sone heeft voor he{m} gheregneert,
Maer Amasias Ioas sone die coninc va{n} Iuda heeft gheleeft nae dat Ioas Ioachaz des conincs van Israel sone doot was, vijfentwintich iaren,
Maer dat ter meer is van Amasias woorden, en sijn die niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghe{n} der coninghen van Iuda?
Ende daer is een ghesworen muyterie teghen he{m} ghemaect binne{n} Ierusale{m}, maer hy vluchtede te Lachis, En{de} sij hebben hem nae ghesonden te Lachis, ende hem daer ghedoodt,
Ende sij hebben hem met peerden ghebracht, en{de} hy is begrauen te Ierusalem met sijnen vadere{n} in Davids stadt.
Ende alle tvolck van Iuda heeft ghenomen Azariam sesthien iaren out, ende sij hebben hem coninck ghemaect voor Amasias sijnen vader,
Hy heeft Aila{m} ghetimmert, en{de} die wederom ghecreghen aen dlant van Iuda, nae dat die coninck met sijnen vadere{n} ontslapen was.
Int vijfthienste iaer van Amasias Ioas des conincs van Iuda sone heeft Ieroboa{m} gheregneert Ioas des conins van Israel sone in Samarie{n} eenenveertich iaren,
en{de} hy heeft ghedaen dat quaet was voor den Heere, Hy en is niet afgheghaen van alle die sonden van Ieroboam Nabats sone, die Israel heeft doen sondighen,
Hy heeft die palen van Israel wederom ghecreghen vanden inganck van Emath, tot aen die zee der woestijnen, nae dat woorde des Heeren des Gods van Israel, dwelc hi ghesproken heeft door sijnen dienaer Ionas den sone Amathi de{n} propheet, die va{n} Geth was, welc is in Opher
Want die Heere heeft ghesien Israels lijden, bouen maten seer bitter, en{de} dat sij vernielt waren totte{n} ghenen die in kerckers besloten waren, en{de} tot die wterste en{de} datter niemant en was die Israel hielp,
Ende die Heere en heeft niet ghesproken dat hy Israels naem wtvaghen soude van onder den hemel, maer hi heeft se verlost door die hant van Ieroboam Ioas sone,
Maer datter meer is van Ieroboams woorden, en{de} alle dat hy ghedaen heeft, ende sijn vromicheyt waer mede hy ghestreden heeft, en{de} hoe hy Damascus wederom brocht, en{de} Emath Iude in Israel, en sijn dese niet ghescreuen int boec der woorde{n} va{n} die daghe{n} der coninghe{n} van Israel?
En{de} Ieroboa{m} is met sijnwn vaderen den coninghen van Israel ontslapen, en{de} Zacharias sijn sone heeft voor hem gheregneert.
INt seuenentwintichste iaer van Ieroboam des conincs van Israel, heeft Azarias Amasias des conincs va{n} Israels sone gheregneert
Hy was sesthien iaren oudt doen hy begonste te regneren, en{de} tweenvijftich iaren regneerde hy in Ierusalem. Sijns moeders naem was Iechelia van Ierusalem.
Ende hy heeft ghedae{n} dat voor den Heere behaechlijck was, Nae alle dat Amasias sijn vader ghedae{n} hadde,
Maer nochta{n}s en heeft hy die hoochden niet afghebroken, want het volck dede noch sacrificie en{de} ontstack noch ruecoffer op die hoochden.
Ende die Heere heeft den coninck gheslaghen, ende hy was melaetsch tot sijne{n} sterfdach toe, en{de} hi woonde in een vrij huys besijde{n}, en{de} Ioatham des conincs sone regeerde dat palays, en{de} hy dede recht den volck des lants.
Datter noch meer is van Azarias woorde{n} en{de} alle dat hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorde{n} van die daghen der coninghen van Iuda?
Ende Azarias is met sijne{n} vaderen ontslapen, en{de} sy hebben hem met sijn ouders begraue{n} in Dauids stadt, en{de} Ioatham sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Int drijendertichste iaer van Azarias den coninck va{n} Iuda, heeft gheregneert Zacharias Ieroboams sone ouer Israel in Samarien ses maenden,
ende hy heeft ghedaen dat quaet is voor den Heere, ghelijck sijn vaderen ghedaen hadden, hy en is niet afghegae{n} van Ieroboa{m}s Nabats soons sonde{n} die Israel heeft doen sondighen.
En{de} Sellu{m} Iabes sone heeft teghen hem een ghesworen muyterie ghemaect, en{de} hy heeft hem openbaerlijck gheslaghen, en{de} ghedoot, en{de} heeft voor hem gheregneert.
Datter meer is van Zacharias woorden, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Dit is des Heeren woordt dat hy ghesproken heeft tot Iehu segghende, V sonen sullen tot die vierde afcoemste van v sitten opden throon van Israel. Ende het is alsoo ghesciet.
Sellum Iabes sone heeft gheregneert, int neghe{n}endertichste iaer Azarie des conincs van Iuda, ende hy regneerde een maent in Samarien.
Ende Manahim Gadis sone van Thersa is opghetrocke{n} ende ghecomen in Samarien, en{de} hy heeft Sellum Iabes soon in Samarien gheslaghen, en{de} heeft he{m} ghedoot, en{de} voor hem gheregneert.
Datter meer is van Sellu{m}s woorden, en{de} sijn gheswore{n} muyterie, waer door hy listighe laghen leyde, en sijn dese niet bescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghe{n} van Israel?
Doe{n} sloech Manahem Thapsam, ende alle die daer binne{n} waren, en{de} sijn palen van Thersa, want sij en hadden hem niet willen open doen, en{de} hy heeft allen haer beuruchte vrouwe{n} ghedoot en{de} open ghesnede{n}.
Int neghe{n} en{de} dertichste iaer Azarie des conincs van Iuda, heeft Manahem Gadis soon gheregneert ouer Israel thien iaren in Samarien.
Ende hy heeft ghedaen dat quaet was voor den Heere, hi en is niet afghekeert van die sonden van Ieroboam Nabats sone die Israel heeft doen sondighe{n} alle sijn daghen.
Ende Phul die coninck van Assyrien quam in Thersa, en{de} Manahem gaf Phul duysent talente{n} siluers, om dat hy hem tot een helpe sijn soude, ende sijn rijck vestighen.
En{de} Manahem heeft een scattinghe va{n} siluer ghestelt ouer Israel alle den machtighe{n} ende rijcken, om dat hy den coninc van Assyrien soude gheuen vijftich siclen siluers voor een ieghelijcke{n}. En{de} die coninck van Assyrien is wederom ghekeert, en{de} hy enis niet langhe in Thersa bleue{n.}
Datter meer is van Manahems woorde{n,} ende al dat hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghe{n} van Israel?
Ende Manahem is met sijnen vadere{n} ontslapen, en{de} Phaceia sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Int vijftichste iaer Azarie des conincs van Iuda heeft Phaceia Manahems sone gheregneert ouer Israel in Samarien twee iaren,
en{de} hi heeft ghedaen dat quaet was voor den Heere, hi is niet afghegaen van Ieroboams Nabats soons sonden, die Israel heeft doen sondighe{n}.
Maer Phacee die sone Romelie sijn orloochs capiteyn heeft een ghesworen muyterie teghen hem ghemaect, en{de} heeft hem gheslaghe{n} in Samarien, in den torre van des conincs huys, by Argob, en{de} by Arie, en{de} met hem vijftich mannen vanden Galaaditers kindere{n}, en{de} hy heeft hem ghedoot, en{de} voor hem gheregneert.
Datter meer is van die woorden van Phaceia en{de} alle dat hy ghedaen heeft en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Int tweenvijftichste iaer Azarie des conincs van Iuda heeft Phacee die sone Romelie gheregneert ouer Israel in Samarie{n} twintich iaren.
En{de} hy heeft ghedae{n} dat quaet was voor den Heere, hy en is niet afghekeert van die sonden van Ieroboam Nabats sone, die Israel heeft doen sondighen.
In Phacee des conincs van Israel daghen, is Teglath Phalassar die coninc van Assur comen, en{de} heeft Aion inghenome{n}, en{de} Abel thuys van Maacha, en{de} Ianoe, ende Cedes, en{de} Asor, en{de} Galaad, en{de} Galileen, en{de} alle dla{n}t van Nephthali, en{de} hy heeftse ouergheuoert in Assyrien.
En{de} Osee Elas sone heeft een ghesworen muyterie ghemaect ende laghen gheleyt teghen Phacee den soon Romelie, en{de} hy heeft hem gheslaghe{n} ende ghedoot, en{de} hi heeft voor hem gheregneert int twintichste iaer Ioatha{m} des soons van Ozie.
Maer datter meer is van Phacee woorden, en{de} alle dat hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Israel?
Int tweede iaer Phacee des soons Romelie des conincs van Israel, heeft Ioatha{m} Ozie des conincs van Iuda sone gheregneert.
Vijuentwintich iaren was hy out doen hy begonste te regnere{n}, en{de} sesthien iaren regneerde hy in Ierusalem, sijns moeders nae{m} was Ierusa Sadocs dochter.
En{de} hy heeft ghedaen dat voor den Heere behaechlijck was, nae alle dat sijn vader Ozias ghedaen hadde heeft hy oock ghedaen,
Maer nochtans en heeft hy die hoochde{n} niet wech ghenomen. Het volck dede noch offerande en{de} ontstack noch rueckoffer in die hoochde{n}, hy timmerde die alder hoochste poorte van des Heeren huys.
Datter meer is van Ioathams woorden, en{de} alle dat hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreue{n} int boec der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
In dien daghe{n} begonste die Heere in Iudam te senden Rasin den coninck van Syrien, ende Phacee den soon Romelie.
Ende Ioatham is ontslape{n} met sijnen vaderen. en{de} met hen begrauen in Dauids sijns vaders stadt, en{de} Achaz sijn sone heeft voor hem gheregneert.
INt seuenthie{n}ste iaer Phacee, Romelie soon heeft gheregneert Achaz Ioathams des conincs va{n} Iuda sone.
Twintich iare{n} out was Achaz doen hy begonste te regnere{n}, en{de} sesthien iaren heeft hy gheregneert in Ierusalem, Hi en heeft niet ghedaen dat behaechlijck was voort aenschijn des Heere{n} sijns Godts, ghelijc Dauid sijn vader,
maer hy heeft ghewandelt in die weghen der coninghen van Israel, daer bouen soo heeft hy oock sijnen sone den afgoden gheheylicht, treckende hem doort vier, nae der heydenen afgoden, welck die Heere verdreuen heeft voor Israel.
Hy offerde oock slachofferanden, ende ontstack ruecoffer op die hoochden, en{de} op die hueuelen, ende onder alle boomen die dick van bladeren sijn.
Doen quam Rasin die coninck van Syrien opwaerts, en{de} Phacee Romelie{n} sone die coninck van Israel teghen Ierusale{m} om te strijden. En{de} doen sij Achaz omleyden, soo en consten sij hem niet verwinnen.
In dien tijt soo heeft Rasin die coninck van Syrien, Ailam wedero{m} ghecreghen tot Syrien, en{de} hy heeft die Ioden wt Aila verdreue{n}, en{de} die Edumiters sijn in Aila comen, ende sij hebben daer ghewoont tot op desen dach toe.
Ende Achaz heeft boden ghesonden tot Teglath Phalasar den coninck van Assyrien, segghe{n}de, V dienaer en{de} v sone ben ick, coemt opwaerts, ende verlost my wt des conincs van Syrie{n} hant, en{de} van die hant des conincs van Israel die welcke teghen my opghestaen sijn.
Ende doen hy verghadert hadde tsiluer en{de} tgout datmen vinden mocht in des Heeren huys, en{de} in des conincs scatten, soo heeft hy den coninck van Assyrien ghiften ghesonden,
die welcke sijnen wille voldaen heeft, want die coninck van Assyrien is opcomen in Damasco en{de} heeft die stadt verdorue{n}, ende hy heeft haer inwoonders ouergheuoert te Cyrene{n}, en{de} Rasin heeft hy doot gheslaghen.
Hiero{m} is Achaz Teglath Phalasar den coninck van Assyrien te ghemoete ghegae{n} in Damasco. En{de} doen hy den outaer van Damasco ghesien hadde, soo heeft die coninck Achaz dat beworp daer af ende die ghelijckenisse nae alle sijn werck ghesonden tot Vrias den priester.
En{de} Vrias die priester heeft eenen outaer opghetimmert nae alle dat hem die coninck Achaz ontboden hadde van Damasco, also heeft die priester Vrias ghedaen tot dat die coninck Achaz quam van Damasco.
En{de} doen die coninck van Damasco comen was, so heeft hy de{n} outaer besien, en{de} heeft dien gheeert, ende hi is opghegaen,
en{de} heeft brantofferen gheoffert, en{de} sijn sacrificie, ende hi heeft vochtighe offeranden gheoffert, ende hy heeft ghestort het bloet vanden vreedtsamighen offeranden die hy opden outaer gheoffert hadde.
Maer den metalen outaer, die voor den Heere was heeft hy veruoert van voor het aenschijn des tempels, ende van des outaers plaetse, ende van die plaetse des tempels des Heeren, ende hy heeft dien ghestelt aen die noortsijde des outaers.
Oock heeft die coninc Achaz Vrias den priester beuole{n} segghende, Opden meesten outaer offert des morghensto{n}ts heelbrantofferande, en{de} het sacrificie des auonstonts en{de} des conincs brantofferande ende sijn sacrificie, en{de} die heelbrantofferande van alle den volcke des lants en{de} hen sacrificien, en{de} haer natte offeranden, ende alle dat bloet vanden heelen brantoffer, en{de} alle dat bloet vander ghedooder offeranden, suldi daer op storten, maer den metale{n} outaer sal bereyt sijn tot mijne{n} wille.
Aldus heeft Vrias die priester ghedaen ghelijc he{m} die coninck Achaz gheboden hadde.
En{de} die coninck Achaz heeft ghenomen die ghesneden basementen, en{de} het waschvat welck daer op was, en{de} hy heeft die zee afgheleyt van die metalen ossen die dat onderhielen, en{de} heeft die gestelt op dat paueytsel dat met steenen ghepaueyt was.
Ende den musach vanden sabboth den welcken hy inden tempel ghetimmert hadde, en{de} des conincs inganck van buyten heeft hy omghekeert in des Heeren huys, om des conincs van Assyrie{n} wille.
Maer datter meer is van Achaz woorden, die hy ghedae{n} heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghe{n} van Iuda?
Ende Achaz is met sijnen vadere{n} ontslapen, en{de} hy is met hen begrauen in Dauids stadt. En{de} Ezechias sijn sone heeft voor hem gheregneert.
INt twaelfste iaer Achab des conincks va{n} Iuda, heeft Osee die sone van Ela in Samarie{n} gheregneert ouer Israel neghen iare{n}.
Ende hy heeft quaet voor den Heere ghedaen, maer niet ghelijck die coninghen van Israel die voor hem gheweest hebben.
Teghen desen is Salmanasar die coninck van Assyrien opcomen, en{de} Osee is sijn knecht gheworde{n}, ende hy gaf hem iaerlijcs tribuyt.
Ende doen die coninck van Assyrien beuonden hadde, dat Osee arbeyde{n}de was om wederspannich te sijne, en{de} dat hy boden ghesonden hadde aen Sua den coninc van Egipten, dat hy den coninc van Assyrien gheen tribuyt meer gheuen en soude, ghelijck hy tallen iaren plach te doene, so heeft hy hem omleydt, en{de} ghebonden in den kercker ghesteken.
En{de} hy is alle dlant door ghereyst, ende optrecke{n}de nae Samarien heeft hijt beleghen drij iaren lanck.
En{de} int neghenste iaer van Osee heeft die coninck van Assyrien Samarien ghewonnen, ende hy heeft die van Israel ouer gheuoert in dlant van Assyrien, en{de} hy heeftse ghestelt in Hala en{de} in Habor by den vloet Gozan in die steden vanden Meden.
Want het is ghebuert doen die kinderen van Israel teghen den Heere hare{n} Godt ghesondicht hadden die hen wt dlant van Egipten gheleydt hadde, wt die hant van Pharao den coninck van Egipten dat sij hebben vree{m}de goden aenbeden.
En{de} sij hebben ghewandelt nae die maniere der heydenen, welck die Heere vernielt hadde int aenschijn der kinderen van Israel, en{de} der coninghe{n} van Israel want sij hadde{n} des ghelijck ghedaen.
En{de} die kinderen van Israel hebben den Heere haren Godt vertornt, met onrechte woorden, en{de} sij hebben voor he{m} hoochden ghetimmert in allen hen steden, van den torre der wachters, tot die beslote{n} stadt toe.
Ende sij hebben voor he{n} seluen ghemaect afgods beelden en{de} bosschelkens, op alle hooghe hoeuele{n}, en{de} onder alle bosschachtighe boomen,
en{de} sij ontstaken daer rueckoffer op die outaeren nae die maniere der heydenen welck die Heere van haerlieden aensicht wech ghenomen hadde, en{de} sij hebben alte seer quade woorden ghedaen verwecke{n}de tot gramscap den Heere,
ende sij hebben den onsuyuerhede{n} ghedient daer die Heere hen af gheboden hadde dat sij dat woort niet doen en souden.
En{de} die Heere heeft ghetuycht in Israel en{de} in Iuda door die hant van alle die prophete{n} ende sienders segghende, keert wedero{m} van v alderquaetste weghen, en{de} bewaert mijn ghebode{n} ende ceremonien, nae alle die wet die ic uwen vaderen gheboden hebbe, en{de} ghelijck ic tot v ghesonden hebbe door die hant van mijnen dienaren den propheten.
Die welcke niet ghehoort en hebben, maer sij hebben haren neck verhart ghelijc haerder vaders necken, die den Heere haren Godt niet en wilden onderdanich sijn.
Ende sij hebben sijn wettighe gheboden verworpen en{de} tverbont dat hy met haren vadere{n} ghemaect hadde, ende die ghetuyghenissen waer mede hy hen ghetuycht heeft, ende sij hebbe{n} die ydelheden gheuolcht en{de} ydelijck ghedaen, en{de} sij sijn gheuolcht die heydenen die rontsomme hen waren, waer af hen die Heere gheboden hadde dat sij niet doen en soude{n} ghelijc die deden.
En{de} sij hebben verlaten alle die gheboden des Heeren haers Gods, en{de} sij hebben voor hen seluen twee ghegoten calueren ghemaect, en{de} bosschelkens, en{de} hebben alle dat heyr des hemels aenbeden, en{de} sij hebben Baal ghedient,
en{de} haer sone{n} ende haer dochteren doort vier gheheylicht, en{de} sij ghinghe{n} om met toouerien en{de} waerseggherien, en{de} sij hebben hen seluen daer toe ghegheuen dat sij quaet doen souden voor den Heere, dat sij hem gram maken soude{n}.
En{de} die Heere is op Israel machtelijcken gram gheworden, ende hy heeftse wech ghedae{n} wt sijnen aensicht en{de} daer en bleef niet ouer dan alleen dat gheslachte van Iuda.
Maer noch en heeft Iuda selue oock die ghebode{n} des Heere{n} sijns Gods niet bewaert, maer sij hebben ooc ghewandelt in Israels dolinghen die sij ghedaen hadde{n}.
En{de} die Heere heeft alle tsaet van Israel wech gheworpe{n}, en{de} hy heeft hen seer veel verdriets aen ghedae{n}, en{de} hy heeftse gheleuert in die handen der roouers, tot dat hy die van sijne{n} aensicht verworpen hadde,
van dien tijden af dat Israel van Dauids huyse af ghesneden is, ende dat sij voor hem seluen maecten eenen coninck Ieroboam Nabats sone Want Ieroboam sceyde Israel va{n} den Heere, ende hy heeftse doen sondighen een groote sonde,
ende die kinderen van Israel hebben ghewandelt in alle die sonden van Ieroboam die hi ghedaen hadde, en{de} sij en sijn daer niet afghegaen,
tot dat die Heere Israel wech dede wt sijne{n} aensicht, ghelijck hy ghesproken hadde door die hant alle sijnder dienaers der propheten, en{de} Israel is ouergheuoert wt sijnen lande in Assyrien tot op desen dach toe.
Ende die coninck van Assyrien heefter ghebracht van Babilonie{n}, en{de} van Cutha, en{de} van Auach, ende van Emath, ende van Sepharuaim, ende hy heeft die ghestelt in die steden van Samarien in die stede der kinderen van Israel die welcke hebben Samarien beseten, en{de} in haer steden ghewoont.
En{de} doen sij daer hadden begonst te woonen, soe en vreesden sij den Heere niet, en{de} die Heere heeft leuwen op he{n} ghesonden diese doodden.
Ende het es den coninck van Assyrien ghebootschapt en{de} gheseyt. Die luyde{n} die ghy ouerghevoert hebt, en{de} hebt die doen woone{n} in die steden van Samarien die en weeten die wette{n} van den Godt des lants niet. Ende die Heere heeft leuwen teghen hen ghesonden, en{de} siet sij doodense, om dat sij den dienst van des lants Godt niet en weten.
Ende die coninck van Assyrien heeft beuole{n} segghende, Leydt derwaerts een vanden priesters die welcke ghy van daer hebt gheuanghen brocht, ende laet dien gaen en{de} met hen woonen, ende dat hy hen leere die wettelijcke manieren van des lants Godt.
Als dan een van dien priesters die gheuanghe{n} wech gheleyt waren van Samarien daer om comen was, soo heeft hy ghewoont te Bethel, ende hi leerde dat volck, hoe sij den Heere dienen souden.
Ende elcke natie van volcke heeft sijnen Godt ghemaect, en{de} sij stelden die in die tempels der hoochden, welc die Samaritanen ghemaect hadden elc natie van volck besonder in haer steden daer sij inne woonden,
Want die Babilonische ma{n}nen maecten Sochot-benoth, en{de} die Cutheussche mannen maecten Nergel, en{de} die ma{n}nen van Emath hebbe{n} Asima ghemaect,
Voorts hebben die Heueen ghemaect Nebahaz ende Tharthac, maer die van Sepharuaim waren, verbranden haer kinderen metten viere Adramalech en{de} Anamelech den goden van Sepharuaim,
en{de} niet te min dienden sij oock den Heere. En{de} sij hebben voor he{n}lieden priesters der hoochde{n} ghemaect van die wterste des volcs, en{de} sij stelden die in die hooghe tempels,
Ende die wijle dat sij den Heere dienden, soo dienden sij oock haren goden mede nae die ghewoonte der heydenen, wt die welcke sij ouer ghebracht ware{n} in Samarien.
Tot op desen dach toe volghen sij noch hen oude maniere, sij en vreesen den Heere niet, noch sij en bewaren sijn ceremonie{n} niet, en{de} sijn wet, ende sijn ghebodt, welck die Heere beuolen hadde den kinderen van Iacob, den welcken hy gaf den toenaem Israel,
ende hy hadde met hemlieden een verbont ghemaect en{de} hen beuole{n}, segghende, En wilt die vreemde goden niet vreesen en{de} en aenbidt die niet, noch en dient die niet, noch en doet hen gheen offerande.
Maer den Heere uwen Godt die v gheleydt heeft wten lande van Egipte{n} met grooter stercheyt ende door eenen wtghestrecten arm, die{n} vreest, ende dien aenbiddet, en{de} desen doet offerande.
En{de} bewaert die ceremonien, en{de} die rechten, en{de} die wet, en{de} tghebodt welck hyv ghescreuen heeft, dat ghy dat doet tot allen daghen, ende dat ghy die vreemde goden niet en vreest,
ende tverbont dat hi met v ghemaect heeft en wilt niet verghete{n}, noch en eert die vree{m}de gode{n} niet
maer vreest den Heere uwen Godt, en{de} hy sal v verlossen wt die handen van allen uwen vianden,
maer sij en hebben niet ghehoort, maer sij bedreuen nae haer oude ghewoonte.
Aldus waren dese heydenen waerlijck oock Godt vreese{n}de, maer niet te min waren sij oock dienende haren afgode{n}, want hen kinderen, en{de} kints kinderen doen noch tot opden dach van heden toe ghelijck hen vaders ghedaen hebben.
INt derde iaer va{n} Osee Ela des conincs van Israel sone heeft gheregneert Ezechias Achas des conincs va{n} Iuda sone,
Vijfentwintich iaren out was hy doen hy begonste te regneren en{de} hy regneerde neghen en{de} twintich iaren in Ierusalem. Sijns moeders naem was Abi Zacharias doch-ter,
ende hy heeft ghedaen dat voor den Heere goet was, nae alle die dinghen die Dauid sijn vader ghedaen hadde,
hy heeft die hoochden te niet ghedaen, ende die staende beelden ghebroken, en{de} die bosschelkens afghehouwen, oock heeft hy dat metalen serpent ghebroken dwelck Moyses ghemaect hadde. Want tot op dien tijt toe ontstaken die kinderen van Israel daer voor ruecofferande, ende hy heeft diens naem ghenoe{m}t Nohestan.
Hy heeft ghehoept in den Heere den Godt va{n} Israel. Aldus en wasser niema{n}t nae hem sijns ghelijck van alle die coninghe{n} van Iuda, nocht ooc onder die ghene die voor he{m} gheweest hadden,
En{de} hy bleef vast aen den Heere, en{de} hy en is niet afghegaen van sijnen voetstappe{n}, ende hy heeft sijn gheboden ghedaen welck die Heere Moysi beuolen hadde.
Waerom dat die Heere oock met hem was, ende in alles daer hy toeghinck, droech hi hem wijselijck. Oock so stelde hy hem teghen den coninc van Assyrien, ende hy en heeft hem niet ghedie{n}t.
Hy sloech die Philistinen tot Gaza toe, en{de} allen haerlieden palen,van den wachters torre, tot die besloten stede toe.
Int vierde iaer des conincs Ezechie, dwelck was tseuenste iaer Osee des soons Ela des conincs van Israel, soo is Salmanasar die coninck van Assyrien opghecomen in Samarien, en{de} hiheeft die bestreden
en{de} inghenomen. Want nae drij iaren, int seste iaer Ezechie, dat is int neghenste iaer Osee des conincs van Israel, so is Samaria inghenomen
ende die coninck van Assyrien heeft Israel ouergheuoert in dlant van Assyrien, en{de} hy heeftseghestelt te Halaen{de} te Habor op die vloeden Gozan, in die steden vanden Meden,
om dat si nae die ste{m}me van den Heere haren Godt niet en hebben willen hooren, maer hebben sijn verbont ouertreden. Alle dat Moyses des Heeren dienaer beuolen hadde en hebben sij niet ghehoort noch ghedaen.
Int veerthie{n}ste iaer des conincs Ezechie is Sennacherib die coninck van Assyrien opghetrocken tot alle die besloten steden van Iuda, en{de} hy heeft die inghenomen.
Doen heeft Ezechias die coninck van Iuda boden ghesonden totten coninck van Assyrie{n} in Lachis segghende, Ic heb misdaen, gaet van mi, en{de} al dat ghy my oplegghen sult dat sal ick draghen. Hierom heeft die coninc van Assyrien Ezechie den coninc van Iuda een scattinghe ghestelt va{n} drij hondert talenten siluers, en{de} dertich talenten gouts,
ende Ezechias heeft ghegeuen alle tsiluer dat in des Heeren huys gheuonden was en{de} in des conincs scatten.
Op dien tijt heeft Ezechias ghebroken die dooren van des Heeren tempel, ende die gouden platen die hy daer aen vast gheslaghen hadde, ende heeft die den coninck van Assyrien ghegheuen.
Ende die coninck van Assyrien heeft ghesonden Tharthan, ende Rabsaris, en{de} Rabsacen van Lachis totten coninck Ezechias met een machtighe hant nae Iherusalem, en{de} als sij opghetrocken waren, soo sijn sij tot Ierusalem comen, ende sij stonden aen den waterganck van den oppersten poel welck is in den wech van des volders acker,
en{de} si hebben den coninc gheroepen, en{de} tot hen is wtghegaen Eliacim Helcies sone die prouoost des huys, ende Sobna die scrijuer, en{de} Ioahe Asaphs sone die greffier.
En{de} Rapsaces heeft tot hen geseyt, Segghet Ezechie, Dit seyt die groote coninck die coninc der Assyrien, Wat betrouwen is dit daer ghy v op verlaet?
By auontuere{n} hebdi raet ghenomen, dat ghy v ten strijde soudt bereyden, Waer op hebdi betrouwen dat ghy v derret teghen stellen,
hebdi hope op den ghebrokenen rietstock Egipten, opden welcke{n} eest dat een mensch rustet soo salt breken en{de} in sijn hant gaen en{de} die doorsteken? alsoo is Pharao die coninck van Egipten allen den ghenen die in hem betrouwe{n}.
Maer eest dat ghi my segghet, Wij hebben betrouwe{n} in den Heere onsen Godt, en is hy niet die ghene wiens hoochde{n} en{de} outaren Ezechias af ghebroken heeft, ende heeft beuole{n} Iude ende Ierusalem, Voor desen outaer suldi aenbidden in Ierusale{m},
Daerom coemt ouer tot mijnen Heere den coninc van Assyrien, en{de} ic sal v twee duysent peerden gheuen, en{de} besiet oft ghy soudt connen hebben soo veel ruyters daer op climmende.
En{de} hoe soude ghy connen wederstaen, voor eenen drossaert van mijns Heeren minste knechten? Oft hebdi v betrouwen op Egipten, om hen waghenen ende rosvolck.
Meyndi dat ic sonder des Heeren wille op ghecomen ben tot deser plaetsen, om die te bederue{n}? Die Heere heeft my gheseyt, Trect opwaerts tot dit lant en{de} verderft dat.
Maer Eliacim Helcie soon en{de} Sobna, en{de} Ioahe hebben tot Rabsaces gheseyt, Wij bidden v dat ghy ons uwe dienaers wilt aenspreken in Syrischer talen, want wij verstaen die tale wel, en{de} en spreect ons niet aen in die Iootsche tale dattet volck hoore welck op die mueren is.
Ende Rabsaces heeft gheantwoordt segghende, Meyndi dat mijn Heere my ghesonden heeft aen uwen Heere en{de} aen v, dat ic dese woorden segghen soude, ende niet veel meer tot die ma{n}nen die opden muer sitten dat sij haren dreck eten, en{de} haer pisse drincke{n} souden met v lieden?
Hier om heeft Rapsaces ghestae{n} ende gheroepen met luyder ste{m}men, in Ioetscher talen, en{de} gheseyt, Hoort die woorden des grooten conincs, des conincs van Assyrien,
Dit seyt die coninck, En laet v niet verleyden van Ezechias, want hy en sal v niet co{n}nen verlossen wt mijn hant,
Noch en laet hem v gheen betrouwen gheuen, opden Heere segghe{n}de Die Heere sal ons verlossende verlossen, ende dese stadt en sal in des conincs van Assyrien hant niet gheleuert worden.
En wilt Ezechia{m} niet hooren, Want dit seyt die coninck van Assyrien, Maect met my dat v profijtelijck is en{de} coemt wt tot my, en{de} een ieghelijc sal van sijnen wijngaert eten, ende van sijnen vijgheboom, en{de} ghy sult die wateren wt uwe{n} putten drincken,
tot dat ic come{n} sal ende v wech halen in een lant dwelck is ghelijc v lant, in een vruchtbaer lant, ende dat wijn voorts brengt, een lant des broots ende der wijngaerden, een lant der olijfboomen, en{de} der olien en{de} des honichs, en{de} ghy sult leuen, ende niet steruen. En wilt Ezechiam niet hooren die v bedriecht segghende, Die Heere sal ons verlossen,
Hebbe{n} die goden der Heydenen hen lant verlost wt des conincs van Assyrien ha{n}t?
Waer is die Godt van Emath en{de} van Arphad? Waer is die Godt van Sepharuaim, Ana, en{de}Aua? Hebbe{n} sy Samarien wt mijn hant verlost?
Wie sijnse doch onder alle der landen goden die haer lantschap wt mijn hant verlost hebben, dat die Heere soude Ierusalem moghen verlossen wt mijn hant?
Ende het volck heeft ghesweghe{n}, en{de} sij en hebben hem niet met allen gheantwoordt, Want sij hadden des conincs ghebodt ontfanghe{n} dat sij hem niet antwoorden en soude{n}.
En{de} Eliacim Helcie soon die prouoost des huys, en{de} Sobna die scrijuer, en{de} Ioahe Asaphs sone die greffier sijn ghecomen tot Ezechia{m} met ghescoerde cleederen, en{de} hebben hem Rabsacis woorden te kennen ghegheuen.
ALs die coninc Ezechias dese woorden ghehoort hadde, soo heeft hy sijn cleedere{n} ghescoert, en{de} dede eenen sack aen, ende hy is in in des Heeren huys ghehaen,
En{de} hy heeft Eliacim den prouoost des huys ghesonden, en{de} Sobnam den scrijuer, ende die ouders van den priesters ghecleedt met sacke{n} tot Isaiam den propheet Amos sone,
Die welcke hebben gheseyt, Dit seyt Ezechias, Eenen dach der tribulacien en{de} der straffinghe{n} en{de} der Gods lasteringhen is desen dach, die sonen sijn totter baeringhen comen, ende die barende vrouwe en heeft gheen cracht.
Oft die Heere v Godt by auontueren hoore alle Rapsaces woorden, den welcken die coninck van Assyrien sijn heere ghesonden heeft, dat hi den leuenden Godt bescimpen souden, ende dat hy dien soude lasteren met woorden welck die Heere v Godt ghehoort heeft, en{de} doet een ghebedt voor die ouerghebleuene die gheuonden sijn.
Aldus sijn Ezechias des conincs dienaers come{n} tot Isaiam.
Ende Isaias heeft hen gheseyt, Dit suldi uwen Heere segghen, Dit seyt die Heere, En wilt niet vreesen voor daensien deser redenen die ghy ghehoort hebt, daer mede dat die knechten des conincs van Assyrien my gheblasphemeert hebbe{n}.
Siet ic sal hem eene{n} gheest toesenden, en{de} hy sal een tydinghe hooren, en{de} wederom in sijn lant keeren, en{de} ic sal hem metten swaerde ter neder worpen in sijn lant.
Aldus is Rapsaces wederom comen, en{de} hy heeft den coninck van Assyrien vonden bestormende Lobnam, want hy hadde ghehoort dat hy van Lachis af ghetrocken was.
Ende doen hy ghehoort hadde die ghene die hem seyden van Tharaca den coninck vander Morianen lant, Siet hy is wtghetrocken dat hy teghen v strijde{n} soude, en{de} doen hy teghen dien ghinck, soo heeft hy boden aen Ezechiam ghesonden segghende,
Dit suldi Ezechie den coninck van Iuda segghen, En laet v niet verleyden van uwen Godt daer ghi betrouwen in hebt, noch en seght niet, Ierusale{m} en sal in des conincs van Assyrie{n} hant niet gheleuert worden,
Wa{n}t ghy hebt seluer ghehoort, wat die coninghen van Assyrien allen den landen ghedaen hebben, Hoe dat sij die verwoest hebben, Hoe meynde ghy dan alleen verlost te worden?
Hebben der Heydene{n} goden elc haer volck verlost die welcke mijn vaders verdoruen hebben? Te wete{n} Gosan, en{de} Haran, en{de} Reseph, en{de} die kindere{n} van Eden, die in Thelassar ware{n}?
Waer is die coninck van Emath, ende die coninck van Arphad, en{de} die coninc der stadt van Sepharuaim, Ana en{de} Aua?
Hierom doen Ezechias den brief ontfanghen hadde wt der boden hant, en{de} dien ghelesen, soo is hy opghegaen tot des Heere{n} huys, ende hy dede dien brief breet ope{n} voor den Heere,
ende badt voor sijn aensicht segghende, O Heere Godt van Israel, die daer sidt op die cherubims, ghy sijt alleen Godt van alle die coninghen des aertrijcs, ghy hebt hemel en{de} aerde ghemaect,
Neycht v oore neder en{de} hoort, doet Heere v ooghe{n} open en{de} siet, ende hoort alle die woorden van Sennacherib, die welcke ghesonden heeft, om dat hy ons den leuende Godt soude lasteren.
Tes waer Heere die coninghe{n} van Assyrien hebben die Heydenen te niet ghedaen en{de} allen hen landen.
Ende sij hebben haerlieden goden int vier gheworpen, want ten waren gheen gode{n}, maer der menschen handtwercken van hout en{de} steen, en{de} sij hebben die te niet ghebrocht.
Hierom O Heere onse Godt verlost ons nu wt sijn ha{n}t, op dat alle die conincrijcke{n} des lants wete{n} moghe{n}, dat ghy die Heere Godt alleen sijt.
Ende Isaias Amos sone heeft ghesonden tot Ezechiam segghende, Dit seyt die Heere de Godt van Israel, Dat ghy my ghebeden hebt van Sennacherib den coninck van Assyrien, heb ick ghehoort,
Dit is het woort dat die Heere van hem ghesproken heeft, Die maghet dochter van Syon heeft v versmaedt en{de} bescimpt, die dochter van Ierusalem heeft haer hooft achter v ghescudt.
Wien hebdi bescimpt, en{de} wien hebdigheblasphemeert? teghe{n} wien hebdi v ste{m}me opghehaue{n}, en{de} v ooghen hooghe ghehauen? teghen den heylighe{n} van Israel.
Door uwer dienaeren hant hebdi den Heere bescimpt, ende hebt gheseyt, Door die menichte van mijnen waghenen ben ic op die hoochden der berghen gheclo{m}men, opt opperste va{n} Libano{n}, en{de} ic heb sijn hooghe cederboomen afghehouwen, en{de} sijn wtghelesen abeelboome{n}. Ende ic ben ghegaen tot sijn wterste palen, ende dat wout van sijnenCarmelus
heb ic afghehouwen. En{de} ic heb vreemde wateren ghedroncken, en{de} ic heb met die voetstappen mijnder voeten alle die besloten wateren wt ghedroocht.
En hebdi niet ghehoort wat ic van den beghinsel ghedaen hebbe? Vanden ouden daghen heb ic dat ghescapen, ende nv heb ict voorts bracht, en{de} die beslote{n} stede{n} sullen sijn tot eene{n} val der tsamenstrijde{n}der hoeuele{n}.
En{de} die daer in sitten cranc van handen hebben ghebeeft en{de} sijn bescaemt, sij sijn gheworden als het gras des velts, en{de} dat groeynde cruyt der daken, dwelck verdroocht is eer dat tot rijpicheyt comen was,
V woonstede ende uwen wtganck, en{de} uwen inganck, en{de} uwen wech heb ic te voren gheweten, ende v rasernie teghen my.
Ghi hebt teghe{n} my gheraest, ende v houerdie is in mijn ooren opcomen. Hier om sal ic eenen rinck in uwen nuese stellen, en{de} eenen breydel in v lippen, en{de} ic sal v weder om brenghen inden wech daer ghy door ghecomen sijt.
Maer v Eezechia sal dit een teeke{n} sijn, Etet dit iaer dat ghy vindt, ende int tweede iaer dat van selfs wassen sal, maer voorts int derde iaer soo saeyt ende maeydt, plant wijngaerts, en{de} eet die vrucht van dien
En{de} al watter ouerbleue{n} sal sijn van thuys van Iuda dat sal sijn wortel nederwaerts scieten, en{de} sijn vrucht opwaerts gheuen,
Want van Ierusalem sullen certeyn bleuelinghen wtgaen, en{de} dat behouden sal worden. Die ialoursheyt des Heeren der heyrscaren sal dit doen.
Hier omme soo seyt die Heere vanden coninck van Assyrien, Hy en sal in dese stadt niet comen, noch hi en sal daer gheene{n} pijl in schieten, noch gheenen schilt en sal daer plaetse nemen noch gheen bolwerck en sal om haer ligghen.
Door den wech aldaer hy comen is sal hy wederkeeren, en{de} in dese stadt en sal hy niet comen seyt die Heere.
En{de} ick sal dese stadt bescermen, en{de} ic salse behouden om mijnen willeen{de} om Dauid mijnen dienaere.
Aldus soo eest ghebuert op dien nacht dat dien Enghel des Heeren is comen, en{de} heeft verslaghe{n} inden heyrlegher vanden Assyrien hondert ende vijfentachtentich duysent mannen. En{de} als hy des morghens vroech opghestaen was, soo heeft hi ghesien alle die lichamen der dooden.
En{de} Sennacherib die coninck van Assyrien vertreckende es wech ghegaen en{de} wederghekeert, ende ghebleuen in Niniue.
Ende als hij inden tempel Nesroch sijnen Godt aenbadt, soe hebben Adramelech en{de} Sarasar sijn sonen hem met-ten swaerde gheslaghen, ende sij sijn gheuloden in dlandt van Armenien, ende Asar haddon zijn sone heeft voer hem gheregneert.
IN dien daghe{n} was Ezechias totter doot toe sieck, ende Esaias Amos sone die propheet es tot hem ghecomen, en{de} heeft hem gheseyt. Dit seyt die Heere Godt. Beueelt uwen huyse, wa{n}t ghy sult steruen en{de} niet leuen.
Die welcke heeft zijn aensicht ghekeert ten want waerts, en{de} badt de{n} Heere segghende.
Ick bidde v Heere. Weest doch ghedachtich hoe dat ick voer v ghewandelt hebbe in die waerheyt, en{de} met een volmaect herte, en{de} dat ic ghedae{n} hebbe tghene dat voor v behaghelijc is. Hierom heeft Ezechias gheweent met een groot ghescrey.
Ende eer Isaias ghegaen was wt dat middelste deel van tvoorhof, soo is des Heeren woort tot hem ghedaen segghende,
Keert wedero{m} en{de} seght Ezechie den prince mijns volcs, Dit seyt die Heere Dauids ws vaders Godt, Ick heb v ghebedt ghehoort, en{de} v tranen ghesien, en{de} siet ick heb v ghenesen, ten derden daghe suldi opclimmen in des Heere{n} tempel,
Ende ick sal tot uwen daghen noch vijfthien iaren doen, Oock soo sal ick v verlossen wt des conincs van Assyrien hant, en{de} dese stadt. En{de} ick sal dese stadt bescermen om mijnen willle, en{de} om Dauid mijns knechts wille.
En{de} Isaias heeft gheseydt, Haelt eenen clont vijghen. En{de} doen sij dien ghehaelt hadden ende gheleyt op sijnen sweere, soo is hi ghenesen.
Maer Ezechias hadde tot Isaias gheseyt, Wat salt teeken sijn dat my die Heere ghenesen sal, en{de} dat ic ten derden daghe sal opgaen in des Heere{n} tempel?
Isaias heeft hem gheseyt, Dit sal het teeken sijn vanden Heere, dat die Heere doen sal dwoordt dat hy ghesproken heeft, Wildi dat die scaduwe voorts opwaerts ghae thien linien, oft dat sij soo veel graden achterwaerts weder keere?
En{de} Ezechias heeft gheseyt, Tis licht doenlijck dat die scaduwe thien linien opgae, en{de} ick en wil niet dat dit gesciede, maer dat hi achterwaerts wederom keere thien graden.
Hierom heeft Isaias die propheet den Heere aenroepe{n}, ende hy heeft die scaduwe wederom ghebracht ouer die linien daer sij nv nederwaerts ghegaen was, in Achaz sonnewijser thien graden achterwaerts.
In dien tijde heeft Berodach Baladan Balada{n}s sone die coninc van Babilonie{n} eenen brief en{de} ghifte{n} ghesonden tot Ezechiam, want hy hadde ghehoort dat Ezechias sieck hadde gheweest.
En{de} Ezechias heeft hem verblijt in hen coemste, ende hy heeft hen ghetoont het huys der specerie{n}, en{de} tgout ende siluer en{de} versceyden costelijcke specerie{n}, ende welriekende olien, en{de} thuys van sijne{n} ghereetscappe{n}, en{de} al dat hy hebben mocht in sijn tresoiren. Daer en was niet in sijn huys ende in alle sijn macht dat Ezechias henliede{n} niet en thoonde.
Maer die propheet Isaias is totten coninck Ezechias comen en{de} heeft hem gheseyt, Wat hebben dese ma{n}nen gheseyt? oft van waer sijn sij tot v comen? Ende Ezechias seyde tot hem, Van verren lande sijn sij tot my comen van Babilonien.
Ende hy antwoorde, Wat hebben sij in v huys ghesien? Ezechias heeft gheseyt, Alle dat in mijn huys is hebben sij ghesien, daer en is niet dat ic hen niet ghetoo{n}t en hebbe in mijn tresoire{n}.
Hierom heeft Isaias tot Ezechiam gheseyt, Hoort des Heeren woordt,
Siet die daghen sullen comen, en{de} al dat in v huys is, ende dat v vaders in die scatte{n} opgheleyt hebben tot op desen dach toe, sal wech gheuoert worden in Babilonien, daer en sal niet ouerblijuen seyt die Heere,
Maer oock sommighe van uwen kinderen die wt v comen sullen die ghi winnen sult, sullen wech ghenomen worden, en{de} sij sullen ghesneden camerlinghe{n} sijn in des conincs van Babilonien palays.
Ezechias heeft tot Isaiam gheseyt, Het woordt des Heeren dat ghy ghesproken hebt is goet, vrede en{de} waerheyt sij in mijnen daghen.
Ende datter meer is van Ezechias woorden, en{de} alle sijn vromicheyt en{de} hoe hy die vischerie maecte, en{de} den waterloop en{de} hoe hi die watere{n} in die stadt ghebracht heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
En{de} Ezechias is ontslapen met sijnen vaderen, en{de} Manasses sijn sone heeft in sijn stede gheregneert.
TWaelf iare{n} out was Manasses doen hy begonste te regnere{n}, en{de} vijftich iaren regneerde hi in Ierusale{m}, sijns moeders naem was Haphsiba.
En{de} hy heeft quaet ghedae{n} voor des Heeren aensicht nae die afgoden der heydenen, welc die Heere vernielt heeft van daensicht der kinderen van Israel.
En{de} hy is ommeghekeert en{de} heeft die hoochden opghetimmert welck Ezechias sijn vader afghebroke{n} hadde, en{de} hi heeft Baals outaren opghericht en{de} bosschelke{n}s ghemaect, ghelijc Achab die coninck van Israel, en{de} hy heeft alle dat heyr des hemels aenbede{n}, en{de} die{n} ghedient.
En{de} hy heeft outaren opghericht in des Heere{n} huys, daer die Heere af gheseyt heeft, In Ierusalem sal ic mijnen naem stelle{n}.
En{de} hy heeft alle den heyre des hemels outare{n} ghemaect in die twee voorhouen van des Heeren tempel.
En{de} hy heeft sijnen sone doort vier gheleydt, en{de} hi oeffende waerseggherie, en{de} hy mercte op der voghele{n} sanc en{de} hy heeft duyuelsche waersegghers ghemaect, en{de} die teeken bedieders wten inghewa{n}t heeft hy vermenichfuldicht om quaet te doen voor den Heere, en{de} he{m} te creyten.
Oock heeft hy den afgodt des bosschelkens (welck hi ghemaect hadde) ghestelt in des Heere{n} te{m}pel, waer af dat die Heere gheseyt heeft tot Dauid en{de} tot Salomonsijnen sone, In desen tempel en{de} in Ierusale{m} die ic vercore{n} hebbe wt alle die gheslachten van Israel sal ic mijne{n} naem inder eewicheyt stellen,
En{de} ic en sal Israels voet voortaen niet meer laten gheroert worden vanden lande dat ic haren vaderen ghegeuen hebbe, by alsoo nochtans dat sij mette{n} wercke{n} onderhouden alle dat ic hen ghebode{n} hebbe, en{de} alle die wet welc Moyses mijn dienaer hen beuolen heeft,
Maer si en hebben daer nae niet ghehoort maer sijn verleydt va{n} Manasses, dat sij quaet deden meer da{n} die Heydene{n}, welck die Heere vernielt hadde voor die kindere{n} van Israels ae{n}sicht.
En{de} die Heere heeft ghesproke{n} door die hant van sijnen dienaers den prophete{n}, segghende,
Ae{n}ghesien dat Manasses die coninck van Iuda dese alderquaetste afgrijselijcheyden ghedaen heeft, meer dan alle tghene dat die Amorrheen voor hem ghedaen hebben, en{de} want hy Iudam oock heeft doen sondighen door sijn onsuyuerheden,
Daerom seyt dit die Heere die Godt van Israel, Siet ic sal sulcke quade{n} op Ierusalem en{de} Iudam brenghen, dat soo wie dit hooren sal, dien sullen beyde sijn ooren tuyten.
En{de} ic sal ouer Ierusalem het seelken van Samarien trecken, en{de} den last van Achabs huys, en{de} ick sal Ierusalem wtpleynen, ghelijck men die scrijftafelen pleecht wt te pleynen, en{de} ic salse wtpleyne{n}de omme-keeren, en{de} sal die greffie dicmael ouer haer aensicht trecken,
Maer ick sal mijnder erffelijcheden bleuelinghen laten, en{de} ick sal die leueren in haerder vianden handen, ende sij sullen wesen tot een verwoestinghe en{de} tot eenen roof allen haren viande{n},
om dat sij quaet voor mij ghedaen hebbe{n}, en{de} hebben volhert my creytende, tot dien daghe dat haer vaderen wt Egipten ghinghen, tot op desen dach toe,
Daer bouen heeft Manasses ooc boue{n} maten seer veel onnoosel bloets ghestort, tot dat hy Ierusalem veruulde totten mont toe sonder sijn sonden, daer hy Iudam mede hadde doen sondighen dat die quaet doen soude voor den Heere,
Maer datter meer is van Manasses woorde{n} ende alle dat hi ghedaen heeft, ende sijn sonde die hy ghesondicht heeft, en sijn dese niet gescreue{n} int boec der woorden van die daghe{n} der coninghe{n} van Iuda?
En{de} Manasses is ontslapen met sijnen vaderen, en{de} hy is begrauen inden hof van sijn huys, in Ozas hof En{de} Amon sijn sone heeft in sijn stede gheregneert.
Tweentwintich iaren out was Amon doen hy begonste te regneren, en{de} twee iaren regneerde hi in Ierusalem, sijns moeders naem was Messalemeth Harus dochter van Ieteba,
En{de} hy heeft quaet ghedaen voor des Heeren aensicht, ghelijc syn vader Manasses ghedaen hadde,
En{de} hy heeft ghewandelt in alle{n} die weghen, daer sijn vader door ghewandelt hadde ende hy heeft ooc dien onsuyuerheden ghedient, den welcken sijn vader ghedient hadde, en{de} hy heeft die ae{n}beden,
en{de} hy heeft de{n} Heere sijnder vadere{n} God verlaten, en{de} hy heeft in des Heeren wech niet ghewa{n}delt,
En{de} sijn knechten hebben hem laghen gheleydt, en{de} sij hebben den coninc doot gheslaghe{n} in sijn huys
Maer het volck des lants heeft gheslaghen alle die ghene, die de ghesworen muyterie ghemaect hadde{n}, teghen den coninck Amon, ende sij hebben voor hen seluen Iosia{m} sijnen sone in sijn stede coninc ghemaect
Maer datter meer is van Amons woorde{n}, die hi ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
En{de} sij hebben hem begrauen in sijn graf, inden hof van Oza, ende Iosias sijn sone heeft in sijn stede gheregneet.
ACht iaren out was Iosias doen hy bego{n}ste te regnere{n}, en{de} eenendertich iare{n} regneerde hy in Ierusale{m}, sijns moeders nae{m} was Idida die dochter Hadaia va{n} Besecath,
En{de} hy heeft gedaen dat voor de{n} Heerebehaechlijc was, en{de} hy heeft gewa{n}delt door alle Dauids sijns vaders wege{n}, hi en keerde daer af niet ter rechter oft ter slincker sijde{n}.
En{de} int achthienste iaer des conincs Iosias, heeft die coninc ghesonden Saphan den sone Asia Messulams sone den scrijuer van des Heere{n} tempel, hem segghe{n}de.
Gaet henen tot Helciam de{n} grooten priester, dat het ghelt te hoope ghebrocht worde, dwelck in des Heeren tempel ghebracht is, het welcke des tempels doorwaerders vergadert hebben vande{n} volcke,
ende laet dat gheuen den timmerliede{n} door die ouerste{n} va{n} des Heeren huys, die welcke dat sullen deylen den ghenen die in des Heeren tempel wercken, om die veruallinghen des tempels te vermaken
te weten den timmerlieden ende den metsers, ende den ghenen die toemaken datter veruallen is, en{de} datme{n} coope houte{n} en{de} steenen van die steengroeuen, om des Heere{n} tempel te vermaken,
Maer nochtans en salmen hen dat ghelt niet tellen dat sij ontfanghen sullen, maer laet hen dat hebben onder hen macht ende op tghelooue
En{de} Helcias die ouerste priester heeft gheseyt tot Saphan den scrijuer. Ick heb den boeck der wet vonde{n} in des Heeren huys, Ende Helcias heeft Saphan de{n} boeck ghegeue{n} en{de} hy heeft die{n} gelesen
en{de} Sapha{n} die scrijuer is totten coninc comen, en{de} heeft hem wederom ghebootscapt van tghene dat hy beuole{n} hadde ende seyde. V dienaers hebbe{n} tghelt te hoope ghebracht datter in des Heeren huys gheuonden is, en{de} sij hebben dat ghegheuen om dat soude bedeylt worden den wercluyden by den ouersten van des Heere{n} tempel,
Oock soo heeft Saphan die scrijuer den coninc vertelt segghende. Helcias die priester heeft my eenen boeck ghegheuen, En{de} doen Saphan dien ghelesen hadde voor den coninc,
en{de} die coninc ghehoort hadde die woorden van des Heeren wet, so heeft hy sijn cleedere{n} ghescoort,
Ende hy heeft ghebode{n} Helcie den priester, en{de} Ahicam Saphans sone, en{de} Achobor Michas sone, en{de} Sapham den scrijuer, en{de} Asaie desconincs dienaer, segghende.
Ghaet henen, ende vraecht raet vanden Heere voor my, en{de} voor tvolck, en{de} voor tgheheel Iuda, van dees boecs woorden die daer gheuonden is, Want een groote gramscap des Heeren is teghen ons ontsteken, om dat ons vaders nae die woorden van desen boeck niet en hebben ghehoort, dat sij doen souden alle dat ons ghescreuen is,
Hierom sijn Helcias die priester, ende Ahicam, ende Achobor, en{de} Saphan, ende Azaia ghegaen tot Holdam die prophetersse die huysvrouwe van Sellum, des soons Thecue, des soons Aaras der cleedere{n} bewaerders, die te Ierusalem woonden in dat tweede deel, ende sij hebben tot haer ghesproken,
Ende sij heeft henlieden gheantwoort. Dit seyt die Heere die Godt van Israel. Segt den man die v lieden aen my ghesonden heeft,
Dit seyt die Heere. Siet ick sal quade plaghen op dese plaetse brenghe{n}, ende op haer bewoonders, alle die woorden des wets welck die coninck van Iuda ghelesen heeft,
Want sij hebben my verlaten ende den vreemden goden sacrificie ghedae{n}, creytende my door alle haerder handen wercken, ende mijn verbolghentheyt sal in dese plaetse ontsteken worden, en{de} niet wtgheblusschen worden,
Maer den coninck van Iuda die v ghesonden heeft om vanden Heere raet te vraghen, suldi aldus segghen, Dit seyt die Heere die Godt va{n} Israel. Om dat ghi die woorden des boecs ghehoort hebt,
ende dat v herte veruaert is gheweest, ende sijt verootmoedicht voor de{n} Heere, als ghy die woorden ghehoort hadt tseghen dese plaetse ende haer inwoonders, te weten dat sij souden worden tot een verbaestheyt ende tot ee{n} veruloeckinghe, ende hebt v cleederen ghescoort, ende gheweent voor my, ende ick hebt ghehoort, seyt die Heere.
Daerom sal ick v versamen tot uwen vaderen, ende ghy sult tot uwen graue vergadert worden in vreden, op dat v ooghen niet en sien allen tquaet dat ick op dese plaetse brenghen sal.
ENde sij hebben den coninck weder om ghebootscapt, dat sij gheseyt hadde, Die welcke heeft ghesonden, ende alle die ouders van Iuda en{de} Ierusalem sijn tot hem vergadert,
Ende die coninc is opgegaen in des Heeren tempel, en{de} alle die mannen van Iuda, en{de} alle die te Ierusalem woonde{n} met hem, priesters en{de} propheten, en{de} alle tvolc vande{n} minsten totten meesten, en{de} hy heeft ghelesen dat sijt alle hoorden, alle die woorden vanden boeck des ver-bonts die in des Heeren huys gheuonden is,
Ende die coninck stont opden graet, ende hy heeft een verbont ghemaect voor den Heere, dat sij nae den Heere wandelen souden, ende dat sij sijn gheboden sijn ghetuyghenissen, ende ceremonien bewaren souden met gheheelder herten, ende met gheheelder zielen, ende dat sij die woorden van dit verbont souden verwecken, die welcke in dien boeck ghescreuen waren, ende het volck consenteerde in dat verbont.
Ende die coninck heeft Helcie den ouersten priester, ende den priesters van die tweede ordinancie, en{de} dendoorwachters gheboden dat sij wt des Heeren tempel worpen souden alle die vaten die ghemaect waren ten dienste van Baal, ende in dat bosch, en{de} alle den heyre des hemels, ende hy heeft die buyten Ierusalem verbrant, in die valleye Cedron, en{de} hy heeft dat puluer van dien ghedraghen in Bethel,
Ende hi heeft die waersegghers te niet bracht die de coninghen van Iuda ghestelt hadden om sacrificie te doen op die hoochden door die steden van Iuda, en{de} rontsomme Ierusalem, ende die ghene die wieroock ontstaken Baal, ende der sonnen ende der manen en{de} den twaelf teekenen, ende alle den heyre des hemels
Ende hy heeft dat boschken doen wtdraghe{n} wt des Heeren huys buyten Ierusalem in die valleye Cedron, ende hy heeft dat daer verbra{n}t, ende tot puluer ghebracht, en{de} dat gheworpen op die grauen der ghemeynder luyden,
Ooc soo heeft hy afghebroken die huyskens der verwijfder mannen die in des Heeren huys waren, waer vore die vrouwen gheulochte{n} hebben ghelijck huyskens des bosschelkens,
En{de} hi heeft alle die priesters vergadert wt die steden van Iuda, ende hy heeft die hoochde{n} onsuyuer ghemaect, daer die priesters sacrificie op deden, van Gabaa tot Bersabee toe, ende hy heeft die outaren der poorte{n} afghebroken aenden inganck der doren van Iosue de{n} prince der stadt, welcke dore was ter slincker sijden vander stadt poorten,
Maer nochtans en ghinghen die priesters der hoochde{n} niet opwaerts tot des Heeren outaer binne{n} Ierusale{m}, maer alleen aten si onghedeesemt broot int midden van hare{n} broederen,
Ende hy heeft ooc onsuyuer gemaect Topheth welc is in die valleye des soons va{n} Ennom dat niemant sijne{n} sone oft dochter en soude door tvier doen gaen ten dienste va{n} Moloch,
En{de} hy heeft ooc wech genome{n} die peerden, welc die coninghe{n} van Iuda der sonnen ghegheue{n} hadde{n}, inde{n} inganc va{n} des Heere{n} te{m}pel by Natha{n}melech des gesnede{n} camerlincs setel die te Pharurim was, Maer der sonne{n} waghene{n} heeft hy metten vier verbrant,
Ende die outaren die opt dack van Achaz eetcamer waren, welck die coninghen van Iuda ghemaect hadden, ende die outaren die Manasses ghemaect hadde in die twee voorhouen van des Heeren tempel, heeft die coninc afghebroken, ende hy is van daer gheloopen en{de} heeft die assche{n} van dien gheworpen in die beke van Cedron,
Ende die hoochden die binnen Ierusalem waren, aen die rechte sijde vande{n} berch der vertornissen, die welcke Salomon die coninck van Israel ghetimmert hadde Astaroth den afgod vanden Sydoniters, ende Chamos der vertornissen va{n} Moab, ende Melchom der afgrijselijcheyt der kinderen van Ammon heeft die coninc onsuyuer ghemaect,
Ende hy heeft die staende beelden in stucken ghebroken en{de} die bosschelkens af ghehouwen, en{de} hy heeft hen plaetsen met ghebeente van dooden veruult,
Daer bouen soo heeft hy ooc den outaer die te Bethel was, ende die hoochde die Ieroboam Nabats sone ghemaect hadde, die Israel heeft doe{n} sondighen, en{de} dien hooghen outaer heeft hy afghebroken en{de} verbrant ende te puluer ghebracht, en{de} hi heeft oock dat bosschelken verbrant,
En{de} Iosias he{m} omme keerende heeft daer ghesien die grauen die opden berch waren, En{de} hy heeft ghesonde{n} en{de} ghehaelt die beenderen wt die grauen, en{de} die verbrant op den outaer, en{de} hi heeft die{n} onsuyuer ghemaect nae des Heeren woort dat die man Gods ghesproke{n} heeft, die dese woorden te voren gheseyt hadde,
Ende hy seyde. Wat titel is dat dien ick sie? En{de} die borghers va{n} dier stadt hebbe{n} hem gheantwoort. Het is tgraf vanden man Gods, die van Iuda ghecomen is en{de} te voren gheseyt heeft dese woorden die ghy opde{n} outaer van Bethel ghedaen hebt,
En{de} hy seyde. Laet he{m} ligghen niemant en roere sijn ghebeenten, En{de} sijn ghebee{n}te bleef ongheroert met dat ghebeente vande{n} propheet die van Samarien comen was,
Daer bouen heeft Iosias ooc wechghedae{n} alle die te{m}pels der hoochde{n}, die in die steden van Samarie{n} waren, welc die coninghe{n} van Israel ghemaect hadden, om den Heere te creyten, en{de} hy heeft dien ghedaen nae alle die wercke{n} die hy te Bethel ghedaen hadde,
Ende hy heeft alle die Priesters der hoochden die daer waren op die outaren ghedoodt, ende hi heeft menschen beendere{n} daer op verbrant, ende hy is wederom te Ierusalem ghecomen,
Ende hy heeft alle den volcke beuolen segghende. Maect Phase den Heere uwen Godt ghelijck datter ghescreuen is int boeck van dit verbont,
want sulck Phase en is niet ghehoude{n} gheweest van der rechters daghen die Israel berecht hebben, ende van alle die daghen der coninghen van Israel, ende der coninghen van Iuda,
ghelijck dit Phase dwelck in dat achtienste iaer des conincs Iosie ghehoude{n} is gheweest den Heere in Ierusale{m},
En{de} ooc alle die duyuelsche waersegghers en{de} tooueraers, en{de} die figueren der afgoden, ende die onsuyuerhede{n} en{de} afgrijselijcheden die in dlant van Iuda gheweest hadden ende in Ierusalem heeft Iosias wech ghedaen, dat hy die woorden des wets oprechte{n} soude die ghescreue{n} sijn inden boeck den welcken Helcias die priester in des Heeren tempel gheuonden heeft,
Voor hem en was ghee{n} coninc sijns ghelijc, die totte{n} Heere wederkeerde met alle sijn herte, en{de} met sijn gheheel ziele, en{de} met alle sijn cracht, na die gheheel wet Moysi, en{de} nae he{m} en is gheen sijns ghelijck opghestae{n},
Maer nochta{n}s en is die Heere niet afgekeert va{n} die verbolghe{n}theyt sijnder grooter rasender gra{m}scappen, daer sijn groote gra{m}scap mede gestoort was teghe{n} Iuda{m}, om die creytinghen daer Manasses hem door verwect hadde,
Hierom heeft die Heere gheseyt. Ic sal Iudam ooc wech doen wt mijne{n} aensicht, ghelijc ic Israel wech ghedaen hebbe, en{de} ic sal dese stadt Ierusalem die ick vercoren hebbe verworpen, ende dit huys daer ick af gheseydt hebbe. Mijnen naem sal daer sijn,
Datter meer is van Iosias woorden, ende al dat hy ghedaen heeft, en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
In dien daghen is Pharao Nechao die coninc va{n} Egipten opghetrocken tseghen den coninc van Assirien tot de{n} vloet Euphrates, ende Iosias die coninc is hem te ghemoete ghegaen ende hy is dootgheslaghen te Mageddo doen hy hem ghesien hadde.
En{de} sijn knechten hebben hem doot ghedraghen van Mageddo en{de} ghebracht in Iherusalem, en{de} hem begraue{n} in sijn graf, En{de} tvolc des lants heeftghenomen Ioachaz Iosias sone, en{de} sij hebbe{n} dien ghesalft ende coninck ghemaect voor sijnen vader,
Ioachaz was drijentwintich iaren out doe{n} hy begonste te regneren, ende drij maenden heeft hy in Ierusalem gheregneert, Sijns moeders naem was Amital Ieremias dochter van Lobna,
Ende hy heeft quaet voor de{n} Heere ghedaen nae alle dat sijn vaderen ghedae{n} hadde,
En{de} Pharao Nechao heeft hem ghebonde{n} te Reblata, welck is in dlant van Emath, dat hy te Ierusalem niet regneren en soude, Ende hi heeft op dlant een scattinghe ghestelt van hondert talenten siluers, ende een talent gouts.
En{de} Pharao Nechao heeft coninck ghemaect Eliacim Iosias sone, in Iosias sijns vaders stede, Ende hi heeft sijnen naem verandert in Ioacim, Maer Ioachaz heeft hy ghenomen ende veruoert in Egipte{n},
En{de} Ioacim heeft Pharoni siluer ende gout ghegheuen, doen hy op dlant een scattinghe voor elcke{n} persoon ghestelt hadde, datme{n} dat tsamen opbrenghen soude nae tghebodt va{n} Pharao, en{de} hy heeft een ieghelijcken nae sijn macht ghescadt, soo wel aen tsiluer als aen tgout vanden volck des lants om dat Pharao Nechao te gheuen,
Vijfentwintich iaren out was Ioacim doen hy begonste te regneren, ende elf iaren heeft hy in Ierusalem gheregneert, sijns moeders naem was Zebida, Phadaias dochter van Ruma,
Ende hy heeft quaet voor de{n} Heere ghedaen, ghelijck alle tghene dat sijn vaderen ghedaen hadden.
IN sijne{n} dagen is Nabugodonosor die coninc van Babilonien opghecomen, en{de} Ioacim is sijn knecht gheworden drij iaren, ende hy is wederom teghen hem opghestaen,
Ende die Heere heeft op hem ghesonden der Chaldeusschen roouerkens, ende die roouerkens van Sirien, en{de} die roouerkens van Moab, ende die roouerkens der kinderen van Ammon, en{de} hy heeft die in Iudam ghesonden, dat sij hem verderuen souden nae des Heeren woort dat hy ghesproken hadde door sijn dienaers die propheten.
En{de} dit is ghesciet door des Heeren woort teghen Iudam om dat hijse van voor hem wech doe{n} soude, om alle die sonden van Manasses die hy ghedaen heeft,
en{de} om dat onnoosel bloet dwelc hy ghestort heeft, en{de} heeft Ierusale{m} veruult met der o{n}nooselen bloet, ende om dese sake en heeft die Heere niet willen ghepaeyt sijn,
Maer datter meer is van Ioacims woorden, ende alle dat hy ghedaen heeft en sijn dese niet ghescreuen int boeck der woorden van die daghen der coninghen van Iuda?
Ende Ioacim is ontslapen met sijnen vaderen, ende Ioachin sijn sone heeft in sijn stede gheregneert,
Ende die coninck van Egipten en heeft niet meer bestaen om wt sijnen lande te comen, want die coninc van Babilonie{n} hadde inghenomen van die riviere van Egipten totten vloet Euphratem alle dat den coninck van Egipten toebehoort hadde.
Achthien iaren out was Ioachin doen hy begonste te regneren, ende drij maenden regneerde hi in Ierusalem, Sijns moeders naem was Nohestha Elnathans dochter van Ierusalem,
en{de} hy heeft quaet voor den Heere ghedaen, nae alle tgene dat sijn vader ghedaen hadde.
In dien tijde sijn Nabugodonosors des conincs van Babilonien knechten opcomen te Ierusalem, ende die stadt is met bolwercken omleyt.
En{de} Nabugodonosor die coninck van Babilonien is tot die stadt ghecomen met sijnen knechte{n} dat hi di bestormen soude,
Ende Ioachin die coninc van Iuda is wtghegaen totten coninck van Babilonien hy ende sijn moeder, ende sijn dienaers, ende sijn prince{n} ende sijn ghesneden camerlinghen, ende die coninck van Babilonien heeft hem ontfange{n} int achtste iaer sijns conincrijcs,
Ende hy heeft daer wt ghehaelt alle die scatten van des Heeren huys, ende die scatten van des conincs huys, ende hy heeft alle die gulden ghereetscappen in stucken ghesneden, welck die coninck van Israel Salomon ghemaect hadde in des Heeren tempel, nae des Heeren woort,
En{de} hy heeft wech gheuoert gheheel Ierusalem, ende alle die princen, ende alle die vrome des heyrs, thien duysent ma{n}nen in die gheuanghenisse, en{de} alle die constighe wercluyden, ende alle besluyters, ende daer en is niet bleuen wtghenomen die armen va{n}den volcke des lants.
Ende hy heeft Ioachin ooc ouergheuoert in Babilonien ende des conincs moeder, ende des conincs huysvrouwen, en{de} sijn ghesneden camerlinghen, ende die rechters des lants heeft hy in die gheuanghenisse gheleyt van Ierusalem tot Babilonien,
En{de} alle die vrome mannen seuen duysent, en{de} constighe wercluyden en{de} besluyters duysent, alle vrome strijtbaer mannen, ende die coninck van Babilonien heeftse al gheuanghen in Babilonien gheleyt,
En{de} hy heeft Mathaniam sijns vaders broeder in sijn plaetse ghestelt, ende hy heeft hem ghenoemt Sedecias.
Eenentwintich iaren out was Sedecias doen hy begonste te regneren, en{de} elfiaren heeft hy te Ierusalem gheregneert sijns moeders naem was Amital Ieremias dochter van Lobna,
ende hi heeft quaet ghedaen voor de{n} Heere, nae alle tghene dat Ioacim ghedaen hadde,
Wa{n}t die Heere was ghestoort teghen Ierusalem, ende teghen Iudam, tot dat hy die verworpen hadde van sijnen aensicht, ende Sedecias is ghesceyden vande{n} coninck van Babilonien.
ENde tis ghesciet int neghenste iaer sijns conincrijcs in die thiensten maent, opden thiensten dach der mae{n}t, dat Nabugodonosor die coninck van Babilonien hy en{de} alle sijn heyr is comen te Ierusalemen{de} sij hebben die omleydt, ende sij hebben daer rontsomme bolwercken opghericht,
Ende die stadt worde besloten en{de} heel verbolwerct totte{n} elfsten iare des conincs Sedecias
tot op den neghenste{n} dach der maent, Ende den hongher is seer sterc gheworde{n} in die stadt, en{de} daer en was gheen broot voor tvolck des landts,
Ende die stadt worde ghebroken, ende alle die strijtbaer manne{n} sijn des nachts gheulo-den, door den wech der poorten die daer is tusschen den dobbelen muer tot des conincks hof (Maer die Chaldeen hadden beleyt rontsomme die stadt) Aldus is Sedecias gheuloden door den wech die ghaet nae die platte velden der woestijnen,
Ende het heyr der Chaldeen heeft den coninck vervolcht, en{de} heeft hem achterhaelt int pleyn lant van Iericho, ende alle die strijtbaer mannen die by he{m} ware{n}, sijn verstroyt gheworden en{de} hebbe{n} hem verlaten,
Aldus hebben si den coninc gheuanghen ghebracht tot de{n} coninc van Babilonie{n} in Reblatha, die welcke heeft met hem recht ordeel ghesproken,
En{de} Sedecias sonen heeft hi voor hem ghedoot, en{de} hy heeft hem sijn ooghen wtghesteken, ende hem met ketene ghebonden, en{de} in Babilonien ghebracht,
In die vijfste maent, opden seuensten dach der maent, welc is het neghenthienste iaer des conincs va{n} Babilonien, soo is Nabuzardan die ouer capiteyn des heyrs des conincks van Babilonien dienaer ghecomen in Ierusalem.
Ende hy heeft ontsteken des Heeren huys, ende des conincs huys, en{de} die huysen van Ierusalem, ende alle die huysen heeft hy metten vier verbrant,
Ende alle theyr der Chaldeen dat mette{n} ouer capiteyn der orloghen was heeft die mueren rontsomme Ierusalem afghebroken,
ende dat ander deel des volcks dat daer bleef in die stadt, en{de} die ouerulieders die totten coninc van Babilonien ouergheuloden waren, en{de} alle dat ander ghemeyn volc heeft Nabuzardan die ouercapiteyn des heyrs wech gheuoert,
Ende vande{n} armen volcke des lants heeft hy ghelaten wijngaerders en{de} ackerliede{n},
Maer die metalen colu{m}nen die in des Heere{n} te{m}pel ware{n} en{de} die baseme{n}ten, en{de} die metale{n} zee, die in des Heere{n} huys was hebbe{n} die Chaldeen ghebroken, ende sij hebben allen dat metael wech gheuoert in Babilonien,
Ende oock die metale{n} potten, en{de} watervaten, en{de} riexkens met drij tacken, croesen, ende mortierke{n}s, en{de} alle die metalen ghereetscappen daermen mede diende hebben sij wech ghenome{n}
Ende ooc die wieroocvaten, en{de} fiolen, en{de} alle die ghereetscappen tsij oft die gulden ware{n} oft silueren heeft die ouercapiteyn wech ghenomen,
te wete{n} die twee columnen, ende die zee, en{de} die basementen, die welcke Salomon in des Heeren tempel ghemaect hadde Ten was niet om weghe{n} het metael van alle die ghereetscappen,
Die een columne hadde achthien cubitus in die hoochde, en{de} op die was een metalen capiteelken drij cubitus hooghe, en{de} een netteken, en{de} granaet appelen waren op dat capiteelken der columne{n} al metalen, ende die tweede columne hadde desghelijcs cieraet,
En{de} die ouercapiteyn der orloghen heeft ghenomen Saraiam de{n} iersten priester, ende Sophoniam den tweede{n} priester, en{de} drij doorwachters,
En{de} vander stadt eenen ghesneden camerlinc, die ouerste ghemaect was ouer die strijtbaer mannen, ende vijf mannen vanden ghenen die voor den coninc ghestae{n} hadden, die welcke hy in die stadt vonden heeft, En{de} Sopher de{n} prince des heyrs die de nieuwe orloochs mannen vanden volcke des lants leerde, ende ses ma{n}nen vanden ghemeynen volcke, die in die stadt gheuonden waren,
Die welcke Nabuzarda{n} die ouercapiteyn der orloochser ma{n}nen genome{n} en{de} ghebracht heeft totten coninck van Babilonien te Reblatha
Ende die coninc van Babilonien heeftse gheslaghe{n} ende ghedoodt te Reblatha int lant van Emath, ende Iuda is wech gheuoert wt sijnen lande,
Ende ouer tvolck datter ghelaten was int landt van Iuda, het welck die coninck van Babilonien daer ghelate{n} hadde, heeft hy ghestelt Godoliam Ahicams sone des soons Saphans,
Dwelck als alle die hooftluyde{n} der orloochscher ma{n}nen ghehoort hadde{n} sij en{de} die mannen die met hen waren, te weten dat die coninc van Babilonien Godoliam ghestelt hadde, soo sijn sij tot Godoliam comen te Maspha, Ismael Nathanie sone, ende Iohanan Caree sone, ende Saraia, Thanehumeths sone die Netophathiter, ende Iezonias Maachathi sone, sij ende hen ghesellen,
Ende Godolias heeft hen ende haren medeghesellen ghesworen, segghende. En wilt niet vreesen den Chaldeen te dienen, blijft int lant, ende dient den coninc van Babilonien, ende tsal wel met v sijn,
Ende het is ghebuert in die seuenste maent, dat Ismael Nathanie sone des soons Elisama van des conincs sade is ghecomen, ende thien mannen met hem, ende sij hebben Godoliam gheslaghen, die welcke oock ghestoruen is, ende oock hebben sij verslaghen die Ioden, ende Chaldeen die met hen waren te Maspha,
Ende alle tvolck opstaende vanden cleynen totten grooten, ende die hooftluyde{n} der orloochscher ma{n}nen sijn in Egipten ghecomen vreesende die Chaldeen.
Ende tis gheschiet int seuenendertichste iaer van Ioachin den coninck van Iuda wechuoeringhe, in die twaelfste maent, opden seuenentwintichsten dach der maent, dat Euilmerodach die coninck van Babilonien int iaer doen hy begonste te regnere{n}, opghehauen heeft Ioachins des conincks van Iuda hooft wten kerker,
Ende hy heeft hem goedertierlijcken aenghesproken, ende hy heeft sijnen conincklijcken stoel ghestelt bouen alle die conincklijcke stoelen der coninghen die met hem in Babilonien waren,
Ende hy heeft sijn cleederen verandert die hy inden kerker ghehadt hadde, ende hy adt altijt broot in sijn teghenwoordicheyt alle die daghe{n} sijns leuens.
Ooc heeft hy hem ghestelt sijn prouande sonder ophouden, welck hem vanden coninck ghegheuen worde telcken daghe, alle die daghen sijns leuens.
ADAM, Seth, Enos,
Cainan, Malaleel, Iared,
Henoch, Mathusale, Lamech,
Noe, Sem, Cham, ende Iapheth.
Die sonen Iapheth, Gomer, en{de} Magog, en{de} Madai, en{de} Ianan, Thubal, Mosoch, Thiras.
Voorts waren Gomers sonen Ascenez, en{de} Riphath, Thogorma,
Ende Ianans sonen Elisa, en{de} Tharsis, Cethim, en{de} Dodanim.
Chams sonen waren Chus, en{de} Mesraim, ende Phut, en{de} Chanaan,
Maer Chus sonen Saba, en{de} Henila, Sabatha, en{de} Regina, ende Sabathatha, Voorts die sonen van Regma waren Saba, en{de} Dadan,
Maer Chus heeft ghewonnen Nemrod, dese bego{n}ste machtich te sijn int lant,
Maer Mesraim heeft ghewonnen Iudim, en{de} Anamim, en{de} Iaabim, ende Nephtuim,
Phetruim oock mede, en{de} Castuim daer af dat comen sijn Philistijm, ende Caphtorim.
Ende Chanaan heeft ghewonnen Sidonem sijnen iersten gheboren sone, en{de} oock mede Hetheum,
ende Iebuseum, en{de} Amorrheum, en{de} Gersegeum,
Heueum oock, en{de} Araceum, en{de} Sineum,
Aradium ooc, en{de} Samareum, ende Hainatheum.
Sems sonen waren Elam, ende Assur, en{de} Arpharat, en{de} Lud, ende Aram Hus, en{de} Hul, en{de} Gether, ende Mosoch,
Maer Arpharat heeft ghewonnen Sale, die welcke seluer ooc heeft Heber ghewo{n}nen,
Voorts so sijn Heber twee sonen ghebore{n}, des eens naem was Phaleg, om dat in sijnen daghen het lant ghesceyden is, en{de} sijns broeders naem was Iectan,
En{de} Iectan heeft ghewonne{n} Elmodad, en{de} Saleph, en{de} Asarmoth, en{de} Iare,
Adoram ooc mede, en{de} Vzal, en{de} Decla,
Hebal ooc, en{de} Abimael, en{de} Saba,
en{de} ooc Ophir, en{de} Henila, en{de} Iobab alle dese ware{n} Iectans sone{n},
Sem, Arpharat, Sale,
Heber, Phaleg, Ragau,
Serug, Rachor, Thare,
Abram, dit is Abraha{m}.
Maer Abraha{m}s sone{n} ware{n} Isaac en{de} Ismael,
En{de} dit sijn hen afcoemste{n}, Dierste gheboren van Ismael, Rabaioth, en{de} Cedar, Adbeel, en{de} Mabsam,
en{de} Masina, en{de} Duma, Massa, Hadad, en{de} Thema,
Iachur, Naphis, Cedma, dit sijn Ismahels sonen.
Maer die sonen va{n} Cetura Abraha{m}s concubine die sij voortbracht heeft ware{n} Zamran, Iecsan, Madan, Madia{n}, Iesboc, en{de} Sue, Voorts Iecsans sonen, sijn Saba, en{de} Dadan, En{de} Dadans sone{n} ware{n} Assurim, en{de} Latussim, en{de} Laomim,
Maer Madians sonen ware{n} Epha, en{de} Epher, en{de} Henoch, ende Abida, en{de} Eldaa, alle dese sijn die sonen va{n} Cetura,
En{de} Abraham heeft ghewonnen Isaac, Wiens sone{n} waren Esau, en{de} Israel,
Esaus sonen waren Eliphaz, Rahuel, Iehus, Ihelom, en{de} Core,
Ehpharz sonen waren Theman, Omar, Sephi, Gatham, Cenez, Thamna, Amalec,
Rahuels sonen waren Nahath, Zara, Samma, Meza,
Seirs sonen ware{n} Iotan, Sobal, Sebeon, Ana, Dison, Eser, Disan,
Lotans sonen waren Hori, Homam, Ende Iotans suster was Thamna,
Sobals sonen ware{n} Alian, en{de} Manahath en{de} Ebal, Sephi, en{de} Onam, Sebeons sonen Aia, en{de} Ana,
Die sonen Ana, Dison, Disons sone{n} ware{n} Ha{n}ram, en{de} Esaban, en{de} Iethran, en{de} Charan,
Esers sonen waren Balaan, en{de} Zauan, en{de} Zacan, Disans sonen waren Hus en{de} Aran,
Dit sijn die coninghen die regneerde{n} in dlant va{n} Edom, eerdatter een coninc was ouer die kindere{n} va{n} Israel, Bale Beors sone, en{de} den naem va{n} sijnder stadt was Deneba,
En{de} Bale is ghestoruen en{de} Iobab die sone Iare va{n} Bosra heeft voor he{m} geregneert,
en{de} doe{n} Iobab ooc gestoruen was heeft voor he{m} geregneert Husam wt der Themaniten la{n}t,
Husam is ooc gestoruen en{de} voor he{m} heeft gheregneert Adad Badads sone, die Madian gheslaghe{n} heeft int lant va{n} Moab, en{de} den naem van sijnder stadt was Anith,
En{de} als Adad ghestoruen was, heeft voor he{m} gheregneert, Semla va{n} Masreca,
Maer Semla is oock ghestoruen en{de} voor he{m} heeft geregneert Saul va{n} Rohoboth, welck by de{n} vloet gheleghe{n} is,
En{de} als Saul ghestorue{n} was, so heeft voor he{m} gheregneert Balanan Achobors sone,
Maer dese is ooc ghestoruen en{de} voor hem heeft gheregneert Adad, wiens stadt was ghenaemt Phau, en{de} sijn huysvrouwe was genoemt Meetabel, een dochter va{n} Matred Meezaabs dochter,
Maer doe{n} Adad ghestoruenwas, so begonsten in Edom vorste{n} voor coninghe{n} te sijne, Die vorst Tha{n}na, Die vorst Alua, die vorst Iecheth,
Die vorst Oolibama, die vorst Cela, die vorst Phinon,
Die vorst Cenez, Die vorst Theman, Die vorst Mabsar
Die vorst Magdiel, Die vorst Hiram, Dit ware{n} die vorsten van Edom.
ENde dit sijn Israels sonen, Ruben, Simeon Leui, Iuda, Issachar, en{de} Zabulo{n},
Dan, Ioseph, Beniamin, Nephthali, Gad, en{de} Aser
Iudas sonen, Her, Onan, en{de} Sela, dese drij sijn hem ghebore{n} va{n} Sue ee{n}der Chananitersse{n} dochter, Maer Her Iudas ierste ghebore{n} sone was quaet voor den Heere, en{de} die heeft he{m} dootgeslaghe{n},
maer Thamar sijn behoude dochter heeft he{m} gebaert Phares en{de} Zara, Aldus ware{n} alle Iudas sone{n} vijue,
En{de} Phares sonen Hesron ende Hamul,
Ende Zares sonen Zamri, ende Ethan, en{de} Eman, Chalchal ooc en{de} Darda, tsamen vijue,
Die sonen Charmi, Achar die Israhel verstoort, heeft, ende ghesondicht heeft door die dieuerije des verbannens goets,
Ethans sonen, Azarias,
Ende Hesrons sone{n} die hem gheboren sijn, Ierameel, en{de} Ram, en{de} Calubi,
Maer Ram heeft ghewo{n}nen Aminadab, En{de} Aminadab heeft ghewo{n}nen Nahasson de{n} prince der kindere{n} va{n} Iuda,
En{de} Nahasson heeft Salma ghewonne{n} daer Booz af gheboren is,
Maer Booz heeft ghewonne{n} Obed die welcke ooc heeft Isai gewo{n}nen,
En{de} Isai heeft ghewo{n}ne{n} Eliab sijne{n} ierste{n} ghebore{n} sone, den tweede{n} Aminadab, de{n} derden Simmaa,
den vierden Nathanael, den vijfste{n} Kaddai,
den sesten Asom, den seuensten Dauid,
Wiens susteren waren Saruia ende Abigail, Die sonen Saruie waren Abisai, Ioab en{de} Asael drij,
En{de} Abigail heeft voortbrocht Amasa, Wiens vader was Iether die Ismaheliter.
Maer Caleb Hesrons sone heeft ee{n} huysvrouwe ghenomen Azuba ghenoemt, daer af hy ghewonne{n} heeft Ierioth, en{de} sijn sonen ware{n} Iazer ende Sobab ende Ardon,
Ende doen Azuba doot was soo heeft Caleb tot een huysvrouwe ghenomen Ephrath, die welcke hem heeft ghebaert Hur,
Voorts heeft Hur ghewo{n}nen Vri, ende Vri heeft Bezeleel ghewonne{n}
Hier nae is Hesron versaemt met die dochter van Machir Galaads vader, en{de} hy heeft haer ghenome{n} doen hi tsestich iaren out was, die welcke hem heeft ghebaert Segub,
Maer Segub heeft oock ghewo{n}nen Iair ende hy heeft beseten drijentwintich steden int lant van Galaad,
En{de} hy heeft inghenomen Gessur ende Aram die steden Iair, en{de} Canath ende sijn dorpkens van tsestich stede{n}, alle dese ware{n} Machirs sonen des vaders Galaad,
Maer doen Hesron doot was, soo is Caleb versaemt met Ephrata. Ooc hadde Hesron tot een huysvrouwe Abia die welcke hem ghebaert heeft Ashur den vader van Thecue.
En{de} Ierameel Hesro{n}s ierste ghebore{n} sone sijn ooc sonen gheboren, Kam sijn ierste gheboren sone, ende Buna, en{de} Aran, en{de} Asom, en{de} Achia,
En{de} Ierameel heeft noch ee{n} ander huysvrouwe ghenome{n}, ghenae{m}t Atara die Onans moeder was,
Ooc soo heeft Ram Ierameels ierste ghebore{n} sone ghehadt, Moos, Iamin, en{de} Achar,
Ende Onam hadde sonen Semei en{de} Iada, Ende die sonen van Semei waren Nadab en{de} Abisur,
Ende Abisurs huysvrouwen naem was Abihail, die welcke hem ghebaert heeft Ahobbam en{de} Molid,
Ende Nadabs sonen waren Saled en{de} Apphaim Maer Saled is sonder kinderen ghestorven,
En{de} Apphaims sone was Iesi, welck Iesi heeft ghewonnen Sesan, Voorts heeft Sesan ghewo{n}nen Oholai,
En{de} die sonen van Iada Semeis broeders waren Iether en{de} Ionathan, Maer Iether is ooc ghestorve{n} sonder kinderen,
Voorts heeft Ionathan ghewo{n}nen Phaleth en{de} Ziza. Dit hebben gheweest Ierameels sonen
Maer Sesan en heeft gee{n} sone{n} ghehadt, maer dochteren, en{de} eenen Egipschen knecht ghenoemt Ieraa,
Ende hy heeft hem sijn dochter tot een huysvrouwe ghegheuen, die welcke he{m} ghebaert heeft Ethei,
En{de} Ethei heeft ghewonnen Nathan, en{de} Nathan heeft ghewo{n}nen Zabad,
Zabad heeft ooc ghewo{n}ne{n} Ophlal, en{de} Ophlal heeft ghewonnen Obed,
Obed heeft ghewonnen Iehu, Iehu heeft ghewonnen Azariam
Azarias heeft ghewonnen Helles, en{de} Helles heeft ghewonnen Elasa,
Elasa heeft ghewo{n}nen Sisamoi Sisamoi heeft ghewo{n}nen Sellum,
Sellum heeft ghewo{n}nen Icamiam, en{de} Icamia heeft gewo{n}nen Elisama.
En{de} die sone{n} va{n} Caleb Ierameels broeder, Mesa sijn ierste ghebore{n}, Hy is Ziphs vader, en{de} des soo{n}s Maresa Hebro{n}s vader,
Voorts ware{n} Hebro{n}s sone{n} Core en{de} Taphua, en{de} Recem, en{de} Samina,
Maer Samma heeft ghewonnen Raham Iercaams vader, En{de} Recem heeft ghewonnen Sammai,
Sammais sone was Maon, en{de} Maon was Bethsurs vader,
Ende Epha Calebs concubine heeft ghebaert Haran, en{de} Mosa, en{de} Gezez, Voorts heeft Haran Gezez ghewo{n}nen,
En{de} Iahaddais sone{n} waren Regom, en{de} Ioatha{n}, en{de} Gesan, en{de} Phalet, en{de} Epha, en{de} Saaph
Calebs concubine Maacha heeft ghebaert Saber ende Tharana,
en{de} Saaph Madmenas vader heeft gewo{n}ne{n} Sue Machbenas vader, en{de} Gabaas vader, maer Calebs dochter was Achsa,
Dit waren die sonen van Caleb Hurs sone des ierste gheboren soons van Ephrata, Sobal die vader was van Chariath-iarim,
Salma was Bethlehems vader, Hariph was Bethgaders vader,
En{de} Sobal Cariath-iarims vader hadde ooc sonen die welcke sach die helicht der gherusticheden,
En{de} van Chariath-iarims maescap waren die Iethreen, en{de} Aphutheen, en{de} Sematheen, en{de} Masareen, En{de} van desen sijn wtcomen die Saraiters, en{de} Esthaoliters,
Die sonen va{n} Salma waren Bethlehe{m} ende Netophathi, die croonen van Ioabs huys ende die helicht der rusten Sarai,
En{de} ooc die maescappen der scrijuers woonende in Iabes, Singhe{n}de en{de} gheluyt gheuende, en{de} in tabernakelen woone{n}de. Dit sijn die Cineen die ghecomen sijn va{n} die hitte des vaders van Rechabs huys.
MAer Dauid hadde dese kinderen, die he{m} gheboren sijn te Hebron, Sijn ierste gheboren sone Amnon van Achinoam die Iezrahelitinne, Den tweede{n} Daniel van Abigail die Carmelitinne,
den derden Absalom den sone Maacha Tholmai des conincs van Gessurs dochter, den vierde{n} Adoniam Aggiths sone,
den vijfsten Saphaiam va{n} Abital, den sesten Iethraham van Hegla sijnder huysvrouwen.
Aldus sijn hem ses sonen gheboren te Hebron daer hy gheregneert heeft seuen iaren ende ses maende{n}, Maer drijendertich iaren heeft hy in Ierurusalem gheregneert.
Voorts sijn hem te Ierusale{m} vier sonen ghebore{n}, Simmaa, en{de} Sobab, en{de} Natha{n} ende Salomon va{n} Bethsabee Ammiels dochter,
Iebaar oock ende Elisama,
en{de} Eliphalet, en{de} Noge,en{de} Nepheg, en{de} Iaphia,
en{de} Elisama, en{de} Eliada, en{de} Eliphelet,
dese neghen sijn alle Dauids sone{n}, sonder der concubinen sonen, ende sij hebben ghehadt een suster Thamar.
Ende Salomons sone was Roboam, wiens sone Abia heeft ghewonne{n} Asa, Van desen is ooc gheboren Iosaphat
Iorams vader, welck Ioram heeft ghewonnen Ochoziam, daer af is ghebore{n} Ioas,
en{de} Amasias die sone van desen heeft ghewonnen Azariam. Maer Azarias sone Ioatham heeft ghewonnen
Achaz, Ezechias vader, waer af dat gheboren is Manasses,
En{de} Manasses heeft oock ghewonnen Amon Iosias vader.
En{de} Iosias sonen waren dese, dierste gheboren Iohanan, die tweede Ioacim die derde Sedecias, die vierde Sellum.
Van Ioacim is ghebore{n} Iechonias ende Sedecias.
Iechonias sone{n} waren, Asir, Salathiel,
Melchiram, Phadaia, Semeser, ende Iecemia, Sama en{de} Nadabia.
Van Phadaia sijn gheboren Zorobabel, en{de} Semei Zorobabel heeft ghewonnen Mosollam, Haunaniam, en{de} Salomith hen suster,
Hasabam ooc en{de} Ohol en{de} Barachiam, ende Hasadiam, Iosahesed die vijue
Ende Hananias sone was Phaltias die vader van Ieseie, wiens sone was Raphaia, en{de} diens sone was Arnan, waer af gheboren is Obdia, wiens sone was Sechenias,
Sechenias sone was Semeia, wie{n}s sone{n} waren Hattus, en{de} Iegaal, ende Baria, en{de} Naarie en{de} Saphat, en{de} Sesa, ses in ghetale,
Die sone Naarie was Elioenai, en{de} Ezechias, en{de} Ezricam drije,
Die sonen Elioenai waren Oduia, en{de} Eliazub en{de} Phe-leia, ende Accub, ende Iohanan, en{de} Dalaia, en{de} Anani seuen.
DIe sone{n} va{n} Iuda, ware{n} Phares, Hesron, ende Charmi, ende Hur en{de} Sobal,
maer Raia Sobals sone heeft ghewonnen Iahath daer af dat gheboren sijn Ahumai, en{de} Laad, dit sijn die gheslachten Sarathi.
Dit es oock dat gheslachte van Etam, Iezrael, en{de} Iesema ende Iedebos, ende hen susters naem was Asalelphuni.
Maer Phanuel was Gedors vader en{de} Ezer was die vader van Hosa, dit sijn Hurs sonen des iersten gheborenen van Ephratha, Bethlehems vader.
Maer Assur die vader van Thecue hadde twee huysvrouwen, Halaa en{de} Naara.
Ende Naara heeft hem ghebaert Oozam en{de} Hepher, en{de} Themani, en{de} Ahasthari. Dit sijn die sonen van Naara.
Maer die sonen va{n} Halaa ware{n} Sereth, en{de} Sahar en{de} Ethnan.
Ende Cos heeft ghewonnen Anob en{de} Soboba, en{de} het gheslachte van Aharehel, Arums sone.
Maer Iabes was heerlijck bouen sijn broeders, en{de} sijn moeder heeft sijnen naem ghenoemt Iabes, segghende, Ick heb hem met droefheyt ghebaert.
En{de} Iabes heeft God van Israel aenroepen segghe{n}de, Eest dat ghy ghebenedidende my ghebenedijt, en{de} dat ghy mijn pale{n} verbreyt, en{de} dat v hant met my is, ende dat ghy doet dat ick van die quaetheyt niet verdruct en worde, Ende Godt heeft ghegheue{n} dat hy ghebeden heeft,
Maer Caleb die broeder van Sua, heeft ghewonnen Mahir, die Esthons vader was.
Ende Esthon heeft ghewonnen Beth-rapha, en{de} Phesse en{de} Tehinna de{n} vader va{n} der stadt Naas, Dit sijn die mannen van Recha,
Maer Cenez sone{n} waren Othoniel en{de} Saraia, Voerts waren Othoniels sonen, Hathath, ende Maonathi,
Maonathi heeft ghewonnen Ophra, Ende Saraia heeft ghewonnen Ioab den vader van der constigher werckluyden valleye. Want daer ware{n} die constighe wercluyden.
Maer Calebs sonen des soens Iephone waren Hir, en{de} Ela, en{de} Nahan, En{de} die sonen Ela Cenez.
Ende die sonen Ialeleel, Ziph, en{de} Zipha, Thiria, en{de} Asrael.
Ende die sonen van Ezra, waren Iether, en{de} Mered, en{de} Epher, ende Ialon, en{de} hy heeft ghewonnen Mariam, en{de} Sammai, ende Iesbam, den vader van Esthamo.
Ende sijn huysvrouwe Iudaia heeft ghebaert Iared Gedors vader, en{de} Heber den vader va{n} Socho, en{de} Icuthiel den vader van Zanoe, en{de} dit ware{n} die sonen Bethie Pharaos dochter die welcke Mered ghetrouwt heeft.
Ende die sone{n} der huysvrouwen Odaie der susteren Natham des vaders Ceila, Garmi ende Esthamo, die was van Machati.
Ende Simons sonen waren, Ammon ende Rinna, Hanans sone ende Thilon. Ende die sonen van Iesi, Zoheth, ende Benzoheth.
Die sonen van Sela Iudas sone Her die vader van Lerha, ende Laada den vader van Maresa, en{de} die gheslachten des huys die wit lijnwaet maken int huys des eedts.
Ende die de sonne heeft doen stille staen, ende die mannen der loghenen, ende vrij ende onstekende, die Princen waren in Moab, Ende die wedercome{n} sijn in Lahem, Maer dit sijn oude woerden.
Dit sijn die potbackers woonende in die plantinghen en{de} thuynen, by den coninck in sijn wercken, ende sij hebben daer ghewoont.
Simeons sonen waren Namuel en{de} Iamin, Iarib, Zara, Saul,
Sellum sijn sone, Mabsam sijn sone, Masina sijn sone.
Die sonen van Masma, Hamuel sijn sone, Zachur sijn sone, Semei sijn sone.
Die sonen van Semei waren sesthien, en{de} ses dochteren, maer sijn broeders en hadden niet veel sonen, ende alle dat gheslachte en conste niet ghelijcken tghetal der kinderen van Iuda.
Ende sij hebben ghewoont in Bersabee, en{de} Molada, en{de} Hasar-scihal,
en{de} in Bala, en{de} in Asom, en{de} in Tholad,
ende in Bathuel, en{de} in Horma, en{de} in Siceleg,
ende in Beth-marchaboth, en{de} in Hasarsusim en{de} in Beth-berai, en{de} in Saarim, Dit waren hen steden totten coninck Dauid toe.
Ende hen steden ware{n} Etam, en{de} Aen, Remmon, en{de} Thochen, en{de} Asan, vijf steden.
Ende allen hen cleyn dorpkens rontsomme dese steden tot Baal toe, dit is hen wooninghe, en{de} die deylinghe vanden woonsteden,
Mosobab ooc, en{de} Iemlech en{de} Iosa Amasias sone,
ende Ioel, en{de} Iehu Iosabie sone des soens Saraie, des soens Asiel,
en{de} Elioenai, en{de} Iacoba en{de} Isuhaia, en{de} Asaia, en{de} Adiel, en{de} Ismiel, en{de} Banaia
Ziza ooc die sone van Sephei des soens Allon, des soens Idaia, des soens Semri, des soens Samaia.
Dit sijn die vermaerde Princen in hen gheslachten en{de} int huys van haren maechscappen sijn sij bouen maten seer vermenichfuldicht.
Ende sij sijn ghereyst om te comen in Gador tot aen dat oosten der valleyen, ende om dat sij haren cudden souden weyen soecken.
En{de} sij hebben vruchtbarighe en{de} seer goede weyen vonde{n} ende een seer breet en{de} gherust en{de} vruchtbaer la{n}t, daer te vore{n} ghewoont hadden die van Chams gheslachte.
Aldus sijn dese comen die wij bouen voerscreuen hebben namelijck, in die daghen van Ezechias den coninck van Iuda, ende sij hebben hen tabernakelen gheslaghen en{de} die inwoonders die daer vonden ware{n}, en{de} sij hebben die te niet ghebracht tot op desen dach toe, en{de} sij hebben in hen plaetse ghewoont. Want sij hebben daer seer vruchtbarigheweyden vonden.
Ende van Simeons sonen sijn ooc wech ghegaen int tgheberchte va{n} Seir vijfhondert mannen hebbende prince{n}, Phaltiam en{de} Naariam, en{de} Raphaiam en{de} Oziel, die sonen Iesi,
en{de} sij hebben gheslaghen die bleuelinghen der Amaleciters die hadden moghen ontgaen, en{de} sij hebben daer ghewoont in hen stede tot op desen dach toe.
ENde die sone{n} Ruben des ierste ghebore{n} van Israel (wa{n}t hi was sijn ierste ghebore{n}) maer doen hy sijns vaders bedde besmet hadde, so sijn die rechte{n} van die ierste gheboorte ghegeuen den sonen van Ioseph Israels sone, en{de} hy en is niet ghereke{n}t gheweest voor den ierste{n} ghebore{n} sone.
Maer Iudas die dalder stercste was onder sijn broeders, van sijnen stamme sijn princen comen, maer die voor deele{n} van dierste gheboorte sijn Ioseph toeghescict.
Aldus waren die sonen van Ruben Israels ierste geboren sone, Enoch, en{de} Phallu, Esrom en{de} Charmi.
Ioels sone{n} waren Samaia sijn sone, Gog sijn sone, Semei sijn sone,
Micha sijn sone, Reia sijn sone, Baal sijn sone,
Beera sijn sone, den welcken heeft gheuanghen gheleyt Thelgath-phalnasar die coninc van Assyrien, en{de} hy was een prince int gheslachte van Rube{n},
maer sijn broeders en{de} alle sijn gheslachte (doen sij ghetelt worden by haren familien) hadde{n} tot princen Iehiel en{de} Zachariam.
Maer Bala Azaz sone des soons Samma, des soons Ioel, hy heeft ghewoont in Aroer tot aen Nebo en{de} Beel-meon.
Ende teghen die oostsijde heeft hy oock ghewoont, tot by den inganck vander woestijnen ende den vloet Eu-phraten, Want sij besaten een groot ghetal van arbeydende beesten int lant van Galaad.
Maer in Sauls daghen hebben sij ghestreden teghen die Agarenen, en{de} sij hebben die dootgheslaghe{n} en{de} sij hebben voor hen ghewoont in hen tabernakelen, in alle die sijde die daer is teghen ouer dat Ooste{n} van Galaad.
Maer Gads sonen hebben teghen hen ouer ghewoont int lant van Basan tot Selcha
Ioel int hooft, ende Sapham die tweede, maer Ianai en{de} Saphat te Basan.
En{de} hen broeders nae haer der ghe slachten huysen, waren Michael, en{de} Mosollam, en{de} Sebe, ende Iorai, en{de} Iachan, en{de} Zie, ende Reber, dese seuen.
Dit sijn Abigails sone{n} des soons Huri, des soons Iara, des soons Galaad, des soo{n}s Michael, des soons Iesesi, des soons Ieddo, des soons Bus.
Ende die broeders Abdiels sonen, des soons Guni die prince des huys in haren familien.
Ende sij hebbe{n} ghewoont in Galaad, en{de} in Basan, ende in sijn cleyn dorpkens, en{de} in alle die voorsteden van Saron tot aen die palen.
Alle dese sijn ghetelt in Ioathans des conincs van Iuda daghe{n}, ende in die daghen van Ieroboam den coninck van Israel.
Ruben en{de} Gads sone{n} en{de} van die helicht van Manasses gheslachte, Orloochs ma{n}nen scilden ende swaerden draghende, en{de} booghen spannende, en{de} gheleert ten strijde, vierenveertich duysent, en{de} seuenhondert ende tsestich, treckende ten strijde.
En{de} sij hebben ghestreden teghen die Agarenen. Maer die Itureen en{de} Naphis en{de} Nodab
hebben hen helpe gedae{n}. Ende die Agarenen sijn in hen handen gheleuert, ende alle die met hen gheweest hadden, om dat sij Godt aengheroepen hebben doen sij streden, ende hy heeftse verhoort, om dat sij in hem ghelooft hadden.
En{de} sij hebben ghenomen alle dat sij besete{n} hadden, vijftich duysent kemelen, ende tweeho{n}dert ende vijftich duysent scapen en{de} twee duysent ezels en{de} mensche{n} zielen hondert duysent,
en{de} daer isser seer veel ghequetst dootbleuen, want het was des Heere{n} strijdt, ende sij hebben in hen plaetse ghewoo{n}t tot die oueruoeringhe inder gheuanghenissen.
En{de} die sonen van thalf gheslachte van Manasses hebben beseten dlant van die palen Basan tot Baal Hermon en{de} Sanir, ende den berch Hermon, wa{n}t sij waren een seer groot ghetal.
Ende dit ware{n} die princen va{n} haerder gheslachte{n} huys, Epher ende Iesi, en{de} Eliel, en{de} Ezriel, en{de} Ieremia, en{de} Odoia, ende Iediel seer stercke ma{n}nen ende machtich en{de} vermaerde vorsten in hen familien.
Maer sij hebben haerder vaders Godt verlaten, ende sij hebben hen ontsuyuert nae die gode{n} des volcs vanden la{n}de die welcke God voor hen wech ghenomen hadde.
En{de} Godt van Israel heeft verwect den gheest van Phul den coninck van Assyrien, en{de} den gheest van Thelgat-phalnasar den coninck van Assur, en{de} hi heeft Ruben ende Gad en{de} thalf gheslachte van Manasses onuergheuoert, en{de} hy heeftse ghebracht in Lahela en{de} in Habor, ende Ara, en{de} aen de{n} vloet va{n} Gozan tot op desen dach toe
DIe sonen van Leui, Gerson, Caath, Merari,
Caaths sonen Amran, Isaar, Hebron, en{de} Oziel,
Amrams kinderen Aaron, Moyses, en{de} Maria. Aarons sonen Nadab, ende Abiu, Eleazar ende Ithamar,
Eleasar heeft ghewonnen Phinees, Ende Phinees heeft ghewonnen Abisue,
Maer Abisue heeft ghewo{n}nen Bocci, Ende Bocci heeft ghewonnen Ozi,
Ozi heeft ghewonnen Zaraiam, Ende Zaraias heeft ghewo{n}nen Meraioth,
Maer Meraioth heeft ghewonnen Amariam, En{de} Amarias heeft ghewonnen Achitob,
Achitob heeft gewonne{n} Sadoc, En{de} Sadoc heeft ghewo{n}nen Achimaas,
Achimaas heeft ghewonnen Azaria{m}, Azarias heeft ghewonnen Iohanan,
Iohanan heeft ghewo{n}nen Azaria{m}, dese is die ghene die tpriesterscap bedie{n}t heeft in thuys dat Salomo{n} getimmert heeft in Ierusale{m},
Maer Azarias heeft ghewo{n}ne{n} Amaria{m}, en{de} Amarias heeft ghewo{n}nen Achitob,
en{de} Achitob heeft ghewo{n}nen Sadoc, en{de} Sadoc heeft ghewo{n}nen Sellum,
Sellu{m} heeft ghewonnen Helciam, en{de} Helcias heeft ghewonnen Azariam,
Azarias heeft ghewo{n}nen Sariam, en{de} Sarias heeft ghewonnen Iosedec.
Voorts soo is Iosedec wtgheghaen doen die Heere Iudam en{de} Ierusalem wechuoerde door die hant van Nabugodonosor.
Aldus ware{n} die sonen van Leui Gerson, Caath, en{de} Merari.
En{de} dit sijn die namen van Gersons sonen, Lobni, en{de} Semei,
Caaths sonen waren Amram ende Isaar, ende Hebron, en{de} Oziel.
Die sonen van Merari Mooli ende Musi. Ende dit sijn die gheslachten van Leui by hare{n} familien,
Gerson, Lobni sijn sone, Iahat sijn sone, Zamma sijn sone,
Ioah sijn sone, Addo sijn sone, Zara sijn sone, Iethrai sijn sone.
Caaths sonen Aminadab sijn sone, Core sijn sone Asir sijn sone,
Elcana sijn sone, Abiasaph sijn sone, Asir sijn sone,
Thahath sijn sone, Vriel sijn sone, Ozias sijn sone, Saul sijn sone,
Die sonen van Elcana Amasai, en{de} Achimot,
en{de} Elcana die sone va{n} Elcana Sophai sijn sone, Nahath sijn sone,
Eliab sijn sone, Ieroham sijn sone, Elcana sijn sone,
Samuels sone{n}, dierste gheboren was Vasseni, ende Abia.
En{de} die sonen Merari waren Moholi, Lobni sijn sone, Semei sijn sone, Oza sijn sone,
Sammaa sijn sone, Haggia sijn sone, Asaia sijn sone,
dese sijn die gene die Dauid ghestelt heeft ouer die sanghers va{n} des Heeren huys van den tijt dat die arcke ghestelt was
en{de} sij dienden voor dat tabernakel des ghetuyghenis singhende tot dat Salomon des Heere{n} huys timmerde in Ierusalem. Ende si stonden nae hen ordinancie in den dienst,
Maer dese sijn die met hare{n} sonen hen bystonde{n} van Caaths kinderen Heman die sangher Ioels sone, des soons Samuel,
des soons Elcana, des soons Ieroha{n}, des soons Eliel, des soo{n}s Thon,
des soons Suph, des soons Elcana, des soons Mahath, des soons Amisai
des soons Elcana, des soons Ioel des soons Azarie, des soons Sophonie,
des soons Thahath, des soons Asir, des soons Abiasaph des soons Core,
des soons Isaar, des soons Caath, des soons Leui, des soons Israel.
Ende sijn broeder Asaph die te sijnder rechter sijden stont Asaph die sone Barachie, des soons Samaa,
des soo{n}s, Michael des soons Basaie, des soons Melchie,
des soons Athanai, des soons Zara, des soons Adaia,
des soons Ethan, des soons Zamma, des soons Semei,
des soons Ieth, des soons Gerson des soon{s} Leui.
Ende die sonen van Merari hen broeders, ter slincker sijden Ethan die sone van Chusi, des soons Abdi, des soons Maloch,
des soons Hasabie, des soons Amasie, des soons Helcie,
des soons Amasai, des soons Boni, des soo{n}s somer,
des soons Moholi, des soo{n}s Musi, des soons Merari, des soons Leui.
En{de} hen broeders Leuiten die gheordineert waren tot alle den dienst des tabernakels van des Heeren huys.
Maer Aaron en{de} sijn sonen ontstaken den welriekenden offer opten outaer des heelbrantoffers, en{de} opten outaer vanden welriekende{n} offer, tot alle wercke van die alderheylichste plaetse, en{de} om dat sij voer Israel bidden souden, ghelijck dat al beuolen hadde Moyses Gods dienaer.
Maer dit sijn Aarons sone{n}, Eleazar sijn sone, Phinees sijn sone, Abisue sijn sone,
Bocci sijn sone, Ozi sijn sone, Zarahia sijn sone,
Meraioth sijn sone, Amarias sijn sone, Achitob sijn sone,
Sadoch sijn sone, Achimaas sijn sone.
En{de} dit sijn hen wooninghe{n} by haren cleynen dorpe{n} en{de} hare{n} biligghende palen, te weten der sonen van Aaron, nae die gheslachten der Chaathite{n}, Want dien waren sij te lote gheuallen.
Hierom hebben sij hen ghegheuen Hebron int lant van Iuda en{de} sijn voerstede{n} rontsomme.
Maer die ackerlanden der stadt en{de} die lanthuysen hebben sij Caleb Iephones sone ghegeuen.
Maer sij hebben Aarons sonen ghegeuen die vrije steden om daer toe te vlieden Hebron en{de} Lobna, en{de} haer voorsteden,
Iether ooc en{de} Esthemo met haren voorsteden, En{de} ook Helon ende Dabir met hare{n} voorstede{n}.
Asan ooc ende Bethsemes, en{de} haer voorstede{n}.
Van Beniamins gheslachte, Gabee, en{de} sijn voorsteden ende Almath met sijnen voorsteden, Anathoth ooc met sijne{n} voorsteden, alle die steden derthien by haren gheslachte{n}.
En{de} de{n} sone{n} va{n} Caath die ouerbleue{n} ware{n} va{n} haren gheslachte hebbe{n} sij ghegeue{n} wt die helicht va{n} Manasses gheslachte tot een besittinge thie{n} stede{n}.
Maer Gersons sone{n} by hare{n} gheslachte{n} hebbe{n} sij ghegeue{n} va{n} Issachars gheslachte en{de} van Asers gheslachte, en{de} van Nephthalis gheslachte, en{de} van Manasses gheslachte in Basan, derthien stede{n}.
Ende den sonen van Merari, by haren maescappen, hebbe{n} sij van Rubens gheslachte en{de} van Gads gheslachte, ende van Zabulons gheslachte, by lote ghegeuen twaelf steden.
En{de} die kindere{n} van Israel hebben den Leuiten ooc steden ghegeue{n}, ende haer voorsteden.
En{de} sij hebben metten lote ghegeuen wt der kinderen van Iuda gheslachte, ende wt den gheslachte van Simeons kinderen, en{de} wten gheslachte van Beniamins kindere{n}, dese steden die sij ghenoe{m}t hebben, met haren namen,
ende den ghenen die wt Caaths sonen gheslachten waren, en{de} die steden waren in hen palen van Ephraims gheslachte.
Aldus hebben sij hen steden om daer toe te vliede{n} ghegeuen Sichem met sijne{n} voorstede{n} int gheberchte van Ephraim, ende Gazer met sijnen voorstede{n},
Iecmaan ooc met sijnen voorsteden en{de} Betheron desghelijcs,
en{de} ooc Helon met sijnen voorsteden, en{de} Geth Remmon, ende die selue maniere.
Maer wt dat half gheslachte va{n} Manasses, Aner en{de} sijn voorsteden, Balaa{n} en{de} sijn voorsteden, te weten desen die daer noch ouerbleuen waren van tgheslachte der kinderen van Caath.
Ende Gersons sone{n} wt dat maecschap van thalf Manasses gheslachte Gaulon in Basan en{de} sijn voorsteden, en{de} Astaroth met sijnen voorsteden.
Van Issachars gheslachte, Cedes ende sijn voorsteden, en{de} Dabereth met sijne{n} voorsteden,
Ramoth ooc en{de} sijn voorsteden, en{de} Anem met sijne{n} voorsteden.
Maer va{n} Asers gheslachte, Masal met sijnen voorsteden, en{de} Abdon desghelijcs,
Asach ooc, ende sijn voorsteden, ende Roob met sijnen voorsteden,
Maer van Nephthalis gheslachte gauen sij Cedes in Galileen en{de} sijn voorsteden, Hamon met sijn voorsteden, en{de} Cariathaim en{de} sijn voorsteden.
Ende den sonen van Merari die daer ouerbleuen ware{n}, va{n} Zabulons gheslachte Remmono en{de} sijn voorsteden, en{de} Thaber met sijnen voorsteden,
ouer die Iordane ooc teghen ouer Iericho teghen dat ooste{n} der Iordanen van Rubens gheslachte Bosor in die woestijne met sijnen voorsteden, en{de} Iaffa met sijne{n} voorsteden,
Cademoth ooc ende sijn voorsteden, en{de} Mephaath met sijnen voorsteden.
Ende oock van Gads gheslachte Ramoth in Galaad, en{de} sijn voorsteden en{de} Manaim met sijne{n} voorsteden.
Ende ooc Hesebon met sijnen voorsteden, ende Iezer met sijnen voorsteden.
MAer Issachars sonen waren Thola, ende Phua, Iasub ende Simeron, die viere.
Die sone{n} van Thola, Ozi, en{de} Raphaia ende Ieriel, en{de} Iemai, ende Iebsem, ende Samuel, princen onder die huysen van hare{n} gheslachten. Van dat gheslachte va{n} Thola sijn seer stercke ma{n}nen ghetelt in Dauids tijde{n} tweentwintich duysent en{de} seshondert.
Die sonen van Ozi Izrahia, daer af dat gheboren sijn Michael, en{de} Obadia, ende Ioel, ende Iesia die vijue, alle princen.
En{de} met hen onder haer familien en{de} volcke{n}, omgort ten strijde waren seer stercke mannen sessendertich duysent, want sij hadden veel huysvrouwen, en{de} sonen.
En{de} hen broeders, door alle Issachars gheslachte seer vroom om te strijden, sijn seuen ende tachtentich dusent ghetelt.
Die sonen van Beniamin, Bela, en{de} Bechor, en{de} Iadihel die drije.
Die sonen van Bela Esbon, ende Ozi, en{de} Oziel en{de} Ierimoth, ende Vrai, vijf princen der familien, en{de} seer vroem om te strijden, ende hen ghetal was tweentwintich duysent ende vierendertich.
Maer Bechors sonen, Zamira en{de} Ioas, en{de} Eliezer en{de} Elioenai, en{de} Amri, en{de} Ierimoth, ende Abia, en{de} Anathoth, en{de} Almath alle dese waren Bechors sonen,
Ende waren gherekent by hare familien, princen van haren gheslachten seer sterck ten strijde, twintich duysent en{de} tweehondert.
Maer die sonen van Iadihel Balan, Ende Balans sonen waren Iehus, en{de} Beniamin en{de} Aod, en{de} Chanaana, en{de} Zetham, en{de} Tharsis, Ahisahar,
alle dese waren Iadihels sonen, princen van haren gheslachten, seer vrome mannen, seuenthien duysent en{de} twee hondert ten strijde treckende.
Ende ooc Sepham die sonen van Hir en{de} Hasim Ahers kinderen.
Ende die sonen van Nephthali, waren Iasiel, en{de} Guni en{de} Ieser, en{de} sellum die sone{n} van Bala.
Maer Mannasses sone Esriel, en{de} sijn co{n}cubine Syra heeft ghebaert Machir Galaads vader.
Ende Machir heeft voor sijn sonen huysvrouwen ghenomen Haphim en{de} Sapham, en{de} hy hadde ee{n} suster ghenaemt Maacha, en{de} den naem vanden tweede{n} Salphaad, ende Salphaad sijn dochteren gheboren,
en{de} Maacha Machirs huysvrouwe heeft eenen sone ghebaert, ende sij heeft sijnen naem ghenoemt Phares, Ende sijns broeders naem was Sares, en{de} sijn sone{n} waren Vlam en{de} Recem,
En{de} Vlams sone Badan, dit sijn Galaads sonen, des soens Machir, des soe{n}s Mannasse.
Ende sijn suster Regma heeft ghebaert eenen schoonen man en{de} Abiezer, en{de} mohola.
En{de} die sonen van Semida waren Ahin, en{de} Sechem, en{de} Leci, en{de} Aniam,
Maer Ephraims sonen waren Surhala, Bared sijn sone, Thahath sijn sone, Elada sijn sone, Thahath sijn sone,
en{de} den sone van desen Zabad, ende diens sone Suthala, en{de} diens sone Ezer, en{de} Elad. En{de} die mannen va{n} Geth ingheboren des lants hebbense doot gheslaghen, Want sij waren nederwaerts come{n}, om hen besittinghe{n} met macht in te neme{n},
Hier om heeft Ephraim hen vader rouwich gheweest veel daghen en{de} sijn broeders sijn ghecomen om hem te vertroosten,
Ende hy es met sijn huysvrouwe versaemt, die welcke heeft ontfanghen en{de} ghebaert eenen sone en{de} hy heeft sijne{n} naem ghenaemt Beria, om dat hy in die quaden van sijnen huyse gheboren was.
Maer sijn dochter was Sara, die welcke heeft opghetimmert hooch ende neder Bethoron, en{de} Ozensara.
Ende sijn sone was Rapha, ende Reseph en{de} Thale, daer af dat gheboren es Thaan,
die welcke heeft ghewonnen Laaban en{de} diens sone was Ammiud, die welcke heeft ghewonne{n} Elizama,
daer af dat gheboren es Nun, die hadde eenen sone Iosue.
Ende hen besittinghe en{de} wooninghe was Bethel met sijnen dochteren. En{de} teghen den oosten Noran, en{de} die westsijde van Gazer ende sijn dochteren, Sichem oock met sijne{n} dochteren, tot Asa toe met sijnen dochteren.
En{de} by Manasses sone{n} Bethsan en{de} haer dochteren, Thanach en{de} haer dochteren, Mageddo en{de} haer dochteren, Dor en{de} haer dochtere{n}, in dese hebbe{n} ghewoont die sonen van Ioseph Israels sone.
Die sone{n} van Aser waren Iemna ende Iesua, en{de} Iessui, en{de} Baria, en{de} Sara hen sustere.
En{de} die sonen van Baria Heber, en{de} Melchiel, hy is die vader van Barsaith.
Maer Heber heeft ghewonnen Iephlat, en{de} somer, en{de} Hotham, en{de} Suaa hen suster,
Iephlats sonen waren Phosech, en{de} Chamaal, ende Asoth, dit waren Iephlats sonen.
Maer Somers sone{n}, Ahi en{de} Roaga ende Haba, en{de} Aram.
En{de} die sonen van Helem sijn broeder Supha en{de} Iemna, en{de} Selles, ende Amal.
Die sone{n} van Supha, Sue, Harnapher, ende Sual, en{de} Beri, ende Iamra,
Bosor ende Hod, en{de} Samma, en{de} Salusa, ende Iethran, en{de} Bera.
Iethers sonen Iephonne, en{de} Phaspha, en{de} Ara.
Ende die sonen van Olla waren Aree, en{de} Haniel, en{de} Resia.
Alle dese waren Asers sonen, princen der gheslachten, wt ghecoren ende dalder stercste vorsten der vorsten, en{de} hen ghetal der ouderdom die bequaem was ten strijde, was sessentwintich duysent.
BEniamin heeft ghewonnen Bale sijnen iersten gheboren Asbel den tweede{n}, Ahara den derden,
Nohaa den vierden, en{de} Rapha den vijfsten.
Ende die sonen van Bale waren Addar, en{de} Gera, ende Abiud,
Abisue ooc ende Naaman, ende Ahoe,
ende ook Gera, en{de} Sephuphan en{de} Huram.
Dit sijn Ahods sone{n} die princen der gheslachten die in Gabaa woonen, die ouergheuoert sijn in Manahath.
Maer Naaman, en{de} Achia, en{de} Iera die heeftse ouergheuoert, ende hy heeft ghewonnen Oza ende Ahihud.
Maer Saharaim heeft ghewo{n}nen int lant van Moab nae dat hy Husim ende Bara sijn huysvrouwen verlaten hadde.
Ende hy wan van Hodes sijn huysvrouwe Iobab, en{de} Sebia, ende Mosa, ende Molchon,
Iehus oock, ende Sechia, ende Marina dit sijn sijn sonen princen in hen familien.
Maer Mehusun heeft ghewonnen Abitob, en{de} Elphaal,
en{de} die sonen van Elphaal ware{n} Heber, en{de} Misaam, ende Samad, dese heeft ghetimmert Ono ende Lod, met haer dochteren,
maer Baria ende Sama waren die princen der gheslachte{n} der gheender die woonden in Aialon, dese hebben die inwoonders van Geth verdreue{n}.
En{de} Ahio en{de} Sesac, en{de} Ierimoth,
en{de} Zabadia en{de} Arod, en{de} Heder,
Michael oock en{de} Gespha, ende Ioha ware{n} sonen van Baria.
Ende Zabadia, ende Mosollam, en{de} Hezeci, en{de} Heber,
en{de} Iesamari, en{de} Iezlia en{de} Iobab waren die sonen van Elphaal.
En{de} Iacim, en{de} Zechri, en{de} Sabdi,
en{de} Elioenai, en{de} Selethai, en{de} Eliel,
en{de} Adaia, en{de} Baraia, ende Samarath ware{n} die sonen van Semei.
En{de} Iesphan en{de} Heber, en{de} Elam,
en{de} Anathothia,
ende Iephdaia, en{de} Phanuel waren Sesars sonen.
Ende Samsari, en{de} Sohoria, en{de} Otholia,
en{de} Iersia, en{de} Elia en{de} Zechri waren Ierohams sonen,
dese ware{n} die ouerste vaders en{de} princen der gheslachten die woonden in Ierusalem.
Ende in Gabaon hebben ghewoont Abigabaon en{de} sijns huysvrouwe{n} naem was Maacha,
en{de} sijn ierste gheboren sone Abdon, en{de} Sur, en{de} Cis, en{de} Baal ende Nadab
Gedor ooc, en{de} Ahio, en{de} Zacher,
en{de} Macelloth. En{de} Macelloth heeft ghewonnen Samaa, en{de} sij hebben ghewoont teghen ouer hen broeders in Ierusalem met haren broeders.
Maer Ner heeft ghewonnen Cis, en{de} Cis heeft ghewonnen Saul, Maer Saul heeft ghewonnen Ionathan, en{de} Melchisua en{de} Abinadab, en{de} Esbaal{.}
Ende Ionathans sone was Merib-baal, ende Merib-baal heeft ghewonnen Micha,
Die sonen van Micha waren Phiton, ende Melech, ende Tharaa, en{de} Ahaz,
Ende Ahaz heeft ghewonne{n} Ioada, en{de} Ioada heeft ghewonne{n} Alamath, en{de} Azmoth en{de} Zamri. En{de} Zamri heeft gewonne{n} Mosa
en{de} Mosa heeft gewo{n}ne{n} Banaa, wie{n}s sone was Rapha, daer af geboren es Elasa die ghewo{n}nen heeft Asel.
Maer Asel hadde ses sone{n} aldus genae{m}t, Ezrica{n}, Bochru, Ismahel, Saria, Obdia en{de} Hanan, alle dese waren Asels sonen.
Ende Esec sijns broeders sonen waren Vlam sijn ierste gheboren, ende Iehus die tweede, en{de} Eliphalet die derde.
Ende die sonen van Vlam waren seer stercke mannen, en{de} met grooter macht den boghe spannende, en{de} sij hadden veel kinderen, ende kints kinderen, tot hondert en{de} vijftich duysent toe. Alle dese waren Beniamins kinderen.
ALdus es gheheel Israel ghetelt, ende die somme van dien es ghescreuen int boeck der coninghen van Israel ende Iuda, ende sij sijn ouerghevoert in Babilonien om hen misdaet.
Maer die ierst in hen wooninghen en{de} steden ghewoont hebbe{n} waren Israeliten, ende priesters, en{de} Leuiten, Nathineen.
In Ierusalem hebbe{n} ghewoont van die kinderen van Iuda en{de} van Beniamins kinderen, ende van Ephraims, en{de} Manasses kinderen,
Othei Amiuds sone, des soens Amri, des soens Omrai, des soens Bonni, van die sonen van Phares Iudas sone.
Ende van Siloni Asaia dierste gheboren, en{de} sijn sonen.
Ende va{n} die sonen van Zara Iehuel ende sijn broeders seshondert en{de} neghentich.
Maer van Beniamins kinderen Salo Mosollams sone, des soens Oduia des soens Asana
ende Iobania Ierohams sone, ende Ela die sone van Ozi des soons Mochori, ende Mosallam die sone Saphatie, des soens Rahuel des soens Iebanie
en{de} hen broeders by haren familien, neghenhondert en{de} sessenvijftich. Alle dese waren princen der gheslachten by haerder vadere{n} huysen.
Ende van den Priesters Iedaia, Ioiarib, ende Iachin.
Ende Azarias ooc die sone Helcie des soens Mosollam, des soens Sadoc, des soens Maraioth des soens Achitob, die opperste priester des huys Gods.
Ende Adaias was die sone Ieroham, des soens Phassur, des soens Melchie, ende Maasai was Adiels sone des soens Iezra, des soens Mosollam des soens Mosollamith des soens Emmer,
en{de} hen broeders ware{n} Princen nae haren familien duysent seuenhondert tsestich seer sterck va{n} machte om dwerck des diensts te doen in Gods huys.
Maer vanden Leuiten Semeia Hasubs sone des soens Ezricam, des soens Hasebia van Meraris sonen.
Ende Bacbacar die timmerman, en{de} Galal, en{de} Mathania die sone Mitha des soens Zechri, des soens Asaph.
Ende Obdia die sone van Semeia des soens Galal, des soe{n}s Idithun. Ende Barachia die sone van Asa, des soens Elcana, die welcke ghewoont heeft in die voerhouen Metophati.
Ende die doerwachters waren Sellum en{de} Accub, en{de} Telmon, en{de} Ahiman, en{de} hen broeder Sellum die prince,
tot dien tijt toe, in des conincs poorte ten oosten, hielen sij die hoede by he{n} buerten vanden kinderen van Leui.
Maer Sellum die sone van Core, des soens Abiasaph, des soens Core, met sijnen broederen, ende sijns vaders huys dit sijn die Coriters, ouer die wercken des diensts, bewaerders van die portaelen des tabernakels ende hen familie{n} nae die buerten van des Heeren heyr waren bewarende den inganck.
Ende Phinees Eleasarus sone was hen ouerste voer den Heere.
Maer Azarias die sone va{n} Mosollamia was doerwachter der poerten van dat tabernakel des ghetuyghenis.
Alle dese ghecoren tot doerwachters aen die poerten waren twee hondert twaelue, en{de} bescreuen in hen eyghen dorpen, die welcke Dauid en{de} Samuel die siender gestelt hebbe{n} op he{n} ghelooue
soe wel he{n}, als he{n} sonen, in die doeren van des Heeren huys, en{de} int tabernakel by haeren buerten.
Nae die vier winden waren sij doerwachters, dat es, ten oosten ende ten westen, en{de} ten noorden, en{de} ten suyden.
Maer hen broederen woonden in cleyn dorpkens, en{de} sij quamen in haer sabbathen van tijde te tijde,
Desen vier Leuiten was beuole{n} alle theel ghetal der doerwachters, ende sij waren ouer die rustcameren ende scatcameren van des Heeren huys.
En{de} sij woonden rontsomme des Heeren tempel in hen bewaringhe{n} op dat sij (alst tijt soude wesen) seluer des morghens vroech die doeren souden open doen.
Van hare{n} gheselscap, waren die sommighe oock ouer die ghereetscappen des diensts, Wa{n}t die ghereetschappen worden by ghetale inghedraghen ende wtghedraghen.
Van hen lieden oock die tghelooue hadden die ghereetscappe van dalder heylichste plaetse te beware{n}, waren ouer die bloeme van meel, en{de} ouer den wijn, en{de} olie, en{de} wieroock, en{de} specerien.
Maer der Priesters sonen die maecten welriekende confectien van die specerie{n}.
Ende Mathathias die Leuijt Sellums des Coriters ierste ghebore{n} sone was ghestelt ouer alle die dinghen die in die panne gheroost worden.
Maer van Caaths sonen haren broeders ware{n} sommighe ghestelt ouer die broode{n} der voerlegghinge{n}, dat sij die altijt nieuwe souden bereyden teghen elcken sabboths dach.
Dit sijn de princen der sanghers nae die familien der Leuiten die op die rustcameren woonde{n}, om dat sij dach en{de} nacht altijt haren dienst souden bedienen.
Die hoofden der Leuiten, Princen in haren familien, hebben in Ierusalem ghewoont.
Maer in Gabaon hebben ghewoont die vader van Gabaon Iehiel, en{de} sijnder huysvrouwen nae{m} was Maacha.
Sijn ierste gebore{n} sone was Abdon, en{de} Sur, en{de} Cis en{de} Baal, ende Ner, en{de} Nadab,
Gedor ooc mede, en{de} Ahio, en{de} Zacharias en{de} Macelloth,
Maer Macelloth heeft ghewonne{n} Samaam, desehebben ghewoont teghen ouer hen broeders in Ierusalem, met haren broeders.
En{de} Ner heeft Cis ghewonnen, en{de} Cis heeft ghewonnen Saul, ende Saul heeft ghewonnen Ionathan, ende Melchisua, en{de} Abinadab ende Esbaal.
Maer Ionathas sone was Meribbaal, en{de} Meribbaal heeft ghewonnen Micha.
Maer die sonen va{n} Micha waren Phiton en{de} Melech, en{de} Tharaa, en{de} Ahaz.
Ende Ahas heeft ghewonnen Iara. En{de} Iara heeft ghewonne{n} Alamath ende Azmoth en{de} Zamri, Ende Zamri heeft ghewonnen Mosa,
En{de} Mosa heeft ghewonnen Banaa, wiens zone Raphaia heeft ghewonnen Elasa, daer Asel af gheboren es.
Ende Asel hadde ses sonen met dese namen, Ezricam Bochru, Ismahel, Saria, Obdia Hanan. Dit sijn Asels sonen.
ENde die Philistinen streden teghen Israel, en{de} die mannen van Israel sijn voor die Philistinen ghevloden en{de} sij sijn neder gheualle{n} ghewont opden berch Gelboe.
En{de} doen die Philistijnen aencomen waren veruolghende Saul en{de} sijn sonen, soe hebben sij gheslaghen Ionathan en{de} Abinadab en{de} Melchisua Sauls sonen.
Ende de{n} strijt es swaer gheworden teghen Saul en{de} die scutters hebbe{n} hen vonden, en{de} sij hebben hem met scichten ghewont.
Ende Saul heeft gheseyt tot sijnen wapendragher, Trect v sweert wter sceyden en{de} slaet my doot, op dat dese onbesneden menschen by auontuere{n} niet en comen, en{de} my bespotten. Maer sijn wapendragher en wilde dat niet doen, van vreesen verscrict sijnde, hier om heeft Saul een swaert ghenomen en{de} es daer in gheuallen.
Dwelck als sijn wapendrager ghesien hadde, te weten dat Saul doot was, soe es hy seluer oock in sijn swaert gheuallen, ende ghestoruen.
Aldus es Saul ghestoruen, en{de} sijn drie sone{n}, ende alle sijn huys es tsamen gheuallen.
Dwelck als die mannen van Israel ghesien hebbe{n}, die op die platte landen woonde{n}, soe sijn sij gheuloden, en{de} doe{n} Saul ende sijn sonen doot waren, soe hebben sij hen steden verlaten, ende sijn herwaerts ende derwaerts verstroyt, en{de} die Philistine{n} sijn ghecomen ende hebben daer in ghewoont.
Ende des anderen daechs die Philistijne{n} aftreckende die roouen der verslaghenen, hebben ghe-vonden Saul en{de} sijn sonen ligghende op den berch Gelboe.
Ende doe{n} sij hem berooft hadden en{de} thooft af ghehouwen, ende hem van sijnen wapenen ghebloot hadden, soe hebben sijt ghesonden in hen lant, datment omdraghen soude, ende vertoonen in der afgoden tempelen en{de} volcken,
en{de} sijn wapenen hebben sij tot een heylichdom gheoffert inden tempel va{n} haren God ende sijn hooft hebben sij ghenaghelt in Dagons tempel.
Als dat ghehoort hadden die mannen van Iabes Galaad, te weten alle dat die Philistijnen ouer Saul ghedaen hadden,
soe sijn besonder op ghestaen alle die vrome mannen, ende sij hebben ghehaelt Sauls en{de} sijnder sonen doode lichamen, en{de} hebben die ghebracht in Iabes, ende sij hebben hen ghebeente begrauen onder een eycke die daer was te Iabes, ende sij hebben seuen daghen gheuast.
Aldus es Saul ghestoruen om sijn boosheden, om dat hy des Heeren ghebodt ouertreden heeft dat hy beuolen hadde, en{de} om dat hijt niet bewaert en heeft, Maer daer bouen oock heeft die duyuelsche waersegghersse te rade ghegaen,
ende niet en heeft ghehoept inden Heere, waer om dat hy hem ghedoot heeft, ende heeft sijn rijck ouerghestelt tot Dauid den sone van Isai.
HIer om es gheheel Israel vergadert tot Dauid in Hebron, segghe{n}de, Wy sijn v vleesch ende v bloet.
Oock ghisteren en{de} eerghistere{n} doen Saul noch regneerde soe waerde ghy die Israel wt en{de} in leydde, want tot v heeft v Godt gheseyt, Ghy sult mijn volck Israel voeden, en{de} ghy sult een prince ouer hen wesen.
Hierom sijn alle die outste van gheboorten van Israel come{n} totten coninck in Hebron, en{de} Dauid heeft een verbo{n}t met hen voor den Heere ghemaect en{de} sij hebben hem ghesalft tot eenen coninck ouer Israel, nae des Heeren woert dat hy ghesproken heeft door Samuels hant.
En{de} Dauid es wech ghegae{n} ende gheheel Israel te Ierusalem, dese es Iebus, daer die Iebuseen waren des lants bewoonders,
Ende die te Iebus woo{n}den hebben tot Dauid gheseyt, Ghy en sult hier binnen niet comen. Maer Dauid heeft die borcht van Syon inghenomen, welck es Dauids stadt.
Ende hy heeft gheseyt, Soe wie den Iebusiter ten iersten slaen sal, die sal een prince, ende een hooftman sijn. Daer om es Ioab die sone van Saruie ierstmael op gheclommen, en{de} hy es prince gemaect.
En{de} Dauid heeft in die borcht ghewoont, en{de} daer om es die ghenoemt Dauids stadt.
Ende hy heeft die stadt int ronde op ghetimmert va{n} Mello tot den heelen omganc toe. Maer Ioab heeft die ander plaetsen der stadt opghetimmert.
Ende Dauid nam toe gaende ende wassende, en{de} die Heere der heyrscaren was met he{m}.
Dit sijn die princen van Dauids stercke mannen die hem gheholpen hebben dat hy coninck werde ouer gheheel Israel nae des Heere{n} woert dat hy ghesproken heeft tot Israel.
Ende dit es tghetal der machtighen van Dauid, Iesbaam die sone van Hachamoni een prince onder dertich, dese heeft sijn lancie ghehauen ouer drij hondert ghequetste op ee{n} reyse.
En{de} nae he{m} Eleazar sijns ooms sone, een Ahohiter welc onder die drye machtige was,
dese was met Dauid in Phesdomim doen die Philistijnen te dier plaese vergadert waren ten strijde, en{de} den acker des lantscaps was vol ghersten, ende tvolck was gheuloden va{n} daensicht der Philistijnen,
Dese hebben ghestaen int midden des ackers, en{de} hebben dien bescermt, en{de} doen sij die Philisteen gheslaghen hadden soe heeft die Heere een grote salicheyt sijnen volcke ghegheuen.
Ende drij vanden dertich princen sijn neder ghecome{n} tot die steenrootse daer Dauid in was aen die speluncke van Odollam, als die Philistijnen haere{n} heyrlegher ghemaect hadden, int dal Raphaim.
Maer Dauid was in des lants stercte en{de} den legher der Philistijnen was te Bethlehe{m}.
Aldus heeft Dauid lust ghehadt, ende gheseyt, Och oft my iemant water gaue wt den put van Bethlehem welck in die poorte es.
Hier om sijn dese dry mannen ghereyst doert midden vander Philistijnen heyrlegher, ende hebben water ghescept wt den put va{n} Bethlehem, welcke in die poorte was en{de} sij hebbent tot Dauid ghebracht, dat hijt drincke{n} soude die welcke dat niet en heeft ghewilt, maer hy heeft dat meer den Heere gheoffert tot een vochtighe offerande,
segghende, Verre sij dat van mij dat ick in mijns Gods aensicht dit doen soude, en{de} deser mannen bloet drincken, wa{n}t doert perikel van haren sielen hebben sij my dwater ghehaelt. En{de} om dese sake en heeft hy dat niet willen drincken dit hebben die drij vroemste ghedaen.
En{de} Abisai ooc Ioabs broeder die was ee{n} prince van die drie en{de} hy heeft sijn lancie opgehaue{n} teghen drij hondert ghewonde, ende hy was onder die drij dalder vernaemste,
ende onder die drie, die tweede heerlijc, ende hen prince. Maer nochtans en was hy tot die drie ierste niet comen.
Banaias, een sone Ioiade des alder vroemste mans, die veel wercken bedreuen heeft, va{n} Cabseel, dese heeft twee Ariels van Moab gheslaghen, ende es nederwaerts ghegaen en{de} heeft eenen leuw verslaghen int midden van eenen put inden sneu tijt.
Ende hy heeft eenen egypschen man gheslaghen, wiens lingde was van vijf cubitus, en{de} hy hadde een lancie ghelijck eenen weuers boom. Hier om quam hij af tot hem met ee{n} roede, en{de} hy ontnam hem die spiesse die hy in sijn hant hielt, en{de} hy heeft hem ghedoot met sijns selfs spiesse.
Dit heeft Banaias die sone Ioiade ghedaen die onder die drie vrome dalder vernaemste was,
dierste onder dertich, Maer nochtans en was hy tot die drije niet comen, en{de} Dauid heeft hem aen sijn oore ghestelt,
Maer dalder stercste mannen int heyr waren Asahel Ioabs broeder, ende Elchanan sijns ooms sone va{n} Bethlehem,
Sammoth die Aroriter Helles die Phaloniter,
Ira Acces sone die Thecuiter, Abiezer die Anathothiter,
Sobbochai die Husatiter, Ilai die Ahohiter
Maharai die Netophathiter, Heled die sone Baana een Netophathiter
Ethai die sone van Ribai van Gabaath die kinderen va{n} Beniamin Banaia die Pharatoniter,
Hurai van die beke Gaas Abiel die Arbathiter Azmoth die Bauramiter, Eliaba die Salaboniter,
Die sonen van Assem Geloniter Ionathan een sone van Sage een Arariter,
Ahiam Sachars sone die Arariter,
Eliphal Vrs sone
Hepher die Mecherathiter Ahia die Pheloniter
Hesro die Carmeliter Naarai die sone van Azbai
Ioel Nathans broeder, Mibahar die sone van Agarai
Selec die Ammoniter Naharai die Berothiter die wapendragher van Ioab des soe{n}s Saruie
Ira die Ietheiter Gareb die Ietheiter,
Vrias die Hetheiter Zabab die sone van Oholi
Adina ee{n} sone Ziza die Rubeniter, ee{n} prince der Rubeniters{,} en{de} met hem waern dertich
Hanan die sone va{n} Maacha en{de} Iosaphat die Mathaniters
Ozia die Astarothiter, Samma, en{de} Iehiel Hothans sonen Aroriters,
Iediel die sone van Samri, ende Ioha sijn broeder Thosaiters,
Eliel die Mahumiter, Ende Ieribai, ende Iosaia die sone{n} van Elnaem ende Iethma die Moabiters, Eliel ende Obed, ende Iasiel van Masobia.
DEse quame{n} ooc tot Dauid te Siceleg doen hy noch vluchtich was voor Saul Cis sone die welcke ware{n} seer vrome en{de} wtnemende vechters,
boghen spa{n}nende, en{de} met beyde hen hande{n} steene{n} met slinghere{n} worpende, en{de} met schichte{n} recht schiere{n}de va{n} Sauls broeders wt Beniamin,
Die prince Ahiezer, en{de} Ioas die sone{n} va{n} Samaa Gabaathiters, en{de} Iaziel, en{de} Phellet Azmoths sone{n}, en{de} Baratha, en{de} Iehu Anathothiters,
En{de} Samaias die Gabaoniter die stercste onder dertich en{de} ouer die dertich Ieremias, en{de} Ieheziel, ende Iohanan, en{de} Iezabad Gaderothiters,
en{de} Eluzai, en{de} Ierimuth, en{de} Baalia en{de} Samaria, en{de} Saphatia Haruphiters,
Elcana, en{de} Iesia, en{de} Azareel, en{de} Ioezer, en{de} Iesbaam van Carehim,
Ioela ooc, en{de} Zabadia Ieroha{n}s sone{n} van Gedor,
En{de} ooc va{n} Gaddi sijn tot Dauid ouergheloope{n} doe{n} hy verborghen lach in die woestijne, seer vrome manne{n} en{de} die seer goede vechters houde{n}de scilt ende spiesse, hen aensicht was als daensicht va{n} eene{n} leew, en{de} sij ware{n} rasch als die reebocke{n} op die berghen,
Ezer die prince, Obdias die tweede, Eliab die derde,
Masmana die vierde, Ieremias die vijfste,
Ethi die seste, Eliel die seue{n}ste,
Ioha{n}nan die achtste Elzebad die neghe{n}ste,
Ieremias die thie{n}ste, Machabanai die elfste,
Dese ware{n} va{n} Gads kindere{n} prince{n} des heyrs die laetste was hooftman ouer ho{n}dert orloochs mannen en{de} die meeste ouer duysent,
Dese sijn die ghene die door die Iordane ghegae{n} sijn in dierste maent, als die pleech ouer te vloeden bouen sijn oeuers, ende sij hebbe{n}se alle veriaecht die daer in die valleye{n} woonde{n} aen die oostsijde en{de} westsijde.
En{de} daer isser ooc comen va{n} Beniamin en{de} va{n} Iuda, tot dat des la{n}ts stercte daer Dauid in woonde,
En{de} Dauid is hen te ghemoete ghegae{n} en{de} heeft gheseyt. Eerst dat ghi vreedsamelijc tot my ghecomen sijt om dat ghi my helpen soudt, soo werde mijn herte met v gheuoecht. Maer eest dat ghi my listighe laghe{n} legget, voor mijn vianden, aenghesie{n} dat ic gheen booshyt in mijn handen en hebbe, so moet onser vadere{n} Godt dat aensien en{de} ordeele{n},
Maer de{n} gheest heeft aenghedae{n} Amasai de{n} prince onder die dertich en{de} hy heeft gheseyt. Wij sijn uwe o Dauid, en{de} met v o sone va{n} Isai, vrede, vrede si met v, en{de} vrede sij uwe{n} helpers want v God helpt v. Hiero{m} heeftse Dauid ontfanghe{n}, en{de} heeftse ghestelt tot prince{n} der schare{n},
Maer va{n} Manasse sijn tot Dauid ouergheulucht, doe{n} hy met die Philistijne{n} qua{m} teghe{n} Saul om te strijde{n}, en{de} hy en heeft met he{m} niet gestrede{n} wa{n}t die princen der Philistijne{n} hebbende raet ghenomen, sonden hem wederom segghende. Met onser hoofden perikel, sal hy wederom tot sijnen heere Saul keeren,
Als hy aldus van Siceleg wederom comen was, soo sijn tot hem ouergheulucht va{n} Manasse Ednas, ende Iozabad, ende Iedihel, ende Michael, ende Ednas, ende Iosabad, ende Eliu, en{de} Salathi princen der orloochs mannen in Manasse,
Dese hebben Dauid gheholpen teghen die roouerkens, Want sij waren alle seer stercke mannen, ende sij sijn ghemaect princen int heyr,
Maer oock alle daghe quamender sommighe tot Dauid om hem te helpen tot dat ee{n} groote menichte worde, als ee{n} heyr Gods
Ende dit is tghetal van die princen des heyrs, die tot Dauid quamen doen hy te Hebron was, om dat sij Sauls conincrijc tot hem souden ouersetten, nae des Heeren woort,
Die sonen van Iuda draghende scilt ende spiesse waren ses duysent ende acht hondert bereyt ten strijde.
Van Symeons kinderen der vroemster mannen om te strijden, waren seuen duysent, en{de} hondert,
Van die kinderen van Leui vier duysent ses hondert,
Ioiada ooc mede die prince va{n} Aarons gheslachte, ende met hem drij duysent ende seue{n} hondert
Sadoc oock een ionghelinck van wtnemenden goeden aert en{de} sijns vaders huys tweentwintich princen
Ende van Beniamins sone{n} Sauls broeders drij duysent, want een groot deel van dien volchde noch Sauls huys,
Maer van Ephraims kinderen, twintich duysent ende acht hondert, seer sterc van machte, vernaemde mannen in hen gheslachten,
Ende wt dat half gheslachte van Manasses sijnder ghecomen achthien duysent alle besonder by haerlieden namen om Dauid coninck te maken,
Ende van Issachars sone{n} sijn ghecomen gheleerde mannen, die wisten alle die tijden, om te ghebiede{n} wat Israel doen moeste, twee hondert princen, ende alle dandere van dat gheslachte volchden haren raet,
Maer van Zabulo{n} die te strijde wt trocken, ende stonden in die slachoorden des heyrs, ghewapent met orloochsche wapenen sijn ter helpen comen vijftich duysent mannen niet met een dobbel herte,
Ende van Nephthali sijn comen duysent princen, ende met hemliede{n} met scilde ende spiesse ghewapent seuenendertich duysent,
Van Dan oock bereydt ten strijde achtentwintich duysent ses hondert,
Ende van Aser die ten strijde wt trocken, ende in die slachoorden beroepende veertich duysent
Ende van ouer die iordane van Rubens kindere{n} en{de} van Gad, en{de} van die helicht van Manasses gheslachte toegemaect met orloochsche wapene{n}, ho{n}dert twintich duysent,
Alle dese orloochs mannen, bereydt te strijden sijn ghecomen met een volcome{n} herte in Hebron dat sij Dauid souden coninck maken ouer gheheel Israel, Maer oock mede alle dandere van Israel waren van eender herten dat Dauid coninck worden soude,
Ende sij waren daer by Dauid drij daghe{n} etende ende drinckende, want hen broeders haddent hen bereyt,
En{de} ooc mede die omtrent hen waren tot Issachar, ende Zabulon, ende Nephthali, brochten brooden met esels, ende kemelen, ende muylen, ende ossen om te eten, meel, vijghen, rosijnen, wijn, olie, rinderen, rammen, in groter menichten, want daer was blijschap in Israhel.
ENde Dauid heeft raet ghehouden met die honderste ende duysenste mannen, ende met alle die princen,
ende hi heeft gheseyt tot alle die vergaderinghe van Israel, Eest dat v lieden behaecht, en{de} dat van den Heere onsen Godt dat woort coemt dat ick spreke, soo laet ons senden tot onse ander broeders, in alle die lantscappen van Israel, ende tot die priesters ende Leuiten die in die voorstede{n} van die steden woonen, dat si tot ons vergadert worden,
ende dat wij ons Godts arcke wederom halen tot ons, Want wij en hebbe{n} die niet versocht in Sauls daghe{n},
En{de} die gheheele menichte heeft gheantwoort dat also ghesciede{n} soude, wa{n}t dat woort hadde alle de{n} volcke wel behaecht.
Hiero{m} heeft Dauid gheheel Israel vergadert va{n} Sihor van Egipte{n} aen tot datme{n} coemt in Emath, dat hy Gods arcke soude va{n} Cariathiarim brenghe{n}
En{de} Dauid en{de} alle die manne{n} va{n} Israel sijn opgegae{n} tot de{n} hoeuele va{n} Cariathiarim, welc in Iuda is, dat sij va{n} daer soude{n} halen die arcke des Heeren des Godts sittende op die Cherubims, daer sijne{n} naem aengheroepe{n} is,
En{de} sij hebbe{n} die arcke Gods ghestelt op eenen nieuwe{n} waghen, van Abinadabs huys, En{de} Oza en{de} sijn broeder mende{n} den waghe{n},
Maer Dauid en{de} gheheel Israel speelde{n} voor God wt gheheelder macht, met singhe{n}de liedeke{n}s, en{de} met herpe{n}, en{de} psaltere{n}, en{de} bo{m}men, en{de} cimbale{n}, en{de} trompette{n},
En{de} doen sij comen ware{n} by den dorschuloer va{n} Chidon, soo reycte Oza sijn hant wt, om die arcke te houde{n}, twant die ossen van weelde{n} hen pijlick make{n}de, hadde{n} die een luttel neder gheneycht,
Hiero{m} is die Heere gra{m} gheworde{n} teghe{n} Ozam en{de} hi heeft hem gheslaghe{n} om dat hi die arcke ae{n}ghetast hadde, en{de} hy is daer ghestoruen voor de{n} Heere,
En{de} Dauid is bedroeft gheweest, om dat die Heere Ozam van een ghesceyden hadde, en{de} hy heeft die plaetse ghenoemt die versceydinghe van Oza tot op den dach van heden toe,
Ende hy heeft Godt ghevreest doen ter tijt segghende. Hoe mach ick Godts arcke tot my inbrenghen?
Ende om die sake en heeft hi die arcke tot hem niet ghebracht, dat is in Dauids stadt, maer hy heeftse ter herberghen ghedraghe{n} int huys van Obededom den Gethiter,
Hierom is Gods arcke bleuen in Obededoms huys drij maenden, ende die Heere heeft sijn huys ghebenedijt, ende alle dat hy hadde.
ENde Hiram die coninc van Tirien heeft ooc boden ghesonden aen Dauid, ende cederen houten, ende muer metsers ende timmerlieden, dat sij hem een huys maken souden,
En{de} Dauid heeft ghekent dat hem die Heere gheuesticht hadde tot eenen coninck ouer Israel, ende sijn rijck is verhauen bouen des Heeren volck van Israel.
Ende Dauid heeft oock ander huysvrouwen ghenomen in Ierusalem, ende hy heeft sonen en{de} dochteren ghewonnen,
Ende dit sijn hen namen die hem in Ierusalem gheboren sijn, Samua, ende Sobad, Nathan, en{de} Salomon,
Iebahar, ende Elisua, ende Eliphalet,
Noga ooc en{de} Napheg, en{de} Iaphia,
Ehsama ende Baaliada, en{de} Eliphalet.
Ende die Philistijnen hoore{n}de dat Dauid ghesalft was tot een coninc ouer gheheel Israhel sijn alle op comen, om hem te soecken, Ende doen Dauid dit ghehoort hadde, soo is hy hen te gemoete wt ghereyst,
En{de} die Philistijnen comende, ware{n} breet wt ghestroyt in die valleye Raphaim,
En{de} Dauid heeft raet vanden Heere gheuraecht segghende. Sal ick opwaerts ghaen tot die Philistijnen, ende suldi die in mijn handt leueren? Ende die Heere heeft hem gheseyt. Gaet opwaerts ende ick sal die in v hant leueren,
Ende doen sij opghetrocken waren in Baalpharasim, soo heeftse Dauid daer gheslaghe{n} ende ghesceydt. Godt heeft mijn vianden ghesceyden door mijn hant, ghelijck die wateren ghesceyden worden, ende daerom is den naem van die plaetse ghenoemt Baalpharasim,
Ende sij hebben aldaer hen goden achterghelaten, die welcke Dauid heeft doen verbranden.
Op een ander reyse hebben die Philistijnen eenen oploop ghemaect, ende sij hebben hen breedt wt ghespraeyt in die valleye,
Ende Dauid heeft wedero{m} van Godt raet gheuraecht, ende Godt heeft hem gheseyt. En wilt achter henlieden niet opclimmen, gaet wech van henlieden, en{de} ghy suldt teghen hen comen teghen ouer die peerboomen,
En{de} als ghy hooren sult dat gheruysch va{n} eene{n} gae{n}de op die toppe{n} der peerboome{n}, da{n} suldy ten strijde wt trecken, want Godt is wtghegae{n} voor v, dat hy theyr der Philistijnen slaen soude,
Hierom heeft Dauid ghedaen alsoo hem Godt beuolen hadde, en{de} heeft den heyrlegher der Philisteen gheslaghe{n} va{n} Gabao{n} aen tot Gazera toe,
En{de} Dauids naem is seer vermaert gheworden in alle lantscappen, ende die Heere heeft sijn vreese ghegheuen ouer alle die Heydenen.
ENde hy heeft oock huysen in Dauids stadt ghemaect, ende hy heeft opghetimmert die plaetse van Gods arcke, en{de} voor die een tabernakel wtghespannen,
Doen seyde Dauid, tis ongheorloft dat die arcke Godts van een ieghelijcken ghedraghen worde da{n} alleen vande{n} Leuiten die welcke die Heere vercoren heeft om die te draghen, ende om hem te diene{n} tot inder eewicheyt,
Ende hi heeft gheheel Israel vergadert binne{n} Ierusale{m}, dat Gods arcke soude ghehaelt worden tot op haer plaetse, die hy haer bereyt hadde,
Ende oock mede Aarons sonen ende die Leuiten
van Caaths kindere{n} was Uriel die prince, ende sijn broeders ware{n} hondert twintich
Van die sonen Merari was Asaia die prince, en{de} sijn broeders twee hondert twintich,
Van Gersons sone{n} was Iohel die prince, ende sijn broeders hondert dertich,
Van Elisaphans sone{n} was Semeias die prince en{de} sijn broeders twee ho{n}dert,
Van Hebro{n}s sone{n} was Eliel die prince, en{de} sijn broeders tachte{n}tich,
Va{n} Oziels sone{n} was Aminadab die prince en{de} sijn broeders ho{n}dert twaelue,
En{de} Dauid heeft gheroepen Sadoc, en{de} Abiathar die priesters, en{de} die Leuite{n} Vriel, Asaiam, Ioel, Semeia{m}, Eliel, en{de} Aminadab,
en{de} hy heeft tot hen gheseyt. Ghi die prince{n} sijt va{n} der Leuite{n} familie{n} heylicht v met uwen broedere{n}, en{de} haelt die arcke des Heere{n} des Gods va{n} Israel tot op die plaetse die haer bereyt is,
op dat ons iet doe{n}de dat o{n}gheorlooft is nv niet en ghesciede ghelijc ierstmael dede doen ons die Heere sloech om dat ghi daer niet teghe{n}woordich en waert.
Aldus sijn die priesters gheheylicht en{de} die Leuiten dat sij die arcke des Heere{n} des Gods va{n} Israel draghe{n} soude{n},
En{de} die kindere{n} va{n} Leui hebbe{n} Godts arcke ghedraghe{n} ghelijc Moyses ghebode{n} hadde na des Heere{n} woort, op hen scoudere{n}, met hantboome{n}
En{de} Dauid heeft der Leuite{n} prince{n} gheseyt dat sij van hare{n} broedere{n} soude{n} stelle{n} sanghers met instrume{n}ten va{n} musike, te wete{n} met nable{n}, en{de} liere{n}, en{de} cimbale{n}, also dat tgheluyt der blijscap int hooghe soude ghecla{n}c gheue{n},
En{de} si hebbe{n} ghestelt die Leuite{n} Hema{n} Ioels sone en{de} van sijne{n} broedere{n} Asaph de{n} sone Barachie, Maer va{n} die va{n} Merari hare{n} broedere{n} Iethan de{n} sone Casaie,
Ende met hen haerlieder broedere{n}, in die tweede ordina{n}cie Zacharia{m} en{de} Ben, en{de} Iaziel, en{de} Semiramoth, en{de} Iahiel, en{de} Ani, Eliab, en{de} Banaia{m}, en{de} Maasia{m}, en{de} Mathathia{m}, en{de} Eliphalu, en{de} Macenia{m}, en{de} Obededo{m}, ende Iehiel doorwaerders,
Maer die sanghers ware{n} Heman, Asaph, en{de} Ethad, met metalen cimbale{n} gheluyt make{n}de,
Maer Zacharias, en{de} Oziel, en{de} Semiramoth, en{de} Iahiel, en{de} Ani, en{de} Eliab, en{de} Maasias, en{de} Banaias songhe{n} verholenthede{n} op nablen,
Maer Mathathias, en{de} Eliphalu, en{de} Macenias, en{de} Obededo{m}, en{de} Iehiel, en{de} Ozaziu, songhen met herpe{n} voor die octaue de{n} lof der victorie{n},
En{de} Chone-nias der Leuite{n} prince, was ouer die prophecie, o{m} die melodie voorte singhe{n}, wa{n}t hy was seer wijs,
Ende Barachias en{de} Elcana ware{n} doorwachters va{n}der arcken,
Maer Sebenias, en{de} Iosaphat, en{de} Nathanael, en{de} Amasai, en{de} Zacharias, en{de} Banaias, ende Eliezer die priesters, bliesen met tro{m}petten voor Gods arcke en{de} Obededo{m} en{de} Iehias ware{n} doorwachters va{n}der arcken.
Aldus sijn Dauid en{de} alle die ouders van Israel en{de} die hooftma{n}nen, gegae{n} om te verdraghe{n} die arcke va{n} des Heere{n} verbont va{n} Obededo{m}s huys met blijscappe{n},
En{de} doe{n} God die Leuite{n} gheholpe{n} hadde die darcke va{n} des Heere{n} verbo{n}t droeghe{n}, so offerde men seue{n} stiere{n}, en{de} seue{n} ra{m}men,
En{de} Dauid was ghecleedt met ee{n} eerlijc ouercleedt va{n} costelijck wit lijnwaet, en{de} alle die Leuite{n} die darcke droeghe{n}, en{de} die sa{n}gers, en{de} Chonenias die prince der prophecie{n} o{n}der die sangers, Maer Dauid was ooc ghecleedt met eene{n} lijne{n} lijfrock,
En{de} geheel Israel hebbe{n} die arcke va{n} dat verbo{n}t des Heere{n} wtgheley ghedae{n}, met gheluyt va{n} basoene{n}, en{de} met tro{m}petten, en{de} cimbale{n}, en{de} nable{n}, en{de} herpe{n} tsame{n} gheluyt make{n}de,
En{de} als die arcke va{n} dat verbo{n}t des heere{n} tot Dauids stadt come{n} was, so heeft Michol Sauls dochter wter vinster sie{n}de, de{n} coninc Dauid ghesien springhende en{de} spelende, ende sij heeft hem versmaet in haer herte.
ALdus hebben sij die arcke Gods ghebracht en{de} ghestelt int midden des tabernakels dat Dauid haer wtghespannen hadde, ende sij hebben heelbrantofferanden en{de} vreedofferande{n} gheoffert voor Gode,
En{de} doen Dauid sijn heelbrantofferanden ende vreedofferanden offerende al voldaen hadde, soo heeft hy den volcke ghebenedijt inde{n} nae{m} des Heeren,
Ende hy deelde hen allen elcken besonder vande{n} mans totten vrouwen, een ghewronghen stuck broots en{de} een stuck ghebraden ossen vleeschs, en{de} bloem van meel met olie gheroost.
En{de} hy heeft voor die arcke des Heeren ghesteldt vanden Leuiten die dienen souden, ende sijnder wercken ghedencken souden, en{de} glorificeren en{de} louen den Heere de{n} Godt van Israel,
Asaph den prince, en{de} den tweeden naest hem Zachariam, Maer Iahiel ende Semiramoth, ende Iehiel, en{de} Mathathiam, en{de} Eliab, en{de} Banaiam, en{de} Obededom, en{de} Iehiel, ouer die instrumenten der psalteren en{de} lieren, En{de} Asaph dat hy met cimbalen soude gheluyt maken,
Maer Banaiam en{de} Iaziel priesters heeft hy ghestelt, om met tro{m}petten altijt te spelen voor die arcke van des Heeren verbont.
Op dien dach heeft Dauid tot eenen prince om den Heere te louen ghemaect Asaph ende sijn broeders.
Looft den Heere en{de} aenroept sijnen naem, maect condich in die volcke{n} sijn vindinghe{n}.
Singhet hem en{de} speelt hem, en{de} vertelt alle sijn wo{n}derlijcke dinghe{n}.
Looft sijnen heylighe{n} naem, het herte der ghee{n}der die de{n} Heere soecke{n} verblijde hem.
Soect de{n} Heere en{de} sijn cracht, soect sijn aensicht altoos.
Weest ghedachtich sijnder wonderlijcker dinghe{n} die hy ghedaen heeft, sijnder teeckene{n} en{de} der ordeele{n} sijns mo{n}ts.
Het saet van Israel sijnen dienaer Iacobs kinderen sijns wtuercorenens.
Hy is die Heere onse Godt, in alle eertrijck sijn, sijn ordeele{n}.
Wilt inder eewicheyt sijns verbonts ghedachtich wesen des woorts dat hy ghebode{n} heeft tot duysentich generatien.
Dwelc hy vast ghemaect heeft met Abraham en{de} sijns eedts met Isaac.
En{de} hy heeft dat ghestelt Iacob tot ee{n} ghebot, en{de} Israel tot ee{n} eewich verbo{n}t.
Segghende v sal ick gheuen dlant van Chanaan, het coordeken van uwer erffelijcheyt.
Doen sij luttel in ghetale waren, cleyn en{de} vreemdelinghen daer af.
Ende sij sijn ouer ghereyst van deen volck tot dat andere ende van deen rijck tot een ander volc.
Hy en heeft niet toeghelaten dat hen iemant onrecht doen soude, maer hy heeft om haren wille coninghen ghestraft.
En wilt mijn ghesalfde niet raken, ende mijnen propheten en wilt gheen quaet doen.
Singhet den Heere alle dlant vercondicht van daghe te daghe sijn salicheyt.
Vertelt in die Heydenen sijn glorie, in allen volcken sijn wonderlijcke wercken.
Want die Heere is groot, en{de} loffelijck bouen maten, ende grouwelijc bouen allen goden.
Want alle die goden der Heydenen sijn afgoden, maer die Heere heeft die hemelen ghemaect.
Belijdinghe ende grootdadicheyt is voor hem, stercheyt ende blijscap is in sijn plaetse.
Brenghet tot den Heere ghy familien der volcke{n} brenghet tot den Heere glorie ende ghebodt.
Gheeft den Heere glorie sijnen naem, heft op tsacrificie ende coemt in sijn aenschijn, ende aenbidt de{n} Heere int heylich cieraet.
Alle dat landt worde beroert van sijn aenschijn, wa{n}t hy heeft ghefundeert die onberuerlijcke werelt.
Laet die hemelen verblijden, ende die aerde haer verhueghen, ende laet in die Heydenen segghen, die Heere heeft gheregneert.
Die zee dondere, en{de} haer volheyt en{de} die velde{n} verblijde{n} hen en{de} alle datter in is.
Dan sullen die houten des wouts voor den Heere louen, want hy coemt die aerde ordeelen.
Belijdet den Heere want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt.
Ende segghet behoudt ons Godt onse behoudere ende vergadert ons ende verlost ons van die Heydenen, dat wij moghen uwen heylighen naem belijden, ende dat wij moghen verhueghen in v sanghen.
Ghebenedijt is die Heere die Godt van Israhel vander eewicheyt tot inder eewicheyt, en{de} alle tvolc segghe Amen, ende lofsanck den Heere.
Hierom heeft hy daer voor die arcke va{n} des Heeren verbont ghelaten Asaph ende sijn broeders, dat si diene{n} soude{n} int aenschijn der arcke{n} altijt tot allen daghen, ende hen buerten,
Maer Obededon ende sijn broeders waren achtentsestich, ende Obededon Idithuns sone ende Hosa heeft hy doorwaerders ghestelt,
Maer Sadoc den priester ende sijn broederen priesters heeft hy ghestelt voor des Heeren tabernakel in die hoochde welck te Gabaon was,
dat sij den Heere brantofferanden offeren souden, opde{n} outaer des bra{n}toffers tot allen tijden smorghens en{de} tsauonts nae alle datter ghescreuen is in des Heeren wet, die welcke hi Israel ghebode{n} heeft,
En{de} nae hem Hema{n} en{de} Idithun ende die ander wtghecoren een ieghelijc by sijnen naem, om den Heere te belijden, Dat sijn bermherticheyt inder eewicheyt is,
Heman oock en{de} Idithun singhende metten trompette, en{de} te clincken op die cimbalen en{de} alle die instrumenten der musike{n}, om den Heere te singhen, En{de} Idithuns sonen heeft hy doen poortiers sijn,
Ende alle tvolc is weder om ghekeert in sijn huys, ende Dauid dat hy sijn huys oock ghebenedijden soude.
ENde doen Dauid woonde in sijn huys, soo heeft hy gheseyt tot Nathan den propheet. Siet ick woone in een cederen huys ende die arcke van des Heeren verbont is onder die vellen,
Ende Nathan heeft tot Dauid gheseyt. Al wat in v herte is dat doet, want Godt is met v.
Daerom soo is op dien nacht het woort des Hee-ren ghedae{n} tot Nathan de{n} propheet segghe{n}de.
Gaet henen en{de} spreect tot Dauid mijnen knecht. Dit seyt die Heere. Ghy en sult my gheen huys timmere{n} om te woonen,
Want ic en heb in ghee{n} huys ghewoont van die{n} tijt dat ick Israel wtgheleyt hebbe tot op desen dach toe, Maer ick heb altijt gheweest veranderende die plaetsen des tabernakels, ende woonende in een tente
met gheheel Israel, Heb ic oyt ghesproken tot eenighen vande{n} rechters van Israel de{n} welcken ick beuolen hadde, dat sij mijn volck voeden souden ende gheseyt. Waerom en hebdi my gheen cederen huys ghetimmert?
Daerom suldi nv aldus spreken tot mijnen knecht Dauid. Dit seyt die Heere der heyrscaren. Ic heb v ghenomen doen ghy in die weyde dat cudde volchdet, dat ghy ee{n} prince mijns volcs van Israel sijn soudt,
Ende ick heb met v gheweest werwaerts dat ghi ghereyst hebt, Ende ic heb alle v viande{n} dootgeslaghe{n} voor v, en{de} ick heb v eenen nae{m} ghemaect ghelijc een vanden grooten die grootelijcke vermaert sijn opder aerden,
Ende ick heb mijnen volcke Israel plaetse ghegheuen, het sal ghepla{n}t worden, en{de} tsal daer in woonen, en{de} ten sal voortaen niet meer beroert worde{n}, noch die kinderen der boosheyt en sullense niet verdrucke{n},
ghelijc dat was int beginsel van dien daghen doen ick mijnen volcke Israhel rechters ghaf, en{de} ick heb alle uwe vianden vernedert Hier om soo vercondighe ick v dat die Heere v een huys timmeren sal,
Ende als ghy v daghen sult volbracht hebben om tot uwen vaderen te gaen, soo sal ick v saet nae v verwecken, dwelck sal van uwen sone{n} sijn, en{de} ic sal sijn rijck vestighen,
Hy sal my een huys timmeren, ende ick sal sijnen rijckstoel vast make{n} tot inder eewicheyt.
Ick sal hem tot eenen vader sijn, en{de} hy sal my tot eenen sone sijn, en{de} mijn bermherticheyt en sal ick van hem niet nemen, ghelijck ick die wech ghenomen hebbe van hem die voor v gheweest is,
Ende ick sal hem in mijn huys stellen, en{de} in mijn rijc inder eewicheyt, en{de} sijnen throon sal de{n} alder stantvastichsten wesen inder eewicheyt,
Nae alle dese woorden, ende nae alle dit visioen so heeft Nathan tot Dauid ghesproken,
Ende als die coninck Dauid ghecomen was en{de} gheseten was voor den Heere, soo heeft hy gheseyt. Wie ben ick o Heere Godt ende wat is mijn huys, dat ghy my sulcke dinghen soudt gheue{n}?
Maer ooc heeft v dit luttel ghedocht voor v aenscijn ende daerom hebdi ooc ghesproken van ws dienaers huys tot in toecome{n}de tijden, ende ghy hebt my seer heerlijck ghemaect bouen alle menche{n} Heere Godt
Wat mach Dauid voortaen meer daer toe doen, als ghy uwen dienaer alsoo glorioos ghemaect hebt, en{de} hem ghekent hebt?
Heere om uwen dienaer nae v herte hebdi alle dese grootdadicheyt ghedaen, en{de} ghi hebt alle die grootdadighe dinghe{n} willen kenlijc maken,
Heere daer en is niemant ws ghelijc, ende daer en is gheen ander God dan ghy, van alle die wij met onsen ooren ghehoort hebbe{n},
Want wat ander volc isser als v volck Israel een volck op aertrijck, tot den welcken Godt ghegaen is dat hy dat verlossen soude ende voor sij seluen een volck maken door sijn grootheyt ende vreeselijcheden wtworpen die natien van sijn aensicht dwelck hi wt Egipten verlost hadde?
en{de} ghy hebt het volck van Israel ghestelt v tot eene{n} volcke, tot inder eewicheyt, En{de} ghy Heere sijt sijn Godt gheworden.
Nu dan Heere hiero{m} laet het woort dat ghy uwen knecht ghesproken hebt, ende op sijn huys vast ghemaect worden inder eewicheyt, en{de} doet ghelijck ghy ghesproke{n} hebt,
Ende laet blijuen en{de} groot ghemaect worden uwen naem tot inder eewicheyt, ende men segghe. Die Heere der heyrscharen is die Godt van Israhel, ende Dauids sijns knechts huys blijuende voor hem,
Wa{n}t ghi Heere mijn God hebt gheopent die oore ws knechts dat ghy hem ee{n} huys soudt timmeren, ende hierom heeft v dienaer betrouwen gheuonden om te bidden in uwer teghenwoordicheyt.
Nv hierom Heere ghy sijt Godt, ende ghy hebt tot uwen dienaer ghesproken soo grooten weldaden,
En{de} ghy hebt begonst te benedijden dat huys van uwen dienaer, dat eewelijck soude voor v sijn, Want als ghy Heere dat ghebenedijt, soo salt ghebenedijt sijn inder eewicheyt.
ENde tis ghesciet hier nae dat Dauid die Philistijnen sloech, en{de} dat hy die vernederde, en{de} nam Geth ende haer dochteren wt der Philistijne{n} hant,
en{de} dat hy Moab sloech, en{de} dat die Moabiten Dauids knechte{n} worde{n}, gheue{n}de hem ghifte{n}.
Opden seluen tijt heeft Dauid oock gheslaghe{n} Adarezer den coninc van Soba des lantscaps van Hemath, als hy reysde dat hy sijn rijck soude verbreyde{n} tot aende{n} vloet Euphrates,
Aldus heeft Dauid ghenomen duysent van sijnen waghenen met vier peerden ende seue{n} duysent peerdevolcs, en{de} twintich duysent voet volcks, ende hy heeft verminct alle die waghen peerden wtghenomen een hondert waghenen met vier peerden, die welcke hy voor sij seluen heeft behouden.
Ende Syrus van Damasco is oock daer ouer ghecomen, dat hy Adarezer den coninc va{n} Soba helpen soude, Maer van des conincks volck sloech Dauid tweentwintich duysent mannen,
Ende hy heeft ruyters ghestelt in Damasco dat hem Sirien oock dienen soude, ende ghiften brenghen, Ende die Heere heeft hem gheholpen in alles daer hy henen ghereyst was,
Ende Dauid heeft ghenomen die gulden pijlkokers welck die knechten van Adarezer ghehadt hadden, ende hy heeft die ghebracht in Ierusalem,
Ende ooc van Tebath ende Chun Adarezers steden seer veel metaels, waer af dat Salomon die metalen zee ghemaect heeft, ende die columnen ende die metalen ghereetscappen.
Dwelc als Thou die coninc va{n} Emath ghehoort hadde, te wete{n} dat Dauid geslaghe{n} hadde alle theyr van Adarezer des conincs van Soba,
soo heeft hy Adoram sijnen soon ghesonden aenden coninc Dauid, dat hy van hem soude vrede begheren, en{de} dat hi hem mede verblijden soude, om dat hy Adarezer gheslaghen en{de} verwonnen hadde, want Thou was Adarezers viant,
Maer alle die gulden en{de} silueren ende metalen ghereetscappe{n} heeft Dauid die coninc de{n} Heere gheheylicht, met dat gout en{de} siluer dwelc hy ghehaelt hadde van alle die heydenen, soo wel wt de{n} lande van Idumeen, ende Moab, ende der kinderen va{n} Ammon als vanden Philistijnen ende Amalec.
Maer Abisai die sone Saruie heeft Edom gheslaghen in die valleye der soutgroeue{n}, achthien duysent mannen,
en{de} hy heeft in Edom ghestelt een lants gheweer dat der Idumeen lant dienen soude Dauid, en{de} die Heere heeft Dauid bewaert in alles daer hy henen reysde,
Aldus heeft Dauid geregneert ouer gheheel Israel, ende hy dede recht ende rechtuerdicheyt alle sijnen volcke,
Ende Ioab die sone Saruie was ouer theyr, ende Iosaphat Ahiluds sone was greffier,
Maer Sadoc Achitobs sone, en{de} Ahimelech Abiathars sone ware{n} priestere{n}, en{de} Susa was die scrijuer
en{de} Banaias Ioiadas sone was ouer die legioene{n} va{n} Cerethi ende Phelethi, Ende Dauids sonen waren dierste aen des conincks hant.
ENde tis ghesciet dat Naas der kinderen van Ammon coninck sterf, en{de} dat sijn sone in sijn stede regneerde,
En{de} Dauid heeft geseyt. Ic sal bermherticheyt doe{n} met Hanon Naas sone, wa{n}t sijn vader heeft my gratie ghedaen, En{de} Dauid heeft boden ghesonde{n} om hem te troosten va{n} sijns vaders doot, Ende doen die comen waren int lant der kinderen van Ammon om te troosten Hanon,
soo hebben die princen der kindere{n} van Ammon gheseyt tot Hanon. Ghy meynt by auontueren dat Dauid ter eere{n} van uwen vadere dese ghesonden heeft die v troosten souden, en{de} ghy en beuroedt niet dat sijn knechten tot v comen om te bespieden en{de} te ondervraghen, en{de} te doorsoecken v lant,
Hierom heeft Hanon Dauids knechte{n} cael ghemaect en{de} ghescoren, en{de} hy heeft hen cleederen af ghesneden vande{n} billen totten voete{n} toe ende hen laten gaen,
En{de} als sij wech ghegaen ware{n}, en{de} dit Dauide{n} ontbode{n} hadde{n}, so heeft hy hen te ghemoete ghesonde{n} (want sij hadde{n} een groote versmaetheyt gheleden) en{de} hy heeft ghebode{n}, dat sij blijue{n} souden te Iericho tot dat haren baert ghewassen ware, en{de} dat sij dan wederquamen.
Maer die kinderen van Ammon siende, dat sij Dauide{n} onghelijc ghedae{n} hadden, soo wel Hanon als dander volc hebben ghesonden duysent talente{n} siluers dat sij voor voor hen seluen hueren soude{n} va{n} Mesopotamien, en{de} van Sirien Maacha, en{de} van Soba waghenen en{de} rosvolc,
En{de} sij hebben ghehuert tweendertich duysent waghene{n} en{de} den coninck van Maacha met sijnen volcke, Ende als sij ghecomen sijn soo hebben sij haren heyrlegher ghemaect teghenouer Medaba, En{de} die kinderen van Ammon vergadert wt haren steden sijn ooc ten strijde ghecome{n},
Als Dauid dit ghehoort hadde, so heeft hy ghesonden Ioab en{de} alle theyr der vromer manne{n}
En{de} die kindere{n} van Ammon wtcomende, hebbe{n} hen slachoorde{n} ghestelt by die poorte va{n}der stadt, Maer die coninghen die tot haerlieder helpe ghecomen waren stonden ter sijden alleen int velt,
Hierom Ioab verstaende dat den strijt teghen hem ende achter rug gheworde, heeft dalder vroemste mans ghecoren wt gheheel Israel, en{de} hy is ghetrocken teghen die Siriers,
ende dander deel des volcs heeft hy ghegheue{n} onder Abisai sijns broeders hant, en{de} sij sijn ghetrocke{n} teghen die kinderen van Ammon,
Ende hi seyde. Eest dat die Siriers my verwinnen, soo suldy my helpen, maer eest dat die kinderen van Ammon v verwinne{n}, soo sal ick v tot een bescerminghe sijn,
Hebt vrome{n} moet, ende laet ons manlijck doen voor ons volc, en{de} voor ons Gods steden, Die Heere sal doe{n} dat in sijn aenschijn goet is,
Hierom is Ioab ende tvolck dat met hem was ghereyst teghen die Siriers ten strijde, ende hy heeftse doen vlieden,
Ende die kinderen van Ammon siende dat die Siriers gheulode{n} waren, hebben oock die vlucht ghenomen voor Abisai sijne{n} broeder, ende sij sijn in die stadt gheghaen, ende Ioab is oock wederom ghekeert in Ierusalem.
Maer die Siriers siende dat sij neder gheuallen waren voor Israel hebben boden ghesonden, ende sij hebben ouer ghebracht die Siriers die ouer de{n} vloet waren, ende Sophach die ouercapiteyn der orloghe{n} van Adarezer was hen veltheere,
Ende als dit Dauiden ghebootscapt was, so heeft hy geheel Israel vergadert ende is ouer die Iordane ghetrocken, en{de} hy heeftse oueruallen, ende hy heeft recht teghen hen ouer sijn slachoorden ghestelt daer sij teghen streden
Maer die Siriers sijn voor Israel gheuloden, en{de} Dauid heeft dootgheslaghen vanden Siriers seuen duysent waghenen ende veertich duysent voetvolcs ende Sophach den hooftman des heyrs,
Ende Adarezers knechten siende dat sij van Israel verwonnen waren sijn ouer gheuloden tot Dauid, ende sij hebben hem ghedient, ende die Siriers en hebben voortaen niet meer willen helpe doen den kinderen van Ammon.
ENde tis ghebuert nae tverloop van eenen iare te dien tijde als die coninghen pleghen ten strijde wt te trecken, dat Ioab heeft vergadert een heyr en{de} die macht der strijtbaer mannen, en{de} hy heeft bedoruen dlant der kinderen van Ammon, ende hy is voorts ghereyst en{de} heeft Rabba beleydt, Maer Dauid bleef te Ierusalem doe{n} Ioab Rabba versloech en{de} verdorf,
Ende Dauid heeft ghenomen Melchoms croone van sijne{n} hoofde, en{de} hy heeft daer in vonden tghewicht van een talent gouts, ende seer costelijcke steenen, en{de} hy heeft voor sij seluen daer af ghemaect een coninclijcke croone, ende hy heeft ooc seer veel roofs vander stadt ghenomen,
en{de} tvolc dat daer binne{n} was heeft hy wtgheleyt en{de} hy heeft ouer hen doen gaen dorschwaghens en{de} sledden, en{de} kerren met scerpen yseren beslaghe{n}, alsoo dat sij van een ghesneden en{de} in stucken ghewreuen worden, alsoo heeft Dauid ghedaen alle den steden der kinderen van Ammon, en{de} hy is wederom ghekeert met alle sijnen volcke in Ierusale{m}.
Nae desen is eenen strijt opghestae{n} tot Gazer teghe{n} die Philistijne{n}, inden welcken heeft Sobochai die Husathiter gheslaghen Saphai van Raphaims gheslachte, ende hy heeftse vernedert.
En{de} daer is noch eenen anderen strijt ghesciet teghen die Philistijnen inden welcken heeft Adeodatus Saltus sone die Bethlehemiter gheslaghen den broeder van Goliath de{n} Gethiter, die een spiese hadde welcs hout was ghelijc eenen weuers weefboom.
Maer daer is noch eenen anderen strijt gheschiet te Geth, daer in een seer lanc man was, hebbe{n}de ses vingheren, dat is te samen vierentwintich, die welcke ooc mede was gheboren wt dat gheslachte va{n} Rapha,
Dese blasphemeerde Israel, ende Ionathan die sone van Samaa Dauids broeder heeft hem gheslaghen, Dit sijn die kinderen van Rapha in Geth, die gheuallen sijn door Dauids hant en{de} sijnder knechte{n}.
ENde Sathan is opghestaen teghe{n} Israel, en{de} hy heeft Dauid opgheruct dat hy Israel tellen soude,
En{de} Dauid heeft tot Ioab geseyt en{de} tot die princen des volcs. Gaet henen ende telt Israel van Bersabee tot Dan toe, ende brengt my tghetal dat ict wete,
Ende Ioab heeft gheantwoort. Die Heere vermeerdere sijn volc, hondertmaet meer dan sij sijn, Maer mijn heere die coninck en sijnt niet alle uwe knechten? Waerom begheert mijn heere dit, het welcke Israhel tot een sonde gherekent sal worden?
Maer des conincks woort heeft meer verwonnen, ende Ioab is wtghegae{n} en{de} heeft gheheel Israel omme ghegaen, en{de} hy is wederghekeert in Ierusale{m}
Ende hy heeft Dauiden tghetal ghegheuen vanden ghenen die hy ommeghegaen hadde, en{de} alle tghetal va{n} Israel is beuonde{n} duysentich duysent en{de} hondert duysent ma{n}nen die swaerde{n} wt trocke{n}, Maer va{n} Iuda ware{n} vier ho{n}dert en{de} tseue{n}tich duysent vechtender ma{n}nen,
wa{n}t Leui en{de} Be{n}iamin en heeft hi niet getelt, om dat Ioab noode des conincs gebodt volbrachte.
Ende het mishaechde Gode datter ghebode{n} was ende hy heeft Israel gheslaghen,
Ende Dauid heeft tot Godt gheseyt. Ic heb bouen maten seer ghesondicht dat ick dit doen soude, Ick bidde v neemt af die boosheyt ws knechts, want ick heb onwijselijck ghedaen,
Ende die Heere heeft ghesproke{n} tot Gad Dauids siender segghende.
Gaet henen ende spreect tot Dauid, ende segt hem, Dit seyt die Heere. Van drije{n} gheue ick v coese, Kiest een dat ghy wilt, ende ic salt v doen,
En{de} als Gad tot Dauid comen was so heeft hy hem gheseydt. Dit seyt die Heere. Kiest dat ghy wilt,
oft drij iaren die pestilencie, oft dat ghi drij mae{n}den vliedt voor v vianden, en{de} haer swaert niet te moghen ontgaen, oft drij daghen tsweert des Heere{n} en{de} die doot verkeere{n} int lant, ende dat den Enghel des Heeren dootslae in alle die palen van Israel, Hiero{m} siet nv wat ick hem antwoorden sal die my ghesonde{n} heeft,
Ende Dauid heeft tot Gad gheseyt. Van alle{n} sijden pramen my die bannicheden, maer tis my beter dat ic valle in des Heeren hande{n}, want sijn bermherticheden veel sijn, dan in die handen der menschen
Hierom heeft die Heere die pestilencie in Israel ghesonden, ende daer isser van Israel gheuallen tseuentich duysent mannen,
En{de} hy heeft den Enghel oock ghesonden in Ierusalem, dat hy die slaen soude, ende als die gheslaghe{n} worde soo heuet die Heere ghesien, en{de} heeft bermherticheyt ghehadt ouer die grootheyt des quaets, ende hy heeft gheboden de{n} Enghel die daer sloech. Tis ghenoech, laet nv v hant ophouden, Ende die Enghel des Heere{n} stont by de{n} dorschuloer van Ornan des Iebuseiters,
Ende Dauid opheffende sijn ooghen heeft ghesien den Enghel des Heeren staende tusschen hemel ende eerde, ende een bloot swaert in sijn hant ende ghekeert teghen Ierusalem, ende sij sijn neder gheuallen soo wel hy als die ouders ghecleedt met hayren cleederen metten aensicht plat ter aerde{n},
Ende Dauid heeft tot Godt gheseyt. En ben ict niet die ghebode{n} hebbe datme{n} tvolc tellen soude? Ick bent die ghesondicht hebbe, ic bent die tquaet ghedaen hebbe, wat quaet heeft dit cudde scapen verdient? Heere mijn Godt, Ick bidde v laet v hant op mi ghekeert worde{n}, ende op mijns vaders huys, maer v volck en laet niet gheslaghen worden.
Ende die Enghel des Heeren heeft Gad gheboden dat hy Dauid segghen soude, dat hy opgaen soude en{de} timmeren eenen outaer den Heere de{n} Godt in den dorschuloer van Ornan den Iebuseiter,
Hiero{m} is Dauid opghegaen nae Gads woort dat hy hem ghesproken hadde wt den naem des Heeren,
Ende doen Ornan opghesien hadde ende ghesien den Enghel ende sijn vier sonen met hem soo hebben sij hen gheborghen, want op dien tijt soo dorschte hy tarwe opden dorschuloer,
Aldus doen Dauid tot Ornan quam, soo sach hem Ornan en{de} hy is hem te ghemoete ghecomen vanden dorschuloer, ende hy heeft hem aenghebeden plat neder ghebuycht ter aerden,
Ende Dauid heeft tot hem gheseyt. Geeft my die plaetse van uwen dorschuloer, dat ick daer in eene{n} outaer den Heere mag timmeren, alsoo dat ghy soo veel siluers neemt als hi weert is, ende dat die plaghe mach ophoude{n} vanden volcke,
Ende Ornan heeft tot Dauid gheseyt. Neemt dien, ende mijn heere die coninc doe al dat hem belieft, maer oock gheue ick ossen totten brantoffer, ende die dorsch instrumenten tot hout ende tarwe tot sacrificie, Ick salt al gheerne gheuen
En{de} die coninc heeft tot hem gheseyt. Ten sal gheensins alsoo gehscieden, maer ick sal siluer gheuen soo veel als dien weert is, want ick en behoore v dat niet af te nemen, ende alsoo Gode te offeren brantofferanden sonder cost,
Hierom heeft Dauid ghegheue{n} Ornan voor die plaetse ses hondert siclen gouts va{n} seer rechten ghewichte,
ende hy heeft daer den Heere eenen outaer ghetimmert, ende hy heeft gheoffert bra{n}tofferanden ende vreedofferanden, ende hy heeft den Heere aengheroepen, ende die heeft hem verhoort doort vier vande{n} hemel opde{n} outaer des brantoffers
Ende die Heere heeft den Enghel gheboden, en{de} hy heeft sijn swaert in die sceyde ghekeert,
Hierom Dauid terstont siende dat die Heere hem verhoort hadde inden dorschuloer va{n} Ornan den Iebuseiter heeft daer slachofferanden ghedoodt ten offer,
Ende het tabernakel des Heeren dat Moyses in die woestijne ghemaect hadde, ende den outaer der brantofferanden, was te dier tijt op die hoochde tot Gabaon
Ende Dauid en mocht niet gaen tot dien outaer dat hy daer Godt soude bidden, want hy met wtnemende grooten grouwel veruaert was siende tsweert va{n} des Heeren Enghel.
ENde Dauid heeft gheseydt. Dit is thuys Godts, ende desen outaer is tot den brantoffer va{n} Israel,
En{de} hy heeft gheboden datme{n} vergaderen soude alle die bekeerde heydenen totter Ioetscher wet, vande{n} lande va{n} Israel, en{de} hi heeft va{n} die{n} ghemaect stee{n}houwers om steene{n} te houwen en{de} effen te maken, om thuys Godts te timmeren.
Ooc heeft Dauid seer veel ysers bereydt tot die naghelen der doren ende tot die herren ende voechselen, ende van metael een ontellijck ghewicht,
Ende die cederen houten en mochtmen niet scatten welck die Sydoniters en{de} die van Tyro ghebracht hadden tot Dauid.
Ende Dauid heeft gheseyt. Salomon mijn sone is een cleyn kindeken ende teeder, ende thuys dat ick den Heere timmeren wille moet sulck wesen, dat in allen lande{n} vernaemt worde, Hierom sal ick hem te voren bereyden dat daer toe nootelijck is, Ende om dese sake heeft hy voor sijn doot alle die costen bereydt,
Ende hy heeft Salomonen sijnen sone gheroepen ende hem gheboden dat hy een huys timmeren soude den Heere den God van Israel,
Ende Dauid heeft tot Salomon gheseydt. Mijn sone het was mijnen wille dat ic soude timmeren een huys den nae{m} vanden Heere mijnen God,
Maer dwoort des Heeren is tot mi ghedae{n} seggende. Ghi hebt veel bloets ghestort ende seer veel strijden ghestreden, ghi en sult mijnen naem gheen huys moghen timmeren, so veele bloets ghestort hebbende voor my,
Die sone die v gheboren sal worden, sal een seer gherust man wesen want ic sal hem doen rusten van allen sijne{n} vianden int ronde, ende om dese sake sal hy vreedsamich ghenoemt worden ende vrede en{de} ruste sal ick in Israhel gheuen alle sijn daghen,
Hy sal een huys mijne{n} nae{m} timmeren, ende hy sal mi tot eenen soen sijn, en{de} ic sal hem tot eenen vader sijn, en{de} ic sal den stoel va{n} sijn conincrijck vast maken ouer Israhel inder eewicheyt,
Hiero{m} nv mijn sone die Heere si met v en{de} weest voorspoedich, en{de} timmert een huys de{n} Heere uwe{n} Godt ghelijc hy van v ghesproke{n} heeft,
En{de} die Heere gheue v ooc wijsheyt en{de} verstant, dat ghi Israel moecht regeren, en{de} beware{n} die wet des Heeren ws Gods,
Want dan suldi moghen voerspoedich sijn, eest dat ghy bewaert die gheboden ende die ordeelen welck die Heere gheboden heeft Moysi dat hy die soude leeren Israel, wert vroem ende doet manlijck, en vreest niet, noch en veruaert v niet.
Siet ick heb in mijn armoede te voren bereyt die costen va{n} des Heeren huys, hondert duysent talenten gouts, en{de} duysentich duysent talenten siluers. Maer des metaels en{de} des ysers en es gheen ghewicht want die grootheyt gaet bouen tghetal. Steenen ende houten heb ick bereydt tot alle die behoeften des wercs,
Ghy hebt ooc seer veel constighe werckluyde{n}, steenhouwers en{de} metsers, ende constighe timmerlieden des houts, en{de} van allen constighen ambachten seer verstandich, om dwerck te maken van
gout ende siluer ende metael, en{de} yser des welcs gheen ghetal en es. Hier om staet op en{de} maket, en{de} die Heere sal met v sijn.
Ende Dauid heeft oock beuolen alle den princen van Israel dat sij Salomonen sijnen sone helpen soude{n},
Segghende, Ghy siet dat die Heere v Godt met v lieden es, en{de} dat hy v ruste ghegheuen heeft al om int ronde, en{de} dat hy allen v vianden gheleuert heeft in uwen handen, ende dat dlant onderworpen es voor de{n} Heere ende voor sijn volck.
Hier om soe gheeft v herten en{de} v zielen dat ghy den Heere uwe{n} Godt soecket, ende staet op, en{de} timmert een heyleghe wooninghe Gode den Heere dat die arcke van des Heeren verbont ghebracht worde, en{de} die vaten die den Heere gheheylijcht sijn int thuys dat den naem des Heeren ghetimmert wort.
HIer om Dauid out sijnde en{de} vol va{n} daghen, heeft Salomon sijnen sone coninck ghestelt ouer Israel.
Ende hy heeft vergadert alle die princen van Israel, en{de} die priesters en{de} Leuiten.
Ende die leuiten sijn ghetelt van twintich iaren en{de} daer bouen, en{de} daer sijn gheuonden achtendertich duysent mannen,
van desen sijnder wtghecoren en{de} wtghesceyden ten dienste des Heeren, vierentwintich duysent, en{de} der ouerste{n} en{de} rechters ses duysent.
Ende voerts vier duysent doerwachters, en{de} so veel sanghers den Heere singhende met instrumenten die sij ghemaect hadde{n} om te singhen.
Ende Dauid heeftse bedeylt, by die buerten der kinderen van Leui, te weten van Gerson en{de} Caath ende Merari,
Die sonen va{n} Gerson Leedan ende Semei,
Die sonen van Leedan die Prince Iahiel ende Zethan en{de} Ioel die drije.
Die sonen van Semei, Salomith, en{de} Hosiel, ende Aran die drije, dit waren die princen der familien van Leedan.
Maer die sonen van Semei Leheth ende Ziza en{de} Iaus ende Baria dese sijn die vier kinderen Semei,
ende Leheth was dierste, Zeza die tweetste, Maer Iaus ende Baria en hadden niet veel sonen, ende daer om sijn sij in een familie ende in een huys gherekent,
Caaths sonen, Amram, ende Isaar, Hebron en{de} Oziel, die viere,
Amrams sonen Aaron ende Moyses. Ende Aaron es wt ghesceyden dat hy dienen soude in die alderheylichste plaetse, hy en{de} sijn sonen inder eewicheyt, en{de} dat hy den welriekenden offer den Heere onsteken soude nae sijn behoorte, en{de} dat hy sijnen naem soude ghebenedijden inder eewicheyt.
Ende Moyses des mans Godts sone{n} sijn ooc medeghetelt int geslachte van Leui.
Die sonen van Moyses Gersom ende Eliezer,
Gersoms sonen Subuel dierste,
Ende Eliezers sonen waren Rohobia dierste, en{de} Eliezer en hadde gheen ander sonen. Maer die kinderen va{n} Rohobia sijn bouen maten seer vermenichfuldicht.
Die sonen van Isaar, Salomith dierste.
Die sonen van Hebron, Ieriau dierste, Amarias die tweede, Iahaziel die derde, Iecmaan die vierde.
Die sonen van Oziel Micha dierste, Iesia die tweede.
Die sonen van Merari, Mooli, en{de} Musi. Die sonen van Mooli Eleazar ende Cis,
Maer Eleazar es ghestoruen ende hy en hadde gheen sonen maer dochteren, ende die sonen van Cis hen broeders hebbense ghenomen,
Die sonen va{n} Musi, Moholi, en{de} Eder, en{de} Ierimoth die drye.
Dit sijn die kinderen van Leui in hen gheslachten ende familien. Prince{n} by buerten en{de} by tghetal der hoofden van elcken besonder die welcke deden die wercken des diensts van des Heeren huys, van twintich iaren ende daer bouen.
Want Dauid heeft gheseyt, Die Heere de God va{n} Israel heeft sijnen volcke ruste ghegheuen, ende die wooninghen van Ierusalem tot inder eewicheyt.
Ende ten sal der Leuiten dienst niet toebehoiren dat sij voerts meer draghen sullen het tabernakel ende alle sijn ghereetscappen om te dienen.
Ende nae die laetste gheboden van Dauid salmen rekenen tghetal der kinderen van Leui, van twintich iaren ende daer bouen,
En{de} sij sullen sijn onder die hant va{n} Aarons sonen, ten dienste van des Heeren huys, in die portalen en{de} cameren, ende in die plaetse der suyueringhen, en{de} in die heyleghe plaetse, ende in alle die wercken des diensts van des Heeren tempel.
Maer die priesters sullen sijn ouer die voergheleyde brooden en{de} tot dat sacrificie der bloemen van mele, ende tot die platte coecken en{de} ongheheefde brooden ende totter pannen en{de} om te roosten, en{de} ouer alle die ghewichten ende maten.
Maer die Leuiten dat sij smorghens vroech staen souden om te belyden ende te singhen den Heere, desghelijcs ooc aen den auont,
soe wel dat in offere{n} va{n} die heel bra{n}t offerande{n} des Heeren als in die sabbothen ende ierste daghen der mae{n}den, en{de} in die ander hoochtijden nae tghetal en{de} ceremonien van elcken dinghe, altijt voer den Heere.
Ende dat sij bewaren souden die bewaringhen van dat tabernakel des verbonts, ende die behoirlijcke manier der heyligher plaetsen, ende die bewaringhe van Aarons sone{n} haerder broederen, dat sij dienen in des Heeren huys.
MAer die sonen van Aaron hadden dese deylinghe{n}, Aarons sone{n}, Nadab, en{de} Abiu, en{de} Eleazar en{de} Ithamar.
Maer Nadab ende Abiu sijn voor hare{n} vader ghestorue{n} sonder kindere{n}, en{de} het Priesterscap hebben bedient Eleazar, ende Ithamar.
Ende Dauid heeftse ghedeelt, dat es Sadoc van Eleazars sonen, ende Ahimelech van Ithamars sonen nae hen buerten ende dienst.
Ende daer sijn gheuonden veel meer sonen van Eleazar Princelijcke mannen dan Ithamars sonen. En{de} hy heeft ghedeilt hen lieden (dat es den kinderen van Eleazar) Princen nae die familien sesthien ende den sonen van Ithamar by hare{n} familien en{de} huysen achte.
Voorts soe heeft by beyde die familien onder malcanderen ghedeylt met loten, want sij waren princen der heylegher plaetsen, ende Gods princen, soe wel van Eleazars sonen, als van Ithamars sonen.
Ende Semeias Nathanaels sone die scrijuer een leuijt heeftse bescreuen voor den coninc, en{de} die prince{n} ende voor Sadoc de{n} priester ende Achimelech Abiathars sone, ende voor die princen der Priesterlijcker en{de} Leuitelijcker familien, een huys welc bouen dander was, voor Eleazar, ende een ander huys dat da{n}der onder haer hadde voor Ithamar.
Ende dierste lot quam wt voor Ioiarib, het tweede Iedai,
tderde Harim, tvierde Seorim,
tvijfte Melchia tseste Maiman,
tseuenste Accos, het achtste Abia
tneghenste Iesua, thienste Sechenia,
het elfste Eliasib, twaelfste Iacim,
het derthienste Hoppha, het vierthienste Isbaab,
tvijfthienste Belga, tsesthienste Emmer,
tseuenthienste Hezir, het achthienste Aphses,
tneghenthienste Phetheia, twintichste Hezerchiel,
het eenentwintichste Iachim, het tweentwintichste Gamul,
het dryentwintichste Dalaiau, het vierentwintichste Maaziau.
Dit waren hen buerten nae haer diensten, dat sij in des Heeren huys gaen soude{n}, en{de} nae hen behoorte{n} onder die hant va{n} Aaaron, haers vaders, ghelijck die Heere die God van Israel beuolen hadde.
Maer der kindere{n} van Leui die noch ouerbleuen waren, van Amrams sonen was Subael, en{de} van Subaels sonen Iehedeia,
Ende va{n} Rogobias sonen was die prince Iesias,
maer Isaari was Salemoths sone, en{de} Salemoths sone Iahath,
ende sijn sone Ieriahu dierste, Amarias die tweede Iaziel die derde, Iecmaam die vierde,
Oziels sone Micha, die sone van Micha Samir,
die broeder va{n} Micha Iesia, ende Iesias sone Zacharias,
Die sonen van Merari, Moholi ende Musi. Die sone Oziau Benno,
ende die sone van Merari Oziau, en{de} Soam ende Sacchur, ende Hebri.
Maer die sone van Moholi Eleazar die gheen kinderen en hadde,
Maer Cis sonen Ierameel,
die sonen van Musi Moholi Eder, ende Ierimoth, dit sijn die sonen van Leui nae die huysen van haren familien.
En{de} sij hebben oock loten gheworpe{n} teghen hen broeders Aarons sonen, voor Dauid den coninck, en{de} Sadoc en{de} Ahimelech, ende voor die princen van die priesterlijcke ende leuitelijcke familien soe wel die meeste als die minste, het lot deyldese alle ghelijckelijck.
ALdus hebben Dauid ende die ouerste vanden heyre wtghesceyden ten dienste die kinderen van Asaph ende Heman ende Idithun, die propheteren souden op herpen ende psalterien, ende cimbalen nae hen ghetal, dienende den die{n}st die hen toeghescict was,
Va{n} Asaphs sone{n}, Zacchur, en{de} Ioseph, ende Nathania en{de} Asarela Asaphs sonen, onder Asaphs hant propheterende by den coninck.
Maer Idithun, die sonen van Idithun Godolias, Sori, Ieseias, ende Hasabias, ende Mathathias die sesse onder haers vaders Idithuns hant, die op die herpe propheteerde ouer die ghene die den Heere beleden ende loefden,
Heman oock, die sonen van Heman, Bocciau, Mathaniau, Oziel, Subuel, ende Ierimoth Hananias, Hanani, Eliatha, Geddelthi, ende Romenthiezer ende Iesbaccassa, Mellothi, Othir, Mahazioth.
Alle dese waren Hemans sonen, des conincs sienders in die woorden Gods, dat hy den Horn verheffen soude, en{de} Godt heeft Heman ghegheue{n} veerthien sonen, en{de} drij dochteren.
Sij waren alle gader onder haers vaders hant bedeylt om te singhen in des Heeren tempel op cimbalen ende psalterie{n} ende herpen, ten diensten van des Heeren huys by den coninck, Te weten Asaph ende Idithun ende Hema{n}.
Ende hen ghetal was met haren broederen die des Heeren lofsanck leerden, al te samen leeraers, twee hondert achtentachtentich.
Ende sij hebben loten gheworpen nae hen buerten ghelijckelijck soe wel die meeste als die minste, gheleert beyde ende ongheleert.
Ende dierste lot es wtghegaen voor Ioseph die va{n} Asaph was. Dat tweede Godolie hem ende sijnen sone{n}, en{de} sijne{n} broederen die waren twaelue.
Het derde Zacchur sijne{n} sone{n} en{de} broedere{n} twaelue.
Tvierde Isari, sijnen sonen ende broederen twaelue.
Tvijfste Nathanie, sijnen sonen ende broederen twaelue.
Tseste Bocciau sijnen sonen ende broederen twaelue.
Tseuenste Isreela sijnen sonen en{de} broederen twaelue.
Dat achtste Iesaie sijnen sonen en{de} broederen twaelue.
Tneghenste Mathanie sijnen sonen en{de} broederen twaelue.
Het thienste Semeie, sijnen sonen ende broederen twaelue.
Dat elfste Azaeel sijnen sonen ende broederen twaelue.
Twaelfste Hasabie sijnen sonen ende broederen twaelue.
Het derthienste Subael, sijnen sonen ende broederen twaelue.
Het veerthienste Mathathie sijnen sonen ende broederen twaelue.
Dat vijfsthienste Ierimoth sijne{n} sonen ende broederen twaelue.
Tsesthienste Hananie sijnen sonen ende broederen twaelue.
Tseuenthienste Iesbacasse sijnen sonen en{de} broederen twaelue.
Dat achtienste Hanani sijnen sonen ende broederen twaelue.
Dat neghenthienste, Mellothi sijne{n} sonen ende broederen twaelue.
Twintichste Eliatha sijnen sonen ende broederen twaelue.
Dat eenentwintichste Othir, sijnen sonen ende broedere{n} twaelue.
Dat tweentwintichste Geddelthi sijnen sonen en{de} broederen twaelue.
Dat drijentwintichste Mahazioth sijnen sonen ende broederen twaelue.
Dat vierentwintichste Romenthiezer, sijnen sonen en{de} broederen twaelue.
MAer dit waren die deylinghe{n} der doerwaerders, vanden Coriten Meselemia, die sone van Core, van Asaphs kinderen
die sonen van Meselemias, Zacharias dierste gheboren Iadihel die tweede, Zabadias die derde Iathanael die vierde,
Elam die vijfste, Iohanan die seste Elioenai die seuenste.
Ende die sonen van Obededom Semeias dierste ghebore{n}, Iozabad die tweede Ioaha die derde, Sachar die vierde, Nathanael die vijfste
Ammiel die seste, Issachar die seuenste, Phollathi die achtste, wa{n}t die Heere hadde hem ghebenedijt,
Maer Semeie sijnen sone sijn oock sonen gheboren ouerste van haren familien, want sij waren seer stercke mannen.
Aldus waren die sonen van Semeias, Othni, ende Raphael, ende Obed, Elzabab en{de} sijn broeders seer stercke mannen, Eliu oock, en{de} Samachias,
alle dese van Obededoms sonen, sij ende hen sonen, ende broeders seer sterck om te dienen tweentsestich van Obededom.
Maer die sonen van Meselemie ende hen broeders seer stercke mannen achtien.
Ende van Hosa, dat es van die sonen van Merari Semri die prince (want hy en hadde ghenen ierste gheboren, ende daer om hadde hem sijn vader ghestelt tot eenen prince
Helcias die tweede Tabelias die derde, Zacharias die vierde, alle dese sonen ende broederen van Hosa waren derthien.
Dese sijn ghedeelt in doorwachters, dat sij altijts als princen der bewaringhen ghelijck hen broeders dienen souden in des Heeren huys.
Hier om sijn die loten ghelijckelijck gheworpen, den cleynen ende den groote{n} by haren familien, tot elcke poorte.
Aldus eest dlot vanden oosten gheuallen Selemie. Maer Zacharie sijnen sone den seer wijsen ende gheleerden man, es by loterie gheuallen die noortsijde.
Ende Obedom met sijnen sone{n}, aen tsuyde{n}, in welcke deel des huys was den raet der ouders.
Sephim ende Hosa aen den westen, by die poorte de leyt nae den wech des op gancs, een bewaringhe teghen die bewaringhe.
Maer aen den oosten ses Leuiten, ende aen de{n} noorden vier sdaechs, en{de} aenden suyden desghelijcs in de{n} dach viere, ende daer den raet was twee ende twee.
En{de} in der doerwachters camerkens aen den westen vier inden wech, twee in elcke van die camerkens.
Dit sijn die deylinghen der doerwachters der sonen van Core en{de} Merari.
Maer Achas was ouer die tresoiren van dat huys des Heeren en{de} ouer die ghereetscap der heyligher plaetsen.
Ende die sonen van Ledan, die sone{n} va{n} Gersonni, va{n} Ledan waren princen der familien, Ledan en{de} Gersonni Ieheli
die sone{n} van Ieheli Zathan ende Ioel sijn broeders ouer die scatten van des Heeren huys,
den Amramiten, ende Isaariten, en{de} Hebroniten, en{de} Ozieheliten.
Maer Subael die sone va{n} Gersom Moyses sone was die ouerste ghestelt vanden tresoiren.
Ende sijn broeder Eliezer wiens sone was Rahabia, ende die sone va{n} desen Isaias, ende dees sone Ioram, en{de} dees sone was oock Zechri, ende dees sone Selemith,
hy selue Selemith ende sijn broeders waren ouer die scatten der gheheylichden, welc die coninck Dauid gheheylicht heeft, ende die princen der familie{n}, ende die duysentste mannen ende die honderste mannen ende die capeteynen des heyrs
vanden orloghen ende roouen der strijden, welc sij gheheylicht hadden tot vermakinghe ende huysraet van des Heeren tempel.
Ende alle dese dinghen heeft Samuel die siender gheheylicht, ende Saul die sone van Cis, ende Abner die sone van Ner, ende Ioab die sone Saruie, ende alle die hadden dese dinghen gheheylicht door die hant Selemiths en{de} sijnder broedere{n}.
Maer ouer die Isaariten was Chonenias, ende sijn sonen waren tot die wercken van buyten ouer Israel om die te leeren ende te vonnissen.
Maer vanden Hebroniten Hasabias ende sijn broeders seer stercke manne{n} duysent ende seuen hondert waren ouer Israel ouer die Iordane teghen de{n} westen, in alle die wercken des Heeren, ende tot des conincs dienst.
Maer die prince vanden Hebroniten was Ieria nae hen familien en{de} gheslachten, Int veertichste iaer van Dauids conincrijck, sijn sij ghetelt, ende sijn gheuonden seer stercke mannen, in Iazer Galaad,
en{de} sijn broeders van stercker ouderdom twee duysent seuen hondert princen der familien. Ende die coninck Dauid heeftse ghestelt ouer die Rubeniten, ende Gaditen, ende die helicht van Manasses gheslachte, tot allen Gods ende des conincs diensten.
ENde die kinderen van Israel nae hen ghetal waren princen der familien, hooftmannen ouer duysent, ende ouer hondert ende ouersten die den coninck dienden nae hen scaren ingaende en{de} wtgaende tot elcker maent besonder int iaer, een ieghelijck was ouerste ouer vierentwintich duysent mannen.
Der ierster scaren in dierste maent was die ouerste Iesboam Zabdiels sone, ende onder hem vierentwintich duysent.
Van Phares sone{n} een Prince van alle den princen int heyr in dierste maent.
Der tweeder maent scare hadde Dudia den Ahohiter, ende nae hem een ander by name Macelloth die welcke regeerde een deel des heyrs vanden vierentwintich duysenden.
Ende die hooftman va{n}der derder scaren in die derde maent, was Banaias Ioiadas sone die priester ende in sijn deylinghe waren vierentwintich duysent.
Dit es Banaias die alder stercste onder die dertich, ende bouen die dertich ende ouer sijn scare was Amizabad sijn sone.
Die vierde in die vierde maent Azahel Ioabs broeder en{de} Zabadias sijn sone nae hem, en{de} in sijn schare viere{n}twintich duysent.
Die vijfste in die vijfste maent die Prince Samaoth die Iezeriter, ende in sijn schare vierentwintich duysent.
Die seste in die seste maent, Hira Acces sone ee{n} Thecuiter, en{de} in sijn schare vierentwintich duysent.
Die seuenste in die seuenste maent, Helles die Phalloniter van Ephraims kinderen, ende in sijn schare vierentwintich duysent.
Die achtste in die achtste maent, Sobochai die Husathiter van tgheslachte van Zarahi, en{de} in sijn scare vierentwintich duysent.
Die neghenste in die neghe{n}ste maent, Abiezer die Anatothiter van die kinderen Iemini, ende in sijn schare vierentwintich duysent.
Die thienste in die thienste maent Marai ende hy was een Netophathiter van tgheslachte Zarahi, ende in sijn gheslachte viere{n}twintich duysent.
Die elfste in die elfste maent, Banaias die Pharathoniter van Ephraims kinderen en{de} in sijn schare vierentwintich duysent.
Die twaelfste in die twaelfste maent, Holdai die Netophathiter va{n} Gothoniels gheslachte, ende in sijn schare vierentwintich duysent.
Maer ouer die gheslachten in Israel waren dese, Ouer die Rubeniten was die hooftman Eliezer die sone van Zechri. Ouer die Symeoniten was die hooftman Saphatias die sone Maacha.
Ouer die Leuite{n} Hasabias Camuels sone. Ouer die Aaronite{n} Sadoc.
Ouer Iuda, Eliu Dauids broeder. Ouer Issachar, Amri Michaels sone.
Ouer die Zabuloniten Iesmaias die sone va{n} Abdias. Ouer die Nephtalite{n}, Ierimoth die sone van Ozriel.
Ouer die kinderen van Ephraim Osee die sone Ozaziu. Ouer die helicht va{n} Manasses, Ioel die sone Phadaie.
En{de} ouer die helicht van Manasses gheslachte in Galaad Iaddo die sone Zacharie. Maer ouer Beniamin Iasiel die sone van Abner.
Ende ouer Dan was Ezriel Ierohams sone. Dit waren die Princen der kinderen van Israel.
Ende Dauid en heeftse niet willen tellen van twintich iaren nederwaerts, want die Heere hadde gheseyt dat hy Israel vermenichfuldighen soude ghelijck die sterren des hemels,
Ioab die sone Saruie haddese begonst te tellen ende hy en heuet niet voldaen, want daer om was die gramscap op Israel gheuallen en{de} daer om en es tghetal der ghee{n}der die ghetelt waren niet ouerghestelt in die iaerlijcke cronijcken des conincs Dauid.
Ende ouer des conincs tresoiren, was Asmoth Adiels sone. Maer ouer die scatten welck in die steden ware{n} ende in die dorpen ende in die torren was Ionathan die sone Ozie.
Ende ouer dat lantwerck ende die acker luyden die het lant bouden was ouerste Ezri die sone Chelub,
en{de} ouer die wijngaerdeniers was Semeias die Romathiter, ende ouer die wijnkelderen was Zabdias die Aphoniter.
Ende ouer die olijfgaerden ende vijch gaerden welck in die platte velden waren was Balana{n} die Gederiter. Maer ouer die olie kelders was Ioas.
En{de} ouer dat groot vee, die welcke weydde{n} te Saron was ouerste Setrai die Saroniter. Ende ouer die ossen in die valleyen, was Saphat die sone van Adli,
maer ouer die kemels was Vbil die Ismaheliter, en{de} ouer die ezele{n} was Iadias die Meronathiter,
en{de} ouer die scape{n} Iaziz een Agarenus man. Alle dese ware{n} princen ouer des conincs Dauids rijcdom.
Maer Ionathan Dauids oom was raetsma{n}, ee{n} voorsienich ma{n} en{de} gheleert hy en{de} Iahiel Hachamonis sone waren met des conincs sone{n},
en{de} Achitophel was ooc des conincs raetsman. En{de} Chusai die Arachiter was des conincs vrient.
Nae Achitophel was Ioiada die sone Banaie, ende Abiathar, Maer die Prince van des conincs heyr was Ioab.
HIer om heeft Dauid tsamen gheroepen alle die princen van Israel, die hooftluyde{n} der gheslachten, ende die ouersten der scharen, die den coninck dienden, die duysent mannen ende die hondert mannen, ende die ouer den rijcdom ende besittinghe des conincs waren, ende sijn sonen metten ghesneden camerlinghen, ende die machtighe en{de} alle die stercste des heyrs, in Ierusalem.
Ende als die coninck opghestaen was ende stont, soe heeft hy gheseyt. Hoort my mijn broeders en{de} mijn volc. Ick heb ghedacht dat ick timmeren soude een huys daer die arcke van des Heeren verbont rusten soude, ende een voetbancke van ons Gods voeten, ende ick hebt al bereyt om te timmeren.
Maer Godt heeft my gheseyt, Ghy en sult mijnen naem gheen huys timmeren, om dat ghy een oorloochs man sijt ende bloet ghestort hebt.
Maer die Heere die Godt van Israel heeft my ghecoren van tgheheel huys mijns vaders, dat ic soude wesen een coninck ouer Israel inder eewicheyt, want van Iuda heeft hy die prince{n} ghecoren. Voerts van Iudas huys, mijns vaders huys, ende va{n} mijns vaders sonen heeft hem belieft dat hy my kiesen soude eenen coninck ouer gheheel Israel.
Ende ooc van mijnen sonen. (Wa{n}t die Heere heeft my veel sonen ghegheuen) heeft hy Salomon mijnen sone ghecoren, dat hy sitten soude op den stoel van des Heeren conincrijc ouer Israel,
en{de} hy heeft my gheseyt Salomon v sone, sal mijn huys timmeren, en{de} mijn voerhouen want ic heb hem voor my tot eenen sone ghecoren, ende ick sal hem tot eenen vader wesen.
Ende ick sal sijn rijck vestighen tot inder eewicheyt, eest dat hy volherdert te doen mijn gheboden, ende rechten, ghelijck oock heden.
Hier om nv voor die gheheel vergaderinghe van Israel daert onse Heere hoort, bewaert ende soect naerstelijck alle die gheboden des Heeren ons Gods, dat ghy dat goede lant besittet, en{de} dat ghy die achterlatet uwen kinderen nae v tot inder eewicheyt.
Maer ghy Salomon mijn sone, kent den Godt ws vaders, ende dient hem met een volcomen herte, en{de} met eenen willeghen moede. Want die Heere ondersuect alle herten, ende alle die ghedachten der verstanden verstaet hy. Eest dat ghy hem suect ghy sult hem vinden, Maer eest dat ghi hem verlaet, soe sal hy v wech worpen inder eewicheyt.
Hier om nv aenghesien dat die Heere v vercoren heeft, dat ghy timmeren soudt thuys der heyligher wooninghen, soo wert versterct ende volbrengt dat.
Ende Dauid heeft Salomon sijnen sone ghegheuen tbeworp des portaels, ende des tempels, en{de} der scatcameren, ende der eedt cameren, ende der slaepcameren int heymelijcste, en{de} va{n} thuys der versoeninghen.
Ende ooc mede va{n} allen die hy ghedacht hadde voorhouen, wijde cameren int ronde, tot die scatten van des Heeren huys, ende tot die scatten der heylegher dinghen,
ende der priesterlijcker en{de} Leuitelijcker deylinghen tot allen des Heeren wercken, ende tot alle die ghereedtscappen des dienst van des Heeren tempel.
Gout met ghewichte nae alle die ghereetscappen des diensts besonder. Ende ooc ghewicht van siluer nae die versceyden manier der ghereetscappen ende der wercken.
Ende ooc tot die gulden candelaren, ende tot hen luchters, gout nae die mate van elcken candelaer ende luchters, Desghelijcs ooc tot die silueren candelaren, ende tot haren luchters, nae dat ondersceedt der maten heeft hy tghewicht des siluers ghegheue{n}.
Ooc heeft hy gout ghegheuen tot die tafelen der voorlegghinghe, nae die versceydenheyt der tafelen, desghelijcs oock siluer tot die ander silueren tafelen.
Ende tot die crauwelkens en{de} fiolen ende wieroocvaten van den puersten goude, ende tot die gulden leukens nae die manier der maten heeft hy tghewicht wt ghedeylt, tot elcken leuwken. Desghelijcs ooc tot silueren leuwe{n} heeft hy versceyden ghewicht van siluer wtghesceyden.
Ende tot den outaer daermen den welriekende{n} offer op offert, heeft hy dalder puerste gout ghegheuen datmen daer af maken soude ghelijckenisse van eenen waghen der cerubims hen vloghelen wtreyckende, ende bedeckende die arcke van des Heeren verbont.
Alle dese dinghen (seyt hy) sijn tot my ghecomen ghescreuen met des Heeren hant, dat ic verstaen soude alle die wercken van dat beworp.
Ende Dauid heeft ooc Salomon sijne{n} sone gheseyt. Hebt v manlijck ende weest vroem, ende maket, En vreest niet ende en veruaert v niet. Want die Heere mijn Godt sal met v sijn, en{de} hi en sal v niet afgaen noch v{er}laten tot dat ghy volbracht hebt alle die wercke{n} des diensts van des Heeren huys.
Siet die deylinghen der priesters ende der Leuiten tot allen diensten van des Heeren huys staen v by, ende sij sijn bereedt, en{de} soe wel die princen alst tghemeyn volck weeten ooc wel te doen allen v gheboden.
ENde Dauid die coninck heeft ghesproke{n} tot alle die vergaderinghe Salomonen mijnen sone heeft Godt sonderlinghe vercoren die noch een kint ende teederkens es. Want het werck es groot, aenghesien dat die wooninghe gheenen mensch maer Gode bereyt wort.
Maer ick heb met alle mijn crachte{n} bereydt die costen va{n} mijns Gods huys. Gout tot die gulden ghereetscappe{n}, en{de} siluer tot silueren ghereetscappen, ende metael tot metalen, yser tot yseren, hout tot houten, ende onichinus steenen, ende ghelijck strijbinus steenen, ende van versceyden verwen, en{de} alderhande costelijcke steene{n}, ende marmersteenen van parien, seer oueruloedelijck,
en{de} bouen dese die ick gheoffert hebbe int huys mijns Godts, van mijnen eyghenen goede gheue ic gout ende siluer tot mijns Gods tempel, wtghenomen die dinghen die ick bereydt hebbe tot dat heylich huys.
Drij duysent talenten gouts van Ophirs gout, ende seuen duysent talenten van den fijnsten siluer om te vergulden die mueren des tempels.
En{de} soe waer tgout van noode es, van goude, ende soe waer dat siluer va{n} noode es, sulle{n} die wercken va{n} siluer ghemaect worden door die handen der constelijcker wercluyden. En{de} eest dat iema{n}t vrijwilichlijck offert, die vulle sijn hant heden ende offere dat hy wilt den Heere.
Hier om hebben gheloeft die princen der familien ende hooftluyden der gheslachten van Israel, ende die hoofmannen ouer duysent ma{n}nen, en{de} die hondertste mannen, ende die princen der princen van des conincs besittinghe{n}.
En{de} sij hebben ghegheuen totten wercken van des Heeren huys vijf duysent talenten gouts, ende thien duysent silueren penninghen, en{de} thien duysent talenten siluers, en{de} achthien duysent talenten metaels. Ende oock hondert duysent talenten ysers.
Ende by wien dat ghesteenten gheuonden waren, die hebbense ghegeuen in die scatten van des Heeren huys, door die hant van Iahiel die Gersoniter.
Ende tvolck heeft hem verblijdt als sij die beloften vrijwillichlijck gheloefde{n}, want met gheheelder herten offerden sij die den Heere. Ende Dauid die coninck heeft hem ooc verblijdt met grooter blijscappen.
Ende hy heeft den Heere ghebenedijt voor die gheheel menichte, ende hy seyde, Ghebenedijt sijdi Heere Godt van Israel onse vader vander eewicheyt tot inder eewicheyt.
Want uwe es o Heere die grootdadicheyt, ende machticheyt, en{de} glorie, ende victorie, ende v sij lof, want alle dat in den hemel es ende inder aerde{n} es uwe, uwe es Heere het rijck en{de} ghy sijt bouen allen princen,
uwe sijn die rijckdommen, ende uwe es die glorie, en{de} ghi hebt heerscappie ouer al, in v hant es cracht ende moghentheyt, in v hant es die grootheyt en{de} tghebodt va{n} allen dinghe{n}.
Nv dan hier omme belijden wy v onse Godt, en{de} louen uwen heerlijcken naem.
Wie ben ick en{de} wat es mijn volck dat wij v souden moghen alle dese dinghe{n} gheloue{n}? Alle dinghe{n} sijn uwe, en{de} tghene dat wij van uwen handen ontfanghen hebbe{n} dat hebbe{n} wy v ghegheuen.
Want wy sijn wtlanders voor v ende vremdelinghen, ghelijck alle onse vaders. Onse daghen sijn ghelijck een scaduwe op die aerde, ende daer en es gheen gheduericheyt.
O Heere onse Godt alle dese groote menichfuldicheyt die wy bereydt hebben om dat ghetimmert soude worden een huys voor uwen heyleghen naem dat es van uwer hant, ende alle dinghen sijn uwe.
Ick weet wel mijn Godt dat ghy die herten ondersoect ende die simpelheyt bemint. Daer om heb ic in die simpelheit mijns herten blijdelijck gheoffert alle dese dinghen, ende v volck dat hier gheuonden es, heb ic met grooter blijscap ghesien v giften offeren.
O Heere Godt van Abraham ende Isaac ende Israel onsen vaderen bewaert inder eewicheyt desen wille van haer lieder herten, en{de} laet altijt tot uwer eeren dese meyninghe blijuen.
Salomon mijnen sone gheeft oock een volmaect herte, dat hy bewaere v gheboden, v ghetuyghenissen, en{de} v ceremonien, en{de} dat hy dese al doe, en{de} dat hy timmere dat huys welcs costen ic bereyt hebbe.
En{de} Dauid heeft der gheheelder vergaderinghen ghebode{n}, Gebenedijt de{n} Heere onsen Godt. Ende alle die vergaderinghe heeft ghebenedijt den Heere haerder vaderen Godt en{de} sij hebben hen neder ghebuycht, en{de} hebben Godt aenghebeden, ende daer nae den coninck.
Ende sij hebben den Heeren slachofferanden ten offer ghedoot, en{de} sij hebbe{n} heelbrant offeranden gheoffert des ander daechs, duysent stiere{n}, duysent rammen, duysent lammeren met haren vochtighen offeranden, ende met allen die behoirten seer oueruloedelick in gheheel Israel.
En{de} sij hebben gheten en{de} ghedroncken voor den Heere op dien dach met grooter blijscap, ende sij hebben Salomon Dauids sone anderwerf ghesalft. Ende sij hebben hem ghesalft den Heere tot eenen prince, ende Sadoc tot eenen ouersten priester.
Ende Salomon heeft gheseten op des Heeren rijcstoel, tot eenen coninck in Dauids sijns vaders plaetse, en{de} heeft eenen ieghelijck wel behaecht, ende gheheel Israel heeft hem onderdanich gheweest.
Ende ooc alle die princen ende machtighen ende alle die sonen des conincs Dauid hebben die hant ghegheuen, ende sijn onderdanich gheweest Salomon den coninck.
Aldus heeft die Heere Salomon groot ghemaect ouer gheheel Israel, ende hy heeft hem die glorie des conincrijcs ghegheuen, alsulcke als noyt coninck van Israel voor hem ghehadt en hadde.
Aldus heeft Dauid die sone van Isai gheregneert ouer gheheel Israel,
en{de} die daghen welck hy gheregneert heeft ouer Israel waren veertich iaren, In Hebron heeft hy gheregneert seuen iaren, ende in Ierusalem drijendertich iaren.
Ende hy es ghestoruen in goeder ouderdom, vol daghen ende rijcdommen ende glorie, ende Salomon sijn sone heeft voor hem gheregneert.
Maer die ierste ende leste ghesciedenissen Dauids des conincs sijn ghescreuen int boeck van Samuel die siender, ende inden boeck Nathan des propheets, ende int boeck Gad des sienders,
ende van alle sijn rijck ende vromicheyt, ende der tijden die onder hem gheleden sijn, tsij in Israel, oft in alle die rijcken van eertrijck.
ALDUS is Salomon Dauids sone versterct in sijn rijck, ende die Heere was met hem en{de} hy heeft hem groot ghemaect seer hoochlijck.
En{de} Salomon heeft gheheel Israel beuole{n} de{n} hooft mannen ouer duysent ende den hondert mannen ende den vorsten, ende den rechters van gheheel Israel, ende den princen van die familien,
ende hy es met die gheheel menichte ghegaen op die hoochde in Gabaon, daer dat tabernakel van des Heeren verbont was, Het welcke Moyses des Heeren knecht ghmaect hadde in die woestijne.
Maer die arcke des Heeren hadde Dauid bracht van Cariathiarim ter plaetsen die hy haer bereydt hadde, ende daer hy haer een tabernakel wtghespannen hadde, dat es in Ierusalem.
En{de} den metale{n} outaer den welcken ghemaect hadde Bezeleel die sone va{n} Vri, des soens Hur was daer voor dat tabernakel des Heere{n,} het welcke Salomon ooc versocht heeft ende alle die vergaderinghe.
Ende Salomon es op ghegaen totten metalen outaer voor dat tabernakel van des Heeren verbont, en{de} hy heeft daer op gheoffert duysent slachtoffera{n}den.
Ende siet inden seluen nacht heeft hem Godt gheopenbaert, segghende, Begheert dat ghy wilt, dat ict v gheue.
Ende Salomon heeft Gode geseyt, Ghy hebt met Dauid mijnen vader groote bermherticheyt ghedaen, en{de} ghy hebt my coninck ghemaect voor hem,
Nu dan hier om Heere Godt laet volbrocht worde{n} v woert dwelck ghy gheloeft hebt Dauid mijne{n} vader, Want ghy hebt my coninck ghemaect ouer v groot volck, dwelck soe ontellijck es, als dat stof der aerden.
Gheeft my wijsheyt ende verstandicheit, dat ick ingae ende wtgae voor v volck. Want wie mach dit v volck dwelck soe ontellijck es weerdelijcken berechten.
Ende Godt heeft tot Salomon geseyt, Om dat dit uwer herte{n} meer behaecht heeft, en{de} dat ghy niet en hebt begheert rijckdommen ende substancie ende glorie, noch die zielen der gheender die v haten, Noch oock niet veel daghen des leuens, Maer hebt begheert wijsheyt ende wetentheyt, dat ghy mijn volck soudt moghen berechten daer ouer dat ick v coninck ghemaect hebbe.
Soe es v wijsheyt ende wetentheyt ghegheuen, Maer rijcdommen en{de} substancie ende glorie sal ick v gheuen, alsoe dat niemant onder die coninghen noch voor v noch nae v en sal gheweest sijn ws ghelijck.
Aldus es Salomon ghecomen van die hoochde van Gabaon in Ierusalem voor dat tabernakel des verbonts, ende hy heeft ouer Israel gheregneert.
Ende hy heeft voor sy seluen vergadert waghenen ende rosvolck, ende hy heeft ghehadt duysent en{de} vier hondert waghenen, ende twaelf duysent ruyters te paerde, ende heeftse bestelt te sijne in die waghen steden, ende met den coninck in Ierusalem.
Ende die coninck heeft gout ende siluer ghegheuen in Ierusalem ghelijck steenen, ende ceder boomen als wilde vijch boomen, die welcke te platte lande wassen in grooter menichten.
Ende hem worden ghebracht peerden wt Egypten ende va{n} Coa van des conincs coopluyden die welcke reysden
ende cochten een waghen ghespan van vier peerden om den prijs va{n} ses hondert silueren penninghen, ende een peert om hondert ende vijftich, desghelijcs worde de{n} coop ghehouden van alle der Chetheen conincrijcke{n}, ende van die coninghen van Syrien.
ENde Salomon nam vast voor hem te timmeren een huys des Heeren naem, ende een palays voor hem seluen.
Ende hy heeft ghestelt tseuentich duysent mannen metten scouderen draghende, ende tachtentich duysent die steenen houwen souden in die gheberchten, ende haerlieder ouersten drij duysent, ende ses hondert.
Ende hy heeft oock ghesonden tot Hyram den coninck va{n} Tiro segghende, Ghelijck ghy ghedaen hebt met Dauid mijnen vader, ende hebt hem ghesonden cederen houten, dat hy sij selue{n} een huys timmeren soude, daer hy oock in ghewoont heeft, alsoe doet oock met my
dat ick mach timmeren een huys den naeme van den Heere mijnen Godt, dat ick dat mach heyleghen om welriekende offeranden te ontsteken voor hem, ende om specerien te doen rooken, en{de} een eewighe voorlegghinge der brooden, en{de} tot heelbrantofferanden des smorghens ende des auonts, ende op die sabboths daghen oock ende op die nieuwe maenden ende in die feesten van den Heere onsen Godt inder eewicheyt. Die welcke Israel beuolen sijn.
Want het huys dat ic begheer te timmeren es groot, aenghesien dat ons Godt groot es bouen alle goden.
Daer om wie sal machtich ghenoech moghen sijn dat hy hem een weerdich huys sal maken? eest dat den hemel ende die hemelen der hemele{n} hem niet en connen begrijpen, hoe groot ben ick dat ick hem soude moghen een huys timmeren? Maer alleen daer toe dat die welriekende brant offer voor hem soude ontsteken worden.
Hier om sendt my eenen gheleerden man die wercken kan in gout, ende siluer, metael, ende yser in purper en{de} roode sijde ende hemel blauwe sijde, ende die oock can die conste van snyden wtghegroefde wercken met den constighen werckluyden die ic met my hebbe int Ioetsche lant ende in Ierusalem, die welcke Dauid mijn vader te voren bereyt heeft.
Ooc soe sendt my cederen houten, ende archeutinen houten, en{de} pijnboom houten van lybanus bosch. Want ick weet wel dat v knechten connen houten afhouden van libano, ende mijn knechten sullen met uwen knechten sijn,
dat my veel houten moghen bereydt worden. Want thuys dat ik begheer te timmeren, es seer groot ende heerlijc.
Hier en bouen sal ick den wercluyden die de houten houwe{n} sullen uwen knechten gheuen tot spijse twintich duysent chore{n} maten tarwen, ende oock alsoe vele choren maten ghersten, ende twintich duysent maten olien.
Ende Hiram die coninck van Tyren heeft gheseyt door eenen brief die hy Salomonen ghesonden hadde. Om dat die Heere sijn volck heeft bemint, daer om heeft hy v doen regneren ouer hen,
Ende daer toe sprack hy noch segghende, Ghebenedijt sij die Heere die Godt van Israel die hemel en{de} aerde ghemaect heeft, die Dauid den coninck ghegheuen heeft eenen wijsen ende gheleerden en{de} verstandighen ende voersienighen sone, dat hy timmeren soude den Heere een huys, en{de} een palays voor sy seluen.
Hier om heb ick v ghesonden eenen voersienighen ende seer constighen man Hyram
mijnen vader eender vrouwen sone van Dans dochteren, Wiens vader was een man van Tyrien die welcke sal weten te wercken in gout en{de} siluer, metael, ende yser, ende marmorsteenen ende houte{n}, in purpur ooc en{de} hemelblau zijde en{de} in edel lijnwaet ende roode zijde, en{de} die oock wel can groeue{n} alderhande maniere van ghesneden werck, ende voorsienlijck vinden al wat in een werck va{n} noode es met uwen wercluyde{n} ende metten wercluyden mijns Heeren Dauids ws vaders.
Hier om die tarwe ende gherste en{de} olie en{de} wijn die ghy beloeft hebt mijn Heere siendt uwen knechten.
Ende wy sullen houten van Libano houwen, soe veel als v van noode sullen wesen, ende wy sullen die brenghen met vlote{n} doer zee tot in Ioppe, Maer uwen last sal sijn, die te voeren in Ierusalem.
Hier om heeft Salomon ghetelt alle die mannen van den heydene{n} bekeert ter ioetscap die int lant va{n} Israel waren, nae die tellinghe welck sijn vader Dauid ghetelt hadde, ende daer esser gheuonden hondert ende drijenvijftich duysent ende ses hondert.
Ende hy heefter van dien ghemaect tseuentich duysent die metten scouderen lasten draghen souden, ende tachtentich duysent die steenen wten gheberchten houwen souden. Maer drij duysent ende ses hondert ouersten van des volcks wercken.
ENde Salomon heeft begonst des Heeren huys te timmeren in Ierusalem op de{n} berch Moria, die Dauid sijnen vader ghetoont was ter plaetsen die hy dien huyse bereyt hadde inden dorsch vloer van Ornan den Iebuseiter.
Ende hy heeft begonnen te timmeren in die tweede maent int vierde iaer van sijnen rijcke.
Ende dit sijn die fundamenten die Salomon gheleyt heeft om te timmeren dat huys Gods. In dierste mate der lengden va{n} sestich cubitus, ende der breydden van twintich cubitus,
Maer het portael voor die vorste sijde die welcke wtghestrect was in die lengde nae die mate van des huys breydde, was van twintich cubitus, voerts was die hoochde van hondert ende twintich cubitus, ende hy heeft dat vergult van binnen met dalder puerste gout.
Ende het meeste huys heeft hy ghescut met met houten berderen van abeel boomen, ende platen van fijnen gouden heeft hy daer aen vast gheslaghen ouer al, ende hy heeft daer in ghesneden palmboomen, ende ghelijck ketenke{n}s malcanderen omuanghende.
Hy heeft oock tpauiment des tempels beleyt met seer costelijcke marmor steenen, met grooter cierlijcheyt.
Ende tgout was dalder fijnste van welcks platen hy het huys beleyt heeft, ende sijn balcken, en{de} die stijlen, ende mueren en{de} die doeren, ende hy heeft Cherubims ghesneden in die wanden.
Ende hy heeft oock ghemaect thuys van dalder heylichste wooninghe der heyleghen, die lengde was, nae die breydde des huys, van twintich cubitus, ende die breydde desghelijcs van twintich cubitus, ende hy heeft dat met gulden platen ouerdect, van omtrent ses hondert talenten.
Ende hy heeft oock gulden nagelen ghemaect alsoe dat elcken naghel besonder vijftich siclen woech, ende die eedt cameren heeft hy oock met goude bedect.
Ende hy heeft oock int huys van theylich der heylighen ghemaect twee Cherubims, nae beeltsnyders werck ende hy heeft die met goude ouerdect.
Die vloghelen der Cherubims waren twintich cubitus lanck wtghestrect, alsoe dat den eenen vloghel hadde vijf cubitus, ende raecte den want des huys, ende den anderen hebbende oock vijf cubitus raecte den vloghel vanden anderen Cherub.
Desghelijcs des anderen Cherubs vloghele hadde vijf cubitus ende raecte den want, ende sijnen anderen vloghel van vijf cubitus raecte den vloghel vanden anderen Cherub.
Aldus waren die vloghelen van beyde die Cherubims wtghestrect, ende waren wtghespannen tot twintich cubitus, ende sij stonden met opgherechte voeten, ende hen aensichten waren ghekeert tot dat buytenste huys.
Ende hy heeft oock een voor hancsel ghemaect van hemelsblau sijde ende purper ende roode zijde ende van wit edel lijnwaet, ende hy heeft daer in ghewrocht Cherubims.
Ende oock voor die doeren des tempels twee columnen die welcke hadden vijfendertich cubitus in die hoochde, ende haer hoofden waren van vijf cubitus.
Ende oock mede ghelijck ketenkens in dat oratorie, ende hy heeft die ghestelt op die hoofden der columnen, ende oock hondert granaet appelen, die welcke hy heeft tusschen die ketenkens ghestelt.
Ende die columnen heeft hy ghestelt in dat portael des tempels, die eene ter rechter sijden, ende da{n}der ter slincker, die ghenen die ter rechter sijden was noemde hy Iachin, ende die ter slincker sijden was Booz.
ENde hy heeft oock ghemaect den metalen outaer va{n} twintich cubitus in die lengde, en{de} twintich cubitus van breydden ende thien cubitus van hoochden.
Ende oock een ghegoten see van thien cubitus van den eenen boort tot den andere{n} al omme ront, het hadde vijf cubitus van hoochden, ende een seelken van dertich cubitus ghinck al omme sijn rontheyt.
Ende een ghelijckenisse van ossen was daer onder, ende eenderhande wtcomende ghesneden wercken van thien cubitus, als met twee keeren ghinghen om den buyck der zee.
Maer die ossen waren ghegoten, ende die zee was bouen op twaelf ossen ghestelt, waer af die drye saghen noortwaerts, ende die andere drije westwaerts, ende voorts die ander drije suytwaerts, ende die ander drije oost waert, hebbende die zee op hen ghestelt, ende die achterste vanden ossen ware{n} binnenwaerts onder die zee,
ende sijn dicte hadden die mate van een palme, ende sijnen boort was ghelijck den boort van eenen kelck oft van een ontploken lelie, ende hy hiel drij duysent metreten.
Ende hy heeft oock thien beckens ghemaect, ende hy heeft die vijue ghestelt ter rechter sijden ende vijue ter slincker sijden, dat sij daer in wasschen souden alle dat sij souden offeren tot eenen heelen brant offer. Maer in die zee worden die Priesters ghewasschen.
Ende hy heeft oock thien gulden candelaren ghemaect na die ghedaente soe hy die hadde doe{n} maken, ende hy heeft die inden tempel ghestelt vijf ter rechter sijden, ende vijf ter slincker.
Ende oock thien tafelen, ende hy heeft die inden tempel ghestelt vijue ter rechter sijden, ende vijue ter slincker sijden, ende oock hondert gouden schalen.
Hy heeft oock ghemaect dat voorhoof der Priesteren ende een groote ghemeyn voor plaetse, ende doeren aen die groote ghemeyn voor plaetse, die welcke hy met metale ouerdect heeft.
Maer die zee heeft hy ghestelt op die rechte sijde teghent oosten aen den suyden.
Ende Hyram heeft ghemaect metalen potten ende vleesch crauwelen en scalen ende hy heeft alle des conincs werck volmaect int huys Gods.
Dat is twee columnem ende die capiteelke{n}s, ende die hoofden, ende ghelijck eender hande nettekens welck die hoofden bedecken souden op die capiteelen.
Ende oock vier hondert granaet appelen, ende twee nettekens, alsoe dat die twee rijen der granaet appelen aen elck netteken besonder souden gheuoecht worden, welck die capiteelen ouerdecten, ende die hoofden der columnen.
Hy heeeft oock basementen ende beckens ghemaect, welck hy op die basementen ghestelt heeft,
een zee, ende twaelf ossen onder die zee,
ende potten ende vleesch crauwels ende scalen. Alle die ghereetscappen heeft voor Salomon ghemaect Hyram sijn vader, in des Heeren Huys van-den alder puersten goude.
In die landouwe der Iordanen heeft die coninck dese ghegoten in cley aerde, tusschen Sochot ende Saredatha.
Ende die menichte der ghereetscappen was ontellijck, alsoe dat tgewicht des metaels onbekent was.
Ende Salomon heeft alle die ghereetscappen van dat huys Gods ghemaect, ende den gulden outaer, ende die tafelen ende daer op die brooden der voerlegghinghen.
Die candelaers oock met haren luchters dat sij lichten souden voor dat oratorie nae die behoorte vanden puersten goude,
ende sommighe bloemwercken, ende lichters, ende gulden scaerkens alle dese sijn vanden fijnsten ghoude ghemaect.
Ende oock vaten des costelijcken ruecwercs, ende wieroock vaten, ende scalen, ende mortierkens vanden fijnsten goude. Ende hy heeft die doeren ghesneden van den binnensten tempel, dat is in theylich der heyleghen, ende die doeren des tempels waren van buyten, gulden. Ende alsoe es volmaect alle dwerck dat Salomon ghemaect heeft in des Heeren huys.
ALdus heeft Salomon inghebracht alle die dinghen die Dauid sijn vader ghelooft hadde, gout silver ende alle die gheretscappen heeft hy gheleyt in die scatten van des Heere{n} huys,
Waer nae heeft hy vergadert die ouders van Israel, ende alle die princen der gheslachten, ende die hoofden der familien vanden kinderen van Israel in Ierusalem, dat sij halen souden die arcke van des Heeren verbont wt Dauids stadt, welck is Sion.
Hier om sijn tot den coninck ghecomen alle die mannen van Israel op den hooghen feestdach der seuenster maent.
Ende als alle die ouders van Israel ghecomen waren soe hebben die Leuiten die arcke ghedraghen,
ende sij hebben die in ghebracht, en{de} alle die ghereetscappe des tabernakels. Maer die ghereetscappen van die sanctuarie die int tabernakel waren hebben ghedraghen die Priesters metten Leuiten.
Ende die coninck Salomon ende alle die vergaderinghe van Israel, ende alle die vergadert waren voor die arcke doodden ten offer rammen ende rinderen, sonder eenich ghetal, soe groot was die menichte der slachofferanden.
Ende die priesters des Heeren hebben die arcke van des Heeren verbont ghedraghen in haer plaetse, dat is tot dat oratorie, int heylich der heyleghen tot onder die vloghelen van die Cherubims,
alsoe dat die Cherubims hen vloghelen wtspreyden ouer die plaetse daer die arcke in ghestelt was, ende dat sij die arcke bedecte{n} met haren hantboomen.
Maer die hoofden der hantboomen daer die arcke mede ghedraghen worde om dat die een weynich langher waren sachmen voor dat oratorie. Maer als iemant een luttelken buyten waerts was soe en mocht hy die niet sien. Aldus heeft die arcke daer gheweest tot opden teghenwoerdighen dag toe.
Ende daer en was anders niet in die arcke dan die twee tafelen, die Moyses daer in gheleyt hadde te Horeb, doen die Heere den kinderen van Israel die wet gaf, doen sij wt Egypten ghinghen.
Ende als die Priesters wt die sanctuarie gheghaen waren, (Want alle die Priesters diemen daer vinden mocht, sijn gheheylicht, ende in dien tijden en waren hun buerten der tijden, ende die ordinancie der diensten onder hen noch niet bedeylt)
soe maecten tsamen groot gheleyt soe wel die Leuiten, als die sanghers, dat is oock die onder Asaph waren, ende die onder Heman, ende die onder Idithum waren, hen sonen ende broederen ghecleedt met edelen witten lijnen cleederen, met cimbalen ende Psalterien ende herpen, staende aen die oost sijde des outaers, ende met hen die Priesters hondert ende twintich, singhende met tromppetten.
Aldus doen sij al te samen met trompetten ende stemmen, ende cimbalen, ende orghelen ende met versceyden instrumenten der musikers tsamen songhen ende hen stemmen int hooghe hieuen, soe worde tgheluyt verre ghehoort, alsoe dat soe wanneer sij begonsten den Heere te louen ende te segghen. Belijdt den Heere want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt, soe werde dat huys Gods veruult met een wolcke,
dat die Priesteren niet en mochte{n} staen ende dienen om die duysterheyt wille. Want die glorie des Heeren hadde dat huys Gods veruult.
DOen seyde Salomon, Die Heere heeft belooft dat hy soude woonen in die duysterheyt,
ende ick hebbe een huys ghetimmert sijnen name, dat hy daer woonen soude inder eewicheyt.
Ende die coninck heeft sijn aensicht omme ghekeert, ende heeft alle die menichte van Israel ghebenedijt, (Want alle die scare stont naerstelijck toehoorende) ende hy heeft gheseyt,
Ghebenedijt is die Heere die Godt van Israel, die metten wercken volbracht heeft tghene dat hy Dauid mijnen vader ghesproken heeft, segghende,
Van den dach dat ick mijn volck gheleyt hebbe wt dat lant van Egypten en heb ik gheen stadt ghecosen van allen die gheslachten van Israel dat daer in ghetimmert soude worden een huys mijnen naem, noch ic en heb gheenen andere{n} man ghecoren dat hy soude sijn een vorst onder mijn volck Israel.
Maer ick heb Ierusalem vercoren dat mijnen naem daer inne soude wesen, ende ick heb Dauid ghecoren dat ick hem stellen souden ouer mijn volck Israel.
Ende doent gheweest hadde Dauids mijns vaders wille, dat hy timmeren soude een huys den naem des Heeren des Gods van Israel,
soe heeft die Heere tot hem gheseyt, Want dit uwen wille gheweest is dat ghy timmeren soude een huys mijnen naem, dat hebdi voerwaer wel ghedaen sulcken wille te hebben,
maer ghy en sult dat huys niet timmeren, maer nochtans v sone die wt uwen lendenen comen sal, die sal een huys mijnen naem timmeren.
Hier om heeft die Heere sijn woort volbrocht dat hy ghesproken hadde ende ick ben op ghestaen voor Dauid mijnen vader, ende ick heb gheseten op den throon van Israel, ghelijck die Heere ghesproken heeft, ende ic heb een huys ghetimmert den naem des Heeren des Gods van Israel,
ende ic heb daer in ghestelt die arcke daer dat verbont des Heeren in is dwelck hy ghemaect heeft met die kinderen van Israel.
Hier om heeft hy ghestaen voor des Heeren outaer teghen ouer die gheheele menichte van Israel, en{de} hi heeft sijn hande{n} wtghereyct.
Wa{n}t tes waer dat Salomon hadde ghemaect een metalen basement en{de} hy hadde dat ghestelt int midden van den tempel, hebbende vijf cubitus in die lengde, en{de} vijf cubitus in die breydde, ende drij cubitus in die hoochde, en{de} hy stont daer op, ende daer nae heeft hy met gheboochde{n} knyen tegen die gheheel menichte van Israel, en{de} met sijn handen ten hemel opghehauen gheseyt.
Heere Godt van Israel daer en is ws ghelijck gheen Godt inden hemel ende in die eerde, die bewaert tverbont en{de} die bermherticheyt met uwe{n} dienaren, die voor v wandelen met allen hen herte.
Die ghegheuen hebt uwen dienaer Dauid mijnen vader alle dat ghy hem ghesproken hadt, en{de} dat ghy mette{n} monde ghelooft hadt, dat hebdi metten wercke{n} volbracht, ghelijck den teghenwoerdighen tijt bewijst,
Nu dan hier om Heere Godt van Israel, volbrengt uwen dienaer mijnen vader Dauid al dat ghy ghesproken hebt segghende, Daer en sal wt v ghenen man ghebreken voor my die sitte op den throon van Israel, alsoe nochtans eest dat v sonen mijn weghen bewaren, ende dat sij wandelen in mijn wet ghelijck ghy ghewandelt hebt voor my.
Ende nu Heere Godt van Israel laet v woert vast ghemaect worden dat ghy ghesproken hebt uwen dienaer Dauid.
Eest daer om oock ghelooflijck dat Godt met den menschen woone{n} soude opder aerden? Eest dat den hemel ende die hemelen der hemelen v niet en begrypen, Hoe veel te meer dit huys dwelck ick ghetimmert hebbe?
Maer daer toe eest alleenlijck ghemaect, dat ghy tghebedt ws dienaers soudt aensien, en{de} sijn ootmoedighe begheerte o Heere mijn Godt, en{de} dat ghy verhoore{n} soudt die ghebede{n} die v dienaer ghestort heeft voor v,
dat ghy v ooghe{n} soudt open doen op dit huys by daghen ende nachten, op die plaetse daer in ghy beloeft hebt dat uwen naem soude aen gheroepen worden, ende soudt verhooren tghebet dwelck v dienaer daer in biddet,
ende dat ghy verhooren soudt die ghebede{n} ws dienaers, ende ws volcs van Israel. Soe wie biddet in dese plaetse, verhoort dat van uwer woonstede, dat is vanden hemelen, ende weest ghenadich.
Eest datter iemant ghesondicht sal hebben teghe{n} sijnen naesten, ende dat hy ghecomen is bereedt teghen hem te sweeren, ende dat hy hem selue{n} met een maledictie verbint voor den outaer in dit huys,
ghy sult dat hooren vanden hemel, ende sult recht ordeel uwen dienaren doen, alsoe dat ghy den boosen wederloont sijnen wech op sijn eyghen hooft, ende dat ghy den rechtuerdighen wreket, gheuende hem nae sijn rechtuerdicheyt.
Eest dat v volck van Israel sal verwonnen sijn, vanden vianden, (want sij sullen teghen v sondigen) ende dat sij bekeert sijnde, penitencie doen, ende ootmoedelijck bidden uwen naem ende dat sij ghebeden sulen hebben in dese plaetse,
soe suldi dat verhooren vanden hemel, ende weest ghenadich der sonden ws volcs Israel, ende brengtse wederom int lant dat ghy hen ghegheuen hebt ende haren vaderen.
Eest dat den hemel ghesloten sijnde ghee nen reghen en vloeyt om die sonden des volcs, ende dat sij v bidden in dese plaetse, ende belijden uwen naem, ende bekeert sullen sijn van haren sonden, als ghy hen verdriet sult aenghedaen hebben,
soe verhoort vanden hemel Heere, ende vergheeft die sonden uwen dienaren, ende ws volcs Israel ende leert hen den goeden wech daer sij uoer gaen moghen, ende gheeft reghen den lande het welck ghy uwen volck ghegheuen hebt om te besitten.
Eest sake datter hongher opghestaen sal sijn int lant ende die pestilencie ende versenctheyt ende verdroochtheyt des corens, ende sprenchanen ende cruyt wormen, ende dat die vianden die landen verdoruen hebbende der stadt poorte{n} omleyt sulle{n} hebben, ende dat hen alderhande plaghe, ende siecte benauwen sal,
eest sake dat iemant van uwen volck van Israel bidden sal, bekennende sijn plaghe ende siecte, ende dat hy sijn handen wtreyct in dit huys,
ghy sult dat verhooren vanden hemel, te weten van uwer hoogher woonstede, ende weest ghenadich, ende gheeft eenen ieghelijcken weder om nae sijn weghen, die welcke ghy kent dat hy heeft in sijn herte (want ghy alleen kent die herten van die kinderen der menschen)
Op dat sij v vresen ende wandelen in v weghen alle die daghen die sij leuen opt aensicht des lants dwelck ghy onsen vaderen ghegheuen hebt.
En{de} den wtlander, die va{n} uwe{n} volck Israel niet en is, eest sake dat hy coemt van verren lande om uwen groote{n} naem ende om v machtighe hant, en{de} uwen wtghestrecte{n} arm, en{de} dat hy aenbidt in dese plaetse
die{n} sult ghi verhoore{n}, va{n} den hemel uwe alder vaste wooninghe, ende sullet al doen daer om dat v aenroepen sal die vremdelinck, op dat alle die volcken des lants moghen kennen uwen naem ende v vreesen ghelijc v volck van Israel, ende dat sij weten moghen dat uwen naem aengheroepen is op dit huys dat ic ghetimmert hebbe.
Eest dat v volck sal wtghegaen sijn ter orloghen, teghen hen vianden door den wech daer ghy hen in sult ghesonden hebben, soe sullen sij v aenbidden teghen den wech daer dese stadt in is, die welcke ghy vercoren hebt, ende thuys dat ick ghetimmert hebbe uwen naem,
ghy sult verhooren vanden hemel hen ghebeden, ende hen ootmoedeghe begheerte, ende doet wrake.
Maer eest dat sij teghen v sondighen (want daer en is gheen mensch die niet en sondicht) ende dat ghy op hem sult ghestoort sijn, ende dat ghy hen den vianden gheleuert sult hebben, ende dat sij hen ghevanghen gheleyt sullen hebben in verren landen, oft seker in een lant dat bi is,
en{de} dat sij bekeert sijnde met hen herte, int lant daer sij gheuangen in gheleyt ware{n} penitencie doen, ende sij v bidden in dlant va{n} haerder gheuangenissen, segghende, Wy hebben ghesondicht wy hebben booselijck ghedaen, ende onrechtuaerdelijck gheleeft,
ende dat sij tot v bekeert worden met allen hen herte, en{de} in allen hen ziele, int lant va{n} haerder ghevanghenissen daer sij in gheleyt sijn, soe sulle{n} sij v aenbidde{n} tege{n} de wech haers lants, dwelc ghy hare{n} vadere{n} ghegeuen hebt, en{de} der stadt die ghi vercore{n} hebt, en{de} des huys dat ic ghetimmert hebbe uwen naem,
ghy sult verhoore{n} vanden hemel, dat is van v vaste wooninghe in hen ghebeden, en{de} doet hen recht ordeel ende vergheuet uwen volcke, hoe wel dattet sondich is.
Want ghy sijt mijn Godt laet v ooghen (bid ick u) gheopent worden, en{de} laet v ooren toe luysterende sijn tot den ghebede dat in dese plaetse ghedae{n} wort.
Hier om nu staet op Heere Godt in uwer rusten, ghy ende die arcke uwer stercheyt. V priesteren o Heere Godt laet ghecleedt worden met salicheyt, ende laet v heyleghen hen verblijden in die goeden.
Heere Godt en wilt niet versmaden het aensicht van uwen ghesalfden weest ghedachtich der bermherticheden ws dienaers Dauid.
ENde doen Salomon ophielt van bidden, soe isser een vier vanden hemel comen, ende dat heeft verslint die brantofferanden ende slachofferanden ende die maiesteyt des Heeren heeft dat huys veruult.
Ende die Priesters en mochten in des Heeren tempel niet gaen, om dat die maiesteyt des Heeren veruult hadde den tempel des Heeren.
Maer oock alle die kinderen van Israel saghen dat vier nederdalen ende die glorie des Heeren op dat huys, ende tsamen nederuallende plat ter aerden opt pauiment met steenen beleyt, hebben sij aenghebeden ende gheloeft den Heere. Dat hy goet is dat inder eewicheyt sijn bermherticheyt blijft.
Ende die coninck ende alle tvolck offerden slach offeranden voor den Heere.
Aldus heeft die coninck Salomon ghedoot tot slachofferanden tweentwintich duysent ossen, hondert en{de} twintich duysent rammen, en{de} die coninck ende alle tvolck hebben dat huys Gods ghewijt.
Maer die priestere{n} stonden in hen officien, ende die Leuiten met die instrumenten van des Heeren lofsanghen, die welcke Dauid die coninck ghemaeckt heeft om de{n} Heere te loue{n}. Wa{n}t inder eewicheyt is sijn bermherticheyt, spelende Dauids lofsanghen met hare{n} hande{n}. Maer die priesters speelden met trompette{n} voor hen, en{de} gheheel Israel sto{n}t. En{de}
Salomo{n} heeft oock gheheylicht het midde{n} des voorhoofs, voor des Heere{n} te{m}pel. Wa{n}t hy hadde daer geoffert die heel bra{n}offera{n}de{n} en{de} die vette{n} des ingewa{n}ts va{n}der vreedt offerande{n}. Wa{n}t de{n} metale{n} outaer die hi ghemaeckt hadde en mocht niet verdrage{n} die bra{n}t offerande{n}, en{de} die sacrificien en{de} die vette{n} des ingewants.
Hier om heeft Salomon ghemaect een feeste in die{n} tijden seue{n} daghe{n} lanck, en{de} gheheel Israel met hem, een seer groote vergaderinghe, vanden inganck van Emath, tot aen die beke van Egypten.
En{de} hy heeft op den achtsten dach ghehouden een vergaderinghe des volcs om dat hy den outaer ghewijt hadde seuen daghen lanck, ende dat hy die feeste gheuiert hadde seuen daghen.
Aldus opden drijentwintichsten dach van der seuenster maent heeft hy dat volck laten gaen tot hen tabernakele{n} blijscap ende vruecht makende, van dat goet het welc die Heere ghedaen hadde Dauid ende Salomon en{de} Israel sijnen volcke.
Ende Salomon heeft dat huys des Heeren volmaect, ende des conincs huys, ende al dat hy voerghenomen hadde in sijn herte, dat hy doen soude in des Heeren huys, ende in sijn huys, ende hy is voerspoedich gheweest.
En{de} die Heere heeft hem gheope{n}baert des nachts ende gheseyt, Ick heb v ghebedt ghehoort ende ick heb dese plaetse vercoren voor my tot een huys der sacrificien.
Eest sake dat ick den hemel sluyte, ende datter ghenen reghen en vloeyt ende dat ick beuele ende ghebiede den sprinchanen dat sij dlant verslinden, ende dat ick die pestilencie sende in mijn volck.
Ende dat mijn volck bekeert sijnde (ouer die welcke mijn naem aengheroepen is) my biddet, ende versoect mijn aensicht, ende doet penitencie van haren seer quaden weghen, soe sal ict verhooren vanden hemel, ende sal ghenadich wesen haren sonden, ende ghenesen hen lant.
Ende mijn ooghen sullen ooc open sijn, ende mijn ooren opghericht tot sijn ghebedt die in dese plaetse bidden sal.
Want ick heb vercoren ende gheheylicht dese plaetse, om dat mijnen naem daer wesen soude inder eewicheyt, ende dat mijn ooghen ende mijn herte daer blijuen souden tot allen daghen.
Ende ghy oock eest dat ghy voor my wandelt ghelijc ghewandelt heeft Dauid v vader, ende dat ghy doet nae alle dat ick v ghebode{n} hebbe, ende dat ghy mijn gherechticheden ende ordeelen onderhoudt,
soe sal ick verwecken den throon ws conincrijcs, ghelijck ick ghelooft hebbe Dauid uwen vader, seggende, Daer en sal van uwen gheslachte gheen man ghebreke{n} die ee{n} prince sij ouer Israel.
Maer eest dat ghi lieden afghekeert wort, ende dat ghy mijn rechtueerdicheden verlaet, ende mijn gheboden die ick v voergheleyt hebbe, ende dat ghy afgaende dient den vreemden goden ende hen aenbiddet,
soe sal ick v wtroyen wt mijn lant het welck ick v ghegheuen hebbe, ende dit huys dat ick gheheylicht hebbe mijnen naem sal ick van mijn aensicht worpen, ende ick sal dat leueren tot een parabele, en{de} tot een exempel alle den volcke{n},
Ende dit huys sal wesen tot een ghemeyn segghen, alle den voorbigaenden, en{de} sij sullen segghe{n} seer verwondert sijnde. Waer om heeft die Heere desen lande ende desen huyse aldus ghedaen?
Ende sij sullen antwoorden. Om dat sij verlaten hebben den Heere haerder vaderen Godt, die hen gheleyt heeft wt dlant van Egypten, ende hebben vreemde goden aenghenomen, ende die aenghebeden ende ghedient, daer om sijn alle dese quade dinghen ouer hen comen.
ENde doen verloopen waren twintich iaren nae dat Salomon des Heeren huys ghetimmert hadde, en{de} sijn huys,
soe heeft hy opghetimmert die steden welck Hyram Salomon ghegheuen hadde, ende hy heeft daer doen woonen die kinderen va{n} Israel.
Ende hy es ooc ghereyst in Emath Suba ende heeft die vercreghen.
Ende hy heeft ghetimmert Palmiram in die woestijne, ende ander seer stercke steden heeft hy ghetimmert in Emath.
Ende hy heeft ghetimmert hooch Bethoron en{de} neder Bethoron, bemuerde steden hebbende poorten, grendelen, en{de} sloten,
Balaath oock en{de} alle die stercste steden die Salomons waren, en{de} alle die steden der waghenen, en{de} die steden der ruyters te peerde. Alle dat Salomon heeft ghewilt en{de} voorghenome{n}, heeft hy getimmert in Ierusale{m}, ende in Libano, en{de} in alle dlant van sijnder heerlijcheyt.
Alle tvolck datter ouer bleuen was vanden Hetheen, ende Amorrheen, en{de} Pherezeen, ende Heveen, en{de} Iebuseen, die van Israels geslachte niet en waren,
van haren sonen, en{de} vanden nacomelinghen die welcke die kinderen van Israel niet ghedoot en hadden, heeft Salomon tonder bracht dat sij tribuyt gauen, tot op desen dach toe.
Maer vande{n} kindere{n} va{n} Israel en heeft hy ghee{n} ghestelt dat sij in des coninck wercken dienen souden, want sij waren vechtende mannen, ende dierste hooftmannen ende princen van sijnen waghenen ende ruyters te peerde.
Ende alle die princen van des conincs Salomons heyr ware{n} tweehondert vijftich, die tvolck leerden.
Ende Pharaos dochter heeft hy ouer geuoert wt Dauids stadt, int huys dat hy haer ghemaect hadde. Want die connick seyde, Mijn huysvrouw en sal n{iet} woone{n} in Dauids des conincs va{n} Israels huys, om dat dit gheheylicht es, wa{n}t die arcke des Heren es daer in ghegaen.
Doen offerde Salomon brantofferandenden de{n} Heere, op des Heeren outaer, den welcken hy op ghericht hadde voor dat poortael,
om datmen tallen daghen daer op offeren soude nae tghebodt van Moyses, in die Sabbathen ende nieuwe maenden, ende in die feestdaghen drijmael tsiaers, dat es op den feestdach der ongheheefder brooden, ende op dat hoochtijt der weken, ende opdat hoochtijt der tabernakelen.
Ende hy heeft ghestelt nae Dauids sijns vaders ordinancie der priesters officien in haren diensten, ende die Leuiten in haer ordinancie, om dat sij louen souden ende dienen voor die priesteren nae die ghewoonlijcke behoorte van elcken daghe besonder, en{de} die doerwachters in hen deylinge{n} na poerte{n} en{de} poerte{n}. Wa{n}t also hadde Dauid die me{n}sche Gods beuole{n}.
Ende sij en hebben niet ouertreden van des conincs gheboden, soe wel die priesters als die Leuiten van alle dat hy beuolen hadde ende in die bewaringhen der scatten.
Alle die costen hadde Salomon bereydt van dien daghe dat hy gefundeert heeft thuys des Heeren, tot opden dach dat hijt volmaect heeft.
Doen ghinck Salomon te Asiongaber en{de} te Ailath aen den oeuer vanden rooder zee, welck es in dlandt va{n} Edo{m}.
En{de} Hiram sandt hem door sijnder knechten handen scepen ende sceepluyden, die hen der zee verstonden, ende sij sijn wech gheuaren met Salomons knechten nae Ophir. Ende sij hebben van daer genome{n} vierhondert en{de} vijftich talente{n} gouts, en{de} hebben dat ghebrocht tot den coninck Salomon.
ENde die coninghinne van Saba doen sij die fame ghehoort hadde van Salomon, is ghecomen, om dat sij hem proeuen soude met donckeren raetselen in Ierusalem, met groote rijcdommen ende kemelen die costelijcke specerien ende seer veel gouts droeghen ende costelicke ghesteente{n}. En{de} als sij tot Salomon come{n} was soe heeft sij hem gheseyt al dat in haer herte was.
Ende Salomon heeft haer verclaert alle dat sij voer gheleyt hadde, ende daer en was niet, dat hy haer niet en verclaerde.
Ende nae dat sij ghesien hadde, te weten Salomons wijsheyt, ende thuys dat hy ghetimmert hadde,
ende daer toe oock die spijsen sijnder tafelen, ende die woonsteden sijnder knechten, ende die officien van sijnen dienaers, ende hen cleederen en{de} die scenckers oock ende hen cleederen, ende die slachofferanden die hy ten offer doodde in des Heeren huys soe en was van grooter verwonderinghe{n} in haer voerts gheenen gheest meer.
Ende sij heeft tot den coninck gheseyt. Het woert dwelck ick ghehoort hadde in mijn lant van uwen duechden ende wijsheyt, is warachtich.
Ick en gheloofdes niet den ghene{n} diet vertellen, tot dat ick selue ghecomen ben, ende dat mijn ooghen ghesien hebben, ende beuonden dat my nauwelijcs die helicht va{n} uwer wijsheyt vertelt en was, ghy hebt die fame te bouen ghegaen met uwen duechden,
Salich sijn v mannen, ende salich sijn v knechten, dese die by v staen tot alle{n} tijde ende hooren v wijsheyt,
die Heere v Godt sij ghebenedijt, die v heeft willen setten op sijnen throon tot eenen coninck van den Heere uwen Godt. Om dat Godt Israel lief heeft ende wilt hem bewaren inder eewicheyt daer om heeft hy v ouer hen coninck ghestelt, dat ghy rechte ordeelen ende rechtuerdicheyt doen soudt.
Ende sij heeft den coninck ghegheuen hondert ende twintich talenten gouts, ende costelijcke specerien seer veel bouen maten, ende seer costelijcke ghesteenten. Daer en waren sulcke costelijcke specerie{n} niet gheweest, ghelijc dese welck die coninghinne van Saba Salomone{m} den coninck ghegheuen heeft.
Maer oock Hirams knechten met Salomons knechten hebben gout van Ophir ghebracht, en{de} Thyinen houte{n}, en{de} seer costelijcke ghesteenten.
Waer af dat die coninck ghemaect heeft, te weten van die thyinen houten, die trappen in des Heeren huys en in des conincs huys, en{de} ooc herpen en{de} Psalterien voor die sanghers. Noyt en waren int lant van Iuda alsulcken houten ghesien.
Maer die coninck Salomon heeft der coninghinnen va{n} Saba ghegheue{n} al dat sij wilde ende dat sij begheerde, en{de} veel meer da{t} sij tot hem ghebracht hadde die welcke wederom keerende is wech ghereyst nae haer lant met haren knechten.
Ende tghewicht des gouts dat tot Salomon gebracht worde, tallen iaren was ses hondert en{de} sessentsestich talente{n} gouts,
wtghenome{n} die somme welck die legaten van versceyden volcken, en{de} die coopluyden plaghen te brenghen, en{de} alle die coninghen van Arabien, en{de} die drossate{n} der lande{n}, die gout en{de} siluer Salomon brachten.
Hier om heeft die coninck Salomon ghemaect tweehondert gulden spiessien, van die somme va{n} tsestich gulden penninghe{n}, die welcke aen elck spiesse verdaen worden.
En{de} ooc drijhondert gulden scilden van drijhondert gulde{n} penninge{n} waer mede elcke{n} scilt bedect worde. En{de} die coninck heeft die gestelt in sijn wapenhuys dwelck al omme bepla{n}t was met een bosschagie,
en{de} die coninck heeft oock ghemaect eene{n} groote{n} yuoore{n} throon en{de} hy heeft die{n} becleedt met de{n} alder puerste{n} goude,
en{de} ses trappen waer mede me{n} opginc totte{n} throon en{de} ee{n} gulde{n} voet bancsken en{de} twee armkens aen beyde die sijden teghen malcanderen, en{de} twee leuwen staende by die armkens.
Ende noch ander twaelf leuwkens staende op die ses graden van beyde die sijden daer en was sulcken throon niet in alle die conincrijcken.
Ende alle die vaten van des conincs maeltijt waren gulden, ende die vate{n} des huys van Libanus wout, waren vanden puersten goude. Want tsiluer werde in dien tijden voor niet gheacht.
Want des conincs scepen reysden tot Tharsis met Hirams knechten eens te drij iaren, ende sij brachten van daer gout ende siluer, ende yuoor, ende simmen, ende pauwen.
Hier om es Salomon groot gheworden bouen alle coninghen des aertrijcks van rijcdommen ende glorien.
Ende alle die coninghen der landen begheerden te sien Salomons aensicht, om te hooren die wijsheyt welck die Heere ghegheuen hadde in sijn herte.
Ende sij brachten hem ghiften, gulden ende silueren vaten, ende cleederen, ende wapenen, en{de} specerien, peerden ende muylen telcken iaren.
Ende Salomon hadde oock veerthien duysent peerden in stallen, ende waghene{n} ende rosvolc twaelf duysent, ende hy heeft die ghestelt in die steden der waghene{n}, ende daer die coninck was in Ierusalem.
Ende hy heeft oock macht ghebruyct ouer alle die coninghen, vander vloet Euphrates tot der Philistijnen lant, ende tot aen die palen van Egypten.
Ende hy heeft soe grooten menichte van siluer gheleuert in Ierusalem al oft steenen gheweest hadden, ende der cederboomen soe grooten menichte, ghelijck der wilder vijchboomen die in die veltachtighe landen wassen.
Ende hem worden peerden ghebracht wt Egypten ende van allen lantscappe{n},
Maer die ander wercken van Salomon dierste ende die laetste sijn ghescreuen in die woerden van Nathan den propheet, ende in die boecken van Ahia die Siloniter. Ende oock in dat visioen van Addo den siender teghen Ieroboam Nabats sone.
Ende Salomon heeft gheregneert in Ierusalem, ouer gheheel Israel, veertich iaren.
Ende hy es ontslapen met sijnen vaderen, en{de} sij heben hem begrauen in Dauids stadt, en{de} Roboa{m} sijn sone heeft geregneert voor hem.
ENde Roboam es ghereyst na Sychem, wa{n}t daer was gheheel Israel tsamen comen, dat sij hem souden coninck maken.
Dwelck als Ieroboam Nabats sone ghehoort hadde, die in Egipten was, (Want hy was derwaerts gheuloden van Salomon) soe es hy terstont wederom comen.
Ende sij hebben hem gheroepen en{de} hy es comen met gheheel Israel, ende sij hebben tot Roboam ghesproken segghende,
V vader heeft ons met een seer swaer iock verdruct, ghebiet ghy lichter dinghen dan v vader die ons eenen swaren dienst opgheleyt heeft, en{de} verlicht een weynichsken van den last, dat wy v moghen dienen.
Die welcke heeft gheseyt, Nae dry daghen coemt weder om tot my. Ende doe{n} tvolc wech ghegae{n} was,
soe heeft hy raet ghehoude{n} metten ouders die ghestaen hadden voor sijne{n} vader Salomon, doen hy noch leefde, segghende, Wat raet gheefdi, dat ick den volcke antwoerde?
Die welcke hebben hem geseyt, Eest dat ghi desen volcke belieft, en{de} dat ghy hen saluet met goedertiere{n} woorde{n}, soe sulle{n} sij v diene{n} tot alle{n} tijde.
Maer hy heeft de{n} raet der oudere{n} verlate{n}, en{de} heeft begonst mette{n} ionghers te handele{n}, die met hem opghevoet ware{n}, en{de} ware{n} in sijn gheselscap.
En{de} hy heeft tot hen geseyt, Wat dunct v? oft wat moet ic antwoorde{n} desen volcke dat my gheseyt heeft, Maect lichter het iock dat v vader ons opgheleydt heeft?
En{de} sij hebbe{n} geantwoort als ionghers, en{de} met hem opghevoedt in weelde{n} en{de} hebbe{n} geseyt, Aldus suldi seggen den volcke dat v gheseyt heeft, V vader heeft ons iock beswaert maect ghy dat lichter, en{de} aldus suldi hen antwoerden. Mijnen cleynsten vingher es dicker dan mijns vaders lendenen.
Mijn vader heeft v een swaer iock opgheleyt, ick sal daer noch meerder last toedoen. Mijn vader heeft v gheslaghen met gheesselen maer ic sal v slaen met scorpioenen.
Hier om es Ieroboam en{de} alle tvolck ghecomen tot Roboam op den derden dach, ghelijck hy hen beuolen hadde.
En{de} die coninc heeft harde woorden gheantwoert achterlatende den raet der ouders,
en{de} hy heeft ghesproke{n} nae der ionghers wille. Mijn vader heeft v een swaer iock opgheleydt, dwelck ick noch swaerder maken sal, mijn vader heeft v met gheesselen gheslaghen, maer ic sal v met scorpioenen slaen.
Ende hy en heeft niet ghehoort nae des volck beden, want het was Gods wille om dat sijn woert soude volbracht worden, dat hy ghesproken hadde doer die hant va{n} Ahias die Siloniter tot Ieroboam Nabats sone.
Maer alle tvolck (doen die coninck te harde woerden sprack) heeft alsoe gheseyt tot hem, Ons en es gheen deel in Dauid noch gheen erfdom in den sone van Isai. Keert wederom in v tabernakelen Israel, maer ghy Dauid voedt v huys. Ende Israel es wech ghegaen in sijn tabernakelen
maer ouer die kinderen van Israel die daer woonde{n} in die steden van Iuda heeft Roboam gheregneert.
Ende die coninck Roboam heeft ghesonden Aduram die ouer die tribuyten was, ende die kinderen van Israel hebben hem ghesteent, ende hy es ghestoruen, Maer die coninck Roboam es haestelijck op eenen waghen ghegaen, ende es ghevloden in Ierusalem,
ende Israel es van Dauids huys ghesceyden tot op desen dach toe.
ENde Roboam es ghecomen in Ierusalem, en{de} heeft tsamen gheroepen alle thuys va{n} Iuda en{de} Beniamin, hondert ende tachtentich duysent wtghelesen ende vechtender mannen dat hy teghen Israel strijden soude, ende sijn rijck tot hem keeren.
Ende dwoert des Heeren es ghedaen tot Semeiam den mensch Gods segghende,
Spreect tot Roboam Salomons sone den coninck van Iuda ende tot gheheel Israel die in Iuda es ende Beniamin.
Dit seyt die Heere, Ghy en sult niet op gaen noch vechten teghen v broederen. Een ieghelijck keere weder om in sijn huys, wa{n}t dit es doer mijnen wille ghesciet. Die welcke als sij ghehoort hadden dwoert des Heeren sijn weder om ghekeert ende sij en sijn niet voorts ghetrocke{n} teghe{n} Ieroboam.
En{de} Roboam heeft ghewoo{n}t in Ierusale{m}, en{de} hy heeft bemuerde stede{n} ghetimmert in Iuda.
En{de} hy heeft opghetimmert Bethlehe{m} en{de} Etam, en{de} Thecue,
Bethsur ooc en{de} Socho, en{de} Odolla{m},
en{de} ooc mede Geth, en{de} Mareza en{de} Ziph,
en{de} ooc Adura{m} en{de} Lachis, en{de} Azeca
Garaa ooc en{de} Aialon, en{de} Hebro{n}, die gelege{n} ware{n} in Iuda en{de} Beniamin, seer vast beslote{n} stede{n}.
En{de} als hi die met muere{n} beslote{n} hadde soe heeft hy daer prince{n} in ghestelt, en{de} schuere{n} van spijsen, dat es van olie ende wijn.
En{de} ooc in alle die steden besonder heeft hy ghemaect huysen der wapenen der scilden en{de} lancien, en{de} hy heeftse sterck ghemaect met seer groote naersticheyt, en{de} hy heeft heerscappie ghehadt ouer Iuda en{de} Beniamin.
Maer die Priestere{n} en{de} Leuite{n} die in gheheel Israel waren, sijn tot hem comen va{n} alle{n} haren woo{n}stede{n}
verlatende die voerstede{n} en{de} hen besittinge{n} ende ouercomende tot Iudam ende Ierusalem, om dat Ieroboam en{de} sijn nacomelinghen hen verworpen hadden dat sij tpriesterscap des Heere{n} niet bedienen en souden,
Die welcke heeft voor hem seluen ghestelt priesters der hoochden en{de} der duyuelen, ende der calueren die hy ghemaect hadde.
Maer oock van alle die gheslachten van Israel soo wie hen herte daer toe ghegheuen hadden dat sij soecken souden de{n} Heere den Godt van Israel sijn te Ierusalem comen, om hen slachofferanden ten offer te dooden voor de{n} Heere haerder vaderen Godt,
En{de} sij hebben tconincrijck van Iuda versterct, ende Roboam Salomons sone gheuesticht drij iaren lanck, want sij hebben ghewandelt in Dauids en{de} Salomons weghe{n}, alleen drij iare{n}.
Ende Roboam heeft tot een huysvrouwe ghenomen Mahalath die dochter va{n} Ierimoth Dauids sone, Ende Abihail ooc die dochter va{n} Eliab des soo{n}s Isai,
die welcke hem heeft sone{n} ghebaert Ieus, ende Somoriam, en{de} Zoom,
Ende nae dese heeft hy oock ghenomen Maacha Absaloms dochter, die hem ghebaert heeft Abia, en{de} Ethai, en{de} Zisa, en{de} Salomith,
en{de} Roboam heeft Maacha Absaloms dochter ghemint bouen alle sijn huysvrouwen ende concubinen, want hy hadde achthien huysvrouwen ghetrouwt, en{de} tsestich concubinen, ende hy heeft ghewonnen achtentwintich sonen, en{de} tsestich dochteren,
Maer hy heeft int hooft ghestelt Abiam den sone van Maacha, eenen prince bouen alle sijn broeders, want hy dachte hem coninck te maken,
want hy was wijser en{de} machtigher bouen alle sijn sonen, ende in alle die pale{n} van Iuda ende Beniamin, ende in alle die bemuerde steden, ende hy heeft hen ghelevert seer veel spijsen ende hy begheerde veel huysvrouwen.
ENde als Roboams conincrijc versterct was ende machtich gheworden, soo heeft hy die wet des Heeren verlaten ende gheheel Israel met hem,
Ende int vijfste iaer van Roboams rijck soo is Sesac die coninc van Egipten opcomen in Ierusalem (want sij hadde{n} den Heere ghesondicht)
met duysent ende twee hondert waghenen en{de} tsestich duysent ruyters te peerde, ende des ghemeynen volcs en was gheen ghetal dat met hen comen was wt Egipten, te weten Libianen, ende Troglodyten, en{de} Morianen,
Ende hy heeft inghenomen die alder vaste steden in Iuda ende hy is comen tot Ierusalem.
Ende Semeias die propheet is tot Roboam inghegaen ende tot die princen van Iuda die vergadert waren in Ierusalem vliedende van Sesac, ende hy heeft tot hen gheseyt. Dit seyt die Heere. Ghi hebt mi verlaten ende ick heb v verlaten, in die hant van Sesac,
Ende die princen van Israel ende die coninck verslaghen wesende hebbe{n} gheseyt. Die Heere is rechtuerdich,
En{de} doen die Heere sach dat sij verootmoedicht waren, so is dwoort des Heeren ghedae{n} tot Semeia{m}, seggende. Om dat sij verootmoedicht sijn, soo en sal ickse niet heel verderuen, ende ick sal hen een luttelke{n} hulpen gheuen, en{de} mijn rasende gramscap en sal niet druypen op Ierusale{m} door Sesacs hant,
Maer nochtans sullen sij hem dienen, op dat sij weten moghen dondersceyt van mijnen dienst, ende des diensts van tconincrijck der aerden,
Hierom is Sesac die coninck van Egipten af ghetrocken van Ierusalem, hebbe{n}de wech ghenomen die tresooren van des Heeren huys ende des conincs huys, en{de} hy heuet al met hem ghedraghen, ende die gulden schilden die Salomon ghemaect hadde
waer voor die coninck ghemaect heeft metalen scilden, en{de} hy heeft die gheleuert den prince{n} vanden sciltmannen, die tportael des pays bewaerden,
Ende als die coninck ghinck in des Heere{n} huys soo quamen die sciltmannen, ende namen die, en{de} droeghen die wederom in hen wapenhuys,
Maer nochtans om dat sij verootmoedicht sijn, soo is va{n} hen ghekeert die gramscap des Heeren, en{de} sij en sijn niet heel te niet ghedaen, want in Iuda waren noch goede wercken gheuonden,
Aldus soo is die coninck Roboam versterct in Ierusale{m}, ende hy heeft gheregneert, Ende eenenveertich iaren was hy out doen hy bego{n}ste te regneren, ende seuenthien iaren heeft hi gheregneert in Ierusalem die stadt welck die Heere vercore{n} heeft dat hy sijnen naem daer vestighen soude, van alle die geslachten van Israel, ende sijns moeders nae{m} was Naama ee{n} Ammanitersse,
Ende hy heeft quaet ghedaen, ende hy en heeft sijn herte niet bereydt dat hy den Heere soecken soude,
Maer die wercken van Roboam dierste ende die leste sijn ghescreuen in die boecken van Semeias den propheet, ende Addo den siender, ende naerstelijck wtgheleyt, en{de} Roboam, en{de} Ieroboam hebben teghen malcanderen gheorloocht tallen daghen,
Ende Roboam is met sijnen vaderen ontslapen ende begrauen in die stadt van Dauid, Ende Abia sijn sone heeft in sijn stede gheregneert.
INt achthienste iaer des conincs Ieroboam heeft gheregneert Abia ouer Iuda,
Drij iare{n} heeft hy gheregneert in Iherusalem, en{de} sijns moeders naem was Michaia Vriels dochter va{n} Gabaa, en{de} twas orloghe tusschen Abiam en{de} Ieroboam,
Ende als Abia den strijt begonste en{de} hadde veertich duysent seer strijtbaer ende wtghelesender mannen, soo heeft Ieroboam daer teghen sijn heyr ghescict va{n} tachtentich duysent mannen die oock wtghecore{n} waren, en{de} ter orloghe{n} seer vroem,
Hiero{m} heeft Abia ghestaen opden berch Semeron die in Ephraim was, en{de} hy heeft gheseyt. Hoort Ieroboam en{de} gheheel Israel.
En weet ghy niet dat die Heere die Godt van Israel Dauid ghegheuen heeft dat conincrijck ouer Israel inder eewicheyt, hem ende sijnen sonen tot ee{n} verbont des souts
(Ende daer is opghestaen Ieroboam Nabats sone een knecht van Salomon Dauids sone ende hy heeft hem opghericht teghen sijnen Heere,
Ende tot hem sijn vergadert seer ydel mannen ende Belials kinderen, en{de} sij hebben die ouerhant ghecreghen teghen Roboam Salomons sone, Ende Roboam was ongheoeffent ende bloode van herten, ende hy en conde hen niet wederstaen)
Hierom segdy nv dat ghi machtich sijt te wederstae{n} den rijcke des Heeren, het welck hy besidt door Dauids sonen, en{de} ghy hebt een groote menichte van volcke, ende die gulde{n} calueren die Ieroboam v ghemaect heeft voor gode{n}.
Ende ghy hebt wech gheiaecht des Heeren priesters Aarons sonen en{de} die Leuite{n}, ende ghi hebt voor v lieden priesters ghemaect ghelijck alle die volcken der landen, Soo wie dat coemt ende sijn handen heylicht met eenen stiere vanden rinderen, en{de} met seuen rammen, die wort een priester der gheender die ghee{n} goden en sijn,
Maer onse Heere is God, den welcke{n} wij niet en verlaten, ende die priesters dienen de{n} Heere van Aarons sonen, ende die Leuiten sijn in haer ordinancie,
Ende sij offeren den Heere brantofferande{n} tot elcken daghe, smorghens en{de} tsavonts, ende rueckwerck nae des Heeren ghebodt ghemaect, en{de} brooden worden voor ghestelt op die alder suyuerste tafel Ende bi ons is den gulden candelaer, en{de} sijn luchters dat die eewelijck souden ontsteken worden teghen de{n} auont, want wij bewaren die ghebode{n} va{n} onsen Heere Godt, den welcken ghy verlaten hebt,
Hierom is Godt die capiteyn in ons heyr, ende sijn priesters die met trompetten blasen, ende maken gheluyt teghe{n} v lieden, kindere{n} van Israel en wilt niet strijden teghe{n} den Heere uwer vaderen Godt, want dat en is v niet orbaerlijck,
Die wijle dat hy dese dinghen sprack, soo leyde Ieroboam listighe laghen van achter, En{de} doe{n} Iudas teghen sijn vianden stont, soo heeft hy Iudam niet wetende met sijn heyr omringhelt,
ende Iudas ommesiende heeft ghesien dat den strijt aenquam van teghen ouer en{de} van achter rugghe, ende hy heeft tot den Heere gheroepe{n}, ende die priesters begonste{n} met die trompetten gheclanck te make{n},
Ende alle die ma{n}nen van Iuda hebben gheroepen, ende siet doen si riepen so heeft die Heere Ieroboam veruaert ghemaect ende gheheel Israel, die teghen ouer Abia ende Iuda stonden,
Ende die kinderen van Israel sijn voor Iuda gheuloden, en{de} Godt heeftse in henlieden handen gheleuert,
Hierom heeftse Abia ende sijn volc gheslaghen met een groote plaghe, en{de} daer isser wt Israhel ghewont nedergheuallen vijftich duysent vromer ma{n}nen,
Ende die kinderen van Israel sijn vernedert op dien tijt, ende die kinderen van Iuda sijn seer crachtelijcke versterct, om dat sij ghehoopt hadden inde{n} Heere haerder vaderen Godt,
Ende Abia heeft Ieroboam vliedende veruolcht, en{de} hy heeft sijn steden inghenomen, Bethel ende haren dochteren, en{de} Iesana met haren dochteren, Ephron oock en{de} hare dochtere{n},
Ende Ieroboam en mocht niet meer wederstaen in die daghen van Abia, den welcken die Heere gheslaghe{n} heeft ende is ghestoruen,
Aldus heeft Abia (doen sijn rijck versterct was) veerthien huysvrouwen ghenome{n} ende hy heeft tweentwintich sonen ghewonnen ende sesthien dochteren,
Maer datter meer is va{n} die wooren van Abia ende van sijn weghen ende wercke{n} die sijn seer naerstelijck ghescreuen int boeck van Addo den propheet.
ENde Abia is ontslapen met sijnen vadere{n}, en{de} sij hebben hem begrauen in Dauids stadt, en{de} Asa sijn sone heeft voor hem gheregneert, in wiens daghen heuet dlant gherust thien iaren,
Ende Asa heeft ghedae{n} dat goet en{de} behaechlijc was in sijns Godts aensicht,
ende hy heeft omgheworpen die outaren des vreemden gods diensts, ende die hoochden ende hy heeft die staende beelden ghebroken, en{de} die bosschen afghehouwen,
Ende hy heeft die van Iuda beuolen dat sij soecken souden den Heere haerder vaderen Godt, ende dat sij die wet doen souden, en{de} alle die gheboden,
Ende hy heeft wech ghenomen wt alle die steden van Iuda die outaren en{de} tempels der afgoden, en{de} hy heeft gheregneert in vrede,
En{de} hy heeft oock besloten steden ghetimmert in Iuda, want hy was gherust, ende in sijnen tijden en waren gheen orloghe{n} opghestae{n} ouermidts dat die Heere vrede gaf,
En{de} hy seyde tot Iuda. Laet ons dese stede{n} optimmeren en{de} die met muere{n} besluyte{n} ende met torren sterc maken, ende met poorten en{de} sloten, die wijle dat al gherust is van orloghen, om dat wij ghesocht hebben de{n} Heere onser vadere{n} Godt, ende dat hi ons vrede ghegheuen heeft, rontsomme, Hierom hebbe{n} sij ghetimmert en{de} daer en was ghee{n} letsel int timmere{n},
Ende Asa hadde in sijn heyr die scilden ende spiessen droeghen van Iuda drij hondert duysent, ende van Beniamin sciltdraghers, ende boochscutters twee hondert ende tachtentich duysent, alle dese waren seer stercke mannen,
Ende teghen hen is wtcomen Zara die Moria{en} met sijn heyr, thie{n}mael hondert duysent, ende drij hondert waghenen, ende hy is ghecomen tot Maresa,
maer Asa is hem teghen ghetrocken, en{de} hy heeft sijn heyr in oorden ghestelt int dal Sephatho, welck is by Maresa,
Ende hy heeft den Heere Godt aengheroepen ende gheseyt. Heere bi v en is ghee{n} ondersceyt tsij oft ghy door lutttel volcks helpt oft door vele, Helpt ons Heere onse Godt, want in v ende in uwen naem betrouwen hebbende comen wy teghen dese menichte, Heere ghy sijt ons Godt, en laet gheenen mensch teghen v die ouerhant hebben,
Hierom heeft die Heere die Moriane{n} vervaert gemaect voor Asa ende Iuda, ende die Morianen sijn gheuloden,
Ende Asa heeftse veruolcht ende tvolck dat met hem was tot Gerara toe, en{de} die Morianen sijn gheuallen totten laetsten man toe, want sy sijn vernielt door den Heere diese versloech ende doort strijde{n} va{n} sijne{n} heyr Hierom hebben sij veel roofs wech ghedraghen,
Ende sij hebben alle die steden gheslagen rontsomme Gerara, Want eenen grooten grouwel hadden hen allen omvanghen, Ende sij hebben die steden berooft, ende grooten roof wech ghedraghen,
Ende ooc hebben sij ghebroke{n} die scaepscoyen, ende hebben een ontellijcke menichte van scapen ende kemels ghenome{n} ende sij sijn weder comen in Ierusalem,
ENde Azarias die sone van Obed (doen die gheest Gods in hem comen was)
is wtghegaen Asa te ghemoete, en{de} hy heeft hem gheseyt. Hoort mi Asa ende gheheel Iuda en{de} Beniamin Die Heere is met v om dat ghy met hem gheweest hebt, Eest dat ghy hem suect, soo suldi hem vinden, Maer eest dat ghy hem verlaet, soo sal hy v verlaten,
Maer daer sullen veel daghen in Israel ouerlijde{n} sonder den warachtighen Godt, ende sonder priester leeraer ende sonder wet,
Ende als sij in hen benauthede{n} sullen wederom comen sijn tot den Heere den Godt van Israel, ende hem soecken sulle{n}, soo sullen sij hem vinden,
In dien tijde en salt gheenen vrede wesen de{n} ingaende en{de} den wtgaende, maer veruaertheden van allen sijden, in alle die bewoonders der landen,
Want deen volck sal teghen dander volc strijden, ende stadt teghen stadt, Want die Heere salse verbaest maken met alder benauthede{n},
Hiero{m} versterct v, en{de} en laet v handen niet slap worden, want v werck sal loon heb-ben.
Dwelck als Asa gehoort hadde te weten die woorden ende prophecie van Azarias Obeds sone den propheet, soo is hy versterct, ende hy heeft die afgoden wech ghenome{n} va{n} alle dlant va{n} Iuda en{de} Beniamin, ende van die steden die hy ghewonnen hadde des geberchten va{n} Ephraim, ende hy heeft ghewijt den outaer des Heeren die daer was voor dat poortael des Heeren,
Ende hy heeft verghadert gheheel Iudam ende Be{n}iamin, ende die wtlanders met hem van Ephraim ende Manasse, ende van Simeon want daer wasser veel tot hem gheuloden van Israel siende dat die Heere sijn Godt met hem was.
Ende als sij te Ierusalem comen waren in die derde maent, int vijfthienste iaer des conincrijcs van Asa
soo hebben sij den Heere gheoffert op dien dach van den bueten ende roouen welc sij mede ghebracht hadden, seuen hondert ossen, ende seuen duysent ramme{n},
Ende hi is income{n} nae die ghewoo{n}te om tverbont te verstercken, dat sij den Heere haerder vaderen Godt soecke{n} souden met hen gheheel herte, en{de} met hen gheheel ziele,
Maer eest datter iemant (seyde hy) niet en soect den Heere den Godt van Israel die sterue vanden minsten tot den meesten, vande{n} man totter vrouwen,
Ende sij hebben den Heere ghesworen met luyder stemmen met iolijt, ende met gheclanck der trompetten ende met gheluyt der basoenen,
alle die in Iuda ware{n} met ee{n} veruloeckinghe, want met alle{n} hen herte hebben sij ghesworen ende met allen hare wille hebben sij hem ghesocht, ende gheuonden ende die Heere heeft hen ruste ghegheuen al rontsomme,
Ende oock Maacham die moeder van Asa den coninck heeft hi van die groote heerscappie afghesedt, want si int bosch ghemaect hadde ee{n} beelt van priapus dwelc hy al ghebroken heeft, ende in stucken brisele{n}de heeft hy dat verbrant aen die beke Cedro{n},
Maer die hoochden sijn in Israel bleuen, Maer therte van Asa was volmaect alle sijn daghen,
Ende die dinghen die sijn vader belooft hadde, heeft hy oock ghedraghe{n} in des Heeren huys, siluer ende gout, ende versceyden huysraet van vaten,
Maer ten was gheen orloghe tot dat dertichste iaer des conincs Asa.
MAer int sessendertichste iaer sijns rijcs, soo is Baasa die coninck van Israhel opcomen in Iudam, ende hy omleyde Rama met eenen muer, datter niemant en soude vrijlijc moghen wtgae{n} oft ingae{n} wt dat rijc van Asa,
Maer Asa heeft voorts ghehaelt siluer ende gout wt die tresoore{n} va{n} dat huys des Heeren, ende van des conincs scatten, ende hi heuet ghesonden tot Benadad den coninck van Sirien die te Damascus woonde, segghe{n}de.
Daer is een verbont tusschen v ende my, Oock soo hebben mijn vader ende v vader ee{n}drachticheyt ghehadt, Daerom heb ick v siluer ende gout ghesonden, dat ghy brekende tverbont dat ghy hebt met Baasa den coninc van Israel hem doet van my gaen,
Als Benadad dit beuonden hadde, soo heeft hy die princen van sijnen heyren ghesonden tot die steden van Israel, die welcke hebben gheslaghen Ahion ende Dan, en{de} Abelmaim ende alle die bemuerde steden van Nephtali,
Dwelck als Baasa ghehoort heeft, soo heeft hy afghelaten van te timmeren Rama, ende hy heeft sijn werck laten staen,
Maer Asa die coninck heeft tot hem ghenomen gheheel Iudam, ende sij hebben ghehaelt die steenen van Rama ende die houte{n} welck Baasa bereyt hadde totter timmeringhen, ende hy heeft daer mede ghetimmert Gabaa ende Maspha,
In die{n} tijde is ghecome{n} Hanani ee{n} propheet tot Asa den coninck van Iuda, ende heeft hem gheseyt. Om dat ghy betrouwe{n} hebt ghehadt in den coninck van Sirien, en{de} niet inde{n} Heere uwen Godt, daerom is theyr des conincs van Sirien wt uwer hant ontgaen,
En waren die Moriane{n} ende Libianen niet veel meerder in ghetale in waghenen en{de} rosvolck, ende in een seer groote menichte bouen maten, die welcke (doen ghi inde{n} Heere gheloofdet) hy in v handen gheleuert heeft?
Want die ooghe{n} des Heeren aenscouwen gheheel aertrijc en{de} sij gheuen stercheyt den ghenen die met volmaecter herten in hem gheloouen, Daerom hebdi dwaesselijck ghedaen, en{de} hierom sullen van desen tijt voortaen teghen v orloghen opstaen,
Ende Asa gram wesende teghe{n} den siender, heeft hem doen setten in die banden, wa{n}t hy was daerom seer verbolghen, ende hy heefter seer veel vanden volcke op dien tijt ghedoodt.
Maer die wercken van Asa dierste ende die leste, sijn ghescreven int boeck der coninghen van Iuda en{de} Israel,
Ende Asa heeft sieck gheweest int neghendertichste iaer sijns rijcs door seer groote pijne der voete{n} ende oock in sijn siecheyt en heeft hy den Heere niet ghesocht, maer hy heeft meer betrouwen ghehadt in der medecijnen conste,
Ende hy is ontslapen met sijnen vaderen, ende ghestoruen int eenenveertichste iaer sijns rijcks,
Ende sij hebben hem begrauen in sijn graf dat hy voor sij seluen ghegraue{n} hadde in Dauids stadt, Ende sij hebben hem gheleydt op sijn bedde vol specerien ende olien der ghemeynder vrouwen die welcke waren ghemaect nae die conste der apotekers, ende sij hebben die op hem verbrant met grooter eerlijcheyt.
ENde Iosaphat sijn sone heeft voor hem gheregneert, ende hy is machtich gheworden teghen Israel,
Ende hy heeft ghetalen der orloochs mannen ghestelt in alle die steden van Iuda, die met mueren omleyt waren, Ende hy bescicte garnisoen int lant van Iuda ende in alle die steden va{n} Ephraim die Asa sijn vader inghenomen hadde,
Ende die Heere heeft met Iosaphat gheweest om dat hy ghewandelt heeft in Dauids sijns vaders ierste weghen, En{de} hi en heeft niet ghehoopt in Baalim,
maer in sijns vaders Godt, ende hy heeft voort ghegaen in sijn gheboden, ende niet nae die sonde{n} van Israel,
En{de} die Heere heeft dat rijck versterct in sijn handen, ende gheheel Iuda heeft Iosaphat ghiften ghegheuen, en{de} hi heeft ontellijcke groote rijcdommen ghehadt ende veel glorie,
Ende doen sijn herte cloecheyt ghenome{n} hadde om des Heeren weghen, soo heeft hy oock die hoochden ende bosschen van Iuda wech ghenomen,
Maer int derde iaer sijns rijcs heeft hy van sijne{n} princen ghesonde{n} Benhail en{de} Obdiam ende Zachariam en{de} Nathanael, ende Michram, dat si leeren souden in die steden van Iuda,
ende met hen die Leuiten, Semeiam, en{de} Nathaniam, ende Zabadiam, Azael oock, en{de} Semiramoth, ende Ionatha{n}, Adonia{m} ooc, en{de} Thobia{m}, en{de} Thobadonia{m} Leuiten, en{de} met hen Elisama en{de} Ioram priesters,
Ende sij leerden tvolck in Iuda hebbe{n}de den boeck van des Heeren wet, ende sij ghinghen om tot alle die stede{n} van Iuda en{de} leerden tvolc,
Hier om is die vreese des Heeren ghecomen, op alle die rijcken der lande die rontsomme Iuda waren, en{de} sij en dorsten teghen Iosaphat niet strijden,
Maer die Philistijnen brachten Iosaphat ooc ghiften ende eene{n} tol van siluer, Ende die Arabischen brachte{n} vee van rammen seuen duysent en{de} seuen hondert, ende alsoo veel bocken,
Hierom is Iosaphat ghewassen ende hy is groot gheworden tot grooter hoocheyt, ende hi heeft in Iuda ghetimmert huysen ghelijck torren, ende bemuerde steden,
En{de} hi heeft groote wercke{n} ghemaect in die steden van Iuda, ende strijtbaer mannen en{de} vrome mannen waren in Iherusalem,
waer af dit ghetal is by een yeghelijcs huysen ende familien, In Iuda was die prince des heyrs Ethnas die hooftman, ende met hem seer vrome man{n}en drij hondert duysent,
En{de} nae desen was Iohan{n}an een prince en{de} met hem twee hondert ende tachtentich duysent,
Nae dien oock Amasias die sone Zechri den Heere gheheylicht, ende met hem twee hondert duysent stercker mannen,
Desen volchde die seer vrome ten strijden Eliada, ende met hem twee hondert duysent mannen die boghe{n} en{de} scilden droeghen,
Nae desen was oock Iozabad, en{de} met hem hondert ende tachtentich duysent lichter orloochs mannen,
Dese waren al tot des conincs hant wtghenomen die andere die hy ghestelt hadde in die bemuerde steden in gheheel Iuda.
ALdus was Iosaphat seer rijc ende vermaert ende hy is by swagherscap vereenicht met Achab,
Ende hy is nae sommighe iaren tot hem neder ghegaen in Samarien, tot wiens coemste heeft Achab gheslaghen seer veel rammen en{de} rindere{n} voor hem en{de} voor tvolc dat met hem come{n} was, en{de} hi bracht hem daer toe met woorden dat hy optrecken soude in Ramoth-galaad,
Ende Achab die coninc va{n} Israel heeft gheseyt tot Iosaphat den coninc va{n} Iuda. Coe{m}t met my in Ramoth-galaad, Den welcke{n} hi heeft gheantwoort. Ghelijc ic, alsoo sijdi ghy, ghelijc v volck soo is mijn volck, ende wij sullen met v wesen inden strijt,
Ende Iosaphat seyde tot den coninc van Israel. Neemt nv raet (dat bidde ick v) aen dat woort des Heeren,
Hierom heeft die coninc van Israel vergadert vier hondert mannen vanden propheten, ende hy heeft tot hen gheseyt. Moeten wy in Ramoth-galaad gaen om te orloghen, oft rusten? Ende sij seyde{n}. Reyst opwaerts ende Godt salse in des conincs hant leueren,
En{de} Iosaphat heeft gheseyt. En is hier niet een propheet des Heeren dat wijt van hem ooc mochten vraghen?
Ende die coninck van Israhel seyde tot Iosaphat. Daer is een man vanden welcken wij des Heeren wille vraghen moghen, Maer ick hate hem, want hy en propheteert my gheen goet, maer quaet tot allen tijde{n}, Ende tis Micheas die sone va{n} Iemla Ende Iosaphat heeft gheseyt. Coninc en spreect in al sulcker voeghen niet,
Hierom heeft die coninck van Israel gheroepen een vanden ghesnede{n} camerlinghe{n} ende tot hem gheseyt. Roept haestelijc Micheam de{n} sone van Iemla,
Ende die coninck van Israel, ende Iosaphat die coninc va{n} Iuda sate{n} beyde in haer coninclijcke stoelen ghecleedt met coninclijck cieraet, ende sij saten op die plaetse by die poorte van Samarien, ende alle die prophete{n} propheteerde{n} voor hen,
Maer Sedechias die sone van Chanaana maecte sij seluen yseren hornen ende seyde. Dit seyt die Heere. Hier mede suldi Sirien opworpen, tot dat ghijse verdorue{n} hebt,
Ende alle die propheten propheteerden desghelijcs ende seyden. Trect opwaerts in Ramoth-galaad, en{de} ghy sult voorspoedich sijn, en{de} die Heere sal die in des conincs hant leuere{n},
En{de} die bode die ghegaen was om Micheam te roepen heeft tot hem gheseyt. Siet die woorden va{n} alle die propheten vercondighe{n} den coninck met eenen mont goede dinghe{n}, Hierom bidde ick v dat v woort niet versceyden en sij van hen ende dat ghy oock spreect dat gheluckich is,
Totten welcken Micheas heeft gheantwoort. Soo warachtelijc als die Heere leeft al wat mijn God my segghe{n} sal dat sal ic spreken,
Aldus is hy totte{n} coninc come{n}, Totten welcken die coninck seyde. Michea moeten wij gaen in Ramoth-galaad om te strijden, oft ruste{n}? Den welcken hi gheantwoort heeft. Gaet opwaerts want tsal al voorspoedelijck ghescieden, en{de} die vianden sullen in v handen gheleuert worde{n},
Ende die coninck heeft gheseyt, noch eenwerf ende anderwerf besweer ick v dat ghy my niet en segghet anders da{n} dat warachtich is inden naem des Heere{n},
Ende hi seyde Ick heb ghesien gheheel Israel verstroyt op die berghen, ghelijck scapen sonder herder, Ende die Heere seyde. Dese en hebben gheen heeren, Een ieghelijck ghae wederom in sijn huys met vreden,
Ende die coninck va{n} Israel seyde tot Iosaphat. En heb ict v niet gheseyt dat my dese niet goets en soude propheteren, maer tghene dat quaet is?
Ende Micheas seyde. Daerom hoort die stemme des Heeren, Ick heb den Heere sien sitten in sijnen heerlijcken throon, en{de} alle theyr des hemels by hem staende ter rechter ende ter slincker sijde{n},
Ende die Heere heeft gheseyt. Wie sal bedrieghen Achab den coninck van Israel dat hy op trecke ende valle in Ramoth-galaad? Ende doen die een seyde met deser maniere{n}, ende een ander, met een ander,
soo is daer eenen gheest voorts comen, en{de} heeft ghestaen voor den Heere ende gheseyt. Ick sal hem bedrieghen. Tot welcke{n} seyde die Heere.Waer mede (seyt hy) suldi hem bedrieghen?
En{de} hy antwoorde. Ick sal wtgaen ende wesen eenen logenachtighe{n} gheest inden mont van alle sijnen propheten, En{de} die Heere heeft gheseyt. Ghy sult hem bedrieghen, ende die ouerhant crijghen, gaet wt, ende doet alsoo,
Hier om siet die Heere heeft nv den gheest der loghenen ghegheue{n} inden mont van allen uwen propheten, en{de} die Heere heeft van v quade dinghen ghesproke{n},
En{de} Sedechias die sone van Chanaana ghinck toe ende sloech Micheam aen sijn wanghen, ende seyde, Door welcken wech is den gheest Godts van my ouerghegaen om v te spreken?
Ende Micheas heeft gheseyt. Ghy sult dat selue sien op dien dach, als ghy sult ghegae{n} sijn va{n} dee{n} camer in dander om verborghe{n} te worden.
Maer die coninck van Israel heeft ghebode{n} segghende. Neemt Micheam ende leydt hem tot Amon den prince vander stadt, en{de} tot Ioas Amelechs sone,
En{de} ghi sult segghe{n}. Dit seyt die coninck. Doet desen inde{n} kerker, en{de} geeft hem ee{n} weynich broots en{de} ee{n} luttel waters tot dat ic weder come met vrede{n},
Ende Micheas heeft gheseyt. Eest dat ghy weder coe{m}t met vreden soo en heeft die Heere door my niet ghesproken, Ende hy heeft gheseyt. Hoort alle ghy volcken.
Aldus soo sijn opghetrocken die coninc van Israel ende Iosaphat die coninc van Iuda tot Ramoth-galaad,
Ende die coninc van Israel heeft tot Iosaphat gheseyt.Ick sal mijn habijt veranderen, ende also sal ick ten strijde gaen, Maer ghy doet v cleederen aen, Ende als die coninck va{n} Israhel sijn habijt verandert hadde, soo is hy inden strijt ghecomen,
Maer die coninck van Sirien hadde den capeteynen van sijne{n} rosvolck gheboden segghende. En vecht niet teghe{n} den minsten oft teghen den meesten dan alleen teghe{n} den coninck van Israel,
Hierom doen die princen des rosvolcks ghesien hadde{n} Iosaphat, so hebben sij gheseyt. Dits die coninck van Israhel, Ende sij hebben hem omringhelt strijdende, Maer hy riep totten Heere, ende hy heeft hem gheholpen, ende hy heeft die van hem ghekeert,
Want doen die princen des rosvolcks saghen dat hy die coninc van israel niet en was, soo hebben sij hem ghelaten,
Maer het ghebuerde datter een vanden volcke eenen pijl schoot int onseker, ende raecte den coninck van Israel tusschen sijnen hals en{de} scouderen, ende hi seyde tot sijnen wagheman. Keert v hant omme, ende voert mi wten heyre, want ic ben ghewont,
Ende den strijdt nam eynde op dien dach, Maer die coninck van Israel stont in sijnen waghen teghen die Siriers totte{n} auont toe, ende hy is ghestoruen als die sonne onderghinck.
ENde Iosaphat die coninck van Iuda is wederom ghekeert in sijn huys vredelijck in Ierusalem,
Den welcken is te ghemoet ghecomen Iehu die sone Hanani ee{n} siender, ende heeft tot hem gheseyt. Den ongoddelijcke doet ghy hulpe, en{de} met den ghenen die den Heere haten maect ghi vrintscap, ende daerom haddi voorwaer den torn des Heeren verdient,
Maer daer sijn goede wercken in v gheuonden, om dat ghy die bosschen wten lande van Iuda wech ghenomen hebt, ende hebt v herte bereydt, dat ghy den Heere uwer vaderen Godt soecke{n} soudt.
Aldus heeft Iosaphat ghewoo{n}t in Ierusalem, en{de} hy is wederom wtghegaen totten volcke van Bersabee aen totten gheberchte van Ephraim, en{de} hi heeftse wederom gheroepen totten Heere haerder vaderen Godt,
Ende hy heeft ghestelt rechters des lants in alle die besloten stede{n} van Iuda, door alle plaetsen besonder
ende ghebiedende den rechters heeft hi gheseyt. Siet wat ghy doet, want ghy en bedient gheen officie des menschen maer des Heeren, en{de} so wat ghi ordeelt dat sal wederom op v comen,
Die vreese des Heeren laet met v sijn, en{de} doet alle dinghen met naersticheyt, want by onsen Heere God en is gheen boosheyt, noch wtnemen der persoonen, noch begheerlijcheyt der ghiften,
In Ierusale{m} heeft Iosaphat ooc Leuiten, ende priesters ghestelt, ende princen der familien wt Israel, dat sij des Heeren recht ende sake ordeelen souden de{n} bewoonders va{n} die,
en{de} hy heeft hen bevolen segghende. Alsoo suldy doen in die vreese des Heeren ghetrouwelijck, ende met volmaecter herten
Alle saken van uwen broeders die tot v comen sullen die in hen steden woonen tusschen maescap en{de} maescap, soo waer dat twist is vander wet, van tghebodt vanden ceremonien, ende vande{n} rechtverdich makinghen toont hen dat, dat sij teghen den Heere niet en sondighen, en{de} dat die gramscap niet en come op v, en{de} op v broeders, Want alsoo doende en suldi niet sondighen,
Ende Amarias v priester ende bisscop sal douerste wesen in die dinghen die Gode aengae{n}, Maer Zabadias Ismaels sone die een hooftman is int huys va{n} Iuda, die sal op die wercken sijn die tot des conincks dienst behooren, ende ghy hebt tot meesters die Leuiten in v teghenwoordicheyt. Versterct v, ende doet naerstelijck, ende die Heere sal met v lieden wesen int goede.
NAe desen sijn vergadert die kindere{n} van Moab, ende die kinderen van Ammon, ende met hen vanden Ammoniten tot Iosaphat om teghen hem te strijden,
Ende die boden sijn ghecomen ende hebbent Iosaphat te kenne{n} ghegheuen segghe{n}de. Een groote menichte coemt teghe{n} v van die plaetsen die ouer die zee sijn, ende van Sirien, en{de} siet sij sijn in Asason-thamar welck is Engaddi,
Ende Iosaphat van vreesen verscrict sijnde heeft hem heel ghegheuen om den Heere te bidden, ende hy heeft een vaste{n} doe{n} wtroepe{n} in gheheel Iuda,
Ende Iudas is vergadert om den Heere te bidden, Oock quamen sij alle wt haren steden om den Heere te verbidden,
Ende doe{n} Iosaphat ghestaen was int midden der vergaderinghen van Iudas, en{de} Iherusalem in des Heeren huys in dat nieuwe voorhof,
soo heeft hy gheseyt. Heere onser vaderen Godt, ghy sijt Godt inden hemel, ende ghy hebt heerscappie ouer alle die conincrijcken der Heydenen, in uwe hant is stercheyt en{de} machticheyt, ende niemant en mach v wederstaen,
En hebt ghi onse Godt niet doot gheslaghe{n} alle die bewoonders va{n} desen lande voor v volck Israel, ende die ghegheuen Abrahams ws vrints sade inder eewicheyt?
Ende sij hebben daer in ghewoont en{de} daer in ghetimmert een heylighe wooninghe voor uwen naem segghe{n}de.
Eest dat ons eenighe quade dinghen oueruallen, tsij het swaert des ordeels, die pestilencie, en{de} den hongher, so sullen wy staen voor v aenschijn voor dit huys daer in dat uwen naem aengheroepen is, en{de} wy sullen tot v roepen in onse tribulatien, ende ghy sullet verhooren en{de} salich maken.
Hierom nv siet die kinderen van Ammon ende Moab en{de} tgheberchte van Seir (door die welcke ghy niet en hebt toeghelaten dat Israhel ghaen soude, doen sij wt Egipten quamen maer hebben van hen afgheweken, ende en hebben hen niet doot gheslaghen)
die doen nv contrarie, en{de} si arbeyden om ons te verdrijven wt der besittinghe{n} die ghy ons gheleuert hebt,
Onse Godt en sult ghy hen daerom niet ordeelen? In ons en is voorwaer so grooten stercheyt niet, dat wij deser menichten soude{n} moghen wederstaen, die ons ouerualt, Maer als wi niet en weten wat wij doen moeten, dan en hebben wi anders niet meer dan alleen dat wij ons ooghen stieren tot v,
Ende gheheel Iuda stont voor den Heere met haren cleynen kinderen ende huysvrouwen, ende met haren sonen,
Ende daer was Iahaziel die sone Zacharie des soons Banaie des soons Iehiel, des soo{n}s Mathanie een Leuijt va{n} Asaphs kindere{n}, opde{n} welcken is worden den gheest Gods int midden der scare{n},
en{de} hy heeft gheseyt. Hoort toe alle ghy van Iuda, en{de} die in Ierusalem woont, en{de} ghy coninck Iosaphat. Dit seyt die Heere v liede{n}. En wilt niet vreesen, noch en vervaert v niet voor dese menichte, want ten is uwen strijdt niet, maer Godts strijdt,
Morghen suldy nederwaerts trecken teghen hen, Want sij sullen opcomen door den hellenden berch, ghenoemt Cis, ende ghy sultse vinden int hoochste vander beken welck is teghen ouer die woestijne Ieruel,
Ghy en sullet niet sijn die strijden sult, maer alleenlijc staet betrouwelijc ende ghy sult des Heeren hulpe op v sien, o Iuda, en{de} Ierusalem en wilt niet vreesen noch en weest niet veruaert, morghen suldi teghen hen wt trecken ende die Heere sal met v lieden wesen,
Hierom sijn Iosaphat ende Iuda en{de} alle die bewoonders van Ierusalem, nedergheuallen plat ter aerden voor den Heere ende hebben hem aenghebeden,
Maer die Leuiten va{n} Caaths sonen ende van die kinderen van Core hebbe{n} de{n} Heere den Godt van Israhel ghelouet met grooter stemmen hooch opwaerts.
Ende als sij des morghens opghestaen waren, soo sijn sij wtghegaen door die woestijne Thecua, en{de} als sij voorts ghereyst waren, soo heeft Iosaphat int midden van henlieden staende gheseydt. Hoort my ghy mannen van Iuda, ende alle die inwoonders van Ierusalem, ghelooft inden Heere uwen Godt, en{de} ghy sult vrij sonder vreese wesen, ghelooft sijnen prophete{n} ende alle dinghen sullen voorspoedelijc vergae{n},
Ende hy heeft den volcke raet ghegheuen, Ende hy heeft des Heeren sanghers ghestelt dat sij hem louen souden by hen scaren, ende dat sij voor theyr gaen soude{n} ende met ghelijcker stemmen segghe{n}. Belijdt de{n} Heere want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt,
Ende doen sij begonsten die louen te singhen, so heeft die Heere hen laghen teghen hen seluen ghekeert, te weten der kinderen van Ammon en{de} Moab en{de} van tgheberchte van Seir, die welcke wtgheghaen waren dat sij tseghen Iudam strijde{n} souden, en{de} sij sijn gheslaghe{n} gheweest,
Want die kinderen van Ammon en{de} Moab sijn opghestaen teghen die bewoonders va{n} Seirs gheberchte dat sij die dooden ende te niet doen soude{n} ende doen sij dat metten wercken volbracht hadden, soo sijn sij oock teghen malcanderen ghekeert, en{de} sijn van malcanders wonden gheuallen,
Maer doen Iuda comen was aen die speluncke welck ter woestijne{n}waerts siet, heeft hy ghesien van verre alle dat la{n}tscap breedt ouer, vol doode lichamen, ende datter niemant ouer bleue{n} en was die de doot hadde moghe{n} ontgae{n}.
Hierom is Iosaphat ende alle tvolc met hem comen om der dooden roof af te trecken, en{de} sij hebbe{n} onder die doode lichamen vonden versceyden huysraet, cleedere{n} oock en{de} seer costelijcke vaten, en{de} sij hebbent gherooft also dat sijt al niet draghe{n} en mochte{n}, nocht oock binnen drij daghen den roof wech draghen, om die grootheyt des roofs,
Maer opden vierden dach sijn si vergadert in die valleye der benedictien, Want om dat sij daer den Heere ghebenedijt hadde{n}, so hebben sij die plaetse ghenaemt die valleye der benedictien, tot opden teghenwoordighen dach,
Ende die ma{n}nen van Iuda en{de} die inwoonders van Ierusalem, en{de} Iosaphat voor hem, sijn wederom ghekeert in Ierusalem met grooter blijscappen, om dat die Heere hen blijscap hadde ghegheuen van haren vianden,
Ende sij sijn in Ierusalem ghegaen met psalterien en{de} herpe{n} ende trompetten in des Heeren huys,
Ende de{n} grouwel des Heeren viel op alle die conincrijcken der landen, doen sij ghehoort hadden dat die Heere ghestreden hadde teghen die vianden van Israel,
Ende het rijck van Iosaphat heeft gherust, en{de} die Heere heeft hen vrede ghegheuen al rontsomme.
Aldus heeft Iosaphat gheregneert ouer Iudam, en{de} hi was vijfendertich iaren out, doen hy begonste te regneren en{de} vijfentwintich iaren heeft hi gheregneert in Ierusalem, en{de} sijns moeders naem was Azuba die dochter van Selahi,
Ende hy heeft in Aza sijns vaders wech ghewa{n}delt, ende hy en is daer af niet gheweken, doe{n}de tghene dat behaechlijck was voor de{n} Heere,
Maer nochtans en heeft hy die hoochden niet wech ghenomen, en{de} het volck en hadde noch sijn herte niet ghescict tot den Heere haerder vadere{n} Godt.
Maer datter meer is van Iosaphats wercken van dierste en{de} die laetste, dats ghescreuen in die woorden van Iehu des soons Hanani, die welcke hy ghesteldt heeft in die boecken der coninghen van Israhel.
Nae desen heeft Iosaphat die coninck van Iuda vrintscap ghemaect met Ochozia den coninc van Israel wiens wercken seer ongoddelijck waren,
Ende hy heeft mede deelachtich geweest dat hy scepe{n} maecte die te Tharsis varen souden, ende sij hebbe{n} een vlote scepe{n} ghemaect in Asiongaber,
Ende Eliezer Dodaus sone van Maresa heeft gheprophereert tot Iosaphat segghende. Om dat ghy een verbont ghehadt hebt met Ochozia, daero{m} heeft die Heere uwe wercken gheslaghen, ende die scepen sijn ghebroken, ende sij en mochten niet varen tot Tharsis.
ENde Iosaphat is ontslapen met sijnen vaderen ende hy is begrauen met hen in Dauids stadt, en{de} Ioram sijn sone heeft voor hem gheregneert,
Die welcke heeft ghehadt broeders Iosaphats sonen Azariam, en{de} Iahiel, en{de} Zachariam, en{de} Azariam, en{de} Michael, en{de} Saphatiam, alle dese waren Iosaphats des conincs van Iuda sonen,
En{de} hen vader heeft hen ghegheuen veel gauen van gout ende siluer, en{de} renten, met seer vaste steden in Iuda, maer het rijck heeft hy Ioram ouer ghegheuen om dat hy dierste gheboren was,
En{de} Ioram is opghestaen op sijns vaders conincrijck, en{de} doen hy sij seluen vast ghemaect hadde, soo heeft hy alle sijn broeders ghedoot metten sweerde, en{de} sommighe vanden princen va{n} Israel,
Tweendertich iaren out was Ioram doen hi begonste te regneren en{de} acht iaren heeft hy in Ierusale{m} gheregneert,
En{de} hy heeft ghewandelt in die weghe{n} der coninghen van Israel, ghelijck Achabs huys ghedaen hadde, want Achabs dochter was sijn huysvrouwe, en{de} hy heeft quaet ghedae{n} in des Heeren ae{n}schijn
Ende die Heere en heeft het huys va{n} Dauid niet willen te niet doe{n}, om tverbo{n}t dat hy met hem ghemaeckt hadde, en{de} om dat hy gheloeft hadde, dat hy hem een licht gheuen soude, en{de} sijnen sonen tot allen tijde{n},
In dien daghen hebben die van Edom wederspannich gheweest dat sij onder Iudam niet sijn en souden, en{de} sij hebben hen seluen eenen coninck ghemaect,
Ende doen Ioram met sinen prince{n} ouerghetrocke{n} was en{de} met alle sijnen rosvolck dat met hem was, soo is hi des nachts opghestaen en{de} heeft die Edomiten gheslaghen, die hem omringt hadde en{de} alle die hooftluyden van haren rosvolck,
Maer nochtans hebben die Edumiten wederspa{n}nich gheweest dat sij onder Iuda niet sijn en souden, tot op desen dach toe, In dien tijde{n} is Lobna ooc afghesceyde{n} dat sie onder sijn hant niet sijn en souden,Want hy hadde verlaten den Heere sijns vaders Godt,
daer toe heeft hy oock hoochden ghetimmert in die stede{n} va{n} Iuda, en{de} heeft die va{n} Ierusalem doen oncuyscheyt bedrijuen en{de} Iudam doe{n} ouer treden.
Maer hem werde eenen brief ghebracht va{n} Helias den propheet daer in gheschreuen was, Dit seyt die Heere Dauids ws vaders God. Om dat ghi niet ghewandelt en hebt in Iosaphats ws vaders weghen, en{de} in die weghen van Asa den coninck van Iuda,
maer ghewandelt hebt door den wech der coninghen van Israel, en{de} hebt Iudam doen oncuyscheyt bedrijuen, en{de} die inwoonders van Ierusalem, volghe{n}de die oncuyscheyt des huys van Achab, en{de} daer bouen hebdi v broeders, ws vaders huys die beter waren dan ghy, ghedoodt,
Siet die Heere sal v met een groote plaghe slaen met uwen volcke, en{de} met uwe{n} sonen ende huysvrouwen, en{de} alle uwe substancie,
ende ghy sult met ee{n} die alder quaetste siecte ws buycs siec sijn tot dat v inghewant allinxkens wtcomen sal telcken daghe.
Hierom heeft die Heere teghe{n} Ioram verwect den gheest der Philistijnen en{de} der Arabische{n} die by die Morianen woonen,
en{de} sij sijn opcome{n} int lant van Iuda, ende sy hebben dat verdoruen, ende sij hebben gherooft alle die substancie die in des conincs huys gheuonden is, en{de} daer bouen oock sijn sonen en{de} sijn huysvrouwen, ende hem en bleef anders gheenen sone da{n} Ioachaz die dalder ioncste was,
Ende boue{n} alle dese dinghen heeft hem die Heere gheslaghe{n} met een ongheneselijcke siecte des buycs,
Ende als die daghen deen nae dander quamen, en{de} der tijden verloop voortghinck, soo is volbracht den omloop van twee iaren, en{de} aldus door een langhe verrottinghe verteert alsoo dat hy oock sijn inghewant van onder wtwierp is hy berooft tsamen van der siecten ende van dleuen, Ende hy is ghestoruen van een seer quade siecte, en{de} tvolck en heeft hem gheen wtuaert ghedaen nae die maniere des verbrandens ghelijc sij sijnen ouders ghedaen hadden,
Tweendertich iaren out was hy doen begonste te regneren, en{de} acht iaren heeft hy in Ierusalem gheregneert, Ende hy heeft ghewandelt niet rechtelijck, ende sij hebben hem begrauen in Dauids stadt, Maer nochtans niet inder coninghen begrauenisse.
ENde die inwoonders van Ierusalem hebben Ochoziam sijnen ioncsten sone voor hem coninck ghemaect, want alle die outste van gheboorten die voor hem waren, hadden die roouers der Arabischer doot gheslaghen die den heyrlegher oueruielen, En{de} Ochozias Iorams des conincs van Iuda sone heeft gheregneert,
Twee{n}veertich iare{n} out was Ochozias doen hy begonste te regneren, en{de} een iaer heeft hy geregneert in Ierusale{m} en{de} sijns moeders nae{m} was Athalia die dochter van Amri,
En{de} hy is oock in ghegaen door die weghen van Achabs huys, wa{n}t sijn moeder stierde hem dat hy ongoddelijck doen soude,
Hierom heeft hy quaet ghedae{n} in daensicht des Heeren ghelijck Achabs huys, want sij hebben sijn raetslieden gheweest nae sijns vaders doot, te sijnder verderffenissen,
En{de} hi heeft nae haren raden ghewa{n}delt, En{de} hy is ghereyst met Ioram Achabs des conincs va{n} Israels sone ten strijde teghe{n} Azael den coninc va{n} Sirie{n} te Ramoth-galaad, en{de} die Siriers hebbe{n} Iora{m} gewo{n}t
Die welcke is wederom gekeert om ghenesen te worden in Iezrael, wa{n}t hy hadde veel wonden ontfanghe{n} inden voorseyden strijt, Daerom is Ochozias die sone van Ioram die coninck van Iuda afcomen, om te besoecken Ioram Achabs sone in Iezrael sieck sijnde
Want het was Gods wille teghen Ochoziam dat hi tot Ioram comen soude, en{de} als hy comen was, en{de} wt gaen soude met hem teghen Iehu den sone van Namsi, den welcke{n} die Heere ghesalft hadde om dat hy Achabs huys te niet doen soude,
Hierom doen Iehu Achabs huys omwierp, soo heeft hy die princen van Iuda gheuonde{n} en{de} die sonen va{n} Ochozias broeders die hem diende{n}, en{de} hy heeft die doot gheslaghen,
En{de} de{n} selue{n} Ochozia{m} soeckende heeft hy gheuanghe{n} gheborge{n} wesende in Samarie{n}, En{de} als hi tot hem bracht was, soo heeft hy hem ghedoot, en{de} sij hebbe{n} hem begraue{n}, o{m} dat hy Iosaphats sone was, die de{n} Heere gesocht hadde wt alle sijn herte, En{de} daer en was voorts ghee{n} hope meer datter iemant va{n} Ochozias gheslachte regnere{n} soude,
Wa{n}t Athalia sijn moeder siende dat haer sone doot was is opghestaen ende heeft alle dat coninclijck gheslachte van Iorams huys ghedoodt,
Maer Iosabeth des conincs dochter heeft ghenome{n} Ioas Ochozias sone, en{de} sij heeft hem ontstole{n} wt dat midden van des conincs sonen, doen sij ghedoot worden, en{de} sij heeft hem gheborghe{n} met sijnder voester in die camer der beddekens, En{de} Iosabeth die hem gheborghe{n} hadde was Iorams des conincs dochter, Ioiade des ouerste priesters huysvrouwe die suster van Ochozias, en{de} daerom en heeft Athalia hem niet ghedoot,
Aldus heeft hy met henlieden verborghen gheweest in des Heeren huys ses iaren in die welcke Athalia ouer dlant gheregneert heeft.
MAer int seuenste iaer Ioiada versterct sijnde, heeft ghenomen die honderste ma{n}nen, te weten Azariam Ierohams sone, ende Ismael Iohanans sone, Azariam oock Obeds sone, en{de} Maasiam Adaias sone, ende Elisaphat den sone van Zechri, en{de} hy heeft met hemliede{n} een verbont ghemaect
Die welcke gaende al rontsomme Iuda hebben vergadert die Leuiten wt alle die steden van Iuda en{de} die princen der familien van Israel, ende sij sijn ghecome{n} in Ierusale{m},
Hiero{m} heeft alle die menichte ee{n} verbont ghemaect in den huyse Gods, mette{n} coninc, En{de} Ioiada heeft tot henlieden gheseyt. Siet des conincks sone sal regneren ghelijc die Heere ghesproken heeft ouer Dauids sonen,
Daerom dit is dwoort dat ghy doen sult.
Dat derde deel van v lieden die ter sabboth feesten coemt, vanden priesteren en{de} Leuiten en{de} doorwachters, sal in die poorte wesen, en{de} het derden deel aen des conincks huys, Ende dat derde deel aen die poorte welc ghenoemt wort des fundaments, Maer alle dander ghemeyn volck laet wesen in die voorhouen van des Heeren huys,
Ende niemant anders en laet gaen in des Heeren huys, dan die priesters ende die daer dienen vanden Leuiten, die laet alleen ingae{n}, want sij sijn gheheylicht, ende alle dander ghemeyn volck laet bewaren des Heeren wake,
Maer die Leuiten laet den coninck omringhen hebbende elck hen wapenen (ende eest datter iemant anders inden tempel coemt laet dien dooden) ende laet hen sijn metten coninck als hi ingaen ende wtgaen sal.
Aldus soo hebben die Leuiten ende gheheel Iuda ghedaen nae alle dat hen Ioiada die ouerste priester gheboden hadde, Ende sij hebben elck ghenome{n} die mannen die onder hen waren, ende sij quamen by die ordinancie vanden sabboth metten ghenen die den sabboth voldaen hadden, ende wtghegaen waren, Want Ioiada die ouerste priester en hadde die scare{n} niet late{n} gaen, die welcke deen nae dander pleghen tot elcker weken veruolghens te comen,
Ende Ioiada die priester heeft den hondert mannen die spiessen ghegheue{n} ende die groote scilden ende targien des conincs Dauid die welcke hy gheheylicht hadde in des Heeren huys,
Ende hy heeft ghestelt alle tvolck der gheender die steecsweerden hielen aen die rechte sijde des tempels, tot aen die slincke sijde des tempels voor den outaer en{de} den tempel, rontsomme den coninck,
Ende sij hebben des conincs sone wtghebracht ende hebben een crooneme{n}t op sijn hooft ghestelt, en{de} dat ghetuyghenisse, ende sij hebben in sijn hant ghegheuen die wet te houden, en{de} sij hebben hem coninck ghemaect, Ende Ioiada die ouerste priester heeft hem ghesalft ende sijn sonen, ende si hebben hem goet ghewenscht ende gheseyt. Die coninck leue.
Dwelcke als Athalia ghehoort hadde te weten die stemme der gheender die liepen ende loofden den coninck, soo is sij totten volcke gheghaen inden tempel des Heeren,
Ende doen sij ghesien hadde den coninck staende opden graet in den inganck, ende die princen ende scharen omtrent hem ende alle tvolck des lants blijscap makende, ende met trompetten gheluyt makende, ende met instrumenten van versceyden manieren tsamen spelende, ende die stem-me der gheender die loofden, soo heeft sij haer cleederen ghescoort en{de} gheseyt. Verraderie verraderie,
En{de} Ioiada die ouerste priester is wtghegaen tot die hondert mannen ende princen des heyrs en{de} heeft hen gheseyt. Leydtse wt dat beuanck des tempels ende laetse buyten metten swaerde ghedoodt worden, Ende die priester heeft gheboden datmense niet dooden en soude in des Heeren huys,
Ende sij hebben hen hande{n} aen haren hals ghesteken, ende doen sij comen was in die poorte der peerden van des conincks huys, soo hebben sij haer daer ghedoot.
Ende Ioiada heeft een verbont ghemaect tusschen hem en{de} tgheheel volc ende den coninck, dat sij soude{n} wesen des Heere{n} volc
Hierom is alle tvolck ghegaen in Baals huys, en{de} sij hebben dat verdoruen ende sijn outaren ende staende beelden hebben sij tsamen ghebroke{n}, Ende Mathan Baals priester hebben sij doodt gheslaghen voor die outaren,
Ende Ioiada heeft ouersten ghestelt in des Heeren huys, onder der priesteren ende Leuiten handen die welcke Dauid bedeyldt heeft in des Heeren huys, dat sij den Heere souden heelbrantofferanden offeren, ghelijck dat ghescreuen is in Moyses wet, met blijscap en{de} liedekens na Dauids ordinancie,
En{de} hy heeft ooc doorwaerders ghestelt in die poorte{n} van des Heeren huys, dat daer niemant incomen en soude die onsuyuer waer door eenich dinck,
En{de} hy heeft die honderste mannen en{de} die alder vroemste mannen met hem ghenomen, en{de} die princen des volcs, en{de} alle tghemeyn volcks des lants, en{de} sij hebben den coninck doen afcomen van des Heeren huys, ende gaen door dmidden va{n} der ouerster poorten in des conincs huys ende sij hebben hem ghestelt inden coninclijcke{n} stoel,
Ende alle tvolck des lants is seer blijde gheweest, ende die stadt heeft gherust, Maer Athalia is metten swaerde verslaghen.
SEuen iaren out was Ioas doen hy begonste te regneren, ende veertich iaren heeft hi gheregneert in Ierusalem, sijns moeders naem was Sebia van Bersabee,
En{de} hy heeft ghedaen dat goet was voor den Heere alle die daghen van Ioiada den priester,
En{de} Ioiada nam hem twee huysvrouwen waer af dat hy ghewonnen heeft sonen en{de} dochteren,
Hier nae soo heuet Ioas belieft datmen des Heeren huys soude vermaken,
Ende hy heeft vergadert die priestere{n} en{de} Leuite{n}, en{de} tot hen gheseyt. Gaet wt tot die steden van Iuda en{de} vergadert van gheheel Israel ghelt tot die veruallinghe{n} van ons Gods tempel te vermaken tallen iaren, en{de} doet dat haestelijck, Maer die Leuiten hebben dat met cleynder naersticheyt ghedaen,
Ende die coninck heeft Ioiadam den prince gheroepen en{de} tot hem gheseyt. Waero{m} en hebdi niet besorgt dat ghy die Leuiten soudt bedwinghe{n} om van Iuda en{de} Ierusale{m} in te halen het ghelt, dwelc ghestelt is van Moyses des Heere{n} dienaer, dat gheheel Israel dat inbrenge{n} soude int tabelnakel des ghetuyghenis?
Want die alder ongoddelijcste Athalia en{de} haer sone{n} hebbe{n} dat huys Gods verdorue{n}, en{de} met alle den dinghen die in des Heeren tempel gheheylicht waren, hebbe{n} sij Baaluns te{m}pel verciert,
Hiero{m} heeft die coninck beuole{n}, en{de} sij hebben een kiste ghemaect, en{de} die ghestelt by des Heere{n} poorte va{n} buyten,
Ende het is openbaer vercondicht in Iuda en{de} Ierusale{m} dat een ieghelijc den Heere den prijs brenghe{n} soude{n} den welcke{n} Moyses des Heere{n} dienaer ghestelt hadde ouer gheheel Israel in die woestijne,
En{de} alle die princen hebben hen verblijt, en{de} alle tvolc, en{de} sij sijn inghegaen ende hebbent inghebracht, en{de} gheworpe{n} in des Heeren kiste, also dat die vol werde,
En{de} alst tijt was dat sij die kiste draghe{n} soude{n} voor den coninc door der Leuiten hande{n} (wa{n}t sij saghe{n} daer veel ghelts) so ghinc des conincs scrijuer in, ende dien douerste priester ghestelt hadde, ende si storten het ghelt wt datter in die kiste was, Maer die kiste droeghen sij weder op haer plaetse, Ende alsoo deden sij van daghe te daghe, ende daer is ontellijcken veel ghelts vergadert,
het welcke die coninck ende Ioiada hebbe{n} ghegheuen de{n} ghenen die ouer die wercken van des Heeren huys waren, En{de} die huerden daer mede steenhouwers, en{de} constighe ambacht luyden van allen wercken, dat sij het huys des Heeren souden vermaken, ende oock smede{n} van ysere ende metael, op dat mocht ondersedt worden tghene dat begonste te vallen,
En{de} die daer wrachten hebben naerstelijc ghedaen, en{de} die ghescoortheyt der mueren worde{n} toeghemaect door hen handen, en{de} sij hebben des Heeren huys opghericht, in sijnen iersten staet, en{de} sij hebben dat doen vast staen,
Ende doe{n} sij alle die wercken voldaen hadden, so hebben si voor den coninc ende Ioiada ghebracht het ander deel des ghelts datter ouerde, daer af dat ghemaect sijn des te{m}pels ghereedtscappen ten dienste, tot die heel brantofferanden, scalen oock ende andere gouden ende silueren vaten, ende daer worden gheoffert heelbrantofferanden in des Heeren huys, eewelijck in allen die daghen van Ioiada.
Ende Ioiada is out gheworden vol daghen sijnde ende hy is ghestorue{n} doen hy hondert ende dertich iaren out was,
ende sij hebben hem in Dauids stadt begrauen met die coninghe{n}, om dat hy wel ghedae{n} hadde met Israel ende met sijne{n} huyse,
Ende nae dat Ioiada ghestorue{n} was, soo sijn die princen van Iuda inghegaen ende hebben den coninck aenghebeden, die welcke versmeect sijnde door haren dienst heeft hen gheuolcht,
Ende sij hebben verlaten den tempel van den Heere haerder vaderen Godt, ende hebben den bosschen ende ghesneden beelden ghedient, ende gramscap is ghecomen teghen Iudam ende Ierusalem om dese sonde,
Ende hy sandt tot hen propheten dat sij totten Heere wederkeeren souden, die welcke hen betuyghende sij niet en wilden hooren,
Hierom soo heeft Gods gheest aenghedae{n} Zachariam Ioiadas sone den priester, ende hy stont int aenschijn des volcks ende seyde tot hen. Dit seyt die Heere Godt. Waerom ouertreedt ghy des Heeren ghebodt dwelc v niet baten en sal, ende hebt den Heere verlaten dat hy v verlaten soude?
Die welcke vergadert sijnde teghen hem hebben steene{n} gheworpen nae des conincs ghebodt int voorhof van des Heere{n} huys,
Ende Ioas die coninc en heeft niet ghedachtich gheweest der bermherticheyt die Ioiada diens vader met hem ghedaen hadde, maer hy heeft sijnen sone ghedoodt, Die welcke (doen hy sterf) seyde. Die Heere moet aensien ende versoecken.
En{de} alst een iaer verloopen was, soo is teghen hem opghecome{n} dat heyr van Sirien, en{de} tis come{n} in Iuda{m} en{de} Ierusalem, en{de} heeft dootgheslaghe{n} alle die prince{n} des volcks, ende alle den roof hebben sij den coninck ghesonden in Damasco,
Ende certeyn doen daer een cleyn ghetal der Siriers comen was, soo heeft die Heere in hen hande{n} gheleuert een ontellijcke menichte, om dat sij verlaten hadden den Heere haerder vaderen Godt, ende in Ioas hebben sij oock versma-delijcke ordeelen ghedaen,
Ende wech treckende hebben sij hem ghelaten in groote siecten, En{de} sijn knechten sijn teghen hem opgestaen, ter wraken va{n} tbloet des soons Ioiade des priesters, ende sij hebben hem ghedoodt op sijn beddeken en{de} hy is ghestoruen, ende sij hebben hem begrauen in Dauids stadt, Maer niet in der coninghen grauen,
Ende hem hebben laghen gheleyt Zabad Semaaths der Amanijtscher vrouwe{n} sone, ende Iozabad Semariths der Moabijtscher vrouwen sone,
Maer sijn sonen ende die somme des ghelts die onder hem vergadert was, ende dat vermaken vanden huyse Gods, sijn neerstelijck ghescreuen int boeck der coninghen, ende Amasias sijn sone heeft voor hem gheregneert.
VYfentwintich iaren out was Amasias doen hy begonste te regnere{n}, ende neghe{n}entwintich iare{n} heeft hy gheregneert in Ierusalem Sijns moeders naem was Ioiadan va{n} Ierusale{m},
En{de} hy heeft goet ghedaen in des Heeren aensicht, maer nochtans niet met volcomender herten.
Ende als hy sach dat tconincrijck hem vast gheworden was, so heeft hy die keel afghesteken die knechten die den coninck sijnen vader ghedoot hadden,
Maer hen kinderen en heeft hy niet ghedoodt, ghelijc daer ghescreue{n} is int boeck van Moyses wet, daer die Heere gheboden heeft seggende. Die vaders en sullen voor hen kinderen niet ghedoodt worden, noch oock die kinderen voor hen vaders, maer een ieghelijc sal om sijnder sonden wille steruen.
Hierom heeft Amasias Iudam vergadert, en{de} hy heeftse ghestelt by die familien hooftluyden ouer duysent, ende hondert ma{n}nen in gheheel Iuda en{de} Beniamin, ende hy heeftse ghetelt van twintich iaren opwaerts, en{de} hy heeft gheuonden dertich duysent ionghelinghen die ten strijde wt trecken souden en{de} hielen spiessen ende scilden,
Ende hy heeft met loon ghehuert van Israel ho{n}dert duysent vromer ma{n}nen, om hondert talente{n} siluers,
Maer een ma{n} Gods is tot hem ghecomen ende heeft gheseyt. O coninc en laet dat heyr va{n} Israel met v niet wtgae{n}, wa{n}t die Heere en is met Israel niet, ende met alle die kinderen va{n} Ephraim,
Maer eest sake dat ghy meynt dat die orloghen gheleghen sijn in die macht des heyrs, soo sal Godt maken dat ghy sult verwonnen worden van den vianden, Want het is in Gods macht te helpen, en{de} ter vluchten te keeren,
En{de} Amasias heeft gheseyt tot den man Godts. Wat sal dan ghescieden vanden hondert talenten siluers die ick den orloochs mannen van Israel ghegeue{n} hebbe? En{de} die man Godts heeft hem gheantwoort. Die Heere heeft wel waer af hy v noch meer dan dese gheuen mach.
Hierom heeft Amasias ghescheyden theyr dat tot hem comen was van Ephraim, om dat wederom keeren soude in sijn plaetse, Maer die teghen Iudam swaerlijc ghestoort sijn wederom ghegaen in hen lantscap,
Maer Amasias heeft met betrouwen sijn volck wtgheleyt, ende is wech ghetrocken tot die valleye der soutgroeuen,
en{de} heeft die kindere{n} van Seir gheslaghen thien duysent, Ende die ander thien duysent manne{n} hebben die kinderen van Iuda gheuanghen, en{de} hebbense gheleydt tot op die steyghe hoochde van eender steenrootsen, ende sij hebbe{n}se afgheworpe{n} van bouen nederwaerts die welcke altesamen gheborsten sijn,
Maer dat heyr dwelck Amasias wederom ghesonden hadde dat met hem niet gae{n} en soude te{n} strijde, heeft hem ghesprayt in drij steden van Iuda, van Samarien af tot Bethothoron toe, ende doen sij drij duysent menschen verslaghen hadden, soo hebben sij eenen grooten roof wech ghenomen.
Maer nae dat Amasias die Ydumiters verslaghen hadde ende die goden van Seir met ghebracht hadde, soo heeft hy die voor hem seluen tot goden ghestelt, en{de} hy aenbadt die, en{de} die{n} ontstac hi ruecwerck,
Waerom die Heere gram sijnde teghen Amasiam heeft tot hem ghesonde{n} eenen propheet die hem segghen soude. Waerom hebdi die goden aenbeden die hen volck niet verlost en hebben wt v hant?
Ende doen hy dese woorden sprack soo antwoorde hy dien. Sijdi des conincks raetsheere? Sijt stille op dat ick v niet en doode, Ende die propheet wech gaende. Ick weet wel (seyt hy) dat Godt ghedacht heeft v doot te slaen, om dat ghy dit quaet ghedaen hebt, ende daer bouen en hebdi oock niet willen doen nae mijne{n} raet.
Hierom Amasias die coninck van Iuda hebbende eenen seer quaden raet ghenomen heeft ghesonde{n} tot Ioas den sone van Ioachaz Iehus sone den coninck van Israel, segghende. Coemt laet ons malcanderen sien,
En{de} hi sandt die boden wederom segghende. Die wilden distel die in Libano is heeft tot den cederboo{m} van Libano ghesonden segghende. Gheeft v dochter mijnen sone tot een huysvrouwe, en{de} siet die beeste{n} die int bosch van Libano waren sijn voorby ghegaen en{de} hebben den distel struyc vertreden,
Ghy hebt geseyt. Ick heb Edom gheslagen, ende daerom wort v herte verhauen tot houerdie{n}, sidt in v huys, waerom verwecti tquaet teghen v seluen, dat ghy vallen soudt en{de} Iudas met v?
Maer Amasias en wilde niet hooren, om dat des Heeren wille was dat hy gheleuert soude worden inder vianden ha{n}den om die goden va{n} Edom
Daerom soo is Ioas die coninc van Israel opcome{n}, en{de} sij hebben malcanderen haer aensichten ghetoont, Maer Amasias die coninc van Iuda was te Bethsames Iude,
En{de} Iudas is gheuallen voor Israel, ende is gheuloden in sijn tabernakelen,
Maer Amasia{m} den coninc va{n} Iuda de{n} sone va{n} Ioas Ioachaz sone, heeft Ioas die coninc va{n} Israel gheuanghe{n} te Bethsames en{de} heeft hem ghebracht in Ierusale{m}, en{de} heeft der stadt mueren ghebroken van Ephraims poorte tot aen die hoecpoorte toe, vier hondert cubitus lanc,
Ende alle tgout en{de} siluer en{de} alle die vaten die hi gheuonden hadde in Gods huys, en{de} bi Obededom en{de} ooc in die scatten van des conincs huys, en{de} ooc die kinderen der borghen heeft hy wederom gheuoert in Samarien.
En{de} Amasias Ioas sone die coninc van Iuda heeft gheleeft, nae dat ghestorue{n} is Ioas Ioachaz sone die coninc van Israel vijfthien iaren,
Datter meer is va{n} Amasias woorden der ierster en{de} der laetster is ghescreuen int boec der coninghe{n} va{n} Iuda en{de} Israel,
En{de} nae dat hy vanden Heere ghesceyden was, soo hebben sij hem laghen gheleyt in Ierusalem, Ende doen hi gheuloden was in Lachis, soo hebben sij ghesonden ende hem daer ghedoot,
Ende sij hebbe{n} hem wederbracht op paerden ende begrauen met sijnen vaderen in Dauids stadt.
ENde alle tvolc va{n} Iuda heeft sijne{n} sone Ozia{m} va{n} sesthie{n} iare{n} coninc ghemaect voor Amasias sijne{n} vader,
Hy heeft Ailath opgetimmert en{de} heeft die wedero{m} gebracht tot Iudas heerlijcheyt, nae dat die coninc ontslape{n} was met sijne{n} vadere{n}.
Sesthie{n} iare{n} out was Ozias doe{n} hi bego{n}ste te regnere{n} en{de} twee{n}vijftich iare{n} heeft hy in Ierusale{m} geregneert sijns moeders nae{m} was Iechelia va{n} Ierusale{m},
En{de} hy heeft ghedae{n} dat recht was in des Heeren ooghe{n}, Nae alle die dinghe{n} die Amasias sijn vader ghedae{n} hadde,
En{de} hi heeft de{n} Heere naerstelijc ghesocht in die daghe{n} va{n} Zacharias die ee{n} verstae{n}der en{de} sie{n}der Godts was, en{de} doe{n} hi de{n} Heere socht, so vorderde hy hem in alle dinghen.
Ten laetste{n} is hy wtghetrocke{n} en{de} heeft ghestreden teghen die Philistijnen, en{de} hy heeft ghebroken den muer van Geth, ende den muer van Iabnie, ende den muer van Azoten, en{de} hy heeft steden ghetimmert in Azoten, ende in Philistijm,
Ende die Heere heeft hem gheholpen teghen die Philistijnen, ende teghen die Arabers die daer woonde{n} in Gurbaal, ende teghen die Ammoniten,
Ende die Ammoniten brachten Ozie ghifte{n} by ghewichte ende sijne{n} naem is vermaert tot den inganck van Egipten toe, om die menichfuldighe victorie{n},
Ende Ozias heeft torren in Ierusalem ghetimmert op die hoeckpoorte, ende op die dalpoorte ende op die ander poorten in die selue sijde des muers, en{de} hy heeft die sterck ghemaect,
Hy heeft oock torren in die woestijne ghetimmert, en{de} hy heeft seer veel cisternen ghegraue{n}, om dat hi veel cleyn vee hadde, so wel in die platte velden als in die grootheyt der woestijnen, hy heeft oock wijngaerden ende wijngaerdeniers ghehadt in die gheberchten ende opden Carmelus, want hy was een man hem becommerende met lantwinninghe,
Ende theyr van sijnen strijdtbaer mannen die ten strijde trocken was onder die ha{n}t van Iehiel des scrijuers en{de} Maasie des leeraers, en{de} onder die hant va{n} Hananie die van des conincs hooftmannen was,
Ende alle tghetal der princen by haren familien der stercker mannen van twee duysent ende ses ho{n}dert,
en{de} onder hen gheheel heyr van drij ho{n}dert en{de} seuen duysent ende vijf hondert die bequaem ware{n} ter orloghen, ende die voor den coninck teghen die vianden streden,
Ende Ozias heeft hen dat is den heelen heyre oock bereydt scilden en{de} spiessen, en{de} helmetten, ende pansieren, ende boghe{n}, en{de} slinghere{n} om steenen te werpe{n},
Ende hy heeft in Ierusalem ghemaect versceyden instrumente{n} die welcke hy stelde in die torren, ende in die hoecken vanden mueren, dat sij soude{n} scieten pijlen en{de} groote steenen, Ende sijnen naem is verre wt ghebreyt om dat die Heere hem hielp, ende hem versterct hadde,
Maer doen hi versterct was, so is sijn herte verhauen tot sijnder verderffenissen, ende hy heeft den Heere sijnen Godt vergheten, ende hy is inden tempel des Heeren ghegaen, en{de} heeft willen ontsteken dat ruecwerck op den outaer van die welriekende offerande,
Ende ter stont nae hem incomende Azarias die priester en{de} met hem tachtentich priesters des Heeren, seer stercke mannen
hebben den coninc wederstaen, ende hebbe{n} gheseyt. Ten is v officie niet Ozia dat ghy den Heere ruecwerck ontsteken soudt. Maer dat hoort toe den priesteren Aarons sonen, die{n} tot sulcken dienst gheheylicht sijn, Gaet wt die heylighe plaetse, en versmaet dat niet, want ten sal v tot gheen glorie gherekent worden vanden Heere Godt
Ende Ozias gram werdende ende houdende metter hant dat wieroocvat om dat ruecwerck te ontsteken, heeft die priesters gedreycht, En{de} ter stont is daer melaetsceyt gecome{n} in sijn voorhooft voor die priesters in des Heeren huys opden outaer van die welriekende offerande,
Ende doen hem Azarias die ouerste priester aensien hadde, ende alle die ander priesters, soo hebben sij die lazerie ghesien in sijn voorheeft, ende sij hebben hem haestelijck wtghestooten, Maer hi oock veruaert sijnde haeste hem om wt te ghaen, om dat hy ter stont gheuoelt hadde die plaghe des Heeren,
Hierom heeft Ozias die coninck melaetsch gheweest tot sijnen sterfdach toe, ende hy heeft ghewoo{n}t in een afghesceyden huys vol melaetsheden, waerom dat hy ghestooten was wt des Heeren huys, Maer Ioatham sijn sone regeerde des conincs huys ende hi ordeelde tvolck des lants,
Datter meer is van Ozias woorden der ierster ende der laetster, heeft ghescreue{n} Isaias Amos sone die propheet,
Ende Ozias is ontslapen met sijnen vaderen, ende sij hebben hem begrauen inden acker der coninclijcker grauen, om dat hy melaetsch was, en{de} Ioatham sijn sone heeft voor hem gheregneert.
VYfentwintich iaren out was Ioatham doe{n} hy begonste te regneren, ende sesthien iaren heeft hy gheregneert in Ierusalem, Sijns moeders naem was Ierusa Sadocs dochter,
Ende hy heeft ghedaen dat recht was voor den Heere, nae alle tghene dat Ozias sijn vader ghedaen hadde, wtghenomen dat hy in des Heeren tempel niet ghegae{n} en is, en{de} het volc misdede noch,
Hy heeft getimmert die hooghe poorte van des Heeren huys, ende inden muer Ophel heeft hy veel ghetimmert,
Ooc heeft hi steden ghetimmert op tgheberchte van Iuda, ende in die bosschagien casteelen en{de} torren.
Hy heeft ghestreden teghen den coninc der kinderen van Ammon en{de} hij heeftse verwonnen, en{de} die kinderen van Ammo{n} hebben hem ghegheuen in dien tijt hondert talenten siluers en{de} thien duysent chorus maten tarwe, en{de} alsoo veel chorus maten gherste{n}, Dit gauen hem die kinderen van Ammon int tweeste en{de} derde iaer,
Ende Ioatham is versterct, om dat hy sijn weghen recht ghemaect hadde voor den Heere sijnen Godt,
Maer dat andere van Ioathams woorden ende alle sijn strijde{n}, ende wercken is ghescreuen int boeck der coninghen van Israel ende Iuda,
Vijfentwintich iare{n} out was hy doen hy begonste te regneren, ende sesthien iaren heeft hy in Ierusalem gheregneert,
Ende Ioatham is ontslapen met sijnen vaderen, ende sij hebben hem begrauen in Dauids stadt, ende Achaz sijn sone heeft gheregneert in sijn stede.
TWintich iaren out was Achaz doen hy begonste te regneren, ende sesthien iaren heeft hy gheregneert in Ierusale{m}, hy en heeft niet ghedaen dat recht was in des Heere{n} aensicht ghelijc David sijn vader,
Maer hy heeft ghewandelt in die weghen der coninghen van Israel, Daer bouen heeft hy Baalim oock staende beelde{n} ghegoten,
Hy is die ghene die ruecwerc ghebrant heeft in die valleye Benennom, ende hy heeft sijn sonen gheheylicht doort vier nae die maniere der Heydenen,
En{de} hi dede oock sacrificie, en{de} ontstack die welriekende offerande in die hoochden ende op die hoeuelen, en{de} onder alle boome{n} die dic gebladert ware{n},
En{de} die Heere sijn God heeft hem gheleuert in die ha{n}den des conincs va{n} Sirien die welcke hem gheslaghen heeft, ende heeft eenen grooten roof ghenomen van sijn heerlijcheyt, en{de} dien ghebracht in Damasco, oock is hy gheleuert des conincs van Israhels handen ende gheslaghen met een groote plaghe.
Ende Phacee die sone Romelie heefter van Iuda doot gheslaghe{n} hondert ende twintich duysent op eenen dach alle orloochsche mannen om dat si den Heere haerder vaderen Godt verlaten hadden.
Opden seluen tijt heeft Zechri een machtich man van Ephraim verslaghe{n} Maasiam des conincs sone ende Ezricam den prince sijns huys, ende Elcanam ooc den tweede{n} naest den coninc,
En{de} die kindere{n} van Israel hebben gheuanghen van haren broeders twee dondert duysent vrouwen, knechtkens, ende ionghe hochterkens, ende eenen ontellijcken grooten roof, ende sij hebben dien ghebracht in Samarien.
Op dien tijt was daer een propheet des Heeren ghenaemt Obed, die welcke teghe{n} ghegae{n} sijnde den heyre come{n}de tot Samarie{n} heeft geseyt. Siet die Heere uwer vadere{n} God gra{m} sijnde teghe{n} Iuda{m}, heeft die in v hande{n} geleuert, en{de} ghy hebtse wreedelijc gedoot also dat v wreetheyt totte{n} hemel toe raecte,
Daer en boue{n} wildi die kindere{n} van Iuda en{de} Ierusale{m} onder v bedwa{n}c brenghe{n} tot knechte{n} en{de} dienstvrouwe{n}, dwelc gee{n}sins va{n} noode en is te doe{n}, wa{n}t ghy hebt hier door teghen den Heere uwen God misdaen,
Maer hoort mijnen raet, ende leyt die gheuanghenen wederom, die ghy van uwen broederen herwaerts ghebrahct hebt, Want een groote gramscap des Heere{n} is v nakende,
Hierom hebben ghestaen die mannen vanden princen der kinderen van Ephraim Azarias die sone va{n} Ioha{n}nan, Barachias die sone va{n} Mosollamoth Ezechias Sellums sone, ende Amasias die sone van Hadali, teghe{n} hen die wten strijdt quamen,
en{de} sij hebben hen gheseyt. Ghy en sult die gheuanghenen hier niet in brenghen dat wij den Heere niet en sondighen Waerom wilde meer toe legghen tot onse sonden ende onse oude misdaden vermeerderen? Want tis voor waer een groote sonde, ende den torn van des Heere{n} rasende gramscap is nakende op Israel,
Ende die orlooschs mannen hebben den roof laten gaen, ende alle dat sij ghenomen hadde{n} voor die princen ende voor die gheheel menichte,
Ende die mannen daer wij te voren af vermaent hebben, stonden, ende nemende die gheuanghenen, ende alle die naect waren, hebben sij ghecleedt vanden roouen, ende als sij die ghecleedt ende ghescoeydt hadden, en{de} vermaect met spijse ende dranck, ende sij die ooc ghesalft hadden om de{n} arbeyt, ende hen besorgt hadden, Alle die niet wandelen en mochten en{de} cranck van lichaem waren hebben sij op lastdraghende beesten ghesedt, ende hebben die ghebracht te Iericho, der palmen stadt, tot hare{n} broeders, ende sij sijn wederom ghekeert in Samarien.
In dien tijt soo heeft die coninck Achaz ghesonde{n} aenden coninck van Assyrien begheerende helpe,
Ende die Edumiters sijn ghecome{n} ende hebbender veel van Iuda verslaghen, ende sij hebben eenen grooten roof ghenomen,
Die Philistijnen sijn oock breedt wt ghespreyt door die effen velt steden, ende aenden suyden van Iuda, ende sij hebben inghenomen Bethsames, ende Aialon, ende Gaderoth, Socho ooc, ende Thamnan, ende Gamzo met sijnen dorpkens, en{de} sij hebben daer inne ghewoont,
Want die Heere hadde Iudam vernedert om Achaz den coninck van Iuda, om dat hy hem ghebloodt hadde van helpe, ende dat hy den Heere versmaet hadde,
Ende hy heeft teghen hem ghebracht Telgath-phalnasar den coninck van Assyrien, die welcke hem ooc verdruckt heeft, ende sonder iemants wederstaen bedoruen,
Hierom Achaz hebbende berooft des Heeren huys ende der coninghen huys ende der princen, heeft den coninck van Assirien ghiften ghegheuen, ende nochtans en heeft dat hem niet gheholpen,
Daer en bouen soo heeft hy ten tijde va{n} sijnder benautheyt die versmaetheyt vermeerdert teghe{n} den Heere, Die selue coninc Achaz
heeft door sij seluen ghedoot slachofferanden ende gheoffert den goden van Damasco, die hem gheslaghen hadden, ende heeft gheseyt. Die goden der coninghen van Sirien helpen hemlieden die welcke ic versoenen sal met slachofferanden, ende sij sullen met my sijn, daer die nochtans hem hadden ten valle gheweest en{de} gheheel Israel,
Hierom als Achaz alle die vaten van Godts huys gherooft hadde en{de} ghebroken, soo heeft hy ghesloten die doeren va{n} Gods tempel, ende hi heeft voor hem outaren ghemaect in alle die hoecken van Ierusalem,
Ende oock in alle die steden van Iuda heeft hi outaren ghemaect om wieroock te branden, ende hy heeft tot gramscap verwect den Heere sijnder vadere{n} Godt,
Maer het ander van sijnen woorden ende van alle sijnen wercke{n} der ierster ende der laetster sijn ghescreuen int boeck der coninghen van Iuda en{de} Israel
Ende Achaz is met sijnen vaderen ontslapen, ende sij hebben hem begrauen in die stadt Ierusalem, want sij en hebben hem niet ontfanghen in die grauen der coninghen van Israel, ende Ezechias sijn sone heeft voor hem gheregneert.
ENde Ezechias heeft begonst te regneren doe{n} hy vijfentwintich iaren out was, ende neghe{n}entwintich iaren heeft hy gheregneert in Ierusalem, Sijns moeders naem was Abia een dochter Zacharie,
Ende hy heeft ghedaen dat behaeghelijck was voor des Heere{n} aensicht, nae alle dat Dauid sijn vader ghedaen hadde,
Opt selue iaer ende op dierste maent sijns conincrijcs heeft hy open ghedaen die doren van des Heeren huys, ende hy heeft die hermaect
Ende hy heeft priesters ende Leuiten ghebracht ende die vergadert in die oost strate.
Ende hy heeft tot hen gheseyt. Hoort my ghy Leuiten ende wert gheheylicht, reynicht dat huys des Heeren uwer vaderen Godt, ende doet wech alle onsuyuerheden van die heylighe wooninghe,
Ons vaders hebben ghesondicht, ende sij hebben quaet ghedaen int aenschijn vande{n} Heere onsen Godt hem verlatende, sij hebben haer aensichten afghekeert va{n} des Heeren tabernakel, ende sij hebben den rugghe ghekeert,
Sij hebben die doren ghesloten die int portael waren, ende sij hebben die luchters wtgheblust, ende den rueckoffer en hebben sij niet ghebrant, ende die heelbrantofferanden en hebben sij niet gheoffert in die heylighe plaetse Gode van Israel,
Hierom is die rasende gramscap des Heeren verwect op Iuda{m} ende Ierusalem, ende hy heeftse gheleuert tot een beroeringhe, ende tot verderffenisse, en{de} tot een wispelinghe ghelijck ghy selue siet met uwen ooghen,
Siet onse vaders sijn gheuallen metten swaerden, onse sonen ende onse dochteren ende huysvrouwen sijn gheuanghen wech gheleydt om dese groote boosheyt,
Hierom soo belieuet my nv dat wij sullen een verbont maken met den Heere den Godt van Israel, ende hy sal van ons keeren die rasende gramscap van sijnen torn,
Mijn kinderen en wilt niet onnacsaem sijn, V heeft die Heere vercoren dat ghy voor hem staen soudt ende hem dienen ende hem eeren, en{de} dat ghy hem soude rueckoffer branden,
Aldus sijn opghestaen die Leuite{n} Mahath die sone van Amasai, ende Ioel Azarias sone, van Caaths sonen, Maer van Merari sonen Cis die sone van Abdi, ende Azarias Ialaleels sone, Ende van Gersons sonen, Ioah die sone van Zemma, ende Eden die sone van Ioah,
Maer van Elizapha{n}s sonen Samri ende Iahiel, Ooc mede va{n} Asaphs sone{n} Zacharias en{de} Mathanias,
Ende ooc van Hema{n}s sonen, Iahiel en{de} Semei, En{de} ooc va{n} Idithuns sone{n} Semeias, ende Oziel,
Ende sij hebben verghadert hen broeders ende sij sijn gheheylicht, en{de} inghegaen nae des conincs beuel ende tghebodt des Heeren, dat sij Godts huys souden suyueren,
Die priesters ooc inde{n} tempel des Heeren gaende om dien te heylighe{n}, hebben wtghedraghen alle die onreynicheden die sij vonden hadde{n} int portael va{n} des Heere{n} huys, die welcke die Leuite{n} ghehaelt hebbe{n} en{de} wech ghedraghe{n} buyte{n} ouer die beke Cedron,
En{de} sij begonsten opden ierste{n} dach der ierster maent te reynighe{n}, en{de} opden achtsten dach der seluer maent sijn sij ghegaen int portael van des Heere{n} tempel, en{de} hebben den tempel ghesuyuert acht daghe{n,} en{de} opden sesthienste{n} dach der seluer mae{n}t hebbe{n} sij voldae{n} dat sij begonst hadde{n},
En{de} si sijn oock ghegae{n} tot Ezechia{m} de{n} coninc, en{de} hebbe{n} hem geseyt. Wij hebbe{n} gheheylicht tgheheel huys des Heere{n}, en{de} den outaer des bra{n}toffers en{de} sijn ghereetscappe{n}, ende ooc die tafel der voorlegghinge{n} met alle haer ghereetscappe{n},
en{de} alle de{n} huysraet des tempels, den welken die coninc Achas besmedt hadde in sijn rijck, nae dat hy ouerghetrede{n} was, ende siet alle dese dinghen sijn wt gheleydt voor des Heeren outaer.
Ende Ezechias die coninc des morghens vroech opstaende heeft vergadert alle die princen der stadt, en{de} hy is in des Heeren huys opghegaen,
en{de} si hebbe{n} tsamen gheoffert seuen stieren ende seuen rammen, seuen lammeren en{de} seuen bocken voor die sonde, voort conincrijc, voor die heylighe plaetse, voor Iuda, En{de} hy heeft gheseyt den priesteren Aarons sonen, dat sij die ten offer doode{n} soude{n} op des Heere{n} outaer,
Hier om hebben si die stieren ghedoodt en{de} tbloet hebbe{n} die priesters ontfanghen, ende si hebben dat opde{n} outaer ghestort, ende sij hebben ooc die ra{m}men ten offer ghedoodt, ende tbloet van dien hebben si ooc opden outaer ghestort, en{de} si hebben die lammeren ghedoot, en{de} tbloet opden outaer ghestort,
Ende sij hebbe{n} die bocken voor die sonde ghebrocht voor den coninck, ende die gheheel menichte, en{de} sij hebben hen hande{n} op die geleyt.
En{de} die priesters hebbe{n}se te{n} offer ghedoot, en{de} hebbe{n} hen bloet gesprayt voor de{n} outaer voor die suyveringe van geheel Israel wa{n}t voor geheel Israel hadde die coninck beuole{n} datme{n} heelbra{n}toffer doe{n} soude, en{de} voor die sonde,
En{de} hy heeft die Leuiten oock ghestelt in des Heeren huys, met cimbalen, en{de} psalterien ende herpen, na die insettinghe van Dauid de{n} coninc en{de} Gad den siender, en{de} Nathan den propheet, Want het was des Heeren ghebodt door sijnder propheten hant,
Ende die Leuiten stonden houde{n}de Dauids orghelen, en{de} die priesters trompetten,
Ende Ezechias heeft gheboden dat sij die brantofferanden offere{n} soude{n} opde{n} outaer, en{de} als men die brantoffera{n}de offerde, soo begonsten sie die louen te singhen den Heere, ende gheclanck te maken metten trompetten, en{de} met versceyden orghelen (die welcke Dauid die coninck te voren bereydt hadde) tsamen gheluyt te maken,
Ende doen alle die scare aenbadt, soo waren die sanghers, ende die de trompette{n} hielen in hare{n} dienst, tot dat de{n} heelen brantoffer volbracht was,
Ende doen die offerande voleyndt was, soo is die coninck nederghebuycht, ende alle die met hem waren, ende sij hebben aenghebeden,
Ende Ezechias ende die princen hebben gheboden den Leuiten dat sij den Heere louen souden met Dauids ende Asaphs des sienders woorden, die welcke hebben hem ghelooft met grooter blijscap, ende met gheboochden knien hebben sij aenbeden,
Maer Ezechias heeft oock dese woorden daer toe gheseyt. Ghy hebt v handen den Heere ghevult, Gaet toe ende offert die slachoffera{n}den ende louen in des Heeren huys, Hierom heeft die gheheel menichte gheoffert slachofferanden ende louen ende heelbrantofferanden, met deuoter herte{n},
Maer tghetal der brantofferanden welck die menichte offerde was dit, Tseue{n}tich verren, hondert ra{m}men, twee hondert la{m}meren,
En{de} sij hebbe{n} den Heere geheylicht seshondert ossen, ende drij duysent scape{n},
Maer die priesters waren luttel, ende sij en mochten niet ghenoech sijn dat sij der brantofferanden vellen aftrecken souden, waero{m} dat hen die Leuite{n} hen broeders gheholpen hebben, tot dat twerck volbracht was, ende dat die ouerste priesters gheheylicht waren, Want die Leuiten worden met lichter maniere gheheylicht dan die priesters,
Aldus hebben daer seer veel brantofferande{n} gheweest, die vette{n} des inghewants, der vreedofferen, ende die natte offeranden der heelbrantofferanden, en{de} den dienst va{n} des Heere{n} huys is volbracht gheweest,
Ende Ezechias is blijde gheweest en{de} alle tvolck om dat des Heeren dienst volbracht was, wa{n}t seer onuersie{n}lijc haddet belieft dat dit gesciede{n} soude.
ENde Ezechias heeft oock ghesonde{n} tot gheheel Israel ende Iudam, ende hy heeft brieuen ghescreuen tot Ephraim ende Manassen, dat sij comen souden tot des Heeren huys in Ierusalem, ende dat sij het Phase houden souden den Heere den Godt van Israhel,
Hierom als den raet des conincks ende der princen ende alle der vergaderinghen van Ierusalem ghehouden was, soo hebben sij ghesloten dat sij tphase houden souden in die tweede maent,
Want sij en waren tsamen niet comen dat te maken te sijnen tijde, want die priesters die ghenoech mochten sijn en waren niet gheheylicht, ende tvolck en was noch niet vergadert in Ierusalem,
Ende dat woort behaechde den coninck wel ende alle der menichten,
Ende sij hebben ghesloten dat sij boden senden souden in gheheel Israhel van Bersabee tot Dan toe, dat sij comen souden ende houden Phase, den Heere den Godt van Israhel in Ierusalem, wa{n}t vele en haddens niet ghedaen ghelijck dat in die wet bescreuen was.
Ende die loopers sijn ghereyst met die brieuen wt des conincs ghebot ende sijnder princen in gheheel Israhel ende Iuda, nae tghene dat die coninck beuolen hadde openbaerlijck, segghende. Kinderen van Israhel keert wederom tot den Heere den God van Abraham, ende Isaac, ende Israhel, ende hy sal wederkeeren tot die bleuelinghen die des conincks van Assirien handen ontuloden sijn,
En wilt niet worden ghelijck v vaders, ende v broeders die afghegaan sijn vanden Heere haerder vaderen Godt, en{de} hy heeftse gheleuert ter verderffenissen ghelijc ghi selue siet.
En wilt v necken niet verharde{n} ghelijc v vadere{n}, Gheeft v handen den Heere, ende coemt tot sijn heylighe woonstede, die hy gheheylicht heeft inder eewicheyt, Dient den Heere uwer vaderen Godt, en{de} den torn van sijnder rasender gramscap sal van v ghekeert worden,
Want eest sake dat ghy wederkeert tot den Heere, soo sullen v broeders ende kinderen bermherticheyt hebben voor hen heeren diese gheuanghen wech gheleydt hebben, ende sij sullen wederkeere{n} in dit lant, Want goedertieren en{de} ghenadich is die Heere v Godt, en{de} hy sal sijn aensicht van v liede{n} niet afkeere{n}, eest sake dat ghi wederkeert tot hem,
Hierom reysden die loopers raschelijck van steden te steden doert lant van Ephraim ende Manasse, tot Zabulon toe, die welcke hen bespotten ende bescimpten.
Maer nochtans sommighe mannen van Aser ende Manasse en{de} Zabulon volghende den raet, sijn ghecomen te Ierusalem.
Maer in Iuda is die hant des Heeren gheworden, dat hy hen een herte gheuen soude, dat sij doen souden (nae tghebot des conincs ende sijnder princen) dwoert des Heeren.
Ende in Ierusalem sijn veel volcken vergadert, dat sij souden houden dat hoochtijt der ongheheefder brooden, in die tweede maent.
Ende opstaende hebben sij verdoruen die outaren die in Ierusalem waren, ende alle daermen den afgoden rueck werck op onstack om worpende, hebbe{n} sij gheworpen in die beke Cedron.
Ende sij hebben het Phase ten offer ghedoodt opde{n} veerthiensten dach der tweeder maent. En{de} die Priesters ooc en{de} die Leuiten ten laetsten gheheylicht sijnde hebben brantofferanden gheoffert in des Heeren huys.
Ende sij hebbe{n} in hen ordinancie ghestaen nae die ordinancie en{de} wet Moysi des ma{n}s Gods. Maer die Priesters ontfinghen tbloet datmen storten soude van der Leuiten handen
om datter een groote scare niet gheheylicht en was, en{de} daer om doodden die Leuiten Phase, den ghenen die niet te tijde comen en waren om den Heere gheheylicht te worden.
En{de} oock een groot deel des volcks van Ephraim, ende Manasse, en{de} Issachar, en{de} Zabulon dat niet gheheylicht en was, heeft het Phase gete{n} niet na datter gescreuen is, ende Ezechias heeft voor hen ghebeden segghende,
Die goede Heere sal ghenadich wesen alle den ghenen, die met gheheelder herten versoecken den Heere haerder vaderen Godt, ende hy en salt hen niet wijten ter sonde{n}, dat sij niet gheheylicht en sijn.
Den welcken heeft die Heere verhoort, en{de} hy is metten volcke te vreden gheweest.
Ende die kinderen van Israel die te Ierusalem gheuonden waren, hebben ghehouden dat hoochtijt vanden ongheheefden brooden, seuen daghen lanck met grooter blijscappen, louende den Heere tot allen daghe. Ende die Leuiten ende die Priesters metten musijck instrumenten die tot hen officie dienden.
Ende Ezechias heeft ghesproken tot dat herte van alle den Leuiten die goede verstandicheyt hadden vanden Heere, ende sy hebben gheten die seue{n} daghen des hoochtijts doodende ten offer die slachofferanden der vreedt offeren, ende louende den Heere haerder vaderen Godt.
En{de} het heeft der gheheelder ghemeynten belieft dat sij noch seuen ander daghen viere{n} souden, dwelck sij oock ghedaen hebben met grooter blijscappen.
Ende Ezechias die coninck van Iuda hadde der menichten ghegheuen duysent verren, ende seuen duysent scapen, ende die princen hadden den volcke ghegheuen duysent verren, ende thien duysent scapen. Hier om isser een groote menichte der priesteren gheheylicht.
Ende alle die schare van Iuda, soe wel der Priesteren ende der Leuiten, als der gheheelder grooter menichten die van Israel comen was, ende oock der vreemdelinghen wten lande van Israel, en{de} der gheender die in Iuda woonden, is heel ouergoten gheweest met vrolijcheyt.
Ende daer is een blijde hoochtijt gheweest in Ierusalem, sulck als van Salomons Dauids soens tijde noyt gheweest en was in die stadt.
En{de} die Priesters ende Leuiten sijn opghestae{n} ghebenedijende tvolck, en{de} hen stemme wort verhoort, en{de} hen gebedt is ghecomen tot in die heyleghe woonstede des hemels.
ENde als dese dinghen behoorlijcken ghedae{n} waren soe is gheheel Israel wtghegaen die gheuonden was in die steden van Iuda, ende sij hebben der afgoden beelden ghebroken, en{de} die boschkens afghehouwen, die hoochden omgheworpen, ende die outaren verdoruen niet alleen van gheheel Iuda en{de} Beniamin, maer oock van Ephraim ende Manasse, tot dat sijt gheheel om hadden gheworpen. En{de} alle die kinderen van Israel sijn wederom ghekeert in hen besittinghen ende steden.
Ende Ezechias heeft gestelt die priesterlijcke en{de} leuitelijcke scaren by hen deylinghen, een ieghelijck in sijnen eyghenen dienst, te weten soe wel der Priesteren als der Leuiten tot brantofferanden, ende vreetsamighe offeranden, dat sij dienen souden ende belijden ende singhen in die poorten van des Heeren heyrscaren.
Ende des conincs deel was, dat van sijn eyghen substancie soude gheoffert worden die brantofferande des morghens altijt ende des auonts. Op die sabbathen oock ende nieuwe maende{n}, ende dander hoochtijden ghelijck daer ghescreuen is in Moyses wet.
Hy heeft ooc beuolen den volcke dat te Ierusalem woonde, dat sij deelen gheue{n} souden de{n} priesteren en{de} Leuite{n} op dat sij hen souden moghe{n} verleghe{n} tot die wet des Heeren.
Dwelck alst in die ooren der menichte{n} oueral gheseyt worde, soe hebben die kindere{n} van Israel seer veel ierste gauen ghegheuen, van coren, wijn ende olie, van honich oock, ende van alle die dinghen welck die aerde voertbrengt hebben sij thienden gheoffert.
Ende daer toe die kinderen van Israel ende Iuda die in die steden van Iuda woonden, hebben gheoffert thienden van ossen en{de} scapen, ende thiende der heylegher dinghen, die sij gheloeft hadden den Heere haren Godt, ende alle dese dinghen brenghende hebben sij ghemaect seer veel hoopen.
In die derde maent begonsten sij die fundamenten vanden hoopen te legghen ende in die seuenste maent hebben sij die volmaect.
Ende doe{n} Ezechias ende sijn princen binnen ghegaen waren soe hebben sy die hoopen ghesien, ende sij hebben de{n} Heere ghebenedijt ende den volcke va{n} Israel.
Ende Ezechias heeft den Priesteren ende Leuiten ghevraecht waer om dat die hoopen alsoe laghen.
Ende Azarias dierste Priester van Sadocs gheslachte heeft hem gheantwoert segghe{n}de. Sedert dat die ierste gaue{n} hebbe{n} begonst gheoffert te worden in des Heeren huys, soe hebben wy gheten ende sijn versaedt, ende daer is seer veel ouerbleuen, om dat die Heere sijn volck ghebenedijt heeft, en{de} dit is die oueruloedicheyt vanden bluelinghen die ghy siet.
Hier om heeft Ezechias gheboden dat sij scueren souden bereyden in des Heeren huys. Dwelck als sij ghedaen hadden,
soe hebben sij daer in ghedraghen soe wel die ierste gauen als die thienden en{de} alle dat sij beloeft hadde{n}, getrouwelijck. En{de} die ouerste va{n} desen was Chonenias de Leuijt, en{de} Semei sijn tweede broeder,
nade{n} welcke{n} was Iahiel, en{de} Azazias en{de} Nahath, en{de} Azael en{de} Ierimoth, Iozabad oock en{de} Eliel ende Iesinachias, en{de} Mahath, en{de} Banaias die ouersten onder Chonenias hant, ende Semeias sijns broeders, wt den beuele Ezechie des conincs en{de} Azarie des ouderste Priesters va{n} de{n} huyse Gods, tot den welcke{n} alle dinge{n} behoorde{n}.
Maer core die sone va{n} Iemna die Leuijt, en{de} doerwaerder der oosterscher poorte{n} was ouerste va{n} die dinghe{n} die vrijwillichlijck de{n} Heere ge-offert worden ende van den iersten gauen ende van den gheheylichden int heylich der heyleghen.
Ende onder sijn besorghen waren Eden ende Beniamin, Iesue ende Semeias, Amarias oock ende Sechenias in die steden der priesteren, dat sij ghetrouwelijck haren broederen deelen deylen souden, den minsten en{de} de{n} meesten,
wtghenome{n} die mans persoonen van drij iaren ende daer bouen allen den ghenen die in des Heeren tempel ghinghen, ende al wat van daghe te daghe dienende was inden dienst ende bewaringhen,
nae hen deylinghen den priesteren by hen familien, ende den Leuiten van twintichste iaer ende daer bouen by hen ordinancien ende scare{n},
ende der gheheelder menichten soe wel den huysvrouwen als haren kinderen meyskens ende knechtkens, worden ghetrouwelijck spijsen ghegheuen van die dinghen die gheheylicht waren.
Ende oock van Aarons kinderen waren mannen ghestelt doer die ackeren ende voersteden van alle den stede{n} besonder, die de deelen souden bedeylen, alle den mans persoonen vanden Priesteren ende Leuiten.
Aldus heeft Ezechias ghedae{n} alle dese dinghe{n} die wy gheseyt hebbe{n} in geheel Iuda, en{de} hy heeft ghedaen dat goet en{de} recht en{de} warachtich was voor den Heere sijnen Godt
in alle die eerbewijsinghe des diensts van des Heeren huys, nae die wet en{de} ceremonien willende versoecken sijne{n} Heere met alle sijn herte, ende hy heuet ghedaen ende is voerspoedich gheweest.
NAe deser en{de} der ghelijcker waerheyt is ghecomen Sennacherib die coninck van Assyrien ende in Iuda ghecomen sijnde heeft hy die besloten steden omleydt willende die innemen.
Dwelck als Ezechias ghesien hadde te weten dat Sennacherib come{n} was, ende dat alle tghewelt der orloghen ghekeert worde teghen Ierusalem,
heeft hy met den princen ende vroemsten mannen raet ghenomen, dat sij souden verstoppen die hoofde{n} der fonteynen die buyten der stadt waren, ende als dat met een ordinancie va{n} hen allen ghesloten was,
soe heeft hy vergadert een seer groote menichte, ende sij hebben verstopt alle die fonteynen ende die rijuiere die daer vloedde int midden des lants, segghende. Op dat die coninghen va{n} Assyrien niet en comen en{de} vinden oueruloedicheyt der watere{n}.
Ende hy heeft ooc opghetimmert (doende cloeckeijck) alle de{n} muer die veruallen was, en{de} hy heeft daer torren opghemaect, ende van buyten noch eenen anderen muer, ende hy heeft Mello weder vermaect in Dauids stadt, ende hy heeft wapenen ende schilden ghemaect van alder hande manieren.
Ende hy heeft ghestelt capeteynen der vechtender mannen int heyr. Ende hy heeftse al te samen gheroepen in die strate vander stadt poorten ende ghesproken tot hen herte segghende.
Doet ma{n}lijck ende weest vroem, en wilt niet vreesen, noch en ontsiet de{n} coninck van Assyrien niet, ende alle die menichte die met hem is, wa{n}t daer sijnder veel meer met ons dan met hem.
Want met hem is eenen vleeschelijcke{n} arm, met ons is die Heere onse Godt die onse helper is, ende strijdt voor ons. Ende tvolck is versterct met aldusdanighe woerden Ezechie des conincs van Iuda.
Als dese dinghen ghesciedt waren, soe heeft Sennacherib die coninck van Assyrien sijn knechten ghesonden in Ierusalem (Want met alle theyr omleydt hy Lachis) tot Ezechiam den coninck van Iuda, en{de} tot alle de{n} volcke dat in die stadt was, segghe{n}de,
Dit seyt Sennacherib die coninck van Assyrien. Waer op betrouwen hebbende sidt ghy lieden beleghen in Ierusalem?
Bedriecht v Ezechias om dat hy v leueren soude ter doot met hongher ende dorst voer waer toe segghende dat die Heere v Godt v verlossen sal wt des conincs van Assyrien handt?
En is dit niet die selue Ezechias, die sijn hoochden omgheworpen heeft ende sijn outaren, ende heeft Iuda ende Ierusale{m} beuole{n} seggende, Voer eene{n} outaer suldi aenbidden en{de} op dien suldie den rueck offer verbranden?
En weet ghy niet wat ick ghedaen hebbe ende mijn vaderen alle den volcken der aerden? Hebben die goden der Heydenen ende alle der landen haer lantscap moghen verlossen wt mijn hant?
Wie isser van allen der heydenen goden die welcke mijn vaderen verdoruen hebben, die zijn volck heeft moghen verlossen wt mijn hant, dat v Godt v oock soude moghen verlossen van deser hant?
Daer om en ghedoocht niet dat v Ezechias bedrieghe noch en laet v met ydelen onderwijsen niet bedrieghen, noch en ghelooft hem niet. Want en heeft gheen Godt van allen den heydenen ende lantscappen sijn volck niet connen verlossen van mijnder hant, ende van mijnder vaderen hant, soe en sal voerts v Godt v lieden niet moghen verlossen van mijn handt.
Maer noch meer ander woerden hebben sijn knechten ghesproken teghen den Heere Godt, en{de} teghen Ezechiam sijnen dienaer,
oock heeft hy brieuen ghescreuen vol blasphemien teghen den Heere den Godt van Israel, ende hy heeft teghen hem ghesproken, Ghelijck die goden va{n} die ander heydenen hen volck niet en hebben moghen verlossen van mijn hant, alsoe en sal Ezechias Godt sijn volck ooc niet moghen verlossen wt dese handt.
Daer en bouen heeft hy oock met een groot gheroep in Ioetscher talen teghen tvolck dat op die mueren van Ierusalen sadt al om gheroepen, om dat hy hen veruaren soude, ende die stadt innemen.
Ende hy heeft teghen den Godt van Israel ghesproken als teghen die goden va{n} die volcken der aerden, wercken van der menschen handen,
Hier om hebben Ezechias die coninck en{de} Isaias Amos sone die propheet ghebeden teghen dese blasphemie, ende sij hebbe{n} gheroepen totten hemel toe.
Ende die Heere heeft eene{n} Enghel ghesonden, die welcke heeft verslaghen alle die vrome en{de} strijtbare mannen ende die princen des conincs van Assyrien heyr. En{de} hy is met scanden weder om ghekeert in sijn lant. En{de} als hy in sijns Gods huys ghegae{n} was, soe hebben hem sijn sone{n} die wt sijnen lichaem come{n} waren doot gheslaghen metten swaerde.
Ende die Heere heeft Ezechiam behouden ende die inwoonders van Ierusalem van Sennacheribs des conincs van Assyrien hant, ende van die hant van allen anderen, ende hy heeft hem ruste ghegheuen al rontsomme.
Ende vele brachten oock slachofferanden en{de} sacrificien den Heere in Ierusalem ende ghiften Ezechie de{n} coninck va{n} Iuda die welcke na desen verheuen is voor alle die heydenen.
In dien daghen was Ezechias sieck totter doot toe, ende hy heeft de{n} Heere ghebede{n} ende die heeft hem verhoort, en{de} hy heeft hem een teeken ghegheuen.
Maer hy en heeft niet weder ghegheuen nae die weldaden die hy ontfanghen hadde, want sijn herte is verhauen gheweest. Ende die gramscap is teghen hem gheworden ende teghen Iuda ende Ierusalem,
ende namaels is hy verootmoedicht, om dat sijn herte verhauen gheweest hadde, soe wel hy als die inwoonders van Ierusale{m}, ende daer om en is op hen die gramscap des Heeren niet comen, in die daghen van Ezechias.
Ende Ezechias heeft gheweest rijck, ende seer vermaert ende hy heeft gheweest rijck, ende seer vermaert ende hy heeft voor sij seluen veel schatten vergadert van gout ende siluer ende costelijcke ghesteente, specerien ende wapenen va{n} allen manieren, ende vaten van grooten prijse.
Ende scathuysen, van coren, wijn ende olie, ende cribben van alderhande lastdraghende beesten, ende stallinghen van cleyn vee,
ende ses stede{n} heeft hy voor hem ghetimmert, want hy hadde van scapen ende lastdraghender beesten ontellijcke cudde, om dat hem die Heere bouen maten seer veel substancie ghegheue{n} hadde.
Hy is Ezechias die verstopt heeft die ouerste fonteyn der wateren Gihon, ende hy heeft die afghekeert beneden ten westen van Dauids stadt, in alle sijn wercken heeft hi voerspoedelick ghedae{n} dat hy ghewilt heeft.
Maer nochtans in die ambassadure der princen van Babilonien die tot hem ghesonden waren om dat sij vraghen souden van dat wonderlijck teeken dat op die aerde gheschiet was heeft hem Godt verlate{n} dat hy ghetempteert soude sijn, ende dat al bekent soude worden dat in sijn herte gheweest was.
Maer datter meer is van Ezechias woerden, ende van sijnder bermhertichede{n} dat is ghescreue{n} int ghesichte Isaie Amos sone des propheets, ende int boeck der coninghen van Iuda ende Israel.
Ende Ezechias is ontslapen met sijnen vaderen, ende sij hebben hem begrauen in die grauen van Dauids sonen, ende gheheel Iuda ende alle die inwoonders van Ierusalem hebben sijn wtvaert eerlijck ghehouden, ende Manasses sijn sone heeft voor hem gheregneert.
TWaelf iaren out was Manasses doen hy begonste te regneren ende vijfenvijftich iaren heeft hy gheregneert in Ierusalem.
En{de} hy heeft quaet ghedaen voor den Heere, nae die afgrijselijcheyt der heydenen welck die Heere voor die kinderen van Israel te niet ghedaen hadde.
Ende hy om ghekeert sijnde heeft weder op ghemaect die hoochden welck Ezechias sijn vader af gheworpen hadde, ende hy heeft outaren op ghericht voor Baalim, ende boschkens ghemaect, ende hy heeft aenbede{n} alle dat heyr des hemels, ende dien eere bewesen.
Ende hy heeft oock outare{n} ghetimmert in des Heeren huys, daer die Heere af gheseyt hadde in Ierusalem sal mijnen naem sijn inder eewicheyt.
Ende hy heeft die ghetimmert alle den heyre des hemels, in die twee voerhoue{n} va{n} des Heere{n} huys,
En{de} hy heeft sijn sonen doen gaen doert vier int dal Benennom, hy hadde aenmerck op droomen, ende volchde die waaerseggherie wtervoghelen sanck ende hy behielp hem met der tooueraers consten, hy hadde by hem tooueraers ende besweerders, ende veel quade wercken heeft hy ghedaen voor den Heere, dat hy hem creyten soude.
Ende hy heeft oock ghesneden ende ghegoten beelden ghestelt in des Heeren huys, daer af dat die Heere ghesproke{n} heeft tot Dauid ende tot Salomon sijnen sone, segghende, In die huys, ende in Ierusalem die ick vercoren hebbe wt alle die gheslachten van Israel, sal ick mijne{n} naem stellen in der eewicheyt.
En{de} ick en sal Israels voet niet late{n} roere{n} vanden lande dwelck ick haren vaderen ghegheuen hebbe. By alsoe nochtans eest dat sij onthouden te doen tghene dat ick hen gheboden hebbe, ende alle die wet, ende ceremonien ende rechten doer die hant van Moyses.
Aldus heeft Manasses Iudam verleyt, ende die inwoonders va{n} Ierusalem dat sij quaet doen souden, meer dan alle die heydenen welck die Heere verdoruen hadde van daenschijn der kindere{n} van Israel.
Ende die Heere heeft ghesproken tot hem ende tot sijnen volcke, ende sij en hebbens niet wille{n} aenhoore{n}.
Daer om heeft hy op hen ghebracht die Princen van dat heyr des conincs van Assyrien, ende sij hebben Manassen gheuangen, ende hem met ketenen ende veteren ghebonden hebben sij ghebracht in Babilonien.
Die welcke (nae dat hy benauwt was) heeft ghebeden den Heere sijnen Godt, ende hy heeft penitencie ghedaen grootelijck voer sijnder vaderen Godt,
ende hy heeft hem seer ootmoedelijck ghebeden, en{de} naerstelijcken begheert, ende die heeft sijn ghebedt verhoort, ende hem weder om ghebracht in Ierusalem, in sijn rijck, ende Manasses heeft bekent dat die Heere seluer Godt was.
Na desen heeft hy de{n} muer ghetimmert buyten Dauids stadt, ten westen van Gihon in die valleye, vanden inganck der visschen poorte rontsomme tot Ophel toe, ende hy heeft dien muer seer hooghe ghemaect, ende hy heeft Princen des heyrs ghestelt in alle die besloten steden van Iuda.
Ende hy heeft die vreemde goden wech ghenomen ende dat afgods beelt wt des Heeren huys, en{de} die outare{n} ooc die hy ghemaect hadde op den berch van des Heeren huys, ende in Ierusalem, ende hy heuet al buyte{n} der stadt gheworpe{n}.
Voerts soe heeft hy weder op ghemaect des Heeren outaer, ende hy heeft daer op gheoffert slachofferanden ende vreedsamighe offeranden en{de} lof offeranden, ende hy heeft Iude gheboden dat sij den Heere den Godt van Israel dienen soude{n}.
Maer nochtans dede tvolck noch slachofferanden op die hoochden den Heere haren Godt.
Maer datter meer is van Manasses wercke{n} ende sijn ghebedt tot sijnen Godt, ende die woerden oock der sienders die tot hem spraken inde{n} naem des Heeren des Gods van Israel, sijn begrepen in die woerden der coninghen van Israel.
Ende sijn ghebedt oock en{de} sijn verhooringhe, ende alle sijn sonden ende versmaetheyt, die plaetsen oock daer hy hooch de{n} ghetimmert heeft, ende boschkens ghemaeckt, en{de} staende beelde{n} eer hy penitencie dede, sijn ghescreue{n} in die woerden va{n} Hosai.
Aldus is Manasses ontslapen met sijnen vadere{n}, en{de} sij hebben hem begraue{n} in sijn huys, ende sijn sone Amon heeft voor hem gheregneert.
Tweentwintich iaren out was Amon doen hy begonste te regneren ende twee iaren heeft hy in Ierusalem gheregneert.
Ende hy heeft quaet ghedae{n} in daensicht des Heeren, ghelijck Manasses sijn vader ghedaen hadde, ende alle den afgoden die Manasses ghemaect hadde, ende alle den afgoden die Manasses ghemaect hadde, heeft hy offeranden ende dienst ghedaen.
Ende hy en heeft des Heere{n} aensicht niet ontsien, ghelijck Manasses sijn vader dat ontsien heeft, en{de} hy heeft veel meerder dinghen misdaen.
Ende doen sijn knechten teghen hem een ghesworen muyterie ghemaect hadde{n} soe hebbe{n} sij hem ghedoodt in sijn huys.
Maer die ander menichte des volcs verslaghe{n} hebbende die ghene die Amon doot gheslaghen hadden, heeft Iosiam sijne{n} sone coninck ghemaect voor hem.
ACht iaren out was Iosias doen hy begonste te regneere{n} ende eenendertich iare{n} heeft hy gheregneert in Ierusalem.
En{de} hy heeft ghedaen dat recht was in daenschijn des Heere{n}, en{de} heeft ghewandelt in Davids sijns vaders weghen, Hy en isser niet besijden ghegaen ter rechter oft ter slincker hant.
Maer int achtste iaer van sijnen rijcke doen hy noch een kint was, heeft hy begonst te soecken den Godt sijns vaders Dauid. Ende int twaelfste iaer na dat hy begonst hadde soe heeft hy Iudam en{de} Ierusale{m} ghesuyuert va{n} die hoochde{n} en{de} boschke{n}s, en{de} afgode{n} en{de} ghesnede{n} beelde{n}.
Ende sij hebben voor hem afghebroke{n} die outare{n} va{n} Baalim en{de} die afgode{n} die daer op ghestelt ware{n}, hebbe{n} sij in stucken ghebroken, ende die boschkens ende ghesneden beelden heeft hy afghehouwen en{de} in stucken ghebroken, en{de} op die grauen der gheender die daer slachofferanden pleghen te offeren heeft hy die stucken verstroyt.
En{de} daer bouen heeft hy die beenderen der priesters verbrant op der afgoden outaren ende hy heeft Iudam ende Ierusalem ghesuyuert.
Ende oock in die stede{n} va{n} Manasse en{de} Ephraim en{de} Symeon tot Nephthali toe heeft hy die al om gheworpen.
Ende doen hy die outaren afghebroken hadde, ende die boschkens ende ghesneden beelden al in stucken ghebroken en{de} alle der afgoden tempels omgheworpen hadde van alle dlant van Israel, soe is hy wederom comen te Ierusalem.
Hier om int achthienste iaer van sijne{n} rijcke alst lant nv ghesuyuert was ende des Heeren tempel, soe heeft hy ghesonden Saphan den sone Eselie ende Maasiam den prince van der stadt, ende Ioha Ioachaz sone den greffier, dat sij souden vermaken des Heere{n} sijns Gods huys.
Die welcke sijn ghecomen tot Helciam den grooten Priester, ende va{n} hem ghenome{n} hebbende tghelt datter ghebracht was in sheeren huys ende dat die Leuiten, en{de} doerwaerders vergadert hadden va{n} Manasse en{de} Ephraim, ende van alle die ouerbleuene van Israel, ende oock van gheheel Iuda ende Beniamin, ende bewoonders van Ierusalem,
hebbe{n} sij dat in die hande{n} gheleuert der geender die ouer die wercluyde{n} ware{n} in des Heeren huys, dat sij den tempel vermake{n} souden, ende vast toe maken alle dat cranck was.
Ende die hebben dat ghelt ghegheuen den wercluyden, en{de} den metsers dat sij steenen coopen souden van die steengroeuen, ende houten tot die ghebintselen der timmeragien, ende tot die ouerspansels der huysen welck die coninghen van Iuda ghebroken hadden.
Die welcke alle dinghen ghetrouwelijck deden. Ende die ouerste der werckluyden waren Iahach, ende Abdias van den kinderen Merari, Zacharias ende Mosollam van Chaaths kindere{n}, die dwerck voerts stuerden, al te samen Leuiten connende spelen op instrumenten van musijcke.
Maer ouer die ghene die tot versceyden orbaer lasten droeghen waren die scriuers ende meesters vanden Leuiten doerwaerders.
Ende doen sij tghelt wt haelden dat in des Heeren tempel ghebracht was, soe heeft Helchias die Priester gheuonden den boeck van des Heeren wet doer die hant van Moyses,
ende hy heeft gheseyt tot Saphan den scrijuer. Den boeck der wet heb ick gheuonden in des Heere{n} huys. Ende hy heeft hem dien ghegheuen.
Ende die heeft den boeck binne{n} by den coninck ghebracht ende hem ghebootscapt segghende, Alle die dinghen die ghy in uwer knechten hant ghegheuen hebt siet die worden volbracht.
Tsiluer dat in des Heeren huys gheuonden is hebben sij te hoope ghesmolten, ende tes ghegheuen den ouerste{n} vanden wercluyden, ende der gheender die versceyden wercken maken.
Daer toe soe heeft my Helcias die Priester oock desen boeck gheleuert. Den welcken als hy voor den coninck ghelesen hadde,
ende hy die woorden der wet ghehoort hadde, soe heeft hij sijn cleederen ghescoert,
en{de} heeft beuolen Helcie en{de} Ahicam Saphans sone, ende Abdon den sone van Micha ende Saphan oock den scrijuer, ende Asae des conincs knecht segghende,
Gaet henen, ende bidt den Heere voor my, ende voor die ouerbleuene van Israel ende Iuda, van alle die woerden van desen boeck die gheuonden is. Want een groote verbolghentheyt des Heeren heeft op ons ghedropen om dat ons vaders des Heeren woerden niet bewaert en hebben, dat sij doen souden al dat in desen boeck ghescreuen is.
Hier om is Helcias wech ghegaen ende die tsamen vanden coninck ghesonden waren tot Oldam die prophetersse, die huysvrouwe van Sellum des soens van Thecuath des soens Hasra des bewaerders vanden cleederen, die welcke woonde binnen Ierusalem in tweede deel ende sij hebben haer gheseyt die woorden die wy boue{n} vertelt hebben.
Ende sij heeft hen gheantwoert, Dit seyt die Heere die Godt van Israel, Segt den man die v ghesonden heeft aen my,
Dit seyt die Heere, Siet ick sal quaeden op dese plaetse brenghen, ende op haer bewoonders, ende alle die vermaledijdinghen die in desen boeck ghescreuen sijn, den welcken sij ghelesen hebben voer den coninck van Iuda,
want sij hebben my verlaten, ende hebben sacrificie ghedaen den vreemden goden, om dat sij my tot gramscap souden verwecken, in alle die wercken van haren handen, daer om sal mijn rasende gramscap druppen op dese plaetse, ende die en sal niet wt ghebluscht worden.
Maer totten coninck va{n} Iuda die v ghesonden heeft om de{n} Heere te verbidden, spreect aldus, Dit seyt die Heere die Godt van Israel. Om dat ghy ghehoort hebt die woerden van den boeck,
ende v herte vermorwet is, ende ghy verootmoedicht zijt in daensicht des Heeren van desen dinghen die gheseyt sijn teghen dese plaetse ende teghen die bewoonders van Ierusalem, ende want ghy ontsiende mijn aensicht hebt v cleederen ghescoert, ende hebt gheweent voer my, soe hebbe ick v oock verhoort, seyt die Heere.
Want ick sal v nv versame{n} tot uwen vaderen ende ghy sult in v graf ghedraghen worden in vrede{n}, ende v ooghe{n} en sulle{n} alle tquaet niet sien, dat ick brenghe{n} sal op dese plaetse, en{de} op haer bewoonders. Hier om hebbe{n} sij den coninck vertelt alle dat sij gheseyt hadde.
Ende hy tsamen gheroepen hebbende alle die ouders va{n} Iuda ende Ierusalem
es opghegaen in des Heeren huys ende tsamen oock alle die mannen van Iuda, ende bewoonders van Ierusalem, die Priesteren ende Leuiten, ende alle tvolck vanden minsten totten meesten. Den welcken daer sijt alle hoorden heeft die coninck ghelesen alle die woerde{n} des boecs.
Ende stae{n}de in sijnen rechter stoel, heeft hy een verbont ghemaect voor den Heere, dat hy wandelen soude nae hem, ende dat hy bewaren soude sijn gheboden, ende ghetuyghenissen ende rechtuaerdichmakinghen met alle sijn herte ende met alle sijn ziele, en{de} doen al datter ghescreuen is in den boeck die hy ghelesen hadde.
Ende hy heeft daer op oock besworen alle die beuonden waren in Ierusalem ende Beniamin, ende die inwoonders va{n} Ierusalem hebben ghedaen nae tverbont des Heeren haerder vaderen Godt.
Hier om heeft Iosias wech ghenomen alle die afgrijselijcheden van alle die lantscappen der kinderen van Israel en{de} heeftse alle die in Ierusalem ouerbleuen waren doen dienen den Heere haren Godt. In allen sijn daghen en sijn sij niet af ghesceyden vanden Heere haerder vaderen Godt.
ENde Iosias heeft in Ierusalem ghehouden Tphase den Heere dwelck ten offer ghedoodt was op den veerthiensten dach der ierster maent.
Ende hy heeft die priesteren ghestelt in hen officien, ende vermaent dat sij dienen souden in des Heeren huys.
En{de} den Leuijten (nae der welcker leringhen gheheel Israel de{n} Heere gheheylicht worde) heeft hy gheseyt, Stelt die arcke in die heylijchste plaetse des tempels welc Salomon Dauids sone die coninck van Israel ghetimmert heeft. Wa{n}t ghy en sult die gheenssins voertaen meer draghen, maer nv dient den Heere uwen Godt, ende sijnen volcke Israel.
En{de} bereydt v, by v huysen en{de} maechscappe{n} in die deylinghen van een ieghelijcken besonder ghelijck beuolen heeft Dauid die coninck va{n} Israel, ende bescreuen heeft Salomon sijn sone,
ende dient in die heyleghe plaetse by die familien ende scaren der Leuiten,
en{de} gheheylicht sijnde doodt ten offer het Phase. Bereydt oock uwen broeders dat sij moghen doen nae die woerden welcke die Heere ghesproken heeft doer die hant va{n} Moyses.
En{de} Iosias heeft daer boue{n} alle den volcke dwelck daer gheuonden was in dat Hoochtijt van Phase, ghegheuen lammeren en{de} ionghe boxkens wt die cudden, en{de} van anderen cleynen vee dertich duysent, ende drij duysent rindere{n}, dese ware{n} al van des conincs substa{n}cie.
Ende sijn vorsten hebben oock vrijwillichlijc gheoffert dat sij ghelooft hadden, soe wel den volcke als den Priesteren ende Leuiten. Maer Helcias en{de} Zacharias ende Iahiel die Princen van des Heeren huys hebben den Priesteren ghegheue{n} om Tphase te houden cleyn vee onder een ghemingt twee duysent ses hondert, en{de} drijhondert ossen.
Maer Chonenias en{de} Semeias oock en{de} Nathanael sijn broeders, ende oock Hasabias ende Iehiel, ende Iosabad die princen der Leuiten hebben den anderen leuiten ghegheuen om dat Phase feestelijck te houden vijfduysent cleyn vee, ende vijfhondert ossen.
En{de} den dienst is bereydt en{de} die Priesters hebben ghestaen in haer officie. Ende die Leuiten oock in hen scaren nae des conincs ghebodt.
Ende Tphase is te{n} offer ghedoot ende die Priesters hebben met hen hant dbloet ghespraeyt, ende die Leuiten hebben die vellen der brantofferanden afghetrocken,
ende sij hebben die wtghesceyden, dat sij die gheuen souden by die huysen ende familien van eenen yeghelijcken, ende dat sij den Heere souden gheoffert worden alsoe daer ghescreuen is int boeck van Moyses. Ende van den ossen hebben sij oock desghelijcs ghedaen,
ende sij hebben Tphase opt vier ghebraden, alsoe dat in die wet ghescreuen is, maer die vreedt offeranden hebbe{n} sij ghecoect in metalen potten ende ketels, ende eerden potten ende haestelijck hebbe{n} sij dat bedeylt alle den ghemeynen volcke.
Maer voer hen ende den Priestere{n} hebben sij namaels bereyt. Want in dat offeren der brantofferande{n} ende der vetten des inghewants hebben die Priesters becommert gheweest tot den nacht toe. Waer om dat die Leuiten voor hen selue{n}, en{de} voor die Priesters Aarons sone{n} ten alderleste{n} bereydt hebbe{n}.
Maer die sangers Asaphs kindere{n} stonde{n} in hen ordinancie nae Dauids gebodt, en{de} Asaphs ende Hemans ende Idithuns des conincs propheten. Maer die doerwaerders wachten aen Elcke poorte besonder, alsoe dat sij niet eenen ooghenblick en ghinghen vanden dienst. Waer om dat hen broeders die Leuiten hen spijsen bereydt hebben.
Hier om soe is alle den Gods dienst des Heeren behoirlijck voldaen op dien dach, dat sij Tphase souden houden en{de} offeren brantofferanden op des Heeren outaer nae tghebodt des conincs Iosie.
En{de} die kinderen van Israel die daer gheuonden waren hebbe{n} Phase ghehoude{n} op dien tijt, ende dat hoochtijt va{n}den ongheheefden brooden seuen daghen.
Alsulck Phase en heefter niet gheweest in Israel, van Samuels des propheets daghen. Maer ooc niemant va{n} alle den coninghen van Israel en heeft sulck Phase ghehouden ghelijck Iosias den Priesteren ende Leuiten, ende gheheel Iuda ende Israel die gheuonden was ende den inwoonders van Ierusalem.
Int achthienste iaer des conincs Iosie is dat Phase feestelijck ghehouden.
Nae dat Iosias den tempel vermaect hadde soe is Nechao die coninck van Egypten opcomen om te orloghen in Charchamis by de{n} vloet Euphrates, en{de} Iosias is hem teghen ghetrocken.
Maer hy heeft tot hem boden ghesonden en{de} gheseyt, Wat heb ick met v te doen coninck van Iuda? Ick en coem heden teghen v niet, maer ick orloghe teghen een ander huys, tot dat welcke my Godt haestelijck heeft gheboden te gaen. Houdt op teghe{n} Godt te doen, die met my is, dat hy v niet en doode.
Iosias en wilde niet wederkeren, maer hy heeft teghen hem eene{n} strijdt bereydt en{de} hy en wilde niet hoore{n} na die woerden van Nechao wt den mont Gods. Maer hy is voerts ghereyst om te strijden int velt van Mageddo.
En{de} aldaer ghewont sijnde vanden scutters heeft hy gheseyt sijnen knechten, Leyt my wt den strijdt want ick ben seer ghewont.
Die welcke hebben hem ghenomen vanden eenen waghen op eenen andere{n} waghen die hem volchde op der coninghen maniere, ende hebben hem wech ghevuert in Ierusalem ende hy is ghestoruen en{de} begrauen in sijnder vadere{n} graf, en{de} gheheel Iuda ende Ierusalem hebben hem beweent,
Ieremias aldermeest, wiens sanghers ende sangherssen allegader tot op den dach van heden verhalen die clachtighe sanghen ouer Iosiam, ende het is als een wet gheworde{n} in Israel. Siet men seyt dat ghescreuen is in die clachtighe sanghen.
Maer dander van Iosias woerden, ende van sijnder bermherticheden, die doer des Heere{n} wet gheboden sijn,
ende sijn ierste ende laetste wercken sijn ghescreuen int boeck der coninghen van Iuda ende Israel.
HIer om heuet tvock des lants ghenomen Ioachaz den sone van Iosias, en{de} heeft hem coninck ghemaect voer sijnen vader in Ierusalem.
Drijentwintich iaren out was Ioachaz doen hy begonste te regneren, ende drij maenden regneerde hy in Ierusalem.
Maer die coninck van Egypte{n} heeft hem afgheset doe{n} hy in Ierusalem quam, ende hy heeft dat lant ghescadt op hondert talente{n} siluers, ende een talent gouts.
Ende hy heeft voer hem coninck ghemaect Eliacim sijne{n} broeder ouer Iudam ende Ierusalem, ende hy heeft sijnen naem verandert in Ioacim. Maer den seluen Ioachaz heeft hy met hem ghenomen ende wech gheleyt in Egypte{n}.
Vijfentwintich iaren out was Ioacim doen hy begonste te regneren ende elf iaren regneerde hy in Ierusalem, ende hy heeft quaet ghedaen voor den Heere sijnen Godt.
Teghen desen is opgheclomme{n} Nabugodonosor die coninck der Chaldeen en{de} hy heeft hem ghebonden met ketenen wech ghevoert in Babilonien.
Waerwaerts dat hy oock die vaten des Heeren ouerghevoert heeft ende die ghestelt in sijnen tempel.
Dander van Ioacims woerden en{de} van sijne{n} afgrijsselijchede{n} die welcke hy ghedae{n} heeft, en{de} die in hem gheuonde{n} sijn die sijn begrepen int boeck der coninghen van Iuda ende Israel. En{de} Ioachin sijn sone heeft voor hem gheregneert,
Acht iaren out was Ioachin doen hy begonste te regneeren, ende drij maenden en{de} thien daghen heeft hy gheregneert in Ierusalem, ende hy heeft quaet ghedaen in daenschijn des Heeren.
Ende doen dat iaer omme gheloopen was, soe heeft Nabugodonosor die coninck sommighe ghesonden die hem oock hebben ghebrocht in Babilonien, draghende mede die aldercostelijcste vaten van des Heeren huys. En{de} hy maecte coninck Sedechiam sijns vaders broeder ouer Iudam ende Ierusalem.
Eenentwintich iaren out was Sedechias doe{n} hy begonste te regneren, en{de} elf iaren regneerde hy in Ierusalem.
Ende hy heeft quaet ghedae{n} in die ooghen des Heere{n} sijns Gods, noch hy en heeft hem niet ghescaemt voor dae{n}schijn van Ieremias den propheet, die tot hem sprack wt des Heeren mont.
Vanden coninck Nabugodonosor is hy oock ghesceyden die welcke hem besworen hadde by Gode, ende hy heeft sijnen necke verhart en{de} sijn herte, dat hy niet wederkeeren en soude tot de{n} Heere den Godt va{n} Israel.
Ende oock alle die princen der Priesteren ende tvolck hebbe{n} boosselijc ouertreden nae alle die afgriselijcheyt der heydenen, ende sij hebben thuys des Heere{n} besmet, dwelck hy voer hem gheheylicht hadde in Ierusalem.
En{de} die Heere haerder vaderen Godt sandt tot hemlieden, doer die hant van sijnen bode{n} des nachts opstaende, ende daghelijcs vermanende om dat hy sijn volck en{de} sijnder woonsteden spaerde.
Maer sij bespotten Gods boden, ende sij achten luttel op sijn woerden, ende sij begecten die propheten, tot dat die rasende gramscap des Heeren op sijn volck quam, ende datter gheen ghenesen aen en was.
Want hy heeft op hen ghebracht den coninck der Chaldeen ende heeft hen ionghelinghen metten swaerde verslaghen int huys van sijnder heylegher woonsteden, hy en heeft gheen bermherticheyt ghehadt metten Ionghelinghen en{de} maechden ende oude{n} mans, iae ooc niet metten ghenen die va{n} ouderdom crom ghinghe{n}, maer hy heeftse al in sijn handen gheleuert,
ende alle die ghereetscappen van des Heeren huys soe wel die meeste als die minste, ende die tresoiren des tempels, ende des conincs ende der princen heeft hy ouergheuoert in Babilonien.
Die vianden hebben thuys Gods verbra{n}t en{de} de{n} muer va{n} Ierusale{m} gebroke{n}, alle die torre{n} hebbe{n} sij verbrant ende al wat costelijck was, hebbe{n} sij verdoruen.
Soe wie dat swaert ontgaen was, die werde in Babilonie{n} gheleyt en{de} heeft den coninck ghedient ende sijnen sonen, tot dat die coninck van Persen regneerde.
Om dat volbracht soude worden des Heeren woert wt den mont va{n} Ieremias, ende dat het lant sijn sabbathen soude houden, want alle die daghe{n} der verwoestinghe{n} heeft dat den sabbath ghehouden tot dat veruult ware{n} tseuentich iaren.
Maer in dierste iaer van Cyrus de{n} coninck van Persen om te voldoen des Heeren woert dat hy ghesproke{n} hadde doer den mont va{n} Ieremias, heeft die Heere verwect Cyrus des conincs van Persen gheest, die welcke heeft doen openbaer wt roepen in alle sijn rijck, oock doer scriften, segghende,
Dit seyt Cyrus die coninck van Persen. Alle die rijcken vander aerden heeft my ghegheue{n} die Heere die Godt des hemels, ende hy heeft my gheboden dat ick hem een huys timmeren soude in Ierusalem, welck is dioetsche lant. Wie isser va{n} v lieden onder alle sijn volck? Die Heere sijn Godt moet met hem sijn, ende hy treck op waerts.
HEERE almachtighe Godt onser vaderen Abraham ende Isaac en{de} Iacob, ende van hare{n} rechtuaerdighen sade,
die ghemaect hebt hemel en{de} aerde met allen haren cyraete,
die de zee ghebonden hebt metten woerde van uwen ghebode, die den afgront besloten hebt, ende hebt dien toe gheteeke{n}t met uwen veruaerlijcken ende loffelijcken naem,
de{n}welcken alle dinghen ontsien ende beuen van daensicht uwer cracht,
wa{n}t onuerdragghelick is die grootdadicheyt uwer glorien, ende onlijdelijck is die gra{m}scap uwer dreyghinghen op die sondaers.
Maer onghemete{n} ende onbegrijpelijck is die bermherticheyt uwer belofte,
want ghy sijt die alderhoochste Heere, goedertiere{n}, lancmoedich ende seer bermhertich, ende rou hebbende ouer die boosheyt der menschen.
Ghy Heere nae die menichfuldicheyt uwer Goetheyt hebt beloeft penitencie ende verghiffenisse den ghenen die v ghesondicht hebben, ende doer die menichfuldicheyt uwer bermherticheyt hebdi penitencie gheordineert den sondaren ter salicheyt.
Hier om en hebt ghy Heere Godt der rechtuerdigher gheen penitencie ghestelt den rechtuerdighen, Abraha{m} en{de} Isaac en{de} Iacob, den ghenen die v niet ghesondicht en hebben. Maer ghy hebt die penitencie ghestelt om my sondaer
want ick heb ghesondicht boue{n} tghetal van dat sant der zee. Vermenichfuldicht sijn mijn booshede{n} o Heere, vermenichfuldicht sijn mijn boosheden, en{de} ick en ben niet weerdich te bescouwen en{de} te aensie{n} die hoocheyt des hemels om die menichfuldicheyt mijnder boodheden.
Ic ben nederghebuycht met veel yseren banden, soe dat ic niet en mach mijn hooft opheffen, ende ick en heb gheen verblasinghe mijns adems. Want ick heb verwect v gramscap en{de} quaet voor v ghedaen. Ick en heb uwen wille niet ghedaen, en{de} v gheboden en heb ick niet ghehouden. Ick heb ghestelt afgrijselijcheden en{de} vermenichfuldicht die misdaden.
Ende nu buyghe ick die knyen mijnder herten, biddende va{n} v goetheyt.
Ic heb ghesondicht Heere, ick heb ghesondicht, en{de} mijn boosheden, bekenne ic,
waer om soe begheer ick v bidde{n}de, Vergheuet my Heere, vergheuet my, en{de} en wilt my tsame{n} niet verdoen met mijnen boosheden, noch ooc en wilt niet inder eewicheijt (gram wesende) het quaet my na houde{n}, noch en verdoemt mi niet in die onderste plaetsen der aerden, wa{n}t ghy sijt Godt, een Godt (seg ick) der gheender die penitencie doen,
en{de} in my suldi alle v goetheyt toonen, want ghi sult my onwaerdich salich maken nae v groote bermherticheyt,
ende ick sal v altijt louen alle die daghen mijns leuens. Want v louen alle die crachten der hemelen, ende v is die glorie inder eewicheyt. Amen.
INt ierste iaer Cyri des conincs van Persen (om dat volbracht soude worden dwoert des Heeren wt den mont va{n} Ieremias) soe heeft die Heere verwect de{n} gheest van Cyrus den coninck van Persen, en{de} hy heeft openbaerlijc doen wtroepen ee{n} stemme ouer alle sijn rijc oock doer scriftuere, seggende,
Dit seyt Cyrus die coninc va{n} Perssen. Alle die rijcke{n} van aertrijcke heeft my ghegeue{n} die Heere die Godt des hemels, en{de} hy heeft my gheboden dat ic hem ee{n} huys timmere{n} soude in Ierusale{m} welc is in Iudeen.
Wie isser va{n} v lieden onder alle sijn volc? Sijn Godt sij met hem, hy climme op nae Ierusalem welck is in dioetsche lant en{de} timmere dat huys des Heeren des Gods va{n} Israel. Hy is die Godt die te Ierusale{m} is.
Ende alle die ander in allen plaetsen, al waer dat sij woonen, hen sullen helpen die mannen van haerder plaetsen met gout en{de} siluer en{de} substa{n}cie, en{de} cleyn vee, wtghenomen t ghene dat sij vrijwillichlijc offere{n} den tempel Gods, die te Ierusale{m} is.
En{de} daer sijn opghestaen die princen der vaderen va{n} Iuda en{de} Beniamin en{de} die priesteren en{de} Leuiten, en{de} alle die ghene wiens gheest die Heere verwect hadde, dat hy optrecken soude om te timmeren den te{m}pel des Heere{n}, die te Ierusalem was.
En{de} alle die ghene die rontsomme waren hebben gheholpen door hare handen met siluere{n} en{de} gulden vaten, met substancie ende lastdraghende beesten, met huysraet, wtghenomen die dinghen die sij vrijwillichlijck gheoffert hadden.
En{de} die coninck Cyrus heeft ooc voerts bracht die gheretscappen va{n} des Heeren tempel, die Nabugodonosor ghebracht hadde van Ierusalem en{de} die ghestelt in sijns Gods te{m}pel.
En{de} Cyrus die coninc va{n} Persen bracht die voerts door die hant va{n} Mithridatis Gazabars sone, en{de} heeft die by ghetale gheleuert, Sassabasar den prince van Iuda.
Ende dit is hen ghetal. Gulden schalen dertich, en{de} duysent silueren schalen, neghen en{de} twintich messen, dertich gulden croesen,
die tweede silueren croesen vierhondert en{de} thiene, duysent ander ghereetscappen.
Alle die vaten gulden en{de} silueren, waren vijfduysent ende vierhondert. Alle dese heeft Sassabasar ghebracht met die ghene die optrocken van die oueruoeringhe van Babilonien te Ierusalem.
ENde dit sijn die kinderen des lantschaps die op ghegaen sijn vander gheuanghenissen welck Nabugodonosor die coninck van Babilonien in Babilonien ouer gheuoert hadde, ende sijn weder ghekeert in Ierusalem en{de} Iudam, een ieghelijck in sijn stadt.
Die ghecomen sijn met Zorobabel, Iesua, Nehemia Saraia, Rahelaia, Mardochai, Belsan, Mesphar, Beguai, Rehum, Baana. Tghetal vanden mannen des volcs van Israel.
Die kinderen Pharos twee duysent hondert tweentseuentich.
Die kinderen van Sephatia, drij hondert tweentseuentich.
Die kinderen van Area, seuen hondert vijfentseuentich.
Die kindere{n} va{n} Phahatmoab, der kinderen va{n} Iosue Ioab twee duysent acht hondert twaelue.
Die kinderen van Ela{m} duysent tweehondert vierenvijftich.
Die kinderen va{n} Zethua neghenhondert vijfenveertich.
Die sonen va{n} Zachai seuenhondert tsestich.
Die kinderen va{n} Bani ses hondert tweenveertich.
Die kinderen va{n} Bebai ses hondert drijentwintich.
Die kinderen van Azgad, duysent tweehondert tweentwintich.
Die kinderen va{n} Adonicam, ses hondert sessentsestich.
Die kindere{n} va{n} Beguai twee duysent sessenvijftich.
Die kinderen van Adin vierhondert vierenvijftich.
Die kinderen van Ather die wt Ezechias waren achtenneghentich.
Die kinderen van Besai drijhondert drijentwintich.
Die kinderen va{n} Iora, hondert twaelue.
Die kinderen va{n} Hasum, tweehondert drijentwintich.
Die sonen va{n} Gebbar vijf en{de} neghentich.
Die kinderen va{n} Beth-lehem, ho{n}dert drijentwintich.
Die ma{n}nen va{n} Netupha, sessenvijftich.
Die mannen va{n} Anathoth, hondert achtentwintich.
Die kindere{n} va{n} Azmaueth tweenveertich.
Die sonen va{n} Cariathiarim Cephira en{de} Beroth seuenho{n}dert drijenveertich.
Die kindere{n} va{n} Rama en{de} Gabaa, ses hondert eene{n}twintich.
Die ma{n}nen va{n} Machmas ho{n}dert twee{n}twintich.
Die ma{n}ne{n} va{n} Bethel en{de} Hai tweeho{n}dert drije{n}twintich.
Die kindere{n} va{n} Nebo twee{n}vijftich.
Die kindere{n} va{n} Megbis ho{n}dert sessenvijftich.
Die kinderen va{n} den anderen Ela{m} duysent tweehondert vierenvijftich.
Die kinderen va{n} Harim drijhondert twintich.
Die kindere{n} va{n} Lodhadid en{de} Ono, seuenho{n}dert vijfentwintich.
Die kindere{n} va{n} Iericho drijhondert vijfenveertich.
Die kinderen va{n} Senaa dry duysent ses hondert dertich.
Priesters, die kinderen van Iadaia int huys van Iesue, neghenhondert drijentseuentich.
Die kindere{n} va{n} Emmer duysent tweenvijftich.
Die kindere{n} van Pheshur duysent tweehondert seue{n} en{de} veertich.
Die kinderen van Harim, duysent seuenthien.
Leuiten, die kinderen va{n} Iesue ende Cedmiel der kinderen van Odouias vierentseuentich.
Sanghers, Asaphs sone{n} hondert achtentwintich.
Die kinderen der doerwaerders, die kindere{n} va{n} Sellum, die kindere{n} va{n} Ater, die kindere{n} va{n} Telmon, die kindere{n} van Accub, die kindere{n} va{n} Hatita, die kindere{n} van Sobai altesame{n} hondert neghen en{de} dertich.
Die Nathinei, die kindere{n} va{n} Siha, die kindere{n} va{n} Hasupha, die kindere{n} va{n} Thabbaoth,
die kindere{n} va{n} Ceros, die kindere{n} va{n} Siaa, die kindere{n} va{n} Phadon,
die kindere{n} va{n} Lebana, die kindere{n} va{n} Hagaba, die kindere{n} va{n} Accub,
die kindere{n} van Hagab, die kindere{n} Semlai, die kindere{n} Hanan,
die kindere{n} va{n} Gaddel die kindere{n} va{n} Gaher, die kindere{n} va{n} Rahaia,
die kindere{n} va{n} Rasin, die kindere{n} va{n} Necoda die kindere{n} va{n} Gaza{m},
die kinderen va{n} Aza, die kinderen va{n} Phasea, die kindere{n} van Besee,
die kindere{n} va{n} Asena, die kinderen va{n} Munim, die kindere{n} va{n} Nephusim,
die kindere{n} va{n} Bacbuc, die kindere{n} va{n} Hacupha, die kinderen va{n} Harhur,
die kindere{n} va{n} Bestuch, die kinderen van Mahida, die kindere{n} va{n} Harsa,
die kinderen va{n} Bercos, die kindere{n} va{n} Sisara, die kindere{n} va{n} Thema,
die kindere{n} va{n} Nasia, die kindere{n} van Hatipha,
die kinderen va{n} Salomons dienaers, die kindere{n} va{n} Sotai, die sonen van Sophereth, die sone{n} van Pharuda,
die sonen van Iala, die kinderen van Dercon, die kindere{n} van Geddel,
die kindere{n} van Saphatia, die kinderen van Hatil, die kindere{n} va{n} Phocsereth die van Asebaim ware{n}, die kindere{n} van Ami,
alle die Nathinei en{de} sonen van Salomons dienaers, drijhondert twee en{de} neghentich.
En{de} die ghene die opghetrocken waren van Thelmela, Thelharsa, Cherub, en{de} Adon, ende Emer, ende sij en consten niet bewijsen haerder vaderen huys en{de} hen saet, oft sij wt Israel waren.
Die kinderen van Dalaia die kinderen van Thobia, die kinderen van Necoda ses hondert tweeenvijftich.
Ende van der Priesters kindere{n}. Die kindere{n} va{n} Hobia, die kindere{n} va{n} Accos, die kindere{n} va{n} Bersellai die ghenomen heeft van Bersellai des Galaaditers dochters een huysvrouwe en{de} hij is ghenoemt met den naem van hen lieden.
Dese hebben ghesocht die scrifture van haerder afcoemsten, ende sij en hebben die niet gheuonden, en{de} sij sijn verworpen va{n} dat Priesterscap.
Ende Athersatha heeft hen gheseyt dat sij niet eten en soude{n} van dat heylich der heyleghen tot datter een Priester op stont gheleert en{de} volmaect.
Alle die menichte ghelijc ee{n} mensch ware{n} tweenveertich duysent, drij hondert en{de} tsestich
wtghenome{n} hen knechte{n} en{de} dienstvrouwe{n}, die welcke ware{n} seue{n} duysent, drij ho{n}dert seue{n} en{de} dertich, en{de} onder dese ware{n} twee ho{n}dert sanghers en{de} sangherssen.
Hen Peerde{n} ware{n} ses ho{n}dertsessendertich, hen muylen twee hondert vijfenveertich.
Hen kemelen ware{n} vierho{n}dert vijfendertich. Hen ezele{n} ses duysent seue{n} hondert, twintich.
En{de} sommighe va{n} die Prince{n} der vadere{n} doe{n} sij inden te{m}pel des Heere{n} ghinge{n}, die te Ierusale{m} is hebbe{n} vrijwillichlic gheoffert in des Heere{n} huys om dat op te timmere{n} in sijn plaetse.
Na hen vermoghe{n} hebbe{n} sij ghegeue{n} die costen des wercs eenenveertich duysent gulden pennighe{n}, en{de} vijf duysent ponde{n} siluers, en{de} hondert Priesterlijcke cledere{n}.
Aldus hebben ghewoont die Priesters en{de} Leuite{n} en{de} sommighe vanden volcke, en{de} die sanghers, ende die doerwaerders ende die Nathineen in hen steden, ende gheheel Israel in haer lieden steden.
ENde die seuenste maent was nu come{n}, en{de} die kindere{n} van Israel ware{n} in hen stede{n}. Hier om is tvolck vergadert ghelijck ee{n} ma{n} in Ierusale{m}.
En{de} Iosue Iosedecs sone is opghestae{n} en{de} sijn broeders die Priesters en{de} Zorobabel Salathiels sone en{de} sijn broeders, en{de} sij hebbe{n} getimmert de{n} outaer des Gods van Israel dat sij daer op offeren souden brantofferanden, ghelijc dat ghescreue{n} is in die wet Moysi des mans Godts.
En{de} sij hebben den outaer Gods ghestelt op sijn basemente{n}, doen hen die volcken des lants rontsomme daer om veruaernissen aen dede{n}, en{de} sij hebben daer op gheoffert brantoffer den Heere des morghens en{de} auonts.
En{de} sij hebbe{n} ghehoude{n} dat hoochtijt der tabernakele{n} ghelijc dat ghescreue{n} is, en{de} heelbrantofferande tot elcke{n} daghe veruolghens nae tghebodt, elcs daechs werck op sijnen dach.
En{de} na desen, de{n} dagelijcsche{n} heele{n} brantoffer, soe wel in die nieuwe maenden, als in alle die hoochtijden des Heere{n} die gheheylicht ware{n}, en{de} in alle die daghe{n} in die welcke datmen ghewillighe gauen den Heere offerde.
Van de{n} iersten dach der seuenster maent hebbe{n} sij begonne{n} te offeren die heelbra{n}tofferande de{n} Heere. Maer den te{m}pel Gods en was noch niet ghefundeert.
Maer sij hebbe{n} tghelt de{n} steenhouwers ghegeue{n} en{de} de{n} metsers, en{de} ooc spijse, en{de} dra{n}ck en{de} olie den Sydoniters en{de} die va{n} Tyrien, dat sij cederen houte{n} brenghen souden va{n} Lybano op die zee tot Ioppen. Alsoe hen dat beuole{n} hadde Cyrus die coninck va{n} Persen.
Maer int tweede iaer haerder toecoemsten totte{n} huyse Gods in Ierusale{m,} in die tweede maent hebben begonst Zorobabel Salathiels sone, en{de} Iosue Iosedecs sone, en{de} die andere va{n} haren broeders Priesters en{de} Leuiten, en{de} alle die wt die gheuanghenissen ghecome{n} waren te Ierusale{m}, en{de} sij hebben ghestelt die Leuiten van twintich iaren en{de} daer boue{n}, dat sij dwerck des Heere{n} souden voertdrijuen.
En{de} Iosue en{de} sijn sone{n} en{de} sijn broeders Cedmihel en{de} sijn sone{n}, en{de} die sonen va{n} Iuda stonden ghelijck een man, dat sij neersticheyt doe{n} soude{n} op die ghene diet werck deden in den tempel Gods. Die sone{n} va{n} Henadad en{de} hen kinderen en{de} hen broeders Leuiten.
Als dan vanden metsers des Heeren te{m}pel ghefundeert was, soe stonde{n} die priesters in haer cieraet met tro{m}petten, ende die Leuiten Asaphs sone{n} met cimbale{n}, dat sij Godt louen souden doer die hant va{n} Dauid den coninck va{n} Israel.
En{de} sij songhen tsamen met lofsanghen en{de} met belijdinghe de{n} Heere. Wa{n}t hy goet is. Want inder eewicheyt sijn bermherticheyt is ouer Israel. En{de} alle tvolck riep met grooten gheroep inden Heere te louen, om dat den te{m}pel des Heere{n} ghefundeert was.
Ooc veel vanden Priestere{n} en{de} Leuite{n} en{de} Princen der vaderen en{de} die ouders die den te{m}pel ghesien hadde{n} te voren doe{n} die ghefundeert was, en{de} desen te{m}pel in hen ooge{n}, weende{n} met luyder stemme{n} en{de} veel roepende met blijscap hieue{n} hen stemme{n} op.
En{de} daer en conste niema{n}t onderkenne{n} die ste{m}me va{n} tgheroep der gheender die blijscap maecte{n} en{de} die ste{m}me va{n} des volcs weene{n}. Wa{n}t tvolck riep al onderee{n} met groot geluyt, en{de} die ste{m}me worde verre gehoort.
MAer die viandenvan Iuda ende Beniamin hebben ghehoort, dat die kinderen der gheuanghenissen eenen tempel optimmerden den Heere den Godt va{n} Israel.
Ende comende tot Zorobabel en{de} tot die Princen der vadere{n} hebben sij tot hen gheseyt, Laet ons met v liede{n} timmere{n}. Wa{n}t wy soeken den Heere nwen Godt ooc ghelijck ghy. Siet wy hebbe{n} slachofferanden gheoffert van die daghen van Asorhaddan des conincs van Assur, die ons hier ghebracht heeft.
Ende Zorobabel en{de} Iosue ende die ander Princen der vaderen va{n} Israel hebbe{n} hen gheseyt, Ten betaemt v ende ons niet, dat wy den Heere onsen Godt een huys timmere{n} souden, maer wy sullen dat selue alleen timmeren den Heere onsen Godt, ghelijc ons Cyrus die coninc va{n} Persen beuolen heeft.
Hier om eest gheschiet dattet volc des lants belette die handen des volcs van Iuda, en{de} turbeerde hen int timmeren.
En{de} sij hebbe{n} tegen hen ghehuert raetsluyden, dat die souden bederuen hare{n} raet alle die daghen van Cyrus den coninck van Persen, en{de} tot dat rijck va{n} Darius den coninck va{n} Persen.
Maer int conincrijck van Assuerus int beghinsel van sijnen rijcke hebben sij ghescreuen een clachte teghen die inwoonders van Iuda ende Ierusalem.
Ende in die daghen van Artaxersis heeft ghescreuen Beselam Mithridates ende Tabeel ende die ander die in haren raet waren tot Artaxersem den coninck van Persen, ende den brief der clachten was ghescreuen in Syriersche sprake, en{de} hi worden ghelesen in die syriersche tale.
Reum Beel-teem, ende Samsai die scrijuer, hebben ghescreuen eenen brief van Ierusalem Artaxersi den coninck aldusdanich.
Reum Beel-teem ende Samsai die scrijuer ende die ander hen raetsluyden Dyneen ende Apharsathaceen Terphaleen Apharseen en{de} Erchueen, Babilonien, Susanecheen Dieuieen, ende Elamiten,
ende die andere vanden natien die ouerbracht heeft die groote ende gloriose Asenaphar, ende heeftse doen woonen in die steden van Samarien, ende in die andere lantscappen ouer den vloet in vreden,
(dit is het wtscrift des briefs die{n} sij tot hem sonde{n}) Artaxersi den coninck, v dienaers, manne{n} die ouer de{n} vloet woone{n} segghen groetenisse.
Kenlijck sij den coninck dat die Iode{n} die van v tot ons sijn op ghetrocke{n}, sijn ghecomen in Ierusalem, een wederspannighe ende seer quade stadt, die welck sij timmeren oprechtende haer mueren en{de} die wanden vermakende.
Hier om nv kenlijck sij den coninck, eest dat dese stadt opghetimmert wort ende haer mueren hermaect, soe en sullensij gheen tribuyt, noch tol, noch iaerlijcsche rente{n} gheuen, ende dese scade sal tot die coninghe{n} comen.
Maer wy ghedachtich des souts dat wy int paleys gheten hebben, ende want ons onbehoorlijck dunct des conincs scade te sien, daer om hebbene wy ghesonden ende ghebootscapt de{n} coninck,
dat ghy soudt ondersoecken in die boecken van uwer vaderen hystorien, en{de} ghi sult dat bescreue{n} vinde{n} in die registere{n} der ghesciedenissen, en{de} ghy sult weten dat die stadt een wederspannighe stadt is, ende scade doende den coninghen ende den lantscappen, ende orloghen sijn in haer verwect van oude voerleden daghen. Om welcke sake die stadt oock bedoruen is.
Wy bootscappen dit den coninck. Want eest by alsoe dat die stadt opghetimmert wordt ende haer mueren weder op ghemaect, soe en suldi ghee{n} besittinghe meer hebben ouer de{n} vloet.
Dit woert heeft die coninck ghesonden tot Reum beel-teem ende Samsai den scrijuer, ende tot die ander die in haren raet waren inwoonders van Samarien, ende den anderen ouer de{n} vloet, biedende salicheyt ende vrede.
Die clachte die ghy aen ons ghesonden hebt is openbaerlijck ghelesen voor my,
ende tes van my beuolen, ende sij hebben dat ondersocht ende gheuonden dat die stadt van ouden daghen teghen die coninghen opstaet, ende dat daer in verwect sijn oplopen ende orloghen,
Want daer hebben seer vrome coninghen geweest in Ierusalem, die welcke hebben heerscappie ghehadt ouer alle dlantscap datter ouer den vloet is. Ende sij ontfinghen tribuyt ende tolghelt ende iaerlijcsche renten.
Hier om nv hoort dat vo{n}nisse. Verbiedt die mannen, dat die stadt niet opghetimmert en worde, tot dat by auontuere{n} van my gheboden worde.
Siet toe dat ghy dit niet onachtsamelijck en volbrenghet, ende dat het quaet teghen die coninghen allinxkens niet meerder en worde.
Aldus soe is duytscrift van Artaxersis des conincs ghebode ghelesen voor Reum Beel-teem ende Samsai den scrijuer, ende haren raetslieden, ende sij sijn haestelijck wech ghegaen tot Ierusalem aen die Ioden, ende sij hebben hen verboden metten arm ende metter macht.
Doen is ghescorst gheweest het werck van des Heeren huys in Ierusalem, ende ten worde niet ghedaen tot het tweede iaer van Darius des conincs van Persen rijck.
ENde Aggeus die Propheet ende Zacharias Addos sone hebben ghepropheteert, propheterende tot die Iode{n} die in Iudeen ende Ierusale{m} waren, in den naem des Gods van Israel.
Doen stonden op Zorobabel Salathiels sone, en{de} Iosue Iosedecs sone, en{de} sij begonsten te timmeren den tempel Gods in Ierusalem, en{de} met hen Gods prophete{n} hen helpende.
Op dien selue{n} tijt is tot hen come{n} Thathanai die een vorst was ouer den vloet, en{de} Sthar-buzanai en{de} hen raetsluyden, en{de} aldus seyden sij hen, Wie heeft v lieden raet ghegheuen dat ghy dit huys op timmeren soudt, ende sijn mueren hermaken.
Waer op hebben wy hen gheantwoert, welck die namen der mannen waren die der timmeragien ghebieders waren.
Ende die ooghen haers Gods is ghecomen op die ouders der Ioden, ende sij en consten hen niet verbieden. Ende het heeft hen belieft dat dese sake soude ouerghedraghen worden aen Darium ende dan souden sij ghenoech doen teghen die clachte.
Dits dinhoudt des briefs den welcken ghesonden heeft Thathanai die ouerste des lantscaps ouer die vloet. Ende Stharbuzanai ende sijn raetslieden die Arphasacheen die ouer den vloet waren, aen Darium den coninc.
Die woerde{n} die sij hem ghesonden hadden waren aldus ghescreuen, Dario den coninc sij alle vrede,
Kenlijck sij den coninck dat wy ghegaen sijn gheweest in dat Ioetsche lantschap tot des grooten Godts huyse dat welck ghetimmert wort van onghehouwen steenen ende die houten worden in die mueren gheleydt, ende dat werck wort neerstelijck ghetimmert, ende het wast in hen handen.
Hier om hebben wy die ouders ghevraecht, ende aldus hebben wy hen gheseydt, Wie heeft v orlof ghegheuen dat ghy dit huys soudt timmeren, ende dese mueren weder op maken?
Ende wy hebben oock haer lieder namen van hen ghevraecht, dat wy v dat souden bootscappen. En{de} wy hebben ghescreuen die namen van dien mannen die onder hen lieden die princen sijn.
En{de} aldusdanighe woerden hebbe{n} sij ons gheantwoert seggende, Wij sijn dienaers des Godts va{n} hemel en{de} aerde, ende wy timmeren den tempel die ghetimmert was ouer dese veel iaren, ende die, die groote coninck va{n} Israel gheghetimmert en{de} opghericht hadde.
Maer na dat ons vadere{n} tot gramscap verwect hadde{n} de{n} Godt des hemels, soe heeft hy die gheleuert in die handen va{n} Nabugodonosor den coninck van Babilonie{n} den Chaldeusschen, en{de} dit huys heeft hy ooc ghebroken ende sijn volc heeft hy ouergheuoert in Babilonie{n}.
Maer int ierste iaer van Cyrus de{n} coninck van Babilonie{n}, soe heeft Cyrus die coninc ee{n} ghebodt ope{n}baer ghestelt dat het huys Gods soude ghetimmert worde{n}.
Want ooc die goude{n} en{de} siluere{n} vate{n} van Gods te{m}pel welc Nabugodonosor wt den te{m}pel ghehaelt hadde die te Ierusale{m} was, en{de} hadde die wech ghedrage{n} in den te{m}pel van Babilonie{n}, heeft Cyrus die coninc wte{n} te{m}pel van Babilonien ghehaelt, en{de} sij sijn ghegheue{n} eenen ghenoemt Sassabasar den welcke{n} hy ooc prince ghemaect heeft,
en{de} hem gheseyt, Neempt dese vaten wech en{de} gaet henen en{de} stelt die inden te{m}pel die in Ierusalem is, ende laet dat huys Gods ghetimmert worde{n} op sijn plaetse.
Hier om is dien Sassabasar ghecomen en{de} heeft gheleyt die fundamenten va{n} den tempel Gods in Ierusalem. En{de} van dien tijt tot nv toe wort dien getimmert, en{de} noch en is dien niet volmaect.
Nv dan duncket den coninck goet, soe doe hy dat soecken in des conincs librarie die in Babilonie{n} is. Oft oock van Cyrus den Coninck gheboden is gheweest dattet huys Gods in Ierusalem soude getimmert worden. Ende des conincs wille van deser saken laet tot ons senden.
DOen gheboodt Darius die coninc, ende sij hebbe{n} dit ghesocht in die librarie der boecke{n} die in Babilonien op gheleyt waren,
ende daer is gheuonden in Ecbatanis (dwelck is een casteel in dat lantscap van Medena) eenen boeck. Ende daer in was een sulcke ghedenckenisse ghescreuen
Int ierste iaer Cyri des conincs soe heeft Cyrus die coninck gheboden dattet huys Gods soude ghetimmert worden dwelck is in Ierusalem, ter plaetsen daer sij die slachofferanden offeren souden, ende dat sij daer legghen souden fundamenten, draghende die hoochde van tsestich cubitus, ende die breydde van tsestich cubitus,
drij veruolghende ryen van onghehouwen steenen ende desghelijcke ordinancien oock va{n} nieuwen houten, en{de} die costen sullen van des conincs huys ghegheuen worden.
Maer oock die ghereetscappen van den tempel Gods gulden ende silueren die Nabugodonosor ghenomen hadde wt den tempel van Ierusalem, ende die ghebracht in Babilonien laet weder gheuen, ende wederom draghen inden tempel binnen Ierusalem in hen plaetse, die welck oock in den tempel Godts ghestelt sijn.
Nu dan daer om ghy Thathanai ouerste des lants welc ouer den vloet is Starbusanai ende v raetsluyden Apharsacheen, die ouer de{n} vloet sijt gaet verre wech van henlieden,
ende laet make{n} dien te{m}pel Gods vanden ouersten der Ioden, ende van haren ouders op dat sij dat huys Gods moghen timmeren op sijn plaetse.
En{de} van my is oock gheboden, wat van den Priesteren der Ioden moet ghedaen worden hen lieden dattet huys Gods ghetimmert worde, te weten datmen van des conincs kiste, dat is vanden tribuyten die ghegheuen worden van dlantscap ouer den vloet, naerstelijck die costen gheue dien mannen, op dat dwerck niet beledt en worde.
Ende waert oock van noode, soe salmen hen gheuen calueren, ende lammeren, ende ionghe bocken totten heelen brantoffer Gode vanden hemel, tarwe, sout, wijn, ende olie, nae die behoirte der priesteren die in Ierusalem sijn salmen hen daghelijcs gheuen op dat nerghens af clachte en sij.
Ende laetse offeranden offeren Gode des hemels ende bidden voer dleuen des conincs ende sijnder kinderen.
Hier om is van my een ghebodt ghestelt. Dat soe wat mensch dit ghebodt verandert, datmen van diens huys sal een hout nemen ende dat op richten ende hem daer aen vast naghelen, ende sijn huys salmen ghemeyn maken.
Ende Godt die sijnen naem daer heeft doen woonen, moet verderuen alle die conincrijcken ende dat volck dwelck sijn hant wtreyct om te wederstae{n}, ende te verderuen dat huys Gods, dat in Ierusalem is. Ick Darius heb dit ghebodt ghestelt, dwelck ick naerstelijck wil volbracht hebben.
Hierom Thathanai die vorst van den lantscappe ouer den vloet, ende Stharbusanai ende sijn raetsluyden hebben naerstelijck ghedaen alsoe Darius die coninck beuolen hadde.
Ende die ouders der Ioden timmerde{n} ende hadden voerspoet nae die prophetie van Aggeus den Propheet ende van Zacharias den sone van Adda ende sij hebben ghetimmert, ende op ghemetst doert beuel Gods van Israel, ende naet beuel van Cyrus ende Darius ende Arthxerses den coninghen van Persen.
Ende sij hebben dit huys des Heeren volmaect, tot opden derden dach der maent Adar, welc is tseste iaer des conincs Darij.
Ende die kinderen van Israel Priesters ende Leuiten ende die ander va{n} den kindere{n} der ouervoeringhen, hebben ghehoude{n} die wijdinghe van dat huys Gods met blijscappen.
En{de} sij hebbe{n} gheoffert in die wijdinghe va{n} dat huys Gods hondert caluere{n}, twee hondert rammen, vierhondert lammeren, twaelf bocken vanden gheyten voer die sonde va{n} gheheel Israel, nae tghetal va{n} die gheslachte{n} va{n} Israel.
En{de} sij hebbe{n} die Priesters ghestelt in hen ordina{n}cie{n} en{de} die Leuite{n} in hen buerte{n} ouer Gods wercke{n} in Ierusale{m}, ghelijc daer ghescreue{n} is int boeck va{n} Moyses.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel van der oueruoeringhen, hebbe{n} Paeschen ghehoude{n} op den veerthienste{n} dach va{n}der ierster maent.
Want die Priesters en{de} Leuite{n} waren ghereynicht ghelijck een mensch, allegader suyuer om dat paeschlam te{n} offer te dooden voor alle den kinderen vander oueruoeringhe{n} en{de} hare{n} broedere{n} de{n} Priesters en{de} hen selue{n}.
En{de} die kindere{n} va{n} Israel die weder om come{n} waren van die ouervoeringhe, en{de} alle die hen ghesceyde{n} hadde{n} van die onsuyuerheyt der heydenen des lants, tot hen lieden dat sij soecken souden den Heere de{n} Godt van Israel hebbent ghegheten.
Ende sij hebben dat hoochtijt van die ongheheefde broode{n} ghehoude{n} seuen daghen in blijscappe{n}, om dat die Heere hen verblijdt hadde, en{de} bekeert therte des conincs va{n} Assur tot hen, om hen hande{n} te helpen int werck va{n} thuys des Heeren des Gods van Israel.
ENde nae dese ghesciedenissen int conincrijck Artaxersis des conincs van Persen was Esdras die sone Saraie, des soe{n}s Azarie, des soens Helcie
des soens Sellum, des soe{n}s Sadoc, des soens Achitob,
des soens Amarie, des soens Azarie, des soens Maraioth,
des soens Zarahie, des soens Ozi, des soens Bocci,
des soens Abisue, des soens Phinees, des soens Eleazar, des sons Aaron des Priesters van tbeghinsel.
Desen seluen Esdras is opcomen va{n} Babilonien ende hy was een rasch scrijuer in Moyses wet, die welcke die Heere Godt heeft ghegheuen Israel. Ende die coninck heeft hem ghegheuen nae die hant des Heeren sijns Godts op hem alle sijn begheerte.
Ende daer sijn op ghetrocken vanden kinderen van Israel en{de} vanden kinderen der Priesteren, ende vander Leuiten kindere{n}, ende vanden sanghers, ende vanden doerwaerders, ende vanden Nathineen in Ierusalem int seuenste iaer, Artaxersis des conincs.
Ende sij sijn ghecomen in Ierusalem in die vijfste maent dat is het seuenste iaer des conincs.
Want op den iersten dach van der ierster maent begonste hy op te trecken van Babilonien, en{de} op den iersten dach van der vijfster maent is hy comen in Ierusalem, nae die goede hant sijns Godts op hem.
Ende Esdras heeft sijn herte bereydt, dat hy die wet des Heeren ondersoecken soude, ende dat hy doen ende leeren soude in Israel dat ghebodt ende dat recht ordeel.
En{de} dit is het inhoudt des briefs va{n} tghebodt dat Artaxerses die coninck ghegheue{n} heeft Esdre de{n} Priester den gheleerde{n} scrijuer in die woerden en{de} gheboden des Heeren ende in sijn ceremonien in Israel.
Artaxerses een coninck der coninghen Esdre den Priester den alder gheleertsten scrijuer van die wet Godts des hemels, saluyt.
Van my eest gheboden dat soe wien wt den volcke van Israel in mijn rijck belieft, ende van sijnen Priesteren ende Leuiten te gaen in Ierusalem, dat hy gae met v.
Want van des conincs aensicht ende sijnder seuen raetsheeren sijdi ghesonden dat ghy het Ioetsche landt ende Ierusalem besoecken soudt in die wet ws Gods, die in v hant is,
ende dat ghy draghen soudt tgout ende tsiluere dat die coninck ende sijn raetsheeren vrijwillichlijck gheoffert hebben Gode van Israel. Wiens tabernakel in Ierusalem is.
Ende alle tsiluer ende tgout dat ghy vinden sult, in alle dat lantscap van Babilonien, ende dat tvolck sal willen offeren ende vanden Priesters die vrijwillichlijck offeren sullen den huyse van haren Godt welck is in Ierusalem
ontfanct vrijlijck, ende coopt naerstelijck met desen ghelde calueren, rammen, lammeren, ende die sacrificien ende natte offerande van dien, ende offert die op den outaer vanden tempel ws Godts die in Ierusalem is.
Maer oock eest dat v ende uwen broeders iet belieft te doen vanden anderen goude ende siluer, doet dat nae den wille ws Gods.
Ende die ghereedtscappen die v ghegheuen worden ten dienste van ws Gods huys, leuert die in Gods aensicht in Ierusalem.
Ende oock die ander dinghen die van noode sijn sullen in dat huys Gods, soe veel als v nootelijck sal sijn om wt te legghen, dat suldi gheue{n} vanden schat ende van dat chijns ghelt des conincs, ende van my,
Ick Artaxerses coninck hebt ghestelt ende gheboden allen den bewaerders van die ghemeyn gheltkiste, die ouer de{n} vloet sijn, dat ghy sonder vertreck gheeft alle dat van v begheert Esdras die Priester die scrijuer der wet van Godt des hemels,
tot hondert talenten siluers, ende tot hondert Chorus maten tarwe, ende tot hondert vaten wijns, ende tot hondert vaten olien, maer sout sonder mate.
Alle dat tot den dienst des Gods vanden hemel behoort, laet dat naerstelijck gheuen in dat huys Gods vanden hemel. Dat hy by auontueren niet gram en worde teghen dat conincrijck des conincs ende sijnder sonen.
Oock maken wy v kenlijck van alle die Priesteren, ende Leuiten, ende sanghers, ende doerwaerders, Nathineen, ende dienaers des huys van desen Godt, dat ghy gheen macht en hebbet tolghelt oft tribuyt ende iaerlijcsche rente op hen te stellen.
Maer ghy Esdra nae die wijsheyt ws Godts die in v hant is, stelt rechters ende presidenten dat sij recht doen moghen alle den volcke dat ouer den vloet is, te weten desen die ws Godts wet weeten, ende die ongheleerde leert vrijlijck.
Ende alle die ws Godts wet niet naerstelijck en doet ende des conincs, van dien sal een vonnisse wesen tsij ter doot, tsij ter wtbanninghen, tsij int verdoeme{n} van sijnder substancie{n}, oft emmers tot den kerker.
Ghebenedijt moet sijn die Heere onser vaderen Godt, die dat in des conincs herte ghegheuen heeft, dat hy des Heeren huys dat in Ierusalem is glorificeren soude,
ende heeft in my sijn bermherheyt gheneycht voor den coninck ende sijn raetsheeren, ende voor alle des conincs machtighe princen. Ende ick versterct sijnde doer die hant des Heeren mijns Godts, die in my was heb vergadert van Israel, die Princen die met my optrecken souden.
DIt sijn dan die Princen der familien ende hen afcoemste die met my opghetrocken sijn int rijck des conincs Artaxersis, van Babilonien.
Van Phinees kinderen Gersom. Van Ithamars sonen Daniel. Van Dauids kinderen hattus.
Van Zechenias kinderen ende van Pharos kinderen Zacharias ende met hem sijn ghetelt hondert ende vijftich mannen.
Vande{n} kindere{n} Phahat-moab Elionai die sone van Zarehe, ende met hem tweehondert mannen.
Van Zechenias kinderen Ezechiels sone, ende met hem drij hondert mannen.
Van Adans kinderen Abed Ionathans sone, ende met hem vijftich mannen.
Van Alams kinderen Isaias die sone Atalie, ende met hem tseuentich mannen.
Vanden kinderen Saphatie Zebedia Michaels sone, ende met hem tachentich manne{n}.
Van Ioabs kinderen Obedia Iahiels sone, ende met hem twee hondert achthien mannen.
Ende van den kindere{n} Selomith Iosphie sone, ende met hem hondert tsestich mannen.
Vanden kinderen Bebai Zacharias Bebais sone, ende met achtentwintich mannen.
Van Azgads kinderen Iohannan Eccetans sone, ende met hem hondert ende thien mannen.
Van Adonicams kinderen die de laetste waren, ende dit waren hen namen Eliphelet, ende Iehiel ende Samaias, ende met hen tsestich mannen.
Van den kinderen Begai Vthai ende Zachur, ende met hen tseuentich mannen.
Ende ick hebse vergadert aen den vloet die nederwaerts loopt tot Ahaua, ende wy sijn daer bleuen drij daghen. Ende ick heb ghesocht onder tvolck ende onder die Priesters der kindere{n} van Leui ende ick en hebse daer niet gheuonden.
Hier om heb ick ghesonden Eliazer ende Ariel, ende Semeiam, ende Elnathan. Ende Iarib, ende den anderen Elnathan, ende Nathan, ende Zachariam ende Mosollam die Princen, ende Ioiarib, ende Elnathan die wijse.
Ende ick heb die ghesonden tot Eddo, die dierste is in die plaetse van Chasphia, ende ic heb in haer lieder mo{n}t gestelt die woerde{n} die sij spreken souden tot Eddo, en{de} sijn broeders Nathinee{n} inde plaetse Chasphie dat sij tot ons bringhe{n} souden dienaers van ons Gods huys.
Ende sij hebben ons brocht doer die goede hant ons Gods op ons, eene{n} seer gheleerden man vanden kinderen Moholi des soens Leui, des soens Israel, en{de} Sarabiam ende sijn kinderen, ende broeders achthien,
ende Hasabiam ende met hem Isaiam vanden kinderen Merari ende sijn broeders, ende sijn sonen twintich.
En{de} van de{n} Nathineen die Dauid en{de} die Prince{n} ghegheuen hadden tot der Leuiten diensten, tweehondert ende twintich Nathineen. Alle dese worden met haren namen ghenaemt.
Ende ick heb daer vercondicht een vasten by den vloet Ahaua dat wy ghepijnicht souden worden voor den Heere onsen Godt, en{de} dat wy van hem begheren souden eenen rechten wech voor ons ende onse kinderen, en{de} alle onse substancie.
Want ic scaemde my van den coninck te begheeren hulpe en{de} rosvolck, die ons bescermen souden vanden vianden op den wech, om dat wy de{n} coninck gheseyt hadde{n}. Die ha{n}t ons Gods is op alle die ghene die hem soecke{n} in goetwillicheyt, en{de} sijn rijck en{de} sijn macht en{de} rasende gramscap is op alle die hem verlate{n}.
Ende wy hebben gheuast ende ghebede{n} onsen Godt hier om, ende tes met ons voerspoedelijck ghecomen.
En{de} ick hebber va{n} die Princen der Priesteren twaelf wt ghesceyden. Sarabiam en{de} Hasabiam ende met hen van hare{n} broeders thiene.
Ende ick heb hen by ghewichte gheleuert tsiluer ende tgout, ende die gheheylichde vaten van ons Gods huys, welck die coninck gheoffert hadde en{de} sijn raetsheeren, en{de} sijn princen, ende gheheel Israel vanden ghenen die gheuonden ware{n},
ende ick heb by ghewichte in hen handen gheleuert ses hondert ende vijftich talenten siluers en{de} hondert silueren vaten. Hondert talenten gouts,
ende twintich silueren coppen, die woeghen duysent guldene{n}, ende twee schoon vaten vanden besten metale blinckende ghelijck gout.
Ende ick heb tot hen gheseydt, Ghy sijt des Heeren heyleghen ende die vaten sijn heylich, ende oock dat siluer en{de} gout, dwelck vrijwillichlijck gheoffert is den Heere onser vadere{n} Godt.
Waket ende bewaeret, tot dat ghijt by ghewichte ouerleuert, voor die princen der Priesteren en{de} der Leuiten, ende die hooftluyden der familien van Israel in Ierusalem, inden schat van des Heeren huys.
En{de} die Priesters en{de} Leuiten hebben ontfanghen dat ghewicht des siluers, en{de} des gouts, en{de} der vate{n}, om dat te draghen te Ierusalem int huys ons Gods.
Aldus sijn wy opghetrocken vanden vloet Ahaua, op den twaelfsten dach der ierster maent, om te reysen nae Ierusalem, ende ons Gods hant was op ons, ende sij heeft ons verlost van die hant der vianden, ende der laghen legghers in de{n} wech.
Ende wy sijn ghecomen te Ierusalem ende hebben daer ghebleuen drij daghen.
Ende op den vierden dach is gheweghen tgout ende tsiluer, en{de} die vate{n} in ons Gods huys, doer die hant van Meremoth den sone Vrie des Priesters, ende met hem was Eleazar Phinees sone, ende met hen Iozabed die sone van Iosue ende Noadaia die sone van Bennoi den Leuijt,
nae tghetal ende ghewichte va{n} allen dien, ende alle tghewichte is bescreuen op dien tijt.
Ende oock die kinderen der ouerreysinghen die vander gheuanghenissen ghecomen waren, hebben heelbrantofferanden gheoffert Gode van Israel, twaelf calueren voor alle tvolck van Israel, sessentneghentich rammen, seue{n} ende tseuentich lammeren. Twaelf bocke{n} voor die sonde, alle den Heere tot heelbrantofferande.
Ende sij hebben ghegheuen des conincs gheboden den drossaten des conincs, die van des conincs aensicht waren ende den vorsten ouer den vloet, ende sij hebben dat volck ende thuys Gods verhauen.
MAer na dat dese dinghen volbracht waren, soe sijn die princen aen my comen segghende, Dat volck va{n} Israel ende die Priesters ende Leuiten en sijn niet ghesceyden van die volcken der landen, ende van haren afgrijselijcheden, te weten der Chananeen ende Hetheen ende Pherezeen ende Iebuseen ende der Ammoniten ende Moabiten ende Egyptenaren ende Amorrheen.
Want sij van haren dochteren tot huysvrouwen ghenomen hebben voor hen ende haren sonen, ende sij hebben dat heylich saet gheminghet metten volcken der landen. Ende der prince{n} ende wethouderen hant, was in dese ouertredinghe dierste.
En{de} doen ick dit woert ghehoort hadde soe heb ick ghescoert mijn ouercleedt ende ondercleedt, ende ick heb wt ghetrocken thayr van mijnen hoofde ende baerde, ende ick heb gheseten al truerende.
Ende sij sijn al by my ghecomen die dwoert des Godts van Israel vreesden, voor die ouertredinghe der gheender die vander gheuanghenissen ghecomen sijn, ende ick sadt al droeuich tot dat auont sacrificie toe.
Ende in des auonts sacrificie ben ick opghestaen van mijnder bedructheyt, ende hebbende ghescoert mijn ouercleedt ende onderock soe heb ick mijn knyen gheboocht ende mijn handen wtghereyct tot den Heere mijnen Godt,
ende ick heb gheseyt (Mijn Godt ick scame ende ontsie my mijn aensicht op te heffen tot v want ons boosheden sijn vermenichfuldicht op ons hooft, ende onse misdaden sijn ghewassen totten hemel toe,
van onser vaderen daghen. Maer oock hebben wy seluer ghesondicht swaerlijck, tot op desen dach, ende in onse boosheden sijn wij seluer gheleuert ende onse coninck ende onse priesteren in die hant van die coninghen der aerden, en{de} ten swaerde ende ter gheuanghenissen, ende ten rooue, ende ter bescaemtheyt des aensichts, ghelijck oock op desen dach.
Ende nu is als een weynich ende eenen ooghenblick ons ghebedt ghedaen voor den Heere onsen Godt, dat ons sonden ghelaten worden sommighe beuelinghen, ende dat ons sijnen vrede soude ghegheuen worden in sijn heylighe plaetse, en{de} dat onse Godt soude verlichte{n} ons ooghe{n}, en{de} gheue{n} ons een cort leue{n} in onsen dienst,
wa{n}t wy sijn dienstknechte{n} en{de} in onsen dienst en heeft onse Godt ons niet verlaten, en{de} hy heeft die bermherticheyt ouer ons gheboocht voor de{n} coninck van Persen, dat hy ons dleuen gheue{n} soude, en{de} verheffen thuys va{n} onsen Godt en{de} timmere{n} sijn verwoesthede{n}, om dat hy ons soude hope gheuen, in Iuda en{de} in Ierusalem.
En{de} nu onse Godt wat sulle{n} wy segghen na desen? Want wy hebbe{n} v ghebode{n} verlate{n}
die ghy ghebode{n} hebt doer die hant uwer dienare{n} der prophete{n}, segghende, Dlant daer ghy henen gaet om dat te besitten, is een onsuyuer lant, nae die onsuyuerheyt der volcke{n}, en{de} der ander landen, doer die afgrijselijcheden der gheender die dat veruult hebbe{n} vanden mont totten mont in haerlieder besmettinghe{n}.
Nu dan daer om en gheeft v dochtere{n} haren sonen niet, ende hen dochteren en neemt niet voer uwe sone{n}, noch en soect hare{n} vrede, en{de} haer lieder voerspoet niet, tot inder eewicheyt op dat ghy moecht versterct worde{n}, en{de} eten dat goet der eerden ende dat ghy erfghename{n} hebben moecht v kinderen tot inder eewicheyt,
En{de} nae alle dat ouer ons come{n} is in onse seer quade wercke{n}, en{de} in o{n}s groot misdaet, want ghy onse Godt hebt ons verlost va{n} onse boosheyt, en{de} hebt ons ghegheuen salicheyt ghelijck dat heden is,
dat wij niet omme keeren en souden, en{de} breken v gheboden, en{de} dat wij oock gheen houwelijcken make{n} en soude{n} met die volcke{n} van desen afgrijselijcheden. Sijdi op ons gram gheweest tot gantscher verderffenissen toe, dat ghi ons gheen bleuelinghen en soudt laten ter salicheyt?
Heere Godt van Israel ghy sijt rechtuerdich wa{n}t wij sijn ouerbleuen, die souden behouden worden ghelijck dat is op desen dach, Siet wij sijn voor v in ons misdaet, want daerom en machmen voor v niet staen.
ALs dan Esdras aldus badt, en{de} aenriep Godt ende weende en{de} lach voor Gods tempel, so is tot hem vergadert van Israel een vergaderinghe seer groot bouen maten, van mans en{de} vrouwen ende kinderen, ende tvolck weende met ee{n} groot ghescrey,
Ende Sechenias die sone van Iehiel van Elams kinderen heeft gheantwoort ende gheseyt tot Esdras. Wij hebben ouertreden teghen onsen Godt ende hebben vreemde vrouwen ghetrout vanden volcke des lants, Ende nv isser eenighe penitencie in Israel,
hier af soo laet ons een verbont maken metten Heere onsen Godt dat wij verworpen alle die huysvrouwen, ende die van dese gheboren sijn, nae des Heeren wille, ende der gheender die des Heeren ons Gods ghebodt vreesen, laet dat doen nae die wet,
Staet op het behoort v toe te ondersceyden, ende wi sullen met v sijn, wert versterct, ende doetet.
Hierom is Esdras opghestaen, ende heeft besworen die princen der priesteren ende Leuiten ende gheheel Israhel dat sij doen souden nae dit woort ende sij hebbent gheswore{n},
Ende Esdras is opghestaen voor dat huys Gods, en{de} hy is wech ghegaen tot die slaepcamer van Iohana{n} Eliazibs sone, en{de} hy is daer inghegaen, gheen broot en heeft hy gheten en{de} gheen water en heeft hy ghedroncken, Want hy beweende die ouertredinghe der ghee{n}der die vander gheuanghenissen ghecomen ware{n},
En{de} daer is eenen wtroep ghedaen in Iuda en{de} in Ierusalem allen den kinderen der ouerreysinghen, dat sij vergaderen souden in Ierusalem,
En{de} alle die niet comen en souden binnen drij daghen nae den raet der prince{n} en{de} der ouders, diens substancie sal heel ghenome{n} worden, en{de} hy sal verworpen worden wt die vergaderinghe der ouerreysinghen,
Hierom sijn alle die manne{n} van Iuda en{de} Beniamin tsamen comen in Ierusalem drij daghe{n} lanc dat is die neghenste maent, opde{n} twintichsten dach der maent, en{de} alle tvolck sadt in die strate vanden huyse Gods, beuende om der sonde{n} wille, en{de} vanden reghene{n},
En{de} Esdras die priester is opghestaen en{de} heeft tot hen gheseyt. Ghy hebt ouerghetreden en{de} ghetrouwet vreemde huysvrouwen dat ghy vermeerderen soudt die misdaet van Israhel,
En{de} nv belijdt den Heere uwer vaderen Godt en{de} doet sijn behaghen, en{de} sceydt v van die volcken des lants, en{de} van die vreemde huysvrouwen,
En{de} die gheheel menichte heeft gheantwoort en{de} gheseyt met luyder stemmen. Nae v woort tot ons, alsoo moet ghescieden,
Maer nochtans aenghesien dattet volck veel is en{de} reghenachtich weder, en{de} wij en moghen niet lijden buyte{n} te staen, en{de} want dit gheen werck en is van eenen daghe oft van tween (Want wij hebben seer swaerlijck ghesondicht in dit woort)
soo laet prince{n} stellen in die gheheel menichte, en{de} dat alle die in onse steden vreemde huysvrouwen ghenomen hebben, comen ten ghesetten tijden, en{de} met hen die ouders van steden te steden en{de} hen rechters, tot dat die gramscap ons Godts van ons ghekeert worden aengaende deser sonden,
Hiero{m} soo hebben Ionathan Azahels sone en{de} Iaazia die sone van Thecue hier ouer ghestaen, en{de} Mesollam, en{de} Sebethai die Leuiten hebben hen gheholpen,
En{de} die kinderen der ouerreysinghen hebben alsoo ghedaen, En{de} Esdras die priester en{de} die mannen princen der familien in haerder vadere{n} huysen en{de} si alle bi haren namen sijn ghegaen, en{de} sijn gheseten opde{n} iersten dach der thienster maent, dat sij dit dinck ondersoecke{n} souden,
En{de} sij sijn ten eynde come{n} van alle die mans die vreemde huysvrouwen ghetrout hadde{n} totten iersten dach vander ierster maent,
En{de} daer sijn gheuonden vande{n} priesters kindere{n} die vreemde huysvrouwe{n} ghetrouwet hadde{n}, Van die kindere{n} Iosue des soons Iosedec en{de} sijn broeders Maasia, en{de} Eliezer, en{de} Iarib, en{de} Godolia,
En{de} sij hebbe{n} hen hande{n} ghegheue{n}, dat sij hen wijuen soude{n} wech iaghen, ende voor hen misdaet eenen bock offeren,
En{de} van Emmers kinderen Hanani, en{de} Sebedia,
En{de} va{n} Harims kinderen Maasia, en{de} Elia, en{de} Semeia, en{de} Iehiel, en{de} Ozias,
Ende van Pheshurs kindere{n}, Elioenai, Maasia, Ismael, Nathanael, Iozabed, en{de} Elasa,
En{de} vander Leuiten kindere{n}, Iozabed, en{de} Semei, en{de} Celaia, die is Calita, Phathaia, Iuda, en{de} Eliezer,
Ende vanden sanghers Eliazib, En{de} van die doorwaerders, Sellum, en{de} Telem, en{de} Vri,
En{de} van Israel va{n} Pharos kinderen Remeia, en{de} Iezia, en{de} Melchia, en{de} Miamin, en{de} Eliezer en{de} Melchia, en{de} Banea,
Ende van Elams kinderen Mathania, Zacharias, en{de} Iehiel, en{de} Abdi, ende Ierimoth, en{de} Elia,
En{de} vanden kinderen Zethua, Elioenai, Eliazib, Mathania, en{de} Ierimuth, en{de} Zabad, en{de} Aziza,
En{de} van die kinderen Bebai, Iohana{n}, Hanania, Zabbai, Athalai,
Ende vanden kinderen Bani, Mosollam, en{de} Melluch, en{de} Adaia, Iasub, en{de} Saal, ende Ramoth,
Ende vanden kinderen Phahath, Moab, Edna, en{de} Ialal, Bananias, ende Maasias, Mathanias, Bezeleel, Bennui, ende Manasse,
En{de} van Herems kindere{n}, Eliezer, Iesue, Melchias, Semeias, Simeo{n},
Beniamin, Maloch, Samarias,
En{de} van Hasoms kinderen Mathanai, Mathatha, Zabad, Eliphelet, Iermai, Manasse, Semei,
Va{n} die kinderen Bani, Maaddi, Amram, ende Vel,
Baneas, ende Badaias, Cheliau,
Vania, Marimuth, en{de} Eliazib,
Mathanias, Mathanai, ende Iasi, ende
Bani, ende Bennui, Semei,
ende Salmias, ende Nathan, ende Adaias,
Mechnedabai, Sifai, Sarai,
Ezreel, en{de} Selemiau, Semeria,
Sellum, Amaria, Ioseph,
Van die kinderen Nebo, Iehiel, Mathathias, Zabad, Zabina, Ieddu, ende Ioal, ende Banaia,
Alle dese hadden ghenomen vreemde huysvrouwe{n}, en{de} onder dese waren vrouwen die kinderen ghebaert hadden.
DIE woorden Nehemie des soons Helchie, En{de} tis ghesciet in die maent Casleu, int twintichste iaer en{de} ic was int casteel Susis,
Ende daer is comen Hanani een van mijnen broeders, hy ende mannen van Iuda, ende ic heb hen gheuraecht vande{n} Ioden die ouer ghebleuen ende noch leuende waren van die gheuanghenisse, ende van Ierusalem,
Ende sij hebben my gheseyt, Die daer ghebleuen ende ghelaten sijn vander gheuanghenissen int lantscap, sijn in groot verdriet ende in versmaetheden, ende de{n} muer van Ierusalem is ghebroken, ende haer poorte{n} sijn metten viere verbrant,
Ende doen ick aldus danighe woorden ghehoort hadde, soo heb ick ghesete{n} en{de} gheweent, ende ick heb rouwe ghehadt veel daghen, ende ick vaste ende badt voor daenschijn Godts vanden hemel,
Ende ick heb gheseyt. Ick bidde v Heere Godt vanden hemele sterck, groot, ende vreeselijc die tverbont bewaert ende bermherticheyt metten ghenen die v lief hebben, ende v ghebode{n} bewaren.
Laet doch v ooren toe luysterende worden, ende v ooghen open, dat ghy hoort ws dienaers ghebedt, dwelc ick heden bidde voor v, nacht ende dach voor die kindete{n} van Israhel uwe dienaers, Ende ick belijde voor die sonden der kinderen van Israhel met die welcke sij v ghesondicht hebben, Ende ick ende mijns vaders huys hebben ghesondicht,
door ydelheyt sijn wi verleyt, ende wij en hebben v ghebodt niet ghehouden ende v ceremonien, en{de} ordeelen die ghy beuolen hebt Moysi uwen dienaer.
Weest ghedachtich des woorts dat ghy Moysi uwen dienaer beuolen hebt, segghende. Als ghi sult ouertreden hebben, soo sal ick v verstroyen onder die natien,
Ende eest dat ghy wederkeert tot my en{de} bewaert mijn gheboden, ende die doet, al waerdi oock wech gheuoert tot die eynde{n} des hemels, van daer sal ick v vergaderen, ende wederom brenghen ter plaetsen die ick vercoren hebbe, dat mijnen naem daer woonen soude,
Het sijn emmer v dienaers ende v volck die welcke ghy verlost hebt in v groote stercheyt ende door v machtighe hant,
Ic bidde v Heere laet v oore wesen toehoorende tot ws dienaers ghebedt, en{de} totten ghebede van uwen dienaers die uwen naem willen vreesen, ende bescict uwen dienaer heden, en{de} verleent hem bermherticheyt voor desen man, want ick was des conincs scencker.
ENde tis ghesciet in die maent Nisan int twintichste iaer des conincks Artaxerses des conincs, ende daer was wijn voor hem, ende ic heb den wijn opghehauen ende den coninc ghegheue{n} Ende ick was als sieck voor sijn aenschijn,
Ende die coninck heeft tot my gheseydt. Waerom is v aensicht droeue daer ick v nochtans niet sieck en sie? dat en is sonder sake niet, maer daer is eenich quaet (ic en weet niet wat) in v herte, Ende ick heb seer ende boue{n} maten ghevreest,
ende gheseyt totten coninck. Coninck leuen moet ghy inder eewicheyt, waerom en soude mijn aensicht niet truerich sijn, aengesien dat die stadt welck is het huys van mijnder vaderen begrauinghe{n} verwoest is, ende haer poorten sijn metten vier verbrant?
Ende die coninck heeft my gheseyt. Om wat dinck bidt ghi? Ende ick heb Gode vande{n} hemel ghebeden,
ende totten coninck gheseyt. Eest dat den coninc goet dunct en{de} dat v dienaer behaghet voor v aensicht, dat ghy my sendt in Iudeen tot die stadt van mijnder vaderen begrauinghe, ende ick sal die optimmeren,
Ende die coninc seyde my, en{de} die coninghinne die by hem sadt. Tot hoe langhe{n} tijt sal v reyse dueren, en{de} wanneer suldi wederkeere{n}? En{de} het heeft voor des conincs aensicht belieft, ende hy heeft my ghesonden, ende ick heb hem eenen tijt ghestelt,
Ende ick heb den coninc gheseyt. Duncket den coninck goet, soo gheue hy my brieue{n} aen die vorsten des lantscaps ouer den vloet, dat sij my ouer leyden tot dat ick int Ioetsche lant come,
en{de} eenen brief aen Asaph den bewaerder van des conincs bosschagie dat hy my hout gheue, dat ick mach decken die poorten des tempels, die torren des huys, en{de} die muere{n} der stadt, en{de} thuys daer ick incomen sal, Ende die coninc heuet my ghegheuen nae die goede hant mijns Godts met my.
Ende ick ben comen tot die vorsten des lantscaps ouer den vloet, en{de} ick heb hen ghegheue{n} des conincs brieuen. Ende die coninc hadde met my ghesonde{n} hooftmannen der crijsknechten, en{de} peerde volck,
En{de} Sanaballat die Horoniter, ende Thobias die knecht die Ammonijter hebbent ghehoort, en{de} sij sijn droeue gheweest met grooten rouwe, datter een mensche comen was die der kinderen van Israel voorspoet socht
Ende ick ben ghecomen te Ierusalem, en{de} was daer drij daghen,
en{de} ick stont op des nachts, ick en{de} een luttel mannen met my, ende ic en heb niemant te kenne{n} ghegheuen wat Godt in mijn herte ghegheue{n} hadde dat ick doe{n} soude in Ierusalem, en{de} daer en was ghee{n} lastdraghende beeste met mi, da{n} alleen die beeste daer ick op sadt,
En{de} ick ghinck wt door die dalpoorte des nachts, en{de} voor die draecs fonteyne, ende tot aen die mestpoorte, en{de} ic bemercte den ghebrokene{n} muer va{n} Ierusalem, ende haer poorten metten vier verbrant.
Ende ick ghinck voorts door tot die fonteynpoorte, en{de} tot des conincs waterloop, en{de} daer en was gheen plaetse voor die beeste daer ic op sadt om door te gae{n}
Ende ick clam op ouer die beke des nachts, ende besach den muer, ende wederom ghekeert sijnde ben ick ghecome{n} tot die dalpoorte, en{de} soo ben ic wedercome{n}.
Maer die wethouders en wisten niet waer henen dat ick ghegaen was, oft wat ic dede, Maer ooc den Ioden, ende den priesteren, ende den eerlijcsten, en{de} wethouderen, en{de} den anderen diet werck maecten en hadde ick tot op dien tijt niet te kennen ghegheuen.
Ende ick heb tot hen gheseyt. Ghy weet het verdriet daer wij in sijn, aenghesien dat Ierusalem verwoest is, ende haer poorten sijn mette{n} viere vernielt, Coemt en{de} laet ons optimmeren die mueren van Ierusalem, dat wij voorts niet meer en sijn tot een versmaetheyt,
Ende ick heb hen te kennen ghegheue{n} die hant mijns Gods dat die goet met my was, ende des conincs woorden dien hy my gheseyt hadde, ende ick segghe. Laet ons opstaen en{de} timmeren, Ende hen ha{n}den sijn versterct gheworden int goede,
En{de} Sanaballat die Horoniter en{de} Tobias die knecht die Ammoniter, en{de} Gosem die Araber, ende sij hebben ons bespot en{de} versmaet, ende hebben gheseyt. Wat dinck is dit dat ghy doet? Wildi teghen den coninc wederspa{n}nich opstaen?
Ende ick heb hen weder gheantwoort, ende gheseyt tot hen. Godt des hemels die helpt ons ende wij sijn sijn dienaers, Laet ons opstaen ende timmeren, maer ghy en hebt gheen deel, ende recht, ende ghedenckenisse in Ierusalem.
ENde Eliazib die groote priester is opghestae{n} ende sijn broeders die priesters, en{de} sij hebben ghetimmert die poorte der cudden, sij hebben die gheheylicht ende haer doere{n} ghestelt, en{de} totte{n} torre van hondert cubitus, hebben sij dien gheheylicht, tot aenden torre Hananeel,
Ende neffens hem hebben ghetimmert die mannen van Iericho, en{de} neffens hem heeft ghetimmert Zacchur Amris sone.
Ende die vischpoorte hebben opghetimmert die kinderen van Asnaa, sij hebben die ghedect en{de} haer doren ghestelt, en{de} sloten en{de} grendele{n},
Ende by die heeft ghetimmert Marimuth die sone Vrie des soons Accus, Ende by hem heeft ghetimmert Mosollam die sone Barachie des soons Mesezebel, en{de} by hen heeft ghetimmert Sadoc die sone van Baana,
En{de} by hen hebbe{n} ghetimmert die Thecuenen, maer haerlieder rijcste luyden en hebbe{n} hen halsen niet onder ghestelt in haers Heeren werck,
Ende die oude poorte hebbe{n} ghetimmert Ioiada die sone Phasea en{de} Mosollam die sone van Besodia, sij hebben die ghedect, en{de} haer doere{n} ghestelt ende sloten en{de} grendelen,
En{de} neffens hen hebben ghetimmert Melchias die Gabaoniter en{de} Iadon die Meronathiter, mannen van Gabaon en{de} Maspha, voor de{n} prince die was int lantscap ouer den vloet,
Ende by hem heeft ghetimmert Eziel die sone Azaria een goutsmit, En{de} by hem heeft ghetimmert Ananias des apothecaris sone, en{de} sij hebben Ierusalem ghelaten tot aende{n} muer vander breeder straten,
Ende by hem heeft ghetimmert Raphaia Hurs sone, die ouerste des wijcs va{n} Ierusalem,
En{de} by hem heeft ghetimmert Iedaia die sone van Haromaph teghe{n} sijn huys, en{de} bi hem heeft getimmert Hattus die sone Hasebonie,
Die helicht vande{n} wijcke heeft ghetimmert Melchias Herems sone ende Hasub, Phahath Moabs sone, en{de} den torre der ouens,
Ende by hem heeft ghetimmert Sellum die sone van Alohes die prince van die helicht des wijcks van Ierusalem, hy en{de} sijn dochtere{n},
Ende die dalpoorte heeft ghetimmert Hanun ende die bewoo{n}ders van Zanoe, sij hebben die ghetimmert, en{de} haer doere{n} ghestelt, en{de} sloten en{de} grendelen, en{de} duysent cubitus inden muer, tot aen die mestpoorte,
En{de} die mestpoorte heeft ghetimmert Melchias Rechabs sone, Die prince des wijcs Bethacharam, hy heeft die ghetimmert en{de} ghestelt haer doere{n}, en{de} sloten en{de} grendelen,
Ende die fonteyn poorte heeft ghetimmert Sellum die sone Cholhoza die prince des dorps van Maspha, hy heeft die ghetimmert en{de} ghedect en{de} ghestelt haer doere{n} en{de} sloten en{de} grendelen, ende die mueren vander visscherien Siloe tot in des conincs hof, ende tot aen die trappen die nederwaerts gaen van Dauids stadt,
Achter hem heeft ghetimmert Nehemias Azbocs sone die prince va{n} die helicht des wijcs van Bethsur, tot teghen ouer Dauids graf, ende tot die visscherie die met een groot werck ghetimmert is, en{de} tot der vromen huys,
Achter hem hebben die Leuiten ghetimmert Rehum die sone van Benui, Nae hem heeft getimmert Hasebias die prince der helicht vanden wijck Ceila in sijnen wijck,
Ende nae hem hebben ghetimmert hen broeders Bauai Henadads sone die prince der helicht van Ceila,
En{de} by hem heeft ghetimmert Azer die sone va{n} Iosue die prince va{n} Maspha, die tweede mate, teghe{n} de{n} opga{n}c va{n}den alder stercste{n} hoec,
Naest he{m} opden berch heeft ghetimmert Baruch die sone van Zachai die tweede mate vanden hoeck tot aen die poorte des huys Eliazib des grooten priesters.
Nae hem heeft ghetimmert Merimuth die sone Vrie Haccus sone, die tweede mate, van die poorte des huys van Eliazib, so verre als thuys van Eliasib hem strecte,
Ende nae hem hebben ghetimmert die priesters, ma{n}nen van dat plat lant der Iordanen,
Nae hem heeft ghetimmert Beniamin, ende Hasub teghen sijn huys, Ende nae hem heeft getimmert Azarias die sone Mahasie des soo{n}s Ananie teghen sijn huys,
Nae hem heeft ghetimmert Bennui die sone van Henadad die tweede mate, va{n} Azarias huys tot aende{n} keer, en{de} tot aenden hoec.
En{de} nae hem heeft ghetimmert Phalel die sone van Ozi teghen den keer, en{de} den torre die wt des conincs huys bouen hooch wtstaet, dat is int voorhof vanden kerker, Nae hem Phadaia Pharos sone,
Maer die Nathineen woonde{n} in Ophel tot teghen ouer die waterpoorte aenden oosten, en{de} den torre die hooch wt stont
Nae he{m} hebben die Thecuenen ghetimmert die tweeste mate teghen ouer vanden grooten hooch wtstaenden torre tot aende{n} muer des te{m}pels,
Maer opwaerts aen der peerden poorte hebben ghetimmert die priesters een ieghelijc teghe{n} sijn huys,
Nae hen heeft ghetimmert Sadoc Emmers sone teghen sijn huys, En{de} nae hem heeft ghetimmert Semaia die sone Sechenie die bewaerder vander oostpoorten,
Ende nae hem heeft ghetimmert Hanania die sone Selemie, en{de} Hanun Selephs sone die seste, die tweede mate, Nae he{m} heeft ghetimmert Mosolla{m} die sone Barachie teghe{n}ouer sijn scatcamer, Nae hem heeft ghetimmert Melchias een goutsmits sone, tot aen der Nathinee{n} huys ende der gheender die schilden vercochten teghen die rechters poorte en{de} tot aen die eedtcamer des hoecks,
Ende tusschen die eedtcamer des hoecs in die poorte der cudden hebben ghetimmert die ambachts luyden ende die coopluyden.
MAer tis ghesciet doen Sanaballat ghehoort hadde dat wij den muer optimmerden, soo is hy seer gram gheworden, ende boue{n} maten seer beruert sijnde, heeft hy die Ioden bespot,
en{de} gheseyt voor sijn broeders, ende voor een groote vergaderinghe der Samaritanen, Wat maken die onmachtighe Ioden? sullen die Heydenen hen dat toelaten? Sullen sij sacrificie doen, ende voldoe{n} al op ee-nen dach? Sullen sij moghen steenen metsen van die hoopen des ghestubs die verbrant sijn?
En{de} Thobias die Ammoniter sijn naeste heeft oock gheseyt. Laetse timmeren, eest datter eenen vos opclimt, die sal ouer haren steenen muer springhen,
Hoort onse God, wa{n}t wij sijn gheworden tot een versmaetheyt, keert hen verwijt op haerlieder hooft, En{de} geeftse ter versmaetheden int lant der gheua{n}ghenissen,
En wilt hen boosheden niet bedecken, ende hen sonden en laet voor v aensicht niet wtgheuaecht worde{n}, wa{n}t sij hebben bespot die timmere{n}de sijn,
Aldus hebben wij den muer opghetimmert en{de} wij hebbe{n} dien gheheel aen ee{n} ghebracht tot die helicht toe, Ende des volcs herte is verwect om te wercken,
Ende tis gheschiet doen Sanaballat ende Thobias en{de} die Arabers en{de} die Ammaniten ende Asotiten ghehoort hadden dat die schoere des muers van Ierusalem ouertoghen was ende dat die scaerden begonsten gheslote{n} te worden, soo sijn sij bouen maten seer gram gheworden,
En{de} sijn al te samen vergadert, dat sij come{n} souden, en{de} strijden teghe{n} Ierusalem, en{de} dat sij laghe{n} legghe{n} soude{n},
En{de} wij hebben onsen Godt ghebeden, en{de} wij hebben wachters ghestelt op die mueren, dach en{de} nacht teghe{n} hen,
En{de} Iudas heeft gheseyt. Die macht der draghers is cra{n}c gheworden, en{de} der aerden is seer vele, ende wij en sullen den muer niet moghen opmaken,
Ende onse vianden hebben gheseyt. En laet hen niet weten, noch ke{n}nisse hebben voor dat wij int midden van henliede{n} comen ende hen dootslaen moghen, en{de} doen dat werck ophouden,
Maer tis ghesciet doen die Ioden ghecomen sijn die by hen woonde{n}, en{de} ons te kennen gaue{n} tot thien reysen van alle{n} die plaetsen door die welcke sij tot ons comen waren,
dat ick heb ghestelt op een plaetse achter den muer al rontsomme volck in ordinancie met haren swaerde{n} en{de} lancien en{de} boghen,
En{de} ick hebt ouersien ende ben opghestaen en{de} ick seyde tot die treffelijcste mannen en{de} wethouders, en{de} tot dat ander deel des ghemeyne{n} volcs. En wilt niet vreesen van haerliede{n} aensicht, Weest ghedachtich des grooten ende veruaerlijcke{n} heeren, en{de} strijt voor uwe broeders, uwe sonen en{de} uwe dochteren en{de} uwe huysvrouwen, en{de} uwe huysen,
Ende tis ghesciet dat doen onse vianden hoorden dat ons ghebootscapt was, so heeft Godt haren raet te niet ghedaen, Ende wij sijn alle weder ghekeert aen die mueren, een ieghelijc tot sijn werck,
En{de} tis ghesciet van dien daghe voorts dat die helicht van haren ionghelinghe{n} dede{n} het werck, ende die helicht was bereyt ten strijde, en{de} lancien, en{de} scilde{n} ende boghen, en{de} pansieren, en{de} die princen waren achter henlieden, in alle die huysen van Iuda
der gheender die daer timmerden aende{n} muer, en{de} die laste{n} droeghen ende diese opleyden, met sijn een hant dede hy dwerck en{de} metter ander hielt hy tswaert,
want een ieghelijc vanden timmerluyde{n} was met eenen swaerde ghegort aen sijn lendenen, Ende sij timmerden ende blaesden met trompetten neffens my,
Ende ick heb gheseyt tot die edelste luyden en{de} wethouderen en{de} tot dat ander deel des ghemeynen volcks. Het werck is groot en{de} breedt en{de} wij sijn op die mueren verre deen van dander ghesceyden
ter plaetsen daer ghi sult hooren tgheclanck van dat trompet derwaerts coemt by ons, Ons Godt sal voor ons vechten,
Ende laet ons seluer twerck maken, en{de} die helicht van onslieden houde lancien vanden opganc des dagheraets, tot dat die sterren wtcomen,
En{de} op dien tijt heb ick den volcke gheseyt. Een ieghelijck blijue met sijnen knecht in Ierusalem, ende ghi sult hebben buerten by daghe ende nacht om te wercken,
Maer ick en{de} mijn broeders ende mijn knechten ende die hoeders die achter my waren deden ons cleederen niet af, want een ieghelijck worde alleenlijck ghebloodt, om ghewasschen te sijn.
ENde daer is worden een groot gheroep des volcs, en{de} haerder huysvrouwe{n} teghe{n} he{n} broeders den Iode{n},
En{de} daer ware{n}der die seyde{n}. Onse sone{n} en{de} onse dochtere{n} sijn boue{n} mate{n} vele, laet ons voor haren prijs nemen tarwe dat wij eten, ende leuen moghe{n},
En{de} daer warender die seyde{n}. Laet ons onse ackerlanden en{de} wijngaerden en{de} onse huysen te pande stellen, en{de} tarwe nemen inden dieren tijt,
Ende die ander seyden. Laet ons ghelt ontleenen in des conincs trybuyten, en{de} laet ons gheuen ons ackerlande{n} en{de} wijngaerden,
en{de} nv ghelijc onser broedere{n} vleesch alsoo is ons vleesch oock, en{de} ghelijck hen sonen alsoo sijn onse sonen ooc, siet wij stellen onse sonen en{de} dochteren in eyghendom tot slauernie, en{de} sommighe van onse dochteren sijn eyghen dienstvrouwen, ende wij en hebben niet waer mede sij souden moghen verlost worden, en{de} onse ackerlanden ende wijngaerden besitten ander lieden,
Ende ic ben bouen maten seer gram gheworden doe{n} ick hen gheroep ghehoort hadde, nae dese woorden,
En{de} mijn herte heeft by sij seluen ghepeyst, en{de} ick heb die edelste mannen en{de} die wethouderen ghestraft en{de} hen gheseyt. Eyschte ghy elck woecker van uwen broeders? Ende ick heb teghen hen vergadert een groote vergaderinghe,
en{de} heb hen gheseyt Wij (alsoo ghy wel weet) hebben verlost onse broeders die Ioden die den Heydenen vercocht ware{n}, na ons vermoghen, en{de} sult ghy daerom v broeders vercoopen ende wij sullen die lossen? Ende sij hebbe{n} ghesweghen, noch sij en hadden niet dat sij antwoorden mochten,
Ende ick heb tot hen gheseyt. Ten is ghee{n} goet dinck dat ghy doet waerom en wandelt ghi niet in die vreese van onsen God dat ons dit niet verwete{n} en worde vanden Heydenen onse vianden?
En{de} ic, en{de} mijn broeders, en{de} mijn knechte{n} hebbe{n} seer veel ghelts en{de} tarwe gheleent, en laet ons te same{n} dit niet weder om eysschen, tghelt datmen ons sculdich is laet ons noch borghen,
Gheeft henliede{n} wederom hen ackerlanden en{de} hen wijngaerde{n}, ende hen olijfgaerden, en{de} hen huysen, En{de} dat meerder is dat honderste deel va{n} ghelde en{de} tarwe ende wijn ende olie die ghy van hen pleecht te eysschen, gheeft oock voor henlieden,
En{de} sij hebben gheseyt. Wij sullen die wederom gheuen, en{de} van hen niet eysschen, ende wij sulle{n} soo doen ghelijck ghy segghet. En{de} ick heb die priesters gheroepen ende ick hebse beswore{n} dat sij alsoo doen souden ghelijc ick gheseyt hadde,
Daer bouen soo heb ick mijne{n} schoot wtghescudt en{de} hebbe gheseyt. Alsoo moet die Heere wtscudden alle man die dit woort niet en volbrengt, van sijnen huyse, en{de} van sijnen arbeyde, alsoo moet hy wtghescudt worden en{de} dat hy ydel worde, Ende die gheheel menichte heeft gheseyt Amen, En{de} sij hebben Gode gheloeft, Hiero{m} heuet volc ghedae{n} ghelijc dat gheseyt was,
En{de} van die{n} daghe dat die coninc mi ghebode{n} hadde dat ic ee{n} ouerste soude wesen int lant va{n} Iuda va{n} dat twintichste iaer tot dat twee{n}dertichste des conincs Artarexsis, binnen twaelf iare{n} so en hebbe{n} noch ic noch mijn broeders die iaerlijcsce cost re{n}te dieme{n} de{n} prince{n} sculdich is niet ghete{n},
maer dierste princen die voor my gheweest waren, hadden tvolck verlast en{de} hadden van hen ghenome{n} in broot, ende wijn, ende ghelt alle daghe veertich siclen, Ende hen dienaers hadde{n} tvolc ooc verdruct, Maer ick en heb alsoo niet ghedae{n} om die vreese Gods,
Maer dat meer is ick heb ghetimmert int werck vande{n} mueren, en{de} gheenen acker en heb ic ghecocht, en{de} alle mijn knechten waren vergadert totten wercke,
Ende die Ioden en{de} wethouderen hondert en{de} vijftich mannen, ende die tot ons quamen van den Heydenen die ro{n}tsomme ons sijn, waren aen mijn tafel,
Ende voor my worde bereydt tot elcken daghe{n} eenen osse, ses wtghecosen rammen, sonder dat gheuoghelte, ende binnen thien daghen versceyde{n} wijnen, en{de} veel ander dinghe{n} gaf ick, en{de} daer bouen en heb ick die cost renten van mijnder heerlijcheyt niet begheert, want tvolck was seer verarmt,
Weest mijns ghedachtich mijn Godt int goede, nae alle dat ic desen volcke ghedaen hebbe.
ENde tis gheschiet dat doen Sanaballat gehoort hadde en{de} Tobias, ende Gossem die Araber en{de} die andere onse vianden dat ic die mueren opghericht hadde, ende datter gheene{n} scaert meer in was (hoe wel dat ick tot op dien tijt noch gheen doren ghestelt en hadde in die poorten)
soo hebben Sanaballat en{de} Gossem aen my ghesonden, segghende. Coemt en{de} laet ons tsamen een verbont maken met calueren opt velt Ono, Maer sij dachte{n} dat sij my quaet doen souden,
Hierom heb ick boden tot hen ghesonden segghe{n}de. Ick make een groot werck en{de} ick en mach niet nederwaerts comen dat by auontueren het werck niet versuemt en worde als ic come{n} soude ende tot v lieden nederwaerts reysen,
Ende sij hebben aen my ghesonden met dese woorde{n} vier reysen, en{de} ick heb hen gheantwoort nae dat ierste woort
Ende Sanaballat heeft aen my ghesonde{n} nae dat ierste woort die vijfste reyse sijnen knecht ende hy hadde eenen brief in sijn hant ghescreuen in deser manieren
Tis onder die Heydenen ghehoort, en{de} Gossem heeft gheseyt dat ghi en{de} die Ioden denct wederspannich te worden, en{de} dat ghy daerom die mueren optimmert, en{de} dat ghy v seluen wilt verheffen ouer hen tot eene{n} coninc,
o{m} welcke sake ghi soudt prophete{n} ghestelt hebben die van v openbaer spreken in Ierusalem, segghe{n}de. Daer is een coninck wt Ioetsche lant, Die coninc sal dese woorden hooren daerom coemt nv dat wi tsamen moghen raet nemen.
Ende ick heb tot hen ghesonde{n} segghe{n}de. Ten is niet ghesciet nae die woorden die ghy spreect, Want wt v herte versierde ghy dese dinghen,
want alle dese veruaerden ons denckende dat onse hande{n} soude{n} ophouden vande{n} wercke en{de} dat wij rusten soude{n}, Waerom dat ic te meer mijn hande{n} versterct hebbe,
en{de} ben ghegaen int huys van Semaia den sone Delaie, des soons Metabeel bedectelijck, Die welcke heeft gheseyt. Laet ons onder ons tsamen spreken in dat huys Gods, int midden des tempels, en{de} sluyten die doeren des huys, want sij sullen come{n} om v te doode{n}, ende te nacht sullen sij comen om v doot te slaen,
En{de} ick heb gheseyt. Heeft iemant mijns ghelijck gheuloden? en{de} wie mijns ghelijck sal inden tempel ghaen en{de} te leuen blijuen? Ick en sal daer niet ingaen,
En{de} ic heb verstae{n} dat hem Godt niet ghesonden en hadde, maer dat hy tot my sprack als oft hi ghepropheteert hadde, en{de} dat Tobias ende Sanaballat hem ghehuert hadde{n},
want hy hadde loon daer op ontfanghen dat ickt veruaert sijnde doen soude, en{de} sondighe{n}, en{de} dat sij eenich quaet hebben soude{n} dwelc sij my mochte{n} verwijte{n},
Weest mijnder ghedachtich Heere om Tobias en{de} Sanaballat nae sulcke{n} haren wercken, en{de} oock Noadie des propheets en{de} der ander propheten die my veruaerden
Ende den muer is voldaen op den vijfentwintichsten dach der maent Elul, binnen tweenvijftich daghen.
Hierom eest gheschiet dat doen alle onse vianden ghehoort hadden, dat alle die Heydene{n} vreesden die rontsomme ons waren, en{de} dat hen den moet in hen seluen ontuiel, ende dat sij wel wisten dat dit werck van Godt ghedaen was,
Maer in dien daghen worden veel brieue{n} vande{n} besten en{de} treffelijcste der Iode{n} ghesonden aen Tobias, en{de} va{n} Tobia quamen sij tot henlieden,
Want daer wasser vele in Iudee{n} die hem ghesworen hadde{n}, want hy was een behoude sone va{n} Sechenia des soons van Area, ende Iohanan sijn sone hadde ghetrout die dochter va{n} Mosolla{m} des soo{n}s Barachie,
ooc so presen sij hem voor my, en{de} mijn woorde{n} bootscapten sij hem ouer, En{de} Tobias sandt brieuen dat hy my veruaren soude.
MAer nae dat den muer opghemaect was, en{de} ick die doren ghestelt hadde, en{de} ghetelt die doorwaerders ende die sanghers, en{de} die Leuiten,
soo heb ick beuolen Hanani mijne{n} broeder, en{de} Hananie den prince des huys van Ierusalem (want hy scheen te wesen ghelijck een warachtich en{de} Godt vreesende man meer dan dandere)
en{de} ick heb hen gheseyt. En laet die poorten van Ierusalem niet ope{n} ghedaen worden tot die wermte vander sonnen, En{de} doe{n} sij noch daer by stonden, soo sijn die poorten gheslote{n} en{de} vast toe ghemaect. Ende ick heb bewaerders ghestelt vanden inwoo{n}ders van Ierusalem, elcken besonder by sijn buerte, ende eenen ieghelijcken teghen sijn huys.
Maer die stadt was te seer breedt en{de} groot, ende tvolck was luttel int midden van haer, ende die huysen en waren niet opghetimmert.
Maer Godt heeft in mijn herte ghegheuen, Ende ick heb verghadert die edelste luyden en{de} die rechters ende tghemeyn volck, dat icse ouertellen soude, en{de} ick heb gheuonde{n} den boec van die tellinghe der gheender die ierstmael opcomen waren, ende daer is in gheuonden ghescreuen aldus.
Dit sijn die kinderen der lantscappe{n} die opghetrocke{n} sijn van dat gheua{n}ghenisse der ouergheuoerder die welcke Nabugodonosor die coninck van Babilonien ouergheuoert hadde, en{de} sijn wederghekeert in Ierusalem ende in Iudeam een ieghelijck in sijn stadt,
Die met Zorobabel comen sijn ware{n} Iosue Nehemias, Azarias, Raamias, Nahamani, Mardocheus, Belsan, Mespharath, Begoai, Nahum, Baana. Tghetal der mannen des volcs van Israhel,
Die kindere{n} van Pharos twee duysent ho{n}dert twee entseuentich,
Die kindere{n} Saphatia drij ho{n}dert twee{n}tseue{n}tich,
Die kindere{n} Area ses ho{n}dert tweenvijftich,
Die kinderen Phahath Moab der kindere{n} van Iosue en{de} Ioab twee duysent acht hondert achthie{n},
Die kinderen va{n} Elam duysent acht ho{n}dert viere{n}vijftich,
Die kindere{n} Zethua acht ho{n}dert vijfenveertich,
Die kindere{n} Zachai seue{n} ho{n}dert tsestich,
Die kindere{n} Be{n}nui ses hondert achtenveertich,
Die kinderen Bebai ses hondert achtentwintich,
Die kinderen va{n} Azgad twee duysent drij hondert tweentwintich,
Die kinderen Adonicam ses hondert seuenentsestich,
Die kinderen Beguai twee duysent seuenentsestich,
Die kinderen Adin ses hondert vijfenvijftich,
Die kindere{n} Ater Die kinderen van Hezecia neghen hondert en{de} achte
Die kindere{n} van Hasem drij hondert achtentwintich
Die kinderen Besai drij hondert vierentwintich,
Die kinderen Hareph hondert twaelue,
Die kinderen va{n} Gabaon vijfenneghentich,
Die kinderen van Bethleem en{de} Nethupha hondert achtentachtentich,
Die mannen van Anathoth hondert achtentwintich,
Die mannen van Bethazmoth tweenveertich,
Die mannen van Cariathiarim Cephira en{de} Beroth seuen hondert drijenveertich,
Die mannen van Rama en{de} Geba ses hondert eenentwintich,
Die mannen van Machmas hondert tweentwintich,
Die mannen van Bethel ende Hai hondert drijentwintich,
Die mannen vande{n} andere{n} Nebo tweenvijftich,
Die mannen des anders Elams duysent twee hondert vierenvijftich
Die kinderen Harem drij hondert twintich,
Die kinderen van Iericho drij ho{n}dert vijfenveertich,
Die kinderen van Iod-hadid en{de} Ono seuen hondert eenentwintich,
Die kindere{n} van Senaa drij duysent neghe{n} hondert dertich.
Die priesters, Die kindere{n} Idaia int huys van Iesua, neghe{n} hondert drijentseuentich,
Die kindere{n} va{n} Emmer, duysent tweenvijftich,
Die kinderen Phashur duysent twee hondert seue{n}enveertich,
Die kinderen Arem duysent seuenthien.
Die Leuiten, Die kinderen Iosue en{de} Cedmiel
van den kindere{n} Oduie vierentseue{n}tich. Die sanghers
Die kinderen van Asaph hondert achtenveertich.
Die doorwaerders, Die kinderen Sellum, die kinderen Ater, die kinderen Telmon, die kindere{n} Accub die kinderen Hatita, die kinderen Sobai ho{n}dert achtendertich.
Die Nathineen, die kinderen van Soha, die kinderen Hasupha, die kinderen Thebbaoth,
die kinderen Ceros, die kinderen Siaa, die kinderen Phadon, die kinderen Lebana, die kindere{n} Hagaba, die kinderen Selmai,
die kinderen Hanan, die kinderen Geddel, die kinderen Gahel,
die kinderen Raaia die kinderen Rasin, die kinderen Necoda,
die kindere{n} Iesem, die kindere{n} Aza, die kinderen Phasea,
die kinderen Besai, die kinderen Munim, die kindere{n} Nephussim,
die kinderen Bacbuc, die kindere{n} Hacupha die kindere{n} Harur,
die kinderen Besloth, die kindere{n} Mahida, die kindere{n} Harsa,
die kindere{n} Bercos, die kindere{n} Sisara, die kindere{n} Thema,
die kindere{n} Naasia, die kindere{n} Hatipha,
die kindere{n} va{n} Salomo{n}s dienaers die kindere{n} Sothai, die kindere{n} Sophareth, die kinderen Pharida,
die kinderen Iahala, die kindere{n} Darco{n}, die kindere{n} Ieddel,
die kindere{n} Saphatia, die kindere{n} Hatil, die kindere{n} Phocereth, die ghesprote{n} was van Sabaim Amons sone.
Alle die Nathinee{n} ende die kinderen van Salomons knechten ware{n} drij hondert twee{n}neghentich,
Maer die ghene die opghetrocken waren van Thelmela, Thelharsa, Cherub, Addon, ende Emmer, en{de} en consten niet ghetoonen haerder vaderen huys, ende hen saet, oft sij wt Israel waren sijn dese,
Die kinderen Dalaia, Die kinderen Tobia, die kinderen Necoda ses hondert tweenveertich,
Ende vanden priesters, die kinderen Habia, die kinderen Accos, die kinderen Berzellai die ghenome{n} hadde van Berzellai des Galaaditers dochteren een huysvrouwe, ende is ghenaemt met haerlieder name
dese hebben haer bescrijuinghe ghesocht, inden register der tellinghen, en{de} sij en hebbens niet vonden, en{de} sij sijn verworpen van tpriesterscap,
Ende Athersatha heeft hen gheseydt dat sij niet en souden eten van theylich der heylighe{n} tot datter opstonde een gheleert en{de} wel onderwesen priester,
Alle die menichte ghelijc een man waren tweenveertich duysent, ses hondert en{de} tsestich,
sonder hen knechten en{de} dienstvrouwe{n} die welcke waren seuen duysent drij hondert seuenendertich, ende onder die waren sanghers en{de} sangherssen, twee hondert vijfenveertich,
Hen peerden waren seuen hondert sesendertich, Hen muylen waren twee hondert vijfenveertich,
Hen kemels waren vier hondert vijfendertich, Hen ezels waren ses duysent, seuen hondert ende twintich.
❧ Tot hier toe is verhaelt dat inden register der tellinghen ghescreuen was, ende nv voorts wort die historie van Nehemia veruolcht. ☙
Maer sommighe van die princen der familie{n} hebben ghegheuen totten wercke Athersatha heeft ghegheuen inden scadt duysent drachmen gouts, vijftich schalen, vijf hondert en{de} dertich priesterlijcke rocken,
Ende vanden princen der familien hebbender sommighe ghegheuen totten scadt des wercs, twintich duysent dragmen gouts, en{de} twee duysent ponden siluers, ende twee hondert,
en{de} dander volck heeft ghegheuen twintich dragme{n} gouts en{de} duysent pont siluers, twee en{de} seuentsestich priesterlijcke rocken,
Ende die priesters ende Leuiten, en{de} doorwaerders, ende sanghers en{de} dat ander ghemeyn volck ende die Nathineen, en{de} gheheel Israhel woonden in hen steden.
ENde die seuenste maent was comen, ende die kindere{n} van Israel waren in hen steden, En{de} alle tvolc is vergadert ghelijc ee{n} man aen die strate die daer is aen die water poorte, en{de} sij hebben Esdras den scrijuer gheseyt, dat hy halen soude den boec van Moyses wet, welcke die Heere Israel gheboden hadde.
Hierom heeft Esdras die wet ghebracht voor die menichte der ma{n}nen en{de} vrouwen, en{de} voor alle diet verstaen mochten opde{n} iersten dach der seuenster maent,
Ende hi heeft daer in ghelesen openbaerlijck in die strate die by die waterpoorte was van smorghens tot den middach toe, voor daenschijn der mannen en{de} vrouwen, en{de} der wijsen, en{de} die ooren van alle tvolck waren opgherecht totten boeck,
Ende Esdras die scrijuer stont op eenen houten graet, de{n} welcken hy ghemaect hadde om te spreke{n}, en{de} by hem stonden Mathathias, en{de} Semeia, en{de} Ania, en{de} Uria ende Helcia, en{de} Maasia, te sijnder rechter sijden, ende ter slincker sijden Phadaia, Misael, en{de} Melchia, en{de} Hasum, en{de} Hasbadana, Zacharia, en{de} Mosollam,
Ende Esdras heeft den boec open ghedaen voor alle tvolc, want hy stont hooghe bouen alle tvolck, Ende doen hy dien open ghedaen hadde soo heeft alle tvolc ghestaen,
Ende Esdras heeft den Heere Godt ghebenedijt met luyder stemmen, En{de} alle tvolck heeft gheantwoort Amen, Amen, opheffende hen handen, ende sij hebben hen neder ghebuycht en{de} Godt aenghebeden plat neder ter aerden,
Maer Iosue en{de} Bani, en{de} Serebia, Iamin, Accub, Sebthai, Odia, Maasia, Celita, Azarias, Iozabed, Hanan, Phalaia die Leuiten hebben stillicheyt ghemaect onder tvolck om die wet te hooren, en{de} tvolck stont in sijn steden,
Ende sij hebben int boeck der wet ghelesen besceydelijck en{de} openlijck om te verstaen, en{de} sij hebbent verstaen doement las,
Doen seyde Nehemias (die is Athersata) en{de} Esdras die priester en{de} scrijuer, ende die Leuiten diet den heele{n} volck bedieden. Desen dach is gheheylicht den Heere onsen God, en wilt niet droeuich sijn noch en wilt niet weene{n}, want alle tvolc weende doen sij die woorden der wet hoorden,
Ende hy heeft tot hen gheseyt. Gaet henen eedt vette spijsen en{de} drinct soeten dranck en{de} sendt deelen den ghenen die voor hen selue{n} niet bereydt en hebben, want tis eenen heylighen dach des Heeren, en{de} en wilt niet bedroeft sijn, want des Heeren blijscap is onse stercheyt,
Ende die Leuiten maecten stilte onder alle tvolck segghende. Swijcht, want tis hede{n} eene{n} heylighe{n} dach, en{de} en wilt niet rouwich sijn,
Hierom is alle tvolc ghegaen dat sij eten en{de} drincken soude{n}, en{de} dat sij deelen sende{n} souden, ende maken groote blijscap, want sij hadde{n} die woorde{n} verstae{n} die hy hen gheleert hadde.
En{de} op den tweeden dach sijn verghadert alle die princen der familien, van alle den volcke die priesters, en{de} Leuiten tot Esdram den scrijuer dat hi hen bediede{n} soude die woorde{n} der wet,
En{de} sij hebbe{n} gheuonden bescreue{n} in die wet, dat die Heere beuole{n} hadde door Moyses hant, dat die kinderen va{n} Israel in tabernakele{n} souden woone{n}, opden feestdach in die seuenste maent,
en{de} dat sij soude{n} vercondighe{n} en{de} openbaer wtroepe{n} ee{n} stemme in alle hen steden en{de} in Ierusale{m} segghe{n}de. Gaet wt opde{n} berch en{de} haelt tacken van olijfboome{n}, en{de} tacken vande{n} alderscoonsten boome{n}, tacken van myrtus boome{n}, en{de} tacken van palmboome{n}, en{de} tacken va{n} boome{n} die veel va{n} bladeren sijn, datmen tabernakele{n} make{n} mach ghelijc dat ghescreuen is,
En{de} tvolc is wt ghegaen, en{de} sij hebbender ghehaelt, Ende sij hebben voor hen tabernakelen ghemaect een ieghelijc in sijn huys ende in sijn voorhouen, ende in die voorhouen van Godts huys, ende in die strate der waterpoorten, ende in die strate van Ephraims poorte,
Hierom heeft alle die verghaderinghe der gheender die wter gheuanghenissen comen waren tabernakelen ghemaect, ende hebben in die tabernakelen ghewoont, want van die daghe{n} van Iosue Nuns sone, en hadden die kinderen van Israel also niet ghedae{n} tot op dien dach toe, En{de} daer was een blijscap groot bouen maten,
Ende hy heeft ghelesen inden boeck der wet Gods tallen daghen vanden iersten daghe totten lesten dacht toe, ende sij hebbe{n} dat hoochtijt ghehouden seuen daghen en{de} opden achtsten dach een vergaderinghe des volcks nae die costume.
ENde opden vierentwintichsten dach van deser maent sijn die kinderen van Israel tsame{n} ghecomen met vasten, ende met sacken ghecleedt, ende aerde op hen,
Ende tsaet der kindere{n} van Israel is ghesceyden van allen vreemden kindere{n}, en{de} sij stonden en{de} beleden hen sonden, en{de} haerder vadere{n} boosheden,
En{de} sij sijn tsame{n} opgheresen, om te staen en{de} sij hebben ghelesen int boeck van die wet des Heeren haers Godts, vierwerf sdaechs, en{de} vierwerf beleden en{de} aenbaden sij den Heere haren God,
Ende op den trap der Leuiten hebben ghestaen Iosue, en{de} Bani, ende Cedmiel, Sabania, Bonni, Sarebias, Bani, en{de} Chanani, ende hebben gheroepen met luyder stemmen tot den Heere haren Godt,
Ende die Leuiten hebben gheseyt tot Iosue, ende Cedmiel, Bonni Hasebania, Sarebia, Odaia, Sebuia, Phathathia. Staet op, Ghebenedijt den Heere uwen Godt, van der eewicheyt tot inder eewicheyt, en{de} ghebenedijden moeten sij den hooghen naem uwer glorien met alle ghebenedijdinghe en{de} lof,
Ghy selue Heere allee{n}, ghi hebt ghemaect de{n} hemel, en{de} den hemel der hemele{n} en{de} allen hen heyrscare, die aerde en{de} alle dat daer in is, die zee en{de} alle dat daer in is, en{de} ghi maect dese alle leue{n}de en{de} theyr des hemels aenbidt v,
ghy sijt seluer die Heere God die vercore{n} hebt Abram, en{de} hebt hem geleydt wt dat vier der Chaldee{n}, en{de} sijne{n} nae{m} Abraha{m} ghestelt
En{de} ghi hebt sijn herte ghetrouwe vonde{n} voor v, ende ghi hebt met hem ee{n} verbo{n}t vast gemaect, dat ghy he{m} gheue{n} soudt dlant der Chananiters, en{de} Hethiters, en{de} Heueiters, en{de} Amorriters, en{de} Pherezeiters, en{de} Iebuseiters, en{de} Gergeseiters op dat ghi dat soudt leuere{n} sinen sade, en{de} ghi hebt uwe woorde{n} volbrocht, wa{n}t ghi sijt rechtuerdich,
En{de} ghi hebt ghesien dat verdriet onser vadere{n} in Egipte{n} en{de} haer gheroep hebdi ghehoort op die roode zee,
En{de} ghi hebt teekene{n} en{de} onghewoo{n}lijcke mirakele{n} ghedae{n} op Pharao, en{de} alle sijn knechten, en{de} op alle sijn volc va{n} dien la{n}de, Wa{n}t ghi wist wel dat sij houerdelijc ghedaen hadde{n} teghen hen, en{de} ghy hebt v selue{n} eene{n} naem ghemaect ghelijc dat is op desen dach,
En{de} ghi hebt die zee ghesceyde{n} voor henliede{n}, en{de} sij sijn ghegae{n} door dmidde{n} der zee int drooghe en{de} hen veruolgers hebdi gheworpe{n} in die diepte ghelijc eene{n} steen in crachtighe watere{n},
En{de} in een colo{m}ne der wolcke{n} hebdi hen leytsma{n} gheweest inde{n} dach en{de} door een colu{m}ne des viers des nachts, dat si den wech sien soude{n} daer ouer dat sij ghinghe{n},
En{de} opden berch va{n} Sinai sijt ghi oock nederghedaelt, en{de} hebt met hen ghesproke{n} va{n}den hemel, en{de} hebt hen ghegheue{n} rechte ordeele{n} en{de} die wet der waerheyt, ceremonie{n}, en{de} goede ghebode{n},
En{de} uwe{n} gheheylichde{n} sabboth dach hebdi hen ghetoo{n}t, en{de} die ghebode{n} en{de} ceremonie{n} en{de} die wet hebdi hen ghebode{n}, door die ha{n}t Moysi ws dienaers
Broot vanden hemel hebdi hen oock ghegheuen in haren hongher, ende water wt den steen hebdy hen doen loopen doen sij dorst hadden, ende ghy hebt hen gheseyt dat sij soude{n} ingaen ende besitten dlant, waer ouer dat ghy v hant hebt opghehauen dat ghijt hen gheuen soudt,
Maer sij ende onse vaderen hebben houerdichlijck ghedaen, ende hebben hen necken verhart ende en hebben nae v gheboden niet ghehoort,
Ende sij en hebben niet willen hooren, ende sij en hebben niet ghedachtich gheweest uwer wonderlijcheden, die ghy hen ghedaen hadt, Ende sij hebben hen necken verhart, ende hen hooft daer toe ghegheuen dat sij wederghekeert souden worden tot hen slauernie als door ee{n} spijticheyt, Maer ghi God ghenadich, goedertieren, ende bermhertich, lanckmoedich, ende van veel ontfermens en hebt hen niet verlaten,
ende hoe wel dat sij voor hen seluen een ghegoten calf ghemaect hadde{n} en{de} gheseyt. Dit is v Godt die v wt Egipten gheleydt heeft, Ende deden groote blasphemien,
Maer nochtans ghy door v menichfuldighe bermherticheden en hebt hen niet ghelaten in die woestijne, die columne der wolcken en is van hen niet ghegae{n} des daechs, o{m} hen te leyde{n} inde{n} wech ende die columne des viers des nachts, om hen den wech te toonen daer door sij gaen souden,
Ende uwe{n} goeden gheest hebdi ghegheuen die hen leeren soude ende v Manna en hebdi van haren mont niet wech ghenomen, ende water hen ghegheuen in den dorst,
Veertich iaren lanck hebdy hen gheuoedt in die woestijne, ende hen en heeft niet ghebroken, hen cleedere{n} en sijn niet veroudert, ende hen voeten en sijn niet versleten,
Ende ghy hebt hen conincrijcken ende volcke{n} ghegheuen, ende ghy hebt hen loten ghedeylt ende sij hebben beseten dlant va{n} Sehon, en{de} dlant des conincs Hesebon, ende dlant van Og de{n} coninc van Basan,
En{de} ghy hebt hen kinderen vermenichfuldicht ghelijc die sterren des hemels, ende ghi hebtse bracht int lant daer ghy haren vaderen af gheseydt hadt dat sij daer in gaen soude{n} en{de} dat besitte{n},
En{de} hen kindere{n} sijn ghecomen, en{de} hebben dlant beseten, en{de} ghy hebt verneerdert voor henliede{n} die inwoonders des lants die Chananeen, ende ghy hebt die in hen handen ghegheuen ende hen coninghen en{de} dat volck des lants, dat sij die{n} souden doe{n} ghelijc hen beliefde,
Aldus hebbe{n} si inghenomen besloten steden ende vette landouwen, ende si hebben beseten huysen vol van alderhande goet, waterputten van ander luyde{n} ghemaect, wijngaerde{n}, en{de} olijfgaerden, en{de} veel vruchtdraghende boomen, en{de} sij hebben gheten en{de} sijn versaet ende vet worde{n}, en{de} hebbe{n} oueruloedighe wellustichede{n} ghehadt door v groote goetheyt,
Maer si hebben v verwect tot gramscap ende sijn va{n} v ghesceyden, ende sij hebben v wet wech gheworpen achter hen rugghen, en{de} v propheten hebben sij ghedoot, die hen vermaenden dat sij wederkeeren souden tot v, ende sij hebben seer groote blasphemien ghedaen,
Ende ghy hebtse ghegheue{n} in die ha{n}t van haren vianden en{de} sij hebben hen verdriet aenghedaen, En{de} ten tijde van haren grooten lijden, hebbe{n} si tot v gheroepe{n}, en{de} ghy hebtse va{n}den hemel ghehoort en{de} nae v menichfuldighe bermherticheden hebdi hen ghegheuen verlossers diese verlossen souden wt die hant van haren vianden,
En{de} als sij gherust hadde{n} soo sijn sij wedero{m} ghekeert dat sij quaet doen soude{n} voor v aenschijn, ende ghi hebtse verlaten in haerder vianden handen, ende die hebbense beseten, Ende sij sijn wederom bekeert ende hebben gheroepen tot v, ende ghy hebtse vanden hemel verhoort, ende verlost door v bermherticheden te veel tijden,
Ende ghy hebtse betuycht dat sij wederkeeren souden tot v wet, Maer sij hebben houerdelijc ghedaen, ende en hebben v gheboden niet ghehoort, ende in v rechten hebben sij ghesondicht, die welcke een mensch doen sal ende daer in leuen, ende sij hebben haer scouderen afghekeert, ende haren neck verhart, en{de} sij en hebben niet ghehoort
Ende ghy hebt veel iaren ouer hen vertrocken, ende ghy hebtse betuycht met uwen gheest door die hant van uwen propheten, ende sij en hebbe{n} niet ghehoort ende ghy hebtse gheleuert in die hant van die volcken der lantscappen,
Maer in v groote bermherticheden en hebdi he{n} niet ghebracht tot vernielinghe, noch ghi en hebtse niet verlate{n}, Wa{n}t een Godt der bermherticheden ende goedertiere{n} sijt ghy,
Hiero{m} nv onse God groot, sterck, ende veruaerlijck, bewarende tverbont en{de} die bermherticheyt en wilt van uwen aensicht niet keeren, alle den arbeydt die ons gheuonden heeft, onse coninghen, ende onse princen, ende onse priesteren, ende onse propheten, ende onse vaderen ende allen uwen volcke van die daghe{n} des conincs van Assur, tot op desen dach toe,
Ende ghi sijt rechtuaerdich in alle die dinghen die ouer ons comen sijn, want ghy hebt die warachticheyt ghedaen, maer wi hebben booslijc ghedaen,
Onse coninghen, onse princen, onse priesteren, ende onse vaderen en hebben v wet niet ghedaen ende sij en hebben gheen acht gheslaghen op v gheboden, en{de} ghetuyghenissen die ghi onder hen ghetuycht hebt,
Ende in hen goede conincrijcken ende in v menichfuldighe goetheyt die ghi hen ghegheue{n} hadt, en{de} in dit seer breedt ende vet lant dat ghy gheleuert hadt voor hen aensicht, soo en hebben sij v niet ghedient, noch sij en sijn niet wederom ghekeert van hare{n} alderquaetsten opsetten,
Siet wij seluer sijn noch heden eyghen knechten, ende dlant dat ghy onsen vaderen ghegheuen hebt, dat sij tbroot ende tgoet van die{n} eten souden, ende wij sijn seluer daer in eyghen slauen
Ende die vruchten van dien lande worden oueruloedelijck vergadert voor die coninghen, die welcke ghi ouer ons ghestelt hebt om onser sonden wille, ende si hebben heerschappie ouer onser lichamen, ende ouer onse lastdraghende beesten, nae haren wille, ende wij sijn in grooter quellinghen,
Hierom ouer alle dese dinghen, soo maken wij seluer een verbont, ende scrijue{n}t ende onse princen, Leuiten en{de} priesteren beseghelent.
DIe besegelaers ware{n} Nehemias Athersatha die sone Hachelai, ende Sedechias,
Saraias, Azarias, Ieremias,
Pheshur, Amarias, Melchias,
Hattus, Sebenia, Melluch,
Hare{m}, Merimuth, Obdias,
Daniel, Gentho{n}, Baruch,
Mosolla{m}, Abia, Miamin,
Maazia, Belgai, Semeia, dese priesters,
Maer die Leuiten Iosue die sone Ananie, Bennui vanden kinderen Henadad, Cedmiel
en{de} hen broeders, Sebenia, Odaia, Celita, Phalaia, Hanan
Micha, Rohob, Hasebia,
Zachur, Serebia, Sabania,
Odaia, Bani Baninu,
Die hoofden des volcks Pharos, Phahath, Moab, Elam, Zethui, Bani,
Bonni, Azgad, Bebai,
Adonia, Begoai, Adin,
Ater Hezecia, Azur,
Odaia, Hasum, Besai,
Hareph, Anathoth, Nebai,
Mephias, Mosollam, Hazur,
Misizabel, Sadoc, Ieddua,
Pheltia, Hanan, Anaia,
Osee, Hanania, Hasub,
Alohes, Phalea, Sobec,
Rehum, Maasia,
Echaia, Hana{n}, Anam,
Melluch, Haram, Baana,
ende dander vanden volcke, priesters, Leuiten, doorwaerders, ende sanghers Nathineen, ende alle die hen ghescheyden hebben van die volcke{n} des lants tot die wet Godts, Hen huysvrouwen hen sonen ende hen dochteren
alle die wijs ghenoech waren om te verstaen voor hen broeders sprekende hen machtichste mannen ende die ghene die quamen om te ghelouen ende te sweren dat sij in de wet Godts souden wandelen, die hy ghegheuen hadde in die ha{n}t van Moyses Godts dienaer, dat sij doen ende bewaren souden alle die gheboden des Heeren ons Gods ende sijn ordeelen ende sijn ceremonien,
ende dat wij onse dochteren niet en souden gheuen den volcke des lants, ende hen dochteren niet en souden neme{n} voor onse sonen,
Ende dat volck des lants die comenscap ende alle dinghen ten ghebruycke inbrenghen op den sabboth dach om te vercoopen, dat wij van hemliede{n} niet nemen en sullen opden sabboth ende opden gheheylichden dach, Ende wij sullen vrijlaten het seuenste iaer, ende die beswaringhe van allen handen,
Ende wij sullen op ons ordineren gheboden, dat wij gheuen sullen tderdendeel van eenen sicle alle iare tot dat werck des Heeren ons Godts,
tot die brooden der voorlegghinghen, ende tot dat eewich sacrificie ende tot den eewighen brantoffer, in die sabbathen in die nieuwe maenden, in die hoochtijden, ende in die gheheylichde daghen, ende voor die sonde, datter ghebeden mach worde{n} voor Israel en{de} tot alle ghebruyc va{n}de{n} huyse ons Gods,
Hiero{m} hebbe{n} wi lote{n} gheworpe{n} ouer die offerande{n} des houts tussche{n} die priesters en{de} Leuite{n} en{de} tvolck, datmen dat hale{n} soude int huys ons Godts, nae die huysen van onsen vaderen, by seker tijden, van die tijden des iaers tot dat ander iaer, dat die bernen soude{n} opden outaer des Heere{n} ons Gods ghelijck dat ghescreuen is in die wet Moysi,
ende dat wij brenghen souden dierste vruchten van onsen lande, ende dierste vruchten van allen boomen van iaer te iaer, in des Heeren huys,
ende dierste gheboren onser sonen, ende van onse vee ghelijck dat ghescreuen is in die wet, ende dierste gheboren van onsen rinderen ende onser scapen, dat die gheoffert worden int huys ons Godts den priesteren die dienen int huys ons Gods,
En{de} dat wij dierste vruchten van onse spij-sen en{de} drancken, ende vanden vruchten van allen boomen, en{de} van die vergaderinghe des wijns en{de} der olie{n} souden brenghen den priesters, tot die offerkiste ons Gods, en{de} thiende van onsen lande{n} den Leuiten, Die Leuiten sullen ontfanghe{n} die thienden va{n} onse wercken wt allen die steden,
Ende die priester Aarons sone sal metten Leuiten sijn inder Leuiten thiende{n}, En{de} die Leuiten sullen offeren het thiende deel van haren thienden in ons Godts huys aen die offerkiste in des scats huys,
want tot die offer kiste sullen die kinderen van Israhel ende die kinderen Leui draghen die ierste vruchten van coren, wijn, ende olie, en{de} daer sullen gheheylichde vaten sijn, ende priesters, en{de} sangers, ende doorwaerders, ende dienaers, ende wij en sullen thuys ons Godts niet verlaten.
ENde in Ierusalem hebbe{n} ghewoont die princen des volcs, maer dat ander ghemeyn volc heeft dat lot gheworpen, dat sij nemen soude{n} een deel vanden thien deelen, die woone{n} souden in Ierusalem die heylighe stadt, ende die neghen deelen in die stede{n},
En{de} tvolck ghebenedijde alle die manne{n} die hem selue{n} vrijwillichlijc gheoffert hadde{n} om in Ierusale{m} te woone{n},
Aldus sijn dit die prince{n} des lantscaps die binnen Ierusalem ghewoont hebben, ende in die steden van Iuda ende een ieghelijck heeft ghewoont in sijn besittinghe in sijn steden va{n} Israel, die priesters die Leuiten, die Nathineen, ende die kinderen va{n} Salomons knechte{n},
En{de} in Ierusalem hebben ghewoo{n}t van die kinderen Iuda ende vanden kindere{n} van Beniamin, ende vanden kinderen van Iuda Athaias, die sone Azia{m}, des soo{n}s Zacharie, des soons Amarie, des soons Saphatie, des sonns Malaleel vanden kindere{n} Pharez,
Maasia die sone Barucs, die sone Cholhoza, die sone Hazia, die sone Adaia, die sone Ioiarib, die sone Zacharie, die sone des Siloniters,
alle dese waren Phares sonen, die in Ierusalem ghewoo{n}t hebben, vier hondert ende neghenentsestich stercker mannen,
Maer dit sijn die kinderen van Beniamin Sellum die sone Mosollam, die sone Ioed, die sone Phadaia, die sone Colaia, die sone Maasia, die sone Etheel, die sone Isaia
ende nae hem Gebbai, Sellai, neghen hondert achtentwintich,
ende Ioel die sone Zechri hen ouerste, ende Iudas die sone Semia ouer die stadt die tweede,
En{de} vanden priesters, Idaia die sone Ioiarib, Iachin,
Saraia die sone Helcie, die sone Mosolla{m}, die sone Sadoc, die sone Meraioth, die sone Achitob die prince des huys Gods
ende hen broeders makende die wercke{n} des tempels, acht hondert tweentwintich, Ende Adaia die sone Ieroham, die sone Phelelia, die sone Amsi, die sone Zacharie, die sone Pheshur, die sone Melchie
ende hen broeders die princen der vaderen twee hondert tweenveertich, En{de} Amassai die sone va{n} Azreel, die sone Ahazi, die sone Mosollamoth die sone Emmer
ende hen broeders machtich bouen maten, hondert achtentwintich, ende hen ouerste was Zaddiel die sone der machtighen,
Ende vanden Leuiten Semeia, Hasubs sone, die sone Azaricam, die sone Hasabia, die sone Boni,
ende Sabathai, ende Iozabed, ouer alle die wercken die van buyten waren in dat huys Gods, van die ouerste der Leuiten,
Ende Mathania die sone Micha, die sone Zebedei die sone Asaph die ouerste om te louen ende te belijde{n} int gebedt, en{de} Becbesia die tweede van sijnen broederen, ende Abda die sone van Sammua, die sone Galal, die sone Idithun,
Alle die Leuiten in die heylighe stadt waren twee hondert vierentachtentich,
Ende die doorwaerders Accub, Telmon, ende hen broeders, die welcke bewaerden die doeren, hondert tweentseuentich,
Ende dander van Israel priesters ende Leuiten, in allen die steden van Iuda, een ieghelijck in sijn besittinghe,
ende die Nathineen die in Ophel woonden ende in Siaha ende Gaspha, van den Nathineen
en{de} die bisscop der Leuiten in Ierusale{m} was Azzi die sone Bani, die sone Hazabie, die sone Mathanie, die sone Miche, Van Asaphs kindere{n} die sanghers inden dienst vanden huyse Godts,
Want des conincs ghebot was op hen, en{de} een ordinancie onder die sanghers tot elcken daghe,
ende Phathaia die sone Mesezebel vande{n} kinderen Zara, des soons Iuda was aen des conincs hant, nae alle die woorde{n} des volcks,
ende in die huysen door allen hen lantscappen Van die kinderen Iuda hebben ghewoont in Cariatharbe ende in sijn dochteren, ende in Dibon ende in sijn dochteren, ende in Capseel ende in sijn dorpkens
ende in Iesue, ende in Molada, ende in Bethphalet,
ende in Hasersual, en{de} in Bersabee, ende in sijn dochteren,
ende in Siceleg, ende in Mochona, ende in sijn dochteren,
ende in Remmon, ende in Saara, ende in Ierimuth
Zanoa, Odollam ende in haer dorpen, Lachis ende in sijn lantscappen, Azeca ende in sijn dochteren, Ende sij woonden te Bersabee tot die valleye Enno{m},
Maer die kindere{n} Be{n}iamin va{n} Geba, Mechmas, ende Hai, ende Bechel, ende sijn dochteren,
Anathoth, Nob, Anania,
Asor, Rama, Gethaim,
Hadid, Seboim, ende Neballat,
ende Ono die valleye der werckluyden
ende sommighe vanden Leuite{n} hadden deelen in Iuda ende Beniamin.
DIt sijn die priesters ende Leuiten die opghetrocken sijn met Zorobabel Zalathiels sone ende Iosue, Zaraia, Ieremias, Esdras,
Amaria, Melluch, Hattus,
Sebenias, Rehum, Merimuth,
Addo, Genthon, Abia,
Miamin, Madia, Belga,
Semeia, en{de} Ioiarib, Idaia, Sellum, Amoc, Helcias,
Idaia, Dese waren die princen der priesteren, en{de} hen broedere{n} in die daghen van Iosue,
Maer die Leuiten waren Iesua, Bennui, Cedmiel, Sarebia, Iuda, Mathanias, ouer die lofsanghen sij en{de} hen broeders,
Ende Becbesia, en{de} Hanni, en{de} hen broeders een ieghelijck in sijn officie,
Ende Iosue heeft ghewonne{n} Ioacim, en{de} Ioacim heeft ghewonnen Eliasib, ende Eliasib heeft ghewonnen Ioiada,
ende Ioada heeft ghewonnen Ionathan, en{de} Ionathan heeft ghewonnen Ieddoa
in die daghe{n} van Ioacim ware{n} priesters ende princen der familien van Saraia was Maraia, van Iheremia, Hanania,
van Esdra, Mosollam, va{n} Amaria, Iohannan,
van Milicho, Ionathan, va{n} Sebenia, Ioseph
van Haram, Edna van Maraioth, Helci
van Adaia, Zacharia van Genthon, Mosollam
van Abia, Zechri van Miamin ende van Moadia, Phelti
van Belga, Sammua van Semaia, Ionathan
van Ioiarib, Mathanai van Iodaia, Azzi
va{n} Sellai, Celai van Amoc, Heber
va{n} Helcia, Hasebia van Idaia, Nathanael,
Die Leuiten in die daghe{n} Eliasib, ende Ioiada, ende Iohanna{n} ende Ieddoa waren ghescreuen princen der familien, ende priesters int conincrijck Darij van Persen,
Die kinderen van Leui princen der familien ghescreuen int boeck van die woorden der daghen, ende tot die daghen Ionathan des soons Eliasib.
En{de} die princen der Leuiten, Hasebia, Serebia, en{de} Iesue die sone Cedmiel, ende hen broeders by haren buerten, dat sij louen souden ende belijden, nae tghebodt Dauids des mans Gods, ende dat sij souden die wachte houden ghelijckelijc
veruolghens Mathania en{de} Becbesia, Obedia, Mosollam, Telmon, Accub, die bewaerders der poorten ende der portalen voor die poorten,
Dese waren in die daghen Ioacim des soons Iosue des soons Iosedec, en{de} in die daghen Nehemie des princes ende Esdre des priesters en{de} scrijuers,
Maer in die wijdinghe des muers van Ierusalem, hebben sij die Leuiten ghesocht van allen haren plaetsen, dat sij die brenghen souden in Ierusalem, en{de} dat sij die wijdinghe ende blijscap maken souden, met dancbaerheden, ende met sanghe, en{de} met cimbalen, psalterien, en{de} herpen,
Ende die kindere{n} der sanghers sijn vergadert van die platte veltlandouwe{n}, omtrent Ierusalem en{de} vanden dorpen Netuphati,
ende wten huyse Galgal en{de} van die lantscappen van Geba, en{de} Azmaueth, want die sanghers hebben voor hen lanthuysen ghemaect rontsomme Iherusalem,
Ende die priesters en{de} Leuiten sijn ghesuyuert en{de} sij hebben ghesuyuert het volc en{de} die poorten en{de} die mueren,
Maer ick dede die princen van Iuda climmen opden muer, en{de} ic heb ghestelt twee groote choore{n} van lofsangers ende sij sijn ghegaen ter rechter sijden opde{n} muer tot die mestpoorte,
En{de} nae hem is ghegae{n} Osaias en{de} die helicht der princen van Iuda,
ende Azarias Esdras, en{de} Mosollam, Iuda, en{de} Beniamin, ende Semeias, ende Ieremias,
Ende van den kinderen der priesters met trompetten Zacharias die sone Ionathan die sone Semeie, die sone Mathanie, die sone Michaie, die sone Zechur, die sone Asaph,
ende sijn broeders, Semeia, ende Azareel, Malalai, Galalai, Maai, Nathanael, ende Iuda, ende Hanani met die instrumenten der sanghen Dauids des mans Gods, Ende Esdras die scrijuer voor hen in die fonteynpoorte,
Ende teghen hen ouer sijn opgheghaen op die trappen van Dauids stadt inden opganck vanden muer op thuys va{n} Dauid en{de} tot der watere{n} poorte ten oosten,
Ende den tweeden choor der dancsanghers ghinck teghen ouer ende ick achter hen, ende die helicht vanden volcke was opden muer ende op der ouens torre, ende totten alder breedtsten muer,
ende op die poorte van Ephraim ende op die oude poorte, en{de} op die vischpoorte, en{de} de{n} torre Hananeel, ende de{n} torre Emath, ende tot die poorte der cudden ende sij stonden in die poorte der bewaringhen,
ende daer stonden twee chooren der lofsanghers in dat huys Gods, ende ick ende die helicht vanden wethouderen met my,
Ende die priesters Eliacim, Maasia, Miamin, Michea, Elioenai, Sacharia, Hanania met trompetten,
ende Maasia, ende Semeia, ende Eleasar, ende Azzi, en{de} Iohanan, en{de} Melchia, ende Elam, en{de} Ezer, Ende die sanghers songhen claerlijck, en{de} Iezraia die ouerste,
ende sij hebben op dien dach gheoffert groote slachofferanden, ende sij hebben blijde gheweest, Want God haddese verblijt met grooter blijscappen, Ende hen huysvrouwen en{de} hen kinderen hebbe{n} ooc blijde gheweest, ende die blijscap va{n} Ierusalem is verre ghehoort,
En{de} sij hebben oock ghetelt op dien dach mannen ouer die scatcameren des tresoors tot die vochtighe offerande{n} ende tot die offera{n}den der ierster vruchten ende tot die thiende{n}, dat die princen der stadt door hen inbrenghe{n} souden, met eerlijcheyt van dancsegghinghe{n} die priesters ende Leuiten, want Iuda is blijde gheworden, door die priesteren ende Leuiten daer by staende,
En{de} sij hebben bewaert die bewaringhen haers Gods, ende die bewaringhe der suyueringhen, en{de} die sanghers ende doorwaerders, nae Dauids ghebodt ende Salomons sijns soons,
want in die daghen van Dauid en{de} Asaph, waren vanden beghinsel princen ghestelt der sanghers met liedekens Godt louende ende belijdende,
Ende alle Israel in die daghen van Zorobabel en{de} in die daghen Nehemie ghauen deelen den sanghers, ende doorwaerders, tot elcken daghe, ende sij heylichden die Leuiten, ende die Leuiten heylichden den kinderen van Aaron.
OP dien dach is ghelesen inde{n} boec van Moysi daert volck hoorde, en{de} daer is in gheuonden bescreue{n} dat die Ammoniters en{de} Moabiters niet en moghen comen in Godts vergaderinghe tot inder eewicheyt,
om dat sij den kinderen van Israhel niet te ghemoete en quame{n} met water ende broot, en{de} dat sij teghen hen huerden Baalam om hen te vermalendijden, en{de} onse Godt heeft die malendidinghe verkeert in een benedijdinghe,
Ende tis ghesciet doen sij die wet ghehoort hadden, dat sij alle die vreemdelinghen hebben ghesceyden wt Israel,
Ende daer ouer was Eliasib die priester die ouerste gheweest hadde, va{n}der scatcameren des huys ons Gods, en{de} die naeste van Tobias,
Hierom heeft hy voor sij seluen een scatcamer ghemaect, ende sij waren daer voor hem achterwaerts legghende die gauen ende wieroock en{de} die vaten, ende die thiende van tarwe, wijn, ende olie, die deelen der Leuiten ende sanghers ende doorwaerders ende dierste vruchten der priesteren,
Maer in alle dese dinghen en was ick in Iherusalem niet, want in dat tweendertichste iaer Artaxersis des conincs van Babilonien quam ick tot den coninck, en{de} ten eynde van dien daghen heb ick den coninc ghebeden,
Ende ick quam te Ierusalem en{de} ick verstont alle tquaet dat Eliasib Thobie ghedaen hadde in dien dat hi voor hem een scatcamer maecte in die portalen des huys Gods
Ende het docht my seer quaet, Ende ick heb die ghereetscap van Tobias huys buyten gheworpen wt die scatcamer,
Ende ick hebt gheboden, ende sij hebben die scatcamer ghereynicht, ende ic heb daer weder in ghedraghen die ghereetscap vanden huyse Gods, en{de} dat sacrificie ende dat wierooek,
Ende ick heb vernomen dat die deelen der Leuiten niet ghegheuen en waren, ende dat een ieghelijc gheuloden was in sijn lantscap vanden Leuiten en{de} sanghers, ende van die ghene die dienden,
en{de} ick heb een clachte ghedaen teghe{n} die wethouderen ende heb gheseyt. Waerom hebben wi dat huys Gods verlaten? Ende ick hebse vergadert, en{de} doen stae{n} in hen plaetsen,
En{de} gheheel Iuda bracht thiende van tarwe, wijn, en{de} olie in die schueren,
Ende wij hebben ghestelt ouer die schueren Selemiam den priester, ende Sadoc den scrijuer, ende Phadaiam vanden Leuiten, Ende neffens hen Hanan Zachurs sone, den sone Mathanie, want sij waren ghetrouwe gheuonden, ende hen werden betrout die deelen van haren broederen,
Ghedenckt mijnder mijn Godt hierom, ende en wilt niet wt vaghe{n} mijn bermherticheden die ick ghedaen hebbe in dat huys mijns Godts, ende in sijn ceremonien,
In dien daghen heb ick ghesien in Iuda sommighe die waren perssen tredende opden sabboth, draghende hoopen, en{de} ladende op ezels wijn, en{de} druyuen, en{de} vijghen, en{de} alderhande lasten en{de} brenghende die in Ierusalem opde{n} sabboth Ende ick hebse betuycht dat sij op eenen dach datme{n} vercoopen mach, soude{n} vercoope{n},
En{de} sommighe va{n} Tyrien woonden daer binnen brenghende daer in visschen en{de} alderhande ware, ende sij vercochtent op die sabboth daghen den kinderen van Iuda en{de} Ierusale{m},
en{de} ick heb die edelste van Iuda bekeue{n} en{de} gheseyt tot hen. Wat quaet is dit dat ghy doet, en{de} ontheylicht de{n} sabboth dach?
En hebben dese dinghe{n} onse vaderen niet ghedaen en{de} onse God heeft alle dit quaet op ons ghebracht en{de} op dese stadt? En{de} ghy vermeerdert die gramscap op Israel brekende den sabboth,
Ende tis ghesciet doen die poorten van Ierusale{m} gherust hadden opden sabboth dat ict gheseyt heb, en{de} sij hebben die doeren gheslote{n}, en{de} ick heb beuole{n} dat sij die niet open doen en soude{n}, tot nae den sabboth, En{de} van mijnen knechte{n} heb ick ouer die poorten ghestelt, datter niemant last inbrenghe{n} en soude opden sabboth,
En{de} die coopluyde{n} en{de} alderha{n}de ware vercoopende bleue{n} buyten Ierusale{m} eens en{de} tweemael,
En{de} ick hebse betuycht en{de} heb hen gheseyt. Waero{m} blijfdi teghe{n} ouer den muer? eest sake dat ghy dit ten tweede{n}mael doet, soo sal ic die hant aen v lieden slae{n}, Hiero{m} va{n} dien tijt voorts en sijn sij niet ghecomen opden sabboth dach,
En{de} ick heb den Leuite{n} ooc gheseyt dat sij ghesuyuert soude{n} worde{n} en{de} comen o{m} die poorte{n} te beware{n}, en{de} om te heylighe{n} den sabboths dach, en{de} daero{m} op dit stuck wilt mijns ghedachtich wesen mijn Godt, en{de} spaert my nae die menichfuldicheyt uwer bermhertichede{n},
Maer in dien daghe{n} heb ic ooc ghesien Ioetsce mannen trouwe{n}de tot huysvrouwe{n} Azotinnen en{de} Ammonitinnen en{de} Moabitinne{n}
en{de} hen kinderen sprake{n} half Azootsch en{de} sij en consten niet Iootsch ghespreke{n}, en{de} sij sprake{n} nae die tale van deen volck en{de} dander volck,
En{de} ick hebse bekeue{n} en{de} veruloect, en{de} ick heb sommighe manne{n} van hen gheslaghe{n}, en{de} hen hooft calu ghemaect en{de} ick hebse beswore by Godt, dat sij hen dochteren den sone{n} van dien niet gheue{n} en soude{n}, en{de} dat sij van dier dochtere{n} niet nemen en soude{n}, voor hen sone{n} en{de} voor hen seluen segghende.
En heeft door alsulck dinck niet ghesondicht Salomo{n} die coninc van Israhel? en{de} certeyn in veel volcken en was gheen coninck sijns ghelijck, en{de} hy was van sijnen Godt bemint, en{de} Godt heeft hem ghemaect een coninc ouer gheheel Israel, en{de} hem hebben hier doere tot sonde ghebracht die wtlantsche vrouwe{n},
Sulle{n} wij dan ooc onghehoorsaem wesende alle dit groot quaet doen, dat wij ouertreden sullen teghen onsen Godt, en{de} trouwen wtlantsche huysvrouwe{n},
Maer vande{n} kinderen Ioiada des soons Eliasib des groote{n} priesters was een behoudt sone Sanaballat die Horoniter den welcken ick van my veriaecht hebbe,
Wilt ghedachtich wesen Heere mijn Godt teghen die ghene die besmetten dat priesterscap en{de} dat priesterlijck en{de} Leuitelijck recht,
Aldus heb ick ghereynicht van alle die vreemde wtlanders, ende ick heb ghestelt die oordenen der priesteren ende Leuiten eenen ieghelijcken in sijnen dienst,
ende tot die offeranden des houts te ghesetten tijden, ende in dierste vruchten weest mijns ghedachtich mijn Godt int goede Amen.
ENDE Iosias heeft paesschen ghehouden in Iherusalem den Heere, en{de} heeft dat Phase ghedoot ten offer, op die veerthienste mane der ierster maent
stellende die priesters by buerten der daghen met priesterlijcke cleederen ghecleedt inden tempel des Heeren,
ende hy seyde den Leuiten den heylighen dienaren van Israhel, dat sij hen seluen heylich maken souden den Heere om te stellen die heylighe arcke des Heeren int huys dat Dauids sone Salomo{n} die coninc getimmert heeft.
Ghi en sult die niet moeten op v scouderen draghen, En{de} nv dient uwen Heere ende draecht sorghe voor sijn volck Israel, elck by een deel, nae uwe dorpen en{de} gheslachte{n},
nae die scrifttuere Dauids des conincks van Israel, ende nae die grootdadicheyt Salomons sijns soons, alle inde{n} tempel, en{de} nae v vaderlijck deelken der gheender die staen int aenschijn der broederen der kinderen van Israel,
Doot ten offer dat paeschlam ende bereyt die sacrificien voor uwe broedere{n}, ende doet nae tghebodt des Heeren dat Moysi ghegheue{n} is,
Ende Iosias heeft ghegheuen onder tvolck datter gheuonden is dertich duysent scapen, lammeren, ionghe bocken, en{de} gheyten, ende drij duysent calueren,
Dese sijn van die coninclijcke goeden ghegheuen nae die belofte de{n} volcke, ende den priesters te{n} paesschen, scapen in ghetale twee duysent ende hondert calueren,
Ende Iechonias, en{de} Semeias, ende Nathanael ghebroeders, en{de} Hasabias, en{de} Oziel, en{de} Coraba gaue{n} totte{n} phase vijf duysent scapen en{de} vijf hondert caluere{n},
En{de} doen dese dinghen eerlijcke{n} ghedaen worden, soo hebben die priesters en{de} Leuiten ghestae{n}, hebbe{n}de ongheheefde brooden by hare{n} gheslachte{n},
En{de} nae die deelen va{n} haerder vadere{n} heerlijcheyt voor dae{n}schijn des volcs offerden si de{n} Heere nae tghene dat inde{n} boec Moysi ghescreuen is,
en{de} sij hebben tpaeschlam mette{n} vier ghebrade{n} ghelijck dat behoorde, ende die slachofferanden hebben sij ghecoect in metalen ketelen ende potten, met goetwillicheyt,
ende sij hebben die ghedraghen tot al-len den ghenen die vanden ghemeyne{n} volcke waren, ende nae desen hebben sij bereydt voor hen seluen, en{de} voor die priesters.
Want die Priesters offerde{n} die vetten des inghewants tot dat die vre ouerleden was ende die Leuiten hebben voor hen seluen bereydt, en{de} voor hen broederen kinderen van Aaron.
Ende die heylighe sanghers Asaphs kindere{n}, waren by oordene nae tghebodt van Dauid en{de} Asaph, en{de} Zacharias en{de} Ieddimus die vanden coninck ghestelt was,
En{de} die doorwaerders aen elcke doere, alsoo dat niemant van hen van die sijne en ghinc, wa{n}t hen broeders hebben voor hen spijse bereyt,
Ende tis volbracht al dat tot des Heere{n} sacrificie behoorde, Op dien dach hebben sij tphase ghehouden,
en{de} sij offerden slachofferanden op des Heere{n} sacrificie nae tghebot des conincs Iosie,
Ende die kinderen van Israel die op dien tijt gheuonden sijn hebben tphase ghehouden, ende den feestdach vanden ongheheefden brooden, seuen daghen lanck,
ende daer en is sulck phase niet ghehouden gheweest in Israhel van die tijden Samuels des propheets,
ende alle die coninghen van Israel en hebben sulck paesschen niet ghehouden, als Iosias ghehouden heeft, ende die priesters, en{de} Leuiten, en{de} Iode{n} ende gheheel Israel die gheuonde{n} sijn in die woooninghe te Ierusalem,
op dat achthienste iaer als Iosias regneerde is tphase feestelijc ghehouden,
En{de} Iosias wercke{n} sijn wel ghesciet gheweest in sijns Heere{n} aensicht, de{n} welcke{n} hy met een volcome{n} herte vreesde,
en{de} tghene dat omtrent hem ghesciet was is bescreuen in die voorlede{n} tijde{n}, van die ghene die ghesondicht hebben en{de} die ongheestelijck gheweest hebbe{n} teghen den Heere boue{n} allen volcke{n}, en{de} die des Heere{n} woorden niet ghesocht en hebbe{n} ouer Israel,
En{de} nae alle dese daet van Iosias is Pharao die coninck van Egipten opghetrocke{n} comende in Charcamis va{n}den wech op den vloet Euphrates, en{de} Iosias is hem te ghemoete ghegae{n},
En{de} die coninc van Egipte{n} heeft tot Iosiam ghesonde{n} segghe{n}de. Wat heb ic met v te doen ghi coninc va{n} Iuda?
Ic en ben vande{n} Heere niet ghesonde{n} dat ic teghe{n} v strijden soude, want ouer Euphraten is mijn orloghe, Keert haestelijc nederwaerts,
Ende Iosias en is niet wederghekeert opde{n} waghe{n}, Maer hy arbeyde o{m} hem vechtende te verwinne{n}, niet achte{n}de dwoort des propheets wt de{n} mo{n}t des Heere{n}
maer hy stelde teghe{n} hem eene{n} strijdt int velt van Mageddo, En{de} die princen sijn nederwaerts ghetrocke{n} totten coninc Iosiam,
En{de} die coninc heeft gheseyt tot sijne{n} knechte{n}. Doet my wech wt de{n} strijde, wa{n}t ic ben seer cranc gheworde{n}, En{de} ter stont hebben hem sijn knechten wt die slachoorde{n} gevuert,
en{de} hy is ghegae{n} op sijne{n} tweede{n} waghe{n}, en{de} come{n}de tot in Ierusale{m} is daer ghestorue{n} en{de} begraue{n} in sijnder vadere{n} graf,
Ende in tgheheel lant van Iuda hebben sij Iosiam beweent, ende die ouerste met haren huysvrouwen hebbe{n} hem beclaecht tot opden dach van heden toe, Ende tis inghestelt datmen dat altijt doen soude in alle die gheslachten van Israel,
Maer dese dinghen sijn te voren ghescreuen int boeck der hystorien der coninghe{n} van Iuda, ende alle die ghesciedenissen van Iosias wercken, ende sijn glorie, ende sijn verstant in des Heeren wet, ende die wercken die van hem ghedae{n} sijn, ende die niet ghescreuen en sijn int boeck der coninghe{n} va{n} Israel ende Iuda,
Ende die wt den volcke waren nemende Iechonia{m} den sone Iosie, hebben hem coninc ghemaect voor Iosias sijnen vader, doen hi drijendertich iaren out was,
Ende hy heeft ouer Israhel gheregneert drij maenden, Ende die coninck van Egipten heeft hem afghestelt, dat hi in Ierusalem niet regneren en soude,
ende hy heeft het volck ghescadt op hondert talenten siluers ende een talent gouts.
Ende die coninck van Egipten heeft Ioacim sijnen broeder ghestelt coninck van Iuda en{de} Ierusalem
ende hi bandt die wethouders Ioacim en{de} Zaracel sijnen broeder, ende opnemende heeft hy die gheuoert in Egipten,
Ioacim was vijfentwintich iaren oudt, doen hy begonste te regneren int lant van Iuda ende Ierusalem, ende hy heeft quaet ghedaen in des Heeren aensicht,
Ende nae desen soo is Nabugodonosor die coninck van Babilonien opcomen ende bindende hem met eenen metalen bant heeft hy hem ghebracht in Babilonien,
ende die heylighe vaten des Heeren heeft Nabugodonosor ghenomen, ende wechghedraghen, ende gheheylicht in sijnen tempel in Babilonien,
Want va{n} sijnder onsuyuerheyt ende ongoddelijcheyt is ghescreuen int boeck van die tijden der coninghen,
Ende Ioachin sijn sone heeft voor hem gheregneert, Ende doen hy coninck ghemaect was soo was hy achthien iaren oudt,
Ende hy heeft gheregneert drij maenden ende thien daghen in Ierusalem, ende hy heeft quaet ghedaen in des Heeren aenschijn,
En{de} nae een iaer soo heeft Nabugodonosor ghesonden en{de} hem ouergheuoert in Babilonien, tsamen met den heylighen vaten des Heeren,
Ende hy heeft Sedechiam ghemaect coninc van Iuda ende Iherusalem, doen hy eenentwintich iaren out was, ende hy heeft gheregneert elf iare{n},
Ende hy heeft quaet in des Heeren aensicht ghedaen, ende hy en heeft hem niet ontsien van die woorden die gheseyt waren van Ieremias den propheet wt den mont des Heeren,
ende besworen sijnde vanden coninck van Babilonien is hy meyneedich hem afgheuallen, ende sijnen neck ende sijn herte verhart sijnde heeft hy ouertreden die wettelijcke gheboden des Heeren des Godts van Israhel,
Ende die ouersten van des Heeren volck hebben veel dinghen boosselijck bedreuen ende hebbe{n} ongoddelijc ghedaen bouen alle die onsuyuerheden der heydenen, ende sij hebben des Heere{n} tempel ontsuyuert die heylich was in Ierusalem,
Ende haerder vadere{n} Godt heeft ghesonden door eenen Enghel om hen wederom te roepen om dat hy hen ende sijn tabernakel spaerde,
Maer sij bespotten sijn Enghelen, ende op wat dach dat die Heere ghesproken heeft, soo waren sij sijn propheten bespottende,
Die welcke is tot gramscap verwect op sijn volck, om hen ongoddelijcheyt wille, ende hy heeft beuolen den coninghen van den Chaldee{n} dat sij opquame{n},
Dese hebben ghedoot hen ionghelinghen metten swaerde rontsomme haren heylighen tempel, ende sij en hebben niet ghespaert die ionghers ende die ouders ende die maechden ende die ionghelinghen, maer sij sijn alle gheleuert in hen handen,
ende alle die heylighe vaten des Heeren, ende die coninclijcke scatten weder om nemende, hebben sij die ghedraghen in Babilonien,
ende sij hebben verbrant des Heeren huys, ende afgheworpen die mueren van Ierusalem, ende haer torren hebben sij metten viere verbrant,
ende sij hebben verdoruen allen hen eerlijcheden, ende te niet ghebracht, ende die daer ouerbleuen waren vanden swaerde hebben sij gheleyt in Babilonien,
Ende sij waren sijn knechten tot dat die Persen regneerden int veruulen van des Heeren woort door den mont van Ieremias,
tot dat het lant godertierlijck sijn rustdaghen hielt, alle den tijt van sijnder verwoestheyt heeft dat lant die rustdaghen ghehouden, tot in die volbringhinghe van seuen ende tseuentich iaren.
ALs Cyrus die coninck van Persen regneerde tot volbrenghen van des Heeren woert doer den mont van Ieremias,
soe heeft die Heere verwect den gheest Cyrides conincs va{n} Persen, ende hy heeft vercondicht ouer alle sijn rijck, tsamen met scriften
segghende, Dit seyt Cyrus die coninck van Persen. Die Heere van Israel die hooghe Heere heeft my coninck ghemaect op aertrijck,
ende hy heeft my te kennen ghegheuen dat ick hem een huys timmeren soude in Ierusalem, welck is dioetsche lant.
Esser iemant wt uwen gheslachte, sijn Heere gae met hem op te Ierusalem.
Hier om laet alle die omtrent die plaetse woonen hen helpen die op die selue plaetse sijn,
met gout, ende siluer, met ghiften, met peerden, ende behelpsaem beesten, ende metten anderen dinghen welck na die beloften voorghestelt worden in des Heeren huys dat te Ierusalem is.
Ende die Princen der gheslachten, dorpen, ende des lants van Iuda. Wt den gheslachte van Beniamin, en{de} die Priesters ende Leuiten welck die Heere verwect hadde om op te gaen ende te timmeren des Heeren huys, dat te Ierusalem is,
ende die rontsomme hen waren staende hebben gheholpen met allen hen gout ende siluer, ende beeste{n} ende met seer veel beloefde gauen, veel va{n} hen der welcker sin verwect was.
Ende Cyrus die coninck heeft voertsbrocht die heyleghe vaten des Heeren, die welcke Nabugodonosor die coninck van Babilonien ouer gheuoert hadde va{n} Ierusalem, ende die gheheylicht sijnen afgodt,
en{de} Cyrus die coninck van Persen die voertsbrenghe{n}de heeftse gheleuert Mythridato, die ouer sijn scatten was.
Ende doer desen sijn die gheleuert gheweest Salmanasar den president van dat Ioetsche lant.
Ende deser vaten was dit ghetal, Silueren dranck offer scalen twee duysent vierhondert, silueren beckens dertich, gouden schalen dertich, Item silueren schalen twee duysent vierhondert, en{de} duysent ander ghereetscappe{n},
en{de} alle die gulde{n} en{de} silueren vaten ware{n} vijf duysent acht hondert tsestich.
Ende sij sijn ghetelt Salmanasaro tsame{n} metten ghenen die wter gheuanghenissen van Babilonien comen waren te Ierusalem.
Maer ten tijden van Artaxersis des conincs van Persen hebben hem ghescreuen sommighe van den ghenen die woonden int Ioetsche lant ende in Ierusalem Balsamus en{de} Mithridatus en{de} Sabellius ende Rathimus Balthemus Samelius, die scrijuer, ende die ander woonende in Samarien ende anderen plaetsen, desen nauolghenden brief
den coninck Artaxersi. Heere v knechten Rathimus secretaris der ghesciedenissen ende Sabellius die scrijuer, ende die ander rechters ws hoefs In Coelessirien ende Phoenice{n}.
Ende nu sij kenlijc den Heere den coninck, hoe dat die Ioden die van v opcomen sijn tot ons, comende in Ierusalem die afvallighe ende seer quade stadt, haer ouens op timmeren ende rechten op die mueren, ende maken op den tempel.
Dus eest soe dat dese stadt ende haer mueren volmaect worden, soe en sullen sij niet alleen weygeren tribuyt te gheuen, maer sij sullen den coninghen oock wederstaen.
Ende want dit ghesciet aen den tempel, soe heuet ons goet ghedocht, dit niet te verachten,
maer onsen Heere de{n} coninc dat te kenne{n} te gheuen. Op datmen (by alsoe v coninck dit goet dunct) soecken mach in uwer vaderen boecken,
ende ghy sult vinden in die ghedenckenissen ghescreuen van desen, ende ghy sult weten dat dese stadt afvallich is, ende die coninghen ende steden beuechtende,
ende die Ioden afvallich, ende in haer orloghende van die oude tijden, om welcke saken dese stadt verdoruen is gheweest.
Nu hier om gheuen wy te kennen Heer coninc, dat (by alsoe dese stadt opghetimmert wort en{de} haer muere{n} opghericht worde{n}) soe en sult ghy ghenen afganck hebbe{n} int lant va{n} Coelesyrien ende Phoenicen.
Doen screef die Coninck Rathimo die de ghesciedenissen bescreef, ende Balthemo ende Sabellio den scrijuer, ende den anderen ghestelden ende woonende in Sirien ende Phoenicen tghene dat hier na volcht.
Ick heb ghelesen den brief die ghy my ghesonden hebt. Hier om heb ick doen ondersoecke{n}, ende tes gheuonden dat die stadt vander eewicheyt is den coninghen wederstaende,
en{de} die menschen afvallich ende orloghen daer in voerende, ende dat seer stercke coninghen waren in Ierusalem heerscappie hebbende, en{de} tribuyt eysschende van Coelesyrie{n} ende Phoenicen.
Hier om heb ic nu gheboden datmen dien menschen verbieden sal die stadt te timmeren, ende verbieden datter voerts niet meer ghemaect en worde,
ende oock dat sij niet veele voerts en gaen, waer wt quaetheden comen, alsoe dat den coninghen quellinghe aenghebrocht soude worden.
Als dan dit ghelesen was dat van den coninck Artaxerses ghescreuen was, soe sijn Rathimus ende Sabellius die scrijuer, ende die met hen ghestelt waren tsamen vergadert, ende haestelijck ghecomen in Ierusalem, met peerde volck, en{de} een scare, ende eenen hoop volcs, ende begonsten die timmerende luyden te verbieden, ende sij hielen op van die timmeragie des tempels in Ierusalem totte{n} tweede iare van Darius den coninck va{n} Persen.
DIe Coninck Darius heeft eenen grooten auontmael ghehouden alle sijnen dienstknechten, ende alle den regeerders va{n} Meden ende Persen
en{de} allen die purpuren cleedere{n} droeghen ende den rechteren ende raetsheere{n} ende drossaten onder hem, van Indien aen tot Ethiopien tot hondert en{de} seuenentwintich lantscappen.
Ende doe{n} sij gheten ende ghedroncken hadden, ende versaet weder om ghinghen, doen is Darius die coninck op ghegaen in sijn slaepcamer ende heeft gheslapen en{de} is ontspronghe{n}.
Doen hebbe{n} die drij ionghelinghen des lichaems bewaerders die des conincs lichaem bewaerden gheseyt deen totten anderen.
Laet elck van ons segghen een wtnemende wijs woert, ende soe wiens woert dat blijcken sal wijser te wesen dan des anders, dien sal Darius die coninck gheue{n} groote gauen,
als te moghen met Purpur ghecleedt sijn, ende wt gout te drincken, ende op gout te slapen, en{de} te rijden op eenen waghen met eenen gouden toom, ende eenen costelijcken witten lijnen hoet, ende eene{n} halsbant om sijnen hals te draghe{n},
ende op die tweede plaese sal hy sitte{n} naest Darium om sijnder wijsheyt wille, en{de} hy sal Darius maeghe gheheete{n} worden.
Doen hebben sij elck hen woert ghescreuen ende toe gheseghelt ende gheleyt onder dat oorcussen van Darius den coninck,
ende sij hebben gheseyt, Als die coninck opstaen sal soe sullen wy hen ons ghescriften gheuen, en{de} soe wat die coninck vonnissen sal vande{n} drijen ende die regeerders van Persen, dat sijn woert het wijste is, dien sal die victorie ghegheuen worden alsoe dat bescreuen is.
Die eene heeft ghescreuen, Den wijn is sterck.
Die ander heeft ghescreuen, Die Coninck is sterker.
Die derde heeft ghescreuen, Die vrouwen sijn stercker. Maer bouen al soe verwint die waerheyt.
Ende doen die coninck opghestaen was, soe hebben sij hen scriften ghenomen, en{de} hem die ghegeue{n}, ende hy heeftse ghelesen.
Ende sendende heeft hy gheroepen alle die regeerders van Persen ende die van Meden, ende die purpuren clederen droeghe{n}, ende die rechtere{n}, en{de} drossaten,
ende sij sijn inden raet gheseten en{de} die scrifturen sijn voor hen ghelesen,
ende hy seyde, Roept die ionghelinghen, ende sij sullen hen worden wtlegghen. Ende sij sijn gheroepen ende binnen ghecomen.
Ende hy seyde hen, Berecht ons van tghene datter ghescreuen is. Ende dierste heeft begonst die gheseyt hadde van die stercheyt des wijns,
en{de} hy heeft gheseyt, O ghy mannen hoe machtich is den wijn ouer alle die menschen die dien drincken.
Hy brengt tverstant in dolinghe. Item hy maect des conincs ende des weesen ghedachte ydel. Item der knechten ende der gheender die vrij sijn, der arme{n} ende der rijcken,
en{de} alle herte bekeert hy tot vrijheyt ende blijscap ende hy en denct op gheen droefheyt noch scult,
ende alle inwendighe ghedachten des herte{n} maect hy eerlijck, ende hy en denct niet op den coninck oft wethouderen, ende het doet alle dinghen by ponden spreken.
En{de} sij en dencken niet (als sij ghedronken hebben) op vrientscap oft op broederscap. Maer niet langhe daer nae neme{n} sij swaerden,
en{de} als sij vande{n} wijn ontcome{n} sijn en{de} opgestae{n}, soe en sijn sij niet ghedachtich van tghene dat sij ghedaen hebben,
O ghy ma{n}nen en gaet de{n} wijn niet te boue{n}? Wie denct alsoe te doe{n}? En{de} dit gheseyt hebbende heeft hy ghesweghe{n}.
ENde die nauolghende begonste te segghen, die gheseyt hadde van die stercheyt des Conincs.
O ghy mannen en gae{n} die menschen niet te bouen, die welcke die aerde ende die zee besitten, ende alle dat daer in is?
Ende die coninck gaet die al te bouen, ende hy heeft heerscappie ouer alle menschen, ende al dat hy hen seyt, dat doen sij.
Ende eest dat hijse sendt tot die orlooschs mannen, so gaen sij derwaerts ende sij worpen te neder berghen ende mueren ende torren,
Sy worden doot gheslaghen en{de} slaen oock doot, ende des conincs woert en laten sij niet, want eest dat sij verwinnen, soe brenghen sij de{n} coninck alle dat sij gherooft hebben. Desghelijcs ooc alle dandere,
ende alle die niet en strijden, noch en vechten, maer bouwe{n} die eerde, als sij weder maye{n}, soe brenghen sij den coninck tribuyten,
ende hy een alleen eest dat hy seyt, slaet doot, soe slaen sij doot, seyt hy vergheeft, soe vergheuen sij,
seyt hy slaet, soe slaen sij, seyt hy verdrijft, soe verdrijuen sij, seyt hy timmert, soe timmeren sij,
seyt hy houwet af, soe houwen sij af, seyt hy plant, soe planten sij,
ende alle tvolck, ende die machtighe sijn hem onderdanich, ende daer en boue{n} soe sidt hy ter tafelen ende drinct, ende slaept.
Maer dese beware{n} hem rontsomme, en{de} sij en moghen niet gaen elck ende doen hen wercke{n}, maer met eenen segghen sijn sij hem onderdanich.
Ghy mannen hoe en gaet die coninck niet te bouen, die alsoe vermaert wort? Ende hy heeft gheswege{n}.
Die derde die gheseyt hadde van die vrouwen en{de} va{n} die waerheyt, (dese is Zorobabel) heeft begonst te spreken
ghy mannen. Die coninck en is niet groot, ende veel menschen, noch den wijn en gaet niet te bouen, Wie eest dan die heerscappie ouer dese heeft?
En hebben die vrouwen niet den coninck ghebaert, ende alle tvolck, dat heerscappie heeft ouer die zee ende ouer daerde,
en{de} sy sijn wt die vrouwen gheboren ende sij hebbense opgheuoet die de wijngaerden gheplant hebben, daer den wijn wt ghemaect wort?
Ende sij maken die cierlijcke cleederen van alle{n} menschen, ende sij maken den menschen glorie ende die menschen en moghen va{n} die vrouwe{n} niet ghesceyde{n} worde{n}.
Eest dat sij vergadert hebben gout en{de} siluer, en{de} alle schoon dinghen, en{de} dat sij sien een vrouwe va{n} goeder ghescictheyt, ende goeder ghedaente{n}
soe verlaten sij alle dese dinghen ende mercken op haer, ende met gapenden monde aensien sij haer, en{de} sij lockense meer aen dan gout ende siluer, ende alle costelijcke dinghe{n}.
Een man verlaet sijnen vader die hem opgheuoet heeft, ende sijn lantscap, en{de} hy versaemt hem met die vrouwe.
En{de} metter vrouwe vermaect hy sijn ziele, ende hy en ghedenct sijns vaders noch moeders, noch lantscaps.
En{de} hier wt moet ghy weten, dat die vrouwen heerscappie ouer v hebben. En rouwet v niet?
Ende die mensche neemt sijn swaert, ende hy gaet op den wech om diefte te doen en{de} dootslaghen, ende te varen ouer die zee en{de} vloeden,
ende hy siet eenen leuw, ende hy gaet in die duysternissen. Ende als hy diefte ghedaen heeft, ende bedroch, en{de} roouen, soe brengt hy dat sijnder beminder vrouwe{n}.
En{de} noch soe bemint een man sijn huysvrouwe meer dan sijnen vader oft moeder.
Ende veel isser ontsinnich gheworden om hen huysvrouwen wille, en{de} sijn slauen gheworden om haren wille,
en{de} daer isser veel verdoruen ende den hals afghesteken ende hebben ghesondicht om die vrouwen.
Ende nu ghelooft my die coninck is groot in sijn machticheyt, want alle die lantscappen ontsien hem aen te tasten.
Nochtans sach ick Apemem des wonderlicke Bezacis dochter des conincs concubine, sittende by den coninck aen sijn rechte sijde,
ende nemende die croone van des conincs hooft, ende stellende die op haer seluen, en met haer palmen vander slincker hant sloech sij den coninck.
Ende daer en bouen soe aensach hy haer met opene{n} mont, ende eest dat sij op hem lacht, soe lacht hy, want eest dat sij op hem verbolghe{n} is, soe smeect hy haer, tot dat hy weder versoent wort ter gratien.
O mannen waer om en sijn die vrouwen niet sterckere? Groot is die aerde, ende hooghe is den hemel, Wie maect dese?
Ende doen saghen die coninck en{de} die met purpur geecleedt ware{n}, op malca{n}dere{n}? en{de} hy heeft begonst te spreke{n} va{n} die waerheyt.
O ghy manne{n} en sijn die vrouwe{n} niet sterck? Die aerde is groot en{de} den hemel is hooghe, ende den snellen loop der sonnen keert rontsomme den hemel tot in sijn plaetse op eenen dach.
En is hy niet grootdadich die dese dinghen doet? ende en is die waerheyt niet groot, en{de} stercker bouen al?
Alle aertrijck aenroept die waerhyt, ende den hemel ghebenedijt die oock, ende alle die wercken worden beruert en{de} beuen voor die waerheyt, ende met haer en is niet ontrechuaerdich.
Den wijn is onrechtuaerdich, onrectuerdich is die coninck, onrechtuaerdich sijn die vrouwen, onrechtuerdich sijn alle die kindere{n} der menschen, ende onrechtuerdich sijn allen hen wercken, ende in hen en is die waerheyt niet ende in hen onrechtuaerdicheit sullen sij vergaen,
ende die waerheyt blijft, ende wert stercker ende leeft ende duert in die eewe der eewen.
By haer en is gheen wtnemen der persoonen, noch ondersceydt, maer sij doet een ieghelijck dat rechtuaerdich is, den onrechtuerdighe{n} oock ende den boosen, ende sij crighen alle goedertierlijck behaghen in haer wercken.
Ende in haer vonnisse en is niet onrechtuerdichs, maer stercheyt ende regnatie ende macht ende maiesteyt van allen tijden, Ghebenedijt sij die Godt der waerheyt,
Ende hy hiel op van spreken. Ende alle dat volck riep ende seyde, Groot is die waerheyt, ende sij verwint.
Doen seyde die coninck tot hem, Begheert eest dat ghy iet meer wilt dan die dinghen die ghescreuen sijn ende ick salt v gheuen, nae dat ghy beuonden sijt wijser dan v naeste, ende ghy sult aldernaest my sitten, ende mijn macht ghenoemt worden.
Doen heeft hy den coninck gheseyt, Ghedenct uwer beloften die ghy beloeft hebt. Ierusalem te timmeren opden dach doen ghy dat conincrijck ontfinct,
en{de} alle die vaten die ghenome{n} sijn wt Ierusale{m} weder te sende{n}, die welcke Cyrus wtgesceyden heeft doen hy Babilonien versloech, ende wilde die daer wederom senden.
Ende ghy hebt beloeft den tempel te timmeren, den welcken die Idumeen verbrant hebben doen Iudeen vande{n} Caldeen verdorue{n} worde.
Ende nu dit is tghene dat ic eyssche heere, ende dat ick beghere, dat is o maiersteyt dat ic van v versuecke, dat ghy doet die belofte die ghy beloeft hebt den coninck des hemels wt uwen monde.
Doen stont die coninck Darius op, ende custe hem, ende hy heeft brieuen ghescreuen tot allen den Rentmeesters ende Drossaten, ende die met Purpur ghecleedt waren, dat sij hem souden gheleyden, ende die met hem waren alle die opwaerts reysden om Ierusalem te timmeren.
Ende alle den ouersten die in Syrien ende Phenicen ende Libano ware{n} heeft hy brieuen ghescreuen dat sij Cederen houten souden doen trecken van Libanus bosch tot in Ierusalem, op dat sij die stadt met hen timmeren souden.
En{de} hy heeft ghescreuen alle den Ioden die wt sijn conincrijck optrocken int Ioetsche landt om vrijheyt, dat gheen machtighe, noch wethouderen, noch drossaten aen hen doeren comen en souden,
ende dat alle dlantscap dat sij beseten hadden, soude hen tribuyt vrij sijn. En{de} dat die Idumeen souden verlate{n} die casteelen der Ioden die sij inghenomen hebben,
en{de} datmen totter timmeringhen des tempels soude gheue{n} alle iaren twintich talenten, tot dat dien voltimmert soude sijn,
en{de} datmen op den heylighen outaer soude brantofferanden verbranden daghelijcs, alsoe sij tghebot hebben, datmen noch ander thien talenten offeren soude alle iare,
ende allen den ghenen die va{n} Babilonien gaen om die stadt te stichten dat sij souden vrijheyt hebbe{n} soe wel sij als hen kinderen, ende alle die Priesteren die voergaen.
Ende hy heeft oock ghescreuen die grootheyt, ende dat heylich cleedt heeft hy doen gheuen daer sij mede dienen souden,
ende hy heeft ghescreuen datmen den Leuiten gheue{n} soude datter gheboden is tot opden dach dat het huys sal volmaect sijn, ende Ierusalem op ghetimmert,
ende alle den ghenen die de stadt bewaerden, screef hy datme{n} gheuen soude deelen ende soudie.
Ende hy heeft alle die vaten die Cyrus wt ghesceyden hadde, laten gaen, ende alle dat Cyrus gheseyt hadde, heeft hy ooc beuolen datmen doen soude, ende sende{n} in Ierusalem.
Ende doen die ionghelinck voerts ghereyst was soe heeft hy opheffende sijn aensicht na Ierusalem, ghebenedijt den coninck des hemels
ende gheseyt, Van v is die verwinninghe ende van v is die wijsheyt en{de} claerheyt. Ende ick ben v knecht,
Ghebenedijt sijdi die my wijsheyt ghegheuen hebt, ende v sal ic belijden O Heere Godt onser vaderen.
Ende hy heeft die brieuen ghenomen, ende is ghereyst in Babilonien, ende hy is comen ende heuet alle sijnen broeders ghebootscapt die in Babilonien waren,
ende sij hebbe{n} haerder vadere{n} Godt ghebenedijt, om dat hy hen ghegheuen heeft verlossinghe ende vermakinghe
dat sij opwaerts reysen souden ende timmeren Ierusalem, ende de{n} tempel waer in dat sijnen naem ghenoemt is, en{de} sij hebben hen hooghelijck verblijt met musijck spelen en{de} vruechde{n} seue{n} daghen lanck.
MAer hier nae sijn ghecoren die Princen der dorpen dat sij op gaen souden by hen huysen ende familien, ende hen huysvrouwen, ende hen sonen ende dochteren, ende hen knechten ende dienstvrouwen, ende hen beeste{n}.
Ende Darius die coninck heeft tsamen met hen ghesonden duysent ruyters te peerde tot datse die gheleyt hadden in Ierusalem met vrede, ende met musijck spelen ende tamboeren ende fluyte{n},
ende allen hen broeders waren spelende, ende hy heeftse doen opgaen te samen met hen.
Ende dit sijn die namen der ma{n}nen die opghegaen sijn by haren dorpen in die gheslachten ende totten deele van haerder heerscappien.
Die Priesteren. Die sonen van Phinees Aarons sone Iesus Iosedecs sone, Ioacim die sone Zorobabel, des soens Salatiel van Dauids huys, wt Phares gheslachte wt den stam van Iuda,
die ghesproken heeft onder Dario den coninck van Persen wonderlijcke woerden, int tweede iaer van sijnen conincrijck. In dierste maent Nisan.
Ende dit sijn sij die opghegaen sijn vanden Ioetschen lande wt die gheuanghenisse der oueruoeringhen, die welcke Nabugodonosor die coninck va{n} Babilonien ouergheuoert hadde in Babilonien ende sijn weder ghekeert in Ierusalem
ende sij hebben versocht een deel des Ioetschen lants, elck sijn stadt die ghecomen waren met Zorobabel ende Iesu. Nehemias, Areores, Elimeo, Emmanio, Mardocheo, Beelsuro, Mechpsatochor, Olioro, Emmonia een va{n} hare{n} Princen.
En{de} tghetal van haren gheslachten, wt haren hooftmannen. Die kinderen Phares twee duysent hondert tweentseuentich.
Die kinderen Ares drij duysent, hondert, seuenenvijftich,
Die kinderen Phemo honder tweenveertich, Onder die kinderen Iesu en{de} Ioabes duysent drij hondert twee,
Die kinderen Demu, twee duysent, vierhondert tseuentich, Die kinderen Choraba tweehondert vijf, Die kinderen Banica, hondert achtentsestich,
die kinderen Bebech, vierhondert drij, Die kinderen van Archad, vierhondert seuenentwintich,
Die kindere{n} Chan, seuenendertich, Die kindere{n} Soroai, twee duysent seuenentsestich, Die kinderen Adin, vierhondert eenentsestich,
Die kinderen Aderectis, hondert achte, Die kinderen Ciaso ende Zelas, hondert seuen, Die kinderen Azoroc, vierhondert neghen ende dertich,
Die kindere{n} Iedarbone, hondert tweendertich, Die kindere{n} Ananie, hondert dertich, Die kinderen Asoni, tneghentich,
Die kinderen Marsar, vierhondert tweentwintich, Die kinderen Zabarus, vijf ende neghentich, Die kinderen Sepolemon, hondert drijentwintich,
Die kinderen Nepopas vijfenvijftich, Die kinderen Hechanathus hondert ache{n}tvijftich, Die kinderen Cebethanus, hondert tweendertich,
Die kinderen van Crearpatros, die Enocadies ende Modie waren vierhondert drijentwintich, Die wt Gramas en{de} Gabea, ware{n} hondert eenentwintich,
Die wt Besselon ende Ceagge, waren vijf ende tsestich, Die wt Bastaro waren hondert tweentwintich,
Die wt Bechenobes vijfenvijftich, Die kinderen va{n} Liptis hondert vijfenvijftich, Die kinderen Labonni drij hondert seuen en{de} vijftich,
Die kinderen Sichem drij hondert tseuentich, Die kinderen Suadon en{de} Cliomus, drij hondert achthentseuentich,
Die kindere{n} Ericus tweeduysent, hondert vijfenveertich, Die kinderen Anaas, drij hondert tseuentich. Priesteren,
Die kinderen van Ieddus, Die kinderen Euther, die kinderen Eliasib, drij hondert tweentseuentich, Die kinderen Emerus, tweeho{n}dert twee{n}vijftich,
Die kindere{n} Phasurij, drij hondert seue{n} en{de} vijftich, Die kinderen Caree, tweehondert seuen ende twintich,
die Leuiten, Die kindere{n} Iesu in Caduhel ende Bamis ende Serebias en{de} Edias, vierentseue{n}ntich, alle tghetal van dat twaelfste iaer, was dertich duysent vier hondert twee{n}tsestich,
Alle die tellinghe der sonen en{de} dochtere{n} en{de} huysvrouwe{n} was veertich duysent twee hondert tweenveertich,
Die kinderen der Priestere{n} die in den tempel songhen, Die kinderen Asaph hondert achtentwintich.
Maer die doerwaerders, die kinderen Esmenni, Die kinderen Azer, Die kinderen Amon, Die kinderen Accuba Topa, die kinderen Tobi alle hondert neghen en{de} dertich.
Die Priesters inde{n} tempel dienende, Die kinderen Sel, Die kinderen Gaspha, Die kindere{n} Tobloch, Die kinderen Carie, Die kinderen Su, Die kinderen Hellu, Die kinderen Labana, Die kinderen Armacha, Die kinderen Accub, Die kinderen Otha, Die kinderen Cetha, Die kinderen Aggab, Die kinderen Obai, Die kinderen Anani, Die kinderen Canna, Die kinderen Geddu,
Die kinderen An, Die kinderen Radin, Die kinderen Desanon, Die kinderen Nachoba, Die kinderen Caseba, Die kinderen Gaze, Die kindere{n} Ozui, Die kindere{n} Sinone, Die kindere{n} Attre, Die kindere{n} Haste{n}, Die kindere{n} Asiana, Die kindere{n} Manei, Die kindere{n} Nasissim, Die kindere{n} Accusu, Die kindere{n} Agista, die kindere{n} Azui, Die kinderen Fauon, Die kinderen Phasalon,
Die kinderen Meedda, Die kinderen Phusa, Die kinderen Caree, Die kinderen Barcus, Die kinderen Saree, Die kinderen Coesi, Die kinderen Nasith, Die kinderen Agisti, Die kinderen Pedon,
Salomon sijn kindere{n}, Die kinderen Asophot, Die kinderen Phazida, Die kinderen Celi, Die kinderen Dedon, Die kinderen Gaddahel, Die kinderen Sephegi,
die kinderen Aggia, Die kinderen Sachareth, Die kinderen Sabathen, Die kindere{n} Caroneth, Die kindere{n} Malsith, Die kindere{n} Ame, Die kindere{n} Sasus Die kindere{n} Addus, Die kindere{n} Suba, Die kindere{n} Eura, Die kindere{n} Rahotis, Die kinderen Phasphat, Die kinderen Malmon,
alle den gheheylichden dienende, ende Salomons dienaers, vier hondert twee{n}tachtentich.
Dit sijn die kinderen die opghegaen sijn van Thelmela Thelharsa. Hen Princen ware{n} Carmellan ende Careth,
ende sij en consten hen steden niet ghenoemen ende hen gheslachten, hoe dat sij wt Israel sijn, Die kinderen Dalari, Die kinderen Tubal, Die kinderen Nechodaici,
wt den Priesters die tpriesterscap bedienden, ende niet gheuonden en sijn die kinderen Obia, Die kinderen Achisos, Die kinderen Addin die een huysvrouwe ghenomen heeft wt die dochteren Phargeleu,
ende sij sijn nae sijnen naem ghenoemt, en{de} die scrifture va{n} deser geslachte is gesocht inde{n} register, en{de} en is niet gheuonden, en{de} tes hen verboden het priesterscap te bedienen.
Ende Nehemias ende Astharas hebben hen gheseyt, dat sij va{n} dat heylighe niet mede deelen en souden tot datter ee{n} gheleert ouerste priester opstaet ter vertooninghe{n} en{de} ter waerheyt.
Ende alle die van Israel (wt ghenomen die knechten ende dienstvrouwen) ware{n}, tweenveertich duysent, drij hondert veertich,
Hen knechte{n} ende dienstvrouwen, seuen duysent, drij hondert, seuen ende dertich. Sanghers ende sangherssen twee hondert vijfentsestich.
Die kemelen waren vierhondert vijfendertich. Die peerden seuen duysent sessendertich, Die muylen tweehondert duysent, vijfenveertich, Lastdraghende eselen vijduysent, vijfentwintich.
Ende van haren ouersten duer die dorpen doen sij inden tempel Gods quamen die in Ierusale{m} was hebbe{n} beloeft te vernieuwen ende op te richten den tempel op sijn plaetse, nae hen macht.
Ende totten heylighen tempel in den scat der wercken te gheuen twaelf duysent ponden gouts, ende vijf duysent ponden siluers, ende hondert priesterlijcke cleederen.
Ende die priesters ende Leuiten, ende die vanden volcke wt waren ghegaen woonden in Ierusalem en{de} int lant, en{de} die heylege sanghers ende doerwaerders ende alle Israel in hen lantscappen.
Ende als nakende was die seuenste maent, ende doen die kinderen va{n} Israel elcke in hen dinghen waren, soe sijn sij eendrachtelijck tsamen comen int voerhof dat daer was voer die oost doore.
Ende Iesus Iosedecs sone ende sijn broederen priesteren, ende Zorobabel Salatiels sone, ende de ses broeders staende hebben den outaer bereyt
dat sij daer op souden offeren heelbrantoffera{n}den, Na tghene dat int boeck van Moyses des mensche Gods ghescreuen is.
Ende daer sijnder ooc vergadert van andere natien des lants, ende alle die luyden des lants hebbe{n} die sanctuarie op ghericht in sijn plaetse, en{de} sij offerden slachofferande{n} ende brantofferanden den Heere des morghen stonts.
Ende sij hielen thoochtijt der loouer tenten, ende den feestdach ghelijck dat gheboden is in die wet, ende alle daghe sacrificien ghelijck dat van noode was,
ende nae desen, die inghesette offeranden, ende die slachofferanden der Sabbathen ende der nieuwer maenden, ende alle der gheheylichder feestdaghen.
Ende alsoe veele alsser den Heere ghelofte deden van die nieuwe mane der seuenster maent hebben begonst Gode slachofferanden te offeren, ende den tempel des Heeren en was noch niet opghetimmert.
Ende sij hebben de{n} steenhouders ende den timmerluyden ghelt ghegheue{n}, ende dranck ende spijse met blijscap.
Ende sij hebben kerren ghegheuen dien van Sydonien ende Tyrien, dat sij hen ouervoeren souden van Libano Cederen balcken, ende dat sij vloten souden maken tot in die hauene van Ioppe nae tgebodt dat hen ghescreuen was van Cyrus den coninc van Persen.
En{de} int tweede iaer comende inden tempel Gods in Ierusalem, in die tweede maent heeft begonst Zorobabel Salathiels sone, ende Iosue die sone Iosedec, ende hen broeders, ende die Priesters ende Leuiten, en{de} alle die comen waren van die gheuanghenisse tot in Ierusalem,
ende sij hebben ghefundert den tempel Gods in die nieuwe mane van die tweede maent des tweeden iaers, na dat sij int Ioetsche lant ende Ierusalem ghecomen waren.
Ende sij hebben die Leuiten van twintich iaren ghestelt op die wercken des Heere{n}. Ende Iesus ende sijn sone, ende alle sijn broeders die Leuiten stonde{n} met eendrachticheyt ende die volbrenghers der wet, doende die wercken in dat huys des Heeren.
Ende die Priesters stonden ghecleedt met Priesterlijck habijt, ende met tromppetten, ende die Leuiten Asaphs sonen hebbende cymbalen
en{de} tsamen den Heere louende, ende ghebenedijdende, nae die wijse van Dauid den coninck van Israel.
Ende sij songhen den Heere eenen lofsanck, want sijn soeticheyt ende eere is inder eewicheyt ouer alle Israel.
Ende alle dat volck blies met trompetten ende riep met luyder stemmen, tsamen louende den Heere int verwecken van dat huys Godts.
Ende daer isser comen wt die priesteren ende Leuiten, ende vanden ouersten ouders na die dorpen, die het voerlede{n} huys ghesien hadden
tot dees huys timmeringhe, met een gheroep ende groot ghescrey, ende veel met trompetten, ende grooter blijscappen,
alsoe dat het volck die trompette{n} niet en hoorde om dat ghescrey des volcs. Want die scare was met trompetten spelende heerlijck, alsoe dattet verre ghehoort worde.
Ende die vianden der gheslachten van Iuda ende Beniamin hebbent ghehoort, ende sijn ghecomen om te weten wat gheluyt der trompette{n} dat dit was.
Ende sij hebben bekent dat die vander gheuanghenissen, op timmerden den tempel den Heere de{n} Godt van Israel,
Ende sij comende by Zorobabel ende Iesum den ouerste der dorpen hebben tot hen gheseydt. Wy sullen tsamen met v lieden timmeren.
Want wy hebben ooc desghelijcs uwe{n} Heere ghehoort, en{de} wy wandelen tsamen van die daghen Asbazareths des conincs van Assyrien, die ons hier ouer ghebrocht heeft.
Ende Zorobabel ende Iesus ende die princen der familien hebben tot hen gheseyt. Ten behoort niet dat ghy ende wy thuys ons Godts timmeren souden,
want wy sullen alleen timmeren den Heere van Israel. Nae tghene dat ons gheboden heeft Cyrus die coninck van Persen.
Maer die heydenen des lants ouerualle{n}de die ghene die int Ioetsche lant waren, ende oplichtende dwerck der timmeringhen ende laghen ende volck daer toe brenghende hebben hen verbode{n} te timmeren,
en{de} doende oploope{n} hebbe{n} sij beledt dattet werck niet volbracht en soude worde{n} alle den tijt des leuens van Cyrus den coninck van Persen, ende sij hebben die timmeringhe vertrocken twee iaren lanck, tot dat rijck van Darius.
MAer int tweede iaer des conincrijcs va{n} Darius soe heeft ghepropheteert Aggeus, ende Zacharias, die sone van Addin die propheten in Iudeen ende Ierusalem inden naem des Godts van Israel op hen.
Doen hebben Zorobabel Salathiels sone ende Iesus Iosedecs sone staende begonst te timmere{n} dat huys des Heeren welc te Ierusale{m} is, doe{n} die prophete{n} des Heere{n} by hen waren en{de} hen hielpe{n}.
Maer in dien selue{n} tijt is tot hen come{n} Sisennes die onderconinc van Syrien ende Phenicen ende Satrabuzanes ende sijn ghesellen, ende hebben hen gheseyt,
Wt wiens beuel timmerde ghy dit huys, ende dit dack, ende volmaect alle dese andere dinghen, ende wie sijn dese timmermeesters?
Ende die ouders der Ioden die wter gheuanghenisse come{n} waren hadden gratie vanden Heere als dat versoeck ghedaen was,
ende sij en sijn niet beledt gheweest te timmeren, tot dat Dario van allen desen dinghen kennisse ghedaen was, ende dat die antwoerde ontfanghen worde.
Dat inhout des briefs welck sij Dario sonden, Sisennes die onderconinck van Syrien ende Phenicen ende Satrabusannes, ende sijn medeghesellen ouerste in Syrien ende Phenicen Dario de{n} coninck salicheyt.
Alle dinghen moeten kenlijck sijn onsen Heere den coninck, dat als wy ghegaen sijn in dat Ioetsche lantscap, ende wy comen waren in Ierusalem soe hebbe{n} wy gheuonde{n} sommighe
die daer timmerde{n} dat groot huys Gods, en{de} den te{m}pel va{n} ghehouwen ende groote steenen, ende van costelijcke materie in die mueren,
ende dat die wercken neerstelijck ghedaen worden, ende voertganck ende voerspoet hadde in hen handen, ende dat met alder glorien seer naerstelijck voldae{n} wort.
Doe{n} vraechde{n} wy die ouders segghe{n}de, Doer wiens ghehenge{n} timmerde ghy dat huys, ende fundeert ghy dese wercken.
Ende daer om vraechden wijt hen, dat wy v souden laten weten die mannen ende die ouersten, ende wy eyschten van hen die namen der ouersten in ghescrifte.
Ende sij antwoerden ons segghende. Wy sijn des Heeren knechten die hemel en{de} aerde ghemaect heeft
ende dit huys worde ghetimmert voer veel deser iaren van eenen grooten ende seer stercken coninc van Israel, ende is volbracht.
Ende om dat ons vaderen waren verstoorende, ende ghesondicht hadden teghen Godt van Israel, soe heeft hy die gheleuert in die hande{n} Nabugodonosors van Babilonien des conincs vande{n} Caldeen,
ende dit huys brekende hebben sij verbrant, ende tvolck hebben sij gheuanghen gheleyt in Babilonien.
Maer int ierste iaer als Cyrus die coninck van Babilonien regneerde soe heeft Cyrus die coninck ghescreuen datmen dit huys timmeren soude,
ende die heyleghe vaten gouden en{de} silueren, welck Nabugodonosor ghedraghe{n} hadde wt den huyse dat te Ierusalem is, ende hadde die gheheylicht in sijnen tempel, heeft wederom wtghehaelt Cyrus die coninck wt den tempel die in Babilonien was, ende sij sijn gheleuert Zorobabel ende Salmanasaro den onderconinck,
ende hen is gheboden dat sij dese vaten souden offeren ende weder om stellen inden tempel die te Ierusalem was, ende dat sij dien tempel Gods op timmeren souden op sijn plaetse.
Doen leyde Salmanasarus die fundamenten van des Heeren huys welck in Ierusalem is, ende van doen tot nu toe wort dit ghetimmert, ende ten es noch niet volbrocht.
Nu hier om duncket v goet O coninck, soe laet ondersoecken in die coninclijcke librarien Cyrides conincs die in Babilonien sijn,
ende eest dat beuonden wort, dat by rade van Cyrus den coninck begonst is die timmeringhe van des Heeren huys, dat te Ierusalem is, ende dattet va{n} onsen Heere den coninck gheordeelt wort, soe scrijue hy ons hier af.
Doen heeft Darius die coninc doen soecke{n} in die librarien, en{de} daer is vonden in die stadt Ecbathanis die welcke is int midde{n} des lants, ee{n} plaetse, daer dese dinghen in ghescreuen waren.
Int ierste iaer als Cyrus regneerde, soe heeft die coninck Cyrus beuolen datmen soude op timmeren het huys des Heeren dwelck in Ierusalem is, daer sij met een eewich vier sacrificie deden,
welcs huys hoochde sal wesen, van thien cubitus, ende die wijdde van tsestich cubitus, viercantich met drij rijen van ghehouwen steenen, ende met een ouerghewelft werck va{n} des lants hout, ende met een nieuwe wt gaende timmeringhe, ende datmen die costen soude gheuen van Cyrus des conincs huys,
ende die heyleghe vaten van des Heere{n} huys, soe wel die gulden als die silueren, die welcke Nabugodonosor ghehaelt heeft wt des Heeren huys dat te Ierusalem is daer sij ghestelt waren, dat die daer weder ghestelt souden worden.
Ende hy heeft Sisennen den onderconinck van Syrien ende Phenicen, ende Satrabuzane{m} ende sijnen ghesellen, die ouerste ghestelt waren in Syrien ende Phenicen gheboden dat sij besorghen souden, ende hen onthouden vander seluer plaetsen.
Ende ick heb beuolen datme{n}t gheheel soude timmeren, ende ick heb voersien dat sij hen helpen souden die vander gheuanghenisse der Ioden sijn tot dat de{n} te{m}pel va{n} des Heeren huys heel volmaect ware.
Ende datmen van die scattinghe der tribuyten van Coelessyrien ende Phenicen naerstelijck gheuen soude een somme dien menschen tot des Heeren sacrificie, te weten Zorobabel den ouersten hooftman, tot stieren ende rammen ende lammeren,
desghelijcs oock tarwe, ende sout, ende wijn, ende olie ghestadelijck, allen iaren ghelijck dat die Priesteren die in Ierusalem sijn, segghen sullen datter verdaen wort sonder eenich vertrec,
op dat die spijsofferande{n} moghe{n} gheoffert worde{n} de{n} hoochsten Godt voor de{n} coninck ende sijn kinderen ende dat sij bidden moghe{n} voor hen leuen,
ende datmen laet vercondighen soe wie yet ouertreeden van tghene dat hier ghescreuen is, oft versmaeden datmen sal nemen een hout van sijnen eyghene{n} houten, ende hem daer aen hanghen, en{de} die goeden van dien den coninck toescrijue{n}.
Daer om die Heere (wiens naem daer aengheroepe{n} is) verdrijue ooc alle coninghen ende volcken, die hen hant wtreycken om te verbieden, oft quaet te doen dien huyse des Heeren dwelck in Ierusale{m} is.
Ick Darius die coninck heb beuolen dattet nae desen seer naerstelijck ghedaen worde.
DOen waren Sisennes die onderconinck va{n} Coelessyrien ende Phenicen, ende Satrabuzanes ende sijn medegheselle{n} ghehoorsaem den dinghen die van Dario den coninck beuolen waren
ende bescicten die heylighe wercken, seer naerstelijck medewerckende met die ouders der Ioden, die Princen van Syrien,
ende die heyleghe wercken hebben voerspoet ghehadt, doe{n} daer propheteerden Aggeus ende Zacharias die propheeten.
Ende sij hebbe{n}t al volmaect door tghebodt des Heere{n} des Gods van Israel, ende wt den raet van Cyrus Darius ende Artaxerses des conincs van Persen.
En{de} ons huys is volmaect gheweest tot de{n} drijentwintichsten dach der maent Adar int seste iaer Darij des conincs,
ende die kinderen va{n} Israel ende die Priesters ende Leuiten, ende die andere die wter gheuanghenissen waren, die daer toe ghestelt sijn hebben ghedaen, nae tghene datter ghescreuen is int boeck van Moyses.
Ende sij hebben gheoffert tot die wijdinghe van des Heeren tempel, hondert varren, tweehondert rammen, vierhondert lammeren,
en{de} twaelf bocken voer die sonden van gheheel Israel, nae tghetal der gheslachten van Israel.
Ende die Priesteren ende Leuiten stonden met priesterlijcke cleederen, by gheslachten, ouer alle die wercken des Heeren des Godts va{n} Israel nae Moyses boeck, ende die doerwaerders aen elcke doere.
Ende die kinderen van Israel hebben dat Phase ghehouden metten ghenen die wter gheuanghenissen ware{n} op die veerthienste mane der ierster maent als die Priesters ende Leuiten gheheylicht waren.
Alle die kinderen der gheuanghenissen en waren niet tsamen gheheylicht, want die Leuiten worden tsamen gheheylicht.
Ende alle die kinderen der gheuanghenissen hebben Tphase ten offer ghedoot haren broeders den Priesteren ende voor hen seluen.
Ende die kinderen van Israel die wter gheuanghenissen ware{n} hebbent gheten alle die ouer ghebleuen waren van alle die versmadelijcheden der heydenen den Heere soeckende,
ende sij hebben feestelijck ghehouden de{n} feest dach der ongheheefder brooden seuen daghen lanck blijde maeltijden houdende int aenschijn des Heeren.
Om dat hy den raet des conincs van Assyrien tot hen ghekeert hadde om te verstercken hen handen tot die wercken des Heeren des Gods van Israel.
ENde nae desen als regneerde Artaxerses die coninck va{n} Persen soe is comen Esdras die sone Azarie, des soens Helcie, des soens Solome,
des soe{n}s Sadoc, des soens Achitob, des soensAmeri, des soens Azahel, des soens Bocci, des soens Abisue, des soens Phinees, des soens Eleazarus, des soens Aaron des ierste Priesters.
Dese Esdras is opcomen van Babilonien doen hy was scrijuer ende verstandich in die wet van Moyses, die welcke hem ghegheuen is van de{n} Heere den Godt van Israel om voerts te leeren ende te doe{n}.
Ende die coninc heeft hem glorie ghegheuen om dat hy gratie gheuonden hadde, in alle weerdicheden ende begheerte voor sijn aensicht.
Ende daer isser tsame{n} met hem op ghegaen vanden kinderen van Israel ende vanden Priesters ende Leuiten, ende vanden heylighen sanghers des tempels, ende vanden doerwaerders ende dienaers des tempels in Ierusalem.
Int seuenste iaer doen Artaxerses regneerde in die vijfste maent, welc was dat seuenste iaer sijns rijcs, sijn sij (wt Babilonie{n} gaende op die nieu mane der vijfster maent)
ghecomen in Ierusalem, nae sijn ghebodt, nae den voerspoet des wechs die hen van haren heere ghegheue{n} was.
Wa{n}t in dese dinghe{n} was Esdras seer gheleert, dat hy niet en soude achter late{n} yet va{n} die dinghe{n} die vander wet des Heeren en{de} vande{n} gheboden waren, ende leerende gheheel Israel alle rechtuerdicheyt ende recht ordeel.
Ende comende die Artaxersis des conincs scriftueren screuen hebben gheleuert een ghescrift dwelck comen was van Artaxerses den coninck aen Esdram den Priester, ende leser van die wet des Heeren, welcs inhout hier nae ghestelt is.
Die coninck Artaxerses Esdre den Priester ende leser van des Heeren wet Salicheyt.
Ick beleefdelijcker ordeelende in weldaden, heb beuolen den ghenen die wt dat Ioetsche volck ende vanden Priesteren ende Leuiten begheren vrijwillichlijck met v te gaen in Ierusalem.
Hier om soe wie begheren met v te gaen, die laet comen te samen ende reysen alsoe my dat belieft heeft ende mijnen seuen vrienden den raetheeren,
dat sij besoecken moghe{n} tghene datter ghedaen wort omtrent dat Ioetsche landt ende Ierusalem onderhoudende ghelijck ghy hebt in des Heeren wet,
en{de} dat sij die ghiften draghen den Heere den Godt van Israel, die ick gheloeft hebbe ende mijn vrienden, in Ierusalem ende alle tgout ende siluer dat gheuonden sal worden int lantscap van Babilonien den Heere in Ierusale{m} daer mede,
het welck ghegheuen is voor tvolck inden tempel van haren Heere die in Ierusalem is, dat dit gout ende siluer mach vergadert worden tot varren ende rammen ende lammere{n} ende ionghe boxke{n}s ende der dinghen die daer toe behooren,
dat sij slachofferanden offeren den Heere op den outaer van haren Heere die in Ierusalem is.
Ende al dat ghy met uwen broeders sult willen doen van dat gout ende siluer, voldoet dat nae uwen wille, nae tghebot des Heeren ws Godts,
en{de} die gheheylichde vaten die v ghegheuen sijn tot die wercken van dat huys des Heeren ws Godts welck in Ierusalem is,
ende alle dandere dat v voor comen sal tot die wercken van ws Gods tempel, suldi gheuen van den coninclycken scadt,
als ghij met uwen broederen sult iet willen doen met den goude ende siluere, voldoet dat nae des Heeren wille.
Ende ick coninck Artaxerses heb voorwaer beuolen den bewaerders der scatten van Sijrien ende Phenicien, dat alle dat Esdras die priester ende leser van des Heeren wet scrijuen sal, hem naerstelijck ghegheuen worde, tot hondert talenten siluers, desghelijcs oec van goude,
ende tot hondert mudden tarwen, ende tot hondert cruycken wijns, ende ander dinghen die ouervloedich sijn sonder taxe oft mate.
Laetet al ghedaen worden na die wet, den alder hoochsten God datter messchien gheen gramscap op en stae int rijck des conincs ende sijn soens, ende sijns soens sonen.
Ende v lieden wort gheseyt dat ghij alle den priesteren en{de} Leuiten, ende de{n} heyleghen sanghers ende dienaers van desen tempel
ende den scrijuers va{n} desen tempel gheen tribuyt oft eenighe ander scattinghe en stelt, en{de} niemant en heb macht hen iet aen te tijghen,
maer ghij Esdra na die wijsheyt Gods stelt rechters ende paysmakers, in gheheel Sijrien ende Phenice{n}, ende leert alle die ws Gods wet niet en weten,
op dat alle die ghene die de wet sullen ouertrede{n} naerstelick ghecastijt worden, tsij metter doot tsij met pyninghe, tsij oeck door scattinghe van ghelde, oft doer wtbanninghe.
Ende Esdras die scrijuer heeft gheseyt, Ghebenedijt sij onser vaderen Godt die desen wille heeft ghegheue{n} in des conincs herte om sijn huys v{er}maert te maken dat in Ierusalem is,
ende die mij heeft eerlijck ghemaect voor dat aensicht des conincs en{de} sijnder raetsheeren ende vrinden ende der sijnen die purpur draghen,
en{de} ick ben stantvastich van moede gheworde{n}, nae die helpe des Heere{n} mijns Gods, en{de} ick heb wt Israel vergadert sommighe mannen dat sij met mi opgaen souden.
En{de} dit sijn die ouersten nae haer familien, en{de} nae hen bedeylde gheslachten der ghee{n}der die met mij opghegae{n} sijn va{n} Babilonie{n} int rijck va{n} Artaxerses
en{de} van Phares kinderen Gersomus, va{n} die kindere{n} Siemarith Amenus, va{n} Dauids kindere{n} Acchus die sone Scecilie,
va{n} Phares kinderen Zacharias en{de} met hem sijn wedercome{n} ho{n}dert en{de} vijftich manne{n},
vanden kindere{n} des leytsmans Moabilionis des Zaraei en{de} met hem twee hondert ende vijftich manne{n},
van die kindere{n} Zachues Iechonias Zechoeli, en{de} met he{m} twee hondert vijftich manne{n},
va{n} die kindere{n} Sala Maasias Gotholie en{de} met he{m} tseue{n}tich manne{n},
va{n} die kindere{n} Saphatie Zarias Micheli en{de} met hem tachte{n}tich manne{n},
va{n} Iobs kindere{n} Abdias Ieheli en{de} met he{m} tweeho{n}dert en{de} twaelf manne{n},
van die kinderen Banie Salimoth die sone Iosaphie en{de} met he{m} hondert en{de} sestich mannen, vande{n} kindere{n} Beer Sacharias Bebei en{de} met hem tweehondert en{de} acht manne{n},
vande{n} kindere{n} Ezead Ioha{n}nes Eccetan ende met hem hondert ende thien mannen,
vanden kinderen Adonicam vanden lesten, ende dit sijn hen namen, Eliphalam die sone van Gebel, en{de} Semeias ende met hem tseuentich mannen.
Ende ick hebse vergadert aen den vloet die ghenoempt wort Thia, ende wy hebbe{n} daer onsen legher ghestelt drij daghen, en{de} ick hebse ouertelt.
Ende vander priestere{n} en{de} Leuiten kinderen en heb ick daer niet gheuonde{n},
En{de} ic heb ghesonden tot Eleazarum en{de} Eccelon en{de} Masinan en{de} Maloban en{de} Enaathan en{de} Samea en{de} Ioribum Nathan Enuagan Zachariam en{de} Mosollamum selue leytsmanne{n} en{de} gheleert.
En{de} ick heb hen gheseyt dat sij comen souden tot Loddeum die daer was bi die plaetse der scatcamere,
ende ick beual hen dat si Loddeo segghen souden ende sijne{n} broederen, en{de} den ghenen die in die scatcamer waren, dat si ons die ghene senden souden die tpriesterscap bedienen souden in des Heeren ons Gods huys.
Ende si hebben ons bracht doer die machtighe hant des Heeren ons Gods gheleerde mannen, vanden kindere{n} Moholi des soens Leui, des soens Israel Sebebian ende sijn sonen ende broederen, die waren achtien,
Asbian ende Amin van den kindere{n} der kinderen Chananei, ende hen kinderen twintich mannen.
Ende van den ghenen die den tempel dienden die welcke Dauid ghegheuen heeft, ende sij waren die ouerste totten wercke, den Leuiten in den tempel dienende, twee hondert twintich. Alle die namen sijn beteekent in die scriftueren,
Ende ic heb daer een vasten gheloeft voor die ionghelinghen in dat aensicht Gods, dat ik van hem voor ons een goede reyse vercrijghen soude, ende voor die ghene die met ons waren, ende haren kinderen, en{de} beesten om die listighe laghen.
Wa{n}t ic scaemde mij van de{n} coninc te begheren voetvolck en{de} peertvolck in ons gheselscap tot een bescermen teghe{n} onse vyande{n}.
Wa{n}t wij hadde{n} de{n} coninc gheseyt, dat die macht des Heere{n} met hen sijn sal die he{n} soecken met alder begheerte{n}.
En{de} wij hebben wedero{m} de{n} Heere onsen Godt ghebede{n} om dese sake, de{n} welcke{n} wij oock hebben ghenadich ghehadt, ende hebben onsen wensch ghehadt door onsen Godt.
Ende ick heb wt die ouersten des volcs ende wt die priesters des tempels ghesceyden twaelf mannen, ende Sedebiam ende Asamiam, ende met hen wt haren broederen thien mannen,
ende ick heb hen gheweghen tgout ende tsiluer ende die priesterlijcke ghereetscappen van dat huys ons Gods, welck die coninck ende sijn raetsheeren ghegheuen hadden, ende die princen ende gheheel Israel.
Ende als ick dat gheweghen hadde, soo heb ick gheleuert hondert ende vijftich talenten siluers, ende silueren vaten van hondert talenten, ende hondert talenten gouts,
ende seuenmael twintich gouden vaten, ende metalen vaten van goeden metael blinckende twaelue gheuende tscijnsel va{n} goude,
ende ick heb hen gheseyt, Ende ghij sijt heylich den Heere, en{de} die vaten sijn heylich, ende tgout ende siluer is beloeft de{n} Heere onser vaderen Godt.
Waect en{de} bewaertse tot dat ghi die gheleuert hebt den ghenen die van den ouersten des volcs sijn, ende den priesteren ende Leuiten ende den Princen der steden van Israel in Ierusalem in die camer des priesters van ons gods huys.
Ende die priesters ende Leuiten die tgout ende tsiluer ende die vaten ontfanghe{n} hebben, hebbense ghebracht in Ierusalem in des Heeren tempel,
Ende wij sijn wech ghereyst vanden vloet Thia, opden twaelfsten dach der ierster maent tot dat wij quamen in Ierusalem.
Ende doen den derden dach comen was, so is op de{n} vierden dach gheweghen tgout en{de} tsiluer, ende gheleuert int huys des Heere{n} ons Gods Marimoth de{n} sone Iori den priester,
ende met hem was Eleazar Phinees sone, ende met hen ware{n} Iosadus die sone Iesu, ende Medias ende Bannis sone Leuiten, al te male bij ghetale ende ghewichte,
Ende tghewichte van dien is ghescreuen op die selue vre,
En{de} die wter ghevanghenisse comen waren, hebben tot een sacrificie gheoffert den Heere de{n} Godt va{n} Israel, twaelf varren, voor alle die van Israel, sessentachtentich ra{m}men,
tweenseuentich lammeren, twaelf bocke{n} voor die sonde, ende voor die salicheyt twaelf coyen, alle tot des Heere{n} sacrificie,
Ende sij hebbe{n} des conincs gheboden herlesen den rentmeesteren des conincs en{de} den cleyne{n} onderconinghe{n} va{n} Celessyrie{n} en{de} Phenicen, ende sij hebben den volcke eere bewesen ende de{n} tempel des Heere{n},
Ende als dese dinghe{n} volbracht waren soo sijn tot my ghecomen die ouerste segghe{n}de,
Dat gheslachte van Israel, ende die princen ende priesteren, ende Leuiten ende die wtlanders vanden heydenen ende die ingheborene des lants, en hebbe{n} hen onsuyuerheden niet ghesceyden vanden Chananeen ende Hetheen, ende Pherezeen ende Iebusee{n} end Moabiters ende Egiptenaren ende Idumeiters,
want sij sijn versaempt met haerlieder dochteren, sij selue ende hen sonen, ende theylich saet is ghemenghet met die vreemde heydenen des lants, En{de} die ouerste ende wethouders waren deser boosheyt deelachtich van tbeghinsel des rijcs,
Ende ter stont als ic dit ghehoort hadde, soo heb ick mijn cleederen ghescoert, ende dat heylich cleedt, ende wttreckende thair van mijnen hoofde ende baerdt, heb ick gheseten rouwich ende truerich,
Ende daer sijn tsame{n} comen alle die beruert waren doort woort des Heeren Gods van Israel by my weenende ouer dese boosheyt, ende ick sadt droeuich tot des auonts sacrificie,
Ende opstaende van die vastene, hebbende mijn cleederen ghescoort ende dat heylich cleedt nederkniele{n}de, ende mijn handen wtreyckende tot de{n} Heere
seyde ick, Heere ic ben bescaemt ende vreese voor v aensicht,
want onse sonden sijn vermenichfuldicht op onse hoofden, ende onse boosheden sijn verhauen totte{n} hemel toe,
want van die tijden onser vaderen sijn wy in groote sonde tot op desen dach,
Ende om onse en{de} onser vaderen sonden sijn wy gheleuert met onsen broeders, ende met onsen priesters. den coninghen der aerde{n} ten swaerde, ende ter gheuanghenissen, en{de} ter beroouinghen met bescaemptheden tot op den dach van heden toe,
Ende nv hoe groot is dit, dat ons bermherticheyt ghesciet is van v Heere Godt, ende laet ons een worttel en{de} eene{n} naem in die plaetse uwer heylichmakinghen
om te ontdecken onsen lichter int huys van den Heere onsen Godt, om ons te gheuen spijse tallen tijden va{n} onser slauernien,
En{de} doen wij dienden soo en waren wy niet verlaten van den Heere onsen Godt, maer hij heeft ons in die gratie ghestelt, stellende ons die coninghen van Persen om ons spijse te gheuen,
en{de} te eeren de{n} tempel van de{n} Heere onsen Godt, ende te timmeren die verwoeste plaetsen va{n} Syon, om ons te gheuen ghestadicheyt in Iudeen ende Ierusalem,
Ende nu wat segghe{n} wij Heere hebbende dese dinghen? Want wij hebben uwe gheboden ouerghetreden die welcke ghij ghegeuen hebt door die handen van uwen dienaers der propheten segghende,
Het lant daer ghij in comen sijt om dat te besitten tot een erffdom is een besmet lant van die onsuyuerhede{n} der vreemderlinghen des lants ende hen onsuyuerheden hebben dat heel vervult met hen vuylichteyt,
Ende nv daerom en suldi v dochters met haer lieder sonen niet versamen ende hen dochteren en suldi niet nemen voor uwe sonen,
en{de} ghij en sult niet versoeken vrede met hen liede{n} te hebbe{n} tot allen tyde{n}, op dat ghij machtich wordende moecht ete{n} dat beste des lants, ende dat ghij die erffelijcheyt moecht wt deylen uwe{n} kinderen tot inder eewicheyt,
Ende dat ons gheschiet, dat wordt al ghedaen om onse quade wercken, ende onse groote sonden,
Ende ghy hebt ons alsulcke{n} wortel ghegheue{n}, en{de} wij sijn weederghekeert om te ouertreden v wettelijcke gheboden, dat wij ons verminghen souden met die onsuyuerheden van die vreemde heydenen van desen lande,
En suldi daer om teghen ons niet gram wesen om ons te verderuen tot dat onse wortel ende onsen nae{m} niet achter ghelate{n} en worde?
Heere God van Israel ghij sijt warachtich, want ons is ee{n} wortel ouerbleue{n} tot op desen dach toe,
Siet wij sijn nv in v aenschijn in onse boosheden, want wij en behoirden niet alnoch te staen voor v aensicht in dese misdade{n}.
Ende doen Esdras aenbidde{n}de ende weenende beleedt, ligghende ter aerden voor den tempel, soo sijn tot hem van Ierusalem vergadert een zeer groote scare, mannen ende vrouwen, ionghe, linghen ende ionghe dochters. Want daer was een groot ghescrey onder die menichte.
Ende doen Iechonias Ieheli wt den kinderen van Israel gheroepen hadde, soo heeft hij gheseyt tot Esdras, Wij hebben teghen den heere ghesondicht, dat wij ten houwelijcke ghenomen hebben vreemde vrouwen, van die heydenen des lants,
Ende nu ghij sijt ouer gheheel Israel, Laet dan hier aff eenen eedt wesen vanden heere om te verdrijuen alle onse huysvrouwen die vanden vreemdelinghen sijn met haren kinderen,
Ghelijck v beuolen is vanden ouders nae die wet des Heere{n} staende op soo verclaret,
wa{n}t dese sake gaet v aen, ende wij sijn met v, doet manlijck,
Ende Esdras opstaende heeft besworen die princen der priesteren ende die Leuiten, ende gheheel Israel hier nae te doen, ende sij hebbent ghesworen.
ENde Esdras opstaende van voor die voorplaetse des tempels, is ghegaen in die slaepcamer des priesters Ionathe, des soons Nasabi,
ende daer herberghende en heeft hij gheen broot gheten noch gheen water ghedroncken ouer die boosheyt der menichten,
Ende daer is eenen wtroep ghedaen ouer gheheel Iudeen ende in Ierusalem tot allen den ghenen die wter gheuanghenissen in Ierusalem vergadert waren,
dat soo wie niet en quam te ghemoete binnen twee oft drij daghen nae tvonnisse der bijsittender oudere{n}, diens goede{n} soude{n} ghenomen worde{n}, ende hij soude gheordeelt worde{n} als vreemt va{n} die menichte der gheua{n}ghenissen,
En{de} si sijn alle vergadert die van Iuda ende Beniamins gheslachte waren, binnen drij daghen in Ierusalem, dit was die neghe{n}ste maent en{de} den twintichsten dach der maent,
Ende alle die menichte sadt in den voorhoff des tempels beuende om den teghenwoordighen winter,
Ende Esdras opstaende heeft tot hen gheseyt, Ghy hebt booselijc ghedaen nemende voor v ten houwelijcke vreemde vrouwen, dat ghy vermeerderen soudt die sonden van Israel.
Ende nu gheeft belijdinghe ende grooten loof den Heere onser vaderen Godt
en{de} voldoet sijnen wille, ende sceydt van die heydenen des lants, ende van die vreemde huysvrouwen.
Ende alle die groote menichte heeft gheroepen ende sij hebben gheseyt met luyder stemmen. Ghelijck ghy gheseyt hebt soe sullen wy doen.
Maer aenghesien dat die menichte groot is, en{de} het winter tijt is, en{de} wy niet en connen sonder hulpe ghestaen, ende dit voer ons gheen werck en is van eene{n} daghe, oft van twee daghen, wa{n}t wy hebbe{n} in desen veel ghesondicht,
soe laet die ouerste der menichten staen ende alle die ghene die met ons woone{n}, ende alle die vreemde huysvrouwe{n} by hen hebben,
ende laet die priesteren en{de} rechters van allen plaetsen daer ouer staen ten bequamen tijde tot dat sij ontbinden des Heeren gramscap va{n} deser sake{n}.
Ende Ionathas die sone Ezeli ende Ozias Thecam hebbent aenghenomen nae dese te doen ende Bosoramus ende Leuis en{de} Sabatheus hebben mede ghearbeyt met hen.
En{de} alle die wter gheua{n}ghenissen ware{n}, hebben ghestae{n} na alle dese dinghe{n}.
Ende Esdras die Priester heeft voor hem wtghecoren manne{n} wesende groote princen van haren vadere{n} nae hen namen en{de} sij sijn gheseten in die nieuwe mane der thiender maent om te ondersoecken dese sake.
Ende tes ghesloten vande{n} mannen die vreemde huysvrouwen hadden tot die nieuwe mane der ierster maent,
en{de} daer isser gheuonden vanden Priester onder een die vreemde huysvrouwe{n} hadden.
Wt die kinderen Iesu Iodedecs sone, ende van sijnen broederen. Maseas en{de} Eliozerus en{de} Ioribus, ende Ioadeus,
ende sij hebben hen handen daer toe gheslaghen dat sij haerlieden huysvrouwen souden wt stoten, ende om te offere{n} eenen ram ter verbiddinghen voor hen onwetentheyt.
Ende wt den kinderen Semmer Mascas, ende Esses, en{de} Ieelech Azarias,
ende wt die kinderen Fosere Limosias Hismaenis, ende Nathanee Iussio, Reddus en{de} Talsas.
Ende wt de{n} Leuiten Iorabdus, en{de} Semeis, en{de} Colnis en{de} Calitas, ende Facteas ende Coluas, ende Elionas,
ende vanden heyleghen sanghers, Eliazib Zaccarus,
ende vanden doerwaerders, Salumus ende Tolbanes,
en{de} wt Israel vanden kindere{n} Foro, Ozi, ende Remias en{de} Geddias ende Melchias, ende Michelus Eleazarus, en{de} Ia{m}mebias en{de} Bannas,
en{de} wt die kindere{n} va{n} Iolamam, Chamas en{de} Zacharias, en{de} Iezrelus ende Ioddius, en{de} Erimoth, en{de} Helias,
en{de} wt die kindere{n} Zathoun Eliadas en{de} Liasumus. Zochias, en{de} Larimoth, en{de} Zabdis, en{de} Tebedias,
en{de} wt die kindere{n} Zebes, Ioha{n}nes en{de} Amanias, en{de} Zabdias, en{de} Emeus,
En{de} wt die kindere{n} Banni, Olamus en{de} Maluchus, en{de} Ieddeus, en{de} Iasub, en{de} Azabus en{de} Ierimoth
ende wt die kindere{n} Addin, Naathus en{de} Moosias, en{de} Caleus, en{de} Raanas, Maaseas Mathathias, en{de} Beseel en{de} Bonnus en{de} Manasses.
En{de} wt die kindere{n} Nuae Noneas, en{de} Afeas, en{de} Melchias, en{de} Sameas, en{de} Symon, Beniamin, en{de} Malchus, en{de} Marras,
en{de} wt die kindere{n} Asom Carianeus, Mathathias, en{de} Ba{n}nus, en{de} Eliphalach, en{de} Manasses, ende Semei.
Ende wt die kinderen Banni, Ieremias, en{de} Moadias, ende Abramus, en{de} Iohel, en{de} Baneas, en{de} Pelias, en{de} Ionas, en{de} Marimoth, en{de} Eliasib, en{de} Mathaneus, en{de} Eliasis, en{de} Orizas, ende Dielus, en{de} Senedius, ende Zambris, en{de} Iosephus.
Ende wt die kindere{n} Nobei, Idelus, en{de} Mathathias, en{de} Sabadus, ende Zecheda, Sedmi, ende Iessei, Baneas.
Alle dese hadden ten houwelijck ghenomen vreemde vrouwen, en{de} sij hebbense verlaten met haren kinderen.
En{de} die Priesters ende Leuiten, en{de} die wt Israel waren, hebben ghewoont in Ierusalem, en{de} in een gheheel lantscap, op die nieuwe mane der seuenster maent. En{de} die kinderen van Israel waren in hen wooninghen,
En{de} alle die menichte is tsamen vergadert op die voerplaetse, welck is aen die oostsijde der heylegher poorten.
En{de} sij hebben gheseyt Esdre den ouersten Priester ende leser, dat hy halen soude die wet Moysi, die ghegheuen is vanden Heere den Godt van Israel.
Ende Esdras die ouerste Priester heeft die wet ghebrocht voor alle die menichte van hen lieden, vanden mans totten vrouwen, ende allen de{n} Priesteren, om te hooren die wet, in die nieuwe mane der seuenster maent.
En{de} hy las in die voerplaetse die daer is voor die heyleghe poorte des tempels, van smorghens vroech, totten auont toe, voor die mannen ende vrouwen, Ende sij hebben alle hen verstant totter wet ghegheuen.
Ende Esdras die Priester ende leser der wet, stont op eenen houten rechter stoel, die daer toe ghemaect was,
Ende by hem stonden Mathathias, ende Samus, Ananias, Azarias, Vrias, Ezechias, ende Balsamus aen die rechte sijde,
ende aen die slincke sijde, Phaldeus, Misael, Malachias, Abustias, Sabus, Nabadias, ende Zacharias.
Ende Esdras heeft den boeck ghenomen voor alle die menichte, want hy sadt ten hoochsten met eeren in daensicht va{n} hen alle{n},
En{de} doe{n} hi die wet al wt ghelesen hadde, soe stonde{n} sij alle opgherecht, en{de} Esdras heet gebenedijt de{n} Heere de{n} alderhoochste{n} Godt, de{n} almachtichsten Godt der heyrscare{n}.
En{de} alle tvolc heeft geantwoert, Amen. Ende met opghehauen handen op waerts ten hemel sijn sij op die aerde gheuallen, ende hebbe{n} den Heere aenbede{n},
Iesus ende Banaeus, ende Sarabias, ende Iaddimus, ende Accubus, ende Sabatheus, ende Calithes, ende Azarias, ende Ioradus, ende Ananias, ende Philias, Leuiten die de wet des Heeren voerts leerden, ende onder die menichte lasen die wet des Heeren, ende stelden elck die voore die de lesse verstonden.
Ende Atharathes seyde Esdre den ouersten Priester, ende leser, ende den Leuiten, die de menichte leerden segghende,
Desen dach is den Heere gheheylicht, Ende sij weende{n} alle doen sij die wet ghehoort hadden,
Ende Esdras heeft gheseyt, Hier om als ghi wech ghegaen sijt soe eedt die aldervetste dinghe{n} ende drincket dat aldersuetste, ende seyndt ghifte{n} den ghenen diet niet en hebben,
Want desen dach des Heeren is heylich, en{de} en wilt niet droeuich sijn. Wa{n}t die Heere sal v verclaren.
Ende die Leuiten vercondichdent hen allen int openbaer segghende, Desen dach is heylich en wilt niet droeuich wesen.
Ende sij sijn al wech ghegaen eten, ende drincken, ende blijde chiere maken, ende ghiften gheuen den ghenen diet niet en hadden, dat sij goede chiere maken souden. Want sij waren grotelijck verhuecht vanden woerden,
waer mede sij onderwesen ware{n}. Ende sij sijn alle vergadert in Ierusalem om feestelijc blijscap te houden nae dat testament des Godts van Israel.
DEN tweeden boeck Esdre des propheets, des soe{n}s Sarei, des soens Azarei, des soens Helcie, des soens Sadanie, des soe{n}s Sadoch, des soens Achitob,
des soens Achie, des soe{n}s Phinees, des soens Heli, des soens Amerie, des soens Asiei, des soens Marimoth des soens Arna, des sons Ozie, des soe{n}s Borith, des soens Abisei, des soens Phinees, des soens Eleazar,
des soens Aaron wt den gheslachte van Leui, die gheuanghen was int lantschap vanden Meden, int conincrijck Artaxersis des conincs van Persen.
Ende het woert des Heeren is tot my ghedaen seggende,
Gaet henen ende vercondicht mijnen volcke hen groote misdaden ende haren kinderen die boosheden, die sij teghen my bedreue{n} hebben, dat sijt vercondighen haerder kints kinderen,
want die sonden va{n} hare{n} ouders sijn in hen groot ghewassen, wa{n}t sij hebbe{n} mijns vergheten, sij hebbe{n} sacrificie ghedae{n} den vreemde goden.
En heb icse niet gheleyt wt dat lant van Egypten, wt dat huys der slauernien? En{de} sij hebben my ghecreyt, ende mijn raden versmaet,
maer scudt ghy wt dat hayr ws hoofs, en{de} worpt alle tquaet op hen, wa{n}t sij en hebbe{n} mijnder wet niet ghehoorsaem gheweest. Maer het is een onbedwonghe{n} volck.
Hoe langhe sal icse verdraghen, den welcken ic soe grooten weldaden ghegheuen hebbe?
Veel coninghen heb ick om haren wille verdoruen, Pharaonem met sijnen knechte{n} en{de} alle sijn heyr heb ick verslaghen.
Alle die heydene{n} heb ick van voer hen aensicht vernielt, en{de} in oosten heb ick tvolck va{n} twee lantscappen Tyrien ende Sidonien verstrooyt, ende alle{n} hen vianden heb ick ghedoot.
Maer spreect ghy tot hen segghende, Dit seyt die Heere,
Voerwaer ick heb v doer die zee gheleyt ende voor v van tbegin besloten straten ghemaect, ende v eenen leytsman ghegheuen Moysen en{de} Aaron den Priester.
Ic heb v licht doer die columne des viers ghegheuen, en{de} groote wonderlijcke dinghen heb ick in v lieden ghedaen, maer ghy hebt my vergheten, seyt die Heere.
Dit seyt die Heere almachtich, Die quackele{n} waren v tot een teeken die heyrleghers heb ick v tot een bescermen ghegheuen, ende daer hebdi ghemurmureert,
ende ghy en hebt niet ghetriumpheert in mijnen naem van uwer vianden verderffenisse, maer tot nu toe hebdi noch ghemurmureert.
Waer sijn die weldaden die ick v ghedaen hebbe? En hebdi in die woestijne doen ghy hongher hadt tot my niet gheroepen
segghende, waer toe hebdi o{n}s in dese woestine gebracht om ons te dooden? Het was ons beter te diene{n} de{n} Egyptenaren, dan te steruen in dese woestijne.
Ick hadde medelijden op v suchten, ende heb v ghegheuen ma{n}na tot spijse. Der Enghelen broot hebdi gheten.
En heb ick niet (doen ghy dorst hadt) die steen roetsen open ghedaen ende daer sijn wateren wt ghevloten tot versaetheden? Om die hitte heb ick v met die bladeren der boomen bedect.
Ick heb v lieden ghedeelt vette landen. Die Chananeen ende Pherezeen en{de} Philistheen heb ick verdreue{n} voer v aensicht, wat sal ick v noch doen, seyt die Heere?
Dit seyt die almachtighe Heere, In die woestijne doen ghy dorstich waert aen die Amorreytsche wateren, ende blasphemerende mijnen naem,
soe en heb ick v gheen vier voor v blasphemien ghegheuen, maer worpende een hout int water heb ick den vloet soet ghemaect.
Wat sal ick v doen Iacob? Ghy en hebt niet willen onderdanich sijn Iuda. Ic sal ouer trecken tot andere volcken, ende ick sal hen mijnen naem gheuen, dat sij mijn wettelijcheden bewaren.
Want ghy my verlaten hebt, soe sal ick v lieden oock verlaten.
Als ghy van my bermherticheyt sult begheren, soo en sal ick niet ontfermen. Als ghy my aenroepen sult, soe en sal ick v niet verhooren, want ghy hebt v handen besmet met bloede, ende v voeten sijn rasch om dootslaghen te doen.
Niet als oft ghy my verlaten hadt maer ghy hebt v seluen verlaten, seyt die Heere,
Dit seyt die almachtighe Heere, En heb ick v niet ghebeden als een vader sijn sonen, ende als een moeder haer dochteren, ende ghelijck een voester haer cleyn kinderkens,
dat ghy my tot een volck sijn soudt, ende ick v lieden tot eene{n} Godt, ende dat ghy my soudt wesen tot kinderen, ende ick v tot eenen vader?
Ick heb v alsoe vergadert ghelijck een Hinne haer kiexkens onder haer vloeghelen. Maer nu wat sal ick v doen? Ick sal v verworpen van mijn aensicht.
Als ghy my een offerande brenghen sult, soe sal ick mijn aensicht van v keeren. Want v feestdaghen ende v nieuwe manen ende v besnydenissen heb ick verworpen.
Ick heb mijn kechten die propheten aen v ghesonden, die welcke ghy ontfanghende hebt ghedoot, ende ghy hebt hen lichaemen verschoert, der welcker bloet ick versoecken sal, seyt die Heere,
Dit seyt die almachtighe Heere, V huys is verwoest. Ick sal v wech worpen ghelijck den wint dat stroo,
ende die sonen ende sullen gheen afcoemste crijghen, om dat sij mijn ghebodt veracht hebben, ende hebben voer my ghedaen dat quaet is.
Ick sal v huysen leueren den comenden volcke die my niet hoorende, gheloouen, den welcken ick gheen teekenen en heb ghetoont, die sullen doen tghene dat ick gheboden hebbe.
Sy en hebben die propheten niet ghesien, ende sij sullen haer boosheden ghedencken.
Ick neem te ghetuyghe des toecomenden volcs gratie, wiens cleyn kinderen hen verhueghen met blijscappen, my niet siende met vleeschelicken ooghen, maer inden gheest gheloouen dat ick gheseyt hebbe.
Ende nu broeder aensiet wat glorie, ende siet een volck comende vanden oosten,
den welcken ick gheuen sal een gheleyde van Abraham, Isaac, ende Iacob, ende Osee, ende Amos, ende Micheas, ende Ioel, ende Abdias, ende Ionas,
ende Naum, ende Habacuc, ende Sophonias, ende Aggeus, Zacharias, ende Malachias die welcke oock den Enghel Gods ghenoemt is.
DIt seyt die Heere, Ick heb dit volck wt die slauernie gheleyt, den welcken ick heb gheboden ghegheuen door mijn knechten die propheten, die welcke sij niet en hebben willen hooren, maer hebben te niet ghedaen mijn raden.
Die moeder diese ghebaert heeft seyt tot hen, Gaet hene{n} kinderen want ick ben een weduwe ende verlaten,
Ick heb v opghevoet met blijscap, en{de} ic heb v verloren met weenen en{de} droefheden, want ghy hebt ghe-sondicht voor den Heere uwen Godt ende hebt ghedaen voor hem dat quaet is.
Maer nu wat sal ick v doen? Ick ben een weduwe en{de} verlaten, gaet henen kinderen en{de} begheert vanden Heere barmherticheit.
Ende ick aenroep v vader tot eenen ghetuyghe ouer die moeder der kindere{n} die mijn testame{n}t niet en hebben wille{n} houden,
dat ghy hen gheeft bescaemtheyt, en{de} hen moeder tot eene{n} roof, dat hen gheboerte niet en ghesciede.
Laet hen namen verstroyt worden onder die heydenen, laetse wt gheuaecht worden va{n} der aerden, want sij hebbe{n} mijn verholentheit versmaet.
Wee v Assur die welcke verborght die boose by v. Quaet volck ghedenct wat ic ghedaen hebbe Sodome ende Gomorrhe,
wiens lant leyt in die peckighe cluyten der aerden en{de} in die hoopen der asschen alsoe sal icse leueren die my niet ghehoort en hebben seyt die almachtighe Heere,
Dit seyt die Heere tot Esdram, Boodtscapt mijnen volcke, dat ick hen gheue{n} sal het rijck va{n} Ierusalem, dwelc ic Israel ghegheue{n} soude hebben.
En{de} ic sal te mijwaerts nemen hen glorie, en{de} ic sal hen die eewighe tabernakelen gheue{n}, die welcke ick hen bereydt hadde.
Een hout des leuens salt dien sijn tot eenen rueck der costelijcker saluen en{de} sij en sullen niet arbeyden, noch moede worden.
Gaet ende ghy sullet ontfanghen. Bidt voor v een luttel daghen, datse vercort moghen worden. Want het rijck is v nu bereyt waect,
Neemt hemel ende aerde te ghetuyghe, want ick heb tquaet vernielt ende tgoet ghescapen, Want ic leue seyt die Heere,
Moeder omhelst v kinderen, voet die op met blijscappen. Ghelijck een duyue versterct hen voete{n}, want v heb ic vercoren seyt die Heere,
Ende ic sal die doode verwecken van haren plaetsen, ende wten grauen sal ick die brenghen, want ick heb mijnen naem bekent in Israel.
En wilt niet vreesen moeder der kinderen, Want v heb ic vercoren, seyt die Heere,
Ic sal v senden tot een helpe mijn dienaers Isaiam ende Ieremia{m}, nae welcker raet ic v gheheylicht hebbe, ende bereyt twaelf boome{n} gheladen met versceyde{n} vruchte{n},
ende soe veel fonteynen vloeyende van melck en{de} hoenich, ende seuen onghemeten berghen, hebbende roosen en{de} lelien, waer mede ick sal met blijscappen v kindere{n} veruullen.
Der weduwen doet recht, ende vonnist den weesen, den behoeuighen gheeft, die vaderloose bescermt, den naecten cleedt,
den ghebrokenen ende crancken gheneest, den creepelen en wilt niet begecken, bescermt den mancken, ende den blenden laet comen tot tghesicht van mijnder claerheyt.
Den ouden ende Ionghen bewaert binnen uwen mueren.
Die dooden (waer ghy die vint) teekende beueelt den graue, en{de} ic sal v dierste sitplaetse gheue{n} in mijn verrijsenisse,
vertoeft en{de} rust mijn volck want v ruste sal comen.
Goede voestere voerstert v kinderen, versterct hen voeten.
Die knechten die ic v ghegheuen hebbe niemant van hen en sal steruen, want ick sal die versoecken van uwen ghetale.
En wilt niet moede worden. Wa{n}t als die daghen der verdruckinghe{n} ende der benautheyt comen sullen, soe sullen die andere weenen en{de} droeuich sijn, maer ghy sult vrolijck en{de} oueruloedich wesen.
Die heydene{n} sulle{n} benijde{n}, en{de} sij en sullen teghe{n} v niet vermoghen, seyt die Heere
mijn handen sulle{n} v decke{n} dat v kindere{n} die helle niet sie{n} en sulle{n},
veruruecht v moeder met v kindere{n}, want ic sal v verlossen seyt die Heere,
Gede{n}ct uwer slape{n}de kinderen, want ick salse leyden wt die sijden vander aerden, ende ick sal bermberticheyt met hen doen, want ic ben bermhertich seyt die almachtighe Heere,
Omhelst v kinderen tot dat ick come, en hen bermherticheyt gheue, want mijn fonteynen sijn oueruloedich, en{de} mijn gratie en sal niet vergaen,
Ick Esdras heb een ghebodt ontfanghen vanden Heere inden berch Oreb, dat ic tot Israel gaen soude, tot die welcke doe{n} ick quam soe hebben sij mij veracht, ende hebben versmaet des Heere{n} ghebodt.
Daer om segghe ic v heydenen die daer hoort ende verstaet, Verwacht uwen herder, die ruste der eewicheyt sal hy v gheuen, want hy is seer by die ten eynde vander werelt comen sal,
Sijt bereyt tot die loonen des rijcs want dat eewich licht sal v lichten door die eewicheyt des tijts.
Vliet die scaduwe van deser werelt, ontfanct die blijscap va{n} uwer glorien. Ick neem openbaer te ghetuyghe mijnen salichmaker.
Die ghepresen gaue ontfanct, ende verblijt v, danckende hem die v tot die hemelsche rijcken gheroepen heeft.
Heft v op, ende staet, ende siet dat ghetal der gheteekender in den maeltijt des Heeren.
Die hem seluen van der werelts scaduwe afghetrocken hebben, die blinckende rocken van den Heere ontfanghen hebben.
Syon ontfanct v ghetal, ende besluyt v blincke{n}de wit ghemaecte, die des Heere{n} wet volbracht hebben
tghetal uwer kinderen die ghy begheerdet is vol. Bidt die heerlijcheyt des Heeren dat v volck gheheylicht worde dwelck gheroepen is vanden beghinsel,
Ick Esdras heb op den berch Syon ghesien een groote schare, die welcke ick niet en conste ghetellen, ende met lofsanghen loefden sij te samen alle den Heere.
Ende int midden van hen was een Ionghelinck hooch van staturen, hoogher dan die alle, ende op elcken van hen besonder hoofden stelde hy croonen, ende hy worde noch meer verhoocht. Ende ick worde van wonder beuanghen.
Doen heb ick den Enghel gheuraecht ende gheseyt, Wie sijn dit Heere?
Die welcke antwoerdende heeft my gheseyt, Die sijn die ghene die den sterffelijcken rock afgheleyt hebben, ende eenen onsterffelijcken aenghenomen, ende sij hebben beleden den naem Gods. Nu worden sij ghecroont, ende ontfanghen die Palmen.
Ende ick heb tot den Enghel gheseyt, Dese Ionghelinck wie is hy, die hen die croonen op stelt ende die Palmen in die handen gheeft.
Ende hy antwoerdende heeft my gheseyt, Dese is die sone Gods, den welcken sij in die werelt beleden hebben. Maer ick begonste die grootelijck te louen, die vromelijck voor den naem des Heeren ghestaen hadde{n}.
Doen seyde my die Enghel, Gaet henen, ende vercondicht mijnen volcke hoedanighe ende hoe groote wonderlijcheden des Heeren Godts dat ghy ghesien hebt.
INt dertichste iaer van der stadt veruallingen, was ick in Babilonien, ende ick ben verscrict gheworde{n} rustende op mijn bedde, ende mijn ghedachten clommen tot op mijn herte,
om dat ick ghesien hadde die verwoestheyt van Syon, ende die oueruloedicheyt der gheender die Babilonien woonden,
ende mijnen gheest is seer verstroyt gheweest, ende ick heb begonst te spreken tot den alderhoochsten bevreesde woerden, ende ic heb gheseyt,
O heerscappie hebbende Heere ghy hebt gheseyt vanden beghinne doen ghi die aerde plantet, ende dat alleen, ende hebt gheboden den volcke,
ende hebt Adam ghegheuen een doot lichaem. Ende dat selue was een schepsele van uwen handen, ende ghy hebt in hem gheblasen den gheest des leuens, ende hy is leuende gheworden voor v,
en{de} ghy hebt hem gheleyt int Paradijs, dwelck v rechte hant hadde gheplant, eer die eerde voerts quam.
Ende desen hebdi beuolen dat hy uwen wech soude lief hebben, ende hy is dien voerby ghegae{n}, en{de} terstont hebdi in hem ghestelt die doot en{de} in sijnen afcoemsten, en{de} daer sijn gheboren versceyden, lieden ende gheslachten, ende volcken, en{de} maechscappen der welcker gheen ghetal en is.
Ende elck volck heeft ghewandelt in sijnen wille, ende wonderlijcke dinghen deden sij voor v, ende sij versmaedden uwe gheboden.
Weder om hebdi op eenen tijt ghebracht den ouervloet der wateren op die bewoonders der werelt, ende ghy hebtse verdaen.
En{de} eenen yeghelijcken van hen is ghesciet (ghelijck Adam het steruen) alsoe was desen den ouervloet der wateren.
En{de} ghy hebt eenen va{n} desen ghelaten Noe met sijne{n} huyse, ende van hem alle die rechtuerdighe.
Ende tes ghesciet doen sij begonsten te vermenichfuldighen die op der aerden woonden, ende dat sij hadde{n} vermenichfuldicht kinderen ende volcken ende veel versceyde{n} liede{n}, en{de} sij hebben van nieus begonst meer der boosheyt te doen da{n} die ierste.
Ende tes ghesciet doen sij boosheyt deden voer v, soe hebdy v eenen man wtghecosen van desen wiens naem was Abraham.
Ende ghi hebt hem lief ghehadt, ende ghi hebt hem alleen uwen wille ghetoont,
ende ghy hebt hem toeghescict een eewich testame{n}t, ende ghy hebt hem gheseyt dat ghy nemmermeer sijn saet en soudt verlaten. Ende ghy hebt hem ghegheuen Isaac, ende Isaac hebdi Iacob ghegheuen en{de} Esau.
Ende ghy hebt voor v wt ghesceyden Iacob, Maer Esau hebdy van v ghesceyden. Ende Iacob is worden tot een groote menichte.
Ende tes ghesciet doe{n} ghy sijn saet wt Egypten leyddet dat ghy dat ghebracht hebt tot opden berch Sina.
Ende ghy hebt die hemelen ghebuycht, ende die aerde vast ghestelt, ende beroert den omganck der werelt, ende ghy hebt die afgrondighe diepten doen beuen, en{de} die werelt verstoort
en{de} v glorie is ghegaen door die vier poorten des viers, en{de} der aertbeuinghen, ende des wints, ende des vorsts, dat ghy Iacobs sade soudt die wet gheuen, ende den gheslachte van Israel naersticheyt.
Ende ghy en hebt van hen niet ghenomen dat quaet herte, dat v wet in hen mocht vrucht doen.
Want den iersten Adam draghende een quaet herte heeft ouertreden ende is verwonnen, ende ooc mede alle die va{n} hem ghebore{n} sijn.
Ende het is gheworden een blijuende crancheyt, ende die wet met des volcs herte met die quaetheyt der wortelen, ende tes wech ghegaen dat goet was, ende bleuen dat quaet was.
Ende die tijden sijn voerleden ende die iaren sijn voleynt, ende ghy hebt v eenen dienaer verwect ghenaemt Dauid,
ende ghy hebt hem gheseyt dat hy timmere{n} soude die stadt ws naems, en{de} daer in v te offeren wierock en{de} offeranden.
Ende dat is ghesciet veel iaren, en{de} sij hebben misdaen die in die stadt woonde{n},
in alles doende ghelijck Adam ghedae{n} hadde en{de} alle sijn afcoemste{n}, wa{n}t sij ghebruycte{n} oock een quaet herte.
En{de} ghy hebt v stadt gheleuert in die handen va{n} uwen viande{n}.
Doen sij ooc beter dinghen die in Babilonie{n} woone{n}? En{de} sal die daerom ouer Sio{n} heerscappie hebben?
Maer het is ghesciet doen ick hier ghecomen was en{de} ghesien hadde die boosheden der welcker gheen ghetal en is, en{de} veel misdoe{n}de soe heeft mijn ziele ghesien, op dit dertichste iaer, en{de} mijn herte begaf my,
wa{n}t ic heb ghesien hoe dat ghy hen sondighe{n}de verdraecht, en{de} hebt gespaert die booslijck dede{n}, ende ghy hebt verdaen v volck ende behouden uwe vianden, ende ghy en hebbes niet te kennen ghegheue{n}.
Ick en heb niet ghedacht hoe dat desen wech moet verlaten sijn. Doet Babilon oock beter dinghen dan Sion?
Oft heeft eenich ander volck v ghekent sonder Israel? oft wat gheslachten hebben uwe{n} ghetuyghenissen ghelooft ghelijck Iacob?
Der welcker loon niet en is ghecomen voor ooghen, noch haren arbeyt en heeft gheen vrucht ghedaen. Want ick heb doergaende doer die heydenen ghegaen, ende ick heb die ghesien ouervloeyende ende niet denckende op uwe gheboden.
Nu dan hier om soe weecht in die waghe onse boosheden, ende der gheender die in die werelt woonen, ende uwen naem en sal niet gheuonden worden, elders dan in Israel.
Oft wanneer en hebben sij niet ghesondicht in v aensicht die op daerde woone{n}? oft wat volck heeft alsoe uwe gheboden onderhouden?
Dese voerwaer suldi by namen vinden die v gheboden ghehouden hebbe{n}, maer die heydenen en suldi niet vinden.
ENde de Enghel die tot my ghesonden es, wiens naem was Vriel heeft tot my gheantwoert,
ende my gheseyt, V herte heeft hem te seere ontgaen in dese werelt ende ghy denct te begrijpen den wech des alderhoochsten.
Ende ick seyde, Alsoe eest mijn heere. Ende hy heeft tot my gheantwoert, ende gheseyt, Ick ben ghesonden om v te toonen drij weghen, ende drij ghelijckenissen te stellen voor v,
Vanden welcke eest dat ghy my een wedervercondicht, soe sal ick v ooc toone{n} den wech die ghy begheert te sien, en{de} sal v leeren waer van dat een quaet hert is.
Ende ick heb gheseyt, Spreect mijn Heere, Ende hy seyde, Gaet henen ende weecht my tghewichte des viers, oft metet my die blasinghe des wints, oft haelt weder om den dach die voerleden is.
Ende ick heb gheantwoert, ende gheseyt, Wie vanden gheborenen soude dat moghen doen, dat ghy my hier af vraghet?
Ende hy heeft tot my gheseyt, Waert dat ick v vraghende waer segghende, Hoe veel wooninghen sijn int hert vander zee, ende hoe veel aderen sijn int beghinsel vanden afgront, oft hoe veel aderen sijn bouen dat firmament, oft welck sijn die wtganghen des Paradijs,
soe soude ghy messchien segghen, Ick en ben in den afgront niet nederghedaelt, noch in die helle ooc, noch ick en heb noyt inde{n} hemel gheclommen,
maer nu en heb ick v niet ghevraecht dan vanden viere, ende van den wint ende vanden dach, daer ghy doer ghepasseert sijt, ende daer ghy niet af en moecht ghesceyden sijn, ende ghi en hebt my van dien niet gheantwoert.
Ende hy heeft my gheseyt. Ghy en cont niet bekennen dat uwe is, ende met v opghewassen,
en{de} hoe soude v vat moghen begrijpen de{n} wech des alderhoochsten, ende nu (als die wereld van buyten bedoruen is) verstaen die bederffenisse die in mijn aensicht openbaer is?
Ende ick heb hem gheseyt, Het was beter dat wy niet en ware{n} da{n} dat wy noch leuen in ongoddelijcheden, ende lijden ende niet en verstaen va{n} wat dinghe.
Ende hy antwoerde tot my ende seyde, Reysende ben ick ghereyst, tot dat boosch van die boome{n} des velts, ende die hebben een ghedachte ghedacht,
ende hebben gheseyt, Coemt laet ons gaen ende maken ee{n} orloghe ae{n} die zee, dat die voor ons wech gae, ende dat wij voor ons moghen ander bosschen ma-ken.
Ende desghelijcks die vloeden der zee hebben oock selue een ghedachte ghedacht, ende gheseydt. Coemt laet ons opghaende beuechten die bosschen des velts, dat wij daer voor ons moghen veruulle{n} een ander lantscap,
Ende tghepeys vanden bossche is ydel gheworden, want daer is een vier ghecomen ende heeft dat bosch verslonde{n},
Desghelijcs ooc tghepeys van die vloeden der zee, want dat sant heeft ghestaen ende heuet hen verboden,
Maer waert dat ghy een rechter waert van desen, den welcken soude ghy beghinnen ghelijc te gheuen, oft wien te verdoeme{n}?
En{de} ick heb gheantwoort en{de} gheseyt. Voorwaer sij hebbe{n} een ydel ghepeys ghedacht, want die aerde is de{n} bossche ghegheuen, en{de} der zee een plaetse, om sijn vloede{n} te draghen,
Ende hy heeft tot my gheantwoort ende gheseyt. Ghy hebt wel gheordeelt, ende waerom en hebdi niet gheordeelt voor v selue{n}?
Want ghelijck die aerde den bosch ghegheuen is, en{de} die zee sijne{n} vloede{n} alsoo oock die op die aerde woonen connen alleen verstaen dinghe{n} die opder aerden sijn, en{de} die boue{n} die hemelen sijn verstaen dinghe{n} die boue{n} die hoocheyt der hemelen sijn,
En{de} ick heb gheantwoort ende gheseyt. Ick bidde v Heere dat my ghegheue{n} worde verstant om te verstaen,
want ick en heb niet wille{n} vraghe{n} van uwen ouersten dinghe{n}, maer van die dinghe{n} die door ons daghelijcs passeren, waerom dat Israel is ghegeuen tot een versmadenisse der Heydenen, tvolck dat ghy bemint hebt is den ongoddelijcken gheslachten ghegheue{n}, en{de} onser vaderen wet is te niet ghebracht, ende die ghescreuen insettinghe{n} en sijn nerghers,
En{de} wij sijn wech ghegaen vander werelt ghelijc sprinchanen, en{de} ons leuen is een verbaestheyt en{de} veruaernisse, en{de} wij en sijn ooc niet weerdich bermherticheyt te vercrijghen,
Maer wat sal hy sijnen naem doen, die op ons aengheroepen is? En{de} van desen dinghen heb ick ghevraecht,
Ende hy heeft tot my gheantwoort ende gheseyt. Eest dat ghy seer veel sult ondersoecken, soo suldi v dicmael verwonderen, Want haestende, haest haer die werelt door te gaen,
en{de} sij en can niet begrijpen om te draghen tghene dat inde{n} toecomende{n} tijde{n} den rechtuerdighe{n} beloeft is, want dese werelt is vol onrechtuaerdichede{n} en{de} crancheden,
maer daer ghy af vraecht dat sal ic segghe{n}, want het quaet is ghesaeyt, maer sijn bederffenisse en is noch niet come{n},
Hierom eest sake dat niet omghekeert en wort datter ghesaeyt is, ende dat die plaetse niet wech en gaet daer tquaet ghesaeyt is, soo en salt niet comen daer dat goet ghesaeyt is,
want dat graen des quaden saets is ghesaeyt int herte van Ada{m} van tbeghinsel, en{de} hoe veel groote booshede{n} heeft dat voort brocht tot nv toe, en{de} brengt noch voorts tot dat den dorschtijt comen sal,
Maer scadt ghy by v seluen tgraen van dat quaet saet, hoe grooten vrucht der boosheden dat voorts ghebrocht heeft,
en{de} als die aren sullen afghesneden sijn der welcker gheen ghetal en is, Hoe grooten dorschuloer sullen die beghinne{n} te maken?
En{de} ick heb gheantwoort ende gheseyt. Hoe en{de} wa{n}neer sullen dese dinghe{n} sijn? Waerom sijn onse iaren luttel ende quaet?
Ende hy heeft tot my gheantwoort en{de} my gheseyt. En wilt v ghy niet haesten bouen den alderhoochsten, wa{n}t ghy haest v te vergheefs om bouen hem te sijne, want v ouermetentheyt is vele,
En hebben hier af niet gheuraecht die zielen der rechtuaerdigher in hen heymelijcke rust plaetsen segghe{n}de. Hoe langhe hoep ic aldus? en{de} wanneer sal die vrucht comen vanden dorschtijt ons loons?
Ende daer op heeft gheantwoort Ieremiel die archangel, ende heeft gheseyt. Als veruult sal sijn tghetal der saden in v lieden, want in een waghe heeft hy die werelt gheweghen,
en{de} met een mate heeft hy die tijden ghemeten, en{de} met een ghetal heeft hy die tijden ghetelt, ende hy en heeft die niet beroert oft verwect tot dat veruult sal worden die voorseyde mate,
Ende ick heb gheantwoort ende gheseyt, O Heerscapper Heere, en{de} wij sijn alle ooc vol ongoddelijcheden,
En{de} dat by auontueren om onsen wille niet veruult en worden die dorsschuere{n} der rechtuerdighe{n} om die sonden der gheender die op die aerde woone{n},
Ende hy heeft tot mi gheantwoort en{de} gheseyt. Gaet henen en{de} vraecht een beuruchte vrouwe, soo wa{n}neer sij volbracht heeft haer neghen mae{n}den, oft haer moeder oock can die dracht behouden in haer seluen,
En{de} hy heeft tot mi gheseyt. In die helle sijn die rust plaetsen der zielen ghelijck der moeder,
Want ghelijck sij haer haest die daer baert, om te ontgaen den noot des barens, alsoo haesten hen die plaetsen ooc om weder te gheuen alle die ghene die hen beuolen sijn,
Vanden beghinsel sal v ghetoont worden van desen dinghen die ghy begheert te sien,
Ende ick heb gheantwoort, ende gheseyt. Eest dat ick gratie vonden hebbe voor v ooghen, en{de} eest moghelijck ende ben ics bequaem,
soo toont my ofter meer te comen is dan daer voorlede{n} is, oft datter meer voorlede{n} is da{n} daer toecome{n}de is,
Watter voorleden is dat weet ic, maer watter toecomende is, en weet ick niet,
Ende hy heeft tot my gheseyt. Staet op die rechte sijde en{de} ick sal v toonen die bediedenisse der ghelijckenissen,
Ende ick stont en{de} sach, ende siet eenen berrenden ouen ghinck voor my doere, en{de} tis ghesciet doen die vlamme voor by ghinc dat ick sach, ende siet den roock ghinc te bouen.
Daer nae ghinck voor my een wolcke vol waters, ende sij storte eenen grooten reghen wt met eenen storm, En{de} doen den storm des reghens door ghegaen was, soo hebben daer in te bouen ghegaen die druppele{n} des reghens,
En{de} hy seyde tot my. Peyst by v seluen ghelijc den reghen wast meer dan die druppelen, en{de} tvier dan den roock, alsoo is die mate meerder die voorleden is Maer die druppelen ende den roock waren meerder,
ende ick heb ghebeden ende gheseyt. Meyndi dat ick oock leuen sal tot in dien daghen? oft wat sal in die{n} daghen sijn?
Hy heeft tot my gheantwoort en{de} gheseyt. Vanden teekenen daer ghy my af vraecht, mach ick eensdeels segghen, Maer van uwen leuen en ben ick niet ghesonden v te segghen, maer ick en weets niet.
MAer vanden teekenen, siet die daghen sullen comen in die welcke sullen omuanghe{n} worden alle die op die aerde woone{n} met veel rijcdommen, en{de} den wech der waerheyt sal verborghen worden, en{de} dlant sal onuruchtbaer wesen vande{n} ghelooue,
ende die onrechtuerdicheyt sal vermenichfuldicht worden bouen dese die ghi seluer siet, ende boue{n} die ghene die ghy in voortijden ghehoort hebt,
en{de} den voetstap sal een settinghe hebben int lantscap dat ghi nv siet regnere{n}, ende sij sullen dat verwoest sie{n},
Maer eest dat die alderopperste v verleent te leuen, soo suldi sien nae dat derde trompet, en{de} die sonne sal o{n}uerhoets weder des nachts lichten, ende die mane drijmael inden dach,
ende vanden houte sal bloet druppen en{de} den steen sal sijn stemme gheuen, en{de} die luyden sullen beroert worden,
en{de} hi sal regnere{n} den welcken sij niet en hopen die op die aerde woonen, en{de} die voghelen sullen een ouertredinghe maken,
En{de} die Sodomijtsche zee sal visschen wtworpen, en{de} tsal des nachts een gheluyt gheuen die welcke veel niet en verstonde{n}, Maer sij sullen alle haer stemme hooren,
ende te veel plaetsen sullen groote diepten worden, en{de} tvier sal daer dicmael wederom wtghesonden worden, ende die wilde beesten sullen ouer trecke{n}, en{de} die maensuchtighe vrouwen sullen baren wonderlijcke ghedrochten,
en{de} in die soete wateren sullen soutwateren gheuonden worde{n} ende alle vrinden sullen malcanderen bestormen, ende den sin sal dan verborghen worden, ende tverstant sal ghesceyden worden in sijn verborghentheden,
en{de} tsal van vele ghesocht worden, maer niet gheuonden, en{de} die ongherechticheyt sal vermenichfuldicht worden, ende die oncuyscheyt opder aerden,
Ende deen lantscap sal dat naeste vraghen en{de} segghen. Is door v die rechtuerdicheyt ghegae{n} recht doende? Ende dat salt loochenen,
Ende tsal sijn in dien tijde, en{de} die mensche{n} sullen hopen ende niet verweruen, sij sullen arbeyden ende haer weghen en sullen gheene{n} voorspoet hebbe{n},
Dese teekenen v te segghe{n} is my toeghelaten, en{de} eest sake dat ghy wederom biddet ende weent ghelijc ghi nv doet, ende dat ghy vastet seuen daghen lanck, soo suldi weder hooren meerder dinghen dan dese,
Ende ic ontwaecte ende mijn lichaem verscricte hem seere, ende mijn ziele arbeyde soo dat sij flau worde,
en{de} den Enghel die comen was heeft mi ghehoude{n} die in my sprack ende hy heeft my versterct ende op mijn voete{n} ghestelt,
Ende tis gheschiet inden tweeden nacht, en{de} Salathiel die ouerste des volcs is tot my comen ende heeft tot my gheseyt. Waer waerdi? en{de} waerom is v aensicht droeue?
En weet ghy niet dat Israel v beuolen is in dlant van hen oueruoeringhe?
Daerom staet op ende eedt broot, noch en verlaet ons niet, ghelijck een herder sijn cudde in die handen der quaden wolue{n}
Ende ick seyde hem. Gaet wech van my en{de} en coemt by my niet, Ende hy heuet ghehoort als ickt gheseyt hebbe, en{de} hy is van my ghegae{n},
ende ick heb gheuast seuen daghen huylende en{de} weenende ghelijc my beuolen hadde Vriel die Enghel,
En{de} tis gheschiet nae die seuen daghen, en{de} mijn ghedachten hebben my wederom seer quellijc gheweest,
en{de} mijn ziele creech wederom den gheest des verstants, en{de} ick begonste wedero{m} te spreken voor den alderhoochten woorden
ende ick seyde. Heerscappende Heere wt allen die bossche{n} der aerden, en{de} wt alle haer boomen hebdi eene{n} wijngaert alleen vercoren,
ende wt alle die aerde der werelt hebdi voor v vercoren een grachte, en{de} wt alle die bloeme{n} der werelt hebdi voor v vercoren een lelie,
ende wt alle die afgronden der zee hebt ghy v een riuier veruult ende wt alle die ghetimmerde steden hebdi voor v seluen gheheylicht Sion,
en{de} wt alle die ghescapen vlieghende dieren hebdi voor v ghenoemt een duyue, en{de} wt alle die ghescapen beesten hebdy v voorsien een scaep,
ende wt alle die vermenichfuldichde volcken hebdi voor v een volc vercreghen, en{de} die wet va{n} allen menschen ghepresen, hebt ghi desen volcke ghegheuen dat ghy begheert hebt,
En{de} nv o Heere waerom hebdy dat een volck soo vele volcken gheleuert? Ende hebt op die een wortel die ander bereydt, ende ghy hebt uwen eenighen verstroyt onder vele,
ende si hebben hem vertreden die teghen uwe beloften spraken, en{de} die uwen ghetuyghenissen niet en gheloofden
Ende waert alsoo dat ghy v volck haetet dat behoort van uwen handen ghecastijt te worde{n},
Ende tis gheschiet doen ick die woorde{n} ghesproken hadde datter een Enghel tot my ghesonden is, die te voren tot my comen was den voorlede{n} nacht,
ende hy heeft tot my gheseyt. Hoort my ende ick sal v onderwijsen, en{de} luystert nae my ende ick sal noch meer segghen voor v,
Ende ick heb gheseyt. Spreect mijn Heere, Ende hi heeft tot my gheseyt. Ghy sult v seere ontgae{n} int ghepeys uwer herten voor Israel, Oft hebde ghy die{n} lieuer, da{n} die ghene die hem ghemaect heeft?
En{de} ic heb tot hem gheseydt. Neen ick Heere, maer ick heb rouwich ghesproken, Want mijn nieren doen my pijne aen tot allen vren, soeckende te begrijpen den wech des alderhoochsten, en{de} te ondersoecken een deel sijns ordeels,
Ende hy heeft tot my gheseyt. Ghy en vermoghes niet, Ende ick heb gheseyt. Waerom Heere? Waer toe was ick gheboren, en{de} waero{m} en worde mijns moeders lichae{m} mi niet een graf, dat ick niet en hadde te sien den arbeydt van Iacob, en{de} die vermoetheyt des gheslachts va{n} Israel?
En{de} hi heeft tot mi gheseyt. Telt my die dinghen die noch niet comen en sijn ende vergadert my die verstroyde druppele{n}, en{de} maect my wederom groeye{n}de die verdroochde bloemen,
en{de} doet my open die besloten binnenste verborghentheden, ende brengt my voorts die winde{n} die daer in verborghen sijn, en{de} toont mi dat beelt der stemmen, ende dan sal ick v toonen den arbeyt die ghy begheert te sie{n}
Ende ick heb gheseyt. Heerscapper Heere, wie ysser die dit weten mach dan die mette{n} mensche{n} ghee{n} wooninghe en heeft?
Maer ick ben onwijs ende hoe sal ic connen segghe{n} van desen dinghe{n} daer ghy my afghevraecht hebt?
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Alsoo ghy niet en cont ghedoe{n} een van allen den dinghe{n} die gheseyt sijn, alsoo en suldi niet connen vinden mijn ordeel oft int eynde die liefde, die ick den volcke beloeft hebbe,
Ende ick heb gheseyt. Maer siet Heere ghi sijt by den ghenen die ten eynde sijn, ende wat sullen sij doen die voor my gheweest hebben, oft wij, oft die ghene die na ons sulle{n} sijn,
En{de} hy heeft tot my gheseyt. By ee{n}der croone{n} sal ic mijn ordeel ghelijcke{n}, wa{n}t ghelijck der laetster traecheyt niet en is, alsoo en is ooc der ierster snelheyt niet,
Ende ick heb gheantwoort en{de} gheseyt. En conste ghy niet ghemaken die ghene die ghemaect sijn, ende die noch sijn, en{de} die comen sullen altesamen, op dat ghy v ordeel te eer mocht vertoonen?
Ende hy heeft tot my gheantwoort, en{de} gheseyt. Die creatuere en mach haer niet haesten bouen de{n} scepper noch die werelt en mach niet verdraghe{n} die ghene die daer in sullen ghescapen worden te samen,
Ende ick heb gheseyt. Alsoo ghi uwe{n} dienaer gheseyt hebt, dat ghy leuendich makende hebt leuendich ghemaect die creatuere va{n} v tsamen ghescapen, en{de} die creatuere verdroocht, soo mach sij nv ooc die teghenwoordighe tsamen verdraghe{n},
En{de} hy heeft tot mi gheseyt. Vraecht die moeder der vrouwe{n} ende ghi sult tot haer segghe{n}. Als ghy baert, waerom doedi dat metter tijt? Daero{m} vraecht haer dat sij thien vruchten tsamen gheue,
Ende ick seyde. Dat en soude sij voorwaer niet vermoghen dan metter tijt,
Ende hy heeft tot my gheseyt. Ich heb oock der aerden een moeder ghegheue{n} voor die ghene die op haer ghesaeyt sijn metter tijt,
Want ghelijck een ionck kint niet voorts en brengt dat den ouden toebehoort, alsoo heb ick die werelt bescict die van my ghemaect is,
Ende ick heb ghevraecht ende gheseyt. Als ghy my nv eenen wech ghegheuen hebt soo sal ick voor v spreken, want onse moeder daer ghi my af gheseyt hebt, die is noch ionck, ende sij naeckt nv haerder outheyt,
Ende hy heeft mi gheantwoort, ende gheseyt. Vraecht haer die baert ende sij salt v seg-ghen,
Wa{n}t ghy sult haer segghe{n}. Waerom en sijn die ghene die ghi nv ghebaert hebt niet ghelijck den ghenen die voor v waren maer minder van lingden,
Ende sij sal v ooc segghen. Het sijn andere die in die ioncheyt der cracht gheboren sijn, ende andere die ten tijden vander outheyt ghebore{n} sijn, als die moeder cra{n}c wort,
Hiero{m} aenmerct ooc ghi dat ghi liede{n} van minder lengden sijt, dan die ghene die voor v waren,
ende die nae v comen sullen oock van minder lengden wesen dan ghi, als creatueren die nv out worden, en{de} die stercheyt der ionger iuecht voorby gae{n}de,
En{de} ic heb gheseyt. Ic bidde Heere heb ick gracie voor v ooghe{n} gheuonde{n} thoont uwe{n} dienaer door den welcken ghy v creatuere besoect.
ENde hy heeft tot my gheseyt. Int beghinsel van die aertsche werelt, ende eer die wtghanghen der werelt stonde{n}, ende eer die vergaderinghen der winden blaesden,
en{de} eer gheluyt maecte{n} die stemmen der donderen, en{de} eer dat die scijnsels der blixemen blicten, ende eer die fundamenten des paradijs vast ghemaect waren,
en{de} eer dat ghesien waren die schoone bloemen, ende eer gheuesticht worde{n} die beruerde crachten, ende eer vergadert waren die ontellijcke heyrscaren der enghelen,
ende eer dat verhauen waren die hoochden der locht, ende eer dat ghenoemt worden die maten der firmamenten, en{de} eer dat heet waren die ouens in Sion,
ende eer ondersocht worden die teghenwoordighe iaren, ende eer dat vervreemt worden die vonden der gheender die nv sondighen, ende eer sij tsamen gheteekent waren diet ghelooue tot eenen scadt vergadert hebben,
doen heb ict ghedacht, ende sij sijn door my alleen ghemaect, ende niet door eenen anderen ende dat inde is door my, en{de} niet door eenen anderen,
Ende ick heb gheantwoort ende gheseyt. Welck sal die sceydinghe der tijden sijn oft wa{n}neer sal dat eynde des ierste{n} sijn, en{de} tbeghinsele des naeuolghende,
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Van Abraha{m} tot Isaac toe, wa{n}neer va{n} hem gebore{n} sijn Iacob ende Esau, die hant van Iacob hielt van tbeghinsel die versene van Esau,
wa{n}t het eynde van deser werelt is Esau, ende tbeghinsel der nauolghender is Iacob,
Eens menschen hant tusschen die versene ende die hant, Anders en vraecht niet Esdra,
Ende ic heb gheantwoort ende gheseyt. O Heerscapper Heere, heb ick gracie gheuonden voor uwe ooghen,
soo bid ick dat ghi uwen dienaer wilt toonen dat eynde van uwen teekenen, der welcker een deel ghi mi ghetoont hebt inden voorlede{n} nacht,
En{de} hi heeft gheantwoort ende tot my gheseyt. Staet op v voeten, ende hoort die alder volste stemme des gheluyts,
Ende tsal sijn ghelijck een beroeringhe, nochtans en sal die plaetse niet beroert worden daer ghi op staen sult,
Daerom alst spreect soo en verscrict v ghi niet, want vande{n} eynde wort het woort ende dat fundament der aerde{n} verstaen,
want van desen wort dat woort verscrict ende beroert, want het weet dat hen eynde moet verandert worden,
Ende tis ghesciet doen ict ghehoort hadde soo stont ic op mijn voeten en{de} ic heb ghehoort, en{de} siet een stemme was sprekende, ende haer gheluyt was ghelijck tgheluyt van veel wateren,
ende sij heeft gheseyt. Siet die daghen comen, ende tsal sijn als ick sal beghinnen by te comen om te besoecken die inwoonders der aerden,
ende als ick sal beghinnen te ondersoecken vanden ghenen die onrechtuaerdelijck scade ghedaen hebben in hen onrechtuerdicheden, ende als veruult sal wesen die vernederinghe van Sion,
en{de} als ouerteekent sal worden die werelt dwelck sal beghinnen voorby te gaen, soo sal ick dese teekenen doe{n}, Die boecken sullen open ghedae{n} worden voor dat ae{n}sicht des firmaments, ende sij sullent al te samen sien,
ende kinderkens van eenen iare sullen met haren stemmen spreken, en{d}e die bevruchte vrouwen sullen ontijdeghe vruchten baren van drij ende vier maenden ende sij sullen leuen ende verwect worden,
En{de} onuersienlijc sullen die besaeyde plaetsen scijnen niet besaeyt, en{de} volle schueren sullen onuersiens ydel gheuonden worden,
ende dat trompet sal slaen met een gheluyt, die welcke als sij alle sulle{n} hooren, so sullen sij o{n}uersienlijc verscrict worden,
En{de} tsal sijn in die{n} tijde{n} dat die vrinden sulle{n} hen vrinden bestrijde{n} als via{n}den, en{de} die aerde sal haer verscricke{n} met desen, en{de} die adere{n} der fonteyne{n} sullen staende blijuen, ende sij en sulle{n} niet voorts loopen binnen drij vre{n},
ende tsal sijn, dat alle die ouerghebleuen sal wesen van allen desen, vanden welcken ick v voorseyt hebbe, die sal behouden worden, ende hy sal mijn salicheyt sien, ende deynde van uwer werelt,
Ende die mensche{n} die ontfanghe{n} sijn, sullen sien, die de doot niet ghesmaeckt en hebben van haerder gheboorten, en{de} therte der inwoonders sal verandert worden, ende tsal verkeert worden in eenen anderen sin,
Want het quaet sal wtgheuaecht worden, ende het bedroch sal wtghebluscht worden,
Ende tghelooue sal bloeyen, en{de} die bederffenisse sal verwonne{n} worde{n} en{de} die waerheyt sal vertoo{n}t worden die sonder vrucht gheweest is, soo veel daghe{n},
En{de} tis ghesciet doen hy mi toe sprac, ende siet ick sach allinxkens op hem voor den welcken ic stont,
ende hi heeft tot mi dese dinghe{n} gheseyt. Ick ben comen om v te toone{n} den tijt vande{n} toecomenden nacht,
Daerom eest dat ghy wederom biddet, ende wederom vastet seuen daghen, soo sal ic v wederom bootscappen meerder dinghen dan dese, door den dach den welcken ick ghehoort hebbe,
wa{n}t v stemme is ghehoort by den alder hoochsten, Want die stercke heeft v ghescictheyt ghesien, ende hi heeft voorsien die cuyscheyt die ghi ghehadt hebt van uwer ioncheyt,
ende daerom heeft hi mi ghesonde{n} om v alle dese dinghen te toonen ende v te segghen. Betrout ende en wilt niet vreesen,
en{de} en wilt niet haestich sijn metten voorleden tijden te dencken ydel dinghen, dat ghi v niet en haest va{n} die wterste tijden,
Ende tis ghesciet nae desen, ende ick heb wederom gheweent, ende ick heb desghelijcks gheuast seuen daghen, dat ick soude veruullen die drij weken die my gheseyt ware{n}.
Ende tis ghesciet inden achtsten nacht, en{de} mijn herte worde wederom verstoort in mi, ende ick begonste te spreken voor den alderhoochsten,
Wa{n}t mijnen gheest worde seer ontsteken, ende mijn ziele worde beanxt,
ende ic heb gheseyt. O Heere sprekende hebt ghi ghesproken van tbeghinsel der creatueren, opden iersten dach segghende. Laet ghemaect worden hemel ende aerde, ende v woort is een volmaect werck,
En{de} doen was daer den gheest ende die duysternissen worden alom ghedreuen ende stillicheyt, dat gheluydt van des menschen stemme en was noch van v niet,
Doe{n} hebt ghi gheseyt dat van uwen scatten souden voorts ghebracht worde{n} een vollichte{n}de licht, waer door v werc soude ghesien worden,
Ende opde{n} tweeden dach hebdi ghescapen den gheest des firmaments, en{de} ghi hebt dien gheboden dat het soude deylen ende deylinghe maken tussche{n} die wateren, alsoo dat het een deel soude opwaerts gaen, ende een deel benede{n} blijuen,
Ende opden derden dach hebdy den wateren gheboden dat sij vergaderen souden in tseuenste deel der aerden, Maer die ses deelen hebdi ghedroocht ende bewaert om dat wt desen soude sijn diene{n}de tghene datter ghesaeydt is van Godt ende gheoeffent,
Want v woort ghinck voorts, ende dwerc ghesciede ter stont,
Want onuersienlijck quam voorts een onghemeten vrucht der menichten, en{de} veelderhande manieren van smake{n} der begheerlijcheyt, ende bloemen van een onuerwa{n}delbaer verwe, ende welriekende dinghen van ongro{n}delijcken ruecke, ende opden derden dach sijn dese dinghen ghemaect,
Maer opden vierden dach hebdi gheboden dat ghemaect soude worden der sonnen claerheyt dlicht der manen, der sterren ghescictheyt,
ende ghi hebt hen gheboden dat sij souden dienen den toecomende mensche die ghemaect soude worde{n},
Maer opden vijfsten dach hebdi gheseyt den seuensten deele daert water verghadert was, dattet voorts brenghen soude dieren, ende gheuoghelte en{de} visschen, ende het ghesciede alsoo,
dat het stomme water en{de} sonder ziele maecte die dieren die door Godts wille gheboden worde{n}, dat daer wt die nacien uwe wonderlijcheden souden vertellen,
En{de} doen behielde ghy twee zielen, Der eender naem hiet ghy Henoch, ende den naem der tweeder hiet ghi Leuiathan,
ende ghi sceydet die van malcandere{n}, Want het seuenste deel daert water vergadert was en conste{n} die niet begrijpen,
En{de} ghy hebt Henoch ghegheue{n} dat ee{n} deel dwelc gedroocht was opden derden dach, dat die daer woonen soude, daer duysent berghe{n} sijn,
Maer Leuiathan hebdi dat seuenste vochtich deel ghegheuen, ende ghi hebt dien bewaert om dat hi worden soude tot een verslinde{n} de{n} ghenen die ghi wilt, ende wa{n}neer ghi wilt,
Maer op den sesten dach hebdi der eerden gheboden dat si sceppen soude behelpighe beesten, ende wilde dieren ende cruypende dieren,
en{de} bouen dese Adam, den welcken ghi ghestelt hebt eenen ouersten ouer alle die wercke{n} die ghi ghemaect hebt, ende van dien worden wij alle voorts bracht, ende alle tvolck dat ghi vercore{n} hebt
Ende dese dinghen heb ick voor v al gheseyt Heere, want ghy om onsen wille die werelt ghemaect hebt,
Maer alle die andere natien van volcke van Ada{m} gheboren die hebdi gheseyt niet te wesen, en{de} want sij den speecsel gheleken sijn, ende ghelijck een druppel van eenen vate hebdi hen oueruloedicheyt gheleken,
En{de} nv Heere siet dese natie{n} die voor niet gheacht sijn hebben begonnen heerscappie ouer ons te hebben, ende ons te verslinden,
Maer wij v volck het welc ghi ghenaemt hebt uwen iersten gheboren, ende eenighe{n} gheboren ende uwen nauolgher, sijn in hen handen gheleuert,
ende eest soe dat om onsen wille die werelt ghescapen is, waerom en besitte{n} wij gheen erffenisse metter werelt, Hoe langhe sullen dese dinghen sijn?
ENde tis ghesciet doen ick voleynt hadde dese woorden te spreken, dat die Enghel tot my ghesonde{n} is, die tot mi ghesonde{n} was in dierste nachten,
Ende hi seyde tot mi. Staet op Esdra en{de} hoort die redenen die ick ben comen tot v te spreken,
Ende ick seyde. Spreect mijn Godt, Ende hi heeft tot mi gheseyt. Die zee is ghestelt in een ruym plaetse om dat die diep ende o{n}ghemete{n} sijn soude,
maer haer sal eenen inganck wesen in een enghe plaetse ghestelt dat sij soude ghelijck sijn den vloeden,
Want wie isser die willens soude willen gaen in die zee ende die besie{n} oft daer heerscappie ouer hebben, eest dat hi door die enghe plaetsen niet gheghaen en is, hoe sal hi tot die breetheyt connen comen,
Item een ander, Een stadt is ghetimmert ende ghestelt in een blacke plaetse, en{de} sij is vol van allen goeden,
haren inganck is enghe en{de} in eenen diepen nederganck ghesedt, alsoo datter ter rechter sijde{n} soude sijn vier, en{de} ter slincker sijden diep water,
ende eenen wech alleen is tussche{n} hen ghestelt dat is tusschen dat vier ende dwater, also dat de{n} wech niet meer begrijpen en mach dan den voetstap van eenen mensch,
Maer eest dat die stadt de{n} me{n}sch sal ghegheuen worden tot een erffenisse, hoe sal hy sijn erffenisse ontfanghen, eest dat hi dat voor ghestelt perikel nemmermeer door en gaet?
Ende ic heb gheseyt. Tis alsoo Heere, Ende hi heeft tot mi gheseydt. Alsoo is het deel van Israel,
Want om hen heb ick die werelt ghemaect, ende doen Adam mijn insettinghen ouertreden hadde, soo eest gheuonnist datter ghedae{n} was
Ende die inganghen van deser werelt sijn worde{n} enghe ende pijnlijck en{de} arbeydelijck, maer luttel, ende quaet, ende vol perikelen, ende seer met arbeyde besedt,
Maer der meerderder werelts inghanghen sijn ruym ende sonder perikel, make{n}de vrucht der onsterffelijcheyt,
Hierom eest dat die ingaende die leue{n}, niet in en gaen dese enghe ende ydele dinghen, soo en moghen sij niet ontfanghen dat daer bewaert wort,
Aldus waerom worde ghi nv verstoort, daer ghi verga{n}ckelijck sijt? ende waerom worde ghi beroert, daer ghi sterffelijck sijt?
Ende waerom en hebdi in v herte niet ontfanghen dat toecomende is, maer dat in desen tijt is?
Ende ick heb gheantwoort en{de} gheseyt. Heerscapper Heere, Siet ghi hebt door v wet besteldt, dat die rechtuerdighe dese dinghen sullen voor een erffenisse hebben, maer die ongoddelijcke sullen vergae{n},
ende die rechtuerdighe sulle{n} die enghe dinghen verdraghe{n} hopende die ruyme dinghen, want die ongoddelijck ghedaen hebben, ende benautheden ghelede{n} hebben, die en sullen die ruymten niet sien,
Ende hy heeft tot my gheseyt daer en is gheen richter bouen Godt, Noch gheen verstant hebbende bouen den alderhoochsten,
want veel teghenwoordighe vergaen om dat niet gheacht en wort die wet Gods die voor ghestelt is,
Wa{n}t ghebiedende heeft God gheboden den comende{n} doe{n} sij comen waren, wat doende sij leuen souden, en{de} wat onderhoudende sij niet ghepijnicht en souden worde{n}
Maer desen en eest niet wijs ghemaect, ende sij hebben teghen hem gheseydt, ende sij hebben hen seluen ghestelt een ghedachte der ydelheyt,
ende sij hebben voor hen ghestelt die bedriechlijcheden der misdaden ende sij hebben den alderhoochsten ouergheseyt niet te sijn, ende sijn weghen en hebben sij niet bekent,
ende sijn wet hebben sij versmaet, en{de} sijn beloften hebbe{n} sij verloochent, ende in sijn wettelijcke gheboden en hebben sij gheen ghelooue ghehadt, en{de} sijn wercke{n} en hebben sij niet voldaen,
Daerom Esdra die ydel dinghen den ydelen, ende die volle dinghen den vollen,
Ende siet den tijt sal comen, ende tsal sijn als die teekenen comen sullen die ic v voorseyt hebbe, en{de} die bruyt sal ghesien worden, en{de} openbarende sal die aerde ghetoont worden die nv bedect wort,
ende alle die verlost is van die voorseyde quaden die sal mijn wonderlijcke dinghen sijn.
Want mijn sone Iesus sal vertoont worden met den ghenen die met hem sijn, en{de} sij sullen hen verblijden die ghelaten sijn in vier hondert iaren,
Ende tsal sijn nae dese iaren ende mijn sone Christus sal steruen, ende alle die menschen die adem hebben,
ende die werelt sal ghekeert worden in die oude stillicheyt seuen daghen, ghelijck in die ierste ordeele{n}, alsoo datter niemant en sal achterghelaten worden,
Ende tsal sijn nae die seuen daghen, ende die werelt sal verwect worden die noch niet en waect ende dat bedoruen was sal steruen,
ende die aerde sal wederom gheuen die in haer slapen, ende dat stoff der aerden, die ghene die daer in stillijck woonen, ende die verborghen plaetsen sullen die zielen wedergheuen die hen beuolen sijn.
En{de} die alderhoochste sal gheopenbaert worde{n} op de{n} stoel des ordeels, ende die allendichede{n} sullen voor by gaen, ende die lancmoedicheyt sal vergadert worden.
Maer dat recht vonnisse sal alleen blijuen, die waerheyt sal stae{n}, ende tghelooue sal toe nemen,
ende het werck sal daer nae volghen, ende de{n} loon sal ghetoont worden, ende die rechtuerdichede{n} sullen waken, ende die onrechtuerdicheden en sullen gheen heerscappie hebben,
Ende ick heb gheseydt, Dierste Abraham heeft voor die Sodomiten ghebeden, ende Moyses voor die vaderen die in die woestyne ghesondicht hebben,
ende die nae hem waren voor Israel in die daghen van Achaz,
ende Samuel, ende Dauid voor die ontweebrekinghe, ende Salomon voor die ghene die tot die wydinghe quamen,
ende Helias voor die ghene die den reghen ontfanghen hadden, ende voor den doode dat hij leuen soude,
ende Ezechias voort volck in die daghen va{n} Sennacherib, en{de} veel andere voor vele.
Dus eest dat nv (als die bederffelijcheyt vermeerdert is, ende die onrechtuerdicheyt vermenichfuldicht is) en{de} die rechtuerdighe hebben ghebeden voor die ongoddelijcke, waerom en salt nv oock alsoo niet sijn?
En{de} hij heeft tot my gheantwoort ende gheseyt, Dese teghewoordige werelt en is het eynde niet, die glorie blijft daer dicmael in, daero{m} hebben si voor die onmachtighe ghebeden,
want den dach des ordeels sal deynde va{n} desen tijt sijn, ende tbeginsel va{n}den tijt der toecome{n}der onsterffelijcheyt, waer in dat die bederffelijcheyt is vergaen,
ende die onghetempertheyt ontbonden, ende die ongheloouicheyt affghesneden, maer die rechtuerdicheyt esser ghewassen, ende die waerheyt opghestaen,
want dan en sal niemant hem moghen helpen die verloren ghegaen is, oft hem verdrucken, die verwonnen heeft.
Ende ick hebbe gheantwoort ende gheseyt, Dit is mijn ierste ende leste woert, dat beter gheweest hadde Adam die aerde niet te gheue{n}, oft als hy hem die ghegheuen hadde, dat hi hem hadde bedwonghen, dat hy niet ghesondicht en hadde.
Want wat batet den menschen in desen teghe{n}woordighen tijt te leuen in droefheyt, ende dat die dooden souden hopen die pijninghe?
O ghy Adam wat hebdi ghedaen? Want al hebdi ghesondicht, den val en es van v alleen niet ghesciet, maer tes oock den onsen die van v ghecomen sijn,
Want wat batet ons al eest dat ons beloeft is den eewighen tijt, maer dat wy hebben dootlijcke wercken ghedaen?
Ende dat ons te voren geseyt is die eewige hope, ende dat wy dalder quaetste sijn ydel gheworden,
Ende dat voer ons bewaert worden woonsteden der ghesontheyt, ende der sekerheyt, maer dat wy qualick ghewandelt hebben,
ende dat die glorie des alderhoochsten bewaert wort om te beschermen die ghene die lancmoedichlijck gheleeft hebbe{n}, maer dat wy die alder quaetste wegen ghewandelt hebben,
Ende dat het Paradijs sal vertoont worde{n} wiens vrucht blijft ombedoruen, daer vrijcheyt ende medecijn in is, maer dat wy daer niet in gae{n} en sulle{n},
om dat wij in onghenuchelijcke plaetsen ghewandelt hebben.
En{de} dat bouen die sterren hen aensichten blincken sullen, die soberheyt ghehadt hebben, maer dat onse aensichten sijn swarter dan duysternissen,
want wij leuende en peysden niet als wij boosheden deden, dat wij nae die doot sullen beghinnen te lijden.
Ende hij heeft gheantwoert ende gheseyt, Dat is het ghepeyns des strijdts dat strijden sal die mensche die op der aerden gheboren is,
op dat hij (bij alsoo hij verwonne{n} wort) sal lijden tghene dat ghij gheseyt hebt, maer eest dat hij verwint, soo sal hij ontfanghen dat ic segghe,
wa{n}t dit is dleue{n} dwelc Moyses seyde doen hij leefde tot den volcke segghende, Kiest voor v dleuen dat ghij leuen moecht,
maer sij en hebben hem niet ghelooft, nocht oock nae hem den propheten, noch oock mij niet, die tot hen ghesproken hebbe,
want daer en soude gheen droefheyt in hen verderfenisse sijn, ghelijck daer een blijscap sal op hen wesen, den welcken die salicheyt wijs ghemaect is.
En{de} ick heb gheantwoort, en{de} gheseyt, Ic weet wel Heere, dat die alderhoochste daer door is bermhertich ghenoemt, om dat hij dier ontfermt die noch in die werelt niet come{n} en sijn
ende dat hij ontfermt der ghee{n}der die tleuen make{n} in sijn wet,
ende hij is lancmoedich, want hij toont la{n}cmoedicheyt den ghenen die ghesondicht hebben als met haren wercken,
ende hij is milt, aenghesien dat hij voorwaer gheuen wilt nae die behoefelijcheden,
ende hij is van veel bermherticheden, want hij vermenichfuldicht meer zijn bermherticheden den ghenen die teghenwoordich sijn, en{de} den ghene{n} die voorleden sijn, ende die toecomende sijn.
Wa{n}t en vermenichfuldichde hij sijn bermherticheden niet, soo en soude die werelt niet leuendich worden metten ghenen die daer in gheerft waren,
Ende hij vergheeft, want en vergaue hij niet van sijnder goetheyt, op dat sij verlicht souden werden die ongherechticheyt ghedaen hebben van haren boosheden, soo en soude het thienwarf tduysentichste deel der menschen niet moghen leuende worden.
Ende die richter eest dat hij niet en vergheeft den ghene die met sijnen woorde ghenesen sijn, en{de} niet wt en vaecht die menichte der kiuagien,
soo en souden by auontueren daer niet gelaten worden dan zeer weynich in die ontellijcke menichte.
ENde hy heeft tot my gheantwoert ende gheseyt, Dese werelt heeft die alderhoochste gemaect om vele me{n}schen, maer die toecome{n}de werelt om luttel,
Ende ick sal voor v een ghelijckenisse segghen Esdra, Ghelijck oft ghy die aerde sult vraghen ende dat si v segghen sal, hoe dat sij veel meer eerden gheeft daermen eerden vaten af maken mach, en{de} luttel stubs daert gout aff ghemaect wort, alsoe sijn die wercken van dese teghewoordighe werelt,
Want veel isser ghescapen, maer luttel salder salich worden,
En{de} ick hebbe ghea{n}twoort en{de} gheseyt, Daerom ziele suypt den sin heel op, en{de} verslint tghene dat smaect,
want ghy syt come{n} om te gheuen ghehoor, en{de} willende propheteren, Want v en is gheen ruymte ghegheuen dan alleen te leuen,
O heere eest dat ghi uwe{n} dienaer niet toe late{n} en sult, dat wi voor v bidden moghe{n}, ende dat ghy ons gheeft het tsaet ter herten, en{de} de{n} verstande oeffeninghe, daer vrucht aff comen mocht, daer aff leuen mocht alle die bedoruen is, wie sal des menschen plaetse draghen?
Want ghij sijt alleen, ende wij sijn een sceppinghe van uwe{n} handen, ghelijck ghij ghesproken hebt,
ende ghelijck nv in die moeder het lichaem ghemaect is, ende ghij gheeft die leden, ende v scepsel wort behoude{n} int vier ende water, en{de} v scepsel lijdt neghen maenden, v creatuere die in haer ghescapen is,
ende tghene datter bewaert, ende dat bewaert wort, sullen beyde bewaert worden, ende die moeder gheeft eens wederom datter bewaert is, ende in haer ghewassen.
Want ghij hebt gheboden wt die leden dat is wt den borsten te gheuen melck de{n} vrucht der borste{n},
op dat ghevoedt worde datter ghescapen is tot eenen tijt lanck, ende dat ghij hem naemaels moecht bescicken uwer bermherticheyt.
Ghij hebt he{m} opgheuoet doer uwe rechtuerdicheyt, ende hem gheleert in uwe wet, ende berispt doer v verstant,
ende ghij sult hem dooden als v creatuere, ende ghij sult hem leuende maken als v werck.
Daerom eest dat ghij hem doodt die met soo grooten arbeyt ghescapen is, soo eest licht doer v beuel gheordineert te worden, dat dit ooc bewaert soude worden datter ghemaect worde,
Ende nu Heere sal ic segghen, Van allen menschen weet ghij meer, maer van uwen volcke daerom dat ic droeuich be{n},
en{de} van uwer erffenissen daer ick om screye, ende om Israel daer ick om truerich ben, ende van Iacob daer ick rouwe om make.
Daer om sal ick beghinnen te bidden voor v om mij, ende om hen, want ic sie onse vallen die op eertrijck woonen.
Maer ick heb ghehoort die snelheyt des rechters die comen sal,
Daer hoort mijn stemme, ende verstaet mijn woorden, en{de} ick sal voor v spreken tbeghinsel der woorden Esdre eer hij opghenome{n} was, ende ick heb gheseydt
Heere, die in die werelt woont, wiens ooghen opghehauen sijn in die opperste, ende locht,
ende wie{n}s throo{n} onscattelijck is, ende glorie onbegrypelijck. Wien dat bijstaen die heyren der enghelen met beuinghe
welcker behoudinghe inden wint, ende vier verkeert wort, wiens woort warachtich is, ende wiens spraken gheduerich sijn, wiens ghebodt sterck is, ende beschicken veruaerlijck,
wiens aensien die afgronden verdroocht, ende wiens onwaerdicheyt die berghen doet verdwijnen ende die waerheyt betuycht,
Verhoort ws dienaers ghebedt, ende metten oore{n} vaedt dat ootmoedich bidden ws maecsels,
Want soo langhe als ick leue sal ick spreken, en{de} soo langhe ick verstant hebbe sal ick antwoorden.
Noch en aensiet niet ws volcs misdaden, maer die ghene die v inder waerheyt dienen,
Noch en wilt niet aenmercken die ongoddelijcke neersticheden der heydenen, maer die v ghetuyghenissen met pijnen onderhouden hebben,
Noch en denct niet wie in v aensicht valschelijck ghewandelt hebben, maer weest ghedachtich der gheender die wt uwen wille die vreese bekent hebbe{n},
Noch en wilt niet vernielen die der beesten manieren ghehadt hebben, maer aensiet die ghene die v wet claerlijck gheleert hebben,
Noch en wilt niet verbolghen sijn op die ghene die ergher dan beesten gheordeelt sijn, maer bemint die ghene die altijt in v rechtuerdicheyt ende glorie betrouwen.
Wa{n}t wij ende onse vaderen sijn met sulcken siecten sieck, maer ghy sult om ons sondaers bermhertich ghenoemt worden,
Wa{n}t eest dat ghy begheert onser te ontfermen, dan suldi bermhertich ghenoemt worden, besonder ons die de wercken der rechtuerdicheyt niet en hebben,
Want die rechtuerdighe den welcken veel wercke{n} bewaert sijn, sullen wt haeren eyghen wercken loon ontfanghen.
Wa{n}t wat is een mensch dat ghij op hem soudt gram sijn, oft wat is dat bederffelijck gheslachte, dat ghij soo bitter sijt van hem?
Want inder waerheyt daer en is niemant vanden gheborenen die niet ongoddelijck ghedaen en heeft, ende vanden belijdende{n} die niet misdaen en heeft.
Want daer doer sal v rechtuerdicheyt vercondicht worden, en{de} v goetheyt Heere, als ghij hen sult bermhertich sijn, die gheen wesen van goeden wercken en hebben.
Ende hy heeft tot my gheantwoert ende gheseyt, Ghij hebt sommige dinghen te recht ghesproken, ende nae uwe woorde{n} soo salt oock gheschieden,
want ic en sal inder waerheyt niet dincken op hen maecsel die voor die doot ghesondicht hebben, voert ordeel, voer die verdoemenisse,
maer ick sal blyde wesen op dat maecsel der rechtuerdigher, ende ick sal oock ghedachtich wesen der pelgrimagien, ende der salichmakinghen, ende des loons der ontfanghinghen.
Daer om alsoo ick ghesproken hebbe alsoo eest.
Want ghelijck een ackerman op die aerde sayet veel saden, ende hy plant menichte van plantinghen, maer die ghesayet sijn en worden in den tijt niet alle bewaert. Noch oock en sullen alle die daer gheplant sijn, ghee{n} wortelen schieten, Alsoo oock die in die werelt ghesayet sijn, en sullen alle niet salich worden.
En{de} ick heb gheantwoert ende gheseyt, Heb ick gratien gheuonden, soe sal ic spreken,
Ghelijck tsaet des ackermans eest dat niet op en gaet, oft uwen reghen niet en ontfanct ten tijde, oft dat bedoruen wort doer die veelheyt des reghens,
soo gaet dat alsoo verloren, desghelijcs oeck die mensch die met uwen handen ghemaect es, ende ghij wort he{m} een beeldt ghenoemt, om dat ghij sijns ghelijck sijt, om den welcken ghijt al ghescape{n} hebt, ende hebt he{m} ghemaect ghelijck dat saet des ackermans,
En wort niet gram op ons, maer spaert uwe{n} volcke, ende ontfermt uwer erffernissen, maer ghij sijt bermhertich uwer creatueren.
Ende hy heeft gheantwoert tot my ende gheseyt, Die teghenwoerdige dinghen behooren den teghenwordighen toe, ende die toecomende dinghen den toecomenden.
Want v ghebrect noch veel, dat ghij mijn creatuere soudt moghen lieuer hebben dan ic, maer ic heb selue dicmael oock v bij ghecomen, maer bij die onrechtuerdighe nemmermeer,
Maer daer in sijdi oock wonderlijck voor den alderhoochsten,
om dat ghij v verootmoedicht hebt ghelijc v dat betaemt, ende dat ghij v niet en hebt geordeelt weerdich, dat ghij onder die rechtuerdighe soudt zeer gheeert sijn.
Waer om dat veel allendicheden ende catiuicheden sullen hen gheschieden die in die werelt woonen sullen in die leste tijde{n}, om dat sij in veel houerdijen ghewandelt hebben.
Maer ghy verstaet voor v seluen, ende soect glorie van ws ghelijck,
Want voor v es tparadijs open, voor v is gheplant den boom des leuens, bereyt de{n} toecomenden tijt, bereydt die oueruloedicheyt, die stadt ghetimmert, die ruste is ondersocht, die goetheyt is volmaect, ende die wijsheyt is volmaect,
die wortel des quaets is van v liede{n} gheteeke{n}t, die cra{n}cheyt, ende die motte is van v lieden verborghen, die bederffenise is gheuloden in die helle tot een vergheten.
Die pynlijcheden sijn voorbij ghegaen, ende de{n} scadt der onsterffelijcheyt is in deynde bewesen.
Daer om en wilt niet meer daer toe segghen vraghende van die menichte der gheender die verloren gaen,
want si ontfanghende die vrijheyt hebben den alderhoochsten versmaedt, en{de} sijn wet hebben sij veracht, ende sijn weghen hebben sij verlaten.
En{de} noch soo hebbe{n} sij sijn rechtuerdighe vertrede{n},
en{de} si hebbe{n} in hen herte gheseyt datter gheen Godt en is, ende dat wel wetende dat sij steruen.
Want ghelijck v beuanghen sullen die dinghen die voorseyt sijn, alsoo sal hen beuanghen den dorst ende die pijnlijckheden, die bereyt sijn, want hij en heeft niet ghewilt dat die mensche verloren gaen soude,
maer sij die ghescapen sijn hebben oock sijnen naem besmedt, die hen ghemaect hadde, ende sij sijn ondancbaer gheweest hem die hen tleuen bereydt hadde.
Waer om soo is mijn ordeel nv bijcomende,
die welcke ick eenen ieghelijcken niet ghetoont en hebbe, dan v ende een luttel ws ghelijck. Ende ich heb gheantwoort ende gheseyt,
Siet nv Heere hebdi mij ghetoont die menichte der teekenen die welcke ghij sult beghinnen te doene in die wterste tijden, maer ghij en hebt mij niet ghetoont wat tijde.
ENde hij heeft mij gheantwoort ende ghseyt, Metende metet den tijt in sij selue{n}, ende tsal sijn als ghij sult ghesien hebben. Wanneer daer een deel der teekenen die voorseyt sijn voorbij sullen ghegaen sijn,
dan suldi verstaen dat dan den tijd is, inden welcken die alderhoochste sal beghinne{n} te ordeelen die werelt, die va{n} hem ghemaect is,
ende als in die werelt sal ghesien worden die beroerte der plaetsen, ende verstooringhe des volcs,
dan suldi verstae{n} dat die alderhoochste va{n} desen ghesproke{n} hadde, vanden daghen die voor v gheweest hebben vanden beghinsel.
Want ghelijck alle dat in die werelt ghemaect es, een beghinsel heeft, en{de} oock mede een voleynden, ende dat voleynden es openbaer,
alsoo hebben die tijden des alderhoochsten openbaer beghinselen door wonderlijcke teekenen ende miraculen, en{de} die voleyndinghen metten werck ende met die teekenen.
Ende tsal sijn dat alle die behouden sal sijn, ende die sal moghen ontvlieden door sijn wercken ende ghelooue daer ghij in ghelooft hebt,
die sal ouerghelaten worden van die voorseyde periculen, ende hij sal mijn salicheyt sien in mijn lant en{de} in mijn eynden, want ik heb mij gheheylicht va{n} der werelts beghinne.
Ende dan sullen sij allendich sijn, die nv mijn weghen misbruyct hebben, ende dan sullen in torme{n}ten woonen die ghene die dese verworpen hebben met versmaetheden.
Want die mij niet bekent en hebbe{n}, die hebben doen sij leefden weldaden ontfanghen,
en{de} die mijn wet veronwaert hebben doen sij noch vriichheyt hadden, ende doen hen die plaetse der penitencien noch open was en hebbe{n} dat niet verstaen, maer hebben versmaet,
dese moeten nae die doot in pynen bekennen.
Daer om en wilt ghij niet meer nieusghierich sijn, hoe dat die ongoddelijcke sullen ghepijnt worden, maer ondersoect hoe dat die rechtuerdighe sullen salich ghemaect worden, ende wien dat die werelt toebehoort, ende waerom dat die werelt is, ende wanneer.
Ende ick heb gheantwoort ende gheseyt,
In voortyden heb ick ghesproke{n}, ende nv segghe ict, ende namaels sal ict segghen, datter meer sijn die verloren gaen dan die salich sullen worden,
ghelijck een bare meerder is dan een druppel.
Ende hij heeft tot mij gheantwoort ende gheseyt, Hoedanich de{n} acker is, sulck sijn die saden, ende hoedanich die bloemen sijn, sulck sijn die verwen, ende hoedanich die wercman is, sulck is oock het scepsel, en{de} hoedanich ackerman, soedanich is die bouwinghe, want het was de{n} tijt der werelt.
Ende nv doen ick was bereydende de{n} ghenen die nv sijn, eer die werelt ghemaect was daer sij in woonen souden, ende niemant en seyde teghen mij,
want doen was elck, ende ooc nv ghescapen in dese bereyde werelt, en{de} in den onbreckelijcke{n} oochst, ende in die onbegrypelijcke wet, sijn hen manieren bedoruen.
Ende ick heb die werelt aensien, ende siet daer was een perikel om die ghedachten die daer toe comen ware{n},
ende ic hebt ghesien, ende heb haer seer ghespaert, en{de} ic heb voor mij een besike{n} vande{n} druyf bewaert, ende een plante va{n} grooter afcoemst.
Hier om vergaen moet die menichte die sonder sake gheboren is, ende laet mijn besiken bewaert worden, ende mijn plante, want ick hebt met veel arbeyts volbracht.
Maer eest dat ghij v noch seue{n} ander daghen onderwindet, maer ghij en sult in die niet vasten,
ghij sult gaen inder bloemen velt daer gheen huys ghetimmert en is, ende ghij sult alleen eten van die bloemen des velts, ende gheen vleesch en suldi eten, ende gheenen wijn drincken, maer alleen bloeme{n}.
Bidt den alder oppersten sonder ophouden, ende ick sal comen ende spreken tot v.
Ende ick ben ghegaen also hij mij gheseyt hadde int velt, dat ghenaemt es Ardath, ende ick heb daer gheseten in die bloemen, ende van die cruyden des ackers heb ic gheten, en{de} hen spyse is mij gheworde{n} tot versaetheyt.
Ende tes ghesciet nae seuen daghen, ende ick sadt op dat gras, ende mijn herte worde verstoort ghelijck te voren,
Ende mijnen mont is gheopent, ende ick begonste te segghen voor den alderhoochste{n}, ende ick heb gheseyt,
O Heere v seluen ons vertoonende sijt ghij onsen vaderen vertoont in die woestyne welc niet betrede{n} en wort, ende onvruchtbaer is, doen sij gaende waren wt Egipten,
ende segghende hebdi gheseyt, Ghij Israel hoort mij, ende Iacobs saet luystert nae mijn woorden,
want ick saye in v lieden mijn wet, ende sij sal in v vrucht doen, ende ghij sult daer door gheglorificeert worden inder eewicheyt,
want ons vaders ontfanghende die wet en hebben die niet ghehoude{n}, ende mijn wettighe insettinghen en hebben sij niet bewaert, ende die vrucht der wet en is niet te voorschijn ghecomen, want ten mochts ooc niet, wa{n}t die uwe was,
want diese ontfanghen hebben, sijn verloren ghegae{n}, niet beware{n}de dat daer in ghesayet was.
Ende siet tes een ghewoonte dat so wanneer die eerde saet ontfanct, oft die zee een scip, oft eenich vat spijse oft dranck, als verdoruen is tghene daert in ghesayet is, oft in ghedae{n} is,
so worde{n} ooc tsamen datter ghesayet is oft in ghedae{n}, oft die dinghen die daer in ontfanghen sijn, mede verdoruen, ende die dinghen die ontfanghen sijn en blijuen nv bij ons niet, maer ons en is also niet ghedaen,
wa{n}t wij die de wet voorwaer ontfanghe{n} hebben, sijn sondighende vergaen, ende onse herte dat die ontfaen hadde,
maer die wet en is niet vergaen, maer sij is bleuen in haren arbeyt.
Ende doen ick dese dinghen sprack in mijn herte, so heb ick met mijn ooghen ghesien, ende ick heb een vrouwe ghesien aen die rechte sijde, en{de} siet dese maecte rouwe, ende sij screyde met grooter stemmen, ende metter herten leedt sij smerte, ende haer cleederen waren ghescoert, ende asschen waren op haer hooft.
En{de} ic liet mijn ghedachte{n} daer ick in dincke{n}de was, ende ben tot haer ghekeert,
ende heb haer gheseyt, Waer om weendi? ende waer om sijdi droeuich van moede?
Ende sij heeft tot mij gheseyt, Laet mij mijn heere, dat ick mij seluen beweenen mach, ende dat ic mijnen rouwe mach meerderen, wa{n}t ick ben seer bitter van moede, ende ick ben seer vernedert.
Ende ick heb haer gheseyt, Wat hebdi ghelede{n}? Segghet mij.
Ende sij heeft tot mij gheseyt, Ick v dienersse was onvruchtbaer, ende ick en baerde niet hebbende eene{n} man dertich iaren,
ende ick bidde den alderhoochste{n} dese dertich iaren tallen vren, ende tallen daghen, dach ende nacht.
Ende tes gheschiet nae dertich iaren dat Godt verhoort heeft mij v dienersse, ende mijn ootmoedicheyt aensien, ende hy heeft aenmerct mijn tribulacie, ende hy heeft mij eenen sone ghegheuen, ende ick ben van dien zeer verblijt gheweest ende mijn man, ende alle mijn borghers, ende wij eerden zeer den stercken.
Ende ick heb hem opgheuoedt met groote{n} arbeyt.
En{de} tes gheschiet doen hy ghewassen was, ende was comen om een huys, vrouwe te nemen, soo heb ick eenen dach van eenen blijden maeltijt bereyt.
ENde tes ghesciet doen mijn soen in sijn slaepcamer ghegaen was, dat hy viel ende sterf,
ende wij wierpen alle die lichte{n} omme, ende alle mijn borghers sijn opghestae{n} om mij te troosten, en{de} ic heb gherust tot den andere{n} dach tot inder nacht
En{de} tes ghesciet doen sij alle rusten van mij te trooste{n} dat ick rusten soude, soo be{n} ic des nachts opghestae{n}, ende gheuloden ende ghecomen ghelijck ghij siet in dit velt,
ende ick dencke nv niet weder te keere{n} in die stadt, maer hier te blijuen, en{de} niet te eten oft te drincken, maer sonder ophoude{n} rouwich te sijne en{de} te vasten tot dat ick sterue.
En{de} ic heb verlaten die woorde{n} daer ic inne was, ende ic heb gheantwoort met gramscap tot haer, en{de} heb gheseyt,
Ghij sottinne boue{n} alle vrouwe{n} en siedi niet onsen rouwe, en{de} dat ons ghesciet?
Hoe dat Sio{n} ons moeder met alder droefheyt bedroeft is, en{de} met een vernederinghe vernedert, en{de} sij weent zeer crachtelijck.
Ende nv aenghesien dat wij alle weenen, ende droeuich sijn, ende wij alle bedruct sijn, bedroefde ghij v van eenen sone?
Want vraecht die aerde, ende sij sal v segghen, want sij is, die sculdich is te beweenen den val van soo veel menschen die op haer groeyen,
en{de} wt haer sijn sij alle va{n}t beghinsel gheboren, en{de} daer sullen ander comen, en{de} siet sij wandele{n} bij nae alle ter verderffenissen, en{de} hen menichte wort een vernielinghe.
Aldus wie moet da{n} meer weenen anders dan dese die soo groote menichte verloren heeft meer dan ghij die om eene{n} rouwich sijt?
Maer eest dat ghij my segghet, Mijn ghescrey en is niet ghelijck der aerden, wa{n}t ick heb die vrucht mijns lichaems verloren, welck ick met droefheden ghebaert hebbe, ende met pijnen vorts ghebracht,
maer die aerde doet nae die maniere der aerde{n}, ende die teghenwoordighe menichte is in haer wech ghegaen alsoo die wt come{n} was,
ende ick segghe v, ghelijck ghij met aerbeyt ghebaert hebt, alsoo gheeft die aerde haer vrucht den mensch vant beghinsel, hem diese ghemaect heeft.
Daer om nv behoudt bij v seluen uwen rouwe, ende verdraecht vromelijck die misuallen die v gheschiet sijn.
Want eest dat ghij dat eynde Gods voor rechtuerdich houdt, soo suldi ooc sijnen raet inden tijt ontfanghen, ende in sulcke{n} dinghen ghepresen worden.
Daer om gaet in die stadt tot uwen man.
Ende sij seyde tot my, Ick en sals niet doen, noch ick en sal in die stadt niet gaen, maer ick sal hier steruen.
Ende ick heb noch meer tot haer ghesproken ende gheseyt,
En wilt dit woort niet doen, maer volcht hem die v raet. Hoe veel sijn die vallinghen van Syon? Laet v vertroosten om den rouwe van Ierusalem.
Want ghij siet doch, hoe dat ons heylichmakinghe verwoest is, ende onsen outaer omgheworpen is, ende onsen tempel verdorue{n} is,
ende ons Psalter spel vernedert is, ende onsen loff sanck swijghende is, ende ons verhueghen ommachtich gheworden is, ende dlicht ons candelaers wt gheblasen is, ende dat die arcke ons testaments gherooft is, ende onse heylighe plaetsen ontsuyuert sijn, en{de} den naem die op ons aengheroepen is bij nae ontheylicht, ende onse kinderen hebben versmaetheyt gheleden, ende onse priesteren sijn verbrant, ende onse Leuiten sijn in die gheuanghenisse wech ghegaen, ende onse maechden sijn ontsuyuert, ende onse vrouwen sijn vercracht, ende onse rechtuerdighe sijn gherooft, ende onse cleyn kinderen sijn verloren, ende onse ionghelinghen hebben ghedient, ende onse stercke sijn omanchtich gheworden,
ende het dalder meeste, dat teeken van Syon, is van sijn glorie ontsloten, want het is gheleuert den handen der gheender die ons haten.
Daer om ghij, scudt af v groote droefheyt, ende doet van v die menichte der smerten, dat die stercke ws mach ghenadich sijn, ende die alder hoochste sal v ruste maken, een ruste vanden arbeyden.
Ende tes ghesciet doen ic tot hear sprack, dat haer aensicht ende ghedaente onuersienlijck blincte, ende haer ghesicht worde claer lichtende, alsoo dat ick zeer verscrict worde van haer, ende dachte wat dat was?
Ende siet haestelijck liet sij wtgaen een groot gheluyt van een stemme, vol vreesen, alsoo dat die aerde beefde van tgheluyt der vrouwen.
Ende ick heb ghesien, ende siet die vrouwe en vertoonde haer mij niet meer, maer een stadt worde ghetimmert, ende die plaetse worde vertoont van grooten fundamenten, ende ick heb gheuvreest, ende gheroepen met luyder stemme{n}, ende gheseyt,
Waer is Vriel die enghel, die van ierst tot mij ghecomen was? want hij heeft mij doen comen in die menichte in desen wtganck mijns herten, ende mijn eynde is gheworden ter verga{n}ckelijcheyt, en{de} mijn ghebet tot lachter.
Ende doen ick dese dinghen sprekende was, siet so quam hij tot mij, ende hij heeft mij ghesien,
en{de} siet ick was ghestelt als een doode, ende mijn versta{n}t was verureemt, ende hij heeft mijn rechte hant ghehouden, ende mij versterct, ende hij heeft mij op mijn voeten ghestelt, en{de} hij heeft mij gheseyt,
Wat is v? en{de} waer om is v verstant verslaghe{n}, en{de} de{n} sin ws herten, en{de} waerom wordi verstoort?
En{de} ic heb gheseyt, Om dat ghij mi verlate{n} hebt. Ic heb inder waerheyt ghedaen nae uwe woerden, ende ick ben wtghegaen opt velt, ende siet ick heb ghesien, en{de} ic sie dat ick niet wtghespreken en can.
Ende hij heeft tot mi gheseyt, Staet als een man, en{de} ic sal v beweghen.
En{de} ick heb gheseyt, Spreect ghij mijn Heere in mij, en wilt mij niet verlaten, dat ic niet te vergheefs en sterue,
want ic heb ghesien dinghen die ic niet en wiste, en{de} ic hoor dat ic niet en weet.
Oft wort mijne{n} sin bedroghe{n}, en{de} droomt mijn ziele?
Daer om bidde ick v nv, dat ghij uwen dienaer wilt toonen van dien ouerganck.
En{de} hij heeft tot mij gheantwoort en{de} gheseyt, Hoort mij ende dat ick v mach leere{n} en{de} ic sal v segghe{n} daer ghij af vreest, want die alderhoochste heeft v veel verborghe{n} dinghen gheopenbaert.
Hij heeft ghesien uwen rechte{n} wech, om dat ghi sonder ophoude{n} droeuich waert voor v volck, ende ghij weende zeer om Sion.
Dit is dan tverstant van dat visioen dat v gheopenbaert heeft, een luttel hiervoor.
Die ghi hebt sie{n} weene{n}de, hebdi begonst te troosten,
maer nv en siedi die ghedaente der vrouwen niet, maer v heeft gheope{n}baert een stadt die ghetimmert wort,
ende want sij v vertelde vanden val haers soens, soo is dit die wtlegghinge.
Dese vrouwe die ghij ghesien hebt die is Syon, ende want sij v gheseyt heeft, die welcke ghij nv aensien sult als een stadt ghetimmert.
Ende wa{n}t sy v gheseyt heeft dat sij onvruchtbaer was dertich iaren, om dat dertich iaren gheleden was, dat in haer noch gheen offerande gheoffert en was,
ende tes ghesciet nae dertich iaren dat Salomon heeft ghetimmert die stadt, ende hij heeft offeranden gheoffert, dat was doen die onvruchtbarighe eenen sone baerde.
Ende dat sij v gheseyt heeft dat sij dien opgheuoedt hadde met arbeyde, dat was die bewooninge in Ierusalem.
Ende wa{n}t sij v gheseyt heeft dat haer sone in sijn slaepcamer ghestoruen is, ende dat hem eenen val gheboerde, dat was den val die in Ierusalem ghesciet es.
Ende siet ghij hebt haer ghelijckenisse ghesien, ende om dat sij haren sone beweende, soo hebdi haer begonst te troosten, ende van dese dinghen die ghesciet sijn die waren v te verclaren.
Ende nv siet die alderhoochste dat ghy wter herte{n} bedroeft sijt gheweest, ende dat ghij wt ganscher herte{n} voor haer lyden hebt, dus heeft hij v vertoont die claerheyt van haerder glorien, ende die schoonheyt van haerder frayheyt.
Want daer om heb ick v gheseyt dat ghij int velt blijuen soudt daer gheen huys ghetimmert en is,
want ick wist wel dat die alderhoochste v begonst dese dinghen te toonen,
daerom heb ick v gheseyt dat ghij inden acker comen soudt, daer gheen fundame{n}t van timmeringhen en is.
Wa{n}t het werck va{n} eens me{n}schens timmeragien en mocht niet staende ghehouden worden in die plaetse daer des alderhoochsten stadt begonste vertoont te worden.
Daer om en wilt ghy niet vreesen, noch v herte en verscricke hem niet, maer gaet daer binnen, ende besiet die blinckende claerheyt ende grootheyt der timmeringhen, soo verre alst ghesicht van ooghen begrypen mach om te sien,
ende daer nae suldi hoore{n} soo veel als tghehoor uwer ooren begrijpe{n} mach om te hooren,
Want ghij sijt salich bouen vele, ende sijt gheroepe{n} bij de{n} alderhoochste{n} ghelijck luttel,
Maer op den nacht die morghen comne sal suldi hier blyue{n},
ende die alderhoochste sal v toonen die visioenen der opperster dinghen welck die alderhoochste doen sal den gheene{n} die op daerde woonen, va{n} den wterste daghen. Ende ick heb gheslapen die{n} nacht ende den anderen also hij mij gheseyt hadde.
ENde ick heb ghesien eenen droom, ende siet daer qua{m} op vander zee eene{n} aern, die twaelf vloghelen va{n} vedere{n} hadde, en{de} drij hoofden.
Ende ick heb ghesien, ende siet hy reycte sijn vloghelen wt tot allen landen, ende alle die winden des hemels blaesden op dien, ende sij worden vergadert.
Ende ick heb ghesien, ende van sijnen vederen worden teghen vederen gheboren, ende sy worden ook tot cleyn ende luttel vederkens,
want sijn hoofden waren rustende, ende sijn middelste half hooft was meerderda{n} die ander hoofde{n}, maer het ruste met hen.
Ende ick heb ghesien, ende siet dien aern vlooch met sijnen vederen, ende hij heeft gheregneert op die aerde, ende ouer die ghene die daer op woonen.
Ende ick heb ghesien dat haer al onderworpen was dat onder den hemel es, en{de} niemant en seyde teghen haer, noch oock gheen vanden creatueren die op daerde sijn,
Ende ick heb ghesien, ende siet dien aern es opghestaen op sijn clauwen, ende hij heeft een stemme wt ghelaten met sijnen vederen segghende,
En wilt al te samen niet waken, slaept een ieghelijck in sijn plaetse, ende bij tijde waket,
maer die hoofden laet totten laetsten bewaert worden,
Ende ick heb ghesien, ende siet daer en ghinck gheen stemme van sijnen hoofden, maer van dat middelste sijns lichaems.
Ende ick heb sijn teghe{n} vederen ghetelt, ende siet sij waren achte,
Ende ick heb ghesien, ende siet van die rechte sijde is een veder opghestaen, ende die heeft gheregneert ouer alle die aerde.
Ende tes ghesciet doen die regneerde dat haer dat eynde quam, ende haer plaetse en worde niet ghesien, ende die nauolgende is op ghestaen, ende sij heeft gheregneert,. Dese hielt veel tijts,
Ende tes ghesciet doen sij regneerde, ende haer eynde quam, alsoo dat sij niet ghesien en worde ghelijck dierste.
Ende siet een stemme es wtghelaten segghende,
Hoor ghij die soo langhen tijd daerde ghehouden hebt, die vercondighe ic v eer dat ghij beghint niet ghesien te worden,
Niemant nae v en sal uwen tijt houden, noch oock niet die helicht van dien.
Ende die derde heeft haer opghehauen, ende sij heeft die heerlijcheyt ghehouden ghelijck die eerste, ende sij en is oock niet meer ghesien.
Ende alsoo ghesciedet alle den anderen elcken besonder dat sij heerscapie hadden, ende dan wederom niewaerts ghesien en worde{n}.
En{de} ic heb ghesien, ende siet in den tijt worden die nauolghende vederen opghericht van die rechte sijde, dat sij oock souden heerscappie houden, ende van desen wasser diet hielden, maer nochtans ter stont en werden sij niet ghesien,
want die sommighe van dien worden op ghericht, maer sij en hielen gheen heerscappie.
Ende ick heb ghesien nae desen, ende siet die twaelf vederen en worden nerghers ghesien, ende twee vederkens,
ende daer en was niet ouerbleue{n} in dies aerns lichae{m}, dan twee rustende hoofden, ende ses vederkens.
Ende ick heb ghesien, ende siet vande{n} ses vederke{n}s, sijnder twee afghesceyden, ende sijn ghebleuen onder thooft, dwelck is aen die rechte syde, want die vier bleuen in hen plaetse.
Ende ick sach, ende siet die vederen onder die vloghelen dachten hen seluen op te richten, ende die heerscappien te houden.
Ende ic heb ghesien, ende siet die eene is op ghericht, maer ter stont en worde sij niet ghesien,
ende die tweede snellijcker dan dierste en worden oock niet meer ghesien.
Ende ick heb ghesien, en{de} siet die twee die ouerbleuen waren, dachten bij hen selue{n} dat sij oock souden regneren,
ende doen sij daer op dachten, siet een vanden rustenden hoofden dwelck dmiddelste was, worde wacker, want dat was dmeeste vanden twee hoofden.
Ende ick heb ghesien dat die twee hoofde{n} met he{n} veruult waren,
ende siet dat hooft is omghekeert met desen die met hem waren, ende het heeft gheten die twee vederen onder die vloghelen, die dachten te regnere{n}.
En{de} dit hooft verwaerde alle die aerde, ende het hadde heerscappie in die aerde ouer alle die daer op woonden met grooten arbeyt, en{de} het heeft die macht ghehouden van daertrijck int ronde ouer alle die vloghelen die gheweest hadden.
Ende ick heb ghesie{n} nae desen, ende siet dat middelste hooft en worde haestelijck niet meer ghesien, ende dat ghelijc die vloghele{n}.
Doen ware{n} daer noch twee hoofde{n} ouerbleuen, die welcke oock desghelijcs gheregneert hebben op die aerde, ende op die ghene die daer in woonen.
Ende ick heb ghesien, ende siet het hooft dat aen die rechte sijde was heeft verslonden het ghene dat aen die slincke sijde was.
Ende ick heb een stemme ghehoort segghende tot mij, Siet teghen v ouer, ende aenmerct dat ghij siet.
Ende ick heb ghesien, ende siet ghelijck eenen leuw opghewect wt de{n} bossche briesschende, ende ick heb ghesien dat hy wt liet eens menschens stemme tot dien aern, ende hy heeft gheseydt segghende,
Hoort ghy ende ick sal tot v spreken, ende die alder hoochste sal v segghen,
En syt ghy niet die te bouen ghegaen sijt vanden vier dieren die ick hadde doen regneren in myn werelt, ende op dat door die soude comen deynde van haren tyden?
Ende dat vierde comende heeft alle die dieren verwonnen die voorby gheghaen syn, ende metter macht heuet die werelt ghehouden met grooter beuinghen, ende alle den omganck der aerden met eenen alder quaetsten arbeyt, ende het heeft bewoont de{n} omganck der aerden met bedroch.
Ende ghij hebt die aerde gheordeelt niet metter waerheyt,
want ghy hebt ghequelt die saechtmoedighe, ende ghequetst die rustende, ende bemint die loghenachtighe, ende ghy hebt bedoruen hen wooninghen die vrucht deden, ende vernedert hen mueren die v gheen hinder ghedaen en hebben.
En{de} v versmaeden is opghegaen totten alderhoochsten, ende v houerdie totten stercken.
Ende die alderhoochste heeft aensien die houerdighe tijden, ende siet sij sijn gheeyndt, ende haer groote sonde{n} sijn volbrocht
Daer om en wort niet meer ghesien ghy aernt, ende v vreesselijkce vloghelen, ende v alderquaetste vederkens, ende v boose hoofden, ende v alderquaetste clauwen, ende allen v ydel lichaem,
op dat vercoelt mach worden alle daertrijck, ende wederkeere verlost van uwen ghewelt, ende dat die hope dat recht ordeel, ende bermherticheyt van hem die haer ghemaect heeft.
ENde tes gheschiet doen dien leuw dese woorden sprack totten aern, ende ick heb ghesien,
ende siet het hooft datter ouerbleuen was, en{de} die vier vloghelen en sijn niet te voorscyne ghecome{n} die tot hem ouerghetrocken waren, en{de} sij sijn op gherecht om te regneren, ende hen rijck was cleyne, en{de} vol beroerten.
Ende ick heb ghesien, ende siet sij en openbaerde{n} nerghers, en{de} alle dlichaem vanden aern worde onsteken, ende die aerde worde zeer verscrict, ende ick vanden gheruchte, ende vanden ouerganck myns herten, ende van grooter vreesen worde wacker, ende ic heb gheseyt tot mynen gheest,
Siet ghij hebt mij dat ghegheuen, daer door dat ghy ondersoect die weghen des alderhoochsten.
Siet ick ben noch vermoyt van moede, ende in mijnen gheest ben ick zeer onmachtich, ende daer en is niet een luttel machts in mij van grooter vreesen, daer door ick verscrict ben in desen nacht.
Daer om sal ick nv den alderhoochsten bidden, dat hij mij verstercke totten eynde.
Ende ick heb gheseyt, Heerscapper Heere, heb ick gratie gheuonden voor v ooghen, ende ben ick by v rechtuerdich ghemaect bouen veele, ende dat zekerlijck mijn ghebet opgheclommen is voor v aensicht,
versterct my ende toont my uwen dienaer, die bediedenisse, ende dat ondersceyden van dit vreeselijck visioen, om dat ghy zeer volcomelijck mijn ziele troostet.
Wa{n}t ghy hebt mij weerdich gheacht dat ghij my toonen soudt die weerste tijden.
Ende hy heeft tot my gheseyt, Dit is die bediedinghe van desen visioen.
Den arnt die ghij ghesien hebt op climmende vander zee, dat is het rijck dat ghesien is in een visioen van Daniel uwen broeder,
maer ten is hem niet bediet, daerom bediede ict v nv.
Siet die daghen comen, ende daer sal een rijck opstaen op der aerden, ende tsal een scerper vreese wesen dan alle der rijcken die voor dat gheweest hebben.
Ende daer sullen twaelf coninghen in regneren deen nae dandere,
Want die tweede sal beghinnen te regneren, ende hij sal meer tijts houden dan die twaelue.
Dit is die bediedenisse van die twaelf vloghelen die ghij ghesien hebt.
Ende vander stemmen die ghij ghehoort heb, die ghesproken heeft, niet gaende wt sijnen hoofden, maer wt het midden van sijnen lichaem, dit is die bediedinghe.
Dat nae den tijt van dien rijcke sullen op staen twisten niet cleyne, ende tsal in perijckel comen om te vallen, ende ten sal dan niet vallen, maer t sal wederom ghestelt worden op syn beghinsel,
ende want ghy ghesien hebt acht onder vederen hanghende aen sijn vloghelen, daer af is dit die bediedinghe.
Daer sullen acht coninghen in dat rijck opstaen, der welcker tijden licht sullen sijn, ende snelle iaren,
ende die twee voorwaer van dien sullen vergaen. Maer als den middelsten tijt aencomen sal, soo sullen die viere bewaert worden in den tijt, als sijnen tijt sal beghinnen te naken, dat voleynt worde, maer de twee sullen totten eynde ghehouden worden.
Ende want ghy die drij hoofden hebt sien rusten, dit is die bediedinghe,
In sijn wterste sal die alderhoochste verwecken drij rijcken, ende hy sal daer in veel wederom roepen, ende sij sullen heerscappie hebben ouer die aerde,
ende die daer in woonen, met grooten arbeyt bouen alle die ghene die voor dese gheweest hebben, ende daerom sijn sy ghenoemt die hoofden des arents.
Want dit sullen die sijn, die sijn ongoddelijchede{n} sullen verhalen, ende die sijn wterste sullen volbrenghen.
Ende wa{n}t ghij ghesien hebt, het meeste hooft niet openbarende. Dit is die bediedenisse van dien. Want een van dien sal op sijn bedde steruen, ende nochtans met tormenten.
Want die twee die volherden sullen, sal het swaert eten,
want tswaert vanden eenen sal dien eten die met hem is, nochtans sal dese een wtersten metten swaerde vallen.
Ende want ghy ghesien hebt die twee onder vederke{n}s gaende ouer tot opt hooft, dat ter rechter sijden is.
Dits die bediedenisse, Dit sijn die ghene die dalderhooste bewaert heeft tot hen eynde, dats het smalle rijcke ende vol verstooringhe,
Ghelijck ghij oock ghesien hebt den leuw, den welcken ghy ghesien hebt wten bossche onspringhende ende briesschende, ende sprekende totten aernt, ende dien straffende, ende sijn ongherechticheden door allen sijn redenen, ghelijck ghij ghehoort hebt.
Dits den wint den welcken die alderhoochste heeft ghehouden tot hen lieden int eynde, ende hen boosheden, ende hij salse straffen, ende hy sal voor hen indrijuen hen verschoeringhen
want hy salse stellen int ordeel leuende, ende tsal sijn als hijse ghestraft sal hebben dan sal hyse castijen,
want mijn ouerghebleuen volck sal hij met catiuicheden verlossen, die behouden sijn op mijn palen, ende hy salse verblijden tot dat comen sal deynde, den dach des ordeels, daer ick v af ghesproken hebbe vant beghinsel.
Dits den droom die ghy ghesien hebt, ende dit sijn die bedie-denissen.
Aldus sijt ghij alleen weerdich gheweest dese alderhoochste verborghentheyt te weten.
Daer om scrijft alle dese dinghen die ghij ghesien hebt in eenen boeck, ende stelt die op een verborghen plaetse,
ende ghij sult die leeren den wijsen van uwen volck, wiens herten ghij weet dat souden moghen begrijpen ende bewaren dese secreten.
Maer ghij verbeyt hier noch seuen ander daghen, op dat v ghetoont worde al dat den alderhoochsten goet duncken sal v te vertoonen. Ende hij is van my wech ghetrocken.
Ende tes ghesciet doen alle tvolck ghehoort hadde dat die seuen daghen voorleden waren, ende dat ick niet en was weder ghekeert in die stadt, ende sij hebben hen alle vergadert vanden minsten totten meesten, ende sijn tot my comen, ende hebben my ghesproken segghende,
Wat hebben wij v misdaen, oft wat hebben wij teghe{n} v onrechtuerdelijck ghedaen, dat ghij ons verlatende, gheseten hebt op dese plaetse?
Want ghij sijt ons alleen ouerbleuen van alle den volcke, ghelijck eenen druyf vanden wijngaert, ende ghelijck een lichtvat in een doncker plaetse, ende ghelijck een hauene ende een scip behouden van den tempeest.
Oft en sijn ons niet ghenoech die quade dinghen die ons ghescieden?
Daer om eest sake dat ghij ons verlaet, hoe veel beter haddet ons gheweest dat wij oock verbrant waren met den brant van Sion?
Want wij en sijn niet beter da{n} die ghene die daer ghestoruen sijn, Ende sij hebben met luyder stemmen gheweent. Ende ick heb tot hen gheantwoort ende gheseyt,
Hebt betrouwen Israel, ende en wilt niet bedroeft sijn ghij Iacobs huys,
want v ghedenckenisse es voor de{n} alderhoochsten, ende die stercke en heeft v niet vergheten in die becoringhe.
Ende ick en heb v niet verlaten, noch ic en ben niet wech gheghaen van v lieden, maer ick ben op dese plaetse ghecomen, dat ick bidden soude voor die verwoestheyt van Sion, ende dat ick bermherticheyt soecken soude voor die vernederinghe va{n} uwer heylichmakinghe.
Ende uv gaet een ieghelijc wederom in sijn huys, ende ick sal tot v comen nae dese daghen.
Ende tvolck is ghereyst alsoo ick hen gheseydt hebbe in die stadt.
Ende ic heb int velt gheseten seuen daghen, ghelijck hij my gheboden hadde, ende ick adt alleen van die bloemen des ackers, van den cruyden is mijn spijse gheworden in dien daghen.
ENde tes ghesciedt nae seuen daghen, ende ic heb eenen droom ghedroomt des nachts,
en{de} siet vander zee stont eenen wint op, om dat hij verstooren soude alle sijn vloeden.
Ende ick heb ghesien, ende siet die me{n}sch worde machtich met die duysenden des hemels, ende daer hij sijn aensicht toe keerde om te aenmercken, soo beefde alle dat onder hem ghesien worde,
ende waerwaerts dat die stemme wtghinck wt sijnen monde, soo branden sij alle die sijn stemmen hoorden, ghelick die aerde rustet als sij tvier gheuoelt.
Ende ick heb nae desen ghesien, ende siet daer worde een menichte van menschen vergadert der welcker gheen ghetal en was van die vier winden des hemels, dat sij beuechten souden den mensch die vander zee opghestaen was.
Ende ic heb ghesien, ende siet hij hadde voor sij seluen wtghesneden eenen grooten berch, ende hij heeft daer op gheuloghen.
Ende ick sochte om te besien dat lantscap, oft plaetse van daer dien berch wtghesneden was, en{de} ic en coste dat niet doe{n}.
En{de} nae desen heb ic ghesien, en{de} siet alle die tot hem vergadert waren, om dat si he{m} vechtende verwinnen souden, vreesende zeer, nochtans dorsten sij vechten.
En{de} siet, als hij ghesien heeft dat ghedruys der comender menichten, soo en heeft hij sijn hant niet opghehauen, noch hy en hielt gheen swaert, noch ghee{n} orloochsche wape{n},
dan alleen (als ick ghesien hebbe) dat hy wt sijnen monde liet gaen als een blasinghe des viers, ende wt sijnen lippen den wint der vlammen, ende van sijnder tonghen seynde hij wt voncken viers, ende tempeesten,
ende die sijn al te samen ghemenghet. Dese blasinghe des viers, ende den wint der vlammen, ende die menichte des tempeests, sijn tsamen gheuallen op die menichte met een ghedruysch, die bereydt was om te vechten, ende heeft die alle verbrant, also datmen haestelijck niet meer en sach van die ontallijcke menichte, dan alleen stubbe, ende rueck des roocs, ende ick heb ghesien, ende zeer ghevreest.
Ende nae desen heb ick dien seluen man ghesien nederdale{n} vanden berghe, ende roepende tot hem seluen een ander vreedtsamighe menichte,
ende tot hem quam daensicht van veel menschen, der sommigher blijde sijnde ende der sommigher droeue sijnde, ende die sommighe waren ghebonden, ende die sommighe brengende tot hem vanden ghenen die gheoffert worden. Ende ick worde sieck van die grootheijt der vreesen, ende ick ben wacker gheworden, ende heb gheseyt,
Ghij hebt van tbeghinsel uwen dienaer ghetoont dese wonderlijcke dinghen, ende ghij hebt my weerdich ghehadt, dat ghij soudt ontfanghen mijn ghebet
ende nv toont mij noch die bediedenisse van desen droom.
Want ghelijck ick meyne in mijnen sin, wee den ghenen die achterghelaten sijn gheweest in dien daghen, ende noch veel meer wee den ghenen die niet achter ghelaten en worden.
Want die niet verlaten en sijn, waren droeuich.
Ick verstaen nv die dinghen die achterwaerts ghehouden worden in de vterste daghen, ende die sullen hen ontmoeten, maer oock den ghenen die achter ghelaten sijn.
Want daer om sijn sij comen in groote periculen, ende in veel nooden, ghelijck dese droomen toonen,
Maer nochtans eest lichtelijcker dat een die in perikel es, comen soude tot desen, dan door te gaen ghelijck een wolcke va{n}der werelt, ende nv te sien die ghescieden int laetste. En{de} hy heeft tot mij gheantwoort, ende gheseyt.
Ende die bediedenisse des visioens sal ick v segghen, ende daer ghij af ghesproken hebt sal ick v open doen,
om dat ghij van die ghene gheseyt hebt die achter ghelaten sijn, dit is die bediedenisse.
Diet perikel wechneemt in dien tijde die heeft sij seluen bewaert, die int perikel gheuallen sijn, dese sijn die ghene die de wercken hebben ende tghelooue tot den alderstercksten.
Daerom weet dat sij meer salich ghemaect sijn die ouerghebleuen sijn dan die ghene die ghestoruen sijn.
Dit sijn die bediedenissen des visioens. Want ghy ghesien hebt eenen man op gaende wt dat herte vander zee,
Hij selue eest den welcken die alderhoochste bewaert veel tijden, die door sij seluen sal sijn creatuere verlossen, ende hij salse bescicken die daer ouerghebleuen sijn.
Ende dat ghij wt sijnen mont hebt sien wtgaen als eenen gheest, dat vier, ende den storm,
en{de} dat hij gheen swaert en hielt noch orloochs gheweer, want sijn ghedruysch bedorf die menichte, die comen was om hem strijde{n}de te verwinnen, dit is die bediedenisse.
Siet die daghen comen als die alderhoochste sal beghinnen te verlossen die op der aerden sijn,
ende hij sal comen in een opneminghe des gheests op hen die daerde bewoonen.
Ende deen sullen dander dencken te bestrijden, deen stadt dander stadt, ende die een plaetse die andere, ende deen volck teghe{n} dander, ende deen rijck teghen dander rijck.
Ende tsal sijn als dese dinghen ghescieden sullen, ende dan sullen ghescieden die teekenen die ick v te voren ghetoont hebbe, ende dan sal mijn sone vertoont worden, den welcken ghij ghesien hebt, als eenen opclimmende man.
Ende tsal sijn als alle die heydenen sullen sijn stemme ghehoort hebben, ende een yeghelijck sal in sijn lant sijn orloghe verlaten, die sij teghen malcandere{n} hebben,
ende een ontellijcke menichte sal ouer een vergadert worden, ghelijck willende comen, ende hem strijdende verwinnen.
Maer hy sal staen op dat opperste des berchs van Sion.
Ende Sion sal comen, ende sal allen menschen ghetoont worden bereyt ende ghetimmert, ghelijck ghij ghesien hebt den berch ghesneden worden sonder handen.
Ende die selue mijn sone sal straffen tghene dat die heydenen gheuonden hebben, hen ongoddelijcheden die bij den te{m}peeste naecten om hen quade ghedachten,
ende die pijninghen waer mede sij sullen begonst ghepijnicht te worden, die welcke gheleken sijn der vlamme{n}, ende hij salse verderuen sonder arbeyt door die wet, die by den viere gheleken is.
Ende want ghij hem ghesien hebt vergadere{n}de een ander vreedtsamighe menichte,
dit sijn die thien gheslachten, die gheuanghen sijn gheworden van haren lande, ten tijden van Osee den coninc, de{n} welcke{n} heeft gheuanghe{n} gheleyt Salmanasar die coninc der Assyrie{n}, en{de} hij heeft die wech ghevoert ouer de{n} vloet, en{de} sij sijn wecht gheuoert in ee{n} and{er} lant,
maer sij hebbe{n} hen selue{n} desen raet ghegeue{n} dat sij verlaten soude{n} die menichte der heydenen, en{de} soude{n} reysen in een voorder la{n}tscap, daer het me{n}schelijc geslachte noyt ghewoo{n}t en heeft,
oft emmer daer te onderhoude{n} sijn wettelijchede{n}, die sij niet o{n}derhouden en hadde{n} in hen lantscap.
Maer door die enghe inganghe{n} des vloets Euphrates zijn sij income{n},
wa{n}t doen heeft hen die alderhoochste teekenen ghedae{n} en{de} hy heeft die adere{n} des vloets doe{n} stille stae{n} tot dat sij door ghinghen.
Want door dat lantscap was eenen groote{n} wech reysens van onderhaluen iare, wa{n}t dat lant heet Arsareth.
Doe{n} hebbe{n} sij daer in ghewoont totten laetsten tijde, ende nu weder om als sij begonsten te comen,
so sal die alderhoochste wederom doe{n} staen die aderen des vloets, tot dat sij souden moghen doorgaen. Hier om hebdi die menichte ghesien met vrede.
Maer die van uwen volcke ouerbleuen sijn, dese sijn die ghene die gheuonden worden binnen mijn pale.
Ende het sal ghescieden, als hij sal beghinnen te verderuen die menichte van den heydenen die vergadert sijn, soo sal hij bescermen die tvolc verwonne{n} hebbe{n},
en{de} dan sal hij hen toonen zeer veel wonderlijcke teekene{n}.
Ende ick heb gheseyt, Heere scappende heere, toont mij dat, waerom dat ick gesien heb den man opgae{n}de van therte der zee.
Ende hij heeft mij gheseyt, ghelijck ghij niet en cont dese dinghen ondersoecken, oft weten, die in die diepte der zee sijn, alsoo en sal niemant op der aerden mijnen sone sien, oft die ghene die met hem sijn, dan in den tijd vanden daghe.
Dit is die bediedinghe van den droom die ghij ghesien hebt, ende waerom dat ghij hier alleen verlicht sijt,
want ghij hebt verlaten uwe wet, en{de} v becommert met de mijne, en{de} ghij hebtse ghesocht.
Want v leuen hebdi bescict in wijsheden, ende uwen sin hebdi moeder gheheeten,
ende daerom heb ick v den loon ghetoont bij den alderhoochsten, want het sal sijn nae die ander drij dagen dat ick tot v ander dinghen spreken sal, ende ick sal v wt legghen sware ende wonderlijcke dinghen.
Ende ick ben ghereyst ende door ghegaen int velt, zeer glorificerende ende louende den alderhoochsten, van die wonderlijcke dinghen die hij bij der tijt dede,
ende dat hij dien regeert, ende alle dat in die tijden ghebuert is, ende ick heb daer gheseten drij daghen.
ENde tes ghesciet op den derden dach, ende ick sadt onder die eycke, Ende siet een stemme ghinck wt teghen mij wt den dornboom ende seyde, Esdra, Esdra.
Ende ick seyde, Siet ick Heere, Ende ick ben op ghestaen op mijn voeten,
ende hij heeft tot mij gheseyt, Vertoouende ben ic vertoont op den dornboom, ende heb Moysi aenghesproken, doen mijn volck diende in Egipten,
ende ick heb hem ghesonden, ende ick heb mijn volck wt Egipten gheleyt, ende ick heb hem gheleyt op den berch van Sina, ende ick hiel hem by mij veel daghen,
ende ick heb hem vertelt veel wonderlijckheden, ende ic heb hem vertoont die verborghe{n}theyt der tyde{n}, ende dat eynde, ende ick heb hem gheboden segghende,
Dese woorden suldi openbaer maken, ende dese suldi verberghen.
Ende nv segghe ick v,
die teekenen die ick ghetoont hebbe, ende die droomen die ghij ghesien hebt, ende die bediedenissen die ghij ghesien hebt, legghet die op in v herte,
want ghij sult ontfanghen worden van allen mensche{n}, ghij sult bekeert worden ouerghebleue{n} met mynen rade, ende met ws ghelijcke, tot dat die tijden sullen volint worden,
want die werelt heeft haer ionghe iuecht verloren, ende die tyden naecken dat sij verouderen sal.
Want die werelt is in thien deelen ghedeelt, ende haer thiende deel, ende die helicht van een thiende deel sijn ouerleden,
ende daer sciet noch ouer van haer dat nae die helicht des thiende deels is.
Daero{m} nv bescict v huys ende straft v volck, ende troost haer vernederde, ende laet varen die bederffenisse,
ende laet van v die sterffelijcke ghepeysen, ende worpt van v die menschelijcke lasten, ende doet v nv wt die crancke natuere,
ende stelt op deen syde die ghedachten die v zeer quellijck sijn, en{de} haest v wech te trecken wt desen tijden,
want sij sullen wederom noch quader dinghen doen, dan die dinghen die ghij ghesien hebt dat ghesciet sijn.
Want hoe die werelt onmachtigher worden sal van ouderdom, soo veel sullen die quade dinghen ouer die inwoonders vermenichfuldicht worden.
Wa{n}t die warachticheyt heeft haer verder vertrocken, ende die loghene bij is ghenaect. Want dat visioen dwelck ghij gesien hebt, haest hem nv te come{n}.
Ende ick heb geantwoort ende heb gheseyt
voor v Heere, want siet ick sal wech gaen ghelijck ghij mi gheboden hebt, en{de} ic sal dit teghenwoordich volc straffe{n}. Maer die daer namaels gheboren sulle{n} worde{n}, wie sal die straffen? Hierom is die wereld ghestelt in duysternissen, en{de} die daer in woone{n} sonder licht.
Want v wet in onsteke{n}, waerom niemant en weet wat va{n} v ghemaect is, oft wat wercken dat daer nae begonst sullen worden.
Want heb ick in v gratie gheuonden, soo sendt in mij den heylighen gheest, ende ick sal scrijuen alle dat in die werelt ghesciedt is van tbeghinsel, die in v wet ghescreuen waren, op dat die menschen moghe{n} den wech vinden, ende die willen leuen int laetste, dat sij leuen.
Ende hij heeft tot mij gheantwoort, ende gheseyt, Gaet henen ende vergadert dat volck, ende ghij sult hen segghen, dat sij v niet en soecken binnen veertich daghen,
maer bereyt voor v veel scrijftafelkens van busboomen hout, ende neemt met v Saream, Dabriam, Salemiam, Echanum, ende Asiel, dese vijue die bereydt sijn om te scrijuen rasschelijck,
en{de} coemt hier, ende ick sal i v herte onsteken een licht des verstants, dat welcke niet en sal wt ghedaen worden tot dat voleynt sullen wesen die dinghen die ghij sult beghinnen te scrijuen.
En{de} dan suldi den volmaecten sommighe dinghen openbaer maken, sommighe suldi den wijsen heymelijck leeren, want morghen te deser vren suldi beghinnen te scrijuen.
Ende ick ben ghereyst alsoo hij my beuolen hadde, ende ick heb alle tvolck vergadert, ende gheseyt,
Hoort Israel dese woorden.
Ons vaders sijn van ierst vreemdelinghen gheweest in Egipten, ende sij sijn daer wt verlost gheweest,
ende sij hebben ontfanghen die wet des leuens, die welcke sij niet bewaert en hebben, die welcke ghij oock nae hen lieden ouertreden hebt.
Ende het lant is v ten deele ghegheuen, ende dlant Sion, ende v vaders ende ghij hebt boosheyt ghedaen, ende ghij en hebt die weghen niet onderhoude{n}, welcke die alderhoochste v beuolen hadde,
ende want hij een rechtuerdich richter is, soo heeft hij van v lieden wech ghenomen inder tijt dat hij ghegheuen hadde.
Ende nv sijt ghij hier, ende v broeders sijn int midden onder v.
Daer om eest dat ghij uwen sin bedwinghet, ende v herte onderwijst, soo suldi leuende behouden worden, ende nae die doot suldi bermherticheyt crijghen.
Want het ordeel sal nae die doot comen, wanneer dat wij wederom sullen leuende worden, ende dan sullen die namen der rechtuerdigher blijcken, ende die wercken der ongoddelijcker sullen ghetoont worden,
daerom niemant en come nv tot mij, noch en versueck mij tot veertich daghen toe,
ende ick heb vijf mannen ghenomen ghelijck hij mij gheboden heeft, ende wij sijn ghegaen int velt, ende sijn daer bleuen.
Ende ick ben ghecomen totten morghen, ende siet een stemme heeft mij gheroepen segghende, Esdra doet uwen mont open, ende drinct dat ghene dat ick v te drincken gheuen sal.
Ende ick heb mijnen mont open ghedaen, ende siet eenen vollen kelc worde mij ghegheuen, dien was vol als water, maer sijn verwe was ghelijck vier.
Ende ick hebben ghenomen ende ghedroncken, ende doen ick daer wt ghedroncken hadde, soo worde mijn herte ghepijnicht met verstandenisse, ende in mijn borst groeyde die wijsheyt, want mijnen gheest worde onderhouden door die memorie.
Ende mijnen mont is open ghedaen, ende en is niet meer ghesloten.
Die alderhoochste heeft verstant ghegheuen den vijf ma{n}nen, en{de} sij screuen datter gheseyt worde, die opganghen des nachts die sij niet en wisten. En{de} des nachts aten sij broot,
maer ick sprack in den dach, ende des snachts en sweech ick niet.
En{de} daer fijn binnen veertich daghen ghescreuen twee hondert ende vier boecken.
En{de} tis ghesciet doen sij die veertich daghe{n} ouerbracht hadde{n}, so heeft die alderhoochste ghesproken segghende, Die ierste die ghij ghescreuen hebt stelt int ope{n}baer, en{de} laet die lesen die werdige en{de} onwerdighe,
maer die tseue{n}tich laetste boecke{n} suldi beware{n}, op dat ghij die gheest de{n} wijsen va{n} uwe{n} volcke,
wa{n}t in dese is die adere des v{er}stants, en{de} die fonteyn d{er} wijsheyt, en{de} de{n} vloet der wete{n}heit.
En{de} ic heb also gedae{n}.
ENde siet spreect in die ooren mijns volcs die woorde{n} der prophetien die ic in uwen mont gheue{n} sal, seyt die Heere,
en{de} maect dat sij in eenen brief ghescreue{n} worde{n}, wa{n}t sij zijn ghetrouwe en{de} warachtich.
En vreest niet va{n} die ghedachten teghe{n} v, noch en laet v niet verstoore{n} va{n} die ongheloouicheden der gheender die segghen,
Wa{n}t alle ongheloouighe sal in sijn ongheloouicheyt sterue{n}.
Siet ick brenghe (seyt die Heere) op den omganck der aerde{n} quade dinghe{n}, dat swaert en{de} de{n} ho{n}gher, en{de} die doot en{de} die sterfte,
om dat die boosheyt alle dlant ouerdect heeft, en{de} dat hen scadelijcke wercken volbracht sijn.
Daerom dit seyt die Heere,
Nv en sal ick niet swijge{n} van haer lieder ongoddelijckeden, die sij ongoddelijc doen, noch ic en sal niet verdraghe{n} tghene dat sij onrechtuaerdelijck doen, siet het onnoosel en{de} rechtuaerdich bloet roept tot my, en{de} die sielen der rechtuerdigher roepen tot mij volherdelijck,
Wrekende sal ick die wreken, seyt die Heere, en{de} ick sal alle donnoosel bloet wt hen liede{n} tot mijn neme{n}.
Siet mijn volck wort als een cudde totter doodinghe gheleyt. Ic en sal nv niet lijden dat het in dla{n}t va{n} Egipte{n} woone{n} sal,
maer ick salt wt leyde{n} met een machtighe hant, en{de} eenen opghehauen arm, en{de} ick salt metter plaghe slaen gelijck te voren, en{de} ick sal alle sijn lant bederuen.
Egypten sal rouwich sijn, en{de} sijn fundamenten met die plaghe gheslaghen, ende met die castijnghe welc Godt ouer haer brenghe{n} sal.
Die ackerluyden die dlant oeffenen, sullen weene{n}, wa{n}t hen sade{n} sullen vergaen va{n}den dorren wint, en{de} vanden haghel en{de} van een vreeselijcke sterre.
Wee der werelt, en{de} de{n} ghene{n} die daer in woonen,
want tswaert en{de} haer vernielinghe is bij ghecomen, en{de} deen volck sal teghen dander volck te{n} strijde opstaen, en{de} een swaert in hen handen.
Want die mensche{n} sulle{n} onghestadich wesen, en{de} deen boue{n} de{n} andere{n} te machtich wordende, en sullen nae haren coninck niet vraghe{n}, en{de} die princen sullen die weghe{n} van haren wercken in hen machticheyt houde{n}.
Wa{n}t ee{n} mensch sal beghere{n} in de stadt te ghae{n}, en{de} hij en sal niet moghen,
want om hen houerdie sullen die stede{n} verstoort worden, die huysen sullen om gheworpen worden, die menschen sullen vreesen,
een mensch en sal sijne{n} naeste{n} niet ontferme{n}, om hen huysen te v{er}deruen mette{n} swaerde, om te roouen hen goeden, om de{n} hongher des broots, en{de} veel lijde{n}s.
Siet ic roep te same{n} (seyt Godt) alle die coninghe{n} der werelt om mi te onsien, die vande{n} oosten sijn, en{de} vande{n} suyde{n}, vande{n} noorde{n}, en{de} vande{n} weste{n}, om die te bekeere{n} tot he{n}, en{de} om wederom te gheue{n}, tghene dat si hen ghegeue{n} hebbe{n},
ghelijc si doe{n} tot hede{n} toe mijne{n} wtuercorene{n} also sal ic doe{n}, en{de} hen wedero{m} gheue{n} in hare{n} schoodt. Dit seyt die Heere Godt,
Mijn rechte hant en sal niet sparen ouer die sondaers, noch dat swaert en sal niet ophouden ouer die ghene die onnoosel bloet storten op der aerden.
Tvier is wt sijnder gramschap-pen gheghaen, ende dat heeft die fundamenten der aerden verslonden, ende die sondaers als onsteken stroo.
Wee den gheenen die sondighen, ende mijn gheboden niet en houden, seyt die Heere,
Ick en sal hen niet sparen, Ghaet wech kinderen van die machticheyt, En wilt mijn heylichmakinghe niet besmetten,
want die Heere kense alle die teghen hem misdoen, daer om heeft hij die gheleuert ter doot, ende in de doodinghe.
Want nv sijn die quade dinghen op der aerden comen, ende ghij sult daer in blijuen, wa{n}t Godt en sal v niet verlossen, om dat ghij teghen hem ghesondicht hebt.
Siet een wonderlijck visioen ende sijn aensicht vanden oosten,
ende die gheslachten vanden arabische draken sullen wt comen met veel waghenen, ende ghelijck eenen wint drijft hen menichte ouer die aerde, alsoo dat sij nv vreesen ende beuen alle diese hooren sullen,
te weten die van Carmonien rasende in gramscap, ende sij sullen wt comen ghelijck die wilde beeren wt die bosschen, ende sullen aencomen in grooter cracht, ende sij sullen tsamen staen ten strijde met die, ende sullen bederuen een deel vander Assyrien lant.
Ende daer na sullen die draken verstercken, haerder gheboorten ghedachtich sijnde, ende sij sullen hem omme keeren, tsamen verbont makende met een groote macht om die te veruolghen.
Dese sullen verstoort worden, ende sullen swijghen in die macht van die, ende sij sullen hen voeten ter vlucht omme keeren,
ende die beleggher van die voorlande{n} der Assyrien salse belegghe{n}, ende hij sal een van die{n} vernielen, ende daer sal vreese ende anxt wesen in hen heyr, ende twist tusschen hen coninghen.
Ende siet wolcken vanden oosten comende, ende vanden noorden totten suyden, ende haer aensicht zeer grouwelijck, vol gramscappen ende onweders,
ende sij sullen teghen malcandere{n} stooten, ende sij sullen veel sterren storten op de aerden, ende die groote sterre van dien, ende tbloet vanden swaerde sal wesen totten buyck toe,
ende menschen dreck tot dat stroysel der kemelen, ende daer sal groote vreese ende beuinghe wesen op die aerde,
ende hen sal grouwelen die sien sullen die gramscappe, ende beuinghe sal hen omvanghen,
ende nae desen sullen seer veel dicke regenachtighe wolcken dryuen va{n} den suyden ende noorden, ende een ander deel vande{n} westen,
ende die winden vanden oosten sullen die ouerhant cryghen, ende sij sullen die besluyten, ende die wolcke die hij in gramscap verwect heeft, ende die sterre om veruaertheyt te maken aenden oosten wint, ende den westen sal gheschent worden,
ende daer sullen verheuen worden groote ende machtige wolcken, vol gramscappen, ende een sterre om te veruaren alle aertrijck, en{de} die daer in woonen, ende sij sullen ghieten op alle hooghe ende boue{n} wtstekende plaetsen die vreeselijcke sterre,
vier, ende haghel, ende vlieghende swaerden, ende veel wateren, alsoo dat oock alle die velden sullen vervult worden,
ende alle die riuiren met die volheyt van veel wateren, ende sij sullen bederuen steden ende mueren, ende berghen, ende hueuelen, ende houten der bosschen, ende tgras der beemden, ende hear coren.
Ende sij sullen volstandelijck doorgaen tot Babylonien toe, ende sij sullen die bederuen,
sij sullen tot die te samen comen, ende die omlegghen, ende sij sullen die sterre, ende alle gramscappe op haer storten, ende dat stubbe, ende den roock sal van onder op gaen totten hemel toe,
ende alle die int ronde sijn, sullen haer beweenen, ende die onder haer sullen ouerbleuen sijn, sullen dienen den ghenen die hen verdoruen hebben.
Ende ghij Asia eendrachtich op die hope van Babylonien, ende die glorie van haren persoon.
Wee v catiuighe om dat ghi haers ghelijcke sijt gheweest, ende hebt v dochteren verciert ter oncuyscheyt, om te behaghen ende te glorieren in v minnaers, die altijt hebben begheert met v te hoereren.
Ghij sijt die hatelijcke naegheuolcht in allen haer wercken ende in alle haer vonden, daer om seyt Godt,
Ick sal v quade dinghen toe senden, weduwescap, armoede, ende hongher, ende swaert, ende pestilencie, om te verderuen uwe huysen, door vercrachtinghe, ende doot.
Ende die glorie uwer cracht sal ghelijck een bloeme verdrooghen, als die hitte opstaen sal die op v wtghesonden is,
ghij sult cranck worden ghelijck een arm vrouken ghequetst ende gheslaghen vanden vrouwen, alsoo dat die machtighe ende minnaers v niet en sullen connen ontfanghen.
Sal ick v alsoo wantrouwelijck lief hebben, seyt die Heere?
Ten waer dat ghij haddet mijn wtvercorenen ghedoot tot allen tijden, verheffende dat slaen der handen, ende segghende op hen doot, als ghij droncken waert.
Verciert die ghedaente ws aensichts?
Den loon van uwer hoereeringhen is in uwen schoodt, daer om suldi betalinghe ontfanghen.
Ghelijck ghij mijnen wtuercorenen doen sult (seyt die Heere) soo sal v Godt doen, ende hij sal v tot quaet leueren.
Ende v kinderen sullen van hongher steruen, ende ghij sult door dat swaert vallen, ende v steden sullen in stucken ghebrijselt worden, ende alle die ende alle die uwe sullen int velt metten swaerde vallen.
Ende die op die berghen syn, sullen van hongher vergaen, ende sullen hen selfs vleesch eten, ende bloet drincken, vanden hongher des broots, ende dorst des waters.
Onsalich sult ghij door die see comen, ende ghij sult wederom quade dinghen ontfanghe{n},
ende in den doorganck sullen sij die verslaghen stadt te samen stoote{n}, ende verderuen een deel van uwen lande, ende een deel van uwer glorien sullen sij verdrijuen, werderom keerende tot die omgheworpen Babylonien.
Ende als ghij verdorue{n} sijt soo suldi hen wesen voor stroo, ende sij sullen v een vier wesen,
ende sij sullen v verslinden, ende uwe steden, v lant, ende v berghen, alle v bosschen, ende vruchtdraghende houten sullen sij metten vier verbranden.
V sonen sullen sij gheuanghen leyden, ende uwen chijns tot eenen roof hebbe{n}, en{de} die glorie ws aensichs sullen sij vernielen.
VVEe v Babylon ende Asia, wee v Egipten ende Syria,
omgort v met sacken ende haire cleederen, ende beweent v kinderen, ende maect rouwe, want v vernielinghe is ghenaect.
Het swaert is onder v lieden ghesonden, ende wie isser die dat afkeeren sal?
Daer is een vier onder v lieden ghesonde{n}, en{de} wie isser diet wt blusschen sal?
Quade dinghe{n} sijn op v ghesonde{n}, en{de} wie isser diese afkeere{n} sal?
Sal iema{n}t moghe{n} eenen hongherighen leuw int wout veriaghen? oft sal hij moghen wtblasen een vier inde stoppele{n} ter stont alst heeft begonst te berren?
Sal iemant connen afdrijuen een ghescut van eene{n} stercke{n} scutter ghescote{n}?
Die stercke Heere sent quade dinghe{n} toe, en{de} wie isser diese sal v{er}drijuen?
daer es vier wt sijnder gramscappen ghegaen, ende wie esser die dat sal wt blusschen?
Hy sal blixemen, ende wie en sal niet vreesen? Hy sal donderen, ende wie en sal niet beuen?
Die Heere sal dreyghen, ende wie en sal niet grondelijck vernielt worden van sijn aensicht?
Die aerde heeft ghebeeft ende haer fundamenten. Die zee worpt vloeden op wt die diepte, ende haer vloeden sullen breet verstoort worden, ende haer visschen van des Heeren aensicht, ende van die glorie sijnder macht,
Want sterck is sijn rechte hant, die den boghe spant, sijn scichten sijn scerp, die van hem ghescoten worden, sij en sullen niet ontbreken, als sij sullen beghinnen ghescoten te worden tot die eynden der aerden.
Siet die quade dinghen worden ghesonden, ende sij en sullen niet weder om keeren, tot dat sij comen sullen op die aerde.
Het vier sal onsteken worden ende niet wt ghebluscht, tot dat verteere die fundamenten der aerden.
Ghelijck eenen pijl niet weder en keert die van eenen vromen scutter ghescoten is, alsoo en sullen die quade dinghen niet wederkeeren die ghesonden sullen worden op der aerden.
Wee my, wee my, wie sal my verlossen in dien daghen?
Tbeghinsel der smertten, ende veel suchtinghen. Tbeghinsel des honghers, ende va{n} veel vernielinghe. Dat beghinsel der orloghen, ende die machtighe sullen vreesen dat beghinsel der quader, ende sij sullen alle veruaert sijn. Wat sal ick desen doen als die quade dinghen comen?
Siet hongher, ende plaghe, ende tribulatie, ende benauthede, sijn ghesonden gheesselen, ter beternissen.
Ende in alle dese dinghen en sullen sij hen niet bekeeren van haren boosheden, noch sij en sullen der gheesselen altijt niet ghedachtich wesen.
Siet den lyfcost sal goeden coop wesen op der aerden, alsoo dat sij meynen sullen dat den vrede hen toe ghescict is, ende dan sullen die quade dinghen op die aerde groeyen, dat swaert, den hongher, ende groot bescaemptheyt.
Want vanden hongher salder vele die op die aerde woonen vergaen, ende dat swaert sal die andere vernielen die vanden hongher ouerbleuen sullen sijn,
ende die dooden sullen als mest wech gheworpen worden, ende daer en sal niemant sijn diese vertrooste. Wa{n}t het lant sal verwoest ghelaten worden, ende sijn steden sullen neder gheworpen worden.
Daer en sal niemant ghelaten werden die tlant mocht bouwe{n}, en{de} diet besayen moecht.
Die houten sullen vruchten gheuen, ende wie sal die plucken?
Die druyuen sullen rijp worden, ende wie salse treeden? Want den plaetsen sal groote verlatinghe sijn.
Want deen mensch sal begheren eenen anderen mensch te sien oft sijn stemme te hooren,
Want daer salder vander stadt thien achter ghelaten worden, ende twee vanden ackerlande, die hen verborghen sullen hebben in die dicke bosschagie, ende in die spleten der steenroetsen,
ghelijck in die olijfgaerde ende op elcken boom ghelaten worden twee oft drij oliuen,
oft ghelijck in eenen wijngaert diens wijn af ghesneden is, ghelaten worden wijn druyfkens vanden ghenen die den wijnagert naerstelijck ondersoecken,
Alsoo sullender in die daghen drij oft vier ghelaten worden, van den ghenen die hen huysen doorsoecken metten swaerde.
Ende dlant sal woest ghelaten worden, ende haer ackeren sullen verouderen, ende haer weghen, ende allen haer paden sullen doornen voortbrenghen, om dat die menschen daer niet ouergaen en sullen.
Die maechden sullen weenen, gheen brudegoms hebbende. Die vrouwen sullen weenen gheen mans hebbende, Hen dochteren sullen weenen gheen helpe hebbende,
Hen brudegoms sullen in die orlooghe vernielt worden, ende hen mans sullen van hongher vergaen.
Maer hoort dese dinghen ende bekentse ghij des Heeren knechten.
Siet des Heeren woort, ontfanct dat, en ghelooft den goden niet, vanden welcken die Heere seyt,
Siet die quade dinghen naken, ende sij en merren niet.
Ghelijck een beuruchte vrouwe als sij in die neghenste maent baert haeren sone, als die vre van haer baringhe aencoemt, twee oft drij vren te voren, soo omuanghen die pijnen haren buyck, ende als dat kint wt den buyck coemt, soo en sullen die niet eenen ooghenblick vertoeuen,
alsoo en sullen die quade dinghen niet vertoeuen om te comen op die aerde, ende die werelt sal suchten, ende weedo{m}men sullen die al omhouden.
Hoort dat woort mijn volck, Bereyt v ten strijde, ende in die quade dinghen weest alsoo ghelijck die vremdelinghen des lants,
Die vercoopt sij als die vliedt, ende die coopt sij als diet verliesen sal.
Die comenscap doet sij, als die gheen vrucht en ontfanct, ende die timmert sij als die daer niet in woonen en sal.
Die saeyt sij ghelijck die niet maeyen en sal. Alsoo oock die eenen wijngaert snoeyt, sij als een die den wijn niet aflesen en sal.
Die trouwen, sullen sijn als die gheen kinderen en sullen winnen, ende die niet en trouwen, sullen sijn ghelijck weduwers.
Daer om die arbeyden, die arbeyden sonder sake,
want hen vruchten sullen vreemdelinghen mayen, ende hen goet sullen sij roouen, ende hen huysen om werpen ende hen kinderen sullen sij vanghen, want in die gheuanghenisse ende hongher winnen sij haer kinderen.
Ende die comenscap doen, in den roof, soo langhe als sij haer steden vercieren, ende haer huysen, ende haer besittinghe ende haer persoonen,
soo veel te meer sal ick tot hen mijn straffende liefde toonen op hen sonden, seyt die Heere.
Ghelijck een oneerbaer vrouwe wantrouwelijck benijt een bequame ende zeer goede vrouwe,
alsoo sal die rechtuaerdichheyt, die boosheyt wantrouwende benyden, als die haer verciert, ende besculdichtse in haer aensicht, als hij sal comen sijn die verantwoorden sal, den ghenen die ondersoeckende is alle sonde op der aerden,
Daer om en wilt haers niet ghelijck worden, noch sijnen wercken,
want noch een luttelken, ende die boosheyt sal vander werelt ghenomen worden, ende die rechtuerdicheyt sal ouer v regneren.
Die sondaer en seg niet dat hij niet ghesondicht en heeft, want hij sal vierighe colen verbranden op sijn hooft. Die seyt, Ick en heb niet ghesondicht voor den Heere Godt, ende voor sijn glorie.
Siet die Heere sal kennen alle die wercken der menschen, ende hen vonden, ende hen ghedachten, ende hen herten.
Want hij heeft gheseyt, Ghemaect worde die aerde, en{de} sij worde ghemaect. Ghemaect worde den hemel, ende hij worde ghemaect,
ende door sijn woort sijn die sterren ghefundeert, ende hij weet tghetal der sterren.
Die de afgronden doorsuect, ende haere scatten. Die de zee ghemeten heeft, ende haer begrijp.
Die de zee besloten heeft int midden der wateren, ende heeft die aerde bouen die wateren ghehanghen met sijnen woorde.
Die den hemel wt ghespannen heeft als een ghewelfte, op die wateren heeft hij dien ghefundeert.
Die in die woestijne ghestelt heeft water fonteynen, ende op die toppen vanden berghen groote poelen, om vloeden wt te laeten, van die hooghe wtstekende steenroetse, om die aerde te wateren.
Die den mensch ghemaect heeft, ende heeft sijn herte ghestelt int midden des lichaems, ende heeft hem ghesonde{n} eenen gheest, leuen, ende verstant,
ende dat inblasen des almachtighen Gods diet al ghemaect heeft, ende doorsoect alle die verborghen dinghen, in die verborghentheden der aerden.
Dese kent uwe wonde, ende dat ghij denct in v lieden herten sonde doende, ende willende verborghen uwe sonden.
Waer om heeft die Heere doorsoeckende doorsocht alle uwe wercken, ende hij sal v allen openbaer maken,
ende ghij sult bescaemt wesen, als v sonde{n} sullen int openbaer comen voor die menschen, ende die boosheden sullen sijn, die daer staen sullen als besculdighers in dien daghe.
Wat suldi doen? oft hoe suldi uwe sonde verborghen voor den Heere ende sijn enghelen?
Siet Godt is die rechter, vreest hem, Laet af van uwe sonden, ende vergheet uwe boosheden nv te doe{n} inder eewicheyt, ende Godt sal v wtleyden ende verlossen van allen tribulatien,
want siet ouer v is ontfunct die hitte ghij ouervloedighe scaren, ende sij sullen sie sommighe van v lieden metter macht nemen, ende sij sullen die verslaghene den afgoden tot een spyse offeren,
ende die hen consenteren, sullen hen tot eenen spot wesen, ende tot een verwijt, ende tot een vertredinghe,
wa{n}t de{n} plaetsen sal plaetse wesen, ende teghen die bijligghende steden sal eenen grooten oploop sijn op die ghene die den Heere vreesen.
Sij sullen sijn ghelijck ontsinnighe, niemande sparende, om te beroouen ende te verderuen die ghene die noch den Heere vreesen.
Wa{n}t sij sullen verderuen ende beroouen die substancien, ende van haren huysen sullen sij die wt worpen.
Dan sal daer blijcke{n} die proeuinghe van mijnen wtuercorenen, ghelijck tgout dat gheproeft wort vanden viere.
Hoort mijn beminde, seyt die Heere, Siet die daghen der tribulacien sijn teghenwoordich, ende van dien sal ick v verlossen.
Ende wilt niet vreesen noch twijfelachtig sijn, want Godt is v leydtman,
Ende die mijn beuelinghen ende gheboden onderhoudt seyt die Heere Godt, en laet v sonde{n} niet v verweghen, op dat uwe boosheden hem niet en ouerheffen.
Wee den ghene{n} die van haren sonden ghebonden worden, ende bedect van haren boosheden, ghelijck eenen acker benaut wordt van een bosch, ende als eenen wech met bomen ouerdect wort, daer gheen mensch doer en gaet,
ende wort wtghesloten ende ghesonden tot dat verslinden des viers.
TObias wt dat gheslachte en{de} stadt va{n} Nephthali welc is gheleghen in die ouerste plaetsen van Galileen boue{n} Naasson, achter den wech die westwaerts leydt, ae{n} die slincke sijde hebbende die stadt Sephet,
doen hij gheuanghe{n} was in die daghe{n} va{n} Salmanasar de{n} coninck va{n} Assyrie{n}, nochtans in die gheuanghenisse ghestelt, en heeft hij den wech der waerheyt niet verlaten,
also dat hij alle dat hij hebben mocht daghelijcs sijnen mede gheuanghen broederen die van sijnen gheslachte waren deylde.
Ende hoe wel hij die alder ioncste was van allen int gheslachte van Nephthali, soo en heeft hij nochta{n}s niet kintslijck ghedaen mette{n} wercken.
Voerts meer doen sij alle ghinghen tot die gulden calueren die Ieroboam ghemaect hadde die coninck van Israel, dese alleen vliede tgheselscap van hen allen,
ende hij reysde te Ierusalem tot des Heeren tempel, ende daer aenbadt hij den Heere den Godt van Israel, alle sijn ierste vruchten, ende sijn thiende{n} ghetrouwelijck offere{n}de,
also dat hij ten derde iare den nieuwelinghen en{de} vreemdelinghen diende alle die thiendinghe.
Dese ende der ghelijcke dinghe{n} onderhiel hij na Gods wet noch een cleyn kint synde.
Maer doen hij een man gheworden was, soo heeft hij een huysvrouwe ghenomen Annam va{n} sijnen gheslachte, ende hij heeft van haer ghewonne{n} eenen sone, hem gheuende sijnen naem,
den welcken hij va{n} sijnder kintscheyt heeft gheleert Godt vreesen, ende hem onthouden van alle sonden.
Aldus doen hi door die gheua{n}ghenisse ghecome{n} was met sijn huysvrouwe ende sijnen sone in die stadt Niniue, met alle sijn gheslachte,
ende doen sij alle aten van die spijsen der heydene{n}, so heeft dese sijn ziele bewaert, en{de} hij en is noit besmet gheweest met hare{n} spysen.
En{de} om dat hij des Heeren ghedachtich was met alle sijn herte, soo heeft hem Godt gratie ghegheue{n} voor daensicht Salmanasar des conincs va{n} Assyrien,
ende hij heeft hem die macht ghegheuen te gaen waer dat hij wilde, hebbende vrijheyt te doen al wat hij wilde.
Hier om soo reysde hij tot alle die ghene die in die gheuanghenisse waren, ende gaf hen vermaninghen der salicheyt.
Ende doen hij come{n} was te Rages een stadt der Meden, ende onder tghene daer hij vanden co-ninck meede gheeert was, hadde thie{n} talente{n} siluers,
en{de} doen hij onder een groote schare van sijne{n} geslachte Gabelum sach ghebreck lijdende, die wt sijne{n} gheslachte was, soo heeft hij hem onder een hanteeken dat voorseyde ghewicht siluers ghegheue{n}.
Maer nae veel tijts als Salmanasar die coninc doot was, doen Sennacherib sijn sone regneerde in sijn stede, ende hij die kinderen va{n} Israel haettede voor sijn aensicht,
soo ghinck Tobias daghelijcs door alle sijn gheslachte, ende hij troostese, ende hij deylde eenen ieghelijcken nae dat hij vermocht van sijnen goede,
die hongheringhe voedde hij, ende den naecten gaf hij cleederen, ende die doode, ende verslaghenen dede hij naerstelijck ten graue.
Daer nae doen die coninck Sennacherib wederom ghecomen was van Iudeen vliede{n}de die plage welcke ouer hem Godt ghedaen hadde, om sijn blasphemie, ende hij gram sijnde veel vanden kinderen van Israel dootsloech, soo begroef Tobias hen lichamen.
Ende doent den coninck ghebootscapt was, soo heeft hij gheboden datmen hem dooden soude, ende hij nam alle sijn goet.
Maer Tobias met sijnen sone ende met sijn huysvrouwe vliedende is naect verborghen gheweest, want vele hadden hem lief.
Maer nae vijfenveertich daghen hebben den coninck sijn selfs sonen doot gheslaghen,
ende Tobias is wederom comen in sijn huys, en{de} alle dat hij hadde is hem wederghegheuen.
MAer nae dese dinghen alst ene{n} feestdach des Heeren was, ende eenen goeden noenmaeltijt ghehouden was in Tobias huys,
soo heeft hij sijne{n} sone geseyt, Gaet hene{n} en{de} brenct herwaerts eenighe van onsen geslachte Godt vreesende dat sij met ons moghen blijde chiere maken.
Ende doen hij wech ghegaen was, soo keerde hij wedero{m}, ende heeft hem ghebootscapt, datter een vanden kinderen van Israel ghekeelt lach op die strate. En{de} hij ter stont op springhende van sijnder plaetsen daer hij sadt, latende den noenmaeltijt, is al nuchteren ghecomen tot dat lichaem,
ende dat op nemende heeft hijt ghedraghen tot sijn huys bedectelijc, op dat hijt (als die sonne onder ware) behoedelijck soude begraue{n}.
Ende als hij dat lichaem hadde gheborghen so heeft hij broot gheten met rouwe ende anxt,
ghedenckende des woerts dat die Heere gheseyt hadde door Amos den propheet, V feestdaghen sullen verkeert worden in beclaghinghen, ende droefheyt.
Maer doen die sonne onder ghegaen was soo is hij wech ghegaen, ende heeft hem begrauen.
Ende alle sijn naesten berispten hem segghende, Het was nv corts gheboden datmen v dooden soude om dese sake, ende nauwelijcs en sijdi ontvloden tghebot der doot, ende begraefdi weder die dooden?
Maer Tobias meer vreesende Godt dan den coninck, nam die lichamen der verslaghene{n} wech, ende verberchdese in sijn huys, en{de} ten middernachten soo begroef hij die,
En{de} het geschiede dat hi op eene{n} dach vermoeydt van die begrauinghe comende in sijn huys hem gheworpen hadde aen de{n} want, ende ontslapen was,
en{de} dat wten nest de swaluwen warme drecke{n} vielen op sijn ooghen, doen hij sliep, ende dat hij blent worde.
En{de} dese becoringhe heeft die Heere daer om late{n} op hem come{n}, dat den nacomelinghen soude ghegheue{n} worden een exempel sijnder verduldicheyt, ghelijck oock is vanden heylighen Iob.
Want hoe wel hij va{n} sijn kintsheyt altijt Godt gheureest hadde, ende sijn gheboden bewaert, so en is hij niet bedroeft gheweest teghen Godt, dat die plaghe der blentheyt hem aen ghecomen was,
Maer onberuert is hij in die vreese Gods ghebleuen, danckende Godt alle die daghen sijns leuens.
Want ghelijck die coninghen den salighen Iob bescimpten, alsoo bespotten het leuen van desen, sijn ouders ende maghen, segghende,
Waer is v hope, daer om dat ghij almissen ende begrauinghen dedet?
Maer Thobias straftese segghende, En wilt alsoo niet spreken,
want wij sijn kinderen der heylighen, ende verwachten dat leuen dwelck Godt gheuen sal den ghenen die hen ghelooue nemmermeer van hem en veranderen.
Maer Anna sijn huysvrouwe ghinck daghelijcs tot dat weefwerck, ende van den arbeyt haerder handen bracht sij den cost die sij crijghen mocht.
Waer wt eest ghesciet dat sij een boxken vanden gheyten ontfanghende thuys ghebracht hadde.
Wiens bletende stemme als haer man ghehoort hadde, soo heeft hij gheseyt, Besiet oft bijauontueren niet ghestolen en is, gheuet sijnen heeren weder, want ten is ons niet gheoorloft, dat wij iet eten souden van ghestolen goet, oft ghenaken.
Waer op sijn huysvrouwe gram sijnde gheantwoort heeft, Openbaerlijck is v hope ydel gheworden, en{de} v almissen sijn nv gheopenbaert.
En{de} met desen ende ander der ghelijcke woorden heeft sij hem bescimpt.
DOen heeft Tobias versucht, ende begonst te bidden met tranen
segghende, Rechtuerdich sijdi Heere, ende allen uwe vonnissen sijn rechtuerdich, ende allen uwe weghen sijn bermherticheyt, ende warachticheyt, ende recht vonnis.
En{de} nv Heere weest mijns ghedachtich, en{de} en neemt gheen wrake van mijnen sonden, noch en weest niet ghedachtich mijnder versumenissen, oft mijnder ouders.
Wa{n}t wij en hebben uwe{n} ghebode{n} niet ghehoorsam gheweest, daer om sijn wij gheleuert tot een beroouinghe en{de} gheuanghenisse, en{de} ter doot, en{de} tot een fabule, en{de} een lachteringhe allen den natien waer onder dat ghij ons verstroyt hebt.
En{de} nv Heere groot sijn v oordeelen, want wij en hebbe{n} niet ghedaen nae uwe gheboden, en{de} wij en hebben niet oprechtelijck ghewa{n}delt voor v.
En{de} nv Heere nae uwe{n} wille doet met mi, en{de} ghebiedt dat mijne{n} gheest in vrede ontfanghe{n} worde. want tes mij orbaerlijcker te sterue{n} dan te leuen.
Aldus eest ghesciet op de{n} seluen dach dat Sara die dochter va{n} Raguel in Rages der Mede{n} stadt, ooc selue hoorde ee{n} {ver}wijt va{n} een haers vaders dienstvrouwen,
dat si ghegeuen was seuen mans, en{de} eenen duyuel Asmodeus ghenaemt hadde die ghedoot, ter stont als die tot bij haer inne ghegaen waren.
Hiero{m} doen sij die ionghe dochter voor haer scult strafte, so heeft die haer gheantwoort segghe{n}de, Voerts aen en moete{n} wij gheene{n} sone ofte dochter sien op der aerde{n}, ghi dootslaghersse va{n} uwe{n} manne{n},
wildi mij ooc doode{n} ghelijck ghij nv seuen manne{n} ghedoot hebt? Tot deser stemmen so ghinc sij in die opperste slaepcamer va{n} hare{n} huyse, en{de} drij dagen en{de} drij nachte{n} en heeft sij niet gheten noch ghedroncken,
maer bliue{n}de in haer ghebet, met tranen heeft sij de{n} Heere ghebeden, dat hij haer va{n} desen verwijt soude verlossen.
En{de} tes ghesciet op den derde{n} dach als sij haer ghebedt voleynde ghebenedijde{n}de de{n} Heere
dat sij heeft gheseyt. Ghebenedijt is uwen nae{m} Godt onser vadere{n}, die welcke als ghij gram sijt, soo suldi bermherticheyt doen, ende inden tijt der tribulatien, soo vergheefdi die sonden, den ghenen die v aenroepen,
Tot v Heere keer ick myn aensicht, tot v heffe ick mijn ooghen.
Ic begheer Heere dat ghij mij wt den bant van desen verwijt ontslaet, oft immer haelt mij wech va{n} der aerden.
Ghij weet Heere dat ick noyt man begheert en hebbe, ende heb mijn ziele suyuer ghehouden van allen begheerlijcheden,
Noyt en heb ick mij met den spelende ghemenghet, noch met den ghenen die in lichtuerdichede{n} wandele{n} en heb ic mij n{iet} deelachtich ghemaect,
maer eenen man heb ick gheconsenteert te ontfanghen met uwer vreesen, niet met mijnder wellusticheyt.
Ende oft ick en was hens niet weerdich, oft sij en waren messchie{n}s mijns niet weerdich, om dat ghij mij bij auontueren voor eenen anderen man bewaert hebt,
Want uwen raet en is niet in des menschen macht,
maer dat heeft hij voor zeker alle die v dient, dat sijn leuen (eest dat in proeuinghe is) sal ghecroont worden. Maer eest dat in tribulacien is, soo sal hij verlost worden, ende eest dat hij in castijngije es, soo sal hij moghen tot uwe bermherticheyt comen,
want ghij en hebt gheen ghenoechte in onse verdoemenissen. Want nae tempeest maecte ghij stillicheyt, ende nae screyinghe en{de} weenen stort ghij verhueghen in.
Vwen naem Godt van Israel sij ghebenedijt inder eewicheyt.
Op dien tyt sijn verhoort die ghebeden van beyden in daenschijn der glorien vanden alderhoochsten God,
ende daer is ghesonden den heylighen inghel Gods Raphael, dat hij die beyde ghenesen soude, der welcker ghebeden sijn op eenen tijt int aenschijn des Heeren verhaelt.
ALdus doen Tobias meynde dat sijn ghebet verhoort worde, dat hij soude hebben moghen steruen, soo heeft hij tot hem gheroepen Tobiam sijnen sone,
ende tot hem gheseyt, Hoort mijn sone die woorden mijns monts, ende timmert die in v herte als een fundament.
Als Godt mijn ziele sal ghenomen hebben, soo begraeft mijn lichaem, ende ghij sult uwe moeder in eeren hebben alle die daghen ws leuens,
want ghij moet ghedachtich sijn hoedanighe ende hoe groote periculen dat sij gheleden heeft om v, in haren lichaem.
Ende als sij oock sal voleynt hebben den tijt van haren leuen, soo begraeft haer omtrent mij.
Ende alle die daghe{n} ws leuens hebt Godt in v ghedachte, ende wacht v dat ghij nemmermeer tot die sonde co{n}sent en gheeft, noch achter en laet die gheboden des Heeren ons Gods.
Van uwen goede doet almisse, ende en wilt v aensicht niet afkeeren van eenighen armen mensche, alsoo salt ghescieden, dat oock van v niet en sal afghekeert worden het aensicht des Heeren.
In wat manieren dat ghij moecht, alsoo weest bermhertich.
Eest dat ghij veel hebt, soo gheeft ouervloedelijck, eest dat ghij luttel hebt, soo weest oock naerstich dat luttel mede te deylen,
want ghij vergadert v eenen goede{n} loon in den dach des noots,
want die almisse van alle sonde, ende van die doot verlost, ende sij en sal niet ghedooghen dat die ziele gaen sal in die duysternisse.
Een groot betrouwen sal voor den den hooghen God sijn die almisse alle den gheenen diese doe{n}.
Wacht v mijn sone va{n} alle oncuyscheyt en{de} behaluen v huysvrouwe en lijdet ne{m}mermeer eenich misdaet te wete{n}.
Houerdie en latet ne{m}mermeer in uwen sin oft in v woort heerscappie hebbe{n}, wa{n}t daer doer heeft beghinsel ghenomen alle verderffenisse.
Soo wie v iet ghewracht heeft, gheeft hem terstont sijnen loon, ende de{n} loon van uwen huerlinck en laet gheensins bij v blijue{n}.
Wat ghij noode hebt dat een ander v doe, siet dat ghij nemmermeer een anderen dat en doet.
V broot eedt met den hongherighen, ende behoeuighen, ende met uwen cleederen bedect die naecten.
V broot ende uwen wijn stelt op die begrauinghe van eenen rechtuerdighen, ende en wilt daer af niet eten ende drincken metten sondaers.
Soect altijt raet vanden wijse.
Tot allen tijden ghebenedijt Godt, ende begheert van hem dat hij v weghen bescicke, ende dat alle v raden in hem moghen blijuen.
Oock gheue ic v te kennen mijn soone, dat ick ghegheuen heb thien talenten siluers, doen ghij noch een cleyn kindeke{n} waert Gabelo in Rages der Meden stadt, ende sijn hantscrift heb ick bij mij,
ende daerom doersoect hoe ghij soudt moghe{n} tot hem comen, ende ontfanghen van hem dat voorseyde ghewichte siluers, ende gheuen hem weder sijn hantteeken.
En wilt niet vreesen mijn soon, want wij leue{n} voorwaer een arm leuen, maer wij sullen veel goets hebben, eest dat wij Godt vreesen, ende dat wij af scheyden van allen sonden, ende weldoen.
DOen antwoorde Tobias sijnen vader, ende seyde, Alle dat ghij mij beuolen hebt sal ick doen vader,
maer hoe ic dit ghelt crijghe{n} sal en weet ic niet, die man en kint mij niet, en{de} ick in ken he{m} niet, wat teeken sal ick hem gheuen? En{de} oock den wech waer doer men derwaerts gaet en heb ick noyt beke{n}t.
Doe{n} heeft sijn vader hem gheantwoort en{de} gheseyt, Sijn hantscrift heb ic emmers bij mij, het welck als ghij he{m} toone{n} sult, soo sal hij v terstont wedergeuen.
Maer gaet nv wech, ende soect voor v eene{n} ghetrouwe{n} man, de met v gae, behouwelijck sijne{n} loon, die wijle dat ick noch leue, dat ghij dit ghelt moecht ontfanghen.
Tobias doen wt ghegaen sijnde heeft gheuonden eenen blinckenden ionghelinck staende ghescort, ende als bereyt om te reysen.
Ende niet wetende dat die enghel gods was, heeft hij he{m} ghegroet ende gheseyt, Van waer hebben wij v goede ionghelinck?
Ende hij heeft gheantwoort, Wt die kindere{n} van Israel. En{de} Tobias heeft hem gheseyt, Kende ghij den wech die leyt int lantscap der Meden?
Den welcken hij heeft gheantwoort, Ick ken dien wel, en{de} alle die weghen van dien lande heb ick dicmael ghewandelt, ende heb gheherbercht bi Gabelum onsen broeder, die daer woont in Rages der Meden stadt, die welcke gheleghen is op den berch Ecbatanis.
Tot den welcken Tobias seyde, Verbeyt mij (dat bidde ick) tot dat ick dese selue dinghen mijnen vader bootscappe.
Doen is Tobias binnen ghegaen, ende heeft alle dese dinghen sijnen vader te kennen ghegeuen. Va{n} die welcke die vader verwo{n}dert sijnde, heeft ghebeden, dat hij binne{n} tot hem comen soude.
Hier om als hij in comen was, soo heeft hij hem ghegroet ende gheseyt, Blyscap zij v altijt,
Ende Tobias seyde, Wat blijscap sal mij wesen, die in duysternissen sitte, ende dlicht des hemels niet en sie?
Tot wien heeft die ionghelinck gheseyt, Hebt goeden moet, tes zeer nae bij, dat ghij van Godt sult ghenesen worden.
Aldus heeft Tobias tot hem gheseyt, Suldi mijnen sone moghen leyden tot Gabelum in Rages der Mede{n} stadt? ende als ghij wedercome{n} sijt, da{n} sal ick v gheue{n} uwen loon.
Ende die enghel seyde tot hem, Ick sal hem leyden ende wederom brenghen bij v.
Totten welcken heeft Tobias gheantwoort, Ick bid v, gheeft my te kennen van wat huyse, oft van wat gheslachte sijt ghij?
Den welcken die enghel Raphael heeft gheseyt, Vraechdi nae tgheslachte van eenen huerlinck, oft nae den huerlinck selue die met uwen sone gaen sal?
Maer op dat ick v by auontueren niet besorcht en make, ick ben Azarias des grooten Ananias sone.
Ende Tobias heeft gheantwoort, Ghij sijt van eenen grooten gheslachte. Maer ic begheere dat ghij niet gram en wort dat ick heb willen kennen v gheslachte.
En{de} die enghel heeft hem gheseyt, Ick sal uwen sone ghesont leyden, en{de} ghesont wedero{m} brenghe{n}.
En{de} Tobias antwoordende heeft gheseyt, Wel moet ghy wandelen, en{de} Godt sij in uwe{n} wech, en{de} sijnen enghel sij met v inde{n} wech.
Alst doe{n} al bereydt was datter ouer wech te draghe{n} was, so heeft Tobias sijnen vader ende sijn moeder te gode beuolen, ende sij zijn beyde tsame{n} ghereyst.
Ende als sij wech ghereyst waren, soo heeft sijn moeder begonst te weenen, ende te segghen, Den staff onser ouderdoms hebdij wech ghenomen, ende dien ghesonden van ons.
Och oft dat ghelt noyt gheweest en hadde, daero{m} dat ghij hem ghesonde{n} hebt.
Wa{n}t ons armoede was ons ghenoech, dat wij voor rijcdom gheacht souden hebben, dat wij onsen sone saghen.
Ende Tobias heeft haer gheseyt, En wilt niet weenen, onse sone sal ghesont tot daer gaen, ende ghesont wederom tot ons comen, ende v ooghen sullen hem sien.
Want ick ghelooue dat die goede enghel Gods met hem gaet, en{de} alle dinghen wel bescict, die bi hem ghesciede{n}, also dat hi met blyscappen tot ons sal wederkeeren.
Tot deser stemmen soo hiel sijn moeder op van weenen, ende heeft ghesweghen.
ENde Tobias is ghereyst, ende den hont is hem gheuolcht en{de} hij is ter ierster herberghe{n} ghebleuen by den vloet Tigris.
Ende hy is wtghegaen, dat hy zijn voeten wasschen soude, ende siet eenen seer grooten visch is daer wt come{n} om hem te verslinden.
Vanden welcken Tobias verscrict sijnde, heeft gheroepen met luyder stemme{n} segghende, Heere hy vaert mij toe.
En{de} die enghel seyde tot hem Grijpt sijn wamme{n}, ende trect hem tot v. Dwelc als hy ghedaen hadde, so heeft hy hem ghetrocken tot opt drooghe, ende hy begonste te spertelen voor sijn voeten.
Doen seyde tot hem die enghel, Doet het inghewa{n}t van desen visch wt, ende syn herte, ende galle, ende die leuere bewaert voor v, wa{n}t dese sijn nootelijck, tot medecine orberlijck.
Dwelc als hij ghedae{n} hadde, soo heeft hy sijn vleesch ghebraden, en{de} si hebben dat met hen ghedraghen ouer den wech, dat ander hebben sij ghesoute{n}, welc hen ghenoech sijn soude{n}, tot dat si quame{n} in Rages der Mede{n} stadt.
Doen vraechde Tobias den enghel, ende seyde hem, Ick bidde v hertelijc Azaria broeder, dat ghy my segget, wat remedie dat dese dinghen hebben sullen, die ghij vanden visch hebt beuole{n} te bewaren.
En{de} die enghel antwoordende heeft hem gheseyt, Het stucsken van sijn herte eest dat ghijt op kolen legghet, soo verdrijft den roock van dien alle manier van duyuelen, tsij van eene{n} man oft van eender vrouwe{n}, also dat hy voorts niet meer tot hem en coemt.
En{de} die galle is goet om die ooghe{n} te bestrijcke{n}, daer een witte vlecke in is, en{de} die sullen ghenesen worden.
En{de} Tobias heeft hem gheseyt, Waer wilt ghij dat wij blijue{n}?
En{de} de enghel antwoordende seyde, Hier is een man Raguel ghenaemt, een maech van uwen gheslachte, ende dese heeft een dochter Sara ghenae{m}t, en{de} hy en heeft gheenen sone oft dochter anders meer da{n} dese.
V behoort alle sijn goet toe, en{de} ghij moet die tot een huysvrouwe nemen.
Aldus so begheert dese van haren vader, en{de} hy salse v tot een huysvrouwe gheuen.
Doen antwoorde Tobias en{de} seyde, Ick hoore dat si seuen ma{n}nen ghegeuen is gheweest, en{de} dat die ghestorue{n} sijn, maer ic heb dat ooc ghehoort, datse die duyuel ghedoot heeft,
hiero{m} vreese ic, dat my by auontuere{n} dese dinghe{n} ooc toe come{n} mochte{n}, en{de} aenghesien dat ic een eenich kint ben mijne{n} ouders, dat ic haere{n} ouderdo{m} nederlegghe{n} soude met droefheit ter helle{n} waerts
Doen heeft die enghel Raphael tot hem gheseyt, Hoort my en{de} ic sal v toonen wie si sijn ouer die welcke die duyuel macht hebbe{n} mach.
Want dese die den houwelijc also aennemen, dat si Godt van hen en{de} va{n} hen herte wtsluyten, en{de} dat si hen also ter wellustich{eyt} gheuen, ghelijc een peert ende een muyl, in die welcke gheen verstant en is, ouer dese heeft die duyuel macht.
Maer ghij als ghijse ghenomen sult hebbe{n}, en{de} in die camer ghegaen sijt, so onthoudt v drij daghen van haer, en{de} ghij en sult niet anders doen, dan v tot ghebeden gheuen met haer.
En{de} op den seluen nacht, als die leuer vanden visch sal verbrant wesen, so sal den duyuel veriaecht worden.
Ende op den tweede{n} nacht suldi int versamen vanden heylighen patriarchen toeghelaten worden.
En{de} op den derden nacht suldi die benedictie vercrijghen, dat wt v lieden ghesonde kinderen sulle{n} gheboren worden.
Maer als de{n} derden nacht ouerghegaen is, so suldi die maghet neme{n} met die vreese Gods, door die liefde der kindere{n} meer dan door die wellusticheyt ghetrocken sijnde, op dat ghij in Abrahams saet, die benedictie moecht in v kinderen vercrijghen.
ENde sij sijn inghegae{n} tot Raguel, ende Raguel heeftse met blijscap ontfanghenn.
Ende Raguel aensiende Tobiam seyde tot Anna sijnder huysvrouwen, Hoe ghelijck is dese ionghelinck mijnd{er} moeye{n} sone.
Ende doe{n} hy dit gheseyt hadde, so sprac hij, Van waer sijdi ionghelinghe{n} onse broeders?
Ende sij seyden, Wy sijn wt den gheslachte va{n} Nephtali, wt die gheuanghenisse van Niniue.
Ende Raguel heeft tot hem gheseyt, Kendi Tobia{m} niet mynen broeder? Die welcke seyde, Wy kennen hem wel.
Ende doen Raguel veel goets van hem seyde, soo heeft die enghel tot Raguel gheseyt, Tobias daer ghij aff vraecht, is die vader van desen.
Ende Raguel viel op hem, ende met tranen heeft hy hem ghecust, ende weene{n}de op synen hals, heeft hy gheseyt, Ghebenedidinge sij v mijn sone, wa{n}t ghi sijt eens goets en{de} alder beste mans sone.
En{de} Anna sijn huysvrouwe, ende hen dochter hebben gheweent.
Maer nae dat sij ghesproke{n} hebbe{n}, soo heeft Raguel beuolen, datmen eenen ram dooden soude, en{de} eenen maeltijt bereyden. Ende als hijse vermaende dat zij sitten souden ten noenmaeltijt,
soo seyde Tobias, Hier en sal ick heden noch eten noch drincken, ten si dat ghij ierst mijn begheerte mij vast toe segghet, ende my gheloeft te gheuen Saram v dochter.
Als Raguel dat woort ghehoort hadde, soo verscricte hij hem, wetende wat ghesciedt was dien seuen mans die tot haer in ghegaen waren, ende hy begonste te vreesen, dat by auontueren desen oock desghelijcs soude gheschieden. Ende doen hy twijfelachtich was, ende den begherende gheen antwoorde engaf,
soo heeft die enghel tot hem gheseit, En wilt niet vreesen haer te gheuen desen, wa{n}t desen Godt vreesende behoort v dochter tot eender huysvrouwen, daerom en heeft gheen ander haer moghen hebben.
Doen seyde Raguel, Ick en twijfel niet, Godt en heeft mijn ghebeden en{de} tranen in sijn tegenwoordicheyt laten comen,
en{de} ick ghelooue dat hy v daer om tot mij heeft doen comen, om dat dese soude versaemt worden met haren gheslachte, nae die wet va{n} Moyses, en{de} nu en wilt niet twyfelen ic en salse v leuere{n.}
Eu{de} neme{n}de die rechte ha{n}t va{n} sijnd{er} dochter heeft hij die gheleuert der rechter hant van Tobias, segge{n}de, Die Godt van Abraham, en{de} die Godt va{n} Isaac en{de} die Godt van Iacob, sij met v lieden, en{de} hy versame v lieden, ende veruulle sijn benedictie in v lieden.
En{de} nemende eenen brief, hebbe{n} si ee{n} bescreue{n} voorwarde des houwelijcs ghemaect.
En{de} nae desen hebbe{n} sij blyde chiere ghemaect ghebenedyde{n}de Godt.
En{de} Raguel heeft Annam sijn huysvrouwe tot hem gheroepe{n}, en{de} haer beuolen dat sij een ander slaepcamer bereyden soude.
Ende hy heeft daer in gheleydt Saram sijn dochter, ende sij heeft gheweent,
ende hy heeft tot haer gheseyt, Weest vroom va{n} moede mijn dochter, die Heere des hemels gheue v blyscap voor tverdriet dat ghij gheleden hebt.
MAer nae dat si het auontmael ghete{n} hadde{n}, soo hebben sij den ionghelinck binnen tot haer ingheleydt.
En{de} Tobias ghedachtich sijnde der woorden vanden enghel, heeft wt sijnder malen voortghebracht het deel vander leueren, ende heeft dat gheleydt op leuende colen.
Doen heeft die enghel Raphael den duyuel ghegrepen, en{de} dien ghebonden in die woestyne van douerste van Egipten,
Doen heeft Tobias die maghet vermaent, ende tot haer gheseyt, Sara staet op, ende laet ons Godt bidden, hede{n} ende morghen, en{de} ouermorghen, wa{n}t dese dry nachten worden wij met Godt versaemt, maer als den derden nacht sal voorleden sijn, dan sullen wij in onsen houwelijc wesen.
Want wij sijn kindere{n} der heylighen, ende wij en moghen alsoo niet versaemt worden, ghelijck die heydenen die Godt niet en kennen.
Hierom sijn zij tsamen opghestaen en{de} hebbe{n} gebeden beyde te same{n}, dat hen ghesontheyt soude gegeuen worden.
Ende Tobias heeft gheseyt, Heere Godt onser vaderen, v moeten ghebenediden die hemelen, ende die aertrijcke{n}, ende die zee, ende die fonteynen, ende die vloeden, en{de} alle creatueren die daer in sijn.
Ghy hebt Adam ghemaect vanden slym der aerden, ende hebt hem tot een hulpe ghegheuen Heuam.
Ende nu Heere ghij weet wel, dat ick mijn suster ter saken van oncuysheden niet en neme tot een huysvrouwe, maer alleen wt liefde der nacomelinghen, waer in moet ghebenedijt worden uwen nae{m}, in der eewicheyt.
Aldus heeft Sara gheseyt, Ontfermt v onser Heere, ontfermt v onser, ende laet ons beyde oudt worden tsamen ghesont.
Ende tis gebuert omtrent der hanen ghecray, dat Raguel heeft doen roepen sijn knechten, ende sij sijn met hem tsamen wech ghegaen om een graff te grauen.
Want hy seyde, dat hem by auontueren inder seluer manieren niet en sij ghesciet, ghelijck den anderen seuen mannen, die tot haer in ghegaen waren.
Ende als sij dat graff bereydt hadden, soo is Raguel wederom comen bij sijn huysvrouwe, ende heeft haer gheseyt,
Sendt een van uwen dienst vrouwen, dat sij besie oft hy doot is, dat ick hem begraue, eer dat claer dach worde.
Ende sij heeft een van haeren dienstvrouwe{n} ghesonden, die welcke in die slaepcamer ghegaen sijnde heeftse beyde gheuonden welvarende, en{de} ghesont, met malcanderen slapende.
Ende wederom comende heeft sij een goede bootscap ghebracht, ende sij hebben den Heere ghebenedijt, te weten Raguel ende Anna sijn huysvrouwe,
ende hebben gheseyt, Wij ghebenedijden v Heere Godt van Israel, dat niet en is ghesciet, alsoo wij meynden,
Want ghij hebt met ons v bermherticheyt ghedaen, ende hebt van ons wt ghesloten den vyant die ons veruolchde.
Ende ghij hebt bermhertich gheweest den twee eenighe kinderen. Doetse Heere v volcomenlijcker ghebenedijden, ende v offeren het sacrificie van uwen loff, ende van hen ghesontheyt, op dat alle die menichte der heydenen mach bekennen dat ghi Godt alleen sijt ouer alle aertrijck.
Ende ter stont heeft Raguel sijnen knechten gheboden, dat sij vullen souden die gracht die sij ghemaect hadden eer dat claer worde.
Maer sijnder huysvrouwen heeft hij gheseyt, dat sij eenen maeltijt soude bereyden, ende dat sij bereyden soude alle dat tot spijse den reysenden ouer wech van noode ware.
Oock heeft hy twee vetten coyen, ende vier rammen doen dooden, ende bereyden maeltyden alle sijnen ghebueren, ende alle sijnen vrinden.
Ende Raguel heeft Tobiam besworen dat hy twee weken soude bij hem blijuen.
Ende van alles dat Raguel besadt, daer aff heeft hy die helicht Tobie ghegheue{n}, ende hy heeft dit ghescrifte ghemaect, dat die helicht die daer ouerbleef nae hen doot, Tobias besittinghe toecomen soude.
DOen heeft Tobias den enghel tot hem gheroepen, den welcken hy meynde eenen mensch te wesen, ende heeft hem gheseyt, Azaria broeder, ick beghere dat ghij nae mijn woorden hoort.
Al waert dat ick my seluen v ouer gaue tot eenen knecht, soo en soude ick uwer vorsienicheyt niet weerdelijck voldoen.
Nochtans bidde ick v, dat ghij met v neemt behelpighe beesten oft diensten, ende gaet tot Gabelum in Rages der Meden stadt, ende gheeft hem wederom sijn hantscrift, ende ontfanct van hem tghelt, ende bidt hem dat hy come tot mynder bruyloft.
Want ghij weet wel hoe dat mijn vader die daghen telt, ende ist dat ick eenen dach langher vertoeue, soo is sijn ziele bedroeft.
Ende voorwaer ghy siet hoe dat my Raguel besworen heeft, wiens besweringhe ick niet en mach versmaden.
Doen nam Raphael vier van Raguels knechten, ende twee kemels, ende is ghereyst tot Rages der Meden stadt, ende vindende Gabelum heeft hy hem ghegheuen sijn hantscrift, ende heeft van hen ontfanghen alle tgelt,
ende hij heeft hem te kennen ghegeuen van Tobias den sone va{n} Tobia, al datter gesciedt was, en{de} heeft hem met hem ter bruyloft doe{n} comen.
Ende doen hi in Raguels huys comen was, soo heeft hij Tobiam gheuonden ouer maeltijt sitte{n}de, ende opspringhende hebben sij malcandere{n} ghecust, ende Gabelus heeft gheweent, ende Godt ghebenedijt,
ende gheseyt, Godt va{n} Israel ghebenedie v, want ghij sijt een sone va{n} eene{n} alderbeste{n} en{de} rechtuerdige{n} en{de} Godtvreesende ma{n}, en{de} die almissen doet,
en{de} die ghebenedijdinghe moet gheseyt worde{n} ouer v huysvrouwe, en{de} ouer uws ouders,
en{de} sien moet ghij liede{n} v kinderen, en{de} die kinderen uwer kindere{n}, tot in die derde en{de} vierde afcoe{m}ste, en{de} v saet sij ghebenedyt va{n} Godt va{n} Israel, die in die eewicheyt der eewicheden regneert.
En{de} doen sij alle gheseyt hadden, Ame{n}, so sijn si ter maeltijt ghegaen. Maer sij hielen ooc de{n} maeltijt des brulofts metter vreesen Gods.
MAer doen Tobias vertoefde ter saken va{n}der bruloft, so was sijn vader Tobias sorchuuldich, segghende, Waero{m} meyndi dat mijn sone vertoeft? oft waero{m} is hy daer ghehoude{n}?
meyndi niet dat Gabelus ghestorue{n} is, en{de} dat hem niema{n}t tghelt wedergeue{n} en sal?
En{de} hy bego{n}ste bouen maten seer droeuich te worde{n}, hy en{de} Anna sijn huysvrouwe met hem, en{de} sij begonsten beyde tsame{n} te weene{n}, om dat ten ghesetten daghe{n} hen sone niet wedero{m} en quam tot hen.
Hierom heeft sijn moeder gheweent met o{n}troostelijcke trane{n}, en{de} seyde. Wee wee mij mijn sone, waerom hebben wij v ghesonden om in vreemde landen te reysen, het licht onser ooghen den staf onser outheyt, tsolaes ons leuens, die hope va{n} onsen nacomelinghen?
Alle dese dinghen tsame{n} in v alleen hebbende, en behoirden wy v niet te laten gaen van ons.
Tot wie{n} Tobias seyde, Swycht en{de} en wilt niet onstelt worden, onse sone is ghesont, die man is ghetrou ghenoech daer wy hem mede ghesonde{n} hebbe{n},
maer si en mocht gheensins ghetroost worden, maer dachelijcs wtspringhende sach sij al omme, en{de} ginck om alle die weghen, door die welcke dat scheen hope te sijn des wedercomens op dat sij hem van verre, waert moghelijck, soude sien comen.
Maer Raguel seyde tot sijnen behouden sone, Blijft hier, en{de} ick sal eenen bode van uwer weluaert senden tot Tobiam uwen vader.
Tot wien Tobias seyde, Ick weet wel dat mijn vader en{de} mijn moeder nu die daghen tellen, en{de} dat haren gheest in hen seluen ghepijnt wort.
En{de} doen Raguel met veel woorden Tobiam badt, ende hy hem gheenssins hooren en wilde, so heeft hy hem Saram gheleuert, en{de} die helicht van allen sijnen hauelijcken goede, in knechten, in dienstvrouwen, in beesten, in kemele{n}, ende in coeye{n}, ende in veel gelts, en{de} blyde, en{de} ghesont heeft hy hem va{n} hem laten gaen
segghende, Den heylighen enghel des Heeren sij in v lieder wech, en{de} brenghe v welvarende, en{de} dat ghy alle dinghen te rechte vinde{n} moghet by v ouders, en{de} dat mijn ooghen sien v kinderen, eer dat ick sterue.
En{de} die ouders nemende haerlieder dochter, hebbe{n}se ghecust, en{de} laten gaen,
vermanende haer dat sij haer swegers eere{n} soude, haere{n} man lief hebben, dat huysghesin regeren, en{de} thuys bescicken, ende haer seluen onberispelijck te houden.
ENde als sij wederom quamen, so sijn zij ghecomen tot Charan, welck is int midden des wechs teghe{n} ouer Niniue, op de{n} elfste{n} dach.
Ende die enghel seyde, Tobia broeder, ghij weet wel hoe dat ghij uwen vader ghelate{n} hebt,
Hierom eest dat v belieft, soo laet ons voor gaen, ende laet dat ghesinne tsamen met uwer huysvrouwen, ende metten beesten nae ons lancsamelijck comen.
Ende doen dat hem soo beliefde, dat sij gaen souden, so seyde Raphael tot Tobias, Neemt met v van die Galle des vischs, want die sal nootelijck wesen. Aldus heeft Tobias van dier gallen ghenomen, ende sij zijn wech ghegaen.
Maer Anna sadt by den wech daghelijcs opt hoochste vanden berghe, van daer zij sien mocht van verre.
Ende doen sij van der seluer plaetsen sach nae sijn coemste, soo heeft sij van verre ghesien, ende ter stont heeft sij ghekent haeren sone comende, ende loopende heeft sij dat haeren man gebootscapt segghende, Siet v sone coemt.
Ende Raphael seyde tot Tobiam, Als ghij in v huys sult comen sijn, so aenbidt ter stont den Heere uwe{n} Godt, ende hem danckende gaet by uwen vader, ende cust hem.
Ende terstont soo strijct op sijn ooghen van deser gallen des vischs die ghij met v draecht. Want weet dat ter stont sijn ooghen sullen gheopent worden, en{de} v vader sal sien dlicht des hemels, ende in v aensien sal hy hem verblijden.
Doen liep den hont voore, die met hen op den wech gheweest hadde, ende ghelijck eenen bode aen comende, heeft hij met dat wispelen van sijnen steerte blyscap ghetoont.
Ende sijn blinde vader opstaende heeft begonst al struyckelende metten voeten te loepen, ende gheue{n}de den knecht die hant, es hy sijnen sone te ghemoete gheloope{n}.
En{de} hem ontfanghende heeft hy hem gecust met sijnder huysvrouwen, ende sij bego{n}sten beyde te weenen van blyscappen.
Ende doen sij Godt aenghebeden hadden ende ghedanct, soo sijn zy gheseten.
Doen nam Tobias van die galle des vischs, ende heeft sijns vaders ooghen bestreken,
en{de} hy verbeyde omtrent by nae een halue vre, ende daer bego{n}ste een witte scelle wt sijn ooghe{n} te gaen ghelijck het liesken van een eye,
het welcke Tobias grypende, heeft dat van sijn ooghen ghetrocken, ende ter stont heeft hy tghesicht ontfanghen.
En{de} sij hebben Godt gheglorificeert, te weten hy ende sijn huysvrouwe, ende alle die hen kenden.
Ende Tobias seyde, Ick ghebenedide v Heere Godt van Israel, want ghij hebt mij ghecastijt, ende ghij hebt my ghesont ghemaect, ende siet, ick sie Tobiam mijnen sone.
Ende nae seuen daghen is Sara sijns soons huysvrouwe oock in ghecomen, ende alle het huysghesin ende zijn beesten ghesont, ende die kemels, ende veel ghelts vander huysvrouwen, en{de} ooc dat ghelt dwelc hy ontfanghen hadde van Gabelo.
En{de} hy heeft sijnen ouders vertelt alle die weldaden Gods, die hij aen hem ghedaen hadde, door den mensch die hem gheleyt hadde.
Ende Achior ende Nabath Tobias neuen sijn ghecomen, ende hebben hen verblijdt met Tobias, ende met hem verhueghende van alle die goede dinghen, welck Godt aen hem ghetoont hadde,
ende seuen daghen lanck, maeltijden houdende, sijn zij alle gader te samen verblijdt gheweest met groter blijscap.
DOen heeft Tobias sijnen sone gheroepe{n}, en{de} hem gheseyt, Wat mogen wy desen heyleghe{n} man gheue{n}, die met v come{n} is.
En{de} Tobias antwoordende heeft tot sijne{n} vader gheseyt, Vader, wat loon sullen wij hem gheue{n}? oft wat sal moge{n} weerdich wesen sijnen weldaden?
Hy heeft my gheleyt, en{de} ghesont weder om gebracht. Tgelt va{n} Gabelus geeft hy seluer ontfanghe{n}, een huysvrouwe heeft hy mij doen hebben, en{de} den duyuel heeft hy van haer bedwonghen, Haren ouders heeft hy blijscap ghedaen, mij seluen heeft hy verlost van tverslinden des vischs, ende v heeft hij ooc doen sien dlicht des hemels, en{de} met allen goede sijn wy door hem veruult. Wat moghen wij hem hier voore doen dat weerdich sij?
Maer ick bidde v mijn vader dat ghij hem bid-det, oft hij hem by auontueren soude willen gheweerdighen die een helicht van alle die dinghen die ghebracht sijn, voor hem te nemen.
Ende roepende hem (te weten die vader ende die sone) hebben sij hem ter sijden ghenomen, ende hebben begonst te bidden, dat hy hem ghewerdighen wilde die helicht van allen den dinghen die sij ghebracht hadden in dancke tontfangen.
Doen seyde hy hen al heymelijck, Ghebenedijt Godt des hemels, ende voor allen die leuende sijn belijdt hem, want hij heeft met v lieden sijn bermherticheyt ghedaen.
Want des conincs verholenthede te verberghen is goet, maer Gods wercken te openbaren ende te belijden, dat is eerlijck.
Tghebet is goet met vasten, ende die almisse is beter dan scatten van goude op te legghen,
wa{n}t die almisse verlost vander doot, ende sij eest die de sonden suuert, ende doet bermherticheyt vinden ende dat eewich leuen.
Maer die sonde doen ende boosheyt, die sijn haers selfs zielen vianden.
Hierom openbaer ick v die waerheyt, ende ick en sal voor v lieden niet verborghen dat bedect woort.
Doen ghy baedt met tranen, ende begroeft die dooden en{de} verliet uwe{n} noe{n} maeltijt, en{de} berchdet die doode{n} in v huys inde{n} dach, ende des nachts begroefde ghy die, soo offerde ick v ghebet den Heere.
Ende om dat ghy Gode aenghenaem waert, daer om heuet van noode gheweest, dat die becoringhe v proeuen soude.
Ende nv heeft my die Heere ghesonden dat ick v ghenesen soude, ende dat ick Saram ws soons huysvrouwe vanden duyuel verlossen soude,
Want ick ben Raphael die enghel een vanden seuen, die voor den Heere staen.
En{de} als si dat ghehoort hebbe{n}, soo sijn si verscrict gheweest, ende beuende sijn sij gheuallen ter aerden op hen aensicht
Ende die enghel heeft hen gheseyt, Vrede sij v lieden, en wilt niet vreesen,
want doen ick met v lieden was, soo was ick daer door den wille Gods, ghebenedijt hem ende singht hem.
Het scheen voorwaer dat ick met v lieden adt ende dranc, maer ick ghebruyke onsienlijcke spijse ende dranck, die vanden menschen niet en moghen ghesien worden.
Daer om eest tijdt dat ick wederom keere, totten ghenen die mij ghesonden heeft, maer ghij lieden ghebenedijt Godt, ende vertelt alle sijn wonderlijcheden.
Ende doen hy dese woorden gheseyt hadde, soo is hij van haer lieden aensicht wech ghenomen, ende voortaen en mochten sij hem niet sien.
Doen hebben sij (nederligghende op hen aensicht drij vren lanck) Godt ghebede{n}, ende opstaende hebben sij vertelt alle sijn wonderlijcheden.
ENde den ouden Tobias sijnen mont open doende heeft den Heere ghebenedijt, ende gheseyt, Groot sijdi Heere inder eewicheyt ende v rijck is tot allen eewen,
want ghij gheesselt, ende maect ghesont, ghij leydt ter helle{n}, ende brengt wederom, ende daer en is niemant die v hant ontvlieden mach.
Belijdt den Heere kinderen van Israel, ende int aensicht der heydenen soo loeft hem,
want daerom heeft hy v liede{n} verstroyt onder die heydenen, die hem niet en kennen, dat ghij vertellen soudt sijn wonderlijcheden, ende hen doen weten, datter anders gheen almachtich Godt en is, sonder hem.
Hij heeft ons ghecastijt om onse onrechtuerdicheden, ende hy sal ons behouden om sijn bermherticheyt.
Daer om besiet wat hij met ons ghedaen heeft ende met vreese ende beuinghe so belijdt hem, ende den coninck der eewen verheft in v wercken,
ende ick sal in dlant mynder gheuanckenissen hem belyden, want hy heeft sijn maiesteyt ghetoont in een sondich volck.
Daer om bekeert v ghij sondaers, ende doet rechtuerdicheyt voor Gode, gheloouende dat hy met v sijn bermherticheyt doen sal,
maer ick ende myn ziele sullen in hem verblyden.
Ghebenedijt den Heere alle sijn wtuercorenen, houdt die daghen der blyscappen, ende belydt hem.
Ierusalem stadt Gods, die Heere heeft v ghecastijdt doer die wercken uwer handen.
Belydt den Heere in v goeden, ende ghebenedijdt Godt der eewen, dat hy in v sijn tabernakel wederom op timmere, ende roep weder om tot v alle die gheuanghenen, ende dat ghij moecht blyde sijn eewelijck en{de} ymmermeer.
Met een blinckende licht suldi blincken,
ende alle die eynden der werelt sullen v aenbidden. Die natien van verre sullen tot v comen, ende ghiften brenghende sullen sij in v den Heere aenbidden, ende v lant sullen sij tot heylichmakinghe hebben,
Want den grooten naem sullen sij in v aenroepen.
Vermalendijt sullen sij zijn die v versmaden, ende verdoemt sullen sij wesen, die v lasteren, ende ghebenedijt sullen sij zijn die v optimmeren sullen.
Maer ghy sult v verblyden in v kinderen, want sij sullen alle ghebenedijt worden, ende vergadert totten Heere,
Salich sijn zij alle die v lief hebben, ende die hen verblijden van uwen vrede.
Mijn ziele ghebenedijt den Heere, want die Heere onse Godt heeft Ierusalem sijn stadt verlost van allen haer tribulacien.
Salich sal ick sijn, eest dat daer achter ghebleuene myns saets sijn sullen om te sien die claricheyt van Ierusalem.
Die poorten van Ierusalem sullen van Saphiren ende Smaragden ghetimmert worden, ende van costelijcken ghesteenten alle den omganck van haren mueren.
Van witten ende suyueren steenen sullen allen haer straten ghepaueyt worden, ende doer haer straten sal Halleluia ghesonghen worden.
Ghebenedijt is die Heere die haer verhauen heeft, dat sijn rijck soude sijn in die eewicheyt der eewichede{n} ouer haer. Amen.
ENde die woorden van Tobias sijn voleyndt. Ende nae dat Tobias verlicht was, so heeft hy gheleeft tweenveertich iaren, ende hy heeft ghesien die kinderen van sijns soons kinderen,
Ende als hy hondert ende twee iaren voleynt hadde soo is hy eerlijck begrauen in Niniue.
Want sessenvijftich iaren out sijnde verloos hy dlicht van sijnen ooghen, ende ten sestichsten iare heeft hy dat weder ghecreghen.
Ende den anderen tijt sijns leuens was hy in blijscappen, ende met goeden voortganck der vreesen Gots, is hy ghereyst in vrede.
Maer in die vre sijnder doot heeft hy tot hem gheroepen Tobiam sijnen sone, ende seuen ionghelinghen sijns soons kinderen, ende seyde tot hen.
Die verderfenisse van Niniue sal naken, want het woort des Heeren en is niet veruallen, ende ons broeders die verstroyt sijn vanden lande van Israel sullen daer toe wederkeeren.
Ende allen haer verlaten lant sal veruult worden, ende dat huys Gods dat daer in verbrant is, sal wederom ghetimmert worden, ende aldaer sullen wederkeeren alle die godtvreesende,
ende die heydenen sullen hen affgoden verlaten, ende comen in Ierusalem, ende sy sullen daer in woonen,
ende daer in sullen blyscap maken alle die coninghen der aerden, aenbiddende den coninck van Israel.
Hierom mijn kinderen hoort uwen vader. Dient den Heere in die waerheyt, ende soect dat ghij doet tghene dat hem wel behaghende is.
En{de} uwen kinders ghebiedt, dat sij rechtuerdicheden en{de} almoessen doen, op dat sij Gods ghedachtich sijn, en{de} hem ghebenedijden tot allen tijden inder waerheyt, en{de} in alle{n} hen cracht.
Daerom nv ghij kinderen hoort mij, ende en wilt hier niet blijue{n}, maer op wat dach dat ghij v moeder sult begrauen hebben neffens mij in een graf, van dien dach soo scict v voetstappen om van hier wt te gaen,
want ick sie dat deser stadt boosheyt, haer een eynde gheuen sal.
Ende tis ghesciet nae sijns moeders doot, dat Tobias wech ghegaen is wt Niniue, met sijn huysvrouwe ende kinderen, en{de} sijnder kinderen kinderen, ende hij is weder ghekeert tot sijns wijfs ouders,
ende hij heeftse gheuonden weluarende in goede{n} ouderdom, en{de} hij heeftse besorcht, en{de} hij heeft hen ooghen ghesloten, ende alle die erffenisse van Raguels huys heeft hi ontfanghen, ende hij heeft dat vijfste gheslachte ghesien van sijnder kinder kinderen.
Ende als hij voleynt hadde neghenen neghentich iaren in die vreese des Heeren, soo hebben sij hem met blyscap begrauen.
En{de} alle sijn maesscap, ende alle sijn afcoemste is ghebleue{n} in een goet leuen, ende in een heylighe wandelinghe, also dat sij aenghenaem ware{n} so wel Gode als den menschen, ende alle den ghenen die int lant woonden.
ARphaxad die coninck van Meden hadde veel natie{n} onder sijn heerlijckeyt ghebracht, en{de} hij heeft ghetimmert die ald{er} machtichste stadt, welc hij ghenoemt heeft Ecbatanis.
Van vierca{n}tighe ende ghehouwen steene{n} heeft hij die mueren va{n} die ghemaect, totter hoochden van tseuentich cubitus, ende in die breyde van dertich cubitus, ende haer torrens stelde hy totter hoochde{n} va{n} hondert cubitus. En{de} int viercant van dien strecte{n} beyde die syde{n} tot die spacie va{n} twintich voeten,
en{de} hij heeft haer poorte{n} ghestelt tot die hoochde der torren.
En{de} hij glorieerde als een machtighe in die machticheyt sijns heyrs, en{de} in die glorie van sijnen waghenen.
Aldus int twaelfste iaer van sijnen rijcke, soo heeft Nabugodonosor die coninck der Assyrien (die te Niniue in die groote stadt regneerde) ghestreden teghen Arphaxad,
ende heeft hem verwonnen in dat groot velt, welck ghenoemt wort Ragau, omtrent die vloeden Euphrates ende Tigris, ende Iadason, int velt Erioch des conincs van Elicom.
Doen worde dat conincrijck des conincs Nabugodonosor verheue{n}, ende sijn herte is op ghehauen, ende hij heeft ghesonde{n} tot alle die woonden in Cilicien, ende Damasco, ende Libano,
en{de} tot die volcken die sijn in Carmelo, en{de} Cedar, ende die woonden in Galileen int groot velt Esdrelon,
ende tot alle die ghene die in Samarien waren, ende ouer den vloet der Iordanen, tot Ierusalem toe, ende alle dlant van Iesse, tot datmen coemt tot die palen der Morianen lant.
Tot alle dese heeft Nabugodonosor die coninck van Assyrien boden ghesonden,
die welcke hebbe{n} met eenen moet daer teghen gheseyt, en{de} hebben die boden ydel weder om ghesonden, ende sonder eere verworpen.
Doen wert die coninck Nabugodonosor ghestoort teghen alle dat lant, ende heeft ghesworen bij sijnen throon en{de} sijn rijcke, dat hij hem verweren soude van allen desen lantscappe{n}.
INt derthienste iaer Nabugodonosor des conincs, op den tweentwintichste{n} dach der ierster maent is het woort ghesciet in Nabugodonosors des conincs va{n} Assyrien huys, dat hij hem seluen verweren soude.
Ende hij heeft gheroepen alle die outste van gheboorten, en{de} alle sijn capeteynen, en{de} strijtbaer mannen,
ende heeft met hem ghehadt die verborghentheyt van sijnen raede.
En{de} hij heeft gheseyt dat sijn ghedachte daer in was, dat hij alle dlant wilde brenghen onder sijn heerscappie.
Welck woort alst hen allen behaecht hadde, soo heeft Nabugodonosor die coninck gheroepen Holofernem den prince sijns heyrs,
ende heeft hem gheseyt, Trect wt teghen alle die rijcken vanden westen, ende sonderlinghe teghen die ghene die mijn ghebodt versmaet hebben.
V ooghe en sal niet sparen eenich rijck, en{de} alle besloten steden suldi mij onderdanich maken.
Doen heeft Holofernes gheroepen die princen ende hooftluyden van die cracht der Assyrien, ende hij heeft mannen ghetelt totter heyrvaert, ghelijck hem die coninck beuolen hadde, hondert en{de} twintich duysent strijtbaer voetvolcs, en{de} twaelf duysent scutters te paerde.
En{de} voor alle sijn heyrwaert dede hij gaen een menichte va{n} ontellijcke kemelen met die dinghe{n} die den heyre{n} ghenoech soude{n} wesen ouervloedelijc. Oock cudden van runderen, ende cudden scapen der welcker ghee{n} ghetal en was.
Tarwe dede hij wt gheheel Syrien tot synder reysen bereyden.
Maer gout en{de} siluer heeft hij van des conincs huys mede ghenomen veel bouen maten.
En{de} hij is ghereyst ende alle theyr, met die waghene{n} en{de} peerde volck, en{de} scutters, die welcke hebben het ouerste der aerden bedect ghelijck sprinchanen.
En{de} als hij die palen van Assyrien door ghegaen was, soo is hij comen tot die groote berghen Auge, die welcke sijn aen die slincke syde va{n} Cilicien, en{de} hij heeft op alle hen casteelen gheclommen, en{de} allen hen stercke plaetsen inghecreghen.
En{de} hij heeft verdoruen die alder vermaerste stadt Melothi, en{de} heeft berooft alle die kinderen van Tharsis, en{de} die kinderen van Ismael, die daer waren teghen ouer het aensicht der woestynen, en{de} ten suyden des lants Cellon.
Ende hij is ouer den Euphrates ghetrocken, en{de} is ghecomen in Mesopotamien, ende hij heeft alle die hooghe steden ghebroken die daer waren, van die beke Mambre, tot datme{n} coemt aen die zee,
en{de} hij heeft haer palen inghenomen, van Cilicie{n} tot die palen va{n} Iapheth, die ten suyden sijn.
En{de} hy heeft wech gheleydt alle die kinderen Madian, ende hy beroefde alle hen rijcdommen, en{de} alle die hem wederstonden heeft hy doot gheslaghen metten scerpe des swaerts.
Ende nae desen is hij nederghedaelt in die velden va{n} Damasco, in die daghen des oochst, ende hy heeft alle dat coren verbrant, ende alle die boomen ende wijngaerde{n} heeft hy doen afhouwen,
ende sijn vreese viel op alle die op der aerden wone{n}de waren.
DOen hebben hen legaten ghesonden alle di coninghen en{de} princen der steden, ende lantscappen, te weten van Syrien en{de} Mesopotamien, en{de} van Syrien Sobal ende Libyen, en{de} Cilicien, die welcke come{n}de tot Holofernem hebbe{n} gheseyt,
Laet v verbolghentheyt ophouden teghen ons, want tes beter dat wy leuende diene{n} Nabugodonosor den grooten coninc, en{de} v onderdanich sijn, da{n} dat wy steruende, met onser verderffenissen selue die scade ons dienst lijden.
Alle onse steden, en{de} alle besittinghe, alle die berghe{n} en{de} hueuelen, en{de} velde{n}, en{de} die cudden der ossen, en{de} der scapen, en{de} gheyten, en{de} peerden, en{de} kemelen, en{de} allen onsen rijcdo{m}men,
en{de} ghesinnen sijn voor v aensicht, alle dat onse is laet sijn ond{er} v wet
Wy ooc en{de} onse kindere{n} sijn v dienaers,
Coemt ons een vredelijc heere, en{de} ghebruyct onsen dienst alsoot v belieuen sal.
Doen ghinck hy neder vande{n} berghen metten rosvolck, met grooter macht, en{de} hy heeft in ghenome{n} alle die steden, en{de} alle die int lant woonde{n}.
En{de} va{n} alle die steden heeft hy tot hem ghenome{n} stercke mannen ter helpen, en{de} wtghecoren ter orloghen.
En{de} so groote vreese heeft die lantscappe{n} oueruallen, dat van allen steden die inwoonders, die princen, en{de} eerlijcke mannen tsamen metten ghemeyne{n} volcke hem te ghemoete ghinghe{n} als hy quam,
ontfanghe{n}de hem met croone{n} en{de} lichten, leydende dansen met bommen en{de} pypen.
Nochtans dese dinghen doende, en hebben si die wreetheyt sijns herten niet moghen vermorwen,
want hen steden heeft hy ooc bedoruen en{de} hen bosschen af ghehouwen.
Wa{n}t Nabugodonosor die coninck hadde hem beuolen, dat hy alle die goden der aerden verdrijuen soude, te weten om dat hy alleen soude godt ghenoemt worde{n}, van dien nacien die door Holofernis macht souden moghen tonderbracht worden.
En{de} treckende door Sirien Sobal, en{de} Apamien, ende gheheel Mesopotamien, is hy ghecomen tot die Idumeen int lant Gabaa,
en{de} hy heeft hen steden inghenomen, en{de} heeft daer ghesete{n} veertich daghen lanck, in die welcke daghe{n} hy heeft doen vergaderen tgheheel heyr van sijnder macht.
DOen dit verhoorden die kinderen van Israel die int lant van Iuda woonden, hebben sij zeer gbeureest van synen aensicht.
Oock worden hen sinne{n} bevanghen met beuinghe en{de} grouwel, dat hij Ierusalem en{de} den tempel des Heere{n} dat selue doen soude, dat hy den anderen steden ghedaen hadde, ende haren tempelen.
Ende sij hebben ghesonden in gheheel Samarien int ronde tot Iericho toe, ende sij hebben ierst besleghen die toppen der berghen,
ende met muere{n} hebben sij hen stede{n} al om beleydt, ende sij hebben coren vergadert tot bereytsel des strijdts.
Ooc so heeft die priester Eliachim ghescreuen tot alle die teghen Esdrelon waren, welck is teghen daensicht van dat groot velt, by Dothain, en{de} tot alle die ghene door die welcke eenighe{n} doorganc des weechs wesen mocht, dat sij besetten souden die opghanghen der berghen, door die welcke eenighen wech sijn mocht tot Ierusalem, en{de} dat sijt daer bewaren souden, daer den wech engher mocht sijn tussche{n} die berghen.
Ende die kinderen van Israel hebben ghedaen, nae dat hen ghestelt hadde die priester des Heeren Eliachim.
Ende alle tvolck heeft gheroepe{n} totten Heere met grooter naersticheyt, ende sij hebben hen sielen verootmoedicht met vasten en{de} ghebeden, sij, en{de} hen huysvrouwen.
Ende die priesters hebben hen ghecleedt met hairen cleederen, ende die ionghe kinderkens hebben sij neder gheleyt teghen dat aensicht vanden tempel des Heeren, ende de{n} outaer des Heeren hebben sij bedect met een hairen cleet,
Ende sij hebben gheroepen totten Heere den Godt van Israel eenmoedelijck, dat hen ionghe kinderke{n}s niet en souden ghegheuen worden tot eenen roof, en{de} hen huysvrouwen ter deylinghen, ende hen stede{n} ter verderfenissen, ende hen heylighe dinghe{n} ter besmettinghen, ende dat sij souden worden een bescimpinge{n} den heydenen.
Doen heeft Eliachim die groote priester des Heeren ommeghegaen alle Israel, en{de} heeftse aenghesproke{n}
segghe{n}de, Weet dat die Heere verhoore{n} sal v ghebeden, eest dat ghij blijue{n}de volherdelijc blijft in vaste{n} en{de} ghebeden voor des Heere{n} aensicht.
Weest gedachtich Moysi des Heere{n} knechts, die welcke heeft neder gheworpe{n} Amalec die betrouwen hadde in sijn cracht, ende in sijn macht, ende in sijn heyr, ende in sijn schilden, en{de} in sijn waghenen, en{de} in sijn peerdevolck, niet met yser vechtende, maer met heyleghen ghebeden biddende.
Alsoo sullen alle die vianden van Israel sijn, eest sake dat ghy ghestadich blijft in dit werck dat ghij begonst hebt.
Hiero{m} door dese sijne vermaninghe den Heere biddende, bleuen sij vast voor des Heeren aensicht,
also dat ooc die ghene die den Heere brant offeranden offerden omgort met hairen cleedere{n}, den Heere sacrificie{n} offerden, en{de} daer waren asschen op hen hooft.
En{de} wt alle{n} hen herte hebben sij alle Godt ghebeden, dat hy besoecken soude sijn volck Israel.
ENde tes Holoferni den prince des ruyterscaps van Assyrien ghebootscapt, dat die kinderen van Israel hen bereydde{n} om te wederstaen, ende dat sij die weghen der berghen besloten hadden,
ende met grooter rasernie is hy onsteke{n} met een groote gramscap. Ende hy heeft gheroepen alle die princen van Moab, ende die vorsten va{n} Ammo{n},
en{de} hy heeft tot hen gheseyt, Segghet my, wat volck dat dit is, die tgheberchte belegt, oft welcke en{de} hoedanighe, ende hoe veel dat hen steden sijn, welck ooc hen macht is, oft welck haer menichte is, oft wie die coninck is van hairen ruyterscap,
ende waerom dat dese (bouen alle die ghene die int oosten woonen) ons versmaet hebben, ende niet en sijn wt ghecomen ons te ghemoete, dat sij ons met vrede soude{n} ontfanghe{n}?
Doen heeft Achior die hooftman van alle die kinderen van Ammon antwoordende gheseyt, Eest dat ghy v gheweerdicht te hooren mijn Heere, soo sal ic die waerheyt segghen voor v aensicht, va{n} desen volc-ke, dat int gheberchte woont, ende daer en sal gheen valsch woort wt mijnen monde gaen.
Dit volck is wten gheslachte der Chaldeen,
dit heeft ierstmael in Mosopotamien ghewoont, om dat sij niet volghen en wilden haerder vadere{n} goden die int lantder Chaldeen waren.
Hier om latende haerder vaderen ceremonien, die welcke waren in menichte der goden,
hebben sij eene{n} Godt des hemels ghedient, die welcke hen oock gheboden heeft, dat sij van daer souden wtgaen, ende woonen in Charan. Ende doen alle dlant eenen dieren tijt oueruallen hadde, soo sijn zij neder ghedaelt in Egipten, ende aldaer sijn zij binne{n} vier hondert iaren alsoo vermenichfuldicht, dat hen heyr niet en mocht ghetelt worden.
Ende doen die coninck va{n} Egipten hen verlaste, ende in die timmeringhe van sijnen steden in leem ende bacsteene{n} hen tonderbracht hadde, soo hebben sij gheroepen tot haren Heere, ende hij heeft alle dlant van Egipten gheslaghen met versceyden plaghen.
Ende als die Egiptenaren hen verdreuen hadden van hen, ende die plaghe van hen lieden op ghehouden was, ende sij wedero{m} hen wilden vanghen, ende tot haren dienst weder roepen, doen dese vluchten,
soo heeft die Godt des hemels die zee open ghedaen, alsoo dat aen beyde syden die wateren als mueren vast worden, ende dat dese droochs voets den gront der zee ouerwandelende doorghinghen.
Op welcke plaetse als hen een ontellijck heyr der Egiptenaeren veruolchde, soo worde dat alsoo van die watere{n} ouerdect, datter niet soo veel als een ouer en bleef, die dat werck de{n} naecomelinghen hadde moghen vercondighen.
Als sij oock ghegaen waren wt die roode zee, soo hebben si die woestijnen vanden berch Sina besleghen, daer noyt mensch en heeft moghen inwoonen, oft sone des menschen rusten.
Daer sijn bitter fonteynen hen lieden suer worden om te drincken, ende veertich iaren lanck hebben sij voetsel wten hemel ghecreghen.
Al waersij incomen sijn sonder boghe oft pyl, ende sonder schilt ende swaert, heeft hen Godt voor hen lieden ghestreden, ende verwonnen.
Ende daer en is niemant gheweest die dit volck verwinnen mocht, dan alst scheyde vanden dienst des Heeren haer lieder Godt.
Maer soo menichmael als sij behalue{n} desen haren Godt, eenen anderen ghedient hebben, so sijn zij gheleuert gheweest ten rooue, ende ten swaerde, ende ten verwijte.
Maer hoe menichmael dat sij penitencie ghedaen hebben, dat sij ghesceyden ware{n} vanden dienst haers Gods, soo heeft hen Godt des hemels macht ghegheuen te wederstaen.
Voorts soo hebben sij den coninck der Chananeen, ende Iebuseen, ende Pherezeen, ende Hetheen, ende Heueen, ende Amorrheen, ende alle die machtighe in Hesebon ter needer gheworpen, ende hen landen, ende hen steden hebben sij beseten,
ende alsoo lange als sij niet en sondichde{n} int aensicht van hare{n} Godt, soo waren met hen goede dinghen. Want hen Godt haet die ongherechticheyt.
Want oock voor dese iaren, doen sij af ghegaen ware{n} vanden wech, de{n} welcken hen Godt ghegheuen hadde, dat sij daer in wandelen souden, soo sijn zij verdreuen gheweest met orloghen van veel natien, ende veel van haer lieden sijn gheuanghen wech gheleyt in een vreemt lant,
maer onlancs als sij weder ghekeert waren tot den Heere haren Godt, soo sijn zij wt die verstroytheyt, waer door sij verstroyt ware{n}, vergadert, ende sijn gheclommen op alle dese gheberchten, ende sij besitten wederom Ierusalem, daer die heylighe dinghe{n} der heylegher sijn.
Daerom nv myn heere, ondersoect ofter eenighe boosheyt is van haer lieden ghedaen int aenschijn haers Gods, ende laet ons dan tot hen op climmen, want leuerende salse Godt v leueren, ende sij sullen onder tbedwanc va{n} uwer moghentheyt wesen.
Maer en isser gheen misdaet des volcs voor haren Godt, soo en sullen wij hen niet moghen wederstaen, want hen Godt salse bescermen, ende wy sullen tot een versmaetheyt wesen allen landen.
Ende tes gheschiet, doen Achior op hiel van te spreken dese woorden, dat alle die groote heeren Holofernis gram sijn gheworden, ende dachten hem te dooden, segghende deen teghen dandere,
Wie is dese die seyt dat die kinderen van Israel soude{n} moghen wederstaen den coninck Nabugodonosor, ende sijnen heyren, onghewapende menschen, ende sonder cracht, en{de} sonder wetentheyt van die conste des strijdens.
Daer om op dat Achior beke{n}ne dat hy ons bedriecht, soo laet ons opt gheberchte climmen, ende als hen machtighe sullen gheuanghen sijn, dan sal hy met die selue metten swaerde doorslaghen worden,
op dat alle tvolc wete, dat Nabugodonosor een godt van aertrijck is, en{de} datter behaluen hem gheen ander godt en is.
ENde tis ghesciedt als sij op hielden te spreken, dat Holofernes zeer verbolghen sijnde gheseyt heeft tot Achior,
Want ghij ons ghepropheteert hebt segghende, dat het volck van Israel bescermt wort van hare{n} Godt, op dat ick v toonen mach datter anders gheen godt en is dan Nabugodonosor,
als wij hen alle sullen verslaghen hebben ghelijck eenen mensche, dan suldi selue oock met hen, door der Assyrien sweert steruen, ende gheheel Israel sal met v door die doot vergaen,
ende ghy sult beuinden dat Nabugodonosor een godt is van gheheel aertrijck, ende dan salt swaert van mijnder oorloghen door v syden gaen, ende doorsteken suldi vallen onder die ghewonde van Israel, ende ghij en sult voortaen uwen adem niet meer verhale{n}, tot dat ghij met hen sult ghedoot worden.
Maer eest dat ghij meynt dat uwe prophetie warachtich es, soo en laet v aensicht niet veruallen, en{de} die bleecheyt die v aensicht ghecreghen heeft, die vergae va{n} v, eest dat ghij meynt, dat dese myne woorde{n} niet en soude{n} moghen volbracht worden.
Maer op dat ghij kenne{n} moecht dat ghy te samen met hen dit beuinden sult, siet ghij sult van deser vren voorts met dien volck versaemt worden, op dat ghij (soo wanneer sij die verdiende pene mijns swaerts ontfanghen sullen) oock mede der wraken moecht onderworpen sijn.
Doen heeft Holofernes gheboden sijnen knechten, dat sij Achior souden vanghen, ende hem brenghen tot Bethulien, ende hem leueren in die handen der kinderen van Israel.
Ende die knechten Holofernis hem nemende, sijn ghereyst door die platte velt landen. Maer doen sij ghenaecten aen die berghen, soo sijn teghen hen wt ghecome{n} die slingherworpers,
maer sij besijden gaende aen die sijde vanden berch, hebbe{n} Achior ghebonden aen eenen boom met handen en{de} voeten, en{de} alsoo hebbe{n} sij hem met zeelen ghebonde{n} ghelate{n}, en{de} sijn wederom come{n} tot hare{n} heere,
maer die kinderen van Israel af comende van Bethulien sijn tot hem ghecomen, den welcken ontbindende, hebbe{n} sij in Bethulien ghebracht, en{de} hem int midde{n} des volcs stellende, hebbe{n} si gheuraecht, wat dinghe{n} dat waren, daerom dat hem die Assyrien hadde{n} ghebonden ghelaten.
In dien daghen so waren daer die princen Ozias die sone Micha va{n} Simeons gheslachte, en{de} Charmi die oock hiet Gothoniel.
Hiero{m} soo heeft Achior int midden der ouders, en{de} int aenschijn va{n} hen alle{n} gheseyt alle die woorde{n} die hij gheseyt hadde, doe{n} hij va{n} Holofernes gheuraecht was, en{de} hoe dattet volck van Holofernes hem hadde (om dat woort) willen doot slaen,
en{de} hoe dat Holofernes gram sijnde, selue gheboden hadden datmen hen den Israeliten om dese sake soude ouerleueren, op dat hij wanneer hij die kindere{n} van Israel soude verwonnen hebben, dan oock hem Achior door versceyden pijne{n} soude doen steruen, om dat hij gheseyt hadde, Godt des hemels is hen bescermer.
Ende doen Achior alle dese dinghen wtgheleyt hadde, soo viel alle tvolc op hen aensicht, aenbiddende den Heere, ende met een ghemeyn bescreyinghe ende weenen, soo hebben sij eendrachtelijck hen ghebeden wtghestort voor den Heere,
segghende, Heere Godt van hemel ende aerde, aensiet hen houerdie, ende siet op onse ootmoedicheyt, en{de} aenmerct het aensicht uwer heylighen, ende toont dat ghij niet en verlaet die ghene die op v betrouwen, en{de} dat ghij die ghene die hen betrouwen op hen seluen, en{de} van hen eyghen cracht hen beroemen, verootmoedicht.
Aldus doen het weenen ghedaen was, ende dat ghebedt des volcs alle den dach voleynt, soo hebben sij Achior ghetroost
segghende, Onser vaderen Godt, wiens macht ghi vercondicht hebt, die sal v dese veranderinghe gheuen, dat ghij meer hen doot sie{n} sult.
En{de} als onse Godt dese vrijcheyt sijnen dienaers sal ghegheuen hebben, soo sij Godt met v int midden van ons, op dat ghij (ghelijc v dat belieuen sal) sult moghen alsoo met allen die uwe verkeeren met ons.
Doen heeft Ozias, nae dat den raet voleynt was, hem ontfanghen in sijn huys, en{de} hem een groot auontmael ghegheuen.
Ende als hij alle die ouders gheroepen hadde, soo hebben sij nae dat die vasten voleynt was, hen te samen met ete{n} vermaect.
Maer daer nae is alle tvolck vergadert, en{de} alle den nacht lanck hebben sij in die vergaderinghe ghebeden, begherende helpe van Godt van Israel.
MAer des anderen daechs soo heeft Holofernes beuolen sijnen heyrscaren, dat sy opgae{n} souden teghen Bethulien.
Ende die strijtbaer voetknechten ware{n} hondert ende twintich duysent, ende tweentwintich duysent peerde volcs, sonder die bereyde mannen van die ghene die gheuanghen hadden gheweest, ende die wech gheleydt waren, van alle dat ionck volck der lantscappen ende steden.
Alle te samen hebben sij hen bereydt ten strijde, teghen die kinderen van Israel, ende sij zijn ghecomen door dat wterste des berchs tot dat opperste, welck siet teghen ouer Dothain vander plaetsen die ghenoemt wort Belma, tot Chelmon die daer is teghen ouer Esdrelon.
Ende die kinderen van Israel (nae dat sij ghesien hadden hen menichte) hebbe{n} hen seluen neder gheworpen ter aerden, worpende asschen op hen hoofden, eenmoedelijck biddende, dat Godt van Israel sijn bermherticheyt soude toonen op sijn volck.
Ende nemende hen orloochsche wapenen, hebben sij ghesete{n} op die plaetsen die welcke leyden tot den ghanck vanden enghen wech tusschen die gheberchte{n}, en{de} sij bewaerde{n} die de{n} heele{n} dach en{de} nacht.
Maer Holofernes doen hij int ronde ommeghinck, heeft beuonden dat die fonteyne die in hare{n} waterloop vloedde va{n} die suytsijde buyten die stadt, haren rechten loop hadde, ende hij heeft gheboden datmen haren waterloop soude beneme{n}.
Maer daer waren niet verre vande{n} muer fonteyne{n}, wt die welcke men sach hen lieden bedectelijck water sceppen meer om wat te lauen dan om te drincken.
Maer die kinderen van Ammon ende Moab sijn tot Holofernem ghecomen, segghende, Die kinderen van Israel enhebben hen betrouwen niet in lancien oft pylen, maer die berghen bescermense, en{de} die hueuelen seer steych gheleghen makense sterck.
Daerom op dat ghijse sonder beloop des strijdts moecht verwinnen, soo stelt wachters der fonteynen, dat sij daer wt gheen water en sceppen, en{de} ghij sultse sonder swaert dooden, oft emmer sij sullen vermoeyt wesende, die stadt opgheuen, die welcke (om datse op tgheberchte gheleghen is) sij meynen onwinlijck te sijne.
En{de} dese woorden hebbe{n} behaecht voor Holofernes, en{de} voor sijn knechten, ende hy heeft rontsomme ghestelt hondert mannen aen elcke fonteyne.
Ende doen dese hoede twintich daghen ghedaen was, soo begauen die waterputten, ende die vergaderinghen der wateren alle den ghenen die te Bethulien woonde{n}, alsoo datter binnen die stadt niet en was daer mede sij ooc eenen dach mochten versaedt worden, want me{n} gaf den volck daghelijcs het water by maten.
Doen sijn tot Oziam vergadert alle die mans en{de} vrouwen, ionghelinghen, en{de} cleyn kinderen, en{de} hebben al te same{n} met eender stemmen gheseyt,
Godt gheue vonnisse tusschen ons en{de} v, want ghy hebt quaet teghen ons ghedaen, niet willende vredelijcke spreken met die van Assyrien, en{de} daer om heeft ons Godt vercocht in hen handen,
En{de} daer om en isser niemant die helpt, aenghesien dat wy ter neder gheworpe{n} worden voor hen ooghen door den dorst, en{de} met grooter verderfenissen.
En{de} nv vergadertse alle die in die stadt sijn dat wy ons allen vrijwillichlijck ouergheuen den volcke van Holofernes.
Want tis beter dat wy gheuanghe{n} den Heere ghebenedyden leuende, dan dat wij steruen, en{de} worden een versmaetheyt allen vleesche, als wy sien sullen onse huysvrouwen en{de} onse ionghe kinderkens steruen voor onse ooghen.
Wy nemen heden te ghetuyghe hemel en{de} aerde, en{de} den Godt onser vaderen die ons straft nae onse sonden, dat ghy nv die stadt leuert in die hant der oorlooscher manne{n} van Holofernes, dat ons eynde mach cort sijn met dat scerp vanden swaerde, het welck langher wort in die dorricheyt vanden dorst.
En{de} doen sij dese woorden gheseyt hadden, soo isser een groot weenen ende crijssche{n} ghesciet in die vergaderinghe va{n} hen allen, en{de} sij hebben veel vren lanck met eender stemme{n} gheroepen tot Godt segghe{n}de,
Wy hebbe{n} ghesondicht met onsen vaderen, wy hebben onrechtuerdelijck geleeft, en{de} boosheyt ghedaen.
Ghy (want ghy goedertieren sijt) ontfermt v onser, oft doet wrake ouer onse boosheden met uwe gheessele, en{de} en wilt ons die v belijden, niet leueren den volcke dat v niet en kent,
dat sij niet en segghen onder die heydenen, Waer is hen Godt:
En{de} doen sij van desen roepen vermoeyt waren, en{de} van weenen moede sijnde ghesweghen hadden,
soo heeft Ozias opstaende met tranen begoten gheseyt, weest goets moets broeders, en{de} laet ons dese vijf daghe{n} bermherticheit vande{n} Heere verwach-ten,
wa{n}t by auontueren sal hij sijn verbolghentheyt affkeere{n}, ende gheuen glorie sijne{n} naem.
Maer eest datter na dat verloop der vijf daghen gheen helpe en coemt, so sullen wy die woorden doen, die ghij lieden ghesproken hebt.
ENde tis ghesciet nae dat dese woorden ghehoort hadde Iudith een weduwe, die welcke was een dochter Merari, des soons Idox, des soons Ioseph, des soons Ozie, des soons Elai, des soons Iamnor, des soons Gedeon, des soons Haphaim, des soons Achitob, des soons Melchie, des soons Enan, des soons Nathanie, des soons Salathiel, des soons Symeon, des soons Ruben,
Ende haer man was Manasses die ghestoruen is in die daghen vander ghersten oochst,
want hij stont naerstelijck ouer die ghene die schoouen bonden int velt, ende die hitte quam op sijn hooft, ende hy is gestoruen in Bethulien sijn stadt, ende aldaer begrauen met sijnen vaderen.
Ende Iudith was sijn achterghebleuen weduwe nu drij iaren, en{de} ses maende{n}.
Ende int opperste va{n} haren huyse heeft sij voor haer seluen ghemaect een heymelijck camerken, daer sij met hare ionghe dienst vrouwen besloten woonde,
ende hebbende om haer lendene{n} een haire{n} cleedt, vaste sij alle die daghen haers leuens, sonder die sabboth daghen ende feesten der nieuwer maenden, ende die hoochtijde{n} des huys van Israel.
Ende sij was bouen maten zeer schoon int aenscouwen, der welcker haer man hadde ghelaten veel rijcdommen, ende een groot huysghesin, ende erffgronden vol cudden van ossen, ende scapen.
Ende dese was in alles dalder vermaerste,want sij vreesde den Heere zeere Ende daer en was niemant die van haer een quaet woort sprack.
Hierom doen dese ghehoort hadde, dat Ozias gheloeft hadde, dat hy, als de{n} vijfste{n} dach voorby ware, die stadt soude leueren, soo heeft sij gesonden tot die ouders Chabri ende Charmi.
En{de} die sijn tot haer ghecome{n}, ende sij heeft tot hen gheseyt, Wat woort is dit daer Ozias in gheco{n}senteert heeft, dat hy die stadt soude de{n} Assyrien leuere{n}, eest dat binne{n} vijf daghe{n} v hede{n} gheen helpe en coemt?
En wie sijt ghy, die den Heere tempteert?
Dit en is gheen reden die bermherticheyt verweruen soude, maer meer gramscap verwecken, ende den rasenden toren soude ontsteken.
Ghy hebt des Heeren bermherticheyt eenen tijt ghestelt, ende tot uwen wille hebdi hem eenen dach ghestelt.
Maer want die Heere lydsaem is, soo laet ons daer aff oock penitencie doen, en{de} sijn ghenadicheyt met wt ghestorte trane{n} begheren,
want Godt en sal niet dreyghen ghelick een mensch, noch ooc ter gramscappe{n} onsteken worden als eens menschen kint.
En{de} daero{m} laet ons voor hem onse zielen verootmoedighe{n}, en{de} laet ons in eene{n} verootmoedichde{n} gheest ghestelt, hem diene{n}de,
al weene{n}de segghe{n} de{n} Heere, dat hy nae sijne{n} wille also doe met ons haestelijck sijn bermherticheyt, dat wij oock moghen glorieren van onse ootmoedicheyt ghelijck ons herte heel onstelt is in hen houerdie,
want wy en hebben niet gheuolcht onser vaderen sonden, die haren Godt verlaten hebben, en{de} vreemde goden hebbe{n} aenghebeden,
om welck groot misdaet, sij ghegheue{n} sijn te{n} swaerde en{de} ten rooue, en{de} tot een bescae{m}ptheyt haren vyanden, maer wy en kennen anders gheene{n} godt dan hem.
Laet ons ootmoedich verbeyden sijne{n} troost, en{de} hij sal ons bloet versoecke{n} van die verdruckinghe onser vianden, en{de} dieHeere onse Godt sal alle volcken vernedere{n} so wie teghen ons opstaen, en{de} die maken sonder eere.
En{de} nu broeders wa{n}t ghij ouders sijt onder Godts volc, en{de} want wt v lieden hen ziele hanghet, soo richt hen herten op door v sprake, dat si moghen ghedachtich sijn, dat onse vaderen ghetempteert sijn gheweest, om dat sij souden gheproeft worden oft si warachtelijck haren Godt dienden.
Sy moete{n} ghedachtich sijn, hoe dat onse vader Abraham ghetempteert is gheweest, en{de} door veel lydens gheproeft sijnde, Gods vrint gheworde{n} is.
Also ooc Isaac, also Iacob, also Moyses en{de} alle die Gode behaecht hebbe{n}, sijn door veel lijdens getrouwe doorghegaen.
Maer die ghene die de becoringhen niet en hebben ontfanghen metter vreese Gods, ende hen ontlijdtsaemheyt, en{de} dat verwijt va{n} hen murmuratie teghen den Heere voortbracht hebben,
sijn vernielt gheweest vande{n} vernielder, en{de} vanden serpente{n} vergaen.
Daerom en laet ons ooc ons selue{n} niet wreken om dese dinghen die wij lyden,
maer achtende dese selue pynen des Heeren gheesselen minder dan onse sonden, met die welcke wij als knechte{n} ghestraft worden, laet ons ghelooue{n} dat dese ghesciet sijn tot beternissen, en{de} niet tot onser v{er}derffenissen.
En{de} Ozias en{de} die ouders hebben haer gheseyt, Alle die woorde{n} die ghij ghesproke{n} hebt sijn warachtich, en{de} in uwe woorden en is gheen berispinghe.
Daerom nv bidt voor ons, want ghij sijt een heylighe vrouwe, ende Godt vreesende.
En{de} Iudith heeft tot hen liede{n} gheseyt, Ghelijck ghij bekent dat va{n} God es tghene dat ick heb connen spreken,
alsoo ondersoect ooc tghene dat ick ghescict hebbe oft van God is, ende bidt dat Godt mynen raet vast make.
Ghij sult aen die poorstaen desen nacht, en{de} ick sal wtgaen met mijn ionghe dienstvrouwe en{de} bidt, dat die Heere (ghelijck ghij geseyt hebt) binnen dese vijf daghen aensie sijn volck va{n} Israel.
Maer ick en wil niet dat ghy mijn daet onder soecket, en{de} tot dat ick wederom v bootscappe, soo en laet anders niet ghesciede{n} dan bidden voor mij totte{n} Heere onsen Godt.
En{de} Ozias die prince van Iuda heeft tot haer gheseyt, Gaet in vrede, en{de} die Heere si met v ter wraken van onsen vianden. En{de} wederkeerende sijn zij wech ghegaen.
ALs die opwaerts ghinghen, so is Iudith gegaen in haer bedecamerken, en{de} aendoende ee{n} haire{n} cleedt heeft si assche{n} op haer hooft ghedae{n}, en{de} strecke{n}de haer plat neder voor de{n} Heere, heeft si gheroepe{n} totte{n} Heere segge{n}de,
Heere mijns vaders Simeons Godt, die hem tswaert ghegheuen hebt tot een bescermen teghen die vreemdelinghen, die vercrachters gheweest hebbe{n} in hen onsuyuerheden, en{de} hebben die dgije der maghet ontdect ter sca{n}den,
en{de} ghij hebt hen vrouwe{n} ghegeue{n} tot eene{n} roof, en{de} hen dochtere{n} ter gheuanghenissen, en{de} allen haren roof ter deylinghen uwen dienaeren die uwen toren vierichlijc ghewroke{n} hebbe{n}, coemt te helpe{n} bid ick v Heere mijn Godt my weduwe,
want ghij hebt die ierste dinghe{n} ghedae{n}, en{de} hebt dese nae die ghedacht, en{de} tis ghesciet dat ghij seluer hebt ghewilt.
Wa{n}t alle alle uwe weghe{n} sijn bereydt, en{de} v vonnissen hebdi in v voorsienicheyt ghestelt.
Aensiet die heyrlegers der Assyrie{n} nv, ghelijc ghij v doe{n} gheweerdicht hebt die heyrleghers der Egiptenare{n} te aensien, doen sij nae uwe dienaren ghewapent liepen, betrouwe{n} hebbe{n}de in hen waghene{n}, en{de} in hen rosvolc, en{de} in die menich-te der strijtbaer manne{n},
maer ghij hebt op hen heyrlegers ghesien, en{de} die duysternissen hebbense moede ghemaect.
Den afgront heeft hen voete{n} ghehoude{n}, en{de} die watere{n} hebbe{n}se ouerdect.
Also moete{n} dese ooc worde{n} Heere die in he{n} menichte betrouwe{n}, en{de} in hen waghenen, en{de} in hen spiessen, en{de} in hen scilde{n}, en{de} in hen scichte{n}, en{de} in hen lancien gloriere{n},
en{de} niet en weten dat ghij seluer ons Godt sijt, die de orlooghe te niet doen vanden beghinsel, en{de} Heere is uwen nae{m}.
Richt op uwen arm ghelijc vant beghinsel, en{de} worpt ter ned{er} hen cracht met uwer cracht. Laet hen cracht vallen in v gramscap, die ghelouen dat si v heylicheden sullen ontsuyueren, en{de} besmetten dat tabernakel ws naems, en{de} dat si ter neder worpe{n} sullen met hare{n} swaerden den horn van uwen outaer.
Maect Heere dat met syn eygen swaert sijn hoouerdie mach afghehouden worden.
Laet hem gheuanghen worden met den strick sijnder ooghen in mij, ende ghij sult hem slaen met die lippen van mijnder liefden,
Gheeft mij in mijnen moet stantachticheyt, dat ick hem ende sijn cracht versmade, dat ick hem omkeeren mach.
Wa{n}t dat sal wesen een ghedenckenisse ws naems, als die hant van eender vrouwen hem sal neder gheworpen hebbe{n}.
Wa{n}t in die menichte en is v cracht niet Heere, noch in der peerden macht en is uwen wille niet, noch die houerdige en hebbe{n} v va{n} tbeghinsel niet behaecht, maer der ootmoedigher ende saechtmoedigher ghebedt heeft v altijts behaecht.
Godt der hemelen, scepper der wateren, ende Heere van alle die creatueren. Verhoort mij allendighe biddende, ende van uwer bermherticheyt vast betrouwe{n} hebbende.
Weest ghedachtich Heere ws testame{n}ts, ende gheuet dwoort in mynen mont, ende in myn herte versterct den raet, op dat v huys in v heylichmakinghe blyue,
ende dat alle die heydenen bekennen, dat ghij Godt sijt, ende datter gheen ander en is sonder v.
ENde tis ghesciet doen si ophiel te roepe{n} tot den Heere, dat si is op ghestaen va{n}der plaetsen daer op sij gheleghen hadde ghestrect tot den Heere.
En{de} sij heeft haer ionge dienstvrouwe geroepen, en{de} nederwaerts gaende in haer huys, heeftse van haer ghenomen dat hairen cleedt, ende heeft haer ontcleedt va{n} die cleederen haerder weduwelijcheyt,
ende heeft haer lichaem ghewasschen, en{de} ghesalft met die beste myrtusolie, en{de} si ontvlocht dat hair haers hoofts, en{de} si heeft een costelijck cieraet op haer hooft ghestelt, en{de} heeft haer ghecleedt met die cleederen haerder ghenuechlijcheyt, ende si heeft pantoffele{n} aen haer voete{n} ghedaen, ende heeft aenghenomen cierlijcke bracelette{n} vande{n} rechten arm, en{de} lilie{n}, en{de} oorringhen, ende vingerlinghen, en{de} met allen haren cieraten heeftse haer verciert.
Der welcker die Heere oock claerheyt ghegeuen heeft, want alle dit cierlijc palleersel, en quam niet wt die wellusticheyt, maer wter duecht, ende daero{m} heeft die Heere dese schoonheyt in haer vermeerdert, alsoo dat si den ooghen van alle{n} mensche{n} schoon scheen, met een schoo{n}heyt die niet te ghelijcken en was.
Aldus soo heeft si op haer dienstvrouwe gheleyt een flessche wijns en{de} een vaetke{n} olien, en{de} gerstenbrij, ende vijghe{n}, en{de} brooden en{de} case, en{de} sij is ghereyst.
Ende als sij comen waren by der stadt poorte, soo hebben sij daer vonden Oziam verbeydende, ende die ouders der stadt, die welcke als sij haer ghesien hadden, verbaest sijnde,
hebben hen bouen maten seer verwondert van haer schoonheyt.
Nochtans haer niet vraghende, hebben sij haer laten doorgaen, segghende, Onser vaderen Godt gheue v gratie, ende hy verstercke alle de{n} raet ws herten met zijnder cracht, dat Ierusalem van v gloriere, ende dat uwen naem sij int ghetal der heyleghen ende rechtuerdighen.
Ende alle die daer ware{n} hebben gheseyt met eender stemmen, dat ghesciede, dat ghesciede.
Ende Iudith biddende den Heere, is door die poorten ghegaen, sij en{de} haer ionghe dienstvrouwe.
Ende tis ghesciet doen sij vanden berch nederwaerts ghinc omtrent de{n} opganc des daechs, dat haer te ghemoet quame{n} die bespieders vande{n} Assyrien, ende sij hebben haer ghehouden, segghende, Van waer coemdi? oft waer gaedi henen.
Die welcke antwoorde, Ic ben een dochter vanden Hebreusschen, daer om ben ick ghevlode{n} van haren aensicht, want ick heb gheweten datter toecomende was, dat sij v lieden sullen ghegheuen worden tot een beroouinghe, om dat sij v lieden versmadende, niet en hebben willen van selfs hen ouergheuen, dat sij hadden moghen bermherticheyt vinden voor v lieder aensicht.
Om dese sake heb ick by my seluen ghedacht, segghende, Ick sal gaen totten aensicht vanden prince Holofernes, dat ick hem te kennen gheue hen verholenthede{n}, ende hem toone, door wat wech dat hyse mocht cryghen, also datter niet eenen man en valle van sijnen heyre.
Ende doen die mannen ghehoort hadden haer woorde{n}, so aenmercte{n} sy haer aensicht, ende in hen ooghen was een verbaestheyt, want van haer schoonheyt verwonderden sij hen bouen maten zeere.
Ende sij hebben tot haer gheseyt, Ghij hebt v ziele behouden, om dat ghij sulcken raet gheuonden hebt, dat ghij nedercomen soudt tot onsen Heere.
Ende dat weet, dat hy v wel doen sal, wa{n}neer ghij staen sult voor sijn aensicht, ende ghij sult dalder ghenaemste sijn in sijn herte.
Ende sij hebben haer gheleyt tot Holofernis tabernakel, vercondighe{n}de haer Ende doen sij in ghegaen was voor sijn aensicht, so is Holofernes ter stont gheuange{n} gheweest met sijnen ooghen.
Ende sijn knechten seyden tot hem, Wie soude dat Hebreussch volck versmaden, dat so scoone vrouwe{n} heeft, dat wij om die ter goeder rede{n} teghen hen niet en souden strijden?
Aldus Iudith siende Holofernem sittende in een omhancsel, dwelc was van purpur en{de} gout, en{de} smaragden, ende costelijcke ghesteente in een ghewrocht, ende doen zij in sijn aensichte sach,
soo heeft sy hem aenghebeden, streckende haer neder ter aerden. Ende Holofernis dienaers hebben haer op ghehauen, alst hen Heere beual.
DOen seyde haer Holofernes, Sijt wel ghemoet, en{de} en wilt niet veruaert sijn in v herte, want ick en heb noyt man scade ghedae{n}, die diene{n} wilde Nabugodonosor den coninck.
Ende en hadde v volck mij niet versmaedt, soo en soude ick myn lancie ouer hen niet ghehauen hebben.
Daero{m} segghet my nu, om wat sake sijdi van hen wech ghegaen, en{de} heuet v belieft dat ghy tot ons come{n} soudt?
Ende Iudith heeft tot hem gheseyt, Ontfanct die woorden van uwer dienstvrouwen, wa{n}t eest dat ghij volcht die woorden van uwer dienstvrouwen, soo sal die Heere een volmaect dinc met v doen.
Want soo warachtelijc als Nabugodonosor die coninc der aerden leeft, en{de} zijn cracht leeft, die in v is tot straffinge van alle dolende zielen, so en dienen hem niet alleen die menschen door v, maer oock die beesten des velts sijn hem onderdanich,
Want die cloecheyt ws verstants wort vercondicht alle den volcken, en{de} tis kenlijck gheworden alle der werelt, dat ghij alleen goet en{de} machtich sijt in alle sijn rijck, en{de} v voorsichticheyt wort in allen lantscappen ghepresen.
En{de} ten is oock niet verborghen, dat Achior ghesproken heeft, noch ten is niet onbekent, wat ghij gheboden hebt hem te ghescieden.
Want tis zeker dat onse Godt also vertornt es om die sonde{n}, dat hy ontbode{n} heeft door sijn propheten totten volcke, dat hyse leuere{n} sal om hen sonden.
Ende om dat die kinderen van Israel weete{n} dat sij haeren Godt vertornt hebbe{n}, daero{m} is v vreese op hen.
Daer bouen soo heeft hen de{n} hongher ooc bevanghen, ende va{n} die dorheyt des waters, so worden sij onder die dooden gherekent.
Voorts so ordineren sij, dat sij soude{n} dooden hen beesten, en{de} drincken hen bloet,
ende die gheheylichde offeranden des Heeren haers Godts, die welke Godt heeft beuole{n} niet aen te tasten, in tarwe, wijn ende olie, dese hebben sij ghedacht te verbesighen, ende sij willen verteren dat sij metten handen niet en souden behooren te ghenaken. Hiero{m} want sij dese dinghe{n} doen, so ist seker dat sij sullen ter verderfenissen ghegheuen worden.
Het welck ick v dienstvrouwe bekennende, ben van hen lieden ghevloden, ende die Heere heeft mij ghesonden dese selue dinghen v te bootscappen,
wa{n}t ick v dienstvrouwe diene Gode ooc nu ter tijt by v, ende v dienstvrouwe sal wt gaen, ende ick sal Godt bidden,
ende hy sal my segghen, wanneer hy henlieden hen sonden sal betalen, ende ick comende sal v dat bootscappen, also dat ick v leyden sal door dmidde{n} va{n} Ierusalem, ende ghij sult alle tvolck van Israel hebben, ghelijck scapen die gheenen herder en hebben, ende daer en sal niet so veel als een hont teghen v bassen.
Want dese dinghe{n} sijn my gheseyt door die voorsienicheyt Godts.
Ende om dat Godt op hen gram es, daerom ben ick ghesonden dese selue dinge{n} v te bootscappen.
Ende alle dese woorden hebbe{n} behaghelijc gheweest voor Holofernes, ende voor sijn knechten, ende sij verwonderden hen van haer wijsheyt, ende seyden deen totten anderen,
Daer en is sulcke vrouwe niet op der aerde{n} va{n} aensien, in schoo{n}heyt, ende in verstandicheyt van woorde{n}.
Ende Holofernes heeft tot haer gheseyt, Godt heuet wel ghedaen, die v ghesonden heeft voor tvolck, dat ghij dat leueren soudt in onse handen,
ende aenghesien dat v belofte goet is, ist sake dat v Godt mij dit doet, so sal hy oock mijn Godt sijn, ende ghy sult int huys van Nabugodonosor groot sijn, ende uwen naem sal ghenoemt worden ouer alle die aerde.
DOen heeft hy gheboden, dat si ingaen soude daer sijn scatten gheleyt ware{n}, ende hy gheboodt dat si daer blyuen soude, en{de} hy heeft ghestelt watmen haer gheue{n} soude van sijnder maeltijt,
Den welcken Iudith heeft gheantwoort en{de} gheseyt, Ick en mach nv niet eten van dese dinghen die ghij beueelt datmen mij gheue, op dat die gramscap op my niet en come, maer van tghene dat ick voor my mede bracht hebbe sal ick eten.
Tot die welcke seyde Holofernes. Eest dat v dese dinghen ghebreken die ghij met v ghebracht hebt, wat sulle{n} wij v da{n} doen?
En{de} Iudith seyde, Bij dat leuen uwer zielen mijn heere, v dienstvrouwe en sal al dese dinghen niet verteeren totter tijt dat Godt doen sal door mijn ha{n}t dese dinghe{n} die ic ghedacht hebbe.
En{de} sijn knechten hebbe{n} haer gheleyt int tabernakel dat hy beuole{n} hadde. En{de} si begheerde doen si daer in ghinc, datme{n} haer soude orlof gheuen des nachts, en{de} voor de{n} dach wt te gaen buyten ter bedinghe{n}, en{de} om den Heere te bidden.
En{de} hij heeft sijnen camerlinghe{n} gheboden, dat si (ghelijck dat haer beliefde) soude moghen wtgaen en{de} in comen om haren Godt te aenbidden drij daghe{n} lanck.
En{de} si ghinc bij nachte{n} in die valleye va{n} Bethulien, en{de} si wiesch haer in die water fonteyne.
En{de} als si op quam, soo badt si den Heere den Godt van Israel, dat hij haren wech soude bescicke{n} tot der verlossinghe van sijnen volcke.
En{de} incomende bleef si suyuer in dat tabernakel, tot dat si haer spijse nam des auonts.
En{de} tis ghesciet opden vierden dach dat Holofernes heeft ghehouden een auontmael sijnen knechte{n}, en{de} hij heeft gheseyt tot Vagao sijne{n} ghesneden camerlinc, Gaet hene{n}, en{de} raet der Hebreusscher vrouwe{n}, dat si willichlijck co{n}sentere met mij te woonen,
wa{n}t tis scande by den Assyrien, ist dat een vrouwe eenen man bespot, makende dat sij onghescent va{n} hem wech gae.
Doe{n} is Vagao tot Iudith binne{n} gegaen, en{de} seyde, Die goede ionghe dochter en ontsie haer niet te gaen binnen by mijnen heere, dat si gheeert mach worden voor sijn aensicht, dat sij met hem ete, ende drincke wijn in vrolijcheden.
Den welcken heeft Iudith gheantwoort, Wie ben ic, dat ick soude moghe{n} wedersegghe{n} mijnen heere?
Alle dat voor sijn ooghen goet ende tbeste is, dat sal ick doen, ende al wat hem behaghen sal, dat sal mij tbeste wesen, alle die daghen mijns leuens.
Ende sij is opghestaen, ende heeft haer verciert met haren cleederen, ende inghecomen sijnde, heeft sij ghestaen voor sijn aensicht.
Ende dat herte van Holofernes is heel verslaghen gheworden, Want hij was berre{n}de in die begheerlijcheyt van haer.
Ende Holofernes heeft tot haer gheseyt, Drinct nv, ende sidt ter maeltijt met vrolijckheyt, want ghij hebt gratie gheuonden voor my.
Ende Iudith seyde, Ick sal drincken heere, wa{n}t mijn ziele is heden groot ghemaect bouen alle mijn daghen.
Ende sij heeft ghenomen, ende gheten, ende ghedroncken voor hem, tghene dat haer dienstwijf voor haer bereydt hadde.
Ende Holofernes is vrolijck gheworden tot haer, en{de} hy heeft wijn ghedroncken bouen maten veel, soo vele als hy oyt ghedroncken hadde binnen sijnen leuen.
ENde alst spade gheworden was, soo hebben sijn knechten ghehaest tot haerlieden her-berghe te gaen. Ende Vagao heeft die dooren vander slaepcamer ghesloten, ende hy is wech ghegaen,
ende sij waren alle mat vanden wijne,
ende Iudith was alleene in die slaepcamer,
maer Holofernes lach int bedde van te zeer groote dronckenheijt ontslape{n}.
Ende Iudith heeft haren ioncwyue gheseyt, dat si buyten staen soude voor die slaepcamer, ende hoede draghen.
Ende Iudith heeft voor tbedde ghestaen, bidde{n}de met trane{n} ende met rueren der lippen in stillicheyt,
segghende, Versterct my Heere Godt van Israel, ende aensiet in dese vre tot die wercken van mijnen handen, op dat ghij (ghelijck ghij gheloeft hebt) Ierusalem v stadt opricht, ende dat ic volbrenghen mach tghene dat ick ghedacht hebbe, gheloouende dat dit door v soude moghen ghedae{n} worden.
Ende doen si dese woorden gheseyt hadde, soo is zij ghegaen tot die columne die aent hooft van sijne beddeken was, ende zy heeft het swaert dat daer aen ghebonden hinck, ontbonden.
Ende doen zij dat wter sceyden ghetrocken hadde, soo heeft si dat hair zijns hoofts ghegrepen, ende gheseyt, Versterct mi Heere Godt in dese vre,
ende zij heeft tweewerff in sijnen neck gheslaghen, ende heeft zijn hooft aff ghehouwen. Ende zij heeft zijn bedde behancsel aff ghenomen van die columnen, ende heeft zijn onthooft lichaem aff ghewentelt.
Ende nae een luttelken tijts is zij wtghecomen, ende heeft dat hooft van Holofernes ghegheuen haerder dienst ioncvrouwen, ende beuolen dat zij dat steken soude in haer male.
Ende zij twee sijn wt ghegaen, nae hen ghewoonte, als ten ghebede gaende, ende sij zijn die heyrleghers door ghegaen, ende drayende om die valleye sijn zij ghecomen totter stadt poorte.
Ende Iudith heeft gheseyt van verre den wachters der mueren. Doet die poorten open, Want Godt es met ons, die cracht ghedaen heeft in Israel.
Ende tes gheschiet, doen die mannen haer stemme ghehoort hadden, soo hebbensij gheroepen die ouders vander stadt,
ende si zijn tot haer alle te ghemoete gheloopen vanden minsten tot den meesten, Want sij vermoedden, dat zij nv niet wedercomen en soude.
Ende onstekende lichten, zijn sij alle rontsomme haer ghecomen, ende sij climmende op een hooghe plaetse heeft gheboden datmen swyghen soude. Ende als sij alle sweghen,
soo heeft Iudith gheseyt, Loeft den Heere onsen Godt, die niet en heeft verlaten die in hem hopende zijn,
ende door my sijn dienstvrouwe heeft hy volbracht sijn bermherticheyt, die hij beloeft heeft den huyse van Israrael, ende heeft ghedoot met mijnder hant den vyant van sijnen volcke in desen nacht.
Ende voortbrenghende wter malen dat hooft van Holofernes, heeft sij hen dat ghetoont, segghende, Siet dats thooft van Holofernes des princes van die orloosch mannen der Assyrien. Ende siet sijn bedde behancsel daer in dat hy lach in zijn droncke{n}scap, daer die Heere onse Godt hem gheslaghen heeft door die hant van eender vrouwen.
Ende soo warachtelijck als die Heere selue leeft, sooheeft sijnen enghel my bewaert, ende van hier gaende, ende daer blyuende, ende van daer wederom herwaerts comende, ende die Heere en heeft my sijn dienstvrouwe niet laten ontsuyuert worden, maer sonder besmettinghe der sonden heeft hy my wederom gheroepen tot v lieden, blijde in sijn victorie, ende in mijnen ontgaen, ende in uwe verlossinghe.
Looft hem alle gader, want hy goet is, want inder eewiheyt is sijn bermherticheyt.
Ende sij alle gader den Heere aenbiddende, hebben gheseyt tot haer, Die Heere heeft v ghebenedijt in sijn cracht, want door v heeft hy te niet bracht onse vyanden.
Maer Ozias die prince des volcs van Israel heeft tot haer gheseyt, Ghebenedijt sijt ghij dochter van den hooghen Heere Godt, bouen allen vrouwen op der aerden.
Ghebenedijt sij die Heere, die hemel ende aerde ghescapen heeft, die v wt ghescict heeft tot die wonden van dat hooft des princen van onsen vyanden.
Want heden heeft hy uwen naem alsoo groot ghemaect, dat uwen loff niet vergaen en sal wt den mont der menschen, die ghedachtich sullen sijn der cracht des Heeren inder eewicheyt, voor die welcke ghij v ziele niet en hebt ghespaert, om die benautheden, ende bedructheyt ws gheslachts, maer hebt den valle ter helpen ghecomen, voor dat aensien ons Gods.
Ende alle tvolck heeft gheseyt, Het ghesciede, het ghesciede.
Voorts Achior gheroepen wesende, is ghecomen, ende Iudith heeft tot hem gheseyt, Godt van Israel, den welcken ghij ghetuyghenisse hebt ghegheuen, dat hy hem wreect van sijnen vianden, die heeft het hooft van allen ongheloouighen aff gheslaghen in desen nacht, met mijnder hant.
Ende op dat ghy beuinden moecht dattet soo is, siet dat hooft van Holofernes, die int versmaden van sijnder hoouerdien, Israels Godt versmaet heeft, ende dreychde v metter doot, segghende, Alst volck van Israel sal verwonnen sijn, dan sal ick ghebieden datmen met den swaerde v sijden doorsteke.
Ende Achior siende thooft van Holofernes, benauwt van verscrictheyt, viel op sijn aensicht op daerde, ende sijn ziele begaff hem.
Maer nae dat hy sijnen gheest herhaelt hadde, ende vermaect was, soo is hy haer te voete gheuallen, ende heeft haer aenbeden, ende gheseyt,
Ghebenedijt sijdi van uwen Godt in allen tabernakelen van Iacob, want in allen volcken die uwen naem hooren sullen, sal ouer v groot ghemaeckt worden Israels Godt.
ENde Iudith heeft gheseyt tot alle den volcke, Hoort my broeders, Hangt dit hooft op onse mueren,
ende tsal sijn als die sonne op gaen sal, dat een ieghelijck neme sijn wapenen, ende gaet wt met eenen ghedruyssche, niet om nederwaerts te gane, maer als eenen oploop makende.
Dan salt van noode sijn dat die bespieders vlieden sullen om haer lieder prince ten stryde te verwecken.
Ende als hen hooftmannen sullen loopen tot het tabernakel van Holofernes, ende hem vinden sullen onthooft in sijn bloet ghewentelt, soo sal die vreese hen gheheel oueruallen.
Ende als ghy weet dat sij vlieden, soo gaet hen na vrijlijck, want die Heere salse vernielen onder v voeten.
Achior doen siende die cracht die Israels Godt ghedaen hadde, verlatende die zeden der heydenscap heeft Gode ghelooft, ende heeft besneden dat vleesch van die voorhuyt sijnder manlijckheyt, ende hy is versaemt met den volcke van Israel, ende alle die nacomelinghen van sijnen gheslachte, tot op den dach van heden toe.
Ende soo haest als de{n} dach op ghegaen was so hebbe{n} sij op die mueren ghehanghen Holofernis hooft, ende elck man heeft sijn wapenen ghenomen, en{de} sij sijn wt ghegaen met een groot ghecrysch ende ghehuyl.
Het welcke die bespieders siende sijn gheloopen tot Holofernis tabernakel.
Maer die int tabernakel waren comende, ende voer den inganck des slaepcamers gheluyt makende, om hem te wecken, hebben sij looselijck gherucht ghepijnt te maken, dat Holofernes niet vanden ghenen die hem wecten, maer vanden ghenen diet gherucht maecten ontspringhen soude.
Want niemant en dorste die slaepcamer van die cracht der Assyrien cloppende oft ingaende open doen.
Maer doen sijn hooftmannen ende duysent mannen comen ware{n}, ende alle die meeste van des conincs van Assyrien heyr, soo seyden sij tot die camerlinghen.
Gaet binnen ende wect hem. Want die muysen sijn wt haren holen comen, ende dorren ons beroepen ten strijde.
Doen is Vagao in die slaepcamer ghegaen, ende stont voer die gordijne, ende heeft een cloppinghe met sijnen handen te gader ghemaect, want hy vermoedde dat hy met Iudith sliep.
Maer doe{n} hi gheen verroeringhe va{n} hem die daer lach, met dat ghevuelen sijnder ooren en vernam, soo is hy naerder ghecomen by die gordijne, en{de} die opheffende en{de} sie{n}de het doot lichaem va{n} Holofernis sonder hooft in sijn bloet veruuylt ligghe{n}de op die aerde, soo heeft hy gheroepen met luyder stemmen, ende met weenen, ende heeft sijn cleederen ghescoert.
En{de} gaende in Iudiths tabernakel en heeft hy haer niet gheuonden, en{de} hy es wt ghespronghe{n} buyten totten volcke ende heeft gheseyt,
Een Hebreussche vrouwe heeft ee{n} bescaemtheyt ghemaect in Nabugodonosor des conincs huys. Want siet Holofernes leyt op deerde, en{de} sijn hooft en is aen hem niet.
Het welck als die princen van die macht der Assyrien ghehoort hebben, soo hebben sij allegader hen cleedere{n} ghescoert, ende een onuerdraghelijcke vreese ende beuinghe heeft hen ouerualle{n}, en{de} hen moede{n} sijn seer verbaest gheworde{n}.
En{de} daer is een onghelijckelijck gheroep opghestaen int midden va{n}hare{n} heyrlegher.
ENde als alle theyr ghehoort hadde, dat Holofernes onthalst was, soo vloodt sin ende raet van hen, en{de} alleen doer anxt ende vreese ghedreuen sijnde hebben sij die vlucht ter helpen ghenomen,
alsoo dat niemant met sijnen naesten en sprack, maer met gheneychden hoofden, alle dinghe{n} achterlatende hebben sij alle ghehaest om te ontgaen die Hebreussche (die sij ghehoort hadde{n} ghewapent op hen te comen) vliedende doer der velden weghen, ende der hueuelen paden.
Hier om die kinderen van Israel siende hen vlieden sijn hen nae gheuolcht. Ende sij sijn nederwaerts gheloope{n}, gheclanck makende met trompetten, ende huylende hen nae.
Ende want die Assyriers niet vergadert in die vlucht onuersienlijck liepen, ende die kinderen van Israel met eenen hoop hen veruolghde{n}, soo hebbe{n} sij ghecrenct, alle die sij vinden mochten.
Hier om heeft Ozias boden ghesonden doer alle die steden ende landen va{n} Israel.
Aldus soo hebben alle die landtscappen ende alle die steden wt gheghecoren ionghe mannen ghewapent nae hen lieden ghesonden, ende sij hebbense veruolcht doert scerp vanden sweerde, tot dat sij quamen tot dat wterste van haren palen.
En{de} die andere die in Bethulien waren sijn ghegaen in den legher vanden Assyriers ende hebben wech ghedraghen den roofden welcken die Assyriers vliedende achterghelaten hadden, en{de} waren seer gheladen.
Maer de ghene die verwinders wederom come{n} sijn te Bethulien hebben met hen ghebrocht alle dat den Assyriers toe behoorde, alsoo datter gheen ghetal en was van cleynen vee, en{de} groot vee, en{de} van allen haren hauelijcke{n} goeden, alsoo dat sij van den minsten totten meesten alle rijck worden van haren rooue.
Maer Ioachim die ouerste priester van Ierusalem is comen in Bethulien, met alle sijnen priesteren dat hy Iudith sien soude.
Die welcke (als sij tot hem wt ghegaen was) soo hebben sij daer alle ghebenedijt, met eender stemmen, segghende, Ghy sijt die glorie van Ierusalem, ghy sijt die blijscap va{n} Israel, ghy sijt die eerlijcheyt van onsen volcke,
want ghy hebt manlijck ghedaen, en{de} v herte is versterct, om dat ghy die suyuerheyt bemint hebt, en{de} nae uwen man gheene{n} andere{n} bekent en hebt, daer om heeft v die hant des Heere{n} ooc versterct, en{de} daer om sult ghy ghebenedijt sijn inder eewicheyt.
En{de} alle tvolck heeft gheseyt. Dat moet ghescieden, dat moet ghesciede{n}.
En{de} binnen dertich daghen sijn die roouen der Assyriers nauwelijck vergadert vanden volcke van Israel.
Maer alle die dinghe{n} die beuonde{n} worde{n} datse Holofernes eyghen ware{n} hebben sij Iudith ghegheuen in gout, ende siluer, ende cleederen, ende costelijcke ghesteente, en{de} in allen huysraet, ende die sijn haer al ghegheuen vanden volcke.
Ende alle die luyden verblijdden hen metten vrouwen, ende maechden, ende ionghelinghen, met pijpen ende herpen.
DOen heeft Iudith dit liedeken den Heere ghesonghen segghende,
Beghint de{n} Heere met bo{m}men, singhet de{n} Heere op cymbale{n}, singhet hem soetelijck eenen nieuwen loff sanck, verhuecht v, ende aenroept sijnen naem.
Die Heere in stucken brekende die orloghen, die Heere is sijnen naem.
Die sijn heyrlegers ghestelt heeft int midden va{n} sijnen volcke om dat hy ons soude verlossen wt die hant van allen onsen vianden.
Assur is comen wt die berghen vanden noorden, in die menichte van sijnder stercheyt, wiens menichte heeft die beken ghestopt, ende hen peerden hebben die valleyen ouerdect.
Hy heeft gheseyt dat hy mijn palen verbranden soude, ende mijn ionghelinghen dooden metten sweerde, mijn ionghe kinderkens gheuen ten rooue, ende mijn maechden ter gheuanghenissen.
Maer die almachtighe Heere heeft hem beledt, ende heeft hem gheleuert in eender vrouwen hant, ende hem doersteken.
Want haerlieden machtighe en is niet gheuallen doer die ionghelinghen, noch Tytans kinderen en hebben hem niet gheslaghen, noch die hooghe ruesen en hebben hen teghen hem niet ghestelt, maer Iudith die dochter van Merari heeft hem sijn macht ghenomen doer die scoonheyt haers aensichts.
Want sij heeft haer ontcleedt van haer weduwelijck cleedt, ende heeft haer ghecleedt met een cleedt der vrolijcheyt int verhueghen der kinderen van Israel.
Sij heeft haer ae{n}sicht ghesalft met costelijcke olie, ende haer vlechten heeft sij ghebonde{n} met een costelijck hooft cieraet, sij heeft een nieuwe cleedt ghenomen om hem te bedrieghe{n}.
Haer pantoffelen hebben sijn ooghen berooft, haer schoonheyt heeft sijn ziele gheuanghe{n}, sij heeft met een sweert sijnen neck aff ghehouden.
Die Persen hebben hen verscrict van haer stantachticheyt, ende die Meden van haer stouticheyt.
Doen huylden die heyrleghers vanden Assyrien, als mijn ootmoedighe ghesien worden verdorrende van dorste.
Die kinderen der iongher vrouwen hebbense doersteken, ende ghelijck kinderen vliedende hebben sij die ghedoot, sij sijn inden strijt ghedoodt van daensicht des Heeren mijns Godts.
Laet ons den Heere eenen lof sanck singhen, Laet ons eenen nieuwen lof sanck onsen Godt singhen,
Adonai Heere groot sijt ghy, en{de} heerlijc in v cracht, ende den welcken niemant verwinnen en mach.
Alle v creatuere moet v dienen, want ghy hebbet ghesproken, ende sij worde ghemaect, ghy hebt uwe{n} gheest ghesonden en{de} sij worde ghescapen, ende daer en is niemant die uwer stemmen mach wederstaen.
Die berghen sullen vanden fundamenten beroert worden metten wateren, die steenrootsen sullen ghelijck was smelten voer v aensicht.
Maer die v vreesen, sulle{n} groot wesen by v in alle dinghen.
Wee den volcke welck opstaet teghen mijn volck, wa{n}t die almachtighe Heere salt aen hen lieden wreken, in den dach des ordeels sal hy die besoecken.
Want hy sal vier ende wormen gheuen in hen vleesch, dat sij ghebrant worden ende ghevuelen dat tot inder eewicheyt.
Ende tes ghesciet nae desen, dat alle tvolck nae die victorie is comen in Ierusalem den Heere aenbidden, ende alsoe haest als sij gesuyuert ware{n}, soo hebbe{n} sij alle gheoffert hen bra{n}t offera{n}de{n}, en{de} hen begheerte{n} en{de} belofte{n}.
Maer Iudith heeft alle die orloochsche wapenen van Holofernes die welcke haer het volck ghegheuen hadde, en{de} dat behancsel dat sij wech ghenomen hadde, wt sijn camer gheoffert, tot een Godts offerande der verghetelijcheyt.
Ende tvolck was blijde nae dat aensicht der heyleghen, ende drij maende{n} lanck is die blijscap van deser victorien feestelijck gheviert met Iudith.
Maer nae die daghen is een ieghelijck wederom in sijn huys ghegaen, ende Iudith es groot gheworden in Bethulien, ende sij was die vermaerste van alle den lande, va{n} Israel.
Sij was ooc met die duecht der reynicheyt vereenicht, alsoo dat sij gheene{n} man en bekende alle die daghen haers leuens, van dat Manasses haer man ghestorue{n} is.
Ende op die feestdaghen soo ghinck sij int openbaer met grooter glorien.
Ende sij is ghebleuen in haers mans huys hondert ende vijf iaren, ende sij heeft haer ionghe dienstvrouwe vrij laten gaen, ende sij is ghestoruen, ende begrauen by haren man in Bethulien.
Ende alle tvolck heeft haer bescreydt seuen daghen lanck.
Ende binnen allen den tijt van haren leue{n}, soo en wasser niemant die Israel verstoorde, ende nae haer doot tot veel iaren toe.
Ende den dach van die feeste deser victorien wort vanden Hebreusschen int ghetal vanden heyleghen daghen ontfanghen, ende wort gheviert vanden Ioden van dien tijt aen tot op den teghenwoerdighen dach toe.
IN die daghen van Assuerus, die gheregneert heeft van Indien totten Morianen landt toe, ouer hondert ende seuenentwintich lantscappen,
als hy sadt inden stoel sijns rijcs, soo was die stadt Susan tbeghinsel van sijnen rijcke.
Ende in den derden iare van sijnen rijcke heeft hy ghemaect eenen grooten maeltijt allen sijnen princen ende dienaren, den stercsten van Persen en{de} den heerlijcsten vanden Meden, ende den presidenten vanden lantscappen voer hem,
om dat hy vertoonen soude die rijckdommen van die glorie sijns rijcs, ende die grootheyt ende beroemelijcheyt van sijnder moghentheyt langhen tijt, te weten hondert ende tachtentich daghen lanck.
En{de} als die daghe{n} des maeltijts wt ghinghe{n}, soo heeft hy ghenoodt alle tvolckdat in Susan gheuonden is vanden meeste{n} totten minsten, ende hy heeft beuolen datmen seuen daghen lanck den maeltijt soude bereyden inden inganck des hofs, ende des boschs, het welck doer des conincs oeffeninghe ende handt beplant was.
Ende daer hinghen aen alle sijden ghespannen tapijten, van hemelsblau, van gruen ende van roode colueren ghehouden met witte lijnen ende purpuren coerden, die doer yuooren ringhen ghetrocken waren, ende worden van marmoren columnen onderhouden.
Ende gulden ende silueren beddekens waren ghestelt opt pauiment, dwelck met Smaragdus steenen ende marmor steenen ghepaueyt was, het welck een scilderie van wonderlijcke versceyden verwen vercierde. Ende alle die ghenoodt waren droncken wt gouden coppen, ende met verscheyden scotelen worden die spijsen inghebracht. Oock worde daer wijn (ghelijck der coninclijcker hoocheyt betaemde) ouervloedich ende seer sonderlinghe ghestelt.
En{de} daer en was niemandt die hen bedwanck te drincken, diet niet en wilden. Maer ghelijck die coninck ghestelt hadde, settende ouer die tafelen eenen besonderen van sijnen Princen, dat een yeghelijck ne-men soude dat hy wilde.
Ende Vasthi die coninghinne heeft eenen maeltijt van vrouwen ghemaect int pallays, daer die coninck Assuerus plach te woonen.
Aldus opden seuensten dach als die coninck vrolijcker was, en{de} nae te veel drinckens vanden wijn verwermt was, soo heeft hy beuolen Mamnan ende Bazatha, ende Harbona, ende Bagatha, ende Abgatha, ende Zethar, en{de} Charchas, den seuen ghesneden camerlinghen, die voer sijn aensicht dienden,
dat sij souden inbrenghen die coninghinne Vasthi voer den coninck met die coninclijcke croone op haer hooft ghestelt, om dat hy thoonen soude alle den volcken ende den princen haer schoonheyt. Want sij was seer schoone.
Die welcke heeft dat gheweyghert, ende heeft versmaet te comen tot des conincs ghebode, dwelck hy doer die ghesneden camerlinghen ontboden hadde. Waer om die coninck gram sijnde, ende met een seer groote verbolghentheyt onsteken,
heeft ghevraecht die wijse die nae die coninclijcke maniere altijt by hem waren, ende doer welcker raet hy alle dinghen dede, wetende die wetten ende rechten der ouderen
(ende het waren dierste ende die naeste Charsena, ende Sethar, ende Admatha, ende Tharsis, ende Mares, ende Marsana, ende Mamuchan, seuen vorsten der Persen ende Meden, die des conincs aensicht saghen, ende dierste nae hem plaghen te sitten)
wat recht datmen ouer die coninghinne Vasthi doen soude, die des conincs Assueri ghebodt (dwelck hy doer sijn ghesneden camerlinghen gheboden hadde) niet en hadde willen doen.
Ende Mamuchan heeft gheantworwoert, dat die coninck hoorde ende die princen. Die coninghinne Vasthi en heeft den coninck niet alleen te cort ghedaen, maer oock alle den luyden, ende princen, die in alle die lantscappen des conincs Assueri sijn.
Want het woert vander coninghinnen sal voerts wt comen tot allen vrouwen, dat sij hen mans sullen verachten, ende segghen, Die coninck Assuerus heeft gheboden dat die coninghinne Vasthi tot hem incomen soude, ende sij en heeft dat niet willen doen,
ende doer dit exempel sullen alle die huysvrouwen vanden princen der Persen ende Meden cleynachten die gheboden van haren mans. Daer om is des conincs verbolghentheyt rechtuerdich.
Eest dat v belieft Laet een ghebodt wtgaen va{n} v aensicht, ende laet dat scrijuen nae die wet der Persen ende Mede{n} die welcke men niet ouertrede{n} en mach, dat Vasthi die coninghinne voertae{n} gheenssins meer binnen en come tot den coninck, maer dat haer conincrijck een ander (die beter sij dan sij) ontfange.
En{de} laet dat ouer alle trijck uwer lantscappen (het welck seer wijt es) vercondighen, ende dat alle die huysvrouwen, soo wel van die meeste als van die minste haren mans eere bewijsen.
Sijnen raet heeft den coninck behaecht, ende den princen, ende die coninck heeft ghedaen nae den raet van Mamuchan,
ende hi heeft brieuen ghesonden tot alle die lantscappen van sijnen rijcke, alsoo dat elc volc hooren en{de} lesen mochte met versceyden talen ende letteren, dat die mans princen ende ouerste waren in hen huysen, ende datmen dit soude vercondighen ouer alle natien van volcke.
ALs dese dinghen aldus ghesciet waren, nae dat die verbolghentheyt des conincs Assueri vercoelt was, soe es hy ghedachtich gheweest Vasthi, ende wat sij ghedaen, oft wat sij gheleden hadde,
ende die knechten des conincs ende sijn dienaers hebben gheseyt, Laet voer den coninck soecken Ionghe maechden, ende schoone,
ende laet wt senden die besien moghen doer alle die lantscappen Ionghe schoon dochteren ende maechden ende dat sij die brenghen tot die stadt Susan, ende die leueren, int vrouwen huys, onder die hant Egeides ghesneden camerlincs, die douerste ende bewaerder es van des conincs vrouwen, ende dat sij nemen vrouwen cieraet, ende andere dinghen nootelijck tot hen behoef,
ende welcke onder al des conincs ooghen behaghet, die sij coninghinne voer Vasthi. Dit woert behaechde den coninck, en{de} ghelijck hy by ghebrocht hadde alsoo gheboodt hy datmen doen soude.
Daer was een Ioetsch man in die stadt van Susan ghenaemt Mardocheus, die sone Iair, des soens Semei, des soens Cis, vanden gheslachte van Iemini,
die ouerghevoert was va{n} Ierusalem ten tijde doen Nabugodonosor die coninck van Babilonien Ieconiam den coninck van Iuda, wech ghevoert hadde.
Die welcke was een voesterheere van Edissa sijns broeders dochter, die met eenen andere{n} naem genaemt was Esther, ende hadde beyde haer ouders verloren, bouen maten schoon ende fray van aensicht, ende nae dat haer vader ende moeder ghestoruen waren, soo heeftse Mardocheus voer sij seluen vercore{n} tot een dochter.
Ende doen des conincs ghebodt vermaert was, ende datter nae sijn ghebodt veel schoon maechden te Susan ghebrocht worden, ende Egeo den ghesneden camerlinck gheleuert, soo is Esther onder die andere ionghe dochters hem oock gheleuert, dat sij bewaert soude worden int ghetal der vrouwen.
Die welcke heeft hem behaghet, en{de} sij heeft gratie vonden in sijn aensicht. En{de} hy heeft den ghesneden camerlinck beuolen dat hy haestelijc haer soude gheuen der vrouwe{n} cieraet, en{de} dat hi haer leueren soude haer deele{n}, en{de} seuen die schoonste ioncvrouwen van des conincs huys, ende dat hy soo wel haer als haer camerieren soude vercieren en{de} naerstelijck toe maken.
Die welcke en heeft hem niet willen te kennen gheuen haer volck, ende haer lant. Want Mardocheus hadde haer beuolen dat sij van desen dinghe teenemael swijghen soude,
die welcke wandelde daghelijcs voer dat poortael des huys daer die vercoren maechden in bewaert worden, sorghe draghende voer die salicheyt van Esther, ende begherende te weten wat haer ghescieden soude.
Maer als den tijt comen was van elcker maghet besonder nae die ordinancie, dat sij tot den coninck ingaen soude{n}, als volbracht was alle dat totter vrouwen cieraet behoorde, soo verliept tot die twaelfste maent, alsoo nochtans dat sij die ses maenden worden ghesalft met olie van myrten, ende binnen die ses ander maen besichde{n} sij sommighe andere costelijcke olien, ende specerien.
Ende ingaende totten coninck, soo ontfinghen sij al wat sij begheerden der vrouwen ciraet aengaende, ende ghepalleert alsoo hen dat belieft hadde, ghinghen sij van die camer der vrouwen tot des conincs slaepcamer.
En{de} die tsauonts incomen was, ghinck smorghens wt, en{de} van daer worden sij in dat tweede huys gheleydt, die onder die hant Susagazi des ghesnede{n} camerlincs ware{n}, die ouer des conincs byslaperssen was, noch sij en hadde gheene{n} orlof by den coninck voerts meer te comen, het en was dat die coninck wilde, ende dat hy gheboodt namelijck dat die come{n} soude.
Ende als den tijt verloopen was nae tveruolghen, soo naecte den dach dat Esther die dochter van Abihail Mardocheus broeder, die welcke hy voer hem tot een dochter vercoren hadde, ingaen soude totten coninck. Die welcke en heeft niet begheert der vrouwen cieraet, maer alle dat Egeus die ghesneden camerlinck der maechden bewaerder wilde, dat heeft hy haer tot cieraet ghegheuen. Wa{n}t sij was seer schoon, en{de} van ongheloofelijcker schoonheyt, soo scheen sij voer die ooghen van allen menschen gratioes ende minlijck.
Aldus is sij gheleyt tot die slaepcamer des conincs Assueri in die thienste maent, die ghenoemt worde Tebeth, int seuenste iaer sijns conincrijcs
ende die coninck heeft haer lief ghehadt bouen alle ander vrouwen, ende sij hadde gratie ende bermherticheyt voer hem boue{n} alle vrouwe{n}, ende hy heeft die croone des conincrijcs op haer hoofd ghestelt, ende heeft haer doen regneren in die plaetse van Vasthi.
En{de} hy heeft gheboden datmen eenen seer heerlijcken maeltijt soude bereyden, allen sijnen princen, ende knechten, om dat versamen ende die bruyloft van Esther. Ende hy heeft alle den lantscappen rust ghegheuen, ende giften ghegheuen, nae sijn princelijcke miltheyt.
Ende alsmen ten tweeden male maechden socht ende vergaderde, soo woonde Mardocheus aen des conincs doore,
ende Esther en hadde noch niet te kennen ghegheuen haer lant ende volck, nae sijn ghebodt. Want al wat hy gheboodt dat dat onderhiel Esther, ende sij dede alle dinghen alsoo sij ghewoon was op dien tijt, doen hy haer een cleyn kint wesende op voedde.
Aldus op dien tijt dat Mardocheus by des conincs poorte woonde, sijn gram gheworden Bagathan ende Thares twee van des conincs ghesneden dienaers die doerwaerders waren, ende aen den iersten inganck des pallays die ouerste waren, ende sij wilden opstaen teghen den coninck, ende hem dooden.
Het welcke voer Mardocheus niet is verborghen gheweest, ende hy heeft dat ter stont ghebootscapt Esther der coninghinnen, ende sij den coninck wt Mardocheus naem, die dit dinck haer ouerghebracht hadde.
Het es ondersocht, ende beuonden, ende sij sijn alle beyde aen die galghe ghehanghen. Ende het is ghestelt in die historien ende ghescreuen in die cronijcken van die iaerlijcsche ghesciedenissen, voer den coninck.
NAe dese ghesciedenisse, soo heeft die coninck Assuerus verheuen Aman den sone Amadathi, die was van Agags gheslachte, ende hy heeft sijnen princelijcken stoel ghestelt bouen alle Princen die hy hadde.
Ende alle des conincs dienaers die binnen die doore van des conincs palleys verkeerden buychden hen knien, ende aenbaden Aman, want alsoo hadde hen die coninck beuolen. Maer Mardocheus alleen en boochde sijn knien niet, noch en aenbadt hem niet.
Tot den welcken seyden des conincs knechten die aen des pallays dooren die ouerste waren. Waerom en onderhoude ghy buyten dandere des conincs ghebodt niet?
Ende doen sij dit dicmael seyden, ende hy niet hooren en wilde, soo hebben sij dat Aman ghebootscapt, begherende te weten oft hy in sijnen sin blijuen soude, want hy hadde henlieden gheseyt dat hy een Iode was.
Het welcke als Aman ghehoort hadde, ende by ondersoeck beuonden hadde, dat Mardocheus hem gheen knye en boochde, noch hem niet en aenbadt, so is hy bouen maten seer gram gheworden,
ende hy achte voer niet sijn handen te steken aen Mardocheus alleene, want hy hadde ghehoort dat hy van dat Ioetsche volck was, maer hy heeft meer ghewilt, dat hy alle der Ioden natie welc in Assuerus conincrijck was, vernielen soude.
Op dierste maent, die Nisan ghenoemt wort, int twaelfste iaer va{n} Assuerus conincrijck, soo is dlot gheworpen in een cruycke, welck int Hebreusch ghenoemt wort Phur voer Aman, op wat dach ende in welcke maent dat der Ioden volck soude moeten ghedoodt worden, ende daer is wt comen die twaelfste maent, die ghenaemt wort Adar.
Ende Aman heeft gheseyt totten coninck Assuerus. Daer es een volck ouer alle die landtscappen ws rijcks verstroyt, ende van sij seluen onderlinghe ghesceyden, ghebruyckende nieuwe wetten, ende ceremonien, ende daer bouen oock des conincs gheboden versmadende. Ende ghy weet alderbest, dat niet profijtelijck en es uwen rijcke, dat dit volck hoomoedich worde, doer vrijheyt,
dus eest dat v belieft, soe ghebiedt dat dit ghedoot worde, ende ick sal thien duysent talenten by ghewichte gheuen den tresoriers van uwen stadt.
Hier om heeft die coninck van sijnder handt ghenomen eenen rinck den welcken hy besichde, ende heeften ghegheuen Aman den sone van Amadathi van Agags gheslachte der Ioden viant,
ende hy heeft tot hem gheseyt, Tsiluer dat ghy beloeft dat sij uwe, vanden volcke doet dat v belieft.
Ende des conincs scrijuers sijn gheroepen in dierste maent Nisan, op den derthiensten dach der seluer maent, ende daer is ghescreuen ghelijck Aman beuolen hadde tot alle die drossaten des conincs, ende rechters der lantscappen, ende van versceyden volcken, alsoo dat elck volck lesen mocht ende hooren nae die versceydenheyt der talen, wt des conincs Assuerus naem,
ende die brieuen met sijnen rinck gheteekent sijn ghesonden doer des conincs loopers, tot alle die lantscappen, dat sij dooden souden, ende te niet doen alle die Ioden vanden kinderen totten ouden lieden, die cleyn kinderen ende vrouwen op eenen dach, dat is op den derthiensten dach van der tweelfster maent, die Adar ghenoemt wort, ende dat sij hen goet souden roouen.
Ende dinhout der brieuen int corte was dit, dat alle die lantscappen weten souden, ende hen bereyden teghen den voerseyden dach.
Die loopers die ghesonden waren hebben hen ghehaest, om des conincs ghebodt te voldoen. Ende ter stont heeft in Susan dat ghebodt wt ghehanghen, die wijle dat die coninck ende Aman feestelijcken maeltijt hielen, ende als alle die Ioden die in die stadt waren weenden.
VVelcke dinghe{n} als Mardocheus ghehoort hadde soe heeft hi sijn cledere{n} ghescoert, en{de} hi heeft eene{n} sack aenghedaen, spraeyende assche{n} op sijn hooft, ende op die strate in midden der stadt heeft hy met luyder ste{m}me{n} gheroepen, toone{n}de die bitterheyt sijns moets,
ende met desen ghecrijsch was hy tot die doere des pallays gaende. Want ten was niet gheorlooft, dat iema{n}t met eenen sack ghecleedt in des conincs pallays soude gaen.
En{de} in alle die lantscappen, stede{n}, en{de} plaetsen tot die welcke des conincs wreet beuel comen was, was een seer groote screyinghe onder die Ioden, vaste{n}, ghehuyl, ende weeninghe, en{de} veel va{n} hen besichden sacke{n} ende assche{n} voer hen bedde.
En{de} die Ioncvrouwen va{n} Esther en{de} die ghesneden camerlinghen sijn inghegaen, en{de} hebben haer dit ghebootscapt. En{de} doen sij dit ghehoort hadde is sij verslaghen gheweest, ende sij heeft hem een cleedt ghesonden, dat hy den sack wt ghedae{n} hebbende, dat cleedt aendoen soude, het welcke hy niet en heeft willen nemen.
Ende tot haer gheroepe{n} hebbende Athach den ghesneden camerlinck, den welcke{n} haer die coninck tot eenen dienaer ghegheuen hadde, heeft sij hem beuolen dat hy gaen soude tot Mardocheum, ende van hem vernemen, waer om dat hy dit dede.
Ende Athach wtghegaen sijnde is ghegaen tot Mardocheum, staende in der stadt strate, voer die doore des pallays,
die welcke hem al te kennen ghegheuen heeft datter ghesciet was, hoe dat Aman gheloeft hadde, dat hy in des conincs scatten soude voer der Ioden doot, siluer inbrenghen.
Ende dat inhoudt van tgebodt dat binnen Susan hinck, heeft hy hem ghegheue{n} dat hijt der coninghinen toonen soude, en{de} haer vermanen dat sij totten coninck ingaen soude, en{de} hem bidde{n} voer haer volck.
Athach wedercome{n} sijnde heuet Esther al ghebootscapt dat Mardocheus gheseyt hadde.
Die welcke heeft hem gheantwoert, en{de} gheboden dat hy Mardocheo segghen soude.
Alle des conincs dienaers, ende alle die lantscappen die onder sijn heerlijcheyt sijn weeten wel, dat soe wie tsij man oft vrouwe ongheroepen in des conincs binnenste sale coemt, sonder eenich vertreck ter stont ghedoot wort, ten sij dat bij auontuere{n} die coninc die gulde{n} roede tot hem wtsteect voer een teeken der goedertierenheyt, en{de} dat hy alsoe mach te leue{n} blijuen. Daer om hoe sal ic totte{n} coninc moghe{n} binnen comen, die nu binnen dertich daghe{n} tot hem niet en heb gheroepe{n} gheweest?
Het welck als Mardocheus ghehoort heeft,
soo heeft hy Esther ontboden, segghende, En meynt niet dat ghi v ziele alleen verlost, om dat ghy in des conincs huys sijt, bouen alle die Ioden,
want eest dat ghy nu swijcht, soo sullen die Ioden doer een ander oorsake verlost worden, ende ghy en{de} ws vaders huys sult vergaen. Ende wie weet, oft ghy daer om tot dat conincrijck ghecomen sijt, dat ghy tot sulcken tijt soude bereyt worden.
Ende Esther heeft wederom Mardocheo dese woerden ontboden
Gaet henen, ende vergadert alle die Ioden, die ghy in Susan vinden sult, en{de} bidt voer my. En eet niet noch en drinct niet, drij daghen, en{de} drij nachten lanck, en{de} ick sal met mijnen dienstioncvrouwen des ghelijck vasten, ende dan sal ick totten coninck ingaen, teghen die wet doende ongheroepen, ende my seluen leuerende ter doot ende ten perikel.
Aldus is Mardocheus ghegaen ende hy heuet al ghedaen dat hem Esther beuolen hadde.
MAer opden derden dach, soo cleede haer Esther met die coninclijcke cleederen, ende stont in die vorste sale van des conincs huys, welck binnen was teghen ouer des conincs pallays, en{de} hy sadt op sijnen coninclijcke{n} stoel, in die co{n}sistorie des pallays teghe{n} die doore des huys.
En{de} als hy Esther die coninghinne hadde ghesien stae{n}de, soo heeft sij sijnen ooghen behaecht, ende hy stack wt tot haer die gulden roede, die hy in sijn handt hadde. Die welcke bijcomende heeft dat wterste van sijnder roeden ghecust.
Ende die coninck heeft tot haer gheseyt, Wat wildi Esther coninghinne? ende wat is v begheerte? Oock al begheerde ghy die helicht van mijnen rijcke, dat sal v ghegheuen worden.
Ende sij antwoerde. Eest dat den coninck belieft, soo bidde ick hertelijck dat ghy tot my heden comen wilt, ende Aman met v totter maeltijt den welcke{n} ick bereyt hebbe.
Ende ter stont die coninc. Roept (seyt hy) haestelijck Aman dat hy Esthers wille onderdanich sij. Aldus sijn die coninck ende Aman ter maeltijt ghecomen den welcken die coninghinne hen bereyt hadde.
Ende die coninck heeft tot haer gheseyt, nae dat hy ouervloedelijck wijn ghedroncken hadde. Wat begheerdi, datmen v gheue? ende waer om bidt ghy? Oock al begheerde ghy dat half deel van mijnen conincrijcke, dat suldi vercrijghen?
Den welcken heeft Esther gheantwoert. Mijn begheerte, ende bede is dese.
Heb ick voer daensicht des conincs gratie gheuonden, ende belieuet den coninck dat hy my gheue dat ick bidde, ende mijn begheerte volbrenghe. Soo come die coninck ende Aman ter maeltijt die ick hen bereyt hebbe, ende morghen sal ick den coninck mijnen wille openbaren.
Aldus is op dien dach Aman wt ghegaen blijde ende wel ghemoet. En{de} als hi sach Mardocheum sittende voer die doore des pallays, ende dat hy niet alleen voer hem niet op en stont, maer oock hem niet en roerde vander plaetsen daer hy sadt, soo is hy seer verbolghen gheworden,
en{de} verberghende die gramscap ende weder ghekeert sijnde in sijn huys heeft hy te samen gheroepen sijn vrinden ende Zares sijn huysvrouwe,
ende hi heeft hen wtgheleyt die grootheyt van sijn rijcdommen, ende die menichte sijnder kinderen, ende met wat glorien dat hem die coninck bouen alle sijn princen ende dienaers verheuen hadde.
Ende hier nae heeft hy gheseyt, Oock soo en heeft die coninghinne Esther niemant anders ter maeltijt gheroepen metten coninck dan my, by die welcke ick morghen oock metten coninck ter noene{n} eten sal.
Ende als ick alle dese dinghen hebbe, soo dunct my dat ick niet en hebbe, alsoo langhe als ick sie Mardocheum den Iode sitten voer des conincs doore.
Ende Zares sijn huysvrouwe ende sijn ander vrienden hebben hem gheantwoert. Ghebiedt dat men bereyde eenen hooghen balck hebbende die lengde van vijftich cubitus, ende segt den coninck morghen vroech dat Mardocheus daer aen ghehanghen worde, ende alsoo suldi metten coninck blijdelijck gaen ter maeltijt. Den raet behaechde hem wel ende hy heeft beuolen datmen een hooghe galghe bereyden soude.
DIen nacht heeft die coninck sonder slapen ouerbracht, en{de} hy heeft gheboden datmen hem brenghen soude die historien ende ghescriften van die ghesciedenissen der voerleder tijden. Als die voer hem ghelesen worden,
soo eest comen tot dier plaetsen, daert ghescreuen was, Hoe dat Mardocheus vercondicht hadde die laghe{n} van Bagathan ende Thares der ghesneder camerlinghen, die de{n} coninck Assuerus begheerde{n} te vermoorden. Het welck als die coninck ghehoort hadde,
soe heeft hy gheseyt. Wat eere{n} ende loon heeft Mardocheus voer dese ghetrouwicheyt ontfanghen? Sijn knechten ende dienaers hebben hem gheseyt. Hy en heeft met allen gheenen loon ontfanghen.
Ende ter stont die coninck. Wie esser (seyt hy) in die sale? Want Aman was in die binnenste sale van des conincs huys ghecomen, dat hy den coninck in blasen soude, dat hy Mardocheum soude doen hanghen aen die galghe, die voer hem bereyt was.
Die knechten hebben gheantwoert. Aman staet in die sale. Ende die coninck heeft gheseyt, Laet hem binnen comen.
Ende als hy binnen ghecome{n} was, soo heeft hy tot hem gheseyt, Wat moetme{n} den man doen de{n} welcke{n} die coninck begheert te eeren? Ende Aman denckende in sijn herte, ende meynende dat die coninck niemant anders dan hem en wilde eere aendoen,
heeft gheantwoert. Die mensch den welcken die coninck wilt eeren,
moet ghecleedt worden met coninclijcke cleederen, ende ghesedt worden op een peert welck van des conincs sadel is, ende ontfanghen die coninclijcke croone op sijn hooft,
ende die eerlijcste van des conincs princen ende vorsten sal sijn peert houden, ende doer die straten der stadt gaende sal hy roepen en{de} segghen. Alsoo sal hy gheeert worden, den welcken die coninck wilt eeren.
Ende die coninck heeft hem gheseyt, Haest v en{de} neme{n}de een eerlijck cleedt en{de} ee{n} peert, doet alsoe ghy gheseyt hebt Mardocheo den Iode, die voer die doore des pallays sidt. Wacht v dat ghy niet achter en laet van alle dat ghy ghesproken hebt.
Hier om heeft Aman ghenome{n} een eerlijc cleedt, ende een peert, ende heeft Mardocheum ghecleedt, in die strate vander stadt, ende als hy hem opt peert ghestelt hadde, soe ghinck hy vore ende riep, Sulcker eeren is hy weerdich, den welcken die coninck wilt eeren.
Ende Mardocheus is weder om ghecomen tot die doore des pallays, en{de} Aman heeft hem ghehaest tot sijn huys te gaen rou makende, en{de} met bedecte{n} hoofde.
En{de} hi heeft Zares sijnder huysvrouwen ende sijnen vriende{n} vertelt alle dat hem ghesciedt was. De{n} welcke{n} hebbe{n} gheantwoert die wijse mannen die hi in sijnen raet hadde, en{de} sijn huysvrouwe. Eest dat Mardocheus vander Ioden saet is, voer den welcken ghy hebt begonst te vallen, soo en suldi hem niet moghen wederstaen, maer ghy sult voer sijn aensicht vallen.
Die wijle dat sij noch spraken soo sijn des conincs ghesneden camerlinghen ghecomen, ende hebben hem ghedwonghen haestelijck te comen ter maeltijt den welcke{n} die coninghinne bereyt hadde.
ALdus is die coninck ende Aman binne{n} ghegaen dat sij metter coninghinnen drincken souden.
Ende die coninck heeft haer gheseyt oock opden tweeden dach, nae dat hy vanden wijne verwermt was. Wat is v begheerte Esther, dat v die ghegheuen worde? ende wat wildi ghedae{n} hebben? Oock al begheerde ghy die helicht van mynen rijcke, soo suldijt verweruen.
Totten welcken sij gheantwoert heeft. Heb ick gratie in v ooghen gheuonden o coninck, en{de} eest dat v belieft, soe gheeft my mijn ziele daer ick voer bidde, en{de} mijn volck daer ick voer smeeke.
Want ick en{de} mijn volck sijn gheleuert dat wy souden worden vernielt, vermoort, en{de} verdoruen. En{de} och oft wy tot eyghen knechten ende dienstwijuen vercocht worden, soo waert een verdraghelijck quaet, en{de} ick soude suchtende swijghen. Maer nu isser een ons viant, wiens wreetheyt oock op des conincs hooft wedervloeyet.
En{de} die coninck Assuerus antwoerdende, heeft gheseyt. Wie is dese, en{de} va{n} wat macht is hy, dat hy dese dinghen derret doen?
En{de} Esther heeft gheseyt, Ons viant en{de} ons alderquaetste wederpartijder is dese Aman. Het welck hy hoorende, is ter stont verbaest gheweest, niet connende verdraghen het aensicht des conincs en{de} der coninghinnen.
Ende die coninck is gram op ghestaen, en{de} van die plaetse des maeltijts is hy ghegaen in den hof die met boome{n} beplant was. Aman is oock opghestaen, om dat hy Esther die coninghinne bidden soude voer sijn ziele, want hy verstont wel dat hem vanden coninck quaet bereydt was.
Ende als die coninck wederom comen was wt den hof met boomen beplant, en{de} als hi ghecome{n} was in die eetplaetse, soe heeft hy gheuonden dat Aman gheuallen was opt beddeken daer Esther op lach, ende hy heeft gheseyt. Hy wilt oock die coninghinne vercrachten in mijnder teghenwoerdicheyt in mijn huys. Dat woert en was noch wt des conincs mont niet heel ghegaen en{de} sij bedecte{n} ter stont sijn aensicht.
En{de} Harbona een va{n}den ghesnede{n} camerlinge{n} die in des conincs dienst stonde{n}, heeft gheseyt, Siet daer staet ee{n} hout in Ama{n}s huys, het welcke hy bereydt hadde voer Mardocheus die voer de{n} coninck ghesproke{n} heeft, hebbe{n}de in die hoochde vijftich cubitus. Tot de{n} welcke{n} heeft die coninck gheseyt, Hangt hem daer aen.
Aldus is Aman aen die galghe ghehanghen, die hy bereydt hadde Mardocheo, ende des conincs gramscap is gheleghen.
OP die{n} dach heeft die coninck Assuerus Esther der coninghinne{n} ghegheue{n} thuys van Aman der Ioden viant. En{de} Mardocheus is binnen come{n}, voer des conincs aensicht. Wa{n}t Esther heeft hem te kenne{n} ghegheue{n} dat hi haers vaders broeder was.
En{de} die coninck heeft den rinck ghenomen, den welcke{n} hy doer sijn ghebodt va{n} Aman hadde doe{n} weder neme{n}, en{de} heeft die{n} Mardocheo ghegheue{n}. Maer Esther heeft Mardocheum ghestelt ouer haer huys.
En{de} hier mede noch niet te vrede{n} sijnde, is sij den coninc te voete gheualle{n}, en{de} heeft gheweent, en{de} spreke{n}de tot hem heeft sij ghebeden, dat hy soude ghebiede{n} datme{n} die boosheyt van Aman den Agagiter, en{de} sijn alder quaetste listich voernemen welck hy verdacht hadde teghen die Ioden, te niete dede.
En{de} hy heeft nae die ghewoonte de{n} gulden scepter voerts ghesteken metter hant waer doer het teeken der goedertieheyt ghetoont worde. Ende sij opstaende heeft voer hem ghestaen,
en{de} gheseyt, Eest dat den coninck belieft, en{de} heb ic ghenade gheuo{n}de{n} in sijn ooghe{n} en{de} dat mijn ghebedt hem niet en schijnt teghe{n} te wesen, soe bid ic hertelijc, dat met nieuwe brieue{n} moghe{n} verbetert worde{n} die oude brieuen van Aman der Ioden listighen verrader en{de} viant, doer die welcke hy in alle des conincs lantscappen hen hadde doen dooden.
Want hoe sal ic moghen verdraghen die doot en{de} dat vermoorde{n} va{n} mijne{n} volcke?
En{de} die coninc Assuerus heeft tot Esther die coninghinne ende Mardocheo den Iode gheseyt, Amans huys heb ick Esther ghegheuen, ende hem heb ick gheboden te cruycen, om dat hy hem verstout hadde sijn handt te steken aen die Ioden.
Daer om scrijft den Ioden ghelijct v belieft, wt des conincs naem, teekenende die brieuen met mijnen vinder rinck. Want die was die ghewoon-te, dat teghen die brieuen, die wt des conincs naem ghesonden worden, ende met sijnen rinck gheseghelt waren, niemant en dorstet segghen.
Als dan gheroepen waren des conincs scrijuers en{de} notarissen (want het was den tijt vander derder maent die Syban ghenoemt wort) opden drijentwintichsten dach van die, sijn die brieuen ghescreuen, ghelijc Mardocheus ghewilt hadde, tot die Ioden, en{de} tot die princen, regeerders, en{de} rechters, die ouerste waren, van hondert en{de} seuenentwintich lantscappen, van Iudeen aen totten Morianen lant, elcken lantschap en{de} elcken volcke besonder nae hen talen en{de} manieren van scrijuen, en{de} de{n} Ioden ghelijck sij lesen consten en{de} hooren,
Ende die selue brieuen die wt sconincs naem ghesonden worde{n} waren met sijnen vingherinck gheseghelt en{de} gesonden door die posten die welcke loopende door alle die lantscappen souden die ouden brieuen, met die nieuwe bootscappen moghen voor comen.
Den welcken heeft die coninck gheboden, dat sij die Ioden souden aenspreken van steden tot steden, en{de} ghebieden dat sij tsamen vergaderden, om te staen voor hen zielen, en{de} dat sij allen hen vianden met haren huysvrouwen en{de} kinderen, en{de} allen hen huysghesinne{n} souden dootslae{n}, ende te niet doen,
En{de} daer is door alle die lantscappe{n} ghestelt eenen dach der wraken, dat is den derthiensten vander twaelfster maent Adar,
En{de} het inhout des briefs int corte was dit. Dat in allen landen ende volcken, die onder des conincs Assuerus heerlijcheyt laghen, soude kenlijck worden, dat die Ioden bereyt waren om wrake te nemen van haren vianden.
En{de} die rassche posten sijn wtghereyst, draghende ouer die bootscappen, En{de} des conincs ghebodt heeft ghehanghen in Susan,
En{de} Mardocheus vanden pallayse ende van des conincs aensincht wtgaende, blincte in coninclijcke cleedere{n}, te weten met hemels blau ende gheelverwighe sijden cleederen draghende een gulden croone op sijn hooft, en{de} bouen ghecleedt met eenen sijden en{de} purpuren mantel, En{de} alle die stadt is verhuecht en{de} blijde gheweest,
Maer de{n} Ioden schee{n} een nieuwe licht op te staen, blijscap, eere, ende Iolijt,
In allen landen, stede{n}, en{de} lantscappe{n} werwaerts dat des conincs gheboden quamen, was een wonderlijck verhueghen, maeltijden en{de} goede chiere, en{de} feestdach alsoo grootelijck datter veel menschen van anderen volcken ende secten, versaemt worden met hare{n} godsdienst en{de} ceremonien, Want een groote veruaertheyt vande{n} Ioetsche{n} naem haddese alle gader beuanghe{n}.
HIerom opden derthiensten dach der twaelfster maent die welcke wij nv te voren gheseyt hebben dat Adar hiet, als alle{n} den Ioden bereyt was datmense doot slaen soude, en{de} doe{n} hen viande{n} verlanghe{n} hadde{n} nae hen bloet te storte{n}, so begonsten die Ioden ter contrarien die ouerhant te hebben ende hen te wreken van haren vianden.
En{de} sij sijn vergadert tot allen steden en{de} plaetsen, dat sij die hant wtsteken souden teghen hen vianden en{de} veruolgers. En{de} niemant en heeft dorren wederstaen, om dat die vreese van haerlieder grootheyt ouer alle volcken ghecomen was,
Want der lantscappe{n} rechters, en{de} capeteynen, en{de} officiers, en{de} alle hooghe staten, die ouer alle besonder plaetsen en{de} wercken ghestelt waren, verhieuen die Ioden wt vreesen van Mardocheus,
vanden welcken sij vernomen hadden dat hy een prince was des pallaeys, en{de} dat hi veel vermochte, ende die faem van sijnen naem wies daghelijcs, en{de} vlooch door den mont van allen menschen.
Aldus soo hebben die Ioden hen vianden gheslaghen met eenen swaren slach, ende sij hebben die ghedoot, betalende hen, dat si henlieden hadden bereydt te doen,
alsoo seer dat sij ooc in Susan vijfhondert mans dootsloeghen,
behaluen die thien sonen van Aman des Agagiters der Iode{n} viant der welcker namen sijn dese Pharsandatha, en{de} Delphon, en{de} Esphata,
en{de} Phoratha, en{de} Adalia, en{de} Aridatha,
en{de} Phermesta, en{de} Arisai, en{de} Aridai, en{de} Iezatha,
Die welcke als sij verslaghen hadden, soo en hebben sij gheenen roof willen nemen van haren goeden.
En{de} ter stont is tghetal, der gheender die in Susan dootgheslaghen waren tot den coninck ouer ghebracht.
Die welcke heeft totter coninghinne{n} gheseyt. In die stadt Susan hebben die Ioden ghedoot vijf hondert mannen, ende noch ander thien Amans sonen, Wat moort meyndi dat sij doen in alle die lantscappe{n}, wat begheerdi meer? en{de} wat wildi dat ick ghebiede te ghescieden?
Den welcke{n} hy heeft gheantwoort. Eest dat den coninck belieft, Laet den Ioden die macht ghegeuen worde{n}, dat sij morghe{n} ooc doen moghen ghelijc sij heden ghedae{n} hebben in Susan, en{de} die thien Ama{n}s sonen laet hanghen aen galghen,
En{de} die coninc heeft gheboden dat alsoo soude ghedaen worden. Ende ter stont wert in Susan tghebodt opghehanghen, en{de} Amans thien sonen sijn ghehanghen gheweest,
En{de} als die Ioden vergadert waren opden veerthienste{n} dach der maent Adar, soo sijn in Susan drijhondert manne{n} ghedoodt, en{de} hen goet en is vanden Ioden niet gherooft.
Maer oock ouer alle die lantscappen die onder des conincs heerlijcheyt laghen, hebben die Ioden ghestaen voor hen zielen, dootslaende hen vianden en{de} veruolghers, alsoo vele dat het tghetal der verslaghenen tot vijfentseuentich duysent vol quam, en{de} dat niemant en raecte iet van haren goeden.
En{de} den derthie{n}sten dach der maent Adar was eenen dach by hen allen des dootslachs, en{de} op den veerthiensten dach hielden sij op van dootslaen. Den welcken sij hebben gheordineert tot eenen feestdach, dat sij op dien dach tot allen tijden voortae{n} soude{n} hen gheuen tot goede chiere blijscap en{de} maeltijden,
Maer die ghene die in Susan den dootslach ghedaen hadden, hebben opde{n} derthiensten en{de} veerthiensten dach der seluer maent met den slach becommert gheweest, en{de} opden vijfthienste{n} dach hielden sij op van slaen,
En{de} daerom hebben sij den seluen dach ghestelt tot eenen feestdach der goeder maeltijden en{de} blijscappen. Maer die Ioden die in ombemuerde steden en{de} dorpen woonden, hebben den veerthiensten dach der maent Adar ghesteldt tot den dach der maeltijden en{de} blijscappen, Alsoo dat sij op dien verhueghen, en{de} senden malcanderen deelen vande{n} maeltijden en{de} spijsen.
Hierom heeft Mardocheus alle dese dinghen ghescreuen, en{de} in brieuen begrepen heeft hy die ghesonden, die in alle des conincs prouincien woonden, soo wel den ghenen die by, als die verre gheleghen waren,
dat sij den veerthiensten en{de} den vijfthiensten dach der maent Adar voor feestdaghen souden ontfanghen, en{de} nae dat ommekeere{n} des iaers altijts dien souden met een hooghelijcke eere vieren,
om dat op die selue daghen, die Ioden hen ghewroken hadden van haren vianden, ende om dat die weeninghe en{de} droefheyt in een vrolijcheyt en{de} blijscap verkeert waren, en{de} dat dese souden wesen daghe{n} der blijder maeltijden en{de} blijscappen, en{de} dat sij malcanderen deelen souden senden van spijsen, en{de} den armen ghiftkens gheuen.
En{de} die Ioden hebben ontfanghen tot een iaerlijcsche maniere. alle die dinghen die sij te die{n} tijden hadden begonst te doen, en{de} die Mardocheus met brieuen hadde gheboden te onderhouden.
Want Aman die sone van Amadachi van Agags gheslachte der Iode{n} viant en{de} wederpartijder hadde quaet teghe{n} hen ghedacht, dat hijse dooden soude, en{de} te niet brenghen, en{de} hy heeft gheworpen Phur, dat in onser tale{n} wort ouergheseyt, lot,
En{de} daer nae is Esther totten coninck inghegaen, biddende hertelijc dat sijn opstellinghen door des conincks brieuen souden te niete ghedaen worden, en{de} dat het quaet dwelck hy teghen die Ioden ghedacht hadde wederkeere{n} soude op sijn hooft. Voorts soo hebben sij hem ende sijn sonen aent cruys ghehange{n},
en{de} van dien tijt sijn dese daghe{n} ghenoemt Phurim, dat is der loten, om dat doen Phur dat is, het lot in die cruycke gheworpen was, En{de} alle datter ghesciede, is begrepe{n} inden brief, dat is int deel van desen seluen boeck, ende al dat sij gheleden hebben, en{de} datter voorts verandert is,
hebben die Iode{n} op hen ghenomen, en{de} op hen saet, en{de} op alle die ghene die met haer religie willen versame{n}, dat niemande{n} gheoorloft en sij dese twee daghen sonder hoochtijt voorby te gaen, welck dat ghescrift betuycht, en{de} die ander tijden der iaren wteyssche{n}, die nae malcandere veruolgen sullen.
Dit sijn die daghe{n} die welcke ghee{n} verghetelijcheyt emmermeer en sal wt vaghe{n}, en{de} die door allen gheslachten alle die lantschappen in die gheheel werelt sullen vieren, en{de} daer en is gheen stadt daer die daghe{n} van Phurim, dat is der loten, niet onderhouden en worden vanden Ioden, en{de} van haren gheslachte dat tot desen ceremonie{n} verbonden is.
En{de} Esther die coninghinne die dochter va{n} Abihail, ende Mardocheus die Iode, hebben ooc ghescreuen den tweeden brief, dat met allen neersticheyt desen hooge{n} feestdach vast soude ghemaect worden in toecomenden tijden,
en{de} sij hebben ghesonden tot alle die Ioden die in hondert en{de} vijfentseuentich lantscappen des conincs Assuerus verkeerden, dat si vrede hebben soude{n} en{de} ontfanghen die waerheyt,
onderhoudende die daghen der loten, en{de} dat sij die te sijnen tijde met blijscap souden vieren. Ghelijck Mardocheus en{de} Esther gheordineert hadden, en{de} sij hebben ontfanghe{n} die tonderhouden te worden van henlieden, en{de} van hen saet, die vastenen, ende roepinghen,
ende der loten daghen, en{de} alle dat in die historie van desen boeck die Esther ghenoemt is begrepen is.
MAer die coninck Assuerus heeft alle dlant en{de} alle die eylanden der zee tribuytarissen ghemaect,
wiens stercheyt, en{de} heerlijcheyt, en{de} weerdicheyt, en{de} hoocheyt, waer mede hy Mardocheum verhauen heeft, sijn bescreuen in die boecken der Meden en{de} der Persen,
en{de} hoe dat Mardocheus van der Ioden gheslachte, die tweede naest den coninck Assuerus was, en{de} groot by die Ioden, en{de} ghenaemden volcke van sijnen broedere{n}, soeckende goet voor sijn volck, en{de} sprekende sulcke dinghen die tot den vrede sijns saets behoorden.
Ende Mardocheus heeft gheseyt. Van Gode sijn dese dinghen ghedaen.
Ick ben ghedachtich gheworden des drooms dien ick ghesien hadde, dese selue dinghen beteekende, en{de} daer en is niet van dien voorby ghegae{n}.
Een cleyn fonteyne die ghewassen is tot een riuiere, ende is in dat licht en{de} sonne verkeert, ende heeft tot veel wateren ouergheuloeydt, dats Esther welck die coninc heeft tot een huysvrouwe ghenome{n}, en{de} heeft ghewilt datse coninghinne sijn soude,
Ende die twee draken, dat ben ic, en{de} Aman.
Die luyden die daer vergadert waren sijn die ghene die arbeydde{n} om der Ioden naem te niet te brenghe{n},
En{de} mijn volc dat is Israhel, dwelck heeft gheroepen totten Heere, en{de} die Heere heeft sijn volc behouden, en{de} ons verlost va{n} allen quaden, en{de} hy heeft groote teekenen en{de} wonderlijcke wercken ghedaen onder die Heydenen,
ende hi heeft gheboden datter twee loten sijn souden, het een van Gods volck, en{de} het ander van alle{n} den Heydene{n}
En{de} beyde die loten sijn come{n} tot eene{n} ghesette{n} dach van die{n} tijt voorts voor Godt alle den Heydene{n.}
En{de} die Heere heeft sijns volcs ghedachtich gheweest, en{de} heeft bermhertich geweest sijnder erffenisse{n}.
En{de} dese dagen sullen onderhoude{n} worden in die maent Adar, opden veerthiensten en{de} vijfthiensten dach der seluer maent, met alder neersticheyt en{de} vrolijcheyt, in een gemeynte van dat vergadert volck, in allen die gheslachten voortaen des volcs van Israel.
INt vierde iaer als regneerden Ptolomeus en{de} Cleopatra hebben ghebracht Dositheus, die hem seyde te wesen een priester en{de} vander Leuite{n} gheslachte, ende Ptolomeus sijn sone desen brief Phurim den welcken sij seyden, dat ouerghestelt hadde Lysimachus Ptolomeus sone, in Ierusalem.
Int tweede iaer als regneerde Artaxerses die aldermeeste, opden iersten dach der maent Nisan heeft eenen droom ghesien Mardocheus die sone Iairi, des soons Semei, des soo{n}s Cis, va{n} Beniamins gheslachte,
een Ioetsch mensch, die in die stadt Susis woonde een groot man en{de} onder dierste van des conincs hof,
En{de} hy was vande{n} ghetale der gheuangenen die Nabugodonosor die coninck van Babilonien ouerghehaelt hadde van Ierusalem met Iechonia den coninc van Iuda,
en{de} dit was sijnen droom. Daer openbaerden stemmen, en{de} gheruchten, en{de} donderen, en{de} aertbeuinghen, en{de} verstooringhen opder aerden,
Ende siet twee groote draken en{de} bereydt teghen malcanderen ten strijde,
tot welcker gheroep alle die natien vergadert sijn, om te strijden teghen dat volck der rechtuerdigher,
En{de} dien dach was eenen dach der duysternissen en{de} der perikelen, des lijdens en{de} der benautheyt, en{de} grooten grouwel opder eerden.
En{de} tvolck der rechtuerdiger is verstoort gheweest, vreesende hen quaet en{de} bereydt ter doot, En{de} sij hebben tot Godt gheroepen,
en{de} die wijle dat sij riepen, soo is een cleyn fonteyne ghewassen tot eenen seer grooten vloet, en{de} heeft tot veel wateren oueruloedich gheweest.
Dat licht en{de} die sonne is opghestae{n}, ende die ootmoedighe sijn verheuen, ende sij hebben die heerlijcke verslonden.
Het welcke als Mardocheus ghesien hadde en{de} opgestaen was van sijn beddestadt, soo dachte hy wat God doe{n} wilde, en{de} hy hadde dat vast in sijn ghedachte begheerende te weten wat den droom beteekende.
ENde hy woonde op dien tijt in des conincks hof, met Bagatha ende Thara des conincs ghesnede{n} dienaers, die des pallays doorwaerders ware{n}, En{de} als hy hen ghedachte{n} verstaen hadde en{de} hen sorchuuldichede{n} neerstelijc doorsie{n} hadde,
soo heeft hy vernomen dat sij arbeyden om die handen te slaen aenden coninck Artaxerses, en{de} hy heeft daer af den coninck die wete ghedaen.
Die welcke (alsser van beyde ondersueck ghedaen was, en{de} sij dat bekent hadden) heeftse doen ter doot leyden,
En{de} die coninc heeft tgene datter ghesciet was doen scrijue{n} in die cronijcken, en{de} Mardocheus heeft oock die ghedenckenisse van dese dinghe bescreuen,
En{de} die coninc heeft hem beuolen, dat hy in die sale des pallays soude woonen gheuende hem ghiften voor dat ouerbrenghe{n}.
Maer Aman die sone van Amadathi die Bugeus, was die alder gloriooste voor den coninc, en{de} hy heeft Mardocheo willen arch doen, en{de} sijnen volcke, om die twee ghesneden dienaers des conincs die ghedoot waren.
Die alder grootste coninc Artaxerses van Iudeen totten Morianen landt den princen en{de} vorsten van hondert en{de} vijfentseuentich lantscappen, die onder sijn heerlijcheyt ligghe{n}, salicheyt.
Als ick ouer veel volcs heerscappie hadde, en{de} alle die werelt onder mijn heerlijcheyt ghebracht hadde, soo en heb ic geensins die grootheyt mijnder macht wille{n} misbruycke{n} maer met goedertiere{n}heyt en{de} saechtmoedicheyt mijn ondersaten regeren, op dat sij sonder eenighe vreese hen leuen stillijck ouerbrenghende, souden vrede gebruycken welc va{n} alle{n} mensche{n} begheert wort.
En{de} doen ick vraechde van mijnen raetsheeren, hoe dat dit soude moghen volbrocht worden, soo heefter een die in wijsheyt en{de} ghetrouwicheyt die andere te boue{n} ghinc, en{de} was den coninc die tweeste, Aman ghenoemt
my te kenne{n} ghegheue{n}, dat in alle den omganck des aertrijcs een volc verstroeyt was, het welc ghebruycte nieuwe wetten, en{de} dat teghe{n} alle der volcken ghewoo{n}te doende versmaedde der coninghe{n} gheboden, en{de} brack die eendrachticheyt van allen volcke{n} door hen tweedrachticheyt.
Het welck als wi vernomen hadde{n}, siende dat dit een volc wederspannich tegen allen geslachten der menschen verkeerde wetten ghebruycte, en{de} dede teghe{n} onse ghebode{n}, en{de} verstoorde den vrede en{de} eendrachticheyt der lantschappen die onder ons gheleghen sijn,
soo hebben wij gheboden, dat alle die ghene die Ama{n} (die ouerste is ouer alle die lantscappen, en{de} die tweede naest den coninck, en{de} dien wi in die plaetse va{n} onsen vader eeren) toone{n} sal, sulle{n} vernielt worde{n} met haer huysvrouwe{n} en{de} kindere{n} van haren vianden, en{de} niemant en sal haerlieder ontferme{n} opden veerthiensten dach der twaelfster maent Adar, des teghe{n}woordichs iaers,
op dat die boose mensche{n} op eenen dach ter ter hellen nederdalende, onsen rijcke vrede moghen wederom gheuen, den welcken sij verstoort hadde{n}.
En{de} Mardocheus heeft den Heere ghebeden, ghedachtich sijnde alle sijnder wercken, en{de} heeft gheseyt.
Heere Heere coninc almachtich, want onder v heerlijcheyt sijn alle dingen ghestelt, en{de} daer en is niema{n}t die uwen wille soude moghen wederstae{n}, eest dat ghy voorghenomen hebt Israel te behouden,
Want ghy hebt ghemaect hemel en{de} aerde, en{de} aldat inden omga{n}c des hemels begrepen wort,
ghi sijt die Heere van al, en{de} daer en is niemant die uwer maiesteyt wederstaen mach.
Ghy kent alle dinghe{n}, en{de} ghy weet dat ict niet en heb ghedaen wt houerdien en{de} versmaetheyt, ende eerghiericheyt, dat ick den alder hoouerdichste Aman niet en aenbadt,
Want ick soude gheerne voor die salicheyt van Israel bereedt sijn oock die voetstappen van sijnen voete{n} te cussen,
maer ic vreesde dat ic mijns Godts eere, soude ouerdraghen tot eene{n} mensche, en{de} dat ick niemant aenbidden en soude wtghenome{n} mijnen Godt.
En{de} nv Heere coninc God va{n} Abraha{m} ontfermt ws volcs, Wa{n}t o{n}s viande{n} wille{n} ons verniele{n} en{de} uwe erffenisse te niet doen.
En versmaet v deel niet dwelc ghy voor v verlost hebt wt Egipten,
Verhoort mijn ghebedt, en{de} sijt ghenadich uwen deele en{de} seelke{n} en{de} verkeert onsen druc in blijscap, dat wij leuende moghen louen uwen naem Heere, en{de} en sluyt den mont niet, der gheender die v lof singhen,
En{de} gheheel Israel heeft met ghelijcker meyninghen, en{de} bedinghe{n} gheroepen totten Heere, om dat hen die doot sekerlijck aenstaende was.
ESther die coninghinne is oock totten Heere gheulode{n}, vreesende tperikel datter aenstaende was,
En{de} als sij die coninclijcke cleederen afgheleydt hadde, soo heeft sij cleederen aenghedaen die tot weene{n} en{de} rouwe bequaem waren, en{de} voor verscheyden costelijcke olien, heeft sij haer hooft bedect met asschen en{de} dreck, en{de} haer lichaem met vasten verootmoedicht, en{de} alle die plaetsen daer in dat sij te voren plach blijscap te hanteren, dien heeft sij met wtghetrocken hayr veruult,
En{de} sij badt de{n} Heere den Godt van Israel seggende. Mijn Heere die ons coninc sijt alleen, helpt een verlaten vrouwe, en{de} wien (sonder v) gheen ander helper en is,
Mijn perikel is in mijnen handen.
Ick heb van mijnen vader ghehoort dat ghy Heere Israel hebt genomen wt allen die volcke{n}, en{de} onse vaderen wt alle hen voorleden ouderen, dat ghi die besitten soudt tot ee{n} eewige erffenisse, en{de} ghi hebt hen ghedaen ghelijck ghy ghesproken hebt.
Wij hebben ghesondicht in v aenschijn, en{de} daerom hebdi ons gheleuert in die hant van onsen vianden,
want wij hebben hen goden ghedient, Heere ghy sijt rechtuerdich
En{de} nv en eest hen niet ghenoech, dat sij ons met die swaerste slauernie verdrucken,
maer die cracht haerder handen der afgoden macht toe scrijuende willen sij v gheloften verandere{n}, en{de} v erffenisse te niet doen, en{de} sluyten die monden der gheender die v louen en{de} te niet doen die glorie ws tempels en{de} outaers,
om dat si der Heydenen monden souden open doen, en{de} louen der afgoden stercheyt, en{de} prijsen den vleeschelijcken coninck tot inder eewicheyt.
En leuert Heere uwen scepter niet den ghenen die niet en sijn, dat sij niet en lachen tot onse valle, Maer keert haerlieder raet op hen seluen, en{de} den ghenen die op ons begonst heeft wreet te sijne, verderft,
Weest ghedachtich Heere en{de} toont v ons inde{n} tijt ons lijdens, en{de} gheeft my betrouwen Heere coninck der Goden ende van alle machtighen,
gheeft een welghemaect woort in mijnen mont in daenschijn vanden leeuw, en{de} verkeert sijn herte totten hate van onsen viant, op dat hy ooc mach vergae{n} en{de} alle die met hem consentere{n},
Maer verlost o{n}s door v hant, en{de} helpt my, die gheen ander helpe en hebbe, dan v Heere,
die kennisse hebt van allen dinghen, en{de} wel weet dat ick die glorie der booser menschen hate, en{de} dat bedde vanden onbesnedenen veronwaerde, en{de} van allen vreemden mannen.
Ghy weet mijnen noot dat ick verfoeye dat teeken van mijnder houerdien en{de} glorien, het welck op mijn hooft is, in die daghe{n} mijnder vertooninghen, en{de} hoe dat ict versmade ghelijck dlaken van een mae{n}suchtighe vrouwe, en{de} dat ict niet en draghe in die daghen mijns swijghens,
en{de} dat ick aen Amans tafel niet gheten en hebbe, en{de} dat my ooc niet behaecht en heeft des conincs maeltijt, en{de} dat ick niet ghedroncken en hebbe den wijn vander afgoden offerande,
en{de} dat v dienstvrouwe noyt verblijt en is gheweest, van dat ick herwaerts ouer ghebracht ben tot op desen dach toe, dan in v Heere Abraha{m}s Godt
o sterck God bouen al, verhoort die stemme der ghee{n}der die anders gheen hope en hebben, en{de} verlost ons wt die hant der booser, ende verlost my van mijnder vreesen.
ENde hy gheboodt haer (sonder twijfel Mardocheus Estheren) dat sij tot den coninc ingaen soude, en{de} bidden voor haer volc en{de} voor haer lant.
Ghedenct (sprac hy) der daghen uwer nederheyt hoe dat ghy opgheuoet sijt onder mijn hant,
want Aman die tweede naest den coninck heeft teghen ons ghesproken om te dooden, en{de} aenroept ghy den Heere, ende spreect den coninck voor ons, ende verlost ons vander doot.
Maer opden derden dach heeft sij afgheleydt die cleederen van haren rouwe, en{de} heeft haer glorie aenghedaen,
En{de} als sij met coninclijc habijt schoon blincte, en{de} aengheroepen hadde Godt den regeerder en{de} behouder van al, soo heeft sij twee dienstioncfrouwe{n} mede ghenomen,
en{de} op die een leende sij, recht oft sij va{n} weelden en{de} grooter teederheyt haer lichaem niet draghen en mocht,
en{de} die ander dienstioncfrouwe volchde haer vrouwe, ophoudende haer cleederen die op die aerde neder sleypten,
En{de} met een rosette verwe ouer haer aensicht blosende, en{de} met aenghenaem ende blinckende ooghen bedect sij haren droeuighen en{de} met te seer groote vreese benauden moet.
Aldus is sij door alle die doeren deen nae dander ingheghaen, en{de} stont teghen ouer den coninc, daer hy sadt opde{n} stoel sijns rijcs, ghecleet met coninclijcke cleedere{n}, en{de} blinckende van goude en{de} costelijcke ghesteente, en{de} hi was veruaerlijck van aensien.
En{de} als hy sijn aensicht opgehauen hadde ende met berrenden ooghen die rasende gramscap sijns herten te kennen ghegeuen hadde, soo viel die coninghinne neder, en{de} veranderende haer verwe in bleecheyt, heeft si haer vermoeyt hooft op haer dienstioncfrouwe nedergheleyt.
En{de} Godt heeft des conincs gheest in saechtmoedicheyt verkeert, en{de} haestende en{de} vreesende spranck hy wt sijnen coninclijcke{n} stoel, en{de} onderhoude{n}de haer met sijnen armen, tot dat sij tot haer seluen quam, heeft hy haer met desen woorden suetelijc aenghesproken.
Wat hebdi Esther, Ick ben v broeder,
en wilt niet vreesen. Ghy en sult niet steruen, Want dese wet en is voor v niet, maer voor alle da{n}dere ghestelt,
Daerom coemt naerder en{de} raect den scepter,
En{de} doen sij sweech, soo heeft hy die gulden roede ghenome{n}, en{de} die op haren hals gheleyt, en{de} hy heeft haer ghecust, en{de} seyde. Waerom en spreect ghy my niet aen?
Die welcke heeft gheantwoort. Ic heb v ghesien heere als Gods Enghel, en{de} mijn herte worde verscrict van die vreese uwer glorie{n},
Want ghi sijt seer wonderlijck heere, en{de} v aensicht is vol gratien
En{de} die wijle dat sij sprack soo is sij wederom gheuallen, en{de} gaf by nae haren gheest,
En{de} die coninck was verbaest, ende alle sijn dienaers troosten haer.
DIe groote coninc Artaxerses van Indie{n} aen totten Morianen lant, den vorsten en{de} prince{n} van hondert en{de} seuenentwintich lantscappe{n} die onsen gheboden onderdanich sijn, seyt salicheyt,
Veel menschen hebben der princen goetheyt en{de} eere die hen aenghedaen is misbruyct tot hoouerdien,
en{de} si arbeyden om te verdrucken niet alleen die ghene die de{n} coningen onderdanich sijn, maer ooc niet moghe{n}de draghen die glorie welck hen ghegeuen is, legghe{n} laghen teghen die ghene die hen dese glorie ghegeue{n} hebben,
En{de} ten is hen niet ghenoech dat sij niet dancbaer en sijn voor die weldaden, en{de} dat sij in hen seluen breken die rechten der beleeftheyt, maer sij meynen oock te ontulieden Godts sentencie diet al siet.
En{de} sij sijn tot soo grooten dulheyt comen, dat sij die ghene die naerstelijck onderhouden die diensten welck hen betrout sijn, en{de} alle dinghe{n} alsoo doen dat sij alderley lof weerdich sijn, soecken met bedecte behendicheden te verderuen.
Als sij die simpele ooren der princen, die wt hen natuere ander menschen achten met listich bedroch bedrieghen,
het welcke oock wt die oude hystorien ghetoont wort, en{de} wt die dinghen die daghelijcs ghescieden, hoe dat door tquaet ingheuen vande{n} sommighen, der coningen naerstighe opsetten verargert worden,
waerom eest datmen moet voorsien tot den vrede van allen lantscappen,
En{de} ghy en behoort niet te meynen (al eest dat wij contrarie dingen ghebiede{n}) dat dit coemt wt onser herten lichtuaerdicheyt, maer dat wij (nae die gelegentheyt en{de} nootsakelijcheyt der tijden alst profijt vander ghemeynten wtheyscht) vonnis gheuen.
En{de} op dat ghy openbaerlijcker verstaen moecht dat wij seggen. Aman die sone van Amadathi van moede en{de} van gheslachte een Macedoniaen en{de} vreemt vander Persen bloet, en{de} onse goedertiere{n}heyt met sijnder wreetheyt besmettende, is een wtlander van ons ontfangen gheweest
en{de} heeft in si seluen onse groote beleeftheyt alsoo gheuonde{n}, dat hy ons vader ghenoemt worde, en{de} worden aenbede{n} va{n} alle mensche{n} naest den coninc die tweede,
die welcke is tot so groote opgeblasen vermetelijcheyt opghericht gheweest, dat hy ghearbeydt heeft om ons te beroouen van onsen rijcke, ende van onsen leuen,
Want Mardocheum door wiens trouwe ende weldaden wij leuen, ende die ghesellinne ons rijcs Esther met allen haren volcke, heeft hy met nieuwe ende onghehoorde listicheden begheert te dooden,
Denckende dat hy (als hy dese ghedoot hadde) oock onser verlatentheyt listighen laghen legghen soude, ende het rijck der Persen ouersetten tot die Macedonianen,
Maer wij en hebben die Ioden (die door den alderquaetsten der menschen ter doodt ghescict waren) in gheen scult met allen beuonden, maer ter contrarien ghebruyckende rechtuerdighe wetten,
ende des alderhoochsten, ende grootsten, ende altijts leuende Gods kinderen, door wiens weldaet onsen vaderen ende ons het conincrijck ghegheuen is, ende tot heden toe bewaert wort.
Daerom weet dat die brieuen die hy onder onsen naem ghesonden hadde van onweerden sijn,
Voor welcke groote misdaet, hy die dit opghestelt heeft, ende alle sijn gheslachte voor die poorten van deser stadt welck is Susan hanghen aen galghe{n}, Niet dat wij, maer dat Godt hem betaelt heeft, nae dat hy verdient hadde,
Maer dit ghebodt dat wij nv senden, doet ophanghen in alle steden, op dat den Ioden gheoorloft sij hen wetten te ghebruycken Den welcken ghy moet helpen, dat sij die ghene moghen dooden, die hen tot haerlieder doot bereyt hadden opden derthiensten dach der twaelfster maent die Adar ghenaemt is,
Want desen dach des drucs ende weenens
heeft die almachtighe Godt hen verkeert in blijscap,
Daerom ghy, onder die ander feestdaghen, hebt desen dach oock, ende viert dien met allen blijscap, op dat namaels mach gheweten worden, dat alle die den Persen onderdanich sijn, waerdighen loon voor die ghetrouwicheyt ontfaen,
maer die ghene die haren rijcke laghen legghen, vergaen voor die misdaet,
Ende alle lantschap ende stadt die deser feesten niet en wilt deelachtich sijn, vergae metten sweerde, ende viere, ende worde alsoo te niet ghedaen, dat die niet alleen den menschen maer ooc den beesten onbewandelt blijue inder eewicheyt, voor een exempel des versmadens ende der onghehoorsaemheyt.
DAER was ee{n} man int la{n}t Hus die Iob hiet, ende die man was slecht, en{de} recht, en{de} God vreesende, en{de} afwijkende van tquaet,
En{de} hem sijn seuen sonen gheboren, en{de} drij dochtere{n}.
Ende sijn goet dat hi besadt was seue{n} duysent schapen, en{de} drij duysent kemels, en{de} vijf hondert paer ossen, en{de} vijf hondert eselinnen, en{de} bouen maten seer veel huysghesins, en{de} die ma{n} was groot onder alle die oostwaerts woonden.
En{de} sijn sonen ghinghen en{de} hielden maeltijden van huyse te huyse, een ieghelijck op sijnen dach, En{de} sij hebben ghesonden, en{de} hen drij susteren gheroepe{n}, dat sij eten en drincken souden met hen.
En{de} doen die daghen der maeltijden omghegaen waren, soo sandt Iob tot hen en{de} hy heylichdese, en{de} des morghens vroech opstaende offerde hy brantofferanden voor elcken besondere Want hy seyde. By auontueren mochten mijn kinderen ghesondicht hebben en{de} Godt ghebenedijt in hen herten. Alsoo dede Iob tot allen daghen.
Maer op eenen dach doen Godts kinderen comen waren om te staen voor den Heere, soo heeft Sathan oock onder hen gheweest,
Totten welcken heeft die Heere gheseyt. Van waer coemdi? Die welcke antwoordende heeft gheseyt. Ick heb die aerde omme ghegaen, en{de} die doorwa{n}delt,
En{de} die Heere heeft tot hem gheseyt. En hebdi niet ghemerct mijnen dienaer Iob, datter sijns ghelijc niet en is op die aerde, een slecht en{de} recht mensch, en{de} God vreesende, en{de} afwijkende va{n} tquaet?
Den welcken Sathan antwoordende heeft gheseydt. Vreest Iob Godt oock om niet?
en hebt ghi hem niet beheymt ende sijn huys, ende alle sijn goet int ronde, sijnder handen werc hebt ghy ghebenedijt, en{de} sijn besittinghe is ghewassen op die eerde?
Maer reyct wt een luttelken v hant, en{de} raect alle dat hy besidt, ten sij dat hy v in daensicht ghebenedijde.
Hierom heeft die Heere gheseyt tot Sathan. Siet al dat hy heeft is in hant, alleen en steect v hant aen hem niet, En{de} Sathan is van daensicht des Heeren ghegaen.
En{de} als op eenen dach sijn sonen en{de} dochteren aten en{de} wijn droncken in haers ierste gheboren broeders huys,
so isser een bode ghecomen tot Iob, die welcke seyde. Die ossen ackerden, en{de} die eselinne{n} weydden daer by,
En{de} die Sabeen sijn haestelijc daer in gheuallen, en{de} sij hebbent al ghenome{n}, en{de} die knechten hebben sij metten swaerde gheslagen, en{de} ick bent alleen ontuloden dat ict v bootscappe{n} soude.
En{de} die wijle dat die noch sprac, so isser ee{n} ander ghecome{n}, en{de} heeft geseyt. Gods vier is vande{n} hemel geuallen, en{de} theeft die scapen en{de} knechten vernielt, en{de} ick bent alleen ontulode{n}, dat ict v bootscappen soude,
En{de} doen die noch sprack soo isser een ander ghecomen en{de} heeft gheseyt. Die Chaldee{n} hebbe{n} drij hoope{n} gemaect en{de} si hebbe{n} die kemele{n} oueruallen, en{de} die wechgenome{n}, en{de} die knechte{n} hebbe{n} sy mette{n} sweerde verslagen, en{de} ick be{n} allee{n} ontulode{n}, om dat ict v bootscappe{n} soude.
Dese sprack noch, en{de} siet daer is een ander incomen, en{de} heeft gheseyt. Doen v sonen en{de} dochteren wijn droncken in haer ierste geboren broeders huys,
so is onuersienlijc eene{n} crachtigen wint ghecome{n} va{n} dat la{n}tscap der woestijnen, en{de} heeft te samen ghestooten die vier hoecken vanden huyse, het welck vallende heeft v kinderen verdruct, en{de} sij sijn gestoruen, en{de} ick bent alleen ontuloden om dat ict v bootscappen soude.
Doen is Iob opgestaen, en{de} heeft sijn cleedere{n} gescoert, en{de} sijn hooft ghescoren hebbende, nederuallende ter aerden heeft hy aenbeden
en{de} gheseyt. Naect ben ick gecome{n} wt mijns moeders lichaem, en{de} naect sal ic weder derwaerts keeren. Die Heere heuet ghegeuen, die Heere heuet wech ghenomen, ghelijct den Heere belieft heeft, alsoo eest ghesciet, den naem des Heeren sij gebenedijt.
In alle dese dinghen en heeft Iob niet ghesondicht met sijne{n} lippen, noch iet dwaesselijcs tegen Godt ghesproken.
ENde tis ghesciet als op eenen dach die kinderen Gods comen waren, en{de} stonden voor de{n} Heere, en{de} dat Satan oock onder hen ghecomen was, en{de} stont in sijn tegenwoordicheyt,
dat die Heere seyde tot Satan. Va{n} waer coemdi?Die welcke antwoorde{n}de heeft gheseyt. Ic heb die aerde o{m}megegaen, en{de} die doorwa{n}delt.
En{de} die Heere heeft tot Satan gheseyt. En hebdy niet aenmerct mijnen knecht Iob, en{de} datter sijns ghelijck niet en is op deerde, een man slecht en{de} recht, en{de} Godt vreesende, en{de} afwijkende van tquaet, en{de} noch behoudende sijn onnooselheyt Maer ghy hebt my beroert tegen he{m}, dat ic he{m} soude lijde{n} aandoe{n} sonder sake.
Den welcke{n} Satan a{n}twoordende heeft gheseyt. Vel om vel, en{de} alle dat een me{n}sch heeft, sal hy gheuen voor sijn ziele,
maer anders steect wt v hant, en{de} raect sijn ghebeente en{de} vleesch, en{de} da{n} sul di sien dat hy v int aensicht sal gebenedijden.
Hierom heeft die Heere geseyt tot Satan. Siet hy is in v hant Maer nochtans behoudt sijn ziele.
Hierom Satan wtghegaen sijnde va{n} daensicht des Heere{n}, heeft Iob gheslagen met een alderquaetste sweeringe, van dat hol sijnder voeten, tot dat ouerste sijns hoofts,
en{de} hy scrabde met eenen scerf die scorftheyt, sittende opden mesthoop.
En{de} sijn huysvrouwe seyde tot hem, blijfdi noch in v slechtheyt? gebenedijt Godt, en{de} sterft,
Die welck heeft tot haer gheseyt. Als een vanden dwasen vrouwen hebdi ghesproken, eest dat wij tgoet ontfanghen van Godts handt, waerom en sullen wij tquaet niet ontfanghen? In alle dese dingen en heeft Iob niet ghesondicht met sijnen lippen.
Aldus Iobs drij vrinden hoorende alle tquaet dat hem gesciet was sijn gecomen elc va{n} sijnder plaetsen Eliphaz die Themaniter, en{de} Baldat die Suhiter, en{de} Sophar die Naamathiter, Want sij hadden ouer een gedragen dat si tsamen comende hem souden besoecken, en{de} troosten,
En{de} doen sij van verre hen oogen opgehauen hadden soo en hebben sij hem niet ghekent, En{de} luyde roepende hebben sij geweent, en{de} scoorende hen cleedere{n} hebben sij stof der aerden op hen hooft ghespraeyt ten hemel.
En{de} sij hebben met hem geseten op die aerde seue{n} dagen en{de} seuen nachten, en{de} niemant en sprac hem een woort, want sij saghen dat die smerte crachtich was.
HIernae heeft Iob sijnen mont opengedaen, en{de} sijnen dach vermalendijt,
en{de} heeft ghesproken.
Vergaen moet den dach daer ic in gheboren ben, en{de} den nacht inden welcke{n} gheseyt is daer is een mensch ontfangen.
Die{n} dach worde verkeert in duysternissen, en{de} Godt en versuecke dien niet van bouen, en{de} hy en worde met gheenen licht verlichtet.
Die duysternissen moeten dien verdonckeren, en{de} die scaduwe des doots, een do{n}ckerheyt moet hem beuangen, en{de} hy worde omwonden met bitterheyt.
Dien nacht besitte een duyster stormende onweder hy en worde niet gerekent onder die dagen des iaers, noch ghetelt in die maenden.
Dien nacht moet alleen blijuen, ende gheens lofs weerdich,
veruloecken moeten sij dien die den dach veruloecken, die bereedt sijn om Leuiathan te verwecken.
Die sterren moeten verduystert worden van sijnder donckerheyt, hy verwachte het dlicht, ende en sie dat niet, noch den opganck vanden opgae{n}de dageraet.
Om dat hy niet ghesloten en heeft die doeren des buycs die my ghedraghen heeft, noch en heeft dat quaet van mijnen oogen niet wechgenome{n}.
Waero{m} en ben ic in die moeder niet gestoruen, en{de} doen ick wten lichaem comen was, waerom en sterf ick niet ter stont.
Waerom ben ick ontfangen op die knien? waerom ben ic ghesoocht metten borsten?
Want soo soude ick nv slapende swijgen, en{de} in mijnen slaep rusten.
Met die coningen en{de} raetsheeren des la{n}ts, die voor hen betimmere{n} die verwoeste plaetsen.
Oft met den princen diet gout besitten, en{de} vullen hen huysen met siluer.
Oft ghelijc een verborghen ontijdighe vrucht en soude ick niet wesen oft die ontfangen sijnde ghee{n} licht en hebbe{n} ghesien.
Daer hebbe{n} die ongoddelijcke opgehoude{n} va{n} gheruchte, en{de} daer hebbe{n} gerust die vermoeyt waren van stercheyt.
En{de} die wijlen ghebonde{n} ware{n} rusten daer tsamen sonder quellingen, en{de} si en hebben die stemme des bedwingers niet ghehoort.
Die groote ende die cleyne sijn daer, en{de} die knecht vrij van sijnen heere.
Waero{m} is den allendigen dlicht ghegheuen, en{de} dleuen den ghenen die in bitterheden der zielen sijn.
Die de doot verwachte{n}, ende sij en coemt niet, gelijck die eenen scadt wt grauen.
En{de} sij verblijden hen seere als sij een graf vinden.
Den man wiens wech verborghen is, ende dien Godt omuanghen heeft met duysternissen?
Eer ick ete, soo versucht ick, ende ghelijck oueruloedende wateren, alsoo is mijn ghecrijsch.
Want die vreese die ick vreesde, is my ghesciet, ende dat ick ontsach is ghebuert.
En heb ict niet onghe{m}merct laten lijden? en heb ick niet ghesweghen? en heb ick niet gherust? ende die verbolghentheyt is op my ghecomen.
ENde Eliphas die Themaniter antwoordende heeft gheseyt.
Eest dat wij v beghinnen aen te spreken, ghy suldt dat by auontueren swaerlijc nemen, maer wie mach dat voorghenome{n} woort houden?
Siet ghy hebter veele gheleert, ende moede handen hebdi versterct.
V woorden hebben gheuesticht die wanckelbaer waren, ende die beuende knien hebdi vroom ghemaect.
Maer nv is die plaghe op v ghecomen, ende ghy sijt o{n}machtich gheworden sij heeft v gheraect, ende ghy sijt ontsteldt.
Waer is v vreese, v stercheyt, v verduldicheyt, en{de} die volmaectheyt van uwen weghen?
Weest ghedachtich (dat bidde ic v) wie datter oyt o{n}noosel verloren is ghegaen, oft wanneer dat die gherechtige vernielt sijn?
Maer meer heb ick ghesien dat die boosheyt doen, en{de} smerten saeyen, en{de} die maeyen,
vergaen sijn door Gods blasen, ende dat sij met den gheest sijnder gramscappen vernielt sijn.
Dat briesschen va{n}den leeuw, ende die stemme der leeuwinnen, ende die tanden van die welpens der leeuwen sijn ghebroken.
Den tygris is vergaen, om dat hy gheene{n} roof en hadde, ende die welpens vande{n} leeuwe sijn verstroyt.
Voorts soo is tot my een verborghen woort gheseydt, ende als dieffelijck heeft mijn oore ontfanghen die aderen van sijnder lijslijcker spraken.
Inden grouwel van des nachts visioen, als den slaep die menschen pleech te beuanghen.
Soo heeft my vreese omuanghen ende beuinghe, ende alle mijn ghebeenten verscricten.
Ende doen den gheest in mijnder teghenwoordicheyt voorby ghinck, soo rechten hem op die hairen mijns vleeschs.
Daer stont een, wiens aensicht ick niet en kende, een ghelijckenisse voor mijn ooghen, ende ick heb ghehoort een stemme ghelijck van een saecht windeken.
Sal een mensch by Godt gheleken oock gherechtuerdicht worden, oft sal een man puerder wesen dan sijn scepper?
Siet die hem dienen en sijn niet ghestadich, ende in sijn Enghelen heeft hy boosheyt gheuonden.
Hoe veel te meer sullen sij die in leeme{n} huysen woonen die een eertsch fundament hebben, verteert worden als vanden motten?
Van smorghens totten auont sullen sij afghehouwen worden, ende om dat niemant en verstaet, soo sulle{n} si inder eewicheyt vergae{n}.
Maer die daer ouerbleuen sullen sijn, die sulle{n} van hem wech ghehaelt worden, sij sullen steruen, en{de} niet in wijsheden.
DAerom roept, ofter iemant is die v antwoorde, ende keert v tot eenighe vanden heylighen.
Den dwasen mensch doodet die gramscap, ende den cleynen doodet die nijdicheyt.
Ick heb den dwasen ghesien met een vaste wortel, ende ik heb sijn schoonheyt vermalendijt ter stont.
Verre sullen sijn kinderen worde{n} vander salicheyt, ende sij sullen vernielt worden in die poorte, ende daer en sal niemant sijn diese verlosse.
Wiens oochst die hongherighe eten sal, ende die ghewapende sal hem rooue{n}, ende die dorstighe sulle{n} sijn rijckdommen drincken.
Niet en ghesciet inder eerden sonder sake, ende wter eerder en sal gheen lijde{n} opstaen.
Die mensch wort gheboren tot arbeyt, ende den voghel om te vlieghen.
Waeromme sal ick den Heere bidden, ende tot mijnen Godt sal sal ick mijn wtsprake stellen.
Die daer doet groote ende onbegrijpelijcke dinghen, ende wonderlijcke dinghen sonder ghetal.
Die den reghen gheeft op daenschijn der aerden ende veruerschet al met wateren.
Die de ootmoedighe steldt int hooghe, ende die truerende opricht met ghesontheyt.
Die der quader ghedachten verstroyt, dat hen handen niet en moghen volbringhen dat sij begonst hebben.
Die de wijse vanght in hen scalcheyt, ende den raet der quader verstroyt.
Inden dach sullen sij loopen in die duysternissen, ende als inden nacht, soo sullen sij tasten inden middach.
Maer hy sal den behoeftighen verlossen van den sweerde haers monts, ende den armen wt die handt vanden gheweldighen.
Ende den allendighen sal hope sijn, maer die boosheyt sal haren mont toe trecken.
Salich is die man die van Godt ghestraft wordt, daerom en veracht des Heeren castijnghe niet.
Want hy wont ende hy gheneest, hy slaet, ende sijn handen sullent ghenesen.
In ses tribulacien sal hy v verlossen, ende in die seuenste en sal v gheen quaet ghenaken.
Inden hongher sal hy v vander doot verlossen, ende in die oorloghe wt des sweerts handt.
Voor die gheessele der tonghen suldy verborghen worden, ende ghy en sult die allendicheyt niet vreesen als sij comen sal.
In die verwoestheyt ende inden hongher suldi lachen, ende die beesten der aerden en suldi niet vreesen
Maer metten steenen der lantscappen sal v verbo{n}t sijn, ende die beesten der aerden sullen met v vredelijc sijn.
Ende ghy sult weten dat v tabernakel vrede heeft, ende v ghedaente besoeckende en suldi niet sondighen.
Ghy sult oock weten dat v saet sal menichfuldich sijn, en{de} v geslachte ghelijc dat cruyt der aerde{n}.
Ghy sult met oueruloedicheyt int graf gaen, ghelijck eenen schoof terwen in ghedraghen wort te sijne{n} tijde.
Siet ghelijc wij dat ondersocht hebben, alsoo eest, het welcke ghehoort hebbende, ouerlegghet metter herten.
ENde Iob antwoordende heeft gheseydt.
Och oft mijn sonden, waer door ick die gramscap verdient hebbe, ende die allendicheyt die ick lijde, gheweghen waren in een waghe.
Soo soude dese swaerder scijnen, ghelijc dat sandt der zee, waerom dat mijn woorden vol lijdens sijn.
Want die scichten des Heeren sijn in my, der welcker verbolghentheyt drinct mijnen gheest al wt, ende die veruaernissen Godts strijden teghen my.
Sal den wilden ezel briesschen als hy cruyt heeft? oft sal de{n} osse loeye{n}, als hi voor een volle cribbe staet?
Oft salt moghen gheten worden dat onghesouten is, dat met gheenen soute ghesprengt en is? oft mach iemant smake{n}, dat alst ghesmaect is die doot aenbrenghet?
Want der hongherigher zielen duncken ooc suet te wesen dinghen die bitter sijn. Welck mijn ziele te voren niet en wilde aentasten, dat sijn nv van benautheden mijn spijsen.
Wie mocht gheue{n}, dat mijn begheerte quame, ende dat my Godt gaue dat ick verwachte?
Ende dat hy my vernielde diet begonst heeft, dat hy sijn hant ontbinde ende houwe mi aff?
Ende dat dit mijnen troost sij, dat hy my met lijden quellende niet en spare, ende dat ick teghen des heylighen woorden niet en segghe.
Want wat is mijn stercheyt dat ict soude moghen verdraghen? oft welck is mijn eynde, dat ick lijdtsamelijck soude doen?
Mijn stercheyt en is ghee{n} steenen stercheyt, noch mijn vleesch en is gheen metalen vleesch.
Siet my en is ghee{n} helpe in my, en{de} mijn nootsakelijcke{n} vrinde{n} sijn ooc van my ghesceyde{n}.
Soo wie van sijnen vrint die bermherticheyt neemt die verlaet die vreese Gods.
Mijn broeders sijn voorby my gegae{n} ghelijc die beke die rasschelijc doorgaet in die valleyen.
Die den rijm vreesen, hen sal den sneeu oueruallen.
Ten tijde als sij sulle{n} verstroyt sijn, so sulle{n} sij vergae{n}, en{de} als sij werm sulle{n} gheworde{n} sijn, dan sullen sij versmelte{n} va{n} hen plaetse.
Die pade{n} va{n} hare{n} ganghe{n} sijn verweert, sij sulle{n} te vergeefs wandele{n}, en{de} vergaen.
Aenmerct die pade{n} va{n} Thema, die weghe{n} va{n} Saba, en{de} verbeyt ee{n} luttelke{n}.
Sij sijn bescaemt, om dat ic gehoept hebbe, en{de} si sijn ooc tot by mi come{n}, en{de} sijn met bescaemthede{n} ouerdect.
Nv sijdi come{n}, en{de} nv siende mijn plaghe vreesdi.
Heb ic geseyt, bre{n}gt my iet, en{de} geeft my va{n} uwe{n} goede?
Oft verlost my wt die ha{n}t des via{n}ts, en{de} trect my wt die ha{n}t der machtighen.
Leert my, en{de} ick sal swijghen, ende heb ick iets by auontueren niet gheweten, soo onderwijst my.
Waerom hebdi ghelastert die woorden der waerheyt, aenghesien datter van v lieden niemant en is die my soude connen ghestraffen?
Alleen om te berispen, soo brengdi v redenen te samen, ende inden wint brengdi die woorden voorts.
Ghy ouerualt een weese, ende ghy arbeydt om uwen vrint omte worpen.
Maer nochtans volbrengt dat ghy begonst hebt, biedt die oore, en{de} besiet oft ic liege.
Antwoort (dat bidde ick) sonder kijuen, en{de} sprekende ordeelt dat rechtuerdich is.
Ende ghy en sult in mijn tonghe gheen boosheyt vinden, ende in mijn kele en sal ghee{n} dwaesheyt luyden.
EEnen strijdt is des mensche{n} leuen op die aerde, ende ghelijc die daghe{n} eens huerlincs sijn sijn daghen.
Ghelijc een knecht die scaduwe begheert, en{de} ghelijck een huerlinck verwacht dat eynde sijns wercs.
Alsoo heb ic ooc ghehadt leghe maenden, en{de} arbeydelijcke nachten heb ick voor my ghetelt.
Eest dat ick slapen gae, soo sal ick segghe{n}. Wanneer sal ick opstaen? en{de} dan sal ick wederom nae den auont wachten, en{de} ick sal met pijnen veruult worden tot die duysternissen toe.
Mijn vleesch is ghecleedt met verrotheyt, ende met die vuylicheyt des ghestubs is mijn huyt dorre gheworden, ende vercrompen.
Mijn daghen sijn rasscher doorghegaen, dan den webben draet vanden weuer afghesneden wordt, en{de} sij sijn vergaen sonder eenighe hope.
Ghedenct dat mijn leuen eenen wint is, en{de} dat mijn ooghe niet wederkeeren en sal om goede dinghen te sien.
Ende des menschens ghesicht en sal my niet aensien, v ooghen sijn op my, en{de} ick en sal niet gheduere{n}.
Ghelijck een wolcke wort te niet, ende gaet voorby, also die inder hellen nederwaerts gaet, en sal niet weder opclimmen.
Noch hy en sal niet meer in sijn huys wedercomen, noch sijn plaetse en sal hem niet meer kennen.
Daerom en sal ick mijnen mont niet sparen, ick sal spreken in die tribulacie mijns gheests, Ick sal sprake houden met die bitterheyt mijnder zielen.
Ben ick dan die zee, oft eenen waluisch, aenghesien dat ghy my omuanghen hebt met eenen kerker?
Eest dat ick segge. Mijn beddeken sal my vertroosten, ende ick sal verlicht worden met my seluen sprekende in mijn rustplaetse.
Dan suldy my veruaren door droomen, ende door visioenen suldi mi met grouwel bestooten.
Daerom heeft mijn ziele vercoren ghehanghen te sijne, ende mijn ghebeente die doot.
Ick ben mishoept, ick en sal gheenssins voorts langher leuen, spaert my, want mijn daghen en sijn niet.
Wat is een mensch, dat ghi hem groot acht? oft waer toe steldt ghy v herte aen hem?
Ghy besoect hem des morghens vroech, ende onuersienlijck proefdi hem.
Hoe langhe en suldi my niet sparen, noch my niet toelaten, dat ic mijn speecsel mocht swelghen?
Ick heb ghesondicht, wat sal ick v doen o bewaerder der menschen? waerom hebdi my teghe{n} v ghestelt, ende ick ben my seluen swaer gheworden?
Waerom en neemdi mijn sonde niet wech, ende waerom en haeldy mijn boosheyt niet af? siet ick sal nv int stubbe der aerden slapen, ende eest dat ghy my smorghens vroech soect, soo en sal ic dan niet wesen.
ENde Baldad die Suhiter antwoordende, seyde.
Hoe langhe suldi sulcke woorden spreken, ende hoe langhe sal den gheest van die sprake ws monts menichfuldich sijn.?
Meyndi dat Godt het recht ordeel onder die voeten treedt? oft dat die almachtighe verkeert dat rechtuerdich is?
Oock al eest dat v kinderen ghesondicht hebben, ende dat hy die ghelaten heeft in die hant van haerlieder boosheyt.
Nochtans eest sake dat ghy des morghens vroech opstaet tot Godt, ende dat ghy den almachtighen biddet.
Eest dat ghy suyuer en{de} recht wandelt, soo sal hy ter stont tot v ontwaken, ende sal die wooninghe uwer rechtuaerdicheyt vredelijck maken.
Alsoo seere dat al waert dat v ierste cleyn waren, soo sullen v laetste bouen maten seer vermenichfuldicht worden.
Want vraecht den voorgaende gheslachte, ende ondersoect neerstelijck der vaderen ghedenckenisse.
Want wij sijn van ghisteren, ende wij en weten niet dat ons daghen sijn als een scaduwe op die aerde.
Ende sij sullen v leeren, sij sullent v segghe{n}, ende wt hen herten die spraken voorts brenghen.
Mach die biese groeye{n} sonder vochticheyt? oft dat lisch wassen sonder water?
Alst noch int bloeyen is, ende metter handt noch niet ghepluct en wort, soo verdorret eer dan alle cruyden.
Alsoo sijn die weghen van alle die ghene die Godt vergheten, ende die hope vanden hypocrijt sal vergaen.
Sijn dwaesheyt en sal hem niet behaghe{n} ende ghelijck die spinnen webbe is sijn betrouwen.
Hy sal rusten op sijn huys, en{de} ten sal niet stae{n}de blijuen, hy sal dat ondersetten, ende ten sal niet oprijsen.
Hij scijnt vochtich te sijn eer die sonne coemt, ende in haren opganck sal sijn spruytsel wtcomen.
Op eenen hoop steenen sullen sijn wortelen dick worden, ende tusschen die steenen sal hy blijuen.
Eest dat hy hem verslint van sijnder plaetsen, soo sal hy hem loochenen, ende segghe{n}. Ic en ken v niet?
Want dit is die blijscap sijns wechs, datter wederom wt die eerde ander spruyten souden.
Godt en sal den simpelen niet wech worpen, noch die hant reycke{n} die quade{n}.
Tot dat uwe{n} mont met lachen veruult worde, en{de} v lippen met iolijt.
Die v haten, sullen ghecleedt worden met bescaemtheyt, ende der ongoddelijcker tabernakel en sal niet staende blijuen.
ENde Iob antwoordende heeft gheseydt.
Voorwaer ic weet wel dat soo is, en{de} dat ee{n} me{n}sch niet gerechtuerdicht en wort by Gode geleke{n}.
Eest dat hy met he{m} wilt kijue{n}, so en sal hy hem niet ee{n} voor duysent moghe{n} antwoorde{n}.
Hij is wijs van herten, en{de} sterck van machte, wie heeft hem wederstaen, en{de} vrede ghehadt?
Die die bergen veruoert heeft, ende sij en hebbens niet ghewete{n}, die hy omghekeert heeft in sijn rasende gramscap.
Die de aerde verroert van haerder plaetsen, en{de} haer columnen worden te gader ghestooten.
Die der sonnen ghebiedt, en{de} sij en gaet niet op, ende sluyt die sterren als onder eenen seghel.
Die allee{n} die hemelen wtbreyt ende gaet op die baren der zee.
Die den Arcturum en{de} den Oriona en{de} die Hiade{n} maect, en{de} dat binnenste van suyden.
Die groote en{de} onbegrijpelijcke dinghe{n} maect, en{de} wonderlijcheden der welcker gheen ghetal en is.
Eest dat hi tot my coemt, soo en sal ic hem niet sien, eest dat hy wech gaet dat en sal ick niet verstaen.
Eest dat hy onuersiens vraghet, wie sal hem antwoorden? Oft wie mach segghen.Waerom doet ghi alsoo?
Godt wiens gramscap niet en mach wederstaen, en{de} onder wien sij gheboocht worden die die werelt draghen.
Hoe groot ben ick dan, dat ick hem antwoorden soude, en{de} spreken met mijne{n} woorde{n} tot hem?
Al waert soo dat ick hadde iet rechtuerdichs, ick en sal niet antwoorden, maer ick sal mijnen richter bidden.
En{de} als hy my aenroepe{n}de verhoort heeft, soo en ghelooue ic niet dat hy mijn stemme ghehoort heeft.
Want met eenen stormende{n} wint sal hy my in stucken breken, en{de} hy sal mijn wonden vermenichfuldigen oock sonder sake.
Hy en verleent mijnen gheest gheen ruste, en{de} hy veruult my met bitterhede{n}.
Eest datmen stercheyt soect, hy is die alder stercste soectme{n} gherechticheyt des ordeels, soo en derret niemant voor my ghetuyghenis spreken.
Eest dat ick my seluen rechtuerdich maken wille, soo sal mijnen mont my verdoemen, en{de} thoon ick my onnoosele, soo sal hy bewijsen dat ick quaet ben.
Oock eest dat ick slecht ben, dat selue en sal mijn ziele niet weten, ende mijn leuen sal my verdrieten.
Een dinck isser dat ic gheseyt hebbe, dat hy den onnoselen en{de} den ongoddelijcken vernielt.
Eest dat hy gheesselt, soo laet hem eens doot slaen, en{de} hy en lache niet van die pijnen der onnooselen.
Dat lant is ghegeuen in die hant vanden ongoddelijcken, hy bedect haerder richteren aensicht, en is hijt niet? wie eest dan?
Mijn daghen hebben snelder gheweest dan een looper sij sijn wechgheuloden, ende en hebben gheen goet ghesien.
Sij sijn door ghegaen ghelijck scepen die appelen voeren, ghelijck eenen aern vlieghende totten ase.
Als ick segghe. Ick en sal alsoo niet meer spreken, soo verander ick mijn aensicht, en{de} worde met pijnen ghequelt.
Ic verscroomde my in alle mijn wercke{n} wetende dat ghy den misdoende niet en spaert.
Maer eest sake dat ick alsoo oock ongoddelijc ben waero{m} heb ic dan te vergheefs ghearbeyt.
Eest dat ick ghewasschen worde als met sneeu wateren, ende dat mijn handen blincken als dalder suyuerste.
Nochtans suldi my in die vuylicheyt doppen, en{de} mijn cleederen sullen hen van my grouwelen.
Want ick en sal niet antwoorden eenen man die mijns ghelijck is, noch die met my int recht mocht gelijckelijck ghehoort worden.
Daer en is niemant diese beyde soude connen straffen, en{de} sijn hant legghe{n} in alle beyde.
Hy neme sijn roede van my, ende sijn vreese en veruaere my niet.
Ick sal spreken en{de} hem niet vreesen want ick en mach al vreesende niet antwoorden.
MYnder zielen verdriet haers leuens, ick sal mijn sprake teghen my laten ghaen, ick sal spreken in die bitterheyt mijnder zielen.
Ic sal Gode seggen. En wilt my niet verdoeme{n}, gheeft my te kennen waerom dat ghy my aldus ordeelt.
Du{n}cket v goet te wesen dat ghi my tonrecht veruolcht, en{de} verdruct my dwerc uwer hande{n}, en{de} dat ghy de{n} raet der ongoddelijcker helpet?
Hebdi vleeschelijcke oogen, oft suldi sien ghelijc ee{n} mensch siet?
Sijn v daghe{n} ooc ghelijck eens mensche{n} daghe{n}, en{de} v iaren ghelijc der mensche{n} tijde{n}.
Dat ghi mijn boosheyt soecket, en{de} mijn o{n}rechtuerdichheyt ondersoecket?
En{de} dat ghy wete{n} moecht dat ic niet ongoddelijcs ghedae{n} en hebbe, want daer niema{n}t en is, die wt uwe{n} hande{n} soude moge{n} verlossen?
V ha{n}den hebbe{n} my gemaect, en{de} my gheplaestert al gheheel rontsomme, en{de} worpt ghi mi so o{n}uersie{n}lijcs va{n} boue{n} neder?
Gede{n}ct (bid ick) dat ghi my gemaect hebt ghelijc slijm, en{de} tot gestubbe suldi my wedero{m} brenghe{n}.
En hebdi my niet als melc gemolcke{n}, en{de} my als eene{n} case geronne{n}.
Met vel en{de} vleesch hebdi my becleedt, met bee{n}deren ende senuen hebdi my tsamen gheuoecht.
Dleuen en{de} bermherticheyt hebdi mi ghegeuen, en{de} v besoecken heeft mijne{n} gheest bewaert.
Hoe wel ghy dit verborcht in v herte, nochtans weet ick wel dat ghy alle dinghen ghedachtich sijt.
Heb ick ghesondicht en{de} hebdi my een vre ghespaert, waerom en gedoochdi niet dat ic suyuer sij va{n} mijnder boosheyt?
Ende eest dat ick ongoddelijck ben, soo is my wee en{de} ben ick rechtuerdich, soo en sal ick mijn hooft niet opheffen, versaedt wesende met pijnen en{de} allendicheden.
En{de} om die hoouerdie suldi my vangen als ee{n} leeuwinne, en{de} wederom comende pijnt ghy my wonderlijck.
Ghy vernieuwt v ghetuygen teghen my, en{de} vermenichfuldicht v gramscap tegen my, ende die pijnen strijde{n} tegen my.
Waerom hebdi my wt die moeder ghebracht? och oft ic vernielt hadde geweest dat my gheen ooghe en saghe.
Soo soude ick gheweest hebben als oft ick niet en ware, vanden buyck voorts wech ghedragen totten graue.
En sal die luttelheyt mijnder dagen niet cortelijck een eynde nemen? daerom laet my toe dat ick een luttelken mach mijnen pijne beweenen.
Eer dat ick gae, ende niet weder en keere, tot dat duyster lant, en{de} bedect met die duysterheyt des doots.
Dat lant der allendichede{n}, en{de} donckerheyt, daer die scaduwe des doots is ende ghee{n} ghescictheyt, maer die eewighe grouwelijcheyt inwoonende is.
ENde Sophar die Naamathiter antwoordende heeft gheseyt.
Die veel spreect en sal hy oock niet hooren, oft sal een man van veel woorden oock gherechtuerdicht worden?
Sullen die menschen voor v alleen swijghen, en{de} als ghi ander menschen bespot hebt, en suldi dan van niemant wederleydt worden?
Want ghy hebt geseyt. Mijn sprake is puer, ende ick ben suyuer voor v aeusicht.
En{de} och oft Godt met v sprake, en{de} dat hy sijn lippe{n} v open dede.
Om v te toonen die verborghentheyt der wijsheyt, en{de} dat sijn wet menichfout is, en{de} dat ghi verstont, dat va{n} v veel min gheeyscht wort da{n} v boosheyt verdient.
By auontueren suldi Godts voetstappen begrijpen, en{de} volmaectelijc den almachtigen vinden.
Hy is hoogher dan den hemel, en{de} wat suldy doen? dieper dan die helle, en{de} van waer suldijt bekenne{n}?
Sijn mate is langher dan die eerde, en{de} breeder dan die zee.
Eest dat hijt al omme worpt, en{de} ouer een benauwet, wie sal teghen hem segghen?
Want hy kent die ydelheyt der menschen, en{de} sien-de die boosheyt en aenmerct hy die niet.
Een ydel man wort tot houerdien opgehauen, en{de} als een vuelen van eene{n} wilden ezel soo meynt hy dat hy vrij gheboren is.
Maer ghy hebt v herte vast ghemaect, ende hebt v handen tot hem wtgereyct.
Eest dat ghy die boosheyt die in v handt is van v wech doet, en{de} dat in v tabernakel gheen onrechtuerdicheyt en blijft.
Dan suldi v aensicht moghen opheffen sonder smette, en{de} ghy sult gestadich sijn, ende niet vreesen.
Oock suldi die allendicheyt vergeten ende ghy sult dier gedachtich wesen als der wateren die voorby ghegaen sijn,
ende ghelijc dat blinckende licht des middaechs sal v opstaen aenden auont, ende als ghy sult meynen dat ghy heel verteert sijt, soo suldi weder oprijsen als die morghen sterre.
Ende ghy sult betrouwen hebben door die hope die v voorgeleydt sal worden, ende als ghy begrauen sijt, soo suldi vrijlijck slapen.
Ghy sult rusten ende daer en sal niemant sijn die v veruaeren sal, ende veel luyden sullen v aensicht aenbidden.
Maer die oogen der ongoddelijcker sullen ontbreken, en{de} dat ontulieden sal van hen vergaen, ende hen hope is der zielen afgrijselijcheyt.
ENde Iob antwoordende heeft gheseydt.
Sijdi dan alleen menschen, en{de} sal die wijsheyt met v lieden steruen?
Ick heb ooc ee{n} herte alsoo wel als ghy noch ick en ben niet neerdere dan ghilieden, want wie en weet dese dinghen niet die ghy weet?
Die van sijnen viant bespot wort gelijc ick, die sal Godt aenroepen, en{de} hy sal hem verhooren, want die simpelheyt vanden onnooselen wort begect.
Sij is een versmaedde lampe by die ghedachten vanden rijcken, bereydt totten ghesetten tijde.
Die tabernakelen vanden roouers sijn oueruloedich, ende sij verwecken Godt stoutelijck. Als hijt al in hen handen ghegheuen heeft.
Sekerlijck vraget die beesten, en{de} sij sullent v leeren, en{de} vraget die voghelen des hemels, ende sij sullent v te kennen gheue{n}.
Segghet der eerden, en{de} sij sal v antwoorden, ende die visschen der zee sullent vertellen.
Wie en weet niet dat alle dese dingen des Heeren hant ghemaect heeft.
In wiens hant is die ziele van alle dat leuende is, ende den gheest van alle des menschen vleesch?
En ondersceydt die oore niet die woorden, en{de} den mont des eters den smake der spijsen?
In die ouderen is wijsheyt en{de} in veel tijts voorsienicheyt.
By hem is wijsheyt, en{de} sterckheyt, Hy heeft den raet, en{de} verstandicheyt.
Eest dat hy verderft, soo en is daer niemant diet optimmeren mach. Eest dat hy eene{n} mensch besluydt, soo en isser niemant diet open doen mach.
Eest dat hy wateren ophoudt, soo verdrooghet al, eest dat hy die wt laet, soo sulle{n} sij dat lant omworpen.
By hem is stercheyt en{de} wijsheyt, hy kent oock den ghenen die bedriecht, en{de} den ghenen die bedrogen wort.
Hy leyt die raetsluyde{n} tot een dwaes eynde, en{de} die rechters tot verwonderinghe.
Den gordel der coninghen ontbint hy, en{de} omgort hen lendenen met eenen seele.
Hy leydt die priesters sonder eere, en{de} die edelste vertreedt hy.
Veranderende die lippe vanden warachtigen, en{de} die leeringhen der ouders wechnemende.
Hy stort versmaetheyt wt op die prince{n}, en{de} die ghene die verdruct waren weder opheffende.
Die de diepte{n} openbaert van die duysternissen, en{de} brengt int licht die scaduwe des doots.
Die vermenichfuldicht dat volc en{de} vernieltse, en{de} als si verdorue{n} sijn, so stelt hi die wedero{m} inde{n} ierste{n} staet.
Die verandert therte vanden princen des volcks der eerden, ende bedriechtse dat sij te vergheefs gaen door den omwech.
Sij sullen tasten als in duysternissen en{de} niet int licht, en{de} hy salse doen dolen als dro{n}cken luyden.
SIet alle dese dinghen heeft mijn ooghe ghesien en{de} mijn oore heuet ghehoort, en{de} ic hebt elck bysonder verstaen.
Nae v lieder wetenheyt, weet ict oock, noch ick en ben niet meerder dan ghilieden.
Maer nochtans sal ick spreken totten almachtighen, ende ick begheere met Godt te disputeren.
Ierstmael toonende dat ghy logen versierders sijt en{de} liefhebbers va{n} verkeerde leeringen.
En{de} och oft ghy sweecht, datme{n} v voor wijse luyde{n} achte{n} mocht.
Daerom hoort mijn straffinghen, ende dat recht ordeel van mijnen lippen aenmercket.
Heeft Godt v loghene ghebrec, dat ghy voor hem bedriechlijcheden spreken soudt.
Neemde ghi wt sijn aensicht, ende arbeydi voor Godt te ordeelen.
Oft sal hem behagen, voor wien niet en mach verborghen worden, oft sal hy bedroghen worden, ghelijck een mensch, met uwe bedriechlijcheden.
Hy sal v straffen, want ghy neemt sijn aensicht int heymelijck.
Ter stont als hy hem verroert sal hebben, soo sal hi v lieden verstooren, ende sijnen grouwel sal v oueruallen.
V ghedenckenisse sal gheleken worden den asschen, en{de} v necken sullen tot slijck verteert worden.
Swijcht een weynich, dat ick spreke{n} mach al dat my mijn herte in gheeft.
Waerom scoere ick mijn vleesch met mijnen tanden, en{de} draghe mijn ziele in mijn hande{n}?
Ooc al sloech hy my doot, soo sal ic in hem hopen, maer nochta{n}s sal ic mijn wegen in sijn aenscouwen straffen.
Ende hy sal mijn salichmaker sijn, want in sijn aenscouwe{n} en sal ghee{n} hypocrijt comen.
Hoort mijn redene, en{de} mijn doncker woorden ontfaet met uwen ooren.
Eest dat ic nae recht gheuonnist worde, soo weet ick dat ick rechtuaerdich sal gheuonden worden.
Wie isser die met mi mach geordeelt worden? die come, waerom worde ic swijghende vernielt?
Alleen twee dinghen en doet my niet, ende dan en sal ick van uwe{n} aensicht niet verberghen worden.
V hant doet verre van my, ende uwen grouwel en verscricke my niet.
Roept my, ende ick sal v antwoorden, oft emmer ick sal spreken, ende antwoort my ghy.
Hoe grooten boosheden ende sonden heb ic, mijn groote misdaden ende versuemenissen thoont my.
Waerom verberchdi v aensicht, en{de} meynt dat ick v viant ben?
Tegen een blat dat mette{n} wint wech ghenomen wort thoondi v machticheyt, en{de} een dorre stoppele veruolchdi.
Want ghi scrijft tegen my bitterheden, en{de} ghy wilt my verdoe{n} door die sonde{n} mijnder iongher iuecht.
Ghy hebt mijnen voet inde{n} veterstock ghestelt, ende ghy hebt gade gheslaghen alle mijn wegen, en{de} die voetstappen mijnder voeten hebdi bemerct.
Die als verrotheyt verteert sal worden en{de} ghelijck een cleedt dat gheten wort vande{n} motten.
EEn mensch vander vrouwen gheboren, corten tijt leuende, wort veruult met veel allendicheden.
Die ghelijck een bloeme wtcoe{m}t en{de} wort in stucken ghewreuen, en{de} vliedt wech als een scaduwe, en{de} nemmermeer en blijft hy in eenen staet.
En{de} duncket v weerdich op alsulcken v ooghen te openen, ende dien met v te brenghen int ordeel?
Wie mach doch suyuer maken den ghene{n} die van onsuyueren sade ontfanghen is? en moechdi ghy dat niet die alleene sijt?
Cort sijn des menschen daghen tghetal sijnder maenden is by v, ghy hebt sijn eynden ghestelt, die niet en sullen moghen voorby ghegaen worde{n}.
Gaet een luttelken va{n} hem, dat hi ruste, tot dat sijnen begheerden dach (als eens huerlincs) come.
Eenen boom heeft hope, eest dat hy afghehouwe{n} wort, soo wordt hy wederom groeye{n}de, ende sijn tacken spruyten wt.
Eest dat sijn wortel in deerde veroudert is, en{de} dat sijnen bloc int stof der aerden verstoruen is.
Tot de{n} rueck des waters sal hi groeyen, en{de} eenen crans maken ghelijck doent ierstmael gheplant was.
Maer een mensch als hy ghestoruen is, ende ghebloodt, ende verteert, waer es hy doch?
Ghelijc oft die wateren vander zee wechghinghe{n} ende dat den vloet ydel worde ende verdroochde.
Alsoo en sal een mensch (als hy ontslapen is) niet weder opstaen, tot dat den hemel versleten is, soo en sal hy niet ontwaken, nocht opstaen van sijnen slaep.
Wie gheue my dit, dat ghy my in die helle beschermet, ende my verborghet, tot dat uwen rasenden toren ooorby ghegaen sij, ende dat ghy my tijt stelt inden welcken ghy mijns ghedencket.
Meyndi oock dat een doot mensch wederom leue{n} sal? tot alle die daghen in die welcke ick nv strijde, soo verwacht ick, tot dat mijn veranderinghe come.
Ghy sult my roepen, ende ick sal v antwoorden, den wercke uwer handen suldi v rechte hant wtreycken.
Ghy hebt voorwaer mijn ganghen ghetelt, maer spaert mijn sonden.
Ghy hebt als in een saxken mijn versuemenissen gheteekent, maer ghy hebt mijn boosheyt ghenesen.
Eenen vallende berch veruliet, ende eenen steen wort veruoert van sijn plaetse.
Die wateren holen die steenen, ende met die aenulietinghe wort allinxkens die eerde verteert, en{de} daerom suldy die menschen desghelijcs vernielen.
Ghi hebt hem een luttelken versterct om dat hy in der eewicheyt soude doorgaen, ghy sult sijn aensicht veranderen, ende ghy sult hem wt laten.
Tsij oft sijn kinderen edel sijn, oft onedel, dat en sal hy niet verstaen.
Nochtans sal sijn vleesch (soo langhe als hy leeft) pijn lijden, ende sijn ziele sal op haer seluen bedroeft sijn.
ENde Eliphas die Themaniter antwoordende heeft gheseyt.
Sal een wijs man antwoorden als inden wint sprekende, ende sal hy met hitten sijn maghe vullen?
Ghy straft hem met woorden die ws ghelijck niet en is, ende ghy spreect dat v niet orboorlijck en is.
Soo veel alst in v is, soo hebdi die vreese ydel ghemaect, ende ghy hebt wech ghenomen die ghebeden voor Godt.
Want v boosheyt heeft uwen mont gheleerdt, ende ghy volcht nae die tonghen vander blasphemeerders.
Vwen mont sal v verdoeme{n}, ende niet icke, ende v lippen sullen v antwoorden.
Sijt ghy dierste mensch gheboren, ende voor alle die hueuelen ghemaect?
Hebdi Godts raet ghehoort, ende sal sijn wijsheyt minder wesen dan ghy?
Wat weet ghy dat wij niet en weten? wat verstaedi, dat ons ombekent is?
Ouders ende seer oude luyden sijn onder ons, veel ouder dan v vaderen.
Eest groot dat v Godt vertrooste? maer v quade woorde{n} beletten dat.
Waerom verheft v herte, en{de} hebt (als groote dingen peysende) verbaesde ooghen?
Waerom is uwen gheest opgheblasen tegen God dat ghy wt uwen mont alsulcken woorden voortbrengt?
Wat is een mensch dat hy onbesmedt soude sijn, ende dat hy rechtuerdich soude schijne{n} gheboren van eender vrouwen.
Siet onder sijn heyligen en is niemant onwandelbaer, ende die hemelen en sijn niet suyuer in sijn aenscouwen.
Hoe veel te meer die afgrijselijcke ende onnutte mensch, die ongherechticheyt drinct als water.
Ick salt v toonen, hoort my, dat ick ghesien hebbe sal ick v vertellen.
Die wijse belijdent, ende sij en verberghen dat voor hen vaders niet.
Den welcken alleene die eerde ghegheuen is, ende daer en is gheen vreemde door hen ghegaen.
Alle sijn daghen verhoouerdicht hem die ongoddelijcke, ende tghetal der iaren van sijn tyrantscap is onseker.
Tgheluyt der veruaertheyt is altijt in sijn ooren, en{de} alst pays is, soo vermoedt hy altijt laghen.
Hy en gheloeft niet dat hy soude moghen wederkeeren van die duysternissen tot den lichte, tot alle sijden ommesiende nae tsweert.
Als hy hem roert om broot te soecken, soo weet hy wel dat in syn ha{n}t bereyt is de{n} dach der duysternissen.
Die tribulatie sal hem veruaeren, en{de} die bangicheyt sal hem omringhen, ghelijck een coninck die ten strijde bereydt wort.
Want hy heeft teghen Godt sijn hant wtghereyct, en{de} teghen den almachtighen is hy versterct.
Hy heeft teghen hem gheloopen met eenen opgherichten hals, ende met eenen vetten necke is hy ghewapent.
Die vetticheyt heeft sijn aensicht bedect, en{de} van sijnder sijden hanghet tsmeer nederwaerts.
Hy heeft ghewoont in die verwoeste steden, en{de} in die verlaten huysen, die tot hoopen ghebracht sijn.
Hy en sal niet rijck worden, noch sijn goet en sal niet dueren, noch hy en sal sijn wortel in die aerde niet scieten.
Hy en sal van die duysternisse niet gaen, die vlamme sal sijn tacken verdrooghe{n}, ende hy sal wechghenomen worden door den gheest sijns monts.
Hy en sal niet gheloouen sonder sake door dolinghe bedroghen sijnde dat hy met eenighen prijs sal verlost worden.
Eer sijn daghen veruult sullen sijn, soo sal hy vergaen, ende sijn handen sullen verdorren.
Sijnen druyf sal ghescent worden als den wijngaert in sijn ierste bloeytsel, ende ghelijck eenen olijfboom sijn bloeytsel afworpende.
Want die vergaderinghe vanden hypocrijt is on-vruchtbaer, ende tvier sal hen tabernakelen verslinden die gheerne ghiften ontfangen.
Hy heeft droefheyt ontfanghen ende boosheyt ghebaert, ende sijnen buyck bereydt te voren bedriechlijcheden.
MAer Iob antwoorde{n}de heeft gheseyt.
Ic hebbe dicmael sulcke dingen ghehoort, lastige vertroosters sijdi al te samen,
En sullen die windige woorde{n} gheen eynde hebben? oft is v iet moedelijc, dat ghy spreect?
Ick soude ooc wel hebben mogen spreken der ghelijcke dingen als ghy, en{de} och oft v lieder ziele in mijnder zielen stadt ware.
Ick soude v lieden oock vertroosten met woorden en{de} mijn hooft ouer v lieden roeren.
Ick soude v verstercken met mijnen mont, en{de} roeren mijn lippen, als v lieden sparende.
Maer wat sal ick doe{n}? Eest dat ick spreke, soo en sal mijn lijden niet rusten, en{de} eest dat ick swijge soo en salt van my niet wechgaen.
Maer nv heeft my mijn lijden verdruct, en{de} te niete sijn alle mijn leden ghebracht.
Mijn rimpelen seggen ghetuychenis tegen my, en{de} daer wort een valsch taelder verwect teghen mijn aensicht my weder segghende.
Hy heeft sijn rasende gramscap tegen my vergadert, en{de} my dreygende heeft hy gecrijsselt tegen my met sijnen tanden. Mijn viant heeft my met veruaerlijcken oogen aensien.
Sij hebben op my hen monden open ghedaen, ende bescimpende hebben sij mijn wanghe gheslagen, sij sijn versaet gheweest met mijnen pijnen.
Godt heeft my besloten byden boosen, en{de} der ongoddelijcker handen heeft hy my gheleuert.
Ick die man die in voortijden rijck was, ben onuersienlijck verdoruen, hy heeft mijnen neck ghehouden, hy heeft my ghebroken, en{de} my voor hem seluen ghestelt als een teeken.
Hy heeft my omringelt met sijne{n} lancien, hy heeft mijn lendenen te samen gewont, hy en heeft niet ghespaert, en{de} hy heeft op die aerde mijn ingewant wtgestort.
Hy heeft my gehouwe{n} die ee{n} wonde op dandere, hy heeft my ouerloopen als een ruese.
Ick heb eenen sack op mijn huyt ghenaeyt, ende ick heb mijn vleesch met asschen bedect.
Mijn aensicht is opgeswollen van weene{n}, ende mijn wijnbrauwen sijn verduystert.
Dit heb ick gheleden sonder mijnder handen boosheyt, als ick tot den Heere suyuer ghebeden hadde.
Ghy aerde en bedect mijn bloet niet, noch en laet mijnen roep in v gheen plaetse vinden om verborgen te sijne.
Want siet inde{n} hemel is mijn getuyge, ende mijn bekender in die hoochden.
Veel van woorden sijn mijn vrinden, tot God druypt mijn ooghe.
Ende och oft een ma{n} also met Gode gheoordeelt worde, ghelijck eens menschen sone gheordeelt wort met sijnen medegheselle.
Want siet die corte iaren gaen doere, en{de} ic wandel den padt door den welcke{n} ick niet wederkeere{n} en sal.
MYnen gheest sal flau worden, mijn daghen sullen ghecort worden, ende alleen blijft my ouer dat graf.
Ic en heb niet ghesondicht ende in bitterheden woont mijn ooghe.
Verlost my, ende stelt my neuen v, ende wiens hant ghy wilt laet teghen my strijden.
Hen herte hebdi verre ghedaen van die leeringhe, ende daerom en sullen sij niet verhauen worden.
Den roof gheloeft hy sijne{n} ghesellen, ende die ooghen van sijnen kinderen sullen gebreken.
Hy heeft my ghestelt als in een ghemeyn segghen vanden ghemeynen volcke, ende een exempel ben ick voor henlieden.
Verduystert is mijn ooghe van verbolghentheden, ende mijn leden sijn bij nae te niet ghebracht.
Die rechtuerdighe sulle{n} hen daer af verwonderen, ende die onnoosele sal teghen den hypocrijt verwect worden.
Ende die rechtuerdighe sal sijnen wech houden, ende tot die suyuer handen sal hi stercheyt doen.
Daerom bekeert v ghi alle gader ende coemt, ende ick en sal onder v liede{n} niet eenen wijsen vinden.
Mijn dagen sijn ouerleden, mijn ghedachten sijn verstroyt, pijnende mijn herte.
Den nacht hebben sij ghekeert inden dach, ende wederom nae die duysternissen hope ick dlicht.
Eest dat ict verbeyde, soo is die helle mijn huys, ende in die duysternissen heb ick mijn beddeken ghemaect.
Den ettere heb ick gheseyt. Ghy sijt mijn vader, mijn moeder, ende mijn suster, den wormen.
Hierom waer is nv mijn verwachten, ende wie ae{n}merct mijn verduldicheyt?
In die diepste helle salt alle dat mijn is nederdalen, meyndi oock dat my ten minsten daer ruste sal wesen?
ENde Baldad die Suhiter antwoorde{n}de heeft gheseydt.
Tot wat eynde suldy woorden stroyen, verstaet ierstmael, ende laet ons alsoo spreken.
Waerom sijn wij gheacht als beesten, ende sijn onreyn gheworden voor v?
Die v ziele doodt in v rasende gramscap, sal die eerde om uwen wille verlaten worde{n}, ende sullen die steenrootsen veruoert worden van hen plaetse.
En sal dat licht des ongoddelijcs niet wtghedaen worden? noch die vlamme van sijnen viere en sal niet berren?
Dlicht sal verduysteren in sijn tabernakele, ende dat lichtuat dat op sijn hooft is sal wt ghedaen worden.
Die ganghen van sijnder cracht sullen benaut worden, en{de} sijnen raet sal hem ter neder worpen.
Want hy heeft sijn voeten int nette ghesteken, ende in sijn smetten wandelt hy.
Die plante sijns voets sal metten strick ghehouden worden, en{de} den dorst sal teghen hem verhitten.
Sijnen strick is in deerde verborghen, en{de} sijn clippeer valle opden padt.
Van allen sijden sullen hem die grouwelen veruaeren, ende sijn voeten sullen hem omwinden.
Sijn cracht moet van honger vermindert worden, en{de} den honger moet in sijn ribben varen
Ende verslinde die schoonheyt van sijnder huyt, die ierste gheboren doot, laet verteeren sijn armen.
Sijn betrouwen moet van sijn tabernakele afghetrocken worden, ende die verderffenisse terde op hem als een coninck.
In sijn tabernakel moeten woonen die ghesellen van hem die niet en is, solfer worde in sijn tabernakel bespraeyt.
Beneden moeten sijn wortelen verdroocht worde{n} maer bouen soo moet sijne{n} oochst verdoruen worde{n}.
Sijn ghedenckenisse vergae vander eerden, en{de} sijnen naem en worde niet vermaert in die straten.
Hy sal hem verdrijuen wt dat licht in die duysternissen, en{de} vander werelt sal hy hem wech voeren.
Sijn saet en sal niet wesen, noch gheen afcoemste in sijn volck, noch gheen bleuelingen in sijn landen.
Op sijnen dach sullen die wterste verbaest sijn, ende dalder ierste sal den grouwel beuanghen.
Dit sijn dan die tabernakelen vanden boosen, ende dit is die plaetse van hem die Gode niet en kent.
ENde Iob antwoerde{n}de heeft gheseyt,
Hoe langhe pijnichdi mijn ziele, ende verslijt my met woerde{n}?
Siet ghy bescaemt my thienwerf, ende ghy en scaemt v niet my verdruckende.
Wa{n}t voerwaer heb ick ontwetende gheweest, soo sal mijn onwetenheyt met my sijn.
Maer ghy richt v op teghen my ende straft my met mijnen smadelijcheden.
Verstaet emmers nu dat Godt my wt ghenen rechtuerdighen ordeel ghepijnicht en heeft, ende met sijnen gheessselen my omringt.
Siet ick sal roepen ghewelt lijdende, en{de} niemant en salt hooren. Ick sal luyde crijsschen, ende daer en is niemant die ordeelt.
Mijnen padt heeft hy al omme beheymt ende ick en can daer niet doer ghegaen, ende in mynen wech heeft hy duysternissen ghestelt.
Hy heeft my van mijn glorie berooft, ende die croone van mijnen hoofde afghenomen.
Hy heeft my verdoruen aen allen sijden, ende ick vergae, ende ghelijck van eenen wtghetrocken boom heeft hy mijn hope wech ghenomen.
Sijn gramscap is teghen my ghestoort, ende hy heeft my alsoo ghehouden als sijnen viant.
Sijn roouers sijn te samen ghecomen, ende sij hebben voer hen seluen eenen wech ouer my ghemaect, en{de} mijn tabernakel ro{n}tsomme beleydt.
Mijn broeders heeft hi verre van my ghemaect, ende mijn bekende sijn als die vreemde va{n} my ghegaen.
Mijn naeste hebben my verlaten, ende die my kenden hebben mijns vergheten.
Die huysghenooten mijns huys ende mijn dienstvrouwen hebben my ghehouden als eenen vreeemden, ende als een wtlander heb ick in hen ooghen gheweest.
Mijnen knecht heb ick gheroepen, ende hy en heeft niet gheantwoert, met mijnen eyghenen mont badt ick hem.
Mijn huysvrouwe heeft mijne{n} adem verfoeyt, en{de} ick badt die kinderen mijns lichaems.
Die sotten versmaedden my oock, ende als ick van hen ghegaen was, soo lasterden sij my.
Sij hebben my verfoeyt die wijlen mijn raetsluyden waren, en{de} dien ick alder meest lief hadde, heeft my veracht.
Aen mijn vel (nu tvleesch verteert es) heeft mijn ghebeente ghehanghen, en{de} die lippen sijn alleenlijck ghelaten omtrent mijn tanden.
Ontfermt v mijns, ontfermt v mijns ten minsten ghy mijn vrienden, want die hant Gods heeft my gheraect.
Waer om veruolchdi my ghelijck Godt, en{de} wort va{n} mijne{n} vleesch versaedt?
Wie sal my verleenen dat mijn woerde{n} ghescreue{n} worde{n}? wie sal my gheuen datse ghescreuen worden in eene{n} boeck
met een ysere{n} greffie, ende in een plate loots, oft emmer dat men die groeue in eene{n} harden steen?
Want ick weet wel dat mijn verlosser leeft, en{de} inden wtersten dach sal ick wter eerden opstaen.
Ende wederom sal ick rontsomme ouertrocken worden met mijnen velle, en{de} in mijnen vleesche sal ick Godt sien.
Den welcken ick selue sien sal, ende mijn ooghen sullen hem aensien, ende gheen ander, dese hope is opgheleyt in mijnen boesem.
Waer om segdi dan nu. Laet ons hem veruolghen, ende laet ons een wortel des woerts vinden tseghen hem?
Hier om vliedt va{n} daensicht des sweerts, wa{n}t een wreker der boosheyt is tsweert, en{de} weet datter een ordeel is.
ENde Sophar die Naamathiter antwoerdende heeft gheseyt.
Daerom soo volghe{n} mijn versceyden ghedachten deen nae dander, en{de} mijnen sin wort ghetrocken tot versceyde dinghen.
Die leeringhe waer mede ghy my straft, sal ick hooren, ende den gheest mijns verstants sal my antwoerden.
Dit weet ick van tbeghinsel, van dat die mensch ghestelt is op die eerde.
Dat den loff der ongoddelijcker cort is, ende die blijscap vanden gheveynsden als een punct.
Al eest dat sijn houerdie opclimt totten hemel, ende dat sijn hooft die wolcke{n} gheraect,
Soe sal hy als eenen mesthoop ten eynde verdoruen worden, ende die hem ghesien hadden, sullen segghen, Waer is hy?
Ghelijck eenen wech vlieghenden droom en sal hy niet geuonde{n} worde{n}, hy sal voerby gaen als een visioen des nachts.
Die ooghe die hem ghesien hadde, en sal hem niet sien, en{de} sijn plaetse en sal hem voerts niet meer sien.
Sijn kinderen sullen van armoeden verdoruen worden, ende sijn handen sullen hem sijn lijden betalen.
Sijn beenderen sullen veruult worden met die ontamelijcheden sijnder ioncheyt, en{de} die sulle{n} met hem int stubbe slapen.
Want alst quaet sal suet wesen in sijnen mont, soo sal hy dat verborghen onder sijn tonghe.
Hy salt sparen, ende hy en sal dat niet verlaten, ende hy salt verberghen in sijn kele.
Sijn broot sal in sijnen buyck verkeert worden in galle der aderen van binnen.
Die rijckdommen die hy opghesloct heeft sal hi wtspouwen, en{de} wt sijnen buyck sal Godt die weder wt trecken.
Thooft der slanghen sal hy suyghen, en{de} die tonghe der aderen sal hem dooden.
Hy en moet niet sien die riuierkens vande{n} vloet, die beken des honichs ende der botere{n}.
Hy salt al met lijden betalen dat hy ghedaen heeft, nochtans en sal hy niet heel vernielt worden, nae die menichte va{n} sijnen vonden, alsoo sal hy te lijden hebbe{n}.
Want hy heeft die arme in stucken brekende ghebloot, het huys heeft hy berooft, ende hy en heeft dat niet opghetimmert.
Noch sijnen buyck en is niet versaet, ende als hy hebben sal dat hy begheert hadde, soo en sal hy dat niet moghen besitten.
Daer en es niet ouerbleuen van sijnder spijsen, ende daer om en salder niet gheduerich blijuen van sijnen goeden.
Als hij versaet sal wesen, soe sal hy crimpen, hy sal verhitten en{de} alle pijne sal op hem vallen.
Och oft sijnen buyck mocht veruult worden, dat hy op hem wt senden mocht die gramscap van sijne{n} rasenden tore{n}, ende dat hy op hem orloghe reghende.
Hy sal vlieden van die ysere wapenen, ende hy sal sterckelijck loopen in de{n} metalen boghe.
Het sweert is wtghetrocken ende gaende wt sijn scee, ende blinckende in sijn bitterheyt, die grouwelijcke sulle{n} ouer hem gaen ende comen.
Alle die duysternissen sijn verborghe{n} in sijn ooghen, hem sal verslinden tvier dat niet onsteken en wort, die ouerbleuen is in sijn tabernakel sal ghepijnicht worden.
Die hemelen sullen sijn boosheyt openbaren, ende die aerde sal teghen hem opstaen.
Dat groeytsel van sijnen huyse sal ope{n} ghedaen werden, tsal nederghetrocken worden inden dach van Godts rasende gramscap.
Dit is des ongoddelijcken menschs deel van Gode, ende die erffelijcheyt sijnder woerden vanden Heere.
MAer Iob antwoerdende heeft gheseyt,
Hoort doch (dat bidde ick) mijn redenen, en{de} doet penitencie.
Verdraecht my, dat ic oock mach spreken, ende nae mijn woerden (duncket v goet) soo lacht.
Es mijn disputacie teghen eenen mensche, dat ic te rechte niet en behoire droeue te sijne?
Aenmerct my, ende weest verbaest, ende legt den vingher op uwen mont.
Ende wa{n}neer ics ghe-dencke, soo vreese ick seere, ende die beuinghe scudt mijn vleesch.
Waer om leuen dan die ongoddelijcke, ende sijn verheuen, ende versterct met rijckdommen?
Hen saet blijft duere{n}de voer hen, die scare va{n} hare{n} naesten, ende kinders kinderen sijn in hen aenscouwen.
Haerlieden huysen sijn vrij, ende in vreden, ende Godts roede en is op hen niet.
Hen coe heeft ontfanghen, ende en is niet misuaren va{n} calue. Hen veerse heeft ghecalft, en{de} sij en is niet berooft van haerder dracht.
Hen cleyn kinderkens gaen wt als cudden, ende hen kinderen noch niet sprekende verhueghen hen met haren spelen.
Sij houden die bomme en{de} die herpe, en{de} sij verblijden hen tot dat gheluyt der orghelen.
Sij brenghen hen daghen ouer met weelden, ende op eenen ooghenblinck dalen sij neder ter hellen.
Die Gode gheseyt hebbe{n}, gaet wech van ons, ende die kennisse van uwen weghen en willen wy niet.
Wie is die almachtighe, dat wy hem dienen souden? ende wat batet ons eest dat wy hem bidden?
Maer nochtans want hen goet niet en is in hen handen, soe sij der ongoddelijcken raet verre van mij.
Hoe dicmael sal die lampe der ongoddelijcker wtghedaen worden, ende den ouervloet hen ouercomen, ende hoe dicmael sal hy die smerten van sijnder rasernien deylen?
Sy sullen sijn als dat caff voer daensicht des wints, en{de} ghelijck dat gensterken welck den stormenden wint verstroyt.
Godt sal diens kinderen bewaren die smerten des vaders, ende als hijt betalen sal, dan sal hijt weten.
Sijn ooghen sullen sijn doodinghe sien ende van die rasende gramscap des almachtighen sal hy drincken.
Want wat gaetet hem aene van sijnen huyse nae hem? en{de} oft tghetal sijnder maenden oock half gecort sal worden?
Sal iemant Gode wetentheyt leeren, die de hooghe vonnist?
Dese sterft vroem en{de} ghesondt, rijck ende gheluckich.
Sijn inghewant is vol vets, en{de} met merch worden sijn beenderen veruerscht.
Maer een andere sterft in die bitterheyt sijnder zielen, sonder eenighe rijcdommen.
En{de} nochtans sullen sij te samen int ghestubbe der eerde slapen, en{de} die wormen sullense ouerdecken.
Voerwaer ick heb v ghedachten wel ghekent, en{de} v onrechte vonnissen teghen my.
Want ghy segghet. Waer is thuys vande{n} prince? ende waer sijn die tabernakelen van die ongoddelijcke?
Vraghet wien ghy wilt vanden wandelaers, ende ghy sult bekennen dat hy dese selue dinghen verstaet.
Want tot den dach der verderffenissen wort die quade bewaert, en{de} totte{n} dach der rasender gra{m}scap sal hy gheleydt worde{n}.
Wie sal voer hem sijne{n} wech straffen? ende dat hy ghedaen heeft, wie salt hem betalen?
Hy sal tot die graue{n} gheleyt worden en{de} in de{n} hoop der doode{n} sal hy waken.
Soet was hy den cleyne{n} steenkens der truerigher beken, ende nae hem sal hy alle menschen trecken, ende voer hem ontellijcken vele.
Waerom vertroost ghy my dan te vergheefs, aenghemerct dat ghetoont is dat v antwoerde teghen die waerheyt strijdt?
ENde Eliphas die Themaniter antwoerdende heeft gheseyt.
Mach een mensch by Gode gheleken worden, oock als hy is van volmaecter wete{n}heyt?
Wat batet Gode dat ghy rechtueerdich sijt? oft wat gheefdi hem, eest dat v leuen ombesmet is?
Sal hy vreesende v straffen, ende sal hy met v int recht comen.
Ende niet om v seer veel quaetheyt, ende v oneyndelijcke boosheden?
Want ghy hebt den pant van uwen broederen afghehaelt sonder sake, ende die naecte hebdi van cleederen berooft.
Gheen water en hebdi den vermoeydden ghegeuen, ende den hongherighen hebdi broot onttrocken.
Doer die stercheyt ws arms hebdi dlant besete{n}, en{de} dalder machtichste hebt ghi dat in ghehouden.
Die weduwen hebdi ydel laten gaen, en{de} die armen der weesen hebdi in stucken ghebroken.
Daer om sijdi met stricken omuanghen, ende den onuersienighen anxt verstoort v.
En{de} ghy meyndet dat ghy die duysternissen niet sien en soudt, ende dat ghy met den ghedruysche van die oueruloedende wateren niet en soudt verdruct worden?
Oft peynsdi dat Godt hoogher dan den hemel is, ende dat hi bouen den top der sterren verhauen is?
Ende ghy segghet, wat weet Godt? ende hy ordeelt als doer eene{n} neuel.
Die wolcken sijn zijn scuylinghe, noch hy en aenmerct onse dinghen niet, en{de} omtrent die herre{n} des hemels wandelt hy.
Wilde ghy den padt van des werelts tijden bewaren, den welcken ghetreden hebben die boose mannen.
Die wech ghenomen sijn voer haren tijt, en{de} den vloet heeft hen fundament omgheworpen.
Die Gode seyden, Gaet van ons, ende recht oft die almachtighe niet machtich en ware iet te doen, soo hebben sij hem gheacht,
daer hy nochtans hen huysen met goede veruult hadde, der welcker sin sij verre van my.
Die rechtuerdighe sulle{n} sien, ende blyde sijn, ende die onnoosele salse bespotten.
En es hen opghehauenheyt niet afghehouwen, en{de} en heeft dat vier hen bleuelinghen niet verslonden?
Daer om vereenicht v met hem en hebt vrede, en{de} doer dese dinghe{n} suldi die beste vruchten hebben.
Ontfanct wt sijnen mont die wet, ende stelt sijn woerden in v herte.
Eest sake dat ghy wederkeert totten almachtighe{n} soo suldi ghesticht worden, ende ghy sult die boosheyt verre van v tabernakel doen.
Hy sal voor eerde harde steenen gheuen, ende voor die harde steenen gulden beken.
Ende die almactighe sal teghen v vianden sijn, ende tsiluer sal v toeghehoopt worden.
Dan suldy opden almachtighen van wellusticheden oueruloede{n}, ende v aensicht tot Godt opheffen.
Ghy sult hem bidde{n}, ende hy sal v verhooren, ende v gheloften suldi betalen.
Ghy sult een dinck voernemen, ende tsal v comen, ende in v weghen sal dlicht scijnen.
Want die verootmoedicht es gheweest, sal in glorien sijn, ende wie sijn ooghen nederslaet die sal behouden worden.
Die onsculdighe sal behouden worden, maer hy sal behouden worden in die suyuerheyt van sijnen handen.
ENde Iob antwoerdende heeft gheseyt.
Nu is mijn redene oock in bitterheyt, ende die hant van mijnder plaghen is verswaert op mijn suchtinghe.
Wie sal my gheuen dat ick hem kenne ende vinde ende dat ick come tot sijnen rechterstoel.
Ick sal voer hem dat ordeel stellen, en{de} mijnen mont sal ick vullen met straffinghen.
Op dat ick weten mach die woerden die hy my antwoerde, en{de} dat ic verstaen mach wat hy my seyt.
Ic en wil niet dat hy met veel stercheyts met my dinghe, noch my en verdrucke met die swaerheyt van sijnder grootheyt.
Laet hem die rechtuaerdicheyt teghen my voerlegghen, en{de} mijn ordeel sal ter victorien comen.
Eest dat ick naden oosten gae, soo en sietmen hem niet, ga ick naden westen, soe en sal ick hem niet verstaen.
Gae ick ter slincker sijden, wat sal ick doen? ick en sal hem niet grijpen, eest dat ick my keere ter rechter sijden, soe en sal ick hem niet sien.
Maer hy weet mijnen wech, ende hi sal my proeuen alstgout dat voer tvier gaet.
Mijne{n} voet heeft sijn voetstappen gheuolcht, sijnen wech heb ick bewaert, ende ick en heb daer va{n} niet besijde{n} ghegaen.
Va{n} die gheboden sijnder lippen en ben ick niet afgheweken, ende in mijnen schoodt heb ick gheberghen die woerden sijns monts.
Wa{n}t hy is alleene, en{de} niemant en can afghekeeren sijn ghedachte, ende al dat sijn ziele ghewilt heeft, dat heeft sij ghedaen.
Ende als hy sijnen wille in mij sal volbrocht hebben, soo sijnder noch veel andere dinghen desghelijcs hem teghenwoerdich.
Ende daer om ben ick van sijnen aensicht verstoort, en{de} aenmerkende worde ick niet vreesen ghequelt.
Godt heeft mijn herte vermorwt, ende die almachtighe heeft my verstoort.
Want ick en ben niet vergaen om die aenstaende duysternissen, noch den duysteren neuel en heeft mijn aensicht niet bedect.
UAnden almachtighen en sijn die tijden niet verborghen, maer die hem kennen, en weeten sijn daghen niet.
Die andere hebben die palen verstelt, die cudden hebben sij gherooft, en{de} die ghevoedt.
Der weesen esel hebben sij wech ghedreue{n}, en{de} voer eene{n} pant hebbe{n} sij wechgenome{n} der weduwen osse.
Sij hebben verkeert den wech van den armen, ende te samen verdruct die saechtmoedighe des lants.
Die andere gaen wt (als wilde ezels in die woestijne) tot hen werck, wake{n}de nae de{n} roof, bereyden sij broot haren kinderen.
Sij mayen aff den acker die hen niet toe en behoort, ende den wijngaert vanden ghenen die sij met ghewelt verdruct hebben snyden sij af.
Naect laten sij die menschen hen cleederen nemende, die gheen decsel en hebben in die couwe.
Die welcke den reghen vanden berghen nat maect, ende die gheen decsel hebbende die steenen omuanghen.
Ghewelt hebben sij ghedaen berooue{n}de die weesen, ende dat ghemeyn arm volck hebben sij berooft.
Den naecten en{de} gaende sonder, cleedt en{de} den hongherighen hebben sij die aeren ontnomen.
Tussche{n} die hoope{n} der gheender die dorst lijden nae dat sij die persse hebben ghetreden, hebben sij haren noen rust ghenomen.
Van die steden hebben sij die mans doen suchten, ende die ziele der ghewonder heeft gheroepen, en{de} Godt en laetet niet onghewroken voorby gaen.
Sij hebben den licht wederspannich gheweest, sij en hebben sijn weghen niet gheweten, noch sij en sijn niet wederghekeert doer sijn weghen.
Ten iersten morghen stont staet een mordenaer op, hi slaet doot den behoeftighen en{de} den armen, maer by nacht soo sal hy sijn als een dief.
Die ooghe des ouerspelders wacht nae die donckerheyt, segghende, Gheen ooghe en sal my sien, en{de} hy sal sijn aensicht bedecken.
Hy doergraeft int doncker die huysen, ghelijck sij in den dach malcanderen toegheseyt hadden, ende sij en hebben van dat licht niet gheweten.
Eest dat onuersienlijck de{n} dagheraet scijnt, soe achten sij die{n} als die scaduwe des doots, ende alsoe wandelen sij in duysternissen ghelijck int licht.
Hy es licht bouen daenscijn der wateren, vermalendijt sij sijn deel op die aerde, noch hy en wandele niet doer den wech der wijngaerden.
Tot te seer groote hitte moet hy voerts gaen van die sneuwatere{n}, ende tot die helle sijn sonde.
Die bermherticheyt moet sijns vergheten, sijn sueticheyt moeten wormen worden, sijns en worde niet meer ghedacht. Maer in stucken moet hy ghebroken worden als een onvruchtbaer hout.
Wa{n}t hy heeft een onvruchtbarighe gheuoedt ende een die niet en baert, ende der weduwen en heeft hy niet wel ghedaen.
Hy heeft die stercke nederghetrocken in sijn stercheyt, ende als hy staen sal, soe en sal hy sijnen leuen niet betrouwen.
Godt heeft hem plaetse van penitencie ghegheuen, maer hy misbruyct die tot houerdien, maer sijn ooghe{n} sijn in sijn weghen.
Sy sijn een luttelke{n} opghehauen, en{de} sij en sullen niet blijuen staende, ende sij sulle{n} vernedert worden ghelijck alle dinghe{n}, ende wechghenomen, ende ghelijck die tsoppen der aeren sullen sij in stucken ghewreue{n} worden.
En eest alsoo niet, wie mach my straffen dat ick gheloghen hebbe, ende stellen voer Godt mijn woerden?
MAer Baldad die Suhiter antwoerdende, heeft gheseyt.
Die machticheyt ende veruaerlijcheyt es bi hem, die eendrachticheyt maect onder sijn hoochste.
Esser oock eenich ghetal van sijnen mans van oorloghe? ende op wien en sal sijn licht niet oprijsen?
Mach een mensch oock gherechtuerdicht worden by Gode gheleken? oft suyver scijnen die gheboren is va{n} een vrouwe?
Siet die mane en scijnt oock niet, ende die sterren en sijn niet suyuer voer sijn ooghen.
Hoe veel te meer die mensch die etter is, ende eens mensch sone die eenen worm is?
ENde Iob antwoerdende heeft gheseyt,
Wie{n}s helper sijdi? des gheens die onmachtich is? en{de} onderhoude ghy den arm van den ghene{n} die niet sterck en is?
Wie{n} hebdi raet ghegheuen? bijauontueren den ghenen die gheen wijsheyt en heeft, ghi hebt v groote voersienicheyt ghetoont.
Wien hebdi willen leeren? en is dat niet die ghene die de{n} adem ghemaect heeft?
Siet die ruesen suchten onder dwater, ende die met hen woonen.
Naect is die helle voer hem, ende die verderffenisse en heeft ghen decsele.
Die dat noorde wtspant opt ydele, en{de} hangt die eerde op niet.
Die de wateren bindt in sijn wolken, dat sij te samen niet en souden wtbersten nederwaerts.
Die daensicht van sijnen rechter stoel houdt, en{de} spraeyt sijne{n} neuel daer ouer.
Een pale heeft hy rontsomme die watere{n} ghestelt tot dat gheeynt worden dlicht, ende die duysternissen.
Die columnen des hemels beuen, ende sijn veruaert tot sijnen wille.
In sijn stercheyt sijn haestelijck die zeen vergadert, en{de} sijn voersienicheyt heeft den houerdighen gheslaghen.
Sijnen gheest heeft die hemelen verciert, ende met die helpe van sijnder hant es wt ghebracht dat cromme serpent.
Siet dits gheseyt van een deelsijnder weghen, en{de} als wy nauwelijcs een cleyn druppele van sijnen woerden ghehoort en hebben, wie sal den dondere van sijnder grootheyt moghen aensien?
ENde hier toe nam Iob noch meer, opneme{n}de sijn ghelijckenisse en{de} heeft gheseyt.
Soe warachtelijck als Godt leeft (die mijn ordeel wech ghenomen heeft ende die almachtighe die mijn ziele ghebracht heeft tot bitterheyt)
Want soe langhe alser adem in my is, ende den gheest Godts in mijn noesgaten.
Soe en sulle{n} mijn lippe{n} niet gheen boosheyt spreken, noch mijn tonghe en sal gheen loghene versieren.
Verre sij van my, dat ick v soude voer rechtueerdich ordeelen, tot dat ick vergae, en sal ick van mijnder onnooselheyt niet wijcken.
Mijn gherechticheyt die ick heb begonst te houden, en sal ick niet verlaten. Want mijn herte en wroecht my niet in alle mijn leuen.
Als die ongoddelijcke sij mijn viant, ende mijn wederpartyder als die boose.
Want welck is die hope vanden Hypocrijte{n} eest dat hy ghierichlijck rooft, ende dat Godt sijn ziele niet en verlost?
Sal Godt sijn roepen hooren, als die benautheyt hem ouercomen sal?
Oft sal hy in den almachtighen moghen ghenoechte hebbe{n}, ende Godt aenroepen tot allen tijden?
Ick sal v leeren doer die hant Godts, wat die almachtighe heeft, ende ick en sals niet verborghen.
Siet ghi weetet allegader, en{de} waer om spreect ghy sonder sake ydel dinghe{n}?
Dit is het deel vande{n} ongoddelijcke{n} me{n}sch by Gode en{de} die erffelijcheit der gheweldigher, die sij va{n} den almachtighe{n} ontfanghe{n} sulle{n}.
Eest dat sijn kinderen veel worden, soo sullen sij des sweerts sijn, en{de} sijnder kinder kinderen en sulle{n} niet versaet worde{n} va{n} broode.
Die van hem sullen ouerghebleuen sijn, sullen begrauen worden in die doot en{de} sijn weduwen en sullen niet weenen.
Alwaert dat hy tsiluer tsame{n} ouer een vergadert ghelijck aerde, ende dat hy cleederen bereyde ghelijck slijck.
Hy sal die warachtelijck bereyden, maer die rechtuerdighe sal daer mede ghecleedt worden, en{de} tsiluer sal die onnoosel deylen.
Hy heeft als een motte sijn huys ghetimmert, en{de} ghelijck een wachter heeft hy een lommer hutte ghemaect.
Als die rijcke sal ontslapen, soe en sal hy niet met hem wechdraghen. Hy sal sijn ooghen open doen, ende niet vinden.
Die armoede sal hem omuanghen ghelijck water, des nachts sal hem den tempeest verdrucken.
Den berrende{n} wint sal hem opnemen, ende wech voeren, en{de} ghelijck eenen storme{n}de{n} wint sal hi hem wech neme{n} va{n} sijnder plaetsen.
Ende hy sal die op hem senden, ende niet sparen, van sijnder hant sal hy vliedende vlieden.
Hy sal op hem sijn handen tsamen drucken, en{de} op hem blasen, aensiende sijn plaetse.
TIluer heeft sijnder aderen beghinselen, ende tgout sijn plaetse daert in ghesmolten wort.
Het yser wort wter aerden ghenomen, ende den steen metter hitten ghesmolten wort in metael verkeert.
Hy heeft der duysternissen tijt ghestelt, ende deynde van allen dinghe{n} aenmerct hy. Oock den steen des neuels, ende die scaduwe des doots.
Die beke sceydt vanden vreemden volcke, die ghene die den voet vanden armen mensch vergheten heeft, ende die verdoelde.
Dlant daer tbroot wt wies van sijnder plaetsen, is metten vier omgheworpen.
Een plaetse wiens steene{n} Saphieren sijn, ende haer cluyten sijn gout.
Dien wech en heeft gheen voghel gheweten, noch die ooghe van den ghier en heeft dien niet ghesien.
Der coopluyden kinderen en hebben dien niet betreden, noch die leuwinne en heeft daer ouer niet gegae{n}.
Totter keyen heeft hy sijn hant wtghesteken, hy heeft vande{n} wortelen die berghen omgheworpen.
In die harde steenen heeft hy riuieren wt ghehouwen, ende alle dat costelijck is heeft sijn ooghe ghesien.
Ende die diepten der vloeden heeft hy doersocht, ende die verborghen dinghen heeft hy int dlicht ghebracht.
Maer waer wort die wijsheyt gheuonden? ende welck is die plaetse des verstants?
Die mensch en weet haer weerde niet, noch sij en wort niet gheuonden int lant der gheender die sachtelijck leuen.
De{n} afgront seyt, Sij en is my niet, en{de} die see spreect, Sy en is met my niet.
Daer en sal gheen fijn gout voer haer ghegheuen worden, noch men sal gheen siluer weghen tot haer vermanghelinghe.
Sij en sal niet gheleken worden by die gheuerwede verwen va{n} Indien, noch by den aldercostelijcste{n} sardonir steen, oft den saphier.
Gheen gout of ghelas en sal by haer gheleken worden, noch gheen gulden iuweelen en sullen voer haer vermanghelt worden.
Gheen hooghe oft wtnemende vaten, en sullen ghenoemt worden in haer ghelijckenisse, maer die wijsheyt wort ghetrocken wt die verborghen dinghen.
By haer en sal niet gheleken worden den Topasius vander morianen lant, noch sij en sal teghen die aldersuyuerste verwe niet ghestelt worden.
Va{n} waer coemt dan die wijsheyt? ende welck es die plaetse des verstants?
Sy is verborghen wt die ooghen van allen die leuen, ende de{n} voghelen des hemels is sij ombekent.
Die verdoemenisse ende die doot hebben gheseyt Met onsen ooren hebben wy haer fame ghehoort.
Godt verstant haren wech, en{de} hy kent haer plaetse.
Wa{n}t hi aensiet die eynde{n} der werelt, en{de} alle dat onder de{n} hemel es aenscouwet hy.
Die de{n} winden heeft een ghewicht ghemaect, en{de} weecht die wateren in een mate.
Doen hy den reghenen een wet stelde, en{de} eenen wech den ruyschenden slach reghenen.
Doen heeft hy die ghesien ende vertelt, en{de} te voeren bereydt, ende ondersocht.
Ende hy seyde den mensche. Siet die vreese Godts, dat is die wijsheyt, ende tquaet te scouwen, dats verstandicheyt.
ENde Iob heefter noch toe ghedaen, en{de} opnemende sijn ghelijckenisse heeft hi gheseyt,
Wie mocht my gheuen dat ick ware als in die voerleden maenden, als in die daghen in die welcke Godt my bewaerde.
Doen sijn lampe ouer mijn hooft scheen, ende ick nae sijn licht wandelde in die xxx duynernissen?
Ghelijck ick gheweest hebbe in die daghen mijnder ioncheyt, als Godt heymelijck was in mijn tabernakel?
Doen die almachtighe met my was, ende mijn knechten rontsomme my.
Doen ick mijn voeten met boter wiesch, ende den steen my wtstorte riuieren va{n} olie?
Als ick wtginck totter stadt poorte, ende men bereydde my eene{n} stoel op die strate?
Die ionghers saghen my ende berchden hen, en{de} die ouders opstaende stonde{n}.
Die princen hielden op van spreken, ende leyden haren vingher op haren mont.
Die Vorsten bedwonghen hen stemme, ende hen tonghe{n} cleefde aen hen kele.
Die hoorende oore prees my voer salich, ende die ooghe siende gaf my ghetuyghenis.
Om dat ick de{n} luyde roepende armen verlost hadde, ende die weese die gheenen helper en hadde.
Die ghebenedijdinghe vanden ghenen die vergaen soude hebben quam op my, en{de} therte vander weduwen heb ick vertroost.
Ick was ghecleedt metter rechtuerticheyt, ende ick heb my ghecleedt met mijn rechte vonnisse, als met een cleedt, ende coninclijcke croone.
Ick heb den blenden een ooghe gheweest, ende eenen voet den cruepelen.
Ick was een vader vanden armen, ende die sake die ic niet en wist ondersocht ic seer naerstelijck.
Ick brack in stucken die baectanden vanden boosen, ende wt sijnen tanden haelde ick den roof.
En{de} ick seyde, In mijnen nestken sal ick steruen, ende ghelijck den palmboom sal ick die daghen vermenichfuldighen.
Mijn wortele ontpluycte omtrent die wateren, en{de} den dauwe sal blijuen in mijnen oochst.
Mijn glorie sal altoos vernieuwt worden, en{de} mijnen boghe sal in mijn hant vermaect worden.
Wie my hoorden die verwachten vonnisse, ende aenmerckende sweghen sij tot mijnen raet.
Mijne{n} woerde{n} en dorsten sij niet aenhanghen, ende op hen druypte mijn sprake.
Sij beydden nae my als nae eenen reghen, ende haren mont deden sij open, als tot eenen auont reghen.
Wanneer ick tot hen lachte, soe en gheloofden sij dat niet, ende dlicht mijns aensichts en viel op die aerde niet.
Als ick tot henliede{n} gaen wilde, soo sadt ick dierste, ende als ick sadt ghelijck een coninck wiens heyr rontsomme hem staet, soo was ick nochtans der droeuigher trooster.
MAer nu bespotten my die iongher van tijde sijn, der welcker vaderen ick niet en gheweerdichde te stellen met die honden van mijnen cudden.
Derwelcker hantcracht my voer niet was, ende worden ghehouden des leuens onweerdich.
Van ghebreck ende hongher onvruchtbaer, die welcke knaechden in die woestijne, verdwijnende van verdriet ende allendicheyt.
Ende sij aten cruyden, ende scorssen vanden boomen, ende ieniuer wortel was hen spijse.
Die wt die valleyen dese dinghe{n} rape{n}de, als sij die besonder vonde{n} hadde{n}, soe liepen sij daer toe met een gheroep.
Die daer woonden in die woestijnen der beken, ende in holen der aerde{n}, oft op dat steensant.
Die tussche{n} aldusdanighe dinghen hen verblijdde{n}, en{de} te wesen onder dorne{n} achte{n} voor wellusticheyt.
Kinderen der dwasen en{de} onedele{n}, en{de} die int la{n}t met alle{n} niet ghesie{n} en worde{n}.
Nu ben ick vera{n}dert in haer liedeke{n}, en{de} ick ben hen gheworden tot een ghemeyn bijsprake.
Sy verfoeye{n} my, ende vlieden verre van my, ende mijn aensicht en ontsien sij niet te bespouwen.
Want hy heeft sijnen pijlkoker open ghedaen, en{de} my ghepijnicht, ende eenen toom heeft hy in mijnen mont ghedaen.
Ter rechter sijden van mijnder opgaender allendicheyt sijn sij ter stont opghestaen, mijn voeten hebben sij omghestooten, ende hebbense verdruct met haren paden, als met water baren.
Sij hebbe{n} mijn weghen verstroyt, sij hebbe{n} my laghe{n} gheleyt, en{de} die ouerhant ghecreghe{n}, en{de} daer en was niemant die te helpe quam.
Ghelijck als de{n} muer ghebroke{n} is, ende die doore open soe hebben sij my oueruallen, ende tot mijnder allendicheyt sijn sij af ghewentelt.
Ick ben ghebracht te niet, hy heeft als eenen wint mijn begheerte wech ghenomen, ende ghelijck een wolcke is mijn salicheyt voer by ghegae{n}.
Maer nu soo verdwijnt mijn ziele in haer seluen, en{de} die daghe{n} des lijdens besitten my.
Des nachts wort mijn ghebeente met pijnen doerboert, ende die my eten, en slapen niet.
In die menichte van dien wort mijn cleedt verteert, ende sij hebben my omgort als met eenen caproen vanden rock.
Ick ben gheleken de{n} slijcke, ende ben ghelijck gheworden den voncken ende den asschen.
Ick roep tot v, ende ghy en verhoort my niet, ick stae ende ghy en siet op my niet.
Ghy sijt my verkeert in eenen wreede{n}, ende in die hartheyt uwer hant sijt ghy my teghen.
Ghy hebt my opghehauen, en{de} als opden wint stellende hebdi my crachtelijck omgheworpen.
Ick weet wel dat ghy my der doot leueren sult, daer allen leuende{n} een huys ghestelt is.
Maer nochtans tot mijnder verderffenisse en steect ghy v hant niet wt, ende eest dat sij vallen, soo suldise seluer behouden.
Ick weende in voertijden op den ghenen die in lijden was, ende mijn ziele hadde medelijden metten armen.
Ic verwachte tgoet, ende tquaet is my toecomen, ick verbeyde nae dlicht, ende die duysternissen sijn wtgheborsten.
Mijn binnenste hebben van hitten ouergheloopen sonder eenighe ruste, die daghen des lijde{n}s hebben my verrasscht.
Ick ghinck al truerende, sonder verbolghentheyt, opstaende riep ick in die scare.
Ick heb een broeder der draken gheweest, ende een gheselle der struyssen.
Mijn huys es op my swert gheworden, en{de} mijn beenderen sijn verdroocht van hitten.
Mijn herpe is verkeert in trueren, ende mijn orghele in een stemme der weenender.
IIk heb een verbont ghemaect met mijne{n} ooghen, dat ick niet eens peylen en soude van eender maghet.
Want wat deel soude in my Godt van bouen hebben, en{de} wat erffenisse die almachtighe vanden hoochsten?
En behoort die verderffenisse niet toe den boosen, en{de} die vervreemtheyt den ghenen die onrechtuerdicheyt doen?
En aenmerct hy my weghen niet, ende en telt hy allen mijn ganghen niet?
Heb ick in ydelheyt ghewandelt, ende heeft mijnen voet ghehaest int bedroch,
soe weghe hy my in een gherechtighe waghe, ende Godt wete mijn simpelheyt.
Heeft mijnen ganck vande{n} wech gheweken, ende heeft mijn ooghe mijn herte gheuolcht, ende heeft in mijne{n} handen enighe smette aenghecleeft.
Soe moet ick sayen, ende een ander ete dat, en{de} mijn afcoemste worde wtghewortelt.
Es mijn herte bedroghen gheweest op een vrouwe, ende heb ick aen mijns vrients doore laghen gheleyt.
Soe sij mijn wijf eens anders hoere, ende op haer moeten die vreemde ghebuycht worden.
Wa{n}t dats ongheorloft ende die aldergrootste boosheyt.
Tes ee{n} vier totter verderffenisse toe verslinde{n}de, en{de} alle spruyten wtwortelende.
Heb ick versmaet int recht te staen met mijnen knecht, en{de} met mijn dienstwijf, als sij teghen my twistich waren.
Want wat sal ick doen als Godt sal opstaen om te ordeelen? ende als hy vraghen sal wat sal ick hem antwoerden?
En heeft hy my inden buyck niet ghemaect, die dien ooc ghemaect heeft, en heeft my die in die moeder alleen oock niet ghefigureert?
Heb ick den armen gheweyghert dat sij wilden, en{de} heb ick der weduwen ooghen doen beyden.
Heb ick mijnen bete alleen gheten, ende en heeft die weese daer niet af gheten?
(Want van mijnder kintscheyt soe is dat medelijden met my ghewassen, ende van mijns moeders lichaem is diet met my wtcomen)
Heb ick versmaet den gheenen die verghinck om dat hy gheen cleedt en hadde, ende de{n} arme{n} die sonder decsel was?
En hebbe{n} sijn sijden my niet ghebenedijt, en is hy van mijnder scapen vellen niet verwermt gheweest?
Heb ick opden weesen mijn hant opghehauen, oock als ick my sach in die poorte douerhant hebbende?
Soe moet mijn scoudere vallen van haer voechsele, ende mijnen arm moet ghebroken worden met sijnen beenderen.
Want altijt heb ick Godt ghevreest als baren op my swillende, ende sijn swaricheyt en heb ick niet connen verdraghen.
Eest dat ick tgout voer mijn macht heb ghehouden, ende heb ick den fijnsten goude gheseyt. Mijn betrouwen?
Heb ick my verblijdt op mijn vele rijcdommen, en{de} om dat mijn hant vele gheuonden heeft?
Heb ick die sonne ghesien als sij scheen, ende die mane claerlijck voertgaende.
En{de} heeft mijn herte hem verblijdt int heymelijck, ende heb ick mijn hant ghecust met mijnen mont.
Welck is die meeste boosheyt, ende een verloochenen teghen den alder hoochsten Godt?
Heb ick my verblijt va{n} sijnen valle die my haette, ende heb ic my verhuecht om dat hem eenich quaet gheuonden hadde?
Want ick en heb mijn kele niet ghegheuen om te sondighen, dat ick vervloeckende sijn ziele begheerde.
En hebben die mannen mijns tabernakels niet gheseyt. Wie mocht gheuen dat wy van sijnen vleesche mochten versaedt worden?
Buyten en is gheen pelgrim bleuen, mijn doere was voer den wandelaer open.
Heb ick als een mensch mijn sonde verborghen, ende heb ick in mijnen boesem mijn boosheyt bedect?
Heb ick veruaert gheweest voer een groote menichte, en{de} heeft die versmaetheyt van mijnen naesten my doen vreesen, ende dat ick niet meer ghesweghen en hebbe, ende wt die doore niet ghegaen?
Wie mocht my gheuen eene{n} hoorder, dat die almachtighe mijn begheerte mocht hooren, ende dat hi eenen boeck scrijue diet selue vonnist.
Dat ick dien op mijn scouder mocht draghen, ende dat ick dien om my doen mach als een croone?
Tot elcke{n} voetstap mijns gancs sal ic hem vercondighen, en{de} als eenen prince sal ick dien offere{n}.
Eest dat mijn lant teghen my roept, ende dat haer voren met haer beweene{n}?
Heb ick die vruchten van haer gheten sonder ghelt, ende heb ick die ziele der ackerluijde{n} ghequelt.
Soe moeten my voer tarwe distelen wassen, ende voer gherste dornen. Hier sijn voleyndt die woerden Iob.
ENde dese drij mannen hebben opghehoude{n} van Iob te antwoerden, om dat hy hem liet duncken dat hy rechtuerdich was.
Ende Eliu die sone Barachel een Buziter va{n} Rams gheslachte worde ghestoort en{de} verbolghe{n}. Ende hy is gram gheworden teghen Iob, om dat hy seyde dat hi rechtuerdich was voer Godt.
Maer tseghen sijn vrienden is hy verbolghe{n} gheweest, om dat sij gheen redelijcke antwoerde gheuonde{n} en hadde{n}, maer hadde{n} Iob alleenlijc ghedoemt.
Hier o{m} heeft Eliu Iob verbeyt doen hy sprack, om dat sij ouder waren die daer spraken.
Maer doen hy ghesien hadde dat die drije niet en hadden connen antwoerden, soe es hy seer gram gheworden.
Ende Eliu die sone van Barachel die Buziter heeft gheseyt. Ic ben die ioncste van tijde, ende ghy lieden sijt oudere, daerom heb ic met nedergheboochden hoofde my ghescaemt mijnen sin te kennen te gheuen.
Want ick hoepte dat die laetste ouderdom spreke{n} soude, ende dat die veelheyt der iaren wijsheyt soude leeren.
Maer soo ick sie, den gheest is in die menschen, ende dat inblasen des almachtighens gheest versta{n}t.
Die langhe gheleeft hebben en sijn niet wijs, ende die ouders en verstaen dat recht niet.
Daer om sal ict segghen, hoort my, ick sal v lieden oock mijn wijsheyt toonen.
Want ick hebbe uwe redenen verwacht, ick heb v wijsheyt ghehoort, soe langhe als ghy met redenen disputeerde.
En{de} soo langhe als ic meynde dat ghi lieden wat seydt, soo mercte ict aen, maer soo ick sie daer en is niemant die Iob straffen can, ende van v lieden die Iobs redenen soude moghen antwoerde{n}.
Dat ghy bijauontueren niet en segghet wy hebben die wijsheyt gheuonden. Godt heeft dien verworpen, en{de} niet die mensch.
Hy en heeft my niet aenghesproken, ende ick en sal hem niet antwoerden nae v lieden woerden.
Sy hebben seer ghevreest ende niet meer voerts gheantwoert, ende sij hebben van hen seluen die wtspraken benomen.
Want ick dan verbeyt hebbe ende sij en hebben niet ghesproken, sij hebben ghestaen, ende en hebben niet meer gheantwoert.
Soo sal ic mijn deel ooc antwoerden, ende mijn wijsheyt toone{n}.
Wa{n}t ic ben vol woorden, ende den gheest mijns buycs benaut my.
Siet mijnen buyck is ghelijck den most sonder lochtgat die nieuwe flesschen ontwee breect.
Ick sal spreken en{de} een luttel den adem verhalen, ick sal mijn lippen open doen en{de} antwoerden.
Ick en sal gheens mans persoon wtnemen, en{de} ick en sal Godt den mensche niet ghelijck maken.
Want ick en weet niet hoe langhe dat ic dueren sal, ende oft my nae een luttel tijts mijn scepper halen sal. xxx
HIer om hoort Iob mijn wtsprake, ende aenhoort allen mijn woerden.
Siet ick heb mijnen mont open ghedaen, laet mijn tonghe binnen mijnen mont spreken.
In mijn simpel herte sijn mijn woerde{n}, ende een puer vonnisse sullen mijn lippen spreken.
Den gheest Godts heeft my ghemaect, en{de} den adem des almachtighen heeft my leuende ghemaect.
Ist dat ghy moghet soe antwoert my, ende teghen mijn aensicht blijft staende.
Siet Godt heeft my oock ghemaect, ghelijck v, ende van den seluen slijm der aerden ben ick oock ghemaect.
Maer nochtans mijn wonderlijcheyt en veruaert v niet, en{de} mijn constighe wtsprake en sij v niet swaer.
Ghy hebt dan ghesproken in mijn ooren, ende die stemme uwer woerden heb ick ghehoort.
Suyuer ben ick, ende sonder misdaet, ombesmet ende daer en is gheen boosheyt in mij.
Om dat hy clachte{n} in my gheuonden heeft, daer om heeft hy ghemeynt dat ic sijn viant was.
Hy heeft mijn voeten inden veterblock ghestelt, hy heeft alle mijn weghen bewaert.
Daer om dit is tghene daer in dat ghy niet ghe-rechtuerdicht en zijt. Ick sal v antwoerden dat Godt meerder is dan die mensch.
Strijdt ghy teghen hem, om dat hy v tot alle woerden niet gheantwoert en heeft?
Eens spreect Godt, ende ten tweeden mael soo en herhaelt hy dat selue niet.
Doer eenen droom in des nachts visioen als den slaep die menschen ouerualt ende sij int beddeken slapen.
Dan opent hy die ooren der mannen, ende hen leerende onderwijst hij die met leeringhe.
Dat hy den mensch soude affkeeren van tghene dat hy ghedaen heeft, en{de} hem verlossen vander houerdie{n}.
Verlossende zijn ziele va{n} die verderffenisse, en{de} zijn leuen dat hy niet voerts en come ten sweerde.
Hy straft oock doer pijne int beddeken, ende alle zijn ghebeente doet hy verdwynen
Affgrijselijck wort hem in zijn leuen het broot, en{de} sijnder ziele{n} die spijse die te voren lustich was.
Sijn vleesch sal verdwijnen, en{de} die beenderen die bedect waren sullen ghebloot worden.
Sijn ziele is der verderffenissen ghemaect, ende sijn leuen den doodelijcken dinghen.
Eest datter eenen enghel sijn sal voer hem sprekende, een wt den duysenden om te vercondighen des menschen gherechticheyt,
hy sal sijns ghenadich wesen, en{de} sal segghe{n}, Verlost hem dat hy in die verderffenisse niet neder en dale, ick heb gheuonden daer doer ic sijns ghenadich sal zijn.
Sijn vleesch es verteert van die pijnen, laet hem wederom keeren tot die daghen sijnder ioncheyt.
Hy sal Godt bidden, ende die sal hem versoenlijck zijn, ende hy sal zijn aensicht sien met iolijt, ende hy sal den mensch zijn rechtuerdicheyt wedergheuen.
Hy sal die menschen aensien ende segghen, Ick heb ghesondicht, ende warachtelijck misdaen, ende nae dat ick weert was, en heb ick niet ontfanghen.
Hy heeft zijn ziele verlost, dat sij in die verderffenisse niet gaen en soude, maer dat sij leuende dlicht sien soude.
Siet alle dese dinghen werct Godt drij mael aen eenen ieghelijcken,
op dat hy hen zielen soude wederroepen van die verderffenisse, ende dat hijse verlichten soude doert dlicht der leuender.
Aenmerct Iob en{de} hoort my, en{de} swijcht als ick spreke.
Maer eest dat ghy iet hebt te spreke{n}, soe antwoert my, spreect want ic wil dat ghy openbaerlijck sult schijnen rechtuerdich.
Maer en hebdi niet, soo hoort my, swijcht, ende ick sal v wijsheyt leeren.
ALdus Eliu voerts wtsprekende, heeft dit oock gheseyt,
Hoort ghy wijse mijn woerden, ende ghy gheleerde luystert nae my.
Want die oore proeft die woerden, ende die kele ondersceydt die spijsen.
Laet ons een ordeel kiesen, ende laet ons sien onder ons wat beter is.
Want Iob heeft gheseyt, Ic ben rechtuerdich, en{de} Godt verkeert mijn ordeel.
Want in my te ordeele{n} is loghene, ende mijnen scicht es gheweldich sonder eenighe sonde.
Wie isser een alsulcken man als Iob, die spotterie drinct ghelijck water.
Die gaet metten ghenen die boosheyt doen, ende wandelt met ongoddelijcke mannen?
Want hy heeft gheseyt, Een man en sal Gode niet behaghen, al liep hy oock met hem.
Daer om ghy ghehertighe mannen hoort my, Verre sij van Gode die boosheyt, ende vanden almachtighen die ongherechticheyt.
Want des menschen werck sal hy hem betalen, ende nae een ieghelijcs weghen sal hy hen wedergheuen.
Want voerwaer Godt en sal sonder sake niet verdoemen, noch die almachtighe en sal dat ordeel niet verkeeren.
Wien heeft hy anders op die aerde ghestelt? oft wien heeft hy ouer die werelt ghestelt die hy ghemaect heeft?
Eest sake dat hy zijn herte tot hem scict, soo sal hi sijnen gheest, ende adem tot hem trecken.
Alle vleesch sal tsamen vergaen, ende die mensche sal in assche{n} wederkeeren.
Daer om hebdi verstant, soo hoort datter gheseyt wort, ende vaet die stemme mijnder spraken.
Sal die ghene diet recht vonnis niet en bemint moghen ghenesen worden? ende hoe verdoemde ghy hem soo seere die rechtuerdich is?
Die den coninck seyt ghy afftreder, die die vorsten noemt ongoddelijck?
Die der princen persoonen niet wt en neemt, noch die tyrannen niet ghekent en heeft, doen hy int recht streedt teghen den armen, want zijnder handen wercken zijn sij alle gader.
Ouersienlijck sullen sij steruen, ende ter middernacht sullen die volcken verstoort worden, ende sij sullen doergaen, ende den ghewelt doender sullen sij wechnemen sonder hant.
Want sijn ooghen zijn opder menschen weghen, en{de} alle hen ganghen aenmerct hy.
Daer en sijn gheen duysternissen en{de} daer en is gheen scaduwe des doots, dat sij daer soude{n} verborghe{n} worden die boosheyt wercken.
Wa{n}t ten is voerts niet meer in des menschen macht, dat hy tot Godt come int ordeel.
Hy salder veel ontellijcke vernielen, en{de} andere sal hy doen stae{n} voer die.
Wa{n}t hy weet hen wercke{n}, en{de} daerom sal hy de{n} nacht ouer brenghe{n}, en{de} sij sulle{n} heel in stucke{n} ghebroke{n} worde{n}.
Als ongoddelijcke heeft hijse geslage{n} in die plaetse der sienders.
Die welcke van hem ghegaen zijn als van opsets wille, ende alle zijn weghen en hebben sij niet willen verstaen.
Dat sij tot hem souden doen comen dat gheroep vanden behoeuighen, ende dat hy hooren soude die stemme vanden armen.
Want als hy vrede verleent, wie isser die verdoemen sal? ende van dat hy sijn aensicht verborghen sal hebben wie isser die hem sal connen aenscouwen? ende ouer die Heydenen, ende ouer alle die menschen?
Die eenen gheueynsden mensche doet regneren om des volcs sonden.
Daer om want ick ghesproken hebbe tot Godt, soo en sal ict v oock niet verbieden.
Heb ick ghedoelt soe leert ghy my, hebbe ick boosheyt ghesproken, soo en sal ick voert daer niet meer toe doen.
Eyscht Godt die van v, om dat v die misnoecht heeft? want ghy hebt begonst te spreken, ende niet ick, weeti iet beters soe spreect.
Verstandighe mannen moeten my aenspreken, en{de} een wijs man hoore my.
Maer Iob heeft dwaselijck ghesproke{n}, en{de} sijn woerde{n} en luyde{n} nae gheen ghestichticheyt.
Mijn vader laet Iob gheproeft worden totte{n} eynde, en houdt niet op va{n} den mensch der boosheyt.
Die tot sijnen sonden doet blasphemie, laet hem by middelen tijde tusschen ons benauwet worden, ende laet hem dan met sijnen woerden Godt ten rechte beroepen.
HIerom heeft Eliu dese woerden weder om ghesproke{n}.
Dunct v dat v ghepeys rechtuerdich is, dat ghy segghen soudt. Ick ben rechtuerdigher dan Godt?
Want ghy hebt gheseyt, V en behaecht niet dat recht es, oft wat salt v baten, eest dat ick sondighe?
Hier om sal ick antwoerden uwen woerden, ende uwen vrienden met v.
Siet opwaerts den hemel, ende aensiet, ende aenscouwet den hemel dat hy hoogher is dan ghy.
Eest dat ghy sondicht wat suldi hem letten? ende eest dat v boosheden vermenichfuldicht worden, wat suldi teghen hem doen?
Voerts ooc eest dat ghy rechtuerdelijck doet, wat suldi hem gheuen? oft wat sal hy van uwer hant ontfanghen?
Eenen mensch die ws ghelijck es dien sal uwe ongoddelijcheyt hinderen, ende den sone des menschen sal v rechtuerdicheyt helpen.
Om die menichte der valscher beclappers sullen sij roepen, ende sij sullen iammerlijck weenen om dat ghewelt van den arm der Tyrannen.
Ende hy en heeft niet gheseyt, Waer is God die my ghemaect heeft, die ghegheuen heeft die liedekens in den nacht?
Die ons leert meer dan die beesten der aerden, ende die bouen die voghelen des hemels ons onderwijst.
Daer sullen sij roepen, en{de} hy en salse niet verhooren, om die houerdie der quader.
Daer om en sal Godt niet te vergheefs hooren, ende die almachtighe sal die saken van een ieghelijcken aensien.
Ooc als ghijt segghen sult, soe en aenmerct hy dat niet, wordt gheordeelt voer hem, ende verwacht hem.
Want nu en brengt hy sijn verbolghentheyt niet toe, noch hy en wreect niet seere die groote misdaet.
Daer om opent Iob te vergheefs sijne{n} mont, ende sonder wetenheyt maect hy veel woerden.
ENde Eliu daer noch toe doende, heeft dese woerden ghesproken.
Verdraecht my noch een luttelken, ende ick salt v te kennen gheuen. Want ick hebbe noch dat ick voer Godt spreken sal.
Ick sal mijn wetenheyt verhalen vant beghinsel, ende mijnen scepper sal ick rechtuerdich bewijsen.
Want mijn woerden sijn warachtich ende sonder loghene, ende die volmaecte wetenheyt sal voer v ghetoont worden.
Godt en verworpt die machtighe niet want hy selue machtich is.
Maer hy en behoudt die ongoddelijcke niet, ende recht ordeel gheeft hy den armen.
Hy en sal vanden rechtuerdighen sijn ooghen niet wechnemen, ende die coninghen stelt hy in den rechter stoel inder eewicheyt, ende aldaer worden sij opghericht.
Ende al waren sij in ketenen, ende dat sij ghebonden waren met die zeelen der armoeden.
Soo sal hy hen te kennen gheuen hen wercken, ende hen groote misdaden, om dat sij met ghewelt verdruckende sijn gheweest.
Ende hy sal oock hen oore openen om dat hijse straffen soude, ende hy sal spreken, dat sij weder om keeren souden van die boosheyt.
Eest dat sijt hooren ende onderhouden, soo sullen sij hen daghen volbringhen int goede, ende hen iaren in glorien.
Maer eest dat sijt niet en hooren, soo sullen sij doert sweert gaen, ende sullen vernielt worden in dwaesheden.
Die gheveynsde ende loose verwecken die gramscap Godts, ende sij en sullen niet roepen als sij sullen ghebonden zijn.
Hen ziele sal steruen int tempeest, ende hen leuen sal sijn onder die wijfachtighe mans.
Hij sal den armen verlossen van sijn benautheyt, ende hy sal in die tribulacie sijn oore open doen.
Daer om sal hy v behouden seer mildelijck, vanden enghen mont, ende die gheen fundament onder hem en heeft, maer die ruste uwer tafelen sal vol vetticheyts sijn.
V sake is gheordeelt als eens ongoddelijcs menschs, die sake ende doordeel suldi ontfanghen.
Daer om soo en laet v van die gramscap niet verwinnen dat ghy iemant soudt verdrucken, noch die menichte der ghiften en buyghe v niet.
Legghet neder v grootheyt sonder tribulacie, ende alle die vrome van stercheyt.
En verlengt den nacht niet dat die volcken voer haer op climme{n} moghen.
Wacht v dat ghy niet aff en wijct ter boosheyt, want dese hebdi begonst te volghen nae die allendicheyt.
Siet Godt is hooghe in zijn stercheyt, ende niemant en is sijns ghelijck in die wetgheuers.
Wie sal moghen ondersoecken zijn weghen? oft wie soude hem moghen segghen, Ghy hebt onrechtuerdicheyt ghedaen?
Ghedenct dat ghy zijn werck niet en weet, daer die mannen aff ghesongen hebben.
Alle die menschen sien hem, een ieghelijck siet van verre.
Siet Godt is groot te bouen gaende onse wetenheyt, tghetal van sijnen iaren en is niet om rekenen.
Die wech neemt die druppelen des reghens, ende stort die slachreghenen ghelijck stroomen,
die vanden wolcken vlieten diet al ouerdecken van bouen.
Eest dat hy die wolcken wilt wtstrecken ghelijck zijn tente.
Ende blixemen met zijnen licht van bouen, soo sal hy oock die herren der zee ouerdecken.
Want hier door ordeelt hy die luyden, ende gheeft spijse veel menscen.
In zijn handen verbercht hi dlicht, en{de} beueelt dat wederom aen comen soude.
Hy vercondicht daer aff sijnen vrient, dattet zijn besittinghe is, ende dat hy daer toe soude moghen opclimmen.
HIer aff is mijn herte verscrict, ende tes verscoten wt sijnder plaetsen.
Hoort die hooringhe in die veruaerlijcheyt va{n} sijnder stemmen, ende tgheluyt wt sijnen monde gaende.
Onder alle die hemelen aenmerct hy, ende sijn licht is op die eynden der eerden.
Nae hem sal tgheluyt briesschen hy sal donderen met die stemme sijnder grootheyt, ende hy en sal niet ondersocht worden, als sijn stemme sal ghehoort worden.
Godt sal donderen met sijn stemme wonderlijck, die groote ende ongronderlijcke dinghen doet.
Die den sneu beueelt dat hy nederdalen soude op die eerde, ende den reghenen des winters, ende den slach reghen va{n} sijnder stercheyt.
Die in alder menschen hande{n} teeke{n}t, dat een ieghelijck weten soude sijn werck.
Die beeste sal in haer hol gaen, ende in haer cot sal die woonen.
Vanden binnensten sal tempeest wt comen, ende vanden noorde{n} coude.
Als Godt blaest soo wast tsamen den vorst, ende wederom worden die wateren seer breedt ghestort.
Die tarwe begheert wolcken, ende die wolcken stroeyen hen licht.
Die welcke doersoeckent al rontsomme werwaterts datse de{n} wille vanden regeerder leydet, tot alle dat hy hen beuelen sal op daensicht vanden omganck der aerden.
Tsij in een gheslachte, tsij in haer lant, tsij in wat plaetse sijnder bermherticheyt daer hy ghebiedt datse souden gheuonden worden.
Hoort toe nae dese woerden Iob, staet ende aenmerct Godts wonderlijcheden.
Weet ghy wel wanneer dat Godt den reghen gheboden heeft, dat sij dlicht van sijnen wolcken souden toonen?
Kende ghy oock die groote paden der wolcken, ende die volmaecte wetenheden?
En zijn v cleederen niet werm, als daerde vanden suyden wint doerwaeyt wort?
Ghy hebt bijauontueren met hem die hemelen ghemaect, die dalder vaste zijn, als oft sij van metalen ghegoten waren.
Toont ons wat wy hem segghen moghen, wa{n}t certeyn wy worde{n} met duysternissen omuange{n}.
Wie sal hem vertellen dat ick spreke? oock al spreect een mensch, soo sal hy verslonden worden.
Maer nu en sien sy dlicht niet, haestelijck sal die locht in wolcken ghedronghen worden, ende den doergaende wint salse veriaghen.
Vanden noorden coemt gout, ende tot Godt anxtelijcken loff.
Want wy en moghen hem niet weerdelijck vinden, hy is groot van stercheyt, ende van ordeel ende van rechtuerdicheyt, ende men mach hem niet wtsprekende vertellen.
Daer om sullen hem die mannen vreesen, ende sij en sullen niet dorren aenscouwen alle die hen seluen laten duncken dat sij wijs sijn.
ENde die Heere antwoerdende Iob in eenen storm heeft gheseyt,
Wie is dese, omwindende die sentencien met ongheleerde woerden?
Gordet v lendenen toe als een man ick sal v vraghen, ende antwoert my.
Waer waerdi doen ick die fundamenten der eerden leyde? gheeft my dat te kennen hebdi verstant.
Wie heeft die maten van haer ghestelt eest dat ghijt weet? oft wie heeft op haer een recht snoer wtghetrocken?
Waer op sijn haer stoensels vast ghemaect? oft wie heeft haren hoecsten nederghelaten.
Doen my die morghenstonts sterren te samen loefden, ende alle Godts kinderen iolijt maecten?
Wie heeft die zee met dooren besloten, doen die wtborste als wt der moeder voertcome{n}de.
Doen ick die wolcke stelde tot haer cleedt, ende met eenen donckeren neuel die omwont als met kints doecken?
Ick heb die omringhet met mijnen palen, ende ick heb die grendel ende doeren ghestelt.
Ende ick heb gheseyt, Tot hier toe suldi comen, ende ghy en sult niet voorder gaen, ende hier suldi breken v opheffende baren.
Hebdi nae v gheboerte den morghenstont gheboden, ende der dagheraet haer plaetse ghewesen?
Ende hebdi tsamen stootende ghehouden die wterste der aerden, ende die ongoddelijcke daer wt gheslaghen?
Den seghel sal wederom ghestelt worde{n} als slijck, ende hy sal staen als een cleedt.
Vanden ongoddelijcken sal hen licht ghenomen worden, ende den hooghen arm sal ghebroken worden.
Hebdi in die diepten der zee ghegaen ende hebdi ghewandelt in die wterste van den affgront?
Sijn v gheopent die poorten des doots, ende hebdi die duyster poorten ghesien?
Hebdi die breetheyt der aerden aenmerct? gheuet my te kennen, weet ghijt al.
In welcken wech dattet licht woont, ende welck der duysternissen plaetse is.
Op dat ghy een ieghelijck moecht leyden tot sijn palen, ende verstaen moecht die paden van sijnen huyse.
Wiste ghy doen dat ghy soudt gheboren worden? ende kendet ghy tghetal van uwen daghen?
Sijde ghy ghegaen in die scatten vanden sneu, oft hebdi die scatten vanden haghel ghesien?
Die ick bereydt hebbe tot den tijt des viants, totten dach des strijdts ende der orloghen?
Doer welcken wech wort dat licht ghespraeyt, die hitte bedeylt op die eerde?
Wie heeft den aldercrachtichsten slachreghen loop ghegheuen, ende den wech vanden luydenden donder.
Dat opt die aerde reghenen soude, sonder mensch in die woestijne, daer niemant der menschen en woont.
Om dat hy veruullen soude die plaetse die sonder wech was, ende verlaten, ende voertbrenghen soude groeyende cruyden?
Wie is des reghens vader? oft wie heeft ghebaert die druppelen des dauws.
Wt wiens buyck is dat ys comen? ende wie heeft den vorst vanden hemel ghebaert?
In die ghelijckenisse van steenen worden die wateren hart, ende dat ouerste vanden affgront wort verstijft.
Suldi te samen moghen voeghen die blinckende pleyadas sterren, oft moechdi den omlop van die arcturus sterren verstroyen?
Brengde ghy die morghen sterre voerts te sijnen tijde, ende doede ghy die auont sterre op die kinderen der eerden opgaen?
Kende ghy die ordinancie des hemels ende suldi haer redene in die aerde stellen?
Suldi inden neuel v stemme verheffen, ende sal dat ghedruysch der wateren v ouerdecken?
Suldi die blixemen wtsenden dat sij gaen sullen, ende sullen sij wederom comende v segghen. Wy sijn hier?
Wie heeft in des menschen binnensten die wijsheyt ghestelt? oft wie heeft den haen verstant ghegheuen?
Wie sal der hemelen redene wtspreken, ende wie sal doen slapen den eendrachtighen sanck des hemels?
Wanneer worde tstoff op die aerde ghestort, ende wanneer worden die cluyten tsamen ghevoecht?
Suldi der leeuwinnen haren roof ontnemen, ende die ziele van haren ionghen welpens veruullen.
Als sij rusten in die holen, ende listen legghen in die speluncken?
Wie bereydt der rauen haer aes als haer ionghen tot Godt roepen, al omloopende om dat sij gheen aes en hebben?
KEndi oock den tijt van der baert der wilder gheyten, oft hebdi die barende hinden ghemerct?
Hebdi die maenden ghetelt van haren ontfanck, ende hebdi den tijt van haerder baert gheweten?
Sy worden gheboocht tot de ionghen, ende sij baren, ende late{n} wt groote steninghen.
Haer kinderen worden ghesceyden ende gaen ter weyden, sij gaen wt, ende en comen niet wederom tot haer.
Wie heeft den wilden ezel vrij ghelaten, ende wie heeft sijn banden ontbonden?
Dien ick in die woestijne een huys ghegheuen hebbe, ende sijn tabernakelen in een pekelsout landt.
Hy versmaet die menichte der stadt, den roep vanden drijuer en hoort hy niet.
Hy siet al omme die berghen van sijnder weyden, ende alderhande groyende cruyden ondersoect hy.
Sal den eenhoren v willen dienen, oft sal hy woonen aen v cribbe?
Suldi den eenhooren binden met uwen strenghen om te ackeren, oft sal hy die cluyten der vallyen breken achter v?
Suldi oock betrouwen hebben op sijn groote stercheyt, ende suldi hem v arbeyde{n} late{n}?
Suldi hem betrouwen dat hy v graen gheuen sal, ende dat hy uwen dorschvloer sal vergaderen?
Die vederen vanden struys sijn ghelijck die vederen vanden valck, ende vanden hauick.
Als sij haer eyeren in deerde laetet, dan sulde ghy bijauontuere{n} die verwermen int sandt?
Sij vergheet dat den voet die vertreedt, oft dat die beeste des velts die in stucken breket.
Sy wordt verhart tot haer kinderen als oft die haer niet en waren, sij heeft te vergheefs ghewracht doen sij van gheen vreese ghedwonghen en was.
Want Godt heeft haer van wijsheden berooft, noch hy en heeft haer gheen verstant ghegheuen,
Alst tijt es soe heeft sij haer vloghelen om hooghe, sij bespot dat peert, ende den rijdere van dien.
Suldi den peerde stercheyt gheuen, oft suldi om sijnen halse tgheney doen?
Suldi dat opwecken als sprinchanen? die glorie van sijnen noesgaten es veruaerlijcheyt.
Het graeft die aerde mette{n} clau, het sprinct op stoutelijck, het gaet die ghewapende te ghemoet
Tversmaedt die vreese noch ten wijct niet voert tsweert.
Op hem sal den pijlkoker luyden, ende beroert worden spiesse ende schilt.
Hittich ende grimmende verslindet daerde, noch ten acht niet dat het gheclanck des trompets gheluyt gheeft.
Alst dat trompet hoort, soe spreket Vah, ende het riect de{n} strijt van verre, tvermanen vanden capeteynen, ende tghehuyl des heyrs.
Crijcht den hauick doer v wijsheyt oock pluymen wtstreckende sijn vloeghelen naet suyden?
Sal den aren tot uwen ghebode opghehaue{n} worden, ende sijne{n} nest in hooghe plaetse stellen?
Op die steen rootsen blijft hy, ende op die steyghe clippe{n} woont hy, en{de} op die rootsen daermen niet aen comen en can.
Van daer aensiet hy sijn aes, en{de} sijn ooghen sie van verre.
Sijn ionghe{n} sullen bloet lecken, ende waer een doot lichaem is dae is hy ter stont.
En{de} die Heere heeft daer noch toe gheseyt, ende heeft ghesproken tot Iob.
Soo wie met Godt kijft, sal hy soo lichtelijck ruste{n}? Certeyn soe wie Godt straeft, die moet hem antwoerde{n}.
En{de} Iob antwoerdende den Heere heeft gheseyt,
Die lichtelijck ghesproken hebbe wat mach ick antwoerden? mijn hant sal ick op mijnen mont legghe{n}.
Een dinck heb ick ghesproken, Het welck och oft ict niet gheseyt en hadde, en{de} een andere, totten welcken ick voerts niet meer doen en sal.
ENde die Heere antwoerdende tot Iob doer een ghedruyssche heeft gheseyt,
Gordt toe v lendenen als een man. Ick sal v vraghen, segghet my.
Suldi mijn ordeel te niet doen, ende my verdoemen, op dat ghy moecht gherechtueerdicht sijn?
Ende al hebdi eenen arm ghelijck Godt, ende al dondert ghy met een stemme als hy doet.
Omhanghet v met schoonheyt, ende wort verheuen om hooghe, ende weest glorioes, ende doet schoon cleedere{n} aen.
Verstroyt die hoouaerdighe in v verbolghenheyt, ende aensiende alle vermetelijcke verootmoedichtse.
Aensiet alle die hoouaerdighe ende bescaemtpse, ende vernielt die ongoddelijcke in hen plaetse.
Berchtse int stoff te samen, ende hen aensicht verdrinct in die grachte.
Ende ick sal belijde{n} dat v rechter hant v sal moghen behoude{n}.
Siet Behemoth den welcken ick met v ghemaect hebbe, die sal hoy als eenen osse eten.
Sijn stercheyt is in sijn lendenen, ende sijn cracht is inden nauel sijns buycs.
Hy swinght sijnen steert ghelijck eenen cederboom, die zenuen sijnder manlijcheden sijn verwerret.
Sijn beenderen sijn als metalen pijpen, sijn morwe ghebeente is ghelijck yseren platen.
Hy is dbeghinsel van Godts weghen, die hem ghemaect heeft, sal sijn sweert aen voeghen.
Voer desen draghen die berghen cruyden, alle die beesten des velts sullen daer spelen.
Onder die scaduwe slaept hy in die heymelijcke plaetsen des riets, ende in vochtighe plaetsen.
Die scaduwen bedecken sijn scaduwe, hem sullen omringhen die wilghen der beken.
Siet hy sal den vloet opsuypen, ende hem niet verwondere{n}, ende hy heeft betrouwen dat die Iordane in sijnen mont vloeden sal.
In sijn ooghen als met eenen vischaeck sal hy hem vanghen, ende met priemen sal hy sijn noesgaten doersteken.
Moechdi Leuiathan wt trecken met eenen vischhaeck, ende suldi met een seel sijn tonghe binden?
Suldi eenen rinck in sijn noesgaten stellen, oft met eenen armrinck sijn kake doersteken.
Sal hy tot v ghebeden menichfuldighen, oft sal hy v sachte woerden spreken?
Sal hy met v een verbont maken ende suldi hem ontfanghen als eenen eewighen knecht?
Suldi hem bedrieghen als eenen voghel, oft suldi hem binden met uwen dienst vrouwen?
Sullen hem die vrienden in stucken houwen, ende sullen hem die coopluyden deylen?
Suldi die vischnetten met sijnen velle vullen, en{de} eene{n} vischcorf met sijnen hoofde?
Legt op hem v hant, ghedenct der orloghen, ende en spreect voerts niet meer.
Siet sijn hope sal hem faelgeren, ende daer sijt alle sien sullen, sal hy van bouen neder gheworpen worden.
ICk en sal hem niet verwecke{n} als oft ic wreet waer, want wie mach mijnen aensicht wederstaen?
Wie heeft my te voren ghegheuen dat ict hem weder verghelden mach? alle dat onder den hemel is dats mijne.
Ick en sal hem niet sparen, ende den machtighen woerden, ende ghemaect om te bidde{n}.
Wie sal daensicht sijns cleedts ontdekken? ende wie sal int midden sijns monts gaen?
Wie sal open doen die poorten sijns aensichts? rontsomme sijn tanden is veruaertheyt.
Sijn lichaem is ghelijck ghegoten scilden, tsamen gheuoecht met sculpen die malcanderen drucken.
Die eene wort metter ander gheuoecht, ende daer en gaet gheenen adem tusschen die.
Die eene sal aen die ander cleuen, ende malcanderen houdende en sullen sij gheenssins ghesceyden worden.
Sijn niesen is het blincken des viers, ende sijn ooghen sijn als die wijnbrouwen vanden daghenraet.
Wt sijnen mont comen lampen ghelijck tortsen viers berrende.
Wt sijnen noesgaten coemt roock ghelijck van eenen heeten ende opsiedenden pot.
Sijnen adem doet colen bernen, ende een vlamme gaet wt sijnen muyl.
In sijnen hals sal stercheyt woonen, ende voer sijn aensicht sal armoede gaen.
Die leden van sijnen vleesche sijn aen malcanderen hanghende, hy sal teghen hem vloeden senden, ende tot een ander plaetse en sullen sij niet gheuoert worden.
Sijn herte sal hart worden ghelijck eenen steen, ende sal vast worden ghelijck eens smits aenbilt.
Als hy sal opghehauen worden, soe sullen die enghelen vreesen, ende veruaert sijnde sullen sij ghesuyuert worden.
Als hem dat sweert aengrijpen sal, soe en sal dat niet moghen blijuen staende, noch spiesse, noch borst ghetuych.
Want hy sal dat yser achten als caff, ende het metael als verrot hout.
Een scutter en sal hem niet veriaghen, die steenen vander slinghere{n} sijn hem verkeert in stroo.
Ghelijck een stroo sal hy eenen hamer achten, ende hy sal bespotten den ghenen die die glauie schiet.
Onder hem sullen wesen die radien der sonne{n}, ende hy sal onder hem tgout spraeyen als slijck.
Hy sal die diepte vander see doen opwallen als eenen pot, ende die stellen ghelijck als die saluen op sieden.
Achter hem sal den padt claer worden, hy sal den affgront achten als eenen die out wort.
Op aertrijc en is ghee{n} macht die by he{m} mach gheleken worden, die ghemaect is om dat hy niemanden en soude vreesen.
Alle dat dat hooghe is, siet hy, hy is die coninc ouer alle die kindere{n} der hoouerdien.
ENde Iob den Heere antwoerdende heeft gheseyt,
Ick weet wel, dat ghy alle dinck vermoecht, ende dat gheen ghedachte voer v verberghen en is.
Wie is dese die den raet verbercht sonder wetenheyt? daer om heb ick onwijselijck ghesproken, ende dinghen die bouen maten mijn kennisse te bouen ghinghen.
Hoort, ende ick sal spreken, Ick sal v vraghe{n}, ende thoonet my,
Met dat ghehoor der ooren heb ick v ghehoort, maer nu siet v mijn ooghe.
Daer om straffe ick my seluen, ende doe penitencie in voncken en{de} in asschen.
Ende nae dat die Heere dese woerden ghesproken hadden tot Iob, soo heeft hy gheseyt tot Eliphaz den Themaniter. Mijn verbolghentheyt is gram op v ende op v twee vrienden, want ghy en hebt voer my niet recht ghesproken ghelijck mijn knecht Iob.
Daer om neemt voer v lieden seuen stieren, ende seuen rammen, ende gaet tot mijnen knecht Iob ende offert brantoffere voer v lieden. Ende Iob mijn dienaer sal voer v lieden bidden, sijn aensicht sal ick ontfanghen, dat v die dwaesheyt niet gherekent en worde tot scult. Want ghy en hebt tot my gheen rechte woerden ghesproken, ghelijck mijn knecht Iob.
Hier om sijn wechghegaen Eliphaz die Themaniter, ende Baldad die Suhiter, ende Soghar die Naamaniter, ende sij hebben ghedaen ghelijck die Heere tot hen gheseyt hadde.
Ende die Heere heeft Iobs aensicht ontfanghen. Ende die Heere is oock ommeghekeert tot Iobs penitencie, doen hy badt voer sijn vrienden. Ende die Heere heeft Iob alle dat hy ghehadt hadde tweeuout weder om ghegheue{n}.
Ende tot hem sijn ghecome{n} alle sijn broeders, ende alle sijn susters, ende alle die hem te voren kenden, ende sij hebben met hem broot gheten in sijn huys, ende sij hebben op hem haer lieden hooft gheroert, ende hem vertroost van alle tquaet dat die Heere ouer hem ghebracht hadde. Ende sij hebben hem ghegheuen een ieghelijck een scaep, ende eenen gulden oorinck.
En{de} die Heere heeft Iobs laetsten ghebenedijt meer dan sijnen beghinsel. En{de} hy heeft ghecreghen veerthien duysent scapen, ende ses duysent kemels, ende duysent paer ossen, ende duysent eselinnen.
Ende hy heeft ghehadt seuen sonen, ende drij dochteren.
Ende hy heeft den naem van deen dochter ghenoemt. Dies ende den naem vander tweeder Cassia, ende den naem vander derder Cornustibij.
Ende daer en sijn gheen vrouwen gheuonde{n} soo schoon ghelijck Iobs dochteren in alle dlant. Ende haer vader gaff hen erffenisse onder hen broeders.
Ende Iob heeft nae dese ghesciedenissen gheleeft hondert ende veertich iaren, ende heeft sijn kinderen ghesien, ende die kinderen van sijnen kinderen totter vierder generatien toe, ende hy is ghestoruen out, ende vol daghen.
SAlich is die man die niet wech ghegaen en is in den raet der ongoddelijcker, en{de} in der sondaren wech niet en heeft ghestae{n}, noch inden setel der pestilencie{n} gheseten.
Maer in die wet des Heere{n} is sijnen wille, ende in sijn wet sal hy ouerdencken dach ende nacht.
Ende hy sal sijn ghelijck een hout dat gheplant is aen die vloeden der wateren, dat sijn vrucht sal gheuen te sijnen tijde. Ende sijn loof en sal niet afvallen, ende al wat hy doen sal dat sal voerspoedich wesen.
Alsoe niet die ongoddelijcke, alsoe niet, maer ghelijck dat stof dwelck den wint worpt van daensicht der aerden.
Daer om en stae{n} die ongoddelijcke niet op int ordeel, noch die sondaers inde{n} raet der rechtuerdigher.
Want die Heere kent den wech der rechtuerdigher, en{de} den wech der ongoddelijcker sal vergaen.
VVaer om hebbe{n} die Heydenen ghegrimt, ende die luyden ouerdacht ydel dinghen?
Tsamen hebben ghestaen die coninghe{n} der aerden, en{de} die princen sijn te same{n} ouer een ghecomen teghen den Heere, en{de} teghen sijnen ghesalfden.
Laet ons van een breke{n} hen banden, ende van ons worpen hen gareel.
Die in die hemele{n} woo{n}t salse begecke{n}, en{de} die Heere salse bescimpen.
Dan sal hy tot hen spreken in sijn gramscap, ende in sijnder verbolghe{n}theyt sal hijse verstooren.
Maer ic be{n} een coninck ghestelt van hem, ouer Sion sijne{n} heylige{n} berch, prekende sijn ghebodt.
Die Heere heeft tot my gheseyt mijn sone sijdt ghy, ick heb v heden ghewonnen.
Eyschet va{n} my, en{de} ick sal v die Heydene{n} gheue{n} tot uwer erffenissen, ende tot uwe besittinghe die eynden der aerden.
Ghy sultse regere{n} met een yseren roede, en{de} ghelijck eens potbackers vat suldise in stucken breken.
En{de} nu ghy coninghe{n} verstaet, wort onderwesen die dat aertrijck ordeelt.
Dient den Heere met vreesen, ende verhuecht v in hem met beuinghe.
Aenveert die leeringhe, op dat die Heere bij auontuere{n} niet gram en worde, en{de} dat ghy niet en vergaet vanden rechtuerdighen wech.
Als sijn gramscap in corter tijt ontsteken sal sijn, salich sijn sij alle die in hem betrouwen.
HEere waer om sijn sij vermenichfuldicht die my quellen? veel staender op teghen my.
Veel segghen mijnder zielen haer en is gheen salicheyt in haren Godt.
Maer ghy Heere sijt mijn ontfanghere, mijn glorie, ende verheffende mijn hooft.
Met mijnder stemmen heb ick totten Heere gheroepen, ende hy heeft my verhoort van sijnen heyleghen berch.
Ick heb gheslapen ende ben vast ontslapen gheweest, ende ick ben opghestaen, wa{n}t die Heere heeft my ontfanghen.
Ic en sal niet vreesen die duysende{n} des volcs die my omringe{n}, staet op Heere, ende behoudt mi mijn Godt.
Want ghy hebt gheslaghen allen die my teghen sijn sonder sake, die tanden der sondaren hebdi al in stucken ghebroken.
Den Heere behoirt toe die salicheyt, ende op v volck is v benedictie.
ALs ick aenriep, soo heeft my verhoort die Godt van mijnder rechtuerdicheyt, in die tribulacie hebdy my verbreydt. Ontfermt v mijnder ende verhoort mijn ghebedt.
Kinderen der menschen hoe langhe suldy wesen swaer van herten? waer toe bemindy ydelheyt ende suect lueghenen.
Ende weet dat die Heere wonderlijck ghemaect heeft sijnen heylighe{n}, die Heere sal my verhooren als ick tot hem roepen sal.
Weest gram, ende en wilt niet sondighen van dat ghy in uwe herte{n} segghet, ende in v slaepcamer, wort beweecht tot rouwe.
Offert dat sacrificie der rechtuerdicheyt, en{de} hoopt inden Heere, vele segghen wie heeft ons goede dinghen ghetoont.
Gheteekent is op ons dlicht ws aensichts o Heere, ghy hebt ghegheuen blijscap in mijn herte.
Van die vrucht haerder terwen, wijn, ende olien sijn sij vermenichfuldicht.
Inden vrede sal ick te samen slapen ende rusten.
Want ghy Heere hebt my sonderlinghe in die hope ghesteldt.
VAet mijn woorden Heere met uwen ooren, verstaet mijnen roep.
Luystert na die stemme mijns ghebedts, mijn coninck ende mijn Godt.
Want tot v sal ick bidden o Heere, des morghens vroech suldi mijn stemme verhooren.
Des morghens vroech sal ick by v staen, en{de} sien, want ghy en sijt gheen Godt willende boosheyt.
Noch by v en sal niet woonen die quaetwillighe, noch die onrechtuerdighe en sullen voor v ooghen niet blijuen.
Ghy hebt ghehaet alle die boosheyt doen, ghi sult verdoen alle die loghenen spreken. Den bloetghierighen man ende den bedrieghelijcken, sal die Heere verachten.
Maer ic sal door die menichfuldicheyt uwer bermherticheyt gaen in v huys, ick sal aenbidden tot uwe{n} heylighen tempel in v vreese.
Heere leydt my in v rechtuerdicheyt, om mijnder viande{n} wille soo bescict in v aenscouwe{n} mijne{n} wech.
Want in haren mont en is die waerheyt niet, hen herte is ydel.
Een open graf is hen kele, met haren tonghen deden sij bedriechlijck, ordeeltse o Godt. Laetse afvallen van haren ghedachten, nae die menichte van haren boosheden soo drijftse wt, want sij hebben v ghecreyt o Heere.
Ende laetse blijde sijn alle die in v hopen, inder eewicheyt sullen sij hen verhueghen, ende ghy suldt in hen woonen. Ende sij sullen in v glorieren alle die uwen naem liefhebben,
want ghy sult ghebenedijden den rechtuerdighen. Heere, als mette{n} scilt van uwen goeden wille hebdy ons ghecroont.
HEere en straft my niet in uwer verbolghentheyt, noch in uwer gramschappen en castijt my niet.
Ontfermt v mijnder Heere want ick ben cranck, gheneest my Heere, want alle mijn beenderen sijn heel ontsteldt.
Ende mijn ziele is seer verscrict, ende ghy Heere hoe langhe?
Wert omghekeert Heere, ende verlost mijn ziele, maect my ghesont om uwe bermherticheyt.
Want daer en is niemant in die doot die ws ghedachtich is, ende wie sal v in die helle belijden?
Ick heb ghearbeyt in mijn suchtinghe, ick sal alle nachten mijn bedde wasschen, met mijnen tranen sal ick mijn rustplaetse beghieten.
Mijn ooghe is van die verbolghe{n}theyt verslaghe{n}, ick ben veroudert onder mijn vianden.
Gaet wech van my alle die boosheyt werct, want die Heere heeft die stemme mijns weene{n}s ghehoort.
Die Heere heeft mijn ootmoedich bidde{n} verhoort die Heere heeft mijn ghebedt ontfanghen.
Laet bescaemt worden, ende seer crachtelijck ontsteldt alle mijn vianden, laetse bekeert worden ende seer haestelijck hen scamen.
HEere mijn Godt in v heb ick ghehoopt, behoudt my wt allen die my vervolghen, ende verlost my.
Dat hy tot eenighen tijt niet en grijpe als eenen leeuw mijn ziele, alsser niemant en is die verlossen mach, oft salich maken.
Heere mijn Godt, heb ick dit ghedaen, ende isser boosheyt in mijn handen.
Heb ick met quaet gheloont, die my met quaet betaelden, soo moet ick te recht ydel afvallen van mijnen vianden.
Soo moet die viant mijn ziele vervolghen en{de} grijpen, ende vertreden in deerde mijn leuen, ende mijn glorie tot stof brenghen.
Staet op Heere in v gramschap, ende wort verheuen in die palen van mijnen vianden. Ende staet op Heere mijn Godt int ghebodt dat ghy beuolen hebt,
ende die vergaderinghe der volcke{n} sal v omringhen. Ende om dese coemt wedero{m} int hooghe,
die Heere ordeelt die luyden. Ordeelt my Heere nae mijn rechtuerdicheyt, ende nae mijn onnooselheyt ouer my.
Die archeyt der sondaren sal vernielt worden, ende ghy sult den rechtuerdighen bescicken, ghy Godt ondersueckende die herten ende nieren.
Mijn rechtuerdighe helpe is vanden Heere die salich maect die oprechtighe van herten.
Godt is een rechtuerdich richter, sterck, ende lijdtsamich, sal hy tot allen daghen gram worden?
Ten sij dat ghy bekeert wordt, hy heeft sijn sweert opgheheuen te slaen, sijnen boghe heeft hy ghespannen, ende dien bereydt.
Ende in dien heeft hy bereyt ghescutte{n} des doots, sijn pijlen heeft hy om te verbernen ghemaect.
Siet hy brengt voort onrechtuerdicheyt, hy heeft rouwe ontfanghen ende ghebaert boosheyt.
Eenen put heeft hy open ghedaen ende dien ontgrauen, ende hy is in die gracht gheuallen die hy ghemaect heeft.
Sijn smerte sal wederom keeren op sijn hooft, en-de opden tsop van sijnen hoofde sal sijn boosheyt nederdalen.
Ick sal den Heere belijden nae sijn rechtuerdicheyt, ende ick sal singhen den naem van den alderhoochsten Heere.
HEere onse Heere, hoe wonderlijck is uwen naem ouer gheheel aertrijck. Want v heerlijckheyt is verhauen, bouen die hemelen.
Wt den monde vanden ionghen kinderen noch niet sprekende, ende der suyghelinghen hebdi den lof volmaect om uwe vianden, dat ghy verderuen soudt den viant ende den wreker.
Want ick sal sien uwe hemelen, die wercken uwer vingheren, die mane, ende sterren die ghy ghefundeert hebt.
Wat is die mensch dat ghy sijns ghedachtich sijt? oft die soon des menschen, dat ghy hem besoect?
Ghy hebt hem minder ghemaect een luttel beneden die enghelen, met glorien ende eeren hebdi hem ghecroont,
ende hebt hem ghesteldt ouer die wercken uwer handen.
Alle dinghen hebdi onder sijn voeten gheworpen scapen ende ossen, ende daer toe noch die dieren des veldts.
Die voghelen des hemels ende die vissche{n} der zee, die doorwandelen die paden der zee.
Heere onse Heere, hoe wonderlijc is uwen naem ouer gheheel eertrijck?
ICk sal v belijden Heere met alle mijn herte, ick sal vertellen allen v wonderen.
Ick sal my verblijden ende verhueghen in v, ick sal uwen name singhen o ghy alderhoochste.
Als ghy mijnen viant achterwaerts ommekeeren sult, dan sullen sij cranck worden, ende verghaen van uwen aensicht.
Want ghy hebt mijn ordeel, ende mijn sake ghedaen, ghy hebt opden throon gheseten die daer oordeelt die rechtuerdicheyt.
Ghy hebt die Heydenen ghestraft, ende die ongoddelijcke is verghaen, haren naem hebdy wtgheuaecht inder eewicheyt, ende in die eewe der eewen.
Des viants sweerden sijn vergaen ten eynde, ende hen steden hebdi bedoruen. Hen ghedenckenisse is vergaen metten gheluydt,
ende die Heere blijft inder eewicheyt. Hy heeft int ordeel sijnen throon bereydt,
ende hy sal den omganc der eerden ordeele{n} in gherechticheyt, hy sal die volcken ordeelen in die rechtuerdicheyt.
En{de} die Heere is gheworden een toevlucht den armen, een helper in die bequame tijde{n} in die tribulacie.
En{de} laetse in v hopen die uwen naem kennen, wa{n}t ghi en hebt niet verlate{n} die ghene die v soecke{n} Heere.
Singt den Heere die in Sion woont, vercondicht onder die Heydenen sijn naersticheden.
Want soeckende hen bloet is hy des ghedachtich gheweest, hy en heeft niet vergheten den roep vanden armen.
Ontfermt v mijnder Heere, siet mijn vernederinghe van mijnen vianden.
Ghy die my verheft van die poorten der doot, dat ick soude vercondighen allen v louinghen in die poorten der dochter van Sion.
Ick sal my verhueghen in uwe salicheyt, die Heydenen sijn vast ghesteken in die verderffenisse die sij ghemaect hebben. In desen strick die sij gheberghen hebben, is haren voet gheuanghen.
Die Heere sal ghekent worden rechte ordeelen doende, in die wercken sijnder handen is die sondaer beuanghen.
Die sondaeren moeten tsamen ghekeert werden ter hellen, alle die Heydenen die Godt vergheten.
Want totten eynde en sal die arme niet vergheten worden, die lijdtsaemheyt der armen en sal niet vergaen totten eynde.
Staet op Heere, en laet den mensch niet versterct worden, laet die Heydenen gheordeelt worden in v aenscouwen.
Stelt Heere eenen wetgheuer op henlieden, laet die Heydenen weten dat sij menschen sijn.
Waerom sijdi Heere verre wech ghegaen, en{de} versmaet ons in die bequame tijden in die tribulacie?
Als die o{n}goddelijcke hem verhoouerdicht so wort die arme ontsteken, sij worden beuanghen in die raden die sij dencken.
Want die sondaer wort ghepresen in die begheerten sijnder zielen, en{de} die boose wort ghebenedijt.
Die sondaer heeft den Heere vergramt, nae die menichfuldicheyt sijnder gramschappen en sal hy dat niet versoecken.
Daer en is gheen Godt in sijn aenschouwen, sijn weghen sijn besmedt tot allen tijden. V ordeelen worden wech ghenomen van sijnen ae{n}sicht, ouer alle sijn vianden sal hi heerscappie hebben.
Want hy heeft gheseyt in sijn herte. Ick en sal niet verroert worden van gheslachte tot gheslachte, sonder quaet.
Wiens mont is vol maledictien, ende bitterheden, ende bedroch, onder sijn tonghe is arbeidt en{de} pijne.
Hy sidt in die laghen metten rijcken, int heymelijc dat hy dooden soude den onnooselen.
Sijn ooghen aensien den armen, hy leydt laghen int verborghen als eenen leeuw in sijn speluncke. Hy leydt laghen om te grijpen den armen, te grijpen den armen als hy hem aenhaelt.
In sijnen strick sal hy dien vernederen, hy sal sij seluen buyghen, ende vallen als hy heerscappie ghecreghen heeft ouer die arme.
Want hy heeft in sijn herte gheseydt. Godt heuet vergheten, hy heeft sijn aensicht afghekeert dat hijs niet sien en soude ten eynde.
Staet op Heere Godt, laet v hant verhauen worden, en vergheet den armen niet.
Waerom heeft die ongoddelijcke Godt tot gramscap verwect? want hy heeft in sijn herte gheseyt, hy en sals niet versuecken.
Ghy sieghet want ghy den arbeyt ende die smerte aenmerct, dat ghy die soudt leueren in v handen. V is die arme ghelaten, der weesen suldy een helper wesen.
Breect in stucken den arm vanden sondaer, ende boosen, sijn sonde sal ghesocht worden, ende niet gheuonden.
Die Heere sal regneren eewichlijck, ende in die eewe der eewen, ghy Heydenen sult verghaen van sijnder eerden.
Die begheerte der armen heeft die Heere verhoort, die bereydinghe van haren herten heeft v oore verhoort.
Om recht te doen den weesen ende den ootmoedi-ghen, dat die mensch daer voorts niet meer toe en doe om sij seluen groot te maken opder eerden.
INden Heere heb ick betrouwen, hoe segt ghi mijnder zielen, Vaert ouer opden berch als een mussche.
Want siet die sondaers hebben den boghe ghespa{n}nen, sij hebben hen scichten bereydt inden pijlkoker, om te scieten int doncker die recht van herten sijn.
Want dat ghy volmaect hadt hebben sij bedorue{n}, maer wat heeft die rechtuerdighe ghedaen?
Die Heere is in sijnen heylighen tempel, die Heere inden hemel is sijnen stoel. Sijn ooghen sien op die arme, sijn oochscelen onderuraghen die kinderen der menschen.
Die Heere onderuraecht den rechtuerdighen ende ongoddelijcken, maer wie boosheyt bemint die haet sijn ziele.
Hy sal op die sondaren stricken reghenen, vier ende solfer ende den wint vanden onwederen is tdeel van haren kelck.
Want die Heere is rechtuerdich, ende rechtuerdicheden heeft hy lief ghehadt, gherechticheyt heeft sijn aensicht aenghesien.
MAect my salich Heere, want die heylighe is ghefaelgiert, want die waerheden sijn vermindert van die kinderen der menschen.
Idelheden hebben si ghesproken een ieghelijck tot sijnen naesten? bedrieghelijcke lippen hebben int herte ende herte ghesproken.
Die Heere verstroeye alle die bedrieghelijcke lippen, ende die hoochsprekende tonghe.
Die gheseyt hebben, ons tonghe sullen wij groot maken, ons lippen sijn van ons, wie is ons Heere?
Om die allendicheyt vanden behoeuighen en{de} dat suchten der armen, sal ick nv opstaen, seyt die Heere. Ick salse stellen in die salicheyt ghetrouwelijc sal ick daer in doen.
Die wtspraken des Heeren sijn suyuer wtsprake{n}, siluer doort vier ondersocht, gheproeft ende ghesuyuert vanden eerden seuenmael.
Ghy Heere sult ons salich maken, ende bewaren van desen gheslachte inder eewicheyt.
In eenen omganck wandelen die ongoddelijcke, nae v hoocheyt hebdi vermenichfuldicht die kinderen der menschen.
HOe langhe suldi mijns vergheten Heere toteynde? hoe langhe keerdi v aensicht van my?
Hoe langhe sal ick raden stellen in mijn ziele, pijne in mijn herte des daechs?
Hoe langhe sal mijn viant verhauen worden boue{n} my?
siet aen ende verhoort my Heere mijn Godt. Verlicht mijn ooghen dat ick tot gheenen tijde en ontslape in die doot?
dat mijn viant nemmermeer en segghe. Ick heb hem verwonnen. Die my quellen, sullen hen verhueghen eest dat ick beroert worde,
maer ick heb in v bermherticheyt ghehoept. Mijn herte heeft hem verhuecht in sijnen salichmakere, ick sal den Heere singhen die my goede dinghen ghegheuen heeft, ende ick sal met sanghe louen den naem vanden alderhoochsten Heere.
DIe onwijse heeft gheseyt in sijn herte, daer en is gheen God, sij sijn verdoruen en{de} afgrijselijc gheworde{n} in hen beneersten, daer en is niement die goet doet, daer en is niema{n}t tot eene{n} toe.
Die Heere heeft wtghesien op die kinderen der menschen, om dat hy sien soude ofter oock iemant is verstaende, ende Godt soeckende.
Sij sijn alle besijden afgheweken, sij sijn te samen onnut gheworden, daer en is niemant die goet doet, daer en is niemant tot eenen toe. Een open graf is hen kele, met haren tonghen deden sij bedrieghelijck, der aderen fenijn is onder hen tonghe. Der welcker mont is vol maledictien ende bitterheyts, rasch sijn hen voeten om bloet wt te storten. Volcomen bederffenisse ende onsalicheyt is in hen weghen, ende den wech des vreedts en hebben si niet gekent, daer en is ghee{n} vreese Gods voor hen ooghe{n}.
En sullen sijt alle niet bekennen die boosheyt doe{n}, die mijn volck verslinden als die spijse des broots?
Den Heere en hebben sij niet aenroepen, sij hebbe{n} daer ghebeeft van vreesen, daer gheen vreese en was.
Want die Heere is in dat rechtuerdich geslachte, den raet vanden armen hebt ghy bescaemt, want die Heere is sijn hope.
Wie sal wt Sion gheuen die salicheyt Israhel? als die Heere afghekeert sal hebben die gheuangenisse sijns volcs, soo sal hem Iacob verhueghen, ende Israel hem verblijden.
HEere wie sal in v tabernakel woone{n}? oft wie sal rusten op uwen heylichen berch?
Die sonder smette wandelt, ende werct rechtuerdicheyt.
Die de waerheyt spreect in sijn herte, die gheen bedroch ghedaen en heeft met sijn tonghe. Noch sijnen naesten gheen quaet en heeft ghedae{n}, noch gheen verwijt ghenomen en heeft teghen sijnen naesten.
Die quaetwillighe is voor sijn aensicht te niet ghebracht, maer die de{n} Heere vreesen die glorificeert hy. Die sijnen naesten sweert ende niet en bedriecht,
die sijn ghelt niet ghegheuen en heeft ten woecker, ende gheen ghiften ouer den onnooselen ontfanghen en heeft. Die dese dinghen doet, en sal niet beroert worden inder eewicheyt.
BEhoudt my Heere, want ick heb in v ghehoopt,
ic heb den Heere gheseyt, mijn Godt sijdi, want mijnder goeden en behoefdi niet.
Inden heylighen die in sijnen lande sijn, heeft hy alle mijn willen wonderlijcken ghemaect.
Hen crancheden sijn vermenichfuldicht, daer nae hebben sij ghehaest. Ick en sal hen versaminghen niet vergaderen van den bloeden, noch ic en sal niet ghedachtich sijn haerder namen door mijn lippen.
Die Heere is tdeel mijnder eruen ende mijns kelcs ghy sijt die ghene die mijn erffelijcheyt my wederom gheuen sult.
Die seelen sijn my gheuallen int costelijcke, want mijn erffenisse is my costelijck.
Ick sal den Heere ghebenedijden die my verstant heeft ghegheuen, daer bouen oock totten nacht toe hebben my mijn nieren ghestraft.
Ick voorsach den Heere in mijn aenscouwe{n} altijt, want hy is my ter rechter sijden, dat ick niet beroert en worde.
Daerom is mijn herte verblijdt, ende mijn tonghe heeft haer verhuecht, daer toe so sal mijn vleesch ooc rusten in die hope.
Want ghy en sult mijn ziele niet laten in die helle, noch ghy en sult uwen heylighen niet gheuen te sien die verderffenisse.
Ghy hebt mij kenlijck ghemaect die weghen des leue{n}s, ghy sult my veruulle{n} met blijscap met uwe{n} aensicht, wellustichede{n} sijn in v rechte hant totten eynde.
VErhoort Heere mijn rechtuerdicheyt, slaet gade mijn ghebedt. Metten ooren vaet mijn ghebedt, niet met bedrieghelijcker lippen.
Van uwen aensicht laet mijn ordeel voort comen, laet v ooghen sien die gherechticheden.
Ghy hebt mijn herte gheproeft, ende dat besocht des nachts, metten viere hebdi my ondersocht, ende gheen boosheyt en is in my gheuonden.
Op dat mijnen mont niet en spreke der menschen wercken, om die woorden uwer lippen heb ick harde weghen bewaert.
Volmaect mijn ghangen in v paden, dat mijn voetstappen niet beroert en werden.
Ic heb gheroepe{n} wa{n}t ghi God hebt my verhoort, neycht v oore te mywaerts, en{de} v{er}hoort mijn woorde{n}.
Maect wonderlijck v bermherticheden, ghy die salich maect die ghene die in v hopen.
Vanden ghenen die uwer rechter hant wederstae{n} bewaert my, als den appel vander ooghen. Onder die scaduwe van uwen vloghelen bewaert my,
van daensicht der ongoddelijcken die my ghepijnicht hebben. Mijn vianden hebben mijn ziele omringhet,
hen vet hebben sij ghesloten, haren mont heeft hoouerdie ghesproken.
My verworpende hebben sij my nv omringet, hen ooghen hebben sij opghesteldt ter aerden te neyghe{n}.
Sij hebben my ontfanghe{n} als eenen leeuw bereyt totten rooue, ende als een welpen va{n}den leeuwe woonende in verborghen plaetsen.
Staet op Heere ende verrascht hem, en{de} treedt hem onder die voeten, verlost mijn ziele van den ongoddelijcke,
v sweert van die vianden uwer hant. Heere sceydtse van die luttel menschen vander eerden in hen leuen, ende van uwen verborghentheden is haren buyck veruult. Sij sijn versaet van kinderen, ende sij hebben hen bleuelinghen ghelaten haren cleynen kinderen.
Maer ick sal in rechtuerdicheyt my vertoonen uwen aensicht, ick sal versaet worden als v glorie haer openbaert.
ICk sal v lief hebben Heere mijn stercheyt,
die Heere is mijn vasticheyt, ende mijn toeulucht ende mijn verlosser. Mijn Godt is mijn helper, en{de} ick sal in hem hope{n}. Mijn bescermer, ende den horn mijnder salicheyt, ende mijn ontfanger.
Louende sal ick den Heere aenroepe{n}, ende van mijnen vianden sal ick behouden sijn.
Die pijnen des doots hebben my omuanghen, ende die beken der boosheyt hebben my verstoort.
Die pijnen der hellen hebben my omuanghen, my hebben verrascht die stricken des doots.
In mijn tribulacie heb ick den Heere aenroepen, ende tot mijnen Godt gheroepen. Ende hy heeft van sijnen heylighen tempel mijn stemme ghehoort, ende mijnen roep in sijn aensicht is ghegaen in sijn ooren.
Die aerde is beruert gheweest, en{de} heeft ghebeeft, die fundamenten der berghen sijn verstoort gheweest ende beroert, om dat hy op hen ghestoort is.
Eenen roock isser opghegaen in sijn gramscap, ende een vier heeft van sijn aensicht ghebernt, colen sijn daer af ontsteken.
Hy heeft die hemelen gheboocht, en{de} is nederghedaelt, ende eenen donckeren neuel onder sijn voeten.
Ende hy is op die Cherubims gheclommen, ende heeft gheuloghen, hy heeft gheuloghen bouen die vederen der winden.
Ende hy heeft die duysternissen ghesteldt voor sijn scuylinghe, rontsom van dien is sijn tabernakel, doncker water is in die wolcken der locht.
Van die claerheyt sijn in sijn aenscouwen die wolcken wech ghetrocken, haghel, ende colen des viers.
Ende die Heere heeft vanden hemel ghedondert, ende die alderhoochste heeft sijn stemme ghegheuen, haghel ende colen viers.
Ende hy heeft sijn pijlen wtghescote{n}, ende die verstroyt, blixemen heeft hy vermenichfuldicht, ende die verstoort.
Ende daer sijn gheopenbaert fonteynen der wateren, ende ontdect sijn die fundamenten vanden omganck der aerden. Van uwer berispinghen Heere, van dat inblasen des gheests van uwer gramscappen.
Hy heeft van thoochste ghesonden, ende my opghenomen, ende hy heeft my opghenomen van veel wateren.
Hy heeft my verlost van mijn alderstercste vianden, ende vanden ghenen die my haten, want sij sijn versterct bouen my.
Sij hebben my verrascht inden dach van mijnder pijninghe{n}, en{de} die Heere is mijn bescermer gheworde{n}.
En{de} hy heeft my wtgheleydt totter breedtheyt, hy heeft my salich ghemaect want hy heeft my ghewilt.
En{de} die Heere sal my weder loonen nae mijn rechtuerdicheyt, ende nae die puerheyt van mijnen handen sal hy my weder betalen.
Want ic heb bewaert die weghen des Heeren, ende ick en heb niet ongoddelijcs van mijnen Godt bedreuen.
Want alle sijn ordeelen sijn voor mijn aenschijn, en{de} sijn rechtuerdicheden en heb ick va{n} my niet verstoote{n}.
Ende ick sal ombesmedt sijn met hem, ende ick sal my wachten van mijn boosheyt.
Ende die Heere sal my loonen nae mijn rechtuerdicheyt, ende nae die suyuerheyt van mijnen handen in daenscouwen van sijnen ooghen.
Metten heylighen suldi heylich sijn, ende metten onnooselen man suldy onnoosel sijn.
Ende metten wtuercorenen suldi wtuercoren sijn, ende metten verkeerden suldi verkeert worden.
Want ghy sult dat ootmoedich volck behouden, en{de} die ooghen der hoouerdigher suldi vernederen.
Want ghy verlicht mijn lampe, Heere mijn God verlicht mijn duysternissen.
Want door v sal ick verlost worden van die beco-ringhe, en{de} door mijnen Godt sal ic door de{n} muer gae{n}.
Mijn Godt ombesmedt is sijnen wech, die wtspraken des Heeren sijn door tvier ondersocht, hy is een bescermer van alle die in hem hopen.
Want wie is Godt sonder den Heere? oft wie is Godt sonder onsen Godt?
Godt die my omgort heeft met crachte, ende heeft mijnen wech ombeulect ghesteldt.
Die mijn voeten volmaect als der herten, ende op die hoochden my stellende.
Die mijn handen leert ten strijde, en{de} ghy hebt als eenen metalen boghe mijn armen ghesteldt.
En{de} ghy hebt my ghegeuen die bescerminghe van uwer salicheyt, en{de} v rechte hant heeft my ontfanghe{n}. En{de} v onderwijsinghe heeft my ghecastijt ten eynde, en{de} v onderwijsinghe die sal my leeren.
Ghy hebt mijn ganghen verbreyt onder my, ende mijn voetstappen en sijn niet cranck gheworden.
Ick sal mijn vianden veruolghen, en{de} die aengrijpe{n} en{de} ick en sal niet ommekeeren tot dat sij te niete sijn.
Ick salse in stucken breken, en{de} sij en sullen niet moghen staen, sij sullen vallen onder mijn voeten.
Ende ghy hebt my met cracht omgort ten strijde, ende ghy hebt onder mijn voeten gheworpen die teghen my opstaen.
Ende mijn vianden hebdi my ghegheuen ten rugghe, ende die my haten hebdi heel vernielt.
Sij hebben gheroepen ende daer en was niement diese verloste, totten Heere, ende hy en heeftse niet verhoort.
Ende ick salse als stof in stucken breken voor daenschijn des wints, als slijc der strate{n} sal ickse wtuaghe{n}.
Ghy sult my verlossen van dat wedersegghen des volcs, ghy sult my stellen tot een hooft der Heydene{n}.
Een volck dat ick niet ghekent en hebbe heeft my ghedient, int ghehoor der ooren heuet my onderdanich gheweest.
Die vreemde kinderen hebben my gheloghen, die vreemde kinderen sijn veroudert, en{de} sij hebben manck ghegaen van haren paden.
Die Heere leeft ende ghebenedijt sij mijn Godt ende verheuen moet wesen Godt mijnder salicheyt.
Godt die my die wraken gheeft, ende brengt die volcken onder my, mijn verlosser van mijnen grammoedighen vianden.
En{de} vanden ghene{n} die teghen my opstaen suldi my verheffen, vanden boosen man suldi my verlossen.
Daerom sal ick v belijden in die natien Heere, en{de} uwen naem sal ick een psalter liet segghen.
Grootmakende die salicheden van sijnen coninck, ende bermherticheyt doende sijnen ghesalfde{n} Dauid, ende sijnen sade inder eewicheyt.
DIe hemelen vertellen die glorie Gods, ende die wercken sijnder handen vercondicht dat firmament.
Den dach seyt den daghe het woort, en{de} den nacht gheeft den nacht te kennen die wetenheyt.
Ten sijn gheen spraken noch woorden, der welcker stemmen niet ghehoort en worden.
In alle dat aertrijck is hen stemme wtgheghaen, ende in die eynden van den omganck der aerden hen woorden.
In die sonne heeft hy sijn tabernakel ghesteldt, ende hy als eenen brudegom voortcome{n}de wt sijn slaepcamer. Heeft hem verhuecht als eenen ruese, om den wech te loopen,
van den oppersten hemel is sijnen wtganck. En{de} sijnen toeloop is totten oppersten van dien ende daer en is niemant die hem verberghen mach van sijnder hitten.
Die wet des Heeren is ombesmedt, bekeerende die zielen, tghetuyghenis des Heeren is ghetrouwe, gheuende wijsheyt den cleynen kinderen.
Die rechtuerdicheden des Heeren sijn recht, verblijdende die herten, tghebodt des Heeren is claer, verlichtende die ooghen.
Die vreese des Heeren is heylich duerende van eewe tot eewe, die ordeelen des Heere{n} sijn warachtich, gherechtuerdicht in hen seluen.
Begheerlijck bouen gout ende seer costelijcke ghesteenten, ende sueter dan honich ende honichraten.
Want v dienaer die bewaertse, in die te beware{n} is groote vergheldinghe.
Wie verstaet die versuemenissen, van mijnen verborghentheden suyuert my,
ende vanden vreemden sonden spaert uwen dienaer. Eest dat sij ouer my gheen heerscappie en crijghe{n}, soo sal ick ombesmedt sijn, ende ic sal ghesuyuert worden van die alder grootste misdaet.
Ende die redenen mijns monts sullen wesen om te behaghen, ende die aendacht mijnder herten is in v aenscouwen altijt. Heere mijn helper, ende mijn verlosser.
DIe Heere verhoore v inden dach der tribulacien, den naem van Iacob bescerme v.
Hy sende helpe va{n} die heylighe plaetse, ende bescerme v van Sion.
Hy sij ghedachtich allen uwe sacrificien, en{de} uwen brantoffer wort vet.
Hy gheue v nae v herte, ende hy vestighe allen uwen raet.
Wij sullen ons verblijden in uwer salicheyt, ende inden naem ons Godts sullen wij groot ghemaect worden.
Die Heere veruulle alle uwe begheerten, nv heb ick ghekent dat die Heere sijnen ghesalfden behouden heeft. Hy verhoore hem van sijnen heylighen hemel, in die machtighe is die salicheyt va{n} sijnder rechter hant.
Dese in waghenen, en{de} dese in peerden, maer wij sullen inden naem des Heeren ons Gods aenroepe{n}.
Sij sijn verbonden ende gheuallen, maer wij sijn opghestaen ende opghericht. Heere behoudt den coninck, ende verhoort ons inden dach als wij v aenroepen.
Heere in uwer cracht sal hem die coninck verblijden, ende op uwe salicheyt sal hi hem seer verhueghen.
Den wensch sijnder herten hebdy hem ghegheue{n,} ende van den wille sijnder lippen en hebdi hem niet berooft.
Want ghy hebt hem voorcomen met die ghebenedijdinghe uwer soeticheyt, ghi hebt op sijn hooft ghestelt van een croone van costelijcke ghesteente.
Dleuen heeft hy van v begheert, ende ghy hebbet hem ghegheuen, lancheyt der daghen eewelijck ende emmermeer.
Groot is sijn glorie in uwe salicheyt, glorie en{de} groo-te schoonheyt suldi op hem stellen.
Want ghy sult hem gheuen ter ghebenedijdinghe{n}, eewelijck ende emmermeer, ghy sult hem verblijden in vruechden met uwen aensicht.
Want die coninck inden Heere hoept, ende in die bermherticheyt des alderhoochsten en sal hy niet verroert worden.
Laet v hant gheuonden worden allen uwen viande{n} v rechter hant moet vinden alle die v haten.
Ghy sultse stellen als eenen ouen des viers ten tijde van uwen aensichte, die Heere salse in sijn gra{m}scap verstooren, ende tvier salse verslinden.
Hen vrucht suldi vander eerden vernielen, en{de} hen saet van die kinderen der menschen.
Want sij hebben quade dinghen op v ghekeert, sij hebben raden ghedacht die sij niet en hebben connen vast ghemaken.
Want ghy sult hen ten rugghe stellen, in v bleuelinghen suldi hen aensicht bereyden.
Wort verheuen Heere in v cracht, wij sulle{n} singhe{n} ende metten psalter v crachten louen.
MYn Godt, mijn Godt, siet op my, waerom hebdi my verlaten? verre van mijnder salicheyt sijn die woorden van mijnen misdade{n}.
Mijn Godt ick sal roepen inden dach ende ghy en sult dat niet verhoore{n}, ende des nachts, ende niet tot mijnder onwijsheyt.
Maer ghy woont int heylighe, den lof va{n} Israel.
In v hebben ghehoept ons vaders, sij hebben ghehoept, ende ghy hebtse verlost.
Tot v hebben sij gheroepen ende sij sijn behouden gheweest, in v hebben sij ghehoept, ende si en sijn niet bescaemt gheweest.
Maer ick ben eenen worm en{de} gheen mensch, een versmaetheyt der menschen, ende een verworpe{n}heyt des volcks.
Alle die my saghen hebben my bespot, sij hebben metten lippen ghesproken, ende thooft ghescudt.
Hy heeft inden Heere ghehoept, laetten hem nv verlossen, hy maecke hem salich, want hy wilt hem.
Want ghy sijt die ghene die my wtghetrocke{n} hebt wt den buyck, mijn hope van die borsten mijns moeders
in v ben ick gheworpen wten buyck. Van mijns moeders buyc sijdi mijn Godt,
en wilt van my niet scheyden. Want die tribulacie is seer nae, want daer en is niemant die helpe.
My hebben omringhet veel calueren, vette stiere{n} hebben my omleydt
Sij hebben op my haren muyl gheopent, ghelijck eenen leeuw roouende ende briesschende.
Ghelijck water ben ick wtghestort, ende alle{n} mijn beenderen sijn verspreyt. Mijn herte is gheworden als smeltende was, int midden van mijnen buyck.
Mijn cracht is verdroocht als eenen scerf, en{de} mijn tonghe cleefde aen tghehemelte mijns monts, en{de} totten stof des doots hebdi my ghebracht.
Want my hebben omringet veel honden, den raet der quaetwillighen heeft my omleydt. Sij hebben doorgrauen mijn handen en{de} mijn voeten,
sij hebben ghetelt alle mijn ghebeente. Maer sij hebben my aenmerct ende besien,
sij hebben mijn cleederen voor hen ghedeylt, ende op mijn cleedt hebben sij dlot gheworpen.
Maer ghy Heere en vervreemt v helpe niet verre van my, tot mijnder helpen siet toe.
Godt verlost mijn ziele vanden sweerde, ende wt des honts macht mijn eenighe.
Verlost my wten mont des leeuws, ende van die hornen des eenhorens mijn ootmoedicheyt.
Ick sal uwen naem vertellen mijnne{n} broeders, int midden der kercken sal ick v louen.
Ghy die den Heere vreest looft hem, alle tsaet van Iacob glorificeert hem.
Hem vreese alle tsaet van Israel, want hy en heeft niet versmaet noch veronwaerdicht tghebedt vanden armen. Noch hy en heeft sijn aensicht niet afghekeert van my, en{de} doen ic tot hem riep, so heeft hy my verhoort.
By v is mijnen lof in die groote kercke, mijn beloften sal ick betalen int aenscouwen vanden ghene{n} die hem vreesen.
Die arme sullen eten ende versaet worden, en{de} sij sullen den Heere louen die hem soecken, hen herten sullen leuen inder eewicheyt ende emmermeer.
Allen die eynden der aerden sullen ghedachtich worden ende bekeert totten Heere. Ende alle die gheslachten der Heydenen sulle{n} aenbidden voor sijn aenscouwen.
Want des Heeren is dat rijc, ende hy sal heerscappie hebben ouer die Heydenen.
Alle die vette der eerden hebben gheten ende aenbeden, voor sijn aensicht sullen si alle vallen die ter eerden neder dalen.
Ende mijn ziele sal hem leuen, ende mijn saet sal hem dienen.
Die toecomende generatie sal den Heere vercondicht worden, ende die hemelen sullen sijn rechtuerdicheyt vercondigen, den volcke dat gheboren sal worden dwelck die Heere ghemaect heeft.
DIe Heere regeert my, ende my en sal niet ghebreken,
in die plaetse der weyden daer heeft hy my ghesteldt. Op die vermakende wateren heeft hy my opgeuoedt,
mijn ziele heeft hy bekeert. Hy heeft my gheleydt op die paden der rechtuerdicheyt, om sijnen naem.
Want al wandelde ick int midde{n} van die scaduwe der doot, soo en sal ick geen quaet vreesen, want ghi met my sijt. V roede en{de} uwen stock, die hebben my ghetroost.
Ghy hebt in mijn aenscouwen een tafel bereyt, teghen die ghene die my quellen. Ghy hebt mijn hooft vet ghemaect met olien, ende hoe costelijck is mijnen droncke makende kelck.
Ende v bermherticheyt sal mi nae volghen alle die daghen mijns leuens. Ende om dat ick woonen soude int huys des Heeren, in die lancheyt der daghen.
DEs Heeren is die aerde ende haer volheyt, den omganck der eerden, ende alle die daer in woonen.
Want hy heeft die op die zee wateren ghefundeert ende op die vloeden heeft hy dien bereyt.
Wie salder climmen opden berch des Heeren? oft wie sal staen in sijn heylighe plaetse?
Die onnoosel van handen is, en{de} suyuer van herte{n}, die niet te vergheefs sijn ziele en heeft ghenome{n}, noch sijnen naesten in bedroch ghesworen.
Dese sal die benedictie vanden Heere ontfanghe{n}, ende bermherticheyt van Godt sijnen salichmaker.
Dit is tgheslachte der gheender die hem soecken, die daenschijn soecken van Iacobs Godt.
Doet op v poorten ghy princen, ende wort opghehauen ghy eewighe poorten, ende daer sal incomen die coninck der glorien.
Wie is dese coninck der glorien? die Heere sterck ende machtich, die Heere machtich inden strijdt.
Doet op v poorten ghy princen ende wort opghehauen ghy eewighe poorten, ende daer sal incomen die coninck der glorien.
Wie is dese coninc der glorie{n}? die Heere der crachten die is die coninck der glorien.
TOt v Heere heb ick mijn ziele opgheaue{n},
mijn Godt in v heb ick betrouwen, ic en sal niet bescaemt worden.
Noch en laet mijn vianden my niet bespotte{n}, want alle die v verbeyden en sullen niet bescaemt worden.
Laetse bescaemt worden alle die onrechtuerdicheden doen te vergheefs. Thoont my Heere v weghen, en{de} leert my v pade{n}.
Bescict my in v waerheyt, en{de} leert my, want ghy sijt Godt mijn salichmaker, ende v heb ic verbeydt den gheheelen dach.
Weest ghedachtich uwer bermhertigher wercken Heere, ende uwer bermherticheden die vanden beghin der werelt gheweest sijn.
Die versuemenissen mijnder ioncheyt, ende mijnder onwetenheden en wilt niet ghedencken. Nae v bermherticheden weest ghy mijns ghedachtich, om uwer goetheyt Heere.
Suet ende recht is die Heere, daerom sal hy een wet gheuen den ghenen die inden wech misdoen.
Hy sal die saechtmoedighe beschicken int ordeel, hy sal die goedertieren sijn weghen leeren.
Alle die weghe{n} des Heeren sijn bermherticheyt en{de} warachticheyt, den ghenen die sijn verbont ende sijn ghetuyghenissen soecken.
Om uwe{n} naem Heere suldi ghenadich wesen mijnder sonde, want sij is vele.
Wie is die mensch die den Heere vreest? een wet heeft hy hem gestelt inde{n} wech die hy ghecosen heeft.
Sijn ziele sal in goede dinghen woonen, ende sijn saet sal die eerde eruen.
Die Heere is een vasticheyt den ghene{n} die he{m} vreesen, en{de} sijn verbont dattet hen soude openbaer worde{n}.
Mijn ooghe{n} sijn altijts totten Heere, want hy sal wten stricke mijn voeten trecken.
Siet op my en{de} ontfermt v mijnder, want ick ben eenich en{de} arm.
Die tribulacie{n} mijns herte{n} sijn vermenichfuldicht, van mijne{n} noode{n} verlost my.
Aensiet mijn vernederinghe en{de} arbeyt, en{de} vergeeft alle mijn misdade{n}.
Aensiet mijn vianden, want sij sijn vermenichfuldicht, en{de} met eene{n} ongherechtighen haet hate{n} sij my.
Bewaert mijn ziele, en{de} verlost my, ic en sal niet bescaemt sijn, wa{n}t ick in v ghehoept hebbe.
Die onnoosele ende gherechtighe hebben my aenghehanghen, om dat ick v verbeyde.
Verlostse o God van Israel wt alle hen tribulacie{n}.
OOrdeelt my Heere, wa{n}t ick heb in mijn onnooselheyt ghewandelt, ende inde{n} Heere hopende en sal ick niet cranck worden.
Proeft my Heere, ende ondersoect my, brandt mijn nieren ende mijn herte.
Want v bermherticheyt is voor mijn ooghen, ende ick heb een behaghen ghehadt in v waerheyt.
Ick en heb niet ghesete{n} metten raet der ydelheyt, ende metten ghenen die onrechte wercken doen en sal ick niet ingaen.
Ick heb ghehaet die vergaderinghe der quaetwilligher, en{de} metten ongoddelijcken en sal ick niet sitten.
Ick sal onder die onnoosele mijn handen wassche{n}, ende ick sal uwen outaer omgaen Heere.
Op dat ick hooren mach die stemme des loofs, ende vertellen alle uwe wonderlijcheden.
Heere ick heb bemint die cierlijcheyt ws huys, ende die plaetse der wooninghen van uwer glorien.
En verdoet metten ongoddelijcken o Godt mijn ziele niet, en{de} mette{n} bloetdorstighe manne{n} mijn leue{n}.
In der welcker handen boosheden sijn, hen rechte handt is gheuult met ghiften.
Maer ick heb in mijn onnooselheyt ghewandelt, verlost my ende ontfermt v mijnder.
Mijnen voet heeft ghestaen opden rechten wech, in die kercke{n} sal ick v Heere ghebenedijden.
DIe Heere is mijn verlichtinghe, ende mijn salicheyt, wien sal ick vreesen? Die Heere is een bescermer mijns leue{n}s, voor wien sal ick beuen?
Als die quaetdoenders my by comen, dat sij mijn vleesch eten souden. Die my quellen mijn vianden, sij sijn cranck gheworden ende gheuallen.
Eest datter heyren teghe{n} my staen, soo en sal mijn herte niet vreesen. Eest datter eenen strijdt teghen my opstaet, daerin sal ick hopen.
Een dinck heb ick vanden Heere begheert dit sal ick versoecken, dat ick mach woonen in des Heeren huys alle die daghen mijns leuens. Op dat ick sien mach den wille des Heeren, ende besoecken sijnen tempel.
Want hy heeft my verborghen in sijn tabernakel, inden dach der onghelucken heeft hy my beschermt int verborghen van sijn tabernakel.
Op eenen steen heeft hy my verheuen, ende nv heeft hy mijn hooft verheuen bouen mijn vianden. Ick heb omghegaen ende heb gheoffert in sijn tabernakel die offerande des roepens, ick sal singhen ende den Heere eenen psalter lof segghen.
Verhoort Heere mijn stemme waer mede ick tot v gheroepen hebbe, ontfermt v mijnder ende verhoort my.
Tot v heeft mijn herte gheseyt, mijn aensicht heeft v versocht, v aensicht Heere sal ick versuecken.
En wilt v aensicht van my niet afkeeren, en wijct niet wech in uwer gramscappen van uwen dienaer. Weest mijn helper, en wilt my niet verlaten, noch en versmaet my niet Godt mijn salichmaker.
Want mijn vader ende mijn moeder hebben my verlaten, maer die Heere heeft my opghenomen.
Steldt my een wet Heere in uwen wech, ende bescict my inden rechten wech, om mijn vianden.
En leuert my niet in die handen der gheender die my quellen, want teghen my sijn opghestaen boose ghetuyghen, ende die boosheyt heeft haerseluen gheloghen.
Ick ghelooue te sien die goeden des Heeren, in dlant der leuender.
Verwacht den Heere, ende doet manlijck, ende v herte worde versterct, ende verbeyt den Heere.
TOt v Heere sal ick roepen, mijn Godt en swijcht van my niet, op dat ick tot eenighen tijt, als ghy van my swijcht, niet ghelijc en worde den ghenen die nederdalen inden put.
Verhoort Heere die stemme mijnder smeekender beden als ick tot v bidde, als ick mijn handen opheffe op uwen heylighen tempel.
Dat ghy my niet tesamen en leuert metten sondaren, ende metten ghene{n} die boosheyt wercken en verdoet my niet. Die vrede met haren naesten spreken, maer quaetheden sijn in hen herten.
Gheeft dien nae hen wercke{n}, ende nae die archeyt van haren vonden. Nae die wercken van haren handen gheeft hen, ende vergheldet hen wederom haren loon.
Want sij en hebben die wercken des Heeren niet verstaen, ende in die wercken van haren handen suldise verderuen ende niet optimmeren.
Ghebenedijt si die Heere, want hy heeft verhoort die stemme van mijnder smeekender beden.
Die Heere is mijn helper en{de} mijn bescermer, en{de} in hem heeft mijn herte ghehoept, en{de} ick ben gheholpe{n}. Ende mijn vleesch is wederom ghebloeyt, en{de} wt mijnen wille sal ick hem belijden.
Die Heere is die stercheyt sijns volcs, ende hy is een bescermer der behoudenissen van sijne{n} ghesalfde{n}.
Heere behoudt v volck, ende ghebenedijt uwen erfdeel, en{de} regeertse en{de} verheftse tot inder eewicheyt.
BRengt den Heere ghy kindere{n} Gods, bre{n}gt den Heere der rammen kinderen.
Brengt den Heere glorie ende eere, brengt den Heere glorie sijnen naem, aenbidt den Heere in sijn heylich voorhof.
Die stemme des Heeren op die wateren, God der maiesteyt heeft ghedo{n}dert, die Heere op veel watere{n}
Die stemme des Heeren is in die cracht, die stemme des Heeren is in die heerlijcheyt.
Die stemme des Heeren brekende die cederboomen, ende die Heere sal breken die cederboomen van Lybanus.
En{de} hy sal die in stucken breken als dat calf van Lybanus, ende bemint als een kint der eenhorenen.
Die stemme des Heeren doorsnijdende die vlamme des viers,
die stemme des Heeren schuddende die woestijne, ende die Heere sal beroeren die woestijne van Cades.
Die stemme des Heeren bereydende die herte{n}, ende hy sal ontdecken die dicke plaetsen, ende in sijnen tempel sullen sij alle glorie segghen.
Die Heere doet den oueruloet in woone{n}, ende die Heere sal sitten een coninck inder eewicheyt. Die Heere sal sijne{n} volcke cracht gheuen, die Heere sal sijn volck ghebenedijden in vreden.
ICk sal v verheffen Heere want ghy hebt my ontfanghen, noch ghy en hebt mijn vianden niet verblijdt ouer my.
Heere mijn Godt ick heb tot v gheroepen, en{de} ghy hebt my ghenesen.
Heere ghy hebt mijn ziele wtgheleyt vander helle{n} ghy hebt my behouden vanden ghenen die inden put nederdalen.
Singt den Heere lof ghy sijn heylighen, ende belijdt der ghedenckenissen van sijnder heylicheyt.
Want gramscap is in sijn verbolghentheyt, en{de} dleuen in sijnen wille. Teghen den auont sal dat weenen dueren, ende tot die morghenstont die blijscap.
Maer ic heb gheseit in mijn oueruloedicheyt, ic en sal niet beroert worden inder eewicheyt.
Heere in uwen wille, hebdy mijnen cieraet cracht ghegheuen. Ghy hebt v aensicht van my ghekeert, ende ic ben ontsteldt gheworden.
Tot v Heere sal ick roepen, ende tot mijnen Godt sal ick bidden.
Wat nutticheyt is in mijn bloet, als ick nederghedaelt sal wesen in die bederffenisse? Sal het stof v belijden, oft v waerheyt vercondighen?
Die Heere heuet ghehoort, ende hy heeft mijnder ontfermt, die Heere is mijn helper gheworden.
Ghy hebt mijn screyinghe mi in blijscap verkeert, ghy hebt mijnen sack in stucken ghesneden, ende my omuanghen met blijscap.
Op dat v mijn glorie soude singhen, ende dat ick niet en soude tot druck beweecht worden. Heere mijn Godt, inder eewicheyt sal ick v belijden.
IN v Heere heb ick ghehoept, ic en sal niet bescaemt worden inder eewicheyt, in v rechtuerdicheyt verlost my.
Buycht tot my v oore, haest v om my te verlossen. Weest my tot eenen God eenen bescermer, en{de} tot een huys der toeulucht, op dat ghy my salich maket.
Want mijn stercheyt ende mijn toeulucht sijt ghy, ende om uwen naem suldi my voorts leyden, ende mi opuoeden.
Ghy sult my wtleyden van desen strick den welcken sij my verborghen hebben, want ghy sijt mijn bescermer.
In v handen beueel ick mijnen gheest, ghy hebt my verlost Heere die Godt der waerheyt.
Ghy hebtse ghehaedt die op ydelheyt achten, te vergheefs. Maer ick heb inden Heere ghehoept,
ic sal verhueghen ende blijde sijn in v bermherticheyt. Want ghy hebt aensien mijn vernederinghe, ghy hebt mijn ziele behouden van die nooden.
Noch ghy en hebt my niet beslote{n} in des via{n}ts hande{n}, ghi hebt op een ruym plaetse mijn voete{n} ghestelt.
Ontfermt v mijns Heere wa{n}t ick worde ghequelt, mijn ooghe is heel ontsteldt door die gramscap, mijn ziele, ende mijnen buyck.
Want mijn leuen is vergaen in pijnen, ende mijn iaren in suchtinghen. Mijn cracht is in armoede cranck gheworden, ende mijn beenderen sijn verstoort.
Bouen alle mijn vianden ben ick gheworden een verwijdt mijnen ghebueren seer grootelijck, ende een vreese mijnen bekinden. Die my saghen sijn buyten wech van my gheuloden,
ick ben vergheten als eenen doode vander herte{n}. Ic ben worden als een bedorue{n} vat,
wa{n}t ic heb ghe-hoort dat verwijt van vele die rontsomme woonen. Doen sij daer toe versaemden teghen my, soo hebben sij om mijn ziele te vanghen raet ghehouden.
Maer ick heb in v ghehoept Heere, ick heb gheseyt mijn God sijdi,
in v handen sijn mijn auontuere{n}. Verlost my wt die hant mijnder vianden, ende van mijnen veruolghers.
Verlicht v aensicht op uwen knecht, maect my salich in uwe bermherticheyt.
Heere en laet my niet bescaemt sijn, want ick heb v aengheroepen. Bescaemt moeten worden die ongoddelijcke, ende gheleydt in die helle,
stom moeten worden die bedrieghelijcke lippen. Die teghen den rechtuerdighe spreken ongherechticheyt, met houerdien ende misbruyck.
Hoe groot is die menichfuldicheyt van uwer sueticheyt Heere, die ghy verborghen hebt den ghenen die v vreesen. Ghy hebbet voor hen volmaect die in v hopen, int aenscouwen van die kinderen der menschen.
Ghy sultse verberghen, in die verborghentheyt va{n} uwen aensicht, van die verstooringhe der menschen. Ghy sultse bescermen in v tabernakel, van dat wedersegghen der tonghen.
Ghebenedijt is die Heere, wa{n}t hy heeft sijn bermherticheyt wonderlijck ghemaect voor my, in die bewaerde stadt.
Maer ic heb geseyt inde{n} ouerga{n}c mijns gemoets, ic ben verworpen van dat aenscouwen uwer ooghe{n}. Daero{m} hebdi verhoort die stemme van mijnen ghebede, als ick tot v riep.
Bemint den Heere alle sijn heylighen, want die Heere sal die waerheyt versoecken, ende oueruloedelijck betalen den ghenen die hoouerdie bedrijuen.
Doet manlijck ende laet v herte versterct worden, alle die inden Heere hopet.
SAlich sijn sij der welcker booshede{n} vergheue{n} sijn, ende der welcker sonden bedect sijn.
Salich is die man den welcken die Heere die sonde niet toegherekent en heeft, ende in wiens gheest gheen bedroch en is.
Om dat ick ghesweghen hebbe soo sijn mijn beenderen veroudert, als ick riep den gheheelen dach.
Want dach ende nacht is v hant op mi verswaert, ick ben omghekeert in mijn allendicheyt te wijle dat het rugghe been doorsteken wort.
Mijn misdaet heb ick v te kennen ghegheuen, en{de} mijn onrechtuerdicheyt en heb ick niet verborghen. Ick heb gheseydt ick sal teghen my mijn onrechtuerdicheyt den Heere belijden, ende ghy hebt vergheuen die boosheyt mijnder sonden.
Hiervoor sal een ieghelijc heylighe bidden, ten bequamen tijde. Maer nochtans inden oueruloet van veel watere{n}, en sullen sij tot hem niet gheraken.
Ghy sijt mijn toeulucht van die quellinghe die my omuanghen heeft, mijn verhueghen, verlost my vanden ghenen die my omringt hebben.
Ick sal v verstant gheuen, ende ick sal v onderwijsen in desen wech daer door ghy gaen sult, ick sal mijn ooghen op v vast houden.
En wilt niet worden ghelijck een peert oft eenen muyl, die welcke gheen verstant en hebben. Met den binseel ende thoom so bedwinghet hen kinnebacken die tot by v niet en comen.
Veel sijn die gheesselen des sondaers, maer hem die inden Heere hoept, sal die bermhertich o{m}uanghe{n}.
Verblijdt v inden Heere en{de} verhuecht v ghi rechtuerdighe, ende glorieert alle die oprecht va{n} herte{n} sijt.
UErhuecht v ghy rechtuerdighe inden Heere, den rechten betaemt die louinghe.
Belijdet den Heere metter herpen, metten Psalter van thien snaren soo singhet hem.
Singht hem een nieuwe sanck liet, singhet hem wel met luyder stemmen.
Want recht is dat woort des Heere{n}, ende alle sijn wercken sijn in trouwe.
Hy bemint die bermherticheyt ende doordeel, van des Heeren bermherticheyt is die eerde vol.
Door des Heeren woort sijn die hemelen vast ghemaect, ende door den gheest sijns monts allen hen cracht.
Verghaderende als in een flessche die wateren der zee, stellende in sijn schatten die afgronden.
Alle die eerde vreese den Heere, ende va{n} hem moeten beroert worden alle die opt eertrijck woonen.
Want hy heuet gheseyt, ende sij sijn ghemaect, hy heuet gheboden, ende sij sijn ghescapen.
Die Heere verstroyt die raden der Heydenen, ende hy wederleyt die ghedachten der volcken, ende hy wederleydt die raden der princen.
Maer den raet des Heeren blijft inder eewicheyt die ghedachten sijns herte{n} blijuen van gheslachte tot gheslachte.
Salich is dat volck wiens Godt die Heere is, dat volck dwelck hy vercoren heeft tot een erffenisse voor sij seluen.
Vanden hemel heeft die Heere neder ghesien, hy heeft ghesien alle die kinderen der menschen.
Van sijnder bereyder wooninghen heeft hy neder ghesien ouer alle die op aertrijck woonen.
Die elcken besonder hen herten ghemaect heeft, die allen hen wercken verstaet.
Die coninck en wordt niet behouden door groote cracht, ende een ruese en sal niet behouden worden door die menichfuldicheyt van sijnder cracht.
Bedrieghelijck is tpeert ter salicheyt, ende in die oueruloedicheyt van sijnder macht en salt niet behouden worden.
Siet die ooghen des Heeren sijn ouer den ghenen die hem vreesen, ende op die ghene die hopen op sijn bermherticheyt.
Dat hy hen zielen vander doot verlosse, ende hen voedde inden hongher
Onse ziele verbeyt den Heere, want hy is ons helper, ende onse bescermer.
Want in hem sal ons herte verblijden, ende in sijnen heylighen naem hebben wij ghehoept.
Laet v bermherticheyt Heere ghesciede{n} ouer ons, ghelijck wij op v ghehoept hebben.
ICk sal den Heere ghebenedijden tot allen tijden, altijt is sijnen lof in mijnen mont.
Inden Heere sal mijn ziele gheloeft worden, laet die saechtmoedighe hooren, ende laetse hen verblijden.
Maect den Heere groot met my, ende laet ons sijnen naem verheffen met malcanderen.
Ick heb den Heere versocht, ende hy heeft my ver-hoort, ende wt alle mijn verdructheyt heeft hy my verlost.
Gaet tot hem ende wort verlicht, ende soo en sulle{n} v aensichten niet bescaemt worden.
Dese arme heeft gheroepen, ende die Heere heeft hem verhoort, ende van alle sijn tribulacien heeft hy hem verlost.
Die engel des Heeren sal si seluen stellen rontsomme die ghene die hem vreesen, en{de} hy salse verlossen.
Smaect ende siet want die Heere is suet, salich is die man die in hem hoept.
Vreest den Heere alle sijn heylighen, want sij en hebben gheen ghebreck die hem vreesen.
Die rijcke hebbe{n} ghebreck ghehadt ende hongher gheleden, maer die den Heere suecken, en sullen niet vermindert worden van alle goet.
Coemt kinderen, hoort my, die vreese des Heeren sal ick v leeren.
Wie is die mensche die dleuen begheert, ende bemint te sien goede daghen.
Bedwinct v tonghe van quaet, ende v lippen dat sij gheen bedroch en spreken.
Wijct af van tquaet, ende doet goet, versuect den vrede ende veruolcht dien.
Die ooghen des Heeren sijn op die rechtuerdighe ende sijn ooren in hen ghebeden.
Maer des Heeren aensicht is ouer die quaetdoenders, dat hy vander eerden hen ghedenckenisse soude te niet doen.
Die rechtuerdighe hebben gheroepen en{de} die Heere heeftse verhoort, ende van allen haren tribulatien heeft hijse verlost.
By is die Heere alle de{n} ghene{n} die verdruct va{n} herte{n} sijn, en{de} die ootmoedighe van gheeste sal hy behoude{n}.
Veel sijn die quellinghen der rechtuerdigher, ende van alle dese salse die Heere verlossen.
Die Heere bewaert allen hen ghebeenten, niet ee{n} van dien en sal ghebroken worden.
Die doot der sondaren is dalder quaetste, ende die den rechtuerdighen haten, sullen misdoen.
Die Heere sal verlossen die zielen van sijnen dienaren, ende sij en sullen niet misdoen alle die in hem hopen.
ORdeelt Heere die ghene die my hinder doen, verwint die ghene die my beuechten.
Neemt aen die wapenen ende den scilt, ende staet op tot mijnder helpen.
Rupt wt dat sweert ende besluyt teghen hen, die my veruolghen, segghet mijnder zielen, v salicheyt ben ick.
Laetse beschaemt worden ende beureest, die mijn ziele soecken. Achterwaerts moeten sij ghekeert worden ende bescaemt, die my quaet dencken.
Worden moeten sij als stof der eerden voor daenschijn des wints, ende die enghel des Heeren werde hen benauwende.
Haren wech moet worden duysternisse en{de} slibberachtich, en{de} die enghel des Heeren hen veruolghe{n}de.
Want sonder sake hebben sij voor my verborghen die doodt van haren stricke, te vergheefs hebben sij mijn ziel bescimpt.
Laet hem ouercomen den strick die hy niet en weet, ende dat gheuanghenisse dat hy verborghen heeft moet hem aengrijpen, ende inden seluen strick moet hy vallen.
Maer mijn ziele sal haer verhueghen inden Heere, ende sij sal ghenoechte hebben ouer haren salichmakere.
Alle mijn ghebeenten sullen segghen. Heere wie is ws ghelijcke? Verlossende den allendighen wt die handen vande{n} ghenen die stercker sijn dan hy, den behoeuighen en{de} armen vanden ghenen die hem beroouen.
Die boose ghetuyghen opstaende hebben my geuraecht, dat ick niet en wiste.
Sij loonde{n} my quaet voor goet, die onvruchtbaerheyt mijnder zielen.
Maer doen sy my quellijck waren, heb ick my ghecleedt met een hairen cleedt. Ick verootmoedichde mijn ziele met vasten, ende mijn ghebedt sal in mijnen schoot wederom keeren.
Als den naesten als onsen broeder soo wel behaechde ick, ghelijck een die rouwig ende bedroeft is soo worde ick verootmoedicht.
Ende sij hebben hen teghen my verblijdt ende sijn versaemt, die gheesselen sijn op my verghadert, ende ick en wistes niet.
Sy sijn verstroyt, ende niet tot rouwe beweecht, sij hebben my ghetempteert, sij hebben my bescimpt met een scimpernie, sij hebben op my ghegrimt met haren tanden.
Heere wanneer suldijt aensien? steldt wederom mijn ziele van hen quaetwillicheyt, ende vanden leeuwen mijn eenighe.
Ick sal v belijde{n} in die groote kercke, in een swaer volck sal ick v louen.
En laetse ouer my niet blijde sijn die my booslijck teghen sijn, die my haten sonder sake, ende wencken toe metten ooghen.
Want tot my soo spraken sij voorwaer vredelijck, ende in die gramscap der eerden sprekende dachten sij bedriechlijcheden.
Ende sij hebben op my haren mont verbreydt sy hebben gheseyt, wel aen, wel aen, ons ooghen hebbent ghesien.
Ghy hebbet ghesien Heere, en swijghet niet Heere en gaet van my niet.
Staet op ende merct op mijn ordeel, mijn God, ende mijn Heere in mijn sake.
Ordeelt my nae uwe rechtuerdicheyt Heere mijn Godt, ende en laetse ouer my niet blijde sijn.
En laetse niet segghen in hen herten, wel aen, wel aen onser zielen, noch en laetse niet segghen, wij sulle{n} hem verslinden.
Laetse bescaemt worden ende bevreest tesamen, die hen verblijden van mijnen quaden. Laetse ghecleedt worden met bescaemtheyt en{de} beureestheyt, die quade dinghen spreken op my.
Laetse verhuecht worden ende blijde sijn die mijn rechtuerdicheyt willen, ende laetse altijt segghen, groot moet die Heere worden, die den vrede van sijnen knecht willen.
Ende mijn tonghe sal v rechtuerdicheyt bedencken, alle den dach uwen lof.
DIe onrechtuerdige heeft gheseyt dat hy misdoen soude in sij selue{n}, daer en is gheen vreese Godts voor sijn ooghen.
Want hy heeft bedriechelijck ghedaen in sijn aensicht, dat sijn boosheyt gheuonden worde tot hate.
Die woorden sijns monts sijn boosheyt ende bedroch, hy en heeft niet willen verstaen dat hy wel doe{n} soude.
Boosheyt heeft hy bedacht in sijn bedde, hy heeft ghestaen by alle weghe{n} die niet goet en waren, maer die quaetheyt en heeft hy niet ghehaet.
Heere inden hemel is uwe bermherticheyt, ende v waerheyt tot die wolcken toe.
V rechtuerdicheyt is ghelijck Gods berghen, v ordeelen sijn groote diepten. Die menschen ende beesten suldi behouden Heere
(ghelijc ghy God vermenichfuldicht hebt uwe bermherticheyt). Maer die kinderen der menschen, sullen in dat decsel uwer vloghelen hopen.
Sij sullen droncken worden van die oueruloedicheyt ws huys, ende metten vloet uwer wellusticheyt suldise drencken.
Want by v is die fonteyn des leue{n}s, ende in v licht sullen wij dlicht sien.
Reyct wt v bermherticheyt den ghenen die v kennen, ende v rechtverdicheyt den ghenen die oprecht van herten sijn.
En laet den voet der hoouerdie{n} my niet ouercome{n} ende die hant des sondaers en roere my niet.
Daer sijn sij gheualle{n} die boosheyt doen, sij sijn wt ghedreuen ende sij en mochten niet staen.
EN wilt niet volghen die quaetwillighe, noch en weest niet ialours sijn op die ghene die boosheyt doen.
Want ghelijck gras sullen sij haestelijck verdorre{n}, ende ghelijck groen spijscruyt sullen sij ter stont nederuallen.
Hoept inden Heere ende doet goetheyt, ende woont op die aerde, ende ghy sult gheuoedt worden in haer rijckheyden.
Hebt ghenoechte inden Heere, en{de} hy sal v gheuen die begheerten uwer herten.
Openbaert den Heere uwen wech, ende hoept in hem, ende hy salt doen.
En{de} hi sal v rechtuerdicheyt wtbrenghen als licht, en{de} v ordeel als den middach,
weest den Heere onderdanich, ende bidt hem. En wilt niet nauolghen den ghenen die voorspoedich is in sijnen wech, den mensch die onrechtuerdicheyt doet.
Houdt op van der gramscappen, ende verlaet die rasende toornicheyt, en wilt niet volghen dat ghy quaet doen soudt.
Want die quaetwillich sijn sullen verdreuen worden, maer die den Heere verdraghen, dese sullen die eerde beeruen.
Ende noch een luttelken tijts, ende die sondaer en sal niet sijn, ende ghi sult sijn plaetse soecken ende niet vinden.
Maer die saechtmoedighe sullen die eerde beeruen, ende sij sullen ghenoechte hebben in die menichfuldicheyt des vreedts.
Die sondaer sal gade slaen den rechtuerdighen, ende crijselen op hem met sijnen tanden.
Maer die Heere sal hem bespotten, want hy siet van verre dat sijnen dach comen sal.
Die sondaren hebben tsweert wter sceyde{n} ghetrocken, sij hebben ghespannen haren boghe. Om dat sij bedrieghen souden den armen, ende den behoeuighen dat sij dooden souden die oprechte van herten.
Hen sweert gae binnen in hen selfs herte, ende haren boghe werde ghebroken.
Een weynich is beter den rechuerdighen, bouen veel rijckdommen der sondaren.
Want die armen der sondaren sullen ghebroken worden, maer die Heere versterct die rechtuerdighe.
Die Heere weet die daghen van die ombesmette, ende hen erffenisse sal inder eewicheyt sijn.
Sij en sullen niet bescaemt worden inden quaden tijt, ende in die daghen des honghers sullen sij versaet worden, want die sondaers sullen vergaen.
Maer die vianden des Heeren ter stont als sij gheeert sullen sijn, ende verheuen, soo sullen sij verghaende ghelijck roock vergaen.
Die sondaer sal ontleenen, ende niet betalen, maer die rechtuerdighe is bermhertich ende sal gheuen.
Want die hem ghebenedijden sullen die eerde beeruen, maer die hem vermalendijden sullen vergaen.
By den Heere sal den ganck vanden mensch terecht bescict worden, ende sijnen wech sal hy willen.
Als hy valt soo en sal hy niet ghequetst worden, want die Heere leght sijn hant daer onder.
Ick heb ionck gheweest ende nv ben ick oudt gheworden, ende ick en heb niet ghesien den rechtuerdighen verlaten, noch sijn saet broot soeckende.
Alle den dach soo doet hy bermherticheyt ende leent, ende sijn saet sal in ghebenedijdinghe sijn.
Wijct van tquaet ende doet goet, ende blijft daer in eewelijck ende emmermeer.
Want die Heere bemint dat ordeel, ende hy en sal sijn heylighen niet verlaten, inder eewicheyt sullen sij bewaert worden. Die onrechtuerdighe sullen ghepijnt worden, ende tsaet vanden ongoddelijcken sal vergaen.
Maer die rechtuerdighe sulle{n} die eerde beerue{n}, en{de} sullen op haer woonen eewelijck ende emmermeer.
Den mont vanden rechtuerdighen sal wijsheyt bedencken, ende sijn tonghe sal ordeel spreken.
Die wet sijns Godts is in sijn herte, ende sijn ganghen en sullen niet omghestooten worden.
Die sondaer aenmerct den rechtuerdighen, ende hy soect hem te dooden.
Maer die Heere en sal hem niet verlaten in sijn ha{n}den, noch hy en sal hem niet verdoemen als hy gheordeelt sal worden.
Verbeydt den Heere ende bewaert sijnen wech, ende hy sal v verheffen dat ghy erffelijck moecht die eerde ontfanghen, als die sondaers sullen verghaen, dan suldijt sien.
Ick heb den ongoddelijcken ghesien verheuen, en{de} opgheuoert ghelijck die cederboomen van Libanus.
Ende ick ghinck voorby ende siet hy en was niet, ende ick heb hem gesocht, ende sijn plaetse en is niet gheuonden.
Bewaert die onnooselheyt, ende siet die rechtuerdicheyt, want het sijn die bleuelinghen den vreedtsamighen mensche.
Maer die onrechtuerdighe sullen te samen vergaen, die bleuelinghen der ongoddelijcker sullen vernielt worden.
Maer die salicheyt va{n} die rechtuerdighe is vanden Heere, ende hy is hen bescermer inden tijt der tribulacien.
En{de} die Heere salse helpen en{de} hen verlossen, en{de} hy salse wttrecken vande{n} sondaers en{de} hy salse behoude{n}, want sij hebben in hem ghehoopt.
HEere en straft my niet in uwer verbolghentheyt, noch in uwer gramscappen en berispt my niet.
Want v scichten sijn in my gheuesticht, ende ghy hebt op my v hant vast ghemaect.
Daer en is gheen ghesontheyt in mijn vleesch van daensicht uwer gramschap, daer en is gheenen vrede mijnen beenderen, van daensicht mijnder sonder.
Want mijn boosheden sijn bouen mijn hooft ghewassen, ende ghelijck eenen swaren last sijn sij op my beswaert.
Stinckende ende vuyl sijn mijn wonden gheworden, van daensicht mijnder onwijsheyt.
Ick ben catijuich gheworden ende ghecromt totten eynde toe, alle den dach ghinck ick droeffelijck henen.
Want mijn lendenen sijn veruult met bedriechlijchede{n}, en{de} daer en is ghee{n} ghesontheyt in mijn vleesch.
Ick ben ghepijnicht en{de} vernedert bouen mate{n} seere, ick briesschte van dat suchten mijns herten.
Heere voor v is alle die begheerte mijns herten, en{de} mijn suchten en is voor v niet verborghen.
Mijn herte is heel ontsteldt, mijn cracht heeft my verlaten, ende tselue licht van mijnen ooghen en is met my niet.
Mijn vrinden ende mijn naesten sijn teghen my aenghecomen, ende hebben ghestaen. Ende die by my waren stonden van verre,
ende sij deden ghewelt die mijn ziele sochten. En{de} die my quaet sochten hebbe{n} ydelhede{n} ghesproken, en{de} bedroch hebben sij alle den dach bedacht.
Maer ick als een dooue en hoordes niet, ende als een stomme sijnen mont niet open doende.
Ende ick ben gheworden als een mensch die niet en hoort, ende die gheen wederspraeck in sijnen mont en heeft.
Want ick in v Heere ghehoept hebbe, ghi sult my verhooren Heere mijn Godt.
Want ick heb gheseydt. Mijn vianden en moeten hen tot gheender tijt verblijden ouer my, en{de} als mijn voeten wanckelen, soo hebben sij groote dinghen ouer my ghesproken.
Want ick ben bereedt tot die gheesselen, en{de} mijn pijne is voor mijn aensicht altijt.
Want ick sal mijn boosheyt vercondighen, ende dencken voor mijn sonde.
Maer mijn vianden leuen, ende sij sijn gheuesticht op my, ende sij sijn vermenichfuldicht die my ongherechtelijck haten.
Die quade dinghen voor goede loonen lasterden my, want ick volchde die goetheyt.
En verlaet my niet Heere mijn God, en gaet niet wech van my.
Denct op mijnder helpen, Heere Godt mijnder salicheyt.
ICk heb gheseydt, ic sal mijn weghe{n} bewaren, dat ic niet en soude misdoe{n} met mijn tonghe. Ick heb mijnen mont een hoede ghesteldt, doen die sondaer teghen my stont.
Ick werde stom en{de} ben vernedert, en{de} ick heb ghesweghen van tgoede, ende mijn pijne is vernieuwt
Mijn herte is heet gheworden binnen my, ende in mijn aendachte sal tvier seer bernen.
Ick heb ghesproken met mijn tonghe, maect my kenlijck Heere mijn eynde. Ende tghetal mijnder daghe{n} hoedanich dattet is, op dat ick weten mach wat my ghebreect.
Siet ghy hebt mijn daghen in cleyn mate gestelt, ende mijn substancie als niet voor v. Maer nochtans sijnt ydelheyt, alle leuende menschen.
Maer nochtans soo gaet een mensche voorby ghelijc een beeldt, en{de} ooc wort hy te vergheefs verstoort. Hy vergadert scatten, ende en weet niet wien dat hy die vergaderen sal.
En{de} nv wat is mijn verbeydinge? en is dat niet die Heere? ende mijn substancie is by v.
Van allen mijnen boosheden verlost my, tot eenen scimp hebdy my den onwijsen ghegheuen.
Ick ben stom gheweest en{de} ick en heb mijnen mont niet open ghedaen want ghy hebbet ghedaen,
keert van my v plaghen. Van die stercheyt uwer hant ben ick verghaen,
in die straffinghen, om die boosheden hebdy den mensche ghecastijt. En{de} ghi hebt sijn ziele doe{n} verdwijne{n} als ee{n} spinne, maer nochtans ydelijck wort alle mensch verstoort
Verhoort mijn ghebedt Heere, en{de} mijn smeeke{n}de bidden, wilt met uwen ooren vaten mijn tranen. En swijcht niet, want ick ben een aencomelinc by v, ende een pelgrim ghelijck alle mijn vaders.
Ghedoocht my dat ick mach vercoelt worden eer ick wech gae, ende ick en sal niet meer sijn.
VErbeydende heb ick den Heere verbeydt, ende hy heeft op my ghemerct.
Ende hy heeft mijn ghebeden verhoort, ende hy hy heeft my gheleydt wt den put der allendicheden, ende vanden slijm des drecs. Ende hy heeft mijn voeten ghesteldt opden steen, ende mijn ganghen ghescict.
Ende hy heeft in mijnen mont ghestelt eene{n} nieuwen sanck, een liedeken onsen Godt. Veel menschen sullent sien ende vreesen, ende hopen inden Heere.
Salich is die man wiens hope is den naem des Heeren, ende die niet omghesien en heeft nae ydelheden oft valsche rasernien.
Heere mijn Godt ghy hebt veel uwer wonderlijcheden ghedaen, ende uwer ghedachten en is niemant ws ghelijck. Ick hebt vercondicht en{de} ghesproken, sij sijn verme-nichfuldicheyt bouen tghetal.
Sacrificie ende offerande en hebdi niet ghewilt, maer die ooren hebdi my volmaect. Den brantoffer ende den offer voer die sonde en hebdi niet begheert,
doen seyde ick, siet ick come. Int hooft vanden boecke is van my ghescreuen,
dat ick uwen wille doen soude, mijn Godt ick hebt ghewilt, ende v wet int midden van mijnder herten.
Ick heb v rechtuerdicheyt verco{n}dicht in een groote kercke, siet mijn lippen en sal ick niet verbieden, Heere ghy hebbet gheweten.
V rechtuerdicheyt en heb ick niet verborghen in mijn herte, v waerheyt ende v salicheyt heb ick ghesproken. Ick en heb v bermherticheyt niet verberghen, ende v waerheyt van veel raets.
Maer ghy Heere en maect v bermherticheden niet verre van my, v bermherticheyt ende warachticheyt hebben my altijt ontfanghen.
Want die quade dinghen hebben my omuanghe{n} derwelcker gheen ghetal en is, mijn boosheden hebben my beuangen, en{de} ick en hebs niet conne{n} ghesien. Sij sijn vermenichfuldicht bouen die hairen mijns hoofts, ende mijn herte heeft my verlaten.
V belieue Heere dat ghy my verlost, Heere wilt op sien om my te helpen.
Laetse bescaemt worden ende te same{n} vreesen, die mijn siele soeken om die wech te nemen. Laetse achterwaerts omghekeert worden ende vreesen, die my quaet willen.
Laetse haestelijck hen bescaemtheyt draghen, die my segghen wel aen wel aen.
Laet verhueghen ende blijde sijn op v alle die v soecken, ende laetse altijt segghen, die uwe salicheyt beminne{n}, die Heere worde grootelijck geloeft.
Want ick ben een bedelaer ende arm, die Heere is voer my besorcht. Mijn helper ende mijn bescermer sijt ghy, mijn Godt en wilt niet vertoeuen.
SAlich is die man die hem verstaet op den behoeuighen ende den armen, inden quaden dach sal hem die Heere verlossen.
Die Heere bewaere hem, ende make hem leuende, ende hy make hem salick op die eerde, ende hy en leuere hem niet inden wille van sijnen vianden.
Die Heere come hem ter helpen op dat bedde va{n} sijnder pijnen, alle sijn rustplaetse hebdi omghekeert in zijn cranckheyt.
Ick heb gheseyt Heere ontfermt v mijnder, gheneest mijn ziele, want ick heb v misdaen.
Mijn vianden hebbe{n} my quaet gheseyt, wanneer sal hy steruen ende wanneer sal zijne{n} naem vergaen?
Ende al wandelde hy om te sien, soo sprack hy ydelheden, zijn herte heeft boosheyt vergadert voer sij seluen. Hy ginck buyten wt, ende sprack tsamen van dat selue.
Teghen my hebben alle mijn vianden heymelijcke spraeck ghehadt, teghen my hebben sij my quaet ghedacht.
Een onrecht woert hebbe{n} sij teghen my ghestelt, meyndi dat hy die slaept daer toe niet doen en sal om op te staen?
Want die mensch mijns vreedts daer ick in ghehoept hebbe, die mijn brooden adt, heeft my grootelijck onder die voeten ghetreden.
Maer ghy Heere ontfermt v mijnder, ende verwect my, ende ick salt hen weder loonen.
Daer aen heb ic bekent dat ghy my ghewilt hebt, want mijn viant en sal hem niet verblijden ouer my.
Maer my hebdi om die onnooselheyt ontfanghe{n} ende ghy hebt my vast ghemaect in v aensicht inder eewicheyt.
Ghebenedijt is die Heere Godt van Israel vander eewicheyt tot die euwe der eewe{n}, dat ghesciede, dat ghesciede.
GHelijck den hert begheerte heeft tot die fonteynen der wateren, alsoo heeft mijn ziele begheerte tot v Godt.
Mijn ziele heeft dorst ghehadt tot Godt die leue{n}de fonteyne, wanneer sal ick comen ende openbaren voer daenschijn Gods?
Mijn tranen hebben my broot gheweest dach ende nacht, als my daghelijcs gheseyt wort waer is v Godt?
Deser dinghen ben ic ghedachtich gheweest, ende ick heb mijn ziele in my wtghestort, want ick sal doergaen tot die plaetse des wo{n}derlijck tabernakels totten huyse Godts? In die stemme des verhueghens, ende des belijde{n}s, is dat gheluyt des gheens die blijdelijc ete{n}de is.
Waer om sijdi droeue mijn ziele, ende waer om verstoordi my? Hoept in Godt want ick sal hem noch belijden, die salicheyt mijns aensichts,
ende mijn Godt. Tot my seluen is mijn ziele verstoort, daer om sal ick ws ghedachtich sijn, van dlant der Iordanen, ende vanden cleynen berghen Hermonijm.
Den eenen affgront aenroept de{n} andere{n} affgro{n}t, met die stemme van uwen watersluysen. Allen uwe hoochde{n} en{de} bare{n}, sijn ouer my ghegae{n}.
Inden dach heeft die Heere sijn bermherticheyt beuolen, ende inden nacht zijnen loffsanck. By my is tghebedt aen Gode mijns leuens,
ick sal Gode segghen ghy sijt mijn ontfangher. Waer om hebdi mijns vergheten, ende waer om wandele ick bedroeft, als my die viant pijnicht?
Als mijn beenderen heel ghebroken worden, soo hebbe{n} my bescimpt mijn vianden die my pijneghen. Als sij my segghen tot elcke{n} daghe besonder, waer is v Godt?
waer om sijdi droeue mijn ziele? en{de} waerom verstoordi my? Hoept in Gode want ick sal hem noch belijden, die salicheyt mijns aensicht, ende mijn Godt.
ORdeelt my Heere ende ondersceedt my sake van dat onheylich volck, vanden boosen ende bedrieghelijcken mensche verlost my.
Want ghy sijt Godt mijn stercheyt, waerom hebdi my verstooten, ende waer om gae ick al droeuich als my die viant quelt?
Seyndt wt v licht ende v waerheyt, dese hebben my gheleydt, ende ghebracht tot op uwen heyleghe{n} berch, ende in v tabernakelen.
Ende ic sal ingaen tot Gods outaer, en{de} tot Godt die mijn ioncheyt blijde maect.
Ick sal v belijden metter herpe{n} Godt mijn Godt, waerom sijdi droeuich mijn ziele? ende waer om verstoordi my?
Hoept in Gode want ick sal hem noch belijden, die salicheijt mijns aensichts, ende mijn Godt.
GOdt wy hebben met onsen ooren ghehoort, ons vaders hebbent ons vercondicht. Het werck dat ghy ghewracht hebt in haren daghen, ende in die oude voerleden daghen.
V hant heeft die Heydene{n} vernielt, ende ghi hebt hen gheplant, ghy hebt die volcken ghepijnicht, ende wtghedreuen.
Want sij en hebben doer hen sweert dat lant niet beseten, ende haren arm en heeftse niet behouden. Maer v rechte hant ende uwen arm, ende dat inlichten ws aensichts, want ghy hebt in hen v behaghen ghehadt.
Ghy sijt seluer mijn coninck ende mijn Godt, die ghebiedt Iacobs salicheden.
Doer v sullen wy ons vianden op worpen metten horn, ende doer uwen naem sullen wy versmaden die teghen ons opstaen.
Want ick en sal in mijnen boghe niet hopen, ende mijn sweert en sal my niet behouden.
Want ghy hebt ons behouden van die ghene die ons pijneghen, ende die ons haten hebdi bescaemt.
In Gode sullen wy ghepresen worden den gheheelen dach, ende in uwen naem sullen wy belijden inder eeuwicheyt.
Maer nu hebdi ons wechghestooten, ende bescaemt, ende ghy Godt en sult niet wtgaen in onse heyrcrachten.
Ghy hebt ons achterwaert aff ghekeert nae onse vianden, ende die ons haetten beroofden ons voer hen seluen.
Ghy hebt ons gheleuert als slachscapen om te eten, en{de} onder die Heydenen hebdi ons verstroyt.
Ghy hebt v volck vercocht sonder prijs, en{de} daer en was gheen menichte in hen verwisselinghen.
Ghy hebt ons ghestelt tot eenen scimp onsen ghebueren, een begecken ende bespotten den ghenen die rontsomme ons zijn.
Ghy hebt ons den Heydenen tot een ghemeyn sprake ghestelt, tot een hooftscuddinghe onder die volcken.
Alle den dach is mijn scaempte teghen my, en{de} die bescaemtheyt mijns aensichts heeft my bedect.
Van die stemme des verwijters ende lasteraers, van daensicht des viants ende veruolghers.
Alle dit is op ons ghecomen, nochtans en hebben wy v niet vergheten, ende wy en hebben niet ongoddelijck ghedaen in v testament.
Ende ons herte en is niet achterwaerts wech ghegaen, ende ghy hebt ons paden doen wijcken van uwen wech.
Wa{n}t ghy hebt ons vernedert in die plaetse der pijnlijcheyt, ende ons heeft ouerdect die scaduwe des doots.
Eest sake dat wy vergheten hebben de{n} naem ons Godts, ende hebben wy ons handen wtghesteken tot eenen vreemden Godt?
En sal Godt dit niet versueken? want hy kent die verborghentheden des herten. Want om v worden wy ghedoot alle den dach, wy sijn gheacht als slachscapen.
Staet op waerom slaepti Heere? staet op, ende en verstoot niet tot eynde toe.
Waer om keerdi v aensicht aff, waerom vergheet ghy onse armoeden, ende onse tribulatie?
Want ons ziele is in dat stoff der aerden vernedert, onsen buyck cleeft aen die aerde.
Staet op Heere, ende helpt ons, ende verlost ons om ws naems wille.
MYn herte heeft wtghesproken een groot wort, ick segghe mijn wercke{n} den coninck. Mijn tonghe is die penne vanden scrijuer, die rasschelijck scrijft.
Schoon sijt ghy van ghedaenten bouen die kinderen der menschen, die gratie is ghestort in v lippe{n}, daer om heeft v Godt bemint inder eewicheyt.
Gordt v sweert aen v dgye, ghy aldermachtichste.
Met v ghedaente ende schoonheyt nemet waer gaet voerspoedelijck voerts, ende regneert. Om die waerheyt en{de} saechtmoedicheyt, en{de} rechtuerdicheyt, en{de} v rechte hant sal v wonderlijck leyde{n}.
V pijle{n} zijn scerp, sij sulle{n} valle{n} in die herte{n} va{n} des conincs vianden, die volcken sullen v onderworpen worden.
Vwe{n} stoel Godt is inder eewichheyt der eewicheden den scepter ws rijck is eenen scepter der gherechticheyt.
Ghy hebt bemint die rechtuerdicheyt ende ghehaedt die boosheyt, daer om heeft Godt uwe Godt v ghesalft met die olie der blijscappen bouen v mede v ghesellen
Mirrha ende aloes ende cassie van uwen cleedere{n} van die yuooren huysen wt die welcke v vervruecht hebben
die dochteren der coninghen in uwer eeren. Die coninghinne heeft ghestaen aen v rechte sijde in vergulde{n} habijt, al ombehanghe{n} met menigherande cieraert.
Hoort dochter ende siet, en{de} neycht neder v oore, ende vergheet v volck ende ws vaders huys.
Ende die coninck sal begheren v schoonheyt, wa{n}t hy is die Heere v Godt, en{de} hem sullen sij aenbidde{n}.
Ende die dochteren van Tyrien sullen met ghifte{n} v aensicht bidden, alle die rijcke des volcks.
Alle die glorie van des conincs dochter is van binnen in die gulden boorden
al om ghecleedt met menigherande verwe. Den coninck sulle{n} maechde{n} aenghebracht worde{n} nae haer, haer naeste sulle{n} voer v ghebracht worde{n}.
Sij sullen ghebrocht worden met blijscap ende verhueghen, sij sullen ghebrocht worden in des conincs tempel.
In die stede van uwen vaderen sijn v sonen ghebore{n}, ghy sultse prince{n} stellen ouer gheheel aertrijck.
Sij sullen ghedachtich sijn ws naems in alle gheslachte ende gheslachte. Daer om sullen die volcken v belijden inder eewicheyt, ende tot die eewe der eewen.
ONs Godt is een toevlucht ende cracht, een helper in die tribulatien die ons bouen maten seer gheuonden hebben.
Daer om en sulle{n} wy niet vreesen als die eerde sal verstoort worden, ende als die berghen sullen ouer gheuoert worden int herte vander zee.
Hen wateren hebben gheluyt ghemaect, ende sij sijn beroert gheweest, die berghen sijn heel beroert in sijn stercheyt.
Den crachtighen stroem vanden vloet, verblijt die stadt Gods, die alderhoochste heeft sijn tabernakel gheheylicht.
Godt en sal int midden van haer niet beroert worden, Godt sal haer helpen vroech inden dagheraert.
Die Heydenen sijn tsamen verbaest, ende die conincrijcken sijn neder gheneycht. Hy heeft sijn stemme ghegheuen, die eerde is beroert gheweest.
Die Heere der crachten is met ons, ons ontfangher Iacobs Godt.
Coemt ende besiet die wercken des Heeren, wat wonderlijcker tekene{n} hy op die aerde ghestelt heeft,
wechnemende die oorloghen totte{n} eynde der aerde{n}. Den boghe sal hy vernielen, ende die wapenen breken, ende die scilde{n} sal hy metten vier verbrande{n}.
Weest ledich ende besiet dat ick Godt ben, ick sal verheuen worden in die Heydenen, ende verheuen op die aerde.
Die Heere der heyrcrachten is met ons, onse ontfangher Iacobs Godt.
ALle ghy volcken slaet die handen te samen, maect iolijt Gode met een stemme des verhueghens.
Want die Heere hooghe verhaue{n} vreeselijck, een groot coninck ouer gheheel aertrijck.
Heeft die volcken ons onderdanich ghemaect, ende die Heydenen onder ons voeten.
Hy heeft ons vercoren tot sijn erffdeel, die schoonheyt van Iacob die hy bemint heeft.
Godt is opgheclommen met iolijt die Heere met een stemme der basoenen.
Singt loff onsen Gode, singt loff, singt loff onsen coninck, singt loff.
Want Godt is een coninck va{n} gheheel aertrijck, singt loff wijselijck.
Godt sal regneren ouer die Heydenen, Godt sidt op sijnen heyleghen stoel.
Die Princen der volcke{n} sijn vergadert, met Abrahams Godt, want die stercke Goden der aerden sijn crachtelijck verhauen.
GRoot is die Heere, ende loffelijck bouen maten, in die stadt ons Godts, in sijnen heylighen berch.
Den berch Sion wort ghefundeert met verhueghen van gheheel aertrijck die syde{n} van noorden een stadt des grooten conincs.
God sal in haer huysen bekent sijn, als hy haer ontfanghen sal.
Want siet die coninghen der aerden sijn vergadert, sij sijn tsamen ouer een ghecomen.
Sij dit siende sijn alsoe verwondert, sij sijn verbaest gheworden, en{de} beroert,
een beuinghe heeftse beuanghen. Daer sijn pijnen als der gheender die in barens noot sijn,
doer eenen crachtighen wint suldi in stucke{n} breken die scepen van Tharsis.
Ghelijck wy ghehoort hebben alsoe hebben wy ghesien in die stadt van den Heere der heyrcrachte{n}, in die stadt ons Godts, Godt heeftse ghefundeert inder eewicheyt.
Godt wy hebben ontfanghen v bermherticheyt, int midden van uwen tempel.
Ghelijck uwen naem Godt alsoe is uwen loff in die eynden der eerden, v rechte hant is vol rechtuerdicheden.
De{n} berch Sion verblijde hem, en{de} die dochtere{n} va{n} Iuda moete{n} hen verhueghe{n}, om uwe ordeele{n} Heere.
Gaet rontsomme Sion, en{de} omuanchtse, vertellet in haer torrens.
Stelt v herten in haer cracht, ende bedeylt haer huysen, dat ghijt vertelle{n} moecht int ander geslachte
> Wa{n}t dit is Godt, ons Godt inder ewicheyt ende in die eewicheyt der eewicheden, hy sal ons regeren inder eewicheyt.
HOort dit alle Heydenen, vatet mette{n} ooren alle die die werelt bewoont.
Alle die wter eerde{n} ghebore{n} sijt ghy en{de} kinderen der menschen, tsamen met een rijck ende arm.
Mijnen mont sal wijsheyt spreken, ende die aendachte mijns herten voersienicheyt.
Ick sal tot die parabel mijn oore neyghen, ende metten psalterspel mijn reden open doen.
Waer om sal ick vreesen opden quaden dach? die boosheyt mijnder versenen sal my omuanghen.
Die betrouwen hebben in hen cracht, ende in die menichfuldicheyt van haren rijcdommen glorieren.
Een broeder en verlost niet, sal een mensche verlossen? hy en sal Gode niet gheue{n} sijn versoeninghe.
Ende den prijs van sijnder zielen verlossinghe, en{de} hy sal arbeyden inder eewicheyt,
ende hy sal noch leuen totten eynde.
Hy en sal die doot niet sien als hy die wijse sal sien steruen, te samen sullen die onwijse ende die dwase vergaen. Ende sij sullen den vreemden haer rijcdommen achterlaten,
ende hen grauen sullen haer lieder huysen sijn tot inder eewicheyt. Hen tabernakelen blijuen van gheslachte tot gheslachte{n}, sij hebbe{n} hen namen ghenoemt in hen lande{n}.
Ende die mensch als hy in eeren was, soe en heeft hy dat niet verstaen, hy is gheleken by die onuerstandighe beesten, ende dien ghelijck worden.
Desen haren wech is hen een struycsel, ende daer nae sullen sij met haren mont behaghen.
Ghelijck scapen sijn sij in die helle ghestelt, die doot salse aff eten. Ende die rechtuerdighe sullen heerscappie ouer hen hebben inden morghenstont, ende hen helpe sal verouderen in die helle van hen glorie.
Maer nochtans sal Godt mijn ziele verlossen, va{n} die hant der hellen als die my sal ontfanghen hebbe{n}.
En vreest niet als die mensch rijck gheworden is, ende als die glorie sijns huys vermenichfuldich is.
Want als hy sal vergaen soe en sal hy dat al niet met nemen, noch sijn glorie en sal met hem niet nederdalen.
Want zijn ziele sal in sijn leuen ghebenedijt worden, hij sal v belijden als ghy hem sult wel ghedaen hebben.
Hy sal ingaen tot in die gheslachten sijnder vaderen, en{de} tot inder eewicheyt en sal hy dlicht niet sien.
Die mensch doen hy in eeren was soe en heeft hijt niet verstaen, hy is gheleken by die onuerstandighe beesten, ende dien ghelijck gheworden.
GOdt die Heere der Goden heeft ghesproken, ende hy heeft die eerde gheroepen. Vanden opganck der sonnen totten onderganck toe,
soe scijnt wt Sion die ghedaente van sijnder schoonheyt.
Godt sal openbaerlijck comen, ons Godt ende hy en sal niet swijghen. Een vier sal in sijn aenscouwen berrende worde{n}, ende rontsomme een groot tempeest.
Hy heeft den hemel van bouen gheroepen, ende die eerde om te ondersceyden sijn volck.
Vergadert hem sijn heyleghen, die sijn testament ordineren op die sacrificien.
Ende die hemelen sullen sijn rechtuerdicheyt vercondighen, want Godt is die richter.
Hoort mijn volck ende ick sal spreken Israel ende ick sal v betuyghen, ick ben Godt v Godt.
Ick en sal in v sacrificien niet straffen, want v brantofferen sijn altijt in mijn aensicht.
Ick en sal van uwen huyse gheen calueren neme{n}, noch bocken van uwen cudden.
Want mijne sijn alle die wilde beeste{n} der bossche{n}, dat vee op die berghen en{de} die rinderen.
Ick heb ghekent alle dat tgheuoghelte des hemels, ende die schoonheyt des ackers is met my.
Eest dat ick hongher hebbe, soo en sal ict v niet segghen, want mijne is den omganck der eerden ende haer volheyt.
Sal ick eten tvleesch vanden stieren? oft sal ick dbloet vanden bocken drincken?
Offert den Heere dat sacrificie des loefs, ende betaelt den alderhoochsten v beloften.
Ende aenroept my in den dach des lijdens, ende ick sal v verlossen ende ghy sult my eere bewijsen.
Maer den sondaer heeft Godt gheseyt, waer om verteldi mijn rechtuerdicheden, ende neemt mijn testament in uwen mont?
Maer ghy hebt die onderwijsinghe ghehaet, ende mijn woerden achter v gheworpen.
Saechdi eenen dief ghy liept met hem, ende metten ouerspeelders steldet ghy v deel.
Uwen mont ouervloedde van quaetheyt, en{de} v tonghe bracht te samen bedrieghelijcheden.
Sittende spraecte ghy teghen uwen broeder, ende teghen ws moeders sone stelde ghy een struycsel,
dit hebdi ghedaen, ende ick heb ghesweghen. Ghy hebt booslijck ghemeynt dat ick ws ghelijck soude wesen, ick sal v straffen, ende voer v ooghen stellen.
Verstaet dit ghy die Godt vergheet, op dat hy niet eens wech en neme, ende datter niemant en sij die verlossen mach.
Dat sacrificie des loefs sal my eeren, ende daer is den wech doer den welcken ick hem toonen sal die salicheyt Godts.
ONtfermt v mijnder Godt, na v groote bermherticheyt. Ende nae die menichte van uwen bermherticheden, soe wischet aff mijn boosheyt.
Wascht my noch meer van mijn ongherechticheyt, ende van mijn sonde suyuert my.
Want mijn boosheyt bekenne ick, ende mijn sonde is altijt teghen ouer my.
V alleen heb ick ghesondicht, ende quaet voer v ghedaen, op dat ghy soudt gherechtuerdicht worde{n} in v woerden, ende verwinnen als ghy gheordeelt wort.
Want siet ick ben in boosheden ontfanghen, ende in sonden heeft my mijn moeder ontfanghen.
Want siet ghy hebt die waerheyt bemint, die onsekere ende verborghen dinghen uwer wijsheyt hebdi my gheopenbaert.
Ghy sult my bespraeyen met hyssopen ende ick sal ghesuyuert worden, ghy sult my wasschen en{de} bouen sneu sal ick wit worden.
Mijnen ghehoor suldi blijscap ende vruecht gheuen, ende die verootmoedichde beenderen sullen hen verhueghen.
Keert v aensicht van mijnen sonden, en{de} alle mijn boosheden wilt wt wisschen.
Een suyuer herte scept in my o Godt, ende den rechte gheest verniewt in mijnen binnensten.
En verworpt my niet van uwen aensicht, ende uwen heyleghen gheest en neemt van my niet.
Gheeft my wederom die blijscap van uwen salichmakere, en{de} mette{n} principale{n} gheest versterct my.
Ick sal den boosen v weghen leeren, ende die boose sullen tot v bekeert worden.
Verlost my vanden bloeden Godt, Godt mijnder salicheyt, ende mijn tonghe sal hoochlijck louen uwe rechtuerdicheyt.
Heere ghy sult mijn lippen open doen, ende mijnen mont sal uwen loff vercondighen.
Want haddi ghewilt ick soude emmer sacrificie ghegheuen hebbe{n}, maer ghy en sult in die brantofferanden gheen ghenoechte hebben.
Een sacrificie es Gode eenen heelen bedructen gheest, een heel ghebroken ende verootmoedicht herte en suldi Godt niet versmaden.
Heere doet goedertierlijck Sion in uwen goeden wille, ende laet ghetimmert worden die mueren van Ierusalem.
Dan suldi ontfanghen het sacrificie der rechtuerdicheyt, offeranden ende brantofferen, dan sullen sij op uwen outaer calueren legghen.
VVat glorieerdi in die quaetheyt, ghy die machtich sijt in boosheyt.
Den gheheele{n} dach heeft v tonghe ghedacht onrechtuerdicheyt, ghelijck een scerp scaers hebdi bedroch ghedaen.
Ghy hebt bemint die quaetheyt bouen die goedertierenheyt, omgherechticheyt meer dan te spreken gherechticheyt.
Ghy hebt bemint alle haestighe nederstootende woerden, ghy bedrieghelijck tonghe.
Daerom sal v Godt verderuen totte{n} eynde, hy sal v wt trecken, ende veruoeren tot uwen tabernakele, ende uwe wortele wt dat lant der leuender.
Die rechtuerdighe sullent sien ende vreesen, ende sullen ouer hem lachen, ende segghen
siet de{n} mensch die Godt tot sijnen helper niet ghestelt en heeft. Maer heeft ghehoept in die menichte van sijnen rijcdommen, ende hy is ouer machtich gheweest in sijn ydelheyt.
Maer ick als eene{n} vruchtbare{n} olijfboom int huys Gods, heb ghehoept in die bermherticheyt Gods inder eewicheyt, ende in die eewe der eewen.
Ick sal v belijden eewelijck om dat ghijt ghedaen hebt, ende ick sal uwen naem verwachten, want hy is goet int aenschijn uwer heylighen.
DIe onwijse heeft gheseyt in sijn herte, Godt en is niet.
Sij sijn verdoruen, ende affgrijselijc gheworde{n} in booshede{n} daer en is niema{n}t die goet dede.
Godt heeft vande hemel wtghesien op die kinderen der menschen, om te sien ofter iemant verstandich is oft Godt soekende.
Sij sijn allegader affgheweken, te samen sijn sij onnut gheworden, daer en is niemant die goet doet, daer en is niemant tot eenen toe.
En sullen sijt alle niet weten die boosheyt wercke{n}, die mijn volck verslinde{n} als een spijse des broots?
Sij en hebben Godt niet aengheroepen, sij hebben daer ghebeeft van vreesen daer gheen vreese en was. Want Godt heeft die beenderen verstroyt vanden ghenen die den menschen behaghen, sij sijn bescaemt, want Godt heeftse versmaet.
Wie sal wt Sion gheuen den salichmakere van Israel? als Godt sal wederom ghekeert hebben die gheuanghenisse van sijnen volcke, dan sal Iacob verhueghen, ende Israel blijde sijn.
HEere in uwen naem maect my ghesont, ende doer v cracht soe ordeelt my.
Godt verhoort mijn ghebedt, metten ooren vaet die woerden mijns monts.
Want die vreemde sijn opghestaen teghen my, en{de} die stercke hebben mijn ziele ghesocht, en{de} sij en hebben Godt niet ghestelt voer hen aenschijn.
Want siet Godt helpt my, ende die Heere is die ontfangher mijnder zielen.
Keert het quaet van my tot mijnen vianden, ende doer uwe waerheyt soe vernieltse.
Vrijwillichlijck sal ick v sacrificie doen, ende ick sal uwen name belijden Heere, want hy goet is.
Want wt allen tribulatien hebdi my verlost, ende ouer mijn vianden heeft mijn ooghe versmaet.
GOdt verhoort mijn ghebedt, ende en versmaet mijn ootmoedich bidden niet,
merct op mij, ende verhoort my. Ick ben bedroeft gheweest in mijn oeffeninghe, en{de} ick ben heel onstelt
van die stemme des viants, ende van die quellinghe des sondaers. Want sij hebben teghen my ghekeert boosheden, en{de} in gramscappen hebbe{n} sij my quellijck gheweest.
Mijn herte is in my heel onstelt gheweest, en{de} den anxt der doot is op mij gheuallen.
Vreese en{de} beuinghe sijn op my ghecomen, ende die duysternissen hebben my ouerdect.
Ende ick heb gheseyt wie sal my vederen gheue{n} als van eender duyuen, ende dat ick sal vlieghen, ende rusten?
Siet ick heb my verre ghemaect al vliedende, ende ick bleef woonende in die woestijne.
Ick verbeydde hem die my behouden heeft va{n} die cleynmoedicheyt des gheests, ende vande{n} tempeest.
Worpse neder Heere en{de} deylt hen tonghen, want ick hebbe boosheyt ende wedersprake ghesien in die stadt.
Die boosheyt sal dach ende nacht haer omuanghen op haer mueren, ende arbeyt is int midden van haer
ende onrechtuerdicheyt. Ende van haerder straten en heeft niet ghebroke{n}, woecker ende bedroch.
Want hadde mijn viant my vermalendijt, dat soude ick emmer verdraghen hebben. Ende hadde die ghene die my haette groote dinghen ouer my ghesproken, ick soude my bij auontueren verborghen hebben van hem.
Maer ghy eendrachtich mensch, mijn leytsman, ende mijn bekende.
Die te samen met my soete spijsen nuttede, int huys Godts hebben wy ghewandelt met eendrachticheyt.
Laet die doot op hen comen, ende laetse in die helle nederdalen al leuende. Want booshede{n} sijn in hen wooninghe{n}, int midden van hen.
Maer ick heb tot Godt gheroepen, ende die Heere sal my behouden.
Tsauonts en{de} smorghens ende des middaechs sal ict vertellen ende vercondighen, ende hy sal mijn stemme verhooren.
Hy sal mijn ziele in vrede verlossen vanden ghenen die my aencomen, want onder vele waren sij met my.
Godt salt verhooren ende hy salse vernederen, die voer der werelt tijden is. Want sij en hebben gheen veranderinghe, ende sij en hebben Godt niet ghevreest,
hy heeft sijn hant wt ghereyct ter vergheldinghen. Sij hebben sijn verbont besmet,
sij sijn ghedeelt van die gramscap sijns aensichts, ende sijn herte is ghenaket. Sijn redenen sijn sachter gheworden dan olie, ende sij sijn scichten.
Worpt opden Heere uwe sorghe, ende hy sal v op voeden, hy en sal inder eewicheyt den rechtuerdighen gheen wanckelbaerheyt gheuen.
Maer ghi Godt, sultse leyde{n} in de{n} put des doots. Die bloetstortighe mannen, ende die bedrieghers en sullen hen daghen ter helicht niet brenghen, maer ick sal in v hopen Heere.
ONtfermt v mijnder Godt, want die mensch heeft my vertreden, den gheheelen dach beuechtende heeft hy my ghequelt.
Mijn vianden hebben my vertreden alle de{n} dach, want daer esser veel strijdende tegehen my.
Van die hoocheyt des daechs sal ic vreesen, maer ick sal in v hopen.
In Gode sal ick mijn redenen loue{n}, in Gode heb ick ghehoept, ick en sal niet vreesen wat my tvleesch doet.
Alle den dach hebben sij mijn woerden vervloect, teghen my sijn allen hen ghedachten int quade.
Sij sullen inwoonen ende verberghen, sij sullen mijn versene gade slaen. Ghelijc sij mijn ziele ghewacht hebben,
om niet suldise behouden, in die gramscap suldi die volcken in stucken breken. Godt
ick heb mijn leuen v vercondicht, ghy hebt mijn tranen in v aensicht ghestelt. Ghelijck oock in uwer beloften,
dan sullen mijn vianden achterwaerts ghekeert worden. In wat dach dat ick v aenroepe, siet soe heb ick bekent, dat ghy mijn Godt sijt.
In Gode sal ick dwoert louen, inden Heere sal ick die redene prijsen, in Gode heb ick ghehoept ick en sal niet ontsien, wat my die mensch doet.
In my sijn o Godt v beloften die ick v tot louinghen sal wedergheuen.
Want ghy hebt mijn ziele vander doot verlost, ende mijn voeten vanden valle, op dat ick behaghen mach voer Gode int licht der leuender.
ONtfermt v mijnder Godt ontfermt v mijnder, want in v betrouwt mijn ziele. Ende in die scaduwe van uwen vloghele{n} sal ick hopen, tot dat die boosheyt voerdi gae.
Ick sal ropen totten alderhoochsten Godt, tot Godt die my wel ghedaen heeft.
Hy heeft ghesonden vanden hemel, ende my verlost, hy heeft tot een verwijt gheleuert alle die my vertreden. Godt heeft sijn bermherticheyt en{de} sijn waerheyt ghesonden,
ende hy heeft mijn ziele verlost wt dat midden van die welpens der leuwen, ick heb gheslapen heel verbaest. Die kinderen der menschen, hen tande{n} sijn wapenen en{de} schichten, en{de} hen tonghe is een scerp sweert.
Wort verheuen o Godt bouen die hemelen, ende ouer alle eertrijck v glorie.
Eenen strick hebben sij mijnen voeten bereydt, ende sij hebben mijn ziele ghecromt. Sy hebben voer mijn aensicht eenen cuyl ghegrauen, ende sij sijn daer in gheuallen.
Mijn herte is bereedt o Godt, mijn herte is bereydt, ick sal singhen, ende een Psalter loff segghen.
Staet op mijn glorie, staet op ghy psalterspel, ende herpe, ick sal opstaen vroech des morghens.
Ick sal v belijden in die volcken Heere, en{de} ick sal v eenen loff sanck segghen onder die Heydenen.
Want v bermherticheyt is groot gheworden totten hemelen toe, en{de} totten wolcken uwe waerheyt.
Wort verheuen bouen die hemelen o Godt, ende v glorie sij ouer alle deertrijcke.
EEst dat ghy sekerlijck spreect rechtuerdicheyt, soo ordeelt rechtelijck ghy kindere{n} der menschen.
Wa{n}t inder herte{n} wercte ghy liede{n} boosheyt, en{de} in die aerde bedrijue{n} v lieder hande{n} onrechtuerdichede{n}.
Die sondaers sijn vervreemt van der moeder, sij hebben ghedoelt vanden buyck, sij hebben valscheden ghesproken.
Hen rasernie is nae die ghelijckenisse van een serpent, ghelijck der doouer aderen, haer ooren toe stopppende.
Die niet en sal verhooren die stemme vanden besweerders, des tooueraers die wijselijck besweert.
Godt sal hen tanden heel in stucken breken in haren mont, die baectanden der leuwen sal die Heere breken.
Tot niet sullen sij comen als een aff vlietende water, hy heeft sijne{n} boghe ghespanne{n} tot dat sij cranck worden.
Ghelijck smeltende was, sullen sij wech ghenome{n} worden, daer is vier op gheuallen en{de} sij en hebbe{n} die sonne niet ghesien.
Eer dat v dornen den Ramnus verstonden, ghelijck die leuende alsoo sal hy die in sijn gramscap verslinden.
Die rechtuerdighe sal hem verblijden als hy die wrake sien sal, sijn handen sal hy wasschen int bloet des sondaers.
Ende die mensche sal segghen, is den rechtuerdighen oock sekerlijck vrucht? Soo is sekerlijck Godt diese ordeelt opder eerden.
VErlost my van mijne{n} vianden mijn Godt, ende vanden ghene{n} die teghen my opstaen verlost my.
Verlost my vanden ghenen die boosheyt doen, ende vanden bloetstortende mannen behoudt my.
Want siet sy hebben mijn ziele gheuanghen, die stercke sijn op my gheuallen.
Ten is mijn boosheyt niet noch mijn sonde o Heere, sonder boosheyt heb ick gheloopen ende bescict.
Staet op my te ghemoete ende aensiet, ende ghy Heere godt der heyrcrachten, Godt van Israel. Aendenct om te besoecken alle die heydenen, en wilt niet ontfermen alle den ghenen die boosheyt bedrijuen.
Sy sullen omghekeert worden teghen auont, ende sullen hongher lijden als honden, ende die stadt ommegaen.
Siet sy sullen met haren mont spreken, ende een sweert es in hen lippen, want wie heuet ghehoort?
Ende ghy Heere sultse bespotten, ende te niete suldi brenghen alle die Heydenen.
Mijn sterckheyt sal ick tot v bewaren, want ghy Godt sijt mijn ontfangher,
mijn Godt, sijn bermherticheyt sal my voercomen.
Godt heeft my vertoont ouer mijn vianden, en wiltse niet dooden, op dat sij te gheenen tijden vergheten mijn volck. Verstroytse doer v macht, ende setse aff Heere mijn bescermer.
Die misdaet haers monts, ende die sprake van haren lippen, ende laetse gheuanghen worden in hen houerdie. Ende van die vervloeckinghe ende vander loghenen sullen sij vercondicht worden
in die voleyndinghe in den torn van die voleyndinghe ende sy en sullen niet wesen. Ende sij sullen weten dat Godt heerscappie hebben sal ouer Iacob, ende ouer die eynden der eerden.
Sij sullen omghekeert worden teghen den auont, ende hongher lijden als honden, en{de} sij sullen die stade ommegaen.
Sij sullen verstroyt worden om te eten, maer eest dat sij niet versaedt en worden, soo sullen sij ooc murmureren.
Maer ick sal singhen v stercheyt, en{de} ick sal vroech verheffen v bermherticheyt. Want ghy sijt gheworden mijn ontfangher, ende mijn toe vlucht in den dach mijns lijdens.
Mijn helper v sal ic singhen, want ghy sijt Godt mijn ontfangher, mijn Godt, mijn bermherticheyt.
GOdt ghy hebt ons wech ghestooten, ende verdoruen, ghy sijt gram gheweest, ende hebt onser ontfermt.
Ghy hebt die aerde beroert, ende die verstoort, gheneest haer bruecken want sij is beroert.
Ghy hebt uwen volcke harde dinghen ghetoont, ghi hebt ons ghelaeft mette{n} wijn des berous.
Ghy hebt de{n} ghene{n} die v vreesen ee{n} teeke{n} ghegheuen, dat sij vliede{n} souden va{n} daenschijn des boghes.
Dat v beminde souden verlost worden, behoudt my met v rechte handt, ende verhoort my.
Godt heeft ghesproken in zijn heyleghe plaetse, ick sal vrolijck zijn en{de} deylen Sichimam, ende die valleye der tabernakelen sal ick meten.
Mijn is Galaad, ende mijne is Manasses, ende Ephraim es die stercheyt mijns hoofts. Iuda is mijn coninc,
Moab de{n} pot mijnder hope{n}. In Idumeen sal ick mijnen schoen wtstrecken, my sijn die vreemdelinghen onderworpen.
Wie sal my leyden tot die vast stadt? wie sal my leyden tot Idumeen?
En sult ghy dat niet doen Godt die ons verstooten hebt, ende en suldi ghy Godt niet wtgaen in onse heyrcrachten?
Gheeft ons helpe in die tribulacie ende ydel is des menschen salicheyt.
In Gode sullen wy cracht doen, ende hy sal te niete brenghen die ons quellen.
VErhoort Godt mijn smekende bedinghe, hebt achte tot mijn ghebedt.
Van die eynden der aerden heb ick tot v gheroepen doen mijn herte beanxt was, soo hebdi my opden steen verheuen. Ghy hebt my gheleydt,
want ghy zijt mijn hope gheworden, eenen torre der stercheyt van des viants aensicht.
Ick sal woonen in v tabernakel, inder eewicheyt, ick sal bescermt worden onder tdecsele van uwen vloghelen.
Want ghy mijn Godt hebt mijn ghebedt verhoort, ghy hebt een erffenisse ghegheuen den ghene{n} die uwen naem vreesen.
Ghy sult daghen toedoen tot des conincs daghen, sijn iaren totten dach der gheboerten ende der gheboerten.
Hy blijft inder eewicheyt in daenscouwe{n} Gods, wie sal soecken sijn bermherticheyt ende waerheyt?
Alsoo sal ick eenen loffsanck segghen uwe{n} naem emmermeer ende eewelijck, op dat ick mijn beloften betalen mach van daghe te daghe.
EN sal mijn ziel Gode niet onderdanich sijn? want van hem is mijn salicheyt.
Want hy is selue mijn Godt ende mijn salichmaker, mijn ontfangher, ick en sal niet meer beroert worden.
Hoe langhe ouerualdi den mensch? (ghy alle, ghy slaet doot) als eenen gheneychden wa{n}t, ende een omghestoten muer.
Maer nochtans hebbe{n} sij ghedacht mijnen prijs te verstooten ick heb met dorst gheloopen, met haren monde benedijden zij, ende met hen herte soo vermaledijden sij.
Maer nochtans mijn ziele weest Gode onderdanich, want van hem is mijn verduldicheyt.
Want hy is mijn Godt, ende mijn salichmaker, mijn helper ende ick en sal niet verhuysen.
In Gode is mijn salicheyt en{de} mijn glorie, Godt mijnder helpen, ende mijn hope is in Godt.
Hoept in hem alle vergaderinghen des volcs, stort wt voer hem v herten, Godt is onse helper inder eewicheyt.
Maer nochtans ydel sijn die kinderen der menschen, loghenachtich sijn die kinderen der menschen in die waghen, dat sij bedrieghen souden doer ydelheyt al te samen.
En wilt niet hopen in die boosheyt, ende die roouen en wilt niet begheeren, eest dat die rijcdommen ouervloedich sijn, soo en wilt v herte daer aen niet stellen.
Eens heeft Godt ghesproken, dese twee heb ick ghehoort, want die macht behoort Godt toe,
ende v Heere die bermherticheyt want ghy sult eenen ieghelijcken loonen nae sijn wercken.
GOdt mijn Godt, tot v wake ick van des morghens. Mijn ziele heeft ghedorsticht nae v, hoe menichfuldichlijck dorstet nae v mijn vleesch.
Int woest landt ende ombewandelt, ende sonder water, alsoe heb ick v gheopenbaert gheweest, dat ick soude sien v cracht, ende v glorie.
Want beter is v bermherticheyt bouen veel leuens, mijn lippen sullen v louen.
Alsoo sal ick v ghebenedijden in mijn leuen, ende in uwen naeme sal ick mijn handen opheffen.
Als met vet des inghewants ende met smeer, laet mijn ziele veruult worden, ende met lippen des verhueghens sal mijnen mont louen.
Alsoo hebt ick ws ghedachtich gheweest op mijn bedde, in die morghe stonden sal ick dencke{n} op v,
want ghy hebt mijn helper gheweest. Ende in dat decsele van uwen vloghelen sal ick verhueghen,
mijn ziele heeft v aenghehanghen, v rechte hant heeft my ontfanghen.
Maer sy hebben te vergheefs mijn ziele ghesocht, sij sullen gaen int nederste der eerden,
sij sullen gheleuert worden in die handt des sweerts, der vossen deelen sullen sij wesen.
Maer die coninc sal hem verblijde{n} in Gode, sij sulle{n} geloeft worde{n} alle die by hem sweere{n}, wa{n}t de{n} mo{n}t is ghestopt va{n} allen den ghene{n} die boose dinghe{n} spreke{n}.
VErhoort Godt mijn ghebedt als ic bidde, van die vreese des viants verlost mijn ziele.
Ghy hebt my bescermt van die vergaderinghe der quaetwilligher, ende van die menichte der gheender die boosheyt doen.
Want sij hebben als sweerden hen tonghen ghescerpt, sij hebben den booghe ghespannen, die een bitter dinck is
op dat sij int heymelijck scieten souden den ombesmetten.
Onuersienlijc sulle{n} sij hem scieten, en{de} niet vreesen, sij hebbe{n} voer he{n} een boos woert vast voergenome{n}. Sij hebben vertelt dat sij die stricken souden verborghen, sij hebben gheseyt, Wie salse sien?
Sij hebben boosheden ondersocht, die ondersoeckers hebben int ondersoecken ghefaelgeert. Die mensch sal gaen tot een hooch herte,
ende Godt sal verhauen worden. Die pijlen der cleynder kinderen zijn hen quetsueren worden,
ende hen tonghen zijn teghen hen cranck gheworden. Verstoort sijn zij alle diese saghen,
en{de} alle mensch heeft gheureest. Ende zij hebbe{n} vercondicht die wercken Gods, ende sijn maecselen hebben sij verstaen.
Die rechtuerdighe sal hem verblijde{n} in den Heere, ende in hem hopen, ende alle die oprecht van herten sijn sullen gheloeft worden.
GOdt v betaemt loff sanck in Sion, ende v sal die beloefte betaelt worden in Ierusalem.
Verhoort mijn ghebedt, tot v sal alle vleesch comen.
Die woerden vande{n} boosen sijn machtigher gheworden dan wy, ende onser boosheden suldi ghenadich zijn.
Salich is hy den welcken ghi vercoren hebt ende aenghenomen, hy sal woonen in v voerhouen Wy sullen veruult worden met die goeden ws huys, heylich is uwen tempel,
wonderlijc in die gherechticheyt. Verhoort ons Godt onse salichmaker, die hope van alle die eynden des eertrijcs ende verre die zee.
Bereydende die berghen in v cracht, omgort met machticheyt,
die verstoort die diepte der zee, dat gheluyt van haren baren. Die Heydenen sullen verbaest worden,
ende vreesen sullen sij van uwen teekenen, die op die eerde woonen, die wtganghen vanden morghenstont ende vanden auontstont suldi ghenoechlijck maken.
Ghy hebt die eerde besocht ende die heel vochtich ghemaect, ghy hebt vermenichfuldicht haer rijck te maken. Den vloet Godts is veruult met wateren ghy hebt hen spijse bereyt, want alsoe is haer bereytsele.
Haer rijuieren maect droncken, vermenichfuldicht haer spruyten, in haer reghendruppelen sal sij groeyende verblijden.
Ghy sult ghebenedijden die croone des iaers va{n} uwer goedertierenheyt, ende v velden sullen veruult worden met vruchtbaerheyt.
Vet sullen worden die schoon plaetsen der woestijnen, ende met vrolijcheyt sullen die hueuelen omvaen worden.
Die rammen der schapen zijn ghecleedt, ende die valleyen sullen oueruloedich zijn van terwe, zij sullen roepen ende certeyn loff sanck segghen.
MAect iolijt Gode alle die aerde,
segt eenen psalter loff zijnen naem, gheeft glorie zijnen loue.
Segghet Gode, hoe vreesselijck zijn v wercken, Heere? in die menichte van uwer cracht sullen v vianden v lieghen.
Alle aertrijcke aenbede v, ende singhe v loff, ende segghe loff sanck uwen name.
Coemt ende besiet Gods wercken, veruaerlijck in zijn raden op die kinderen der menschen.
Die de zee in droochte verkeert, in den vloet sullen zij te voete gaen, daer sullen wy blijde zijn in hem.
Die doer zijn macht heerscappie heeft inder eewicheyt, zijn ooghen sien op die Heydenen, die hem vergra{m}men en moeten niet verhauen worden, in hen seluen.
Ghebenedijt ghy Heydenen onsen Godt, ende doet hooren die stemme sijns loefs.
Die mijn ziele ghestelt heeft totten leuen, ende mijn voeten niet en heeft ghegheuen ter beroeringhen.
Want ghy Godt hebt ons gheproeft, metten vier hebdi ons ondersocht, ghelijck tsiluer ondersocht wort.
Ghy hebt ons gheleyt in den strick, ghy hebt tribulacien op onsen rugghe gheleyt,
ghy hebt menschen ouer onse hoofden ghestelt. Wy sijn ghegaen doert vier ende water, ende ghy hebt ons wt gheleyt tot in die vercoelinghe.
Ick sal in v huys gaen met brantofferanden, ick sal v mijn beloeften betalen
die mijn lippen ondersceyden hebben. Ende mijnen mont heeft ghesproken in mijn tribulacie.
Brantofferanden vol merchs sal ick v offeren, met den brantoffer der rammen, ick sal v ossen offeren met bocken.
Coemt, hoort, ende ick sal vertellen ghy alle die Godt vreest, hoe groote dinghen dat hy mijnder zielen ghedaen heeft.
Tot hem heb ick met mijnen monde gheroepen, ende ick heb verhuecht gheweest onder mijn tonghe.
Heb ick boosheyt ghesien in mijn herte, soo en salt die Heere niet verhooren.
Daer om heeft Godt verhoort, ende waerghenomen die stemme mijns biddens.
Ghebenedijt sij Godt, die mijn ghebedt niet affghekeert en heeft, noch sijn bermherticheyt van my.
GOdt zij onser bermhertich, ende hy ghebenedye ons, ende hy laete sijn aensicht lichte{n} op ons, ende ontferme onser.
Op dat wy moghen kennen op die aerde uwen wech in alle die Heydenen uwe salicheyt.
Laet die volcken v belijden Godt, laet alle volcken v belijden.
Laet die Heydenen hen verblijden ende verhueghen, want ghy ordeelt die volcken in rechtuerdicheden, ende die Heydenen bescicte ghy op der eerden.
Laet die volcken v belijden Godt, laet alle volcken v belijden,
die eerde heeft haer vruchte ghegheuen. Ghebenedijen moet ons Godt, onse Godt,
ghebenedijen moet ons Godt, ende hem moeten vreesen alle die eynden der eerden.
GOdt stae op, ende verstroyt moeten worden alle zijn vianden ende van zijn aensicht moeten sij vlieden die hem haten.
Ghelijck eenen roock vergaet, alsoe moeten zij vergaen, ghelijck was versmelt voer daenschijn des viers, alsoo moeten die sondaers vergaen van daenschijn Godts.
Ende die gherechtighe moeten blijdelijck eten, ende verhueghen in daenschijn Godts, ende laetse ghenoechte maken in blijscappe.
Singhet den Heere, segghet loff sanck zijnen naeme, maect hem eenen wech die opclimt boue{n} der sonnen onderganck, Heere is sijnen naem. Verhuecht v in sijn aenschouwen, sij sullen verbaest worden van sijn aensicht,
die der weesen vader is ende der weduwen richter. Godt is in sijn heylighe plaetse,
Godt die in een huys doet woonen die van eender manieren zijn. Die de gheuanghenen wtleydt met stercheyt, desghelijcs oock die ghene die verbitteren die daer woonen in die grauen.
Godt doen ghy wt ghinct voer daensicht van uwen volcke, als ghy doerghinct in die woestijne.
Doen beefde die aerde ende die hemelen druypten, van daensicht Godts van Sinai, va{n} daenschijn Godts van Israel.
Eenen willighen reghen suldi wt sceyden Godt uwer erffenissen, ende sij is cranck gheworden, maer ghy hebtse volmaect.
V dieren sullen daer in woonen Godt ghy hebt in uwe soeticheyt, den armen bereyt.
Die Heere sal dwoert gheuen den Euangelijsche predicanten, met grooter cracht.
Die coninck der heyrscharen vanden lieuen beminden, ende van die schoonheyt des huys het wtdeylen der roouen.
Eest dat ghy slaept int midden der loten soo sullen die vederen der duyuen versiluert sijn, ende het achterste van haren rugghe in bleecke gout verwe.
Als die hemelsche die coninghen onderscheyt op haer, soo sullen sij wit ghemaect worden bouen den sneu in Selmon,
den berch Godts es eenen vetten berch. Eenen gheronnen berch eenen vetten berch,
waer om siedi aen die gheronnen berghen? Den berch daer Gode in behaecht heeft te woonen, want die Heere sal daer woonen totten eynde.
Die waghenen Godts sijn in thien duysenden menichfuldich, veel duysenden blijschap makende, die Heere es in hen, in Sinai, in die heylighe plaetse.
Ghy sijt gheclommen int hooghe, ghy hebt gheuanghen die gheuanghenisse, ghy hebt gauen ontfanghen in die menschen. Ende oock hebdi ontfanghen die ghene die niet en gheloouen, dat Godt daer in woont.
Ghebenedijt sij die Heere tot allen daghen, een voerspoedighe reijse sal hy ons maken Godt die ons salich maect.
Ons Godt es een Godt om salich te maken ende den wtganck der doot is des Heeren des Heere{n}.
Maer nochtans sal Godt in stucken breken die hoofden van zijnen vianden, den top des hayrs der gheender die in hen misdaden wandelen.
Die Heere heeft gheseyt wt Basan sal icse omkeeren, ick salse ommekeeren tot in die diepte der zee.
Dat uwen voet gheuerwet worde int bloet, van die vianden die tonghe uwer honden va{n} tselue.
Sij hebben v inganghen ghesien Godt, die inghanghen mijns Godts, mijns conincs die in de heylighe plaetse is.
Die Princen hebben voer comen versaemt metten sanghers, int midden der iongher dochters der trommelslagherinnen.
In die kercken ghebenedijt Godt, den Heere van Israels fonteynen.
Daer es Beniamin dat ioncsken inden ouerganck sijns gheests. Die Princen van Iuda sijn hen leydtsmannen, die Princen van Zabulon, die Princen van Nephtali.
Ghebiedt Godt uwer cracht, macht stantachtich Godt tghene dat ghy in ons ghewracht hebt.
Van uwen tempel in Ierusalem sullen die coninghen v ghiften offeren.
Straft die wilde dieren des riets, die vergaderinghe der stieren onder die coeyen der volcken, om dat sij wtsluyten souden die gheproeft zijn doert siluer. Verstroyt die Heydenen die orloghen willen,
daer sullen boden comen wt Egypten, dat Morianen landt sal zijn handen tot Gode wtsteken.
Ghy conincrijcken der aerden singhet Gode, singhet loff den Heere. Singt loff Gode
die opden hemel des hemels climt ten oosten. Siet hy sal zijnder stemmen gheuen een stemme van crachte,
gheeft Gode glorie, ouer Israel es zijn heerlijcheyt, ende zijn macht in die wolcken.
Wonderlijck es Godt in zijn heylighen, Israels Godt sal cracht gheuen, ende stercheyt zijnen volcke, ghebenedijt sij Godt.
MAect my salich Godt, want die wateren zijn ghecomen tot aen mijn ziele.
Ick ben versteken int slijm der diepten, ende daer en is gheenen vasten gront. Ick ben comen in die diepte der zee ende, de{n} tempeest heeft my verdroncken.
Ick heb ghearbeyt al roepende, heesch is mijn keele gheworden, mijn ooghen hebben ghefaelgeert die wijle dat ick hope in mijnen Godt.
Sij zijn vermenichfuldicht boue{n} die haire{n} mijns hoofts die my haten sonder sake. Versterct zijn mijn vianden die my veruolcht hebben tonrechte, dat ick niet gherooft en heb betaelde ick doen.
Godt ghy weet mijn onwijsheyt, ende mijn versoemenissen en zijn voer v niet verborghen.
En laetse in my niet bescaemt sijn die v verbeyden Heere, o Heere der heyrcrachten. En laetse niet bescaemt worden van my die v soecken Heere, Godt van Israel.
Want om v heb ick verwijt verdraghen, die bescaemtheyt heeft mijn aensicht ouerdect.
Vreemt ben ick gheworden mijnen broederen, ende een wtlander mijnder moeder kinderen.
Wa{n}t die heete liefde ws huys heeft my ghete{n}, en{de} die scimpernien der gheender die v bescimpten zijn op my gheuallen.
Ende ick heb int vaste{n} mijn ziele bedect, ende tes my tot eenen verwijt gheworden.
Ende ick heb voer mijn cleedt ghenomen een hayren cleedt, ende ick ben henlieden gheworden tot een parabele.
Teghen my spraken sij die in die poorte saten, ende op my songhen sij die den wijn droncken.
Maer ick storte mijn ghebet, tot v Heere Godt het es den tijt des welbehaghens. In die menichuuldicheyt uwer bermherticheyt verhoort my, in die warachticheyt uwer salicheyt.
Trect my wten slijcke dat icker niet in gheuesticht en worden, verlost my van die ghene die my haten, ende van die diepte der wateren.
En laet die tempeest des waters my niet verdrincken, noch die diepte my verslinden, noch en laet den put zijnen mont ouer my niet toesluyten.
Verhoort my Heere, want goedertieren es v bermherticheyt, na die menichfuldicheyt uwer bermherticheden siet op my.
Ende en keert v aensicht niet aff van uwen dienaer, want ick worde ghequelt wilt my haestelijck verhooren.
Merct op mijn ziele ende verlostse, om mijn vianden soe verlost my.
Ghy weet mijn verwijt, ende mijn bescaemtheyt, ende mijn versmaetheyt.
In v aenschouwen zijnse al die my lijden aendoen, mijn herte heeft verwijt verwacht, ende allendicheyt. Ende ick heb iemant verwacht, die hem mede bedroeuen soude, ende daer en was niemant, ende die vertroosten soude, ende ick en hebs niet gheuonden.
Ende zij hebben in mijn spijse galle ghegheuen, ende in mijnen dorst hebben sij my edick te drincken ghegheuen.
Hen tafel worde voer hen tot eenen strick, ende tot vergheldinghe ende tot een struycsele.
Verdonckert moeten hen ooghen worden dat zij niet en sien, ende haren rugghe maect altijt cromme.
Stort wt op hen uwe gramscappe. Ende die rasernie van uwer gramscappen beuangse.
Hen wooninghe worde verwoest, ende in hen tabernakelen en zij niemant die daer in woone.
Want den ghenen die ghy gheslaghen hebt, hebben zij veruolcht, ende bouen die pijne van mijnen wonden hebben zij noch toe ghedaen.
Legt boosheyt op hen boosheyt, ende en laetse niet ingaen tot uwe rechtuerdicheyt.
Laetse wtgheuaecht worden wt den boeck der leuender, ende metten rechtuerdighen en laetse niet ghescreuen worden.
Ick ben arm ende in lijden, v salicheyt Godt heeft my ontfanghen.
Ick sal den naem Gods louen met loff sanck, ende ick sal hem groot maken met loue.
Ende tsal den Heere behaghen meer dan een ionck calff, hornen voertbrenghende ende clauwen.
Laetet die arme sien ende laetse blijde zijn suect Godt, ende v ziele sal leuen.
Want die Heere heeft die arme verhoort, ende zijn gheuanghen en heeft hy niet versmaet.
Hem moeten louen die hemelen ende deerde, die zee ende alle cruypende dieren daer inne.
Want God sal Sion behouden ende die steden van Iuda sullen ghetimmert worden. Ende sij sullen daer in woonen, ende tot een erffenisse sullen sij die vercrijghen.
Ende tsaet van zijnen knechten sal die besitten, ende die haren naem lief hebben sullen daer in woonen.
GOdt hebt acht tot mijnder hulpen Heere haest v om my te helpen.
Laetse bescaemt worde{n} ende bevreest die mijn ziele soecken.
Laetse achterwaerts aff ghekeert worden, ende hen scamen, die my quaet willen. Laetse ter stont aff ghekeert worden al scamende, die my segghen vrij soo, vrij soo.
Laetse verhuecht worden ende blijde zijn in v alle die v soecken, ende altijt moeten zij segghen (groot gheacht zij die Heere) die uwe salicheyt beminnen.
Maer ick ben behoeuich ende arm, Godt helpt my. Mijn helper ende mijn verlosser sijt ghy, Heere en vertoeft niet.
IN v Heere heb ick ghehoept, ick en sal niet bescaemt worden inder eewicheyt,
in uwe rechtuerdicheyt verlost my ende trect my wt. Neycht tot my v oore, ende maect my salich.
Weest my tot eenen bescermende Godt, ende tot een wel beheymde plaetse dat ghy moecht behouden. Want mijn vasticheyt ende mijn toe vlucht zijt ghy.
Mijn Godt verlost my wt die handt des sondaers, ende van die handt des gheens die teghen die wet doet, ende des boosen.
Want ghy sijt mijn lijdtsaemheyt Heere, Heere mijn hope van mijnder ioncheyt aen.
In v ben ick versterct vanden buyck, van mijns moeders buyck sijt ghy mijn bescermer. In v is mijnen sanck altijts,
als een wonderlijck teeken ben icker vele gheworden, ende ghy sijt een sterck helper.
Veruult moet mijn mont worden met loue, dat ick mach singhen v glorie, den gheheelen dach v grootheyt.
En verworpt my niet in den tijt des ouderdoms, als mijn cracht sal vergaen sijn soo en verlaet my niet.
Want mijn vianden hebben my gheseyt, ende die mijn ziele wachten hebben eenen raet ghemaect ouer een.
Segghende Godt heeft hem verlaten, veruolcht ende grijpt hem want daer en es niemant die hem verlosse.
Godt en maect v niet verre van my, mijn Godt siet toe tot mijnder helpen.
Laetse bescaemt worden ende vergaen die mijn ziele lasteren, laetse met versmaetheyt ende bescaemtheyt ouerdect worden, die my quaet soecken.
Maer ick sal altijts hopen, en{de} noch meer toe doen tot allen uwen loff.
Mijnen mont sal vercondighen uwe rechtuerdicheyt, alle den dach v salicheyt. Om dat ick tghetal niet gheweten en hebbe,
soo sal ic gaen in des Heeren machticheyt, Heere ick sal ghedencken alleen uwer rechtuerdicheyt.
Godt ghy hebt my gheleert van mijnder ioncheyt, ende tot nu toe sal ick wt spreken v wonderen.
Ende tot die ouderdom ende grijsdom, Godt en verlaet my niet. Tot dat ick vercondighe uwen arm, allen tgheslachte dat comen sal. V machticheyt
ende v rechtuerdicheyt Godt, tot in die hoochste groote wercke{n} die ghi ghedaen hebt, Godt wie is ws ghelijck?
Hoe groote tribulacien hebdi my ghetoont, veele ende quade, ende wederom ghekeert sijnde, hebdi my leuende ghemaect, ende van die affgronden der aerden hebdi my anderwerff weder ghebracht.
Ghy hebt vermenichfuldicht v grootdadicheyt, ende weder om ghekeert sijnde hebdi my ghetroost.
Want ick sal v oock belijden op die instrumenten des Psalters sanck uwe waerachticheyt Godt, ick sal v singhen op die herpe ghy heylich van Israel.
Verhueghen sullen mijn lippen, als ick v singhen sal, ende mijn ziele die ghy verlost hebt.
Maer oock mijn tonghe sal den gheheelen dach v rechtuerdicheyt ouerdencken, als sij bescaempt ende veruaert sullen sijn die mij quaet suecken.
GOdt gheeft v ordeel den coninck, ende uwe rechtuerdicheyt des conincs sone. Om te ordeelen v volck in rechtuerdicheden, ende v arme in dat rechte vonnisse.
Laet die berghen vrede ontfanghen den volcke ende die hueuelen die rechtuerdicheyt.
Hy sal ordeelen die arme des volcs ende verlossen die kinderen der armen, ende vernederen den valschen beclapper.
Ende hy sal blijuen metter sonnen ende voer die mane, van gheslachte tot gheslachte.
Hy sal nederdalen als den reghen in dat vlies, ende ghelijck die druppelen druyppende op die aerde.
In zijnen daghen sal opgaen die rechtuerdicheyt, ende die ouervloedicheyt des vredes, tot dat die mane sal wechghenomen worden.
Ende hy sal heerscappie hebben vander zee totter zee, ende vande{n} vloet tot aen die eynden van den omganck des aertrijcs.
Voer hem sullen nederuallen die morianen, ende sijn vianden sullen die aerde lecken.
Die coninghen van Tharsis ende die eylanden sullen ghiften offeren, die coninghen van Arabien ende Saba sullen gauen aenbrenghen.
Ende hem sullen aenbidden alle die coninghen, alle die Heydenen sullen hem dienen.
Want hy sal verlossen den armen vanden machtighen, ende den armen den welcken gheen helper en was.
Hy sal sparen den armen ende behoeuighen, ende die zielen der armen sal hy behouden.
Van die woeckerien ende onrechtuerdicheden sal hy hen zielen verlossen, ende eerlijck sal haren naem sijn voer hem.
Ende hy sal leuen, ende hem sal ghegheuen worden van tgout van Arabien, ende sij sullen daer mede aenbidden altijt, alle den dach sullen sij hem ghebenedijden.
Ende daer sal een vasticheyt wesen op die aerde, op doppersten vanden berghen, zijn vrucht sal verhauen worden bouen Libanus berch, ende sij sullen bloeyen vander stadt ghelijck dat gras der aerden.
Sijne{n} naem sij ghebenedijt inder eewicheyt, voer die sonne blijft sijnen naem. Ende in hem sullen ghebenedijt worden alle die gheslachten der werelt, alle die Heydenen sulle{n} hem groot maken.
Ghebenedijt sij die Heere die Godt va{n} Israel die wonderlijcke dinghen doet alleene.
Ende ghebenedijt sij den naem van sijnder maiesteyt inder eewicheyt, ende van zijnder maiesteyt sal veruult worden alle die aerde, dat ghesciede, dat ghesciede.
HOe goet es Israels Godt, den ghenen die oprecht van herten zijn?
Maer mijn voeten sijn bij nae verroert, bijnae sijn wtghestort mijn ganghen.
Want ick heb van grammer liefden beroert gheweest ouer die boose, siende der sondaren vrede.
Wa{n}t daer en is gheen aenmerck der doot op hen, ende gheen gheduericheyt in hen siecte.
Inden arbeyt der menschen en zijn sij niet, ende metten menschen en sullen sij niet ghegheesselt worden.
Daer om heeft hen ghehouden die houerdie, zij zijn ouerdect met hen boosheyt ende ongoddelijcheyt.
Hen boosheyt es voertcomen als wt dat binnenste vet, sij zijn ouerghegaen tot die begherlijcheit des herten.
Sij hebben ghedacht ende ghesproken archeyt, onrechtuerdicheyt hebben sij teghen den hooghen ghesproken.
Sij hebben haren mont inden hemel ghestelt, ende hen tonghe es doer ghegaen op die aerde.
Daer om sal mijn volck hier bekeert worden, ende volle daghen sullen in hen gheuonden worden.
Ende sij hebben gheseijt, hoe weet Godt? ende ofter oock wetenheyt is inden hooghen?
Siet die sondaers ende ouervloedende in die werelt, hebben beseten die rijcdommen.
Ende ick heb gheseyt, soo heb ick dan te vergheefs mijn herte rechtuerdich ghemaect, ende mijn handen onder die onnosoole ghewasschen.
Ende heb ghegheeselt gheweest den gheheelen dach, ende mijn castijnghe in die morghenstonden.
Waert dat ick seyde ick salt alsoo vertellen, siet soo heb ick dat gheslachte van uwen kinderen mispresen.
Ick dachte dat ick dit kennen soude, tes een moeyte voer my.
Tot dat ic ingae{n} sal in die heylighe plaetse Gods, ende verstaen in haren wtersten.
Maer nochtans om die bedriechelijcheden hebdijt hen ghestelt, ghy hebtse neder gheworpen doen sij opghehauen worden.
Hoe sijn sij gheworden tot verwoestheyt? haestelijck sijn sij verdwenen, sij sijn vergaen om hen boosheyt.
Ghelijck eenen droom der gheender, die opstaen Heere, in v stadt suldi hen beelt te niete brenghen.
Want mijn herte es onsteken, ende mijn nieren sijn verandert,
ende ick ben te niet ghebracht, ende ick en wists niet.
Als een lastdraghende beeste ben ick gheworden by v, ende ick ben altijts met v.
Ghy hebt mijn rechte handt ghehouden, ende in uwen wille hebdi my voerts gheleyt, ende met glorien hebdi my ontfanghen.
Want wat hebbe ick inden hemel? ende sonder v wat heb ick ghewilt opder aerden?
Mijn vleesch ende mijn herte sijn verdwenen, Godt mijns herten, ende mijn deel Godt inder eewicheyt.
Want siet die hen verre van v maken sullen vergaen, ghy hebt vernielt alle die oncuyscheyt bedrijuende van v sceyden.
Maer my eest goet den Heere aen te cleuen, te stellen in den Heere Godt mijn hope. Dat ick mach vercondighen allen v groote louen in die poorten des dochters van Sion.
GOdt waer om hebt ghy wech ghestooten totten eynde, ende waer om es gram uwen rasenden torn op die scapen uwer weyden?
Weest ghedachtich uwer vergaderinghen, die welcke ghy beseten hebt vanden beghinne. Ghy hebt verlost die roede van uwer erffenissen, den berch Sion daer ghy in ghewoont hebt.
Heft op v handen op hen houerdicheden totten eynde, hoe groote quaetheden heeft die viant ghedaen in die heylighe plaetse?
Ende sij hebben gheglorieert die v haten, int midden van uwer hogher feesten. Sij hebben hen selfs teekenen ghestelt tot teekenen,
en{de} sij en hebben niet bekent als inden wtganck opt hoochste. Als int bossch der boomen hebben sij met bijlen
haer doeren tsamen wt ghehouwen, met een bijl ende een aexe hebben sij die neder gheworpen.
Sij hebben metten vier verbrant v heylighe plaetse, in die eerde hebben sij besmet dat tabernakel ws naems.
Sij hebben in hen herte gheseyt hen maeschap te samen, laet ons doen rusten alle Godts feestdaghen vander eerden.
Ons teekenen en hebben wy niet ghesien, daer en is nu gheen propheet ende hy en sal ons niet meer kennen.
O Godt hoe langhe sal die viant verwijten, ende die teghenpartijder uwen naem creyten totten eynde?
Waer om keerdi v handt aff ende v rechte handt, wt dat midden van uwen schoodt totten eynde?
Maer Godt ons coninck voer die eewen, heeft salicheyt ghewracht int midden der aerden.
Ghy hebt in v macht versterct die zee, ghy hebt tsamen ghebroken die hoofden der draken in die wateren.
Ghy hebt ghebroken die hoofden des draecs, ghy hebt hem ghegheuen tot een spijse den volcken der Morianen.
Ghy hebt ouermidts gheschoort die fonteynen ende beken, ghy hebt ghedroocht die vloeden van Ethan.
Vwe es den dach ende uwe es den nacht, ghy hebt ghemaect den dagheraert ende die sonne.
Ghy hebt ghemaect alle die eynden der aerden, den somer ende voersomer hebdi ghescapen.
Weest des ghedachtich, die viant heeft den Heere bescimt, ende een dwaes volck heeft uwen naem tot gramscappen verwect.
En leuert den beesten niet die zielen die v belijden, ende die zielen van uwen armen en vergheet niet totten eynde.
Siet toe op v verbont, want sij zijn veruult met den huysen der boosheyt die met der aerden verduystert zijn.
En laet den ootmoedighen niet aff ghekeert worden, als hy bescaemt gheworden is, die arme ende behoeuighe sullen uwen naem louen.
Staet op Godt, ordeelt v sake, weest ghedachtich uwer verwijtinghen, der gheender die vanden onwijsen ghescieden den gheheelen dach.
En vergheet niet die stemmen van uwen vianden, die houerdie der gheender die v haten climt altijt.
VVy sullen v belijden Godt, wy sullen belijden, ende aenroepen uwen naem. Wy sullen vertellen v wonderlijcke dinghen,
als ick tijt sal ghenomen hebben, soo sal ick die rechtuerdicheden ordeelen.
Ghesmolten is die eerde en{de} alle die daer op woonen, ick heb haer columnen vast ghemaect.
Ick heb den boosen gheseyt en wilt niet booslijck doen, ende den misdadighen, en wilt den horn niet verheffen.
En wilt niet int hooch opheffen uwen horn, en wilt tseghen Godt gheen boosheyt spreken.
Want noch van oosten noch van westen noch vanden woesten berghen,
want Godt is die richter. Desen vernedert hy, ende desen verheft hy,
want den kelck es in des Heeren handt van pueren wijn vol mencsels. Ende hy heeften gheneycht van desen inden ghenen, maer nochtans sijnen ghift en is niet gheydelt daer aff sullen drincken alle die sondaers der eerden.
Maer ick salt vercondighen inder eewicheyt, ick sal singhen van Iacob.
Ende alle die hornen der sondaren sal ick breken, ende die hornen vanden rechtuerdighen sullen verhauen worden.
GOdt is bekent int Ioetsche lant, in Israel sijnen grooten naem.
Ende in vrede is sijn plaetse ghemaect, ende sijn wooninghe in Sion.
Daer heeft hy ghebroken die machticheden, den boghe, den scilt, tsweert, ende den strijdt.
Ghy verlichtende wonderlijck van die eewighe berghen,
verbaest sijn gheworden alle die onwijse van herten. Sij hebben haren slaep gheslapen, ende alle die mannen der rijckdommen en hebben niet gheuonden in hen handen.
Van uwer straffinghen Godt van Iacob, hebben sij ghesluymert alle die op peerden clommen.
Ghy sijt veruaerlijck, ende wie sal v wederstaen? van doen is v gramscap.
Vanden hemel hebdi dat ordeel doen hooren, die eerde heeft ghebeeft ende gherust.
Doen Godt op stont ten ordeel, om dat hy behouden soude alle die saechtmoedighe der eerden.
Want dat ghepeys des menschen sal v belijden, ende die ouerbleuelinghen des ghepeys sullen v eenen feestelijcken dach houden.
Gheloeft ende betaelt den Heere uwen Godt alle die rontsomme hem ghiften aenbrengt. Den veruaerlijcke{n},
ende hem die der prince{n} gheest wech neemt, den veruaerlijcken by die coninghe{n} der aerden.
MEt mijnder stemmen heb ick totten Heere gheroepen, met mijnder stemmen tot God, ende hy heeft op my gheledt.
Inden dach mijns lijdens heb ick Godt versocht, met mijnen handen des nachts teghen hem, ende ick en ben niet bedroghen. Mijn ziele heeft gheweyghert ghetroost te sijne,
ick heb Godts ghedachtich gheweest, ende ick heb vruecht ghehadt, ende ick ben gheoeffent, ende mijne{n} gheest werde flau.
Mijn ooghen hebben die waken voorcomen, ick ben verbaest gheweest, ende en heb niet ghesproken.
Ick heb ghedacht op die oude daghe{n}, en{de} die eewighe iaren heb ick in mijn ouerdencken ghehadt.
En{de} ick heb bedacht des nachts met mijn herte, en{de} ick worde gheoeffent, ende vaechde mijnen gheest.
Sal God inder eewicheyt verworpen, oft en sal hy daer niet toe doen dat hy noch ghenadigher ware.
Oft sal hy totten eynde sijn bermherticheyt af snijden, van gheboerten tot gheboerten?
Oft sal Godt vergheten te ontfermen? oft sal hi in sijn gramscap sijn bermherticheden onthouden.
En{de} ick heb gheseyt, nv heb ick begonst dits die veranderinghe des rechter hants vanden hooghen.
Ick heb ghedachtich gheweest der wercken des Heeren, want ick sal ghedachtich wesen vant beghinsel uwer wonderlijcheden.
En{de} ick sal my bedencken in uwe wercken, ende in v vonden sal ick gheoeffent worden.
Godt inden heylighen is uwen wech, wie isser een groot Godt ghelijc ons God?
ghy sijt God die wonderlijcke dinghen doet. Ghi hebt bekent ghemaect in die volcke{n} v cracht,
ghy hebt door uwen arm v volck verlost, die kindere{n} van Iacob ende Ioseph.
Godt die wateren hebben v ghesien, die wateren hebben v ghesien, ende gheureest, ende die afgronde{n} sijn verscrict gheweest.
Die menichte van tgheluyt der wateren, een stemme hebben die wolcken ghegheuen. Want v schichten gaen voorby,
die stemme van uwen dondere is int radt. V blixemen hebben ghelicht opden omganck der aerde{n}, die eerde is beroert gheweest en{de} heeft gebeeft.
In die zee is uwe{n} wech, en{de} v paden in veel watere{n}, ende v voetstappen en sullen niet bekent worden.
Ghy hebt ghelijck scapen v volck gheleydt, door die hant van Moyses ende Aaron.
MErct neerstelijck mijn volck op mijn wet, neycht v oore tot die woorde{n} mijns monts.
Ick sal in ghelijckenissen mijnen mont open doen, ick sal voor redenen spreke{n} vant beghinsel.
Hoe groote dinghen hebben wij ghehoort en{de} die ghesien, ende onse vaderen hebbent ons vertelt.
Sij en sijn niet verborghen voor hen kindere{n} in dat ander gheslachte. Vertellende die louen des Heeren, ende sijn crachten, en{de} sijn wonderlijcke dinghe{n} die hy ghedae{n} heeft.
Ende hy heeft een ghetuyghenisse verwect in Iacob, ende een wet heeft hy ghesteldt in Israel. Hoe groote dinghen heeft hy beuolen onsen vaderen, om die te kennen te gheuen hare{n} kinderen
op dat het ander gheslachte dat bekennen soude. Die kinderen die gheboren sullen worde{n}, ende opstaen, ende die sullent vertellen haren kinderen.
Op dat sij in Gode hen hope moghen stellen, ende niet en vergheten die wercken Godts, ende dat sij sijn gheboden ondersoecken.
Dat sij niet en worden ghelijck hen vaderen, een quaet gheslacht ende vertorende. Een gheslachte dat sijn herte niet ghescict en heeft ende welcks gheest met Godt niet en is ghetrouwe gheweest.
Die kinderen van Ephrem den boghe spannende ende af scietende, sijn ommeghekeert inden dach des strijdts.
Sij en hebben niet bewaert dat testament Godts, ende in sijn wet en hebben sij niet willen wandelen.
Ende sij hebben sijn weldaden vergheten, ende die wonderlijcke dinghen die hy hen ghetoont heeft.
Voor hen vaderen heeft hy wonderlijcke dinghen ghedaen, int landt van Egypten, int velt van Taneos.
Hy heeft die zee int midden ghescoert, ende hen daer door gheleydt, ende hy heeft die wateren ghesteldt als in een flessche.
Ende hy heeft gheleyt met ee{n} wolcke des daechs, ende den gheheelen nacht met verlichten des viers.
Hi heeft ghescoert die stee{n}rootse in die woestijne, ende hi heeftse ghewatert als in eene{n} groote{n} afgront.
Ende hy heeft water wten steen ghebracht, ende hy heefter wateren ghelijck riuieren wtgheleydt.
Ende sij hebben daer noch toe ghedaen om teghe{n} hem te sondighen, sij hebben tot gramscap verect den hoochsten in die plaetse sonder water.
Ende sij hebben Godt ghetempteert in hen herte{n}, dat sij begheerden spijssel voor hen zielen.
Ende sij hebben qualijck ghesproken van Gode, si hebben gheseyt, sal Godt oock moghen een tafel bereyden in die woestijne?
Want hy heeft die steenrootse gheslaghen, en{de} die wateren vloedden, ende die beken liepen ouer. Sal hy oock moghen broot gheuen, oft een tafel bereyden sijnen volcke?
Daerom heuet die Heere ghehoort, ende wtghesteldt, ende tvier is ontsteke{n} in Iacob, ende die gramscap is opgheclommen in Israel.
Om dat sij niet en hebben ghelooft in Godt, noch ghehoept in sijn salicheyt.
Ende hy heeft gheboden den wolcken van boue{n}, ende die doeren des hemels open ghedaen.
Ende hy heeft hen ghereghent manna om teten, ende hemels broot heeft hy hen ghegheuen.
Der enghelen broot heeft die mensch gheten, hy heeft hen spijse ghesonden in oueruloedicheyt.
Hy heeft den suyden wint wech ghenomen vande{n} hemel, en{de} met sijnder macht de{n} weste{n} wint gebracht.
Ende hy heeft op hen vleesch ghereghent ghelijck stof, en{de} ghelijc dat sandt der zee gheuederde vogele{n.}
Ende sij sijn gheuallen int midden van haren legheren,omtrent hen tabernakelen.
Ende sij hebben gheten ende sijn versaet gheworden wter maten seere, en{de} hen begheerte heeft hy hen aenghebracht,
sij en sijn niet berooft van haren luste. Noch waren hen spijsen in haren mont,
ende die gramscap Godts is ouer hen ghecomen. Ende hy heeft hen vette doot gheslaghen, ende die wtghecoren van Israel heeft hy beledt.
In alle dese dinghen hebben sij noch ghesondicht, ende en hebben niet ghelooft in sijn wonderlijcheden.
Ende hen daghen sijn vergaen in ydelheden, ende hen iaren met haesticheyt.
Als hijse doodde soo sochten sij hem, ende sij keerden wederom, ende des morghens vroech quamen sij tot hem.
Ende sij sijn ghedachtich worden dat Godt hen helper is, ende dat die hooghe Godt hen verlosser is.
Ende sij hebben hem lief ghehadt in haren mont, ende met hen tonghe hebben sij hem gheloghen.
Maer hen herte en was niet recht met hem, noch sij en sijn niet voor ghetrouwe ghehouden in sijn verbont.
Maer hy is bermhertich, ende sal ghenadich worden haren sonden, ende hy en salse niet heel vernielen. Ende hy is seer milt gheweest dat hi sijn gramscap afkeere{n} soude, ende hy en heeft alle sijn gramscap niet ontsteken.
Ende hy is ghedachtich gheweest dat sij vleesch sijn, eenen gheest gaende ende niet wedercomende.
Hoe dicmael hebben sij hem ghecreyt in die woestijne, ende tot gramscap verwect in dat lant sonder water?
ende sij sijn ommeghekeert ende hebben God ghetempteert, ende den heylighen van Israel hebben sij verbittert.
Sijn en sijn niet ghedachtich gheweest sijnder hant, des daechs doen hijse verloste wt die handt des verdruckers.
Ghelijc hy sijn teekene{n} in Egipten ghestelt heeft, ende sijn wonderlijcke wercken int velt van Taneos.
En{de} hy heeft hen vloeden in bloet verkeert, en{de} hen reghenen dat sij niet drincken en souden.
Hy heeft op hen vlieghe{n} ghesonden, en{de} die hebbe{n}se gheten, ende vorsschen, ende die hebbense vernielt.
Ende hy heeft hen vruchten der versengtheyt ghegheuen, ende haren arbeydt den sprinchanen.
Ende hy heeft metten haghel hen wijngaerde{n} ghedoodt, ende hen moerboomen door den rijme.
Ende hy heeft hen beesten den haghel gheleuert, ende hen besittinghe den viere.
Hy heeft op hen ghesonden die gramscap van sijnder verbolghentheyt, verbolghentheyt en{de} gramscap, ende lijden, invallen door quade enghelen.
Hy heeft eenen wech ghemaect den padt sijnder gramscappen, hy en heeft vander doot hen zielen niet ghespaert, ende hen behelpighe beesten heeft hi in die doodt besloten.
Ende hy heeft gheslaghen alle dierste gheborene in dlant van Egipten, dierste vruchten van allen haren arbeyt, in Chams tabernakelen.
En{de} hy heeft sijn volck wech ghenomen ghelijc scapen, ende die gheleydt als een cudde in die woestijne.
Ende hy heeftse wtgheleydt in die hope, en{de} sij en hebben niet gheureest, ende die zee heeft hen vianden ouerdect.
Ende hy heeftse gheleydt inden berch van sijnder heylichmakinghen, opden berch den welcke{n} sijn rechte hant vercreghen heeft. Ende hy heeft van haren aensicht die Heydenen wtgheworpen, ende metten lote heeft hy dlant ghedeelt door tcoordeken der deylinghen.
Ende hy heeft in hen tabernakelen doen woonen, die gheslachten van Israel.
En{de} sij hebben ghetempteert, en{de} verbittert den hooghen Godt, ende sijn ghetuyghenissen en hebben sij niet bewaert.
Ende sij hebben hen afghekeert, ende niet ghehouden tverbont, ghelijck hen vaderen sijn si omghekeert tot eenen quaden boghe.
Tot gramscap hebben sij hem verwect in hen hueuelen, ende in hen ghesneden beelden hebben sij hem tot toornicheyt verwect.
Godt heuet ghehoort, ende versmaet, ende hy heeft Israel seer te niet ghebracht.
En{de} hi heeft verstooten het tabernakel va{n} Silo, sijn tabernakel daer hi ghewoo{n}t heeft onder die mensche{n}.
Ende hy heeft hen macht gheleuert der gheuangenissen, ende hen scoonheyt inder vianden handen.
Ende hy heeft sijn volck int sweert besloten, ende sijn erffenisse heeft hy versmaedt.
Hen ionghelinghen heuet tvier gheten, ende hen maechden en werden niet beclaecht.
Hen priesters sijn doort sweert gheualle{n}, ende hen weduwen en werden niet beweent.
Ende die Heere is ontwaect als een die slaept, en{de} als een machtighe die droncke{n} gheweest is va{n} wijne.
Ende hy heeft sijn vianden gheslaghen in dachterste, een eewich verwijt heeft hy hen ghegheuen.
Ende hy heeft verstooten dat tabernakel van Ioseph, ende tgheslachte van Ephraim en heeft hy niet vercosen.
Maer hy heeft vercoren tgheslachte van Iuda, de{n} berch van Sion den welcken hy bemint heeft.
Ende hy heeft ghetimmert als der eenhorenen sijn heylige plaetse in dlant, dat hy ghefundeert heeft in die eewicheyt.
En{de} hy heeft vercoren Dauid sijnen knecht, ende heeft hem opghenomen van die cudden der scapen, van achter die bevruchte scape{n} heeft hy he{m} ghenome{n}.
Om te voeden Iacob sijne{n} knecht, ende Israel sijn erffenisse.
Ende hy heeftse gheuoedt in die onnooselheyt sijns herten, ende door die verstandicheden sijnder handen heeft hijse gheleydt.
GOdt, die Heydenen sijn in v erffenisse ghecomen, sij hebben ontsuyuert uwen heylighen tempel, sij hebben Ierusalem ghestelt tot een wachthutte der fruytboomen.
Sij hebben die doode lichame{n} uwer dienaers ter spijse den voghelen des hemels ghesteldt, dat vleesch van uwen heylighen den beesten der eerden.
Sij hebben hen bloet wtghestort ghelijck water rontsomme Iherusalem, ende daer en was niemant diese begroef.
Wij sijn gheworden een versmaetheyt onsen ghebueren, een scimpernie ende bespottinghe den ghene{n} die rontsom ons sijn.
Hoe langhe suldi Heere gram wesen totte{n} eynde, hoe langhe sal v gramme liefde ontsteken worden als een vier?
Stort wt v gramscap op die Heydenen die v niet ghekent en hebben, ende op die conincrijcken die uwen naem niet aengheroepen en hebben.
Want sij hebben Iacob gheten, ende sijn plaetse woest ghemaect.
En weest niet ghedachtich onser ouder booshede{n}, laet v bermherticheden ons haestelijck voor comen, want wij sijn wter maten seer arm gheworden.
Helpt ons Godt onse salichmaker, ende om die glorie ws naems Heere verlost ons, ende weest versoenlijck onsen sonden om uwen naem.
Dat sij by auontueren niet en segghen onder die Heydenen, waer is hen Godt? ende dattet kenlijck worde onder die Heydenen voor onse ooghen. Die wrake des bloets van uwen dienaren datter wtghestort is,
laet voor v aenschijn comen tsuchten der gheender die gheuetert sijn. Nae die grootheyt ws arms, besidt die kinderen der ghedoodder.
Ende betaelt onsen ghebueren seuenvoudt in haren schoodt, hen verwijdt dat sij v Heere verweten hebben.
Maer wij v volck ende scapen van uwer weyden, sullen v belijden inder eewicheyt. Van gheslachte tot gheslachte, sullen wij uwen lof vercondighen.
DIe Israhel regeert merct aen, die Ioseph leydt als een scaep. Ghy die sittet op die Cherubims, wort verthoont
voor Ephraim, Bemiamin, en{de} Manasse. Verwect v machticheyt, ende coemt dat ghy ons salich maket.
Godt bekeert ons, ende verthoont v aensicht, ende wij sullen salich sijn.
Heere Godt der heyrcrachten, hoe langhe suldy gram wesen op tghebedt ws dienaers.
Ghy sult ons spijsen metten broode der tranen, ende dranck suldi ons gheuen met tranen by mate.
Ghy hebt ons ghesteldt tot een wedersegghen onsen ghebueren, en{de} onse viande{n} hebben ons bescimpt.
Godt der heyrcrachten bekeert ons, en{de} verthoont v aensicht, ende wij sullen salich sijn.
Eenen wijngaert hebdi wt Egipte{n} ouergebracht, ghi hebt die Heydene{n} wtgeworpen en{de} die{n} gheplant.
Die leytsman des wechs hebdi gheweest voor sijn aenscouwen, ende ghy hebt sijn wortelen gheplant, ende hy heeft die eerde veruult.
Sijn scaduwe heeft die berghen ouerdect, en{de} sijn spruyten die cederboomen Godts.
Hy heeft sijn rancke{n} wtghestrect totter zee, ende totten vloet sijn schueten.
Waerom hebdy dan sijnen thuyn ghebroken, en{de} waerom snijden sij sijnen wijn af alle die voorby den wech gaen?
Dat wilt swijn wten bosch heeft dien verdorue{n}, en{de} een sonderlinghe wilt dier heeft dien af gheten.
Godt der heyrcrachten keert v omme, siet nederwaerts vanden hemel, ende besiet, ende besoect desen wijngaert.
Ende volmaect dien den welcken v rechte handt gheplant heeft, en{de} ouer des menschen soon dien ghy v gheuesticht hebt.
Watter verbrant is metten vier en{de} ondergrauen, dat sal van die straffinghe ws aensichts vergaen.
Laet v handt sijn op de{n} man va{n} uwer rechter ha{n}dt, ende op den sone des menschen den welcke ghy voor v gheuesticht hebt.
Ende wij en sceyden van v niet, ghy sult ons leue{n}de maken, ende uwen naem sullen wij aenroepen.
Heere Godt der heyrcrachten bekeert ons, ende vertoont v aensicht, ende wij sullen salich wesen.
LOeft met verhueghen God onsen helpere, singhet vrolijck den Godt van Iacob.
Neemt den lofsanck, ende gheuet die bo{m}me, dat ghenuechlijck psalter spel metter herpen.
Slaet in die nieuwe maent metten trompette, opden vermaerden dach van uwer hoochfeesten.
Want tis een ghebodt in Israel, ende een recht de{n} Godt van Iacob.
Hy heeft dat tot een ghetuygenisse in Ioseph ghestelt, als hy wt ghinck wten lande van Egipte{n} die tale die hy niet en kende heeft hy ghehoort.
Hy heeft sijnen rugghe afghekeert vanden lasten, sijn handen hebben inden corf ghedient.
In die tribulacie hebdy my aenroepe{n}, en{de} ick heb v verlost, ick heb v verhoort in die verborghenthede des tempeests, ick heb v gheproeft by dwater des wedersegghens.
Hoort mijn volck ende ick sal v betuyghen, Israhel eest dat ghy my hoort,
soo en sal onder v gheen nieuwe Godt sijn, noch ghy en sult gheenen vreemden Godt aenbidden.
Want ick ben die Heere uwe Godt, die v gheleyt hebbe wten lande van Egipte{n}, doet uwen mont wijt open, ende ick sal dien veruullen.
En{de} mijn volc en heeft mijn stemme niet ghehoort, ende Israel en heeft op my niet ghemerct.
Ende ick hebse ghelaten nae haers herten begheerten, sij sullen gaen in hen vonden.
Hadde mijn volck my ghehoort, hadde Israhel in mijn weghen ghewandelt.
So soude ic messchie{n} om niet hen viande{n} vernedert hebben, ende ouer die ghene die hen verdrucken soude ick mijn hant ghesonden hebben.
Die vianden des Heeren hebben hem gheloghe{n}, ende haren tijt sal inder eewicheyt sijn.
Ende hy heeftse ghespijst van die bloeme der tarwen, ende wten steen heeft hijse met honich versaet.
GOdt heeft ghestaen in die Sinagoge der Goden, maer int midden ordeelt hy die Goden.
Hoe langhe ordeelt ghy onrecht, en{de} nee{m}t wt die aensichten der sondaren.
Gheeft recht oordeel den behoeuighen ende die weese, ende doet rechtuerdicheyt den ootmoedighen ende den armen.
Verlost den armen, ende verlost den behoeuighen wt des sondaers handt.
Sij en hebben niet ghewete{n} noch verstaen, in duysternissen wandelen sij, alle die fundamenten der eerden sullen beroert worden.
Ick heb gheseyt ghy sijt Goden, ende kindere{n} des hoochsten ghy allegader.
Maer ghy sult als menschen steruen, ende ghelijck een vanden princen suldi vallen.
Staet op God, ordeelt die eerde, want ghy sult alle die Heydenen tot erffenisse hebben.
GOdt wie sal ws ghelijck sijn? en swijcht niet Godt, noch en laet v niet bedwinghen.
Want siet v vianden hebben gheluyt ghemaect, ende die v haten hebben thooft opghehauen.
Op v volck hebben sij eenen quaden raet gheslote{n}, ende sij hebben ghedacht teghen v heylighen.
Sij hebben gheseyt. Coemt ende laet ons die vernielen wten volcke, ende en laet ghee{n} ghedenckenisse meer wesen van Israels naem.
Want sij hebbent eendrachtelijck ghepeyst, tsame{n} hebben sij teghen v een verbont ghemaect,
die tabernakelen der Idumiten ende die Ismaheliten. Moab ende die Agarenen,
Gebal, ende Ammon, ende Amalec die vreemdelinghen metten ghenen die in Tyro woonen.
Want Assur is oock met hen comen, sij sijn gheworden ter helpen Lodts kinderen.
Doet hen ghelijck Madian ende Sisare, ghelijck Iabin in die beke Cisson.
Sij sijn vergaen in Endor, gheworden sijn sij als den dreck der eerden.
Steldt hen princen ghelijck Oreb ende Zeb, ende Zebee ende Salmana.
Allen hen princen die gheseyt hebben, laet ons tot erffenisse besitten Godts heylighe plaetse.
Mijn Godt stelt die als een radt, en{de} ghelijck stroo voor daensicht des wints.
Ghelijck tvier dat een bosschagie verbrant, en{de} als een vlamme die berghen verbernende.
Alsoo suldi hen veruolghen in uwen tempeest, ende in uwe gramscappe suldise verstooren.
Veruult hen aensicht met scanden, ende dan sullen sij uwen naem soecken Heere.
Laetse hen scamen ende verbaest wesen in die eeuwe der eeuwen, ende laetse beschaemt worden ende vergaen.
Ende laetse kennen dat uwen naem is die Heere, dat ghy alleen sijt dalderhoochste ouer alle die eerde.
HOe bemint sijn v tabernakelen Heere der heyrcrachten
mijn ziele begheert, ende flaudt nae die voorhouen des Heeren. Mijn herte en{de} mijn vleesch, hebben hen verhuecht inden leuenden Godt.
Want die mussche heeft voor haer seluen een huys gheuonden, ende die tortelduyue eenen nest daer sij haer ionghen legghen mach. V outaren Heere der heyrcrachten, mijn coninck ende mijn Godt.
Salich sijn sij die in v huys woonen, in die eeuwe der eeuwicheyt sullen sij v louen.
Salich is die man wiens hulpe van v is, hy heeft opclimminghen in sijn herte ghescict
int dal der trane{n} in die plaetse die hy ghesteldt heeft.
Want voorwaer die wetgheuer sal benedijdinghe{n} gheuen, sij sullen gaen van duechde ter duechden, die Godt der Goden sal ghesien worden in Sion.
Heere Godt der heyrcrachten verhoort mijn ghebedt, vaet metten oooren Godt van Iacob.
Onse bescermer God, aensiet, ende siet int ae{n}sicht van uwen ghesalfden.
Want beter is eenen dach in uwe voorhouen, bouen duysenden. Ick heb vercoren verworpen te sijne in mijns Godts huys, meer dan te woonen in die tabernakelen der sondaren.
Want bermherticheyt ende warachticheyt bemint Godt, gratie ende glorie sal die Heere gheuen.
Hy en sal vanden goeden niet beroouen die ghene die in onnooselheyt wandelen, Heere der heyrcrachten salich is die mensch die in v hoept.
GHy hebt v lant ghebenedijt Heere, ghi hebt afghekeert Iacobs gheuanghenisse.
Ghy hebt verheue{n} die boosheyt ws volcs ghy hebt bedect allen hen sonden.
Ghy hebt saecht ghemaect alle{n} v gramscappe, ghi hebt v afghekeert van die gramschap uwer verbolghentheyt.
Bekeert ons Godt onse salichmakere, ende keert v gramscappe van ons.
Suldi inder eewicheyt op ons gram sijn? oft suldy v gramscappe wtstrecke{n} va{n} gheslachte tot geslachte?
Godt ghy sult omghekeert sijnde ons leuende maken, ende v volck sal hem in v verblijden.
Vertoont ons Heere uwe bermherticheyt, ende v salicheyt gheeft ons.
Ick sal hooren wat die Heere God in my spreect, want hy sal vrede spreken in sijn volck. Ende op sijn heylighen, ende op die ghene die ter herten bekeert worden.
Maer nochta{n}s by die ghene die hem vreesen is sijn salicheyt, op dat die glorie woone in ons lant.
Die bermherticheyt ende waerheyt hebben malcanderen ontmoet, die rechtuerdicheyt en{de} den vrede hebben malcanderen ghecust.
Die waerheyt is wter eerden ghesproten, ende die rechtuerdicheyt heeft vanden hemel wtghesien.
Want die Heere sal goedertierenheyt gheuen, ende onse eerde sal haer vrucht gheuen.
Die rechtuerdicheyt sal voor hem wandelen, ende inden wech sijn ganghen stellen.
NEycht Heere v oore, en{de} verhoort my, want ick ben ghebreckelijck ende arm.
Bewaert mijn ziele want ick ben heylich, maect ghesont uwen knecht, mijn Godt, die in v hopende is.
Ontfermt v mijnder Heere want ick heb tot v gheroepen den gheheelen dach
verblijdt die ziele ws dienaers, wa{n}t ic heb tot v Heere mijn ziele opghehaue{n}.
Want ghy Heere sijt soet ende saechtmoedich, ende veel van bermherticheden allen den gheuen die v aenroepen.
Metten ooren vaet Heere mijn ghebedt, ende aenmerct mijn ootmoedighe begheerte.
Inden dach mijns lijdens heb ick tot v gheroepe{n}, want ghy hebt my verhoort.
Daer en is ws ghelijck in die Goden niet Heere, ende daer en is niemant ghelijck uwen wercke{n}.
Alle die Heydenen die ghy ghemaect hebt, sullen comen, ende aenbidden voor v Heere, ende uwen naem glorificeren.
Want ghi sijt groot ende doende wonderlijcke dinghen, ghy sijt Godt alleen.
Leydt my Heere tot in uwen wech, ende laet my wandelen in v waerheyt, laet mijn herte hem verblijden op dat uwen naem mach vreesen.
Ick sal v belijden Heere mijn Godt met mijn gheheel herte, ende ick sal uwen naem glorificeren inder eewicheyt.
Want v bermherticheyt is groot ouer my, en{de} ghy hebt mijn ziele verlost wt die onderste helle.
Godt die boose sijn teghen my opghestaen, en{de} die vergaderinghe der machtigher hebben mijn ziele ghesocht, ende sij en hebben v niet voor ghesteldt in hen aensicht.
Ende ghy Heere Godt ghenadich ende bermhertich, lijdtsamich ende van vele bermherticheden ende warachtich.
Siet op my ende ontfermt v mijnder, gheeft v ghebodt uwen dienaer, ende maect salich den sone uwer dienstvrouwen.
Doet met my een teeken int goede, op dat sijt sien moghen die my haten, ende bescaemt worden, want ghy Heere hebt my gheholpen, ende my ghetroost.
HAer fundamenten sijn op die heylighe berghe{n},
die Heere bemint die poorten van Sion bouen allen die tabernakelen van Iacob.
Gloriose dinghen sijn van v gheseydt, ghy stadt Godts.
Ick sal ghedachtich wesen Raab ende Babylonien, die my kennen. Siet die vreemdelinghen ende Tyrus en{de} tvolc der Morianen, dese hebben daer gheweest.
Sal Sion oock segghen Een mensch, ende een mensch is in haer gheboren, ende hy die alderhoochste heeftse selue ghefundeert.
Die Heere sal vertellen in die scriftueren der volcken, en{de} der princen, deser die in haer gheweest hebbe{n}.
Ghelijck die verblijdt sijn, soo is die wooninghe van hen allen in v.
HEere Godt mijnder salicheyt, inde{n} dach heb ick gheroepen, ende des nachts voor v.
Laet voor v aenschijn ingae{n} mijn ghebedt neycht v oore tot mijnder bedinghen.
Want mijn ziele is met quade veruult, ende mijn leuen is nae by der hellen ghenaect.
Ick ben gheacht gheweest metten ghenen die inde{n} cuyl nederdalen, ick ben gheworden als een mensch sonder helpe,
onder die dooden vrij. Ghelijck die ghewonde slapende in die graue{n}, der welcker ghy niet meer ghedachtich en sijt, ende si sijn van uwer hant verstooten.
Sij hebben mi ghestelt inden ondersten cuyl, in die duyster plaetsen, ende in die scaduwe der doot.
Op my is v verbolghentheyt gheuesticht, ende allen v vloeden hebdi ouer my gheleydt.
Verre hebdi mijn bekende va{n} my ghemaect, si hebben my ghestelt hen tot een afgrijselijcheyt. Ick ben gheleuert, en{de} ick en ghinck niet wt,
mijn ooghen worden cranck van ghebreckelijcheyt. Ick heb tot v gheroepen Heere alle den dach, ick heb mijn handen tot v wtghestrect.
Suldi den dooden wonderlijcke dinghen doen? oft sullense die medecijn meesters verwecken va{n}der doot ende sullen sij v belijden?
Sal oock iemant int graf v bermherticheyt vertellen, ende v waerheyt in die verderffenisse?
Sullen in die duysternissen v wonderlijcheden bekent worden, ende v rechtuerdichede{n} in dlant der verghetenheyt?
Ende ick heb tot v Heere gheroepen, ende vroech sal mijn ghebedt v voorcomen.
Heere waerom verstoot ghy mijn ghebedt, waerom keert ghy v aensicht van my?
Arm ben ick ende in arbeyden van mijnder ioncheyt af, maer verhaue{n} ben ick vernedert gheweest ende verbaest.
Ouer my sijn v gramscappen door ghegaen, ende v veruaerlijcheden hebben my verbaest ghemaect.
Sij hebben my omuanghen ghelijc water, de{n} gheheelen dach hebben sij my omringhet tsamen.
Ghy hebt verre van my ghedaen mijnen vrint ende naesten, ende mijn bekende vander allendicheyt.
DIe bermherticheden Godts sal ick inder eewicheyt singhen. Van gheslachte tot gheslachte, sal ick vercondighen v waerheyt met mijnen mont.
Want ghy hebt gheseyt. Inder eewicheyt sal die bermherticheyt ghetimmert worden, in die hemelen sal v waerheyt bereydt worden.
Ick heb een verbont ghemaect met mijnen wtuercorenen, ick heb Dauid mijne{n} knecht ghesworen,
tot inder eewicheyt sal ick v saet bereyden. Ende ick sal op stichten van gheslachte tot gheslacte, uwen stoel.
Die hemelen sullen v wonderlijcheden belijden Heere, ende ooc voorwaer v warachticheyt in die vergaderinghe der heylighen.
Want wie sal in die wolcken den Heere ghelijck worden? wie sal Godts ghelijck sijn onder die kinderen Godts?
Godt die gheglorificeert wort inden raet der heylighen, groot ende veruaerlijck bouen alle die rontsom hem sijn.
Heere Godt der heyrcrachten wie is ws ghelijck? machtich sijdy Heere, ende v waerheyt is rontsomme omtrent v.
Ghy hebt heerscappie ouer die macht der zee, maer ghy stilt die beroerte van haer baren.
Ghy hebt vernedert als eenen ghewonden den houerdighen, inden arm uwer cracht hebdy v vianden verstroyt.
Vwe is den hemel ende uwe is die eerde, den omganck der aerden ende haer volheyt hebt ghy ghefundeert, dat noorde ende die zee hebdi ghescapen.
Thabor ende Hermon sullen in uwen naem verhueghen, uwe is den arm metter machticheyt.
Laet gheuesticht worden uwe hant, ende verhaue{n} werde v rechte hant,
rechtuerdicheyt ende ordeel sijn het bereytsel van uwen stoel. Bermherticheyt ende waerheyt sullen voor v aensicht gaen,
salich is tvolck dat iolijt maken can. Heere in dlicht van uwen aensicht sullen sij wandelen,
ende in uwen naem sullen sij hen verhueghen den gheheelen dach, ende door v rechtuerdicheyt sullen si verhauen worden.
Want die glorie van haerder cracht sijt ghy, ende in v welbehaghen sal onsen horn verheuen worden.
Want des Heeren is ons opneminghe, ende des heylichs van Israel ons conincs.
Doen hebdi ghesproken in een visioen tot uwen heylighen, ende ghy hebt gheseyt. Ick heb helpe ghestelt in eenen machtighen, en{de} ic heb verheuen eenen wtuercoren wt mijnen volcke.
Ic heb gheuonde{n} Dauid mijnen knecht, met mijn heylighe olie heb ick hem ghesalft.
Want mijn hant sal hem helpen, ende mijnen arm sal hem verstercken.
Die viant en sal gheen voorspoet teghen hem hebben, ende die sone der boosheyt en sal daer niet toe doen om hem te hinderen.
Ende ick sal te samen verslaen van sijnen aensicht sijn vianden, en{de} die hem haten sal ick ter vlucht keere{n}.
Ende mijn waerheyt, ende mijn bermherticheyt sullen met hem sijn, ende in mijnen naem sal sine{n} horn verhauen worden.
Ende ick sal in die zee sijn hant stellen, ende in die vloeden sijn rechte hant.
Hy heeft my aenroepe{n} mijn vader sijdi, mijn God ende die ontfangher mijnder salicheyt.
Ende ick sal hem stellen tot eenen iersten gheborene, verhauen bouen die coninghen der eerden.
Inder eewicheyt sal ick hem bewaren mijn bermherticheit, en{de} mijn verbo{n}t sal voor hem getrouwe sijn.
En{de} ick sal inder eewicheyt der eewichede{n} sijn saet stellen, en{de} sijnen throo{n} ghelijc die daghen des hemels.
Maer eest dat sijn kinderen mijn wet verlaten, ende dat sij in mijn ordeelen niet en wandelen.
Eest dat sij mijn rechtuerdicheden ontheylighen, ende mijn gheboden niet en houden.
Soo sal ic metter roede hen boosheden versuecke{n}, ende met slaghen hen sonden.
Maer mijn bermherticheyt en sal ic van hem niet verstroyen, noch ick en sal hem niet hinderen in mijn waerheyt.
Noch ic en sal mijn verbont niet ontheylighen, ende dat van mijnen lippen wtgaet en sal ick niet van onweerden maken.
Eens heb ick ghesworen in mijnen heylighen, ick en sal Dauid niet lieghen,
saet sal inder eewicheyt blijuen.
Ende sijnen throon sal ghelijc die sonne voor mijn aensicht sijn, ende ghelijck die volle mane inder eewicheyt, en{de} een ghetrouwe ghetuyghe is inden hemel.
Maer ghi hebt verstooten ende versmaet, ghi hebt wtghestelt uwen ghesalfden.
Ghy hebt afghekeert dat verbont ws knechts, ghi hebt ontheylicht opder eerden sijn heylighe plaetse.
Ghy hebt alle sijn thuynen verdorue{n}, ghi hebt sijn vasticheyt tot anxt ghestelt.
Hem hebben berooft alle die ouer den wech ghinghen, hy is gheworden een verwijt sijnen ghebueren.
Ghy hebt verhauen die rechte hant vanden ghene{n} die hem verdrucken, ghi hebt verblijt alle sijn viande{n}.
Ghy hebt die helpe van sijne{n} sweerde afghekeert, ende ghy en hebt hem niet gheholpen inden strijdt.
Ghy hebt hem verdoruen van sijn suyueringhe, ende sijnen stoel hebdi ter eerden in stucken gheworpe{n}.
Ghy hebt die daghen sijns tijts vermindert, ghy hebt hem ouergoten met bescaemtheyt.
Hoe langhe Heere suldi totten eynde v afkeeren, hoe la{n}ge sal v gra{m}scap als ee{n} vier seer ontsteke{n} worde{n}?
Weest ghedachtich wat mijn substancie is, hebdi ooc ydelijc alle die kinderen der menschen ghestelt?
Wie is die mensche die leuen sal, ende die doot niet sien, die sijn ziele sal verlossen van die hant der hellen?
Waer sijn v oude bermherticheden Heere, ghelijc ghy Dauid ghesworen hebt in v waerheyt?
Weest ghedachtich Heere des verwijts van uwen dienaren (dwelck ick ghehouden heb in mijne{n} schoot) van veel Heydenen.
Dat v vianden verweten hebben Heere, dat si verweten hebbe{n} die veranderinghe van uwen ghesalfde{n}.
Ghebenedijt sij die Heere inder eewicheyt, dat moet ghescieden, dat moet ghescieden.
HEere ghy sijt ons een toeulucht gheworden, van gheboorte tot gheboorte.
Eer die berghen ghemaect waren, oft die aerde ghescapen ende die werelt, van eewicheyt tot eewicheyt sijt ghy Godt.
En keert den mensch niet af ter vernederinghe{n}, en{de} ghy hebt gheseyt, bekeert v kinderen der menschen.
Want duysent iaren sijn voor v ooghen, als den dach van ghisteren die voorleden is. Ende als die wachte inder nacht,
die voor niet ghehouden worden, soo sullen hen iaren wesen.
Des morghens vroech laet hem voorby ghaen als cruyt, des morghens vroech laet hem bloeyen ende voorby gaen, des auonts laet hem nederuallen, hart worden, ende verdort.
Want wij sijn crachteloos worde{n} in v gramscappe, ende in uwen rasenden torn sijn wij verbaest.
Ghi hebt ons boosheden voor v aensicht ghestelt, ons leuens tijt int verlichten ws aensichts.
Want alle onse daghen sijn vergaen, en{de} in v gramscappe sijn wij verdwenen. Onse iaren sullen bedacht worden als een spinne,
die daghe{n} onser iaren sijn in hen seluen tseue{n}tich iare{n}. Maer eest in stercke complexien soo wordent tachtentich iaren, ende dat daer ouer is, dats arbeydt ende pijne. Want die saechtmoedicheyt is ouerghecomen, ende wij sullen berispt worden.
Wie kent die macht van uwer gramscappen, ende wie mach om uwer vreesen
v gramscappe tellen? V rechte hant maect alsoo bekent, ende die gheleerde van herten in wijsheden.
Heere keert v omme och hoe langhe? Ende weest verbiddelijc ouer uwe dienaers.
Wij sijn vroech veruult met v bermherticheyt, ende wij hebben ons verhuecht, ende ghenoechte ghehadt in alle onse daghen.
Wij sijn verblijdt gheweest om die daghen, in die welcke ghy ons verootmoedicht hebt, om die iare{n} in die welcke wij quade dinghen ghesien hebben.
Siet toe op v knechten, ende op v wercken, ende bescict hen kinderen.
Ende laet het scijnsel des Heeren ons Godt op ons wesen, en{de} die wercken onser handen bescict ouer ons, ende dat werck onser handen bescict.
DIe daer woont in die helpe des alderhoochsten, die sal woonen int bescermen van God des hemels.
Hy sal den Heere segghe{n} ghy sijt mijn ontfanger, en{de} mijn toevlucht mijn Godt in hem sal ick hopen.
Want hy heeft my verlost vande{n} strick des iagers, ende van dat scerp woort.
Met sijnen scouderen sal hy v bescaduwen, en{de} onder sijn vloghelen suldi hopen.
Met eene{n} scilt sal v sijn waerheyt omuanghe{n}, ghy en sult niet vreesen van die nacht vreese.
Vanden pijl vlieghende inden dach, van die becommeringhe doorwandelende in duysternissen, vanden aenloop ende vanden middaechschen duyuel.
Daer salder van uwer sijden duysent vallen, ende thien duysent van uwer rechter sijden, maer tot aen v en salt niet ghenaken.
Maer nochtans suldijt met uwen ooghe{n} aenmercken, ende den loon der sondaren suldi sien.
Want ghi Heere sijt mijn hope, int alderhoochste hebdi v toevlucht ghestelt.
Tot aen v en sal gheen quaet comen, ende gheen gheessele en sal uwen tabernakel ghenaken.
Want sijne{n} enghelen heeft hy van v beuolen, dat si v bewaren souden in allen uwe weghen.
In hen handen sullen sij v draghen, dat ghi by auo{n}tueren uwen voet aenden steen niet en stoot.
Op die adere en{de} den basiliscus suldi wandelen, en{de} ghy sult vertreden den leeuwe ende den draeck.
Om dat hy in my ghehoept heeft sal ick hem verlossen, ick sal hem bescermen om dat hy mijnen naem ghekent heeft.
Hy heeft tot my gheroepen, ende ick sal hem verhooren, met hem ben ick in die tribulacie, ick sal hem verlossen ende glorificeren.
Met lancheyt der daghen sal ick hem veruullen, ende hem vertoonen mijn salicheyt.
TIs goet den Heere te belijde{n}, ende lof te singhen uwen naem o ghy alderhoochste.
Om des morghens vroech v bermherticheyt te vercondighe{n}, ende v warachticheyt des nachts.
In psalter spel van thien snaren, metten lofsauc op die herpe.
Want ghi hebt mi veruruecht Heere door v maecsele, en{de} in die wercke{n} uwer handen sal ick verhueghe{n}.
Hoe grootdadich sijn v wercken gheworden Heere, te veel diep sijn v ghedachten worden.
Een onwijs mensch en salse niet kennen, ende een dwaes en sal dese niet verstaen.
Als die sondaers sullen opghestaen sijn ghelijck gras, ende dat hem openbare{n} sullen alle die boosheyt doen, op dat sij verghaen souden inder eewicheyt der eewicheden
(maer ghi alderhoochste Heere) blijft inder eewicheyt.
Want siet v vianden Heere, want siet v viande{n} sullen vergaen, ende sij sullen alle verstroeyt worden die boosheyt doen.
En{de} mijnen horn sal verhauen worden als des eenhorens, en{de} mijn ouderdom in een vruchtbarighe ontfermherticheyt.
Ende mijn ooghe heeft mijn vianden versmaet, ende vanden quaetwillighen die teghen my opstaen sal mijn oore hooren.
Die rechtuerdighe sal ghelijck eenen palmboom bloeyen, ghelijck den cederboom van Libano sal hy vermenichfuldicht worden.
Die gheplant sijn in des Heeren huys, sullen in die voorhouen van ons Godts huys bloeyen.
Al noch sullen sij vermenichfuldicht worden in eenen vruchtbaren ouderdom, ende hen sal wel ghedae{n} worden,
dat sijt vercondighen souden. Want recht is die Heere onse Godt, ende daer en is gheen ongherechticheyt in hem.
DIe Heere heeft geregneert, hy is met schoo{n}heyt ghecleedt, die Heere heeft stercheyt ae{n}ghedaen ende hy heeft hem seluen ghegort. Want voorwaer hy heeft den omganck der eerden vast ghemaect, die niet en sal beroert worden.
Vwen stoel is van doen bereydt, vander eewicheyt sijt ghy.
Die vloeden hebben opghehauen Heere, die vloeden hebben opghehauen hen stemme. Die vloeden hebben hen baren opghehauen, van die stemmen van veel wateren.
Wonderlijc sijn die opheffinghen der zee, wonderlijck is die Heere in die hoochden.
V ghetuyghenissen sijn bouen maten seer gheloouelijck worden, uwen huyse betaemt heylicheyt Heere in die lancheyt der daghen.
GOd die heere der wrake{n} god der wrake{n} heeft vrijlijck ghedaen,
wort verheue{n} die deerde ordeelt, gheeft vergheldinghe de{n} hoouerdighe{n}.
Hoe langhe sulle{n} die sondaers Heere, hoe langhe sullen die sondaers glorieren?
Hoe langhe sulle{n} sij wtclappe{n} en{de} spreke{n} boosheyt, ende spreken alle die onrechtuerdicheyt doen.
V volck Heere hebben sij vernedert, ende v erffenisse hebben sij ghequelt.
Die weduwe ende den aencomelinc hebbe{n} sij doot gheslaghen, ende die weesen hebben sij ghedoot.
En{de} sij hebben gheseyt. Die Heere en sals niet sien noch Iacobs Godt en sals niet verstaen.
Verstaet ghy onwijse onder tvolck, ende ghy dwase wort eenich tijt wijs.
Die de oore gheplant heeft, en sal hy niet hooren? oft die dooghe ghemaect heeft en siet hy niet?
Die de Heydenen straft en sal die niet berispen, die den mensch wetenheyt leert.
Die Heere weet die ghedachten der mensche{n}, wa{n}t sij ydel sijn.
Salich is die mensch den welcken ghy Heere onderwijst, ende hem van uwer wet leert.
Op dat ghy hem soudt versoeten van die quade daghen, tot dat den sondaere een grachte ghegrauen worde.
Want die Heere en sal sijn volck niet verstooten, ende sijn erffenisse en sal hy niet verlaten.
Tot dat die rechtuerdich{eyt} ghekeert worde in recht ordeel, en{de} die bi haer sijn alle die oprecht va{n} herte{n} sijn.
Wie sal voor my staen teghen die quaetwillighe, oft wie sal met my staen teghen die quaetdoenders?
Ten ware dat die Heere mi gheholpen hadde, soo hadde seer by nae mijn ziele in die helle ghewoont.
Seyde ick. Mijnen voet is beroert, soo hielp my Heere uwe bermherticheyt.
Nae die menichfuldicheyt mijnder droeffenissen in mijn herte, soo hebben v vertroostinghen mijn ziele verblijdt.
Cleeft aen v niet den stoel der boosheyt, ghi die arbeyt versiert te wesen int tghebodt?
Sij sullen raet houden teghen die ziele vande{n} rechtuerdighe{n}, ende dat onnoosel bloet sullen si verdoeme{n}.
En{de} die Heere is mi gheworden tot een toeulucht, ende mijn Godt in die helpe mijnder hopen.
En{de} hy sal hen verghelden hen boosheyt, en{de} in hen quaetheyt sal hijse vernielen, die Heere onse God salse vernielen.
COemt laet ons inden Heere verhueghe{n}, laet ons met iolijt singe{n} Gode o{n}se salichmakere.
Laet ons sijn aensicht te vore{n} come{n} met belijdinge, en{de} met lofsanghe{n} laet ons he{m} vrolijc iubilere{n}.
Want Godt is een groot Heere, ende een groot coninck bouen alle die goden.
Want in sijn hant sijn alle die eynden der eerden, ende die hoochden der berghen sijn oock sijne.
Want sijne is die zee, ende hy heeft die ghemaect, ende het drooghe hebben sijn handen ghescapen.
Coemt, laet ons aenbidden, ende nederuallen, ende weenen voor den Heere die ons ghemaect heeft,
want hy is die Heere onse Godt. Ende wij sijn het volck van sijnder weyden, ende scapen sijnder hant.
Eest dat ghy heden sijn stemme hoort, soo en wilt v herten niet verharden.
Ghelijck twas in die creytinghe, ten daghe der becoringhen in die woestijne. Daer my v vaders ghetempteert hebben, ende hebben gheproeft ende ghesien mijn wercken.
Veertich iaren heb ic verstoort gheweest teghe{n} dat gheslachte, en{de} ick heb gheseyt. Dese dole{n} altijt metter herten.
En{de} dese hebben mijn weghen niet ghekent, ghelijck ick ghesworen hebbe in mijn gramscap, eest dat sij gaen sullen in mijn ruste.
SIngt den Heere een nieuwe liet, singt den Heere alle deertrijck.
Singt den Heere ende ghebenedijt sijnen naem, vercondicht van daghe te daghe sijn salicheyt.
Vercondicht onder die Heydenen sijn glorie, in allen volcken sijn wonderlijcheden.
Want groot is die Heere, ende loffelijck boue{n} maten, veruaerlijck bouen alle goden.
Want alle die goden der Heydenen sijn duyuele{n}, maer die Heere heeft die hemelen ghemaect.
Belijdinghe ende schoonheyt is in sijn aenschijn, heylicheyt en heerlijcheyt in sijn heylichmakinghe.
Brengt aen den Heere ghy landen der Heydene{n}, brengt aen den Heere glorie ende eere,
brengt aen de{n} Heere glorie sijnen name. Neemt slachofferande{n}, ende gaet in sijn voorhoue{n},
aenbidt den Heere in sijnen heylighen voorhof. Beroert moet van sijn aensicht worden alle deertrijck,
segghet onder die Heydenen dat die Heere gheregneert heeft. Want voorwaer hy heeft ghebetert den omganck der werelt, die niet beroert en sal worden, hy sal die volcken ordeelen in gherechticheyt.
Laet blijde sijn die hemelen, ende die eerde verhueghe, laet die zee beroert worden ende haer volheyt,
die velden sullen blijde sijn, ende alle datter in is. Dan sullen verhueghen alle die boomen der bosschen
van daensicht des Heeren, want hy coemt, wa{n}t hy coemt dat eertrijck ordeelen. Hy sal den omganck der eerden ordeelen in gherechticheyt, ende die volcken in sijn waerheyt.
DIe Heere heeft gheregneert, laet haer die eerde verhueghen, ende laet veel eylanden hen verblijden.
Wolcken ende do{n}ckerheyt sijn rontsom hen, rechtuerdicheyt en{de} ordeel sijn die vasticheyt va{n} sijne{n} stoel.
Een vier sal voor hem gaen, ende ontsteken rontsomme sijn vianden.
Sijn blixemen hebben ghelicht opden omganc der eerde{n}, die eerde heuet ghesien en{de} is beroert gheweest.
Die berghen sijn versmolten ghelijck was voor daenschijn des Heeren, van daensicht des Heere{n} des gheheelen aertrijcs.
Die hemelen hebben sijn rechtuerdicheyt vercondicht, ende alle die volcken hebben ghesien sijn glorie.
Laetse bescaempt worde{n} alle die ghesnede{n} afgodts beelden aenbidden, en{de} die glorieeren in hen afgoden. Aenbidt hem alle sijn enghelen,
Sion heuet ghehoort, ende heeft blijde gheweest. Ende die dochteren van Iuda hebben hen verhuecht, om uwe ordeelen Heere.
Want ghy alderhoochste Heere sijt boue{n} alle deertrijc, wtermate{n} seere sijdi verhaue{n} boue{n} alle die gode{n}.
Die den Heer bemint haettet quaet, die Heere bewaert die zielen van sijnen heylighen, van des sondaers hant sal hijse verlossen.
Een licht is den rechtuerdighen opghegaen, ende den oprechten van herten blijscap.
Verblijdt v ghy rechtuerdighe inden Heere, en{de} belijdt in die gede{n}ckenisse va{n} sijnder heylichmakinghe{n}.
SInghet den Heere een nieuwe liet, want hy heeft wonderlijcheden ghedaen. Sijn rechte hant heeft hem salicheyt ghewracht, enden sijnen heylighen arm.
Die Heere heeft sijn salicheyt bekent ghemaect, int aenschijn der Heydenen heeft hy gheopenbaert sijn rechtuerdicheyt.
Hy is ghedachtich worde{n} sijnder bermherticheyt, ende sijnder waerheyt den huyse van Israel. Alle die eynden des aertrijcs hebben ghesien die salicheyt ons Godts.
Maect iolijt den Heere gheheel aertrijck, singt ende verhuecht v ende singt lofsanck.
Singt lof den Heere op die herpe, met die herpe ende metter stemmen des lofsancks,
met wtgheslaghen trompetten en{de} metter ste{m}men van een hoerne{n} tro{m}pet. Maect iolijt in dae{n}schijn van des conincs des Heeren,
laet die zee beroert worden ende haer volheyt, den omganck der eerden ende die daer in woonen.
Die vloede{n} sulle{n} metten hande{n} tsame{n} slae{n}de vruecht make{n}, die berghe{n} sullen hen tsame{n} verhueghe{n},
va{n} dae{n}schijn des Heere{n}, wa{n}thy coemt dat aertrijc ordeelen. Hy sal den omganck der eerden ordeelen in rechtuerdicheden, ende die volcken in ghelijcheyt.
DIe Heere heeft gheregneert, laet die volcken gram sijn, ghy die op Cherubim sidt, laet dat eertrijck beuen.
Die Heere is in Sion groot, ende verhauen boue{n} allen volcken.
Laetse belijden uwen grooten naem, want hy is veruaerlijck ende heylich,
ende die eere des conincks bemint ordeel. Ghy hebt bereydt die bescickinghen, ghy hebt ordeel ende rechtuerdicheyt in Iacob ghedaen.
Verheft den Heere onsen Godt, ende aenbidt die voetbanck van sijnen voeten, want sij is heylich.
Moyses ende Aaron sijn onder sijn priesters, ende Samuel onder die ghene die sijnen naem aenroepen. Sij riepen den Heere aen en{de} hy verhoordese,
door een colomne der wolcken sprack hy tot hen. Sij bewaerden sijn ghetuyghenissen, ende tghebodt dat hy hen ghegheuen heeft.
Heere onse Godt ghy verhoordese, Godt ghy waert hen ghenadich, ende wrekende ouer alle hen vonden.
Verheft den Heere onsen Godt, ende aenbidt in sijnen heylighen berch, want heylich is die Heere onse Godt.
IVbileert den Heere gheheel aertrijck,
dient den Heere in blijscap. Gaet in sijn aenscouwen, met verhueghe{n}.
Weet dat die Heere selue Godt is, hy heeft ons ghemaect, ende niet wij ons seluen. Ghy sijn volck ende scapen sijnder weyden
ghaet in sijn poorten met belijdinghe in sijn voorhouen met lofsanck belijdt hem. Loeft sijnen naem
want die Heere is soete, inder eewicheyt is sijn bermherticheyt, ende van gheslachte tot gheslachte is sijn waerheyt.
BErmherticheyt ende ordeel, sal ick v singhen Heere. Ick sal lof singhen,
ende verstaen inden ombesmetten wech, wanneer ghy tot my comen sult. Ick doorwandelde in die onnooselheyt mijns herten, int midden van mijnen huyse.
Ick en stelde voor mijn ooghen gheen onrechtuerdighe sake, die ouertredinghe{n} deden heb ick ghehaet.
My en heeft gheen arch herte aenghehanghen, den quaetwillighen van my afwijkende en kende ick niet.
Die sijnen naesten heymelijck lasterde, desen veruolchde ick. Die hoouerdich van ooghen ende onuersadelijck van herten was, met dien en adt ick niet.
Mijn ooghen sijn tot die ghetrouwe der eerden, dat sij met my sitten souden, die inden ombesmetten wech wandelde dese diende my.
Hy en sal int midden mijns huys niet woonen die hoouerdicheyt doet, die boosheden spreect en heeft gheen voorspoet ghehadt int aenschouwen mijnder ooghen.
In die morghenstont doodde ick alle die sondaren der eerden, om dat ick vernielen soude van des Heeren stadt alle die quaet doen.
HEere verhoort mijn ghebedt, en{de} mijnen roep laet tot v comen.
En keert v aensicht van my niet, in wat dach dat ick ghequelt worde soo neycht tot my v oore. In wat dach dat ick v aenroepen sal, verhoort my haestelijck.
Want mijn daghen sijn vergaen als eenen roock, ende mijn beenderen sijn als eenen verbranden roost verdorret.
Ick ben gheslaghen als hoy, ende mijn herte is dorre gheworden, om dat ick vergheten hebbe mijn broot te eten.
Van die stemme mijns suchtens, is mijn ghebeente aen mijn vleesch ghecleeft.
Ick ben ghelijck worden den pellicaen der woestijnen, ick ben worden als een nachtraue int huys.
Ick heb ghewaect ende ben gheworden als een mussche alleen woonende int dack
Den gheheelen dach bescimpte{n} my mijn vianden, ende die my presen swoeren teghen my.
Om dat ick asschen als broot adt, en{de} mijnen dranc met weenen mengde.
Van daensicht der verbolgentheyt va{n} uwer gramscappen, want opheffende hebdi my ghestooten.
Mijn daghen sijn als een scaduwe gheweken, ende ick ben als hoy dorre gheworden.
Maer ghy Heere blijft inder eewicheyt, en{de} v ghedenckenisse van gheslachte tot gheslachte.
Ghy Heere sult opstaende Sions ontfermen, wa{n}t tis tijt haers te ontfermen, want den tijt is ghecome{n}.
Want uwen dienaers hebbe{n} haer steene{n} behaecht, ende haerder eerden sullen sij ontfermen.
En{de} die Heydenen sullen uwen naem vreesen Heere, en{de} alle die coninghen van eertrijcke v glorie.
Want die Heere heeft Sion opghetimmert, ende hy sal ghesien worden in sijn glorie.
Hy heeft ghesien totte{n} ghebede der ootmoediger, ende hy en heeft hen ghebedt niet versmaet.
Laet dese dinghen scrijuen tot die ander gheboorte, ende tvolck dat gheschapen sal worden sal den Heere louen.
Want hy heeft neder ghesien van sijn hooghe heylighe plaetse, die Heere heeft vanden hemel op die eerde ghesien.
Om dat hy hooren soude dat suchten der gheuanghenen, dat hy ontbinden soude die kinderen vanden ghedoodden.
Om dat sij vercondighen souden in Sion den nae{m} des Heeren, ende sijnen lof in Ierusalem.
Als die volcken versaemden in een, ende die coninghen om den Heere te dienen.
Heeft hy hem gheantwoort inden wech sijnder cracht, die cortheyt mijnder daghen vercondicht my.
En roept my niet wederom in die helicht mijnder daghen, van gheslachte tot gheslachte sijn v iaren.
Van ierst hebdi Heere die eerde ghefundeert, ende uwer handen wercken sijn die hemelen.
Sij sullen vergaen maer ghy blijft altijt, ende sij sullen alle ghelijck een cleedt verouderen. Ende ghelijck een decsel cleedt suldise veranderen, ende sij sullen verandert worden,
maer ghy sijt die selue, ende v iaren en sullen niet vergaen.
Die kinderen uwer knechten sullen woonen, ende hen saet sal beclijuen inder eewicheyt.
GHebenedijt mijn ziele den Heere, en{de} alle dat binnen my is sijnen heylighen name.
Ghebenedijt mijn ziele den Heere, ende en wilt niet vergheten alle sijn wederloonen.
Die ghenadich is allen uwen boosheden, die gheneest alle uwe siecheden.
Die vander doot v leuen verlost, die v croont met bermherticheyt ende ghenadicheden.
Die met goeden v begheerten veruult, v ioncheyt sal vernieuwt worden als des arents.
Die Heere bermherticheyt doende, ende ordeel alle den ghenen die onrecht lijden.
Heeft Moysi sijn weghen bekent ghemaect, den kinderen van Israel sijn belieften.
Die Heere is ghenadich ende ontfermende, lancmoedich ende seer bermhertich
Hy en sal inder eewicheyt niet gram sijn, noch tot allen tijden dreyghen.
Nae onsen sonden en heeft hy ons niet ghedaen, noch ons nae onse boosheden gheloont.
Want ghelijc die hoocheyt des hemels bouen die eerde is, soo heeft hy sijn bermherticheyt versterct ouer die ghene die hem vreesen.
Soo verre als dat oosten is vande{n} westen, soo verre heeft hy ons boosheden van ons ghedaen.
Ghelijck die vader ontfermt sijn kinderen, so heeft die Heere ontfermt der gee{n}der die hem vreesen,
wa{n}t hy heeft ons maecsel bekent. Hy is ghedachtich gheworden dat wij stubbe sijn,
eens menschen daghen sijn als hoy, ghelijc een bloeme des velts sal hy wtbloeyen.
Want den gheest sal in hem doorgaen, ende hy en sal niet blijuen staende, ende hy en sal niet meer sijn plaetse bekennen.
Maer die bermherticheyt des Heeren is vander eewicheyt tot inder eewicheyt, op die ghene die hem vreesen. Ende sijn rechtuerdicheyt op die kinderen der kinderen,
den ghenen die sijn testament onderhouden. Ende die ghedachtich sijn sijnder gheboden, om die te doen.
Die Heere heeft inden hemel sijnen stoel bereydt, ende sijn rijck sal ouer alle heerscappie hebben.
Ghebenedijt den Heere alle sijn engele{n}, machtich van crachte, doende sijn woort, om te hooren die stemme sijnder redenen.
Ghebenedijt den Heere alle sijn heyrcrachten, sijn dienaers die sijnen wille doet.
Ghebenedijt den Heere alle sijn wercken, in alle plaetsen van sijnder heerscappie{n} ghebenedijt mijn ziele den Heere.
GHebenedijt mijn ziele den Heere, Heere mijn Godt ghy sijt machtelijcken groot gheworden. Belijdinghe ende schoonheyt hebdi aengehedaen,
omhanghen met licht als met een cleedt. Wtspannende den hemel als een vel,
die met wateren sijn ouerste dect. Die de wolcken maect uwen opganc, die wandelt bouen die vederen der winden.
Die de gheesten uwe enghelen maect, en{de} dat brandende vier uwe dienaers.
Die de eerde ghefundeert hebt op haer vasticheyt, sij en sal niet gheneycht worden inder eewicheyt.
Den afgront is ghelijck een cleedt sijn omhancsel, bouen die berghen sullen die wateren staen.
Van uwer berispinghen sullen sij vlieden, van die stemme ws donders sullen sij vreesen.
Die berghen gaen opwaerts, ende die velden nederwaerts, ter plaetsen die ghi hen ghefundeert hebt.
Een pale hebdi hen ghestelt, daer si niet ouer gaen en sullen, noch sij en sullen niet wedercomen om die eerde te ouerdecken.
Die de fonteynen wt latet in die valleyen, int midden der berghen sullen die wateren passeren.
Alle die beesten des velts sullen drincken, die wilde ezelen sullen verbeyden in haren dorst.
Op hen sullen die voghelen des hemels woonen, wt dat midden der steenrootsen sullen sij stemmen gheuen.
Veruersschende die berghen van sijnen hoochden, van die vrucht uwer wercken sal die eerde versaet worden.
Voorts brenghende gras voor die beesten, ende cruyt totten dienst der menschen. Om dat ghy broot wter eerden soudt brenghen,
ende dat den wijn des menschen herten verblijde. Om dat hy sijn aensicht met olie soude blijde maken, ende dat het broot des menschen herte verstercken soude.
Die boomen des velts sullen versaedt worden, ende die cederboome{n} van Libano, die hy gheplant heeft
aldaer sullen die musschen nestelen. Des valcs huys is hen leydtsman,
die hooghe berghen voor die herten, die steenrootse is een toevlucht den eghelen.
Hy heeft die mane ghemaect tot seker tijden, die sonne heeft haren onderganck gheweten.
Ghy hebt die duysternissen ghesteldt en{de} tis nacht gheworden, daer in sullen ouerghaen alle die beesten der bosschagien.
Die welpens der leeuwen briesschende om te roouen, ende om spijse voor hen van Gode te soecken.
Die sonne is opghegaen, ende sij sijn vergadert, ende in hen rustplaetsen sullen sij gheleydt worden.
Die mensch sal wtgae{n} tot sijn werck, ende tot sijn hanteringhe totten auont toe.
Hoe heerlijck sijn v wercken gheworden Heere? ghy hebbet al in wijsheyt ghemaect, die eerde is veruult met uwer besittinghen.
Dese zee is groot ende wijt van armen, daer sijn cruypende dieren der welcker gheen ghetal en is. Cleyn dieren metten grooten,
daer sullen die scepen door varen. Desen draeck den welcken ghy ghemaect hebt om hem te bespotten
sij verbeyden alle van v, dat ghy hen spijse gheuen soudt te tijde.
Als ghy hen gheeft soo sullen sijt verghaderen, als ghy v hant open doet, soo sullen sij alle met goethede{n} veruult worden.
Maer als ghy v aensicht afkeert, soo sullen sij verstoort worden, ghy sult haren gheest wech nemen, ende sij sullen verghaen, ende in hen stubbe wederkeeren.
Ghy sult uwen gheest wt sende{n}, ende sij sullen ghescapen worden, ende ghy sult vernieuwen daensicht der eerden.
Die glorie des Heeren si inder eewicheyt, die Heere sal verblijden in sijn wercken.
Die deerde aensiet, ende doetse beuen, die de berghen raect ende doetse rooken.
Ick sal den Heere singhen in mijn leuen, ick sal lof singhen mijnen Godt soo langhe als ick ben.
Ghenoeghelijck moet hem mijn wtsprake wesen, maer ick sal in den Heere ghenoechte hebben.
Laet die sondaers vander eerden vergaen, ende die boose, alsoo dat si niet en sijn, o mijn ziele ghebenedijt den Heere.
BElijdt den Heere, ende aenroept sijnen nae{m}, vercondicht onder die Heydene{n} sijn wercke{n}.
Singt hem, ende singt hem lof, vertelt alle sijn wonderlijcheden.
Wort louende in sijnen heylighen naem, verblijden moet dat herte der gheender die den Heere soecken.
Soect den Heere, ende wort versterct, soect sijn aensicht altijt.
Weest ghedachtich sijnder wonderlijcker wercken die hy ghedaen heeft sijn wonderlijcke teekenen, ende die ordeelen sijns monts.
Ghy saet van Abraham sijns dienaers kindere{n}, Iacobs sijns wtuercorens.
Hy is die Heere onse Godt, in alle die aerde sijn sijn ordeelen.
Hy heeft ghedachtich gheweest inder eewicheyt sijns verbonts, des woorts dat hy beuolen heeft in dusentich gheslachten.
Dat hy ghemaect heeft tot Abraham, ende sijns eedt tot Isaac.
Ende hy heeft dat Iacob gestelt tot een ghebodt, ende Israel tot een eewich testament.
Segghende, v sal ick gheuen tlant van Chanaan, dat cordeken van uwer erffenissen.
Doen sij cleyn van ghetale waren, ende seer luttel des lant inwoonders.
Sijn sij door ghegaen van volcke te volcke, en{de} van deen rijcke tot een ander volck.
Hy en heeft gheenen mensch hen laten hindere{n}, en{de} hy heeft om haren wille coninghen ghestraft.
En wilt mijn ghesalfde niet rake{n}, ende in mijn propheten en wilt gheen quaetheyt bedrijuen.
En{de} hy heeft den hongher op die aerde gheroepen, ende alle donderstant des broots heeft hy vernielt.
Hy heeft voor hen eenen man ghesonden, tot eene{n} knecht is Ioseph vercocht gheweest.
Sij hebben met veteren sijn voeten ghedwonghe{n}, yser is door zijn ziele ghegae{n}
tot dat sijn woort quam. Die wtsprake des Heeren heeft hem ontsteke{n},
die coninck heeft ghesonden, en{de} hem ontbonden, die prince des volcs, ende heeft hem wt laten gaen.
Hy heeft hem ghestelt eenen prince sijns huys, en{de} een ouerste van alle sijn besittinghe.
Dat hy sijn princen onderwijsen soude als si selue{n}, ende sijnen ouders voorsienicheyt leeren.
Ende Israel is in Egipten ghegaen, ende Iacob is een vreemdelinck gheweest int lant van Cham.
Ende hy heeft het volck crachtelijck vermeerdert, ende hy heeftse stercker ghemaect dan hen vianden.
Hy heeft hen herte ommeghekeert, dat sij sijn volc haten souden, ende dat sij bedriechlijck doen souden tseghen sijn knechten.
Hy heeft Moysen sijnen dienaer ghesonden, Aaron den welcken hy vercoren hadde.
Hy heeft in hen die woorden van sijnen teekenen ghesteldt, ende der wonderlijcker wercken int landt van Cham.
Hy heeft duysternissen ghesonde{n}, ende heuet doncker ghemaect, ende hy en heeft sijn woorden niet bitter ghemaect.
Hy heeft hen wateren in bloet verkeert, ende hen visschen heeft hy ghedoot.
Hen lant heeft vorschen voortghebracht, tot int binnenste van haerder coninghen huysen.
Hy heeft ghesproken, ende daer sijn hontsulieghe{n} ghecomen, ende moesien in allen hen palen.
Hy heeft haren reghen tot haghel ghestelt, een verbrandende vier in hen lant.
Ende hy heeft hen wijngaerden gheslaghen, ende hen vijchboomen, ende heeft ghebroken die boomen van haren palen.
Hy heuet gheseyt, en{de} daer sijn sprinchanen ghecomen, ende rupsenen der welcker ghee{n} ghetal en was.
En{de} die hebben alle tgras in hen lant gheten, ende alle die vruchten van haren lande gheten.
Ende hy heeft alle dierste gheborene in hen landt gheslaghen, dierste vruchte{n} van allen haren arbeyde.
Ende hy heeftse wtgheleyt met siluer ende gout, ende daer en was in haren gheslachten niemant sieck.
Egipten wert verblijdt in hen vertrecken, want haerlieder vreese was op hen gheuallen.
Hy heeft een wolcke wtghespreyt tot haren bescermen, ende een vier om dat hen des nachts soude lichten.
Sij hebben begheert en{de} daer sijn quackelen ghecomen, ende met hemels broot heeft hijse versaedt.
Hy heeft die steenrootse ghescoert, ende daer sijn wateren wt gheuloten, die vloeden sijn opt drooghe door gheloopen.
Want hy heeft ghedachtich gheweest sijns heylichs woorts, dwelck hy ghesproken heeft tot Abraham sijnen dienaer.
Ende hy heeft sijn volck wtgheleydt met verhueghen, ende sijn wtuercorene met blijscappen.
Ende hy heeft hen ghegheuen die lantscappen der Heydenen, ende der volcken arbeyden hebben sij beseten.
Om dat sij bewaren souden sijn rechtuerdicheden, ende sijn wet versoecken.
BElijdt den Heere want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt.
Wie sal wtspreken die machticheden des Heeren? wie sal v doen hooren alle sijne louen.
Salich sijn sij die dat ordeel beware{n}, ende rechtuerdicheyt doen tot allen tijden.
Weest onser ghedachtich Heere int welbehaghen ws volcs, besoect ons met v salicheyt.
Om te besien in die goetheyt uwer wtuercorenen, om blijde te sijn in die blijscap ws volcks, op dat ghy moecht gheloeft worden met v erffelijcheyt.
Wij hebbe{n} ghesondicht met onsen vadere{n}, wi hebben onrechtuerdelijc ghedaen, en{de} boosheyt bedreue{n}.
Ons vaderen in Egipten en hebben v wonderlijcheden niet verstaen, sij en hebbe{n} niet ghedachtich gheweest der menichten van uwer bermherticheden. Ende si hebben v ghecreyt opclimme{n}de in die zee, in die roode zee.
Ende hy heeftse verlost om sijnen naem, om dat hi sijn macht soude kenlijck maken.
Ende hy heeft die roode zee ghestraft, en{de} sij is drooghe gheworden, ende hy heeftse in die diepten gheleydt ghelijck in die woestijne.
Ende hy heeftse behouden wt die hant der gheender die hen haette{n}, en{de} verlost wt die hant des viants.
Ende het water heeft ouerdect die ghene die hen verdructen, daer en is niet een van dien ouerbleuen.
Ende sij hebben sijn woorden ghelooft, ende si hebben sijnen lof gheloeft.
Haestelijck hebben sijt ghedaen, sijn wercken hebben sij vergheten, ende sij en hebben sijnen raet niet ghehoorsaem gheweest.
En{de} sij hebben welluste begheert in die woestijne, ende si hebbe{n} God ghetempteert in die dorre plaetse.
Hy heeft hen haer begheerte ghegheue{n}, ende versaetheyt in hen ziele ghesonden.
Ende sij hebben Moysen inden legher ghecreyt, Aaron des Heeren gheheylichden.
Die eerde is open ghedaen, ende sij heeft verslonden Dathan, ende sij ouerdecte op die vergaderinghe van Abiron.
En{de} daer is een vier ontsteke{n} in hen vergaderinge, die vlamme heeft die sondaers verbrant.
Ende sij hebben een calf ghemaect in Horeb, ende een ghesneden beelt aenbeden.
Ende sij hebben hen glorie verandert, in een ghelijckenisse van een hoy etende calf.
Sij hebben Godt vergheten die hen verlost heeft, die groote dinghe{n} in Egipte{n} ghedae{n} heeft,
wondere{n} in dla{n}t va{n} Cham, v{er}uaerlijcke dinghe{n} in die roode zee.
En{de} hy heeft gheseyt dat hijse vernielen soude, en hadde Moyses sijn wtuercorene teghen den brueck niet ghestaen in sijn aensicht. Om dat hy sijn gramscap afkeeren soude, dat hijse niet vernielen en soude,
ende sij hebben voor niet ghehadt dat begheerlijck lant. Sij en hebben sijnen woorde niet ghelooft,
ende si hebbe{n} ghemurmureert in hen tabernakele{n}, sij en hebben des Heeren stemme niet verhoort.
Ende hy heeft sijn hant opghehauen op hen, dat hijse nederslaen soude in die woestijne.
Ende dat hy hen saet onder die natien der Heydenen soude nederworpe{n}, en{de} hen verstroyen in die lantscappen.
Ende sij hebben die afgoderie van Beelphegor aenghenomen, ende sij hebben die sacrificien der dooden gheten.
En{de} sij hebben hem ghecreyt in hen vonden, ende den val is in hen vermenichfuldicht.
Ende Phinees heeft ghestaen, ende die versoeninghe ghedaen, ende die plaghe is opghehouden.
Ende tis hem gherekent ter rechtuerdicheyt, van gheslachte tot gheslachte, tot inder eewicheyt toe.
Ende sij hebben hem ghecreyt aen die watere{n} des wedersegghe{n}s, en{de} Moyses was om haren wille ghequelt,
want sij verbitterden sijnen gheest. Ende hy heeft ondersceyden met sijnen lippen,
sij en hebben die Heydenen niet vernielt van die welcke hen die Heere gheseyt hadde.
Ende sij sijn ghemenghelt onder die Heydene{n}, ende sij hebben hen wercken gheleert,
ende hebben ghedient haren ghesneden afgodts beelden, ende tis hen gheworden tot een verarghernisse.
Ende sij hebben hen sonen ende hen dochtere{n}, den duyuelen gheoffert.
Ende sij hebbe{n} donnoosel bloet ghestort, dbloet va{n} haren sonen ende haren dochtere{n}, die sij gheoffert hebben den ghesneden beelden van Chanaan. Ende die eerde is besmedt gheweest in hen bloet,
ende ontsuyuert in hen wercken, en{de} sij hebben onsuyuerheyt ghedaen in hen quade vonden.
Ende die Heere is met een rasende gramscap ghestoort gheweest op sijn volck, ende hy heeft een walghinghe van sijn erfdeel ghehadt.
En{de} hi heeftse geleuert in die hande{n} der Heydene{n}, en{de} sij hebben ouer hen heerschappie ghehadt die hen haetten.
Ende hen vianden hebben hen lijden aenghedae{n}, ende si sijn vernedert onder hen handen,
dicmael heeft hijse verlost. Maer sij hebben hen verbittert in haren raet, ende sijn vernedert in hen boosheden.
Ende hy heuet ghesien als sij verdruct worden, ende hy heeft hen ghebedt ghehoort.
En{de} hy heeft sijns verbonts ghedachtich gheweest ende tis hem leedt gheweest na die menichfuldicheyt sijnder bermherticheyt.
Ende hy heeftse ghegheuen tot die bermherticheden, in daenschijn van allen den ghenen diese gheuanghen hadden.
Maect ons salich Heere onse Godt, ende verghadert ons van die natien. Dat wij moghen belijden uwen heylighen naem, ende glorieren in uwen lof.
Ghebenedijt sij die Heere die Godt van Israhel van eewicheyt tot eewicheden, ende alle tvolc sal segghen, dat ghesciede, dat ghesciede.
BElijdt den Heere want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt.
Laetse segghen die verlost sijn vande{n} Heere, die hy verlost heeft wt des viants haut, die hy van den lantscappen vergadert heeft.
Vanden opganck der sonnen ende vanden onderganck, vanden noorden ende vander zee.
Sij hebben ghedoelt in die woestijne in die plaetsen sonder water, si en hebben gheenen wech van een bewoonde stadt gheuonden.
Hongherich ende dorstich, hen ziele verghinck in hen seluen.
En{de} sij hebbe{n} gheroepe{n} totte{n} Heere doen si in lijde{n} waren, en{de} van haren benautheden heeft hijse verlost.
Ende hy heeftse gheleyt tot in eenen rechte{n} wech, dat sij gaen souden tot in die woonstadt.
Laet den Heere belijden sijn bermherticheden, en{de} sijn wonder wercken den kinderen der menschen.
Want hy heeft die ydel ziele versaet, ende die hongherighe ziele heeft hy met goeden versaet.
Sittende in duysternissen ende in die scaduwe des doots, ghebonden in allendicheyt ende int yser.
Want sij hebben Godts woorden versmaet, ende den raet vanden alderhoochsten hebbe{n} si wederstaen.
En{de} hen herte is vernedert in arbeyde{n}, si sijn cranc gheworden, ende daer en was niemant diese hielp.
En{de} sij hebben gheroepe{n} toten Heere als si ghepijnicht worden, en{de} van hare{n} noode{n} heeft hijse verlost.
Ende hy heeftse wtgheleydt wt die duysternissen, ende scaduwe des doots, ende hen banden heeft hy in stucken ghebroken.
Belijden moeten den Heere sijn bermhertichede{n}, ende sijn wonderlijcheden den kinderen der mensche{n}.
Want hy heeft die metalen poorten vernielt, ende die yseren grendelen ghebroken.
Hy heeftse ontfangen vande{n} wech haerder booshede{n}, wa{n}t om hen onrechtuerdichede{n} sijn sij vernedert.
Van alle spijse heeft hen ziele ghewalghet, ende sij sijn comen tot die poorten des doots.
Ende sij hebben totten Heere gheroepen doen sij verdruct worden, ende van haren benautheden heeft hijse verlost.
Hy heeft sijn woert ghesonden, ende hem ghenesen, ende hy heeftse verlost va{n} haren verderffenissen.
Belijden moete{n} den Heere sijn bermhertichede{n}, ende sijn wonder wercken den kindere{n} der mensche{n}.
Ende laetse offeren den offer des loefs, ende vercondighen sijn wercken met verhueghen.
Die ter zee nederdalen met schepen, doende hen wercken in veel wateren.
Die hebben des Heeren wercken ghesien, ende sijn wonderen in die diepte.
Hy heeft ghesproken ende den wint des onweders is op ghestaen, ende haer baren worden op ghehauen.
Sij climmen op totten hemel, ende dalen neder totten affgront, hen ziele verdwijnde in die quade{n}.
Sij sijn verbaest, ende beroert gheweest als een droncken mensch, en{de} alle{n} hen wijsheyt is verslonde{n}.
Ende sij hebben totten Heere gheroepen als sij verdruct waren, ende van haren nooden heeft hijse verlost.
Ende hy heeft haer onweder ghestelt tot een stille locht, ende haer baren sijn ghestilt gheweest.
Ende sij hebben hen verblijt om dat die ghestilt sijn gheweest, ende hy heeftse gheleyt tot die hauene van haren wille.
Belijden moeten den Heere sijn bermherticheden, ende sijn wondere{n} de{n} kinderen der menschen.
Ende verheffen moeten sij hem in die vergaderinghen des gheloouighen volcs, ende in de{n} setel der ouderen moeten sij hem louen.
Hy heeft vloeden ghestelt in die woestijne, ende loopen der wateren in den dorst.
Dat vruchtbarich lant in een soutpekel lant, van die quaetheyt der gheender die daer in woonden.
Hy heeft die woestijne ghestelt tot staende wateren, ende dlant sonder water tot loopen der wateren.
Ende hy heeft daer ghestelt die hongherighe, en{de} sij hebben daer een woonstadt ghestelt.
Ende sij hebben ackers besaeyt, ende wijngaerden gheplant, ende voortsbrocht vruchte{n} haerder natuerlijker gheboorten.
Ende hy heeftse ghebenedijt, ende sij sijn wter maten zeer vermenichfuldicht, ende hen vee en heeft hy niet ghemindert.
En sij sijn luttel gheworden, ende ghequelt van dat verdrucken der quader dinghen en{de} van pijnen.
Daer is eenen twist wtghestort ouer die princen, en{de} hy heeftse doen dolen in die onbewandelde plaetse en{de} niet inden wech.
Ende hy heeft den armen gheholpen vander armoeden, ende hy heeft die familien ghelijck scapen ghestelt.
Die oprechte sullent sien ende hen verblijden, ende alle boosheyt sal haren mont stoppen.
Wie isser wijs, ende sal dese dinghen bewaren? en{de} verstaen die bermherticheden des Heeren?
BEreydt is mijn herte Godt, bereyt is mijn herte ick sal singhen ende loff spelen in mijn glorie.
Staet op psalter spel ende herpe, ick sal opstaen inden dagheraert.
Ick sal v belijden in die wolcken Heere, ende v loff singhen in die natien.
Want groot is bouen die hemelen v bermherticheyt, ende totten wolcken v warachticheyt.
Wort verhauen Godt bouen die hemelen, ende bouen alle daertrijck v glorie
dat v beminde verlost moghen worden. Maect salich met v rechte handt, ende verhoort my,
Godt heeft ghesproken in sijnen heyleghen. Ick sal vrolijck sijn ende deylen Sichimam, ende die valleye der tabernakelen sal ick aff meten.
Mijne is Galaad, ende mijne is Manasses, ende Ephraim is dat ontfanghen mijns hoofts. Iuda mijn coninck
Moab den metalen pot mijnder hoopen. Tot in Idumeen sal ick mijnen schoen wtstrecke{n}, die vreemdelinghen sijn my vrienden worden.
Wie sal my leyden tot in die vaste stadt? wie sal my leyden tot in Idumeen?
Suldijt niet doen o Godt die ons verstoote{n} hebt, ende ghy Godt en sult ghy niet wtgaen met onse heyrcrachten.
Gheeft ons helpe van die tribulatie, want ydel is die salicheyt des menschs.
In Gode sullen wy cracht doen, ende hy sal te niete doen onse vianden.
GOdt en verswijcht mijnen loff niet,
want de{n} mont des sondaers, ende den mont des bedrieghers is ouer my gheopent.
Sy hebben teghen my ghesproken, met een bedrieghelijcke tonghe met hatighen woerden hebben sij my omuanghen, en{de} my bestreden sonder sake.
Voer tghene dat sij my bemint hebbe{n} souden, soe hebben zij my ghelastert, maer ick badt.
Ende sij hebben teghen my ghestelt quade dinghen voer goede, ende haet voer mijn liefde.
Stelt ouer hem den sondaer, ende die duyuel stae te sijnder rechter hant.
Als hy gheordeelt wort soe laet hem verdoemt wt gaen, ende sijn ghebedt worde tot sonde gheacht.
Luttel moeten sijn daghen worden, ende sijn bisdom moet een ander ontfanghen.
Laet sijn kinderen weesen worden, ende sijn huysvrouwe weduwe.
Sijn kinderen moeten onghestadich wech ghevoert worden, ende broot bidden ende sij moeten wt ghedreuen worden van hen woninghen.
Laet den woekenaer alle sijn goet doersoeken, ende die vremde moeten alle sijnen arbeyt beroouen.
Hem en sij gheen helper, noch daer en sij niema{n}t die sijnder weesen bermherticheyt doe.
Laet sijn kinderen te niet worden, in een gheboerte soe laet sijnen naem vergaen.
Ter ghedenckenisse laet comen sijnder vaderen boosheyt in daenschouwen des Heeren, en{de} sijnder moeder sonden en laet niet wtghevaecht worden.
Laetse altijt sijn teghen den Heere, ende laet vander eerden hen ghedenckenisse vergaen,
om dat hy niet en is ghedachtich gheweest bermherticheyt te doene.
Ende hy heeft veruolcht eenen armen mensch, ende eenen bedelaer, ende den bedructen van herten om te dooden.
Ende hy heeft die vermaledijnghe bemint, ende sij sal hem comen, ende hy en heeft die benedijnghe niet ghewilt ende sij sal verre van hem gaen. Ende hy heeft die maledijnghe aenghedaen als een cleedt, ende sij is inghegaen als water in sijn binnenste, ende ghelijck olie in sijn beenderen.
Laetse hem worde{n} als een cleedt daer hi mede ghedect wort, ende als eene{n} riem daer hy altijt mede omgort wordt.
Dats hen werck die my lasteren by den Heere, ende die quaet spreken teghen mijn ziele.
Ende ghy Heere Heere doet met my om uwen naem, want suet is v bermherticheyt. Verlost my
want ic ben behoeuich ende arme, ende mijn herte es heel verbaest binnen my.
Ghelijck een scaduwe als sij nederdaelt soe ben ic wech ghenomen, ende ick ben wtghestoote{n} als die sprinchanen.
Mijn knyen sijn cranck gheworden vant vasten, ende mijn vleesch is verandert om die olie.
Ende ick ben hen versmaetheyt gheworden, sij hebben my ghesien ende hen hoofden ghescudt.
Helpt my Heere mijn Godt, maect my salich na uwe bermherticheyt.
Ende laet hen weten dat dit v hant is, ende dat ghy Heere die ghedaen hebt.
Sy sullen vermalendijden ende ghy sult benedijden, laetse bescaemt worden die teghen my opstaen, maer v dienaer sal hem verblijden.
Laetse aenghedaen worden met bescaemptheden die my lasteren, ende laetse met hen scande ouerdect worden als met een dobbel cleedt.
Ick sal den Heere wtermaten seer belijden doer mijnen mont, ende int midden van veel menschen sal ick hem louen.
Want hy ghestaen heeft ter rechter sijden vanden armen, dat hy vanden veruolghers mijn ziele verlossen soude.
DIe Heere heeft gheseyt tot mijnen Heere, sidt aen mijn rechte handt. Tot dat ick v vianden stelle, tot een scabelle uwer voeten.
Die roede van uwer cracht sal die Heere wtsenden wt Sion, hebt heerscappie int midden van uwe{n} vianden.
Met v is tbeghinsel inden dach van uwer cracht, in dat blinckende schijnsel der heyleghe{n}, wten buyck heb ick v voertghebracht voer die morghensterre.
Die Heere heuet ghesworen, ende ten sal hem niet berouwen, ghy sijt een priester inder eewicheyt nae die ordinancie van Melchisedech.
Die Heere aen v rechte sijde, heeft die coninghen al heel ghebroken inden dach sijnder gramscappen.
Die Heere sal ordeelen onder die natien, ende veruullen die veruallinghen, hy sal die hoofden tsamen stooten int lant van veel luyden.
Vander beken sal hy inden wech drincken, daer om sal hy thooft verheffen.
ICk sal v belijden Heere in mijn gheheel herte, in den raet ende vergaderinghe der rechtuerdigher.
Groot sijn die wercken des Heeren, wtghesocht tot alle sijn begheerten.
Belijdinghe en{de} heerlijcheyt is sijn werck, en{de} sijn rechtuerdicheit blijft in die eewicheyt der eewichede{n}
Een ghedenckenisse sijnder wonderwercke{n} heeft hy ghemaect die bermhertighe en{de} ghenadighe Heere,
spijse heeft hy ghegheuen den ghenen die hem vreesen. Hy sal ghedachtich wesen inder eewicheyt sijns testaments
die macht sijnder wercken sal hy vercondighen sijnen volcke.
Om dat hy hen gheuen soude die erffenisse der Heydenen, die wercken sijnder handen sijn warachtich ende recht ordeel.
Ghetrou sijn alle sijn gheboden vast ghemaect in die eewicheyt der eewicheden, ghemaect in die waerheyt ende gherechticheyt.
Verlossinghe heeft hy sijnen volcke ghesonden, hy heeft inder eewicheyt sijn testament beuolen. Heylich ende veruaerlijck is sijne{n} naem,
tbeghinsel der wijsheyt is die vreese Godts. Tverstandt is goet alle den ghenen die daer nae doen, sijnen loff blijft inder eewe der eewen.
SAlich is den man die den Heere vreest, in sijn gheboden sal hy wter maten seer wille{n}.
Machtich opder aerden sal sijn saet wesen, dat gheslachte der gherechtigher sal ghebenedijt worden.
Glorie ende rijcdomme{n} sijn in sijn huys, ende sijn rechtuerdicheyt blijft inder eewicheit der eewichede{n}.
Een licht is in die duysternissen opghestaen den oprechten, die bermhertighe ende ghenadighe ende rechtuerdighe.
Blijde is die man die ontfermt en{de} leent, hy sal sijn woerden ordineren int ordeel,
want inder eewicheyt en sal hy niet beroert worden.
In die eewighe ghedenckenisse sal die rechtuerdighe wesen, va{n} tquaet ghehoor en sal hy niet vreesen. Bereedt is sijn herte in den Heere te hopen,
sijn herte is gheuesticht, hy en sal niet beroert worde{n} tot dat hy sijn vianden verachte.
Hy heuet wtghedeylt den armen ghegheuen, sijn rechtuerdicheyt blyft inder eewen der eewen, sijnen horn sal verheuen worden in glorie.
Die sondaer salt sien en{de} gram worden, met sijnen tanden sal hy crijsselen ende verdwijne{n}, die begheerte der sondaren sal vergaen.
LOeft ghy kinderen den Heere, loeft den naem des Heeren.
Den naem des Heeren sij ghebenedijt, van nu aen tot inder eewicheyt.
Vander sonnen opganck totten onderganck, is loffelijck den naem des Heeren.
Hooghe es die Heere bouen alle Heydenen, ende bouen die hemelen is sijn glorie.
Wie is ghelijck die Heere onse Godt, die in die hoochden woont
ende die ootmoedighe aensiet inden hemel ende op die eerde?
Verweckende vander eerden den allendighen, ende vanden dreck opheffende den armen.
Om hem te stellen metten princen, met die princen sijns volcs.
Die die onvruchtbaere doet woonen int huys, een vrolijcke moeder der kinderen.
IN Israels wtganck van Egypten, des huys van Iacob wt dat volck der Barbaren.
Soe es Dioetsche volck gheworden sijn heylighinghe, Israel sijn machticheyt.
Die zee heuet ghesien ende is ghevloden, die Iordane is achterwaerts omme ghekeert.
Die berghen hebben op ghespronghen ghelijck rammen, ende die hueuelen ghelijck lammeren der scapen.
Wat is v zee dat ghy ghevlode{n} sijt, ende ghy Iordane dat ghy achterwaerts omghekeert sijt.
Ghy berghen dat ghy op ghespronghen hebt ghelijck rammen, ende ghy hueuelen als lammeren der scapen?
Van daensicht des Heeren is die aerde beruert, van daensicht des Godts van Iacob.
Die den steen verkeert heeft in staende wateren, ende die steenroetse tot fonteynen der wateren.
Niet ons Heere niet ons, maer uwe{n} naem gheeft die glorie.
Van uwer bermherticheyt ende waerheyt, dat tot eenighen tijden die Heydenen niet en segghe{n}, waer is hen Godt?
Maer ons Godt is inden hemel, alle dat hy ghewilt heeft, dat heeft hy ghedaen.
Die afgods beelden der Heydenen sijn siluer ende gout, wercken van der menschen handen.
Sij hebben eenen mont ende sij en sullen niet spreken, sij hebben ooghen ende sij en sullen niet sien.
Sij hebben ooren, ende sij en sullen niet hooren, sij hebben nuesen, ende sij en sullen niet rieken.
Sij hebben handen, ende sij en sullen niet tasten, sij hebben voeten, ende sij en sullen niet wandelen, sij en sullen niet roepen met haren kelen.
Hen lieden ghelijck moeten sij worden diese maken, ende alle die in hen betrouwen.
Dat huys van Israel heeft inde{n} Heere ghehoept hy is hen helper ende hen bescermer.
Dat huys van Aaron heeft inden Heere ghehoept, hy is hen helper ende hen bescermer.
Die den Heere vreesen hebben inden Heere ghehoept, hy is hen helper ende hen bescermer.
Die Heere heeft onser ghedachtich gheweest, en{de} heeft ons ghebenedijt. Hy heeft ghebenedijt het huys van Israel, hy heeft ghebenedijt het huys van Aaron.
Hy heeft ghebenedijt alle die ghene die den Heere vreesen, den cleynen met den grooten.
Die Heere doe noch meer op v lieden, op v ende op v lieder kinderen.
Ghebenedijt sijdi vanden Heere, die ghemaect heeft hemel ende eerde.
Den hemel der hemelen behoort den Heere toe, maer die aerde heeft hy ghegheuen den kinderen der menschen.
Die doode en sullen v niet louen Heere, noch alle die nederdalen in die helle.
Maer wy die leuen ghebenedijden den Heere, van nu aen tot inder eewicheyt.
ICk heb bemint, want die Heere sal verhooren die stemme mijns ghebedts.
Wa{n}t hy heeft sijn oore nae my gheneycht, ende in mijn daghen sal ick aenroepen.
Die pijnen der doot hebben my onuanghen, ende die perikelen der hellen hebben my gheuonden. Verdructheyt ende pijne heb ick gheuonden,
en{de} den naem des Heeren heb ick aengheroepen. O Heere verlost mijn ziele
bermhertich Heere, ende rechtuerdich, ende ons Godt die ontfermherticheyt doet.
Die Heere bewarende die cleyne, ick ben verootmoedicht gheweest ende hy heeft my verlost.
Keert weder om mijn ziele in v ruste, want die Heere heeft v wel ghedaen.
Want hy heeft mijn ziele verlost va{n}der doot, mijn ooghen van tranen, mijn voeten vanden valle.
Ick sal den Heere behaghen int lantschap der leuender.
ICk heb ghelooft, daer om heb ick ghesproken, maer ick ben bouen maten seer verootmoedicht.
Ick heb in mijne{n} ouerganck gheseyt, alle mensch is loghenachtich.
Wat sal ick den Heere weder om gheuen, voer alle dat hy my ghegheuen heeft?
Den kelck der salicheyt sal ick nemen, ende den naem des Heeren aenroepen.
Mijn beloften sal ick den Heere betalen voer alle sijn volck,
costelijck is in des Heere{n} aensicht die doot van sijnen heylighen.
O Heere wa{n}t ick ben v knecht, ick ben v knecht, ende uwer dienstvrouwen sone. Ghy hebt in stucken ghebroken mijn banden,
v sal ick offeren het sacrificie des loeffs, ende den naem des Heeren aenroepen.
Mijn beloften sal ick betale{n} den Heere voer daensicht van alle sijnen volcke,
in die voerhouen van des Heeren huys, int midden van v Ierusalem.
LOuet den Heere alle Heydene{n}, loeft hem alle volcken.
Want op ons is gheuesticht sijn bermherticheyt, ende die waerheyt des Heere{n} blijft inder eewicheyt.
BElijdt den Heere want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt.
Laet Israel nu segghen dat hy goet is, dat inder eewicheyt sijn bermherticheyt is.
Laet nu het huys van Aaron segghen, dat inder eewicheyt sijn bermherticheyt is.
Laetse nu alle segghen die den Heere vreesen, dat sijn bermherticheyt inder eewicheyt is.
Va{n} die verdructheyt hebbe ick den Heere aenroepen, en{de} die Heere heeft my in die ruymte verhoort.
Die Heere is mijn helper ick en sal niet vreesen wat my een mensch doet.
Die Heere is mijn helper, ende ick sal mijn vianden versmaden.
Tes beter betrouwen te hebben opden Heere, da{n} te betrouwen in den mensch.
Tes beter te hopen inden Heere, dan te hopen in die princen.
Alle die Heydenen hebben my omringhelt, ende tis inden naem des Heeren, dat ick my ouer hen ghewroken hebbe.
Omringhelende hebben sij my omringhelt, ende tis inden naem des Heeren, dat ick my ouer hen ghewroken hebbe.
Sij hebben my omringhelt ghelijck bien, ende sij sijn onsteken ghelijck een vier in die dornen, ende tis inden naem des Heeren, dat ick my ouer hen ghewroken hebbe.
Ick ben ghestooten ende omgheworpen dat ick vallen soude, ende die Heere heeft my ontfanghen.
Mijn stercheyt ende mijnen loff is die Heere, ende hy is my ter salicheyt gheworden.
Een stemme des verhueghens ende der salicheyt is in die tabernakelen der rechtuerdigher.
Die rechte hant des Heeren heeft cracht ghedae{n}, die rechte hant des Heeren heeft my verheuen, die rechte hant des Heeren heeft cracht ghedaen.
Ick en sal niet steruen maer leuen, ende ick sal vertellen die wercken des Heeren.
Castijende heeft my die Heere ghecastijt, ende hy en heeft my der doot niet gheleuert.
Doet my open die poorten der rechtuerdicheyt, als ick daer inghegaen ben, sal ick den Heere belijden,
dits die poorte des Heeren, die rechtuerdighe sullen daer in gaen.
Ick sal v belijden want ghy hebt my ghehoort, ende ghy sijt my gheworden ter salicheyt.
Den steen den welcken die timmerluyden verworpen hebben, desen is gheworden tot een hooftsteen des hoecs.
Vanden Heere is dit ghedaen ende tes wonderlijck in onsen ooghen.
Dit is den dach den welcken die Heere ghemaect heeft, laet ons verhueghen ende blijde sijn daer inne.
O Heere maect my salich, o Heere doet voerspoedelijck,
ghebenedijt is hy die coemt inden naem des Heeren. Wy hebben v ghebenedijt vande{n} huyse des Heeren,
die Heere is Godt, ende hy heeft ons verlicht. Stelt den Hooghen feestdach in die dicte der looueren tot aen den horn des outaers.
Ghy sijt mijn Godt, ende ick sal v belijden, mijn Godt sijdi ende ick sal v verheffen. Ick sal v belijden, want ghy hebt my verhoort, en{de} sijt my gheworden ter salicheyt.
Belijdt den Heere, want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermberticheyt.
SAlich sijn sij die ombesmet sijn inden wech, die wandelen in die wet des Heeren.
Salich sijn sij die sijn ghetuyghenisse ondersoecken, die met gheheelder herten hem soecken.
Want die ghene die boosheyt doen, en hebben in sijn weghen niet ghewandelt.
Ghy hebt beuolen v gheboden te onderhouden, wter maten seere.
Och oft mijn weghen ghescict worden, om te onderhouden v rechtuerdichmakinghen.
Dan en sal ick niet bescaemt worden, als ick wel doersien sal alle uwe gheboden.
Ick sal v belijden in die bescickinghe des herten, om dat ick gheleert hebbe die rechte ordeele{n} va{n} uwer rechtuerdicheyt.
V rechtuerdichmakinghen sal ick bewaren, en wilt my niet verlaten teenemale.
VVaer in sal een ionghelinck sijnen wech beteren? in te bewaren uwe woerden.
In alle mijn herte heb ick v ghesocht, en wilt my niet verstooten van uwe gheboden.
In mijn herte heb ick v wtspraken gheborghen, op dat ick v niet sondighen en soude.
Ghebenedijt sijdi Heere, leert my v rechtuerdichmakinghen.
Met mijn lippen heb ick wtghesproken, alle die vonnissen ws monts.
Inden wech van uwen ghetuyghenissen heb ick ghenoechte ghehadt, ghelijck in allen rijcdommen.
In uwe gheboden sal ic gheoeffent worden, ende bemerken v weghen.
In v rechtuerdichmakinghen sal ic my oeffenen, ende ick en sal v woerden niet vergheten.
VErgheldet uwen knecht, maect my leuende ende ick sal v woerden bewaren.
Ontdect mijn ooghen, ende ick sal aenmercken die wonderlijcheden van uwer wet.
Een aencomelinck ben ick op die eerde, en wilt va{n} my niet verborghen uwe gheboden.
Mijn ziele heeft lust ghehadt om te beghere{n} uwe gheboden, tot allen tijden.
Ghy hebt die houerdighe ghestraft, vermalendijt sijn sij die aff wijcken van uwen gheboden.
Neemt va{n} my het verwijt ende die versmaetheyt, want ick heb v ghetuyghenissen ondersocht.
Want voerwaer die princen hebben gheseten, en{de} spraken teghe{n} my, maer v dienaer worde gheoeffent in uwe rechtuerdichmakinghen.
Want oock v ghetuyghenissen sijn mijn ouerpeysinghe, en{de} v rechtuerdichmakinghen sijn mijne{n} raet.
MYn ziele heeft ghecleeft aent pauiment, maect my leuende nae v woert.
Mijn weghen heb ick wtghesproken ende ghy hebt my verhoort, leert my uwe rechtuerdichmakinghen.
Den wech van uwer rechtuerdichmakinghe{n} leert my, ende ick sal gheoeffent worden in uwe wonderlijcheden.
Mijn ziele heeft ghesluymert van verdriet, vesticht my doer v woerden.
Den wech der boosheyt doet wech van my, ende van uwer wet ontfermt v mijnder.
Den wech der waerheyt heb ick ghecoren, v ordeelen en heb ick niet vergheten.
Ick heb uwen ghetuyghenissen aenghehanghen Heere, en wilt my niet bescamen.
Den wech van uwen gheboden heb ick gheloopen, als ghy mijn herte verbreydde.
HEere stelt my voer een wet den wech van uwer rechtuerdichmakinghen, ende ick sal dien soecken tot allen tijden.
Gheeft my verstant, ende ick sal v wet doersoec-ken, ende ick sal die bewaren in mijn gheheel herte.
Leyt my voerts inden padt van uwen geboden, want die heb ick ghewilt.
Neycht mijn herte tot uwe ghetuyghenissen, ende niet tot die ghiericheyt.
Keert mijn ooghen dat sij gheen ydelheyt en sien, in uwen wech maect my leuende.
Stelt uwen knecht v woert, in uwer vreesen.
Keert aff mijn verwijt dat ick vermoedt hebbe, want v ordeelen sijn ghenoechelijck.
Siet ick heb begheert v gheboden, in uwe rechtuerdicheyt maect my leuende.
ENde laet op my comen v bermherticheyt Heere, v salicheyt nae uwe redene.
Ende ick sal een woert antwoerden den ghenen die my bescimpen, wa{n}t ick heb in uwe woerden ghehoept.
Ende en neemt van my niet wech dat woert der waerheyt alte male, want in v ordeelen heb ick seer ghehoept.
Ende ick sal v wet altijt bewaren, emmermeer ende in die eewicheyt der eewicheden.
Ende ick heb ghewandelt in die breetheyt, want ick heb v gheboden ondersocht.
Ende ick sprack van uwen ghetuyghenissen in daenschijn der coninghen, ende ick en worde niet bescaemt.
Ende ick oeffende mijn ghedachte in uwe gheboden die ick bemint hebbe.
Ende ick heb mijn handen opghehauen tot uwe{n} gheboden, die ick bemint hebbe, ende ick sal my oeffenen in uwe rechtuerdichmakinghen.
VVeest ghedachtich ws woerts tot behoef uwe{n} knechte daer in dat ghi my hope ghegheuen hebt.
Dese heeft my ghetroost in mijn ootmoedicheyt, want v wtsprake heeft my leuende ghemaect.
Die hoouerdighe deden booslijck ouer al, maer van uwer wet en ben ick niet affgheweken.
Ic heb ghedachtich gheweest uwer ordeelen van tbeghin der werelt Heere, ende ick ben vertroost gheworden.
Een beswijmelinghe heeft my beuanghen, om die sondaers die v wet verlaten.
Singhelijcke liedekens waren my v rechtuerdichmakinghen, in die plaetse van mijnder pelgrimagie{n}.
Ick heb des nachts ghedachtich gheweest o Heere ws naems, ende ick heb v wet bewaert.
Dese es mijne gheworden, om dat ick v rechtuerdichmakinghen versocht hebbe.
HEere ick heb gheseyt, tis mijn deel, dat ick v wet beware.
Ick heb v aensicht ghebeden in alle mijn herte, ontfermt v mijnder nae wtsprake.
Ick heb ghedacht op mijn weghen, ende ick heb mijn voete{n} omme ghekeert in uwe ghetuyghenissen.
Ick ben bereydt ende niet verstoort, om v gheboden te onderhouden.
Die banden der sondaren hebben my omuanghe{n}, ende v wet en heb ick niet vergheten.
Ter middernacht stont ick op om v te belijden, van die ordeelen uwer rechtuerdichmakinghe.
Deelachtich ben ick alle der gheender die v vreesen, ende die v gheboden bewaren.
Va{n} uwer bermherticheyt Heere es die eerde vol, v rechtuerdichmakinghen leert my.
GOetheyt hebdi met uwen knecht ghedaen Heere, nae v woert.
Goetheyt ende leeringhe, ende wetentheyt leert my, wa{n}t ick heb uwen ghebode{n} ghelooft.
Eer ick verootmoedicht werde, soe heb ick misfaen, daer om heb ick v woerden bewaert.
Goet sijdi, ende in v goetheyt leert my v rechtuerdicmakinghen.
Vermenichfuldicht es op my die boosheyt der hoouerdigher, maer ick sal in mijn gheheel herte ondersoecken v gheboden.
Hen herte is gheronnen als melck, maer ick heb v wet ouerpeyst.
Tes my goet dat ghy my verootmoedicht hebt, dat ick mach leeren v rechtuerdichmakinghen.
Beter is my die wet ws monts, bouen dusenden van gout ende siluer.
VVe handen hebben my ghemaect ende gheformet, gheeft my verstandt, dat ick v gheboden leere.
Die v vreesen sullen my sien, ende blijde sijn, om dat ick in v woerden zeer ghehoept hebbe.
Ick heb bekent Heere dat v ordeelen gherechticheyt sijn, ende in uwe waerheyt hebdi my verootmoedicht.
Laet v bermherticheyt ghescieden dat sij my vertrooste, nae v woert uwen dienaer.
Laet v bermherticheden tot my comen, ende ick sal leuen, want v wet is mijn diepe aendachticheyt.
Laet die hoouerdighe bescaemt worden, want sij hebben tonrechte teghe{n} my boosheyt bedreue{n}, maer ick sal gheoeffent worden in uwe gheboden.
Laetse tot my ghekeert worden die v vreesen, en{de} die v ghetuyghenissen kennen.
Laet mijn herte onbesmet worden in v rechtuerdichmakinghen, dat ick niet bescaemt en worde.
MYn ziele is besweken in v salicheyt, ende in v woert heb ick zeere ghehoept.
Mijn ooghen sijn besweken in v woert segghende, wanneer suldi my vertroosten?
Want ick ben gheworden als een leeren flessche inden rijm, v rechtuerdichmakinghen en heb ic niet vergheten.
Hoe veel sijn die daghen ws dienaers, wanneer suldi vanden ghenen die my veruolghen ordeel doe{n}?
Die boose hebben mij clappernien vertelt, maer niet als v wet.
Alle v gheboden sijn waerachticheyt, die boose hebben my veruolcht, helpt my.
Seer by nae hebben sij my verslonden op die aerde, maer ick en heb v gheboden niet ghelaten.
Nae uwe bermherticheyt maect my leuende, ende ick sal bewaren die ghetuyghenissen ws monts.
INder eewicheyt Heere blijft v woert inden hemel.
Van gheslachte tot gheslachte is waerheyt, ghy hebt die eerde vast ghemaect, ende sij blijft altijt.
Doer v ordinancie duert den dach, want alle dinghen dienen v.
Ten waer sake dat v wet mijn diepe aendachte ware, soe ware ic bij auontueren vergaen in mijn ootmoedicheyt.
Inder eewicheyt en sal ick niet vergheten v rechtuerdichmakinghen, want in die selue hebdi my leuende ghemaect.
Vwe ben ick, maect my salich, want uwe rechtuerdichmakinghen heb ick versocht.
My hebben die sondaers verbeyt, om dat sij my verdoen souden, uwe ghetuyghenissen heb ick verstaen.
Van alle volcomenheyt heb ic een eynde ghesien v ghebodt is breedt bouen maten.
HOe seere heb ick v wet bemint Heere? den gheheelen dach es sij mijn aendachte.
Bouen mijn vianden hebdi my wijs ghemaect met v ghebodt, want het is inder eewicheyt mijne.
Bouen alle die mij leerden heb ick verstaen, om dat v ghetuyghenissen mijn aendachte sijn.
Bouen die ouders heb ick verstant ghehadt, om dat ick v gheboden ghesocht hebbe.
Van allen quaden weghe heb ick mijn voeten bedwonghen, om dat ick v woerden bewaren soude.
Van uwen ordeelen en heb ic niet affgheweken, wa{n}t ghy hebt my een wet ghestelt.
Hoe suet sijn mijnen kaken v woerden, bouen honich mijnen monde?
Van uwen gheboden heb ick verstant ghehadt, daer om heb ic ghehaet alle die weghe{n} der boosheyt.
EEn lichtvat mijnen voeten es v woert, ende een licht mijnen paden.
Ick hebt ghesworen ende een vast opset ghemaect, te bewaren die ordeelen uwer rechtuerdicheyt.
Ick ben in allen sijden verootmoedicht Heere, maect my leuende nae v woert.
Die vrijwillighe offeranden mijns monts maect behaechlijck Heere, ende v ordeelen leert my,
mijn ziele es in mijn handen altijt, ende v wet en heb ick niet vergheten.
Die sondaers hebben my eenen strick ghestelt, en{de} van uwen gheboden en heb ick niet ghedoelt.
Tot een erffenisse heb ick vercreghen v ghetuyghenissen inder eewicheyt, want sij sijn mijns herten verhueghen.
Ick heb mijn herte gheboocht om te doen uwe rechtuerdichmakinghen inder eewicheyt, om den wederloon.
DIe boose heb ick ghehaedt, ende v wet heb ick bemint.
Ghy sijt mijn helper en{de} ontfangher, en{de} in v woert heb ic zeer ghehoept.
Wijct van my aff ghy quaet willighe, ende ick sal ondersoecken die gheboden mijns Godts.
Ontfanct my nae v woert ende ick sal leuen, ende en bescaempt my niet van mijnen verwachten.
Helpt my, ende ick sal salich wesen, ende ick sal mijn ghedachten in uwe rechtuerdichmakinghen altijt oeffenen.
Ghy hebt versmaet alle die ghene die afsceyde{n} va{n} uwen ordeelen, wa{n}t onrechtuerdich is hen ghepeys.
Voer ouertreders heb ick ghehouden alle die sondaers der aerden, daer om heb ick v ghetuyghenissen bemint.
Doersteect mijn vleesch met uwer vresen, want van uwen ordeelen heb ick ghevreest.
ICk heb ordeel ende rechtuerdicheyt ghedae{n}, en leuert my niet den ghene{n} die my belieghe{n}.
Ontfanct uwen dienaer int goede, en laet die hoouerdighe my niet belieghen.
Mijn ooghen sijn besweken in uwe salicheyt, ende in dwoerdt van uwer rechtuerdicheyt.
Doet uwen dienaer nae uwe bermherticheyt, ende v rechtuerdichmakinghen leert my.
V dienaer ben ick gheeft my verstant, dat ic wete{n} mach v ghetuyghenissen.
Tes tijt dat ghijt doet Heere, sij hebben v wette niet ghebracht.
Daer om heb ick v gheboden bemint bouen gout ende topazion steen.
Daer om worde ick tot allen uwe gheboden ghescict, alle quade weghen heb ick ghehaet.
VVonderlijck sijn v ghetuyghenissen, daer om heeftse mijn ziele ondersocht.
Die verclaringhe van uwen woerden verlicht, ende gheeft verstant den cleynen kinderen.
Mijnen mont heb ick open ghedaen ende adem inghehaelt, want uwe gheboden begheerde ick.
Siet my aen ende ontfermt v mijnder, nae dat ordeel der gheender die uwen naem lief hebben.
Mijn ganghen bescict nae v woert, ende en laet gheen heerschappie ouer my hebben eenighe onrechtuerdicheyt.
Verlost my van der mensche{n} versierde loghenen dat ick v gheboden onderhoude.
V aensicht verlicht op uwen knecht, ende leert my rechtuerdichmakinghen.
Mijn ooghen hebben water vloede{n} voertsbracht om dat sij v wet niet bewaert en hebben.
REchtuerdich sijdi Heere, ende recht es v ordeel.
Ghy hebt beuolen die rechtuerdicheyt uwe ghetuyghenissen, ende v waerheyt wtermaten seere.
Mijn Ialoursheyt heeft my doen verdwijne{n}, om dat mijn vianden uwe woerden vergheten hebben.
V woert is seer vierich, ende v knecht heeft dat bemint.
Ick ben een ionghelinck, ende versmaet, v rechtuerdichmakinghen en heb ick niet vergheten.
V rechtuerdicheyt, is een rechtuerdicheyt inder eewicheyt, ende v wet is die waerheyt.
Verdructheyt ende benautheyt hebben my vonden, v gheboden sijn mijn aendachte.
Gberechtichticheyt sijn v ghetuyghenissen inder eewicheyt, gheeft my verstant ende ick sal leuen.
IC heb geroepe{n} in al mijn gheheel herte, verhoort my Heere v rechtuerdichmakinghen sal ick soecken.
Ick heb tot v gheroepen maect my salich, dat ick bewaren mach uwe gheboden.
Ick heb den vroeghen morghenstont voerghe-comen ende ick heb gheroepen, want in uwe woerden heb ick seer ghehoept.
Mijn ooghen sijn tot v voer ghecomen inden dagheraert, dat ick v woerden bedencken soude.
Hoort mijn stemme nae uwe bermherticheyt Heere, ende nae v ordeel maect my leuende.
Die my veruolghen hebben ghenaect der boosheyt, maer van uwer wet zijn sij verre gheworden.
Heere ghy sijt by my, ende allen v weghen sijn warachticheyt.
Vanden beghinsel heb ick gheweten van uwen ghetuyghenissen, dat ghy die inder eewicheyt ghefundeert hebt.
SIet mijn vernederinghe, ende verlost my, want v wet en heb ick niet vergheten.
Ordeelt mijn ordeel ende verlost my, om uwe woerden maect my leuende.
Verre es van den sondaers die salicheyt, want uwe rechtuerdichmakinghen en hebben zij niet ghesocht.
V bermherticheden sijn vele Heere, nae v ordeel soe maect my leuende.
Veel esser die my veruolghen ende quellen, van uwen ghetuyghenissen en ben ick niet affgheweke{n}.
Ick heb die ouertreders ghesien ende ick verdwijnde, om dat sij v woerde{n} niet bewaert en hebbe{n}.
Siet dat ick v gheboden ghehouden heb Heere, in v bermherticheyt maect my leuende.
Tbeghinsel van uwen woerden is die warachticheyt, inder eewicheyt sijn alle die vonnissen uwer rechtuerdicheyt.
DIe princen hebben my veruolcht sonder sake, ende van uwen woerden heeft mijn herte ghevreest.
Ick sal blijde sijn op uwe wtspraken, ghelijck die eenen grooten roof vint.
Die boosheyt heb ick ghehaedt, ende verfoeyt, maer v wet heb ick lief ghehadt.
Seuen werff sdaechs heb ick v loff gheseyt, van die ordeelen uwer rechtuerdicheyt.
Veel vreedts is den ghenen die v wet beminnen, ende sij en hebben gheen verargheringhe.
Ick verwachte v salicheyt Heere, ende v gheboden heb ick bemint.
Mijn ziele heeft v ghetuyghenissen bewaert, en{de} die seer bemint.
Ick heb bewaert v gheboden ende ghetuyghenissen, want alle mijn weghen zijn in v aenscouwen.
LAet mijn bedinghe ghenaken voer v aensicht Heere, nae v wtsprake gheeft my verstant.
Laet mijn begheerte comen voer v aensicht, nae v wtsprake so verlost my.
Mijn lippen sullen loffsanck wtspreken, als ghy my sult gheleert hebbe{n} uwe rechtuerdichmakinghe{n}.
Mijn tonghe sal v wtsprake voert segghen, wa{n}t alle v gheboden sijn gherechticheyt.
Laet v hant wesen om my te helpen, wa{n}t ick heb v gheboden vercoren.
Ick heb v salicheyt begheert Heere, ende v wet is mijn aendachte.
Mijn ziele sal leuen, ende v louen, ende v ordeelen sullen my helpen.
Ick heb ghedoelt als een scaep dat verloren ghegaen is, soect uwen dienaer wa{n}t v gheboden en heb ick niet vergheten.
TOtten Heere heb ick gheroepen als ick verdruct worde, en{de} hy heeft my verhoort.
Heere verlost mijn ziele van die boose lippen, ende van die bedrieghelijcke tonghe.
Wat mocht men v gheuen ende wat mochtmen v toelegghen, tot die bedrieghelijcke tonghe?
Sy is als scerpe pijlen vanden machtighen, ende als verderuende colen.
Wee my dat mijn pelgrinmagie verlinghet is, ic heb ghewoont metten bewoonders va{n} Cedar,
seer langhe heeft mijn ziele een vremdelinck gheweest.
Metten ghenen die vrede haetten was ick vredelijck, als ick tot hen sprack, soo bestreden sij my sonder sake.
ICk heb mijn ooghe{n} opghehaue{n} tot die berghen van waer mijn helpe comen sal.
Mijn helpe is vanden Heere die hemel ende eerde ghemaect heeft.
Hy en gheue uwen voet niet tot slipperen, noch hy en slape niet die v bewaert.
Siet hy en sal niet sluymeren noch slapen, die Israel bewaert.
Die Heere bewaert v, die Heere is v bescermen op v rechte hant.
Des daechs en sal v die sonne niet branden, noch die mane des nachts.
Die Heere bewaert v van alle quaet, die Heere beware v ziele.
Die Heere beware uwe{n} inganck ende wtganck, van nu aen ende tot inder eewicheyt.
ICk ben verblijdt int ghene dat my gheseyt es, int huys des Heeren sullen wy gaen.
Ons voeten waren staende, in v voerhouen Ierusalem.
Ierusalem die opghetimmert wort als een stadt, wie{n}s mededeylinghe is ghemeyne voer alle tsame{n}.
Want derwaerts sijn die gheslachten, opgheclo{m}me{n} die gheslachte{n} des Heere{n} dat ghetuyghenis van Israel, om te belijden den naem des Heeren.
Want aldaer hebben die stoelen gheseten int gherechte, die stoelen ouer thuys van Dauid.
Bidt dat totten vrede dient van Ierusalem, ende ouervloedicheyt sij den ghenen die v liefhebben.
Laet vrede worden in v cracht, ende oueruloedicheyt in v torrens.
Om mijn broeders ende mijn naesten, sprack ick vrede van v.
Om thuys des Heeren ons Gods, heb ick v goede dinghen ghesocht.
TOt v heb ick mijn ooghen opghehauen, die in die hemelen woont.
Siet ghelijck die ooghen der knechten, sijn op die handen van haren Heeren. Ghelijck die ooghen der dienstvrouwen op die handen van haerder vrouwen, alsoo sijn ons ooghen tot den Heere onsen Godt, tot dat hy onser ontfermt.
Ontfermt v onser Heere, ontfermt v onser, want wy sijn seer veruult met versmaetheden.
Want onse ziele is seer veruult met verwijt der oueruloedigher rijcken, ende met die versmaetheyt der hoouerdigher.
EN hadde die Here in ons niet gheweest, laet nu Israel segghen,
en hadde die Heere in ons niet gheweest. Doen die menschen teghen ons opstonden,
soo soude{n} sij bijauontueren ons leuende verslint hebbe{n}. Doen hen rasende gramscap vergramt was op ons,
soe soude bijauontueren dat water ons opgheslonden hebben.
Onse ziele es doer een beke ghehaen, bijauontueren soude ons ziele ghegaen hebben doer een onuerdraghelijck water.
Ghebenedijt sij die Heere, die ons niet ghegheuen en heeft tot eenen vanck haeren tanden.
Onse ziele is ghelijck een mussche verlost, wt den strick der iaghers. Den strick es ghebroken, ende wy sijn verlost.
Ons helpe es inden naem des Heeren, die den hemel ende deerde ghemaect heeft.
DIe inden Heere betrouwen als den berch Sion, en sal niet beroert worden inder eewicheyt die daer woont
in Ierusalem. Berghen sijn rontsomme haer, ende die Heere is rontsomme sijn volck, van nu aen tot inder eewicheyt.
Want die Heere en sal die roede der sondare{n} niet laten opt dlot der rechtuerdigher, op dat die rechtuerdighe hen handen niet wtsteken en souden tot boosheyt.
Doet wel Heere, den goeden ende oprechten va{n} herten.
Maer die aff wijcken tot quade verbindinghen sal die Heere brenghen met die ghene die boosheyt doen, vrede sij ouer Israel.
ALs die Heere wederom keerde die gheuanghenisse van Sion, soo sijn wy gheworde{n} als ghetroost.
Doen worde met blijscap veruult onsen mont, ende ons tonghe met verhueghen. Dan sullen sij segghen onder die Heydenen, die Heere heeft groote dinghen met hen ghedaen.
Die Heere heeft groote dinghen met ons ghedaen, wy sijn blijde gheworden.
Keert wederom Heere onse gheua{n}ghenisse, ghelijck die beke inden zuyden wint.
Die in tranen saeyen, sullen in verhueghen maeyen.
Al gaende ghinghen sij ende weenden, worpende hen saden. Maer comende sullen sij come{n} met verhueghe{n}, brenghende hen schoouen.
TEn sij dat die Heere het huys timmere, soe hebben sij te vergheefs ghearbeyt die dat timmeren. Ten sij dat die Heere die stadt beware, te vergheefs waect hy diese bewaert.
Tes v te vergheefs voer de{n} dach op te staen, staet op na dat ghy ghesete{n} hebt, diet broot der pijne{n} etet. Als hy sijnen wtuercorenen slaep sal ghegheuen hebben
siet die erffenisse des Heeren sijn die kinderen, den loon van die vrucht des buycs.
Ghelijck die schichten in die hant vanden machtighen, alsoe sijn die kinderen vanden wtghescudde{n}.
Salich is die man die sijn begheerte{n} veruult heeft van desen, hy en sal niet bescaemt worden als hy sijn vianden aenspreken sal in die poorte.
SAlich sijn sij alle die den Heere vreesen, die wandelen in sijn weghen.
Want ghy die arbeyden uwer handen sult eten, salich sijdi ende v sal wel sijn.
V huysvrouwe sal wesen als eenen wel gheladen wijnstock, in die wanden ws huys. V kinderen sullen sijn als nieuwe plantsoene{n}, der olijfboomen, rontsomme uwe tafelen.
Siet alsoo sal die mensch ghebenedijt worde{n} die den Heere vreest.
Die Heere ghebenedije v wt Sion, ende sien moet ghy die goeden van Ierusalem alle die daghe{n} ws leuens.
Ende dat ghy sien moecht die kinderen uwer kinderen, vrede ouer Israel.
DIcmael hebben sij my bestreden van mynder ioncheyt aff, laet Israel dat nu segghe{n}.
Dicmael hebben sij my bestreden van mijnder io{n}cheyt aff, maer sij en hebbe{n} gheen macht ouer my ghecreghen.
Op mynen rugghe hebbe{n} die sondaers gheclopt, sij hebben lanck ghemaect hen boosheyt.
Die rechtuerdighe Heere sal der sondaren necken affhouwen,
laetse bescaemt worden ende weder om ghekeert achterwaerts alle die Sion haten.
Worden moeten sij als thoy der daken dwelck wort verdort eert wtghetrocken wort.
Waer aff dat hy sijn handen niet vullen en sal die daer maeyet, ende sijnen schoot die schoouen vergadert.
Ende die voerbij ghinghen en hebben niet gheseyt die benedictie des Heeren sij op v lieden, wy hebben v ghebenedijt inden naem des Heeren.
VVt die diepten heb ick gheroepen tot v Heere,
Heere verhoort mijn stemme. Laet v ooren luysterende wesen, nae die stemme mijns biddens.
Eest dat ghy die boosheden gadeslaet Heere, Heere wie salt verdraghen.
Want by v is versoeninghe, ende om v wet heb ick v Heere verdraghen. Mijn ziele heeft verdraghen in sijn woert,
mijn ziele heeft ghehoept inden Heere.
Van die morghen hoede totte{n} nacht toe, soe laet Israel inden Heere hopen.
Want by den Heere es bermherticheyt, ende by hem is seer ouervloedeghe verlossinghe.
Ende hy sal Israel verlossen, van alle zijn boosheden.
HEere mijn herte en is niet verhauen, noch mijn ooghen en sijn niet opghehauen. Noch ick en heb niet ghewandelt in groote dinghen, noch in wonderlijcke dinghen bouen my.
Eest dat ick niet ootmoedelijck en ghevuelde, maer heb ick mijn herte opghehauen. Ghelijck een suyghelinck dat ghespeent wort op sijn moeder is, alsoo sij den loon in mijn ziele.
Laet Israel hopen in den Heere, van nu aen ende tot inder eewicheyt.
GHedenct Heere Dauids, ende alle sijnder saechtmoedicheyt.
Ghelijck hy ghesworen heeft den Heere, ende een belofte beloeft Iacobs Godt.
Eest dat ick gae int tabernakel mijns huys, eest dat ick climme opt bedde van mijnder rustplaetsen.
Eest dat ick mijnen ooghen slaep gheue, ende mijnen wijmbrauwen sluymeringhe.
Ende ruste den slaep mijns hoofts tot dat ick vinden sal een plaetse voer den Heere, een tabernakel voer den Godt van Iacob.
Siet wy hebben haer ghehoort in Ephrata, wy hebben haer gheuonden in die velden des wouts.
Wy sullen gaen in sijn tabernakel, wy sullen aenbidden in die plaetse daer sijn voeten ghestaen hebben.
Staet op Heere in v ruste, ghy ende die arcke van uwer heylighinghen.
V priesters laet aenghedaen worden met rechtuerdicheyt ende v heylighen laet verhueghen.
Om Dauid uwen knecht, en keert niet aff daensicht van uwen ghesalfden.
Die Heere heeft Dauid die waerheyt gheswore{n} ende hy en sal hem niet bedrieghen, vanden vrucht ws lichaems sal ick stellen op uwen stoel.
Eest dat v kinderen bewaren mijn testament, ende dese mijne ghetuyghenissen, die ick hen leeren sal. Ende hen kinderen tot inder eewicheyt, sullen sitten op uwen stoel.
Want die Heere heeft Sion vercoren, hy heeftse vercoren tot een wooninghe voer hem seluen.
Dits mijn ruste inder eewicheyt der eewicheden hier sal ick woonen, want ick heb dese vercoren.
Haer weduwe sal ick ghebenedijende ghebenediden, haer arme sal ick versaden met brooden.
Haer priesters sal ick cleeden met salicheyt, ende v heyleghen sullen met een verhueghen hen verhueghen.
Derwaerts sal ick voertsbrenghen den horn van Dauid, ick heb een lichtvat bereydt mijnen ghesalfden.
Sijn vianden sal ick cleeden met bescaemtheden, maer op hem sal bloeyen mijn heylichmakinghe.
SIet hoe goet ende hoe ghenuechlijck eest, die broeders te woonen met malcanderen te samen.
Ghelijck die salue opt hoooft die welcke nederdaelt tot inden baert den baert, van Aaron. Die neder daelde tot die onderste lijste sijns cleedts,
ghelijck den dauw van Hermon die nederdaelt opden berch Sion. Want daer heeft die Heere beuolen die ghebenedijnghe, ende dleuen tot inder eewicheyt.
SIet ghebenedijt nu den Heere, alle ghy knechten des Heeren. Die staet in thuys des Heeren, in die voerhouen van thuys ons Gods.
In die nachten heft op v handem int heyleghe, ende ghebenedijt den Heere.
Ghebenedijden moet v die Heere wt Sion die ghemaect heeft hemel ende eerde.
LOeft den naem des Heeren, loeft ghy dienaers den Heere.
Die int huys des Heeren staet in die voerhouen des huys ons Godts.
Loeft den Heere, want die Heere es goet, singhet loff sijnen name, want hy is suete.
Want die Heere heeft Iacob voer hem vercore{n}, Israel tot sijnder besittinghen.
Want ick heb bekent dat die Heere groot is, ende dat ons Godt es bouen alle goden.
Alle dat die Heere ghewilt heeft dat heeft hy ghedaen inden hemele ende in die eerde, in die zee ende in alle die affgronden.
Voerts brenghende die wolcken van duyterste der eerde{n}, die blixeme{n} heeft hy tot reghe{n} ghemaect. Die die winden voertbrengt wt sijnen verborghen scatten,
die gheslaghen heeft dierste gheborene van Egypten vanden menschen totte beesten.
Hy heeft wtghesonden teekenen ende wonderwercken int midden van v Egypte, op Pharao ende op alle sijn knechten.
Die veel volcken verslaghen heeft, ende ghedoot stercke coninghen.
Sehon den coninck vanden Amorrheen, ende Og den coninck van Basan, ende alle die coninrijcken van Chanaan.
Ende hy heeft hen lant tot een erffenisse ghegheuen, een erffenisse Israel sijnen volcke.
Heere uwen naem is inder eewicheyt, Heere v ghedenckenisse is van gheslachte tot gheslachte.
Want die Heere sal sijnen volcke recht ordeel doen, en{de} ouer sijn knechte{n} sal hy hem late{n} versoene{n}.
Die affgodts beelden der Heydenen sijn siluer en{de} gout, wercken van der menschen handen.
Eenen mont hebben sij, ende sij en sullen niet spreken, sij hebben ooghen, en{de} sij en sullen niet sien.
Sij hebben ooren ende sij en sullen niet hooren, want daer en is ghenen adem in haren mont.
Haers ghelijcke moeten sij worden diese maken, ende alle die in hen betrouwen.
Ghy Huys van Israel ghebenedijt den Heere, ghy huys van Aaron ghebenedijt den Heeee.
Ghy Huys van Leui ghebenedijt den Heere, die den Heere vreest ghebenedijt den Heere.
Ghebenedijt den Heere wt Sion die in Ierusalem woont.
BElijdt den Heere wa{n}t hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt.
Belijdt den Godt der goden, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Belijdt den Heere der Heeren, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die groote wonderlijcke dinghen doet alleene, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die die hemelen ghemaect heeft doer tverstant, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die deerde vast ghemaect heeft op die wateren, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die ghemaect heeft die groote lichten, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die sonne totter macht des daechs, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die mane en{de} die sterre{n} tot die macht des nachts, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die Egypten gheslaghen heeft met haren iersten gheborenen, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die Israel wt gheleyt heeft wt dat midden van hen lieden, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Doer een machtighe handt, ende eenen wtghestrecten arm, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die ghedeylt heeft die roode zee in deelen, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Ende heeft Israel wt gheleyt doert midden van haer, wa{n}t inder eewicheyt duert sijn bermherticheit.
Ende heeft neder gheworpen Pharao ende sijn macht in die roode zee, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die sijn volck gheleyt heeft doer die woestijne, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die groote coninghen verslaghen heeft, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Ende heeft ghedoot stercke coninghen, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Sehon den coninck vanden Amorrheen, wa{n}t inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Ende Og den coninck van Basan, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Ende heeft hen lant ghegheuen tot een erffenisse, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Een erffenisse voer Israel sijnen dienaer, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Want in onse ootmoedicheyt heeft hy onser ghedachtich gheweest, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Ende hy heeft ons verlost van onsen vianden, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Die spijse gheeft allen vleesche, wa{n}t inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Belijdt Gode des hemels, wa{n}t inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
Belijdt den Heere der Heeren, want inder eewicheyt duert sijn bermherticheyt.
OP die vloeden van Babylonien daer hebbe wy ghesete{n} en{de} gheweent, als wy dachte{n} op Sion.
Aen die wilghe{n} int midden va{n} haer, hebbe{n} wy onse muysijck instrumenten ghehanghen.
Want daer hebbe{n} sij ons ghevraecht die ons ghenanghen wech hebben gheleydt, die woerden vanden sanghen. Ende die ons wech gheleyt hebben, Singhet ons eenen loffsanck vande{n} sanck liedekens van Sion.
Hoe sullen wy singhen den loffsanck des Heere{n}, in een vreemt lant?
Eest dat ick ws verghete Ierusalem, soe moet vergheten worden mijn rechte hant.
Mijn to{n}ghe moet cleue{n} aen mijn kaken, eest dat ick ws niet en ghedincke. Eest dat ick Ierusalem niet voer en stelle, int beghinsel van mijnder blijsscappen.
Weest ghedachtich Heere der kinderen van Edom, in den dach van Ierusalem. Die daer segghen maect ydel, maect ydel tot in haer fundament toe.
Ghy allendighe dochter van Babylonien salich is hy die v wedergheuen sal uwen loon, den welcken ghy ons gheloont hebt.
Salich es hy die houde{n} sal, ende slaen haer cleyn kinderen tseghen den steen.
ICk sal v belijden Heere in alle mijn herte, om dat ghi ghehoort hebt die woerde{n} mijns monts. Int aenscouwen der enghelen sal ick v loff singhen,
ick sal aenbidden tot uwen heyleghen tempel ende belijden uwen naem. Van uwer bermherticheyt ende waerheyt, want ghy hebt ouer al groot ghemaect uwen heyleghen naem.
Op wat dach dat ick v aenroepen sal verhoort my, soe suldi in mijn ziele die cracht vermenichfuldighen.
V moeten belijden Heere alle die coninghen der eerden, want sij hebben ghehoort alle die woerden ws monts.
Ende laetse singhen in des Heeren weghen, wa{n}t groot is die glorie des Heeren.
Want die Heere is hooghe, ende hy aensiet die nedere, ende die hooghe kent hy van verre.
Eest dat ick wandele int midden der tribulatien, soe suldi my leuende maken, ende ouer die gramschap van mijnen vianden hebdi v hant wt ghesteken, ende v rechte hant heeft my salich ghemaect.
Die Heere sal betalen voer my, Heere v bermherticheyt is inder eewicheyt, die wercken van uwe{n} handen en wilt niet versmaden.
HEere ghy hebt my gheproeft, ende my ghekent,
ghy hebt mijn sitten gheke{n}t, ende mijn opstaen.
Ghy hebt mijn ghedachten ghekent van verre, mijnen padt, ende mijn seelken hebdi ondersocht.
Ende alle mijn weghen hebdi te voeren ghesien, want daer en is gheen sprake in mijn tonghe.
Siet Heere ghy hebt ghekent alle die laetste, ende onde dinghen, ghy hebt my ghemaect, ende op my hebdi v hant gheleyt.
Wonderlijck is v wetenheyt gheworden wt my, sij is groot gheworden, ende ick en sal daer toe niet connen gheraken.
Waer henen sal ick gaen van uwen gheest? oft werwaerts sal ick van uwen aensicht vlieden?
Eest dat ick inden hemel climme daer sijdi, eest dat ick nederdale ter hellen daer sijdi teghenwoerdich.
Eest dat ick mijn vederen neme des morghens vroech, ende gae woonen aen dat wterste der zee.
Soe sal nochtans v hant my derwaerts leyden, ende v rechte hant sal my houden.
Ende ick heb gheseyt, bijauontueren sullen my die duysternissen vertreden, ende den nacht is mijn verlichten in mijn wellusten.
Want die duysternissen en sullen van v niet verduystert worden, ende den nacht sal als den dach verlicht worden, ghelijck sijn duysternissen, alsoe sal oock sijn licht sijn.
Want ghy hebt mijn nieren beseten, ghy hebt my opghenomen van mijns moeders lichaem.
Ick sal v belijde{n} wa{n}t ghy sijt veruaerlijcke groot gheworden, wonderlijck sijn v wercken, ende mijn ziele salse bekennen wter maten seere.
Mijn ghebeente en is niet verborghen voer v dwelck ghy ghemaect hebt int heymelijck, en{de} mijn substancie in dat onderste der eerden.
Mijn onvolmaectheyt hebben v ooghen aensien, ende in uwen boeck sullen sij alle ghescreuen worden, die daghen sullen ghemaect worden, ende niemant daer inne.
Maer v vrienden sijn my wtermaten seer eerlijck gheworden o Godt, wtermaten seer is hen heerlijcheyt versterct.
Ick salse tellen, ende sij sullen bouen dat sandt der zee vermenichfuldicht worden, ick ben opghestaen, ende noch ben ick met v.
Eest dat ghy Godt die sondaren doodt, soe gaet ghy bloedighe mannen van my.
Want ghy segghet int ghedachte, sij sulle{n} in ydelheden hen steden ontfanghen.
En heb ick Heere niet ghehaet die ghene die v haetten, ende en verdwijnde ick niet op v vianden?
Met volcomen haet haette icse, sij sijn my vianden gheworden.
Proeft my Godt ende weet mijn herte, vraecht my ende bekent mijn paden.
Ende besiet oft den wech der boosheyt in my is, ende leydt mij inden eewighen wech.
VErlost my Heere vanden quade{n} mensch, vanden boosen man verlost my.
Die boosheden ghedacht hebben int herte, alle den dach berocten sij strijden.
Sij hebben hen tonghe ghescerpt als serpenten, venijn der aderen es onder hen lippen.
Bewaert my Heere van die hant des sondaers, ende vanden boosen menschen verlost my. Die ghedacht hebben mijn ganghen omme te stooten
die houerdighe hebben my eenen strick verborghen. Ende sij hebbe{n} seelen wtgherect tot eenen strick, by den wech hebben sij my een struycsel ghestelt.
Ick heb den Heere gheseyt, mijn Godt sijdi, verhoort Heere die stemme mijns smeekens.
Heere, Heere die cracht mijnder salicheyt, ghy hebt met een scaduwe mijn hooft ouerdect in den dach des strijdts.
En leuert my niet Heere teghen mijn begheerte den sondaer, sij hebben teghen my ghedacht, en verlaet my niet, op dat sij bij auontueren niet verheuen en worden.
Het hooft van haren ommeganck, den arbeyt va{n} haren lippen sal hen ouerdecken.
Cole{n} sulle{n} op hen valle{n}, int vier suldise nederworpe{n} in die allendichede{n} en sulle{n} sij niet stae{n}de blijuen.
Een man van veel woerden en sal niet gheuordert worde{n} op die aerde, den onrechtuerdighe{n} man sullen die quade dinghen beuanghen in die doot.
Ick heb ghekent dat die Heere het recht vanden behoeuighe{n} doen sal, en{de} die wrake vande{n} armen.
Maer nochtans sullen die rechuerdighe uwen naem belijden, ende die oprechte sullen woone{n} met uwen aenscijn.
HEre ick heb gheroepe{n} tot v, verhoort my, luystert na mijn ste{m}me, als ic tot v roepe{n} sal.
Laet mijn ghebedt ghestiert worden ghelijck eene{n} rueckoffer in v aensicht, dat opheffen mijnder handen laet wesen als een auonts sacrificie.
Stelt Heere een hoede mijnen monde, ende een doore des omstants mijnen lippen.
En neycht mijn herte niet aff tot die woerden der quaetheyt, om te ontsculdighen die ontsculden in die sonden. Metten menschen die boosheyt doen, ende ic en sal ghee{n} ghemeynscap houde{n} met hen wtuercorene{n}.
Die rechtuerdighe sal my straffen in bermherticheden, ende my berispen, maer die olie des sondaers en sal mijn hooft niet vet maken. Wa{n}t mijn ghebedt is noch in hen wel behaghen,
hen rechters ghevoecht aen den steen sijn verslonde{n}. Sij sullen mijn woerde{n} hooren, want sij vermochtent,
ghelijck die vetticheyt der aerden wtgheborsten es op der aerden. Alsoo sijn onse beenderen verstroyt omtrent der hellen,
want tot v o Heere Heere sijn mijn ooghe{n}, in v heb ic ghehoept, en neemt mijn ziele niet wech.
Bewaert my vanden stricke den welcken sij my gheleyt hebben, ende van die struycselen der gheender die boosheyt doen.
In sijn nette sullen die sondaers vallen, versceyden ben ick tot dat ick voerbij gae.
MEt mijnder stemmen heb ick gheroepen, met mijnder stemmen heb ic tot den Heere hertelijck ghebeden.
Ick stort voer sijn aensicht mijn ghebedt wt, ende mijn tribulacie spreeck ick voer hem wt.
Als mijnen gheest wt my verflaut, ende ghy hebt mijn paden ghekent. In desen wech daer ick in wandelde, hebbe{n} sij my eenen strick gheberghen.
Ick mercte toe aen rechte sijde ende ick sach, en{de} daer en was niemant die my kende. Want het vluchten is va{n} my vergaen, ende daer en is niemant die mijn ziele sochte.
Ick heb tot v gheroepen Heere ick heb gheseyt, ghy sijt mijn hope, mijn deel in dlant der leuender.
Luystert nae mijn hertelijck bidden, want ick ben bouen maten seer vernedert. Verlost my van die ghene die my veruolghen, want sij sijn my te sterck gheworden.
> Leydt my wt van die gheuanghenisse om uwen naem te belijden, die rechtuerdighe verbeyden my, tot dat ghy my den wederloon gheeft.
HEere verhoort mijn gebedt, met uwe{n} oore{n} soe vaet mijn claghelijck bidde{n} in uwe waerheyt, verhoort my in v rechtuerdicheyt.
Ende en gaet niet int recht met uwen dienaer, want in v aensicht en sal gheen leuende gherechtuerdicht worden.
Wa{n}t die via{n}t heeft mijn ziele veruolcht, hy heeft in die eerde mijn ziele vernedert. Hy heeft my ghestelt int do{n}cker ghelijck die dooden der werelt,
en{de} mijne{n} gheest is beanxt gheweest op my, mijn herte is in my ontstelt worden.
Ick heb ghedachtich gheweest der ouder daghe{n}, ick heb ouerdacht in allen v wercken, in die wercke{n} uwer handen oeffende ick mijn ghepeysen.
Ick heb mijn handen wtghereyct tot v, mijn ziele es voer v als eerde sonder water.
Heere verhoort my haestelijck, mijnen gheest es besweken. En keert v aensicht van my niet, ende ick sal ghelijck sijn den ghenen die nederdalen inden put.
Doet my vroech hooren uwe bermherticheyt, want ick heb in v ghehoept. Maect my kenlijck den wech daer ick in wandele{n} mach, want tot v heb ick myn ziele op ghehaue{n}.
Verlost my va{n} mijnen vianden Heere, tot v ben ick ghevloden,
leert my uwen wille doen, wa{n}t ghy sijt mijn Godt. Uwen goeden gheest sal my leyden in den rechte{n} wech,
om uwen naem Heere suldi my leue{n}de make{n} in v gherechticheyt. Ghy sult mijn ziele van die tribulatie wtleyden,
ende doer v bermherticheyt suldi mijn vianden heel vernielen. Ende ghy sult vernielen alle die mijn ziele verdrucken, want ick ben v dienaer.
GHebenedijt sij die Heere mijn Godt, die mijn handen leert ten strijde, ende mijn vingheren ter orloghen.
Mijn bermherticheyt, ende mijn toevlucht, mijn ontfangher ende verlosser. Mijn bescermer ende in hem heb ick ghehoept, die mijn volck my onderdanich maect.
Heere wat is die mensche dat ghy v hem te kennen gheeft? oft des mensche{n} sone dat ghy hem acht?
Die mensch es der ydelheyt ghelijck worden, sijn daghen gaen voerbij als een scaduwe.
Heere neycht v hemele{n}, en{de} coemt nederwaerts, raect die berghen ende sij sullen rooken.
Blixemt, en{de} ghy sultse verstroyen sendt wt v pijlen, ende ghy sultse verstooren.
Sendt wt v hande{n} vande{n} hooghen, trect my wt, ende verlost my van veel wateren, van die hant der vreemder kinderen.
Der welcker mont heeft ydelheyt ghesproken, en{de} hen rechte hant is een rechte hant der boosheyt.
Godt ick sal v eenen nieuwen sanck singhen, op een psalter spel va{n} thien snare{n} sal ick v spelen.
Die de{n} coninghe{n} salicheyt gheeft, die Dauid uwe{n} knecht verlost hebt, verlost mi va{n}de{n} quade{n} sweerde.
Ende verlost my van die hant der vreemder kinderen, der welcker mont heeft ydelheyt ghesproke{n}, en{de} hen rechte hant is een rechte hant der boosheyt.
Der welcker kinderen sijn ghelijck nieuwe plantsoenen in haer ioncheyt. Hen dochteren sijn toeghemaect al om verciert, als die ghelijckenisse van eenen tempel.
Hen kelders sijn vol ouervloeyende, van deen in dander. Hen scapen sijn vruchtbaer, ouervloedich in haer wtganghen,
hen runderen sijn vet. Daer en is gheen veruallinghe der wanden, noch doerganck, noch gheroep in hen straten.
Salich hebbe{n} sij ghenoemt het volck dat dese dinghen heeft, salich is tvolck, wiens die Heere sijn sijn Godt is.
ICk sal v verheffen mijn Godt die coninck, en{de} ick sal uwen naem ghebenedijden in die eewicheyt der eewicheden.
Van daghe te daghe sal ick v ghebenedijden, ende uwen naem louen inder eewicheyt ende in die eewicheyt der eewicheden.
Groot es die Heere ende loffelijck bouen mate{n}, ende sijnder grootheyt en is gheen eynde.
Gheboerte ende gheboerte sullen v wercken prijsen, en{de} v machticheyt sullen sij voercondighen.
Die heerlijcheyt van die glorie uwer heylicheyt sullen sij spreken, ende v wonderlijcke dinghen sulle{n} sij vertellen.
Ende die cracht van uwen veruaerlijcheden sullen sij segghen, ende v grootheyt sullen sij vertellen.
Die ghedenckenisse va{n} die ouervloedicheyt uwer soeticheyt sullen sij wtspreken, ende in v rechtuerdicheyt sullen sij hen verhueghen.
Ghenadich ende bermhertich is die Heere, lijdtsamich ende seer bermhertich.
Soet is die Heere eenen ieghelijcken, ende sijn bermherticheden sijn bouen alle sijn wercken.
Alle v wercken moeten v belyden Heere, ende v heylighen moeten v ghebenedijden.
Die glorie ws rijcs sulle{n} sij segghen, ende v machticheyt sullen sij spreken.
Op dat sij v machticheyt moghen bekent maken den kinderen der menschen, ende die glorie van die heerlijcheyt ws rijcs.
V rijck is een rijck van allen eewen, ende v heerscappie in alle gheslachte ende gheslachte. Ghetrouwe is die Heere in alle sijn woerden, en{de} heylich in alle sijn wercken.
Die Heere heft op alle die daer valle{n}, en{de} hy recht op alle die neder ghestooten sijn.
Die ooghen va{n} allen hopen in v, ende ghy gheeft hen spijse ten bequamen tijde.
Ghy opent v hant, en{de} veruult alle ghedierte met benedictie.
Die Heere is rechtuerdich in alle sijn weghen, ende heylich in alle sijn wercken.
Die Heere is by alle den ghene{n} die hem aenroepe{n}, alle de{n} ghene{n} die hem aenroepe{n} inder waerheyt.
Den wille der gheender die hem vreesen sal hy doen, ende hen ghebedt sal hy verhooren, ende hy salse salich maken.
Die Heere bewaert alle die hem liefhebben, en{de} alle die sondare{n} sal hy heel te niet doen.
Mijnen mont sal des Heeren loff spreken, ende ghebenedijden moet alle vleesch sijnen heyleghen naem, in der eewicheyt, ende in die eewicheyt der eewicheden.
MYn ziele louet den Heere, ick sal de{n} Heere loue{n} in mijn leue{n}, ic sal de{n} Heere lofsinghe{n} soe lange als ick wesen sal. En wilt v niet betrouwe{n} op die prince{n},
in die kinderen der menschen daer gheen salicheyt in en is.
Sijne{n} gheest sal wtgaen ende sal wederkeeren in sijn lant, in die{n} dach sulle{n} alle hen ghedachte{n} vergae{n}.
Salich is hy wiens helper is die Godt van Iacob, wiens hope is inde{n} Heere sijne{n} Godt
die ghemaect heeft hemel ende eerde die zee ende alle dat daer in es.
Die de waerheyt bewaert inder eewicheyt, die den ghenen die onrecht lijden recht doet, die de{n} hongherighen spijse gheeft. Die Heere ontbindt die gheueterde,
die Heere verlicht die blinde. Die Heere richt op die neder ghestooten sijn, die Heere bemint die rechtuerdighe.
Die Heere bewaert die vreemdelinghen, die weese ende weduwe sal hy ontfanghen, ende die weghe{n} der sondaren sal hy vernielen.
Die Heere sal regneren inder eewicheyt v Godt Sion, van gheslachte tot gheslachte.
LOuet den Heere want goet is den lofsanc onsen Godt, latet den lof blijde en{de} schoon wesen.
Die Heere Ierusale{m} timmerende sal, die verstroythede{n} va{n} Israel vergadere{n}.
Die gheneest die ghene die heel ghebroken van herten sijn, ende verbint hen quetsueren.
Die de menichte der sterren telt, ende die alle by namen noemende is.
Groot is onse Heere, ende groot is sijn macht, ende sijnder wijsheyt en is gheen ghetal.
Die Heere is ontfanghe{n}de die saechtmoedighe, maer vernederende die sondaers totter eerden toe.
Singht de{n} Heere voor in belijdinghe, singhet hem lof op die herpe.
Die den hemel bedect met wolcken ende bereydt der eerden reghen. Die gras voortbrengt op die berghen, en{de} cruyt ten dienst der menschen.
Die den beesten hen spijse gheeft, ende der rauen ionghen die hem aenroepen.
Hy en sal in die stercheyt des peerts gheenen lust hebben, noch in eens mans beenen en sal hy gheen behaghen hebben.
Die Heere heeft behaghen op die ghene die hem vreesen, ende aen die ghene die hopen op sijn bermherticheyt.
LOuet Ierusalem den Heere, louet uwen Godt Sion.
Want hy heeft versterct die sloten van uwen poorten, hy heeft v kinderen ghebenedijt in v.
Die v pale{n} ghestelt heeft vrede, ende met die bloeme vander terwen v versaet.
Die sijn woort wtsent tot der eerden, rasschelijc loopt sijn woort.
Die den sneeu gheeft ghelijck wolle, die den neuel ghelijck asschen spraeyet.
Hy worpt sijn cristallijn ghelijck beten, wie sal connen staende blijuen voor daensicht van sijnder couden?
Hy sal sijn woort wtsenden ende die smelten, sijnen wint sal blasen ende die wateren sullen vlieten.
Die sijn woort vercondicht Iacob, sijn rechtuerdicheden ende ordeelen Israel.
Hy en heeft alsoo niet ghedaen allen natien, ende sijn ordeelen en heeft hy hen niet gheopenbaert, Alleluya.
LOuet den Heere ghy die vanden hemelen sijt, loeft hem in die hoochden.
Loeft hem alle sijn enghelen, loeft hem alle sijn crachten.
Loeft hem sonne ende mane, loeft hem alle sterren ende dlicht.
Loeft hem ghy hemelen der hemele{n}, ende die wateren die bouen die hemele{n} sijn
laet louen den naem des Heeren. Want hy heuet gheseyt, en{de} si worden ghemaect, hy heuet gheboden, ende sij worden ghescapen.
Hy heeft die vast ghestelt in die eewicheyt ende inde eewicheyt der eewicheden, een ghebodt heeft hy ghestelt, ende ten sal niet vergaen.
Loeft den Heere ghy die vander eerden sijt, draken ende alle afgronden.
Vier, haghel, sneew, ijs, winden der tempeesten, die sijn woort doen.
Berghen ende alle hueuelen, vruchtbarighe boomen, ende alle cederboomen.
Beesten ende alderhande vee, serpente{n}, ende gheuederde voghelen.
Coninghen der eerden, ende alle volcken, prince{n}, ende alle rechters der eerden.
Ionghelinghen, ende maechde{n}, oude luyden metten ionghen, laet den naem des Heeren louen,
wa{n}t sijnen naem alleen is verhauen.
Sijn belijdinghe is bouen hemel ende eerde, ende hy heeft verhauen den horn sijns volcs. Loffsanck sij alle sijnen heylighen, den kinderen van Israel, den volcke dat hem ghenaket, Alleluya.
SIngt den Heere eenen nieuwen lofsanck, sijnen lof is in die vergaderinghe der heylighen.
Laet Israel blijde sijn in hem die hem ghescapen heeft, ende die dochteren van Sion laet hen verblijden in haren coninck.
Laetse sijnen naem louen in die reyen, met bommen, ende met psalter spel laetse hem lofspelen.
Want die Heere heeft behaghen in sijn volck, en{de} hy heeft die saechtmoedighe verhauen ter salicheyt.
Die heylighen sullen hen verhueghen in glorie, si sullen blijde sijn in hen slaepcameren.
Die vrolijcheden Gods sijn in hen kele, en{de} swaerden aen beyde sijden snijdende in hen handen.
Om wrake te doen in die natien, straffinghen onder die volcken.
Om hen coninghen te binden met veteren, ende hen edelen met yseren hant boeyen.
Dat sij in hen moghen doen dat bescreuen ordeel dese glorie is alle sijnen heylighen, Alleluya.
LOuet den Heere in sijn heylighen, loeft hem int firmament van sijnder cracht.
Loeft hem in sijn heyrcrachten, loeft he{m} nae die menichte van sijnder grootheyt.
Loeft hem int gheluyt der trompetten, loeft hem metten psalter spel ende metter herpen.
Loeft hem in die bomme ende in die reye, loeft he{m} met die snaren ende orghelen.
Loeft hem met die welluydende cimbalen, loeft hem met die cimbalen des iolijts,
alle gheest loue de{n} Heere, Alleluya.
DIT sijn die parabelen van Salomon Dauids sone de{n} coninc van Israel,
om te wete{n} wijsh{eyt} en{de} onderwijsinghe,
om te verstaen die woorden der verstandicheyt, en{de} om te ontfanghen die onderwijsinghe der leeringhe, rechtuerdicheyt ende ordeel, en{de} gherechticheyt,
op dat den cleynen kindere{n} mach cloecheyt ghegheuen worden, den ionghelinc wetenheyt ende verstant.
Die wijse hoore{n}de sal wijser worden, en{de} die verstandighe sal regimenten besitten,
Hy sal die parabele bemercken en{de} die beduydenisse, die woorde{n} der wijsen en{de} hen doncker redene{n}.
Die vreese des Heeren is tbeghinsel der wijsheyt. Die dwase verachten die wijsheyt en{de} leeringhe.
Hoort mijn sone die leeringhe ws vaders, en{de} en verlaet die wet ws moeders niet,
op datter gratie tot uwe{n} hoofde ghedae{n} worde, en{de} eene{n} halsbant ae{n} uwe{n} hals.
Mijn sone eest dat v die sondaers vertreyfelen en consenteert hen niet,
Eest dat si segghen. Coemt met ons laet ons den bloede laghen legghe{n}, laet ons bedectelijck laghen legghen teghen den onnooselen sonder sake,
laet ons dien verslinden ghelijck die helle al leuende en{de} als gheheel nederdalende inden put.
Alderhande costelijck goet sullen wij vinden, wij sullen ons huysen vullen met roouen,
Worpet dlodt met ons, laet onser allen een borse wesen,
Mijn sone en wandelt met henlieden niet, weret uwen voet van haeren paden,
want hen voeten loopen tot dat quaet, ende sij sijn haestich om bloet te storten.
Maer te vergheefs wordet een net ghespraeyt voor die ooghen der dieren die vederen hebben.
Ende sij legghen laghen teghen hen eyghen bloet, en{de} stellen voorts bedriechlijcheden teghen hen eyghen zielen,
alsoo sijn die paden van allen ghierighen mensche, si roouen die zielen der gheender die iet besitte{n}.
Die wijsheyt predict buyten, op die straten gheeft si haer stemme,
aent hooft der scare{n} roept sij, in die doeren va{n}der stadt poorte{n} brengt si haer woorde{n} voorts seggende.
Hoe langhe sult ghi cleyne die kintscheyt beminnen? en{de} hoe langhe sullen die dwase hen selue{n} scadelijcke dinghen begheren? ende die onwijse die wetenheyt haten?
Keert v omme tot mijnder berispinghen, siet ick sal v mijnen gheest voorts brenghe{n}, en{de} ick sal v mijn woorden toonen,
want ick heb gheroepen, en{de} ghy hebbet gheweyghert, ick heb mijn hant wtghesteken, en{de} daer en was niemant die daer op sach.
Ghy hebt alle mijne{n} raet versmaet, en{de} mijn straffinghen en hebdi niet gheacht,
Dus sal ick oock in v verderffenisse lachen, en{de} v bespotten,
als v, tghene dat ghy vreesdet, sal ouercomen sijn, als v ouercome{n} sal sijn ee{n} o{n}uersienighe catiuicheyt, en{de} dat die verderffenisse v oueruallen sal als eenen storme{n}de wint, als ouer v lieden comen sal die verdructheyt ende benautheyt.
Dan sullen sij my aenroepen, en{de} ick en salse niet aenhooren, smorghe{n}s vroech sullen sij opstae{n} en{de} my niet vinden,
om dat sij die leeringhe ghehaedt hebben, ende die vreese des Heeren niet en hebben ontfanghen,
noch niet gheuolcht en hebben mijnen raet, en{de} ghelastert hebbe{n} alle mijn straffinghe{n}.
Hierom sullen sij die vruchten haers weechs eten, en{de} van haren raden sullen sij versaedt worden,
dat afkeeren der cleynder kinderen sal hen dooden, ende den voorspoet der dwaser salse bederue{n},
Maer die my hoort sal sonder veruaertheyt rusten, en{de} oueruloedicheyt ghebruycken als alle vreese des quaets sal wechghenomen sijn.
MYn sone eest dat ghy mijn redenen ontfanghet, en{de} mijn ghebode{n} by v verborght,
op dat v oore wijsheyt hoore, so neycht v herte om te bekennen die verstandicheyt,
eest dat ghy die soect ghelijck ghelt, en{de} dat ghy die als scatte{n} wtgraeft,
dan suldi verstae{n} die vreese Gods, en{de} Gods kennisse vinden,
want die Heere gheeft wijsheyt, en{de} wt sijnen mont comen versta{n}dicheyt en{de} wetenheyt.
Hy sal bewaren die salicheyt vanden oprechten, en{de} bescermen die ghene die simpelijck wandelen,
onderhoudende die paden der rechtuerdicheyt, en{de} der heylighen weghen bewarende,
dan suldy verstaen die rechtuerdicheyt en{de} dat ordeel en{de} gherechticheyt, en{de} alle goede pade{n}.
Eest dat die wijsheit in v herte gaet en{de} dat die kennisse uwer zielen behaghet,
soo sal den raet v bewaren, en{de} die voorsichticheyt v behouden,
dat ghy sult verlost worden vanden quaden wech,
en{de} vanden mensche die verkeerde dinghen spreect, die daer verlaten die rechte bane, en{de} wandelen door duyster weghe{n},
die hen verblijden als sij qualijc ghedaen hebben, en{de} verhueghen hen in die quaetste dinghen,
der welcker weghen verkeert sijn, en{de} hen ganghen van quade famen,
Op dat ghy moecht verlost worden vander vreemder vrouwen, en{de} die van buyten is, die haer woorde{n} saechte maect,
en{de} verlaet de{n} leytsman van haerder iongher iuecht, en{de} die tverbo{n}t haers Gods vergheten heeft,
want haer huys is ter doot gheneycht, en{de} ter hellenwaerts haer paden,
alle die tot haer ingaen die en sullen niet wederkeere{n}, noch sij en sullen die paden des leue{n}s niet aenneme{n},
Op dat ghy moecht wandelen inden goeden wech, ende die paden der rechtuerdigher bewaren,
want die oprecht sijn sullen op die aerde woonen, ende die simpele sullen daer op blijuen woonende,
Maer die ongoddelijcke sullen vander eerden vernielt worde{n}, en{de} die booslijc doen sullen daer af ghenomen worde{n}.
MYn sone en vergheet mijn wet niet, ende v herte beware mijn gheboden,
want lanckheyt der daghen en{de} iaren des leuens, ende vrede sullen sij v aenbrenghe{n},
Bermherticheyt ende waerheyt en moeten v niet verlaten, doet die rontsomme v kele, en{de} bescrijftse in die tafelen ws herten,
en{de} ghy sult gratie en{de} goede leeringhen vinden voor Godt en{de} die menschen.
Hebt betrouwen inde{n} Heere wt alle uwer herten, en{de} en wilt niet staen op v eyghen cloecheyt,
In allen uwen weghe{n} soo peyst op hem, en{de} hy sal v ganghen bescicken,
En sijt niet wijs by v seluen. Vreest Godt en{de} wijct van tquaet,
want dat sal voorwaer ghesontheyt wesen uwen nauele, en{de} een veruersschinghe van uwen ghebeenten.
Eert den Heere van uwen goede, en{de} van die ierstelinghe{n} alle uwer vruchten,
en{de} v schueren sullen veruult worden met versaetheden, en{de} v perssen sullen van wijn oueruloedich sijn,
Mijn kint en verworpt die castijnghe des Heere{n} niet, noch en wilt niet cleynmoedich worden als ghy van hem ghestraft wort,
want den welcken die Heere lief heeft, dien straeft hy, en{de} ghelijck een vader in sijn kint, soo behaecht hy sij selue{n}.
Salich is die mensche die wijsheyt vint, en{de} die oueruloedich is van voorsichticheyt,
beter is tvercrijghe{n} van die, dan die comenscap van gout en{de} siluer, haer vruchten sijn dierste en{de} aldersuyuerste,
si is beter dan alle rijckdommen en{de} alle datmen begheert, en mach by haer niet gheleken worden.
Lancheyt der daghen is in haer rechte hant, en{de} in haer slicke hant rijcdo{m}men en{de} glorie,
Haer weghen sijn schoon weghe{n}, en{de} alle haer pade{n} sijn vreedtsamich,
Sij is een hout des leuens den ghene{n} diese aenueerde{n}, en{de} diese behoudt is salich.
Die Heere heeft door wijsheyt die eerde ghefundeert, en{de} die hemele{n} vast ghemaect met voorsienicheyt,
Door sijn wijsheyt sijn wtgheborsten die afgronden, en{de} die wolcken rinnen te samen met den dauwe,
Mijn sone en laet dit van v ooghen niet ontulieten. Bewaert die wet en{de} den raet,
en{de} tsal uwer zielen leuen wesen, en{de} gratie uwen mont,
dan suldy ghetrouwelijck wandelen in uwen wech, ende uwe{n} voet en sal niet struyckelen,
eest dat ghi slaept soo en suldi niet vreesen, ghy sult rusten, en{de} uwen slaep sal suet sijn,
alsoo dat ghy niet en sult vreesen van onuersienlijcke veruaertheyt, en{de} der ongoddelijcker machte{n} v ouerualle{n}de,
Want die Heere sal aen v sijde wesen, en{de} uwen voet bewaren dat ghy niet gheuanghe{n} en wort.
En wilt hem niet verbieden wel te doe{n} diet vermach, eest dat ghy moecht, doet selue oock wel,
Noch en segt uwen vrint niet. Gaet henen en{de} coemt weder, ende morghen sal ict v gheuen, als ghijt terstont soudt moghen gheuen,
noch en bestaet gheen quaet teghen uwen vrint, als hy sijn betrouwen op v ghesteldt heeft.
En kijft tseghen niemant sonder sake, als hi v ghee{n} quaet ghedae{n} en heeft.
En volcht niet nae de{n} onrechtuerdighe{n} mensch, noch en volcht sijn weghen niet,
want alle bespotter is den Heere een afgrijselijcheyt, en{de} metten simpele{n} is sijn sprake.
Armoede vanden Heere is int huys vanden ongoddelijcken, maer die wooninghen der rechtuerdighe{n} sullen ghebenedijt worden,
hy sal die spotters bespotten, en{de} de{n} saechtmoedighe{n} sal hy gratie gheue{n}.
Glorie sullen die wijse besitten, dat verhueghe{n} der dwasen is scande.
HOort kinderen die onderwijsinghe ws vaders, en{de} merct aen dat ghy voorsichticheyt moecht weten.
Een goede gaue sal ic v gheuen, en verlaet mijn wet niet,
want ic heb ooc mijns vaders sone gheweest, teederkens ende eenighe gheboren voor mijn moeder,
en{de} sij leerde my en{de} seyde. V herte ontfanghe mijn woorden, bewaert mijn gheboden, en{de} ghy sult leuen,
Besidt wijsheyt, besidt voorsichticheyt, en vergheet niet, noch en wijct niet af van die woorden mijns monts,
En verlaetse niet en{de} sij sal v beware{n}, bemint haer en{de} sij sal v onderhouden.
Dbeghinsel der wijsheyt, besidt wijsheyt, en{de} in alle v besittinghe crijcht voorsichticheyt,
neemt die tot v, en{de} sij sal v verheffen, ghy sult van haer gheglorificeert worden, als ghy haer sult omhelst hebben,
soo si sal uwen hoofde vermeerderinghe{n} van gratien gheuen, en{de} met een heerlijcke croone sal si v ouerde{n}cken.
Hoort mijn sone en{de} ontfanct mijn woorde{n}, dat die iaren des leue{n}s v moghe{n} vermenichfuldicht worden,
Den wech der wijsheyt sal ick v thoonen, ic sal v leyden door die pade{n} der gherechticheyt,
die welcke als ghy sult inghegae{n} sijn, soo en sullen v ganghe{n} niet benauwt worden, ende loopende en suldi gheen struycsel hebben. Houdt die onderwijsinghe, en verlaetse niet, bewaertse, want sij is v leuen,
En hebt geen ghenoechte in die weghen der ongoddelijcker
noch en laet v niet behaghen den wech der quader.
Vliet daer af, noch en gaet daer niet doere, Wijct af en{de} verlaet dien,
want sij en slapen niet, sij en hebben quaet ghedaen, en{de} den slaep en wort van haerlieden niet ghenomen, tensij dat sij iemant verdruct hebbe{n}
si ete{n} tbroot der ongoddelijcheyt, en{de} drincke{n} de{n} wijn der boosheyt,
Maer de{n} padt der rechtuerdigher als een blinckende licht gaet voorts, en{de} wast tot eenen volcomenen dach,
Den wech der ongoddelijcker is duyster, sij en wete{n} niet waer sij valle{n} sulle{n},
Mijn sone vaet mijn redenen, en{de} tot mijn wtsprake neycht v oore,
en laetse va{n} uwen ooghe{n} niet gaen, bewaertse int midden ws herten,
Want sij sijn dleuen den ghenen diese vinden, ende allen vleesche ghesontheyt.
Met alder hoeden bewaert v herte, want daer wt roemt dat leuen,
Doet van v den verkeerden mont, en{de} die achterclappende lippen laet verre van v sijn,
Laet v ooghen sien dat recht is, en{de} v wimbrauwen laet voor v ganghe{n} gaen,
Scict uwe{n} padt recht met uwen voeten, en{de} allen v weghen sullen gheuesticht worden,
En wijct niet af ter rechter noch ter slincker sijden, keert uwen voet van tquaet, want die weghen die ter sijde{n} sijn, kent die Heere, maer verkeert sijnse die ter slincker sijden sijn, Maer hy sal v loope{n} recht maken, ende v weghen sal hy in vrede verlenghen.
MYn sone hoort toe nae mijn wijsheyt, ende tot mijn voorsichticheyt neycht v oore,
op dat ghy bewaren moecht die ghedachten, en{de} dat v lippen moghe{n} die onderwijsinghe beware{n},
Want druypende honichraten sijn der hoere{n} lippe{n}, en{de} blinckender dan olie is haer kele,
maer haer wterste sijn bitter, ghelijck alsem, en{de} scerp als een sweert op beyde sijden snijdende.
Haer voeten gaen nederwaerts ter doot, en{de} totter hellen gaen haer ganghen doere,
Door den padt des leue{n}s en wa{n}delen die niet onghestadich sijn haer ganghen, ende onvindelijck,
Daerom nv mijn sone hoort my, en{de} en sceydt niet va{n} die woorden mijns monts.
Maect verre van haer uwen wech, en{de} en ghenaect die doere{n} van haren huyse niet,
En gheeft den vreemden v eere niet, en{de} v iaren den wreeden,
dat by auontuere{n} die vreemde niet veruult en worden van uwen vermoghen, en{de} dat v arbeyde{n} niet en sijn in een vreemt huys,
en{de} dat ghy dan suchtet in die wterste daghe{n} als ghi v vleesch en{de} lichaem verteert sult hebben
ende segghen. Waerom heb ic die onderwijsinghe versmaet? en{de} waerom en heeft mijn herte den straffinghen gheen ghehoor ghegheuen?
noch en heb niet ghehoort die stemme der gheender die my leerden, en{de} den meesters en heb ic mijn oore niet gheneycht?
By nae heb ic gheweest in alle tquaet int midden der kercken en{de} Sinagogen.
Drinct water wt uwe cisterne, en{de} die vloede{n} van uwen put,
Laet v fonteynen buyten vlieten, en{de} op die straten deylt v watere{n},
Hebt die alleene, noch en laet die vreemde met v niet deylen.
V adere si ghebenedijt, en{de} verblijdt v metter vrouwen van uwer io{n}gher iuecht,
Seer lieflijc is die hinde, en{de} dat rhee dalder ghenaemste, laet haer borsten v droncken make{n} talle{n} tijde{n}, in haer liefde hebt v wellust altoos.
Waerom wordi verleydt (mijn sone) van een vreemde, en{de} wort verwermt inden schoot van eender ander.
Die Heere aensiet des mensche{n} weghen, en{de} alle sijn ganghen aenmerct hy,
Sijn eyghen boosheyde{n} vanghe{n} den ongoddelijcken, ende met die zeelen sijnder sonden wort hy ghebonden,
Hy sal steruen, om dat hy gheen onderwijs en heeft ghehadt, ende in die menichte sijnder dwaesheyt sal hy bedroghen worden.
MYn sone eest dat ghy borge worde{n} sijt voor uwen vrint, soo hebdi v hant bi eenen vree{m}den verbonden,
ghy sijt ghestrickt met die woorden ws monts, en{de} gheuangen met v eyghen redenen.
Daerom doet dat ick v rade mijn sone, en{de} verlost v seluen, want ghi sijt gheuallen in ws naeste{n} hant, Loopt tallen sijden, haest v, wect uwen vrint,
en gheeft uwen ooghen gheenen slaep, noch en laet v wimbrauwen niet sluymeren.
Trect v daer wt als een dasken wter hant, en{de} ghelijck eenen voghel wt des voghelaers hant,
Gaet tot die miere o ghy traghe, en{de} aenmerct haer weghen en{de} leert wijsheyt,
die welcke (daer sij gheenen leydtsman noch ghebieder noch prince en heeft)
bereydt inden somer spijse voor haer seluen, ende vergadert inden oochst dat sij ete.
Hoe langhe sult ghy traghe slapen? wanneer suldy opstaen van uwen slaep?
Een luttelken suldy slape{n}, een weynich sluymeren, en{de} een luttelken v handen tsamen legghen om te slapen,
en{de} die ghebreckelijcheyt sal v comen als een wandelaer, en{de} die armoede als een ghewapent man. Maer eest dat ghy rasch sijt, soo sal als een fonteyne uwen oochst comen, en{de} die armoede sal verre van v vlieden,
Een afuallende mensch, een onnut man, gaet met eenen verkeerden mont,
hy winct metten ooghen, hy wrijft mette{n} voete, metten vingher spreect hy,
ende met een verkeert herte leght hi opt quaet toe, en{de} tot allen tijden saeyt hy kijuagien,
desen sal haestelijck sijn verderffenisse ouercomen, en{de} onuersienlijck sal hy vernielt worde{n}, noch hy en sal voorts gheen medecijne hebben,
Ses dinghen sijnder die de Heere hatet, en{de} tseuenste versmaet sijn ziele.
Opghehauen ooghen, een loghe{n}achtighe tonghe, handen stortende onsculdich bloet,
ee{n} herte dat arbeydt om te volbrenghe{n} seer quade ghedachte{n}, voeten die rasch sijn om te loopen int quaet,
een voortbrenghere der loghene{n}, een valsch ghetuyghe, en{de} die tusschen broeders twist saeyt,
Bewaert mijn sone die ghebode{n} ws vaders, en{de} en verlaet ws moeders wet niet,
Bint die in v herte altijt, en{de} doetse om uwen hals.
Als ghy wandelt soo laetste met v gaen, als ghi slapet soo laetse v bewaren en{de} ontspringhende spreect met die, wa{n}t tghebot is een lichtuat,
en{de} die wet een licht, en{de} eenen wech des leuens is die straffinghe der onderwijsinghen,
op dat sij v beware{n} van die quade vrouwe, en{de} van die smeeckende tonghe der vreemder.
V herte en begheere haer schoonheyt niet, dat ghy niet gheuanghen en wort met haren wincken,
want die weerde van een oneerbaer vrouwe en is nauwelijcs van eene{n} broode, maer die vrouwe rooft eens mans costelijcke ziele.
Mach een mensch vier in sijnen schoodt verberghen alsoo dat sijn cleederen niet en branden?
oft wandelen op vierighe colen, alsoo dat die planten sijnder voeten niet verbrant en worden?
alsoo oock wie dat ingaet tot sijns naesten huysvrouwe, en sal niet suyuer sijn als hy haer ghenaect heeft.
Ten is gheen groote misdaet als iemant ghestolen heeft, want hy steelt om dat hy sijn hongherighe ziele soude versaden
en{de} als hy beuonden wort, soo sal hijt seuen dobbel weder gheuen, en{de} alle tgoet van sijnen huyse sal hy ouer leueren,
Maer die een ouerspeelder is sal om sijns herten ghebreckelijcheyt sijn ziele verliesen,
leelijcheyt ende scande vergadert hy voor sij seluen, en{de} sijn verwijt en sal niet wtghedaen worden,
Want die ialoursheyt ende rasende gramscap des mans en sal niet sparen inden dach der wraken,
noch hy en sal niemants bidde{n} verhoore{n}, nocht hy en sal voor die verlossinghe niet ontfanghen seer veel gauen.
MYn sone bewaert mijn woorden, en{de} mijn gheboden verbercht voor v. Sone eert den Heere, en{de} ghy sult weluaren, maer sonder hem en vreest gheenen vreemde{n},
Bewaert mijn gheboden en{de} ghy sult leue{n}, ende mijn wet als den appel van uwer ooghen,
bindtse in v vingheren, scrijftse in die tafele{n} ws herte{n},
Segt der wijsheyt, ghy sijt mijn suster, en{de} die voorsichticheyt noemt v vrindinne,
dat sij v beware van die buytenvrouwe, en{de} van die vree{m}de vrouwe die haer woorden suet maect,
Want van die venster mijns huys door die tralien heb ick wtwaerts ghesien,
en{de} ick sie die cleyn kinderen, ic mercke eene{n} dwasen ionghelinc
die voorby gaet ouer die straten by den hoecke en{de} gaet neffens den wech van hare{n} huyse,
int do{n}cker als den dach ten auo{n}t waerts ghinc in die duysternissen des nachts, en{de} int do{n}cker,
En{de} siet hem coemt te ghemoete een vrouwe met ee{n}der lichter vrouwen cieraet, bereydt om zielen te bedrieghen,
snaterachtich ende onghestadich, ongheduerich der rusten, en{de} niet conne{n}de in huys blijuen stae{n}de met haeren voeten,
nv buyte{n}, nv op die straten, nv neffens die hoecken laghen legghende.
En{de} den ionghelinck ghegrepen hebbende, cust sij hem, en{de} met een onscamel aenlockende aensicht smeect sij segghe{n}de.
Ick heb slachofferanden voor mijn salicheyt gheloeft, heden heb ick mijn beloften betaelt,
daerom ben ick wtghegaen v te ghemoete, begherende v te siene, en{de} ick heb v vonden.
Ick heb met coordekens mijn beddeken tsamen gheuoecht, ic hebt ouerdect met ghebeelde tapijte{n} wt Egipte{n},
mijn slaepcamer heb ick bespraeyt met myrrhen, en{de} aloe, en{de} caneel,
coemt laet ons droncken worden van die borsten en{de} ghebruycken die begheerde omhelsinghen, tot dat den dach claer opghaet,
want die man en is in sijn huys niet, hy is wech ghegaen eene{n} seer verre{n} wech
een borse ghelts heeft hy met hem ghedraghen, inden dach der volder manen sal hy wedercome{n} in sijn huys,
Sij heeft hem bestrict met veel redenen, ende met die smeekinghen van haren lippen heeft sij hem voorts ghetrocken.
Ter stont soo volcht hy haer als eenen osse ten slach huyse gheleydt, en{de} ghelijck een weeldich lammeken. En{de} die dwaes en weet niet dat hy tot die banden ghetrocken worde,
tot dat de{n} pijl sijn leuere doorschiet, ghelijck oft eenen voghel hem haeste tot den stricke, en{de} hi en weet niet dat dit tperijkel sijnder zielen aengaet,
Daero{m} nv mijn sone hoort my, en{de} merct aen die woorde{n} mijns monts,
En laet v herte niet afghetrocken worden in haer weghen, noch en laet v niet bedrieghen met haer paden,
wa{n}t sij heefter vele ghewonde ter neder gheworpen, ende veel vanden stercsten sijn van haer ghedoot,
Die weghen der hellen sijn haer huys, doorghaende tot dbinnenste der doot.
EN roept die wijsheyt niet? en{de} die voorsienicheyt en gheeftse haer stemme niet?
In die opperste ende hooghe toppen ouer die weghen int midden der paden
staende by der stadt poorten, in die selfste doeren spreect sij segghende.
O ghy mannen tot v liede{n} roep ic, en{de} mijn stemme is tot die kinderen der menschen.
Verstaet ghy cleyn kindere{n} die cloecheyt, en{de} ghy onwijse aenmercket,
Hoort want ic sal va{n} groote dinghen spreke{n}, en{de} mijn lippe{n} sullen open ghedaen worden om dat recht te vercondighe{n}
Mijn kele sal die waerheyt bedencken en{de} mijn lippen sullen verfoeyen den ongoddelijcken.
Rechtuerdich sijn alle mijn woorden, daer en is niet onrechts oft verkeerts in,
sij sijn oprecht den ghenen diese verstaen, en{de} recht wt den ghenen die wetenheyt vinde{n},
Ontfanct mijn onderwijsinghe, ende niet ghelt, verkiest die leeringhe meer dan gout,
Want beter is die wijsheyt dan alle daldercostelijcste rijckdommen, en{de} alle dat begheerlijck is en mach by haer niet gheleken worden.
Ick wijsheyt woone inden raet, en{de} ick ben in die gheleerde ghedachten.
Die vreese Godts haettet quaet, vermetelijcheyt, en{de} hoouerdie, en{de} eenen quaden wech, en{de} eenen mont met twee tonghe{n} verfoeye ic,
Mijne is de{n} raet en{de} die gherechticheyt, mijne is die voorsichticheyt, mijne is die stercheyt,
Door my regneren die coninghen, ende die wetstelders ordineren dat recht is,
Door my ghebieden die princen, en{de} die machtighe ondersceyde{n} die rechtuerdicheyt.
Ick beminne die my beminnen, Ende die vroech tot my waken sullen my vinde{n},
Met my sijn rijcdommen en{de} glorie, ouertreffelijcke rijckdommen en{de} rechtuerdicheyt,
Beter is mijn vrucht dan gout en{de} costelijcke ghesteente, ende mijn spruyten sijn beter dan ghecoert siluer.
In die weghen der rechtuerdicheyt wandele ick, int midde{n} van die paden des ordeels,
op dat ick rijck maken soude die my beminne{n}, ende hen scatten veruullen,
Die Heere heeft my beseten van tbeghin sijnder weghen, eer hy iet maecte vanden beghinne.
Vander eewicheyt ben ick gheordineert, en{de} vanden ouden tijt eer die eerde ghemaect worde,
Die afgronden en waren noch niet, ende ick was nv ontfanghen, die fonteynen en waren noch niet wtgheborste{n},
die berghen en stonden noch niet met hen sware grootheyt, voor die hoeuelen begonste ick ghebaert te worden,
hy en hadde noch die eerde niet ghemaect, en{de} die vloeden en{de} die herren vanden omganck der eerden,
Als hy die hemelen bereyde soo was ick daer by, als hy die afgronden met ee{n} seker wet en{de} met eene{n} ronde{n} rinck die afgronde{n} omleydt,
als hy die locht bouen vast maecte, en{de} woech die fonteynen der wateren,
doen hy der zee rontsomme stelde haer pale, en{de} een wet den wateren stelde, dat sij ouer haer eynden niet gaen en souden, als hy die fundamenten der eerden woech,
Doen was ick met hem alle dinghen makende, en{de} ick hadde welluste daghelijcs spelende voor hem tot allen tijden,
spelende inden omganck der eerden, ende mijn wellusticheyt is te sijn met die kindere{n} der mensche{n}.
Daer om kindere{n} hoort my. Salich sijn sij die mijn weghe{n} bewaren,
Hoort die onderwijsinghe en{de} weest wijs, ende en wiltse niet verworpen.
Salich is die man die my hoort, die aen mijn doeren daghelijcs waect, ende wacht aen die stijlen van mijnder doeren,
Die my vint sal dleuen vinden, ende hy sal salicheyt sceppen vanden Heere,
maer die in my sondicht sal sijn ziele quetsen, Alle die my haten hebben die doodt lief.
DIe wijsheyt heeft voor haer een huys ghetimmert, en{de} wtghehouwen seuen colu{m}nen
Sij heeft haer slachoffera{n}den ten offer ghedoot, wijn gheme{n}ghet en{de} haer tafel voort ghestelt,
Sij heeft haer dienstvrouwen wtghesonden dat sij roepen soude{n} totter borcht, en{de} tot die veste{n} der stadt.
Soo wie een cleyn kint is die come tot my, En{de} tot den onwijsen heeft sij ghesproken.
Coemt ende eedt mijn broot, en{de} drinct den wijn die ick v ghemenghet hebbe,
Verlaet die kintscheyt, en{de} leeft, en{de} wandelt door die weghe{n} der voorsichtich{eyt},
Die eene{n} spotter onderwijst die doet sij seluen onrecht, en{de} die eene{n} ongoddelijcke{n} straft die wint sij selue{n} een smette,
En wilt de{n} spotter niet straffen, op dat hi v niet en hate. Straft den wijsen, en{de} hy sal v liefhebben,
Gheeft den wijsen een oorsake, en{de} hem sal wijsheyt toeghedaen worden. Leert den rechtuerdighen, en{de} hy sal he{m} haesten om te ontfanghen,
Tbeghinsel der wijsheyt is die vreese des Heere{n}, en{de} die kennisse der heylighe{n} is die voorsichticheyt,
Wa{n}t door my sullen v daghe{n} vermenichfuldicht worden, en{de} v sullen iaren des leuens toegheleyt worden,
Eest dat ghy wijs sijt, soo suldijt v seluen sijn, maer sijdi een bespotter soo suldy alleen tquaet draghen,
Die dwase en{de} roepachtighe vrouwe en{de} vol aenlockinghe{n}, en{de} niet met alle{n} wete{n}de,
heeft gheseten in die doeren haers huys op eene{n} setel in een hooghe plaetse vander stadt,
om dat sij roepen soude die ouer wech voorby ghinghen, ende reysende haerlieder wech,
Wie isser cleyn kint die wijcke te mywaerts, Ende totten onuerstandighen heeft hy gheseyt.
Die ghestole{n} wateren sijn sueter, en{de} tverborghen broot is smakelijcker om eten,
Ende hy en heeft niet ghewete{n}, dat daer ruesen sijn, ende in die diepte der hellen sijn haer tafelghasten, Want die met haer versaemt wort, sal neder dalen ter hellen waert, Want die van haer wech gaen sal, die sal behouden worden.
EEn wijse sone verblijt den vader, maer eene{n} sotten sone is sijns moeders droefheyt.
Die scatte{n} der ongoddelijcheyt en sullen niet helpen, maer die rechtuerdicheyt sal vander doodt verlossen.
Die Heere en sal die ziele van eenen rechtuerdighen met hongher niet pijnighen, en{de} die laghen der ongoddelijcker sal hy omworpen.
Een slappe hant heeft armoede ghemaect, maer die hant vande{n} stercken bereydt rijckdommen,
Die hem verlaet op lueghenen dese voedt die winden, en{de} die selue volcht oock die vlieghende voghelen, Die inden oochst vergadert dats een wijs sone, maer die inden somer vast slaept dats een kint der scanden.
Die benedictie des Heeren is opt hooft vanden rechtuerdighen, maer den mont der ongoddelijcker bedect die boosheyt.
Die ghedenckenisse vanden rechtuerdighen is met loffelijcheden, ende den naem der ongoddelijcker sal verrotten.
Die wijs van herten is sal die gheboden ontfanghen, een dwaes wort metten lippen gheslaghen.
Die simpelijc wandelt die wandelt sekerlijc maer die sijn weghen verkeert sal openbaer worden.
Die metter ooghen winct sal smerte gheuen, en{de} een dwaes sal metten lippen gheslaghen worden,
Den mont vanden rechtuerdighen is een adere des leue{n}s en{de} den mont der boosen bedect die boosheyt.
Haet verwect kijuagien, en{de} alle die misdaden ouerdect die liefde.
In die lippe{n} vande{n} wijsen wort wijsheyt gheuonden, en{de} een roede op sijnen rugghe die ghebreck van herten lijdt.
Die wijse verborghe{n} die wetenheyt maer den mont vanden dwasen is der scandelijcheyt nae by.
Eens rijcks mans goet, is die stadt sijnder stercheyt, die vreese der armer is hen armoede.
Het werck vanden rechtuerdighe{n} totten leuen, maer die vrucht vanden ongoddelijcken totter sonden,
Eene{n} wech des leuens is den ghenen die de onderwijsinghe bewaert, maer wie straffinghe{n} verlaet die doelt.
Die loghenachtighe lippen verberghen den hate, wie blameringhe voortbrengt die is onwijs.
In veel sprekens en sal gheen sonde ghebreken, maer die sijn lippen regeert is dalder voorsienichste.
Ghecoert siluer is die tonghe van eenen rechtuerdighen, maer therte va{n}den ongoddelijcken is voor niet,
Die lippe{n} vanden rechtuerdighe{n} leeren der seer vele, maer die ongheleert sijn sullen in ghebreckelijcheyt des herten steruen,
Die benedictie des Heeren maect rijcke ende met hen en sal gheen pijnlijcheyt gheuoecht worden.
Als door lachernie bedrijft een dwaes groot quaet, maer die voorsichticheyt is eenen man wijsheyt,
Wat die ongoddelijcke vreest dat sal hem ouercomen, den rechtuerdighen sal hen begheerte ghegheuen worden.
Ghelijc een oueruarende onweder, soo en sal die o{n}goddelijcke niet wesen, maer die rechtuerdighe sal sijn als ee{n} eewich fundame{n}t.
Ghelijck edick is den tanden, en{de} rooc den ooghen, alsoo is een traech mensch den ghenen die hem ghesonde{n} hebben.
Die vreese des Heeren verlingt die daghe{n}, en{de} die iaren der ongoddelijcker sullen ghecort worden,
Dat verbeyden der rechtuerdigher is blijscap, maer die hope der ongoddelijcker sal verghaen.
Die stercheyt vanden simpelen is den wech des Heeren en{de} vreese den ghene{n} die quaet doe{n}.
Die rechtuerdige en sal inder eewicheyt niet beroert worden, maer die ongoddelijcke en sullen op deerde niet woone{n},
Den mont vanden rechtuerdighen sal wijsheyt baren, die tonghe vanden verkeerden sal vergaen.
Die lippen vanden rechtuerdighen aenmercken behaghelijcke dinghen, ende den mont der ongoddelijcker verkeerde dinghen.
EEn bedrieghelijcke waghe is ee{n} afgrijselijcheyt bi Gode, en{de} ee{n} rechtuerdich ghewicht is sijnen wille.
Soo waer houerdicheyt is, daer sal oock laster sijn, maer waer ootmoedicheyt is, daer is ooc wijsheyt.
Die simpelh{eyt} der rechtuerdigher salse wel leyde{n}, en{de} die vertredinghe der verkeerder sal hen ter neder bringhen.
Die rijckdommen en sullen niet bate{n} inde{n} dach der wrake{n}, maer die rechtuerdicheyt sal vander doot verlossen.
Die rechtuerdicheyt vanden simpelen sal sijnen wech bescicken, ende door sijn ongoddelijcheyt sal die ongoddelijcke valle{n},
Die rechtuerdicheyt der oprechter sal hen verlossen, en{de} in hen laghen sullen die boose gheuanghe{n} worden.
Als die ongoddelijcke mensche doot is, soo en sal daer voorts gheen hope wesen, en{de} tverbeyden vanden sorchuuldighen sal vergaen.
Die rechtuerdighe is vander benautheyt verlost, ende die ongoddelijcke sal voor hem gheleuert worden,
Die gheueynsde bedriecht mette{n} monde sijne{n} vrint, maer die rechtuerdighe sullen door die wetenheyt verlost worden.
In die goeden der rechtuerdighen sal een stadt verheuen worden, en{de} in dat vergaen van die ongoddelijcke, sal lof wesen,
Door die benedijdinge der rechtuerdigher sal een stadt verheuen worden, ende door den mont der ongoddelijcker sal die omgheworpen worden.
Die sijnen vrint versmaedt die is arm van herten, maer een verstandich man sal swijghen,
Die bedriechelijck wandelt, ontdect die heymelijcke dinghen, maer die ghetrouwe is houdt verholen dat hem van sijnen vrint betroudt is.
Waer gheen regeerder en is daer sal tvolck vallen, maer salicheyt is daer veel raden sijn.
Hy sal met quade ghequelt worden die voor eenen vreemde{n} borghe blijft, maer wie hem voor stricke{n} wach die sal vrij sijn.
Een gratieuse vrouwe sal eere vinden, ende die vrome sullen rijckdommen hebben.
Een bermhertich man doet sijnder zielen wel, maer die wreet is verworpt oock sijn naeste maghen.
Die ongoddelijcke doet een onghestadich werck, maer die ghene die rechtuerdicheyt saeyt sal ghetrouwen loon hebben.
Die goedertierenheyt bereydt dat leuen, ende het naeuolghen vanden quaden die doodt.
Afgrijselijck is den Heere een quaet herte, ende sijnen wille is in die ghene die simpelijck wandelen.
Al is deen hant in dander hant, soo en sal nochtans die quade niet onnoosel sijn, maer tsaet der rechtuerdigher sal behouden worden.
Eenen gulden rinck inden nuese vander soch, is een schoo{n} vrouwe ende dwaes.
Die begheerte der rechtuerdigher is alle goet, tverbeyden der ongoddelijcker is rasernie.
Die andere deylen hen eyghen goet, ende sij worden rijcker, die ander roouen dat hen niet toe en behoort, ende sijn altijt in armoeden.
Een ziele die ghebenedijt sal vet worden, ende die droncken maect sal selue oock droncken worden.
Die tcoren verborght sal vermalendijt worden onder die luyden, maer die ghebenedijdinghe sal wesen opt hooft der gheender diet vercoopen.
Wel staet hy smorghens vroech op die goede dinghen soect, maer die een ondersoecker der quader dinghen is sal daer af verdruct worden.
Wie sijn betrouwen steldt op sijn rijckdommen die sal vallen, maer die rechtuerdighe sullen als een groe{n} bladt groeyen.
Die sijn huys verstoort sal winden besitten, ende die sot is sal den wijse dienen.
Die vrucht des rechtuerdighens is thout des leuens, ende wie die zielen ontfanct die is wijs.
Eest dat een rechtuerdich op die eerde gheloont wordt, hoe veel te meer die ongoddelijcke ende sondaer.
VVie onderwisinghe bemint die bemint wetenheyt, maer wie straffinghen haet die is onwijs.
Die goet is sal gratie sceppen van den Heere, maer die hem betrout op sijn ghedachte{n} doet ongoddelijck.
Gheen mensch en sal ghesterct worden van ongoddelijcheyt, ende die wortel der rechtuerdigher en sal niet beruert worden.
Een naerstighe vrouwe is een croone haren man, ende etter in sijn ghebee{n}te is een vrouwe die dinghe{n} doet die der bescaemtheyt weerdich sijn.
Die ghedachten der rechtuerdigher sijn ordeelen, ende die raden der ongoddelijcker zijn bedriechelijck.
Die woorde{n} der ongoddelijcker legghen laghen den bloede, den mo{n}t der rechtuerdiger salse verlossen.
Keert o{m}me die ongoddelijcke ende sij en sullen niet sijn, maer thuys der rechtuerdigher sal altijt blijuen.
Door sijn leeringhe wort ee{n} man beke{n}t, maer die ydel en{de} ontsinnich is sal versmaedt worden.
Beter is een arm mensch ende voor hem seluen ghenoech hebbende, dan een glorioos en{de} broots ghebreck lijdende.
Die rechtuerdighe kent die zielen van sijnen behelpighen beeste{n}, maer die binnensten der ongoddelijcken sijn wreet.
Die sijn lant bouwet, sal met brooden versaet worden, maer wie ledicheyt volcht die is dalder sotste. Die suet is in die maticheden van wijne, in sijn vaste plaetsen sal hy lachter achter laten.
Die begheerte des ongoddelijcks is een ghedenckenisse der alder quaetster, maer die wortel der rechtuerdiger sal toenemen.
Om die sonden der lippen naket eenen val den quade, maer die rechtuerdighe ontuliet vander benautheyt.
Van die vrucht sijns monts sal een ieghelijck met goeden versaedt worden, ende nae die wercken sijnder handen sal hem wederom ghegheuen worden.
Den wech vande{n} sot is recht in sijn ooghen, maer die wijs is hoort die raden.
Een dwaes toont ter stont sijn gramscap, maer die hem ghelaet als oftmen hem gheen onrecht en dede die is scalck.
Wie spreect dat hy weet, die is ee{n} richter der gerechticheyt, maer wie liecht die is een bedrieghelijc ghetuych.
Daer is een die beloeft, ende hy wort ghesteken als met eenen swaerde der conscientien, maer die tonghe der wijser is ghesontheyt.
Een lippe der warachticheyt sal vast sijn eewelijck, maer die een haestich ghetuyghe is, voecht te samen een laghen tonghe.
Bedroch is int herte der ghee{n}der die quaet dencken, maer den ghenen die raden des vreeds aen nemen volcht blijscap.
Ten sal den rechtuerdighen niet bedroeuen al wat hem gheschiedt, maer die ongoddelijcke sullen veruult worden met quaet.
Een afgrijselijcheyt eest voor den Heere loghenachtighe lippen, maer die ghetrouwelijck doen, behaghen hem.
Een scalck mensche verbercht die wetenheyt, ende therte der onwijser verwect die dwaesheyt.
Die hant der stercker sal heerscappie hebben, maer die slap is sal den tribuyten dienen.
Truericheyt in eens mans herte sal hem verootmoedighen, ende met een goede redene sal hy verblijdt worden.
Wie sijn scade niet en acht om sijnen vrint die is rechtuerdich, maer den wech der ongoddelijcker sal hen bedrieghen.
Die bedrieghelijcke en sal gheen winninghe vinden, ende die rijckdom van eenen mensch sal sijn een waerde van goude.
Inden padt der rechtuerdicheyt is dleuen, maer den dwael wech leydt ter doodt.
EEn wijs kint is des vaders leeringhe, maer die een spotter is en hoort niet als hy ghestraeft wort.
Van die vrucht sijns monts sal die mensch versaedt worden met goeden, maer die ziele der ouertreders is ongherechtich.
Die sijnen mont bewaert, die bewaert sijn ziele, maer die ombedacht is van spreken sal quaet ghevuelen.
Een traech mensch wilt en{de} hy en wilt niet, maer die ziele der gheender die wercken sal vet worden.
Die rechtuerdighe sal een loghenachtich woort verfoeyen, maer een ongoddelijcke sal bescamen ende bescaemt worden.
Die rechtuerdicheyt bewaert den wech vanden onsculdighen, maer die ongoddelijcheyt vertreedt den sondare.
Daer is een als rijck gheacht die nochtans niet en heeft, ende daer is ee{n} als arm die nochtans in veel rijckdommen is.
Die verlossinghe van eens mans ziele is sijnen rijckdom, maer die arm is, en verdraecht die straffinghe niet.
Dlicht der rechtuerdigher verblijdt, maer dat lichtuat der ongoddelijcker sal wt ghedaen worden.
Tusschen die hoouerdighe sijn altijt kijuagien, maer die alle dinghen met raet doen worden vander wijsheyt gheregeert.
Haestighen rijckdom sal ghemindert worden, maer die allinxkens metter hant verghadert wort, sal vermenichfuldicht worden.
Die hope die wtghesteldt wort quelt die ziele, een hout des leuens is een comende begheerte.
Wie eenich dinck lastert, die verbint sij seluen in toecome{n}de tijden, maer die tghebodt vreest sal in vrede wandelen. Die bedrieghelijcke zielen dolen in sonden, maer die rechtuerdighe sijn bermhertich, ende doen bermherticheyt.
Die wet vanden wijsen is een fonteyn des leuens, dat hy af wijcken soude vanden val des doots.
Goede leeringhe sal gratie gheuen, inde{n} wech vande{n} versmaders is een verslindende diepte.
Een scalck doet alle dinghen met raede, maer die dwaes is opent die dwaesheyt.
Die bode vanden ongoddelijcke sal int quaet vallen, maer een ghetrou legaet is ghesontheyt.
Armoede ende schande ouer hem die de castijnghe verlaet, maer wie hem te ghenoeghe gheeft den ghenen die hem straft, die sal gheeert worde{n}.
Als ee{n} begheerte volbracht wort soo doet sij der zielen wellust aen, die sotten versmaden hen die van quade dinghen vlieden.
Die metten wijsen gaet, sal wijs worden, een vrint der dwasen sal haers ghelijck worden.
Den sondaers veruolcht dat quaet, ende den rechtuerdighen sulle{n} goede dinghen ten loon ghegheuen worden.
Die goede laet erfghenamen achter kinderen ende kints kinderen, ende die rijckdom des sondaers wordt voor den rechtuerdighen bewaert.
Veel spijsen sijn in die nieuwe ackers der vaderen, ende die worden voor andere verghadert sonder oordeel.
Die de roede spaert haet sijnen sone, maer die dien liefheeft die onderwijst hem neerstelijck.
Die rechtuerdighe eet ende veruult sijn ziele, maer den buyck der ongoddelijcken is onuersadelijck.
EEn wijse vrouwe timmert haer huys, ende een onwijse sal metten hande{n} bederuen datter ghetimmert was.
Wie den rechten wech wandelt en{de} God vreest, die wort versmaet va{n} hem die den scandelijcken wech wandelt.
In des sots mont is die roede der hoouerdien, maer die lippen der wijsen sullen henlieden bewaren.
Daer gheen ossen en sijn, daer is die cribbe ydel, maer daer veel graens is daer is ope{n}baer kenlijck die stercheyt vanden osse.
Een ghetrou ghetuyghe en sal niet lieghen, maer een bedrieghelijck ghetuyghe brengt lueghenen voorts.
Die spotter soect wijsheyt ende hy en vintse niet, die leeringhe der voorsichtigher is licht.
Gaet teghen eenen sotten man, ende hi en ke{n}t die lippe{n} der voorsichticheyt niet.
Die wijsheyt vanden scalcken, is sijnen wech verstaen, ende die onuersienicheyt der dwasen is dolende.
Een sot bespodt die sonde, ende tusschen die rechtuerdighe sal die gratie blijuen woonende.
Therte dat die bitterheyt sijnder zielen kent, in diens blijscap en sal gheen vreemde ghemenghet worden.
Thuys der ongoddelijcker sal te niet ghedaen worden, die tabernakelen der rechtuerdigher sullen groeyen.
Daer is eenen wech die den mensch schijnt rechtuerdich te sijn, ende die wterste va{n} dien brenghe{n} totter doot.
Dat lachen sal met druck ghemenghet worden, ende het wterste der blijscap wort met screyen beuaen.
Met sijnen weghen sal een dwaes veruult worden, ende ouer hem sal een goet man sijn.
Donnoosel ghelooft alle woorden, die cloecke bemerct sijn ganghen. Den bedrieghelijcken sone en sal niet goets wesen, des wijse knechts wercken sullen voorspoedich wesen, ende sijnen wech sal te recht bescict worden.
Die wijse vreest ende wijct aff van tquaet, die dwaes springt daer ouer, ende heeft betrouwen.
Die onuerduldich is sal dwaesheyt doen, ende een bedriechlijck man sal seer ghehaet worden.
Die cleyn kinderen sullen sotheyt besitten, ende die cloecke sullen wetenheyt verbeyden.
Die quade sullen voor die goede ligghen, ende die ongoddelijcke voor die poorten der rechtuerdigher.
Een arm mensch sal sijnen naesten oock hatelijck wesen, maer der rijcker luyden vrinden sijn vele.
Wie sijnen naeste{n} versmaet die sondicht, maer die des armen ontfermt sal salich wesen. Wie inden Heere ghelooft, die bemint bermherticheyt.
Sij dolen die quaet doen, die bermherticheyt ende waerheyt bereyden goede dinghen.
In alle goede wercke sal oueruloedicheyt sijn, maer daer seer veel woorde{n} sijn daer is dicmael ghebreck.
Die croone der wijsen is hen rijckdom, die dwaesheyt der sotten is onvoorsienicheyt.
Een ghetrou ghetuyghe verlost die zielen, en{de} een dobbel gheueynst mensch brengt looghene{n} voorts.
In die vreese des Heeren is betrouwen der sterckheyt, ende sijnen kinderen sal hope sijn.
Die vreese des Heeren is een fonteyn des leuens, dat hy afsceyde van den val des doots.
In die menichte des volcks is die weerdicheyt des conincks, ende in een luttel volcs is die scande des princen.
Die lijdtsaem is wort door veel voorsienicheyt gheregeert, maer die onlijdtsaem is verheft sijn sotheyt.
Dleuen des vleeschs is die ghesontheyt des herten, nijdicheyt is etter der ghebeenten.
Die den armen veronghelijct die bescimt sijnen scepper, ende hy eert hem die ontfermherticheyt doet den arme.
Door sijn boosheyt sal die ongoddelijcke wt ghestooten worden, maer die rechtuerdighe hoept in sijn doot.
Int herte vanden voorsichtighen rust die wijsheyt, ende alle ongheleerde sal hy onderwijsen.
Die rechtuerdicheyt verheffet tvolc, maer die sonde maect dat volc allendich.
Een verstandich knecht is den coninck aenghenaem, maer een onnut knecht sal sijn gramschap draghen.
EEn saechte antwoorde breect die gramscap een hart woort verwect heeten torn.
Die tonghe der wijsen verciert die wetenheyt, den mont der dwasen worpt sotternie op.
In allen plaetsen aenscouwen die ooghen des Heeren, die goede ende quade.
Een vreedmakende tonghe is thout des leuens, maer die onghemaniert is sal den gheest vernielen.
Een dwaes bespot sijns vaders onderwijsinghe, maer wie berispinghen bewaert sal scalcker werden. In oueruloedighe rechtuerdicheyt is die meeste duecht, maer die ghedachten der ongoddelijcker sullen wtgheroyet worden.
Het huys vanden rechtuerdighe{n} is seer veel stercheyts, ende in die vruchten vanden ongoddelijcken is verstooringhe.
Die lippen der wijsen sulle{n} die wetenheyt breedt saeyen, het herte der dwasen sal onghelijck sijn.
Die slachofferanden der ongoddelijcker sijn afgrijselijck voor den Heere, die belofte{n} der rechtuerdigher sijn versoenlijck.
Den wech des ongoddelijcken is den Heere afgrijselijck, die rechtuerdicheyt volcht, wort van hem bemint.
Quaet is die leeringhe der gheender die den wech des leuens verlaten, wie straffinghe{n} haet die sal sterue{n}.
Die helle ende die verderffenisse sijn voor den Heere, hoe veel te meer die herten van die kindere{n} der mensche{n}.
Die bederuer van andere en bemint dien niet die hem straft, noch hy en gaet totten wijsen niet.
Een vrolijc herte maect een blijde aensicht, inden druck des herten wort den gheest neder gheworpen.
Het herte vanden wijsen soect leeringhe, ende den mont der dwasen wort gheuoet met onwetenheyt.
Alle die daghen des arme sijn quaet, een vrij herte is ghelijck eenen gheduerighen maeltijt.
Tis beter een luttel metter vreesen des Heere{n}, dan groote scatten ende onuersadelijck.
Tis beter ghenoodt te sijn tot moes met liefden, dan tot een ghemest calf met hate.
Een toornich man verwect kijuagien, die verduldich is stilt die twisten die opgheresen sijn.
Den wech der traghen sijn als eenen thuyn van doorne{n}, den wech der rechtuerdigher is sonder struycsele.
Een wijs kint verblijdt den vader, ende een sot mensch versmaedt sijn moeder.
Die sotternie is den sot een blijscap, ende een voorsichtich man bescict te rechte sijnen wech.
Die ghedachten worden verstroeyt daer gheenen raet en is, maer daer vele raetsluyden sijn, worden die gheuesticht.
Die mensch verblijdt hem in die redene sijns monts, ende een redene ten bequamen tijde is dalderbeste.
Den padt des leuens is ouer den gheleerden, op dat hy afkeeren soude van die wterste helle.
Thuys vanden hoouerdighen sal die Heere af breken, ende hy sal die palen der weduwen vast maken.
Een afgrijselijcheyt sijn den Heere die quade ghedachten, ende een puer redene dalderschoonste sal van hem gheuesticht worden.
Hy verstoort sijn huys die ghiericheyt volcht, maer wie ghiften haet die sal leuen. Door bermherticheyt ende ghelooue worden die sonden ghesuyuert, maer door die vreese des Heeren soo wijct een ieghelijck van tquaet.
Therte des rechtuerdighen sal ghehoorsaemheyt ouerdencken, den mont der ongoddelijcken stordt quade dinghen wt.
Verre is die Heere vanden ongoddelijcken, ende die ghebeden der rechtuerdigher sal hy verhooren.
Dlicht der ooghen sal die ziele verblijden, een goede fame salt ghebeente vet maken.
Een oore die straffinghen des leue{n}s hoort, sal int midden der wijser woonen.
Wie onderwijsende castijnghe verworpt die versmaedt sijn ziele, maer wie nae straffinghen hoort die is een besitter des herten.
Die vreese des Heere{n} is een leeringhe der wijsheyt, ende voor die glorie gaet ootmoedicheyt.
HEt behoort den mensche toe het herte te bereyde{n}, en{de} den Heere die tonghe te regeren.
Alle die weghen des mensche sijn openbaer sijnen ooghen, der gheesten wegher is die Heere.
Openbaert den Heere v wercken, ende v ghedachten sullen te rechte bescict worden.
Alle dinghe{n} heeft die Heere om sij seluen ghemaect, ende den ongoddelijcken totten quaden dach.
Een afgrijselijcheyt des Heeren sijn alle die vermetelijcke, oock al waer die hant by die hant, soo en sal hy niet onnoosel sijn.
Het beghinsel van eenen goeden wech is rechtuerdicheyt doen, ende die is voor Gode ghenamer dan slachofferanden te offeren. Door die bermherticheyt ende warachticheyt wort verlost die boosheyt, ende in die vreese des Heeren wijctmen van tquaet.
Als den Heere ghenoeghen die weghen van eenen mensch, soo sal hy sijn vianden oock tot vrede bekeeren.
Beter is een luttel met rechtuerdicheyt, dan veel vruchten met boosheyt.
Het herte vanden mensche beschict sijnen wech, maer des Heeren eest sijn ganghen te bescicken.
Die waersegghinghe is in des conincs lippen, int ordeel en sal sijnen mont niet dolen.
Ghewicht ende waghe sijn des Heeren ordeelen, en{de} sijn wercken sijn alle die steenen der werelt.
Afgrijselijck sijn sij den coninck die ongoddelijc doen, want door die rechtuerdicheyt wort den rechterstoel gheuesticht.
Den wille der coninghen sijn rechtuerdighe lippen, die oprechte dinghen spreect sal te recht bescict worden.
Des conincs verbolghe{n}theyt sijn boden der doot, ende een wijs man sal die te vreden stellen.
In die vrolijcheyt van des conincks aensicht is dat leuen, ende sijn ghenadicheyt ghelijck eenen auont reghen.
Besidt wijsheyt want sij is beter dan gout, ende crijcht voorsichticheyt, want sij costelijcker is dan siluer.
Den padt vanden rechtuerdighen wijct aff van tquaet, een bewaerder sijnder zielen bewaert sijnen wech.
Voor die vernielinghe gaet hoouerdie, ende voor den val wort den gheest verhauen.
Tis beter verootmoedicht te worden metten saechtmoedighen, dan roouen te deylen metten hoouerdighen.
Een die gheleert is int woort, sal goede dinghen vinden, ende wie inden Heere hoept, die is salich.
Die wijs van herten is sal voorsienich ghenoemt worden, ende die soet van wtspraken is, sal noch meerder dinghen vinden.
Een fonteyn des leuens is die gheleertheyt des besitters, die leeringhe der sotten is dwaesheyt.
Het herte vanden wijsen sal sijnen mont leeren, ende sijnen lippen salt gratie toe gheuen.
Huenichraten sijn wel ghescicte woorden, die sueticheyt der zielen is die ghesontheyt der beenderen.
Daer is eene{n} wech die den menschen schijnt recht te sijne, ende sijn wterste leyden ter doot.
Die ziele vanden ghenen die arbeydt, arbeyt voor haer seluen, want sijnen mont heeft hem ghedwonghen.
Een ongoddelijck man graeft dat quaet, ende in sijn lippen wert een vier ontsteken.
Een verkeert mensch verwect kijuagien, ende een mensch van veel woorden sceydt die princen.
Een boos man vertreyfelt sijnen vrint, ende leydt hem door eenen wech die niet goet en is.
Die met verbaesden ooghen verkeerde dinghen peyst, bijtende sijn lippen volbringt hy tquaet.
Een croone der weerdicheyt is die ouderdom, die in die weghen der rechtuerdicheyt sal gheuonden worden.
Beter is een verduldighe dan een sterck man, ende die sijns moets Heere is, dan een verwinner der steden.
Die loten worden inden schoodt gheworpen, maer vanden Heere worden sij wtghedeylt.
BEter is eenen drooghen bete met blijscappen, dan een huys vol gheslaghender beesten met kijuagie{n}.
Een wijs knecht sal heerschappie hebbe{n} ouer sotte kinderen, en{de} tusschen die broeders sal hy die erffelijcheyt deyle{n}.
Ghelijc doort vier tsiluer gheproeft wort, en{de} tgout door tfornays, alsoo proeft die Heere die herten.
Die quade is onderdanich der booser tonghen, ende die bedrieghelijcke is ghehoorsaem den lieghenden lippen.
Die eenen armen versmaedt, die bescimpt sijnen scepper, ende die hem van eens anders valle verblijt en sal niet onghecastijt wesen.
Der ouders croone sijn der kinder kinderen, ende die glorie der kinderen sijn hen vaderen.
Den dwasen en betame{n} gheen wel ghescickte woorden, noch eenen prince een loghen-achtighe lippe.
Een alder ghenaemsten peerle is tverwachten des verbeyders, werwaerts dat hy hem keert verstaet hijt wijselijc.
Wie de misdaet verborgt, die soect vrintscappe{n} die met een ander woort verhaelt, die sceyt die v{er}eenichde.
Meer vordert dat berispen aen eene{n} verstandighe{n}, dan hondert slaghe{n} aen eenen sot.
Altijt soect die quade kijuagien, maer den wreeden enghel sal teghen hem ghesonden worden.
Tis beter eender beyrinnen te ontmoeten als haer ionghen gherooft sijn, da{n} eenen dwaes die hem seluen betrout op sijn dwaesheyt.
Wie quade dinghe{n} voor goede weder gheeft, va{n} diens huyse en sal tquaet niet affscheyden.
Die dwater wt laet, is een hooft der kijuagien, ende eer hy scande lijdt soo verlaet hy trecht ordeel.
Wie den ongoddelijcken rechtuerdich seyt te wesen, ende die den rechtuerdighen verdoemt, die sijn beyde afgrijselijc voor den Heere.
Wat bater den sot rijcdommen te hebben, als hi die wijsheyt niet coopen en mach. Wie sijn huys hooch maect die soect den val, ende die scouwet te leeren sal in quaet vallen.
Tot allen tijde{n} heeft hy lief die vrint is, ende een broeder wort in die benautheden gheproeft.
Een sot mensch sal metten handen tsamen staen, als hy borghe bleuen is voor sijnen vrint.
Wie tweedracht versint, die bemint kijuagien, ende die sijnen mont verheft die soect neder te vallen.
Een die verkeert van herten is en sal gheen goet vinden, ende die sijn tonghe keert sal in quaet vallen.
Een sot is gheboren te sijnder scanden, ende die vader en sal hem ooc in den sot niet verblijden.
Eenen blijden moet maect een bloeyende iuecht, eene{n} droeuen gheest verdroocht dat ghebeente.
Die ongoddelijcke neemt gauen wten schoodt, om dat hy verkeeren soude die paden des ordeels.
Int aensicht van eenen dwasen schijnt claer die wijsheyt, die ooghe{n} der dwasen sijn in die eynden der eerden.
Een dwaes kint is des vaders gramscap, ende eenen rouwe des moeders die hem ghebaert heeft.
Ten is niet goet scade doen eenen rechtuerdighen, nocht oock slaen den prince die recht ordeel doet.
Wie sijn woorden manierlijck beleyt, die is gheleert ende voorsichtich, ende een gheleert man is van costelijcken gheeste.
Eest dat een die oock sot is swijcht, soo sal hy voor wijs gheacht worden, ende verstandich eest dat hy sijn lippen bedwingt.
OOrsaken soect hy die van sijnen vrindt scheyden wilt, tot allen tijden sal hy versmadelijc sijn.
Een sot en ontfanct die woorden der wijsheyt niet, ten sij dat ghy segghet tghene dat in sijn herte verkeert.
Die ongoddelijcke mensch, als hy in diepte der sonden comen is, soo sal hy versmaden, maer hem volghen den laster ende tverwijdt.
Diep water sijn die woorden wt eens mans mont, ende die fonteyne der wijsheyt, is een oueruloedende beke.
Den persoon vanden ongoddelijcken wt te nemen en is niet goet, dat ghy soudt afwijcken van die waerheyt des ordeels.
Die lippen vanden sot menghen hen met twisten ende sijnen mont verwect kijuagien.
Den mont vanden dwasen is sijn verderffenisse, ende sijn lippen sijn den val sijnder zielen.
Die woorden van eenen die met twee tonghen spreect sijn al oft sij slecht waren, ende sij comen tot dat binnenste des buycks. Die vreese worpt den traghen neder, maer die zielen der verwijfder mannen sullen hongher lijden.
Die saecht ende slap is in sijn wercken, die is een broeder des gheens die sijn eyghe{n} wercken bederft.
Eenen alderstercsten torre is den naem des Heere{n}, tot dien loopt die rechtuerdighe, ende hy sal verheuen worden.
Dat goet vanden rijcken is die stadt sijnder macht, ende als eenen stercke{n} muer hem omringhende.
Het herte van eenen mensch wort verhaue{n} eert gheplet wort, ende eer dat gheglorificeert wort so wordet vernedert.
Die antwoort eer hi ghehoort heeft, die thoont dat hy dwaes is, ende weert bescaemt te sijne.
Eens mans gheest onderhoudt sijn crancheyt, maer den gheest die lichtelijck gram wort, wie sal dien connen verdraghen?
Een wijs herte sal die wetenheyt besitten, ende die oore der wijsen soect leeringhe.
Des menschen ghifte maect sijnen wech breedt, ende voor die princen maket hem ruymte.
Een rechtuerdich mensch besculdicht ierstmael sij seluen, sijn vrient coemt, ende die sal hem ondersoecken.
Het lodt legt die twisten neder, ende tussche{n} die machtige o{n}dersceydet ooc.
Een broeder die van sijnen broeder gheholpen wordt, is ghelijck een vaste stadt ende die ordeelen als grendelen der steden.
Van des mans mont vruchten sal sijnen buyck gheuult worden, ende die spruyten van sijnen lippe{n} sullen hem versaden.
Die doodt ende dleuen sijn in die hant vander tonghe{n}, die haer lief hebben, sullen haer vruchten eten.
Wie een goede vrouwe vint die vint goet, ende die sal vrucht sceppen vande{n} Heere. Die een goede vrouwe wech iaecht, die verdrijft dat goet, maer die een ouerspeelster houdt die is dwaes ende onwijs.
Met smeekende ghebede spreect een arme, ende een rijcke sal straffelijck wt spreken.
Een vriendelijck man totten gheselschappe, sal meerder vrient wesen dan een broeder.
BEter is een arme die in sijn simpelheyt wandelt, dan een rijck man sijn lippen wringhe{n}de ende onwijs.
Daer gheen wetenheyt der zielen en is, daer en is gheen goet, ende die haestich is metten voeten sal hem stooten.
Eens menschen sotheyt sal sijn ganghen omworpen, ende teghen Godt wort hy hittich met sijnen moede.
Die rijckdommen brenghen veel vrinden aen, maer va{n}den arme worden ghescheyden ooc die hy hadde.
Een valsch ghetuych en sal niet onghepijnt sijn, ende die loghenen spreect en sal niet ontulieden.
Vele eeren den persoon vanden machtighen, ende sijn vrinden des gheens die ghiften gheeft.
Die broeders van eenen armen mensch haten hem, daer toe oock sijn vrinden sijn verre van hem ghescheyden.
Die alleen die woorden volcht, en sal niet hebben, maer wie een besitter des verstantds is, die bemint sijn ziele, ende die bewaerder der voorsichticheyt sal goede dinghen vinden.
Een valsch ghetuyghe en sal niet onghepuniert sijn, ende die loghenen spreect die sal verghaen.
Den dwasen en betamen gheen wellusticheden, noch eenen knecht heerschappie te hebben ouer princen.
Die leeringhe eens mans woort door verduldicheyt bekent, ende sijn glorie is boosheden voorby te ghaen.
Ghelijck dat briesschen des leeuws, alsoo is die gramscap des conincs, ende ghelijck den dauwe op tcruyt, alsoo is sijn vrolijcheyt.
Een dwaes kint is des vaders rouwe, ende daken altijt doordruppe{n}de, is een kijfachtighe vrouwe.
Huys ende rijckdommen worden vanden ouders ghegheuen, maer van-den Heere sonderlinghe een verstandighe huysvrouwe.
Traecheyt brengt slapen in, en{de} een slappe ziele sal hongher lijden.
Die tghebodt bewaert, die bewaert sijn ziele, maer die sijne{n} wech veronachsaemt sal ghedoot worden.
Hy woekert den Heere die bermherticheyt doet den arme{n}, en{de} hy sal hem sijnen wederloon verghelden.
Onderwijst uwen sone, en wilt niet mishopen, maer om hem te dooden en steldt v ziele niet.
Die onlijdsaem is sal scade lijden, ende als hy gherooft heeft, soo sal hy daer een ander toe legghe{n}.
Hoort raet en{de} ontfanct castijende leeringhe, op dat ghy wijs moecht sijn in v wtersten.
Vele ghedachten sijn in eens mans herte, maer den wille des Heeren sal altijt blijue{n}.
Een mensch die ghebrec lijdet is bermhertich, en{de} beter is een arme dan ee{n} loghenachtich man.
Die vreese des Heeren dient totten leuen, en{de} in die volheyt sal die woone{n} sonder dat besoecken des alderquaetste{n}.
Die traghe verberght sijn hant onder sijn ocsele, en{de} hi en brengtse aen sijne{n} mont niet.
Als die boose ghegheesselt wordt, soo sal een dwaes wijser sijn, maer eest dat ghy eene{n} wijsen berispt, soo sal hy die castijnghe verstaen.
Wie sijne{n} vader lijden aendoet, en{de} vliet sijn moeder, die sal sca{n}delijc wesen en{de} onsalich.
Sone en houdt niet op van leeringhe te hooren, noch en sijt niet onwetende die woorden der wetenheyt.
Een onrechtuerdich ghetuyghe beghect dat ordeel, en{de} den mont der ongoddelijcker verslint die boosheyt.
Die ordeelen sijn den bespotters bereydt, ende staende hameren der sotten lichamen.
DEn wijn is een dinck vol oncuyscheyts, en{de} dronckenscap is een oproerich dinc, so wie daer in genoechte heeft die en sal niet wijs wesen.
Ghelijc dat briesschen van eenen leeuw, soo is die veruaerlijcheyt des conincs, die hem verwect tot gra{m}scap die sondicht tege{n} sijn ziele.
Tis de{n} me{n}sch eere die hem sceyt va{n} twistighe kijuagien, maer alle dwasen worden ghemenghet met scimpernien.
Om die couwe en heeft die traghe niet willen ackeren, daero{m} sal hy des somers broot bidde{n}, en{de} men en sals hem niet gheuen.
Ghelijc een diep water alsoo is de{n} raet in eens ma{n}s herte, maer een wijs mensch sal die{n} wt putten.
Veel menschen worden bermhertich ghenoemt, maer wie sal eenen ghetrouwen man vinde{n}.
Een rechtuerdighe die in sijn simpelheyt wandelt, sal salighe kinderen achter hem laten.
Een coninck die opden stoel des ordeels sidt, verstroeyt alle tquaet met sijnen aensiene.
Wie mach segghen mijn herte is suyuer, puer ben ic va{n} sonde?
Ghewichte en{de} ghewichte, mate en{de} mate, beyde eest vereysinghe bi Gode.
Wt sijnen beneerstinghen wort een kint verstaen, oft sijn wercken suyuer ende oprecht sijn.
Een hoorende oore, en{de} een siende ooghe, die Heere heeftse beyde ghemaect.
En wilt den slaep niet liefhebbe{n} dat v die armoede niet en verdrucke, doet v ooghen open ende wort veruult met brooden.
Tis quaet, tis quaet, seyt alle cooper, en{de} als hy wechghegaen is da{n} sal hy hem beroemen.
Daer is gout ende menichte van costelijcke steenen, maer een costelijc vat sijn die lippen der wetenheyt.
Neemt wech tcleet des ghee{n}s die borghe gheweest is voor den vreemden, en{de} voor die buyten luyden neemt den pant wech van hem.
Suet is den mensch het broot der loghenen, ende na maels sal sijnen mont veruult worden met gruyse.
Die ghedachte{n} sullen met raden ghesterct worde{n}, en{de} met regime{n}ten behooren die orloghe{n} gheha{n}teert te worden.
Met den ghenen die verborghen rade{n} ontdect, ende bedriechelijck wandelt, en{de} sijn lippen wijde open doet en menghet v niet.
Die sijnen vader en{de} moeder veruloect, diens lampe sal wtgheblasen worden int midde{n} der duysternissen.
Een erffenisse waer toe ghehaest wort int beghinsel, die sal int laetste die ghebenedijdinge derue{n}.
En segt niet ic sal quaet weder gheue{n}, verbeyt den Heere, en{de} hy sal v verlossen.
Ghewicht ende ghewicht is ee{n} afgrijselijcheyt voor den Heere een valsche waghe en is niet goet.
Vanden Heere worden eens mans ganghen beschickt, want wie isser vanden menschen die sijnen wech verstaen can?
Tis den mensch eenen val den heylighen belouen, ende nae die beloften weder roepen.
Een wijs coninck verstroeyt die ongoddelijcke, ende buycht ouer hen eene{n} ghewelfden boghe der triumphen.
Des Heeren lichtuat is des menschen adem, die welck ondersoect alle die verborghentheyt des buycs.
Die bermherticheyt ende waerheyt bewaeren den coninck, ende door goedertierenheyt wort sijnen throon gheuesticht.
Dat verhueghen der ionghelinghen is hen stercheyt, endie weerdicheyt der ouderen is grijsheyt des hayrs.
Die blauwicheyt der wonden sal quade dinghen afvaghen, ende quetsuere{n} int heymelijcste des buycs.
GHelijck die deylinghe{n} der wateren alsoo is eens conincs herte in des Heere{n} hant, werwaerts dat hy wilt sal hy dat neyghen.
Alle weghen eens mans duncken hem oprecht te sijne, maer die Heere weghet die herte{n}.
Bermherticheyt ende ordeel te doen behaecht den Heere meer dan slachofferanden.
Dat verheffen der ooghen is ee{n} verbreyden des herten, dat lichtuat der ongoddelijcker is sonde.
Die ghedachten vanden vromen sijn altijt in oueruloedicheyt, maer alle traghe is altijt in armoede.
Wie scatten vergadert met een loghen tonghe, die is ydel ende onuerstandich, ende hy sal ghestooten worden tot die stricken der doot.
Die roouen der ongoddelijcker sullen hen aftrecken, om dat sij gheen ordeel en hebbe{n} willen doen.
Eens mans verkeerden wech is vreemt, maer wie suyuer is diens werck is oprecht.
Tis beter te sitten in eenen hoeck vanden huyse dan met een kijfachtighe vrouwe ende in een ghemeyn huys.
Die ziele vanden ongoddelijcke begeert quaet, si en sal haers naeste{n} niet ontferme{n}.
Als die boose me{n}sch ghestraft wort, so sal tcleyn kint wijser sijn, ende eest dat eenen wijsen volcht, soo salt wetenheyt crijghen.
Die rechtuerdighe versiert van des ongoddelijcken huys, op dat hy die ongoddelijcke van tquaet soude moghen trecken.
Wie sijn oore stopt totten roep vanden armen, die sal ooc roepen, en{de} en sal niet verhoort worden.
Een verborghe{n} ghifte bluscht die gramschappen, ende die gaue inden schoodt, die seer groote verbolghentheyt.
Een blijscap eest den rechtuerdighen rechtuerdich ordeel te doen, ende eenen grouwel den ghenen die boosheyt doen.
Een man die doelt vanden wech der leeringhen, die sal in die vergaderinghe der ruesen woone{n}.
Wie lecker spijsen bemint die sal in armoede wesen, ende wie wijn ende vette spijsen lief heeft, die en sal niet rijck worden.
Voor eene{n} rechtuerdighe{n} sal die o{n}goddelijcke ghegheue{n} worde{n}, en{de} voor die oprechte, een boose.
Tis beter te woonen in een verlaten landt, dan met een kijfachtighe ende gra{m}moedighe vrouwe,
Eenen begheerlijcken scadt, en{de} olie is in die wooninghe vanden rechtuerdighe{n}, en{de} een onwijs mensch sal dat verstroeyen.
Wie rechtuerdicheyt en{de} bermherticheyt volcht, die sal vinde{n} leue{n}, rechtuerdicheyt, en{de} glorie.
Die stadt van die stercke heeft een wijse beclomme{n}, en{de} hy heeft bedoruen die stercte van haer betrouwe{n}.
Wie sijne{n} mont bewaert en{de} sijn tonghe, die bewaert sijn ziele van benautheden.
Die hoouerdighe en{de} vermetelijcke wort ongheleert gheheete{n}, die in gra{m}scap houerdie bedrijft,
Die begheerte{n} doode{n} den traghe{n}, want sijn handen en hebbe{n} niet willen wercke{n}.
Den gheheelen dach wenscht ende begheert hy, maer die rechtuerdich is sal gheue{n}, en{de} niet ophoude{n}.
Die offeranden der ongoddelijcker sijn afgrijselijc, die gheoffert worden van seer quade wercken.
Een loghe{n}achtich ghetuyghe sal vergae{n}, een onderdanich man sal victorie spreken.
Een ongoddelijck man vesticht sijn aensicht spijtelijck, maer die oprecht is die betert sijnen wech.
Daer en is ghee{n} wijsheyt, daer en is ghee{n} voorsichticheyt, daer en is gheenen raet teghen den Heere.
Dat peert wort bereydt teghe{n} den dach des strijdts, maer die Heere gheeft die salicheyt.
BEter is eenen goeden naem dan veel rijcdo{m}men, bouen siluer en{de} gout is een goede gratie.
Die rijc en{de} die arme sijn malcanderen te ghemoete come{n}, de{n} scepper va{n} hen beyde{n} is die Heere.
Een listich mensch siet dat quaet en{de} hy verbercht hem, die onnoosele is doorghegae{n} en{de} wert ghequelt met scade{n}.
Het eynde va{n}der sedich{eyt} is die vreese des Heeren, rijcdo{m}men, en{de} glorie, en{de} leuen.
Wapene{n} en{de} sweerden sijn inde{n} wech des verkeerde{n}, maer die behoeder sijnder zielen gaet verre van hen.
Het is een ghemeyn segwoort, een ionghelinc by sijnen wech, ooc als hy out gheworde{n} is en sal hi daer af niet gae{n}.
Die rijcke gebiet de{n} arme{n}, en{de} wie ontleent die is ee{n} dienaer des ghee{n}s die leent.
Die booshede{n} saeyet sal quade dinghen maeyen, en{de} met die roede va{n} sijnder gra{m}scappen sal hy voleynt worde{n}.
Die gheneycht is tot bermherticheyt sal ghebenedijt worde{n}, want va{n} sijnen broode{n} heeft hy den arme{n} ghegheue{n}. Victorie en{de} eere sal hy vercrijghe{n} die gauen gheeft, want hy neemt wech die ziele der gheender diese ontfanghe{n}.
Drijft wt den spotter en{de} met hem sal die kijuagie wtgaen, en{de} de twistighe saken en{de} spijtich verwijt sullen ophoude{n}.
Wie des herten suyuerheyt bemint die sal om die gratie sijnder lippen den coninc te vrinde hebben.
Die ooghe{n} des Heere{n} bewaren die kennisse, en{de} die woorden vanden boosen worden omgheworpe{n}.
Die traghe seyt daer is eenen leeuw inden wech, int midden der straten sal ick ghedoot worde{n}.
Een diepe grachte is den mont van ee{n} vreemde vrouwe, op den welcken die Heere gram is die sal daer in valle{n}.
Die sotheyt is ghebonden en eens kints herte, en{de} die roede der castijnghen sal die wtdrijuen.
Wie eene{n} armen bedrieghelijck onrecht doet om sijn rijcdomme{n} te vermeerderen, die salt selue oock eenen rijckeren gheuen en{de} ghebreck hebben.
Mijn sone neycht v oore en{de} hoort die woorden der wijsen, ende steldt v herte tot mijn leeringhe,
die v schoon sijn sal, als ghi die sult ghehouden hebben in uwen buyck, en{de} als die oueruloeden sal in v lippen
op dat inden Heere v betrouwen si, daerom heb icse v heden ghetoont.
Siet ick hebse v in drij manieren bescreue{n}, in die ghedachten, en{de} wetenheyt,
om dat ick v soude toonen die uasticheyt, ende die wtspraken der waerheyt, dat ghy soudt wt dese antwoorden den ghenen die v ghesonden hebben.
En doet gheen ghewelt den armen omdat hy arm is, noch en verdruct den behoeuighen in die poorte niet.
Want die Heere sal sijn sake ordeelen, en{de} hy salse doorsteke{n} die sijn ziele doorsteke{n} hebben.
En wilt gheen vrint sijn van eenen grammoedighen man, noch en wandelt niet met eenen rasenden man,
dat ghy by auontueren sijn paden niet en leert en{de} uwer ziele{n} verargeringe neemt.
En wilt niet sijn met die ghene die hen ha{n}den vestighe{n}, en{de} die hen seluen stelle{n} tot borge{n} voor sculde{n},
wa{n}t eest dat ghi niet en hebt waer mede dat ghyt betalen moecht, wat nootsake eest dat hy een decsel neme wt uwer slaepcameren?
En gaet niet ouer die oude palen die uwe vaders ghestelt hebben,
Hebdi eenen man ghesien rasch in sijn werck? die sal voor coninghen staen, en{de} hy sal voor die onedele niet sijn.
ALs ghy sidt om te eten met eenen prince, so aenmerct neerstelijck wat daer voor v aensicht ghestelt is,
en{de} steldt een mes in v kele eest nochtans alsoo dat ghy v ziele in v macht hebt,
en begheert van sijnen spijsen niet, daer tbroot der loghenen in is.
En wilt niet arbeyden om rijck te worden, maer steldt uwen verstande een mate,
en heft v ooghen niet op tot die rijcdommen die ghy niet hebben en moecht, want sij sulle{n} voor hen seluen vloghelen maken ghelijck des arents, en{de} sullen vlieghen in den hemel.
En eedt niet met eene{n} nijdighen mensch ende en begheert van sijnen spijsen niet,
want op die maniere eens waersegghers en{de} guyghelaers ordeelt hy dat hy niet en weet. Eedt ende drinct sal hy v segghen, ende sijn herte en is met v niet,
die spijsen die ghy gheten hebt suldi weder wtworpe{n}, en{de} v schoon woorden suldi verliesen,
In die ooren der onwijser en spreect niet, want sij sullen die leeringhen van uwer wtspraken versmaden.
En raect die palen der cleynder kinderen niet, ende inden acker der weesen en gaet niet,
want hen naeste is sterck, ende hy sal teghen v ordeelen hen sake.
Laet v herte tot die leeringhe ingaen, en{de} v ooren tot die woorden der wetenheyt.
En wilt den kinde die castijnghe niet ontrecke{n} want eest dat ghy hem metter roeden slaet, hy en sal niet steruen,
ghy sult hem metter roeden slaen, ende sijn ziele suldi vander helle{n} verlossen.
Mijn sone eest dat uwen moet wijs is, soo sal mijn herte blijde sijn met v,
en{de} mijn nieren sullen hen verhueghe{n}, als v lippen sullen oprechte dinghen ghesproke{n} hebben.
En laet v herte die sondaers niet volghen, maer weest inder vreesen des Heeren alle den dach,
want ghy sult hope hebben int wterste, en{de} v verwachte{n} en sal niet wechghenomen worden.
Hoort mijn sone, ende sijt wijs, en{de} scict v herte inden wech.
En{de} wilt niet sijn in die maeltijden der dronckaerts, noch in die brasserie{n} der gheender die vleesch om teten tsamen brenghen
wa{n}t die hen tot drincken stelle{n}, en{de} ghelaghe{n} te voren gheuen, sullen te niet ghaen, en{de} die slapernie sal met verschoerde cleedren ghecleedt worden.
Hoort uwen vadere die v ghewonnen heeft, en{de} en versmaet v moeder niet als sij oudt gheworden is.
Coept die waerheyt, en{de} en wilt gheen wijsheyt vercoopen, en{de} leeringe, en{de} versta{n}denisse.
Die vader vande{n} rechtuerdighe{n} verhuecht he{m} met blijscappe{n}, die eenen wijsen gewonne{n} heeft, sal in he{m} verblijt worde,
laet uwe{n} vader blijde sijn en v moeder, en{de} laetse vrolijck sijn die v ghebaert heeft.
Mijn sone gheeft my v herte, ende laet v ooghen mijn weghen bewaren,
want een diepe grachte is een ghemeyn vrouwe, en{de} eenen enghen put is een vreemde vrouwe,
sij leyt laghen opden wech ghelijck een mordenaer ende wie sij onuerhoets siet, die sal sij dooden.
Wie heeft wee? ende wiens vader heeft wee? wie heeft kijuagien? wiens sijn die grachten? wiens sijn die wonden sonder sake? wie heeft die donckerheyt der ooghen?
en sijn die niet der gheender die inden wijn woonen, en{de} naersticheyt doen om croesen wt te drincken?
En aensiet den wijn niet als hy gheelachtich siet, als sijn verwe int ghelas blincket, hy gaet suetelijck in,
maer ten eynde sal hy bijten als een slanghe, ende ghelijck een basiliscus sal hy sijn venijn wtstorten.
V ooghe{n} sullen vreemde vrouwen sien, ende v herte sal verkeerde dinghen spreken.
Ende ghy sult sijn als slapende int midden vander zee, ende als een ontslapen stierman diet roer verloren heeft,
ende ghy sult segghen. Sij hebben my gheslaghen, ende ten heeft my niet wee ghedaen, sy hebben my ghetrocken, ende ick en hebs niet ghevuelt. Wanner sal ick ontwaken, ende wederom wijn vinden?
EN volcht niet die quade mannen, noch en begheert met hen niet te sijne,
wa{n}t hen herte denct op roouen ende hen lippen spreken bedrieghelijcheden.
Met wijsheyt sal een huys opghetimmert worden, ende doer voersichticheyt versterct,
doer gheleertheyt sullen die kelders ghevult worden met alderhande costelijcken ende schoone{n} rijcdom.
Een wijs man is sterck, ende een gheleert man is vroem ende machtich.
Want met ghescictheyt wort een orloghe ghevuert, ende salicheyt sal wesen daer veel raden sijn.
Den dwaes is die wijsheyt hooghe, in die poorte en sal hy sijne{n} mont niet open doen.
Die denct quaet te doen, sal een sot ghenoemt worde{n}.
Tghepeys van eenen sot is sonde, ende een achterclapper is der menschen affgrijselijcheyt.
Eest dat ghy mishoept als ghy gheuallen sijt inden dach der benautheyt, soe sal v stercheyt ghemindert worde{n}.
Verlost die ghene die ter doot gheleydt worden, ende die ter verderffenissen ghetrocken worden en wilt niet ophoude{n} te verlossen.
Eest dat ghy segghet die macht en heb ick niet, die de herten binnen siet hy verstaet dit, en{de} den behouder uwer zielen en is gheen dinck ombekent, en{de} hy sal den mensch loonen nae sijn wercken.
Eet mijn sone honich, want het is goet, en{de} honichraten seer suet uwer kelen,
alsoe is oock die leeringhe der wijsheyt uwer zielen, die welcke als ghy sult gheuonde{n} hebben, soe suldi in die wterste hope hebben, ende v hope en sal niet vergaen.
En wilt gheen laghen legghen noch en suect gheen ongoddelijcheyt int huys vanden rechtuerdighen, noch en verwoest sijn ruste niet.
Want seuenmael sal een rechtuerdighe vallen, ende weder opstaen, maer die ongoddelijcke sullen vallen int quaet.
Als v viant gheuallen es, soe en verblijdt v niet, ende in sijnen val en laet v herte niet verhueghen,
dat die Heere dit bijauontuere niet en sie, ende dat hem misnoeghe ende dat hy sijn gramscap van hem neme.
En wilt niet kijuen met die alderquaetste, noch en wilt niet volghen die ongoddelijcke,
want die quade en hebben gheen hope der toecomender dinghen, ende het licht vat der ongoddelijcker sal wtgheblasen worden.
Vreest den Heere mijn sone ende den coninck, ende metten achterclappers en menghet v niet.
Want onuersienlijck sal hen verderffenisse opstae{n}, ende wie weet den val van hen beyden?
❧ Dese woerden sijn oock totten wijsen. ☙
Dat bekennen van persoone{n} int oordeel en is niet goet.
Die den ongoddelijcken segghe{n} ghy sijt rechtuerdich, dien sullen die volcken vermalendijden, ende die gheslachte{n} sullen die haten,
die hem straffen, sullen ghepresen worden, ende op hen sal die benedictie comen.
Die lippen sal hy cussen die rechte woerden antwoert.
Bereyt buyten v werck, ende oeffent neerstelijck uwen acker, ende daer nae timmert v huys.
En sijt gheen ghetuych sonder sake teghen uwen naesten, noch en vertreyffelt niemant suetelijck met uwen lippen.
En segt niet. Hoe hy my ghedaen heeft, soe sal ick hem oock doen, ick sal eenen ieghelijcken loonen nae sijn werck.
Doer den acker van eenen traghen mensch heb ick ghegaen, ende doer den wijngaert van eenen sotten man,
ende siet die netelen haddent al veruult, ende die dornen hadden sijn ouerste al ouerdect, ende den onghecalcten muer van steenen was verdoruen.
Het welcke als ick ghesien hadde, soe heb ict in mijn herte ghestelt, ende doer een exempel hebbe ick onderwijsinghe gheleert.
Hoe langhe sult ghy luy mensch slapen? Wanneer suldi van uwen droom opstaen? Een luttel (seg ick) suldi slapen, een weynichsken suldi sluymeren, ende een luttelken v handen te samen legghen om te rusten,
ende uwe armoede sal v comen als een looper, ende die bedelaerscap als een ghewapent man.
DIt sijn oock die parabelen van Salomon die welcke ouerghesedt hebben die manne{n} van Ezechias den coninck van Iuda.
Tes die glorie Godts het woert te verborghen, ende die glorie der coninghen is die redene te ondersoecken.
Den hemel bouen ende die eerde beneden, ende therte der coninghen is ongrondelijck.
Neemt de{n} roest vant siluer, ende daer sal een aldersuyuerste vat wt comen,
neempt die ongoddelijckeyt va{n} des conincs aensicht ende sijnen throon sal doer die rechtuerdicheyt gheuesticht worden.
En vertoont v niet glorioes voer den coninck ende in die plaetse der grooter en staet niet,
wa{n}t tes beter dat v gheseyt worde. Climt herwaerts op, dan dat ghy vernedert wordet voer den prince.
Dat v ooghen ghesien hebben en wilt dat niet lichtelijck int ghekijf voertsbrenghen, op dat ghijt namaels niet en soudt conne{n} ghebeteren als ghy uwen vrient onteert soudt hebben.
V sake tracteert met uwen vrint, ende v verholentheyt en openbaert den vreemde niet
dat hy bijanontueren v niet en bespotte als hijt ghehoort heeft, ende niet op en houde v te verwijten. Die gratie ende vrientscap verlossen, die welcke bewaert voer v, op dat ghy niet versmadelijck en wort,
Als gulden appelen in silueren bedden, is hy die een woert spreect te sijnen tijde,
Als een gulden oor cieraet en{de} een blinckende peerle is hy die eenen wijsen berispt en{de} een onderdanighe oore.
Ghelijc die couwe vanden sneu in den dach des oochst, alsoe is een ghetrouwe bode hem dien wtghesonden heeeft, sijn ziele doet hy rusten,
Als wolcken ende wint ende gheen reghenen daer nae volghende, is een beroe-melijck man, ende sijn beloften niet volbringhende.
Doer verduldicheyt sal een prince versacht worde{n}, ende een sachte tonghe sal die hardicheyt in stucke{n} breken.
Hebdi honich vonden soe etes dat v ghenoech sij, dat ghy bijauontueren versaedt sijnde dat niet wt en braket.
Trect uwen voet aff van ws naesten huys, op dat hy bijauontueren versaet wesende v niet en hate.
Als eenen scicht, ende een sweert, ende eenen scerpen pijl, es een mensch die teghen sijnen naesten valsch ghetuyghenis seyt.
Als eenen verrotten tant ende eenen moeden voet is hy die hem verlaet op eenen onghetrouwen in den dach der benautheden,
ende verliest den mantel inden dach der couden. Als edick in weede asschen is hy die liedekens singhet den boosen herten. Ghelijc die motte den cleede, ende den worm den houte, alsoo let eens mans droeffheyt der herten.
Eest dat v viant hongher heeft soo spijst hem, eest dat hy dorst heeft soe gheeft hem water te drincken,
want ghy sult vierighe colen vergaderen op sijn hooft, en{de} die Heere sal v wederloonen.
Den noorden wint verdrijft die reghenen, ende een suer aensicht verdrijft een achterclappende tonghe.
Tes beter te sitten inden hoeck vanden huyse, dan met een kijfachtighe vrouwe ende in ghemeyn huys.
Cout water eender dorstigher zielen, ende een goede bode van verren lande.
Als een fonteyn metten voete gheroert, ende een vervuylde adere is die rechtuerdighe vallende voer eenen ongoddelijcken.
Ghelijck hem die veel honichs etet dat niet goet en is, alsoo oock die een ondersoecker is der maiesteyt, sal va{n}der glorien verdruct worden.
Ghelijck een open stadt ende sonder omganck der mueren, alsoo is een man die int spreken sijnen gheest niet bedwinghen en can.
GHelijck den sneu inden somer en{de} die reghenen inden oogst, alsoe ombetamelijck is de{n} sot die glorie.
Ghelijck eenen voghel omhooghe vlieghende ende een mussche gaende werwaerts dat haer lust, alsoo sal eenen vloeck te vergheefs teghen iemant ghesproken wech varen.
Een gheessel den peerde, ende eenen breydel den esele, en{de} een roede opden rugghe der onwijser.
En antwoert den sot niet nae sijn sotheyt, dat ghy sijns ghelijck niet en wort.
Antwoert den sot nae sijn sotheyt, dat hy hem seluen niet en laet duncken dat hy wijs is.
Als crepel van voeten en{de} boosheyt drinckende is hy die woerden seyndt doer eenen sotten bode.
Ghelijck te vergheefs ee{n} crepele schoon beenen heeft, alsoo ombetamelijck is in der sotten mont een parabele.
Ghelijck die eenen steen worpt op den hoop va{n} Mercurius, alsoo doet hy die eenen onwijsen eere aendoet.
Ghelijck oft eenen dorn wtspruyte in die hant van eenen droncke{n} me{n}sch, alsoe es die parabele inde{n} mont der dwasen.
Dat vonnisse beslicht die sake{n} en{de} die de{n} dwasen doet swijghe{n} versaecht die gra{m}scappen.
Ghelijck eenen hont die tot sijn wtbrakinghe wederkeert, alsoo is die onwijse die sijn dwaesheyt wederom bedrijft.
Hebdi ghesie{n} eenen me{n}sch die hem laet duncken dat hy wijs is, een dwaes sal meer hope hebbe{n} dan die.
Die traghe seyt den leuw is inden wech, ende die leuwinne in die weghen.
Ghelijck een doore in haer herre ghekeert wort, alsoe wentelt die traghe in sijn beddeken.
Die traghe verbercht sijn handen onder sijn ocsele, ende het is hem arbeyt eest dat hy die weder tot sijnen mont keert.
Die traghe laet hem duncken dat hy wijser is, dan seuen mannen die wijse redenen spreken.
Ghelijck die eenen hont metter ooren grijpt, alsoo is hy die onlijdsaem voerby gaet, ende onderwint hem eens anders kijuagie.
Ghelijck hy scadelijck is die scichten ende spiessen schiet ter doot,
alsoo es een man die bedrieghelijck sijne{n} vrient hinder doet, ende als hy beuonden wort soe seyt hy, Ick hebt al spelende ghedaen.
Alsser hout ghebreect, soe gaet dat vier wt, ende als die heymelijcke twijstmaker wech ghedaen wort, soo houden op die kijuagien.
Ghelijck die colen tot berrende colen ende dat hout totten viere, alsoe verwect een grammoedich me{n}sch kyuagien.
Die woerden vanden oorblaser sijn oft sij simpel waren, ende sij comen tot dat binne{n}ste des buycs.
Ghelijck oft ghy met vuylen siluer wildet vercieren eenen eerde{n} pot, alsoo sijn die opswillende lippen met een alderquaetste herte versaemt.
By sijn lippen wort een viant verstaen, als hy in sijn herte bedrieghelijcheden ouerleyt,
als hy sijn stemme laet soetelijck nedersincken, en ghelooft hem niet, wa{n}t seuen archeden sijn in sijn herte.
Wie den haet bedrieghelijck bedect, diens quaetheyt sal ontdect worden inden raet.
Die eenen cuyl graeft sal daer in vallen, ende die eenen steen wentelt tot hem sal dien wederkeeren.
Een bedrieghelijcke tonghe en bemint die waerheyt niet, ende eenen slibberachtighen mont doet vallen.
EN wilt v niet beroemen vanden morghen niet wetende wat den toecomenden dach voertbrenghen sal.
Laet een ander v prijsen, ende niet uwen mont, eenen vreemden, ende niet uwe lippen.
Steen es swaer ende sandt es lastich, maer die gramscap van eenen dwasen es swaerder dan dese beyde.
Die gramscap en heeft ghee{n} bermherticheyt noch die wtberste{n}de rasernie, en{de} wie sal moghe{n} verdrage{n} de{n} oploop va{n} eene{n} geest tot gramscap verwect?
Beter is een openbaere berispinghe dan verborghe{n} liefde.
Beter sijn die wonden van eene{n} die lief heeft, dan bedrieghelijcke cussinghen des gheens die haet.
Een versade ziele sal honichraten vertreden, ende een hongherighe ziele sal oock bitter dinghen voer suete innemen.
Ghelijck eenen voghel ouervlieghende van sijnen neste, alsoe es een man die sijn plaetse verlaet.
Vander saluen ende versceyden ruecken verhueget herte, ende doer goede raden eens vrients wort die ziele versuet.
Vwen vrient ende ws vaders vrient en verlaet niet, ende in ws broeders huys en gaet niet opden dach ws lijdens. Beter es een ghebuer by, dan een broeder verre.
Gheeft v naerstelijck ter wijsheyt mijn sone ende verblijt mijn herte, dat ick den verwijtende mach een reden antwoerden.
Die listighe het quaet siende is verborghe{n} gheweest, die cleyne kinderen voerby gaende hebben scade gheleden.
Neemt sijn cleedt die borghe bleuen is voer eenen buyten man, ende voer die vreemde neemt hem eenen Pant aff.
Die sijnen naesten ghebenedijt met een groote stemme des nachts opstaende, sal ghelijck wesen eenen die vermalendijt.
Doerdruypende daken in den dach der couden ende een kijfachtighe vrouwe worden by een gheleken,
die haer houdt es ghelijck die den wint houdt, ende olie van sijnder rechter hant sal hyse noemen.
Yser wort met yser scerp ghemaect, ende een mensch maect scerp het aensicht va{n} sijnen vrient.
Die eenen vijchboom bewaert sal sijn vruchten eten, ende die sijns heeren bewaerder es sal gheglorificeert worden.
Ghelijck int water claerlijck scijnen die aensichte{n} der gheender die daer in sien, alsoo sijn der mensche{n} herten openbaer den voersichtighen.
Die helle ende die verderffenisse en worden nemmermeer veruult, desghelijcks sijn des menschen ooghen ooc onuersadelijck.
Ghelijck tsiluer gheproeft wort in de{n} smilt ouen, ende gout int forneys, alsoe wort een mensch gheproeft doer den mont des prijsers. Het herte vanden boosen soect quade dinghen, maer een recht herte suect wetenheyt.
Al waert dat ghy eenen sot stiet in den mortier ghelijck vochtighe gherste met eenen stamper daer op stootende, soo en sal sijn sotheyt van hem niet ghenomen worden.
Bekent neerstelijck het aensicht van uwen beesten ende aenmerct v cudden,
want ghy en sult eewelijck die macht niet hebben, maer die croone sal ghegheven worden van gheslachte tot gheslachte.
Die beemden sijn open, ende dat groeyende cruyt wort vertoont, ende dat hoy es vergadert van die berghen.
Die lammeren sijn om v te cleeden, ende die ionghe boxkens totten prijs vanden acker.
Laet v ghenoech wesen der gheyten melck tot uwer spijsen, ende tot de{n} nootdruft ws huys, ende voer uwer dienstvrouwen cost.
DIe ongoddelijcke vliet als hem niemant en veruolcht, maer die rechtuerdighe sal als eenen leeuw betrouwende sonder veruaertheyt sijn.
Om des lants sonden sullender veele princen int lant sijn, ende om des menschen wijsheyt en{de} kennisse van tghene dat men seyt, sal dleuen vanden vorst verlingt worden.
Een arm man bedrieghelijck onrecht doende den armen, es ghelijck eenen crachtighen slach reghen waer doer den dieren tijt coemt.
Die de wet verlaten prijsen den ongoddelijcken, diese bewaren worde{n} onsteken teghen hem.
Quade mannen en dencke{n} opt ordeel niet, maer die den Heere soecken, aenmercken alle dinghen.
Beter is een arme wandelende in sijn simpelheyt, dan een rijcke in verkeerde weghen.
Soe wie die wet bewaert is ee{n} wijs sone, maer wie brasseerders voet die bescaemt sijnen vader.
Wie rijcdommen vergadert met woeckerien ende doer ouersettinghe die vergadertse tot der armen profijte.
Die sijn ooren aff keert dat hy die wet niet en hoore, diens ghebet sal affgrijselijck wesen.
Wie die rechtuerdighe bedriecht in eenen quaden wech, die sal in sijn verderffenisse vallen, ende die simpele sullen sijn goeden besitten.
Een rijck man laet hem duncken dat hy wijs is, maer een voersichtich arm me{n}sch sal dien ondersoecken.
Int verhueghe{n} der rechtuerdigher is veel glorien, als die ongoddelijcke regneren soe vallen die menschen.
Wie sijn groote misdaden verberghet, die en sal niet voerspoedich sijn, Maer diese belijdt, ende laet, sal bermherticheyt vercrijghen.
Salich es die man die altijt bevreest is, maer die hart van herten is sal gheheel int quaet vallen.
Eenen briesschende leuw, ende eenen hongherighen beyr, is een prince ouer een arm volck.
Een vorst die ghebreck van voersienicheyt heeft die salder veel verdrucke{n} doer valsche versieringhe, maer wie ghiericheyt haet diens daghen sullen langhe worden.
Den mensche die valschelijck veruolcht eender ziele{n} bloet, al eest dat hy vliedt totten poel toe, niemant en wederhout hem.
Die simpelijck wandelt sal salich worde{n}, die verkeerde weghe{n} wa{n}delt sal eens tehoopevalle{n}.
Wie sijn la{n}t bouwet, die sal met broode{n} versaet worden, maer wie ledicheyt volcht die sal met armoede veruult worden.
Een ghetrou man sal seer ghepresen worden, maer wie hem haest om rijck te wesen die en sal niet onnoosel wesen.
Wie int oordeel iemants persoon kent, die en doet niet wel, dese verlaet oock om een bete broots die waerheyt.
Die man die hem haest om rijck te worden, en{de} die andere benijdt, die en weet niet dat hem die aermoede ouercomen sal.
Die eenen man straft sal namaels meer gratie by hem vinden, dan die ghene die doer smeekinghen der tonghen bedriecht.
Die iet heymelijck ontneemt sijne{n} vader en{de} sijnder moeder, ende seyt dat dat gheen sonde en is, die is een medegheselle eens dootslaghers.
Wie sij seluen beroemt ende breedt maect, die verwect kijuagien, maer die inden Heere hoept sal ghenesen worden.
Wie hem op sijn herte betroudt die es sot, maer wie wijselijck wandelt die sal ghepresen worden.
Die den armen gheeft en sal gheen ghebreck hebben, wie den biddenden versmaet die sal armoede lijde{n}.
Als die ongoddelijcke op staen sullen, soe sulle{n} hen die menschen verberghen, als die vergaen sullen sijn, dan sullen die rechtuerdighe vermenichfuldicht worden.
EEnen man die met harden necke versmaet den ghenen die hem straeft dien sal een haestighe verderffenisse ouercomen, ende die ghesontheyt en sal hem niet volghen.
Int vermenichfuldighe{n} der rechtuerdigher sal tghemeyn volc hem verblijden, als die ongoddelijcke die heerscappie aen nemen dan sal tvolc suchten.
Een man die wijsheyt bemint verblijt sijnen vader, maer die hoeren voedt sal sijn goet verquisten.
Een rechtuerdich coninck sal dlant oprichten, een ghierich man sal dat verderuen.
Een mensch die met smeekende en{de} gheveynsde woerde{n} sijnen vrient aenspreect die spraeyt een net sijnen voeten.
Den ongoddelijcken man sonde doende sal eenen strick omuanghen, ende die rechuerdighe salt louen ende blijde sijn.
Die rechtuerdighe kent die sake der armen, die ongoddelijcke en kent die wetentheyt niet.
Quaet doende menschen verderuen die stadt, maer die wijse keeren die rasende gra{m}scap aff.
Een wijs man eest dat hy met eenen sot twistich kijuende is, tsij oft hy hem stoort oft dat hy lacht, hy en sal gheen ruste vinden.
Die bloetghierighe mannen haten den simpelen, maer die rechtuerdighe soecken sijn ziele.
Sijnen gheheelen gheest stort een sot wte, maer een wijs man stelt dien wt ende bewaerten tot namaels.
Een prince die gheerne hoort loghentalen, die heeft alle sijn dienaers ongoddelijck.
Een arme ende sijn scultheere hebben malcanderen ontmoet, haerder beyder verlichter is die Heere.
Een coninck die inder waerheyt den arme recht ordeel doet, diens throon sal inder eewicheyt gheuesticht worden.
Die roede ende die straffinghe gheeft wijsheyt, maer in een kint dat men sijnen wille laet ghebruycke{n} bescaemt sijn moeder.
Int vermenichfuldighen der ongoddelijcker sullen die boosheden vermenichfuldicht worden, ende die rechuerdighe sullen hen nederuallinghen sien.
Onderwijst uwen sone, en{de} hy sal v vermaken, en{de} uwer zielen vruechde{n} gheue{n}.
Als die prophetie vergaet, soe sal tvolck verstroyt worde{n}, maer wie de wet bewaert die is salich.
Een knecht en mach met gheenen woerden gheleert worden, want hy verstaet wel dat ghy segghet, ende hy versmaet te antwoerden.
Hebdi eenen man ghesien haestich om te spreken? va{n}der sotheyt is meer te hopen da{n} va{n} sijn beternisse.
Wie sijnen knecht van ioncs leckerlijck op voedt, die sal hem namaels wederspannich ghevoelen.
Een grammoedich man verwect kijuagie{n}, ende die seer gheneycht is tot stoornisse, sal ooc om te sondighen meer gheneycht sijn.
Den hoouerdighen volcht verneerderinghe, ende den oetmoedeghen van gheeste sal die glorie ontfanghen.
Wie met eenen dief deylt die haet sijn ziele, hy hoort den beswerende, ende hy en gheues niet te kennen.
Die den mensch vreest sal haestelijck vallen, die inden Heere hoept, sal op ghehauen worden.
Vele soecken des princen aensicht, ende vanden Heere coemt het ordeel van een ieghelijcken besonder.
Die rechtuerdighe vereysen den ongoddelijcke{n} man, ende die ongoddelijcke vereysen de ghene die inden rechten wech sijn. Die sone diet twoert bewaert sal buyte{n} die verderffenisse sijn.
DIt sijn die woerden des vergaerders des wtbrakers sone. Het visioen dwelck ghesproke{n} heeft die man mette{n} welcken Godt is, en{de} die versterct sijnde (als Godt met hem woonde) gheseyt heeft.
Ick ben dalder sotste der manne{n} ende die wijsheyt der menschen en is met my niet.
Ick en heb gheen wijsheyt gheleert, ende ick kenne die wetenheyt der heyleghen.
Wie isser opgheclo{m}men ten hemel ende daer aff ghedaelt? wie heeft de{n} wint in sijn handen ghehouden? wie heeft die wateren tsamen ghebonden als in een cleedt? wie heeft opghewect alle die hoecken der aerden? welck is sijnen naem, ende welck is sijns soens naem ist dat ghijt weet?
Elck vierich woert Gods is eene{n} scilt den ghenen die in hem hopen,
en doeter niet toe tot sijnen woerden, dat ghy niet ghestraft en wort, ende loghenachtich ghevonden.
Twee dinghen heb ick v ghebeden, en weyghert my die niet eer ick sterue.
Ydelheyt ende loghen talen maect verre van my. Armoede ende rijcdom en gheeft my niet, maer gheeft my alleen mijnen nootdurft,
dat ick bijauontueren versaet sijnde niet ghetrocken en worde om te loochenen, ende segghe soude. Wie is die Heere? oft dat ick van ghebreckelijcheyt niet ghedwonghen worde om te stelen, en{de} den naem mijns Godts te versweeren.
En besculdicht den knecht niet by sijnen Heere, dat hy bijauontueren v niet en vermalendijde, ende dat ghy neder valt.
Daer is een gheslachte dat sijnen vader vermalendijt, ende sijnder moeder niet en ghebenedijt.
Daer is een gheslachte dat hem selue{n} laet duncke{n} dattet suyuer is, en{de} nochta{n}s en eest niet ghewassche{n} va{n} zijn vuylicheyt.
Daer is een gheslachte wiens ooghen hooghe sijn, ende wiens oochscelen hooch opdraghende sijn.
Daer is een gheslachte dat sweerden heeft voer tanden ende het knouwet met sijnen baectande{n}, om dat eten soude die ghebreck lijdende vander eerden, ende die arme wt die luyden.
Die echele heeft twee dochters segghende, Brengt herwaerts, Brengt herwaerts. Drij dinghen sijn onuersadelijck, ende tvierde dat nemmermeer en seyt tes ghenoech.
Die helle, en{de} der vrouwen buyck, ende deerde die niet versaet en wort van water, maer tvier en seyt nemmermeer tis ghenoech.
Een ooghe die den vader bespot, ende sijns moeders baringhe versmaet, die moeten die rauen van der beken wt picken, ende die ionghe{n} des Arents moeten die eten.
Drij dinghen sijn my swaer, ende tvierde en kenne ic met allen niet.
Den wech des arents inden hemel, der slanghe{n} wech op die aerde, eens scips wech int midden der zee, ende eens mans wech in sijn ioncheyt.
Sulck is dleuen van een vrouwe die een ouerspeelster is, die eet, ende haren mont vaghende seyt, Ick en heb gheen quaet ghedaen.
Doer drij dinghen wort een landt beroert, ende tvierde en cant niet verdraghen.
Doer eenen knecht als hy regneert, doer eenen sot als hy van spijse versaet is,
Doer een hatelijcke vrouwe als die te houwelijcke ghenomen is, ende doer een dienstvrouwe als sij haerder meesterssen erffgenae{m} is gheworden.
Vier dinghen sijn die minste der eerden, ende die selue sijn wijser dan die wijse,
die mieren een amachtich volck, die haer seluen in de{n} oogst spijse bereyt.
Een haesken een onsterck volck, die in die steenrootse sijn rustplaetse maect,
die sprinchanen en hebben gheenen coninc, ende sij gaen allegader by hen scaren.
Een spinne behelpt haer metten hande{n}, ende sij woont inder coninghen huysen.
Drij dinghen sijnder die wel gaen, ende tvierde dat gaet gheluckichlijck,
de{n} leuw dalder stercste der beesten en sal hem van niemants ontmoeten veruaere{n},
eenen haen met opghescorte lendenen, ende eenen ram, ende daer en is gheen coninck die hem wederstaen mach.
Ende die sot ghescenen heeft, nae dat hy om hooghe verhauen is, want hadde hijt verstaen soe soude hy sijn hant op sijnen mont gheleydt hebben.
Maer wie die borste{n} sterckelijck druct om melck daer wt te trecken, die druct daer boter wt, en{de} wie seer crachtelijck wt snuyt die trect bloet wt, ende die gramscappen verwect, die brengt twisten voerts.
❧ Dit sijn die woerde{n} Lamuels des conincs dat visioe{n}, waer doer hem sijn moeder gheleert heeft. ☙
UVat ist mijn beminde? wat ist doch mijns lichaems beminde? wat ist ghy beminde mijnder begheerten?
En gheeft den vrouwen v goeden niet, noch v rijcdommen om die coninghen te vernielen.
En wilt den coninghen (O Lamuel) en wilt den coninghen gheenen wijn gheuen, want daer en blijft gheen secreet waer dronckenscap regneert,
dat sij bijauontueren niet en drincken, ende vergheten die ordeelen, ende veranderen die sake van die kinderen des armen.
Gheeft stercken dranck den droeuighen, ende wijn den ghenen die bitter van herten sijn.
laetse drincken ende vergheten haerder ghebreckelijcheyt, ende dat sij haers drucs niet meer en ghedencken.
Doet uwen mont open den stomme en{de} den saken van allen den kinderen die voer by gaen,
doet uwen mont open, ondersceyt dat rechuerdich is, ende doet recht den ghebreck lijdende ende den armen.
Aleph. Wie sal een stercke vrouwe vinden? van verre ende vanden wtersten palen is haren prijs.
Beth. Haers mans herte heeft op haer betrouwet, ende sij en sal gheen roouen behoeuen.
Gimel. Sij sal hem wederghegheuen goet, ende gheen quaet alle die daghen sijns leuens.
Daleth. Sij heeft ghesocht wolle ende vlas, en{de} sij heeft ghewracht doer den raet van haren handen.
He. Sy is gheworden ghelijck eens coopma{n}s scip, van verre brenghende haer broot.
Vau. Ende des nachts is sij opghestaen, ende heeft den roof haren huysghenooten ghegheuen, ende spijse haren dienstvrouwen.
Zain. Sy heeft eenen acker ghemerct, ende dien ghecocht, van die vrucht haerder handen heeft sij eenen wijngaert gheplant.
Heth. Sy heeft met vromicheyt haer lendenen ghegort, ende haeren arm heeft sij sterck ghemaect.
Theth. Sy heeft ghesmaect en{de} ghesien dat haer hanteringhe goet is, haer lichtvat en sal des nachts niet wtghedaen worden.
Iod. Sy heeft haer hande{n} wtghesteke{n} tot stercke dinghe{n}, en{de} haer vinghere{n} hebbe{n} die spille aenveert.
Caph. Haer ha{n}t heeft sij gheopent de{n} allendighe{n}, ende haer palmen wtghesteken totten armen.
Lamed. Sy en sal voer haer huys niet vreesen van die couwe des sneus, want allen haer huysghenooten sijn ghecleedt met dobbel cleederen.
Mem. Een ghestrijpt cleedt heeft sij voer haer seluen ghemaect, fijn wit lijnwaet en{de} purpur is haer habijt.
Nun. Edel is haer man in die poorten, als hy sidt met die raetsheeren des lants.
Samech. Lijnwaet heeft sij ghemaect en{de} vercocht, ende eene{n} gordel heeft sij de{n} Chananeus gheleuert.
Ain. Stercheyt ende scoonheyt is haer cleedt, ende sij sal lachen in den wtersten daghe.
Phe. Haren mont heeft sij der wijsheyt open ghedaen, ende die wet der goedertierenheyt es in haer tonghe.
Sade. Sy heeft aenmerct die paden haers huys, ende sij en heeft haer broot niet ledich gheten.
Coph. Haer kinderen sijn opghestaen ende hebben haer voer dalder salichste ghepresen, ende haer man heeftse oock gheloeft.
Res. Veel dochteren hebben rijcdommen vergadert, maer ghy hebtse alle te bouen ghegaen.
Sin. Bedriechelijck is die lieflijcheyt ende ydel is die scoonheit, een vrouwe die Godt vreest die sal ghepresen worden.
Thau. Gheeft haer van die vrucht haerder hande{n} ende laet haer wercken in die poorten haer prijsen.
DIt sijn die woerden Ecclesiastes des soens Dauid des conincs van Ierusalem.
Idelheyt der ydelheden heeft gheseyt Ecclesiastes ydelheyt der ydelheden, ende tes alle ydelh{eyt}.
Wat heeft die me{n}sch meer van alle sijnen arbeyt daer hy mede arbeyt onder die sonne?
Dat een gheslachte gaet voer by, ende dander gheslachte coemt aen, maer die eerde staet inder eewicheyt.
Die sonne staet op, ende gaet onder, ende sy keert weder om tot haer plaetse, ende aldaer weder op comende
draeyt sij doort suyde{n}, ende wort ghekeert nae de{n} noorden. Den wint al doerlopende gaet rontsomme, ende coemt wederom in sijn omkeeringhen.
Alle vloeden gaen in die zee, ende die zee en vloeyt niet ouer. Tot die plaetse daer die vloeden wtcomen, keeren sij weder om, dat sij wederom vloeyen soude{n}.
Alle dinghe{n} sijn swaer, die me{n}sch en can die niet wtlegghen met woerden. Die ooghe en wort niet versaedt van sien, noch die oore en wort niet veruult van hooren.
Wat esser dat gheweest heeft? dat selue dat wesen sal, wat eest datter ghemaect is? dat selue datter ghemaect sal worden.
Daer en es niet nieuws onder die sonne, noch niemant en can ghesegghen. Siet dat is nieuwe, wa{n}t het heeft nu al tevoren gheweest in die tijden die voer ons gheweest hebben.
Daer en is gheen ghedenckenisse der voerleder dinghen, noch oock der dinghen die namaels sijn sullen en sal gheen ghedenckenisse wesen, by die ghene die wesen sullen int laetste.
Ick Ecclesiastes heb een coninck va{n} Israel gheweest in Ierusalem,
ende ick heb in mijnen sin voerghenomen te soecken, ende te ondervraghen wijselijck van allen dinghen die onder die sonne ghescieden. Dese alderquaetste becommeringhe heeft Godt den kinderen der menschen ghegheuen dat sij hen daer in becommeren souden.
Ick heb ghesien alle die dinghen die onder die sonne ghescieden, ende siet het is al ydelheyt, en{de} pijnlijcheyt des gheests.
Die verkeerde sijn quaet om bekeeren, ende der sotten ghetal is sonder eynde.
Ick heb in mijn herte ghesproken segghende, Siet ick ben groot gheworden, ende ick heb alle mensche te bouen ghegaen in wijsheyt, die voer my gheweest hebben in Ierusalem, ende mijn versta{n}t heeft veel dinghen wijselijck ghemerct, ende ick heb die gheleert.
Ende ick heb mijn herte daer toe ghegheuen dat ick weten soude voersichticheyt ende leeringhe, ende oock die dolinghen, ende die sotheyt ende ick heb bekent dat hier in oock arbeyt was, ende pijnlijckheyt des gheests,
om dat in veel wijsheden veel verbolghentheden is, ende wie wetenheyt vermeerdert die vermeerdert oock den arbeyt.
HIer om heb ick gheseyt in mijn herte. Ick sal gaen ende oueruloedelijck hanteren die wellusticheden, ende ghebruyken die goede dinghen. Ende ick heb ghesien dat dit oock ydelheyt was.
Dat lachen heb ick gheacht voer dwalinghe, ende totter blijscappen heb ick gheseyt. Waer om wordi bedroghe{n} sonder sake?
Ick heb ghedacht in mijn herte, mijn vleesch aff te trecken van wijne, dat ick mijn herte soude ouergheuen ter wijsheyt, ende scouwen dwaesheyt, tot dat ick sien soude wat den kinderen der menschen nut ware, het welck hen nootelijck ghedae{n} ware onder die sonne in alle tghetal van die daghen haers leuens.
Ick heb mijn wercken groot ghemaect. Ick heb voer my huysen ghetimmert, ende wijngaerden gheplant.
Ick heb houen ende boomgaerden, ghemaect, ende die bepla{n}t met boomen van alderley natuere.
Ende watergroeuen heb ick voer my ghemaect dat ick veruersschen soude die bosschagie der wassender boomen.
Ick heb beseten knechten ende dienst vrouwen, ende ick heb groote familie ghehadt, runderen oock, ende groote cudden van scapen, bouen alle die voer my hebben gheweest in Ierusalem.
Ick heb voer my met hoopen vergadert siluer ende gout, ende rijcdommen van coninghen ende lantscappen. Ick heb my ghemaect sanghers ende sangherssen, ende wellusticheden van die kinderen der menschen, nappen ende scencpotte{n} inden dienst om wijnen te scincken.
Ende ick heb in rijcdommen te bouen ghegaen alle die voer my gheweest hebben in Ierusalem, die wijsheyt is oock by my ghestadich bleuen.
Ende alle dat mijn ooghen begheerden dat en heb ick hen niet gheweyghert, noch ick en heb mijn herte niet verboden te ghebruycken alle wellusticheyt, ende dat hem soude vermaken in alle tghene dat ick bereydt hadde, ende dit heb ick voer mijn deel gheacht waert sake dat ick ghebruycte mijnen arbeyt.
Ende doen ick my ghekeert hadde tot alle die wercken die mijn handen ghemaect hadden, ende tot die arbeyden in die welcke ick te vergheefs ghesweet hadde, soo heb ick in alles ghesien ydelheyt ende pijnlijcheyt des herten, ende datter niet en blijft onder die sonne.
Ick ben ouerghegaen om te aenscouwen die wijsheyt ende die dolinghe{n} ende die dwaesheyt (wat is seyde ick een mensch dat hy soude moghen volghen den coninck sijnen scepper?)
Ende ic heb ghesien dat die wijsheyt te bouen ghinck die dwaesheyt, soo seer alst dlicht versceyden is van die donckerheyt.
Die ooghen vanden wijsen sijn in sijn hooft, een dwaes wandelt in duysternissen. Ende ick heb gheleert dat haerlieder beyden een steruen was.
Ende ick heb gheseyt in mijn herte. Eest dat die sot ende ick eenen onderganck hebben, wat batet my dan dat ick meerder neersticheyt heb ghedaen om die wijsheyt te crijghen. Ende als ick ghesproken hadde met mijn herte, soo bemercte ick dat dit oock ydelheyt was.
Want daer en sal gheen ghedenckenisse wesen vanden wijsen ghelijck noch vanden dwasen inder eewicheyt, ende die toecome{n}de tijden sullen alle dinghen tsamen doer die verghetelijcheyt bedecken. Die gheleerde sterft ghelijck die ongheleerde.
Ende daer om heeft my mijns leuens verdroten siende dat alle dinghe{n} quaet sijn onder die sonne, en{de} dat al ydelheyt en{de} pijnlijcheyt des gheests is.
Wederom heb ick alle mijn neersticheyt versmaedt. Waer doer dat ic onder die sonne alderneerstelijcste ghearbeyt hebbe die eene{n} erffgenaem nae my hebben sal
vanden welcken ick niet en weet oft hy wijs oft sot sijn sal, ende hy sal heerscappie hebben in mijn arbeyde{n}, in die welcke ick ghesweet ende sorchuuldich gheweest hebbe. Isser oock iet soe ydel?
Daer om heb ick opghehouden, en{de} mijn herte heeft verteghen voerts meer te arbeyden onder die sonne.
Want als een ander arbeydt in wijsheyt ende leeringhe ende sorchuuldicheyt, soe laet hy eenen ledighen mensch tghene dat hy vercreghe{n} heeft. Ende dat is oock ydelheyt ende een groot quaet.
Want wat salt eenen mensch baten van alle sijnen arbeyt ende quellinghe sijns gheests, daer hy onder die sonne mede ghepijnicht heeft gheweest?
Alle sijn daghen sijn vol pijnen ende allendicheden, noch des nachts en rust hy niet met sijn ghedachte, ende en is dit niet ydelheyt?
En eest dan niet beter eten ende drincken ende toonen sijnder zielen goet van sijnen arbeyden? en{de} dit es vander hant Godts.
Wie sal alsoo brassen ende soe ouervloedelijck die wellusten ghebruycken als ick?
Eenen goeden mensch heeft Godt in sijn aensicht ghegheuen wijsheyt, en{de} wetenheyt en{de} vrolijcheyt, maer de{n} sondaer heeft Godt ghegheue{n} pijnlijcheyt, en{de} onnutte sorchfuldicheyt, dat hy deen totte{n} anderen doen soude en{de} vergaderen, ende leueren dat den ghenen die Godt behaecht heeft, maer dats ooc ydelheyt en{de} een ydel sorchfuldicheyt des herten.
Alle dinghen hebben eenen tijt, en{de} doer sijn spacien gaen alle dinghe{n} voerbij onder de{n} hemel.
Daer is eene{n} tijt ghebore{n} te worde{n}, en{de} eene{n} tijt te sterue{n}. Eene{n} tijt te plante{n}, en{de} eene{n} tijt wt te trecke{n} datter gheplant is.
Eenen tijt doot te slaen, en{de} eene{n} tijt te ghenesen. Eenen tijt te verderuen, en{de} eene{n} tijt te timmeren.
Eenen tijt te weene{n}, en{de} eenen tijt om te lachen. Eenen tijt om te beclaghen, en{de} eene{n} tijt om te dansen.
Eenen tijt om steenen te verstroyen, ende eenen tijt om te vergaderen. Eene{n} tijt om te omhelsen, en{de} eenen tijt om verre te sijn va{n} omhelsinghe{n}.
Eene{n} tijt te vercrijghen, en{de} eenen tijt te verliesen. Eenen tijt te beware{n}, en{de} eenen tijt wech te worpen.
Eene{n} tijt om va{n} een te snyden, en{de} eenen tijt om aen een te naeyen. Eene{n} tijt te swijghen, en{de} eene{n} tijt te spreken.
Eene{n} tijt der liefde{n}, en{de} eenen tijt des haets. Eenen tijt der orloghen, ende eenen tijt des vreeds.
Wat heeft een mensch meer va{n} sijnen arbeyd?
Ick heb ghesien die pijnlijcheyt die Godt ghegheue{n} heeft den kindere{n} der mensche{n}, dat sij daer in seer becommert souden wesen.
Alle dinghen heeft hy goet ghemaect te sijnen tijde, ende die werelt heeft hy gheleuert tot haerder ondersoeckinghen, op dat die mensch niet en soude vinde{n} dwerck dat Godt ghewracht heeft va{n} tbeghinsel totte{n} eynde toe.
En{de} ick heb ghekent datter niet beters en is dan blijde sijn, ende wel doen in sijn leuen.
Want alle mensch die eedt ende drinct ende siet goet van sijnen arbeyt dat Godts gaue.
Ick heb gheleert dat alle die wercken die Godt ghemaect heeft ghestadich blijuen inder eewicheyt, wy en moghen daer toe niet doen noch aff nemen die welcke Godt ghemaect heeft om dat hi ontsien soude wesen.
Dat ghemaect is dat selue blijft altijt, die dinghen die naemaels sijn sullen, hebben nu te voren gheweest, ende Godt hermaect tghene dat wech ghegaen is.
Ick heb onder die sonne ghesien in die plaetse des ordeels ongoddelijckeyt, en{de} in die plaetse der rechtuerdicheyt ongherechticheyt.
En{de} ick heb in mijn herte gheseyt, den rechtuerdighen en{de} ongoddelijcken sal Godt ordeelen, en{de} den tijt van alle dinck sal dan sijn.
Ic heb gheseyt in mijn herte van die kinderen der mensche{n} datse Godt proeue{n} soude, en{de} toone{n} dat sij ghelijck sijn den beeste{n}.
Daer om isser een steruen des menschs, en{de} der beeste{n}, en{de} haer beyder conditie is ghelijck. Ghelijck die mensch sterft, alsoo steruen die ooc, sij trecken alle insghelijcs adem, en{de} een mensch en heeft niet meer dan een beeste. Alle dinghe{n} sijn der ydelheyt onderworpen
en{de} si gaen allegader nae een plaetse, van eerde sijn sij ghemaect, en{de} sij keeren weder te samen in die eerde.
Wie weet oft den gheest van die kinderen va{n} Adam opwaerts trect, ende oft den gheest va{n} die beeste{n} nederwaerts daelt?
Ende ick heb beuonden datter niet beters en is dan dat een mensch hem verblijt in sijn werck, ende dat dit sijn deel is. Want wie sal hem daer toe brenghen dat hy kenne die dinghen die nae hem comen sullen.
IC heb my ghekeert tot ander dinghen, ende ick heb ghesien die onrechte oueruallinghen met loghene{n} die onder die sonne ghesciede{n}, en{de} die tranen der onnooselen, en{de} gheenen trooster, ende dat sij haer gheweldicheyt niet en connen wederstaen die van alder menschen helpe verlate{n} sijn.
Ende ick heb meer ghepresen die doode dan die leuende,
en{de} ick heb noch saligher dan dese beyde gheacht den ghenen die noch niet gheboren en is, noch niet ghesien en heeft die quade dinghen die onder die sonne ghescieden.
Wedero{m} heb ic aenghemerct alle die arbeyden der menschen, en{de} ick heb ghemerct dat die behendicheden benijdt worden vanden naesten, ende daer om is daer oock ydelheyt inne, ende nooteloose sorghe.
Die dwaes voudt sijn handen te samen, en{de} eedt sijn vleesch segghende,
Beter is een hant vol met rusten, dan beyde die handen vol met arbeyde ende pijnlijcheyt des herten.
Aenmerckende heb ick gheuonden noch een ander ydelheyt onder die sonne.
Daer is eene ende hy en heeft gheene{n} tweeden, noch sone noch broeder, ende nochtans en houdt hy niet op van arbeyden, ende sijn ooghen en worden niet versaedt van rijcdommen, noch hy en herdenct niet segghende, Voer wien arbeyde ick en{de} ontrecke mijn ziele van goede dinghen? daer in is oock ydelheyt, ende een alder quaetste pijnlijcheyt.
Daer om eest beter datter twee te samen sijn da{n} een.Wa{n}t sij hebben gherief va{n} malcanders gheselscap,
eest dat die eene valt, hy sal vanden anderen staende ghehoude{n} worde. Wee de{n} ghene{n} die allee{n} is, wa{n}t als hy valt soe en heeft hy niemant die hem opheft.
Ende eest dat er twee samen slape{n}, soe sullen sy va{n} malcandere{n} verwermt worden. Hoe sal een alleen conne{n} werm worden.
En{de} eest datter iema{n}t de{n} eenen verwint, soe sulle{n} sij twee he{m} wederstae{n}, ee{n} dry dobbel zeelken en sal niet lichtelijck breken.
Beter is een arm kint en{de} wijs, dan eenen ouden coninck ende sot, die niet en can voersien in toecome{n}de tijden,
dat wten kerker en{de} wten ketene{n} somtijts iemant coemt tot den conincrijck, en{de} dat een ander int conincrijck gheboren van armoeden vergaet.
Ick heb alle die leuende ghesien die onder die sonne wandelen metten tweede{n} ionghelinc die voer hen opstae{n} sal.
Sonder eynde is tghetal des volcks van alle die voer hem gheweest hebben, en{de} die namaels sijn sullen en sulle{n} hen in hem niet verblijde{n}, maer dat is ooc ydelheyt ende pijnlijcheyt des gheests.
Bewaert uwen voet gaende int huys Godts, ende coemt by, dat ghy hooren moecht. Want veel beter is die ghehoorsaemheyt, dan der dwaser slachofferanden, die niet en weten wat quaet dat sij doen.
EN wilt niet lichtelijck iet spreken, noch en laet v herte niet rasch sijn om een reden wt te segghen voer Godt. Want Godt is inden hemel, ende ghy sijt op die eerde, daer om laet v woerden luttel sijn.
Nae veel sorghe{n} volghen droomen en{de} in veel woerden sal dwaesheyt gheuonden worden.
Hebdi Gode iet gheloeft en vertrect niet dat te betalen, want een onghetrouwe ende sotte belofte misnoecht hem, maer wat ghy gheloeft hebt dat betaelt,
ende tes veel beter niet te ghelouen, dan naer die ghelofte tbeloofde niet te betalen.
En gheeft uwen mont daer toe niet dat ghy v vleesch soudt doen sondighen, noch en segghet voer den enghel niet. Daer en is gheen voersienicheyt. Op dat Godt by auontueren gram sijnde teghen v woerde{n} niet en verstroeye allen die wercken uwer handen.
Daer veel droomen sijn, daer sijn veel ydelheden, en{de} ontellijcke veel redenen, maer ghy vreest Godt.
Eest dat ghy die allendighe siet tonrecht belieghen, ende ghewelt doende ordeelen, ende dat die rechtuerdicheyt verkeert wort int landscap, en verwondert v niet van dese sake, want bouen den hooghen es een ander noch hoogher, ende bouen dese sijn oock andere noch hoogher,
ende daer bouen is een coninck ghebodt hebbende ouer tgheheel landt dat hem dient.
Een ghierich mensch en sal niet veruult worden met ghelde, ende wie die rijcdom{m}en lieff heeft, die en sal daer aff ghee{n} vrucht nemen, daer om es dat oock ydelheyt.
Daer veel rijcdommen zijn, daer esser oock veel diese eten. Ende wat batet den besitter anders dan dat hy die rijcdommen siet met sijnen ooghen?
Den slaep is suet den ghenen die arbeyt tsij oft hy veel oft luttel eet, maer die satheyt des rijcken en laet hem niet slapen.
Daer es noch een ander dalder quaetste crancheyt, die welcke ick ghesien hebbe onder die sonne, rijcdommen bewaert tot quade van haren Heere.
Want sij vergaen in een alderquaetste pijnlijcheyt, hy heeft eenen sone ghewonnen, die welcke sal in seer groote armoede wesen.
Ghelijck hy naect ghecomen is wt sijns moeders lichaem, alsoo sal hy wederkeeren, ende hy en sal niet met hem wechdraghen van sijnen arbeyt.
Tes met allen een allendighe crancheyt, ghelijck hy comen is alsoo sal hy wederkeeren. Daer om wat batet hem dat hy ghearbeyt heeft inden wint?
Alle die daghen sijns leuens heeft hy gheten in duysternissen, ende in veel sorghen, ende katiuicheyt ende droeffheyt.
Aldus heeft my dit goet ghedocht dat iemant ete ende drincke, ende ghebruycke blijscap wt zijnen arbeyt waer mede hy ghearbeyt heeft onder die sonne, al sijn leuen lanck, dat hem Godt ghegheuen heeft, ende dit is sijn deel.
En{de} allen me{n}sche den welcken Godt ghegheuen heeft rijcdomme{n}, en{de} goet, en{de} heeft hem macht ghegheuen dat hy daer aff eten mach, ende ghebruycke sijn deel ende verblijde hem van sijnen arbeyt.
Dat is Godts gaue. Want hy en sal niet ghenoech ghedachtich wesen der daghen sijns leuens, om dat Godt sijn herte met wellusten becommert.
DAer is noch een ander quaet dat ick ghesien hebbe onder die sonne, en{de} dats emmer seer ghemeyn by die menschen.
Een man den welcke{n} God rijcdommen ghegheue{n} heeft, en{de} goet, en{de} eere, en{de} sijnder zielen en ghebreect niet van alle dat hy begheert, en{de} Godt en heeft hem ghee{n} macht ghegheuen dat hy daer aff ete. Maer een vreemdt mensch sal dat verslinden, dats ydelheyt ende groote allendicheyt.
Eest dat iemant wint hondert wettighe kindere{n}, ende leuet veel iaren, ende dat hy veel daghen des ouderdoms heeft, ende sijn ziele niet en ghebruyct die wellusten van haer goet, ende dat hy ooc begrauenisse derft. Van desen segghe ick dat een verworpelinck beter is dan hy.
Want te vergheefs is hy ghecomen ende hy gaet tot die duysternissen, ende doer verghetenheyt sal zijnen naem wtgheuaecht worden.
Hy en heeft die sonne niet ghesien, noch niet ghekent dat ondersceyt van goet ende quaet,
oock al waert dat hy twee duysent iare{n} leefde, ende niet en heeft dat goet ghebruyct, en gaen alle dinghen niet haestelijck tot eender plaetsen?
Alle den arbeyt des mensche{n} is in sijnen mo{n}t, maer sijn ziele en sal niet veruult worden.
Wat heeft die wijse meer dan een sot? ende wat heeft die arme meer dan dat hy derwaerts gaet daert leuen is?
Beter eest te siene dat ghi begheert, da{n} te begheere{n} dat ghy niet en weet, maer dat is oock ydelheyt, ende een vermetelijcheyt des gheests.
Die noch wesen sal, diens naem is nu ghenoemt ende men weet dat een mensch is, ende dat hy niet en vermach teghen eenen die stercker is dan hy int recht strijden.
Die woerden sijn seer vele, ende sij hebben int ondersoecken veel ydelheden.
UVat noode eest eenen mensch te ondersoecken dinghen die meerder sijn dan hy is, als hy niet en weet wat hem orbaerlijck is in sijnen leuen int ghetal der daghen van sijnder pelgrimagien, ende binnen den tijt die ghelijck een scaduwe voerby ghaet? Oft wie soude hem moghen te kennen gheuen wat nae hem onder die sonne sijn sal.
Beter is eenen goeden naem dan costelijcke saluen, ende den dach der doot, dan den dach der gheboerten.
Beter eest te gaen tot een lijck huys, dan tot dat huys des blijden maeltijts, want int ghene wort vermaent het eynde van allen menschen, ende die leuende peynst watter toecomende is.
Beter is die gramscap dan het lachen, want doer die droeuicheyt des aensichts, wort het herte vanden misdoe{n}de verbetert.
Het herte der wijsen is daer droefheyt is, en{de} therte der dwasen daer blijscap is.
Tes beter ghestraft te worden van eenen wijsen, da{n} doert flatteren der dwasen bedroghen te sijne.
Wa{n}t ghelijck dat gheluyt der bernender dornen onder eenen pot, alsoo is dat lachen van een sot, maer dat is oock ydelheyt.
Loghenachtighe beclappinghe verstoort den wijsen, ende sal die cracht sijnder herten bederuen.
Beter is deynde des biddens dan tbeghinsel. Beter is een verduldich mensch dan een beroemende.
En sijt niet haestich tot gramscap, want die gra{m}scap rust in den schoot vanden dwaes.
En segt niet, wat sake eest meyndi dat die voerleden ierste tijden, beter gheweest hebben dan sij nu sijn? want sulcke vraghe is dwaes.
Profijtelijcker is die wijsheyt met rijcdommen, ende sij baet meer den ghenen die de sonne sien.
Want ghelijck die wijsheyt bescermt, soo bescermt het ghelt ooc, maer dat heeft die wijsheyt ende gheleertheyt meer, dat sij dleuen gheuen haren besittere.
Aenmerct die wercken Godts dat niemant en can ghebeteren den ghenen die hy versmaet.
Inden goeden dach soo ghebruyckt die goede dinghen, ende voer den quaden dach wacht v te voren, want ghelijck desen soo heeft Godt dien ooc ghemaect, dat die mensch teghen hem gheen rechtuerdighe clachten en vinde.
Dese dinghen heb ick oock ghesien in die daghen mijnder ydelheyt. Die rechtuerdighe vergaet in sijn rechtuerdicheyt, ende die ongoddelijcke leeft langhe{n} tijt in sijn quaetheyt.
En wilt niet te veel rechuerdich wesen, noch en weest niet wijser dant van noode is, dat ghy niet verbaest en wort.
En wilt niet seer ongoddelijck doen ende en wilt niet dwaes wesen, op dat ghy niet en sterft buyten uwen tijt.
Tes goet dat ghy den rechtuerdighen onderhoudt, maer oock soo en ontrect v handt van dien niet, want wie Godt vreest die en versuymt niet.
Die wijsheyt heeft den wijsen versterct bouen thien princen der stadt.
Want daer en is gheen rechtuerdich mensch opder aerden die goet doet ende niet en sondight.
Maer oock tot allen woerden die gheseyt worden en wilt v herte niet gheuen, dat ghy bijauontueren niet en hoort den knecht v vermalendidende,
want v conscientie weet wel dat ghy dicmael andere vermalendijt hebt.
Alle dinghen heb ick ondersocht doer wijsheyt. Ick heb gheseyt, Ick sal wijs worden, ende die wijsheyt ghinck
noch veel verder van my dan zij was, ende een hooghe diepte wie sal die connen vinden?
Ick heb alle dinghen doersocht met mijn herte, op dat ick weten soude ende bemercken, ende soecken die wijsheyt ende die redene, ende dat ick kennen soude des sots ongoddelijcheyt, ende die dwalinghe, der onwijser,
ende ick heb een vrouwe gheuonden die bitterder es dan die doot, die welcke is eenen strick der iaghers, ende een nette is haer herte. Haer handen zijn banden, die Gode behaecht sal haer ontvlieden, maer die een sondaer es sal van haer gheuanghen worden.
Siet dat heb ick gheuonden (heeft Ecclesiastes gheseyt) het een ende dander op dat ick die redene vinden soude
die welcke mijn ziele noch soect, ende ick en heb die niet gheuonden. Eenen man heb ick onder duysent ghevonden, maer gheen vrouwe en heb ick onder alle die gheuonden.
Alleenlijck heb ick dat gheuonde{n} dat Godt den me{n}sch recht ghemaect heeft, ende dat hy sij seluen met ontellijcken veel vraghen ghemenghet heeft. Wie is sulck als die wijse? ende wie heeft dat ontbintsel des woerts bekent?
DIe wijsheyt des mensche{n} schijnt in sijn aensicht en{de} die ald{er}machtichste sal sijn ae{n}sicht veranderen.
Ick neme des conincs mont waer, ende die gheboden va{n} Godts eedt.
En haest v niet wech te gaen van sijn aensicht, noch en blijft niet in een quaet werck, want alle dat hy wilt dat sal hy doen,
ende sijn woert is vol machts noch hem en mach niemant segghen. Waer om doedi alsoo?
Die tghebodt bewaert en sal niet quaets ondervinden. Dat herte vanden wijsen verstaet den tijt ende die antwoerde.
Alle saken hebben haren tijt, ende bequaemheyt ende veel is des menschen pijnlijcheyt,
om dat hi niet en weet die voerlede{n} dinghe{n}, en{de} dat hy die toecomende dinghen doer gheenen bode gheweten en ca{n}.
Ten is in des mensche{n} macht niet de{n} gheest te verbiede{n}, noch hy en heeft gheen macht in den dach der doot, noch hem en wort niet toeghelaten te rusten als die orloghe aenstaet, noch die ongoddelijcheyt en sal den ongoddelijcken niet behouden.
Alle dese dinghen heb ick aenmerct, ende heb mijn herte ghegheuen tot alle die wercken die onder die sonne gescieden, somtijts heeft deen mensch ouer den anderen mensch heerscappie tot sijn scade.
Ick heb ongoddelijcke begrauen ghesien, die welcke als sij noch leefden waren in die heylighe plaetse, ende sij worden ghepresen in die stadt als van rechtuerdighe wercken, maer dats oock ydelheyt.
Want voerwaer om dat het vonnisse niet ter stont en wort wtghesproken teghen die ongoddelijcke, soe bedrijuen die kinderen der menschen sonder eenighe vreese quade wercken.
Maer nochtans in dien dat die sondaer hondertmael quaet bedrijft, ende doer die lijdtsaemheyt verdraghen wort soe heb ick bekent dat goet sijn sal den ghenen die Godt vreesen, die sijn aensicht ontsien.
En laet den ongoddelijcken gheen goet wesen, noch en laet sijn daghen niet verlinghet worden. Maer ghelijck een scaduwe laetse voerby gaen die daensicht des Heeren niet en vreesen.
Daer is noch een ander ydelheyt die opder aerden ghesciet, daer sijn rechtuerdighe den welcken quade dinghen ghescieden, als oft sij der ongoddelijcke wercken ghedaen hadde{n}, ende daer sijn ongoddelijcke die soe vrij sijn sonder sorghe, als oft sij der rechuerdigher wercken hadden. Maer dat acht ick oock dalderydelste.
Daer om heb ick ghepresen die blijscap, dat den mensch niet goet en was onder die sonne, dan dat hy ate en{de} droncke, ende blijde ware ende dat hy dit alleene met hem droeghe va{n} sijne{n} arbeyt in die daghen sijns leuens die welcke hem Godt ghegheuen heeft onder die sonne.
En{de} ick heb mijn herte daer toe ghegheuen dat ick die wijsheyt weten soude en{de} verstaen die verstroyende becommeringhe die op deerde ghesciet, daer is een me{n}sch die noch dach noch nacht slaep en neemt met sijnen ooghen.
Ende ick heb verstaen dat die mensch van allen Godts wercke{n} die onder die sonne ghescieden gheen redene gheuinde{n} in ca{n}, en{de} hoe hi meer arbeyt om te soecke{n} soe hy min vinden sal, oock al seyt die wijse dat hijt weet, soe en sal hijt niet moghe{n} vinde{n}.
ALle dese dinghen heb ick ouerleyt in mijn herte dat ict seer neerstelijck verstaen soude. Daer sijn rechtuerdighe ende wijse en{de} hen wercken sijn in die handen Godts, en{de} nochtans en weet die mensch niet oft hy des haets oft der liefden weerdich is,
maer alle dinghen worden tot den toecomenden tijt onseker ghehouden, om dat alle dinghen ghelijckelijck ghescieden den rechtuerdighen ende den ongoddelijcken, den goeden ende den quaden, den suyueren ende onsuyueren, den ghene{n} die slachofferanden offert ende die die sacrificien versmaet, ghelijck die goede soo vaert ooc die sondaer, ghelijck die meyneedighe alsoe vaert ooc die sweert dat warachtich is.
Dat is dalder quaetste onder alle dinghe{n} die welc onder die sonne gesciede{n}. Want die selue dinghen allen menschen ghescieden, waer om dat die herten van die kinderen der mensche{n} veruult worden met quaetheyt, ende versmaetheyt in hen leuen, ende daer nae sullen sij ter hellen waerts gheleyt worden.
Daer en is niemant die eewelijck leuet, ende die dees dincs betrouwen heeft Beter is eenen leuenden hont, dan eenen dooden leuw.
Want die leuende weeten dat sij steruen sullen, maer die doode en weeten voerts niet meer, noch sij en hebben voertaen gheenen loon, want hen ghedenckenisse is vergeten.
Die liefde oock ende den hate ende die nijdicheden sijn te same{n} vergaen, noch sij en hebben gheen deel in dese werelt, en{de} int werck dat onder die sonne ghedaen wort.
Daer om gaet henen ende eedt met blijscap v broot, ende drinct met vrolijcheyt uwen wijn, want v wercken behaghen Gode.
Tot allen tijden laet v cleederen wit sijn, ende en laet die olie van uwen hoofde niet ghebreken.
Ghebruyct het leuen met uwer huysvrouwen die ghy bemint, alle die daghen van dat leuen uwer onghestadicheyt, die v ghegheuen sijn onder die sonne alle den tijt van uwer ydelheyt, wa{n}t dit is ydel in v leuen ende in uwen arbeyt daer ghy mede arbeyt onder die sonne.
Alle dat v handt doen mach dat doet neerstelijck, want daer en sal noch werck, noch reden, noch wijsheyt, noch wetenheyt zijn, in die helle der waerts dat ghy haestelijck vaert.
Ick heb my ghekeert tot een ander dinck, ende ick heb ghesien onder die sonne, dat den loop niet toe en behoorde den rasschen, noch den strijdt den vromen, noch den wijsen tbroot, noch den leeraers die rijcdommen, noch den constenaers die beuallijcheyt, maer dat den tijt ende die auontuer in alle dinghen sijn.
Die mensch en weet sijn eynde niet, maer ghelijck die visschen gheuanghen worden met den anghel, ende die voghelen met den strick beuanghen worden, alsoo worden die menschen ooc gheuanghen in den quaden tijt, als hen dien ouerhoets ouercoemt.
Oock heb ick dese wijsheyt ghesien onder die sonne ende die ghehouden voer daldermeeste.
Daer is gheweest een cleyn stadt ende luttel mannen waren daer inne, een groot coninck is tegen dese comen, ende heeftse belegert, ende heeft daer rontsomme bolwercken ghemaect, ende dat beleg is volbracht gheweest.
Ende daer binnen is gheuonden een arm man ende wijs, ende hy heeft die stadt verlost doer sijn wijsheyt, ende niemant en heeft voertaen ghedachtich gheweest des armen menschs.
Ende ick seyde dat die wijsheyt beter was dan stercheyt, hoe is dan des armen mans wijsheyt versmaet gheweest ende hoe en sijn, zijn woerden niet ghehoort?
Der wijsen woerden worden ghehoort in stillicheyt, meer dan tgheroep va{n} eene{n} prince onder die sotten.
Beter is wijsheyt dan orloossche wapenen, ende die in een sake sondicht sal veel goeds verliesen.
DIe steruende vlieghen bederuen die soeticheyt der saluen. Costelijcker is die wijsheyt ende glorie dan een cleyn sotheyt wat tijts duerende.
Het herte vanden wijsen is in sijn rechte hant, ende therte vanden sot is in sijn slincke handt.
Maer oock een sot inden wech wandelende, want hy onwijs is soe acht hy alle menschen voer sotten.
Eest dat den gheest van een die macht heeft opclimt bouen v, soo en verlaet v plaetse niet, want sachticheyt doet ophouden die aldermeeste sonde{n}.
Daer is een quaet dat ick ghesien hebbe onder die sonne, als by dwalinghe wt comende van des princen aensicht,
dat eene{n} dwaes ghestelt in hoogher weerdicheyt, ende dat die rijcke beneden sitten.
Ick heb ghesien knechten te peerde rijden, ende princen gaende op deerde als knechten.
Wie een grachte graeft die sal daer inne vallen, ende wie eene{n} thuyn ontvlecht, dien sal een slanghe bijten.
Wie steenen verdraecht, die sal daer mede moeyte hebben, ende die hout clieft, sal daer aff ghequetst worden.
Eest dan een ysere wapen bot gheworden is en{de} dat niet en is als te voren, maer dat plomp es gheworden, soo salt met veel arbeyts ghescerpt worde{n}, en{de} na behendighe naerstichyt sal wijsheyt volghe{n}.
Eest dat een serpent bitet in stillicheyt, niet min en heeft hy die heymelijck achterclap doet.
Die woerden van een wijsen mont sijn gratie, ende die lippen vanden onwijsen sullen hem nederworpen.
Tbeghinsel va{n} sijnen woerde{n} is wijsheyt, ende dlaetste sijns monts is een seer quade dolinge.
Een sot maect veel woerden. Een mensch en weet niet wat voer hem gheweest is, ende wat nae hem sijn sal wie sal hem dat moghen te kennen gheuen?
Der dwasen arbeyt sal hen pijneghen, die niet en weten in die stadt te gaen.
Wee v ghy lant die{n}s coninck een kint is, ende diens princen smorghens vroech eten.
Salich is dlandt welcs coninck edel is, en{de} welcs princen te hare{n} tijde eten, om gheuoedt te sijne niet tot ouerdaet.
Doer luyheden sal die solderinghe der kepers nedersinke{n}, ende doer die slapheyt der handen sal thuys doer druppen.
Tot lachen make{n} sij broot ende den wijn om dat sij drinckende blijde maeltijde houden souden, ende den ghelde sijn alle dinghen onderdanich.
In v ghedachte en lastert den coninck niet, en{de} int secreet van uwer slaepcameren en vermaledijt den rijcken niet. Want oock die voghelen des hemels sullen v stemme draghen, ende die vloghelen heeft sal die meyninghe bootscappen.
UVerpt v broot op die voerbijgaende wateren want nae veel tijden suldi dat vinden.
Gheeft een deel den seuenen en{de} oock den achten, want ghy en weet niet wat quaet datter comen sal op die eerde.
Eest dat die wolcken veruult sullen wesen, soe sullen sij reghen op die eerde wtstorten. Eest dat een hout valt ten suyden oft ten noorden, in wat plaetse dat valt daer salt sijn.
Wie de winden gade slaet, die en saeyt niet, en{de} wie de wolcken aenmerct die en sal nemmermeer maeyen.
Alsoe ghy niet en weet, welck den wech des wints es, ende in wat manieren die beenderen tsamen ghevoecht worden in den buyck van eender bevruchter vrouwen, alsoo en weet ghy niet die wercke{n} Godts die een maker is van alle dinghen.
Des morghens vroech saeyt v saet, en{de} tsauonts en laet v hant niet ophouden, want ghy en weet niet wat meest voertcomen sal, dit oft dat, ende eest dat beyde tsamen voertcoemt, soo salt beter sijn.
Dlicht is soet, ende ghenoechelijck eest metten ooghen die sonne te sien.
Eest dat een mensch veel iaren leeft, ende dat hy in alle dese blijde is, soe moet hy ghedachtich wesen des donckeren tijts, ende van vele daghen, die welcke als sij comen sullen sijn, soe sullen die voerleden dinghen van ydelheden ghestraeft worden.
Hier om soo verblijt v ionghelinck in v ionghe iuecht, ende laet v herte int goet wesen in die daghe{n} uwer ioncheyt, ende wandelt in die weghen ws herten, ende in dat aenscouwen uwer ooghen, en{de} weet dat v voer alle dese dinghe{n} die Godt ombrenghe{n} sal ten ordeele.
Doet die gramscap wech van uwer herten, ende doet die quaetheyt van uwen vleesche.Want die ioncheyt ende wellusticheyt sijn ijdel.
GHedenct ws sceppers in die daghen uwer ioncheyt, eer den tijt des lijdens come, ende eer die iaren ghenaken vanden welcke{n} ghy sult segghen, sij en behaghen my niet,
eer die sonne verduystere, ende dlicht ende die mane, ende die sterren, en{de} eer die wolcke{n} wedercome{n} nae den reghen,
als die bewaerders des huys beuen sullen, ende die alder stercste mannen wanckelen, ende als die molenarinnen sullen ledich sijn in cleynen ghetale, ende als verduystert sullen worden die sienders doer die gaten,
ende sullen die dooren sluyten in die strate met een neder stemme der molenarinnen, ende sullen opstaen totten gheluyt van eenen voghel, als alle die dochteren des sancs sullen doof worden.
Ende als die hoochden oock sullen vreesen ende ontsien inde{n} wech, als den amandel boo{m} sal bloeyen die sprinchaen sal vet worden en{de} die capparen sulle{n} verdoruen worde{n}. Want die mensch sal gaen int huys van sijnder eewicheyt. Ende sij sullen die straten ommegaen claghelijck weenende.
Eer dat tsilueren seelken ghebroken worde, ende eer dat die gulden huyue wederom loope, ende die cruycke ghebroken worde op die fonteyne, ende dat rat ghebroken worde op den put,
ende eer dat het stoff wederkeere in sijn eerde daert aff was, ende dat den gheest weder gae tot Gode dien ghegheuen hadde.
Idelheyt der ydelheyt heeft Ecclesiastes gheseyt, ende alle dinck is ydelheyt.
Ende doen die Ecclesiastes was dalder wijste, soo heeft hy tvolck gheleert, ende vertelt tghene dat hy ghedaen hadde, ende ondersoecke{n}de heeft hy veel ghelijckenissen ghemaect.
Hy heeft nutte woerden ghesocht, ende bescreuen seer oprechte redenen, ende vol waerheden.
Die woerden der wijsen sijn als steecysers, ende ghelijck naghelen diep in gheslaghen, die doer der meesters raet ghegheuen sijn van eenen herder.
Meer dan dese mijn sone en wilt niet soecken. Va{n} vele boecken te maken en is gheen eynde, ende vele ouerdenckens is des vleeschs quellinghe.
Deynde van spreken laet ons al tesamen hooren. Vreest Gode, ende onderhoudt zijn gheboden, want dat is alle mensch.
Ende alle dinghen die ghedaen worden sal Godt int ordeel brenghen voer alle verdoeltheyt, tsij oft goet is oft quaet.
HY cusse mi met dat cussen sijns monts, want v borsten sijn beter dan wijn,
welriekende nae die alderbeste saluen. Wtghestorte olie is uwen naem, daer om hebben v die ionghe dochterkens lief ghehadt.
Trect my, wy sullen nae v loopen inden rueck van uwe saluen. Die coninck heeft my binnen gheleyt in sijn kelderen wy sullen ons verhueghen en{de} verblijden in v, ghedachtich uwer borsten bouen den wijn, die oprechte hebben v lief.
Ick ben swart maer schoon van ghedaente, ghy dochteren van Ierusalem ghelijck die tabernakelen van Cedar, als Salomons vellen.
En wilt my niet aenmercken dat ick bruyn ben, want die sonne heeft my ontverwet. Mijns moeders kinderen hebben teghen my ghestreden, sij hebben my een bewaerdersse der wijngaerden ghestelt, ick en heb mijnen wijngaert niet bewaert.
Gheeft my te kennen ghy den welcken mijn ziele bemint, waer ghy weydet, waer ghy rustet inden middach, op dat ick niet en beghinne herwaerts ende derwaerts woestelijck te loopen, nae die cudden uwer ghesellen.
Eest dat ghy v seluen niet en kent o alderschoonste onder die vrouwen, soe gaet wt ende volcht achter die voetstappen der cudden, ende weydt v bocken by die tabernakelen der herderen.
By mijnder rijdinghen in Pharaos waghenen heb ick v gheleke{n} mijn vriendinne.
Schoon sijn v wanghen als eender tortelduyuen, uwen hals is ghelijck hals cieraeten.
Gulden ghewronghen ketenkens sullen wy v maken, ghescakiert met siluer.
Doen die coninck in sijn ruste was, soe heeft mijnen nardus haren rueck ghegheuen.
Een bondelken myrrhen es mijn lief my, tusschem mijn borsten sal hi woonen.
Eenen druyf van Cypers es mijn lief my, in die wijngaerden van Engaddi.
Siet ghy sijt schoone mijn vriendinne, siet ghy sijt schoone, v ooghen sijn als der duyuen.
Siet ghy sijt schoone mijn lief ende cierlijck. Ons beddeken is bloemich,
die keyers van onsen huysen sijn va{n} Cederen, die haenbalken van Cypressen.
IC ben een bloeme des velts, en{de} een lelie der dellinghe{n}.
Ghelijc een lelie onder die dorne{n}, alsoe is mijn vriendinne onder die dochtere{n}.
Ghelijc eene{n} appelboo{m} onder die boome{n} der bosschagien, alsoe is mijn lief onder die sonen. Onder die scaduwe va{n}de{n} ghene{n} die ic begheert hadde heb ic gesete{n}, en{de} sijn vrucht is suet mijnder kele{n}.
Hi heeft my gheleydt in de{n} wijn keldere, hy heeft die liefde in my ghescict.
Onderset my met bloeme{n}, omset my met appele{n}, wa{n}t ick quele va{n} liefde{n}.
Sijn slincke hant is onder mijn hooft en{de} sijn rechte ha{n}t sal my omhelsen.
Ic beswere v ghi dochtere{n} va{n} Ierusale{m} by die capretten en{de} herten der velden, dat ghy niet en wect noch en doet ontwake{n} mijn lief tot dat sij selue wilt.
Die stemme van mijne{n} beminden, siet dese coemt springhende op die berghe{n}, ouerspringhe{n}de die hueuele{n}.
Mijn beminde is ghelijck een capret en{de} een hindeke{n} der herten, siet hy staet achter onsen want siende doer die vinsteren, en{de} van verre siende doer die tralie{n}.
En{de} mijn beminde spreect my toe. Staet op haest v mijn vriendinne, mijn duyue, mijn schoone, ende coemt,
wa{n}t den wintere is nu voerbij ghelede{n}, de{n} reghe{n} is wech ghegaen en{de} ouerlede{n}.
Die bloeme{n} sijn ghesien in ons lant, den tijt des snoeyens is aen ghecomen. Die stemme der tortelduyue{n} is ghehoort in ons lant,
de{n} vijchboom heeft sijn vroeghe vijghe{n} voerts ghebracht, die bloeyende wijngaerde{n} hebbe{n} ruec ghegheue{n}. Staet op mijn vrie{n}dinne, mijn schoone en{de} coemt.
Mijn duyue in die gate{n} der steenroetsen, in dat hol vanden muer, thoont my v aensicht, laet v stemme luyde{n} in mijn oore{n,} want v stemme is soete en{de} v aensicht schoone.
Vangt ons die cleyne voskens, die de wijngaerden verderuen, want onsen wijngaert is ghebloeyt.
Mijn beminde is mijn, en{de} ich ben sijn, die welcke ghevoedt wort tusschen die lelien,
tot dat den dach op comet, ende die scaduwe{n} nederdalen. Keert wederom, Mijn beminde weest ghelijck dat capret en{de} dat hindeken der herte{n} op die berghe{n} va{n} Bethel.
IN mijn beddeke{n} in die nachte{n} heb ic gesocht dien mijn ziele bemint. Ic heb hem gesocht en{de} niet gheuonde{n}.
Ic sal opstae{n}, en{de} omgae{n} die stadt, doer die straetke{n}s en{de} straete{n} sal ic hem soecken dien mijn ziele bemint. Ic heb hem ghesocht en{de} niet gheuonde{n}.
Die wakers hebben my gheuonde{n} die de stadt beware{n}. En hebdi hem niet ghesien dien mijn ziele bemint?
Een luttelke{n} nae dat ic hen voer by ghegaen was, heb ic vonde{n} den ghenen die mijn ziele bemint. Ic heb hem ghehouden en{de} ick en sals niet laten gaen, tot dat ick hem binnen brenghe in mijns moeders huys, en{de} in die slaepcamer der gheender die my ghebaert heeft.
Ic besweere v ghy dochteren va{n} Ierusale{m} by die capretten en{de} herte{n} der velde{n} dat ghi niet en wect, noch en doet ontwake{n} mijn lief tot dat sij selue wilt.
Wie is dese die opclimt doer die woestijne ghelijc een roedeke{n} des roocs wt die costelijcke specerien va{n} myrrhen, en{de} wierooc, en{de} va{n} alderley poeder des apotekers?
Siet rontsom Salomons beddeke{n} gaen tsestich stercke van die alderstercste van Israel,
alle houdende sweerde{n}, en{de} ter orloghe{n} seer gheleert, eens ieghelijcs sweert is op sijn dgie om die nacht vreesen.
Die coninck Salomon heeft een rosbaer voer hem selue{n} ghemaect van Libanus hout,
die columnen va{n} dien heeft hy silueren ghemaect, dat leensel gulde{n}, de{n} opga{n}ck va{n} purpure{n}, dat middelste heeft hy met liefde{n} ghepaueyt om die dochtere{n} va{n} Ierusale{m}.
Gaet wt en{de} besiet ghi dochtere{n} va{n} Sion den coninck Salomon in sijn crooneme{n}t waer mede hem sijn moeder ghecroont heeft op de{n} dach van sijnder bruloft, en{de} inden dach va{n} sijns herte{n} blijscap.
HOe schoon sijdi mijn vrindinne, hoe scoone sijdi? v ooge{n} sijn der duyue{n}, sonder dat daer binne{n} verborghe{n} is. V hair is als die cudde{n} der gheyte{n} die opgheclomme{n} sijn vanden bergh Galaad.
V tande{n} sijn als cudde{n} va{n} ghescore{n} scape{n} die opgeclomme{n} sijn vander wasscherie{n}, alle gader sijn sij tweelinghen voertbrenghe{n}de, en{de} onder hen en is gheen onvruchtbaer.
Ghelijck eene{n} purpure{n} hairbant sijn v lippen en{de} v wtsprake is suete. Ghelijck een affghebroke{n} stuck va{n} eene{n} granaet appel, alsoo sijn v wanghe{n}, sonder tghene datter binne{n} in verborghen is.
Ghelijck Dauids torre is uwen hals, die ghetimmert is met voercanteele{n}, duysent scilde{n} hanghen daer wt, alderande wape{n} der stercke{n}.
V twee borsten sijn als twee ionghe hindekens eens caprets tweelinghe{n}, die ghevoet worde{n} in die lelien
tot dat den dach coel worde, en{de} dat die scaduwen neder dale{n.} Ic sal gaen totten berch der mirrhen en{de} tot den hueuele des wieroocs.
Gheheel schoon sijdi mijn vriendinne, en{de} gheen smette en is in v.
Coemt van Libanus mijn bruyt, coemt van Libanus, coemt ghi sult ghecroont worde{n} va{n} den oppersten Amana van den top van Samir, en{de} Hermon, va{n} die slaepholen der leuwen, van die berghen der lupaerden.
Ghy hebt mijn herte ghewont mijn suster mijn bruyt, ghi hebt mijn herte ghewont met een va{n} uwe{n} ooghe{n}, en{de} met een hair va{n} uwen halse.
Hoe schoon sijn v borsten mijn suster mijn bruyt, schoonder sijn v borsten dan wijn, en{de} den rueck va{n} uwen welriekende salue{n}, is bouen alle costelijcke specerien.
Druyppende honichrate sijn v lippen mijn bruyt honich en{de} melck sijn onder v tonghe, en{de} den rueck va{n} uwen cleedere{n} is ghelijck den rueck des wieroocs.
Eenen beslotenen hoff sijdi mijn suster mijn bruyt eene{n} beslotene{n} hoff, ee{n} toegheseghelde fonteyne.
V spruytke{n}s sijn een paradijs va{n} granaet appel boome{n}, met die vruchte{n} der appele{n}.
Cypere{n} met nardus, nardus en{de} sofferaen, Cassiafistele ende caneel met alle die boomen va{n} Lybanus, myrrha en{de} aloe met alle die beste salue{n}.
Een fonteyn der houen, eenen put der leue{n}der wateren, die met een ghedruysch vliete{n} va{n} Lybano.
Staet op noortwint, en{de} coemt suytwint, en{de} doerwaeyt mijne{n} hoff, en{de} laet sijn welriekende specerien vloeyen.
MYn beminde coeme in sijne{n} hoff, op dat hy ete die vrucht sijnder appelboome{n}. Coemt in mijne{n} hoff mijn suster mijn bruyt, ic heb mijn myrrhe ghemaeyet met mijne{n} costelijcken specerien, ick heb gheten hoenichraten met mijnen hoenich, ick heb mijnen wijn ghedroncken met mijnen melcke, eet vrienden, en{de} drinct, en{de} wert droncken alderliefste.
Ick slape en{de} mijn herte waect. Die stemme mijns beminde cloppende. Doet my ope{n} mijn suster, mijn vriendinne, mijn duyue, mijn ombesmette want mijn hooft es vol dauws, en{de} mijn hair vlechten vol druppele{n} der nachte{n}.
Ick heb my ontcleedt van mijnen rock, hoe sal ic daer mede ghecleedt worden? Ick heb mijn voeten ghewasschen, hoe sal ick die vuyl maken?
Mijn beminde heeft sijn hant ghesteken doer tgat, en{de} mijne{n} buyck verscrickte va{n} sijne{n} aentasten.
Ic ben opghestaen dat ic mijnen beminden open doen soude, mijn hande{n} druypten myrrhe, en{de} mijn vingheren waren vol va{n} die alderbeeste myrrhe.
Die grendele va{n} mijnder doore{n} heb ic mijnen beminden gheopent, maer hy was gheweken, ende voerbij ghegaen. Mijn siele is ghesmolten doen hy sprack, ic heb ghesocht, en{de} en heb hem niet vonden, ick heb gheroepen ende hy en heeft my niet gheantwoert.
Die bewaerders hebben my vonden die de stadt ommegaen, sij hebben my gheslaghen, en{de} my ghewont, die wachters der mueren hebben my mijnen mantel ghenomen.
Ic beswere v ghy dochtere{n} van Ierusalem, eest dat ghy mijnen beminden vint dat ghy hem bootscapt dat ick van liefden quele.
Hoedanich is v beminde wt den beminden, o alderschoonste der vrouwen? Hoedanich is v beminde wt den beminden, dat ghy ons alsoo besworen hebt.
Mijn beminde is wit ende root verwich, wt ghecoren wt dusentich.
Sijn hooft is dalderfijnste gout. Sijn hair vlechten sijn ghelijck opghehauen tacken der palmboomen, swart ghelijck een raue.
Sijn ooghen sijn als die duyuen op die riuierkens der wateren, die met melcke ghewasschen sijn, ende rusten neder by die alder volste vloeden.
Sijn wanghen sijn ghelijck hoef beddekens der costelijcker cruyden besaeyt van den apotekers. Sijn lippe{n} sijn lelien druyppende die beste myrrhe.
Sijn handen sijn ront ghedraeyt gulde{n}, vol Hyacinthen. Sijnen buyck is yuoiren ondersceyde{n} met Saphiren.
Sijn beenen sijn marmoren columne{n} die ghefundert sijn op gulden basementen. Sijn ghedaente is als Libanus, wtghecore{n} als cederboome{n}.
Sijn kele is daldersuetste en{de} gheheel lieflijck, sulck is mijn beminde en{de} hy is mijn vrient dochtere{n} van Ierusale{m}.
Waer henen is v beminde wech ghegae{n} o alderschoonste der vrouwen? werwaerts is v lief aff gheweken, en{de} wy sullen hem met v suecken?
MYn beminde is nederghedaelt in sijne{n} hoff tot dat hoefken der costelijcker specerien, dat hy ghevoet soude worden in die houen en{de} lelie{n} vergaderen.
Mijn beminde is mijne en{de} ick ben zijne die gheuoet wort tussche{n} die lelie{n}.
Schoo{n} sijdi mijn vriendinne, suet en{de} cierlijck ghelijck Ierusalem, veruaerlijck als een wel ghescicte slachorden der heyrlegheren.
Keert v ooghen va{n} my want sij hebben my doen wech vlieghen. V hairen sijn ghelijck een cudde gheyten die hen openbaerden va{n} Galaad.
V tanden sijn als een cudde scapen die op gheclomme{n} sijn vander wasscherien, alle met tweelinghen, en{de} daer en is gheen onvruchtbaer onder hen.
Ghelijck die scorsse vande{n} granaet appel alsoe sijn v wanghen, sonder v verborghentheden.
Tsestich sijnder coninghinne{n}, en{de} tachtentich concubinen, en{de} der iongher dochteren en is gheen ghetal.
Eene is mijn duyue mijn volmaecte, een is haerder moeder wtuercoren der gheender die haer ghebaert heeft. Die dochtere{n} hebbense ghesie{n}, en{de} als dalder salichste ghepresen die coninghinne{n} en{de} concubinen, en{de} sij hebbense gheloeft.
Wie is dese die voert coemt als eene{n} opgaende dagheraet, schoon als die mane, wtghecoren als die sonne, veruaerlijck als een slachorde{n} der heyrleghere{n} wel ghescict?
Ic ben nederghedaelt inden hoff der note{n}, dat ick sien soude die appelen der dellinghen, en{de} dat ic besien soude oft de{n} wijn-gaert ghebloeyt ware, ende oft die granaet appelen wtghesproten waren.
Ick en hebs niet ghewete{n}. Mijn ziele heeft my verbaest ghemaect om die waghenen van Aminadab.
Keert weder, keert weder, ghy Sunamitinne, keert weder, keert weder dat wij v aensien moghen.
VVat suldi sien in die Sunamitinne anders dan reyen der heyrleghere{n}? Hoe schoo{n} sijn v ganghen in die schoenen, ghy dochter des princen? Die voechselen van uwen dgyen sijn ghelijck halsbanden die ghemaect sijn door die hant des constenaers.
Vwen nauel is eenen ghedraeyden nap den welcken nemmermeer dranck en ghebreect, uwen buyc is ghelijck eenen hoop terwe{n} omsedt met lelien.
V twee borsten sijn ghelijc twee hindekens tweelingen van een capret.
Vwen hals is ghelijck eenen yuoren torre. V ooghe{n} sijn ghelijck die vijuers in Hesebon die in die poorte sijn van die dochter der menichten. Vwen nase is als den torre van Libanus die teghen ouer Damascus siet.
V hooft is als Carmelus, ende den crans ws hoofts is als des conincks purpure ghebonden in ploeyen.
Hoe schoon sijdi en{de} hoe cierlijck alderliefste in wellusticheden?
V hoochde is ghelijck worden den palmboom, ende v borste{n} den wijndruyuen.
Ick heb gheseydt ick sal opden palmboom climmen, en{de} sijn vruchten aengrijpen, en{de} v borsten sullen wesen als die druyuen des wijngaerts, en{de} den rueck ws monts als der appele{n}.
V kele is ghelijc den besten wijn, weerdich mijnen beminden om te drincken, en{de} sijn lippen en{de} tande{n} om te herknouwe{n}.
Ick hoor mijnen lief toe, en{de} tot my is sijn toekeeringhe.
Coemt mijn beminde, en{de} laet ons wtgaen int velt, laet ons woonen in die lanthuysen.
Laet ons vroech opstaen tot die wijngaerden, laet ons besien oft den wijngaert ghebloeyet is, en{de} oft die bloemen vruchten voorts brenghen, oft die granaet appelen ghebloeyt hebben, daer sal ick v mijn borsten gheuen.
Die Mandragoren hebben rueck ghegheuen. In onse poorten alle die appelen nieuwe ende oude mijn beminde heb ick voor v bewaert.
VVie mocht mi gheuen v mijne{n} broeder suyghende mijns moeders borsten, dat ick v buyten vonde, en{de} dat ic v mocht cussen, en{de} dat my nv niemant en versmade?
Ick sal v grijpe{n} ende leyden in mijns moeders huys. Daer suldi my leeren, en{de} daer sal ick v eenen dranck gheue{n} van den ghemaecten wijn, en{de} den most van mijnen granaet appele{n}.
Sijn slincke hant is onder mijn hooft en{de} sijn rechte hant sal my omhelsen.
Ick besweere v ghy dochteren van Ierusalem dat ghy niet en wect, noch en doet ontwake{n} mijn lief tot dat si wilt.
Welck is dese die opclimt vander woestijnen van wellusticheden oueruloeyende leuende op haren beminden? Onder den appel boo{m} heb ick v ghewect daer is v moeder onteert, daer is si gesceynt die v gebaert heeft.
Stelt my als een teeke{n} op v herte, als een teeken op uwen arm, want die liefde is sterc als die doot, die ialoursheyt is hart als die helle, , haer lampen sijn als lampen des viers ende der vlamme{n}.
Veel wateren en sullen die liefde niet moghen wtblusschen, noch gheen vloeden en sullen die oueruallen. Eest dat een me{n}sch gheeft alle tgoet sijns huys voor die liefde soo sal hy dat als voor niet versmaden.
Ons suster is cleyne, ende sij en heeft gheen borsten, wat sullen wij onser suster doen opde{n} dach als sij aenghesproken sal worden.
Is sij eenen muer soo laet ons daer op timmeren silueren voorcanteelen, is sij een doere soo laet ons die tsamen voeghen met Cedren barderen.
Ick ben eenen muer, ende mijn borsten ghelijck eenen torre nae dat ick gheworden ben voor hem als vrede vindende.
Eenen wijnghaert hadde die vreedsamighe in die plaetse die volck heeft, hy heeft dien gheleuert den bewaerders, ee{n} man brengt voor die vrucht van dien duysent silueren penninghen.
Mijnen wijngaert is voor my. V duysent vreedsamighe, ende twee ho{n}dert den ghene{n} die sijn vruchten bewaren.
Die daer woont in die houen, die vrinden luysteren doet my v stemme hooren.
Vliet mijn beminde, ende wort ghelijck den capret, ende den hinde der herten op die berghen der specerien.
BEMINT die rechtuerdicheyt ghy die deerde ordeelt. Gheuoelt vanden Heere in goetheyt en{de} in simpelheyt des herte{n} soect hem,
want hi wort gheuonden vande{n} ghenen die hem niet en tempteren, en{de} hy openbaert hem den ghene{n} die in hem gheloouen,
want verkeerde ghedachten versceyden van Godt, maer die gheproefde duecht berispt die onwijse,
want in een quaetwillighe siele en sal die wijsheyt niet comen, noch sij en sal niet woonen in een lichaem dat den sonden onderdanich is.
Want den heylighen gheest der onderwijsinghe{n} sal vanden gheueynsden vlieden, en{de} hy sal sij seluen aftrecken van die ghedachten die sonder verstant sijn, en{de} hy sal ghestraeft worde{n} van die ouercomende ongherechticheyt.
Want goedertieren is den gheest der wijsheyt, en{de} hy en sal den vermalendijde{n} niet verlossen van sijnen lippen, want Godt is sijnder niere{n} ghetuyghe, en{de} sijnder herten een warachtich doorsoecker, en{de} een hoorder sijnder tonghen.
Want den gheest des Heere{n} heeft veruult den omganc der eerden, ende tghene dat alle dinghe{n} onthoudt heeft die wetenheyt der stemmen.
Daerom wie ongherechticheden spreect die en mach niet verhole{n} blijuen, noch hem en sal niet voorby gaen dat straffende oordeel,
want in die ghedachten vanden ongoddelijcken sal die ondervraghinghe wesen, maer dat ghehoor van sijnen woorden sal tot Godt comen, ter straffinghe sijnder booshede{n}.
Want die oore der ialoursheit hooret al, ende dat gherucht der murmuratien en sal niet verborghen worden.
Daerom wacht v van die murmuratie die niet en batet, en{de} van lasteringhe spaert v tonghe, want een doncker sprake en sal niet te vergheefs gaen, maer eenen mont die liecht doot die siele.
En wilt die doot niet neerstlijc begheeren in die dolinghe ws leuens, noch en vercrijght die verderffenisse in die wercken uwer handen niet.
Want Godt en heeft die doot niet ghemaect noch hy en verblijdt hem niet in die verderffenisse der leuender,
want hy heeft alle dinghen ghescapen om dat sij wesen soude{n} en{de} hy heeft die natie{n} va{n}den omganc der eerde{n} gheneselijck ghemaect, ende in hen en is gheen medicijne der verderffenissn noch der hellen rijck op deerde.
Want die rechtuerdicheyt is eewich, en{de} onsterffelijc
maer die ongoddelijcke hebbe{n} die verderffenisse met handen en{de} met woorden tot hen gheroepen, en{de} meynende dat sij hen vrindinne was, sijn sij veruloten, ende sij hebben beloften tot haer ghesteldt, want sij sijn weerdich dat sij van haerder partien souden wesen.
VVant sij hebben gheseyt denckende bi hen seluen niet rechtelijck. Cleyne en{de} met verdriet is de{n} tijt o{n}s leue{n}s, en{de} daer en is ghee{n} vercoelinghe in des menschen eynde, en{de} daer en is niemant bekent die weder ghecomen is vander hellen,
want wij sijn van niet gheboren, en{de} hier nae sullen wij sijn, als oft wij niet gheweest en hadden, wa{n}t eenen roock des adems is onse nuesgaten, ende een sprake der ghenstere{n} om ons herte te berueren,
wa{n}t wtgheblusschen asschen sal ons lichaem sijn, en{de} den gheest sal verstroeyt worde{n} ghelijc een saechte locht en{de} o{n}s leue{n} sal voorby gae{n} als die spuere der wolcke{n}, en{de} tsal vergaen ghelijc eenen neuel die verdreuen is van die stralen der sonnen, en{de} van haerder hitte{n} met cracht verwonnen,
en{de} onsen naem sal verghete{n} worden metter tijt, en{de} niemant en sal ghede{n}ckenisse hebben van onsen wercken.
Want eenen doorganc der scaduwen is onsen tijt, en{de} daer en is gheen wederkeeren van onsen eynde, want dat is toegheseghelt, en{de} niemant en coemt wederom.
Daerom coemt en{de} laet ons met ghenoechten ghebruycken die goede{n} die nv sijn, en{de} laet ons die creatuere ghebruycken snellijck als inder ioncheyt.
Laet ons met costelijcke{n} wijn en{de} welrieckende saluen ons seluen veruullen, en{de} en laet die bloeme des tijts ons niet voorby gaen.
Laet ons ons seluen met roosen croonen, eer sij versluyeren en laet gheenen beemt sijn daer onse ouerdaet der wellusticheyt niet door en gae.
Niemant van v en sij wtghesloten va{n} onser ouerdadigher wellusticheyt, laet ons tot alle plaetsen die teekenen onser blijschappen achter laten, want dit is ons deel en{de} ons auontuere.
Laet o{n}s verdrucke{n} de{n} arme{n} rechtuerdige{n}, en{de} die weduwe niet spare{n}, noch den oude{n} ma{n}, noch en laet o{n}s ghee{n} eere bewijsen de{n} grijsen hoofden va{n} veel tijde{n}.
Maer onse stercheyt sij een wet der onrechtuerdicheyt, want wat cranc is dat wort onnut gheuonde{n}.
Daerom laet ons den rechtuerdighen bedrieghen, want hy is ons onnutte, en{de} contrarie onsen wercke{n} en{de} hy verwijdt ons die sonden der wet, en{de} hi beruchtet teghen ons die sonden onser leeringhen.
Hy beroemt he{m} dat hy die kennisse Gods heeft, en{de} hi noe{m}t sij seluen den soon Gods.
Hy is ons gheworden tot een voortbrenghen van onsen ghedachte{n}.
Hy is ons onlijdelijc ooc om te sien, want sijn leuen is den anderen onghelijc, en{de} sijn weghen sijn verandert.
Als lueghenaers worde{n} wij van hem gheacht, en{de} hy wachthem van onsen weghen als van onreynicheden, ende hi houdt beter duyterste der rechtuerdigher, ende hy glorieert dat hy Godt tot eene{n} vader heeft.
Daerom laet ons besien oft sijn woorden warachtich sijn, en{de} laet ons ondersoecken die dinghen die hem toecomen sullen, en{de} wij sullen weten hoedanich sijn wterste sijn sulle{n}.
Wa{n}t is hy die warachtighe sone Gods soo sal hy hem ontfanghen, en{de} hem verlossen wt die handen sijnder wederpartijders.
Laet ons hem met versmaethede en{de} pijne ondervraghen, dat wij wete{n} moghen sijn eerweerdicheyt, ende proeuen sijn lijdtsaemheyt.
Laet ons hem met die alderschandelijcste doot verdoemen, want hy sal aensien worden na sijn woorden.
Dese dinghen hebben si ghedacht, en{de} hebbe{n} ghedoelt wa{n}t hen quaetheyt heeftse verblint.
En{de} si en hebben niet gheweten Gods verholentheden, noch sij en hebben gheene{n} loon der rechtuerdicheyt ghehoept, noch si en hebbe{n} niet gheacht die eere der heyligher ziele{n}.
Wa{n}t God heeft den mensch ghescapen onuerganckelijc, en{de} nae dat beelt sijnder ghelijckenissen heeft hy dien ghemaect.
Maer door die nijdicheyt des duyuels is die doodt comen op den omganck der eerden,
ende sij volghen hem nae die van sijnder partien sijn.
MAer der rechtuerdigher zielen sijn in Gods hant, en{de} die pijne des doots en sal die niet raken.
Sij schijnden den ooghe{n} vande{n} onwijsen te steruen, en{de} haren wtganc is gheacht te wesen ee{n} pijninghe.
En{de} va{n}den rechtuerdighe{n} wech sijn sij ghegaen in die doot, en{de} inden wech der doodt die van ons is, maer sij sijn in vreden,
En{de} al hebben sij voor die menschen tormenten ghelede{n}, hen hope is vol onsterffelijcheyts.
In luttel dinghe{n} ghequelt sijnde sullen sij in veel dinghen wel bescict worden, wa{n}t Godt heeftse gheproeft, en{de} gheuonden sijns weerdich.
Ghelijc tgout int forneys heeft hijse gheproeft en{de} ghelijck een slachofferande des brantoffers heeft hijse ontfanghen, en{de} inder tijt sullen sij aensien worden.
Die rechtuerdighe sullen blincken, en{de} ghelijck ghensteren sullen sij int rietbosch ouer al loopen.
Sij sulle{n} die natien ordeele{n}, en{de} heerscappie hebben ouer die volcken, en{de} hen Heere sal regneren inder eewicheyt.
Die in hem betrouwen sullen die waerheyt verstaen, en{de} die ghetrouwe sijn in die liefde sullen hem ghehoorsaem sijn, want sijn wtuercorene hebbe{n} die gaue en{de} de{n} vrede.
Maer die ongoddelijcke na dat sij ghedacht hebben sullen sij straffinghe hebben, die de{n} rechtuerdighe{n} veracht hebbe{n} en{de} vande{n} Heere afgegae{n} sijn.
Wa{n}t so wie die wijsheyt en{de} onderwijsinghe verworpt, die is o{n}salich, en{de} hare hope is ydel, en{de} hen arbeyde{n} sijn sonder vruchte{n}, en{de} he{n} wercke{n} o{n}nutte.
He{n} vrouwe{n} sijn onversta{n}dich en{de} he{n} kinderen sijn dalder archste,
he{n} geslachte is v{er}male{n}dijt wa{n}t salich is die onuruchtbare, en{de} die o{n}besmette die gee{n} bedde beke{n}t en heeft in misdaet, sij sal vrucht hebbe{n} int aenscouwe{n} der heyligher ziele{n},
en{de} ee{n} ghesnede{n} man die door sijn handen gheen boosheyt ghewracht en heeft, nocht ghedacht en heeft teghen God dalderbooste dinghe{n} want hem sal ghegheuen worden die vercoren gaue des gheloofs, en{de} dalder ghenaemste deel inden tempel Gods.
Want die vrucht der goeder arbeyden is glorioes, ende die wortel der wijsheyt die niet en veruallet,
maer die kinderen der ouerspeelders sullen in die verderffenisse wesen, en{de} dat saet van een onrecht bedde sal wtgheroeyt worden.
En{de} al eest voorwaer dat sij langhe leuen sullen, soo sullen sij nochta{n}s voor niet gherekent worde{n}, en{de} sonder eere sal hen laetste ouderdom wesen.
En{de} eest dat sij vroegher steruen, soo en sullen sij gheen hope hebben, noch aensprake inden dach der kennissen,
want die boose natien sullen een grouwelijck eynde hebben.
OCh hoe schoone is een suyuer generatie met claerh{eyt}, wa{n}t haer ghede{n}ckenisse is onsterffelijck, want sij is by Gode bekent, en{de} by die menschen.
Als sij teghenwoordich is soo volghen sij haer nae, en{de} sij begheeren haer als sij haer seluen ontrocken heeft, en{de} sij triumpheert ghecroont inder eewicheyt, winne{n}de den loon der ombesmetter strijde{n}
maer die veelderha{n}de gebore{n} menichte en salniet nut sijn, en{de} die bastaerde spruytsels en sullen gheen diepe wortelen scieten, noch en sullen gheen ghestadighe vasticheyt legghen.
En{de} eest dat sij tot tacke{n} metter tijt groeyen, soo sullen sij cranckelijck ghestelt va{n} den wint beroert worden, en{de} van te seer groote winden wtghewortelt worden,
want die onuolmaecte tacken sullen ghebroken worden, en{de} haer vruchten sullen onnut wesen, en{de} suer om tete{n}, en{de} nerghers toe bequae{m}.
Wa{n}t alle die kindere{n} die va{n}den boosen ghebore{n} worden die sijn ghetuyghe{n} der boosheyt teghe{n} die ouders int onderuraghe{n} van henliede{n},
maer die rechtuerdighe eest dat hy va{n}der doot verrascht wort soo sal hy in vercoelinghe wesen,
want die ouderdo{m} is eerlijck niet die langhe gheduert heeft, noch oock die gherekent wort metten ghetale der iaren, maer die sinnen des menschen sijn grijs,
en{de} een ombeulect leuen, is den tijt des ouderdoms.
Dese Gode behaghende is bemint gheworden, en{de} leuende onder die sondaers is hy ouergheuoert,
hy is wech ghenome{n} dat die quaetheyt sijn versta{n}t niet en soude verandederen, oft dat die gheueynstheyt sijn ziele niet en soude bedrieghe{n}.
Wa{n}t die betooueringhe der ydel clappinghen verdonckert goede dinghen, en{de} die onghestadicheyt der quaetlusticheyt verkeert den sin sonder archeyt.
In corten tijt voleynt heeft hy veel tijts veruult,
want sijn ziele was Gode behaghelijc, daerom heeft hy hem haestelijc wtgheleyt wt dat midde{n} der ongherechticheden, maer die luyden dit siende, en verstaen noch en neme{n} sulcke dinghe{n} niet ter herte{n},
dat die gratie Gods en{de} die bermherticheyt is tot sijn heylighen, en{de} sijn aenscouwe{n} op sijn wtuercorene.
Maer een ghestoruen rechtuerdich mensch verdoemt die leuende ongoddelijcke, ende sijn ioncheyt haestelijcker voleynt, verdoemt het lanc leue{n} vande{n} onrechtuerdighen,
want sij sullen des wijsen eynde sien, ende en sullen niet verstaen wat God van hem ghedacht heeft, ende waerom dat hem die Heere beheymt heeft.
Want si sullent sien, en{de} hem versmade{n}, maer die Heere salse bespotte{n},
en{de} sij sullen nae desen afualle{n}de sijn sonder eere, en{de} in versmaetheyt onder die dooden inder eewicheyt, want hy salse van een schoeren die opgheblasen sijn sonder stemme, en{de} hy salse beroeren vanden fundamenten, en{de} sij sullen tot ten oppersten toe verwoest worden, en{de} sij sulle{n} suchtende sijn, en{de} hen ghedenckenisse sal vergaen.
Sij sullen beureest comen in ghedenckenisse van haren sonden, en{de} hen boosheden sullen wroeghen teghen hen seluen.
DAn sullen die rechtuerdighe staen in groote volstandicheyt teghe{n} die ghene die hen benaut hebben, en{de} die hen arbeyde{n} wechghenomen hebben,
Dit siende sullen sij verbaest worde{n} met een grouwelijcke veruaertheyt, en{de} sij sullen hen verwonderen van die onuersienlijcke vertooninghe der onuerwachter salicheyt
segghende by hen seluen berou hebbende, ende van benautheyt haers gheests suchtende. Dit sijnse die wij somtijts in spot hebben ghehadt, en{de} in ghelijckenisse der lachteringhe.
Wij onuerstandighe achteden hen leuen te wesen rasernie, en{de} hen eynde sonder eere,
siet hoe si gherekent sijn onder die kinderen Godts, en{de} onder die heylighen is hen deel.
Daerom hebben wi ghedoelt vande{n} wech der waerheyt, en{de} dlicht der rechtuerdicheyt en heeft ons niet ghescenen, ende die sonne der verstandicheyt en is ons niet opgheghaen.
Wij sijn moede gheworden inden wech der boosheden, ende der verderffenissen, en{de} wij hebben swaer weghe{n} ghewandelt, maer den wech des Heeren en hebben wij niet gheweten.
Wat heeft ons die hoouerdie ghebatet? oft wat heeft ons die beroeminghe der rijckdommen ghegheuen?
Alle die dinghen sijn voorby ghegaen als een scaduwe, en{de} als een voorloopende bode,
en als een scip dat gaet door een vloeyende water des welcks spuer (alst voorby gheghaen is) niet te vinden en is, noch den wech van sijnen bodem in die vloeden,
oft ghelijck eenen voghel die door die locht vliecht, van welcs wech men gheen teeken en vint, maer alleen dat gheluyt der voghelen slaende den lichte{n} wint, en{de} snijde{n}de die locht door die cracht des voorgancs is dien mette{n} roere{n}de vloghele{n} door gheuloghen, en{de} daer nae en vintmen gheen teeken van sijnen wech,
oft ghelijck eenen pijl wtghescoten ter gheoechder plaetsen, die ghedeylde locht is ter stont in haer seluen weder ghesloten, alsoo datmen sijnen doorganck niet en kent,
alsoo oock wij gheboren sijnde hebben ter stont opghehoude{n} van te sijne en{de} vander duecht en hebbe{n} wij voorwaer gheen teeken connen ghetoonen, maer in ons quaetheyt sijn wi vernielt.
Sulcke dinghe{n} hebbe{n} gheseyt in die helle dese die ghesondicht hebben,
wa{n}t die hope vande{n} ongoddelijcken is ghelijc een licht wolleke{n} dat vanden wint wech gheuoert wort, en{de} ghelijck een dunne schuym die vanden waterbaren verstroeyt wort en{de} als eenen roock die verbreydt is, en{de} ghelijck die ghedenckenisse eens voorby gaende gasts van eene{n} daghe,
Maer die rechtuerdighe sullen inder eewicheyt leuen, en{de} by den Heere is haren loon, ende hen ghedachtenisse is by den alderhoochsten.
Daerom sullen sij ontfanghen het rijck der schoonheyt, en{de} die croone der cierlijcheyt van des Heeren hant, want met sijn rechte hant sal hy hen bedecken, en{de} met sijnen heylighen arm sal hy die beschermen.
Ende sijn gramme liefde sal wapeninghe nemen, ende hy sal die creatuere wapenen ter wraken sijnder vianden.
Hy sal aendoen voor dat borstghetuyghe rechtuerdicheyt, ende hy sal nemen voor eenen helm seker ordeel.
Hy sal nemen den onuerwinnelijcke{n} scilt die gherechticheyt,
en{de} hi sal sijn grouwelijcke gramscap scerpen tot een lancie, en{de} met hem sal vechten de{n} omganck der eerden teghen die onuerstandighe.
Die wtworpinghen der blixemen sullen recht wt ghaen, en{de} als van eene{n} wel ghecromde{n} boghe der wolcken sullen sij wtghedreue{n} worde{n}, en{de} si sullen tot in een seker plaetse springhen.
En{de} va{n} die steenachtighe gra{m}scap sullen veel haghel steenen gheworpen worden, dat water der zee sal op hen vergramt worden, ende die vloeden sullen straffelijc te samen loopen.
Teghe{n} hen sal staen den wint der cracht, en{de} ghelijck eenen storm des wints sal hy die sceyden, en{de} hy sal alle dla{n}t van haerder boosheyt tot een verwoestinghe brenghen, ende die quaetwillicheyt sal omworpen die setelen der machtigher.
BEter is wijsheyt da{n} cracht, en{de} een wijs ma{n} dan een sterc ma{n},
daero{m} hoort ghi coninghe{n} en{de} verstaet, leert ghy rechters va{n} die eynde{n} der eerden.
Gheeft v ooren ghy die de menichte{n} in v bedwanc hebt, en{de} v selue{n} behaecht in die scaren der natien,
want vande{n} Heere is die macht v liede{n} ghegheuen, ende die cracht vanden alderhoochsten, die welcke onderuraghen sal v wercken, en{de} v ghedachte{n} ondersoecken,
want doen ghi dienaers waert van sijnen rijcke, soo en hebt ghy niet rechtelijc gheordeelt noch bewaert die wet der rechtuerdicheyt, noch ghi en hebt nae Gods wille niet ghewandelt.
Veruaerlijck en{de} haestelijc sal hi hem v lieden vertoone{n}, want dalder hartste ordeel sal gheschieden ouer die ghene die ouerste sijn,
want den cleynen wort bermherticheyt verleent, maer die machtighe sullen machtelijc pijnen lijden.
Want Godt en sal niemants persoon wtnemen, noch hy en sal niemants grootheyt ontsien, want den cleynen en{de} den grooten heeft hy ghemaect, en{de} hy heeft ghelijckelijc sorghe van allegader
maer den stercken is aenstaende stercker pijninghe.
Hierom tot v ghy coninghen sijn dese mijn woorde{n} op dat ghi wijsheyt soudt leeren en{de} dat ghi daer niet wt en valt,
want wie die rechtuerdicheyt bewaren, die sullen rechtuerdelijc gheordeelt worden, en{de} wie rechtuerdighe dinghen gheleert sullen hebben, die sullen vinden wat sij antwoorden moghen.
Daerom begheert mijn woorden, hebt die lief, en{de} ghy sult onderwijsinghe hebben.
Die wijsheyt is claer en{de} sij en verdwijnt nemmermeer, en{de} sij wordt lichtelijck ghesien van die ghene die haer beminne{n}, en{de} sij wort gheuonden vanden ghenen die haer soecken.
Sij voorcoemt henlieden die haers begheeren, om dien haer selue{n} ierstmael te verthoone{n},
wie va{n} smorge{n}s vroech tot haer waect die en sal niet arbeyden, want hy salse voor sijn doere vinden sitten.
Daerom van die te dencken dats eenen volcomen sin, en{de} die om haren wille waket die sal haestelijck versekert sijn,
want sij gaet omme soeckende sulcke die haers weerdich sijn en{de} in die weghen sal sij haer seluen dien blijdelijc verthoonen, ende in alle voorsienicheyt sal sij die te ghemoete loopen,
want haer beghinsel is die alderwarachtichste begheerte der onderwijsinghe{n}.
Daerom die neersticheyt der onderwijsinghen is die liefde, en{de} die liefde is een bewaringhe haerder wetten, en{de} die bewaringhe der wette{n}, is een volcomenheyt der ombederffelijcheyt,
en{de} die ombederffelijcheyt doet Gode aldernaest sijn.
Aldus soo bre{n}gt die begheerte der wijsheyt totten eewighe{n} rijcke.
Daerom ist sake dat ghy ghenoechte hebt in die rijcs stoelen en{de} sceptren o ghi coninghe{n} des volcs, soo hebt lief die wijsheyt, dat ghy inder eewicheyt moecht regneren.
Bemint het licht der wijsheyt ghy allegader die ouerste sijt va{n} vele volcs,
maer wat die wijsheyt is, en{de} hoe sij gemaect is dat sal ick verhalen, en{de} ick en sal voor v lieden niet verborghen Godts verholentheden, maer van dat beghinsel haerder gheboorten sal icse ondersoecken, en{de} stellen int licht haer kennisse, ende ick en sal die waerheyt niet voorby gaen,
noch ic en sal met die verdwijnende nijdicheyt ouer wech niet ghaen, want sulck mensch en sal der wijsheyt niet deelachtich sijn,
Maer die menichte der wijsen is die gesontheyt vanden omganck der eerden, ende een wijs coninck is een vasticheyt des volcs.
Daerom ontfanct onderwijsinghe door mijn woorden, en{de} tsal v baten.
ICk ben voorwaer oock een sterffelijc mensch allen menschen ghelijck, ende wten eertsche{n} gheslachte des ghee{n}s die ierst gemaect was
en{de} in mijns moeders lichaem tot vleesch gefigureert en{de} binnen den tijt van thien maenden ben ick ghero{n}nen gheweest int bloet van eens menschen sade, en{de} door bequamen lust des slaeps,
En{de} ick ghebore{n} sijnde heb ontfanghen die ghemeyn locht, ende ick viel ooc neder op die ghelijckelijcke gemaecte eerde, en{de} dierste stemme heb ick wtghelate{n} weenende ghelijc sij alle,
en{de} in wendeldoecken ben ick opgeuoedt, en{de} in grooter sorghen,
want niemant vanden coninghe{n} en heeft ander beghinsel van gheboorten ghehadt,
Aldus soo hebben alle menschen eenen inganck totten leuen, en{de} eenen ghelijcken wtganck.
Daero{m} heb ict begheert en{de} my is verstant ghegheuen, en{de} ic heb aengheroepen, ende in my is comen den gheest der wijsheyt,
en{de} ick heb die gheacht meer dan conincrijcken en{de} coninclijcke stoelen, en{de} die rijckdommen heb ick gheacht niet te wesen in haren ghelijcken,
Ic en heb oock by haer niet gheleken eenighen costelijcke{n} steen, want alle tgout by haer gheleken en is maer een luttelken sandts, en{de} als slijck sal tsiluer gheacht worden in haer aenscouwe{n}.
Boue{n} die ghesontheyt en{de} scoonheyt heb ic die lief ghehadt en{de} heb voor my ghenomen die te hebben voor een licht want haer licht en is niet wtblusschelijc,
En{de} alle goet is my comen tsamen met haer, ende ontellijcke eersaemheyt door haer handen,
en{de} ick heb blijde gheweest in alle dinghen, want dese wijsheyt ghinck voor my, en{de} ick en wist niet dat sij van alle dese dinghen een moeder was.
Die welcke ick sonder gheueynstheyt gheleert hebbe, en{de} die ic sonder ongonsticheyt ghemeyn make, en{de} haer eerlijcheyt en verberghe ic niet,
wa{n}t si is eenen oneyndelijcken scadt den menschen, Wie die{n} scadt gebruyct hebbe{n} die sijn der vrintscappe{n} Godts deelachtich worden, om die gauen der onderwijsinghen ghepresen sijnde,
Maer my heeft Godt ghegeuen wijselijck te spreken, ende te derren dinghen die weerdich sijn des ghee{n}s dat my ghegeue{n} wort, wa{n}t hy is een leydtsman der wijsheyt en{de} der wijser menschen verbeteraer,
want in sijn hant sijn wij oock en{de} onse woorden en{de} alle wijsheyt, en{de} die onderwijsinge van die ke{n}nisse der wercken,
want hy heeft my ghegheue{n}, va{n} dese dinghe{n} die sijn, warachtighe kennisse, dat ick wete die ghesteltheyt vande{n} omganc der eerden, ende die crachte{n} der elementen,
het beghinsel, ende het eynde ende dat middele der tijden, die vera{n}deringhen van die achteruolghinghen, en{de} die voleyndinghen der tijden, die vera{n}deringhe van die manieren, en{de} die deylinghe der tijde{n},
den loop des iaers en{de} der sterren ghescictheyt,
die natueren der dieren, en{de} die gramscappen der beesten, die cracht der winden, en{de} die ghedachten der menschen, die versceyde{n}heyt der spruyten, en{de} die cracht der wortelen,
en{de} alle die dinghen die verborghen sijn en{de} te voren niet ghemerct, heb ick gheleert, want die wijheyt die welcke is een constighe makersse van alle dinghen heuet my gheleert,
Want in haer is de{n} gheest des verstants heylich, eenich, menigherande, subtijl, welspreke{n}de ruerlijck, ombesmet, seker, suet, tgoet liefhebbende, scerp, die niet en verbiet wel te doen,
vrindelijc, goedertieren, ghestadich, seker, ombesorgt, alle duecht hebbe{n}de, alle dinghen voorsiende, ende die alle gheesten begrijpt, verstandelijc, suyuer, subtijl,
want bove{n} alle beruerlijcke dinghe{n} is die wijsheyt dalder beruerlijckste, ende sij reyct ouer al om haer suyuerheyt wille,
want het is eenen domp der cracht Gods, en{de} sij is een sonderlinghe reyne wtuloedinghe van die claerheyt des almoghenden Godts, en{de} daer om en coemt in haer niet dat besmedt is,
want sij is ee{n} blinckende schijnsel des eewighen lichts, en{de} eenen spiegel sonder vlecke van Gods maiesteyt, en{de} een beelt sijnder goetheyt,
en{de} midts dat sij een is, vermach sij alle dinghen, end{e} in haer seluen blijue{n}de vernieuwet sij alle dinghen, en{de} door die gheslachten draecht sij haer seluen ouer in die heylighe zielen, die vrinden Gods ende die propheten stelt sij,
Want niemanden en bemint Godt, dan den ghenen die metter wijsheyt inwoont,
want dese is schoonder dan die sonne, en{de} bouen alle die ghescictheyt der sterre{n}, by den lichte gheleken wort sij beter beuonde{n},
want den lichte volcht de{n} nacht, maer die quaetheyt en verwint die wijsh{eyt} niet.
HIerom strect die wijsheyt vanden eynde totten eynde sterckelijck, en{de} sij bescict alle dinghen soetelijck.
Dese heb ick lief ghehadt, en{de} haer heb ick ghesocht van mijn ioncheyt, ende ic heb voor versocht haer my tot eender bruyt te nemen, ende ick ben een minnaer gheworden van haerder schoonheyt.
Haer edelheyt van gheboorten glorificeert hy die Gods gheselscap heeft, Daer en bouen heeftse die Heere van alle dinghen oock lief ghehadt,
want sij is een leerersse van Godts onderwijsinghe, en{de} een verkierstere sijnder wercken,
En{de} eest dat die rijcdommen begheert worden int leuen, wat is doch rijcker dan die wijsheyt diet al werckt?
maer eest dat den sin werct, wie isser meerder conste naer der dinghen die wesen hebben dan sij?
En{de} eest dat iemant die rechtuerdicheyt lief heeft, soo hebbe{n} die arbeyden van deser groote duechde{n}, want soberheyt en{de} voorsienicheyt leert sij, en{de} rechtuerdicheyt, ende stercheyt, en{de} gheen dinck en is den menschen nutter int leuen dan dese.
Ende eest dat iemant soect die menichfuldicheyt der wetenheyt, sij weet die voorleden dinghen, ende van die dinghen voorsiet si, sij weet die scalchede{n} der woorden, en{de} die ontbindinghen der bewijselijcker redene{n}, die teekene{n} en{de} wondere{n} weet sij eer datse ghesciede{n}, en{de} die ghesciedenissen der tijden en{de} der eewe{n}.
Daerom heb ick voorghenomen dese tot my te brenghen, om daer mede te leuen, wetende dat sij my mede deylen sal vanden goeden, en{de} dat sij sal sijn ee{n} aensprekinghe mijnder ghedachten en{de} mijns verdriets.
Ick sal om haren wille claerheyt hebbe{n} onder tvolc en{de} ick een ionghelinck sal eere hebben by die ouders
ende ick sal scerpsinnich gheuonden worden int oordeel, en{de} int aenscouwen der machtighen sal ick wonderlijck sijn, en{de} die aensichten der princen sullen hen van my verwonderen,
Sij sullen my verbeyden als ick swijghe, en{de} my sprekende sullen sij aenmercken, en{de} als ick veel redenen segghen sal, soo sullen sij die handen op haren mont legghen.
Daer bouen soo sal ick door dese ooc onsterffelijcheyt hebben, en{de} een eewighe ghedenckenisse sal ick achterlaten den ghene{n} die nae my wesen sullen.
Ick sal die luyden bescicke{n} ende die natien sullen my onderdanich sijn.
Die vreeselijcke coninghen hoorende sulle{n} my vreesen, in die menichte sal ick goet schijne{n}, en{de} in die orloghe sterc.
Ghaende in mijn huys sal ick met haer rusten, want haer by wesen en heeft gheen bitterheyt, noch haer byleuen gheen verdriet, maer blijscap en{de} vrolijcheyt
Dese dinghe{n} by my seluen peysende en{de} ouerdencke{n}de in mijn herte, hoe dat int ghepeyns der wijsheyt onsterffelijcheyt is,
ende in haer vrintscap een goede ghenuechte, en{de} in die wercken haerder hande{n} eerlijcheyt sonder ontbreken, en{de} inde{n} strijdt van haer sprake wijsheyt, en{de} seer groote claerheyt in die gemeynscap van haren redenen, soo ghinc ick al omme soeckende, dat ick die tot my soude nemen.
Ende ic was een kint vol natuerlijc verstants, en{de} ick hadde vercreghen een goede ziele,
en{de} doe{n} ic noch beter was, ben ick comen tot een ombesmet lichaem.
En{de} doen ick wist dat ick my anders niet en mocht onthoude{n}, ten ware dat Godt gaue ende dat selue was wijsheyt, te weten wiens ghaue dat dit was, soo heb ick totten Heere ghegaen en{de} hem ghebeden, ende gheseyt wt alle tbinnenste mijnder herten.
GOdt mijnder vaderen, en{de} Heere der bermherticheyt, die alle dinghen ghemaect hebt door v woort,
en{de} door v wijsheyt hebdi den mensche ghestelt dat hy soude heerscappie hebben, ouer die creatuere die van v ghemaect is,
dat hy den omganck der eerden soude bescicken in gherechticheyt, en{de} rechtuerdicheyt, ende dat hy met oprechticheyt sijns herten soude recht ordeel ordeelen,
gheeft my die bystaenstere uwer stoelen die wijsheyt, en{de} en wilt my niet verworpen van uwen kinderen,
wa{n}t ic ben v knecht, en{de} een sone uwer dienstvrouwen, een cranck mensch, en{de} van corter tijt, en{de} te ionck totten verstande van dat ordeel en{de} der wette{n}.
Ende eest datter iemant sal wesen volmaect onder die kindere{n} der menschen, eest dat uwe wijsheyt by hem niet en is, soo sal hy voor niet gherekent worden.
Ghy hebt my tot eenen coninck ghecoren uwen volcke, ende eenen richter uwer sonen en{de} uwer dochtere{n},
en{de} ghy hebt my gheseyt dat ick soude timmeren eenen tempel op uwen heylighen berch, en{de} in die stadt uwer wooninghen eenen outaer, een ghelijckenisse van v heylich tabernakel dwelck ghy bereydt hebt van tbeghinsel.
En{de} met v was v wijsheyt die v wercken kent, die welcke ooc doen teghenwoordich was als ghy den omganck van deertrijck maecte, ende si wist wat behaghelijck was in v gheboden.
Seyndt die van v heylighe hemelen, ende vanden stoel uwer grootheyt, dat die met mi sij en{de} met mi arbeyde, dat ick weten mach wat ghenaem is by v,
want sij weet en{de} verstaet alle dinghen, en{de} sij sal my leyden in mijn wercken matelijck, en{de} my bewaren in haer machticheyt.
En{de} mijn wercken sullen aenghenaem sijn, ende ick sal v volck rechtuerdelijck bescicken, en{de} ick sal weerdich sijn der stoelen mijns vaders,
want wie va{n} den mensche{n} mach weten Gods raet? oft wie mach dincken wat God wilt?
want die ghedachte{n} der steruelijcker menschen sijn vol vreesen, en{de} onse voorsienicheden sijn onseker.
Want het lichaem dat verdoruen wort beswaert die ziele, en{de} die aertsche inwooninghe druct nederwaerts dat verstant dwelck veel peysende is.
En{de} swaerlijck connen wij begrijpen die dinghen die op deerde sijn, en{de} die voor ons ghesicht sijn, die vinden wi met arbeyt. Maer die dinghe{n} die inden hemel sijn wie sal die ondersoecken?
En{de} wie sal uwen sin wete{n}, ten sij dat ghi die wijsheyt gheeft ende dat ghy sendt uwen heylighen gheest vande{n} alderhoochsten,
en{de} ten sij dat die paden der gheender die opder eerden sijn ghebetert sijn, ende dat die me{n}schen gheleert hebben die dinghen die v behaghen?
want door die wijsheyt sijn si ghenesen, alle die v behaecht hebben Heere vanden beghinne.
DEse wijsheyt heeft hem bewaert die dierste van Godt ghemaect was een vader va{n} den omganck der eerden doen hy allee{n} ghescapen was,
en{de} sij leyde hem wt sijnder misdaet, ende gaf hem macht om alle dinghen onderdanich te houdene,
doen die onrechtuerdighe van deser wech ghinc in sijn gramscap, soo is door die gramscap des dootslachs die broederlijcheyt vergae{n}.
Daeromme doe{n} dwater die eerde verdorf, so heeftse die wijsheyt wedero{m} ghenesen, regerende door een versmadelijc hout den rechtuerdighen.
Dese ooc in die eendrachticheyt der hoouerdien doen die natien hem verhauen hadden, heeft ghekent den rechtuerdighe{n}, ende dien Gode bewaert sonder clachte, en{de} in die kindere{n} heeft sij een stercke bermherticheyt bewaert.
Dese heeft den rechtuerdighe{n} verlost vliede{n}de van die vergaende ongoddelijcke, doen tvier neder viel op die vijf steden,
den welcken tot een ghetuyghenisse der boosheyt blijft staende een rookende woest lant, en{de} boomen die ten onsekeren tijden vruchten hebben, en{de} een ghedenckenisse van die ongheloouighe ziele een staende soutsteens beelt.
Want die de wijsheyt verlaten, en hebben niet allee{n} daer in ghedwaelt dat sij die goede dinghen niet en wisten, maer sij hebben van haerder onwijsheyt den menschen oock een ghedenckenisse ghelaten, alsoo dat sij in die dinghe{n} daer sij door ghesondicht hadde{n}, niet en mochten verborghen blijuen,
Maer die wijsheyt heeftse vander pijnen verlost die haer waer namen.
Dese heeft ooc de{n} rechtuerdighen voor sijns broeders gramscap vliedende gheleyt door rechte weghe{n}, en{de} heeft hem ghetoont dat rijck Gods, en{de} hem ghegheuen die kennisse der heylighen, si heeft hem eerlijc ghemaect in die arbeyden, en{de} sijn arbeyden volbracht.
Int bedroch der gheender die hem bedroghen, heeft sij hem by ghestae{n}, en{de} heeft hem eerlijc gemaect.
Sij heeft hem bewaert va{n} die vianden, en{de} va{n} die verleyders heeft si hem bescermt, en{de} eenen stercken strijdt heeft sij hem ghegheuen, dat hy verwinnen soude, en{de} weten dat die wijsheyt bouen al dalder machtichste is.
Dese en heeft den vercochten rechtuerdighen niet verlaten, maer vanden sondaren heeft sij dien verlost, ende sij is met hem nederghedaelt inden cuyle,
en{de} in die banden en heeft sij hem niet verlaten, tot dat sij tot hem brocht de{n} scepter des rijcs, ende machticheyt teghe{n} die ghene die hem verdructen, en{de} hy heeftse loghenachtich ghetoont die hem leelijclijck besculdicht hadden, en{de} sij heeft hem ghegheuen een eewighe claerheyt.
Dese heeft dat rechtuerdich volc en{de} het o{m}berispelijc saet verlost van die natien die dat verdructe{n},
Sij is comen int herte van Godts dienaer, en{de} heeft ghestaen voor veruaerlijcke coninghe{n}, door wonder wercken en{de} teekenen.
Ende sij heeft die rechtuerdighe weder ghegheuen den loon van haren arbeydt, ende die gheleydt in eenen wonderlijcken wech, ende sij heeft dien gheweest tot ee{n} bedecsel des daechs, ende tot een licht der sterren des nachts,
en{de} si heeftse ouerghebracht door die roode zee, en{de} gheuoert door een seer groot water,
maer hen vianden heeft sij in die zee verdroncken, ende wt die diepte der hellen heeft sij henlieden wtgheleydt. Daerom hebben die rechtuerdighe wech ghenomen die roouen der ongoddelijcker,
en{de} sij hebben ghesonghe{n} Heere uwen heylighen naem, ende v victorieuse hant loefden sij te samen,
want die wijsheyt hadde open ghedae{n} der stommen mont, en{de} die tonghe{n} der gheender die niet spreken en conden heeft sij welsprekende ghemaect.
SY heeft hen wercken ghespoet in die handen vanden heylighen propheet.
Sij hebbe{n} ghereyst door die woestijnen die niet bewoont en waren, en{de} in verlaten plaetsen hebben sij hutten ghesteldt.
Sij hebben ghestaen teghen die vianden en{de} van haren viande{n} hebbe{n} sij hen seluen ghewroken.
Sij hebben dorst ghehadt en{de} v aengheroepen, ende hen is water ghegheuen van een seer hooghe steenrootse, ende een boete des dorsts wt eenen harden steen,
want door die dinghen daer hen vianden pijne af gheleden hebben, van ghebrec haers drancs sijn die kinderen van Israhel verblijt als sij des oueruloedelijc hadden.
Door dese dinghe{n} (doen sij dien ghebraken) soo eest wel met hen gheschiet,
want voorwaer voor die fonteyne des eewighen vloets, hebdi den onrechtuerdighen bloet der menschen ghegheue{n}.
Die welcke als sij ghemindert worden, doort ouer leueren van die ghedoodde kinderen, soo hebdi hem oueruloedich water ghegheue{n} onuerhoets,
toonende door den dorst die doen was, hoe dat ghy die uwe verhieft, en{de} hen wederpartijde{n} doodet,
want doen sij gheproeft waren, en{de} sij voorwaer door bermherticheyt ontfanghen hadden die castijnghe, soo hebbe{n} si ghewete{n} hoe dat die ongoddelijcke door die gra{m}scappe ghedoemt tormenten leden,
Dese hebdi voorwaer aldus ghelijck een vader vermanende gheproeft, maer die hebdi als een straf coninck ondervraghende verdoemt,
want die niet teghenwoordich en waren, en{de} die teghe{n}woordich waren worden ghelijckelijc ghepijnicht,
want hen hadde tweederhande verdriet beuanghe{n}, en{de} suchtinghe met ghedenckenisse der voorleder dinghen,
Want doen sij hoorden dat door hen tormenten wel met hen ghinck, soo hebben sij des Heeren ghedachtich gheweest verwonderende hen totten eynde des wtgancs,
want den ghenen dien sij door die quade wtlegghinghe verworpen sijnde, beghect hadden, hebben sij ten eynde vander ghesciedenisse wonderlijck ghepresen, desghelijcks niet doende den rechtuerdighen,
maer voor hen onwijse ghedachten ware{n} hen boosheden, dat die sommighe dolende dienden den stommen serpenten, en{de} onnutte beesten so hebdy op hen gesonde{n} een menichte der sto{m}mer beeste{n} ter wraken,
dat sij wete{n} soude{n} dat door die dinghen daer iema{n}t mede sondicht door tselue hy oock ghepijnicht wort,
want v almachtighe hant die ghescapen heeft den omganc der eerden wt een onsienlijcke materie en was niet ommachtich onder hen te seynden een menichte van beyren, oft stoute leeuwe{n},
oft beesten van vreemder aert, vol gramscappen, oft ombekende beesten, oft die eenen vierighen adem wtblaesden oft eenen rueck des roocks voortbrenghende, oft grouwelijcke voncken wt haren ooghen worpende
der welcker quetsinghe hen niet alleen en hadde moghen verderuen, maer het aensien haddese door vreese oock moghen dooden,
Maer ooc sonder dese had-den sij met eenen wint moghen ghedoot worde{n}, veruolghinghe gheleden hebbende van haren wercken ende verstroeyt sijnde door den gheest uwer cracht, maer ghy hebbet al in ghetale, ende ghewichte, ende mate ghescict,
want altijt blijft v allee{n} veel te vermoghen, ende wie soude moghen wederstaen der cracht ws arms?
Want ghelijck dat minste der waghen alsoo is voor v den omganck der eerden, ende ghelijck een druppel daws inden morghenstont, die op deerde gheualle{n} is,
Maer ghi ontfermt alder me{n}schen, want ghy vermoghet alle dinghen, ende ghy ghelaet v der mensche{n} sonden niet te sien, om die penitencie wille,
want ghy bemint alle die dinghen die sijn, ende ghy en haet niet van alle dat ghy ghescape{n} hebt, want hatende en hebt ghi niet ghestelt oft ghemaect,
hoe soude iet moghen blijuen en hadde ghy dat niet ghewilt? oft hoe soude tghene dat van v niet ghenoemt en ware behouden worden,
Maer ghy spaert alle dinghen, want sij uwe sijn Heere, die de zielen bemint.
O Hoe goet ende suet is Heere uwe{n} gheest in alle dinghen?
Ende daerom straefdi die ghene die buyten die palen dolen, ende ghy vermaentse van tghene daer sij in sondighen ende ghy spreectse aen, op dat sij die quaetheyt latende soude{n} in v gheloouen Heere,
want die oude inwoonders ws heylichs lants die ghy vero{n}waerdicht hebt,
wa{n}t sij deden wercken die van v ghehaet sijn door toouerien, en{de} onrechtuerdighe sacrificien,
en{de} haerder kinderen dooders sonder bermherticheyt en{de} eters vander mensche{n} inghewant, en{de} bloetsuypers, van dmiddel uwer verholentheyt,
ende ouders voortbrenghers der ziele{n} die sonder hulpe sijn, hebdi wille{n} verderue{n} door die macht va{n} onsen ouders,
op dat si ontfanghe{n} soude{n} dat weerdich lant der pelgrimagie{n} va{n} Gods kinderen, welc lant v dalder waertste is boue{n} alle landen,
Maer dese als menschen hebdi ooc ghespaert, en{de} hebt ghesonden als voorloopers ws heyrs wespen, dat sij die allenxkens souden verdrijue{n},
Niet dat ghy o{m}machtich waert in die orlooghe die ongoddelijcke onder die rechtuerdighe te worpen, oft door wreede beesten, oft door een hart woort die tsamen te verderue{n},
maer by deelen ordeele{n}de gaefdi hen tijt om penite{n}cie te doe{n}, wel wete{n}de dat hen natie boos is, en{de} hen quaetheyt natuerlijc, en{de} dat hen ghedachte niet en mocht verandert worden inder eewicheyt
want het was een vermale{n}dijt saet va{n}den beghinsel, en{de} niema{n}t vreesende, aldus gaeft ghy ghenade haren sonde{n}.
Wa{n}t wie sal v segghe{n}, wat hebdi ghedae{n}? oft wie sal teghe{n} v ordeel stae{n}? oft wie sal voor v ae{n}sicht comen wreker der booser mensche{n}? oft wie salt v wijten eest dat die natien vergae{n} die ghi ghemaect hebt
want daer en is anders ghee{n} God da{n} ghi die welcke sorghe hebt va{n} alle{n} dinghe{n} om dat ghi thoone{n} soudt dat ghy niet onrechtuerdelijc dat ordeel en vonnist.
Noch coninc noch tyran en sal in v aenschijn eenich ondersoec doe{n} va{n} die ghene die ghy verdorue{n} hebt.
Daero{m} wa{n}t ghy rechtuerdich sijt soo bescicti alle dinghen rechtuerdelijc, ende ooc te verdoeme{n} den ghenen die niet en moet ghepijnicht sijn, dat houdt ghy vreemt van uwer macht,
Wa{n}t v cracht is ee{n} beghinsel der rechtuaerdicheyt, en{de} om dat ghi alder dinghe{n} Heere sijt, daero{m} doedi v selue{n} hen allen sparen.
En{de} ghy thoont v cracht die niet en wort ghelooft volcome{n} te sijne in crachte, en{de} die stouticheyt der ghee{n}der die v niet en kenne{n} brengt ghy int openbare,
Maer ghy heerscapper der macht, ordeelt met stillicheyt, en{de} met grooter eerweerdicheyt bescicti ons, want het is in v te vermoghen als ghy wilt.
En{de} ghy hebt v volc gheleert door sulcke wercken, datme{n} behoort rechtuerdich te sijne en{de} goedertieren, en{de} ghy hebt v kinderen ghemaect van goeder hopen, want ordeelende gheefdi in die sonden plaetse der penitencien,
want eest dat ghi uwer dienaren vianden, en{de} die der doot sculdich waren met sulcke matelijcheyt ghepijnicht hebt, en{de} verlost, gheuende tijt en{de} plaetse door die welcke sij mochten verandert worden van hen quaetheyt,
met wat grooter neersticheyt hebdy dan v kinderen gheordeelt, der welcker ouders ghi hebt ghegheuen eeden en{de} verbonde{n} van goeden belofte{n}?
Daerom als ghy ons ee{n} castijnghe gheeft, soo gheesselt ghy onse vianden in veel maniere{n}, dat wij v goetheyt dencken souden ordeelende, ende dat wij (als van ons recht ghedaen wort) souden hopen v bermherticheyt.
Daerom den ghenen die in hen leuen onuerstandelijck ende onrechtuerdelijck gheleeft hebben, door die dinghen die sij ghedient hebben, hebt ghy hen ghegheuen die meeste tormenten,
Want voorwaer sij hebben in den wech der dolinghen te langhe ghedoelt, houdende sulcke voor goden die onder die dieren onnutte sijn, leuende ghelijck onuerstandighe, sprakeloose kinderen.
Daer om hebdy hen ghelijck kinderen sonder verstant, het ordeel ter bespottinghen ghegheuen,
Maer die door gheen bespottinghen en{de} straffinghen ghebetert en sijn, hebbe{n} Gods weerdich ordeel geproeft wa{n}t in dese dinghe{n} die si leden verdroeghen sijt noode.
Door die welcke sij lijdende hen verbolghen, door die dinghen die sij meynden Goden te sijne, siende in die selue doen sij verdoruen worden den ghenen die sij voortijts loochende te kennen hebben sij hem bekent warachtich Godt te sijne, waerom dat het eynde van hen verdoemenisse op henlieden comen sal.
MAer ydel sijn alle die menschen in die welcke die kennisse Gods niet en is, en{de} die van die sienlijcken goeden niet en hebben connen verstaen den ghenen die, is noch aenmerckende die wercken en hebben sij niet ghekent wie die constenaer was,
maer sij hebben ghemeynt dat het vier oft den wint, oft die beruerde locht, oft den omloop der sterren, oft dat seer groot water, oft die sonne ende mane, die regeerders der landen goden waren.
Ist dat sij ghenoechte hebbende in deser dinghen schoonheyt ghemeynt hebben dat die goden ware{n}, soo moeten sij weten hoe veel scoonder dat die Heere van desen is, want die maker der schoo{n}heyt heeft dese dinghen al ghemaect.
Oft hebben sij hen verwondert van haerder cracht ende haer wercken, soo moeten sij verstaen dat die ghene die dese ghemaect heeft stercker is dan dese,
wa{n}t wt die grootheyt der schoonheyt, ende der creatueren, mach kenlijck die scepper van dese ghesien worden,
maer nochtans is in dese minder clachte, want dese dolen by auontueren oock Godt sueckende ende willende hem vinde{n}.
Want voorwaer als sij in sijn wercken verkeeren, soo ondersoecken si, ende houden dat voorwaer, dattet goede dinghen sijn diemen siet,
Maer wederom soo en moetment desen oock niet vergheuen,
want hebben sij soo veel moghen weten, dat sij die werelt mochten verstaen, hoe en hebben sij den Heere van deser werelt niet lichtelijcker gheuonden?
Maer si sijn onsalich en{de} onder die dooden is hen hope die der menschen handen wercken goden ghenoemt hebben, gout ende siluer, vindinghe der consten, ende ghelijckenisse van dieren, oft eenen onnutten steen, een werck van een oude handt.
Oft waert dat eenich constich timmerma{n} wt den bosch ee{n} recht hout afghehouwen hadde, ende dat hy constelijck alle die scorse van desen af scaefde, ende naerstelijc sijn conste ghebruyckende maecte daer af een vat orbaerlijck totten ghebruycke des leuens,
ende dat hy die spaenderen van dien wercke verdoe tot bereytsel der spijsen,
ende dat hy da{n}der datter ouert van desen dat tot gheenen ghebruyck en dient een crom hout vol weeren, neerstelijck wtgroeue door sijn moeyte ende door die wetenheyt sijnder conste figurere ende maect dat ghelijck den beelde van eenen mensch
oft dat hijt eenighe vanden dieren ghelijck make bestrijkende dat met roode verwe, makende sijn verwe rootachtich met dat bestrijcsel, ende ouerstrijckende alle die vlecke{n} die daer in sijn,
ende dat hy dien maecke een weerdighe woonstede, ende stellende dat inden muer, ende dat vast make{n}de met ysere
dien voorsiende dat by auontueren niet en valle, wel wetende dat sij seluen niet helpen en mach, want het is een beelt, ende hem is helpe van noode.
Ende van sijn goet, ende van sijn kindere{n}, ende va{n} brulofte{n} vraecht hijt dien ghelofte doende. Hy en schaemt hem niet te spreken met dien, die sonder ziele is,
ende om ghesontheyt bidt hy den crancken, ende om dleuen bidt hy den dooden, ende ter helpen aenroept hy eenen onnutten,
ende om die reyse bidt hy van hem die niet wandelen en can, ende van te crijghen, ende van te wercken, ende van alderley dinghen gheschiedenisse vraecht hy van hem die in alle dinghen onnut is.
VVederom een ander denckende te scepe te varen, ende door die wreede baren beghinnende te reysen aenroept een broosscher hout dan thout is dat hem draecht,
wa{n}t dat heeft die begheerlijcheyt van vercrijghen versiert, ende een constenaer heeft dat door sijn wijsheyt ghetimmert.
Maer v voorsienicheyt vader regeert dat, want ghi hebt in die zee eenen wech verleent, ende tusschen die baren eenen seer vasten wech,
toonende dat ghy machtich sijt door alle dinghen te behoude{n}, al waert oock dat iemant sonder scip ter zee ghinghe,
Maer om dat die wercken uwer wijsheyt niet ydel sijn en souden, daerom soo betrouwen die menschen eenen cleynen houte hen zielen, ende varende door die zee sijn sij verlost door een schip.
Ende oock doen ierstmael die hoouerdighe ruesen verghinghe{n}, soo heeft die hope va{n}den omganc der eerden totten scepe vliedende der werelt achterghelaten saet der gheboorten, welc scip door v hant gheregeert was,
wa{n}t ghebenedijt is thout daer door dat rechtuerdicheyt ghedaen wort.
Maer een affgods beelt dat metten hande{n} ghemaect wort is selue vermalendijt, en{de} ooc die ghene diet ghemaect heeft, wa{n}t die heuet voorwaer ghewracht, maer dit alst broosch was is Godt ghenoemt gheweest.
En{de} gelijckelijc sijn sij in Gods hate die o{n}goddelijcke en{de} sijn o{n}goddelijcheyt,
wa{n}t het ghene dat gemaect is mette{n} gene{n} diet gemaect heeft sulle{n} tormente{n} lijde{n}.
Daero{m} en sal in die affgode{n} der natien ghee{n} aensie{n} sijn, om dat Gods creatuere ten hate gemaect sijn, en{de} tot ee{n} becoringe der ziele{n} van die menschen, en{de} tot eenen stric va{n} die voeten der onwijsen,
want tbeginsel der oncuyscheyt is het versieren der affgoden, en{de} haer vindinghe is ee{n} verderffenisse des leuens,
want sij en waren vande{n} beghinne niet, noch sij en sullen inder eewicheyt niet blijue{n},
Want die ydelheyt der mensche{n} heeftse gheuonden opden omganc der eerden, en{de} daero{m} is hen eynde cort gheuonde{n},
want die vader door bittere{n} rouwe rouwich sijnde, heeft haestelijc ghemaect een beelt van sijne{n} sone die hem haestelijck ontnome{n} was. En{de} de{n} ghene{n} die doe{n} als een mensche ghestorue{n} was, heeft hy nv beghinnen te eeren als eene{n} godt, en{de} heeft onder sijn knechte{n} ghestelt heylighe dienste{n} en{de} sacrificie{n.}
Daer nae als den tijt hier binnen verliep en{de} die boose ghewoonte stercker worde, soo is dese dolinghe als een wet onderhoude{n}, en{de} doort ghebodt der tyranne{n} worden die ghemaecte beelden gheeert.
En{de} die ghene welc die mensche{n} int openbaer niet en mochte{n} eere{n} om dat sij verre waren, hebbende va{n} verren deser figueren ghebrocht, so hebben sij een ghelijc beelt des conincs den welcken sij eere{n} wilden ghemaect dat si hem die daer niet teghewoordich en was, eeren souden als teghe{n}woordich door hen neersticheyt.
Ooc soo heeft die wtneme{n}de neersticheyt des co{n}stenaers hen diet niet en wisten ghebrocht totten dienst der affgoden,
want hy willende behaghen den ghenen die hem aenghenomen hadde, arbeydde sonderlinghe door sijn conste, dat hy die ghelijckenisse op dalder beste soude figureren.
En{de} die menichte der menschen verleyt door die scoonheyt des wercs, hebben den ghene{n} die voortijts als ee{n} mensch geeert was, nv als eenen Godt gheacht,
Ende dit heeft des me{n}schelijcs leuens bedrieghinghe gheweest, want die menschen dienende haren wellusten, oft den coninghen, hebben den steenen ende houten ghegheuen eenen onghemeynsaemlijcken naem.
Ende ten was hen niet ghenoech dat sij ghedoelt hadden in die kennisse Gods, maer ooc (in so grooten strijt der onwetenheyt leuende) noemen sij soo vele ende soo groote quaetheyden vrede.
Want sij haer kinderen offerende, oft doncker sacrificien doende, oft hebbende wakinghe{n} vol rasernien,
en beware{n} nv noch suyuer leuen, noch suyuer houwelijcken, maer deen slaet de{n} anderen door nijdicheyt doodt, oft hy bedroeft hem ouerspel doe{n}de,
en{de} alle quaethede{n} sijn daer mede ghemenget, bloet, dootslach, diefte, en{de} gheueynstheyt, bederffenisse, ende onghetrouwicheyt, tweedracht, en{de} valsche{n} eedt, der goeder verstooringe,
Gods verghete{n}heyt, der ziele{n} besmettinge, der gheboorte{n} veranderinghe, der houwelijcken onghestadicheyt, des ouerspeels ende onsuyuerheyts onghescictheyt.
Want dien dienst van die versmadelijcke affgoden, is die sake ende tbeghinsel ende dat eynde van alle quaet,
want sij rasen als sij hen verblijden, oft seker sij propheteren valsche dinghen, oft sij leuen onrechtuerdelijck, oft sij sweeren lichtelijck valsche eeden,
Want als sij betrouwen hebben in die affgoden die sonder ziele sijn, al sweeren sij qualijck sij en verwachten niet dat hen hinder ghesciede{n} sal,
Hierom ghescieden hen rechtuerdelijck beyde die saken, om dat sij quaet gheuoele{n} van God ghehadt hebbe{n} hen seluen gheuende tot die affgoden. Ende want sij onrechtuerdelijck ghesworen hebben met bedroch die rechtuerdicheyt versmadende,
want daer gheen macht en is in die ghene daer sij by sweeren, maer die wrake der sondaren doorwa{n}delt altoos om der onrechtuerdigher ouertredinghe.
MAer ghy onse Godt sijt suet ende warachtich, lijdtsamich en{de} met bermherticheyt alle dinghen bescicke{n}de,
want voorwaer eest dat wij sondighen wij sijn uwe, wete{n}de v grootheyt ende eest dat wij niet en sondighen, soo wete{n} wij dat wij by v ghereke{n}t sijn,
wa{n}t v te kenne{n} is ee{n} volcome{n} rechtuerdich{eyt} en{de} te wete{n} v rechtuerdich{eyt} en{de} v macht dat is ee{n} wortel der o{n}sterffelijcheyt,
wa{n}t ons en heeft in dolinghe niet gebracht die versierde quade conste der me{n}sche{n} noch die scaduwe der scilderie{n} arbeit sonder profijt, ee{n} gelijckenisse ghesnede{n} door versceyde{n} verwen,
welcs aensien gheeft den onuerstandighen begheerte, ende hy bemint die ghelijckenisse van ee{n} doodt beelt sonder ziele.
Die liefhebbers der quaetheden sijn weerdich des doodts die hope hebben in sulcke, ende diese maken, ende diese lief hebben, ende diese dienen.
Oock mede een potbacker druckende morwe eerde, maect arbeydelijck tot onsen orbaeren alderhande vaten, ende vander seluer potaerden maect hy vaten die suyuer sijn ten ghebruycke, ende desghelijcks oock die desen contrarie sijn, ende wat het ghebruyck is van desen vate{n}, daer is die potbacker een rechter aff.
Ende hy maect met ydelen arbeyt eenen godt vander seluer slijmigher eerden, hy die te voren van der eerden ghemaect was, ende nae een luttelken hem wederom derwaerts keert daer hy aff ghenomen is, als van hem gheeyscht wordt die scult der zielen die hy schuldich was.
Ende hy is besorght, niet om dat hy arbeyden moet, noch oock niet om dat sijn leuen cort is, maer hy strijdt tseghen die goutsmeden ende siluersmeden, ende volcht ooc nae die metael ghieters, ende heeft oock glorie om dat hy onnutte dinghen versiert.
Sijn herte is assche{n} ende o{n}nutte eerde is sijn hope, ende snooder dan slijmeghe eerde is sijn leuen,
want hy en heeft niet ghekent den ghenen die hem ghescapen heeft, ende die hem ingheblasen heeft die ziele die werct, ende die hem den leuenden gheest ingheblasen heeft.
Maer si hebben oock ons leue{n} ghemeynt te sijne een spel, ende dat die conuersatie des leuens ghemaect is ter winninghen, en{de} datmen moet allesins en{de} oock van tquaet winninghe doen,
want dese weet dat hy bouen al misdoet die wt die materie der eerden broossche vaten, ende wtghesnede{n} beelden maect.
Maer die hoouerdighe vianden ws volcs ende ghebodt ouer hen hebbende sijn alle onwijse ende bouen mate{n} onsalighe zielen,
want sij hebben alle die afgode{n} der natien voor gode{n} gheacht, die welcke noch ghesicht der ooghen en hebben om te sien, noch nuesgate{n} om adem te trecken, noch ooren om te hooren, noch vingheren der handen om te tasten, ende hen voete{n} sijn oock traech om te wandele{n},
want een mensch heeftse ghemaect, ende die den gheest ontleent heeft die heeftse versiert, want gheen mensch en mach eenen Godt maken sijns ghelijc,
Want aenghesien dat hy steruelijc is soo scept hy eenen doode{n} met boose handen, want hy is beter dan dese die hy dient, want hy heeft emmer gheleeft al was hy steruelijck, maer dese en leefden noeyt.
Oock soo dienen sij die alder catijuichste dieren, want onuersta{n}dighe by dese gheleke{n} sijn noch argher dan die.
En{de} ooc niema{n}t en can metten ghesichte eenighe van desen diere{n} voor goet ghesien, wa{n}t sij sijn den lof Gods en{de} sijnder benedictien ontgaen.
OM dese ende der ghelijcke dinghen hebben sij nae hen verdiente pijne gheleden ende sijn door die menichte der beesten verdreuen.
Voor welcke tormenten hebdy v volck wel bescict, den welcken ghy ghegheuen hebt die begheerte va{n} hen wellusticheyt, hen eenen nieuwen smaec bereydende tot een spijse van quackele{n}.
Op dat voorwaer die ghene die de spijse begheerende waren (om die dinghen die hen ghetoont ende toeghesonden waren) oock souden vanden nootelijcken lust af ghekeert worden. Maer dese in corter tijt arm gheworden sijnde hebben nieuwe spijse ghesmaect,
wa{n}t het moest wesen dat henlieden sonder ondersculdinghe die verderffenisse ouercomen soude, die tyrannie bedreuen, maer desen moest dit alleen ghetoont worden hoe dat hen vianden vernielt worden,
want doen desen ouer quam die wreede gramscap der beesten, soo worden sij door die beten der quader slanghe{n} vernielt,
maer v gramscap en duerde niet inder eewicheyt, maer tot een castijnghe sijn sij eenen corten tijt verstoort gheweest, hebbe{n}de een teeken der salicheyt tot een ghedenckenisse van dat ghebodt uwer wet.
Want die bekeert was en worde niet ghenesen door tghene dat hy sach, maer door v den ghesontmaker van allen dinghen,
ende daer in hebdi onsen vianden oock ghetoont dat ghijt sijt die van alle quade verlost,
want die hebben die beten der sprinchanen ende vlieghen ghedoot, ende daer en is ghee{n} ghesontheyt haerder zielen gheuonden, want sij waren weerdich van sulcken dieren vernielt te worden.
Maer die tanden der venijnigher draken en hebben uwe kinderen niet verwonnen, want v bermherticheyt tot hen comende, ghenas die,
want in die ghedenckenisse van uwen woorden sijn si ondersocht, ende haestelijck worden sij ghesont ghemaect, op dat sij in een diepe verghetenheyt vallende niet en souden moghen ghebruycken uwer helpen,
want noch cruyt noch plaestere en ghenas hen, maer v woort Heere dat al ghesont maect,
want ghi Heere sijt die ghene die des leue{n}s ende doots macht hebt, ende die tot die poorten des doots leyt ende wederom leydt.
Het is wel waer dat die mensche sijn ziele doot door quaetheyt, ende als den gheest wtgheghaen is, soo en sal hy niet wederkeeren, noch hy en sal die ziele niet wederom roepen die ontfanghen is,
maer uwe hant te ontulieden dats ommoghelijck,
want die ongoddelijcke loochenende v te kennen sijn door die stercheyt ws arms ghegheesselt met nieuwen wateren, ende met haghelen, ende reghenen hebben sij veruolghinghe gheleden, ende doort vier sijn sij vernielt,
want (dat seer wo{n}derlijc was) int water dwelc alle dinck bluscht hadde tvier meerder cracht, want die werelt is een wreker der rechtuerdigher.
Want op eenen tijt soo werde dat vier ghestilt, dat die dieren niet en souden verbrant worde{n} die totten ongoddelijcken ghesonden waren, maer om dat sij dit siende weten souden dat sij door Gods ordeel die veruolghinghe leden.
Ende op eenen tijt soo brande tvier bouen maten sterckelijkck int water van alle sijde{n}, om dat vernielen soude die natie des quade{n} lants,
Voor welcke dinghen ghy v volck metter enghelen broot gheuoedt hebt, ende hebt hen broot vanden hemel bereyt ghegheuen, sonder arbeyt, alle wellusticheyt in sij seluen hebbende, en{de} sueticheyt van alle smake,
Want ghy toonde v rijckdom ende v sueticheyt die ghy tot v kinderen hebt, en{de} dit broot eens ieghelijcs wille dienende worde verkeert, waer toe dat een ieghelijc wilde.
En{de} den sneeu en{de} dat ijs verdroeghen die cracht des viers, ende sij en versmolten niet, om dat sij weten souden dat het vier berrende inden haghel, ende blixemende inden reghen, die vruchte{n} der viande{n} verderf.
En{de} dat vier heeft wedero{m} sijn cracht oock vergheten o{m} dat die rechtuerdighe souden gheuoedt worden,
want die creatuere dienende v haren scepper, wort ontsteken tot pijnen teghe{n} die onrechtuerdighe, en{de} het wort sachter om wel te doen voor die ghene die in v betrouwen.
Daerom doen ooc v creatueren in alle dinghen ghetransfigureert sijnde dienden uwer gratien der voedtsteren van alle menschen, ten wille der gheender die van v begheert sijn
om dat v kinderen die ghy Heere bemint hebt wete{n} souden dat die vruchten der gheboorte{n} die mensche{n} niet en voede{n}, maer dat v woort onderhout die ghene die in v gheloouen.
Want dat va{n}den viere niet en mocht vernielt worden, verdwijnde ter stont alst va{n} een cleyn strale der sonne verwermt worde.
Om dat eenen ieghelijcken kenlijc soude wesen datme{n} moet die sonne voor comen om v te ghebenedijden, ende v ten opganck des lichts te aenbidden,
want tghelooue vanden ondancbaren sal ghelijc wintersch ijs versmelten, ende sal vergaen als onnut water.
VVant groot sijn v ordeelen Heere, ende onsprekelijck sijn v woorden, daerom hebbe{n} die onwetende zielen ghedoelt,
want als die boose meynen dat sij sullen moghen dat heylich gheslachte verheeren, soo worden sij gheuetert met die bande{n} der duysternissen, ende der langher nacht ende besloten onder die daken hebben sij gheleghen vluchtich van uwer eewigher voorsienicheyt.
Ende als sij meynen verborghe{n} te sijne in hen doncker sonden, doort duyster decsel der verghete{n}heyt, soo worden sij verstroeyt grouwelijck veruaert sijnde, ende door wtermaten groot verwonderen verbaest,
want die speluncke diese omuanghe{n} hadde en bewaerdese niet sonder vreese, want een nederdalende gheluyt maectese verbaest, ende droeuighe personagien hen openbarende maectense veruaert.
En{de} gheen macht des viers en mocht hen licht gheuen, noch die blinckende vlammen der sterren en mochten niet verlichten dien grouwelijcken nacht.
Ende hen openbaerde een vier onuerhoets come{n}de vol vreesen, ende als sij verslaghe{n} waren met vreesen des aensichts dwelc men niet en sach, soo meynde{n} sij dat die dinghe{n} noch quader waren die ghesien worde{n},
En{de} die ghecsmare{n} der toouernie{n} waren daer toe ghedaen, en{de} die glorie der wijsheyt, was een berispinghe met versmaetheyt,
Want die ghene die beloefden dat sij souden verdrijuen die vreesen ende verbaestheden van die quelende ziele, die queelden selue met bespottinghe vol vreesen,
want al waert dat hen gheen van dien monstren en verbaesde, nochtans door den doorga{n}c der dieren, ende dat blasen der serpenten beruert sijnde storuen sij al beuende, ende sij loochende dat si die locht saghen die niemant in gheender manieren en mach ontulieden,
want dicmael comen te voren die alder quaetste dinghen, als die conscientie wroecht. Wa{n}t om dat die boosheyt vreesachtich is, so gheeft sij een ghetuyghenis der verdoemenissen, want een verbaesde conscie{n}tie beducht haer altijt van wreede straffinghe,
want die vreese en is anders niet dan ee{n} helpe des quaden vermoedens, ende een vertoonen van die ghedachte der helpe{n}.
En{de} als die hope va{n} binne{n} minder is soo acht si die kennisse der saken meerder daer die pijne af coemt,
maer die ghene die door den warachtelijck ommachtighen ende va{n}den ondersten ende vanden diepsten der hellen ouercomenden nacht eenen slaep slapende waren,
worden somtijts ghequelt door die vreese der monstren, ende somtijts beswijmden sij doort ouergheuen van haren gheest, want hen was ee{n} haestighe ende onuerwachte vreese ouercomen.
Voorts waert datter iemant van dien aff gheuallen was, die worde bewaert inden kercker sonder yser besloten,
want tsij oft iemant ee{n} lantman, oft een herder, oft werckman van des velts arbeyden haestelijck beuanghen was, die ghedoochde eenen noot die hy niet ontulieden en mocht,
wa{n}t met een ketene der duysternissen waren sij alle tsamen ghebonden. Tsij oft eenen blasenden wint was oft tusschen die dicke tacken der boomen suet gheluyt der voghelen, oft cracht des waters te seer nederwaerts loopende,
oft groot gheluydt van nedergheworpen steenen, oft eenen onghesienen loop der spelender dieren, oft een stercke stemme der loeyender beesten, oft den teghenluydenden wedergalm va{n} die hoochste berghe{n} dedense beswijmen van vreesen,
Want alle den omganck der eerden worde met een claer blinckende licht verlicht, ende met ombeletten wercken onthouden.
Maer hen alleen was eenen swaren nacht opgheleydt een ghelijckenisse de duysternissen die hen ouercome{n} soude. Daerom waren si hen seluen swaerder, dan die duysternissen.
MAer uwen heylighen was een ouergroot licht, Ende die stemmen van dese hoorden sij, maer sij en saghen hen figuere niet.
En{de} om dat sij oock door die selue dinghen niet gheleden en hadde{n}, soo maecte{n} si v groot, en{de} die te voren ghequetst gheweest hadde{n} dancten dat si niet ghequetst en worden, ende om datter een onderscheyt wesen soude, soo begheerden sij een gaue.
Waerom dat sij ghehadt hebben een columne des viers tot eene{n} leyder des ombekenden wechs, ende ghi verleende hen die sonne sonder hindere der goeder herberghen.
Sij waren voorwaer weerdich te deruen dat licht, ende te lijden den kerker der duysternissen, die v kinderen besloten hielde{n} door die welcke dat ombedoruen licht des wets begonste der werelt ghegheuen te worden.
Doen sij dachten der rechtuerdigher cleyn kinderen te dooden, ende doender een kint te vondelinghe gheleydt was, ende verlost, tot haerder bescaemtheyt soo hebdy een menichte van haren kinderen wech ghenomen, ende ghy hebtse al te samen verdaen in een machtich water,
want dien nacht is te voren bekent gheweest van onsen vaderen, op dat sij warachtelijck wetende hoedanighen eeden si ghelooft hadden, beter te moede soude{n} sijn.
Ende van uwen volcke is voorwaer ontfaen die ghesontheyt der rechtuerdigher ende der onrechtuerdigher verderffenisse,
want ghelijck ghy onse teghenpartijders ghequetst hebt, alsoo hebdy ons verweckende groot ghemaect,
want die rechtuerdighe kinderen der goeder deden bedectelijc sacrificie, en{de} sij bescicten die wet der rechtuerdicheyt ter eendrachticheyt singhende louen den vader van alle dat die rechtuerdighe goede en{de} quade dinghen ghelijckelijc ontfanghen sullen.
En{de} die ombequame stemme der vianden gaf groot wedergheluyt, ende daer worde ghehoort een iammerlijck ghecrijsch der weenender kinderen.
En{de} met ghelijcker pijne{n} was die knecht met den Heere ghepijnicht, en{de} een ghemeyn mensch heeft ghelijcke dinghen gheleden als die coninck.
Hierom soo hadden sij ghelijckelijc allegader in eenen naem des doots ontellijcke veel dooden, want die leuende en waren niet ghenoech om die dooden te begrauen, want op eenen ooghenblic soo is hen alder edelste gheslachte vernielt,
Wa{n}t doe{n} sij van allen dien dinghen niet en gheloofden om die weldaden doen ierstmael die doodinghe der ierster gheborenen was, soo beloefden sij hen seluen Gods volck te sien.
Want doen die gheruste stillicheyt alle dinghen beuanghe{n} hadde, en{de} den nacht in sijne{n} loop den haluen wech hadde,
soo is v almachtich woort springhende vanden hemel wt die coninclijcke stoelen, een hart bestrijder, voortsghespronghen int midden van die eerde der verderffenissen,
brenghende ee{n} scerp sweert v ongheueynst ghebodt, en{de} staende heuet al metter doot veruult, ende het ghenaecte totte{n} hemel staende op die eerde.
Doen hebben hen ter stont die visioenen der quader droomen verbaest ghemaect, ende onuerwachte vreese sijn hen ouercome{n}
Ende die ander elders gheworpe{n} half leuende, toonde om wat sake der doot dat hy sterf.
Want die visioenen die hen verstoorde{n} vermaende{n} hen te vore{n} va{n} dese dinghen, dat sij niet en souden vergaen, niet wetende waerom dat sij dese quade dinghen leden.
Ende doe{n} raecte die becoringhe des doots die rechtuerdighe oock, ende inder woestijne is een beroerte der menichte{n} ghesciet, maer niet lange en bleef v gramscap.
Want een o{m}berispelijc mensch haestelijc loope{n}de om te bidden voor tvolck, voortbrenghende den scilt sijns diensts het ghebedt, ende door een welriekende offerande des biddens by brenghende, heeft wederstaen der gramscappen, ende der noot een eynde ghesteldt, toonende dattet v dienaer is.
Ende hy heeft die verstooringhen verwonnen niet door vromicheyt des lichaems noch door wapene{n} der macht maer metten woorde heeft hy hem tonderbracht die hem quelde, in ghedenckenisse verhalende die eeden der vaderen, ende dat verbont,
Want doen sij nv by hoopen deen op dander doot gheuallen waren, soo heeft hy tusschen beyde ghestaen, en{de} den oploop aff ghehouwen, en{de} heeft den wech afghesceyde{n} die tot die leuende leydde.
Want in dat cleedt totten voeten dat hy hadde was den gheheelen omganck der eerden, ende die groote daden der ouders ware{n} daer in vier rijen ghegraueert, ende v heerlijcheyt was in dat cieraet sijns hoofts ghescreuen.
Ende dese dinghen wijcte die vernielder, ende dese ontsach hy, want die proeue der gramscappen was alleen ghenoech.
MAer den ongoddelijcken quam sonder ghenade die gramscap ouer totte{n} wtersten toe want hy wist te voren wel haerlieder toecomende dinghen,
want doen sij toeghelaten hadde{n} datsij hen seluen souden wtleyden, ende doen sij die met grooter sorchuuldicheyt te voren wt ghesonden hadden, soo volchden hen wercken des berous nae.
Want doen sij noch den rouwe onder handen hadden, ende weenende waren aen die grauen der dooden, soo hebben sij voor hen ghenomen een ander ghedachte der onwete{n}heyt, ende die sij biddende wt gheworpen hadde{n}, die hebben sij als vluchtighe veruolcht,
want den noot die sij wel weerdich waren brachtse tot desen eynde, ende si verloren die ghede{n}ckenisse der dinghen die gesciet ware{n}, op dat die pijninghe soude volbringhen tghene dat den tormente{n} noch ghebrack,
ende om dat voorwaer v volck wonderlijck soude doorghaen, maer dat sij een nieuwe doot vinden souden.
Want alle creatuere worden tot sijn natuere van ierst wederom ghefigureert, dienende uwen gheboden, op dat v kinderen onghequetst souden bewaert worden,
want een wolcke ouerlommerde hen legheren, ende wt dat water datter te voren was is drooghe eerde ghesien, ende in die roode zee eenen wech sonder ledtsel, ende een groeye{n}de velt van die ouergroote diepte,
waer door alle dat gheslachte ghinck dat met uwer handt bedect worde siende v myrakelen ende wonderlijcke teekenen,
want ghelijc paerden weydden sij die spijse aff, ende ghelijck lammeren hebben sij hen verhuecht, v grootmakende Heere, diese verlost hebt.
Want sij waren noch ghedachtich der dinghen die in hen pelgrimagie gheschiet waren hoe dat die eerde voor den aert der beesten vlieghen wtghebracht heeft, ende hoe dat den vloet voor visschen opwierp een menichte van vorsschen.
Ende ten laetsten hebben sij ghesien een nieuwe scepsel van voghele{n}, doen sij door die quaetlusticheyt daer toe ghebracht ware{n} dat sij spijse begheerden der wellustigher brasserien,
Want in die aensprake der begheerten sijn hen van der zee quackelen opghecomen, ende quellinghen sijn den sondaren ouercomen, niet sonder die vertooninghen die te voren ghesciet waren door die cracht der vloeden, want sij leden te rechte nae hen boosheden,
want sij stelden op een misprijselijcke onurijheyt der gasten, want die sommighe en ontfinghen gheen ombekende vreemdelinghen, die ander dwonghen goede gasten tot slauernie.
En{de} niet alleen dese dinghen, maer sij hadden noch een ander aensien, want sij die wtlanders noode ontfinghen,
maer die ghene die dese met blijscappen ontfanghen hadden, die ghebruyct hadden die selue rechten, hebben sij met die alder wreetste smerten ghepijnicht.
Maer si sijn gheslaghen met blentheyt, ghelijc die ander aen die doeren vanden rechtuerdighen, doen sij met haestighe blentheyt bedect waren, soo socht een ieghelijck den inganc sijnder doeren,
want als die elementen in hen seluen verkeert worden, ghelijck in een orghele die maniere des gheluyts verandert wort, ende die alle hen gheluydt behouden. Waer aff datment sekerlijck mach oordeelen wt den ghesichte,
want die dieren des velts werden verkeert in dieren des waters, ende alle die swemmende dieren waren ghinghen voorts op die eerde.
Het vier hadde macht int water bouen sijn cracht, ende dwater vergadt die natuere van wtblusschen.
Contrarie die vlammen en hebben niet ghequelt het vleesch der bederuelijcker beesten die met hen wandelden, noch sij en smolten niet die goede spijse die lichtelijck ghesmolten wort ghelijck het ijs. Want in alle dinghen hebdy v volck groot ghemaect Heere en{de} eerlijc en{de} ghy en hebtse niet versmaet in allen tijden ende tot allen plaetsen hen bystandich sijnde.
{ALLE} wijsheyt is vande{n} Heere Godt, en{de} sij heeft met hem altijt gheweest, en{de} is voor alle tijden.
Wie heeft dat sandt der see, ende die druppelen des reghens, en{de} die daghen der werelt gheteldt? Wie heeft die hoocheit des hemels, ende die breetheyt der eerden en{de} die diepheydt des afgronts ghemete{n}?
wie heeft die wijsheyt Gods die voor alle dinge{n} gaet doorsocht.
Dierste voor alle dinge{n} is die wijsheyt ghescape{n}, en{de} tversta{n}t der voorsienicheyt va{n} tbegin des tijts.
Die fonteyn der wijsheyt is dwoort Gods int hooghe, en{de} haren inganc sijn die eewighe gheboden.
Wie{n} is die wortel der wijsheyt ontdect, en{de} wie heeft haer listicheden bekent?
Wie{n} is die onderwijsinghe der wijsheyt ontdect en{de} gheopenbaert en{de} wie heeft die vermenichfuldinghe van haren inganghen verstaen?
Een is die hoochste schepper almachtich, en{de} een machtich coninck en{de} bouen maten seer ontsienlijc, sittende op sijne{n} throo{n} en{de} ee{n} heerscappende Godt.
Hy heeft die wijsheyt ghescapen inde{n} heylighen gheest, en{de} hy heeftse ghesien, en{de} gheteldt en{de} ghemete{n},
En{de} hy heeft die ghestort op dat alle sijn wercken, en{de} ouer alle vleesch na sijn gaue, ende hy heeft die ghegheuen den ghenen die hem beminnen.
Die vreese des Heeren is glorie en{de} glorieringhe en{de} blijscap en{de} vruecht en{de} die croone des verhueghens.
Die vreese des Heere{n} sal therte ghenuechte aendoe{n}, en{de} sij sal gheue{n} blijscap en{de} vruecht in die la{n}cheyt der daghen.
Den ghene{n} die den Heere vreest sal wel sijn int wterste, en{de} inden dach sijns steruens sal hy ghebenedijt worden.
Die liefde Gods is een eerlijcke wijsheyt,
en{de} den welcken sij openbaert int ghesichte die beminnen haer door dat ghesichte, en{de} in die kennisse van haer grootdadichede{n}.
Tbeghinsel der wijsheyt is die vreese Godts, en{de} met die gheloouighe is sij in des moeders lichaem mede ghescape{n}, en{de} met die vercoren vrouwen wandelt sij, en{de} met die gheloouighe en{de} rechtuerdighe is si bekent.
Die vreese des Heere{n} is een godtvruchticheyt der ke{n}nissen.
Die goduruchticheyt sal therte bewaren en{de} rechtuerdich maken, blijscap en{de} vruecht sal sij gheuen.
Den godtureesende salt wel sijn, en{de} in die daghen sijns eyndes sal hy ghebenedijt worden.
Die volcome{n}heyt der wijsheyt is God vreesen, en{de} die volheyt is va{n} haer vruchten.
Sij sal veruullen alle sijn huys van gheslachten, en{de} die ontfanck plaetsen van haren scatten.
Die vreese des Heeren is een croone der wijsheyt veruullende den vrede, en{de} die vrucht der salicheyt,
en{de} hy heeftse ghesien, en{de} ghetelt, en{de} beyde sijnt Godts gaue{n}.
Die wetenheyt en{de} tversta{n}t der voorsienicheyt sal die wijsheyt tsamen wt deyle{n}, en{de} die glorie der gheender die haer houden verheft sij.
Die wortel der wijsheyt is den Heere vreesen, want haer tacken sijn langhe leuende.
In die scatte{n} der wijsheyt is tverstant, en{de} die godtvruchticheyt der wete{n}heyt, maer den sondaers is die wijsheyt een veruloeckinghe.
Die vreese des Heeren verdrijft die sonde,
want die sonder vreese is en mach niet rechtuerdich worden, want die gramschap van sijnder moedicheyt is sijn verderffenisse.
Tot eenen tijt sal die lijdtsamighe verdraghen, ende namaels salt eenen wederloon der vrolijcheyt sijn.
De{n} goede{n} sin sal tot ee{n} tijt sijn woerde{n} verborge{n}, en{de} die lippen van vele menschen sullen sijnen sin vertellen.
In die scatte{n} der wijsheyt is een beteekenen der onderwijsinghen
ende den sondaer is een versmaetheyt den dienst Gods.
Sone begheerende wijsheyt onderhout die rechtuerdicheyt ende Godt sal v die gheuen.
Want wijsheyt ende gheleertheyt is die vreese des Heeren, ende dat hem welbehaecht
es tghelooue ende die saechtmoedicheyt, ende hy sal diens scatten veruulle{n}.
En weest niet ongheloouich der vreesen des Heere{n}, noch en coe{m}t tot he{m} niet met ee{n} dobbel herte.
En weest gheen gheueynst me{n}sch in daenschijn der menschen, noch en wort niet verarghert in v lippen.
Merct daer op dat ghy bij auontueren niet en valt, ender uwer ziele{n} gheen oneerlijcheyt en behaelt,
ende dat Godt v verholentheden openbaere, ende v neder stoote int midden der synagogen.
Want ghy sijt booselijck totten Heere ghegaen, ende v herte is vol bedrochs ende bedrieghelijcheyts.
SOne gaende totte{n} diensts Godts, soe staet in rechtuerdicheyt, ende in vreesen, ende bereyt v ziele tot temtacien.
Druct v herte neder ende verdraecht, neycht v oore, ende ontfanct die woerden des verstants, ende en haest v niet in de{n} tijt des oploops,
Lijdt dat v Godt te lijden gheeft. Wert met Gode vereenicht ende verdraecht, op dat v leuen int wterste wassen mach.
Alle dat v toe ghescict wort ontfanct ende in lijde{n} verdraecht, ende in v vernederinghe hebt verduldicheyt.
Want int vier wort gheproeft tgout ende tsiluer, ende die aenghename menschen inden ouen der vernederinghen.
Ghelooft Gode en hy sal v vermaken, ende scict te rechte uwe{n} wech, ende hoept in hem. Bewaert sijn vreese, ende veroudert daer in.
Ghy die den Heere onsiet ontbeyt sijn bermherticheyt, ende en keert v daer niet aff, op dat ghy niet en valt.
Ghy die den Heere vreest ghelooft hem, ende uwen loon en sal niet ydel ghemaect worden.
Ghy die den Heere vreest, hoept in hem, ende tot een ghenoechelijcheit sal v die bermherticheyt come{n}.
Die de{n} Heere vreest hebt hem lief, ende v herten sullen verlicht worden.
Kinderen aensiet die natien der menschen, en{de} weet datter niemant inden Heere ghehoept en heeft, ende dat hy bescaemt is worden.
Want wie heeft in sijn gheboden ghebleuen ende is verlate{n} gheweest? oft wie heeft hem aengheroepen, ende dat hy dien versmaedt heeft?
Want Godt is goedertieren ende bermhertich, ende hy sal inden dach der tribulacien die sonder vergheuen, ende hy is een bescermer alle den ghenen die hem soecke{n} inder waerheyt.
Wee den ghenen die dobbel van herten sijn, ende den boose van lippen, ende den quaetdoende metten hande{n} en{de} den sondaer die op deerde gaet met twee weghe{n}.
Wee den ghenen die onghebonden van herten sijn die Gode niet en gheloouen, ende daer om sullen sij van hem niet bescermt worden.
Wee den ghene{n} die verduldicheyt verloren hebben, ende die verlate{n} hebben die rechte weghen, ende sijn besijden affgheweken in verkeerde weghen.
Ende wat sullen sij doen, alst die Heere sal beghinnen te aensien?
Die den Heere vreesen en sullen sijnen woerden niet ongheloouelijck sijn, en{de} die hem lief hebben sullen onderhouden sijnen wech.
Die den Heere vreesen, sullen ondersoecken die dinghen die hem welbehaghelijck sijn, en{de} die hem liefhebben sullen met sijn wet veruult worden.
Die den Heere vreesen sullen hen herte{n} bereyde{n}, en{de} in sijn aenschouwe{n} sulle{n} sijn hen zielen heylich maken.
Die den Heere vreesen onderhouden sijn gheboden, ende sij sullen patientie hebben tot sijnen aensien
segghende. Eest dat wy ghee{n} penitencie en doen, soo sullen wy vallen in des Heeren handen, ende niet inde handen der menschen,
want nae sijn grootheyt, alsoe is sijn bermhertichyt oock met hem.
DIe kinderen der wijsheyt sijn een vergaderinghe der rechtuerdigher, ende hen natie is onderdanicheyt ende liefde.
Des vaders ordeel hoort ghy kinderen, ende doet alsoo op dat ghy moecht salich wesen.
Want Godt heeft de{n} vader gheeert in die kindere{n}, ende des moeders ordeel versoeckende heeft hy vast ghemaect in die kindere{n}.
Wie Godt lief heeft, die sal voer die sonden bidde{n}, ende hy sal hem daer aff onthouden, ende int ghebedt der daghen sal hy verhoort worden.
Ende ghelijck een die scatten vergadert, soe doet hy die sijn moeder eere aendoet.
Die sijnen vader eert, sal verblijt worden in sijn kinderen, ende in den dach sijns ghebedts sal hy verhoort worden.
Die sijnen vader eert sal leuen een seer lanck leuen, ende die sijnen vader onderdanich is, sal sijn moeder vermaken.
Die den Heere vreest die eert sijn ouders, ende hy sal als sijnen Heeren dienen den ghenen die hem voortghebracht hebben.
Met wercken ende woerden ende met alle verduldicheyt eert uwen vader,
op dat v die ghebenedijdinghe ouercome va{n} Gode, ende dat sijn ghebenedijdinghe inden wtersten blijue{n} mach.
Die benedijdinghen des vaders vesticht die huysen der kinderen, maer die vermalendijdinghe der moeder roeydt wt die fundamenten.
En glorieert niet in die versmaetheyt ws vaders, wa{n}t ten is v gheen glorie, maer een scande,
want eens menschens glorie is wt die eere sijns vaders, ende des kints scande is die vader sonder eere.
Sone onderhout ws vaders ouderdom, ende en bedroeft hem niet in sijn leuen,
ende eest dat hy ghebreckelijck wort van sinne, vergheeft dat, en{de} en versmaet hem niet in v vromicheyt. Wa{n}t die almisse des vaders en sal niet vergheten worde{n},
want voer des moeders sonde sal v goet wedergheloont worden,
ende in die rechtuerdicheyt sal voer v ghetimmert worden, ende inden dach der tribulacie{n} sal hy ws ghedachtich wesen, ende ghelijck het ys int schoon weder soe sullen v sonde{n} versmelten.
Va{n} hoe quader famen is hy die sijnen vader verlaet, ende vermalendijt is hy van Gode die sijn moeder vergramt.
Kint met saechtmoedicheyt volbre{n}gt v wercken, ende bouen der menschen glorie suldi bemint worden.
Hoe ghy meerder lijt, verootmoedicht v in alles, ende ghy sult voer Gode gratie vinden,
want die macht Godts alleen is groot, ende vanden ootmoedighen wort sij gheeert.
Dinghen die hoogher sijn dan ghy en wilt niet soecken, ende die stercker zijn dan ghy en wilt niet ondersoecken. Maer tghene dat v Godt beuolen heeft, dat denct altijt, ende in veel sijnder wercken en wilt niet curioes sijn,
wa{n}t ten is v niet nootelijck die verborghe{n} dinghen met uwen ooghen te sien.
In overtuldighe dinghen en wilt niet menichfuldichlijck ondersoecken, ende in veel sijnder wercken en sult ghy niet curioes sijn.
Want veel dinghen bouen der menschen verstant sijn v ghetoont,
want hen vermoeden heefter vele neder gheworpen, ende hen sinnen in ydelheyt ghehouden.
Een hart herte salt quaet hebben int wterste, ende die tperijkel bemint sal daer in vergae{n}.
Een herte twee weghe{n} ingae{n}de en sal gheen voertganghe{n} hebben, en{de} een verkeert van herten sal daer doer verarghet worden,
Een arch herte sal verlast worden met pijnen, ende een sondaer sal noch daer toe doen om te sondighen.
Der vergaderinghen va{n} den hoouerdighen en sal gheen ghesontheyt wesen, want dat spruytsel der sonden sal in die wtghewortelt worden, ende ten sal niet verstaen worde{n}.
Therte vanden wijsen wort verstaen in die wijsheyt, ende een goede oore sal die wijsheyt hooren met alder begheerlijcheyt.
Een wijs herte en{de} versta{n}dich sal hem wachten van sonden, ende in die wercken der rechtuerdicheden salt voertghanghen hebbe{n}.
Dat berrende vier bluscht het water wt, ende die almisse wederstaet den sonden,
ende Godt is haer aensiender die de gratie verghelt. Hy ghedenckes naemaels, ende ten tijde van sijnen val, sal hy een vasticheyt vinden.
SOne en beneemt die almisse des arme{n} niet, ende v ooghen en keert niet aff vanden arme{n}.
Ee{n} hongherige ziele en versmaet niet, ende en verstoort den armen niet in sijn armoede.
Het herte vanden behoeftighen en wilt niet quelle{n}, en{de} en vertrect den benauden die gaue niet.
Dat bidden vanden verdructen en verworpt niet, ende en keert v aensicht niet aff vanden behoeftighen.
Vanden behoeftighen en keert v ooghen niet aff om die gramscap, en{de} en wilt gheen oersake laten, den ghenen die v soecken achter rugghe te vermalendyden.
Want tghebet des gheens die v vermalendijt in die bitterheyt sijnder zielen sal verhoort worden, hy sal hem verhooren die hem ghemaect heeft.
Maect v ghespreecsaem der vergaderingehen vande{n} armen, ende den priester verootmoedicht v ziele, ende den ouersten neycht v hooft.
Neycht den armen sonder droefheyt v oore, ende betaelt v scult, ende antwoerdt hem vredelijck met saechtmoedicheyt.
Verlost hem die onrecht lijdt wt die hant vanden houerdighen, ende en nemes niet suerlijck in v ziele.
Int ordeelen weest den weesen bermhertich als een vader, ende voer eene{n} man haerder moeder,
ende ghy sult sijn als een sone des alderhoochsten onderdanich, ende hy sal uwer bermhertich sijn meer dan een moeder.
Die wijsheyt blaest haren kinderen dleuen in, ende sij ontfanct die ghene die haer soecken, ende sij sal voer gaen in den wech der rechtuerdicheyt,
ende die haer bemint, die bemint het leuen, en{de} die tot haer waken sulle{n} haer ghenoechlijcheyt omuanghen.
Die haer houden die sulle{n} dleuen beerue{n}, en{de} waer sij ingaen sal, daer sal Godt ghebenedijde{n}.
Die haer dienen, sullen ghehoorsaem wesen den heylighen, ende die ghene die haer lief hebben, die bemint Godt.
Die haer hoort sal die Heydenen ordeelen, ende die haer aenscouwet sal betrouwende blijuen.
Eest dat hy haer ghelooft soo sal hy haer beeruen, ende haer creatuere{n} sulle{n} in beuestinghe zijn,
want in die becoringhe wandelt sij met hem, ende voer al soe verkiest sij hem.
Vreese ende anxt ende proeuinghe sal sij op hem brenghen, ende sij sal hem pijneghen, doer die quellinghe van haer leeringhe, tot dat sij hem proeue in sijn ghedachten, ende ghelooue sijnder zielen.
Ende sij sal hem vast maken, en{de} den rechten wech sal sij tot hem brenghen, ende sij sal hem verblijden,
ende haer verborghen dinghen hem ontdecken, ende op hem als scatten vergadere{n} wetenheyt en{de} tverstant der rechtuerdicheyt.
Maer eest dat hy verdoelt, soo sal sij hem verlaten, en{de} sal hem leueren in die hant sijns viants.
Sone bewaert den tijt, ende vliet va{n} tquaet.
Voer v ziele en scaemt v niet te segghen dat waer is.
Want daer es een scaempte sonde aenbrenghende, ende daer is een scaempte aenbrenghende glorie, ende gratie.
En neemt gheen aensicht wt teghen v aensicht, noch teghen v ziele een loghene.
En wilt uwen naesten in sijnen val niet ontsien,
noch en wederhoudt dat woert niet inden tijt der salicheyt. En verberghet v wijsheyt niet in haer schoonheit.
Wa{n}t doer die tonghe wort die wijsheyt bekent, ende tversta{n}t, ende die wetenheyt, en{de} gheleertheyt int woert vanden verstandighen, ende die vasticheyt in die wercken der rechtuerdicheyt.
En segt niet teghen dwoert der waerheyt in eenigher manieren, ende va{n} die loghene uwer ongheleertheyt wert bescae{m}t.
En scaemt v niet te belijden v sonde{n}, ende en worpt v niet tonder allen mensche om die sonde.
En wilt niet wederstaen teghen daensicht vanden machtighen, ende en arbeyt niet teghen den stroem des vloets.
Om die rechtuerdicheyt strijdt voer v ziele, ende totter doot toe vecht voer die rechtuerdicheyt ende Godt sal voer v strijdende verwinnen v vianden.
En wilt haestich wesen in v tonghe, ende onnut ende slap in uwe wercken.
En wilt niet sijn als eenen leuw in huys, onmworpende v huysghenooten, ende verdruckende die ghene die onder v sijn.
V handt en sij niet wtghestrect om te ontfanghen, ende om te gheuen toe ghesloten.
EN wilt niet staen naer die ongherechtighe besittinghen, ende en segghet niet. Ick heb leuens ghenoech om te leue{n}, wa{n}t dit en sal niet baten inden tijt der wraken ende des oploops.
En volcht in uwer macht niet die begheerlijcheden ws herten,
ende en segt niet. Hoe machtich heb ick gheweest? oft wie sal my tonder brenghen om mijn wercken? Want Godt salt wrekende wreken.
En segt niet, ic heb ghesondicht, en{de} wat onghenoechte is my ghesciet? Wa{n}t die alderhoochste is een lijdtsamich betaelder.
Van die vergheuen sonde en wilt niet sijn sonder vreese, noch en doet die een sonde op dander niet.
Ende en segt niet die ghenadicheyt des Heeren is groot, der menichfuldicheyt mijnder sonden sal hy bermhertich wesen.
Want die bermherticheyt ende gramscap naken haestelijck van hem, ende op die sondaers aensiet sijn gramscappe.
En vertrect niet v tot den Heere te bekeeren, ende en stelt dat niet wt van daghe te daghe,
want onuersiens sal zijn gramscap comen, ende in den tijt der wraken sal hy v vernielen.
En wilt niet banghe zijn in onrechtuerdighe rijcdommen, want die en sullen v niet baten inden dach des oploops ender der wraken.
En waeyt niet met allen winden, ende en gaet in allen weghen niet, want alsoo wort elck sondaer gheproeft in een dobbel tonghe.
Weest vast inden wech des Heeren, en{de} in die waerheyt ws verstants ende wetenheyts, en{de} v volght het woert des vreedes ende die rechtuerdicheyt.
Weest saectmoedich om te hooren dwoert Godts, dat ghy verstaen moecht, ende met wijsheyt wtspreken een warachtighe antwoerde.
Hebdi verstant, soo antwoert uwen naesten, maer anders, soo laet v hant op uwen mont zijn, dat ghy niet gheuanghen en wort in een ongheleert woert, ende bescaemt.
Eere ende glorie is in die redene van eenen verstandighen. Maer die tonghe vanden onuersienighen is zijn bederffenisse.
En wort niet ghenoemt ee{n} oorblaser, ende en wort niet gheuanghen met uwer tonghe{n} ende bescaemt.
Want ouer eenen dief is bescaemtheyt ende berou, ende een alderquaetste veruloekinghe is ouer eenen die dobbel van tonghen is. Maer den oorblaser is haet ende viantscap ende versmaetheyt.
Doet recht den cleynen, ende den grooten ghelijckelijck.
EN wilt gheen viant voer vriendt worden uwen naesten, want verwijt ende versmaetheyt sal die quade beerue{n}, ende alle sondaer is nijdich ende dobbel van tonghe.
Ende verheft v niet in dat ghedachte ws herten als eenen stier, dat by auontueren v macht niet omghestooten en worde doer dwaesheyt
ende dat die v bladeren ete, ende v vruchten verderue, ende dat ghy verlaten wort ghelijck eenen dorre boom in die woestijne,
want een boose ziele sal hem verderuen diese heeft, ende sij leuert hem tot een blijscap sijnder vianden, ende sij sal hem leyden int deel der ongoddelijcker.
Een suet woort maect veel vrienden, ende vermorwet die vianden, ende een gratieuse tonghe es in eenen goeden mensch oueruloedich.
Hebt veel vreedtsamighe vrienden, ende hebt va{n} duysent eenen raetsman.
Eest dat ghy eenen vrient hebt, soo hebt dien in die becoringhe, ende en ghelooft hem niet lichtelijck.
Want daer is een vrient nae sijne{n} tijt, ende hy en sal niet gheduerich blijuen in den dach des lijde{n}s.
Ende daer es een vrient die hem keert tot viantscap ende daer is een vriendt die haet ende ghekijf ende lachter ontdecken sal.
Ende daer is een vrient een tafel gheselle, ende die en sal niet blijuen in de{n} dach des noodts.
Een vrient eest dat hy vast blijft soo sal hy v wesen als ws ghelijck, ende in v hysghenooten sal hy ghetrouwelijck doen,
eest dat hy hem verootmoedicht teghen v, ende dat hy hem van v aensicht verbercht, soo suldi een drachtighe goede vrie{n}tscap hebben.
Van uwen vianden sceyt v, ende van uwen vrienden wacht v.
Een ghetrou vrient is een stercke bescermenisse, ende die dien vindt, die vindt eenen scadt.
By eene{n} ghetrouwen vrient en is niet te ghelijcken, ende gheen ghewicht van gout en siluer en is te werderen teghen die goetheyt sijnder trouwen.
Een ghetrouwe vrient is een medecijne des leuens, ende der onsterffelijcheyt, ende die den Heere vreesen sullen dien vinden.
Die Godt vreest, sal desghelijcs oock goede vrientscap hebben, want ghelijck hy is soo sal zijn vriendt wesen.
Kint van uwer ioncheyt ontfanckt leeringhe, ende tot dat grijs hayr suldi wijsheyt vinden.
Ghelijck een die ackert en die saeyet, alsoo gaet tot haer, ende verwacht haer goede vruchten,
want in haer werck suldi een weynich arbeyden, ende vroech suldi van haren vruchten eten.
Hoe veel te seer scarp es die wijsheyt den ongheleerden menschen, ende die onuerstandighe en sal in haer niet blijuen.
Ghelijck die cracht van eenen steen sal dat ondersoeck in die wesen, ende sij en sullen niet vertoeuen die te verworpen.
Want die wijsheyt der gheleertheyt is nae haren naem, ende sij en is niet veel mensche{n} openbaer, maer den welcken sij bekent is dien blijft sij by tot Gods aenschouwen.
Hoort sone ende ontfanct de{n} raet des verstants, ende en verworpt mijnen raet niet,
worpt uwen voet in haer veteren, ende in haer halsbanden uwen hals,
buycht v scoudere daer onder ende draechtse, ende en hebt gheen verdriet in haer banden.
Met allen v herte gaet tot haer ende met allen uwe macht bewaert haer weghe{n}.
Ondersoect die en{de} hy sal v gheopenbaert worden, ende als ghijse vercreghe{n} hebt, soo en verlaet haer niet,
wa{n}t ten laetsten suldi ruste in haer vinden, ende sij sal v verkeert worden tot ghenoechte.
Ende haer veteren sullen v sijn tot een stercke bescherminghe, ende crachtighe stoensels, ende haer halsbanden tot een cierlijck cleedt der glorien.
Want dat cieraet des leuens is in haer, ende haer banden sijn een salich verbintsel.
Tot eenen cierlijck cleedt der glorien suldi haer aendoen, en{de} tot een croone des mede verblijdens suldise op v stellen.
Kint eest dat ghy nae my hoort, soo suldi leeren, ende eest dat ghi v herte daer aen legghet, soo suldi wijs sijn.
Eest dat ghy v oore nederbuycht soe suldi leeringhe ontfanghen, ende eest dat ghy geerne hoort, soo suldi wijs zijn.
Staet in die menichte der wijser ouders, en{de} voecht v wter herten met haerlieder wijsheyt, dat ghy alle Godts vertellinghe moecht hooren, ende dat die bijsprake{n} des loefs v niet en ontgaen.
Ende eest dat ghy eene{n} verstandighen siet, soo ontwaect tot hem, ende uwe{n} voet verslijte die trappen zijnder doore{n}.
V ghedachte hebt in die gheboden Godts, en{de} in zijn beuelen weest aldermeest becommert, ende hy sal v een herte gheuen, ende die begheerte der wijsheyt sal v ghegheuen worden.
ENn wilt gheen quade dinghen doen, en{de} die en sullen v niet beuanghen.
Scheyt vanden boosen, ende die quade dinghen sullen van v vergaen.
Kint en saeyt gheen quade dinghen in die acker voren der onrechtuerdicheyt, ende soo en sult ghy die niet seuenuoudich maeyen.
En wilt van gheenen me{n}sch begheeren heerscappie oft van den coninck den stoel der eeren.
En maect v niet rechtuerdich voer Godt, want hy is die bekender des herten, ende by den coninck en begheert niet wijs gheacht te worden.
En wilt niet versoecke{n} om rechter te wesen, ten sij dat ghy machtich sijt, om metter macht die boosheden te doerbreken dat ghy bijauontueren niet en ontsiet daensicht va{n}den machtighen, ende een struycsele stelt in v rascheyt.
En sondicht niet teghen die menichte der stadt, noch en steect v niet int volck,
noch en bindt gheel dobbel sonden te samen, want ghy en sult in die ene niet ontsculdich wesen.
En wilt niet cleynmoedich zijn in uwen moet,
Verbidden en{de} almissen doen en wilt niet verachten.
En segt niet Godt sal die menichte mijnder gauen aensien, en{de} als ick den alderhoochste{n} Gode offere, soe sal hy mijn gauen ontfanghen.
En bespot gheenen mensch in bitterheyt zijnder zielen. Want daer is een die vernedert ende verheft Godt diet al omme siet.
En wilt gheen loghene beminne{n} teghen uwen broedere, noch aen nwen vrient en doet desghelijcs niet.
En wilt niet lieghen alle loghenen, want die ghewoonte van die en is niet goet.
En wilt niet veel van woerden zijn in die menichte der ouders, ende en herhaelt gheen woert in v ghebedt.
En haet die arbeydelijcke wercken niet, ende die landtwinninghe die vanden alderhoochsten ghescapen is.
En versaemt v niet met die menichte der ongheleerder.
Ghedenct der gramscap, want sij en sal niet vertoeuen.
Verootmoedicht seere uwen gheest, want die wrake des vleeschs van den ongoddelijcken sal wesen tvier ende den worm.
En wilt niet ouertreden teghen den vrient die tghelt acherwaerts houdt, noch uwen liefsten broeder en versmaet om gheen gout.
En wilt niet sceyden van een verstandighe ende goede vrouwe, die welcke ghy ten deele hebt ghecreghen in die vreese des Heeren, want die gratie van haerder scamelheyt es bouen gout.
En quetst den knecht niet die inder waerheyt werckende is, noch den huerlinck die zijn ziele gheeft.
Een verstandich knecht sij v bemint ghelijck v ziele, en berooft hem niet vander vrijcheyt, noch en verlaet hem niet arm.
Hebdi beesten? soo draecht daer ghemerck op, ende eest dat sij profitelijck zijn, soo laetse by v blijuen.
Hebdi sonen? soo leertse, ende boochtse van hem ioncheyt.
Hebdi dochteren? bewaert haer lichamen, ende en toont v aensicht niet vrolijck te haer waerts.
Bestaet v dochter ende ghy hebt dan een groot werck ghedaen, ende gheeft die eenen verstandighen man.
Eest dat ghy een vrouwe hebt nae v ziele, soo en verworpt die niet, ende der hatelijcker en betrout v seluen niet in alle v herte.
Eert uwen vader, ende die suchtinghe{n} ws moeders en vergheet niet.
Ghedenct dat ghi niet en waert, en waerdi doer hen niet gheboren, ende doet hen wederom, alsoo sij v oock ghedaen hebbe{n}.
Met v gheheel ziele vreest de{n} Heere, ende heylicht sijn priesters.
Met allen v macht bemint hem die v ghemaect heeft, en{de} zijn dienaers en verlaet niet.
Eert Godt wt allen v ziele, ende doet eere den priesters ende suyuert v te voren metten armen.
Gheeft hen een deel (ghelijck v beuolen is) der iersten vruchten, ende der suyueringhen, en{de} van uwer versuemenissen suyuert v met luttele{n}.
Die gifte van uwen armen, ende dat sacrificie der heylichmakinghe suldi den Heere offeren, ende dierste gauen der heyligher dinghen,
ende den armen reyct wt v hant, op dat v versoeninghe ende ghebenedijdinge mach volbracht worden.
Die gratie der gauen es voer daenschijn van allen leuenden, ende van eenen dooden en verbiedt die gratie niet.
En wilt den ghenen die weenen niet laten te troosten, ende metten ghenen die rouwe maken wandelt.
En laet v niet verdrieten den siecken te besoecken, want van desen dinghen suldi in die liefde gheuesticht worden.
In allen uwen wercken ghedenct uwer wterster, ende inder eewicheyt hgy en sult niet sondighen.
EN kijft niet met eenen machtighen mensch, dat ghy bijauontueren niet en valt in sijn handen.
En strijdt niet teghen teghen eene{n} rijcken man, dat hy bijauontueren teghen v gheen ghedinghe en make,
want gout ende tsiluer heefter veel verdoruen, ende tes tot dat therte der coninghen wtghestreckt, ende theeft dat om ghekeert.
En kijft niet met eenen mensch die lanck van tonghe is, ende en stoect gheen hout in zijn vier.
En hebt gheen ghemeynscap met eenen ongheleerden mensche, dat hy niet qualijck van uwen gheslachte en spreke.
En versmaet den mensch niet die hem affkeert van die sonde, noch en verwijtet hem niet, gedenct dat wy allegader in berispinghe zijn.
En versmaet den mensch niet in zijn ouderdom, want wt ons worden sij oudt.
En wilt v niet verblijden ouer uwen dooden viant wetende dat wy alle steruen, en{de} in blijscap willen wy comen.
En versmaet niet die redenen der wijser ouderen, ende in hen byspraken verkeert,
want van hen suldi wijsheyt leeren, ende die leeringhe des verstants, ende dienen den groote{n} van state sonder clachte.
En vergheet die vertellinghe der ouderen niet, want sij hebbent gheleert van haren vaderen,
want van hen suldi verstant leeren, ende inden tijt des noodts suldi antwoerde gheuen.
En onsteect die colen der sondaren niet, hen straffende, ende en wort niet onsteken van die vlamme viers van haren sonden.
En staet niet teghen daensicht van eenen scimpighe lasteraer, opdat hy niet en sitte als een listich laghe leghere uwen monde.
En wilt niet leenen eenen mensch die stercker es dan ghy, ende eest dat ghy hem gheleent hebt, soo houdt dat als verloren.
En gheloeft niet bouen v macht, ende eest dat ghijt gheloeft hebt, soo dencket als oft ghijt betalen moest.
En ordeelt niet teghen den rechter, want hy ordeelt nae dat rechtuerdich is.
Met den stouten en gaet ouer wech niet, op dat hy bijauontueren zijn quade dinghen op v niet en besware, want hy gaet nae sijnen wille, ende ghy sult te samen met sijnder dwaesheyt vergaen.
Met eenen grammoedighen en wilt gheen kijuagie maken, ende met eenen stouten en gaet in die woestijne niet, wa{n}t als niet is voer hem dbloet, ende daer gheen helpe en is, daer sal hy v nederstooten.
En hebt gheenen raet metten dwasen, want sij en moghen niet liefhebben dan dinghe{n} die hen behaghen.
Voer eenen vreemden en wilt gheenen raet houden, want ghy en weet niet wat hy voertbrenghe{n} sal.
En opent v herte alle mensch niet, op dat hy v messchien gheen valsche gratie en doe, ende v bescimpe.
EN weest niet ialours ouer die vrouwe ws schoodts, op dat sij op v niet en toone die quaetheyt van een boose leeringhe.
En gheeft der vrouwen die macht uwer zielen niet, opdat sij in v macht niet en gae, en{de} dat ghy bescaemt wort.
En aensiet niet een vrouwe die van veel wils is, dat ghy bijauontueren niet valt in haer stricken.
Met een dansersse en wilt niet veel ghemeynscap houden, noch en hoort die niet, dat ghy bijauo{n}tueren niet verdoruen en wort doer haer crachtighe bedrieghelijcheyt.
Een maghet en wilt niet aensie{n,} op dat ghy bijauontueren niet verarghert en wort doer haer schoonheyt.
En gheeft den oneerbaeren vrouwe{n} v ziele niet in eenich dinck, op dat ghy v seluen niet en verderft, en{de} v erffenisse.
En wilt niet alomme sien in die straten der stadt, noch en gaet niet dolende in haer wijcken.
Keert v aensicht aff van een ghecierde vrouwe, ende en siet niet al omme nae die schoonheyt van een vreemde vrouwe,
om die schoonheyt der vrouwen esser veel verdoruen, ende daer aff onsteect die begheerlijcheyt als een vier.
Alle vrouwe die oncuysch is, sal ghelijck dreck in den wech vertreden worde{n}.
Veel menschen verwondert sijnde van die ghedaente eender vreemder vrouwen zijn verworpen gheworden, want haer aen-sprake ontsteect ghelijc een vier.
Met eens anders wijf en sidt gheenssins, noch en ligt met haer niet op den ellenboghe,
noch en strijdt met haer niet inden wijn, op dat bijauontueren v herte niet en neyghe tot haer, en{de} dat ghy met uwen bloede niet en valt in die verderffenisse.
En verlaet den ouden vrient niet, want den nieuwe{n} en sal dies ghelijck niet sijn.
Nieuwen wijn es een nieuwen vrient, hy sal oudt worden, ende ghy sult dien met soeticheyt drincken.
En benijdt niet die glorie, ende die rijcdommen des sondaers, want ghy en weet niet welck dat zijn verderffenisse wesen sal.
En laet v niet behaghen dat onrecht der onrechtuerdigher, wetende dat die ongoddelijcke totter hellen niet behaghe{n} en sal.
Weest verre vanden mensch die macht heeft te dooden, ende ghy en sult gheen vermoeden hebbe{n} van die vreese der doot,
ende eest dat ghy by hem coemt, soo en wilt niet misdoen, dat hy bijauontueren v leuen niet en neme.
Weet die ghemeynscap der doot, want int midden der stricken suldi gaen, ende op die wapenen der rouwigher suldi wandelen.
Nae v macht wacht v van uwen naesten, ende handelt met den wijsen ende voersienighen.
Rechtuerdighe mannen laet v tafel gasten wesen, ende inder vreesen Godts laet v gloriatie wesen,
ende in uwen sin laet wesen Godts ghedachtenis, ende allen v vertellinghe in die gheboden des alderhoochsten.
In der co{n}stigher wercluyden hant sullen die wercken ghepresen worden, ende die Prince des volcs in die wijsheyt sijnder woerde{n}, maer int versta{n}t der oudere{n} is dwoert.
Veruaerlijck is in zijn stadt een mensch die lanck va{n} tonghen is, ende die vermetelijck is sal in zijn woerden hatelijck wesen.
EEn wijs richter sal zijnen volcke recht doe{n}, ende die heerlijcheyt van eenen verstandighen sal ghestadich wesen.
Nae den richter des volcs soe zijn oock zijn dienaers, en{de} hoedanich dat die regeerder der stadt is, soedanich sijn sij ook die daer in woonen.
Een onwijs coninck sal zijn volck verderuen, en{de} die steden sullen bewoont worden doer tverstant der voersieniegher.
In Godts hant is die macht der eerden, ende affrijselijck is alle boosheyt der Heydenen. Ende eenen orberlijcken regeerder sal hy op haer ten tijde verwecken.
In Godts hant is des menschs macht, ende op des scrijuers aensicht sal hy sijn eere stelle{n}.
En wilt niet ghedachtich wesen eenich onrechts ws naesten, ende doet in v wercken niet onrechtelijck.
Die hoouerdie is hatelijck voor Godt ende voer die menschen, ende alle boosheyt der Heydenen is affgrijselijck.
Een rijck wort vanden eenen volcke totten anderen volcke ouerghestelt om die onrechtuerdicheden, ende onrechten, ende versmaetheden, ende om versceyden bedroch.
Maer niet en is argher da{n} een ghierich mensch. Wat verhouaerdicht hem die eerde ende asschen?
Niet en is booser dan ghelt lief te hebben, want dese heeft oock sijn ziele te coope, wa{n}t hy heeft in zijn leuen sijn binnenste wechgheworpe{n}.
Alle ouerheyt is cort van leue{n}. Een seer langhe siecte beswaect den medecijn.
Een corte siecte snydt die medecijn aff, alsoo is een coninck heden ende morghen sal hy steruen.
Wa{n}t als een mensch sal sterue{n}, soo sal hy serpenten ende wormen ende beesten beeruen.
Tbeghinsel van des menschens houerdie is affsceyden van Godt,
want vanden ghenen die hem ghemaect heeft es zijn herte wech ghegaen, want tbeghinsel van alle sonde is die houerdicheyt, soo wie die houdt die sal veruult worden met maledictien, ende sij sal hem omworpen ten eynde.
Daerom heeft die Heere onteert die vergaderinghen der quader, ende hy heeftse verdoruen totte{n} eynde toe.
Die stoelen der houerdigher vorste{n} heeft Godt verdoruen, ende hy heeft die saechtmoedighe voer hen doen sitten.
Die wortelen der houerdigher Heydenen heeft Godt verdroocht, ende hy heeft die ootmoedighe gheplant wt die Heydenen.
Die landen der Heydenen heeft die Heere omgheworpen, ende hy heeftse verdoruen totten gronde toe,
hy heefter sommighe va{n} die dorre ghemaect, ende die heel vernielt, ende hy heeft hen ghedenckenisse doen vergaen vander eerden.
Die ghedenckenisse der hoouerdicher heeft Godt te niet ghebracht, ende hy heeft ghelate{n} die ghedenckenisse der ootmoedigher van sinne.
Die hoouerdie en is den menschen niet in ghescape{n}, noch die gramscap den gheslachte der vrouwen.
Dit saet der menschen sal gheeert worde{n} dat Godt vreest, maer dat saet sal onteert worden, dat die gheboden de Heeren ouertredet.
Int midden der broederen is haren regeerder in eeren, ende die den Heere vreesen sullen in sijn ooghen sijn.
Die glorie der rijcker, der eerlijcker, ende der armer me{n}schen is die vreese Gods,
niet te versmaden eenen rechtuerdighen armen mensch, en{de} niet groot te maken eenen sondighen rijcke{n} man.
Groot is een richter, ende machtich is hy in eeren, maer daer en is niemant grooter da{n} die ghene die Godt vreest.
Eenen verstandighen knecht sullen vrij menschen dienen, ende een voersienich ende wel onderwesen ma{n} en sal niet murmureeren als hy ghestraft wort, ende die onwetende en sal niet gheeert worden.
En wilt v niet verheffen in v werck te doe{n}, ende en wilt niet toeuen in den tijt der benautheyt.
Beter is hy die werct, ende is oueruloedich in alles, dan die glorieert en{de} broots ghebreck heeft.
Sone in saechtmoedicheyt bewaert v ziele, ende gheeft haer eere nae haer verdienste.
Wie sal hem rechtuerdich maken die teghen zijn ziele sondicht? ende wie sal hem eeren, die zijns selfs ziele onteert?
Een arm mensch glorieert doer zijn castijnghe ende vreese, ende daer is een mensch die gheeert wort om sijn goet.
Maer die glorieert in armoede, hoe veel te meer soude hy glorieren in rijcdom? ende die glorieert in rijcdom, die ontsie die armoede.
DIe wijsheyt vanden verootmoedichede{n} sal sijn hooft opheffen, ende int midden der grooter van state sal sij hem doen sitte{n}.
En prijst gheene{n} man om zijn schoonheyt, noch en versmaet gheenen mensch om sijn ghedaente.
Een bie is cleyn onder die vlieghende dieren, en{de} haer vrucht heeft het beghinsel der soeticheyt.
In die cleedinghe en glorieert nemmermeer, noch in den dach va{n} uwer eeren en verheft v niet, want wonderlijck sijn die wercke{n} des alderhoochste{n} alleen, ende glorioes ende verborghen ende onghesien sijn zijn wercken.
Veel tyrannen hebben in den throon gheseten, ende een daer gheen vermoeden aff en was heeft die croone ghedraghen.
Veel machtighe sijn gheweldelijck verdruct, en{de} die gloriose sijn gheleuert inder vreemder handen.
Eer ghy vraecht soe en misprijst niemant, ende als ghijt ghevraecht hebt soe straft recht-uerdelijck.
Eer ghy hoort soe en antwoert gheen woert, ende int midden der oudere{n} soe en stelt v niet te spreke{n}.
Van een dinck dwelck v niet aen en gaet, en wilt niet strijden, ende int ordeel der sondaren en staet niet mede.
Sone en laet v wercken niet in vele dinghen wesen, ende eest dat ghy rijck sijt, soe en suldi niet vrij zijn van misdaet, want eest dat ghijt veruolcht soo en suldijs niet begrijpen, ende ghy en sulles niet ontvlieden al eest dat ghy voer loopt.
Daer is een mensch arbeydende ende haestende, ende een ongoddelijcke smerte lijdende, ende soe veel te meer en sal hy niet ouervloeden.
Daer is een dorre me{n}sch behoeuende vermakinghe, meer ghebrekende van cracht, ende ouervloedich van armoede,
ende die ooghe Godts heeft hem aensien int goede, ende hy heeft hem opgherecht van sijn ootmoedicheyt, ende sijn hooft verheuen, ende vele hebben in hem verwondert, ende sij hebbe{n} Godt gheeert.
Goede dinghen ende quade dinghen, dleuen ende die doot, die armoede en{de} die eerlijcheyt sijn van Godt.
Die wijsheyt ende onderwijsende castijnghe, ende die wetenheyt der wet, sijn by Gode. Die liefde ende die weghen der goeder sijn by hem.
Die dolinghe ende die duysternissen sijn met die sondaren ghescapen, maer die hem verhueghen in quade dinghen die verouderen int quaet.
Die gaue Gods blijft den rechtuerdighen by, ende haer profijt sal voertganghen hebben inder eewicheyt.
Daer is een die rijck wordt spaerlijck leuende, ende dit is het deel sijns loons
in dien dat hy seyt, Ick heb ruste voer my vonden, ende nu sal ick van mijne{n} goede alleen eten,
ende hy en weet niet dat den tijt voerby gaet, ende dat die doot naket, ende dat hijt al den anderen laet, ende hy sal steruen.
Staet in v testament, ende spreect mede daer in, ende int werck va{n} uwen gheboden soo wort out.
En blijft niet in die werken der sondaren, maer hebt betrouwen in Gode, ende blijft in v plaetse,
want tes licht om doen in des Heeren ooghen haestelijck eenen arme{n} eerlijck te make{n}.
Die benedictie Gods haest haer tot den loon vanden rechtuerdighen, ende in snelle eere maect sij sijn voertganghen vruchtbarich.
En segt niet, wat eest my van noode? en{de} wat goeden sullen my hier nae sijn?
En segt niet ick heb ghenoech voer my, ende wat sal ick hier nae quaets lijden?
In den dach der goeder dinghen, en sijt niet onghedachtich der quader, ende inden dach der quader en sijt niet onghedachtich der goeder dinghen,
want tes licht doenlijck voer Godt in den sterffdach eenen ieghelijcken te loonen nae sijn weghen.
Die quaetheyt van eender vren, maect verghetenheyt van groote ouerdadighe wellusten, ende int eynde vanden mensche is die openbaringhe van sijne{n} wercken.
Voer die doot en prijst gheenen mensch, want in zijn kinderen wort een man bekent.
En leyt allen me{n}sch in v huys niet, want veel sijn die laghe{n} vande{n} bedrieghelijcke{n}.
Wa{n}t ghelijck die maghen der stinckender menschen op worpen, ende ghelijck een velthoen gheleyt wort in die keuie, ende ghelijck een capret inden strick, alsoo is therte vanden hoouerdighen, ende ghelijck een voersiender, siende den val zijns naesten.
Want hy goede dinghe{n} in quade verkeerende legt laghen, ende in die wtuercorene sal hy een smette stellen.
Want van een gheynster wort een vier vermeerdert, en{de} van eenen bedriegher wort het bloet vermeerdert, maer een sondich me{n}sch leyt laghen den bloede.
Wacht v vande{n} quaet doender, want hy smeedt quade dinghen, op dat hy bijauontueren op v niet en brenghe versmaetheyt inder eewicheyt.
Laet eenen vreemdelinck tot v comen, ende hy sal v omworpen doer eenen stormende wint, en{de} hy sal v vervreemden van v eyghen weghen.
EEst dat ghy wel doet, soo weet wien ghy dat doet, en{de} soe sal daer veel gratie{n} sijn in v goeden.
Doet wel den rechtuerdighen ende ghy sult eenen grooten wederloon vinden, ende al en eest niet van hem, emmer vanden Heere.
Want hem en is niet wel die ghestadich blijft in quaetheden, ende die gheen almissen en gheeft, want die alderhoochste haet die sondaers, ende hy heeft bermhertich gheweest den ghenen die penitentie doen.
Gheeft den bermhertighen, ende en ontfanct den sondaer niet, ende den ongoddelijcken ende den sondaren sal hy die wrake verghelden, bewarende die totten dach der wraken.
Gheeft den goeden, en{de} en ontfanct de{n} sondaer niet.
Doet wel den ootmoedighen, ende en gheeft den ongoddelijcken niet. Verbiet datme{n} hem ghee{n} broode{n} en gheue, dat hy daer doer niet machtigher en sij dan ghy,
want ghy sult dobbel quaden vinde{n} in alle die goede{n} die ghy hem doen sult. Want die alderhoochste haet die sondare{n} oock, ende den ongoddelijcken sal hy die wrake verghelden.
Een vrient en sal niet bekent worden in voerspoeden, noch een viant en sal niet verborghen blijuen in teghenspoeden.
In eens mans voerspoeden sijn sijn vianden in droefheyt, en{de} in sijn teghenspoet es die vrient bekent gheworden.
En betrout uwen viant niet inder eewicheyt, want ghelijck coper soe verroest sijn archeyt,
ende eest dat hy verootmoedicht crom gaet stelt v herte daer toe, en{de} wacht v van hem.
En stelt hem niet by v, noch en laet hem niet sitten aen v rechte sijde, dat hy omghekeert sijnde niet en stae in v plaetse, dat hy bijauontueren omghekeert sijnde in v plaetse niet en soecke uwe{n} stoel, ende dat ghy ten wtersten mijn woerden bekent, en{de} met mijnen woerden ghesteken wort.
Wie sal des tooueraers ontfermen die van een serpent gheslaghen is, ende alle den ghenen die den beesten ghenaken? Alsoo oock die hem verselscapt met eenen boosen man, ende beuanghen is in sijn sonden.
Een vre sal hy met v blijuen, maer eest dat ghy affwijct soo en sal hijt niet verdraghen.
In sijn lippen versoet een viant, ende in sijn herte legt hy listighe laghen, dat hy v soude omworpen in die gracht.
Met sijnen ooghen weent een viant, ende eest dat hy tijt vindt soo en sal hy niet versaedt worden van bloede,
ende eest dat v quade auontueren ouerloopen, soo suldi hem daer ten iersten vinden.
Met sijnen ooghen sal een viant weenen, ende als helpende sal hy v plante{n} ondergrauen.
Sijn hooft sal hy roeren, ende metter hant gheslach der blijscap maken, ende veel heymelijck sprekende, sal hy sijn aensicht veranderen.
SOe wie tpeck raect, die sal daer aff besmet worden, ende die ghemeynscap houde met eenen hoouerdighe{n} sal hoouerdicheyt aen doen.
Eenen last sal hy op hem nemen die ghemeynscap houdt met eenen die eerlijcker van state is dan hy. Ende en weest gheen gheselle van eenen die rijcker is dan ghy.
Wat ghemeynscap sal den ketel metten pot hebben? want als sij teghen malcanderen stooten soo sal desen ghebroken worden.
Die rijcke heeft onrechtuerdelijck ghedaen, ende hy sal grimme{n}, maer die arme ghequetst sijnde sal swijge{n}.
Eest dat ghy gheeft soe sal hy v aennemen, ende eeest dat ghy niet en hebt, soo sal hy v verlaten.
Eest dat ghy iet hebt soe sal hy met v leuen, ende sal v wt teren, ende hy en sal gheen medelijden met v hebben.
Eest dat ghy hem nootelijck sijt, soo sal hy v vertreden en{de} een luttel lachende sal hy hope gheuen vertellende v goede dinghe, en{de} segghen. Wat is v van noode?
Ende hy sal v bescamen in sijn spijsen to dat hy v ydel make tweemael ende drijmael, ende ten laetste{n} sal hy v bespotten, ende naemaels siende sal hy v verlaten, ende zijn hooft tot v scudde{n}.
Verootmoedicht v Gode, ende verbeyt zijn hande{n}.
Siet toe dat ghy doer dwaesheyt verleyt zijnde, niet vernedert en wort.
En wilt niet ootmoedich sijn in v wijsheyt opdat ghy verootmoedicht sijnde in dwaesheyt niet verleyt en wort.
Als ghy gheroepen sijt va{n} eenen die machtigher is soo gaet wech, want daer doer sal hy v te meer tot hem roepen.
Noch en wilt niet onscamel sijn op dat ghy niet verstooten en wort, ende een weest oock niet verre van hem, dat ghy niet vergheten en wort.
En houdt v niet om ghelijckelijck met hem te spreken, noch en ghelooft niet veel zijnder woerden. Wa{n}t doer veel sprekens sal hy v proeuen, ende een luttel lachende sal hy v vraghen van uwe verborghentheden.
Sijnen wreeden moet sal v woerden onthouden, ende hy en sal van quaetheyt ende banden niet sparen.
Wacht v, ende siet neerstelijck toe voer v ghehoor, want ghy wandelt met v verderffenisse.
Maer die dinghen hoorende, soo sietse als in droomen, ende ghy sult waken.
Alle v leuen lanck soo bemint Godt, ende aenroept dien in uwer salicheyt.
Alle ghedierte heeft sijns ghelijcke lief, alsoo oock alle mensch sijnen naesten.
Alle vleesch sal by syns ghelijck versaemt worden, ende alle mensch sal hem met sijns ghelijck verselscappen.
Eest dat eenen wolf emmermeer sal ghemeyscap hebben met een lam, soo sal die sondaer metten rechtuerdighe{n} gemeynscap hebbe{n}.
Wat ghemeynscap heeft een heylich me{n}sch met eene{n} hont? oft wat deel heeft die arme metten rijcke.
Die iacht vanden leuwe is den wilden ezel in die woestijne, alsoe ooc die weyde der rijcken, zijn die armen.
Ende ghelijck die ootmoedicheyt den hoouerdighen versmadelijck is, alsoe is die arme een vervloeckinghe vanden rijcken.
Als die rijcke beroert is soo wort hy van sijne{n} vriende{n} geuesticht, maer als die ootmoedeghe valt, soo sal hy wech ghestooten worden oock van sijnen bekenden.
Als die rijcke bedroghen is, soo sijnder vele die de scade verhalen, hy heeft hoouerdighe dinghen ghesproken, en sij hebben hem recht ghegheuen,
die ootmoedighe is bedroghen, ende daer toe wort hy oock ghestraeft, hy heeft verstandelijck ghesproken, ende hem en is gheen plaetse ghegheuen.
Die rijcke heeft ghesproken, ende sij hebben alle ghesweghen, ende sijn woert sullen sij tot aen die wolcken verheffen,
die arme heeft ghesproken, ende sij segghen. Wie is dese? ende eest dat hy struyckelt soo sullen sij hem omworpen.
Die rijcdom es goet den ghenen die gheen sonde in sijn conscientie en heeft, ende die armoede is dalder archste in den mont vanden ongoddelijcken.
Therte vanden mensche verandert zijn aensicht, oft tot goede dinghen oft tot quade.
Dat spueren van een goet herte, ende van een goet aensicht suldi niet lichtelijck vinden, ende met arbeyt.
SAlich is die man die niet gheuallen en is doer dwoert wt sijnen monde, ende die niet ghesteken en is met die droefheyt des misdaets.
Salich is hy die sijns moets droefheyt niet ghehadt en heeft, ende van sijn hope niet gheuallen en is.
Een ghierich ende vast houdende man heuet tgoet sonder redene, ende waer toe dient het gout eenen nydighen mensch?
Die wt sijnen moet vergadert onrechtuerdelijck die vergadert den anderen, ende in sijn goet sal een ander ouerdadighe wellusticheyt hebben.
Die sij seluen arch is, wien anderen sal hy goet sijn? ende hy en sal hem niet verblijden in sijn goeden.
Die sij seluen benijdt gheen dinck en is argher dan hy, ende dits den loon van sijnder quaetheyt,
ende eest dat hy wel doet, dat doet hy onwetende, ende niet willens, ende ten laetsten toont hy sijn quaetheyt.
Die ooghe vanden nydighen is arch, ende sijn aensicht affkeerende, ende sijn ziele versmadende.
Die ooghe vanden ghierighen is onuersadelijck int deel der ongherechticheyt, hy en sal niet versaet worden tot dat hy verdorrende sijn ziele verteere.
Een quader ooghe is tot quade dinghen, ende hy en sal niet versaet worden broots ghebreck lijdende, ende met droeffheyt sal hy ouer zijn tafel sijn.
Sone eest dat ghijt hebt, soo doet wel met v seluen, ende offert Gode weerdighe offeranden.
Weest ghedachtich hoe dat die doot niet en vertoeft, ende dat testament der hellen want v dat ghetoont is, want het testament van dese werelt sal die doot steruen.
Voer v doot doet wel uwen vrient, en{de} nae v macht wtreycke{n}de gheeft de{n} arme{n}.
En laet v niet bedroghen worden vande{n} goede{n} daghe, ende het deelken van een goede gaue en laet v niet voerby gaen?
En suldi den anderen niet achterlaten v arbeyden, ende pijnen tot een deylinghe des lots?
Gheeft en{de} ontfanct, ende maect v ziele rechtuerdich.
Voer v doot soe werct rechtuerdicheyt, want in die helle en is gheen spijse te vinden.
Alle vleesch sal ghelijc hoy verouderen, ende ghelijck een blat vrucht voerts brenghende in eenen groene{n} boom.
Die ander worden voerts ghebrocht, en{de} die ander affgheworpen, alsoe is oock die generatie va{n} tvleesch ende bloet, dat ander wort voleyndt, ende dander wort gheboren.
Alle bederffelijck werck sal ten eynde vergaen, ende die dat werct sal daer mede gaen.
Ende alle wtuercoren werck sal rechtuerdich ghemaect worden, ende die dat werct sal daer doer gheeert worden.
Salich is die man die in wijsheyt blijuen sal, ende die in zijn rechtuerdicheyt ouerdencken sal, en{de} met verstant sal peynsen Gods voersienicheyt.
Die zijn weghen verdenct in zijn herte, ende in zijn verholentheden verstandich is, gaende nae haer als een ondersoecker, ende in haer weghen stil staende,
die siet doer haer vinsteren, ende hoorende in haer doeren,
die neffens haer huys rust, ende in haer mueren eenen staeck vastmakende sijn huttekens stellen sal tot haer handen, ende in zijn hutteken sullen goede dinghen rusten inder eewicheyt,
hy sal sijn kinderen stellen onder haer dack, ende onder haer tacken sal hy woonen,
hy sal bescermpt worden onder haer decsel van die hitte, ende in haer glorie sal hy rusten.
DIe Godt vreest sal goede dinghe{n} doen, en{de} die de gherechticheyt onderhoudt sal die vercrijghe{n},
en{de} sij sal hem ontmoete{n} als een eerlijck moeder, en{de} als een vrouwe va{n} haren maechdom sal sij hem ontfanghen.
Sy sal hem spijsen metten broode des leuens en{de} des verstants, en{de} metten water der saligher wijsheyt sal sij hem drencken, en{de} sij sal in hem gheuesticht worden, en{de} niet gheboocht worden,
ende sij sal hem onthouden, ende hy en sal niet beschaemt worden, ende sij sal hem verheffen bij sijn naesten,
en{de} int middel der vergaderinghe{n} sal sij sijnen mont open doen, ende sij sal hem veruullen metten gheest der wijsheyt, en{de} des verstants en{de} metten cleede der glorien sal sij hem cleeden.
Vrolijcheyt, en{de} verhueghen sal sij hem tot eenen scadt vergaderen, en{de} met eenen eewighe{n} naem sal sij hem beeruen.
Die dwase menschen en sullen die niet begrijpen, ende verstandighe mensche{n} sullen haer ontmoeten, sotte menschen en sullen haer niet sien. Want sij es verre ghesceyden van houerdie en{de} bedroch,
loghenachtighe mannen en sullen haers niet ghedachtich wesen, ende warachtighe mannen sullen in haer ghevonden worden, ende sij sullen voerspoet hebben tot Gods aenscouwen.
Den loff en is niet schoon inden mont des sondaers,
want va{n} Gode is die wijsheyt comen, want Godts loff salder wijsheyt bijstaen, ende in den gheloouighen mont sal sij oueruloeden, ende die heerscapper sal hem die gheuen.
En segt niet, Doer Godt comet dat sij hier niet en is, maer dat hij haet dat en doet niet.
En segt niet, hy heeft my in dolinghe ghebracht. Want die ongoddelijcke menschen en sijn hem niet nootelijck.
Alle versmaetheyt der dolinghen haet die Heere, en{de} die en sal niet lieflijck sijn den ghenen die hem vreesen.
Godt heeft vanden beghinne den mensch ghestelt, ende hem ghelate{n} in die hant sijns raets.
Hy heeft daertoe ghedaen sijn beuelinghen en{de} gheboden,
eest dat ghy die beuelinghen wilt beware{n}, en{de} inder eewicheit behaghelijc ghelooue houden, soo sullen sij v behouden.
Hy heeft voer v ghestelt water ende vier, waer toe dat ghy wilt steect v hant wt.
Voer den mensch is dleuen ende, die doot, goet ende quaet, wat hem behaecht dat sal hem ghegheuen worden,
want die wijsheyt Gods es groot ende sterck van machticheyt, siende alle menschen sonder ophouden.
Die ooghen des Heeren sijn tot den ghenen die hem vreesen, ende hy kent alle des menschen neersticheyt.
Hy en heeft niemanden beuolen ongoddelijck te doen, ende niemanden en heeft hy tijt ghegheuen om te sondighen,
want hy en begheert niet die menichte der onghelouigher ende onnutter kinderen.
EN verblijt v niet in ongoddelijcke kinderen, eest dat sij vermenichfuldicht worde{n}, noch en hebt op die gheen ghenoechte, eest dat die vreese Godts in hen niet en is.
En hebt gheen betrouwen op hen leuen, ende en aensiet hen arbeyden niet.
Want beter is een godtvreesende, dan duysent ongoddelecke kinderen.
Ende tes nutter te steruen sonder kinderen, dan boose kinderen achter te laeten.
Van eenen verstandighen sal dlant bewoont worden, ende van drij ongoddelijcke salt verwoest worden.
Veel sulcker dinghen heeft mijn ooghe ghesien, ende noch stercker dan deze heeft mijn oore ghehoort.
In die vergaderinghe der sondaren sal tvier ontsteken, ende in een ongheloouich volck sal die gramscap ontsteken.
Die oude ruesen en hebben voer hen sonden niet ghebeden, die verdoruen sijn betrouwende haerder macht,
ende hy en heeft haerder pelgrimagien niet ghespaert, en{de} hy heeftse vervloect om die houerdicheyt haers woerts.
Hy en heeft haerder niet ontfermt, dat heel volck vernielende, ende dat hem verhief in sijn sonden.
Ende ghelijck ses hondert duysent voetvolcs die vergadert waren in de hertheyt haerder herten, ende hadder een hartneckich gheweest, soo hadt wonder gheweest, hadde hy onghepijnt gheweest.
Want die bermherticheyt ende die gramscap is met hem. Machtich is dat verbidden, ende die gramscap wtstortende
in sijn bermherticheyt, alsoo ordeelt sijn straffinghe den mensch nae sijn wercken.
Die sondaer en sal nae den roof niet ontulieden, ende tverbeyden des gheens die bermherticheyt doet en sal niet vertoeuen.
Alle bermherticheyt sal plaetse maken eenen ieghelijcke{n} nae die verdiente sijnder wercken, ende naet tverstant van sijnder pelgrimmagie{n}.
En segt niet, ick sal voer Godt verborghen worde{n}, ende wie sal mijns van den hoochsten ghedachtich wesen?
in een groot volck en sal ick niet beke{n}t worden. want wat is mijn ziele in soo onghemeten creature?
Siet den hemele, ende die hemelen der hemelen, den affgront, ende dat gheheel eertrijck, en{de} die dinghen die daer in sijn sullen voer sijn aensicht beroert worden,
die berghen tsamen en{de} die hueuele{n}, en{de} die fundamenten der eerden, en{de} als godt die aensiet soe sullen sij met beuinghe tsame{n} ghescudt worden.
En{de} in alle dese dinghen is dat herte onuerstandich ende elck herte wort van hem verstaen,
en{de} wie verstaet sijn weghen, ende den storme{n}den wint, den welcken des menschen ooghe oock niet en sien en sal?
Want seer veel van sijnen wercken sijn in verborghentheden, maer wie sal die wercken sijnder rechtuerdicheyt wtspreken? of wie salse verdraghen? Wa{n}t het testament is verre van die sommighe, ende dat vraghen der menschen is ten eynde comen.
Die vermindert wort van herten denct ydel dinghen, en{de} een onuersienich en{de} dole{n}de man denct sotte dinghe{n}.
Hoort my sone, en{de} leert die onderwijsinghe des verstants, en{de} merct toe op mijn woerden in v herte,
en{de} ic sal in gherechticheyt die onderwijsinghe segghe{n}, en{de} ick sal ondersoecke{n} om te vertellen die wijsheyt, ende merct toe op mijn woerden in v herte, ende ick segghe in die gherechticheyt des gheests die crachten die welcke Godt ghestelt heeft in sijn wercken van tbeghinsel, ende inder waerheyt vercondighe ick sijn wetenheyt.
Int ordeel Godts zijn sijn wercken vanden beghinne, en{de} van hen insettinghe heeft hy hen deelen ondersceyden, ende hen beghinselen in hen volcken.
Hy heeft inder eewicheyt verciert hen wercken, ende sij en hebben noch hongher ghehadt, noch ghearbeyt, ende sij en hebben niet opghehouden van haren wercken.
Een ieghelijck en sal sijnen naeste{n} niet benauwe{n} tot inder eewicheyt.
En sijt niet ongheloouich sijnen woerden.
Hier nae heeft Godt op die eerde ghesien, ende hy heeft die veruult met sijnen goeden.
Die ziele van alle dat leuende es salt vercondighen voer haer aensicht, ende in haer is wederom dat wederkeeren van dien.
GOdt heeft den mensch van der eerden ghescape{n}, ende nae sijn beelt heeft hy dien ghemaect.
Ende hy sal die{n} wederom keeren in die selue, ende nae hem seluen heeft hy dien met cracht becleedt.
Een ghetal der daghen en{de} tijt heeft hy hem ghegheuen, ende hy heeft hem ghegheuen die macht der dinghen die op deerde sijn.
Hy heeft die vreese van hem ghestelt op alle vleesch, ende hy heeft heerscappie ghehadt ouer die beesten, en{de} vlieghende dieren.
Hy heeft wt hem ghescapen een helpe sijns ghelijcke, raet, ende tonghe, ende ooghen, ende ooren, ende een herte heeft hy hen ghegheuen om te verdencken, ende met die leeringhe des verstants heeft hijse veruult.
Hy heeft hen ghescapen die wetenheyt des gheests, met verstant heeft hy hen herte veruult, ende goede dinghen ende quade heeft hy hen ghetoont.
Hy heeft hen ooge ghestelt op den herten, om hen te toonen die grootheden sijnder wercken,
op dat sij den naem der heylichmakinghen souden tsamen louen, ende glorieeren in sijn wonderlijcheden, om dat sij die grootheden van sijnen wercken souden vertellen.
Hy heeft hen daer toe ghegheuen die onderwijsinghe, en{de} met die wet des leuens heeft hy die gheerft.
Een eewich testament heeft hy met hen ghemaect, ende sijn rechtuerdicheyt ende ordeelen heeft hy hen ghetoont.
Ende die heerlijcheden sijnder eeren heeft hen ooghe ghesien, ende die heerlijcheden van sijnder stemmen hebben hen ooren gehoort. Ende hy heeft hen gheseyt. Wacht v va{n} allen boosen.
En{de} hy heeft hen beuolen eenen ieghelijcken van sijnen naesten.
Hen weghen sijn voer hem altoos, sij en sijn niet verborghen van sijnen ooghen.
In elck volck besonder heeft hy eenen regeerder ghestelt,
ende Israel Godts deel is openbaer gheworden.
En alle hen wercken sijn ghelijck die sonne int aenschijn Godts, ende sijn ooghen sijn sonder ophouden siende op hen weghen.
Die testamenten en sijn niet verborghen doer hen boosheden, ende alle hen boosheden sijn in daenschijn Godts.
Die almisse des mans es als en borse met hem, ende die gratie des menschs sal hy als den appel der ooghen bewaren,
ende naemaels sal hy opstaen, ende sal hen de{n} loon betale{n} eene{n} ieghelijcke{n} op sijn hooft, en{de} hy salse tsamen keeren in die binnenste deelen der eerden.
Maer den ghenen die penitentie doen, heeft hy ghegheuen den wech der rechtuerdicheyt, ende hy heeft die ontbrekende versterct om te verdraghen, ende hy heeft hen toeghescict dat deel der waerheyt.
Bekeert v totten Heere ende verlaet v sonden,
bidt voer des Heeren aenschijn, en{de} mindert die verarghenissen.
Keert wederom totten Heere, ende keert v aff van v onrechtuerdicheyt, ende haet bouen maten seere die affgrijselijcheyt,
ende kent die rechtuerdicheden en{de} ordeelen Gods, ende staet int lot der voersettinghen ende des ghebedts vanden alderhoochsten Godts.
Gaet in die deelen der heylegher werelt metten leuenden, ende die Gode belijdinghen gheuen.
En toeft niet in die dolinghe der booser, voer die doot belijdt van eenen dooden vergaet die belijdinghe als niet.
Ghy sult belijden leuende, leuende ende ghesont suldi belijden ende louen Godt, ende ghy sult glorieeren in sijn bermherticheden.
Hoe groot is die bermherticheyt des Heeren, ende sijn versoenlijcheyt den ghenen die hen tot hem bekeere{n}?
Wa{n}t alle dinghen en moghen in die menschen niet sijn, want een kint des menschen en is niet onsterffelijck, ende in die ydelheyt der quaetheyt hebben sij behaghen ghehadt.
Wat is claerder dan die sonne? ende dese sal vergaen. Oft wat heeft dat vleesch en{de} bloet argher verdacht? ende dat sal ghestraft worde{n}.
Die cracht van die hoocheyt des hemels aensiet hy, ende alle menschen sijn eerde ende asschen.
DIe inder eewicheyt leeft heeft alle dinghen tsamen ghescapen, Godt sal alleen gherechtuerdicht worden, ende hy blijft een onuerwonnen coninck inder eewicheyt.
Wie sal machtich ghenoech sijn om sijn wercken te vertellen?
Oft wie sal sijn grootdadicheden ondersoecken?
Ende wie sal die cracht van zijnder grootheyt wtspreken? Oft wie sal daer toe doen om te verclaren sijn bermherticheyt?
Daer en is gheen minderen, oft meerderen aen, noch die grootdadicheden des Heeren en sijn niet te vinden.
Als die mensch voldaen sal hebben dan sal hy beghinnen, ende als hy gherust sal hebben, dan sal hy wercken.
Wat is een mensch, ende wat is sijn gratie? ende wat is zijn goet, oft zijn quaet?
Tghetal vander menschen daghen zijn ten meesten hondert iaren als druppelen van dat water der zee zijn sij gheacht, ende ghelijck een steenken des sants, alsoo zijn die luttel iaren in den dach der eewicheyt.
Daerom is Godt lijdtsamich ouer hen, ende hy stort op hen zijn bermherticheytwt.
Hy heeft die vermetelijcheyt haers herten ghesien, datse quaet is, ende hy heeft ghekent hen verkeeringhen datse arch is,
daer om heeft hy zijn versoenlijcheyt op hen veruult, ende heeft hen ghetoont den wech der rechtuerdicheyt.
Die bermherticheyt des menschen es tot sijnen naesten, maer die bermherticheyt Godts es op alle vleesch.
Wie bermherticheyt heeft die leert ende onderwijst als een herder zijn cudde.
Hy ontferme ontfanghende die leeringhe der ontfermherticheyt, ende die hem haest in zijn ordeelen.
Kint in die goede dinghen en maect gheen clachte, ende in alle ghiften soe en gheeft gheen droefheyt van een quaet woert.
En sal den dauwe die hitte niet vercoelen? Alsoo es een woert beter dan die ghifte.
Siet en es een woert niet bouen een goede gaue? maer dese zijn beyde met eene{n} mensche die gherechtuerdicheyt is.
Een dwaes sal spijtelijck verwijten, ende die ghifte van eenen onghemanierden doet die ooghen verdwijnen.
Voert ordeel soo bereyt v selue{n} rechtuerdicheyt, en{de} eer ghy sprect soo leert,
voer die quale doeter medecijne toe, ende voer dat oordeel vraecht v seluen, ende in dat aenscouwen Godts suldi versoeninghe vinden.
Voer die siecte soo verotmoedicht v, ende in den tijt der siecten soo toont v wandelinghe.
En wort niet beledt eewelijck te bidden, ende en wort niet belet om rechtuerdich te worden totter doot toe, want Godts loon blijft inder eewicheyt.
Voer tghebedt soo bereyt v ziele, ende en wilt niet zijn als een mensch die Godt tempteert.
Ghedenct der gramscappen die in den dach des voleyndens wesen, sal en{de} den tijdt des vergheldens int omkeeren des aensichts.
Ghelijck der armoeden in den dach der ouervloedicheyt, ende den noot der armoeden in den dach der rijcdomme{n}.
Van smorghe{n}s totten auont sal den tijt verandert worden, ende dese dinghen zijn al haestich wech gaende voer Gods ooghen.
Een wijs man vreest in alle dinghen ende in die daghen der misdaden sal hy hem wachte{n} van ledicheyt.
Alle die cloeck is bekent die wijsheyt, en{de} de{n} ghenen die haer vint sal hy loff gheue{n}.
Die verstandich zijn in woerde{n} die hebbe{n} selue ooc wijselijc ghedae{n}, en{de} sij hebbe{n} verstaen die waerheyt en{de} rechtuerdicheyt, en{de} hebbe{n} aengheroepe{n} die bijsprake{n} en{de} ordeele{n}.
Nae uwe begheerlijcheden en gaet niet, en{de} keert v af van uwen wille.
Eest dat ghi uwer zielen haer begeerlijchede{n} gheeft, soe sal sij v make{n} tot een blijscap uwen vianden.
En hebt gheen ghenoechte in die gheselscappen, ende in die onmatelijcke wellusten,
dat ghy niet arm en wort van veel ontleene{n}s op woecker, ende dat ghy niet en houdt in die borse, want soo soudi een benijder ws leuens sijn.
EEn wercman die een dronckaert is en sal niet rijck worden, ende die cleyn dinghen versmaet sal allinxkens veruallen.
De{n} wijn ende die vrouwen doen die wijse van Godt affkeeren, en{de} sij sullen die verstandighe strauen,
en{de} die sij seluen voecht met oneerbaer vrouwen, sal een archboeue wesen. Etter ende wormen sullen hem beeruen, ende hy sal verhauen worden tot een meerder exempel, ende sijn ziele sal vande{n} ghetale wech ghenomen worden.
Wie haest ghelooft die is licht van herten, ende hy sal vermindert worde{n}, ende die teghen sijn ziele misdoet sal daer bouen ghehouden worden.
Die hem verblijt in booshede{n} sal ghemerct worden, ende wie berispinghe haet sal vermindert worde{n} va{n} dleue{n}, en{de} wie clappernie haet, die bluscht die quaetheyt.
Die tseghen sijn ziele misdoet, sal berou hebben, ende die hem verblijt in quaetheyt sal ghemerct worden.
En wilt gheen quaet ende hart woert verhalen, en{de} ghy en sult niet vermindert worden.
Den vrient ende den viant en wilt uwen sin niet vertellen, en{de} hebdi eenighe misdaet en wilt dat niet ontdecken,
want hy sal v hoore{n}, en{de} v gadeslaen, en{de} als die sonde bescermende sal hy v haten, ende alsoe sal hy v altijt bij sijn.
Hebdi een woert teghen uwen naesten ghehoort? laet dat in v steruen, betrouwende dat v niet schoeren en sal.
Van daenschijn eens woerts lijdt een sot des barens pijne, ghelijck het suchten van eens kints baringhe.
Eenen pijl ghescoten in die dgye des vleeschs alsoe is dwoert in therte van eenen sot.
Straeft uwen vriendt op dat hijt bij auontueren niet verstaen en hebbe, ende segghe ic en hebs niet ghedae{n}, oft heeft hijt ghedae{n}, dat hijt niet weder om en doe.
Straeft uwe{n} naeste{n} op dat hijt bijauontuere{n} niet gheseyt en hebbe, en{de} heeft gheseyt, dat hijt bijouontuere niet wedero{m} en doe.
Berispt den vrient, wa{n}t die misdoeninghe ghesciet dicmael.
Ende en ghelooft allen woerden niet, daer is een die metter tonghen valt, maer niet wter meyninghen.
Want wie esser die niet misdaen en heeft met sijnder tonghen? Straeft den naesten eer ghy dreycht.
Ende gheeft plaetse der vreesen des alderhoochsten, want alle wijsheyt is die vreese Godts, ende daer in Godt te vreesen, ende in alle wijsheyt is die bescickinge der wet.
En{de} die leeringhe der archeyt en is gheen wijsheyt, en{de} dat ghepeyns der sondaren en is gheen versienicheit.
Tes een archeyt, ende daer in is een vervloeckinghe, ende tes een onwijse die vermindert wort van wijsheyt.
Beter is een mensch die vermindert wort in wijsheyt, en{de} ghebreckelijck wort va{n} verstande in die vreese, dan die veel verstants heeft, ende ouertreedt die wet des alderhoochsten.
Daer is een seker scalcheit, ende die is onrechtuerdich.
En{de} daer is een die een seker woert wt laet vertellende die waerheyt. Daer is een die hem scalckelijck verootmoedicht, ende sijn binnenste sijn vol bedrochs.
Ende daer is een rechtuerdighe die hem te seer vernedert van veel ootmoedicheyts, ende daer is een rechtuerdighe die sijn aensicht neycht, ende veynst hem niet te sien tghene dat ombekent is,
ende eest dat hy doer die crancheyt sijnder macht ghehindert wort te sondighen, eest dat hy tijt vint om quaet te doen, soo sal hy quaet doen.
Wte{n} ghesichte wort een man gheke{n}t, en{de} wt dat ontmoete{n} des aensichts die verstandighe.
Dat habijt des lichaems, ende dat lachen der tanden, ende den ganck des menschs vercondighen van hem.
Daer es een valsche berispinghe in die gramscap van eenen spijteghen, ende daer is een ordeel dwelck ghetoont wort niet goet te sijne, ende daer is een swijghende, ende dit is voersichtich.
HOe veel beter eest te straffen, dan gram te sijn? ende den belijdende int ghebedt niet te beletten.
Die begheerlijckeyt van eenen ghesnedenen man sal een ionck meysken de{n} maechdom benemen,
alsoo ooc die doer ghewelt een onrecht ordeel doet.
Hoe goet eest den ghenen die ghestraeft is dat hy berou toone? want alsoe suldi ontvlieden die ghewillighe sonde.
Daer is een swijghe{n}de die wijs gheuonden wort, ende daer is een hatelijck mensch die te stout is om te spreke{n}.
Maer daer is oock een swijghende die tversta{n}t van spreken niet en heeft, ende daer is een swijghende, wetende den tijt des bequamen tijts.
Een wijs mensch sal swijghen tot eenen tijt, maer een onghebonden en{de} een onwijs en sullen gheenen tijt houde{n}.
Die veel woerden ghebruyct sal sijn ziele quetsen, en{de} die de macht voer sij seluen onrechtuerdelijck aenneemt sal ghehaet worden.
Daer is eenen voertganck in quaetheden den ongheleerden man, ende daer is een vindinghe ter scaden.
Daer is een gaue die niet orberlijck en is, ende daer is een gaue welcs wederloon tweeuout is.
Daer is een verminderinghe om die glorie, ende wederom esser een die van der ootmoedicheyt thooft opheffen sal.
Daer is een die veel verlost om eenen cleynen prijs, ende die wederom gheuende tot seuen dobbel toe.
Die wijs is in woerden maect sij seluen lieffelijck, maer die gratien der sotten sullen wtghestort worden.
Die ghifte van eenen onwijsen en sal v niet nut sijn, want sijn ooghen zijn seuen voudich,
cleyn dinghen sal hy gheuen, ende veel verwijten, ende dat openen sijns monts is een aensteken der vlammen.
Heden sal iemant leenen, ende morghen sal hijt eysschen, ende sulck mensch es hatelijck.
Een sot en sal gheenen vrient hebben, ende sijn goet en sal gheen gratie hebben,
want die zijn broot eten, dat sijn valsche tonghen. Hoe dicmael ende hoe vele sullen sij hem bespotten?
Want het tghene dat te hebben was en heeft hy met gheenen welghescicten sin bedeylt, ende desghelijcs oock datmen niet en behoefde te hebben.
Den val van een valsche tonghe es ghelijck een die opt pauiment valt, alsoo sal den val der quader oock haestelijck comen.
Een ongracelijc mensch is ghelijck een ydel fabele, ende inder onghemanierder mont sal die altoos sijn.
Wt den mont vanden dwaes sal die parabele mispresen worden, want hy en seyt die niet te sijnen tijde.
Daer es een die beledt wort te sondighen van armoeden, ende in zijn ruste sal hy ghequelt worde{n}.
Daer es een die zijn ziele verliesen sal midts scaempte, ende van eenen onwijsen persoon sal hy die verliesen, maer doer dat verkiesen des persoons sal hy sij seluen verderuen.
Daer es een die van scaempten beloeft zijnen vrient, ende hy heeft hem ghewonnen tot eenen viant om niet.
Die loghene is een arch verwijt in eenen mensche, ende inden mondt vanden ongheleerden sal die altijs wesen.
Beter is een dief, da{n} een man die veel van lieghe{n}is, maer sij sulle{n} beyde die bederffenisse beerue{n}.
Die sede{n} der loghenachtigher mensche{n} sijn sonder eere, en{de} hen bescaemtheyt is met hen sonder ophoude{n}.
Die wijse sal met woerden sij selue{n} vordere{n}, en{de} een voersienich man sal den grooten van state behaghen.
Die sijn lant werct die sal den hoop der vruchten, verhooghen, ende die rechtuerdicheyt werct, sal verheuen worden, maer die den grooten van state behaecht, sal die onrechtuerdicheyt ontulieden.
Hantghiften ende gauen verblinde{n} die ooghen der rechters, ende ghelijck een die stom is inden mont keert hy hen straffinghe aff.
Verborghen wijsheyt, ende eenen scade die niet ghesien en wort, wat profijt is in beyden?
Beter is hy die sijn onwijsheyt bedect, dan een mensch die sijn wijsheyt verbercht.
SOne hebdi ghesondicht? soe en doet der niet weder toe, maer bidt ooc voer die voerlede{n} sonde{n} datse v vergeue{n} moghe{n} worde{n}.
Als van daensicht van eender slanghen soe vliet die sonden, ende eest dat ghy tot die coemt, soe sullen sij v ontfanghen.
Der leuwen tanden sijn haer tande{n}, doodende die zielen der menschen.
Als een sweert op beyde sijden scerp is alle boosheyt, haer quetsuere en heeft gheen ghesontheyt.
Die bekijuinghe en{de} onrechten sullen tgoet te niet brenghen, ende een huys dat veel te rijck is, sal te niet comen doer houerdie, alsoo salt goet vanden hoouerdighen wtghewortelt worden.
Dat bidden vanden armen sal van den mont te sijnen ooren comen, ende het ordeel sal hem haestelijck aencomen.
Die de berispinghe haet die is eenen voetstap des sondaers, ende die Gode vreest sal bekeert worde{n} tot sijn herte.
Een die machtich is, die is van verre bekent doer een stoute tonghe, ende een verstandich mensch weet dat hy valt van sij seluen.
Die sijn huys timmert met ander lieden costen, die is ghelijck een die sijn steenen vergadert inden winter.
Groff vlas vergadert is die vergaderinghe der sondare{n}, ende hen voleynden is eenvlamme viers.
Den wech der sondaren is al besedt, met steenen, ende ten eynde van die sijn die helle, ende duysternissen, ende pijnen.
Wie die rechtuerdicheyt bewaert die sal haren sin behoude{n}.
Die volcomenheyt der vreesen Godts es wijsheyt ende verstant.
Hy en sal niet onderwesen worden die niet wijs en is int goede.
Maer daer es een onwijsheyt die ouervloedt int quaet, ende daer en is gheenen sin daer bitterheyt is.
Die wetenheyt vanden wijsen sal als eenen ouervloet ouervloeden, ende sijnen raet blijft als een fonteyne des leue{n}s.
Het herte van eenen sot is als een ghebroken vat, en{de} ten sal gheen wijsheyt behoude{n}.
Een versta{n}dich me{n}sch sal prijsen soe wat woort hy van den wijsen hoort, ende hy salt vermeerderen. Een ouerdadich wellustich mensch heuet ghehoort, ende tsal hem mishaghen, ende hy sal dat worpen achter sijnen rugghe.
Dat vertellen eens sots is ghelijck een pack ouer den wech, maer in die lippen vanden verstandighen sal gratie gheuonden worden.
Den mont van eene{n} voersienighen wort in die vergaderinghe ghesocht, ende sijn woerden sullen sij dencken in hen herten.
Ghelijck een verdoruen huys, alsoo is den dwasen die wijsheyt, ende die wetenheyt van eenen onuerstandighen sijn onsegghelijcke woerden.
Die leeringhe is den sotten als veteren aen die voeten, ende ghelijck banden der handen aen die rechte handt.
Een sot sal int lachen sijn stemme verheffen, maer een wijs man sal nauwelijcs al stillijck lachen.
Een gulden cieraet is den voersienighen die leeringhe, ende als een cieraet der armen in den rechten arm.
Des sots voet is licht in sijns naesten huys, en{de} een gheleert man sal bescaempt worden van eens machtichs persoon.
Een sot sal sien doer die vinster int huys, maer een gheleert man sal buyten staen.
Tes een dwaesheyt des menschen, luysteren doer die doore, ende die voersienighe sal beswaert worden met lasteringhe.
Die lippen der onwijser sullen sotte dinghen vertellen, maer die woerden der voersichtigher sullen met een waghe gheweghen worden.
Inden mont der dwasen is hen herte, ende int herte der wijsen is haren mont.
Als die ongoddelijcke de{n} duyuele{n} vermalendijt, soo vermaledijt hy sijn ziele.
Een oorblaser sal sijn ziele besmette{n} ende in alle dinghen sal hy ghehaet worden, ende diet blijft sal ghehaet worden, een swijghe{n}de en{de} verstandichmensch sal gheeert worden.
MEt eenen slijckachtighen steen is die traghe ghesteent, ende sij sullen alle spreken van sijnder versmadelijcheyt.
Met ossenmest es die traghe ghesteent, ende alle die hem raect sal die handen aff scudden.
Die bescaemtheyt des vaders is van eenen ongheleerden sone, maer een dochter sal tot een verminderinghe wesen.
Een wijse dochter is een erffelijcheyt haren man, maer die scandelijck leeft, wert tot een versmaetheit haers vaders.
Haren vader ende haren man beschaemt een stoute dochter, ende sij en sal niet vermindert worden van die ongoddelijcke, maer van beyde sal sij onteert worden.
Muysijck spel inden rouwe, is een vertellinghe niet te sijnen tijde ghesproken, gheesselen ende leeringhe sijn in allen tijden wijsheyt.
Die eenen dwaes leert is ghelijck een die een eerdeteyle tsamen lijmt.
Die een woert vertelt den ghene{n} diet niet en hoort, die is ghelijck die eenen slapende wect wt eenen swaren slaep.
Hy spreect met eenen slapende die eenen sot wijsheyt vertelt, ende ten eynde vander vertellinghen, soo seyt hy, Wie is dese?
Weent ouer eenen dooden, wa{n}t sijn licht is vergae{n}, en{de} weent ouer eenen dwasen, want hem ghebreect verstant.
Weent luttel ouer den dooden want hy is gherust
want het archste leuen vanden archsten is bouen die doot van den sot.
Den rouwe van den doode{n} duert seue{n} daghe{n}, maer den rouwe vande{n} sot ende vanden ongoddelijcke dueren alle die daghen haers leue{n}s.
Met eene{n} sot en spreect niet vele, en{de} m{eyt} eenen onuerstandighen en gaet niet wech.
Wacht u voer dien op dat ghy gheen verdriet en hebt, en{de} soo en suldi niet besmet worden van sijn sonde.
Keert u aff van dien, ende ghy sult ruste vinden, ende ghy en sult niet beswaert worde{n} in zijn dwaesheyt.
Wat sal swaerder sijn dan loot, ende wat naem heeft hy anders dan sot?
Tes lichter te draghe{n} sant oft sout oft eene{n} clomp ysers, dan eenen onwijsen dwasen ende ongoddelijcken mensche.
Een ghebintsel van houte tsamen ghebonden met dat fundame{n}t der timmeragien, en sal niet ontbonde{n} worden, alsoo ooc een herte dat ghevesticht is int ghedachte des raets.
Dat ghepeyns van eenen verstandighen en sal in gheender tijt noch ooc doer vreese verkeert worde{n}.
Ghelijck caff in die hoochden, ende gruys van steenen sonder calck mortel ghestelt teghen daenschijn des wints niet blijuen en sullen,
alsoo en sal ooc het bevreest herte in des sots ghedachte teghen den oploop der vreesen niet wederstaen.
Ghelijck dat beuende herte in des sots ghedachte tot allen tijde{n} niet vreesen en sal, alsoo ooc die in Godts gheboden altoos blijft.
Die de ooghen nijpt brengt tranen wt, ende die therte noept brengt verstant wt.
Die eenen steen worpt onder die voghelen, sal die nederworpen, alsoo ooc die sijnen vrient scande spreect sal die vrientscap sceyden.
Al hebdi op eenen vriendt een sweert ghetrocken, soo en wilt niet mishopen, want daer es een wederkeren tot eenen vrient.
Eest dat hy eenen droeuen mont open doet, en vreest niet, want daer is noch een peysmakinghe, wt ghenome{n} die lasteringhe ende tverwijt, en{de} hoouerdie, en{de} ope{n}baringhe der secreten, ende die bedrieghelijcke wonde. In alle dese sal een vriendt veriaecht worden.
Houdt trouwe met uwen vrient in sijn armoede, op dat ghy oock in zijn goeden v moecht verblijden.
In den tijt sijns lijde{n}s blijft hem ghetrouwe, op dat ghy oock in zijn erue moecht mede erffghenaem zijn.
Voer dat vier des forneys sal den domp ende den roock des viers hooghe oghen, alsoo oock voer tbloet sullen vloekinghen ende scantspraken, ende dreyghementen opgaen.
En wilt v niet scamen uwen vrient te groeten, van sijn aensicht en sal ick my niet verberghen, ende eest dat my quade dinghen ghescieden doer hem ick salt verdraghen,
elck diet hoort, sal hem van dien wachten.
Wie sal mijnen mont een bewaringhe gheuen, ende op mijn lippen eenen sekeren seghel, dat ick doer die niet en valle, ende dat mijn tonghe my niet en bederue?
HEere vader ende heerscapper mijn leuens en wilt my niet verlaten in haren raet, noch en laet my niet vallen in dat verwijt.
Wie mocht die gheeselen in mijn ghedachten oplegghen ende in mijn herte die leeringhe der wijsheyt, dat sij my niet en sparen in haer onwetentheden, ende dat hen misdaden niet openbaer en worden,
ende dat mijn onwetentheden niet vermeerdert en worden, ende mijn misdaden vermenichfuldicht, ende mijn sonden ouervloedich, ende dat ick valle in daenschouwen mijnder vianden, ende dat hem mijn viant verblijden?
Heere Vader ende Godt mijns leuens, ende verlaet my in hen ghedachte niet.
En gheeft my niet die opghehauenheyt mijnder ooghe{n} ende alle begheerlijcheyt keert van my.
Neemt my aff die begheerlijcheyt des buycs, ende en laet die begheerlijcheyt des bijslapens my niet beuanghen, ende en leuert my niet eender ombevreesder, ende onscamelder zielen.
Kinderen hoort die leeringhe des monts, ende soo wie die bewaert en sal niet vergaen doer sijn lippen, noch hy en sal niet verarghert worden in die alderquaetste wercken.
In zijn ydelheyt wort een sondaer beuanghen, ende een houerdighe, ende een quaetspreker sullen daer doer verarghert worden.
En ghewent uwen mont niet tot sweren, want daer sijn veel vallen in gheleghen.
Maer dat noemen Godts en sij niet ghestadelijck veel in uwen mont, ende en mengt v niet met die namen der heylighen, want ghy en sult daer aff niet onsculdich wesen.
Wa{n}t ghelijck een knecht die daghelijcs met slaghen gheexamineert wort, niet vermindert en wort van stramen, alsoo en sal gheen sweerder, ende noemende gheheelijck van sonden ghesuyuert worden.
Een man die veel sweert sal veruult worden met boosheden, ende die plaghe en sal van sijnen huyse niet wech gaen.
Ende eest dat hy misdoet, soo sal sijn misdaet op hem zijn, ende eest dat hy dat niet aenmercken en wilt, soo misdoet hy tweeuoudelijck,
ende eest dat hy ydelijck sweert, soo en sal hy niet gherechtuerdicht worde{n}, wa{n}t sijn huys sal veruult worde{n} met vergheldinge.
Daer es noch ee{n} ander sprake co{n}trarie der doot, en laet die niet gheuonde{n} worde{n} in die erffenisse va{n} Iacob.
Want van den bermhertighe{n} sulle{n} alle dese affghenomen worden, ende in die misdaden en sullen sij niet ghewentelt worden.
Tot onghemanierde sprake soo en ghewenne hem uwen mont niet, wa{n}t daer in es een woert der sonden.
Ghedenct ws vaders ende moeders, want ghy staet int midden der grooter van state
dat by auontueren Godt ws niet en verghete in hen aensicht, ende dat ghy doer een ghewoonte verdwaest zijnde verwijt lijdt, ende lieuer haddet niet gheboren te zijne, ende vermalendijdet den dach uwer gheboerten.
Een mensch die ghewent es tot smadelijcke woerden, die en sal in alle zijn daghen niet onderwesen worden.
Twee aerden sijn ouervloedich van sonden, ende den derden brengt gramscap aen, ende verdoemenisse.
Een heete ziele ghelijck een berre{n}de vier en sal niet wtghebluscht worden voer datse wat verslint heeft,
ende een arch mensche en sal niet op houden metten mont zijns vleeschs tot dat hy tvier ontsteken heeft.
Eenen oncuysschen mensche es alle broot soete, hy en sal niet vermoeyt worden ouertredende totten eynde toe.
Alle man, die sijn bedde ouertreedt versmadende teghen zijn ziele, ende segghende. Wie siet my?
die duysternissen omuanghen my, ende die wanden bedecken my, ende niemant van rontomme en besiet my, wien ontsie ick? mijnder misdaden en sal die alderhoochste niet ghedachtich wesen.
Ende hy en verstaet niet dat sijn ooghe alle dinghen siet, want sulcke vreese des menschen verdrijft van hem die vreese Godts, ende die ooghen der menschen hem vreesende,
ende hy en heeft niet bekent, hoe dat die ooghen des Heeren claerder zijn dan die sonne, alomme siende alle der menschen weghen ende die diepte des affgronts, ende der me{n}schen herten doersiende in die verborghen deelen.
Want den Heere Godt sijn alle dinghen (eer sij ghescapen waren) bekent gheweest, alsoo oock nae dat die volmaect sijn, soo siet hy alle dinghen,
dese sal in die straten der stadt ghewroken worden, en{de} als eens peerts vuelen sal hy gheiaecht worden, en{de} daer hy niet vermoeyt en hadde, daer sal hi gheuanghe{n} worden.
En{de} hy sal voor allen menschen ter scanden wesen, om dat hy niet verstaen en heeft die vreese des Heere{n}.
Alsoo is ooc alle vrouwe haren man verlate{n}de, en{de} stellende eene{n} erfghenaem wt eenen vree{m}den houwelijck,
want ten iersten soo heeft sij ongheloouich gbeweest in die wet des alderhoochsten, en{de} ten tweeden heeftse haren man verlaten, ten derde{n} heeft sij in ouerspel oncuyscheyt bedreuen, en{de} van eenen anderen man heeft sij tot hare{n} behoef kindere{n} voortghebracht.
Dese sal in die vergaderinghe ghebracht worden, en{de} in haer kinderen sal ondersoeck ghedaen worden.
Haer kindere{n} en sullen gheen wortele{n} schieten, en{de} haer tacken en sullen gheen vrucht gheuen,
sij sal tot een vermaledijdinghe haer ghedenckenisse achterlaten, ende haer scande en sal niet vergae{n}.
En{de} die daer ouer ghebleuen sijn, sullen bekennen datter niet beter en is dan die vreese Godts, en{de} niet sueter van te sien in die ghebode{n} des Heere{n}.
Tis een groote glorie den Heere volghen, want die lancheyt der daghen sal van hem aenghenomen worden.
DIe wijsheyt sal haer ziele louen, en{de} in Gode sal sij gheeert worden, ende int midden haers volcs sal sij glorieeren.
In die vergaderinghen des alderhoochste{n} sal sij haren mont ope{n} doen, en{de} int aenschouwen van sijnder macht sal sij glorieeren
en{de} int midden haers volcs sal sij verheue{n} worden, ende in die heylighe volheyt sal sij verwondert worden,
en{de} in die menichte der wtuercorenen sal sij lof hebben, en{de} onder die ghebenedijde sal sij ghebenedijt worden, seggende.
Ick ben wt den mont des alderhoochste{n} voorts come{n}, dierste gheborene voor alle creatueren.
Ick heb ghemaect in die hemele{n} datter soude opgaen een onuerganckelijc licht, en{de} ghelijck eenen neuele heb ick alle die eerde bedect.
Ick heb in die alderhoochste ghewoont en{de} mijne{n} throon is in die columne der wolcken.
Den omganc des hemels heb ick alleen omghegaen, en{de} die diepte des afgronts heb ick doorgae{n}, en{de} in die baren der zee heb ick ghewandelt,
en{de} op alle het eertrijc ghestaen. En{de} in allen volcke
en{de} in alle luyden heb ick heerscappie ghehadt,
en{de} alle der hoogher en{de} leegher herten heb ick metter macht vertreden, en{de} in alle dese heb ick ruste ghesocht, ende in die erffenisse des Heeren sal ic woonen.
Doen heeft my beuole{n} en{de} gheseyt die scepper van allen dinghen, en{de} die my gheschapen heeft, die heeft gherust in mijn tabernakele
ende heeft my gheseyt. Woont in Iacob, en{de} in Israel neemt v erffenisse, en{de} in mijn wtuercorenen schiet wortele{n}.
Van den beghinne en{de} voor die tijden ben ick ghescapen, en{de} tot die toecomende werelt en sal ick niet ophouden, en{de} in die heylighe wooninghe heb ic voor hem ghedient.
En{de} alsoo ben ick in Sion gheuesticht, en{de} in die gheheylichde stadt heb desghelijcs gherust, en{de} in Ierusalem is mijn macht.
En{de} ick ben ghewortelt in dat eerlijck volck, en{de} in die deelen mijns Gods is die erffenisse van dien, en{de} in die volheyt der heylighe{n} is mijn onthoudinghe.
Als eenen cederboom ben ic opghehauen in Libano, ende als een cipressenboom opden berch Sion,
ghelijck eenen palmboom ben ic verhauen in Cades, en{de} als een plantinghe der roosen in Iericho.
Ghelijck eenen schoonen olijfboom in die velden, en{de} ghelijck eenen ahorenboom ben ick verhauen by dwater in die straten.
Ghelijck caneel en{de} balseme welriekende heb ick ruec ghegheue{n}, ghelijck wtghecore{n} myrrhe heb ick sueticheyt des ruecs ghegheue{n},
en{de} als storax, en{de} galbanus, en{de} vngula, en{de} gutta, en{de} ghelijck den onghesneden Libanus heb ick mijn wooninge bewasemt, en{de} ghelijc ongemengde balseme is mijnen rueck.
Ick heb als eenen therebitijn boom mijn tacken wtghestrect, en{de} mijn tacken sijn der eeren en{de} der gratien.
Ick heb als eenen wijnstruyck vrucht voortbracht, soeticheyt des ruecs, en{de} mijn bloemen sijn vruchten der eeren en{de} der eerlijcheyt.
Ick ben een moeder der schoonder liefden, en{de} der vreesen, en{de} der kennissen, en{de} der heyligher hope{n}.
In my is alle gratie des leuens en{de} der waerheyt, in my is alle hope des leuens ende der duecht.
Coemt door tot my alle die my begheert, en{de} wort veruult van mijnen gheslachten,
want mijnen gheest is bouen honich suete, en{de} mijn erffenisse is bouen honich en{de} honichraten.
Mijn ghede{n}ckenisse is int gheslachte der eewigher tijden.
Die my eten, sullen noch hongher hebben, en{de} die my drincke{n} sullen noch dorstich sijn.
Die mi hoort en sal niet bescaemt worden, ende die in my wercken en sullen niet sondighen.
Die my verclaren, sullen dat eewich leuen hebben.
Alle dese woorden sijn den boec des leuens, en{de} dat testament des alderhoochsten, ende die kennisse der waerheyt.
Die wet heeft Moyses beuolen in die ghebode{n} der rechtuerdicheden, en{de} die erffenisse den huyse van Iacob, en{de} die beloften Israels.
Hy heeft Dauid sijnen knecht ghesedt te verwecke{n} wt hem eene{n} alderstercsten coninck, en{de} inden throon der eere{n} sittende inder eewicheyt.
Die veruult als Phison die wijsheyt, en{de} ghelijck tygris in die daghen der nieuwer vruchten.
Die tverstant veruult ghelijc Euphrates, die vermenichfuldicht wordt als die Iordane ten tijde vanden oochst.
Die donderwijsinghe wtsendt als een licht, en{de} by staende als Gehon inde{n} dach der wijnsnijdinghen.
Die dierste volbrenght haer te kennen, en{de} een crancker en salse niet ondersoecken.
Want vander zee sal sijn ghepeys oueruloeden, en{de} sijnen raet inde{n} grooten afgront.
Ick wijsheyt heb vloeden wtghestort,
en{de} ghelijck een wtgheleydde voore des onmetelijcken waters vanden vloet, ick ben als den vloet dorix, en{de} ghelijck eenen waterloop ben ick ghegaen wt dat paradijs.
Ick heb gheseyt, ick sal veruerssche{n} mijnen hof der plantinghen, en{de} ick sal droncken maken die vrucht mijnder gheboorten.
En{de} siet die wateruore is my oueruloedich gheworden, en{de} mijn riuiere ghenaecte totter zee toe,
want ic maeck elcke{n} mijn leeringhen claer ghelijck den dagheraet, en{de} ick sal die vertellen tot verre toe.
Ick sal doorghaen alle die onderste deelen der eerden, ende ick sal aensien alle die slapende, en{de} ick sal verlichte{n} alle die inde{n} Heere hopen.
Noch sal ick die leeringhe ghelijck een prophetie wtstorten, en{de} ick sal die laten den ghenen die wijsheyt soecken, en{de} ick en sal niet ophouden in hen gheslachten tot in die heylighe eewicheyt.
Siet dat ick voor my alleen niet ghearbeyt en hebbe, maer allen den ghenen die de waerheyt soecken.
IN drij dinghen heeft mijnen gheest behaghe{n} ghehadt, die ghepresen sijn voor Godt ende voor die menschen.
Die eendrachticheyt der broederen, ende die liefde der naesten, ende man ende vrouwe met malcanderen wel ouerdraghende.
Drij besonder dinghen heeft mijn ziele ghehaet, ende ick worde seer beswaert haerder ziele.
Eenen houerdighen armen, ende eenen loghenachtighen rijcken, en{de} eenen dwasen en{de} onuerstandighe{n} ouden mensch.
Dat ghy in v ioncheyt niet verghadert en hebt, hoe suldi dat in v outheyt vinden?
Hoe schoon staet het ordeel den grijsen hayre, ende den ouderen te kennen den raet?
Hoe schoon staet den seer oude{n} die wijsheyt, en{de} hoe glorioes is dat verstant en{de} den raet?
Die croone der oudere{n} is veel wijsheyts, en{de} he{n} glorie is die vreese Gods.
Neghen o{n}vermoedelijcke dinghe{n} des herte{n} heb ic groot gheacht, en{de} het thiende sal ic metter tongen den mensche{n} wtspreke{n}.
Een mensche die hem verblijt in sijn kinderen leuende, en{de} siende die verderffenisse sijnder vianden.
Salich is hi die met een versta{n}dighe vrouwe woont, en{de} die door sijn tonghe niet gheuallen en is, en{de} die niet ghedient en heeft den ghene{n} die sijns onweerdich sijn.
Salich is hy die eenen warachtighe{n} vrient gheuonde{n} heeft, en{de} die de rechtuerdich{eyt} vertelt der hooore{n}der oore{n}.
Hoe groot is hy die wijsheyt en{de} wetenheyt vonden heeft, maer daer en is niemant bouen den godvreesende,
die vreese Gods heeft haer selue{n} boue{n} alle dinghen ghestelt.
Salich is die mensch den welcke{n} ghegheuen is te hebben die vreese Godts, die dese heeft by wien sal hy gheleken worden?
Die vreese Godts is tbeghinsel van sijnder liefden. maer het beghinsel des gheloofs moet daer aen ghecleeft worden.
Des herten droefheyt is alle plaghe, en{de} der vrouwen archeyt is alle quaetheyt.
En{de} hy sal alle plaghe voor niet aensien tseghen die plaghe des herten,
en{de} alle archeyt voor niet, tseghen die archeyt der vrouwen,
en{de} alle verdruckinghen voor niet, teghe{n} die verdruckinghe der hatender,
en{de} alle wrake voor niet, tseghe{n} die wrake der vianden.
Daer en is gheen argher hooft dan thooft vander slanghen,
en{de} daer en is gheen gra{m}scap bouen die gramscap der vrouwen. Te woonen met eenen leew oft eenen draeck sal meer belieuen, dan te woonen met een arghe vrouwe.
Die archeyt der vrouwen verandert haer aensicht, en{de} hy sal haer aensicht verblinden als eenen beyr, en{de} ghelijc eenen sack sal sij dat toonen int midden van haren naesten
Haer ma{n} heeft swaerlijc versucht, en{de} si dat hoore{n}de heeft een weynich versucht.
Alle quaetheyt is cleyn tegen der vrouwe{n} quaeth{eyt}, dat lot der sondare{n} moet op haer vallen.
Ghelijck eenen sandighen opganck den voeten van eenen oude{n} man, soo is een clapachtighe vrouwe eenen gherusten man.
En siet niet aen der vrouwen schoonheyt, noch en begheert gheen vrouwe om haer schoonheyt.
Eender vrouwe{n} gramscap en{de} oneerlijcheyt en{de} bescaemtheyt is groot.
Ee{n} vrouwe eest dat sij heerscappie heeft, is haren man teghe{n}.
Een ootmoedich herte, en{de} een droef aensicht en{de} een plaghe der doot is een arghe vrouwe.
Crancke handen en{de} slappe knyen is een vrouwe die haren man niet en prijst.
Van die vrouwe is tbeghinsel der sonden ghecomen, en{de} door die steruen wi allegader.
En gheeft uwen water gheenen wtganck, ooc niet weynich, nocht eender argher vrouwe{n} oorlof int openbaer te comen.
Eest dat sij nae v hant niet en wa{n}delt, soo sal sij v bescamen voor daenschijn uwer via{n}den.
Snijdtse af van uwen vleessche, dat sij v altijts niet en misbruycke.
DEr goeder vrouwen man is salich, want tghetal haerder iaren is dobbel.
Een stercke vrouwe verlusticht haren man, en{de} die iaren sijns leuens sal sij met vrede veruullen.
Een goet deel is een goede vrouwe, in een goet deel der gheender die Godt vreesen sal sij eenen man ghegheuen worden voor goede wercken.
Maer die rijcke ende die arme hebbe{n} een goet herte, tot allen tijden is hen aensicht vrolijck.
Van drij dinghen heeft mijn herte gheureest, en{de} in tvierde vergrouwelt hem mijn aensicht.
Die verraderie van ee{n}der stadt, en{de} den oploop des volcs,
en{de} valsche besculdinghe, dese sijn al swaerder dan die doodt.
Een ialoursse vrouwe is wee des herten en{de} bedroeftheyt.
In een ialoursse vrouwe is een gheessel der tonghen, met allen menschen ghemeynscap houdende.
Ghelijc een iock der ossen dat gheruert wort, alsoo is een arghe vrouwe, wie haer houdt, die is ghelijc die een scorpioen aengrijpt.
Ee{n} vrouwe die een dronckersse is, is een groote gra{m}scap en{de} versmaetheyt, ende haer leelijcheyt en sal niet bedect worden.
Der vrouwe{n} oncuyscheyt sal in dat opheffen haerder ooghen en{de} in haer wijmbrauwe{n} ghekent worde{n}.
Op een dochter die haer niet af en keert stelt vaste bewaringhe, op dat sij oorsaeck vindende haer seluen niet en misbruycke.
Van alle onscamelh{eyt} der ooghe{n} wacht v, en{de} en verwondert v niet eest dat sij v niet en achtet,
want ghelijc een dorstich wandelaer sal sij totter fonteynen haren mont open doen, en{de} van alle naeste wateren drincken, en{de} teghen alle staken sitten, en{de} teghen alle pijlen sal sij haren pijlkoker open doen tot dat sij ontbreke.
Die gratie van ee{n} neerstige vrouwe sal hare{n} man verlustighe{n}, en{de} haer gheleertheyt sal sijn ghebeente vet make{n}.
Een gaue Gods
is versta{n}dige en{de} swijgende vrouwe, en{de} daer en is gheen wisselinghe teghen een gheleerde ziele.
Een gratie bouen gratie is een heylighe en{de} schamel vrouwe.
En{de} gheen ghewichte en is te weerderen teghen een cuyssche ziele.
Ghelijck die sonne der werelt opgaende in Godts alderhoochste, alsoo is eender goeder vrouwen schoo{n}heyt tot een cieraet haers huys.
Een lichtende lampe opden heylighen candelaer, en{de} die schoonheyt des aensichts op eenen stantachtighen ouderdom.
Gulden columnen op silvere{n} basementen, en{de} vaste voeten op die planten van een stantaftighe vrouwe.
Eewighe fundamenten op eenen vaste steen, en{de} die gheboden Godts int herte va{n} een heylighe vrouwe.
In twee dinghen is mijn herte bedroeft, en{de} int derde is mi groote gramscap ouercomen.
Een orloochs man vergaende van armoede en{de} een verstandich man die versmaet wort,
en{de} die ouertreet van die rechtuerdicheyt totter sonde{n}, Godt heeft dien bereydt totten sweerde.
Twee manieren hebben my swaer en{de} sorghelijck ghescenen. Een die comenscap doet wert nauwelijcs vrij van versuemenisse, ende een tauernier en sal niet gherechtuerdicht worden van die sonden der lippen.
OM der armoeden wille hebbe{n} veel mensche{n} misdaen, en{de} soo wie soect rijck te worden die keert sijn ooghe aff,
ghelijck int midden van een tsamen voeghinghe der steenen eenen stijl vast ghemaect wort, alsoo sal die int midden van coopen en{de} vercoopen met sonden benaut worden.
Die misdaet sal te samen metten misdadighen vernielt worden.
Eest dat ghy v inder vreesen des Heeren niet neerstelijc en houdt, soo sal v huys haestelijc omgheworpen worden.
Ghelijck int schudden van eenen teemst het stof sal blijuen, alsoo blijft ooc die onsuyverheyt des mensche{n} in sijn ghedachte.
Het forneys proeft die vaten des potbackers, en{de} die becoringhe der tribulatien proeft die rechtuerdighe menschen.
Ghelijck die oeffeninghe van eenen boo{m} sijn vrucht toont, alsoo doet ee{n} woort wt dat ghepeys van eens mensche{n} herte.
Voor die sprake soo en prijst gheene{n} man, want dat is des mensche{n} proeuinghe.
Eest dat ghy die rechtuerdich{eyt} soect soo suldy die aengrijpe{n}, en{de} ghy sultse aendoe{n} als ee{n} lanc cleedt der eeren, en{de} ghy sult met haer inwoonen, en{de} sij sal v beschermen inder eewicheyt, en{de} inden dach der kennissen suldy vasticheyt vinden.
Die voghelen verghaderen tot haers ghelijcke, en{de} die waerheyt sal wederkeere{n} tot die ghene diese wercken.
Eenen leew leydt altijt laghen ter iacht, alsoo doen ooc die sonden den ghene{n} die boosheyt doen.
Een heylich mensch blijft in die wijsheyt als die sonne, want een sot woort vera{n}dert ghelijck die mane.
Int midden der onuerstandigher bewaert het woort tot sijnder tijt, maer int midden der verstandigher wilt daghelijcs sijn.
Die vertellinghe der sondaren is hatelijck, en{de} hen lachen is in die misdaden der sonde{n}.
Een veel sweerende sprake, sal oprichtinghen des hairs vanden hoofde maken, en{de} die ongheureestheyt van die, is een stoppinghe der ooren.
Int ghekijf der hoouerdigher is bloetstortinghe, en{de} hen veruloecke{n} is swaer om hoore{n}.
Die des vrints verholenthede{n} ontdect verliest sijn ghelooue, en{de} hy en sal gheenen vrint vinden nae sijnen sin.
Bemint uwen naeste{n}, en{de} vereenicht v door ghetrouwicheyt met hem,
want eest dat ghy sijn secrete sake{n} ontdect, soo en volght niet meer naer hem.
Want ghelijck een mensch die sijnen vrint verliest, alsoo is hy oock die sijns naesten vrintscap verliest.
En{de} ghelijck die eene{n} voghel wt sijn hant latet vlieghe{n}, alsoo hebdy uwen naesten verlaten, en{de} ghi en sult hem niet va{n}ghen,
en volcht hem niet wa{n}t hy is verre wech, wa{n}t hy is v ontuloden als een capret wten stricke, want sijn ziele is ghewont,
voorts en suldy hem niet co{n}ne{n} tsamen binden, ende van een quaet woort machmen peys maken,
maer te ontdecken des vrints verborghentheden dats een mishopen der onsaligher ziele{n}.
Wie metter oogen winct, die bedenct quade dinghe{n} en{de} niemant en sal hem verworpen,
voor daenschijn uwer ooghen sal hy sijnen mont soet maken, en{de} van uwen redenen sal hy hem verwonderen. Maer ten lesten sal hy sijnen mont verkeeren, en{de} in v woorden sal hy een verarghernisse gheuen.
Veel dinghen heb ick ghehoort, en{de} ick en heb die sijns ghelijck niet gherekent, en{de} die Heere sal dien haten.
Die eenen steen om hooghe worpt, die sal op sijn hooft vallen, en{de} eenen bedrieghelijcken slach eens bedrieghers, sal die wonden scheyden.
Ende wie die eenen cuyl graeft, die sal daer inne vallen, en{de} wie sijnen naesten eenen steen stelt die sal he{m} daer teghe{n} stooten, en{de} wie eene{n} anderen eenen strick leyt die sal daer door vergaen.
Soo wie eene{n} seer quade{n} taet doet, op dien sal dien wederkeeren, en{de} hy en sal niet weten van waer hem dat comen sal.
Bespottinghe en{de} verwijt behoort de{n} hoouerdighen toe, en{de} die wrake sal hem als eenen leew laghen legghen.
Met den stricke sullen sij vergaen, die ghenoechte hebben inden val der rechtuerdigher, ende die smerte salse verteren eer sij steruen sullen.
Gramschap en{de} rasende verbolghentheyt sijn beyde grouwelijck, ende een sondich man salse aen hem hebben.
DIe ghewroken wilt sijn, sal wrake vinden vanden Heere, en{de} die sonden van dien sal hy houdende houde{n}.
Vergheeft uwen naesten die v hinder doet, en{de} dan sullen v (als ghy bidt) die sonden ooc vergheuen worde{n}.
Een mensch hout teghen den anderen gramschap, en{de} soect hy vanden Heere remedie?
Op eenen mensch sijns ghelijck en heeft hy gheen bermherticheyt, en{de} bidt hy voor sijn sonden?
Hy die vleesch is houdt gramscap, ende begheert hy verghiffenisse van God? wie sal voor sijn misdaden bidden?
Ghedenct der wtersten, en{de} laet af van viantschap te draghen,
want verdwijninghe en{de} die doot sijn aenstaende in sijn gheboden.
Ghedenct der vreesen Godts, en{de} en weest niet gram op uwen naesten.
Ghedenct des verbonts vande{n} alderhoochsten, ende en acht die onwetenheyt ws naesten niet.
Wacht v van kijuagien, en{de} soo suldi die sonden minderen,
want een grammoedich mensch verwect kijuagie, en{de} een sondich mensch sal vrinden verstooren en{de} int midden der gheender die vrede hebben sal hy viantscap inbrenghe{n},
wa{n}t nae die houten des boschs alsoo ontsteket vier, en{de} na eens mensche{n} cracht, soo sal sijn gramscap wesen, en{de} nae sijnen rijckdom sal hi sijnen torn verheffen.
Eenen haestighen strijdt ontsteect dat vier, en{de} een haestich ghekijf stort dat bloet en{de} een ghetuyghe{n}de to{n}ghe sal die doot aenbrenghe{n}.
Eest dat ghy blaest, soo sal die als een vier berne{n}, en{de} eest dat ghi daer op spouwet, soo salse wtghebluscht worden, beyde dese comen wten mont.
Een oorblaser en{de} wie dobbel va{n} tonge{n} is die si vermale{n}dijt, wa{n}t hy heefter veel verstoort die vrede hadden,
die derde tonghe heefter veel beroert, en{de} heeftse verstroyt van volcke te volcke,
si heeft bemuerde steden der rijcker bedoruen, en{de} huysen van groote machtighe lieden heeft sij ondergrauen.
Sij heeft der volcken crachten in stucken ghebroken, en{de} stercke natien van lieden heeft sij verstroeyt.
Die derde tonghe heeft manlijcke vrouwen veriaecht, en{de} heeftse berooft van haren arbeyden,
soo wie haer aensiet die en sal gheen ruste hebben, noch hy en sal gheene{n} vrint hebben daer hy in ruste.
Den slach der gheesselen maect een strame, maer den slach der tonghen sal die beenderen in stucken breken.
Veel isser gheuallen metten scerpen des sweerts, maer soo veel niet als die gheualle{n} sijn door hen tonghe.
Salich is hi die bescermt is van een quade tonghe, die in haer gramscap niet ouer ghegae{n} en is, en{de} die aen haer iock niet ghetrocken en heeft, en{de} met haren banden niet en heeft ghebonde{n} gheweest
want haer iock is een yseren iock, en{de} haren bant is eenen metalen bant.
Haer doodt is dalder archste doot, en{de} beter is die helle dan si.
Haer volherdicheyt en sal niet blijuen, maer sij sal vercrijghen die weghe{n} der onrechtuerdigher, en{de} met haerder vlammen en sal sij die rechtuerdige niet verbrande{n}.
So wie Godt verlaten die sullen in haer vallen, en{de} si sal daer in seer bernen, en{de} niet wtghebluscht worden, en{de} si sal in die ghesonden worden als eenen leew, en{de} ghelijc eenen lupaert salse hen quetsen.
Beheymt v ooren met dornen, en{de} en wilt niet hooren een arghe tonghe, ende maect uwen monde doeren, en{de} sloten uwen ooren.
D gout en{de} silver smilt, ende maect uwen woorde ee{n} waghe, en{de} rechte toome{n} uwe{n} monde,
en{de} wacht dat ghy by auontueren niet en valt door v tonge, en{de} dat ghi niet en valt voor dae{n}scijn der via{n}den die v lagen legghen, en{de} uwen val ongheneselijck sij totter doot.
SOo wie bermherticheyt doet die leent sijne{n} naeste{n}, en{de} die machtich in die ha{n}t, is onderhoudt die gheboden.
Leent uwen naesten ten tijde va{n} sijnen noode, en{de} gheuet uwe{n} naeste{n} wedero{m} te sijne{n} tijde.
Maket dwoort vast en{de} doet ghetrouwelijck met hem, en{de} tot allen tijden suldi vinden dat v van noode is.
Veel isser die dat gheleent goet hebben gheacht als eenen vont, ende sij hebben hen moeyte aenghedaen die he{n} gheholpen hadden.
Tot dat sijt ontfanghen soo cussen sij die hant vande{n} gheuere, ende met gheloften verootmoedighe{n} sij hen ste{m}me,
en{de} inden tijt des wedergheuens sal hi tijt begheeren, en{de} sal woorden des verdriets en{de} der murmuratien spreken, hy sal ouer den tijt claghe{n},
maer eest dat hijt can betalen soo sal hijt weygheren, nauwelijcks en sal hy die helicht vanden principaelen wedergheuen, en{de} hy sal dat rekenen als eene{n} vont.
Oft anders sal hy hem bedrieghen van sijnen ghelde, ende hy sal hem tot eenen viant hebben onuerdient,
en{de} scimpeghe woorden en{de} vloecke{n} sal hy hem wedergheue{n}, en{de} voor eere en{de} weldaet sal hy hem versmaetheyt wedergheuen.
Veel menschen en hebben niet gheleent (niet wt archeyt) maer want sij vreesde{n} te vergheefs bedroghen te worden.
Maer nochtans ouer eenen ootmoedighe{n} weest stercker van moede, en{de} om een aelmisse en vertrect hem niet.
Om tghebot soo nee{m}t den armen tot v, en{de} om sijn armoede soo en laet hem niet ydel wech gaen.
Verliest v ghelt om uwen broeder en{de} vrint, en{de} en bercht dat niet onder eenen steen tot verliese.
Stelt uwen scadt in die gheboden des alderhoochste{n}, en{de} tsal v meer bate{n} dan gout.
Besluyt die almisse in therte vanden armen, en{de} dese sal v verbidden van alle quaet.
Die almisse eens mans is ghelijck een borse met hem, en{de} sij sal die gratie des menschen als den appel der ooghen bewaren,
ende naemaels sal sij weder opstae{n}, en{de} hen eenen loon wedergheuen, eenen ieghelijcken van desen op hen hooft.
Meer dan eenen schilt van eenen machtighen, ende meer dan een lancie sal die teghe{n} uwen viant strijde{n}.
Een goet man sal borghe blijuen voor sijnen naesten en{de} die sijn scaemte verliest sal hem verlaten.
Die gratie van den borghe en vergheet niet, want hy heeft voor v sijn ziele ghegheuen.
Een sondaer en{de} een onsuyuer vliet sijnen borghe.
Het goet vanden borghe scrijft die sondaer sij seluen toe, en{de} die ondanckbaer van sinne is verlaet den ghene{n} die hem verlost.
Een man beloeft voor sijne{n} naesten, en{de} als die sijn scaemte verloren heeft, soo sal hy van hem verlaten worde{n}.
Die alderquaetste borchtocht heefter veel verdorue{n} die voorspoedich ware{n}, en{de} heeftse beroert als die baren der zee.
Machtighe mannen heeft sij ommekeerende doen verhuysen, en{de} sij hebben ghedoelt onder vreemde luyde{n}.
Een sondaer ouertrede{n}de tghebodt des Heeren sal vallen in een quade borchtocht, ende die hem onderwint veel te doen sal int recht vallen.
Helpt uwen naeste{n} nae v macht, maer wacht v dat ghy in gheen scult en valt.
Het beghinsel van eens menschen leuen is water en{de} broot, en{de} cleedinghe, en{de} een huys bedeckende die leelijcheyt.
Beter is eens arms menschs cost onder een dack van berdere{n}, dan heerlijcke spijsen buyte{n} slants sonder huys.
Laet het minste v behagen voor een groot, en{de} ghy en sult tverwijdt vander vreemdelincscap niet verhooren.
This een quaet leuen te herberghe{n} van huys te huyse, en{de} waer hy gheherbercht sal sijn daer en sal hy niet vrijlijck leuen, noch sijnen mont open doen.
Hy sal gheherbercht worde{n}, en{de} spijse en{de} dranck gheuen den ondancbare{n}, en{de} daer toe sal hy noch bitter woorde{n} hooren.
Gaet door ghy gast, en{de} bereydt die tafel, en{de} dat ghy in v hant hebt spijst daer mede die andere.
Gaet wt van daenschijn der eeren va{n} mijne{n} vrinde{n}, midts nootelijcheyt mijns huys is mijn broeder te mijnder herberghen comen.
Dese dinghen sijn swaer eenen me{n}sche die verstant heeft. Tberispe{n} des huys, ende tverwijdt vanden scultheere.
DIe sijn kint lief heeft die gheeselt hem dicmael, op dat hy in sijn eynde hem verblijde{n} mach, en{de} dat hy niet en taste die doeren der naesten.
Die sijn kint leert, sal daer in ghepresen worden, en{de} int midden der huysghenooten sal hy in hem glorieeren.
Die sijn kint leert doet sijnen viant nijdicheyt aen, ende int midden van sijnen vrinden sal hy daer in glorieere{n}.
Sijn vader is ghestoruen, ende tis by nae als oft hy niet ghestoruen en ware, want hy heeft eenen sijns ghelijck nae hem achter ghelaten.
In sijn leuen heeft hy hem ghesien, en{de} in hem blijde gheweest, in sijn doot en is hy niet bedroeft geweest noch hy en is niet bescaemt voor sijn vianden,
want hy heeft eenen bescermer sijns huys achterghelaten teghen die viande{n}, en{de} den vrinden gratie wedergheuende.
Om der kinderen zielen sal hi sijn wonde{n} verbinden, ende bouen alle stemme sullen sijn binnenste ontstelt worden.
Een onghetemt peert sal hart worden, en{de} ombedwonghen sone sal roekeloos worden
Hanteert uwen sone soetelijck, en{de} hy sal v veruaert maken, speelt met hem, ende hy sal v bedroeuen.
En wilt met hem niet lache{n} op dat ghy niet bedroeft en wort, en{de} dat ten lesten v tanden niet sleeu en worde{n}.
En gheeft hem gheen vrijcheyt in die ionckheyt, en{de} en versmaet sijn ghedachten niet.
Buycht sijnen necke in die ioncheyt, en{de} slaet sijn sijden te wijle dat hy een cleyn kint is, op dat hy by auontuere{n} niet en verherde, en{de} v niet en ghelooue, en{de} dat v wee des herte sij.
Leert uwe{n} sone en{de} arbeyt daer inne, dat ghi door sijn oneerlijcheyt niet en struykelt.
Beter is ee{n} arm ghesont mensch en{de} vroom van crachten, dan ee{n} rijck cranc me{n}sch en{de} ghegeesselt met quaetheyt.
Die salicheyt der ziele{n} is in die heylicheyt der rechtuerdich{eyt} en{de} die is beter dan alle gout en{de} siluer, en{de} een vroom lichaem is beter dan onghemeten rijcdom.
Daer en is gheen rijcdom bouen den rijcdom van des lichae{m}s ghesontheyt, en{de} daer en is gheen meerder ghenoechte dan die blijscap des herten.
Beter is die doot van een bitter leue{n}, en{de} een eewighe ruste, da{n} een duere{n}de siecte.
Goede dinghen verberghen in eenen gheslotenen mont, sijn ghelijck gherechten van spijsen ghestelt rontsomme een graf.
Wat sal die spijsofferande eenen affgod baten? want hy en salt niet eten oft riecken,
alsoo ooc die veriaecht wort vanden Heere, en{de} draghende die loonen der ongherechticheden.
Metten ooghen siende en{de} versuchtende, is ghelijc ee{n} ghesneden man omhelsende een maghet en{de} versuchtende.
En gheeft uwer zielen gheen droefheyt, ende en pijnicht v seluen niet door uwe{n} raet.
Die vrolijcheyt des herten dat is des menschen leuen, en{de} eene{n} schade der heylicheyt sonder ghebrekelijcheyt, en{de} tverhueghen eens mans is een lanck leuen.
Ontfermt uwer zielen Gode behaghe{n}de, en{de} onthoudt, en{de} vergadert v herte in haer heylicheyt, en{de} iaecht verre van v die droefheyt,
want die droefheyt heefter veel ghedoot ende daer en is gheen oorberlijcheyt inne.
Nijdicheyt en{de} grammoedicheyt minderen die daghen, en{de} dat ghepeys sal ouderdom aenbrenghen voor de{n} tijt
Een heerlijck herte, is goet in vrolijcke maeltijden want sijn spijsen worden neerstelijck bereydt.
DIe wake der eersaemheyt sal dat vleesch doen verdwijnen, en{de} tghepeys van die beneemt de{n} slaep.
Dat ghedacht der voorwetenheyt keert den sin aff, en{de} een swaer siecte maeckt die ziele sober.
Die rijcke heeft ghearbeyt int vergaderen des goets, en{de} in sijn ruste sal hy vol becommeringhen sijn van sijne{n} goede{n}.
Een arm mensch heeft ghearbeyt int verminderen vanden cost, en{de} ten leste{n} wort hij heel ghebrec lijde{n}de.
Die tgout lief heeft en sal niet gherechtuerdicht worden, en{de} die die verderffenisse volcht, sal daer af veruult worden.
Veel isser in ongheualle comen doort gout, en{de} in die scoo{n}heyt van dien is hen verderffenisse gheworde{n}.
Een struycsel houdt, is dat tgout der ghee{n}der die sacrificie doe{n}. Wee den ghenen die dat volghe{n}, en{de} alle onwijse sal daer door verdoruen worden.
Salich is die rijcke die gheuonden is sonder smette, ende die nae tgout niet wech ghegae{n} en is, noch niet ghehoept en heeft int ghelt, en{de} in schatte{n}.
Wie is dese en{de} wij sullen hem loven? want hy heeft wonderlijcke dinghen ghedaen in sijn leue{n}.
Wie is daer door geproeft, en{de} volmaect gheuonden, en{de} hem sal een eewighe glorie wesen? die heeft moghen ouertreden, en{de} niet en heeft ouerghetreden, en{de} quaet doen, en{de} en heues niet ghedaen
daerom sijn sijn goeden gheuesticht inden Heere, en{de} alle die vergaderinghe der heylighen sal sijn aelmissen vertellen.
Hebdi ouer een groote tafel gheseten? so en ope{n}t v kele ouer die niet ierst.
En segt niet dat vele dinghen sijn die daer op sijn.
Denct dat een arch dinck is een quade ooghe.
Wat is doch argher ghescapen dan die ooghe? daerom sal die van alle sijnen aensien weenen als hijt ghesien sal hebben.
En steect v hant niet ierstmael wte, op dat ghy door nijdicheyt besmedt sijnde niet beschaemt en wort.
En wilt niet ghedronghen worden inden maeltijt.
Verstaet wat uwen naesten toebehoort wt v selue{n}.
Ghebruyct als een sober mensch, tghene dat v voor ghesteldt wort, op dat ghy niet ghehaedt en wordt als ghy veel etet.
Laet ierst aff om der beleeftheyt wille, ende en wilt niet onmatich sijn, dat ghy by auontueren niet en misuoecht.
En{de} eest dat ghy int midde{n} va{n} vele lieden gheseten sijt, soo en steect v hant niet ierst wt, noch en eyscht niet ierst te drincke{n}.
Hoe veel genoech is eenen matighen mensch een luttel wijns ende int slapen en suldi gheen swaricheyt daer aff lijden, en{de} gheen pijne ghevoelen.
Wakinghe en{de} cholera, ende crimpsel heeft een onmachtich mensch,
den slaep der ghesontheyt is in eenen matighen man, hi sal slapen tot smorghens, en{de} sijn ziele sal met hem wellustich sijn.
Ende eest dat ghy gedwonghe{n} wort om veel te eten, soo staet wten midden op, en{de} braket wt, en{de} het sal v vercoele{n}, en{de} ghy en sult uwen lichae{m} gheen siecte aenbrenghen.
Hoort my kint, en{de} en versmaet my niet, en{de} ten laetsten suldi mijn woorde{n} vinden.
In allen uwe wercken weest snel, ende v en sal gheen siecte ouer comen.
Die heerlijcken milt is in brooden dien sullen die lippen van vele ghebenedijden, en{de} tghetuyghenis van sijnder waerheyt is ghetrouwe.
Ouer seer quaet broot sal die stadt murmulen, en{de} dat ghetuyghenis van sijnder archeyt is warachtich.
Die naerstich inden wijn sijn en wilt niet verwecken, want den wijn heefter veel verdoruen.
Het vier proeft dat hert yser, alsoo sal den wijn tot dronckenschap ghedroncken die herten der hoouerdigher toonen.
Den wijn met soberheyt ghedro{n}cken is den mensche ee{n} ghetempert leue{n}, eest dat ghy dien matelijcke{n} drinct soo suldi sober wesen.
Wat leuen eest dat vanden wijn vermindert wort?
Wat beneemt het leue{n}? die doot.
Den wijn is tot blijscappe{n} ghemaect, en{de} niet tot dronckenscap vanden beghinne.
Den wijn matelijck ghedroncken is een verhueghen der zielen en{de} des herte{n},
den matelijcke{n} dranc is ghesonth{eyt} va{n} ziele en{de} lichae{m}.
Den wijn veel ghedro{n}cken maect creytinghe, en{de} gramscap, en{de} veel vallen.
Bitterheyt der zielen is den wijn veel ghedroncken.
Die moedicheyt der dronckenschap is een struycsel vanden onuersienighen, minderende die cracht ende makende wonden.
Inden maeltijt des wijns soo en berispt uwen naeste{n} niet, noch en versmaet hem niet in sijn blijschap.
En legt hem gheen verwijtelijcke woorden, ende en dwinct hem niet int verhalen.
HEbben sij v tot eenen regeerder ghestelt? en wilt v niet verheffen, weest onder hen ghelijck een van henlieden.
Hebt sorghe voor hen, en{de} alsoo aenmerct, ende als alle uwe sorghe voleynt is, soo sidt ter rusten,
op dat ghy v moecht verblijden om haren willen, en{de} dat ghy tot een cieraet der gratien een croone moecht ontfanghen, en{de} crijghen die gheweerdinge der vergaderinghe{n}.
Spreect ghy ouder van gheboorten, want het betaemt v,
het ierste woort den ghene{n} die de wetenheyt bemint, en{de} en verbiet den sanc niet.
Daer gheen ghehoor en is daer en wilt gheen redene wt storten, ende en wilt v niet ontijdelijck verheffen in v wijsheyt.
Een carbunkel steenke{n} int cieraet van goude, en{de} dat accoort des ghesancs in des wijns maeltijt.
Ghelijck in een cierlijck maecsel des gouts dat teeken vanden smaragdus is, also is dat accoort der sanghers in blijden en{de} matighen wijn.
Hoort al swijghende, ende voor die eerbaerheyt sal v goede gratie toecome{n}.
Ionghelinc spreect in v sake nauwelijcs,
eest dat ghy tweemael gheuraecht wordt soo laet v antwoorde een beghin hebben.
In veel dinghe{n} weest als onwetende, ende hoort al swijghende tsamen en{de} vraghende.
Int midden van grooten personagien en weest niet vermetelijck, ende daer ouders sijn en wilt niet veel spreken.
Voor den haghel sal den blixem gae{n}, en{de} voor die scamelheyt sal die gratie gaen, en{de} voor die eersaemheyt sal v goede gratie aencomen.
En{de} ter vren van op te stane soo en craut v niet, maer loopt voore ierst in v huys, en{de} weest daer becommert, en{de} speelt daer,
ende doet v voornemen en{de} niet in misdaden, noch in een hoouerdich woort.
En{de} bouen alle dese dinghen ghebenedijt den Heere die v ghemaect heeft, ende die v versadende is van alle sijnen goeden.
Die den Heere vreest sal sijn leeringhe ontfanghe{n}, en{de} die tot hem waken, sullen die benedictie vinde{n}.
Die de wet soect sal van haer veruult worden, en{de} die verradelijc doet, sal daer aff verarghert worden.
Die den Heere vreesen sullen een rechtuerdich ordeel vinden, ende sulle{n} die rechtuerdicheden als een licht ontsteke{n}.
Een sondich mensch sal die berispinghe scouwen, en{de} nae sijnen wille sal hy een ghelijckenisse vinden.
Een man des raets en sal die wetenheyt niet verworpen, een vreemde en{de} hoouerdighe en sal die vreese niet ontsie{n}
ooc nae dat hy daer mede ghedaen heeft sonder raet en{de} met sijns selfs straffinghen sal hi ghestraft worde{n}.
Kint en doet niet sonder raet, en{de} ten sal v na dat ghedaen is niet berouwen.
Inde{n} wech des vals en gaet niet, en{de} ghi en sult v niet stooten teghen die steenen, noch en betrout v niet den arbeydelijcken wech, dat ghy uwer zielen gheen verarghernisse en stelt.
Ende van uwen kinderen wacht v, en{de} van uwen huysghenooten siet toe.
In alle v werck soo ghelooft, wten ghelooue uwer zielen, want dat is die bewaringhe van die gheboden.
Die Gode ghelooft neemt die ghebode{n} waer, ende die in hem betrouwt en sal niet vermindert worden.
DEn ghenen die den Heere vreest en sullen gheen quade dinghen ontmoeten, maer in die becoringhe sal hem Godt bewaren, en{de} verlossen vanden quaden.
Die wijse en haet die gheboden en{de} rechtuerdichede{n} niet, en{de} hy en sal niet omghestooten worden als een schip inden stormenden wint.
Een versta{n}dich mensch gelooft der wet Gods en{de} die wet is hem ghetrouwe.
Die die vraghe openbaert sal dwoort bereyden, en{de} alsoo ghebeden hebbende sal hy verhoort worde{n}, en{de} die onderwijsinge onderhouden, en{de} dan sal hy antwoorden.
Die binne{n}ste va{n} ee{n}s sots herte sijn als dat rat vander kerre{n}, en{de} ghelijck een draeyende asse is sijn ghedachte.
Als ee{n} heet bespringhe{n}de peert is, onder elcken die op hem sidt salt briescht, alsoo is een bespottende vrient.
Waerom gaet den eenen dach den anderen te boue{n} en{de} wederom deen licht dat ander licht, en{de} deen iaer dat ander iaer vander sonnen?
Van des Heeren wetenheyt sijn sij ghescheyden als die sonne ghemaect ende tghebodt onderhoudende was.
Ende hy heeft die tijden verandert, en{de} hen feestelijcke daghen ende in die hebben sij feestdaghen gheuiert by eenen corten tijt.
Van dien heeft God die sommighe verheue{n} en{de} groot ghemaect, en{de} van dien heeft hy die sommighe ghestelt int ghetal der daghen, en{de} alle mensche{n} sijn vander eerden en{de} vander eerden daer Adam aff ghescapen is.
In die menichfuldicheyt van des Heeren wijsheyt heeft hijse ghesceyden, en{de} hen weghen verandert.
Van dien heeft hy die sommighe ghebenedijt en{de} verheuen, en{de} van dien heeft hy die sommighe gheheylicht en{de} tot hem ghenomen, en{de} van dien heeft hy die sommighe vermalendijt en{de} vernedert, en{de} die ommeghekeert van hen versceydinghe.
Ghelijck die potaerde des potbackers soo sijn die in sijn hant, dat te sceppen en{de} te bescicken.
Alle sijn weghe{n} sijn nae sijn bescickinghe, alsoo is die mensche in die hant vanden ghenen die hem ghemaect heeft, en{de} hy sal hem loone{n} nae sijn ordeel.
Teghe{n} tquaet is tgoet en{de} teghen die doot is dleuen, alsoo is oock teghen eenen rechtuerdighen man die sondaer, en{de} alsoo aenscout alle die wercken des alderhoochste{n}. Twee sijn teghen twee, en{de} dat een teghen een.
En{de} ick heb die alderlaetste ontwaect, en{de} als een crapsnijder na die wijnsnijders.
In die benedictie Godts heb ick ghehoopt, en{de} als een die wijnsnijdt heb ick die persse veruult.
Aensiet dat ick voor my seluen alleene niet ghearbeyt en hebbe, maer alle den ghenen die leeringhe soecken.
Hoort my ghy groote personagien en{de} alle luyden, en{de} ghy regeerders der vergaderinghen vaet metten ooren.
Vwen kinde en{de} vrouwe, en{de} broeder, en{de} vrint en gheeft gheen macht ouer v in uwen leue{n}, en{de} en gheeft eenen anderen v erue niet, dat v by auo{n}tueren niet en berouwe, en{de} biddet daerom.
Die wijle dat ghy noch leeft en{de} adem trect, soo en sal v ghee{n} vleesch veranderen,
want tis beter dat v kinderen v bidden, dan dat ghy siet op uwer kinderen handen.
In alle uwe wercken weest ouertreflijc.
En gheeft gheen smette in v glorie. Inden dach van tvoleynde{n} der daghe{n} ws leuens, en{de} een tijde van uwen versceyden soo bedeylt v erffelijcheyt.
Voeder en{de} een roede en{de} last behoort den esel toe, broot en{de} castijnghe ende werck den knecht.
Hy werct in die castijnghe, ende soect te rusten. Ontbint hem sijn handen, en{de} hi soect vrijcheyt.
Een ioc en{de} eene{n} toom booghen eenen herden neck, en{de} den knecht booghen ghestadighe wercken.
Den quaetwillighen knecht dienen pijninghe en{de} veteren, sendt hem te wercke dat hy niet ledich en sij,
wa{n}t veel quaets heeft die ledicheyt gheleert,
stelt hem te wercke, want also betamet hem. Maer eest dat hy niet o{n}derdanich en is, so boocht hem met vetere{n}, maer en weest niet te veel lastich op alle vleesch maer sonder besceyde{n}heyt en doet niet swaers.
Eest dat ghy eenen knecht hebt soo laet v dien wesen als v ziele, als uwen broeder soo handelt hem, want in uwer zielen bloet hebdi dien ghecreghen.
Eest dat ghy hem tonrechte quetst, soo sal hy hem ter vlucht keeren,
ende eest dat hy hem verheffende wechgaet, soo en weeti niet wien ghy soecken sult, ende in wat wech dat ghy hem soecken moecht.
IDel hope en{de} loghene sijn den onuerstandighen, en{de} die droomen verheffen der onwijse.
Ghelijck een die een scaduwe aengrijpt, en{de} den wint veruolcht, alsoo is hy die waerneemt die ghedroomde loghenen.
Het visioen der droomen is dit ghelijc dat voor smenschen aensicht is die ghelijckenisse van eenen anderen mensche.
Wat sal ghesuyuert worden van eenen onsuyueren? ende wat sal warachtich gheseyt worden van eene{n} loghenaer.
Die waerseggherie der dolinghe{n}, en{de} die loghe{n}achtighe prophetie wt der voghele{n} sanc, en{de} die droomen der quaetdoenders sijn al ydelheyt.
En{de} ghelijc eender barender vrouwen, alsoo lijdt v herte phantasien, ten sij dat vanden alderhoochste{n} een besoeckinghe ghesonden worde. En gheeft v herte daer toe niet,
want die droomen hebbender vele doen dolen, en{de} sijn bedroghe{n} gheweest die daer in hoopten.
Sonder loghene sal dwoort des wets volbrocht worde{n}, dwoort en{de} die wijsheyt sal inden mont van eene{n} ghetrouwen effen ghemaect worde{n}.
Die niet gheproeft en is, wat weet hy? Een man die in veel dinghen ondersocht is sal veel dinghe{n} peynsen, en{de} die veel gheleert heeft sal tuerstant wtlegghen.
Die niet ondersocht en is die kent luttel dinghen, maer die in veel dinghen gheoeffent is sal die quaetheyt vermenichfuldighen.
Die niet gheproeft en is hoedanighe dinghen weet hy? die bedroghen is sal veel scalcheyts hebben.
Ick heb veel ghesien vertellende, ende veel ghewoonten van woorden.
Somtijt heb ick totter doot toe in perikel gheweest ter saken van desen, ende ick ben verlost gheweest door die gratie Godts.
Den gheest der ghee{n}der die Godt vreesen wort ghesocht, ende int aensien van dien sal hy ghebenedijt worden,
want die hope van die is hen ter salicheyt, ende Godts ooghen sijn op die ghene die hem beminnen.
Die den Heere vreest en sal niet beuen, ende en sal niet veruaert sijn, want hy is sijn hope.
Salich is die ziele des gheens die Godt vreest.
Tot wien siet hy, en{de} wie is sijn sterckheyt?
Die ooghen des Heeren sijn op den ghenen die hem vreesen, der moghenticheyts beschermer, ende een vasticheyt der cracht, een decsel teghen die hitte, ende een lommer hutte inden middach,
een verbidden des misdaets, ende een helpe teghen den val, verheffende die ziele, ende verlichtende die ooghen, gheuende ghesontheyt ende dleuen ende die benedijdinghe.
Die ofterande des gheens die van onrechtuerdich goet offert is besmedt, ende die bespottinge der onrechtuerdigher en sijn niet aenghenaem.
Die Heere is alleen by den ghenen die hem verwachten inde{n} wech der waerheyt, ende der rechtuerdicheyt.
Die ghifte{n} der ongherechtigher en prijst die alderhoochste niet noch hy en siet op die offera{n}de der booser niet, noch in die menichfuldicheyt haerder sacrificien en sal hy die sonden niet vergheuen.
Die sacrificie offert van tgoet der armen, die is ghelijck een die tkint doodt voor sijns vaders aenschouwen.
Tbroot der behoeuigher is dleuen der armen, diet hem met bedroch ontneemt is een bloetstorte{n}de mensch.
Wie tbroot wech neemt int sweet, die is ghelijck een die sijnen naesten doodt.
Die bloet wtstort, ende die eenen ghehuerden arbeyder bedriecht, sijn ghebroeders.
Een timmerende, ende een brekende, wat winnen sij meer dan arbeydt?
Een biddende ende een veruloeckende, wiens stemme sal Godt hoore{n}?
Die ghewasschen wort om dat hy eenen doode{n} gheraect heeft, ende wederom dien gheraect, wat baet hem zijn wasschen?
Alsoo oock een mensch die vast om zijn sonden, ende die selue wederdoet, wat batet sijn verootmoedighen? wie sal sijn ghebedt verhooren?
SOo wie die we to{n}derhoudt die vermenichfuldicht tghebedt.
Tis een salich sacrificie die gheboden waernemen ende scheyden van alle boosheyt,
ende versoeninghe doen met sacrificien ouer die onrechtuerdichede{n}, en{de} tverbidden voor die sonde{n} is sceyde{n} va{n} ongerechtichede{n}.
Hy sal gratie wedergheuen, die bloeme va{n} mele offert, en{de} die bermherticheyt doet die offert sacrificie,
het is den Heere wel behaechlijcke te sceyden vander boosheyt, ende vander onrechtuerdicheyt te scheyden is bidden voor de sonden.
Ghy en sult voor daenschijn des Heeren niet ydel ghesien worden,
want alle dinghen worden om Godts ghebodt ghedaen.
Die offerande vanden rechtuerdighe{n} maect den outaer vet, ende sij is eenen rueck der soeticheyt voor daenschijn des alderhoochsten.
Dat sacrificie vande{n} rechtuerdighen is aenghenaem, ende sijn ghedenckenisse en sal die Heere niet vergheten.
Met eene{n} goeden moet gheeft Gode glorie, ende en vermindert die ierste gauen van uwen handen niet.
Maect v aensicht blijde, ende met verhueghen soo maect v thienden heylich.
Gheeft den alderhoochsten nae sijn ghifte, ende met een goede ooghe soo doet die vindinghe uwer handen,
want die Heere is vergeldende, ende seuenmael soo vele sal hy v wedergheuen.
En wilt gheen quade gauen offeren, want hy en sal die niet ontfanghe{n}.
Ende en wilt niet aensien een onrechtuerdich sacrificie, want die Heere is die richter, ende by hem en is ghee{n} glorie van persoon.
Die Heere en sal gheenen persoon wt nemen teghe{n} den armen, ende tghebedt vanden ghequetsten sal hy verhooren.
Hy en sal niet versmaden der weesen bidden, noch die weduwe, eest dat sij wtstort ee{n} sprake des suchtens.
En vallen die tranen vander weduwen niet tot op die wanghe, ende en is haer wtroepen niet teghen den ghenen diese verwect?
Want vander wanghen climmen sij op totten hemel, ende die Heere die verhoorder sal daer genoechte in hebben.
Die Godt aenbidt die sal met ghenoechte{n} ontfanghen worden, ende sijn verbidde{n} sal tot die wolcken ghenaken.
Tghebedt des gheens die hem verootmoedicht sal door die wolcke{n} gaen, ende tot dat by coemt soo en salt niet vertroost worden, ende ten sal niet wech gae{n}, tot dat die alderhoochste aensiet.
Ende die Heere en sal hem niet verre vertrecken, maer hy sal die rechtuerdighe ordeelen, ende hy sal recht doen, ende die alderstercste en sal in hen gheen patiencie hebben, op dat hy haren rugghe in stucken breke,
ende den Heydene{n} sal hy die wrake wedergheuen, tot dat hy wech neme die volheyt der houerdigher, ende den sceptre der booser in stucken breke,
tot dat hy den menschen loon gheue nae hen wercken, en{de} nae die wercken van Adam, en{de} nae zijn vermetelijcheyt,
tot dat hy ordeele het vo{n}nisse sijns volcs, en{de} hi sal die rechtuerdige met sijn bermherticheit verhueghe{n}.
Die bermherticheit Gods is schoone inden dach der tribulatien als een reghen wolcke inden tijt der droochten.
ONtfermt onser Godt van allen dinghen, ende siet op ons ende toont ons dlicht van uwe bermherticheden,
ende sendt u vreese wte op die Heydenen die v niet ghesocht en hebben, dat sij bekennen moghen datter gheen Godt en is dan ghi op dat sij moghen vertellen v groote daden.
Heft op v hant op die vreemde luyden, op dat sij v machticheyt sien moghen.
Want ghelijck ghy voor hen aensicht gheheylicht zijt in ons, alsoo suldi voor ons aensicht oock grootelijck ghepresen worden in hen,
op dat si v ke{n}nen moghe{n}, ghelijc wi ooc ghekent hebbe{n} datter anders ghee{n} Godt en is sonder v Heere.
Vernieuwt die teekene{n}, en{de} verandert die wo{n}derlijcke daden.
Maect glorioos v hant, en{de} uwen rechten arm.
Verwect die hittighe gra{m}scap, en{de} stort wt den torn.
Vuert wech den wederpartijder, en{de} verdruct den viant.
Brengt haestelijc aen den tijt, en{de} ghedenct opt eynde, op dat si moghen vertelle{n} wonderlijcke daden,
en{de} met die gra{m}scap der vla{m}men laet verslint worden die behouden blijft, ende die v volck qualijc verdrucken, moeten die verderffenisse vinden.
Vernielt het hooft der prince{n}, der viande{n} die segghe{n}. Daer en is ghee{n} ander sonder ons.
Vergadert alle die geslachten va{n} Iacob, en{de} laetse kenne{n} datter ghee{n} God en is dan ghy, op dat si moghen vertelle{n} v groote daden, en{de} ghy sultse beerue{n} alst was vande{n} beghinne.
Ontfermt ws volcs, waer ouer uwen naem aengheroepen is, en{de} Israel den welcken ghy gheleken hebt by uwen ierste{n} ghebore{n} sone.
Ontfermt der stadt uwer heylichmakinghen Ierusalem der stadt uwer ruste{n}.
Veruult Sion met uwen onsprekelijcken woorden, en{de} v volck met uwer glorien.
Gheeft ghetuyghenis want sij van tbeghinsel uwer creatueren sijn, en{de} verwect die ghebede{n}, die welcke in uwe{n} naem ghesproken hebben die ierste propheten.
Gheeft loon den ghenen die v verwachten, op dat v propheten moghen ghetrouwe beuonden worden,
ende verhoort die ghebeden van uwen dienare{n}. Gheeft uwen volcke nae die ghebenedijdinghen van Aaron, ende beschict ons te rechte inden wech der rechtuerdicheyt, ende laetse weten alle die op eertrijck woonen dat ghy zijt Godt die aensiender der tijden.
Alle spijsen sal den buyc eten, ende deen spijse is beter dan dander spijse.
Die kele raect die spijse des wilts, ende een onuerstandich herte die loghenachtighe woor-den.
Een quaet herte sal droefheyt gheuen, ende een gheleert mensch sal die wederstaen.
Een vrouwe sal alle ma{n} ontfangen, en{de} deen dochter is beter dan dander dochter.
Die schoonheyt der vrouwen verhuecht haers mans aensicht, ende bouen alle wellusticheyt des menschs brengt sij begeerte aen.
Isser een tonghe der ghenesinghen, so isser oock een der versachtinghen en{de} der bermherticheyt haer man en is niet ghelijck den kinderen der menschen.
Die een goede vrouwe besidt die beghint een besittinghe, hy heeft een helpe sijns ghelijcke, ende een columne ghelijc een ruste.
Waer gheene{n} tuyn en is, daer sal die besittinghe berooft worden, ende daer gheen vrouwe en is, daer versucht die behoeue{n}de.
Wien betrout hy die gheenen nest en heeft, ende ter rusten gae{n}de daert doncker wort, als een omghegort moordenaer verspringhende van deen stadt in dandere.
ALle vrint sal segghen. Ende ic heb die vrintscap versaemt, maer daer is een vrint die alleen metten naem vrint is. En is daer in niet droefheyt totter doot?
Maer een gheselle ende een vrint sullen tot viantscap ghekeert worden.
O alder archste vermetelijcheyt waer aff sijt ghy ghescapen om die eerde te bedecken met die quaetheyt, ende duer bedrieghelijcheyt van dien?
Een gheselle sal hem mede verblijden met sijnen vrint in ghenuechten, ende inden tijt der tribulatien sal hi v teghe{n} sijn.
Een gheselle sal medelijden hebben met eenen vrint ter saken van sijnen buyc, ende teghen den viant sal hy eenen schult nemen.
En vergheet ws vrints niet in uwer zielen, ende en weest sijns niet ondachtich in uwe wercken.
En wilt gheenen raet houden met uwen sweer, ende voor die ghene die v benijden soo verberght uwen raet.
Alle raetsman brengt den raet wt, maer daer is een raetsman in sij seluen.
Vanden raetsman bewaert v ziele, ende weet ierstmael wat hem nootelijck is, want hy sal oock in sijn herte de{n}cken,
op dat hi by auontueren niet en steke eene{n} staec in die eerde, ende segghe tot v.
Vwen wech is goet, ende stae teghen ouer om te besien wat v ghescieden sal.
Met eenen ongheestelijcken man tracteert van heylicheyt, ende met eenen onrechtuerdighen man van rechtuerdicheyt, ende met een vrouwe van die dinghen die sij veruolcht, met eenen veruaerden van oorloghen, met eenen vercooper vander ouersettinghen, met eenen cooper van vercoopen, met eenen nijdighen van te dancken,
metten onghenadighen van ghenadicheyt, mette{n} oneerbare{n} vander eerbaerheyt, met eenen acker wercman van alderande werc
met eenen iaerlijcken werckman van die voleyndinghe des iaers, met eenen traghen knecht van veel werckens. En aenmerct dese niet in alle{n} raede,
maer met eenen heylighen man weest ghestadich, soo wien ghy kent houdende die vreese Godts,
wiens ziele sij ghelijck uwer zielen, ende soo wie in die duysternissen struyckelt, die en sal met v gheen medelijden hebben.
Ende stelt vaste met v seluen een herte van goeden rade, want ghy en hebt niet dat meer weert is dan datte.
Die ziele van eenen heylighen man vercondicht somtijt meer warachtighe dinghe{n} dan seuen wachters sittende int hooghe om te aenscouwen.
Ende in alle dese dinghen soo biddet den alderhoochsten dat hy uwen wech inder waerheyt bescicke.
Voor alle wercken soo laet een warachtich woort voor v gaen, ende voor alle werck eenen vasten raet.
Een arch woort sal het herte veranderen, waer wt vier deelen opstaen, goet, ende quaet leuen ende die doot, en{de} die heerscappersse van desen is ee{n} ghestadighe tonghe.
Een gheleert man heefter veel gheleert, ende sijnder zielen is hy soete.
Die bedrieghelijck spreect is hatelijck, in alle dinck sal hi bedroghen worden,
want vanden Heere en is hem gheen gratie ghegheuen, want van alle wijsheyt is hy bedroeft.
Daer is een wijs man die sijnder zielen wijs is, ende die vrucht sijns verstants is loffelijck.
Een wijs man onderwijst sijn volc, ende die vruchte{n} sijns verstants sijn ghetrouwe.
Een wijs man sal met benedictien veruult worde{n}, en{de} die hem sien, sulle{n} hem prijsen.
Dleuen van eenen man is in tghetal der daghen, maer die daghen van Israhel sijn ontellijck.
Een wijs man int volck sal eere beeruen, ende sijne{n} naem sal leuende blijuen inder eewicheyt.
Sone in v leuen ondersoect v ziele, ende eest dat sij arch is, soo en gheeft haer gheen macht,
want alle dinghen en sijn alle menschen niet orbaerlijck, ende allen zielen en behaghen alle manieren niet.
En wilt niet begeerich sijn in alle maeltijden, noch en stort v niet wte ouer alle spijse,
want in veel spijsen sal siecte gheleghen sijn, ende die begheerlijcheyt sal voorts come{n} tot die gheel siecte.
Door die gulsicheyt sijnder veele ghestorue{n}, maer die sober is sal sijn leuen verlinghe{n}.
EErt den medecijn meester om den noodt, want die alderhoochste heeft dien gheschape{n},
want van Gode is alle medecijne, ende van eenen coninck sal hy ghiften ontfanghen.
Die gheleertheyt des medecijns sal sijn hooft opheffen, ende int aenschijn vande{n} groote personagien sal hy ghepresen worden.
Die alderhoochste heeft vander eerden die medecijne ghescapen, ende een wijs man en sal hem daer aff niet veruaeren.
En is door een hout het bitter water niet suet gheworden?
Totter mensche{n} kennisse is hen cracht, ende die alderhoochste heeft den menschen die kennisse ghegheuen, om gheeert te worden in sijn wonderlijcheden.
Door dese sal hy ghenesende die pijne versachten, ende die apoteker sal medecijnen der sueticheyt maken, ende sal oock maken saluinghen der ghesontheyt, ende sijn wercken en sullen niet volcomen worden,
want die vrede Godts is op daenschijn der eerden.
Sone in uwer siecten soo en versmaet v seluen niet, maer bidt den Heere, ende hy sal v ghenesen.
Keert v va{n} die misdaet, ende bescict te rechte v handen, ende va{n} alle misdaet maect v herte suyuer.
Offert die sueticheyt ende ghedenckenisse van bloeme des meels, ende maect die offerande vet, ende gheeft den medecijn meester plaetse,
want die Heere heeft hem gheschapen, ende en laet dien van v niet gaen, want sijn wercken sijn nootelijck,
want daer is eenen tijt dat ghy in hen handen vallen sult.
Maer sij sullen den Heere bidden dat hy haer ruste ende ghesontheyt wil bescicken om haerlieden conuersatie.
Soo wie misdoet voor sijn aensicht die hem ghescapen heeft, die sal vallen in des medecijn meesters handen.
Sone ouer eenen dooden soo stort tranen, ende als een die groot lijden lijdt soo beghint te weenen, ende na dat recht is so bedect sijn lichaem, ende en versmaet sijn begrauinghe niet.
Maer om die opsprake soo draecht bitterlijck sijnen rouwe eene{n} dach, ende vertroost v om die droefheyt wille,
en{de} maect rouwe na sijn verdienste eene{n} dach oft twee, om die opsprake.
Want van droefheyt coemt haestelijck die doot, ende sij ouerdect die cracht, ende die droefheyt des herten maect crom den necke.
In die afleydinghe blijft die droefheyt, en{de} dat goet des armen is nae sijn herte.
En geeft v herte niet tot droefheyt maer verdrijft die van v, ende weest ghedachtich der wtersten.
En wiltse niet verghete{n}, wa{n}t va{n} daer en is gheen wederkeeren, en{de} ghy en sult desen dooden niet baten, ende v seluen suldi verargere{n}.
Weest ghedachtich mijns oordeels, want alsulck sal het uwe oock wesen, my ghisteren, en{de} v heden.
In des dooden ruste soo doet rusten sijn ghedenckenisse, en{de} vertroost hem int wtgaen van sijnen gheest.
Scrijft die wijsheyt ten tijde van ledicheyt, ende die vermindert wordt van wercken sal wijsheyt ontfanghen, want hy sal met wijsh{eyt} veruult worden.
Wie den ploech houdt, en{de} die glorieert int gheschutte, die metten steecyser die ossen drijft, ende verkeert in die wercken van hen, en{de} sijn vertellinghe is vander stieren ionghe{n},
die sal sijn herte daer toe gheuen, om die ackeruoren om te worpe{n} ende sijn wake is in die coeyen te mesten.
Alsoo oock elck smet en{de} timmerman die den nacht als den dach ouerbringt, die met teekenen ghesneden wercke{n} wtgroeft ende door sijn neerstighe ghestadicheyt verandert die scilderie, sijn herte sal hy gheuen tot die ghelijckenisse der scilderien, ende door sijn wakinghe sal hy dat werck volmaken.
Alsoo oock een yser smidt sittende by dat aenbilt, ende aenmerckende het werc des ysers. Den domp des viers sal sijn vleesch branden, ende met die hitte vander smissen ouen soo strijt hy.
Dat gheluyt des hamers vernieuwt sijn oore, en{de} teghe{n} die gelijckenisse vande{n} instrume{n}t is sijn ooge.
Sijn herte sal hi geue{n} tot dat volmake{n} des wercs en{de} ende door sijn wake sal hy die o{n}uolmaectheyt vercieren.
Alsoo een potbacker sittende aen sijn werck, het radt met sijnen voeten ommedraeyende die altijt in sorchuuldicheyt ghestelt is om sijn werc, ende ontellijcken vele is alle sijn werck.
Met sijnen arm sal hy die slijmachtighe eerde een ghedaente gheuen, ende voor sijn voeten sal hy haer macht booghe{n}.
Sijn herte sal hy gheuen om die plaesteringhe te veruullen, ende met sijn wake sal hy den ouen suyueren.
Alle dese hebben in hen handen ghehoept, ende een ieghelijck is in sijn conste wijs.
Sonder alle dese dinghen en sal ghee{n} stadt opgetimmert worden.
Noch sij en sullen daer in niet woone{n}, noch in wa{n}delen, en{de} tot die vergaderinghe en sullen sij niet ouerspringhen.
Op des rechters stoel en sullen sij niet sitten, en{de} ghetuyghenis des ordeels en sulle{n} sij niet verstaen, noch sij en sullen niet openbaer maken die gheleertheyt, ende dat ordeel, ende in die parabele{n} en sullen sij niet gheuonden worden,
maer dit maecsel der werelt sullen sij vast maken, ende hen ghebedt is in dat wercken van hen conste gheuende hen ziele daer toe, ende ondersoeckende in die wet des alderhoochsten.
DIe wijsheyt van allen die ouderen sal een wijs man ondersoecken, en{de} metter prophetien sal hy hem becommere{n}.
Der vermaerder mannen vertellinghe sal hy onthouden, ende in die listichede{n} der ghelijckenissen sal hi tsame{n} ingaen.
Die verborghentheden der byspraken sal hy ondersoecken, ende in die bedectheden der ghelijckenissen sal hy verkeeren.
Int midden der grooter personagien sal hy dienen, ende voor dae{n}schijn des presidents sal hy ghesien worden.
Tot in die landen der vreemder volcken sal hy ouertrecken, want goet ende quaet sal hy in alle dinghen ondersoecken.
Sijn herte sal hy gheuen om inden dagheraet te waken tot den Heere die hem ghemaect heeft, en{de} voor dae{n}sicht des alderhoochsten sal hy bidden.
Hy sal sijnen mont open doen int ghebedt, ende voor sijn misdade{n} sal hy bidden.
Want eest dat die groote Heere wilt, soo sal hy hem metten gheest des verstants veruulle{n}
ende ghelijck slachreghenen sal hy die wtsprake{n} sijnder wijsheyt wtstorten, ende in sijn ghebedt sal hi de{n} Heere belijden.
Ende die Heere sal sijnen raet ende sijn leeringhe wel bescicken, ende in sijn verborghe{n}theden sal hy hem beraden.
Hy sal openbaer maken die onderwijsinghe van sijnder leeringhen, en{de} in die wet van des Heeren verbont sal hy glorieeren.
Veel menschen sullen te samen prijsen sijn wijsheyt, en{de} tot inder eewicheyt en sal die niet te niete ghedaen worden.
Sijn ghedenckenisse en sal niet vergaen, ende sijnen naem sal versocht worden van gheslachte tot geslachte.
Sijn wijsheyt sullen die Heydenen vertelle{n}, ende sijnen loff sal vercondighen die vergaderinghe der gheloouigen.
Eest dat sijnen naem blijft soo sal hy daer meer dan duysent achterlaten, ende eest dat hy rustet, soo salt hem baten.
Noch sal ick raet neme{n} om te vertellen, want als met een rasernie ben ic veruult.
Inder stemmen seyt hy. Gheeft my ghehoor ghy goddelijcke vruchte{n}, ende als een roose ghepla{n}t aen die riuieren der wateren soo brenght vruchten voorts.
Als Libanus soo hebt eenen rueck der sueticheyt.
Bloeyet bloemen ghelijck lelien, ende gheeft rueck, ende crijcht looueren ter gratien, en{de} singt ten loue te samen den lofsanck, en{de} ghebenedijt den Hee in sijn wercken.
Gheeft sijnen naem die grootdadicheyt, ende belijdt hem met die stemme uwer lippen, ende met lofsanghe{n} der lippen, ende met herpen, ende aldus suldi segghe{n} in die belijdinge.
Alle die wercken des Heeren sijn seer goet.
Door sijn woort heuet water ghestae{n} als eene{n} hoop, ende door die sprake sijns monts ghelijck ontfanghers der wateren,
wa{n}t door sijn ghebodt wort stillicheyt, ende daer en is gheen verminderen in sijn salicheyt.
Die wercken va{n} alle vleesch sijn voor hem, ende daer en is niet verborghen voor sijn ooghen.
Van die een eewe tot die ander eewe siet hy, ende daer en is niet wonderlijck voor sijn ae{n}sicht.
Daer en is niet te seggen. Wat is dit, oft wat is dat? want alle dinghen sullen te sijnen tijde verclaert worden.
Sijn ghebenedijdinghe sal oueruloeden als een vloet,
ende ghelijck den gheheele{n} oueruloet die drooghe eerde heel dro{n}cken ghemaect heeft, alsoo sal sijn gramscap die Heydenen die hem niet ghesocht en hebben tot een erue besitten.
Ghelijck hy die wateren in droochte verkeert heeft, ende die eerde is drooghe gheworden, ende sijn weghen sijn haren weghen toeghescict, alsoo sijn den sondaren struycselen in sijn gramscap.
Die goede dinghen sijn den goeden ghescapen van tbeghinsel, alsoo ooc den alder archsten goede ende quade dinghen.
Tbeghinsel des dincs dat der menschen leuen nootelijc is, dats water, vier, en{de} yser, sout, melc, en{de} wittebroot, ende honich, en{de} die crappe des wijndruyfs, ende olie, ende cleederen.
Alle dese sullen den heylighen int goet, alsoo oock den ongoddelijcken en{de} sondaren wt quaet verkeert worden.
Daer sijn gheesten die ter wraken gheschapen sijn, ende in hen radende gramscap hebben sij hen tormente{n} sterck ghemaect.
Inden tijt des voleyndinghe sullen sij hen macht wt-storten, en{de} die rasende gramscap des gheens die se gemaect heeft sullen sij tsamen wtstorte{n}.
Vier, haghel, hongher, ende doot, alle dese sijn ter wraken ghescapen,
der beesten tanden, ende scorpioenen, ende serpenten, ende tsweent wraeck doende ter verderffenisse ouer die ongoddelijcke.
Sij sullen in sijn gheboden blijdelijc eten, ende op die eerde sulle{n} sij (alst noot is) bereydt worden, ende in haren tijden en sullen sij dwoort niet voorby gaen.
Daerom ben ick versterct gheweest vant beghinsel, ende ick heb my beraden, ende ick hebt ghedacht, ende ghescreuen achterghelaten.
Alle des Heeren wercken sijn goet, ende alle werck sal te sijnder vren diene{n}.
Daer en is niet te segghen, dits argher dan datte, want alle dinghen sulle{n} te sijnen tijde ghepresen worden.
Ende nv in alle herten ende monden loeft te samen, ende ghebenedijt den naem des Heeren.
EEn groote beco{m}meringhe is allen mensche{n} ghescapen, en{de} een swaer iock op die kinderen van Adam, vanden dach des wtgancks van haers moeders lichaem, tot opden dach des begrauens in die moeder van allegader.
Hen ghedachten, ende die vreesen des herten, ende die versieringe des verwachtens, ende den dach des steruens,
sittende opden eerlijcken stoel, totten ghenen die vernedert is op deerde, ende in die asschen,
vanden ghene{n} die hemelblau sijde ghebruyct, ende een croone draghet, totten ghenen die met rouwen lijnwaet ghecleet is, rasende gramscap, nijdicheyt, oproeringhe, wa{n}ckelbaerheyt, en{de} die vreese der doot, by blijue{n}de gra{m}scap en{de} kijuagie,
en{de} ten tijde der rusten int bedde den slaep des nachts, verandert sijn wetenheyt.
Ee{n} luttel als niet is hi in rusten, ende daer aff coemt een ghesicht inden slaep als inden dach.
Hy is verbaest door dat ghesichte sijns herten, als die ontgaen is in den dach des strijdts. Ten tijde van sijn salicheyt is hy opghestaen, ende verwonderende tot gheen vreese.
Dit is met allen vleesche, vande{n} mensche aen tot die beesten, ende op die sondaers seue{n}uoudich.
Tot desen is die doot, tbloet, kijuagie, ende tsweert, verdruckinghen, hongher, ende vernielinghe, en{de} gheesselen,
op die boose sijn alle dese dinghen ghesacapen, ende om die is die diluuie gheschiet.
Want alle dinghen die vander eerden sijn, sullen wederomme in die eerde keeren, ende alle wateren sullen in die zee weder keeren.
Alle ghiften ende ongherechticheden sullen te niet ghedaen worden, ende dat ghelooue sal inder eewicheyt staen.
Die rijckdommen der onrechtuerdigher sullen als eene{n} vloet verdroocht worden, ende sij sullen een gheluyt gheuen ghelijck eenen grooten do{n}der inden reghen.
Int open doen van sijnen handen sal hy blijde sijn, alsoo sullen die ouertreders in die voleyndinge verdwijne{n}
Die neuen der ongoddelijcker en sullen gheen tacke{n} vermenichfuldighe{n}, ende die onsuyuer wortele{n} gheuen gheluyt opden tsop vander steenrootsen.
Op alle wateren is groenheyt ende aende{n} cant des vloets salt voor alle gras wtghetrocken wesen.
Die gratie is ghelijck een paradijs in die benedictien, ende die bermherticheyt blijft inder eewicheyt.
Het leuen eens wercmans die sij seluen ghenoech heeft sal versoet worden, ende daer in suldi eenen schadt vinden.
Kinderen ende die optimmeringhe van eender stadt sal eenen naem beuestighen, ende daer bouen sal een ombesmette vrouwe gheacht worden.
Den wijn ende sanck verblijden therte, en{de} bouen beyde die liefde der wijsheyt.
Die fluyten en{de} dat psalter spel maken een suete melodie, ende bouen beyde is een suete to{n}ghe.
Gracieusheyt ende schoonheyt sal v ooghe begheren, en{de} daer bouen sijn groene ghesaeyde vruchten.
Een vrint en{de} ee{n} gheselle die ondertijde{n} versaemt sijn, maer bouen die beyde is een vrouwe met eenen man.
Broeders sijn tot eender helpen inden tijt der tribulatien, maer bouen die sal die bermherticheyt verlossen.
Gout ende siluer is een vaste settinghe der voeten, ende bouen beyde is eenen welbehaghende{n} raet.
Rijckdommen ende crachten verheffen therte, en{de} bouen dese is die vreese des Heeren.
Inder vreesen des Heeren en is gheen minderinghe, en{de} in haer en is gheen helpe te soecken.
Die vreese des Heeren is ghelijck een paradijs der ghebenedijnghen, ende bouen alle glorie hebben sij hem ouerdect.
Sone ten tijde ws leuens soo en lijdt gheen ghebreck, wa{n}t tis beter steruen, dan ghebrec te lijden.
Een man sie{n}de op eens anders tafele, diens leuen en is niet in tgepeyns des leuens, want hy voet sijn ziele met ander luyden spijsen.
Maer een welghemaniert ende gheleert man sal hem seluen bewaren,
Inden mont van den onwijsen sal die armoede versoet worden, ende in sijnen buyck sal een vier bernen.
O doot hoe bitter is v ghedenckenisse den me{n}sche die vrede heeft in sijn goeden,
den gherusten man, en{de} diens weghen wel gheluckich sijn in alle dinghen, en{de} die noch wel mach spijse nemen?
O doot goet is v oordeel den mensch die ghebreck lijdet, die van cracht vermindert wort,
die van ouderdo{m} is vergaende, en{de} die van allen dingen sorge heeft, en{de} den ongheloouigen die de wijsheyt verliest.
En wilt niet vreesen dat vonnis der doot. Ghedenct der dinghen die voor v gheweest hebben, ende die v noch nae ouercome{n} sullen. Dit vo{n}nis is vande{n} Heere alle vleesche,
ende wat sal v ouercomen in dat welbehaghen des alderhoochsten. Tsij oft thien oft hondert oft duysent iaren sijn,
wa{n}t in die helle en is ghee{n} besculdinghe des leuens.
Kinderen der afgrijselijcheden worden sondaren kinderen, en{de} die verkeeren omtrent die huysen der ongoddelijcker.
Die erffenisse vander sondaren kinderen sal vergaen, en{de} die lasteringhe sal altijt met hen afcoemste sijn.
Vanden ongoddelijcken vader claghen die kinderen, want om sijnen wille sijn sij int verwijdt.
Wee v ghy ongoddelijcke mannen, die verlaten hebt die wet vande{n} alderhoochsten Heere.
En{de} eest dat ghy gheboren wordt, soo suldi in die maledictie gheboren worden, eest dat ghy sterft, soo sal v deel in die maledictie wesen.
Alle dinghen die vander eerden sijn sulle{n} wederom in die eerde verkeert worden, alsoo ooc die ongoddelijcke va{n}der maledictie{n} ter verderffenissen.
De{n} rouwe der menschen is in hare{n} lichaem, maer den naem der ongoddelijcker sal vergaen.
Draecht sorghe voor eene{n} goeden naem, want dat sal v meer by blijuen, dan duysent costelijcke ende groote scatten.
Des goeden leuens is een thetal der daghen, maer eenen goeden naem blijft inder eewicheyt.
Kinderen onderhoudt die onderwijsinghe inden vrede, want verborghen wijsheyt ende eenen schadt die niet ghesien en wort wat profijt is in beyde gheleghen?
Beter is die mensch die sijn sotheyt verbercht, dan die mensch die sijn wijsheyt verbercht.
Maer nochtans keert wedero{m} tot die dinghen die wt mijnen mont ghaen,
want ten is niet goet in alle dinghen sonder eerbiedinghe te sijn, en{de} alle dinghen en behaghen den menschen niet wel int ghelooue.
Scaemt v voor uwen vader en{de} moeder van oncuyscheyt, en{de} voor eenen ouerheere en{de} machtighen persoon van een loghene.
Voor eenen prince en{de} richter van die misdaet. Voor een vergaderinghe ende voor wolck vander boosheyt.
Voor eene{n} gheselle en{de} vrint van onrechtuerdicheyt, en{de} voor die plaetse daer ghi in woont
van diefte{n}, voor Gods waerheyt, en{de} voor het testament, dan dat sitten ter tafelen om broot teten, en{de} van die verdonckeringhe des wtgheuens en{de} ontfanghens,
en{de} voor die ghene die v groeten va{n} stilswijghen, en{de} van te aensien een oneerbaer vrouwe, en{de} van dat affkeeren des aensichts van uwen naeste{n}
En keert v aensicht van uwen naesten niet, en{de} van een deel aff te nemen, en{de} niet weder te gheuen.
En aensiet gheens anders mans huysvrouwe, noch en ae{n}soect sijn die{n}stvrouwe niet, noch en staet aen haer bedde niet.
Voor vrinden van verwijtelijcke woorde{n} en{de} als ghy iet ghegheuen hebt, en verwijdt dat niet.
EN verhaelt die redene des ghehoors niet va{n} die openbaringhe der verborghender redene, en{de} ghi sult warachtelijc wesen sonder bescaemtheyt, en{de} ghi sult gratie vinden voor dae{n}schijn van allen menschen, dat ghy van alle dese dinghen niet bescaemt en wort, en{de} dat ghy gheenen persoon wt en neemt om te misdoe{n}.
Van die wet, en{de} vant testament des alderhoochste{n}, en{de} van dat ordeel den ongoddelijcken rechtuerdich te maken.
Van dat woort der ghesellen en{de} wandelaren, en{de} van die ghifte der erffenisse van die vrinde{n},
van die ghelijcheyt der waghen en{de} der ghewichten, van tvercrijghen van veele en{de} luttele,
van die bedrieghelijcke verderffenisse der comenscap en{de} der coopluyden, en{de} van veel castijnge der kinderen, en{de} van eene{n} alderquaetste{n} knecht die sijde te bebloeden.
Op een quade vrouwe is een slot goet.
Daer veel handen sijn, sluyt, en{de} al wat ghi leueren sult dat telt en{de} weecht, maer alle wtgheuen ende ontfanck bescrijft.
Van des onwijsen en{de} dwasen leeringhe, en{de} van die ouders die gheordeelt worde{n} van den ionghers, en{de} ghy sult gheleert sijn in alle din ghe{n} en{de} prijselijck in daensicht van allen mannen.
Des vaders dochter is een heymelijcke makinge, en{de} die sorghe van haer beneemt hen den slaep, dat sij by auontueren in haer ionghe iuecht gheen ouerspeeldersse en worde, en{de} met eenen ma{n} ghewoont hebbe{n}de niet hatelijck en worde,
dat sij tot eenighen tijt niet ontsuyuert en worde in haer maechdelijcheyt, en{de} dat sij in haers vaders huys niet beurucht gheuonden en worde dat sij by auontueren met eenen man woone{n}de niet en ouertrede, oft dat sij emmer niet onuruchtbaer en worde.
Ouer een oncuysche dochter stelt ee{n} vaste hoede, op dat sij v tot eenige{n} tijt niet en doe comen tot scimp uwer viande{n}, vande{n} achterclap in die stadt, en{de} tverwijdt des volcs, en{de} dat si v niet en bescame in die menichte des volcs.
En wilt niet achte{n} op alder menschen schoonheyt, en{de} int midden der vrouwen en wilt niet woonen,
want vanden cleedere{n} comen die motten, en{de} vander vrouwen die ongherechticheyt des mans.
Want beter is die ongherechticheyt des mans dan een weldoende vrouwe, ende ee{n} vrouwe bescame{n}de ten verwijte.
Daerom sal ic ghedachtich wesen der wercken des Heeren, ende sijn wercken die ick ghesien hebbe sal ick vercondighen met die woorden des Heeren.
Die sonne verlichtende heeft ouer al ghesien, ende vol van die glorie des Heeren is sijn werck.
En heeft die Heere die heylighen niet doen vertellen alle sijn wonderlijcheden, die welcke die almachtighe Heere gheuesticht heeft om vast te staen in sijn glorie?
Den afgront en{de} therte der menschen heeft hy ondersocht, ende in hen scalcheyt heeft hij verdacht.
Want die Heere heeft ghekent alle wetenheyt, ende hy heeft aensien in dat teeken der eewicheyt, vercondigende die dinghe{n} die voorleden sijn, en{de} die toecomende sijn, ontdeckende die spueren der verborghentheyt.
Hem en is gheen ghedachte ombekent, en{de} gheen redene en verbercht haer voor hem.
Die groote daden sijnder wijsheyt heeft hy verciert, die daer is voor die werelt en{de} tot in der eewicheyt, ende tot hem en is niet toeghedaen
noch afghedaen, ende hy en behoeft niemants raet.
Hoe lustich sijn alle sijn wercken, en{de} als een voncke die te aenmercken is?
Alle dese leuen, en{de} blijue{n} inder eewicheyt, en{de} tot alle nootelijcheyt soo sijn alle dinghen hem onderdanich.
Sij sijn alle tweeuoudich, een tseghe{n} een, ende hy en heefter niet doen ghebreken.
Elcs goeden heeft hi vast ghemaect. Ende wie sal versaet worden siende sijn glorie.
DAt firmament der hoocheyt is sijn schoonheyt, die ghedaente des hemels int ghesichte der glorien.
Die sonne int aensien vercondighende inden wtganc een wonderlijc vat, een werck des alderhoochste{n}.
Inden middach verbrant sij die eerde, en{de} wie soude connen verdraghen in dae{n}sien van haerder hitten. Tforneys bewarende die wercken der hitten,
verbrant die sonne die berghen, vierighe stralen wtblasende en{de} weder scijnende, soo verblint sij met haren stralen die ooghen.
Groot is die Heere diese ghemaect heeft, en{de} in sijn woorden heeft sij haestelijck haer reyse ghedaen.
En{de} die mane is in allen te haren tijde een vertooninghe des tijts, en{de} een teeken vander werelt dueringhe.
Van die mane is het teeken vanden feestelijcken dach, een licht dat ghemindert wort in die voleyndinge.
Die mae{n}t is nae haren naem wassende wonderlijck tot die voleyndinge toe.
Een instrume{n}t des heyrs in die hoochde int firmament des hemels gloriooselijck blinckende
die ghedaente des hemels is die glorie der sterren die werelt verlichtende in die hoochde is die Heere.
In die heylighe woorden sullen sij ten ordeel staen, ende sij en sullen niet ontbreken in hen wakinghen.
Aensiet den reghenboghe en{de} ghebenedijt hem die dien ghemaect heeft, seer schoon is hy in sijn schijnsel.
Hy heeft den hemel omringhet met den omganck sijnder glorien, die handen vanden hooghen hebben dien ontploken.
Met sijnen ghebode heeft hy den sneeu haestelijck doen comen, ende hy haest hem wt te senden die blixemen sijn oordeels.
Daerom sijn die schatten open ghedaen, ende die neuelen sijn wt gheuloghen als voghelen.
In sijn grootheyt heeft hy die wolcken ghesteldt, ende die steenen des haghels sijn ghebroken.
Voor sijn aensicht sullen die berghen beroert worde{n}, en{de} door sijne{n} wille heeft de{n} suyde{n} wint ghewaeyt.
Die ste{m}me sijns donders heeft die eerde gheslaghen, den tempeest va{n}den noorden, en{de} die vergaderinghe des wints,
ende ghelijck eene{n} voghel nederdalende om te sitten, soo verstroyt hy den sneeu, en{de} ghelijck die nederdalende sprinchanen, is het nederdalen van dien.
Die ooghe sal die schoonheyt van sijnder blincke{n}der witticheyt verwonderen, en{de} van sijnen slachreghe{n} soo verscrict hem het herte.
Den vorst stort hy wt als sout op die eerde, en{de} alst ghevrosen is, soo salt worde{n} als die tsoppen der distelen.
Den coude{n} noorden wint heeft ghewaeyt, ende daer is cristal gheurosen van dwater, op alle die vergaderinghe der wateren sal hy rusten, ende als een pansier sal hy hem met die wateren cleeden.
Ende hy sal die berghen verslinden ende verbra{n}de die woestijne, ende verbluysteren dat groen gras ghelijck dat vier.
Die medecijne van al is int haesten des neuels, en{de} de{n} dauwe ontmoetende va{n} die come{n}de hitten sal dien vernederen.
Door sijn woort heeft den wint ghesweghe{n}, ende met sijn ghedachte heeft hy den affgront stille ghemaect, ende die Heere Ihesus heeft dien gheplant.
Die ter zee scepen, die vertellen haer perijkelen ende dit hoorende met onsen ooren sullen wij ons verwondere{n}.
Daer sijn seer vernaemde wercken, ende wonderlijcke versceyden manieren van beesten, ende van allen cleyn vee, en{de} scepsel van groote dieren.
Door hem soo is gheuesticht dat eynde der reysen, ende door sijn woort sijn alle dinghen ghemaect.
Wij sullen veel segghen, ende ons sullen woorden ghebreken, maer het sluyten van die woorden is hi in alle dinghen.
Tot waer toe sullen wij glorieerende vermoghen? wa{n}t hy is die almachtighe bouen alle sijn wercken.
Veruaerlijck is die Heere ende crachtelijcken groot, ende wonderlijck is sijn macht.
Glorificeert den Heere soo veel als ghy vermoecht, soo sal hy daer noch bouen vermoghe{n}, ende wonderlijc is sijn grootdadicheyt.
Ende ghi den Heere ghebenedijdende verheft hem soo seere als ghy vermoecht, want hy is meerder dan alle loff.
Hem verheffende wort met crachte veruult, en wilt niet arbeyden, want ghy en sult hem niet begrijpen.
Wie sal hem sien, ende vertellen? ende wie sal hem grootmaken ghelijc hi is vanden beghinne.
Daer sijn veel meerder verborghentheden dan dese, want wij hebben luttel van sijnen wercken ghesien.
Ende die Heere heeftse alle ghemaect, ende de{n} ghenen die goetvruchtelijc leuen heeft hy wijsheyt ghegheuen.
LAet ons louen die glorioose mannen, ende onse ouders in haren gheslachte{n}.
Veel glorien heeft die Heere ghemaect, met grootdadicheyt van tbeghin der werelt.
Menschen heerschappie hebbende in haer machticheden groot van crachte, ende begaeft met hen voorsienicheyt, verco{n}dighende in die propheten die weerdicheyt der propheten,
en{de} tghebodt hebbende ouer dat teghe{n}woordich volck, ende hebben door die cracht der voorsienicheyt den volcken die alderheylichste woorde{n} vercondicht.
In hen consticheyt soeckende die maten der musiken, ende vertellende ghemeten ghedichten in die scriften.
Rijcke menschen van machte hebbende neerstich ondersoec der schoonheyt, vrede make{n}de in hen huysen.
Alle dese hebben in die gheslachte{n} haers volcs glorie ghecreghen, ende in haren daghe{n} sijn si ghepresen gheweest.
Die van hen ghebore{n} sijn hebben den naem achterghelaten om te vertellen haren lof,
en{de} daer isser waer af dat gheen ghedenckenisse en is, sij sijn vergae{n} als oft sij niet gheweest en hadden, en{de} sij sijn gheboren als oft sij niet ghebore{n} en waren, en{de} hen kinderen met hen.
Maer die sijn manne{n} der bermherticheden der welcker goedertierenhede{n} niet ghefaelgeert en hebben,
met haren sade blijuen die goede dingen,
een heylige erffelijcheyt sijn haers kindts kinderen, en{de} in die testamenten heeft hen saet ghestaen,
en{de} hen kinderen om haren willen blijue{n} in der eewicheyt, he{n} saet ende hen glorie en sal niet verlaten worden.
Hen lichamen sijn in vrede begrauen en{de} haren naem leeft van gheslachte tot gheslachte.
Hen wijsheyt laet die volcken vertellen, ende haren loff laet die vergaderinghe der gheloouigher vercondighe{n}.
Henoch heeft Gode behaecht, en{de} hy is ouergheuoert int paradijs, dat hy den volcken soude penitencie gheuen.
Noe is volmaect gheuonden, rechtuerdich, en{de} ten tijde der gramscappe{n} is hy die versoeninghe gheworde{n}.
Daerom isser een ouerblijfsel der eerden ghelaten als den oueruloet ghesciedt.
Die testamenten der eewicheyt sijn by hem ghestelt, dat alle vleesch niet en soude moghen vernielt worde{n} door de{n} ouervloet.
Abraha{m} was ee{n} groot vader va{n} die menichte der volcke{n}, en{de} daer en is niema{n}t geuo{n}de{n} sijns ghelijck in glorien, die bewaert heeft die wet vande{n} hooghe{n} en{de} heeft int testame{n}t met hem geweest.
In sijn vleesch heeft hi een testament doe{n} stae{n}, en{de} in die becoringhe is hi getrouwe beuonden,
daero{m} heeft hi hem met eede glorie ghegeue{n} in sijn volc, dat hi soude wassen als eene{n} hoop va{n} eerde{n},
en{de} dat hi sijn saet verheffen soude als die sterren, ende dat hy die soude beeruen vander zee totter zee, van den vloet tot die eynden der eerden.
Ende in Isaac heeft hy desghelijcs ghedaen om Abraham sijnen vader.
Die benedictie van allen volcken heeft hem die Heere ghegheuen, ende dat testament heeft hy gheuesticht op Iacobs hooft.
Hy heeft hem bekent in sijn benedictien, ende hy heeft hem een erffelijcheyt ghegheuen ende hem een deel ghedeylt inden twelf gheslachten,
ende hy heeft hem bewaert menschen der bermherticheyt, vindende gratie in die ooghen van allen vleesche.
MOyses Gode ende den menschen lief ghetal wiens ghedenckenisse is in die ghebenedijnge.
Hy heeft hem ghelijc ghemaect in glorie{n} der heylighe{n}, en{de} hy heeft hem groot gemaect door die vreese der vianden, ende door sijn woorden heeft hy versaecht die wonderlijcke teekenen.
Hy heeft hem glorioos ghemaect int aenschijn der coninghen, en{de} hy heeft hem gheboden voor sijn volck, ende heeft hem sijn glorie ghetoont.
In sijn ghelooue en{de} saechtmoedicheyt heeft hy hem heylich ghemaect, ende hy heeft hem vercore{n} wt allen vleesche.
Want hy heeft hem ghehoort en{de} sijn stemme, en{de} hy heeft hem gheleydt inder wolcke{n}.
En{de} hy heeft hem therte ghegheuen tot die ghebode{n} en{de} tot die wet des leue{n}s en{de} der onderwijsinghe, om Iacob te leeren sijn testament, en{de} sijn ordeelen Israel.
Aaron sijnen broeder heeft hy hooghe ghemaect, en{de} sijns ghelijck van tgheslachte van Leui.
Hy heeft hem ghestelt een eewich testament, en{de} heeft hem ghegheue{n} dat priesterscap des volcs, ende hi heeft hem salich ghemaect in glorien,
ende heeft hem om gort met den gordel der glorien, ende hy heeft hem aenghedaen dat ouercleedt der glorien, ende hem ghecroont met die ghereetscappen der cracht,
cieraeden om sijn voeten, en{de} neder cleederen, en{de} een ouerscouder cleedt heeft hy hem ghesteldt, ende hy heeft hem int ronde al om behanghen met veel bellekens,
om gheluyt te gheuen in sijnen ganc, om te doen hoore{n} tgheluyt inden tempel, ter ghedenckenissen van die kindere{n} sijns volcs.
Met dat heylich cleedt van gout, ende blau, ende purpur zijde een gheweuen werck van eenen man die met rechte kennisse ende waerheyt begaeft was.
Met ghedraeydde roode sijde een werck eens constenaers, met costelijcke ghefigureerde steenen int beslach van goude, ende met eens steengraueerders werck ghegraueert, ter ghedenckenissen nae tghetal der kinderen van Israel.
Een gouden croone op sijnen mijter wtghedruct met een teeken der heylicheyt, ende glorie der eeren, en{de} een werck van crachten verciert nae den lust der ooghen.
Soe schoone en sijnder voer hem niet gheweest tot den beghinsel.
Gheen vreemdelinck en is daer mede ghecleedt gheweest, maer alleen sijn sonen, ende sijn neuen tot allen tijden.
Sijn sacrificien worden daghelijcs metten viere verbrant.
Moyses heeft sijn handen ghewijt, ende hem ghesalft met die heylighe olie.
Het is hem gheworden tot een eewich testament, ende sijnen sade als die daghen des hemels, om te bedienen het priesterscap, ende den loff te hebben, ende om te glorificeren sijn volck in sijne{n} naem.
Hy heeft hem vercoren wt alle die leuende om Gode sacrificie te offeren. Den rueck offer ende den goede{n} rueck ter ghedenckenissen om te versoene{n} voer sijn volck,
ende hy heeft dien in sijn gheboden macht ghegheuen, in die testamenten der ordeelen om Iacob die ghetuyghenissen te leeren, ende doer sijn wet Israel licht te gheuen.
Want teghen hem hebben die vreemde ghestaen, ende wt nydicheyt hebben hem die menschen omringhelt in die woestijne, die met Dathan ende Abiron waren, ende die vergaderinghe van Chore inder grammoedicheyt.
Dit heeft ghesien die Heere Godt, ende ten heeft hem niet behaecht, ende sij sijn vernielt in tghewelt der gramscappen.
Hy heeft hen wonderlijcke dinghen ghedaen, ende hy heeftse verteert metter vlammen des viers.
Ende hy heeft Aaron noch meer glorien daer toe ghegheuen, ende hy heeft hem een erffelijcheyt ghegheuen, ende die ierste vruchten, van die vruchten der eerden heeft hy hem ghedeylt.
En{de} hy heeft ten iersten broot bereydt ter versadinghen. Want die sacrificien des Heeren sullen sij eten, die welcke hy hen ghegheuen heeft ende sijnen sade.
Maer op die eerde en sal hy onder tvock niet beeruen, ende hy en heeft gheen deel onder tvolck. Want die Heere es hen deel, ende erffenisse.
Phinees die sone van Eleazarus is die derde in glorien, hem volghe{n}de in die vreese des Heeren,
ende om te staen in die eerweerdicheyt des volcs, doer die goetheyt ende vrolijcheyt sijnder zielen heeft hy behaecht Gode van Israel.
Daer om heeft hy hem ghestelt een testament des vreedts, eenen prince der heylighen ende sijns volcs, dat hem ende sijnen sade soude toebehooren die weerdicheyt des priesterscaps inder eewicheyt.
Ende een testament voer Dauid den coninck, den sone van Iesse va{n} Iudas gheslachte, een erffenisse voer hem ende voer zijn saet, om dat hy wijsheyt gheuen soude in ons herte, om sijn volck te ordeelen met rechtuerdichede{n}, op dat hen goede dinghen niet en souden vergaen, ende hen glorie heeft hy eeuich ghemaect in hen volck.
STerck in die orloghe was Iesus naue Moyses naecomer, in die propheten, die groot was nae sijnen naem,
dalder grootste ter salicheyt van die wtuercorene Godts, om te bestrijden die oprijsende vianden, op dat hy Israels erffenisse soude vercrijghen.
Welcke glorie heeft hy vercreghen int opheffen van sijnen handen, ende in sweerden te worpen teghen die steden.
Wie heefter voer hem alsoo wederstaen? Want die viande{n} heeft die Heere selue verslaghen.
En is doer sijn gramscap die sonne niet beledt gheweest, ende en is eene{n} dach niet gheworden als twee?
Hy heeft de{n} machtighen alderhoochsten aengheroepen, int bestrijde{n} der vianden van allen sijden? ende die groote heylighe Godt heeft hem ghehoort in die haghelsteenen van seer stercker cracht.
Hy heeft eene{n} oploop ghedaen teghen dat viandelijck volck, ende int nederdalen heeft hy die wederpartijders vernielt,
op dat die Heydene{n} kenne{n} souden sijn machticheyt, want ten is niet licht tseghen den Heere te strijden, ende hy heeft achter rugghe die machtighe gheuolcht.
Ende in die daghen van Moyses heeft hy bermherticheyt ghedaen, hy ende Caleb Iephones sone, int staen teghen den viant, ende het volck te beletten va{n} sonden, ende te doerbreken die murmuratie der quaetheyt.
Ende sij twee ghestelt wesende sijn verlost wt dat perikel van tghetal van ses hondert duysent voet volcs, dat sij hen in leyden soude{n} in die erfbesittinghe, int lant dwelck vloeyt honich en{de} melck.
Ende die Heere heeft den seluen Caleb stercheyt verleent, ende tot in den ouderdom bleef hem by die cracht dat hy opclimme{n} soude op die hooghe plaetse des lants, ende sijn saet heeft beseten die erffbesittinghe,
op dat alle die kinderen van Israel sien souden dat goet es onderdanich te sijn den heyleghen Godt.
Ende die rechters elck by haren name der welcker herte niet verarghert en is gheweest, die niet en hebben affghekeert gheweest vanden Heere
op dat hen ghedenckenisse in die benedijdinghe sij, ende hen beenderen groeyen van haerder plaetse
ende haren naem blijue inder eewicheyt, die glorie dier heyligher mannen altijt blijuende tot die kinderen.
Samuel die propheet va{n} de{n} Heere sijne{n} Godt bemint heeft dat conincrijck vernieuwet, ende heeft ghesalft die prince{n} in sijn volck.
In die wet des Heeren heeft hi der vergaderinghe{n} recht ghedaen, en{de} hy heeft ghesien Iacobs Godt, ende doer sijn ghelooue is hy ghetoont te wesen een Propheet.
Ende hy is bekent in zijn woerde{n} ghetrouwe, want hy heeft ghesien den Godt des lichts,
ende hy heeft den almachtighen Heere aengheroepen, int bestrijde{n} der vianden die van alle sijden omstaende waren, tot die offerande des ombesmette mans.
Ende die Heere heeft vanden hemele ghedondert, en{de} in een groot gheluyt heeft hy zijn stemme doen hooren,
ende hy heeft vernielt die princen der Tyriers, ende alle die vorsten der Philistijnen.
Ende voer den tijt van dat eynde sijns leuens ende der werelt gaff hy ghetuyghenisse voer daenschijn des Heeren, ende des ghesalfden. Ghelt ende totten schoenen toe en heeft hy niet van eenighen vleesch ghenomen, ende gheen mensch en heeft hem besculdicht.
Ende daer nae es hy ontslapen, ende hy heeft den coninck te kennen ghegheven, ende hem ghetoont het eynde sijns leuens. Ende hy heeft sijn stemme opghehaue{n} wter eerden doer een prophetie, om te vernielen die ongoddelijcheyt des volcs.
NAe desen is opghestaen Nathan die Propheet in Dauids daghen,
ende ghelijck dat vet des inghewants affghesceyden vanden vleesche, alsoo heeft Dauid gheweest van die kinderen van Israel.
Metten leuwen heeft hy ghespeelt als met lammeren, ende metten beiren heeft hy ooc desghelijcs ghedaen als metten lammeren der scapen in zijn ioncheyt.
En heeft hy niet de{n} ruese doot gheslaghen, ende wechghenomen dat verwijt vanden volcke?
Int opheffen van sijnder hant metten steen der slingheren heeft hy omgheworpen die opghehauenheyt van Golias.
Daer heeft hy aengheroepen den almachtighe{n} Heere, ende hy heeft hem in zijn rechte hant ghegheuen te verdoen den stercken man in den strijt, ende te verheffen de{n} horn sijns volcs.
Alsoo heeft hy hem in thien duysenden gheglorificeert, ende hy heeft hem gheloeft in die benedictien des Heere{n}, in hem te offeren die croone der glorien,
want hy heeft die vianden vernielt van allen sijden, ende hy heeft wtghewortelt die Philistijnen, die wederpartijders tot opden dach van heden toe, ende hy heeft haren horn vernielt tot inder eewicheyt.
In alle zijn werck heeft hy die belijdinghe ghegheuen den heylighen, ende den hooghen inden woerde der glorien.
Wt alle sijn herte heeft hy de{n} Heere gheloeft, ende hy heeft Godt ghemint die hem ghemaect heeft, ende die heeft hem teghen die vianden macht ghegheuen,
ende hy heeft sanghers doen staen teghen ouer den outaer, ende in hen gheluyt heeft hy suete toonen ghemaect.
Ende hy heeft eere ghegheuen tot die vierte der feestache{n} ende hy heeft die tijden verciert, tot dat voleynden sijns leuens, op dat sij louen souden den heyleghen naem des Heeren, ende dat sij smorghens souden grotelijck louen die heylicheyt Godts.
Christus heeft sijn sonden ghesuyuert, ende hy heeft inder eewicheyt verhauen sijnen horn, en hy heeft hem ghegheuen dat testament der coninghen, ende den stoel der glorien in Israel.
Nae hem is opghestaen een wijs sone, ende om dien heeft hy ter neder gheworpen alle die machticheyt der viande{n},
Salomon heeft gheregneert in die daghen des vreedts, den welcke{n} Godt heeft onderworpen alle die vianden, om dat hy een huys maken soude in sijnen name, ende dat hy bereyden soude die heylicheyt inder eewicheyt, ghelijck hy gheleert is in sijn ioncheyt.
Ende hy is veruult als een vloet met wijsheden, ende sijn ziele heeft dat aertrijck ontdeckt.
Ende ghy hebt met ghelijckenissen die gheraetsels veruult. Tot die eylanden verre is uwen naem vermaert gheworden, ende ghy sijt bemint gheweest in uwen vrede,
in v liedekens, ende bijspraken ende ghelijckenissen, ende verclaringhen hebbe{n} haer die landen verwondert,
ende in den naem des Heere{n} des Gods, wiens toenaem is Godt van Israel.
Ghy hebt het gout vergadert als latoe{n}, ende ghelijck loot hebdi tsiluer vermenichfuldicht,
ende ghy hebt v dgyen den vrouwe{n} gheneycht. Ghy hebt macht ghehadt in v lichaem.
Ghy hebt een smette in v glorie ghestelt, ende v saet hebdi ontheylicht om die gramscap te brenghen op v kinderen, ende in die andere v dwaesheyt,
dat ghy het rijck tweesceydich soudt maecken, en{de} wt Ephraim te regneeren een hart rijck.
Maer Godt en sal sijn bermherticheyt niet verlaten, noch hy en sal niet verderuen, noch te niet doen sijn wercken, noch hy en sal vanden struyck niet vernielen die kints kinderen sijns wtuercorens, ende tsaet van den ghenen die den Heere lief heeft en sal hy niet verderuen.
Maer hy heeft Iacob ende Dauid vanden seluen stam een ouerblijfsel ghegheven.
Ende Salomon heeft een eynde ghehadt met sijnen vaderen.
Ende hy heeft nae hem achterghelaten va{n} sijnen sade, des volcs dwaesheyt,
den verminderden van wijsheyt Roboam, die tvolc affghekeert heeft by sijnen raet,
en{de} Ieroboam den sone vat Nabat, die Israel heeft doen sondighen, ende heeft Ephraim den wech om te sondighen ghegheuen. Ende hen sonden sijn seer ouervloedich gheweest.
Sij hebben die seer van haren lande ghekeert.
Ende hy heeft ghesocht alle archeyt, tot dat die bescermenisse tot hen quam, en{de} die heeftse van allen sonden verlost.
ENde Elias die Propheet is opghestae{n} ghelijck een vier, ende sijn woert bernde ghelijc een fackele.
Die ouer hen ghebracht heeft den hongher, ende die hem veruolchden met haer nydicheyt sijn luttel gheworden. Want sij en mochten niet verdraghe{n} die gheboden des Heeren.
Doer des Heeren woert heeft hy den hemel toeghehouden, ende hy heeft van hem vier nedergheworpen ter eerden.
Alsoo is Elias groot gheworde{n} in sijn wonderlijcke wercken. Ende wie mach alsoo glorieeren als ghy?
Die eenen dooden wechghenome{n} hebt vander hellen, van dat deel der dooden doer dwoert des Heeren des Godts.
Die coninghen nedergheworpen hebt ter verderffenissen, ende hebt lichtelijck hen macht ghebroken, ende die heerlijcke van haren bedde.
Die in Sina hoort dat ordeel, ende in Horeb die vonnissen der bescerminghen.
Ghy die de coninghen salft ter penitencien, ende maect propheten v naecomers nae v.
Die op ghenomen sijt in den storme des viers, in den waghen der vierighe peerde{n}.
Die inghescreuen sijt in die seker tekenen der tijden, om te versachten die gramscap des Heeren, om te versoenen des vaders herte totten sone, ende om weder op te richten die gheslachten van Iacob.
Salich sijnse die v ghesien hebben, ende met uwer vrientscappen verciert sijn gheweest,
want wy leuen alleen dit leue{n}, maer nae ons doot en sal onsen naem alsulck niet sijn.
Elias die inden storm bedect is gheweest, en{de} in Eliseo is sijnen gheest veruult gheeweest, in sijnen daghen en heeft by gheenen prince ontsien, ende met machte en heeft hem niemant verwonnen.
Noch gheen woert en heeft hem verwonne{n}, en{de} sijn doot lichaem heeft ghepropheteert.
In sijnen leuen heeft hy mirakelen ghedaen, ende in sijn doot heeft hy wonderlijcke dinghen ghewracht.
In alle dese en heeft het volck gheen penitencie ghedaen, ende sij en sijn niet ghescheyden van haren sonden, tot dat sij wtghedreuen worden van haren lande, ende verstroyt in allen landen,
ende daer is seer luttel volcs ghelaten, ende een prince int huys van Dauid.
Die sommighe van haer lieden hebben ghedaen dat de{n} Heere behaechde, maer die andere hebben veel sonden ghedae{n}.
Ezechias heeft sijn stadt sterck ghemaect, en{de} hy heeft int midden va{n} haer dwater ghebracht, ende die steenrootse met yser doergrauen, ende hy heeft by dwater eenen put ghegrauen.
In sijnen daghen is Sennacherib opghecomen, ende heeft Rabsacen ghesonden, ende heeft sijn hant opghehauen teghen hen, ende heeft sijn hant wtghesteken teghen Sion, ende is hoouerdich gheworden in zijn macht.
Doen hebben hen herten ende handen verbaest gheweest, ende sij hebben pijne gheleden als barende vrouwen.
Ende sij hebben den bermhertighen Heere aenroepen, ende wtstreckende hen handen hebben sij die opghehauen ten hemel, ende die heylighe Heere Godt heeft haestelijck hen stemme ghehoort.
Hy en heeft niet ghedachtich gheweest haerder sonden, noch hy en heeftse haren vianden niet gheleuert, maer hy heeftse ghesuyuert doer die hant van den heylighen propheet Isaias.
Hy heeft der Assyrien heyrlegheren nedergheworpen, en{de} die enghel des Heeren heeftse vernielt,
wa{n}t Ezechias heeft ghedaen dat Gode behaecht heeft, ende hy heeft sterckelijck ghegaen in Dauid zijns vaders wech, den welcken hem beuolen heeft Isaias die groote prophete en{de} ghetrouwe int aenschijn Gods
in sijn daghen is die sonne achterwaerts wederom ghegaen, en{de} hy heeft des conincs leuen verlinghet,
doer eenen grooten gheest heeft hy die wterste dinghen voersien, ende heeft die truerende in Sion vertroost tot inder eewicheyt.
Hy heeft toecomende dinghen ghetoont, ende verborghen dinghen eer die quamen.
DIe memorie van Iosias is ghemaect als dat mencsel des ruecwers eens apotekers werck.
In alle monden sal sijn ghedenckenisse als honich soet worden, ende ghelijck dat muysijck spel inden maeltijt des wijns.
Hy is van Godt ghescict tot des volcs bekeeringhe, ende hy heeft wech ghenomen die affgrijselijcheden der ongoddelijcheyt.
Ende hy heeft sijn herte totten Heere ghescict, ende in die daghen der sondaren, heeft hy die godsdiensticheyt versterct,
Sonder Dauid en{de} Ezechiam ende Iosiam hebben sij alle sonde ghedaen,
want die coninghen van Iuda hebben die wet des alderhoochsten verlaten, ende sij hebben versmaet die vreese Gods.
Want sij hebben hen rijck den anderen ghegheuen, en{de} hen glorie den vreemden volcke.
Die welcke hebben die vercoren stadt der heylicheit verbrant, ende haer weghe{n} woest ghemaect, in Ieremias hant.
Want desen hebben sij qualijck mishandelt, die van sijns moeders lichaem was een geheylicht propheet, om om te worpe{n}, en{de} wt te trecke{n} en{de} wt te v{er}derue{n} en{de} wedero{m} te timmere{n}, en{de} te vernieuwen.
Ezechiel die daenschouwen der glorien ghesien heeft, het welcke hy hem ghetoont heeft in den waghen des Cherubins.
Want hy der vianden mentie ghemaect heeft in den reghen, om wel te doen den ghenen die rechte weghen ghetoont hadden.
Ende die beendere{n} der twaelf propheten moeten wt spruyten van hen plaetse, want sij hebben Iacob versterct, ende hebbe{n} hem verlost doer tghelooue der cracht.
Hoe sullen wy grootelijck moghen prijsen Zorobabel? Want hy is oock als een teeken in Israels rechte hant.
Ende Iesum den sone van Iosedec? die in hen daghen het huys hebben opghetimmert, ende sij hebben opghehauen de{n} heylighen tempel des Heeren, bereyt tot eewigher glorien.
En{de} Nehemias in die ghedenckenisse van veel tijts, die ons opgherecht heeft die omgheworpen mueren, ende heeft doen staen die poorten ende sloten, die ons huysen op ghericht heeft.
Niemant en is gheboren op eertrijck ghelijck Henoch, want hy is oock opghenomen vander eerden.
Ende Ioseph die een mensche gheboren is een prince sijnder broederen, een vasticheyt des volcs, een regeerder der broederen, een vastmakinghe des volcs,
wie{n}s beenderen besocht zijn, ende nae sijn doot hebbe{n} die ghepropheteert.
Seth ende Sem hebben by die menschen glorie vercreghen, ende Adam is bouen alle zielen in den oorspronck.
SImon die sone van Onias die groote priester, die in sijn leuen dat huys gheuesticht heeft, ende in zijn daghen heeft hy den tempel versterct.
Oock soo is die hoocheyt des tempels van hem ghefundeert, een dobbel timmeragie, ende die hooghe wanden vanden tempel.
In sijnen daghen hebben wtghevloten die waterputten, ende ghelijck een zee zijn sij veruult bouen maten.
Die sijn volck besorcht heeft, ende dat verlost van die verderffenisse.
Die machtich gheweest heeft die stadt te timmeren, die glorie vercreghen heeft int verkeeren onder tvolck, ende den inganck, ende des huys ende voerhoefs heeft hy verbreydt.
Als een morghe{n}sterre int midden des neuels, ende ghelijck een volle mane in haren daghen licht gheeft,
en{de} ghelijck een blinckende sonne, alsoo heeft hy claer gheschene{n} in de{n} tempel Gods.
Ghelijck de{n} reghenboghe wederscijnende tusschen die wolcke der glorien, ende als een bloem der roosen inden tijt vanden voersomer, ende als lelien die aen den loop des waters sijn, ende als welriekende wieroock in die daghen des somers.
Ghelijck wtscijne{n}de vier, ende wieroock berrende int vier.
Als een licht vat van goude verciert met alle costelijcke ghesteenten.
Als eenen groeyende olijfboom, ende als eenen cypressen boom in die hoochde sij seluen opheffende, in dien dat hy nam dat costelijck cleedt der glorien, ende ghecleedt worde met die volcomenheyt der cracht.
Int opgaen vanden heylighen outaer, soo heeft hy glorie ghegheuen den habijte der heylicheyt.
Maer int ontfanghen der deelen wt die hande{n} der priesteren, soo was hy oock staende neffens den outaer. Omtrent hem was een croone der broederen, en{de} als een plantinghe van cederboomen opden berch Libanus.
Sij hebben alsoo by hem ghestaen als palm tacken, en{de} alle Aarons sonen in hen glorie.
Ende die offerande des Heeren was in hen handen voer alle die vergaderinghe van Israel, ende bedienende dat volbringhen op den outaer, om seer prijselijck te maken die offerande van den hooghen coninck,
heeft hy zijn handt wtghestrect tot die natte offerande, ende hy heeft ten offer ghestort het bloet der wijndruyuen.
Hy heeft wtghestort opt fundament des outaers eenen goddelijcken rueck den hooghe{n} prince.
Doen hebben die kinderen van Aaron met die wt gheslaghen tromppetten gheluyt ghemaect, ende sij hebben doen hooren een groote stemme ter ghedenckenisse voer Godt.
Doen heeft hem alle tvolck te samen ghehaest, ende sij sijn gheualle{n} op hen aensicht op die aerde om te aenbidde{n} de{n} Heere haren Godt, ende om ghebeden te presenteren den almachtighe{n} hooghen Godt,
ende sij hebbe{n} hem grootelijck ghelooft singhende met haren stemmen, ende int groot huys is vermeerdert een gheluyt vol suetticheyts.
Ende tvolck heeft den hooghen Heere ghebeden int ghebedt, tot dat die eere des Heeren volmaect was, ende tot dat sij haren dienst volbracht hadden.
Doen heeft hy nedercomende sijn handen opghehauen ouer alle die verghaderinghe der kinderen van Israel om den Heere die glorie te gheuen van sijne{n} lippe{n}, en{de} om in sijne{n} naem te glorieeren,
en{de} hy heeft sijn ghebedt herhaelt willende toonen die cracht Godts.
Ende hy heeft noch meer ghebeden den Godt van allen die groote dinghen ghedaen heeft in tgheheel eertrijcke, die ons daghen vermeerdert heeft van ons moeders lichaem, ende heeft met ons ghedaen nae sijn bermherticheyt,
dat hy ons gheue vrolijcheyt des herten, ende dat peys mach werden in onse daghen in Israel, ten eewighen daghen,
dat die kinderen van Israel gheloouen moghen, dat Godts bermherticheyt met ons is dat hy ons verlosse in sijn daghen.
Twee volcken haet mijn ziele, maer tderde dat ic hate en is gheen volck.
Die daer sitten opden berch Seir, ende die Philistijnen, ende het dwaes volck datter woont in Sichimis.
Die leeringhe der wijsheyt ende der onderwijsinghe heeft in desen boeck ghescreuen Iesus Sirachs sone een Ierosolimiter, die die wijsheit vernieut heeft wt sijn herte.
Salich is hy die in dese goede dinghen verkeert die dese stelt in sijn herte, hy sal aitijt wijs sijn.
Want eest dat hy dese dinghen doet, soe sal hy tot alle dinghen bequaem sijn, want het licht Godts is sijn teeken.
ICk sal v belijde{n} Heere coninc, ende ick sal v mijnen salichmakere tsamen loue{n}.
Ick sal uwe{n} naem belijden, want ghy sijt my een helper ende een bescermer gheworden.
Ende ghy hebt mijn lichaem verlost van die verderffenisse, va{n}den strick der quader tonghen, ende vanden lippen der gheender die loghenen wercken, ende voer daenschijn der gheender die daer by stonden sijt ghy my een helper gheworden.
Ende ghy hebt my verlost nae die menichte van die bermherticheyt ws naems, van die briesschende die bereydt waren om te eten,
van die handen der gheender die mijn ziele sochten, ende van die poorte{n} der tribulacien die my omringhet hebben,
ende van dat verdrucken der vlammen die my omuanghen heeft, ende int midden des viers en ben ick niet verbrant gheweest.
Wt die diepte van den buyck der hellen, ende va{n} die besmette tonghe, ende van die loghentale, vanden boosen coninck, ende van die onrechtuerdighe tonghe.
Mijn ziele sal totter doot toe den Heere louen,
ende mijn leuen was nakende ter hellen nederwaerts.
Sy hebben my van allen sijden omringhelt, ende daer en was niemant die my mocht helpen. Ich sach na die helpe der menschen, ende daer en was gheen.
Ick heb ghedachtich gheweest uwer bermherticheyt Heere, ende uwer medewerkinghe die van tbeghinsel der werelt sijn,
want ghy Heere verlost die ghene die v verdraghe{n} ende ghy verlostse van die handen der Heydene{n}.
Ghy hebt op die eerde mijn wooninghe verheuen, ende voer die affvloedende doot heb ic ghebede{n}.
Ick heb aengheroepen mijnen Heere mijns Heeren vader, dat hy my niet verlaten en soude inden dach mijnder tribulacien, ende inde{n} tijt der hoouerdigher sonder helpe.
Ick sal uwen naem altijt louen ende dien tsamen prijsen in die belijdinghe, ende mijn ghebedt is verhoort.
Ende ghi hebt my verlost van die verderffenisse, ende hebt my wtghetrocken wt den quaden tijt.
Daer om sal ick v belijden ende loffsegghen, ende ick sal ghebenedijde{n} den naem des Heeren.
Als ick noch iongher was, eer ick verdoelde soe heb ick die wijsheyt ghesocht openbaerlijck in mijn ghebedt.
Voer den tijt badt ick om die, ende totten laetsten sal ick haer soecken, ende sij sal bloeyen als eenen vroech rijpende{n} druyff.
Mijn herte heeft hem verblijt in haer, mijnen voet heeft ghewa{n}delt de{n} rechten wech. Va{n} mijnder ioncheyt heb ic haer ondersocht.
Ic heb een luttel mijn oore ghneycht, en{de} hebbe die ontfanghen.
Veel wijsheyts heb ick in my seluen gheuonden, ende ick heb daer in veel toeghenomen.
Die my wijsheyt gheeft, dien sal ic glorie gheue{n}.
Wa{n}t ic heb my beraden dat ick die doen soude, ick heb dat goet vierichlijck bemint, ende ick en sal niet bescaemt worden.
Mijn ziele heeft tsamen met haer gheworstelt, ende in haer te doen ben ick ghevesticht.
Mijn handen heb ick om hooghe opghehauen, ende doer haer wijsheyt heeft mijn ziele licht ghegheuen, ende sij heeft mijn onwetenthede{n} verlicht.
Mijn ziele heb ick tot haer ghescict, ende in die kennisse heb icse gheuonde{n}.
Ic heb met haer therte beseten vanden iersten, daer om en sal ick niet verlaten worden.
Mijnen buyck is ontstelt haer sueckende, daer om sal ick een goede besittinghe besitten.
Want die Heere heeft my die tonghe ghegheuen tot mijnen loon, ende daer mede sal ick den Heere loue{n}.
Coemt by my ghy ongheleerde ende vergadert v int huys der leeringhen.
Waer om verbeyt ghy noch? ende wat segdi hier toe? V zielen dorstighen seer crachtelijck.
Ick heb mijnen mont open ghedaen, ende heb ghesproken. Coopt voer v sonder ghelt,
en{de} worpt uwen hals onder dat iock, ende laet v ziele onderwijsinghe ontfanghen, want sij is na by om te vinden.
Siet met uwen ooghe{n} dat ick luttel ghearbeyt hebbe, en{de} heb veel rusten voer my gheuonden.
Neemt aen die onderwijsinghe met een groot ghetal siluers, ende ouervloedich gout besidt in haer.
Laet v ziele blijde wesen in haer bermherticheyt, en{de} ghy en sult niet bescaemt worden in haren lof.
Werct v werck voer de{n} tijt, en{de} sij sal uwen loon gheuen te sijnen tijde.
DAt visioen Isaie Amos sone, het welcke hi ghesien heeft op Iudam ende Ierusalem in die daghen va{n} Ozias, Ioatham, Achaz, ende Ezechias, die coninghen van Iuda.
Hoort ghi hemelen, ende vaetet metten oore{n} ghy eerde. Wa{n}t die Heere heuet ghesproken. Ick heb kinderen opgheuoedt ende verheuen, maer sij hebben my versmaet.
Den osse heeft sijnen besitter ghekent, ende den ezel die cribbe sijns heeren, maer Israel en heeft my niet ghekent, ende mijn volck en heuet niet verstaen.
Wee den sondighen volcke, den volcke dat swaer is van boosheyt, den arghen sade, den seer boosen kinderen, sij hebben den Heere verlaten, den heylighen van Israel hebben sij gheblasphemeert, sij sijn vervreemt achterwaerts.
Waer om sal ick v voerts slaen, die noch meer ouertredinghe daer toe doet? Alle hooft es quelende, ende alle herte is truerende.
Van die plante des voets, totten top des hoofs soo en is in hem gheen ghesontheyt. Die wonde ende blauwe strame, ende die swillende quetsuere en is niet verbonde{n}, noch gheheelt met medecijne, noch versaecht met olien.
V lant is verwoest, v steden sijn verbrant metten viere, v lantscap verslinden voer v die vreemde, ende het sal verwoest worden als in die viandelijcke verderuenisse.
En{de} die dochter van Sion sal verlaten worden als een lommer huysken inden wijngaert, ende als een hutteken in die concommer plaetse, ende ghelijck een stadt die verdoruen wort.
En hadde die Heere der heyrscaren ons gheen saet ghelaten soe soude{n} wy als Sodoma gheweest hebben, ende als Gomorrha souden wy ghelijck sijn.
Hoort des Heeren woert ghy princen der Sodomiters, vaet metten ooren die wet ons Gods ghy volck van Gomorrha.
Waer toe brengdi my die menichte van uwen slachofferande{n} seyt die Heere? Ick bens vol, die heelbrantofferen der ramme{n}, ende dat vet des inghewants van die vette beesten, ende dbloet der calueren ende der lammeren en{de} der bocken en heb ick niet ghewilt.
Als ghy voer mijn aensicht quaemt, wie heeft dese dinghen versocht wt uwe hande{n}, dat ghy wandele{n} soudt in mijn voerhouen?
en brengt voert aen gheen sacrificie meer te vergheefs, den ruecoffer is my een affgrijselijcheyt. Die feeste der nieuwer maent en{de} den sabboth dach, ende v ander feestaghen en sal ick niet ghedooghe{n}, v vergaderinghen sijn onrecht,
uwe nieuwe maenden ende v feestdaghen heeft mijn ziele ghehaet, sij sijn my moetelijck gheworden, ick heb ghearbeyt int verdraghen.
En{de} als ghy v handen sult wtreycken, dan sal ick mijn ooghen van v keeren, ende als ghy tghebedt vermenichfuldicht dan en sal ick niet verhooren, want v handen sijn vol bloets.
Wert ghewasschen, weest suyuer, ende doet wech het quaet uwer ghedachten van mijnen ooghen. Hout op va{n} quaet te doene,
leert wel doen, soect het recht ordeel. Coemt te helpen den verdructen, doet recht die weese, bescermt die weduwe.
Ende coemt ende besculdicht my seyt die Heere, eest dat v sonde{n} gheweest sullen hebben als scaerlake{n} graen, soo sullen sij ghelijck sneu wit ghemaect worden, ende al hebben die gheweest soo root als vermilioen, soe sullen die als wolle wit sijn.
Eest dat ghy wilt, ende my hoort, soe suldi die goeden der aerden eten.
Maer eest dat ghijt niet en wilt, ende my tot gramscap verwecket, soe sal dat sweert v verslinden. Want den mont des Heeren heuet ghesproken.
Hoe is die ghetrouwe stadt vol oordels een hoere gheworden? die rechtuerdicheyt heeft in haer ghewoont, maer nu woonen daer in dootslaghers.
V siluer es verkeert in schuym, uwe wijn is ghemenghet met water.
V princen sijn onghetrouwe, ghesellen der dieuen. Sy alle beminnen ghauen, ende volghen die wederloonen. Den weese en doen sij gheen recht, en{de} der weduwen sake en coemt niet binnen tot hen.
Daer om seyt die Heere die God der heirscare{n}, die sterke van Israel. Och ick sal vertroost worde{n} ouer mijn viande{n}, en{de} ick sal ghewroken worden va{n} mijn vianden.
Ende ick sal mijn hant omkeeren tot v, en{de} ick sal heel suyuer wtbranden uwen schuym, ende wechnemen allen v ten.
Ende ick sal wederom v richters opstellen, ghelijck sij te voren waren, ende v raetslieden ghelijck in die oude tijden, daer na suldi ghenoemt worde{n} die stadt va{n} des gherechtighe{n}, een ghetrouwe stadt.
Sion sal doert ordeel verlost worden, ende sij sullense wederom brengen in die rechtuerdicheyt,
ende hy sal die boose quaet doenders ende die sondaren te samen vernielen, ende die den Heere verlaten hebben sullen verdaen worden.
Want sij sullen bescaemt worden van den affgoden den welcken sij sacrificie ghedaen hebben, ende ghy sult v scamen van die cruyt houen die ghy wtuercoren hadt,
als ghy zijn sult ghelijck eene{n} eycke{n} boom wiens bladeren aff vallen, ende als eenen hoff sonder water.
Ende v stercheyt sal wesen als een voncke van vlas, ende v werck als een gheynstere viers, ende die sullen beyde tsamen ontsteken worden, ende daer en sal niemant sijn diese wt blussche.
HEt woert dat ghesien heeft Isaias Amos sone op Iudam ende Ierusalem.
En{de} daer sal in die wterste daghen bereedt sijn den berch va{n} des Heeren huys, op den top der berghe{n}, ende hy sal verhauen worden bouen die hueuelen, ende tot hem sullen vloeyen alle die Heydenen.
En{de} daer sullen veel volcken gaen ende segghen. Coemt ende laet ons opclimmen totten berch des Heeren, ende tot dat huys van Iacobs Godt, ende hy sal ons sijn weghe{n} leeren, ende wy sullen wandelen in sijn paden. Want van Sion sal die wet wtgaen, en{de} het woert des Heeren van Ierusalem.
Ende hy sal die Heydenen ordeelen, ende hy sal veel volcken straffen, ende sy sullen hen sweerden te samen smeden tot ploech couteren, ende hen lancien tot seysenen. Deen volck en sal teghen dander volck gheen sweert opheffen, noch sij en sullen voerts niet meer gheoeffent worden ten strijde.
Ghy huys van Iacob, coemt en laet ons wandelen int licht des Heeren.
Want ghy hebt v volck verworpen thuys van Iacob, want sij sijn veruult als hier voermaels, ende sij hebbe{n} waer seggers ghehadt ghelijck die Philistinen ende den vreemden kinderen hebben sij aenghehanghen.
Dlant is veruult met siluer ende gout en{de} haerder scatten en is gheen eynde, en{de} haer lant is veruult met peerden, ende ontellijck sijn haer waghenen.
Ende haer lant is veruult met affgoden. Het werck haerder handen hebben sij aenghebeden, dwelck hen vingheren ghemaect hebben.
En{de} die mensch heeft hem ghebuycht, ende die man is vernedert, daer om en vergheues hen niet.
Gaet in die steenrootse, en{de} verbercht v in die holen der eerden van dat aenschijn der vreesen des Heeren, ende van die glorie sijnder maiesteyt.
Die opghehauen ooghen des mensche{n} sijn vernedert, en{de} die hoocheyt der manne{n} sal nedergheboocht worden, en{de} die Heere sal alleene verhaue{n} worde{n} op die{n} dach.
Want de{n} dach des Heeren der heyrscaren op alle houerdighe ende verhauene, ende op alle vermetelijcke, en{de} die sal vernedert worde{n}.
En{de} op alle die cederboome{n} va{n} Libanus die hooghe en{de} recht op ghescote{n} sijn, en{de} op alle die eycke boome{n} va{n} Basan,
en{de} op alle hooghe berghe{n,} ende op alle opghehaue{n} hueuele{n},
en{de} op alle hooghe torren, en{de} op alle vaste mueren.
En{de} op alle die scepen van Tharsis, ende op alle dat schoon om sien is.
Ende die hoocheyt der menschen sal nedergheboocht worden, ende die hoocheyt der mannen sal vernedert worden, ende die Heere sal alleen verhauen worden op dien dach.
Ende die affgoden sullen gheheel vernielt worden.
Ende sij sullen gaen in die speluncken der steenrootsen, ende in die diepe cuylen der eerden, van daensicht der vreesen des Heeren, ende van die glorie sijnder maiesteyt, als hy opghestaen sal sijn om die eerde te slaen.
In dien dach sal die mensch wechworpen die affgoden sijns siluers ende die affgoden sijns gouts, die welcke hy voer sij seluen ghemaect hadde om te aenbidden, mollen, ende vleedermuysen.
En{de} hy sal gaen in die spleten der steenrootsen, ende in holen der steenen, van daensicht der vreesen des Heeren, ende van die glorie sijnder maiesteyt, als hy opghestaen sal sijn om die eerde te slaen.
Daer om rustet vande{n} mensch wiens adem in sijn noesgaten is, want hy is hooghe gheacht.
VVant siet, die heerscapper die Heere der heyrscaren sal van Ierusalem, ende van Iuda wechnemen den machtighen en{de} de{n} stercken, alle die stercte des broots, en{de} alle die stercte des waters,
den stercken ende den strijtbare{n} man, den richter, ende den propheet, den waersegghere ende den ouden.
Den prince ouer vijftich mannen, en{de} den eerlijcken van aensichte, en{de} den raetsman, en{de} den wijsen vanden constighen wercluyden, ende de{n} verstandighen van die verborghen wtsprake.
En{de} ick sal hen kinderen tot princen gheuen, ende wijsachtighen mannen sullen heerscappie ouer hen hebben.
Ende het volck sal ouervallen deen man ouer den anderen man, en{de} een ieghelijck ouer sijnen naesten. Het kint sal beroerte maken tgehen den oude{n}, ende die onedel teghen den edelen.
Want een man sal aengrijpen sijnen broeder, sijns vaders huysghenoot. Ghy hebt een cleedt, weest ons prince, en{de} dese veruallinghe sij onder v hant.
Hy sal antwoerde{n} op dien dach segghende. Ic en ben gheen medecijn meester, ende in mijn huys en is gheen broot, noch cleedt, en wilt my niet make{n} eene{n} prince des volcs.
Want Ierusalem is gheuallen, ende Iudas is heel mede gheuallen. Want hen tonghen ende hen vonden sijn teghen den Heere, dat sij verwecken soude{n} die ooghe{n} sijnder maiesteyt.
Die kennisse haers aensichts sal hen antwoerde{n}, ende hen sonde hebben sij ghelijck Sodoma vercondicht, noch sij en hebbens niet verborghen, wee haerder zielen. Want hen sijn quade dinghen weder om gheloont.
Segghet den rehtuerdighe, dat wel is. Want die vrucht sijnder vonden sal hy eten.
Wee den ongoddelijcken ten quade, want den wederloon sijnder handen sal hem gescieden.
Hen scatters hebben mijn volck berooft en{de} die vrouwen hebben heerscappie ouer hen ghehadt. Mijn volck die v salich noemen, die selue bedrieghen v ende den wech uwer ganghen verderuen sij.
Die Heere staet om te ordeele{n}, ende hy staet om te ordeelen die volcken.
Die Heere sal ten ordeel comen met die ouders sijns volcs, ende met sijn princen, want ghy hebt den wijngaert af gheten, ende den roof vanden armen is in v huys.
Waer om verterdy mijn volck, ende maelt heel in stucken die aensichten der arme{n}, seyt die Heere die Godt der heyrscaren?
Ende die Heere heeft geseyt, Om dat die dochteren van Sion opghehauen sijn gheweest, en{de} hebben ghewandelt met eenen wtghestrecten hals, ende met dat wincken der ooghen ghinghe{n} sij, ende maecten hant gheslach, sij wandelden ende met haren voeten hebbe{n} sij eenen ghemaecte{n} ganck voertghegaen.
Daer om heeft die Heere caluwe ghemaect den top des hoofs der dochteren va{n} Sion, en{de} die Heere sal hen hair affblooten.
In dien dach sal die Heere wech nemen dat cieraet der schoenen, en{de} die maenskens,
ende die hals banden, ende die borst cieraete{n}, ende die armringhen, en{de} die mithren,
ende die vlecht sceytselen, ende die beencieraden, en{de} die cleyn ghewronghen ketenkens, en{de} die riekerkens ende die oorringhen,
en{de} die vingheringhe{n,} ende die peerlen opt voerhooft hanghende,
ende die cierlijcke ouercleederen, ende die mantelkens, ende die lijnen doecken, ende die naelden,
ende die spieghelen, ende die sweet doecken, ende die huyuen, ende die kerspen kelen.
Ende daer sal sijn voer den sueren rueck stanck, ende voer den riem een zeelken, ende voer dat ghecrolt haer, caluheyt, en{de} voer dat borstlap, een hayren cleedt.
Ende v alderschoonste mans sullen metten sweerde uallen, en{de} v stercke mannen inden strijdt.
En{de} haer poorten sullen trueren en{de} rouwe maken, ende sij sal verlaten op die eerde sitten.
ENde seuen vrouwen sullen eenen man aenveerde{n} op dien dach segghende, Ons broot sullen wy eten ende met onsen cleederen sullen wy bedect worden, alleenlijck laet uwen naem aengheroepen worde{n} op ons, neemt wech ons verwijt.
In dien dach sal dat groeytsel des Heere{n} wesen in heerlijcheyt en{de} glorie, en{de} die vrucht der eerde{n} hooghe, en{de} een verhuege{n} de{n} gene{n} die behoude{n} sulle{n} sijn va{n} Israel.
En{de} tsal sijn dat alle die ghene die achterbleue{n} sal sijn in Sion en{de} ouerghelaten in Ierusalem, sal heylich ghenoemt worde{n} alle die ghescreue{n} is int leue{n} in Ierusale{m}.
Eest dat die Heere affwascht die vuylicheden der dochteren van Sion, en{de} dat hy dbloet va{n} Ierusale{m} wasscht wt dat midde{n} va{n} haer in den gheest des ordeels, ende den gheest des brants.
Ende die Heere sal sceppen ouer alle plaetsen des berchs van Sion, ende daer hy aengheroepe{n} is, een wolcke des daechs, en{de} eene{n} roock en{de} het scijnsel va{n} een vla{m}me{n}de vier des nachts. Wa{n}t bouen alle glorie is die bescerminge.
En{de} het tabernakel sal wesen tot een lommer hutte des daechs va{n} die hitte, en{de} tot een bevrijdinge, en{de} verberghinge va{n}den storm en{de} vande{n} reghen.
ICk sal mijne{n} beminde{n} singhe{n} het liedeke{n} va{n} mijns oo{m}s sone va{n} sijne{n} wijngaert. Mijn lief heeft eene{n} wijngaert ghecrege{n} inde{n} hoec de{n} sone der olie{n}.
En{de} hi heeft dien bethuynt, en{de} hi heeft daer die steene{n} wtgecore{n}, en{de} hi heefte{n} wtuercore{n} gepla{n}t, en{de} hy heeft eene{n} torre int midde{n} va{n} die{n} ghetimmert, en{de} ee{n} persse heeft hy daer in ghetimmert, en{de} hi heeft verbeyt dat hy druyue{n} voertsbrenge{n} soude, en{de} hi heeft wilde druyue{n} voertsbracht.
Nu dan ghy bewoonders van{n} Ierusale{m}, en{de} ghy manne{n} van Iuda ordeelt tussche{n} my en{de} mijnen wijngaert.
Wat eest dat ick mijne{n} wijngaert sculdich was te doene, en{de} hem niet ghedaen en hebbe? Ist dit dat ic verwacht hebbe dat hy druyue{n} voersbrengen soude, en{de} hy heeft wilde druyue{n} voertsbracht?
En{de} nu sal ic v thoonen wat ic mijne{n} wijngaert doen sal. Ick sal sijne{n} thuyn affneme{n}, en{de} hy sal wesen tot een beroouinge, ic sal sijne{n} wa{n}t omworpe{n}, en{de} hy sal tot een vertredinghe wesen.
Ende ick sal dien verwoest setten, hy en sal niet ghesnoeyt worde{n}, en{de} hy en sal niet ghegrauen worde{n}, en{de} die breme{n} en{de} dorne{n} sullender op wassen, en{de} den wolcke{n} sal ic ghebiede{n} datse ouer hen gheene{n} reghe{n} en reghene{n}.
Wa{n}t den wijngaert va{n}de{n} Heere der heyrscare{n} is dat huys va{n} Israel, en{de} die manne{n} va{n} Iuda sijn zijn wellustich spruytsel. En{de} ic heb verwacht, dat hy ordeel doen soude, en{de} siet tis boosheit, en{de} rechtuerdicheyt, en{de} siet tis gheroep.
Wee v die deen huys aen dander huys te same{n} voeghet, en{de} de{n} eene{n} acker aen de{n} andere{n} coppelt, tot die pale der plaetsen. Suldi ghi alleen woone{n} int midde{n} der aerde?
In mijn ooren sijn dese dinghen, seyt die Heere der heyrscare{n}. Ten sij datter veel huysen verwoest worde{n} groot en{de} schoone sonder bewoonder.
Want thien boendere{n} der wijngaerden sulle{n} een fleschken maken. Ende dertich mudden saetcore{n}s, sullen drij mudden make{n}.
Wee v die smorghens vroech tsame{n} opstaet om die dronckenscap te hantere{n}, en{de} te drincken totten auont toe, dat ghi vande{n} wijn soudt heet sijn.
Die harpe en{de} lyre, en{de} die bo{m}me, en{de} pijpe, en{de} den wijn, sijn in uwe maeltijde{n}. Maer des Heere{n} werck en aensiedi niet, noch die wercke{n} sijnder handen en aenmercti niet.
Daer om is mijn volck gheuanghen gheleyt, om dat gheen wetenhenheyt en hadde, en{de} sijn edele sijn vergaen va{n} honghere, en{de} sijn menichte is va{n} dorste wtghedroocht.
Daer om heeft die helle haer ziele verbreyt, en{de} heeft haren muyl open ghedaen sonder eenich eynde. Ende sijn stercke sullen nederdalen, en{de} sijn volck, en{de} sijn hooghe en{de} gloriose, tot haer.
Ende die mensch sal gecromt worden, en{de} die man vernedert, en{de} die ooghen der hooghe{n} sullen nederghedruct worden.
En{de} die Heere der heyrscaren sal verheuen worden int ordeel, en{de} die heylighe Godt sal gheheylicht worde{n} in die rechtuerdicheit.
En{de} die lammere{n} sullen weyde{n} nae hen ordene. En{de} die aencomelinghen sullen eten die woestijnen in vruchtbaerheyt verkeert wesende.
Wee v die de ongherechticheyt treckt met zeelkens der ydelheyt, ende die sonde als een strenghe des waghens.
Die segghet, Hy haeste hem, ende sijn werck come gheringhe, op dat wijt sien moghen, en{de} den raet vanden heylighen van Israel come ende ghenake, ende wy sullent weten.
Wee die tquaet goet noemt, en{de} tgoet quaet, stellende die duysternisse voer dlicht, ende dlicht voer duysternisse, die dat bitter soet maect, ende het soet bitter.
Wee v die wijs sijt in v ooghen, ende by v seluen voersienich.
Wee v die machtich sijt om wijn te drincken, ende stercke mannen om dronckenscap te menghen.
Die den boosen rechtuerdich maect om ghiften, en{de} die rechtuerdicheyt des rechtuerdighens va{n} hem neemt.
Daer om ghelijck die to{n}ghe des viers die stoppele verslint, en{de} als die hitte der vlamme{n} verbrant, alsoo sal hen wortel als assche{n} sijn, en{de} hen groeytsel sal als ghestubbe opgaen. Wa{n}t sij hebbe{n} verworpe{n} die wet va{n}de{n} Heere der heyrscare{n}, en{de} die wtsprake der heylichs va{n} Israel hebbe{n} sij gheblasphemeert.
Daer o{m} is die rasende gra{m}scap des Heere{n} ghestoort op sijn volck, en{de} hy heeft sijn hant wtghestrect daer op, en{de} heeft dat gheslaghe{n}, en{de} die berghe{n} sijn verstoort gheweest, en{de} he{n} doode lichame{n} sijn gheworde{n} als dreck int midden der strate{n}. In alle dese dinghe{n}, en is niet afghekeert sijn rasende gra{m}scap, maer sijn hant is noch wtghestrect.
En{de} hi sal een baniere opheffen verre in die natien, en{de} hi sal tot hem wispele{n} va{n} die eynden der eerden, en{de} siet hy sal haeste{n}de rasschelijck come{n}.
Onder hen en is gheen die moede is oft arbeydende, hy en sal niet sluymere{n} noch slapen. En{de} de{n} gordel sijnder lendene{n} en sal niet ontbonde{n} worde{n}, noch de{n} riem sijnder schoene{n} en sal niet gebroke{n} worde{n}.
Sijn pijle{n} sijn scerp, en{de} alle sijn boghe{n} sijn ghespa{n}ne{n}. Die clauwe{n} va{n} sijne{n} peerde{n} sijn als eene{n} herde{n} stee{n}, en{de} sijn radere{n} sijn als tghedruyssch va{n} een te{m}peest.
Sijn ghebriesch als des leeuws, hy sal briesschen als die welpe{n}s der leuwe{n}, en{de} hi sal grimme{n}, en{de} houde{n} de{n} roof, en{de} hi sal dien omuanghe{n}, en{de} daer en sal niema{n}t wesen diet ontneme{n} sal.
En{de} hi sal op hem gheluyt gheue{n} op dien dach als ee{n} gheluyt der zee. Wy sulle{n} op die eerde sie{n}, en{de} siet die duysternissen der tribulacie{n}, en{de} het licht is do{n}cker gheworde{n} in sijn duysterheyt.
INt iaer als die coninck Ozias gestorue{n} is, heb ic ghesien den Heere sitte{n}de op eene{n} seer hooghe{n} en{de} opghehaue{n} stoel, en{de} die dinghen die onder hem ware{n} veruulden den te{m}pel.
Die Seraphims sto{n}de{n} daer op, ses vloegele{n} hadde die eene, eu{de} ses vloghele{n} die andere, met de{n} twee{n} bedecte{n} sij sijn aensicht, en{de} met de{n} tween bedecte{n} sij sijn voeten, en{de} mette{n} twee{n} vloghe{n} sij.
En{de} sij riepe{n} tot malcandere{n}, en{de} sij seyde{n}, Heylich, Heylich, Heylich is die Heere die Godt der heyrscaren, gheheel aertrijck is vol van sijnder glorien.
En{de} die ouerste posten der herren sijn beroert gheweest va{n} die stemme des gheens die riep, ende het huys is vol roocs gheworden.
En{de} ick heb gheseyt, Wee my dat ick ghesweghen hebbe, want ick ben een besmet ma{n} van lippen, ende ick woone int midden des volcs dat besmette lippen heeft, ende den coninck den Heere der heyrscaren heb ick ghesien met mijnen ooghen.
Ende tot mi is gheuloghen een vanden Seraphims, ende in sijn hant was een gloeyende coelken, dat hy met een tanghe ghenomen hadde vanden outaer.
Ende heeft mijnen mont gheraect ende heeft gheseyt. Siet ick heb hier mede v lippen gheraect, ende v ongherechticheyt sal v affghenomen worden, ende v sonde sal ghesuyuert worde{n}.
Ende ick heb ghehoort die stemme des Heeren segghende, Wien sal ick seynden? ende wie sal ons gaen? Ende ick heb gheseyt, Siet hier ben ik, sendt my.
Ende hy heeft gheseyt. Gaet, ende ghy sult desen volcke segghen. Hoort al hoorende, ende en willet niet verstaen, ende siet het visioen, ende en willet niet kennen.
Verblint het herte van desen volcke, ende zijn ooren beswaert ende sluyt zijn ooghen, dattet by auontueren niet en sie met sijnen ooghen, ende met zijnen ooren hoore, ende met zijn herte verstae, ende dattet bekeert worde, ende dat icse ghenase.
Ende ick heb gheseyt, Heere hoe langhe? Ende hy heeft gheseyt, Tot dat die steden verwoest worden sonder bewoonder, ende die huysen sonder mensche, ende het lant sal woest verlaten worden.
Ende die Heere sal die menschen verre wech doen, ende hy sal vermenichfuldicht worden die verlaten was int midden der aerden.
Ende noch sal in haer wesen verthiendinghe, ende sij sal bekeert worden, ende sij sal sijn tot een toonsele ghelijck den terebinthus boom, ende ghelijck den eyken boom, die zijn tacken wtstrect, het sal heylich saet wesen dat in haer staen sal.
ENde tes gesciet in die daghen van Achaz Ioatha{n}s, des soons Ozie des conincs van Iuda, dat Rasin die coninc van Syrien opghecome{n} is, en{de} Phacen die sone Romelie die coninck van Israel tot Ierusalem, om daer teghen te strijden, en{de} sij en hebben die niet conne{n} al vechtende verwinne{n}.
En{de} sij hebbe{n} de{n} huyse va{n} Dauid ghebootscapt segge{n}de. Syria heeft gerust op Ephraim, en{de} sijn herte is beroert gheweest, en{de} sijns volcs herte, ghelijck die boome{n} der bossche{n} beroert worde{n} va{n} dae{n}sicht des wints.
En{de} die Heere heeft gheseyt tot Isaiam, Gaet wt te ghemoete Achaz, ghy en{de} Iasub v sone die achterghelaten is, tot dat wterste van den waterloop der ouerster piscinen inden wech va{n} des volders acker.
Ende ghy sult tot hem segghen, Siet dat ghi swijcht, en wilt niet vreesen, en{de} v herte en ontsie niet van dese twee steerten der rookender vier branden, in den toren va{n} die rasende gramscap Rasin des conincs va{n} Syrie{n}, en{de} des soons Romelie.
Om dat Syrien teghen v raet ghenomen heeft, tot quaet Ephraim en{de} de sone Romelie, segge{n}de,
Laet ons op climmen tot Iuda{m}, en{de} laet ons hem wecke{n,} en{de} laet ons hem afftrecke{n} tot ons, ende laet ons int midden va{n} hem tot eene{n} coninck stellen de{n} sone Tabeel.
Dit seyt die Heere Godt, Ten sal niet staen, en{de} dit en sal niet sijn.
Maer thooft va{n} Syrien is Damascus, en{de} thooft va{n} Damasco is Rasin. En{de} noch vijfentsestich iare{n}, ende Ephraim sal ophoude{n} een volck te sijne.
En{de} thooft van Ephraim is Samaria, en{de} thooft va{n} Samarien die sone Romelie. Eest dat ghijt niet en ghelooft, soe en suldi niet blijue{n}.
En{de} die Heere heeft noch voerts tot Achaz ghesproke{n} segghe{n}de,
Eyscht v ee{n} teeke{n} vande{n} Heere uwe{n} Godt in die diepte der helle{n}, oft in die hoochde bouen.
En{de} Achaz heeft gheseyt, Ick en sals niet heysche{n}, en{de} ick en sal den Heere niet tempteren.
En{de} hy heeft gheseyt, Doer om hoort ghy huys van Dauid. Eest v luttel moeylijck te sijn de{n} mensche{n}, dat ghi moeylijc sijt ooc mijnen Gode?
Daer om sal die Heere selue v een teeken gheue{n}. Siet een maghet sal ontfanghe{n} en{de} baren eene{n} sone, en{de} sijne{n} naem sal ghenoemt worde{n} Emanuel.
Boter en{de} honich sal hy eten, op dat hi mach wete{n} te verworpe{n} tquaet, en{de} te verkiese{n} tgoet.
Wa{n}t eer tkint sal connen tquaet verworpe{n}, en{de} tgoet verkiesen, soo sal dlant verlaten worde{n}, dat ghi verfoeyet van daensicht haerder twee coninghen.
Die Heere sal ae{n}brenge{n} op v, en{de} op v volck, en{de} op ws vaders huys, daghen, die niet ghecomen en sijn van die daghen des sceydens Ephraim va{n} Iuda met de{n} coninck van Assyrien.
Ende tsal wesen in dien dach dat die Heere wispele{n} sal der vlieghe{n} die daer is int uyterste der vloede{n} van Egypte{n}, en{de} der bie die daer is int lant van Assur,
en{de} sij sullen comen en{de} rusten allegader in die beken der valleyen, en{de} in die hole{n} der steenroetsen, en{de} in alle die plaetsen der plantsoenen, en{de} in alle die gaten.
In dien dach sal die Heere scere{n} met een ghehuert sceermes, aen die ghene die ouer de{n} vloet sijn, doer de{n} coninc va{n}de{n} Assyriane{n} het hooft en{de} het hair der voeten, en{de} de{n} geheele{n} baert.
En{de} tsal wesen op dien dach, en{de} een me{n}sch sal een coe vande{n} ossen voede{n}, en{de} twee scape{n},
en{de} van die ouervloedicheyt des melcs sal hy boter eten. Wa{n}t boter en{de} honich sal hy eten alle die achterghelaten sal wesen int midde{n} des lands.
Ende tsal wesen in dien dach, alle plaetse daer duysent wijngaert struycke{n} sulle{n} sijn om duysent siluere penninghen die sullen tot dornen en{de} tot bramen wesen.
Met pijlen en{de} boghe sulle{n} sij derwaerts income{n}. Want bramen en{de} dornen sullen wesen in tgheheel eertrijck.
En{de} alle berghen die metter spaden ghespaert sullen worden. Tot daer en sal gheen veruaertheyt der dornen ende der bramen comen, en{de} tsal den osse wesen tot een weyde, ende tot een vertreden des cleynen veets.
ENde die Heere heeft tot my gheseyt, neemt v eenen grooten boeck, ende scrijft daer in met eens menschen grijffie. Trect haestelijck die roouen aff, rooft haestelijck.
Ende ick heb tot my ghenomen ghetrouwe ghetuyghen Vriam den prediker, ende Zachariam den sone Ba-rachie,
ende ick ben ghegaen tot die prophetersse, ende sij heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone. Ende die Heere heeft tot my gheseyt, Noemt zijnen naem. Spoedt v die roouen aff te trecken, haest v te roouen.
Want eer tkint sal connen noemen sijnen vader ende zijn moeder, soo sal die stercheyt van Damasco affghenomen worden, ende die roouen van Samarien voer den coninck van Assyrien.
Ende die Heere heefter noch toe ghedaen met my te spreken segghende,
Om dat dit volck verworpen heeft die wateren van Siloe, die met stillicheyt gaen, ende heeft lieuer aenghenomen Rasin, ende den sone Romelie,
daer om siet soe sal die Heere op hen aenbrenghen vele ende stercke wateren des vloets, den coninck van Assyrien, ende alle zijn glorie, ende hy sal climmen ouer allen zijn riuieren, ende hy sal vloeden op alle haer oeueren,
ende hy sal gaen doer Iudam ouervloedende, ende doergaende sal hy totten halse comen. Ende het wtreycken zijnder vloghelen, sal sijn veruullende die breetheyt uwer eerden. O Emmanuel.
Wert vergadert ghy volcken, ende wert verwonnen, ende hoort alle ghy verre landen. Wert versterct, ende wert verwonnen. Gordt v ten strijde, ende wert verwonnen.
Ouerdraecht eenen raet, ende dien sal verstroyt worden, spreect een woert ende ten sal niet ghescieden. Want met ons is Godt.
Want dit seyt die Heere tot my, als in een stercke handt heeft hi my gheleert, dat ick niet gaen en soude inde{n} wech van desen volcke, seggende,
En segt niet, een ghesworen muyterie, want alle dat dit volck spreect, dats een ghesworen muyterie, ende hen vreese en wilt niet ontsien, noch en weest niet verscroomt.
Den Heere der heyrscaren heylicht. Hy sy v vreese, ende hy sij v veruaertheyt.
Ende tsal v wesen tot een heylichmakinghe. Maer tot eenen steen des aenstootens, ende tot eenen steen des struycsels den twee huysen van Israel, tot eenen strick ende tot eenen val den bewoonders van Ierusalem.
Ende vele van dien sullen hen stooten, ende sij sullen vallen, ende heel ghebroken worden, ende sij sullen ghestrict ende gheuanghen worden.
Bindt dat ghetuyghenis, seghelt die wet in mijn discipelen.
Ende ick sal den Heere verwachten die zijn aensicht verborghen heeft van thuys van Iacob, en{de} ick sal hem verbeyden.
Siet ick en{de} mijn kindere{n} die my die Heere ghegeuen heeft tot een teeken, ende tot een wonderlijck teeken in Israel, van den Heere der heyrscaren die daer woont inden berch Sion.
Ende als sij tot v lieden segghen sullen, vraghet vanden waersegghende duyuels, ende van vanden waersegghers die crijsselen in hen toouerien. En sal tvolck van zijnen Godt niet versoecken het visioen, voer die leuende van die dooden?
Tot die wet meer ende tot het ghetuyghenisse, eest dat zij niet en segghen nae dit woert, soo en sal hen der morghenstont licht niet wesen.
Ende hy sal daer doer gaen, ende hy sal vallen, ende hongher hebben, ende als hy hongher hebben sal, soo sal hy gram zijn, ende sal zijnen coninck vermalendijden, ende zijnen Godt, ende hy sal opwaerts sien.
Ende hy sal ter aerden sien, ende siet tribulacie ende duysternisse, ende onmachticheyt, ende anxt, ende veruolghende donckerheyt, ende hy en sal niet connen ontvlieden van sijnen anxt.
INden ierste{n} tijt is ghelicht geweest het lant van Zabulon, ende dlant van Nephthali, ende ten laetsten is beswaert gheweest den wech der zee ouer die Iordane, van Galilee der Heydenen.
Het volck datter wandelde, in duysternisse heeft een groot licht ghesien, den ghenen die int lantscap van die scaduwe des doots woonen es dlicht opghestaen.
Ghy hebt het volck vermenichfuldicht, maer ghy en hebt die blijscap niet groot ghemaect. Sy sullen hen voer v verblijden, ghelijck die hen verblijden in den oochst, ghelijck hen die verwinders verhueghen als sij den roof ghenomen hebben, als sij die roouen wtdeylen.
Want het iock van sijnen last, ende die roede zijnderscouderen, ende den scepter zijns verscatters hebdi verwonnen, als in den dach van Madian.
Want alle gheweldighe roouinghe es met gheruchte, ende dat cleedt met bloede ghemengt sal wesen ter verbrandinghen, ende een spijse des viers.
Want een cleyn kindeken es ons gheboren, ende een sone is ons ghegeuen, ende die heerscappie is gheworden op zijn scoudere, ende zijnen naem sal ghenoemt worden wonderlijck, raetsman, Godt, sterck, vader der toecomender werelt, Prince des vreedts.
Sijn heerlijcheyt sal vermenichfuldicht worden, ende des vreedts en sal gheen eynde wesen. Op den stoel van Dauid, ende op zijn rijck sal hy sitten, om dat te vestighen ende te verstercken doert ordeel, ende in rechtuerdicheyt, van nu voerts, ende tot inder eewicheyt. Die heete liefde des Heeren der heyrscaren sal dat doen.
Een woert heeft die Heere ghesonden in Iacob, ende tis gheuallen in Israel.
Ende alle tvolck van Ephraim salt weten, ende die te Samarien woonen, in houerdie ende grootheyt des herten segghende,
Die ghebacken steenen zijn gheuallen, maer wy sullen met viercante steenen timmeren, sij hebben die wilde vijchbomen affghehouwen, maer wy sullen daer voer ceder boomen veranderen.
Ende die Heere sal die vianden van Rasin verheffen bouen hem, ende zijn vianden sal hy in een gheruchte keeren
Syrien vanden oosten, ende die Philistijnen vanden westen, ende sij sullen Israel verslinden met gheheelen monde. In alle dese dinghen, soo en is zijn rasende gramscap niet affghekeert, maer sijn hant hant is noch wtghestrect,
ende mijn volck en is niet wederghekeert tot den ghenen die hem slaende is, ende den Heere der heyrscaren en hebben sij niet versocht.
Ende die Heere sal vernielen van Israel thooft ende den steert, den nederbuygher ende den bedwingher op eenen dach.
Die oude van veel iaren ende die eerlijcke dese is thooft, ende die Propheet leerende loghenen dese is den steert.
Ende die ghene die dit volck salich maken hen verleydende, en{de} die voer salich ghepresen worden, sullen neder ghestort worden.
Daer om en sal die Heere niet blijde zijn op sijn ionghelinghen, ende zijnder weesen ende weduwen en sal hy niet ontfermen. Want een ieghelijck es een Hypocrijt, ende een scalck, ende alle mont heeft sotheyt ghesproken. In alle dese dinghen en is zijn rasende gramscap niet affghekeert, maer zijn hant is al noch wtghestrect.
Want die ongoddelijcheyt is als een vier ontste-ken, sij sal bramen ende dornen verslinden, ende sij sal ontsteken worden in die dicte der bosschagien, ende sal te samen ghewonden worden in die houerdie des roocs.
In die gramscap van den Heere der heyrscaren is die eerde verstoort, ende tvolck sal wesen als een spijse des viers. Die man en sal sijnen broeder niet sparen.
Ende hy sal affwijcken ter rechter handt, ende sal hongher lijden, ende hy sal eten aen die rechte handt, ende niet versaet worden. Een ieghelijck sal tvleesch van sijnen arm verslinden, Manasses Ephraim, ende Ephraim Manassen, sij te samen teghen Iudam.
In alle dese dinghen en is sijn rasende gramscap niet affghekeert, maer zijn handt is noch wtghestrect.
VVee den ghenen die ongherechtighe wetten maken, ende die scrijuende hebben onrechtuerdicheyt ghescreue{n},
dat sij int recht die arme verdrucken souden, ende ghewelt doen der saken van die ootmoedighe mijns volcs, dat die weduwen souden haren roof zijn, ende dat sij die weesen beroouen soude{n}.
Wat suldi doen inden dach des ondersoeckens, ende der allenden die van verre coemt? tot wiens helpe suldi vlieden? ende waer suldi v glorie laten,
dat ghy niet ghebuycht en wort onder den bant, ende dat ghy metten ghedoodden niet en valt? Op alle dese dinghen soo en is zijn rasende gramscap niet affghekeert, maer noch is zijn handt wtghestrect.
Wee Assur hy is die roede mijnder rasender gramscap, ende den stock is hy, in haer lieder hant is mijn verbolghenheyt.
Totten bedrieghelijcken volcke sal ick hem seynden, ende teghen tvolck van mijnder rasender gramscap sal ick hem beuelen dat hy affneme die roouen, ende dat hy den roof rooue, ende stelle dat tot een vertredinghe als tslijck der straten.
Maer hy en salt alsoo niet achten, ende zijn herte en salt alsoo niet meyne{n}, maer zijn herte sal wesen om heel te vernielen, ende tot doodinghe van vele volcs.
Want hy sal segghen,
En zijn mijn princen oock niet te samen coninghen? En is Calano niet alsoo ghelijck Charcamis? ende en is Emath niet alsoo ghelijck Arphad? En is Samaria niet alsoo ghelijck Damascus?
Ghelijck mijn hant gheuonden heeft die rijcke{n} des affgodts, alsoo zijn hen affgods beelden van Ierusalem ende van Samarien.
En sal ick niet, ghelijck ick Samarien ende haren affgoden ghedaen hebbe, alsoe oock doen Ierusalem ende haren affgods beelden?
Ende tsal zijn als die Heere sal volbracht hebben alle zijn wercken opden berch Sion, ende in Ierusalem, sal ick besoecken op die vrucht van dat grootdadich herte des conincs Assur, ende op die glorie van die hoocheyt zijnder ooghen.
Want hy heeft gheseyt, In die stercheyt van mijnder handt heb ict ghedaen, ende in mijn wijsheyt heb ict verstaen, ende ick heb wtghenomen die palen der volcken, ende hen princen heb ick berooft, ende ick heb ter neder ghetrocken als machtich, die int hooghe saten.
Ende mijn hant heeft als eenen nest gheuonden die stercheyt der volcken, ende ghelijck die eyeren vergadert worden die verlaten zijn, alsoo heb ick alle dlandt vergadert, ende daer en heeft niet een gheweest die den vloghel roerde, ende den beck open dede, ende teghen creesch.
Sal een bijl glorieren teghen hem die daermede houwet? oft sal een saghe haer opheffen teghen hem daer sij aff ghetrocken wort? ghelijck oft een roede haer ophief teghen hem diese opheft, ende dat eenen stock hem verhief, die emmer een hout is.
Daer om sal die heerscappende Heere der heyrscaren, in zijn vette een magherheyt seynden, ende onder zijn glorie onsteken sal sij bernen als een berninghe des viers.
Ende dlicht van Israel sal wesen int vier, ende zijn heylighe in die vlamme, en{de} die sal ontsteken worden, ende zijn dornen ende bramen sullen onsteken ende verslint worden op eenen dach.
Ende die glorie van zijn bosschagie, ende van zijnen carmelus sal van die ziele totten vleesche verteert worden, ende hy sal van veruaertheyt vluchtich wesen.
Ende die bleuelinghen van die houten zijnder bosschagien sullen om die luttelheyt ghetelt worden, ende een kint salse scrijuen.
Ende tsal wesen op dien dach, dat het ouerblijfsel van Israel, ende die ghene die ghevloden zijn van Iacobs huys, voerts niet meer stuenen en sullen opden ghenen die hen slaet. Maer het sal stuenen op den Heere den heylighen van Israel in die waerheyt.
Die bleuelinghen sullen bekeert worden, die bleuelinghen (seg ick) van Iacob tot Godt den stercken.
Want eest dat v volck Israel wesen sal als dat sandt vander zee, soo sullen die bleuelinghen daer aff bekeert worden. Een vercorte voleyndinghe sal oueruloedige rechtuerdicheyt brenghen.
Want een voleynden ende vercortinghe sal die Heere die Godt der heyrscaren maken int midden van alle der eerden.
Daer om dit seyt die Heere die Godt der heyrscaren. En wilt niet vreesen mijn volck bewoonder van Sion van Assur, metter roeden sal hy v slaen, ende zijnen stock sal hy op v heffen inden wech van Egypten.
Want noch een weynich, ende een luttelken, ende mijn verbolghentheyt, en{de} mijn rasende gramscap sal voleynden ouer hen groot misdaet.
Ende die Heere der heyrscare{n} sal ouer hen verwecken een gheessele, na die plaghe van Madian in die steenroetse Oreb, ende zijn roede op die zee, ende hy sal die opheffen in den wech van Egypten.
Ende tsal wesen in dien dach dat zijnen last aff ghenomen sal worden van uwer scoudere, ende zijn iock van uwen halse, ende dat iock sal verrotten va{n} daensicht der olien.
Hy sal comen in Aiath hy sal doergaen in Magron by Machmas sal hy sijn vaten beuelen.
Sy sijn haestelijck doer ghegaen. Gabaa is onsen stoel Rama is verbaest gheweest. Sauls Gabaath is ghevloden,
briescht met uwer stemmen ghy dochter van Gallim, Kenmerct Laisa ghy arme Anathoth.
Medemena is verhuyst ghy bewoonders van Gabim wort versterct.
Het is noch dach datmen in Nobe staen mach. Hy sal zijn handt roeren opden berch der dochter van Sion, opden hueuele van Ierusalem.
Siet, die heerscapper de Heere der heyrscaren sal dat fleschken breken met veruaertheden, ende dlanck ghewassen hout der hoochden sal affghehouden worden ende die hooghe sullen verneerdert worden.
Ende die dicte der bosschagien sullen aff ghehouwen worden metten yser, ende Libanus sal met die hoochden vallen.
ENde daer sal een roede wtgaen van die wortele van Iesse, ende een bloeme sal wt haer wortele opgaen.
En{de} op hem sal rusten den gheest des Heeren, den gheeft der wijsheyt, en{de} des verstants, den gheest des raets, en{de} der stercheyt den gheest der wetenheyt, en{de} der goedertierenheyt.
En{de} hem sal veruullen den gheest van die vreese des Heeren. Hy en sal nae dat ghesichte der ooghen niet ordeelen, noch nae tghehoor der ooren en sal hy niet straffen.
Maer hy sal in die rechtuerdicheyt die arme ordeelen, en{de} hy sal in die gherechticheyt straffen voer die saechtmoedighe der eerden, en{de} hy sal deerde slaen met die roede sijns monts, en{de} met den adem sijnder lippen sal hy den ongoddelijcken doode{n}.
En{de} rechtuerdicheyt sal den gordel sijnder lendenen wesen, ende tghelooue eenen riem sijnder lendenen.
Die wolf sal metten lamme woonen, ende den lupaert metten ionghen boxkens rusten. Het calf ende den leuw ende tscaep sullen tsamen woonen, ende een cleyn kindeken salse drijuen.
Het calf ende de{n} beyre sullen weyden, hen ionghen sullen tsamen rusten, eu{de} den leuw sal als eene{n} osse caff eten.
En{de} een sprakeloos kint vander borst sal ghenuecht hebben opt cot va{n} een slanghe, en{de} int hol va{n} den Basiliscus sal een ghespeent kint sijn hant steken.
Sij en sullen gheen hinder doen oft dooden op mijnen gheheelen heylichen berch, want die eerde in veruult met die kennisse des Heeren, als die wateren der zee ouerdeckende.
In dien dach die wortel van Iesse die daer staet ten teeken der volcken dese sullen die Heydenen bidden, ende sijn graff sal glorioes wesen.
Ende tsal wesen op dien dach, dat die Heere sal ten tweeden zijn handt daer toe doen, om te besitten dat ouerblijfsel zijns volcs, dat achter ghelaten sal worden vanden Assiriers, ende van Egypten, ende van Phethros, ende van der Morianen lant, ende van Elam, ende van Se{n}naar, ende van Emath, en{de} van die eylanden der zee.
En{de} hy sal een teeken opheffen in die natien, en{de} hy sal vergaderen die voervluchtighe van Israel. En{de} die verstroydde va{n} Iuda sal hy vergadere{n} va{n} die vier hoecken der aerden.
En{de} die nydicheyt van Ephraim sal affghenomen worden, en{de} die vianden van Iuda sullen vergaen. Ephraim en sal Iudam niet benyden, en{de} Iudas en sal niet strijde{n} teghen Ephraim.
En{de} sij sullen vlieghen op die scouderen van Philisthijm, doer die zee, sij sullen tsame{n} beroouen die kinderen vanden oosten. Idumeen en{de} Moab sullen ghebodt van haerder hant sijn, en{de} die kinderen van Ammon sullen onderdanich sijn.
En{de} die Heere sal verwoeste{n} die tonghe der zee van Egypten, en{de} hy sal sijn hant opheffen op de{n} vloet, in die stercheyt sijns gheests, en{de} hy sal dien deylen in seuen riuieren, alsoo dat die ghescoeydde daer doer sullen gaen.
Ende daer sal eenen wech sijn mijnen ouerghebleuen volcke, dat achterghelaten sal worden vanden Assiriers, ghelijc alst Israel gheweest heeft opden dach als hy wten lande van Egypten opghinck.
ENde ghy sult segghen op dien dach. Ick sal v belyden Heere, want ghy hebt op my gram gheweest, uwe rasende gramscap is ghekeert, ende ghy hebt my vertroost.
Siet Godt is mijn salichmakere, ick sal ghetrouwelijck doen, ende ick en sal niet vreesen, want mijn stercheyt ende mijnen loff is die Heere, ende hy is my gheworden ter salicheyt.
Ghy sult wateren sceppen in blijscappe, wt des salichmakers fonteynen.
Ende ghy sult segghe{n} op dien dach. Belijdt den Heere, ende aenroept sijnen naem, maect kenlijck in die natien zijn vonden, weest ghedachtich dat sijnen naem verhauen is.
Singhet den Heere, want hy heeft grootdadelijck ghedaen, vercondicht dat in gheheel aertrijck.
Verhuecht v ende loeft ghy wooninghe van Sion, want die heylighe van Israel is groot int midden van v.
DEn last van Babilonien, den welcken ghesien heeft Isaias Amos sone.
Op den neuelachtighen berch heft op dat teeken, verheft die stemme, heft op die handt, ende laet die vorsten in die poorten gaen.
Ick heb mijnen gheheylichden beuolen, ende ick heb mijn stercke gheroepen in mijn gramscappe, hen verhueghende in mijn glorie.
Die stemme der menichten is op die berghen, als van veel volcs, een stemme der coninghen ende der vergaerder Heydenen. Die Heere der heyrscaren heeft beuolen der ruyterscap der orloghen,
comende van verren lande van die wterste des hemels. Die Heere ende die vaten van sijn rasende gramscap, om te verderuen alle dlant.
Huylt, want den dach des Heeren is nae by, als een verwoestinghe sal hy vanden Heere comen.
Daer om sullen alle handen lam worden, ende alle menschen herte sal verdwijnen,
en{de} in stucken ghewreuen worden. Stercten ende pijnen sullen hen beuanghen, als een barende vrouwe sullen sij pijne lijde{n}, een ieghelijck sal tot sijnen naesten verbaest sijn verbrande aensichte{n} sullen hen aensichten sijn.
Siet de{n} dach des Heeren sal comen wreet, ende vol van verbolghenthede{n}, en{de} gramscappe{n}, en{de} rasende tore{n} om die aerde te stellen in verwoestheden, ende om haer sondaers te verniele{n} va{n} haer.
Wa{n}t die sterre{n} des hemels ende haer scijnsel en sulle{n} hen licht niet wtspraeyen, die sonne is verduystert in haren opganck, ende die mane en sal niet blincken in haer licht.
Ende ick sal versoeck doen op die quaden der werelt, ende teghen die ongoddelijcke hen boosheyt, ende ick sal doen rusten die houerdie der ongheloouigher, ende die vermetelijcheyt der stercker sal ick vernederen.
Costelijcker sal een man sijn dan gout, en{de} een me{n}sch dan fijn ghesuyuert gout.
Daer ouer sal ick den hemel verstooren, ende die eerde sal beroert worde{n} va{n} haer plaetse, om die verbolghentheyt des Heeren der heyrscaren, ende om den dach van die gramscap sijns rasende torens.
Ende tsal wesen als een vliedende dasken, ende ghelijck een scaep, ende daer en sal niema{n}t sijn die vergadere, een ieghelijck sal hem tot sijn volck keeren, ende sij sullen elck tot hen lant vlieden.
Alle die gheuonden wort sal ghedoodt worden, ende alle die ouercoemt sal doert sweert vallen.
Hen cleyn kinderen sullen doodt ghestooten worden voor hen ooghen, hen huysen sullen berooft worden, ende hen huysvrouwen sullen gheschent worden.
Siet ick sal op hen verwecken die Meden, die gheen siluer en sullen soecken, noch gout en sullen willen,
maer met pijlen sullen sij die cleyn kinderen dooden, ende den suyghenden kin-deren vanden buyck en sullen sij niet ontfermen, ende op die kinderen en sal hen ooghe niet sparen.
Ende Babilon die gloriose onder die conincrijcke{n} heerlijck in die houerdie der Chaldeen sal wesen ghelijck die Heere omgheworpen heeft Sodomam en{de} Gomorrham.
Sy en sal niet bewoont worde{n} tot ten eynde toe, ende sij en sal niet ghefundeert worde{n} van tgheslachte tot gheslachte, noch die Arabier en sal daer sijn tenten niet stellen, noch die herders en sullen daer niet rusten.
Maer daer sullen beesten rusten, ende hen huysen sullen vol draken worden, en{de} daer sullen struysen woonen, en{de} die ghehaerde wildemans sullen daer springhen,
en die wlen sullen malcanderen teghen roepen in haer huysen, ende die meerminnen in die tempelen der wellustichede{n}.
HEt is by dat sijnen tijt come, ende sijn daghen en sullen niet langhe wtgestelt worde{n}. Want die Heere sal Iacobs ontferme{n}, en{de} hy salder noch verkiesen van Israel, en{de} hy salse doen rusten op hen eerde, die vreemdelinck sal tot hen versaemt worden, ende hy sal den huyse va{n} Iacob aencleuen.
Ende die volcken sullense houden, en{de} sij sullense aen brenghen tot in hen plaetse, ende thuys van Israel salse besitten op die eerde des Heeren tot knechten ende dienstvrouwen, en{de} sij sullen wesen vanghende die ghene die hen gheuanghen hadden, en{de} sij sullen hen verscatters tonderbrenghe{n}.
Ende tsal wesen in dien dach als die Heere v sal rust ghegheuen hebben van uwen arbeyt, ende va{n} uwer fortsen, ende van den harden dienst, waer mede ghi te vooren ghedient hebt,
dat ghy sult opnemen dese parabele teghen den coninck van Babilonien, ende segghen. Hoe heeft die verscatter opghehouden? hoe heeft de{n} tribuyt gherust?
Die Heere heeft heel in stucken ghebroken den stock der ongoddelijcker, die roede van die heerscappende,
die volcken slaende met onwerdicheden, met een ongheneselijcke wonde, die Heydene{n} tonderbrenghe{n}de in rasender gramscappe{n} wredeelijck veruolghe{n}de.
Alle eertrijck heeft gherust ende stil gheweest, sij heeft blijde gheweest, en haer verhuecht,
die abeel boomen sijn oock blijde gheweest ouer v, ende die ceederboomen van Libanus, van dat ghy gheslapen hebt soo en isser niemant opghecomen, die ons affhouden soude.
Die helle beneden is verstoort gheweest ten ontmoete van uwer toecomste, sij heeft v die ruesen verwect. Alle die princen der eerden sijn opghestaen van haren stoelen, alle die princen der natien.
Sij sullen alle gader antwoerden en{de} tot v segghen. Ghy sijt oock ghewont ghelijck wy, ons ghelijck sijdi gheworden.
V hoouerdie is totter hellen toe nederghetrocken, v doot lichaem is neder gheuallen, onder v sal die motte ghestroyt worden, en{de} v decsel sullen wormen sijn.
Hoe sijdi vanden hemel gheuallen Lucifer, die smorghens vroech op ginct? hoe sijdi nedergheuallen ter aerden ghy die de Heydenen wondet?
die in v herte seydt. Inde{n} hemel sal ick opclimmen, bouen Godts sterren sal ick mijne{n} stoel verheffen, ick sal sitten opden berch des testaments, in die noort sijden.
Ick sal climmen bouen die hoocheyt der wolcken, ick sal ghelijck wesen den alderhoochsten.
Maer nochtans soo suldi ter hellen neder ghetrocken worden in die diepte des poels.
Die v sien sullen, die sullen hen tot v neyghen, ende v va{n} verre aensien. En is dit niet die ma{n} die daertrijc verstoort heeft, die den conincrijcken ghewelt ghedaen heeft,
die de werelt verwoest ghestelt heeft, en{de} haer steden verdoruen, en{de} haren gheuanghenen en heeft hy den kercker niet ope{n} ghedaen?
Alle die coninghe{n} der Heydenen sijn allegader ontslape{n} in glorie, een ieghelijck man in sijn huys.
Maer ghy sijt verworpen van uwen graue, als een onnutte plante, besmet, ende omwonden metten ghenen die ghedoot sijn metten sweerde, ende die nederghedaelt sijn, tot die fundamenten des poels, als een verrotte doode prije.
Ghy en sult gheen gheselscap hebben oock niet met hen in die begrauenisse, want ghy hebt v lant bedoruen, ghy hebt v volck ghedoodt. Inder eewicheyt en sal niet ghenoemt worden het saet der alderquaetsten.
Bereyt zijn kinderen ter doodinghen om haerder vaderen ongherechticheyt, sij en sullen niet opstaen, noch sij en sullen die eerde niet beeruen, noch sij en sullen daensicht va{n} der werelts steden niet veruullen.
Ende ick sal ouer hen opstaen seyt die Heere der heyrscaren, ende ick sal te niet doen den naem van Babilonien, ende die bleuelinghen, ende dat spruytsel, ende tgheslachte, seyt die Heere.
Ende ick salse stellen tot een erffenisse des eghels, ende tot broeken der wateren, ende ick salse vaghen met den besseme wryuende seyt die Heere der heyrscaren.
Die Heere der heyrscaren heeft ghesworen segghende, Eest dat niet zijn en sal als ick ghemeynt hebbe, ende ghescieden alsoo ict metter herten ouerleydt hebbe.
Dat ick den Assirier vernielen sal in mijn lant, ende op mijn berghen hen vertreden, ende sijn iock sal van hem affghenomen worden, ende sijnen last sal van hen scoudere ghenomen worden.
Dats de{n} raet dien ick ghedacht hebbe ouer alle dlant, ende dit is die wtghestrecte hant ouer alle die Heydenen.
Want die Heere der heyrscaren heuet gheordineert, ende wie salt moghen van onweerden maken? ende sijn hant is wtghesteken, ende wie sal die affkeeren?
Int iaer doen die coninck Achaz ghestroruen is, soe is desen last ghesciedt.
En verblijdt v niet ghy gheheel lant van Philisthijm, want die roede van uwen slagher is in cleyn stucke{n} ghebroken, want van der slanghen wortele sal eene{n} Basiliscus wtcomen, ende sijn saet verslindende den voghel.
Ende die ierste gheborene der armen sulle{n} ghevoedt worden, en{de} die arme sullen met betrouwe rusten, ende ick sal doer den hongher v wortel doen vergaen, ende v bleuelinghen sal ick dooden.
Huylt ghy poorte, roept ghy stadt, gheheel Philistheen lant is neder gheworpen. Want vanden noorde{n} sal den roock comen, en{de} daer en is gheen die sijn scare ontvlieden sal.
Ende wat salmen antwoerden den boden des volcs? Dat die Heere heeft Sion ghefundeert, ende daer in sullen die arme sijns volcs hopen.
DEn last van Moab, want des nachts Armoab verwoest is, soe heeft sij gheswege{n}, want des nachts den muer, van Moab verdorue{n}, soe heeft sij ghesweghe{n,}
Dat huys is opgheclommen ende Dibon tot die hoochden om te weenen ouer Nabo, en{de} ouer Medaba sal Moab huylen. In alle sijn hoofden sal caluheyt wesen, en{de} alle baert sal ghescoren worden.
In haer drijsceydighe weghen sijn sij omgort met sacken, op haer daken en{de} in haer straten is alle ghehuyl nederghedaelt tot weeninghe
Hesebon ende Eleals sal roepen, tot Iasa toe is hen stemme ghehoort, daer ouer sullen die bereydde ten strijde van Moab huylen, haer ziele sal tot haer seluen huylen.
Mijn herte sal tot Moab roepen, haer hantboome{n} tot Segor, die veerse va{n} drij iaren, wa{n}t door den opganc van Luith salse weenende opgaen, en{de} inden wech Oronaim sulle{n} sij het gheroep der droeffenisse opheffen,
Wa{n}t die wateren Nemrim sullen verlaten wesen, wa{n}t het cruyt is verdroocht, dat groeytsel is vergaen, alle groenicheyt is verstoruen.
Nae die grootheyt des wercs is oock hen versoecken, tot die beke der wilghe{n} sullen si hen leyden,
want dat gheroep sal o{m}megaen die pale van Moab, tot Ballim sal sijn ghehuyl sijn, ende totten put Elim is sijn gheroep,
Wa{n}t die wateren va{n} Dibon sijn met bloet veruult, want ick sal op Dibon meerderinghe{n} stellen den ghene{n} die van Moab vlieden sulle{n} den leeuwe, en{de} den bleuelinghe{n} des lants.
SEndt wt Heere het lam den heerschapper der aerden, vanden steen der woestijne{n} totten berch der dochter van Sion.
En{de} hy sal sijn als eene{n} vliede{n}de voghel, en{de} als ionghe voghelkens wten nest wech vlieghe{n}de, alsoo sulle{n} die dochteren van Moab wesen inden doorganc van Arnon.
Aengaet den raet, versaemt den raet, stelt als inden nacht v scaduwe inden middach, bergt die vliede{n}de, en{de} die dwale{n}de en melt niet.
By v sullen mijn vluchtighe woonen, Moab weest hen verberghinge voor des verderuers aensicht, want het ghestubbe is voleynt, die allendighe is ten eynde ghebracht, hy is ontbroke{n} die deerde betredde.
En{de} den richters stoel sal in die bermherticheyt bereydt worden, en{de} hy sal daer op sitte{n} in die waerheyt in Dauids tabernakel ordeelende en{de} soeckende het ordeel en{de} haestelijc gheuende dat recht is.
Wij hebbe{n} ghehoort die hoouerdie van Moab, hy is seer hoouerdich, sijn houerdie ende sijn vermetelijcheyt en{de} sijn verbolgentheyt is meerder dan zijn stercheyt.
Daerom sal Moab huylen, tot Moab, hy sal altemael huyle{n}, den ghene{n} die hen verblijden, opden muer vanden ghebacken steenen spreect sijn plaghen,
want die voorstede{n} van Hesebon sijn verwoest, en{de} den wijngaert van Sabama hebben die heeren der Heydene{n} affghehouwe{n}, haer rancskens sijn tot Iazer ghecomen, sij hebben ghedoelt in die woestijne, zijn rancken sijn verlaten gheweest, sij zijn ghegaen ouer die zee.
Daer ouer sal ic screyen in die weeninghe Iazer den wijnghaert van Sabama, ick sal v droncken maken met mijnen tranen Hesebon en{de} Eleale, wa{n}t ouer uwe wijnsnijdinghe, en{de} ouer uwen oochst is die stemme der treeders gheuallen.
En{de} die blijscap en{de} dat verhueghen sal affghenome{n} worde{n} vande{n} Carmelus, en{de} in die wijngaerden en sal hi niet verhueghen noch iolijt maken, den wijn en sal hi in die persse niet treden, die dien plach te treden, die stemme der treeders heb ick wechghenomen.
Daer ouer sal mijnen buyck tot Moab als een herpe gheluyt maken, en{de} mijn inghewant totte{n} muer vanden ghebacken steenen.
En{de} tsal zijn, alst openbaer wesen sal dat Moab gearbeyt heeft op sijn hoochden, dat hy sal inghaen tot sijn gheheylichde plaetsen om te bidden, ende hy en sal des niet vermoghen.
Dat is dwoort dat die Heere ghesproke{n} heeft tot Moab van doe{n}.
En{de} nu heeft die Heere ghesproken segghende. Binnen drij iaren als die iaren van eenen huerlinc sal die glorie van Moab wechghenomen worden ouer alle dat veel volck, ende tsal ghelaten worden cleyn ende weynich, in gheender manieren vele.
DEn last va{n} Damascus: Siet Damascus sal ophouden een stadt te sijne, en{de} si sal sijn als eenen hoop steene{n} in die veruallinghe.
Die verlaten steden van Aroer sulle{n} voor die cudden wesen, en{de} die sullen daer rusten, en{de} daer en sal niemant sijn diese veruare.
En{de} die helpe sal ophouden va{n} Ephraim, en{de} het rijck van Damasco, en{de} die bleuelinghen van Syrien sullen als die glorie der kindere{n} va{n} Israel wesen, seyt die Heere der heyrscaren.
Ende tsal sijn in die{n} dach, dat die glorie van Iacob sal vermindert worde{n}, ende die vetticheyt sijns vleeschs sal verdwijnen.
En{de} hy sal wesen als vergaderende inde{n} oochst datter ouerbleue{n} is, en{de} sijne{n} arm sal aren vergadere{n}, en{de} hy sal sijn als een die is aren soeckende in die valleye van Raphaim.
En{de} in hem sal achterghelaten worden als eenen wijndruyf, en{de} gelijc een affslaen des olijfbooms van twee oft drij olijuen in dopperste vande{n} tack, oft van viere oft vijue in haer toppen soo sijn haer vruchten, seyt die Heere Israels Godt.
In dien dach sal die mensch gheneycht worden tot sijnen makere, en{de} zijn ooghen sullen tot den heylighen van Israel aensien,
en{de} hy en sal niet gheneycht worden tot die outaren die zijn handen ghemaect hebben, en{de} dat sijn vingheren ghewracht hebben en sal hy niet aensien, die boschkens en{de} die affgods tempels.
In dien dach sullen die steden van sijnder stercheyt verlaten zijn ghelijck ploeghen, en{de} die coren saden die achterghelaten waren van daensicht der kinderen van Israel, en{de} ghy sult verwoest wesen
want ghy vergeten hebt Godt uwen salichmaker, en{de} ws stercke helpers en hebdi niet ghedachtich gheweest, daerom suldi planten een ghetrouwe plantinghe, en{de} ghy sult vreemt saet saeyen.
In den dach van uwer plantinghe{n} sal den wilden wijngaert gheworden sijn, en{de} des morghens vroech sal v saet bloeyen, den oochst is wechghenome{n} inden dach der erffenissen, en{de} hi sal swaerlijc bedroeft zijn.
Wee der menichten van veel volcken, als een menichte der zee gheluyt gheuende en{de} gherucht der scharen als tgheluyt van veel wateren.
Die volcken sullen gheluyt make{n} alst tgheluyt van oueruloeyende wateren, en{de} hy sal hem straffen, ende hy sal verre vliede{n}, en{de} hy sal wech ghenomen worde{n} als dat stof der berghen van daenschijn des wints, en{de} als een onweder voor den tempeest.
Inden tijt des auonts, en{de} siet verstooringhe inden morghenstont, en{de} hy en sal niet blijuen staende, dit is tdeel der gheender die ons verdoruen hebben, ende dlot der gheender die ons beroouen.
VVee den lande van die cimbale der vloghelen, dat daer is ouer die vloeden van Moriane{n} lant,
dat in die zee boden sendt, en{de} in vaten van pampier op die wateren. Gaet henen ghi rassche enghelen totten wtgherecten en{de} ghescoorde{n} volcke, totten veruaerlijcken volcke, nae dwelcke gheen ander en is, totten wachtende ende vertreden volcke, wiens vloeden haer lant berooft hebben.
Alle ghy bewoonders der werelt die op daertrijc woo{n}t alst teeken opghehauen sal worden op die berghen suldijt sien, ende tgheclanck des trompets suldi hooren,
want dit seyt die Heere tot my. Ick sal ruste{n}, en{de} ick sal aenmercken in mijn plaetse, ghelijck dat middaechs licht claer is, en{de} als een volcke des dauws in die daghen des oochsts,
want voor den oochst is hy gheheel wt ghebloeyet, en{de} die onrijpe volcomenheyt sal wtspruyten, en{de} sijn taxkens sullen affghesneden worden met sickelen, en{de} die achterghelaten worden, sullen affghesneden, en{de} wtgheslaghen worden.
En{de} sij sullen tsamen ghelaten worden den voghelen der berghen, en{de} den beesten der aerden, en{de} door eene{n} eewige{n} somer sulle{n} op hem die voghelen wesen, en{de} alle die beesten der aerden sullen op hem winteren.
In dien tijt sal een ghifte ghebrocht worden den Heere der heyrscaren, vanden wtghetrocken en{de} ghescoorden volcke, vanden veruaerlijcken volcke, na dwelc gheen ander gheweest en heeft, vant verwachtende ende vertreden volcke, welcs vloeden haer lant berooft hebben, totter plaetsen vanden naem des Heeren der heyrscaren, den berch van Sion.
DEn last van Egipten. Siet die Heere sal climme{n} op ee{n} lichte wolcke, en{de} hi sal come{n} in Egipten, en{de} die afgods beelden van Egipten sullen tsamen beroert worde{n} van sijn aensicht ende therte van Egipten sal verdwijnen int midden van haer.
En{de} ic sal die Egiptenaers teghe{n} die Egiptenaers te gader doen loopen, en{de} een man sal strijde{n} teghen sijnen broeder, en{de} een man teghen sijne{n} vrint en{de} deen stadt teghen dander stadt, deen rijck teghen dander rijck.
En{de} den gheest va{n} Egipten sal verscoort worden in sijn binne{n}ste inghewant, en{de} sijnen raet sal ick ter neder worpen, ende sij sullen vraghen hen afgods beelden, en{de} hen waersegghers, en{de} die waersegghende duyuels binnen hebben, en{de} die tooueraers.
Ende ick sal Egipten leuere{n} in die handen der wreeder heeren, en{de} een sterck coninc sal heerscappie ouer hen hebben, seyt die Heere, die Godt der heyrscare{n}.
En{de} dwater sal verdrooghe{n} vander zee, en{de} den vloet sal verlaten worden, en{de} verdrooghen.
En{de} die vloede{n} sullen vergaen, die riuieren der dijcken sullen vermindert worde{n} en{de} verdroocht. Dat riet en{de} die biesen sullen verdwijne{n},
den gront va{n} die riuiere sal ghebloot worden van sinen oorspronck, ende alle vochticheyt des ghesaeyt saets sal verdroocht worde{n} tsal verdorren, en{de} ten sal niet sijn.
En{de} die visschers sullen truere{n} en{de} sij sullen alle droefheyt maken die den visch haec inden riuier worpen, en{de} die het net wtspraeyen ouer daensicht der wateren sullen verdwijnen.
Sij sullen bescaemt worden die int vlas wrachten, vlechtende en{de} weuende subtijle wercke{n}.
En{de} haer waterachtige plaetsen sullen verdorrende sijn, alle die putte{n} maecten om visschen te vanghen.
Dwaes sijn die princen van Taphneos, die wijse raetslieden van Pharao hebben onwijsen raet ghegheuen, hoe segt ghy tot Pharao. Ic ben een kint der wijser, een kint der ouder coninghen?
Waer sijn nv v wijse? laetse v vercondighen, ende v te kennen gheuen wat die Heere der heyrscaren ghedacht heeft ouer Egipten.
Dwaes sijn gheworden die princen van Taphneos die princen van Nemphis sijn verdwijnt, sij hebben Egipten bedroghen, den hoeck van sijnen volcken.
Die Heere heeft int midden van henlieden ghemenghet den gheest der swijmelinghe{n}, en{de} sij hebbe{n} Egipten doen dolen in alle sijn werck, ghelijck een droncken en{de} brakende mensch doelt.
En{de} Egipten en sal gheen werck hebben, dwelck een hooft make en{de} eenen steert nederbuyghende, en{de} bedwinghende.
In dien dach sal Egipten wesen als vrouwen, en{de} sij sullen verbaest sijn en{de} vreesen van daensicht der beroerten vander hant des Heeren der heyrscaren, die hy roeren sal op haer.
Ende dlant van Iuda sal Egipten wesen tot ee{n} veruaertheyt, alle die des ghedachtich sal wesen, die sal hem verscroomen van dae{n}sicht des raets des Heeren der heyrscaren, den welcke{n} hy ghedacht heeft ouer haer.
In die{n} dach sulle{n} daer vijf steden wesen int lant van Egipten, sprekende die tale van Chanaan, en{de} swerende byden Heere der heyrscaren. Die stadt der sonnen sal deen ghenoemt worden.
In dien dach sal daer eenen outaer des Heeren sijn int midden des lants van Egipten, en{de} den tytel des Heere{n} by haer pale,
en{de} die{n} sal wesen tot een teeken, en{de} een ghetuyghenis den Heere der heyrscare{n} int lant van Egipten, Want sij sullen roepen totten Heere van daensicht des gheens diese quelt, en{de} hy sal hen sende{n} eene{n} salichmaker, en{de} vooruechtere diese verlosse.
Ende die Heere sal ghekent worden van Egipten, en{de} die Egiptenaren sullen den Heere kennen, in dien dach, en{de} sij sullen hem goddelijcke eere bewijsen met slachofferanden en{de} ghiften, en{de} sij sulle{n} den Heere gheloften ghelouen, en{de} betalen.
En{de} die Heere sal Egipten met een plaghe slaen ende hy sal haer ghenesen, en{de} sij sullen wederkeeren totte{n} Heere, ende hy sal met hen vernoecht worden, en{de} hy salse ghenesen.
In dien dach sal daer eene{n} wech wesen van Egipten tot die Assiriers, ende die Assirier sal in Egipten comen, en{de} die Egiptenaer in die Assiriers. Ende die Egiptenaren sullen Assur dienen.
In dien dach sal Israel die derde sijn den Egiptenaer en{de} den Assirier, een ghebenedijdinghe int midden der eerde{n}
welck die Heere der heyrscaren ghebenedijt heeft, segghende. Ghebenedijt sij mijn volck van Egipte{n} ende dwerck mijnder hande{n} den Assirier, maer mijn erffenisse is Israel.
INt iaer als Tharthan ghecomen is in Azoten doen hem ghesonden hadde Sargon die coninc va{n}den Assiriers, en{de} hi ghestreden hadde teghen Azoten en{de} die inghenomen hadde.
In die{n} tijt heeft die Heere ghesproken in die hant van Isaias Amos sone segghe{n}de. Gaet en{de} ontbint den sack van uwen lendenen, en{de} v schoenen neemt wech van uwen voeten. En{de} hy heeft alsoo ghedaen, ghaende naect en{de} onghescoeydt.
En{de} die Heere heeft gheseyt. Ghelijc mijn knecht Isaias ghewandelt heeft naect en{de} onghescoeydt, soo salder een teeken en{de} een wonderwerck wesen van drij iaren ouer Egipte{n}, en{de} ouer dat Morianen lant,
alsoo sal die coninck van Assirien voorts drijuen die gheuanghenisse va{n} Egipten, en{de} die oueruoeringhe van der Morianen lant, den ionghen en{de} den ouden, den naecten en{de} den ongescoeydden, met ontdecte{n} billen tot versmaetheyt va{n} Egipten.
En{de} sij sullen vreesen en{de} beschaemt wesen van dat Morianen lant, hen hope, en{de} van Egipten hen glorie.
Ende die bewoonder van dit eylant sal segghen in dien dach. Siet dit was onse hope tot die welcke wij gheuloden hebben ter helpen, dat sij ons verlossen souden van daensicht des conincs van Assirien, ende hoe sullent wij moghen ontulieden.
DEn last van die woestijne der zee. Ghelijck die stormen comen wt den zuytwesten, soo coemt hy van die woestijne, va{n} dat veruaerlijck lant.
Een hart visioen is my ghebootscapt, wie ongheloouich is die doet onghetrouwelijc, en{de} die ee{n} verderuer is die verderft. Climt op ghy Elam. Belegtse ghy Mede, alle sijn suchtinghe heb ic doen op-houden.
Daerom sijn mijn lendenen met pijne veruult, een bangicheyt heeft my beuanghen als die ba{n}gicheyt van een barende vrouwe, ick ben ter neder gheuallen doen ict hoorde. Ick ben heel ontstelt gheweest doen ict sach.
Mijn herte is verdwenen, die duysternissen hebbe{n} mi heel verbaest ghemaect. Babilon mijn beminde is my ghestelt tot een myrakel.
Stelt die tafel, siet toe in die wachtplaetse, ghietende en{de} drinckende princen staet op, neemt aen de{n} scilt
want dit heeft my die Heere gheseyt. Gaet, en{de} stelt eenen wachter, ende dat die vercondighe alle dat hy sij.
Ende hy heeft ghesien eenen waghen van twee rijders, eenen opclimmer des ezels, en{de} eenen opclimmer des kemels, en{de} hy heeft naerstelijck bescouwet met veel aensiens.
Ende den leeuw heeft gheroepen op die wachtplaetse des Heeren ben ick, stae{n}de ghestadelijc de{n} dach door en{de} op mijn wachte ben ick stae{n}de gheheel nachten.
Siet hier coemt een rijde{n}de ma{n} op eene{n} waghe{n} va{n} twee peerde rijders, en{de} hi heeft geantwoort en{de} gheseyt. Gheuallen, gheuallen is Babylon, en{de} alle die ghesneden beelden van haren goden sijn in stucken ghebroke{n} teghen die eerde.
Mijn dorsschinghe, en{de} mijn dorschuloers dochter tghene dat ick ghehoort hebbe vanden Heere der heyrscare{n} Israels God, dat heb ick v vercondicht.
Den last va{n} Duma. Daer roept een tot my van Seir, Wachter wat ist vanden nacht? wachter wat ist vande{n} nacht?
Die wachter heeft gheseyt. Den morgensto{n}t coe{m}t en{de} den nacht, ist dat ghy vraecht, soo vraget, keert v o{m} coe{m}t.
Den last in Arabie{n}. In die bosscagie des auo{n}ts suldi slapen, in die pade{n} van Dedanim
ontmoete{n}de bre{n}gt den dorstighe{n} water, die woo{n}t int suyde{n} lant, loopt met broode{n} den vliedende tegen,
wa{n}t va{n} dae{n}sicht der sweerden sijn sij gheuloden, van daensicht des aencomende sweerts, van daensicht des ghespa{n}nen boochs, van daensicht des swaren strijts,
want dit seyt die Heere tot my. Al noch binnen eenen iare als binnen eens huerlincs iaer, ende alle die glorie van Cedar sal wech ghenomen worden.
Ende die bleuelinghen van tghetal der stercker schutters van Cedars kinderen sullen ghemindert worden, want die Heere Israels Godt heuet ghesproken.
DEn last va{n} die valleye des ghesichts. Wat is v oock dat ghy opgheclommen sijt, ende ghy alle op die daken?
Vol gheroeps, ghy volle stadt, ghy verhuege{n}de stadt, v ghedoodde en sijn gheen ghedoodde metten sweerde, noch ghestoruen in die orloghe.
Alle uwe prince{n} sijn te samen gheuloden, en{de} sij sijn hardelijck ghebonden, alle die daer gheuonden zijn die zijn te samen ghebonden, sij sijn verre wech gheuloden.
Daerom heb ick gheseydt. Gaet wech van my, ic sal bitterlijc weenen, en wilt daer niet nae staen dat ghy my soudt vertroosten va{n} die verwoestheyt des dochters mijns volcs,
Want den dach der doodinghen en{de} der vertredinghen ende der weeninghen den Heere den God der heyrscare{n} in die valleye des ghesichts, o{n}dersoeckende de{n} muer en{de} grootdadich opden berch.
En{de} Elam heeft de{n} pijlkoker ghenomen den waghen des menschen die een ruyter te peerde is, en{de} den scilt heeft den wandt ghebloot.
En{de} v wtghecoren valleyen sullen vol waghenen met vier peerden sijn, ende dat peerde volck sal sijnen legher stellen in die poorte.
En{de} het ouerdecsel van Iuda sal ontdect worden, en{de} ghy sult sien op dien dach, die wapencamer van dat huys des wouts.
Ende die scoeren van Dauids huys suldi sien, want sij veel gheworden zijn, en{de} ghy hebt verghadert die wateren van die nederste piscijne,
en{de} die huysen van Ierusalem hebdi ghetelt, en{de} ghi hebt die huysen verdoruen om den muer sterck te maken.
En{de} ghy hebt eenen poel ghemaect tusschen die twee mueren, en{de} dwater van die oude piscijne, en{de} ghy en hebt niet opwaerts ghesien tot hem die dese ghemaect hadde, en{de} haren wercmeestere en hebdy van verre niet ghesie{n}.
En{de} die Heere der heyrscaren sal op dien dach roepe{n} tot weeninghe, en{de} tot een rouwich gheclach, tot caluheyt, en{de} tot omgordinghe der sacken,
ende siet blijscap en{de} vruecht, calueren te dooden, en{de} rammen te kelen, vleesch teten, ende wijn te drincken. Laet ons eten ende drincken want morghe{n} sullen wij steruen.
En{de} in mijn ooren is ontdect die ste{m}me des Heeren der heyrscaren. Ist dat v vergheuen sal worden dese boosheyt tot daty ghy sterft, seydt die Heere die Godt der heyrscaren.
Dit seyt die Heere die Godt der heyrscaren. Ghaet henen ende ghaet binnen tot hem die int tabernakel woont tot Sobnam den ouerste des tempels, ende ghi sult tot hem segghen.
Wat doedi hier? oft als wie sijdi hier? dat ghy v seluen hier een begrauinghe wtghehouwen hebt, ghy hebt in die hoochde een ghedenckenisse naerstelijck wtghehouwen, inden steen een tabernakel voor v.
Siet die Heere sal v doen wech draghen ghelijck eenen haen der hinnen wechghedraghen wort, en{de} als een cleedt soo sal hi v doen opheffen.
Croonende sal hy v croonen met tribulatien, als eenen bal sal hy v worpen in een breedt en{de} ruym lant, daer suldi sterue{n} en{de} daer sal den waghen uwer glorien sijn, ghy schandelijcheyt va{n} ws heeren huys.
En{de} ic sal v wt drijuen van uwer stacien, en{de} van uwen dienst sal ick v af setten.
Ende tsal sijn in dien daghe dat ic sal roepen mijnen knecht Eliacim den sone Helcie,
en{de} ick sal hem cleeden met uwen rocke, en{de} met uwen gordel sal ick hem verstercken, en{de} v macht sal ick in sijn hant gheuen, en{de} hy sal wesen als een vader den ghenen die in Ierusalem woonen, en{de} den huyse van Iuda.
Ende ick sal den slotel des huys van Dauid gheuen op sijn scoudere, en{de} hy sal open doen, en{de} daer en sal niema{n}t sijn die sluyte, en{de} hy sal sluyten en daer en sal niema{n}t wesen diet open doe.
En{de} ick sal hem vast maken tot eenen staeck in een ghetrouwe plaetse, en{de} hy sal wesen tot eene{n} stoel der glorien sijns vaders huyse.
En{de} sij sullen op hem hanghen alle die glorie van sijns vaders huys, verscheyden manieren van vaten alle cleyn vaetkens, van die vaten der bekers tot die vaten der musijkers.
Inden dach seydt die Heere der heyrscaren sal den staeck wechghenomen worde{n} die vast ghemaect was in die ghetrouwe plaetse, ende hy sal ghebroken worden ende vallen, ende tsal verloren gaen, datter aen ghehanghen hadde, want die Heere heuet ghesproken.
DEn last van Tyrus. Huylt ghy scepen der zee, want het huys is verwoest van daer sij pleghen te comen van dlant van Cethim eest hen gheopenbaert.
Swijcht ghy die int eylandt woo{n}t, die de comenschap va{n} Sido{n} sijt, die ghene die ouer die zee varen hebben v veruult.
In veel watere{n} eest tsaet va{n} Nilus, de{n} oochst des vloets is sijn coren vruchte, ende sij is gheworden die comenschap der Heydenen.
Scaemt v Sidon, want die zee seyt, die stercheyt der zee segghende. Ick en heb in bare{n}s noo-de niet gheweest, en{de} ick en heb niet ghebaert, en{de} ick en heb gheen ionghelinghen opgheuoet, noch ic en heb gheen maechden tot vollen wasdom ghebracht.
Alst ghehoort sal zijn in Egipten, soo sullen sij droeuich sijn als sijt hooren sullen van Tyro.
Vaert door die zee, huylt ghy die int eylant woont.
En is die niet die uwe, die glorieerde van die voorlede{n} daghe{n} in haer outheyt? haer voeten sullen haer verre leyde{n} om buyten slants te ghaen.
Wie heeft dat ghedacht over Tyru{m} die hier voormaels ghecroo{n}t was? wie{n}s coopluyden princen ware{n} en{de} haer cramers die heerlijcke der eerden?
Die Heere der heyrscharen heeft dat ghedacht, dat hy nedertrecken soude die hoouerdie van alle glorie, en{de} dat hy ter versmaetheyt brenghen soude alle die heerlijcke der eerden.
Gaet door v lant als eenen vloet, ghy dochter der zee, ghy en hebt voorts meer gheenen gordel.
Sij heeft haer ha{n}t wtghereyct op die zee, si heeft die conincrijcken verstoort. Die Heere heeft gheboden teghen Chanaan dat hy sijn stercke soude vernielen,
en{de} hy heeft gheseyt. Ghy en sult voorts daer niet meer toe doe{n}, dat ghy glorieeren soudt, valsche besculdinghe lijdende ghy maghet dochter van Sidon, in Sethim opstae{n}de vaert ouer die zee, daer en sal v oock gheen ruste wesen.
Siet het lant der Chaldeen en heeft sulc volc niet gheweest, Assur heeft haer ghefundeert, in die gheuanghenisse hebben sij sijn vrome ouergheuoert sij hebben zijn huysen ondergrauen, sij hebben haer ghestelt tot een nederuallinghe.
Huylt ghy schepen der zee, want v stercheyt is verwoest.
Ende tsal wesen in dien dach en{de} ghy o Tyre sult verghete{n} sijn tseuentich iaer, ende ghelijck die daghen eens conincs, maer nae tseuentich iaeren salt Tyro wesen als een liedeken van eender hoeren.
Neemt die herpe, gaet omme die stadt ghy vergheten hoere singt wel, herhaelt dicmael het liedeke{n}, dat ws ghedenckenisse si,
En{de} tsal wesen nae die tesuentich iaren, dat die Heere Tyrum sal versoecken, en{de} hy sal die wederom bre{n}ghen tot haer coopgoet, ende sij sal wederom hoereren, met alle die rijcken der aerde{n}, opt daensicht der aerden,
ende haer hanteringhen en{de} haer coopghelt sullen den Heere gheheylicht wesen, sij en sulle{n} niet opghesloten worden, nocht achterwaerts gheleydt, want den ghenen die voor den Heere woonen, sal haer neringhe sijn, dat die moghen eten tot versaetheyt ende ghecleedt worden tot den ouderdom toe.
SIet die Heere sal die eerde verstroyen, ende hy sal die blooten, en{de} hy sal haer aensicht quellen, en{de} hy sal haer bewoo{n}ders verstroyen.
En{de} tsal zijn ghelijck tvolc alsoo oock die priester en{de} ghelijck die knecht alsoo oock zijn heere, ghelijck die dienstvrouwe alsoo ooc haer meestersse, ghelijck die coopere alsoo ooc die vercoopt, ghelijc die woekeraer alsoo oock die ontleender, ghelijck die schult wedereyscht so ooc die sculdich is.
Met verstroeyinghe die eerde verstroyt worde{n}, en{de} met beroouinghe salse berooft worden, wa{n}t die Heere heeft dit woort ghesproken.
Die eerde heeft ghetruert en{de} is veruloten, en{de} si is cranc gheworden, die werelt is verulote{n}, cranck is gheworden die hoocheyt van dat volc der eerden.
En{de} die eerde is besmedt gheworden van haren bewoonders, want si hebben die wetten ouertreden, sij hebben trecht verandert, sij hebben verstroyt dat eewich verbont,
Daerom sal die vermalendijdinghe die eerde verslinden en{de} haer bewoonders sullen sondighen, ende daerom sullen haer inwoonders rasen, ende daer sullen luttel menschen ghelaten worden.
Die wijnsnijdinghe heeft rouwich geweest, den wijnstruyck is cranck gheworden, si hebben alle ghesucht die blijde van herten waren,
Die blijscap der trommelen heeft opghehouden, dat gheluyt der ghee{n}der die blijde waren is neder gheleghe{n} die soeticheyt der herpen heeft stil ghesweghen.
Sij en sullen metten liedeken den wijn niet drincken, bitter sal den dranck wesen den ghenen die hem drincken.
Die stadt der ydelheyt is ontstucken ghebroke{n} alle die huysen zijn ghesloten niemant daer in gaende.
Den roep sal opden wijn wesen in die straten alle blijscap is verlaten. Die blijscap der eerde{n} is wechgheuoert.
Woestheyt is in die stadt ghelaten, ende dat iammer sal die poorten verdrucken,
Want dese dinghen sullen wesen int midden der aerden int midden der volcke{n}, ghelijc oft een luttel oliuen, die ouerbleuen waren, afgheslaghen worde{n} vanden olijfboo{m} en{de} die crapdruyuen als die wijnsnijdinghe voleyndt is.
Dese sullen hen stemme opheffen ende louen, als die Heere sal gheglorificeert wesen, dan sullen sij iolijdt maken vander zee.
Daerom glorificeert de{n} Heere in leeringhen, in deylanden der zee den naem des Heeren des Gods van Israel.
Van deynden der eerden hebben wij louen ghehoort, die glorie vanden rechtuerdighe{n}. En{de} ic heb gheseyt. Mijn secreet my, mijn secreet my, Wee my, die ouertreders hebbe{n} ouer treden, en{de} met die ouertredinge der ouertreders hebbe{n} si ouertrede{n}.
Vreese, en{de} grachte, en{de} stric, ouer v die een bewoonder der eerden sijt.
En{de} tsal sijn dat soo wie vliet va{n} die stemme der vreesen, die sal in die grachte vallen, en{de} wie hem seluen sal gheholpe{n} hebben wter gracht, die sal ghehouden worden vanden stricke, want die water sluysen van die hoochde{n} sijn openghedaen, en{de} die fundamenten der eerden sulle{n} tsamen ghestooten worden.
Met een brekinghe sal deerde ghebroken worden, met ontwee wrijuinghe sal die eerde ontwee ghewreuen worde{n},
met een beroeringhe sal die eerde beroert worden, met een scuddinghe sal die eerde ghescudt worden als een droncken mensch, en{de} si sal wechghenomen worden, als ee{n} tabernakel van eender nacht, ende haer boosheyt sal haer beswaren, en{de} si sal vallen, en{de} en sal niet daer toe doen om op te staen.
En{de} tsal sijn in dien dach dat die Heere sal versoeck doen ouer dat heyr des hemels in die hoochde, en{de} ouer die coninghen der eerden, die op deerde sijn.
Ende si sullen verghadert worden in die vergaderinghe van eenen bondel inden poel, en{de} si sullen daer ghestoten worden inden kerker, en{de} nae veel daghen sullen sij besocht worden.
Ende die mane sal haer scamen, en{de} die sonne sal bescaemt worde{n} als die Heere der heyrscare{n} regneren sal opde{n} berch Sion, ende in Ierusalem, ende als hi in daensicht va{n} sijnen ouderen sal gheglorificeert zijn.
HEere ghy sijt mijn Godt, ick sal v verheffen en{de} uwen naem belijden, want ghy hebt wo{n}derlijcke dinghen ghedaen, oude ghetrouwe ghedachten amen.
Want ghy hebt die stadt ghestelt tot eene{n} hoop, en{de} die stercke stadt tot een veruallinghe, tot een huys der vreemder alsoo dat gheen stadt en si, en{de} dat die inder eewicheyt niet opghetimmert en worde.
Daer ouer sal v louen dat sterc volc, die stadt der machtigher luyden sal v vreesen,
want ghy zijt gheworden den arme stercheyt, stercheyt de{n} behoeftighe{n} in sijn tribulatie, een hope vande{n} storm een lommer makende decsel van die hitte, want den gheest der machtigher is als eenen stormenden wint den wandt bestoote{n}de.
Ghelijc die hitte inden dorst alsoo suldi die oproeringhe der vreemder vernedere{n} en{de} als met een hitte onder een drooghende wolcke, soo suldi dat gheslachte der stercker doen verdwijne{n}
En{de} die Heere der heyrscaren sal alle den volcke{n} maken op desen berch eenen maeltijt der vetter, eenen maeltijt van die wijnsnijdinghe, eenen maeltijd der vetten die vol merchs sijn, der gheclaerder wijnsnijdinghe{n}.
En{de} hi sal nederworpe{n} op desen berch het ae{n}sicht vande{n} tsamen ghebonde{n} bant, op alle die volcke{n}, ende die webbe die hy begonst heeft op alle natien.
Hy sal die doot ter nederworpe{n} in die eewicheyt, en{de} die Heere God sal die trane{n} afnemen van allen aensicht, en{de} tverwijt van sijne{n} volcke sal hy wechneme{n} van tgheheel eertrijc, wa{n}t die Heere heuet ghesproken.
Ende hi sal seggen in dien daghe. Siet dits onse God, wij hebben hem verwacht, en{de} hy sal ons salich maken. Dits die Heere, wij hebbe{n} hem verbeyt wij sullen ons verhueghen en{de} verblijden in sijne salicheyt,
want die hant des Heeren sal rusten op desen berch, en{de} Moab sal ghedorssche{n} worden daer onder ghelijck dat stroo ghewreuen wort mette{n} dorschwaghen.
En{de} hy sal zijn handen onder hem wtstrecken ghelijck een swemmere die wtstrect om te swemme{n}, en{de} hy sal sijn glorie vernederen, met tsamen staen va{n} sijnen handen.
Ende die vasticheden van uwen hooghen mueren sullen neder vallen, ende si sullen vernedert worden, ende sullen neder ghetrocken worden ter eerden totten ghestubbe.
IN dien dach sal dit liedeken ghesonghe{n} worden int lant van Iuda. Die stadt onser stercheyt Sion die salichmaker sal in haer gestelt worde{n} tot eene{n} muer, ende tot een voorborcht.
Doet open die poorten, en{de} laet incomen dat rechtuerdich volck bewarende die waerheyt.
Die oude dolinghe is wech ghegae{n}, ghy sult den vrede houden, den vrede want wij hebben in v ghehoept.
Ghy hebt ghehoept inden Heere, in die eewige tijden. Inden Heere den stercken Godt inder eewicheyt.
Want hi salse nedercromme{n} die daer woone{n} in die hoochde, die hooghe stadt sal hy vernederen, hy salse vernederen totter eerden toe, hy salse ter neder trecken totten ghestubbe toe.
Den voet salse vertreden, die voeten vanden armen, die ganghen der allendigher.
Den padt vanden rechtuerdighe{n} is recht, recht is den toepadt vanden rechtuerdighe{n} om te wandelen.
En{de} inden padt uwer ordeelen Heere hebben wi v verbeydt, uwen naem, en{de} v ghedenckenisse indie begheerte der zielen.
Mijn ziele heeft v begheert des nachts, maer oock in mijnen gheest in mijn binnenste sal ick des morghens tot v waken, als ghy v ordeelen sult ghedaen hebben op deerde, soo sullen die bewoonders der eerden rechtverdicheyt leeren.
Laet ons bermhertich wesen den ongoddelijcken, en{de} hy en sal gheen rechtuerdicheyt leeren int lant der heylighen heeft hy boose dinghen ghedaen, en{de} hi en sal die glorie des Heere{n} niet sien.
Heere laet v hant verheuen worden, en{de} dat sijt niet en sien, laetse sien en{de} laetse bescaemt worden die benijdende volcken, en{de} laet het vier uwe vianden verslinden.
Heere ghi sult ons vrede gheuen, wa{n}t allen onse wercken hebdi ons ghewracht.
Heere onse Godt, ons hebben Heeren beseten sonder v, alleenlijc laet ons in v ghedachtich wesen ws naems.
Die steruende en laet niet leuen, die ruesen en laet niet verrijsen, daerom hebdise besocht ende vernielt, ende hebt te niet ghedaen alle hen gedenckenisse.
Ghy hebt den volcke toeghegheuen Heere, ghy hebt den volcke toe ghegheuen, sijdi oock gheglorificeert? ghy hebt verlengt alle die eynden der aerden
Heere in die benautheyt hebben sij v ghesocht, in die tribulatie der murmuratien is hen uwe leeringhe.
Ghelijck een die ontfanct, als sij ghenaect is by der baeringhen, soo roept sij pijn lijdende in haer pijnen, alsoo zijn wij gheworde{n} van v aensincht Heere.
Wij hebben ontfanghen en{de} als barende gheweest, en{de} wij hebbe{n} ghebaert den gheest, wij en hebben gheen salicheden ghedae{n} op daerde, daerom en sijn die bewoonders der eerden niet gheuallen.
V dooden sullen leuen, mijn verslaghene sulle{n} verrijsen, ontwaect, en{de} loeft ghi die int ghestubbe woo{n}t want den dauwe des lichts is uwe{n} dauwe, en{de} dlant der ruesen suldi neder trecken ten valle.
Gaet henen mijn volck gaet binnen in v slaepcameren, sluyt v doeren op v, verbercht v een weynich tot eenen ooghenblick, tot dat mijn verbolgentheyt voorby gae.
Want siet die Heere sal wtgaen wt zijn plaetse, dat hy besoecke die ongherechticheyt vande{n} bewoo{n}der der eerden teghen hem, en{de} deerde sal haer bloet ontdecken, en{de} si en sal niet meer haer verslaghene bedecken.
IN dien dach sal die Heere besoecken met sijnen harden en{de} grooten en{de} stercken swaerde, ouer Leuiathan dat serpent, lanck als eenen hantboom, en{de} ouer Leuiathan dat cromme serpe{n}t, en{de} hy sal dooden den waluisch die in die zee is.
In dien dach sal den wijngaert vande{n} pueren wijn hem singhen.
Ic ben die Heere die dien bewaere, haestelijck sal ick hem scincken, op datmen by auontueren teghen hem niet en versoecke, nacht en{de} dach bewaere ick hem.
My en is gheen verbolghentheyt. Wie sal my gheuen tot een brame en{de} dorne inden strijdt, dat ic ouer hem ghinc, ick sal he{n} tsame{n} verbranden?
Oft sal hy lieuer mijn sterckheyt houden, sal hy my vrede maken, vrede sal hy my maken?
Die met een weldich ghedruysch inghaen tot Iacob, Israhel sal bloeyen en{de} groeyen, en{de} si sullen daensicht der werelt veruullen met sade.
Heeft hy hem gheslaghen na die wonde des gheens die hem sloech? oft is hi ghedoot ghelijc hy zijn ghedoodde doot gheslaghen heeft?
In die mate teghe{n} die mate suldi haer (als si verworpen is) ordeelen. Sij heuet ouerdacht in haren harde{n} gheest door den dach der hitten.
Daerom sal hier ouer vergheuen worden die ongherechticheyt de{n} huyse van Iacob, en{de} dits alle die vrucht dat zijn soude afghenomen worde, als hy alle die steene{n} des outaers sal ghesteldt hebben als ghestooten asschen steenen, die bosschelkens en{de} die affgoden tempelen en sullen niet staen,
Want die vaste stadt sal verwoest sijn, die schoone sal ouerblijuen ende verlate{n} worden als die woestijne, daer sal dat calf weyden, en{de} daer salt ruste{n} en{de} verteeren sijn opperste taxkens.
In die droochte sullen hen oochsten heel verdoruen worden, soo die vrouwen comen, ende hen leeren, want ten is ghee{n} wijs volck, daerom en sal hy sijns niet ontfermen die hem ghemaect heeft, en{de} diet ghescapen heeft en sal hem niet sparen.
Ende tsal wesen in dien dach, dat die Heere slaen sal vanden gront des vloets tot die beke van Egipten, ende ghy sult vergadert worde{n} een, en{de} een ghy kinderen van Israel.
En{de} tsal zijn in dien dach datmen blasen sal met een groot trompet, ende sij sullen comen die verloren waren van dlant der Assirianen, ende die verdreuen waren wten lande van Egipten, ende sij sullen den Heere aenbidden inden heylighen berch in Ierusalem.
VVee der croonen der hoouerdie{n}, de{n} dronckenen van Ephraim, en{de} der aff vallender bloemen der glorie{n} van haren verhueghe{n}, die daer ware{n} opden tsop der alder vetster valleyen dwalende van den wijne.
Siet die machtighe ende stercke Heere, ghelijck dat ghedruysch des haghels eenen breke{n}den storm wint, ghelijc het ghewelt van veel watere{n} oueruloedende, en{de} wt ghelaten ouer ee{n} wijdt lant.
Metten voeten sal vertreden worden die croone der hoouerdien van die dro{n}ckene va{n} Ephraim.
En{de} die bloeme van die glorie sijns verhueghens sal affuallende zijn, die daer is opden top van die vette valley, als die vroechtijdighe vrucht voor die rijpicheyt des herfts, dwelck als die siender aensien sal soo sal hy dat verslinden ter stont als hijt metter ha{n}t houden sal.
In dien dach sal die Heere der heyrscharen wesen een croone der glorien, en{de} eene{n} crans des verhueghens, den ouer blijfsel van sijnen volcke,
en{de} eenen gheest des ordeels den ghenen die sidt op den rechterstoel, en{de} een stercheyt den ghenen die wederkeeren vander oorloghen ter poorten.
Maer dese en hebbens oock om des wijns wille niet gheweten, en{de} van dronckenheyt hebbe{n} sij ghedoelt, die priester en{de} die propheet en hebbens van dronckenheyt niet gheweten, sij zijn opghesopen van wijne, sij hebben ghedwaelt in die dronckenheyt, sij en hebbe{n} niet gheke{n}t den siender, sij en hebben het ordeel niet gheweten,
Want alle die tafelen zijn vol wtbrakinghe en{de} vuylicheden, alsoo datter voorts gheen plaetse meer en was.
Wien sal hy wetenheyt leeren? en{de} wien sal hy tghehoor doen verstaen? die ghespeende vande{n} melcke, die affghetrockenen van die borste{n},
want ghebiet herbiedt, ghebiet herbiedt, ontbeyt herontbeyt, ontbeyt herontbeyt, een luttel daer, een luttel daer,
wa{n}t met die spake der lippen, en{de} met een ander tonghe sal hy spreken tot desen volcke,
den welcken hy gheseyt heeft. Dit is mijn ruste, vermaect den vermoeyden, en{de} dat is mijn vercoelinghe, ende sij en hebbens niet willen hooren.
En{de} dwoort des Heeren sal hen wesen. Ghebiedt herbiedt, ghebiedt herbiedt, ontbeyt herontbeyt, ontbeyt herontbeyt, ee{n} luttel daer een luttel daer, op dat sij gaen en{de} valle{n} achterwaerts en{de} dat sij heel ghebroken worde{n} en{de} ghestrict, en{de} gheuanghen worde{n}.
Daerom hoort het woort des Heeren ghy spottende manne{n} die heerscappie hebt ouer mijn volck dat in Ierusalem is,
Want ghy hebt gheseydt. Wij hebben een verbondt gheslaghen metter doot, en{de} metter hellen hebben wij een voorwaerde ghemaect. Die oueruloedende gheessele wanneer sij doorgaen sal, soo en sal die op ons niet comen, want wi hebben die loghene onse hope ghestelt, en{de} metter loghenen sijn wij bescermt gheweest.
Daero{m} dit seyt die Heere Godt. Siet ick sal in die fundamenten va{n} Sion eenen steen legghen, eenen gheproefden costelijcken hoecsteen, int fundament gefundeert, diet gelooft die en sij niet haestich.
En{de} ick sal doordeel int ghewicht stellen, en{de} die rechtuerdicheyt in die mate en{de} den haghel sal omworpen die hope der loghenen ende die wateren sullen die bescerminghe oueruloeden.
Ende v verbont metter doot sal te niet ghedaen worden, en{de} v voorwaerde metter hellen en sal niet staende blijuen als die oueruloede{n}de gheessele doorgaen sal, soo suldy dien tot een vertredinghe wesen.
Soo wanneer dat die gheessel door ghegaen sal wesen, soo sal sij v wechnemen, Want des morghens vroech inden dagheraet sal sij doorgaen inden dach en{de} inden nacht, en{de} alleenlijck die quellinghe sal allee{n} den ghehoore verstant gheuen,
Want dat bedde is benauwet, alsoo dat die eene moet afuallen, en{de} den corten mantel en machse beyde niet bedecken,
want de Heere sal staen ghelijck opden berch der deylinghen, ghelijc hy in die valleye die in Gabaon is gra{m} sal wesen om dat hy sijn werck maken soude, sijn werc is vreemt, op dat hy sijn werc wercken soude, sijn werck is vreemt van hem.
En{de} nv en wilt niet bespotten dat by auontueren v banden niet toegestrict en worden, want een voleyndighe en{de} een vercortinghe heb ick ghehoort vanden Heere der heyrscaren op alle daertrijck.
Vaet metten ooren, en{de} hoort mijn ste{m}me, luystert toe, en{de} hoort mijn wtsprake.
Sal die ploeghende alle den dach ackeren om te saeyen, en{de} sijn eerde doorsnijden ende graue{n}?
En sal hy (als hy haer ouerste effen gemaect heeft) daer niet gith saeyen en{de} comijn spraeye{n}, en{de} tarwe stellen by ordene, en{de} gherste en{de} milie saet, en{de} vitsen aen zijn eynden?
En{de} hy sal hem o{n}derwijsen int ordeel, zijn Godt sal hem leeren,
want dat gith en sal met gheenen saghen wtghedorsschen worden, noch dat radt vanden dorschwaghen ende sal ouer dat comijn niet omgae{n}, maer met een roede sal dat gith wtghedorsschen worden, en{de} het comijn met eenen stocke,
Maer het broot sal heel in stucken ghebrijselt worde{n}, maer die dorsscher en sal dat inder eewicheyt niet dorsschen, noch dat radt van den dorschwaghen en sal dat niet quellen, noch met sijnen clauwe{n} en sal hy dat niet heel in stucken breken.
En{de} dat is vanden Heere der heyrscaren wtghegaen, om dat hy den raet soude wonderlijck maken, ende groot maken die rechtuerdicheyt.
VVee Ariel die stadt die Dauid verwo{n}nen heeft, dat iaer is totten iare ghedaen, die hoochtijden zijn gheheel voorlede{n}.
En{de} ick sal Ariel rontsomme met wallen belegghen, en{de} û sal droeuich zijn en{de} truerende, en{de} tsal my zijn als Ariel.
En{de} ick salt omringhen als eenen ronden rinck in uwen omganck, en{de} ic sal teghen v eenen wal legghe{n} ende ick sal stercke bolwercken legghen om v te belegheren.
Ghy sult vernedert worden, vander aerde{n} suldi spreken, en{de} vander aerde sal v sprake ghehoort worden, ende v stemme sal wesen als eens waersegghers vander eerden, en{de} v wtsprake sal vander eerden heymelijck veselen.
En{de} die menichte der gheender die v verwaeyen sal zijn als dunne ghestubbe en{de} als ee{n} doorgae{n}de voncke, die menichte der ghee{n}der die teghen v douerhant ghehadt hebben,
en{de} tsal wesen onuersienlijc ter stont. Vande{n} Heere der heyrscaren sal sij gheuisenteert worden, inden dondere, ende beuinghe der aerden, en{de} in een luyde stemme des storm wints en{de} tempeests, en{de} der vlammen des verslinde{n}de viers.
En{de} als eenen droom van des nachts visioen sal wesen die menichte van allen die Heydenen die ghestreden hebben teghen Ariel, en{de} alle die ghestreden hebben, en{de} beleydt hebben, ende teghen haer douerhant ghecreghen hebben.
En{de} ghelijc een hongherich mensch droomt dat hy eedt, maer als hi ontspronghen is, soo is zijn ziele ydel, ende ghelijck die dorstighe droomt dat hy drinct, ende als hy ontspronghen is, soo heeft hy mat sijnde noch dorst, en{de} sijn ziele is ydel, alsoo sal die menichte alle der Heydenen sijn, die ghestreden hebben teghen den berch Sion.
Weest verbaest, ende verwondert v. Weest twantelende ende wanckelbaer, wert droncken, ende niet van wijne, wert beroert, ende niet van dronckenheyt,
want die Heere heeft v lieden ghemenght den gheest des slapens, hy sal v ooghe{n} sluyten, v propheten ende princen die visioenen sien, sal hy bedecken.
Ende het visioen van allegader sal v wesen als woorden van eenen gheslotenen boeck, den welcke{n} alsmen gheuen sal den ghene{n} die lettere{n} kent, soo sullen sij segghe{n}. Leest desen, en{de} hy sal antwoorde{n}. Ick en mach, want hy is ghesloten.
Ende den boeck sal ghegheue{n} worde{n} eenen die gheen lettere{n} en kent, en{de} men sal hem segghen. Leest, en{de} hy sal antwoorde{n}, ic en ken gheen letteren.
En{de} die Heere heeft gheseyt. Om dat dit volc by naket met sijnen monde en{de} met sijnen lippen my gheglorificeert, maer sijn herte is verre van my, ende sij hebben my gheureest met der menschen ghebodt, ende leeringhen.
Daerom siet ic sal daer toe doen, dat ick verwonderinghe maken sal desen volcke met een groot ende veruaerlijck myrakel, wa{n}t die wijsheyt sal vergae{n} van sijne{n} wijsen, ende tverstant van sijnen verstandighen sal verberghe{n} worden.
Wee v die diep van herte{n} sijt, dat ghy voor den Heere den raet verbercht, der welcker wercken sijn in duysternissen ende sij segghen. Wie siet ons, ende wie kent ons?
Verkeert is dit v lieder ghedachte, Recht oft die potaerde tseghen den potbacker dachte, ende dat een werck seyde tot sijnen makere. Ghi en hebt my niet gemaect, en{de} dat het eerdewerc seyde tot sijne{n} makere. Ghy en verstaet niet.
En sal Libanus noch corts ende binnen eenen cleynen tijt niet verkeert worden in Charmel, ende en sal Charmel niet tot een wout gheacht worden?
Ende op dien dach sullen die doouen die woorden vanden boec hooren, ende van donckerheyt ende neuel sulle{n} die ooghen der blenden sien.
Ende die saechtmoedighe sullen blijschap daer toe doen inden Heere, ende die arme menschen sullen inden heylighen van Israhel hen verhueghen.
Want hy is machteloos gheworden die te voeren douerhant hadde, die bespotter is voleynt, en{de} sij sijn alle affghehouwen die daer waecten op die ongherechticheyt,
die de menschen deden sondighen metten woorde, en{de} vertreedden den ghenen die in die poorte strafte, ende sij hebben te vergheefs gheweken vanden gherechten.
Daerom dit seyt die Heere totte{n} huyse van Iacob die Abraham verlost heeft. Nv en sal Iacob niet bescaemt worden ende nv en sal sijn aensicht niet root van schaemten worden,
maer als hy sijn kinderen sien sal, die wercken mijnder handen, int midden van hen sijne{n} naem heylichmakende, ende sij sullen heylich maken den heylighen van Iacob, ende Israels Godt sullen sij vercondighen,
ende die ghene die metten gheest dolen sullen tverstant weten, ende die oorblasers sullen die wet leeren.
VVee v ghy verlatende kinderen, seydt die Heere, dat ghy eenen raet maken soudt, ende niet wt my, ende dat ghy een webbe scherien soudt, ende niet door mijnen gheest dat ghy die een sonde bouen die ander doen soudt,
die daer wandelt om dat ghy nederwaerts gaen soudt in Egipte{n}, ende mijnen mont en hebdijt niet gheuraecht hopende helpe in die stercheyt van Pharao, ende betrouwen hebbende in die schaduwen van Egipten.
Ende die sterckheyt van Pharao sal v lieden wesen tot een bescaemtheyt, ende dat betrouwen der schaduwen van Egipten tot een scande,
want v princen waren in Tani, ende v boden sijn tot hanes toe ghecomen.
Sij sijn alle bescaemt gheweest ouer dat volc dwelck hen niet baten en mochte, sij en hebben ter helpen niet gheweest, ende tot eenighen orboor, maer tot een beschaemtheyt, ende tot een verwijdt.
Den last van die lastdraghende beesten des suyden lants. In dlant der tribulacien ende der bangicheyt die leeuwinne ende den leew wt hen, die adere, ende den vlieghende basiliscus, brenghende op die scouderen der lastdraghende beesten hen rijckdommen, ende opden bult der kemelen hen schatten, totten volcke dat hen niet en sal connen ghehelpen,
wa{n}t Egiptus sal te vergheefs en{de} ydelijck helpen, daerom heb ick gheroepen ouer dit. Het is alleen hoouerdie, rustet.
Nv dan inghegaen sijnde scrijft haer op een busboom tafelken, ende in eene{n} boeck bescrijft dit naerstelijck, ende tsal inden wtersten daghe wesen tot eenen ghetuyghenisse tot inder eewicheyt,
Want het is een volck tot gramscap verweckende, en{de} loghenachtighe kinderen, kinderen die niet hooren en willen die wet Godts.
Die den sienders segghen. En wilt niet sien, ende den aensienders. En wilt voor ons gheen dinghe{n} aensien die recht sijn, spreect ons behaghelijcke dinghen, siet ons dolinghen.
Neemt van my den wech, keert van my den padt, laet den heylighen van Israhel ophouden van ons aensicht.
Daerom dit seyt die heylighe van Israhel. Om dat ghy dit woort mispresen hebt, ende hebt ghehoept in bedrieghelijcke besculdinghe, ende opden oploop ende hebt daer op ghestuent,
daerom sal v lieden dese boosheyt zijn, ghelijck een vallende ghescoortheyt ende ghesocht in eenen hooghen muer, want haestelijck alsmens niet en meynt, sal haer verderffenisse comen.
En{de} hy sal heel in stucken ghebroken worde{n} ghelijc eens potbackers flessche heel ghebroke{n} wort met een machtighe brekinghe, ende daer en sal van haren ghebroken stucken niet eenen scerf gheuonden worden, daer een luttel viers mede mocht ghedraghen worden vanden brande, oft daermen ee{n} luttel waters mede sceppen mocht wter grachten,
wa{n}t dit seyt die Heere die God van Israel. Eest dat ghi wederkeert, en{de} rust, soo suldy salich wesen, int stille swijghen ende in die hope sal v stercheyt sijn. Ende ghy en hebbes niet gewilt,
en{de} hebt gheseyt. Gheensins, maer wij sullen tot die peerden vliede{n}, daerom suldi vlieden. En{de} wij sullen op snelle beesten climme{n} daerom sullen sij snelder sijn die v veruolghen sullen.
Duysent menschen voor die veruaertheyt van eene{n} mensch, ende van daensicht der veruaertheyt van vijue suldi vlieden tot dat ghy sult verlaten worden, als eenen mastboom des scheeps opden top vanden berghe, en{de} als een teeke{n} opden hueuele.
Daero{m} verbeydt die Heere dat hy uwer bermhertich soude wesen, ende daerom sal hy verhauen worden v lieden sparende, want Godt is een Heere des ordeels, salich sijn sij alle die hem verwachten,
want het volck van Sion sal in Iherusalem woonen, weenende en suldi gheensins weenen, ontfermende sal hy ws ont-fermen, tot die stemme ws roepens, ter stont als hijt hoort sal hy v antwoorden.
Ende die Heere sal ons gheuen een benauwt broot en{de} cort water, ende hi en sal uwen leeraer voorts niet meer doen van v wechvlieghen, ende v ooghen sullen wesen siende uwen leermeester.
En{de} v oore{n} sulle{n} hooren dwoort des vermaenders achter den rugghe. Dit is den wech, wandelt daer in, ende en keert niet aff noch ter rechter noch ter slinckerhant.
Ende ghy sult besmetten die platen van die ghesneden beelden ws siluers, ende het cleedt vanden ghegoten beelde ws gouts, ende ghy sult die verstroeyen ghelijck die onsuyuerheyt der maensuchtigher vrouwen. Ghaet wt suldi hem segghen.
Ende uwen sade sal reghen ghegheue{n} worden, soo waer ghy saeyt int landt, ende dbroot van tcoren des lants sal oueruloedich ende vet sijn, het lam sal weydden in dien dach in v besittinghe seer ruymelijck,
ende v stieren ende die vuelens der ezelen die dlant bouwen, sullen gherste metten caff ghemenght eten alsoot inden dorschuloer ghewannet is
ende op alle hooghe berghen, ende op alle verheuen hueuelen sullen riuieren van loopende wateren wesen inden dach der doodinghen van vele, als die torren vallen sullen.
Ende dlicht der manen sal zijn als dlicht der sonnen, en{de} dlicht der sonnen sal seue{n}uoudich zijn, als dlicht der seuen daghe{n}, inden dach inden welcken die Heere verbinden sal die wonde zijns volcks, ende dat hy die quetsuere van haerder wonden sal ghenesen hebben.
Siet den naem des Heeren coemt van verre, sijn rasende gramschap is berrende, ende swaer om te draghen, zijn lippen sijn veruult met verbolghentheyt, ende sijn tonghe als een verslindende vier.
Sijnen adem als een oueruloedende beke tot dat midden des hals, om die Heydenen te niet te brenghen, ende den breyddel der dolinghen die in die kinnebacken der volcken was.
Een sanc liedeken sal v wesen als een stemme der gheheylichder feesten, ende blijschap des herten als een die gaet met een fluyte, om in te gaen inden berch des Heeren totten stercken van Israel,
ende die Heere sal doen datmen hooren sal die glorie sijnder stemmen, ende die vreeselijcheyt van sijnen arm sal hy toonen in dat dreyghen der rasender gramschap, ende in die vlamme van een verslindende vier, hy sal teghen een stooten inde{n} stormwint ende inden haghel steen.
Want van des Heeren stemme sal Assur verscrict zijn, met ee{n} roede gheslaghen wesende.
Ende den doorganck der roeden sal ghefundeert zijn, die welcke sal die Heere doen rusten op hem, in bommen, ende herpen, ende in die sonderlinghe orloghen sal hy die verwinnen.
Want Tophet is van ghisteren bereydt, vanden coninck bereydt, diepe ende verbreydt. Sijn voetselen sijn vier ende veel houts, dat blasen des Heeren is als een beke solfers haer ontstekende.
VVee den ghenen die neder dalen in Egipten ter helpen in die peerden hopende, ende betrouwen hebbende op die waghenen om dattervele is, ende op die ruyters te peerde, om dat sij bouen maten seer machtich sijn, ende sij en hebben gheen betrouwen ghehadt opden heylighen van Israel, ende den Heere en hebben si niet versocht.
Maer die selue wijse heuet quaet aenghebracht, en{de} sijn woorden en heeft hy niet wechghenomen, ende hy sal opstae{n} teghe{n} thuys der alderquaetsten, ende teghen die helpe der gheender die boosheyt doe{n},
die Egiptenaer is een me{n}sch, en{de} niet God ende hen peerde{n} sijn vleesch, ende niet eenen gheest, ende die Heere sal zijn hant buyghen, ende die helper sal ter nedervallen, ende hy sal vallen dien de helpe ghedaen wort, ende sij sulle{n} alle te samen vernielt worden.
Want dit seyt die Heere tot my, ghelijck oft eenen leeuw brieschede ende eens leeuws welpe{n} ouer sijne{n} roof, als hem te ghemoete coemt een menichte der herderen, niet en sal van hen stemme veruaert sijn, ende van hen menichte niet en sal verschrict zijn, alsoo sal die Heere der heyrscharen neder dalen om te strijden opden berch Sion, ende op sijnen hueuele.
Ghelijck vlieghende voghelen alsoo sal die Heere der heyrscaren Ierusalem bescermen bescermende ende verlossende, doorgaende ende behoudende.
Bekeert v wederom ghelijck ghy in die diepte wechghegaen waert ghy kinderen van Israel,
want in dien dach sal een man wech worpen die affgodts beelden van sijnen siluere, ende die affgodts beelden van sijnen goude, die v handen v lieden ghemaect hebben tot sonde{n}.
Ende Assur sal vallen doort tsweert, niet des mans, ende tswaert niet des menschen sal hem verslinden, ende hy sal vliede{n} niet van daensicht des sweerts, ende sijn ionghelinghen sullen tribuyt gheuen,
ende sijn sterckheyt sal van veruaertheyt wech gaen. Ende sijn prince{n} vliedende sullen beuen, heeft die Heere gheseyt, wiens vier is in Sion, ende wiens ouen is in Ierusalem.
SIet die coninck sal in rechtuerdicheyt regneren, ende die princen sullen int ordeel douerste sijn.
Ende die man sal wesen als die verborghen wordt vanden wint, ende die hem verborght van dat onweder, ghelijc die riuieren der wateren in den dorst, ende die schaduw van een hooch wtstekende steenrootse in een woest lant.
Die ooghen der sienders en sullen niet verduysteren, ende die ooren der hoorders sullen naerstelijck toehoore{n}.
Ende therte der dwaser sal die wetenheyt verstaen, ende die tonghe der stamelaers sal rasschelijck ende bescheydelijck spreken.
Die ghene die onwijs is en sal voortaen niet meer prince ghenoemt worden, noch die bedrieghelijcke en sal niet meer ouerste heeten,
Want die dwaes sal sotternien spreken, en{de} sijn herte sal boosheyt doen, op dattet volbrenghe{n} mach die gheueynstheyt, ende spreke tot de{n} Heere bedrieghelijck, ende dat hy ydelmake die ziele vande{n} hongherighen, ende dat hy den dranck den dorstighen ontrecke.
Die ghereetscappen vanden bedrieghelijcken sijn die alderquaetste, want hy heeft ghedachte{n} by een gheraemt om die saechtmoedighe te verderuen door die loghentale, als die arme ordeel sprack.
Maer die prince sal dencken sulcke dinghen die eene{n} prince betamen, ende hy sal ouer die vorsten staen.
Ghy rijcke vrouwen staet op, ende hoort mijn stemme, ghy betrouwende dochteren vaet metten ooren mijn wtsprake,
want nae de daghen ende dat iaer sulde ghy betrouwende heel ontstelt worden, want die wijnsnijdinghe is volbracht, die verghaderinghe en sal voortaen niet meer comen.
Verwondert v ghy rijcke vrouwen, wert heel verbaest ghy betrouwende, ontcleedt v ende wort bescaemt, omgort v lendenen.
Ouer die borste{n} maect rouwe, ouer dat lustich lantscap, ouer den vruchtbaren wijngaert.
Op mijns volcs aerde sullen dornen en{de} brame{n} opcomen, hoe veel te meer op alle die huysen der blijscap van die verhueghende stadt?
Want het huys is verlaten, die menichte der stadt is ghelaten, duysternissen en{de} tastinghen sijnder gheworden ouer die speluncken tot inder eewicheyt. Die blijscap der wilder esels is die weyde der cudde{n},
tot dat op ons ghestort worde den gheest wten hooghe{n}, en{de} die woestijne sal wesen in Charmel, ende Charmel sal voor ee{n} wout gherekent worden.
En{de} het ordeel sal in die woestijne woonen ende die rechtuerdicheyt sal in Charmel sitte{n}.
Ende dwerc der rechtverdicheyt sal vrede wesen, ende die oeffeninghe der rechtuerdicheyt stille swijghen, ende vrijcheyt tot inder eewicheyt.
Ende mijn volc sal sitten in die schoonheyt des vreedts, ende in die tabernakele{n} des betrouwens, en{de} in een rijckelijcke ruste,
Maer den haghel int neder vallen des wouts, en{de} met een vernederinghe sal die stadt vernedert worden.
Salich sijdi die daer saeyt op alle wateren, daer in sendende den voet vanden osse ende va{n}den esele.
VVee v die rooft, en suldi oock niet berooft worden? ende die versmaedt, en suldi oock niet versmaedt worden? als ghy die beroouinghe voleyndt hebt, dan suldi berooft worden, als ghy vermoeydt sijnde ophouden sult van versmade{n} dan suldi versmaedt worden.
Heere ontfermt v onser, want v hebben wij verwacht, weest onsen arm des morghens, ende onse salicheyt inden tijt der tribulatien.
Van die stemme des enghels sijn die volcken gheuloden, ende van v verheffinge zijn die Heydenen verstroyet.
Ende v roouen sullen verghadert worden ghelijc die cruytwormen vergadert worde{n} ghelijck als die grachten daer aff vol zijn.
Die Heere is groot gheworden want hy heeft ghewoont in die hoochde, hy heeft Sion veruult met ordeel ende met rechtuerdicheyt.
Ende tghelooue sal in v tijden wesen, die rijckdommen der salichheyt, die wijsheyt en{de} wetenheyt, die vreese des Heere{n} die is sijne{n} scadt
Siet die siende sullen buyten roepen, die enghelen des vreedts sullen bitterlijck weenen.
Die weghen sijn verstroeyt, die wandelaer ouer den wech heeft gherust, tverbont is van onweerden ghemaect, hy heeft die steden verworpen, die menschen en heeft hi niet gheacht.
Die eerde heeft truerich gheweest en{de} is wtghequolen, Libanus is bescaemt gheweest, en{de} is heel doof gheworde{n}, en{de} Saron is geworde{n} ghelijc die woestijne ende Basan ende Carmelus sijn te samen ghescudt.
Nv sal ick opstaen seyt die Heere nv sal ick verheuen worden, nv sal ick opgheuoert worden.
Ghy sult hitte ontfanghen ende stroo baren, uwen gheest sal v als een vier verslinden.
Ende die volcke{n} sulle{n} zijn als asschen va{n}den brande, die vergaderde doornen sullen metten viere verbrant worden.
Hoort ghi lieden die verre sijt, wat dinghen ick ghedaen hebbe, ende bekent ghy naghebuere{n} mijn stercheyt.
Die sondaers sijn in Sion veruaert gheweest, die beuinghe heeft die hypocriten beseten. Wie van v lieden sal moghen woonen met dat verslindende vier? wie van v lieden sal daer woonen met die eewighe hitten?
Die daer wandelt in rechtuerdicheden, ende spreect die waerheyt, die de ghiericheyt wech worpt wt valsche besculdinghe comende, ende sijn handen wtscudt van alle ghiften, die sijn ooren stopt dat hy gheen bloet en hoore, ende sijn ooghen sluyt dat hy gheen quaet en sie.
Dese sal in die hoochde woonen, die beheymde plaetsen der steenrootsen sijn zijn hoocheyt, dbroot is hem ghegheuen, sijn watere sijn ghetrouwe.
Sijn ooghen sullen den coninck in zijn cieraet sien, sij sullen deerde van verre sien.
V herte sal vreese bedencken. Waer is die gheleerde? waer is die wegher van die woorden der wet? waer is die leeraer der cleynder kinderen?
Dat onwijs volck en suldy niet sien, het volc van hoogher talen, alsoo dat ghy niet en sult moghen verstaen die constelijcke behendicheyt van sijn tonghe, daer gheen wijsheyt in en is.
Aensiet Sion die stadt van onser hoochtijt, v ooghen sullen Ierusalem sien die rijckelijcke wooninghe, het tabernakel dat gheensins en sal moghe{n} veruoert worden, noch sijn nagelen en sullen niet wechghenomen worden inder eewicheyt, ende alle sijn coordekens en sullen niet ghebroken worden,
want aldaer is alleen heerlijck onse Heere, als een plaetse der vloeden, die alderbreetste ende openbaer riuiere, door haer en sal gheen barge der roeren dooruaren, noch gheen groote galeye en sal daer ouer varen.
Want die Heere is ons rechter, die Heere is onse wetgheuer, die Heere is ons coninck, hy sal ons salich maken.
V zeelkens zijn ontspanne{n}, maer sij en sullen niet sterck ghenoech wesen uwen mastboom sal alsoo wesen, dat ghy v teeken niet en sult moghen verbreyden. Dan sullen die bueten van veel roouen ghedeylt worden, die cruepelen sullen den roof wechroouen.
Noch die gebuer en sal niet segghen. Ick ben onmachtich gheworden, des volcs dat daer in woont sal zijn ongherechticheyt va{n} hem ghenomen worde{n}.
COemt aen ghy Heydenen, ende hoort, ende ghy volcken aenmerct, laetet die eerde hooren ende haer volheyt, dat eertrijck ende alle haer spruytsel,
Want die verbolgentheyt des Heeren is ouer alle die Heydenen, ende zijn rasende gramschap op alle haer heyr, hy heeftse ghedoodt ende hy heeftse gheleuert ter doodinghen.
Hen ghedoodde sullen verworpen worden, ende van haren dooden lichamen sal eenen stanck opgae{n}, die berghen sullen verrotten van haren bloede.
Ende alle die heyrschare der hemelen sal verdwijnen, ende die hemelen sullen tsamen gheuouwen worden als eenen boeck, ende alle hen heyrschare sal affuallen, ghelijck het loof aff valt vanden wijngaert ende vanden vijgheboom,
want mijn sweert is inden hemel droncken gheworden, siet het sal op Edom neder dalen, ende opt volck van mijnder doodinghe{n} ten ordeele.
Tsweert des Heeren is veruult met bloede, tis vet gheworden vanden vette des inghewandts, vanden bloede der lammeren ende der bocken, van den bloede der ghemerchder rammen, want die slachofferande des Heeren is in Bosra, ende eenen grooten dootslach in dlant van Edom.
Ende die eenhorens sullen neder dalen met hen, ende die stieren metten machtighen, hen landt sal heel droncken worden vanden bloede, ende hen eerde van dat roet der vetten,
want dits den dach van des Heeren wrake, het iaer van die vergheldinghen des ordeels van Sion.
Ende haer beken sulle{n} verkeert worden in peck, ende haer eerde in solfer, ende hen lant sal wesen tot berrende peck.
Nacht ende dach en salt niet wtghebluscht worden, inder eewicheyt sal haren roock opgaen, van gheslachte tot gheslachte salt verwoest worden, in die eewe der eewen en salder niemant door haer gaende wesen.
Ende haer sullen besitten den ezelscreyer, ende den egele, ende den ibis ende die raue sullen daer in woonen ende ouer haer sal een mate ghetrocken worde datse te niet ghebracht worde, ende een meet coordeken ter verwoestinghe{n},
haer edele en sullen daer niet sijn den coninck sullen si meer aenroepen, ende alle{n} haer princen sullen te niete zijn.
Ende in haer huysen sullen wtcomen dornen ende netelen, ende stekeldoornen in haer vesten, ende tsal wesen tot een rustplaetse der draken, ende ee{n} weyde der struysen.
Ende die duyuelen sullen daer te ghemoete comen, den ezelstier ende den wilden ghehaerden man sal daer roepen deen tseghen den anderen, daer heeft die nachtvrouwe oock gheleghen, ende heeft voor haer ruste gheuonden.
Daer heeft den eghel een hol vonden, ende heeft daer sijn ionghen opgheuoedt, ende heeft daer rontsomme ghegrauen ende ghebroedt in haer scaduwe, daer sijn die wouwen vergadert deen totten anderen.
Ondersoecket neerstelijck inden boeck des Heeren, ende leest, daer en heeft niet een van dien ghebroken, deen en heeft den anderen niet ghesocht, Want dat wt mijnen mont coemt, dat heeft hy beuolen, ende sijnen gheest die heeftse vergadert
ende hy heeft hen dlot gheworpen, ende sijn handt heeftse hen ghedeelt by maten, tot inder eewicheyt sullen sij die besitten, van gheslachte tot gheslachte sullen sij in haer woonen.
DIe verlate{n} wildernis ende sonder wech sal haer verblijden, ende die woestijne sal haer verhueghen, ende sal bloeyen als een lelie.
Groeyende sal sij groeyen, ende haer verhueghen vol blijschap ende louende, die glorie van Libanus is haer ghegheuen, die schoonheyt van Carmelus ende van Saron, sij sullen die glorie des Heeren sie{n}, ende die schoonheyt ons Godts.
Versterct die slappe handen, ende die crancke knyen maect vroom.
Segt den cleynmoedighen. Wert versterct, ende en wilt niet vreesen, siet v Godt sal aenbrenghen die wrake der vergheldinghe, Godt sal selue comen ende hy sal v lieden salich maken.
Dan sullen gheope{n}t worden die ooghen der blinden, ende die ooren der doouen sullen open zijn.
Dan sal die cruepel springhen als eenen hert, ende die tonghe der stommen sal gheopent sijn, want in die woestijne zijn die wateren ghesceyden, ende die beken in die verlate{n} plaetse.
Ende dlant dat drooghe was sal wesen tot een staende water, ende het dorstich lant tot fonteynen der wateren. In die rustplaetsen daer te voren draken woo{n}den daer sal opgaen die groenheyt des riets ende der biesen,
ende daer sal eenen padt wesen ende eenen wech, ende tsal den heylighe{n} wech ghenoemt worden, gheen besmette en sal daer door ghaen, ende dit sal v lieden wesen eenen rechten effenen wech alsoo dat die dwasen daer door niet en sullen dolen.
Daer en sal gheenen leeuw wesen, ende gheen quade beeste en sal al daer niet opclimmen, noch sij en sal daer niet gheuonden worden, ende sij sullen wandelen die verlost sullen wesen.
Ende die verlost sijn vanden Heere, sullen bekeert worden, ende sij sullen in Sion comen met lofsanck, ende eewighe blijschap op hen hoofden, blijschap ende vrolijcheyt sullen sij vercrijghen, ende pijne ende suchtinghe sullen wech vlieden.
ENde tis gheschiet int veerthienste iaer des conincs Ezechie, dat opghecomen is Sennacherib die coninck van Assirien op alle die vaste steden van Iuda, ende heeft die inghenomen.
En{de} die coninc van Assirie{n} heeft Rabsace{n} va{n} Lachis ghesonde{n} tot Ierusale{m} aende{n} coninc Ezechiam met een swaer hant, ende hy heeft ghestaen inden waterloop vander ouersten piscijnen inden wech van des volders acker.
Ende tot hem is wtghegae{n} Eliacim die sone Helcie, die hoofmeester was, ende Sobna die scrijuer, ende Ioahe die sone Asaph die greffier
Ende Rabsaces heeft tot hen gheseyt. Seght Ezechie. Dit seydt die groote coninck, die coninck van Assirien. Wat betrouwe{n} is dit daer ghy v op betrouwet?
by wat raet oft stercheyt schicte ghy v om wederspannich te zijn? op wien hebdy betrouwen, dat ghy van my ghescheyden sijt?
Siet ghy betrouwt v op desen ghebrokenen rietstock, op Egipten, opden welcken ist dat een mensch stuent, soo salt in zijn ha{n}t ghaen ende die doorsteken, alsoo is Pharao die coninck van Egipten alle den ghenen die op hem betrouwen.
Maer eest dat ghy my antwoort, inden Heere onsen Godt hebbe{n} wij betrouwen, en is hy niet die ghene wiens hoochden ende outaren Ezechias affgheworpen heeft, ende heeft tot Iuda ende Ierusalem gheseyt. Voor desen outaer suldi aenbidden?
Ende nv gheeft v seluen ouer mijnen heere den coninck van Assirien, ende ick sal v gheuen twee duysent peerden, ende ghy en sult wt v die opsitters van die niet co{n}nen gheleueren.
Ende hoe suldi connen verdraghen daensicht des richters van eender plaetsen, van mijns heeren minste dienaers? Maer eest dat ghy v betrouwt op Egipten, op die waghenen ende int rosuolck,
ende nv ben ick sonder den Heere opghecomen tot dit lant dat ict verderue{n} soude? Die Heere heeft tot my gheseydt. Trect opwaerts op dit lant, ende verderft dat.
Ende Eliacim heeft gheseyt, ende Sobna ende Iohahe tot Rabsacen. Spreect tot uwen dienaers in Siriersche tale, want wij verstaen die, en spreect tot ons niet in Ioetscher talen in die ooren des volcks dat opden muer is.
Ende Rabsaces heeft tot he{n} gheseyt. Heeft mijn heere my ghesonden tot uwen heere ende tot v lieden dat ick alle dese woorden spreken soude, ende niet veel meer tot die mannen die opden muer sitten dat sij haren dreck eten souden, ende die pisse haerder voeten drincken met v lieden?
Ende Rabsaces heeft ghestaen, ende gheroepen met luyder stemme{n} in Ioetscher talen ende gheseyt. Hoort die woorden des grooten conincs des conincks van Assirien.
Dit heeft die coninck gheseydt. En laet Ezechias v niet verleyde{n} want hy en sal v lieden niet co{n}nen verlossen
Ende Ezechias en gheue v gheen betrouwen opden Heere seggende. Verlossende sal ons die Heere verlossen, dese stadt en sal niet ghegheuen worde{n} in die hant des conincs van Assirien.
En wilt Ezechiea{m} niet hoore{n} want dit seyt die coninc va{n} Assirien. Doet met my een ghebenedijdinge, ende coemt wt tot my ende etet een ieghelijck sijnen wijngaert, ende een ieghelijck sijnen vijgheboom, en{de} drinct een ieghelijck dwater van sijnen put,
tot dat ick come en{de} v liede{n} hale tot een lant dwelc is ghelijck v lant, een tarwe la{n}t ende wijn lant, een lant des broots, en{de} der wijngaerde{n}
noch Ezechias en verstoore v liede{n} niet segghende. Die Heere sal ons verlossen. Hebbe{n} der Heydene{n} goden ee{n} iegelijc hen la{n}t v{er}lost wt die ha{n}t des conincs van Assirien?
Waer is die godt van Emath en{de} Arphad? waer is die godt van Sepharuaim? hebben si Samarie{n} verlost wt mijn hant?
Wie isser van alle deser landen Goden die sijn lant verlost heeft wt mijn hant, dat die Heere Ierusalem soude moghen verlossen wt mijn hant?
En{de} sij hebben ghesweghen, en{de} sij en hebben hem niet een woort gheantwoort, wa{n}t die coninck hadde beuolen seggende. En antwoort hem niet.
En{de} Eliacim die sone Helcie die hoofmeester was, is inghegaen, en{de} Sobna die scrijuer, en{de} Ioahe Asaphs sone die greffier, tot Ezechiam met ghescoorde cleederen ende sij hebben hem vercondicht Rabsacis woorden.
ENde tis ghesciet doent Ezechias die coninc ghehoort heeft, dat hy sijn cleederen ghescoort heeft, ende hy is omwo{n}den gheweest met eenen sack, ende hy is gheghaen in des Heeren huys.
Ende hy heeft ghesonden Eliacim die hoofmeester was, ende Sobnam den scrijuer ende die ouders vanden priesteren, bedect met sacken tot Isaiam Amos sone den propheet,
ende sij hebbe{n} tot hem gheseydt. Dit seydt Ezechias. Eenen dach des verdriets ende der straffinghe{n} ende der blasphemien is desen dach, want die kinderen sijn ghecomen tot barens toe, en{de} daer en is gheen macht om te bare{n}.
Oft die Heere uwe Godt in eenigher manieren hoorde Rabsacis woorden den welcken die coninc van Assirien sijn Heere ghesonden heeft om te blasphemeren den leuenden Godt, ende om te bescimpen metten woorden die welcke die Heere v God ghehoort heeft, daerom heft op een ghebedt voor die bleuelinghen die daer gheuonden sijn.
Ende des conincs Ezechie dienaers sijn ghecomen tot Isaiam,
ende Isaias heeft tot hen gheseyt. Dit suldy uwen heere segghen. Dit seydt die Heere. En vreest niet van daensicht der woorden die ghy ghehoort hebt, met die welcke des conincs van Assirien knechten my gheblasphemeert hebben.
Siet ick sal hem eenen gheest gheuen, ende hy sal een bootscap hooren, ende hi sal wederkeeren nae sijn lant, ende ick sal hem doen nederuallen metten sweerde in zijn lant.
Maer Rabsaces is weder ghekeert, ende hy heeft den coninc van Assirien gheuonden strijdende teghen Lobnam, wa{n}t hy hadde ghehoort dat hy vertrocken was van Lachis,
en{de} hi heefter ghehoort van Tharaca de{n} coninc vander Morianen lant die seyden. Hi is wtghetrocken om teghen v te strijden. Dwelc als hy ghehoort hadde, soo heeft hy boden ghesonden tot Ezechiam segghende.
Dit suldi segghen Ezechie den coninck va{n} Iuda spreke{n}de. V God en bedrieghe v niet, daer ghy v in betrouwet segghe{n}de. Ierusalem en sal niet ghegheuen worden in die hant des conincs van Assirien.
Siet ghy hebt ghehoort alle dat die coninghe{n} van Assirien ghedaen hebben alle den landen die sij omgheworpen hebben, ende suldi ghy moghen verlost worden?
Hebben die goden der Heydenen hen verlost, die mijn vaderen omgheworpen hebbe{n} Gozam, ende Haran, ende Reseph, ende die kinderen van Eden die in Thalassar waren?
Waer is die coninck van Emath ende va{n} Arphad, ende die coninc der stadt Sepharuaim, Ana ende Aua?
Ende Ezechias heeft die brieuen ghenome{n} vander bode{n} hant, ende hy heeft die ghelesen, ende is opghegae{n} in des Heeren huys, ende Ezechias heeft die wijdt open ghedae{n} voor den Heere.
Ende Ezechias heeft ghebeden totten Heere segghende.
Heere der heyrscaren Israels Godt, die bouen Cherubim sidt, ghi sijt allee{n} God van alle die rijcken des eertrijcs, ghi hebt ghemaect den hemel ende die eerde.
Reycht Heere v oore ende hoort, opent Heere v ooghen ende siet, ende hoort alle Se{n}nacheribs woorde{n} die hy ghesonden heeft om te blasphemeren den leuenden Godt,
want warachtelijck Heere die coninghen van Assiri en hebben hen landen woest ghemaect ende hen la{n}tscappen.
Ende sij hebben hen goden den viere ghegheuen, want ten waren gheen goden, maer wercken vander menschen handen, hout ende steen, ende sij hebben die heel in stucken ghebroke{n}.
Ende nv Heere onse Godt behoudt ons van sijnder hant, ende laet alle die rijcken der eerden bekennen, dat ghy alleen die Heere sijt.
Ende Isaias die sone van Amos heeft ghesonden tot Ezechiam segghende. Dit seyt die Heere Israels Godt. Daer ghi my om ghebeden hebt van Sennacherib den coninck van Assirien.
Dit is dwoort dat die Heere ghesproken heeft ouer hem. V heeft versmaet ende v heeft bespot die maghet die dochter van Sion, achter v heeft haer hooft ghescudt die dochter van Ierusalem.
Wien hebt ghy bescimpt, ende wien hebt ghy gheblasphemeert, ende op wien hebdi v stemme verheuen, ende die hoocheyt uwer ooghen opgheheuen? Tot de{n} heylighe{n} van Israel.
Door die hant van uwe{n} knechten hebdy den Heere beschimt, ende ghy hebt gheseyt. In die menichte van mijnen waghenen ben ick opgheclomme{n} die hoocheyt der berghe{n}, die hoochden van Libanus, ende ick sal affhouwen die hoochde sijnder cederboomen, ende zijn wtghecore{n} abeelboomen, ende ick sal ghaen op die hoocheyt van sijnen alderhoochsten top, dwout van sijnen Carmelus.
Ick heb ghegrauen ende water ghedroncken, ende ick heb metten voetstappe mijns voets wt ghedroocht alle die riuieren der dijcken.
En hebdy niet ghehoort wat ick in voortijde{n} hem ghedaen hebbe? Van die oude daghen heb ick dat gheschapen, ende nv heb ict aenghebracht ende tis gheworden tot een wtwortelinghe der tsamen strijdender hueuelen, ende der vaster beslotender steden.
Haer bewoonders hebbende die handt ghecort hebben ghebeeft, ende sijn bescaemt gheweest, ende sij sijn gheworden alst hoy des velts, ende gras der weydden, ende tcruyt der daken, dwelck verdroocht is eert rijp worde.
V wooninghe ende uwen wtganck ende uwen inganc heb ick ghekent, ende v rasernie teghen my.
Als ghi raesdet teghen my, soo is v hoouerdie opgheclommen in mijn ooren, daerom sal ick eenen rinck in v nuesghaten stellen, ende eenen breydel in v lippen, ende ick sal v wederom leyde{n} inden wech waer door ghy comen sijt.
Maer v sal dit een teeken wesen. Etet in dit iaer tghene datter van self wasset, ende int tweede iaer, eedt den oest, maer int derde iaer saeyt, en{de} maeyt, en{de} plant wijngaerde{n}, en{de} eedt he{n} vruchte{n}.
Ende tghene datter behouden sal wesen van thuys van Iuda en{de} datter ouerghebleuen is sal een wortel schieten nederwaerts, en{de} sal vrucht voortbrenghen opwaerts,
want van Ierusalem sullen bleuelinghen wtgaen, en{de} die behoudenisse vande{n} berch Sion, die ialoursie vanden Heere der heyrscaren sal dit doen.
Daerom seyt dit dit Heere vanden coninck van Assyrien. Hy en sal in dese stadt niet comen en{de} hi en sal daer gheenen pijl op scieten, en{de} gheenen schilt en sal plaetse in haer crijghen, ende hy en sal in haren omganck gheenen wal maken.
Inden wech waer door hy comen is, daer door sal hy wederkeeren, ende in dese stadt en sal hy niet comen seyt die Heere.
Ende ick sal dese stadt beschermen, om die te behoude{n} om mijnen wille, ende om Dauids mijns knechts wille
Ende die enghel des Heeren is wtghegaen, en{de} hy heefter gheslaghen in die heyrlegheren vanden Assiriers hondert ende vijfentachtentich duysent. Ende sij zijn des morghe{n}s opghestaen, ende siet het waren alle doode lichamen.
En{de} hi is wtghegaen en{de} wechghereyst, ende Sennacherib die coninck van Assirien is wederghekeert, ende hy heeft ghewoont in Niniue.
Ende tis ghesciet, als hy inden tempel aenbadt Nesroch sijnen Godt dat Adramelech en{de} Sarasar zijn sonen hem metten swaerde gheslaghen hebben, ende zijn gheulode{n} int lant van Ararat, en{de} Asarhaddon zijn sone heeft in zijn stede gheregneert.
IN dien daghen is Ezechias sieck gheweest totter doot toe. En{de} tot hem is inghecomen Isaias Amos sone die propheet, en{de} hy heeft hem gheseyt. Dit seyt die Heere. Beschict v huys, want ghy sult steruen, ende niet leuen.
Ende Ezechias heeft zijn aensicht ommeghekeert teghen den wandt, ende heeft ghebede{n} totten Heere,
ende gheseydt. Ick bidde v hertelijck Heere weest doch ghedachtich hoe dat ick voor v ghewandelt hebbe inder waerheyt, en{de} in een volcomen herte, en{de} dat ick, tghene dat in v ooghen goet is, ghedae{n} hebbe. Ende Ezechias heeft gheweent met een groote weeninghe.
Ende dwoort des Heeren is ghesciet tot Isaiam, segghende.
Gaet en{de} segt Ezechie. Dit seyt die Heere Dauids ws vaders Godt. Ick heb v ghebedt ghehoort, en{de} v tranen ghesien, Siet ick sal tot uwen daghen toelegghen vijfthien iaren,
en{de} van die hant des conincs van Assyrien sal ick v verlossen, en{de} dese stadt en{de} ick sal die beschermen.
Maer dit sal v een teeken wesen vanden Heere, dat die Heere dit woort doen sal dat hy ghesproken heeft.
Siet ick sal doen weder om keere{n} die scaduwe der linien, waer door si neder ghedaelt was in Achaz vrewijser in die sonne achterwaerts thien linien. Ende die sonne is wederomme ghekeert thien linien door die graden waer door sij nederghedaelt was.
❧ Dat ghescrift Ezechie des conincs van Iuda doen hi siec hadde gheweest, ende ghesont was gheworden van sijnder siecten. ☙
Ick heb gheseyt, in die helicht mijnder daghe{n} sal ic gae{n} tot die poorten der hellen, ick heb ghesocht het ouerblijfsel van mijnen iaren.
Ic heb gheseyt. Ic en sal den Heere mijne{n} God niet sien int lant der leuender, ic en sal gheene{n} me{n}sch voorts meer sien, en{de} gheene{n} inwoonder der rusten.
Mijn generatie is wechghenomen en{de} opghevouden van my als een hutte der herders mijn leuen is affghesneden als van eenen die weeft, doen ic noch begonste heeft hy my afghesneden, vanden morghe{n}stont totten auont suldi my voleynden.
Ick hoepte totten morghenstont, als eenen leew soo heeft hy alle mijn ghebee{n}te in stucken ghebroke{n}, vande{n} morghenstont totten auont suldi my voleynden.
Als eender swaluwen ionck soo sal ick roepen, ick sal bedincken als een duyue, mijn ooghen zijn ghecrinct opwaerts siende nae die hoochden, Heere ick lijde gewelt, antwoort voor my.
Wat sal ick segge{n}, oft wat sal hi my antwoorde{n}, als hijt selue ghedae{n} heeft? ick sal alle mijn iaren ouerdencken in die bitterheyt mijnder zielen.
Heere ist datmen alsoo leeft, en{de} is in alsulcke dinghen dleue{n} mijns gheest, soo suldi my straffen, en{de} my leuende maken.
Siet inden vrede is mijn bitterh{eyt} dalder bitterste, maer ghi hebt mijn ziele verlost dat sij niet vergaen en soude, ghy hebt achter uwen rugghe gheworpen alle mijn sonden.
Want die helle en sal v niet belijde{n}, noch die doot en sal v niet louen, sij en sullen v waerheyt niet verwachten die inden poel nederdalen.
Die leuende, die leuende die sal v belijden, als ick heden ooc doe, die vader sal den kinderen te kennen gheuen uwe waerheyt.
Heere behoudt my, en{de} wij sullen onse psalter louen singhen, alle die daghen ons leuens in des Heeren huys.
En{de} Isaias heeft gheboden dat si nemen souden eenen clont vijghen, en{de} dat die souden plaesteren op die wonde, ende dat die ghenesen soude worden.
En{de} Ezechias heeft gheseyt. Wat sal het teeken sijn dat ic opgaen sal in des Heere{n} huys.
IN dien tijt heeft Merodach Baladan Baladans sone die coninc van Babylonie{n} ghesonden brieuen ende ghiften tot Ezechiam. Wa{n}t hy hadde gehoort dat hy sieck hadde gheweest en{de} ghenesen was.
En{de} Ezechias is daer aff verblijdt gheweest, en{de} hy heeft hen ghethoont die apoteken der costelijcker specerien en{de} des siluers en{de} gouts, en{de} der welrieke{n}de cruyde{n}, en{de} der alderbeste saluen, en{de} alle die scatcamere{n} va{n} sijne huysrade, en{de} alle datter gheuonden is in sijn scatten. Daer en was ghee{n} dinc dat Ezechias hen niet en thoonde in sijn huys, en{de} in alle sijn macht.
Maer Isaias die propheet is inghegaen tot Ezechia{m} den coninck, en{de} hy heeft hem gheseyt. Wat hebben dese mannen gheseyt, en{de} va{n} waer sijn die tot v ghecome{n}? En{de} Ezechias heeft gheseyt. Van verren lande sijn sij ghecomen tot my, van Babilonien.
Ende hy heeft gheseyt. Wat hebben sij in v huys ghesie{n}? En{de} Ezechias heeft gheseyt. Alle dat in mijn huys is hebben sij ghesien, daer en is gheen dinck gheweest in mijn tresooren dat ic hen niet ghetoont en hebbe.
En{de} Isaias heeft tot Ezechiam gheseyt. Hoort dat woort des Heeren der heyrscaren.
Siet die daghen sullen comen, en{de} alle dinghen die in v huys sijn sullen wechghenomen worden in Babilonien, en{de} dat v vaders tot scatten vergadert hebben tot op desen dach toe, daer en sal niet ghelaten worden seyt die Heere.
En{de} van uwe{n} sonen die van v comen sullen, die ghy sult ghewonnen hebben sullen si wech nemen, en{de} die sullen ghesneden camerlinghen sijn in des conincs van Babilonien pallays.
Ende Ezechias heeft gheseydt tot Isaiam. Dwoort des Heeren is goet dat hy ghesproken heeft. Ende hy heeft gheseyt. Latet allee{n} vrede ende warachticheyt worden in mijnen daghen.
VVort getroost, wort getroost mijn volck seyt v Godt,
Spreect tot Ierusalems herte, ende roeptse aen, want haer quaetheyt is voleyndt haer boosheyt is vergheuen, sij heeft va{n} des Heeren handt dobbele ontfanghen voer allen haer sonden.
Daer is een stemme vanden roepende in die woestijne. Bereydt den wech des Heeren, maect recht in die woestijne ons Godts paden.
Alle valleye sal verheuen worden, ende alle berch ende hueuele sal vernedert worden, ende die cromme weghen sullen recht wesen, ende die scerpe plaetsen tot effen weghen.
Ende die glorie des Heeren sal gheopenbaert worden, ende alle vleesch sal tsamen sien dat des Heeren mont ghesproken heeft.
Een stemme van hem die segghende is, Roept. Ende ic heb gheseyt, Wat sal ick roepen? Alle vleesch is hoy, ende alle zijn glorie is als die bloeme des velts.
Het hoy is verdroocht, ende die bloeme is gheuallen, want den adem des Heeren heeft daer op gheblasen. Warachtelijck het volck is hoy,
het hoy is verdroocht ende die bloeme es gheuallen, maer dwoert ons Heeren blijft inder eewicheyt.
Opden hooghen berch climt ghy die Sion een blijde bootscap verco{n}dicht, verheft met stercheyt v stemme die Ierusalem een blijde bootscap vercondicht, verheftse, en wilt niet vreesen. Segt den stede van Iuda. Siet v lieder Godt,
Siet die Heere die Godt sal met stercheyt comen, ende sijnen arm sal heerscappie hebben, siet sijnen loon is met hem, ende zijn werck voer hem.
Als een herder sal hy zijn cudde voeden, in zijnen arm sal hy die lammeren vergaderen, ende in zijnen scoodt sal hyse opheffen, die bevruchte sal hy selue draghen.
Wie heeft die wateren met een hant ghemeten, ende wie heeft den hemel met die palme gheweghen? Wie heefter met drie vingheren gheweghen die groote swaerheyt der aerden, ende wie heeft mette{n} ghewichte die berghen gheweghen? ende die houelen in een waghe?
Wie heeft den gheest des Heeren gheholpen? oft wie heeft sijn raetsman gheweest, en{de} heuet hem ghetoont?
Met wien heeft hy raet ghehouden, en{de} wie heeft hem onderwesen? en{de} wie heeft hem geleert de{n} padt der rechtuerdicheyt? ende hem gheleert die wetenheyt, ende heeft hem ghetoont de{n} wech der voersienicheyt?
Siet, die Heydenen zijn gheacht als die druppel eens eemers, en{de} als dat minste der waghe{n}, siet die eylanden sijn als cleyn stoff.
Ende Libanus en sal niet ghenoech wesen om te ontsteken, en{de} zijn beesten en sullen niet ghenoech wesen tot den brantoffer.
Alle die Heydenen als oft sij niet en waren, alsoo sijn sij voer hem, ende als niet ende ydelheyt, alsoo zijn sij va{n} hem gheacht.
Wie{n} hebdi dan Godt ghelijck ghemaect? oft wat beelt suldi hem stellen?
Heeft die beelt snijder dat ghesneden beelt ghemaect? oft heeft die goutsmit met gout dat ghefigureert, ende van silueren plate{n} die silversmit?
Een sterck ende onuerrottelijck hout heeft die wijse constenaer ghesocht, hy soect hoe dat hy dbeelt mocht stelle{n} dat niet beroert en worde.
En weet ghijt niet, en hebdijt niet ghehoort? ende eest v niet vercondicht vant beghinsel? en hebdi niet verstaen die fundamenten der aerden?
Die opde{n} omganck der eerden sidt, ende zijn bewoonders sijn als sprinchanen, die de hemelen wtrect als niet, ende spantse wt als een tente om daer in te woonen.
Die der secreten ondersoeckers gheeft als oft sij niet en waren, die rechters der aerden heeft hy als een ydel dinck ghemaect.
Ende want haren tronck noch gheplant, noch ghesaeyt, noch ghewortelt en is gheweest in die aerde, sooheeft hy onuersienlijck op hen gheblasen, ende sij zijn verdroocht, ende den storenmden wint salse als een stroo wech voeren.
Ende by wien hebdi my gheleken, ende ghelijck ghemaect? seyt die heylighe.
Heft om hooghe uwe ooghen, en{de} besiet wie dese dinghen ghescapen heeft, die in ghetale hen heyrscare wtleydt, ende roeptse alle bij namen, van die menichte sijnder stercheyt ende machticheyt, en{de} sijnder cracht, soo en esser niet een ouerghebleuen.
Waer om segdi o Iacob, ende spreect ghy o Israel. Mijnen wech is verborghen voer den Heere, ende van mijnen Godt is het ordeel wech ghegaen?
En weeti niet, oft en hebdijt niet ghehoort? Godt die eewighe Heere die ghescapen heeft die eynden der eerden, en sal niet crachteloos worden, noch arbeyden, ende daer en is gheen ondersoeckinghe van zijnder wijsheyt?
Die den vermoeydden cracht gheeft, ende den ghenen die niet en zijn, stercheyt, en{de} die cracht vermenichfuldicht.
Die kinderen sullen moede worden ende arbeyden, ende die ionghelinghen sullen in crancheyt vallen.
Maer die inden Heere hopen, sullen hen stercheyt veranderen, sij sulle{n} vedere{n} aenneme{n} als des arents, sij sullen loopen, ende niet arbeyden, sij sullen wandelen ende niet almachtich worden.
LAet die eylanden tot my swijghen, en{de} laet der Heydenen veranderen die stercheyt, laetse aencomen, ende dan spreken, laet ons te samen ten ordeel ghenaken.
Wie heeft den rechtuerdighen vanden oosten ghewect, wie heeft hem gheroepen dat hy hem volghen soude? hy sal in sijn aensicht die Heydenen gheuen, ende die coninghen sal hy tonder hebben, hy salse als stoff sijne{n} swaerde gheuen, en{de} ghelijc een stoppele vande{n} wint wech ghevuert, zijnen boghe.
Hy salse veruolghe{n}, hy sal doergaen in vrede, den padt en sal onder sijn voeten niet ghesien worden.
Wie heeft dese dinghe{n} ghewracht ende ghemaect, roepende die gheslachte{n} vanden beghinne? Ick die Heere, dierste ende die laetste ben ick.
Die eylanden hebbent ghesien ende ghevreest, die wterste der aerden zijn van wonder verbaest, sij hebben ghemaect ende zijn aenghecomen.
Ende ieghelijck sal zijnen naesten helpen, ende zijnen broeder sal hy segghen, Sijt vroem.
Die copersmit metten hamer slaende heeft versterct den ghene{n} die doen ter tijt smeedde segghende. Met die tsamen voeghinghe ist goet, ende hy heeft hem vast ghemaect met naghelen, dat hy niet beroert en soude worden.
Ende ghy Israel mijn dienaer, ghy Iacob die ick vercore{n} hebbe, Abrahams mijns vrindts saet,
inden welcken ick v ghegrepen hebbe van dat wterste der aerden, ende van haer verre plaetse heb ick v gheroepen, en{de} ick heb v gheseyt, Mijn knecht sijt ghy, ick heb v vercoren, ende ick en heb v niet verworpen.
En vreest niet, want ick ben met v, en wilt niet affwijcken, want ick ben v Godt, ick heb v versterct, ende ick heb v gheholpen, ende die rechte hant van mijnen rechtuerdighen heeft v ontfanghen.
Sietsij sullen bescaemt worden, ende sij sullen hen scamen alle die teghen v strijden, sij sullen zijn als oft zij niet en waren, ende die mannen sullen vergaen die teghen v segghen.
Ghy sultse soecken ende niet vinden, v wederspannighe mannen, sij sullen zijn als oft sij niet en waren, ende ghelijck die vernielinghe des mensche die teghen v strijdende is.
Wa{n}t ick ben die Heere uwe Godt aengrijpende v hant, ende tot v segghende, En vreest niet, ick heb v gheholpen.
En wilt niet vreesen ghy worm van Iacob die doot sijt in Israel, ick heb v gheholpen, seyt die Heere, ende v verlosser, die heylighe van Israel.
Ick heb v ghestelt als eenen nieuwen dorsschende waghen hebbende saghende tanden, ghy sult die berghen dorschen, ende in cleyn stucken brijselen, ende die hueuelen suldi als ghestubbe stellen.
Ghy sultse wannen inden wint, ende den wint salse wech vueren, ende den stormenden wint salse verstroyen, ende ghy sult v verhueghen inden Heere inden heylighen van Israel suldi blijde zijn.
Die allendighe ende arme soecke{n} watere{n}, en{de} daer en zijn gheen hen tonghe is van dorste verdorret. Ick die Heere salse verhoren. Ick Israels Godt en salse niet verlaten.
Ick sal in die hoochste hueuelen vloede{n} opendoen, ende int midden der velden fonteynen. Ick sal die woestijne stellen tot staende watere{n}, ende dlant sonder wech tot riuieren der wateren.
Ick sal in die woestijne gheue{n} de{n} cederboo{m}, en{de} de{n} dorn boo{m}, en{de} de{n} myrtus boom, en{de} den olijf boo{m}. Ic sal in die verlate{n} plaetse stellen den abeelboom, den olmboom, ende den busboom tsamen.
Op dat sij sien ende weten ende herdencken, ende verstaen moghen te samen, dat die hant des Heeren dat ghedaen heeft, en{de} dat die heylighe van Israel dat ghescapen heeft.
Doet naken v ordeel, seyt die Heere, brenghet voerts eest dat ghy bijauontueren iet hebt, heeft die coninck van Iacob gheseyt,
Laetse by comen ende ons vercondighen al datter toecomen sal, die voerleden dinghen die gheweest hebben vercondicht, ende wy sullen ons herte stellen, ende wy sullen hen wterste weten, ende die toecomende dinghen gheeft ons te kennen.
Vercondicht ons wat dinghen datter comen sullen in den toecomenden tijt, en{de} wy sullen wete{n} dat ghy goden sijt. Doet oock wel oft qualijck eest dat ghijt vermoecht, ende laet ons spreke{n}, ende sien te samen.
Siet ghy sijt van niet, ende v wercke is van tgheen dat niet en is, hy is een affgrijselijcheyt die v vercore{n} heeft.
Ick hebbe eene{n} verwect vanden noorden, en{de} hy sal comen vanden opganck der sonnen, hy sal mijnen naem roepen, ende hy sal die wethouders aenbrenghen als slijck der aerden, ende als een potbacker die eerde tredende.
Wie heuet vercondicht, vanden iersten dat wijt weten moghen, ende vanden beghinne dat wijt segghen moghen. Ghy sijt rechtuerdich? daer en is gheen vercondighende, noch te voren segghende, noch hoorende v lieder woerden.
Dierste sal tot Sion segghen, Siet ick ben hier teghenwoerdich, ende Ierusalem sal ick eenen Euangelist gheuen.
Ende ick heb ghesien, ende daer en was noch niemant van desen, die raet hielde, ende die ghevraecht zijnde een woert antwoerde.
Siet sij sijn allegader onrechtuerdich, ende ydel zijn hen wercken. Wint ende ydelheyt zijn hen affgods beelden.
SIet, mijn knecht ende ick sal hem ontfanghen, mijn wtuercoren, in hem heeft mijn ziele haer seluen behaecht. Ick heb mijnen gheest ghegheuen op hem, hy sal doordel den Heydenen wtspreken.
Hy en sal niet roepe{n}, noch gheenen persoon wtnemen, noch zijn stemme en sal buyten niet ghehoort worden.
Dat ghecrooct riet en sal hy niet heel in stucken breken, ende het rookende vlas en sal hy niet wtblusschen, inder waerheyt sal hy doordel wtbrenghen,
hy en sal niet droeue zijn, noch verstoorachtich tot dat hy doordeel op deertrijck stelle, ende zijn wet sullen die eylanden verwachten.
Dit seyt die Heere Godt sceppende die hemelen ende die wtreckende vast makende die eerde, ende tghene dat wt haer spruyt, gheuende adem den volcke dat op haer is, ende den gheest den ghenen die haer betreden.
Ick die Heere heb v gheroepen in die rechtuerdicheyt, ende ick heb v hant ghegrepen, ende ick heb v bewaert. Ende ick heb v ghegheuen tot een verbont des volcs, tot een licht der Heydenen.
Dat ghy opendoen soudt die ooghen der blenden, ende dat ghy wtleyden soudt wt die besloten gheuanghenisse den ghebonden, va{n} den huyse des kerckers die daer sitten in duysternissen.
Ick die Heere dit is mijnen naem, Mijn glorie en sal ick niemant anders gheuen, ende mijnen loff den ghesneden affgods beelden.
Die dinghen dit dierste gheweest hebben siet die zijn ghecomen, nieuwe dinghen vercondighe ick oock, eer sij opstaen sullen soo sal ick v die doen hooren.
Singt den Heere een nieuwe liedt, sijnen loff van duyterste der eerden ghy die nederdaelt in die zee, ende haer volheyt, ghy eylanden ende haer bewoonders.
Laet opghehauen worden die woestijne, ende haer steden. Cedar sal in huysen woone{n}, loeft ghy bewoonders der steenroetsen, van den top der berghen sulle{n} sij roepen.
Sij sullen den Heere glorie stellen, ende zijnen loff sullen sij in die eylanden vercondighen.
Die Heere sal als een stercke wtgaen, als een oorloochs man sal hy die toornicheyt verwecke{n}, hy sal crysschen en{de} roepen, op zijn vianden sal hy versterct worden.
Ick heb altijt ghesweghen, ick heb stil gheweest, ic heb verduldich geweest, als ee{n} vrouwe die in barens noode is sal ic spreken. Ick sal verstroye{n}, ende opslinden te samen.
Ick sal woest maken die berghen ende die hueuelen, ende alle hen gras sal ic verdrooghen, ende ick sal die vloeden stellen tot eylanden, ende die staende wateren sal ic verdrooghe{n}.
Ende ick sal die blende leyden inde{n} wech die sij niet en kennen, ende in die paden die sij niet ghewete{n} en hebben sal icse doen wandelen. Ick sal die duysternissen voer hen stellen tot een licht, ende die cromme plaetsen tot rechte, dese woerden heb ick hen ghedaen, ende ick en hebse niet verlaten.
Sij zijn achterwaerts ghekeert, laetse bescaemt worde{n} met bescaemtheyt die betrouwen hebben in een ghesneden beelt, die den gheghoten beelde segghen, Ghy sijt onse goden.
Ghy dooue hoort, ende ghy blende siet op om te sien.
Wie isser blent, dan mijn knecht? ende wie isser doof, dan die totten welcken ick mijn boden ghesonden hebbe? Wie isser blent, dan die ghene die vercocht is? ende wie isser blent, dan des Heeren knecht?
Die veel dinghen siet, en suldy niet gedeslaen? die open ooren hebt, en suldi niet hoore{n}?
Ende die Heere heeft ghewilt dat hy hem heylich maken soude, ende dat hy die wet groot achten soude ende verheffen.
Maer dat selue volck is berooft ende verwoest, eenen strick der ionghelinghen sij allegader, ende in die kerkers huysen zijn sij verborghen, sij zijn gheworden tot eenen roof, ende daer en is niemant diese verlosse, tot een beroouinghe en{de} daer en is niemant die segghe. Gheeft weder om,
Wie isser onder v lieden die dat hoore, aenmercke, ende luystere nae toecomende dinghen?
Wie heeft Iacob ghegheuen tot een beroouinge, ende Israel den verderuers? En is dat niet die Heere selue, wien wy ghesondicht hebben? Ende sij en heb-ben in zijn weghen niet willen wandelen, ende sij hebben zijn wet niet ghehoort.
Ende hy heeft op hem wtghestort die rasende gramscap van sijnder verbolgentheyt, ende een stercke orloghe, ende hy heeft hem verbrant int ronde, ende hy en heues niet gheweten, ende hy heeft hem ontsteken, ende hy en heues niet verstaen.
ENde nu dit seyt die Heere sceppende v Iacob, ende makende v Israel. En wilt niet vreesen, want ick heb v verlost, ende ic heb v gheroepen met uwen naem, ghy sijt mijne.
Als ghy doer die wateren gaet, soo sal ick met v zijn, en{de} die vloeden en sullen v niet ouerdecken, als ghy int vier sult wa{n}delen soo en suldi niet verbernen, en{de} die vlamme en sal in v niet bernen.
Want ick die Heere uwe Godt die heylighe va{n} Israel v behouder hebbe tot uwe versoeninge gegeue{n} Egypte{n} en{de} der Moriane{n} lant, en{de} Saba voor v.
Om dat ghi eerlijc sijt geworden in mijn ooghe{n}, en{de} glorioos, soo heb ic v lief ghehadt, ende ick sal die menschen gheuen voer v, ende die volcken voer v ziele.
En wilt niet vreesen, want ick ben met v, vanden oosten sal ick v saet aenbrenghen, ende vanden westen sal ic v vergaderen.
Ick sal den noorden segghe{n}, Gheeft, ende den suyden. En willet niet beletten, brengt aen mijn sonen van verre, ende mijn dochteren van duyterste der aerden.
Ende alle den ghenen die mijnen naem aenroept dien heb ick tot mijnder glorien ghescapen, ic heb hem gheformeert, ende ghemaect.
Leydt buyten wt het blent volck ende dat ooghen heeft, het doof volck ende dat ooren heeft.
Alle die volcke{n} sijn vergadert te samen, ende die gheslachten zijn versaemt, wie onder v lieden mocht dit vercondighen, oft wie sal ons doen hooren die dinghen die dierste zijn? Laetse dier ghetuyghen gheuen, ende laetse gherechtuerdicht worden, ende laetse hooren ende segghen.
Warachtelijck, Ghy sijt mijn ghetuyghen, seyt die Heere, ende mijn knecht den welcke{n} ik vercoren hebbe, op dat ghijt weten ende my gheloouen moecht, ende dat ghijt verstaen moecht, dat ict selue ben.
Voer my en is gheen Godt ghemaect ende nae my en salder gheen sijn. Ick ben, ick ben die Heere, ende daer en is sonder my gheen behouder.
Ick hebt vercondicht, ende behouden, ick hebt doen hooren, ende onder v lieden en heeft gheen vreemde gheweest. Ghy sijt mijn ghetuyghen, seyt die Heere, en{de} ick Godt.
Ende van tbeghinsel ben ik die selue, ende daer en is niemant die van mijnder hant verlosse, ick sal wercken, ende wie sal dat affkeeren?
Dit seyt die Heere v verlosser, die heylighe van Israel. Om uwen wille heb ik in Babilonien ghesonden, ende ick heb alle die grendelen affgetrocken, ende die Chaldeen die in hen scepen glorieeren.
Ick ben die Heere uwe heylighe, sceppende Israel uwe coninck.
Dit seyt die Heere, die in die zee ghegheuen heeft eenen wech, ende in die wateren der beken eenen padt.
Die den waghen ende tpeert heeft wtgheleyt, die heyrscare ende den stercken, sij zijn te samen ontslapen, ende sij en sullen niet opstaen, sij zijn heel ghebroken als vlas, ende sij zijn wtgheblusscht.
En wilt niet ghedachtich wesen der voerleder dinghen, ende die oude dinghen en wilt niet aenmercken.
Siet ick make nieuwe dingen, ende die sullen nu opstaen, ghy sultse voerwaer kenne{n}, ick sal in die woestijne eenen wech stellen, ende in die onbewandelde plaetse riuieren.
Die beeste des velts sal my glorificeren die draken ende struysen, om dat ick in die woestijne wateren ghegheuen hebbe, ende riuieren in die plaetse sonder wech, om dat ik soude te drincken gheuen mijnen volcke, mijnen wtuercorenen.
Dit volck heb ic voer my ghemaect, het sal mijne{n} loff vertellen.
Ghy en hebt my niet aengheroepen Iacob, noch ghy en hebt in my niet ghearbeyt Israel.
Ghy en hebt my niet gheoffert de{n} ram va{n} uwe{n} bra{n}toffer, en{de} met uwe{n} slachofferande{n} en hebdi my niet gheglorificeert, ick en heb v niet doen dienen in die offerande, noch ick en heb v gheenen arbeyt ghegheuen int wieroock.
Ghy en hebt my met ghelde gheenen calamus ghecocht, ende metten vette van uwen slachofferande{n} en hebdi my niet droncken ghemaect. Maer nochtans hebdi my doen dienen in v sonden, ghy hebt my arbeyt ghegheuen in v boosheden.
Ick bent, ick bent selue, die v boosheden wtwissche om mijnen wille, ende uwer sonden en sal ick niet ghedachtich wesen.
Brengt my wederom in tghedincken, ende laet ons te samen gheordeelt worden, vertellet eest dat ghy iet hebt, op dat ghy moecht gherechtuerdicht worden.
V vader heeft ierstmael ghesondicht, ende v beduyders hebben ouertreden teghen my.
Ende ick heb die heylighe princen beulect. Ic heb Iacob ghegheuen ter doodinghen, ende Israel ter blasphemien.
ENde nu hoort Iacob mijn dienaer, ende Israel den welcken ick vercoren hebbe.
Dit seyt die Heere v makende, ende figurerende vanden buyck, v helper, en wilt niet vreesen mijn knecht Iacob, ende ghy alderrechtste den welcken ick vercoren hebbe.
Want ick sal wateren wtstorten op den dorstighe{n}, ende vloeden op die drooghe, ick sal mijnen gheest wtstorten op v saet, ende mijn ghebenedijdinghe op v gheslachte.
Ende sij sullen groeyen tusschen die cruyden als wilghen omtrent die voer by vlietende wateren.
Dese sal segghen, Den Heere behoir ick toe, ende die ander sal roepen in Iacobs naem, ende dese sal met sijnder hant scrijuen den Heere, ende in Israels naem sal hy verghelijct worden.
Dit seyt die Heere die coninck van Israel, ende sijn verlosser die Heere der heyrscaren. Ick ben dierste, en{de} ic ben die laetste, en{de} behalue{n} my en isser gheen Godt.
Wie isser mijns ghelijck? die roepe ende vercondighe, ende beduyde my het veruolghen, van dat ick het oude volck ghestelt hebbe, laet die hen vercondighe{n} die toecomende dingen, ende die wesen sullen.
En wilt niet vreesen, noch en wert niet verslaghen, van doen heb ict v doen hooren, ende ick hebt vercondicht, ghy sijt mijn ghetuyghen. Isser een Godt sonder mij, ende een scepper den welcken ick niet en kenne?
Die makers des affgodts en sijn alle gader niet, ende hen alderliefste en sullen hen niet baten, sij sijn ghetuyghen van dien dat sij niet en sien oft en verstaen, dat sij bescaemt moeten worden.
Wie heeft eenighen Godt ghemaect, ende eenich ghesneden beelt ghegoten nergens toe nuttelijck?
Siet alle die mededeylders van dien sullen bescaemt worden. Want het zijn werckmeesters wt die menschen, sij sullen alle versamen, sij sullen staen ende beuen va{n} vreesen, ende sij sullen te samen bescaemt worden.
Die yser smidt heuet metter vijlen ghewracht, in die colen ende metteu hameren heeft hy dat ghefigureert, ende hy heuet ghewracht met den arm sijnder stercheyt, hy sal hongher hebben ende flau worden, hy en sal gheen water drincken ende sal moede worden.
Die constenaer des houtwercs heeft die richtcoorde wtgehstrect, hy heeft dat ghefigureert met een saghe, hy heeft dat ghemaect met winckelhaken, ende met eenen passer heeft hy dat ront ghemaect, ende hy heeft eens mans beelt ghemaect als eenen schoone{n} mensch woonende in een huys.
Hij heeft die ceder boomen affghehouwe{n}, hi heeft eenen pecboom ghehaelt, ende eenen eycken boom, die ghestaen hadde onder die boomen des wouts, hy heeft eenen pijnboom gheplant den welcken den reghen gheuoedt heeft.
Ende dien is den menschen gheworden tot ee{n} vier des heerts, hy heefter aff ghenomen, endehy is werm gheworden, ende hy heuet ontsteken, ende heeft brooden ghebacken, maer van tgheen datter ouerde heeft hy eenen Godt ghewracht, ende hy heeften aenghebeden, hy heeft een ghesneden beelt ghemaect, ende hy heeft hem daer voer ghebuycht.
Die heylicht van dien heeft hy metten vier verbra{n}t, ende van sijn helicht heeft hy vleesch gheten, hy heeft een potagie ghecoect, ende hy is versaet gheweest, ende is verwermt, ende hy heeft gheseyt, Wel aen, ick ben werm gheworden, ick heb dat vier ghesien,
maer vant ouerblijfsel van dien heeft hy eenen Godt, ende een ghesneden beelt voer sij seluen ghemaect, hy wort daer voer ghebuycht, en{de} hy aenbiddet dat en{de} biddet segghende. Verlost my, want ghy sijt mijn Godt.
Sij en hebbens niet gheweten noch verstaen, want sij hebbent vergheten, dat hen ooghen niet sien en souden, ende dat sijt met hen herte niet verstaen en souden.
Sy en herdenckens in hen ghedachte niet, noch en bekennens niet noch sij en ghevuelens niet, dat sij segghen souden. Die helicht daer af heb ik metten viere verbrant, ende ick heb op sijn colen brooden ghebacken, ick heb vleesch ghecoect ende gheten, ende sal ik van datter ouert eenen affgodt maken? sal ick voer den block van eenen houte nederuallen?
Sijn een stuck is asschen, een onwijs herte heeft dat aenghebeden, ende hy en sal zijn ziele niet verlossen, noch hy en sal niet seggen. Bijauontueren isser een loghene in mijn rechte hant.
Weest deser dinghen ghedactich Iacob ende Israel, want ghy sijt mijn dienaer, ick heb v ghemaect, mijn knecht sijdi Israel, en vergheet mijns niet.
Ic heb als een wolcke v booshede{n} wtghewischt, ende als eenen neuel v sonden. Keert wederom tot my, want ick heb v verlost.
Loeft ghy hemelen want die Heere heeft bermherticheyt ghedaen, maect iolijt ghy wterste van eertrijck, ghi berghen gheeft een wedergheluyt des loefs die bosscagie, ende alle sijn boomen, wa{n}t die Heere heeft Iacob verlost, ende Israel sal glorieren.
Dit seyt die Heere v verlosser, ende v maker wten buyck. Ick ben die Heere alle dinghen doende, die hemelen wtspannende alleen, vast makende die eerde, ende niemand met my.
Van onweerden makende der waersegghers teekenen, ende die toouenaers in rasernie verkeerende. Keerende die wijse achterwaerts omme, ende hen wijsheyt dwaes makende.
Verweckende dwoert sijns knechts, ende den raet sijnder bode{n} volbrenghende. Die tot Ierusalem segghe, Ghy sult bewoont worden, ende den steden van Iuda. Ghy sult opghetimmert worden, ende hen verwoeste plaetsen sal ick opwecken.
Die der diepten segghe, weest verlaten ende v vloeden sal ick drooghe maken.
Die Cyro segghe, Ghy sijt mijn herder, ende alle mijnen wille suldi volbrenghen. Die tot Ierusalem segghe ghy sult opghetimmert worden, ende den tempel. Ghy sult ghefundeert worden.
DIt seyt die Heere mijnen ghesalfden Cyro, wiens rechte hant ick ghegrepen hebbe, dat ick voer sijn aensicht die Heydenen onderdanich soude maken, ende der coninghen rugghen keeren, ende ick sal die dooren voer hem opendoen, ende die poorten en sullen niet ghesloten worden,
ick sal voer v gaen, ende ick sal die gloriose der aerden vernederen, die metalen poorten sal ick heel in stucken breken, en{de} die ysere grendelen sal ick breken.
Ende ick sal v die verborghe{n} scatten gheuen, ende die verborghen dinghen der verholentheden. Op dat ghy weten moecht dat ick die Heere ben die uwen naem noeme Israels Godt.
Om mijnen knecht Iacob, ende om Israel mijnen wtuercorenen, ende ick heb v ghenoemt met uwen naem, ick heb v verghelijct, ende ghy en hebt my niet ghekent.
Ick ben die Heere, en{de} daer is gheen meer, buyten my en isser gheen Godt, ick heb v ghegort, ende ghy en hebt my niet ghekent.
Om dat sij weten souden die vanden opganck der sonnen zijn, ende die vanden onderganck zijn, datter gheen sonder my en is. Ic ben die Heere, en{de} daer en is gheen ander,
makende dlicht, ende sceppende die duysternisse, makende vrede, ende sceppende tquaet. Ick ben die Heere alle dese dinghen doende.
Dauwt ghy hemelen van bouen, ende die wolcken laet reghenen den rechtuerdighen, laet die eerde gheope{n}t worden, ende laetse voertbrenghe{n} den salichmaker, ende die rechtuerdicheyt spruyte te samen. Ick die Heere heb hem ghescapen.
Wee den ghenen die teghen sijnen scepper seyt, eenen scerf van der eerden des lant van Samo. Sal die pot eerde haren potbacker segghen. Wat maecte ghy? ende v werck is sonder handen?
Wee hem die den vader seyt, wat genereerdi? ende der vrouwen, Wat baerdi?
Dit seyt die Heere die heylighe van Israel sijn sceppere. Toecomende dinghen vraecht my, ouer mijn kinderen, ende opt werck mijnder handen beueelt my.
Ic heb deerde ghemaect, ende ick heb den mensch op haer ghescapen, mijn handen hebben die hemelen wtghespannen, ende alle haren heyre heb ick beuolen.
Ick heb hem verwect ter rechtuerdicheyt, ende alle zijn weghen sal ik te rechte bescicken. Hy sal mijn stadt optimmeren, ende mijn gheuanghenisse sal hy laten gaen, niet doer prijs oft doer gauen seyt die Heere die Godt der heyrscaren.
Dit seyt die Heere. Den arbeyt van Egypten, ende die comenscap vant Morianen lant, ende Sabaim die hooghe mannen, sullen tot v ouer comen, ende sij sullen uwe sijn. Nae v sullen sij wandelen, ghebonden met hant boeyen sullen sij reysen, ende sij sullen v aenbidden, ende v smeekende bidden. Alleenlijck in v is Godt, ende sonder v en isser gheen Godt.
Voerwaer ghy sijt een verborghen Godt. Israels Godt die salichmaker.
Die stichters der dolinghen sijn bescaemt, ende sij hebben hen allegader ghescaemt, sij sijn te same{n} wech ghegaen ter bescaemtheyt.
Israel is behouden in den Heere met een eewighe salicheyt, ghy en sult niet bescaemt worden, ende ghy en sult v niet scamen tot in die eewe der eewen.
Want dit seyt die Heere sceppende die hemelen, die selue Heere figurerende die aerde ende die makende, hij is haer sceppere, hy en heeftse niet te vergheefs ghescape{n}, om datse bewoont soude worde{n} heeft hy die ghemaect. Ic be{n} die Heere, en{de} daer en is gheen ander.
Ic en heb int verborghe{n} niet ghesproke{n}, in een duyster plaetse der aerden. Ick en heb Iacobs sade niet geseyt. Soect my te vergheefs. Ic ben die Heere spreke{n}de rechtuerdicheyt, vercondighe{n}de rechte dinghen.
Wert vergadert ende coemt, ende naket te samen die behouden sijt wten Heydenen, sij en hebben niet gheweten die thout van hare snijtsele opheffen, ende sij bidde{n} den Godt die niet salich en maect.
Verco{n}dighet en{de} coe{m}t en{de} houdt raet te same{n}, wie heeft dat doen hooren vanden beghinne, wie heeft dat van doen te voren gheseyt? En ben ic niet die Heere, ende daer en is voerts gheen Godt sonder my? Daer en is gheen rechtuerdich ende behoudende Godt sonder my.
Bekeert v tot my, en{de} ghy sult salich wesen, alle ghy eynden der eerden, want ick ben Godt, ende daer en is gheen ander.
In my seluen heb ick ghesworen, wt mijne{n} monde sal gaen het woert der rechtuerdicheyt, ende ten sal niet wederkeeren.
Want my sullen alle knyen ghebuycht worden, ende alle tonghen sweren.
Aldus in de{n} Heere (sal hy segghen) sijn die rechtuerdicheden mijne ende die machticheyt, tot hem sullen sij alle comen ende bescaemt worden die hem wederstaen.
Inden Heere sal gherechtuerdicht ende ghepresen worden alle tsaet van Israel.
BEl is ghebroke{n}. Nabo es al in stucken gewreue{n}, hen beelde{n} sijn gheworde{n} de{n} beeste{n} en{de} den vee, v lasten sijn va{n} sware{n} ghewichte tot vermoeytheyt.
Sij sijn heel verdwenen en{de} alte samen in stucken ghebroken, sy en hebben niet moghen salichmaken den ghenen diese droech, ende hen ziele sal in de gheuanghenisse gaen.
Hoort my ghy Iacobs huys, en{de} alle dat ouerblijfsel des huys va{n} Isarael, die ghedraghe{n} wort va{n} mijnen buyck, die ghedraghen wort van mijn moederstede
Tot den ouderdom ben ick die selue, ende tot die grijsheyt sal ik draghen, ick hebt ghemaect, ende ick salt draghen. Ick sal draghe{n}, ende salich maken.
Wien hebdi my verghelijct, ende ghelijck gheacht, ende gheleken ende wien hebdi my ghelijck gemaect?
Die tgout te hope brengt wten buydel, ende tsiluer met een waghe weecht, huerende eenen goutsmit, dat hy eenen Godt maken soude, ende sij vallen neder, ende aenbidden.
Sy draghen dien op hen scouderen draghende ende stellende dien in zijn plaetse, ende hy sal staen ende va{n} sijnder plaetse niet beroert worden. Maer oock als sij tot hem roepen sullen, soo en sal hijt niet hooren, va{n} die tribulatie en sal hyse niet verlossen.
Weest deses ghedachtich ende wert bescaemt. Keert weder om ghy ouertreders ter herten.
Weest ghedachtich der voerleder eewen. Wa{n}t ick ben Godt, ende daer en is voerts meer gheen Godt, noch daer en is niemant mijns ghelijcke
vercondighende van tbeghinsel den laetsten, ende van tbeghinsel datter noch niet ghedaen en is, segghende. Mijnen raet sal staen, ende alle mijnen wille sal ghescieden.
Roepende vanden oosten den voghel, ende van verre lande den man van mijnen wille, ende ick heb ghesproken, ende ick sal dat aenbrenghe{n}, ick hebt ghescapen, ende ick sal dat doen. Hoort my ghy die hardt van herten sijt, die verre sijt vander rechuerdicheyt.
Ick heb mijn rehtuerdicheyt by ghemaect, ende sij en sal niet verlingt worden ende mijn salicheyt en sal niet toenen. Ick sal in Sion salicheyt gheuen, ende in Israel mijn glorie.
DAelt neder, sidt int stubbe ghy maget dochter va{n} Babilonie{n}, sidt opt derde, en{de} daer en is gheenen stoel voer die dochter der Chaldeen. Want ghy en sult voertaen niet meer ghenoemt worde{n} weeck ende teeder.
Neemt die molen ende maelt meel, maect bloot v leelijcheyt, ontdect v scondere, ontdect v beenen, gaet doer die vloeden.
V scandelijcheyt sal ontdect worden, ende v versmadelijcheyt sal ghesien worden, ick sal wrake nemen, ende my en sal gheen mensch wederstaen.
Onse verlosser die Heere der heyrscaren is sijnen naem, die heylighe van Israel.
Sidt swijghende, ende gaet in die duysternisse dochter der Chaldeen. Want ghy en sult voerts niet ghenoemt worden, die vrouwe der conincrijcken.
Ick ben gram op mijn volck. Ick heb mijn erffenisse besmet, ende ick hebse ghegheue{n} in v hant, ghy en hebt hen gheen bermherticheden ghestelt, opden ouden hebdi v iock seer beswaert.
Ende ghy hebt geseyt. Inder eewicheyt sal ik vrouwe wesen, ghy en hebt dese dinghen op v herte niet gheleydt, noch ghy en hebt ws wterste niet ghedachtich gheweest.
Ende nu hoort dit ghy weeldighe, ende vrijlijck woonende, die segt in v herte. Ick bent, ende behaluen my en is daer niemant meer, ick en sal gheen weduwe sitten, ende ick en sal gheen onvruchtbaerheyt weten.
Dese twee sullen v onuersienlijck comen in eenen dach, onvruchtbaerheyt, ende weduwescap. Allegader sijn sij op v ghecomen om die menichte uwer toouerien, ende om die crachtighe hartheyt uwer tooueraers.
Ende ghy hebt betrouwen ghehadt in v quaetheyt, ende ghy hebt gheseyt, Daer en is niemand die mij siet. V wijsheyt ende dese uwe wetenheyt heeft v bedroghen. Ende ghy hebt gheseyt in v herte, Ick bent ende sonder my en is gheen andere.
Het quaet sal ouer v come{n}, en{de} ghi en sult sijne{n} oorspronck niet weten, ende die{n} allendicheyt sal up v vallen, die welcke ghy niet en sult connen suyueren. V sal onuersienlijck katijuicheyt ouer comen die ghy niet weten en sult.
Staet met uwen tooueraers, ende met die menichte uwer toouerien, in die welcke ghi ghearbeyt hebt van uwer ioncheyt aen, oft v bijauontueren iet helpen mochte, oft dat ghy mocht stercker worden.
Ghy hebt ghefaelgeert in die menichte uwer rade{n}, laet die waersegghers des hemels staen ende v behouden, die de sterren aenscouwen, ende telden die maenden, dat sij daer wt v soude{n} vercondighen die dinghen die v toecomende zijn.
Siet sij zijn gheworden als stroo, het vier heeftse verbrant, sij en sullen hen zielen niet verlossen van die hant der vlammen, ten sijn gheen gloeyende colen daer sy aff werm mochten worden, noch ten is gheenen heerdt dat sij daer aen sitten souden.
Alsoo sijn v die gheworden, in alle die dinghen daer ghy in ghearbeydt hadt. V coopluyden van uwer ioncheyt, een ieghelijck heeft van sijnder ioncheyt ghedoelt, daer en is niemand die v behoude.
HOort dit ghy huys van Iacob, die ghenoemt wort metten name van Israel, ende die wten wateren van Iuda ghecomen sijt, die daer sweert inden naem des Heeren, ende ghedachtich sijt Israels Godt, niet in die waerheyt noch in die rechtuerdicheyt.
Wa{n}t van die heylighe stadt sijn zij gheroepen, ende op de Godt van Israel sijn sij ghevesticht. Heere der heyrscaren is sijnen naem.
Die ierste dingen heb ick van doen vercondicht, ende wt mijnen mont sijn sij wtghegaen, ende ick hebse doen hooren, onuersienlijck heb ict ghewracht, ende sij zijn ghecomen.
Want ick wist wel dat ghy hart sijt, ende dat uwen necke een yseren senuwe is, ende v voorhooft metalen.
Ick hebt v te voren gheseyt van doen, eer sij quamen soe heb ict v te kennen ghegheuen, op dat ghy bijauonturen niet segghen en soudt. Mijn affgoden hebben dese dinghen ghedaen, ende mijn ghesneden ende ghegoten beelden hebben dese dinghen beuolen.
Dat ghy ghehoort hebt besieghet al, maer hebdi ghy liede{n} dat verco{n}dicht? Ic heb v nieuwe dinghen doen hooren van doen, en{de} sij zijn bewaert gheweest die ghy niet en weet,
nu sijn die ghescape{n}, ende niet van dier tijt, ende voer den dach, ende ghy en hebtse niet ghehoort, dat ghy bijauontueren niet en segget. Siet ick hebse gheweten.
Ghy en hebse noch gehoort, noch ghekent, noch v oore en is va{n} doen niet gheopent gheweest. Want ick weet dat ghy ouertredende ouertreden sult, ende eenen ouertreder vanden buyck heb ik v ghenoemt.
Om mijnen naem sal ic mijn rasende gramscap verre wech doe{n}, ende met mijnen loff sal ik v breydelen op dat ghy niet en vergaet.
Siet ick heb v gheproeft, maer niet als silver, ick heb v vercoren inden ouen der armoeden.
Om mijnen wille, om mijne{n} wille sal ict doen, dat ick niet gheblasphemeert en worde, ende mijn glorie en sal ic gheenen andere{n} gheuen.
Hoort my Iacob ende Israel den welcken ick roepe. Ick selue ick ben dierste ende die laetste.
Ende mijn hant heeft die eerde ghefundeert, ende mijn rechte hant heeft die hemelen ghemeten. Ick salse roepen ende sij sullen tsamen staen.
Wert vergadert ghy allegader, ende hoort. Wie van dien heeft dese dinghen vercondicht? Die Heere heeft hem bemint, hy sal sijnen wille doen, in Babilonien, ende sijnen arm in die Chaldeen.
Ick heb ghesproken, ende heb hem gheroepen, ick heb hem aenghebracht, ende sijnen wech is voerspoedich gheworden.
Coemt tot my ende hoort dat. Ick en heb va{n} tbeghinsel int verborge{n} niet ghesproke{n}, va{n} de{n} tijt eer dattet ghesciedde, soe was ic daer, en{de} nu heeft my die Heere die Godt ghesonden, ende sijnen gheest.
Dit seyt die Heere v verlosser, die heylighe van Israel. Ick ben die Heere uwe Godt leerende v oorbaerlijcke dinghen, regerende v inden wech daer ghy in wandelt.
Och oft ghy mijn gheboden waerghenomen hadt, soo soude uwen vrede als eenen vloet ghemaect hebben gheweest, ende uwe rechtuerdicheyt als die goluen der zee,
ende v saet soude als landt gheweest hebben, ende dat gheslachte ws buycs als haer steenkens, ten soude niet verstoruen hebben, ende sijnen naem en soude niet vergaen sijn van mijnen aensichte.
Gaet wt Babilonien, Vliedt van die Chaldeen, in die stemme des verhueghens vercondighet, doet datmen dit hoore, ende draecht dat wt tot aen duyterste der aerden. Segt, Die Heere heeft sijnen knecht Iacob verlost.
Sij en hebben gheenen dorst ghehadt in die woestijne, doen hyse wtleydde, hy heeft hen water wten steen voert ghebracht, ende hy heeft die steenroetse gheclouen, ende die watere{n} hebben ghevloeydt.
Die ongoddelijcke en hebben gheenen vrede seyt die Heere.
HOort ghy eylanden, ende luystert toe ghy volcken va{n} verre. Die Heere heeft my van de buyck gheroepen, van mijns moeders buyck heeft hi mijns naems ghedachtich gheweest.
Ende hy heeft mijnen mont ghestelt als een scerp sweert, in die scaduwe van sijnder hant heeft hy my bescermt, en{de} hy heeft my ghestelt als eenen wtghecoren pijl, in sijnen pijlkoker heeft hy my gheborghen.
Ende hy heeft my gheseyt, Mijn knecht sijdi Israel, want in v sal ick glorieeren.
Ende ick heb gheseyt, Te vergheefs heb ick ghearbeyt, sonder sake, ende ydelijck heb ick mijn stercheyt verdaen, daer om is mijn ordeel metten Heere, ende mijn werck met mijnen Godt.
Ende nu seyt die Heere sceppende my wt den buyck hem tot eenen knecht, dat ick Iacob wederom brenghen soude tot hem, ende Israel en sal niet vergadert worden, ende ick ben gheglorificeert gheweest in des Heeren ooghe{n}, ende mijn Godt is mijn stercheyt gheworden.
Ende hy heeft gheseyt, Het is luttel dat ghy my soudt een knecht zijn om te verwecken die gheslachten va{n} Iacob, ende om den ghist van Israel te bekeeren. Siet ick heb v ghegheuen tot een licht der Heydenen, dat ghy mijn salicheyt zijn soudt tot dat wterste der eerden.
Dit seyt die Heere die verlosser van Israel, zijn heyleghe, tot een versmadelijcke ziele, tot een verfoeyt volck, tot den knecht der Heeren. Die coninghen sullen sien, ende die princen sullen te samen opstaen, ende sij sullen aenbidden om den Heere, want hy ghetrouwe is, ende den heylighen van Israel die v vercoren heeft.
Dit seyt die Heere, Inden aenghenamen tijdt heb ick v verhoort, ende in den dach der salicheyt heb ik v gheholpen, ende ick heb v bewaert, ende ik heb v ghegheue{n} tot een verbont des volcs, dat ghy deerde verwecke{n} soudt, en{de} besitten die verstroydde erffenissen,
dat ghy segghen soudt den ghenen die gheuangen zijn. Gaet wt, ende den ghenen die in duysternisse zijn. Wert ghesien. Op die weghen sullen sij weyden, ende in alle effen plaetsen zijn hen weyden.
Sij en sullen noch hongher noch dorst hebben, ende die hitte ende die sonne en salse niet slaen. Want hen ontfermer salse regeren, ende aen die fonteynen der wateren sal hijse te drincken gheue{n},
ende ick sal alle mijn berghen stellen tot eenen wech, ende mijn paden sullen verheuen worden.
Siet dese sullen va{n} verre comen, ende siet die vanden noorden ende vander zee, ende dese vant zuyden landt.
Loeft ghy hemelen en{de} verhuecht v ghy eerde, ende ghy berghen singt den loff met iolijt, wa{n}t die Heere heeft sijn volck vertroost, ende sijnder armen sal hij ontfermen.
Ende Sion heeft gheseyt, Die Heere heeft my verlaten, ende die Heere heeft mijns vergheten.
Ist moghelijck dat een vrouwe soude haer sprakeloos kint vergheten, dat sij niet en soude ontfermen den sone haers buycs, en{de} al waert dat sijt verghate, ick en sal nogtans ws niet vergheten.
Siet in mijn handen heb ick v bescreuen. V mueren sijn in mijn ooghen altijt.
V timmerlieden zijn ghecomen v verderuende, ende verstroyende sullen sij van v wtgaen.
Heft op v ooghe int ronde ende siet, alle dese zijn vergadert, sij sijn v ghecomen. Ick leue seyt die Heere, dat ghy met alle dese sult als met een cieraet ghecleedt worden, ende ghy sultse v seluen omhangen als een bruyt.
Want v woestijnen, ende v verlaten plaetsen, ende dlant van uwer veruallinghe, sullen nu enghe zijn van die bewoonders, ende sij sullen verre ter vlucht ghedreuen worde{n} die v verslonden.
Noch sullen die kinderen van uwer onvruchtbaerheyt in v ooren segghen, Die plaetse is my enghe, maect my ruymte dat ick woonen mach.
Ende ghy sult segghen in v herte. Wie heeft my dese voertghebracht? Ic ben een onvruchtbarich en{de} niet bare{n}de, ouerghevoert, en{de} gheuanghen, en{de} wie heeft dese op ghevoedt? Ic ben een verlatene en{de} eenige, en{de} waer waren dese hier?
Dit seyt die Heere die Godt, Siet ic sal tot die Heydene{n} mijn ha{n}t opheffen, en{de} tot die volcke{n} sal ic mijn teeke{n} verheffen. En{de} sij sulle{n} v sone{n} brenghen in die arme{n}, en{de} v dochtere{n} sullen sij op die scouderen draghe{n}.
En{de} die coninghe{n} sulle{n} v voesterheeren sijn en{de} die coninghinne{n} v voesteren, met gheneychde{n} hoofde{n} ter aerde{n} sulle{n} sij v aenbidde{n}, en{de} het ghestubbe uwer voeten sullen sij lecke{n}. En{de} ghy sult wete{n} dat ick die Heere ben. Waer op dat sij niet en sulle{n} bescaemt worde{n} die hem verwachten.
Sal den roof va{n}den stercke{n} ghenome{n} worde{n}? oft dat gheuange{n} is va{n}den vrome{n}, sal dat moge{n} behoude{n} wesen?
Wa{n}t dit seyt die Heere, warachtelijck dat gheuanghen is sal va{n}den stercken ghenome{n} worden, en{de} dat wech ghenome{n} is va{n}den vrome{n} sal behoude{n} worde{n}. Maer die ghene die v gheordeelt hebben, sal ick ordeele{n}, en{de} v kindere{n} sal ick behoude{n}.
En{de} ic sal v vianden spijsen met hare{n} vleessche, en{de} als met moste sullen sij met haren bloede droncken worden, ende alle vleesch sal weten dat ick die Heere ben v behoudende, en{de} v verlosser die stercke van Iacob.
DIt seyt die Heree, Welc is desen sceybrief van uwer moeder waer mede icse verlaten hebbe? Oft wie is mijn scultheere den wecken ic v vercocht hebbe? siet in v boosheden sijdi vercocht, en{de} in v groote misdade{n} heb ic v moeder verlate{n}.
Wa{n}t ic ben ghecome{n} en{de} daer en was gheen ma{n}, ic heb gheroepen en{de} daer en was niema{n}t diet hoorde? Es mijn hant vercort en{de} cleyn gheworden, dat ick niet en soude connen verlossen? oft en is in my gheen macht om te bevrijden? Siet in mijn straffinghe sal ick die zee verwoest maken, ick sal die vloeden tot een drooghe plaetse stellen, die visschen sullen verrotten sonder water, ende sij sullen steruen van dorste.
Ick sal die hemelen ouertrecken met duysternissen, ende eenen sack sal ik hen ouerdecsel stellen.
Die Heere heeft my een wel gheleerde tonghe ghegheuen, dat ick weten soude te onderhouden den ghenen die vermoeyt is metten woerde, hy richt op des morghens, des morghens, richt hy my die oore, op dat ick en hooren soude als den meester.
Die Heere Godt heeft my die oore gheopent, ende ick en seggher niet teghen, ick en ben niet achterwaerts ghegaen.
Mijn lichaem heb ick ghegheuen den slaenden, ende mijn wanghen den wt treckenden, mijn aensicht en heb ick niet affghekeert van die berispende, ende bespouwende.
Die Heere die Godt es mijn hulper, daer om en ben ich niet bescaemt, daer om heb ick mijn aensicht ghestelt als eenen alderhartsten steen, ende ick weet dat ick niet en sal bescaemt worden.
Hy is nae by die my rechtuerdich maket, wie sal teghen my spreken? laet ons te samen staen, wie is mijn teghenpartijder? Hy come tot my.
Siet die Heere die Godt is mijn helpere, wie esser die my verdoemen mach? Siet sij sullen allegader als een cleedt versleten worden, die motte salse eten.
Wie esser van v lieden den Heere vreesende, hoorende die stemme sijns knechts, die in die duysternissen ghewandelt heeft, ende dien gheen licht en is? Hy hope inden naem des Heeren ende hy leue op sijne{n} Godt.
Siet ghy sijt allegader tvier ontstekende, omgort met vlammen, wandelt int licht ws viers, ende in de vlammen die ghy ontsteken hebt, van mijnder ha{n}t is v dit ghesciedt, in pijnen suldi slapen.
HOort my die daer volcht dat rechtuerdich is, ende die den Heere soect, aenmerct op den steen waer wt dat ghy ghehouwe{n} sijt, ende op dat hol des puts daer ghy aff ghesneden sijt.
Merct op Abraham uwen vader, ende op Saram die v lieden ghebaert heeft. Want ick heb hem een gheroepen, ende ick heb hem ghebenedijt, ende ick heb hem vermenichfuldicht.
Hier om sal die Heere Sion vertroosten, ende hy sal vertroosten allen haer veruallinghen, ende hy sal haer verwoestheyt stellen als wellustticheden, ende haer verlatenheyt als den hoff des Heeren. Blijsscap ende vrolijcheyt sal daer in gheuonden worden, dancsegghinge ende die stemme des loefs.
Merct aen nae my mijn volck, ende mijn gheslachte hoort my, want een wet sal van my wtgaen, ende mijn ordeel sal int licht der volcken rusten.
Mijn rechtuerdighe is nae by, mijn salichmaker is wtghegaen, ende mijn armen sullen die volcken ordeelen, my sullen die eylanden verwachten, ende mijnen arm sullen sij verbeyden.
Heft opwaerts ten hemel v ooghen, ende besiet onder die eerde neder waerts, want die hemelen sullen als eenen roock smelten, ende die eerde sal als een cleedt versleten worden, ende haer bewoonders sullen als dese steruen. Maer mijn salicheyt sal inder eewicheyt wesen, ende mijn rechtuerdicheyt en sal niet ghebreken.
Hoort my ghy die den rechtuerdighen kent, mijn volck, mijn wet is in hen herten, en wilt niet ontsien het verwijt der menschen, ende hen blasphemien en wilt niet vreesen.
Want ghelijck een cleedt alsoo salse den worm eten, ende als wolle soo sal hen die motte verslinden. Maer mijn salicheyt sal inder eewicheyt wesen, ende mijn rechtuerdicheyt tot die gheslachten der gheslachten.
Staet op, staet op, doet sterckeyt aen o ghy arm des Heeren, staet op als in die oude daghen, in die gheslachten der eewen, en hebdi ghi niet den hoouerdighen gheslaghen? den draeck ghewont?
En hebdi niet die zee verdroocht, het water van die crachtighe diepte, die de diepte der zee eenen wech ghestelt hebt dat die verloste doer gaen souden?
Ende nu die verlost zijn vanden Heere sullen wederom comen, ende sij sullen in Sion comen louende, ende eewighe blijscap op hen hoofden. Blijscap ende vrolijcheyt sullen sij houden, pijne ende suchtinghe sullen vlieden.
Ick, ic selue sal v vertroosten, wie sijdi dat ghy vreesen soude van eenen sterffelijcken mensch, ende van des menschen sone, die welcke als hoy verdorren sal?
Ende ghi hebt verghete{n} den Heere uwen makere, die de hemelen ghespannen heeft, en{de} die eerde ghefundeert, ende ghy hebt ghevreest altijt den gheheelen dach va{n} daensicht sijnder rasender gra{m}scap, die v quelde, en{de} bereydt hadde om te verderuen, waer is nu den rasende{n} toren des quelders?
Haestelijck sal hy comen gaende om open te doen, ende hy en sal niet dootslaen totter gantscher vernielinghen, noch sijn broot en sal niet ghebreke{n}.
Maer ic ben die Heere v God, die de zee verstoore en{de} haer bare{n} heffen op. Heere der heyrscaren is mijnen naem.
Ick heb mijn woerden ghestelt in uwen mont, ende in die scaduwe mijnder hant heb ick v bescermt, dat ghy die hemelen planten soudt, en{de} die eerde funderen, en{de} tot Sion segghen, Mijn volck sijt ghy.
Wert verheuen, wert verheuen staet op Ierusalem, die ghedroncken hebt wter hant des Heeren den kelck sijnder gramscap, totten gront vanden kelck des slaeps hebdi ghedroncken, ende ghy hebbet ghedroncken totten ghiste.
Daer en is niemand diese onderhoude van allen den kinderen die sij voertghebracht heeft. Ende daer en is niemant die haer hant aengrijpt wt alle die kinderen, die sij opgheuoedt heeft.
Twee dingen sijnder die v teghen ghecomen sijn, wie sal bedroeft worden over v? verwoestheyt, ende vernielinghe, ende den hongher, ende tsweert, wie sal v vertroosten?
V kinderen zijn verworpen, sij hebbe{n} gheslapen int hooft van allen weghen als den Orix met eenen strick ghevanghen, soo zijn sij vol van des Heeren verbolghentheyt, van die straffinghe ws Godts.
Daer om hoort dit ghy arm vrouken, ende droncken niet van wijne.
Dit seyt v heerscapper die Heere, ende v Godt, die ghestreden heeft voer zijn volck. Siet ick heb van uwer handt ghenomen den kelck des slaeps, den gront va{n} den kelck mijnder verbolghentheyt, ghy en sult dien voerts niet meer drincken.
Ende ick sal dien stellen in hen hant die v vernedert hebben, ende v zielen gheseyt hebben. Buycht v dat wy doergaen moghen, ende ghy hebt v lichaem ghestelt als eerde, ende als eenen wech den voerbijgangers.
STaet op, staet op, doet aen v stercheyt Sion, doet aen die cleederen nwer glorien Ierusalem, stadt des heylighen. Want die ombesnedene en{de} onsuyuere en sal voerts niet meer daer toe doen om doer v te gaen.
Scudt v wten ghestubbe, staet op, sidt Ierusale{m}, ontbindt die banden va{n} uwen halse ghy gheuanghene dochtere va{n} Sion.
Want dit seyt die Heere, om niet sijdi vercocht, en{de} sonder ghelt suldi ghelost worden,
want dit seyt die Heere Godt. In Egypte{n} is mijn volck nederghedaelt ierstmael, om dat daer een vreemdelinck zijn soude, en{de} Assur heeft sonder eenighe sake hem gheweldich onrecht ghedaen.
Ende nu wat is my hier seyt die Heere, dat mijn volck om niet wech gheleyt is? Hen heerscappers doen ongherechtelijck, seyt die Heere, en{de} altoos den gheheele{n} dach wort mijne{n} naem gheblasphemeert.
Daero{m} sal mijn volc mijne{n} naem wete{n} in dien dach. Wa{n}t siet ick selue die daer sprack ben teghenwoerdich.
Hoe schoon sijn op die berghe{n} die voete{n} vanden ghenen die den vrede vercondicht en{de} preect, diet goet vercondicht, die de salicheyt preect, segghende tot Sion. V Godt sal reregneren?
Die stemme uwer wachters, sij hebben een stemme opghehauen, sij sullen te samen louen, want sij sullent ooghe aen ooghe sien, als die Heere Sion sal wederom ghekeert hebben.
Verblijdt v en{de} loeft te samen ghy woestijnen van Ierusalem, want die Heere heeft zijn volck vertroost, hy heeft Ierusalem verlost.
Die Heere heeft zijnen heylighen arm bereydt in die ooghen van allen den Heydenen, ende alle die hoecken der aerden sullen sien die salicheyt ons Godts.
Gaet wech, gaet wech, gaet daer wt, het besmette en wilt niet aentasten, gaet wt dat midden van haer, wert ghesuyuert die des Heeren vaten draecht.
Want ghy en sult met gheenen geruchte wt gaen, noch ghy en sult in gheen vluchte haestelijck loopen, want die Heere sal voer v lieden gaen, ende Godt van Israel sal v vergaderen.
Siet mijn knecht salt verstaen, hij zal verhauen worden ende opghevuert, ende hy sal seer hooghe wesen.
Ghelijcker vele ouer v hen verwondert hebben, alsoo sal zijn aensien onder die mannen sonder glorie wesen, ende zijn ghedaente onder die kinderen der menschen.
Dese sal veel Heydenen bespraeyen, ouer hem sullen die coninghen haren mont toe houden, want den welcken van hem niet vertelt en was, die hebbent ghesien, ende diet niet ghehoort en hadden hebbent aenghemerct
VVie heeft onsen ghehoore ghelooft? ende wien es den arm des Heeren gheopenbaert?
En{de} hy sal opgaen als een spruytke{n} voer hem, en{de} ghelijck een wortel van die dorstighe eerde, hy en heeft gheen ghedaente noch schoonheyt, en{de} wy hebben hem ghesien, ende daer en was gheen aenscouwen, en{de} wy hebben hem begheert.
Versmaet en{de} den laetsten der mannen, eene{n} ma{n} der smerten, en{de} die crancheyt kennende, en{de} als verborghe{n} was zijn aensicht ende versmaedt, waer om dat wy hem ooc niet gheacht en hebben.
Voerwaer hy heeft onse qualen gheleden ende onse smerten heeft hy ghedraghen, ende wy hebben hem gheacht als eenen melaetschen, en{de} gheslaghen van Godt, ende vernedert.
Maer hij is ghewont gheweest om onse boosheden, en{de} ghequetst om onse groote misdaden die castijnghe ons vredes, was op hem, ende met sijnen stramen sijn wij ghenesen.
Wy allegader hebben als scapen ghedoelt, een yeghelijck heeft in sijnen wech affgheweken, en{de} die Heere heeft op hem geleydt die boosheyt va{n} ons allen.
Hij is gheoffert gheweest, omdat hijt ghewilt heeft, en{de} hy en heeft sijnen mont niet open ghedaen, als een scaep zal hy der doodinghen geleydt worde{n}, en{de} als een la{m} voer de{n} ghenen diet sceert, sal hi stom wesen, en{de} hy en sal sijnen mont niet opendoen.
Van die bangicheyt, en{de} vande{n} ordeel is hij wechgenome{n}, wie sal sijn generatie wtspreke{n}? Wa{n}t hy is affghesnede{n} va{n} der eerde{n} der leue{n}der, o{m} die groote misdaet mijns volcs heb ic hem gheslaghen.
En{de} hy sal die ongoddelijcke gheue{n} voer die begrauinghe, en{de} de{n} rijcke voer sijn doot, om dat hy gheen boosheyt ghedaen en heeft, noch gheen bedroch in sijne{n} mont gheweest en heeft.
En{de} die Heere heeft hem willen heel in stucken breken in die crancheyt, eest dat hy voer die sonde sijn ziele stelt, soo sal hy langhe gheduerich saet sien ende den wille des Heeren sal in sijn hant wel beschict worden.
Om dat zijn ziele ghearbeyt heeft, sal hy sien ende versaedt worden, in sijn wetenheyt sal der mijn rechtuerdich knecht selue vele rechtuerdich maken, ende hen boosheden sal hy draghe{n}.
Daerom sal icker hen seer veel bedeyle{n}, en{de} der stercker rooue{n} sal hy deylen, om dat hi ter doot sijn ziele gheleuert heeft, en{de} dat hy metten misdadighe{n} ghereke{n}t is gheweest, en{de} hi heeft die sonde{n} van vele ghedraghen, en{de} voer die ouertreders ghebeden.
LOeft ghy die onvruchtbarighe die niet en baert, singhet loff en{de} briescht, die niet en baerde. Wa{n}t meer kindere{n} heeft die verlaten vrouwe, da{n} die ghene die eene{n} ma{n} heeft, seyt die Heere.
Verbreyt die plaetse va{n} uwer tenten, en{de} rect wt die vellen va{n} uwen tabernakelen, en spaert niet, maect v zeelke{n}s lanck, en{de} maect v spa{n}nagele{n} vast.
Want tot die rechte hant en{de} die slincke suldi doergaen, en{de} v saet sal die Heydene{n} beeruen, en{de} tsal die verlate{n} steden bewoone{n}.
En wilt niet vreesen, Wa{n}t ghy en sult niet ter scanden worde{n}, noch ghy en sult v niet scamen, want ghy en sult van scaemten niet root worden, want ghy sult die bescaemthede{n} uwer ioncheyt vergheten, en{de} tverwijt va{n} uwer weduscap en suldi voertaen niet meer ghedencken.
Wa{n}t hi sal heerscappie ouer v hebbe{n} die v ghemaect heeft. Die Heere der heyscaren is sijnen naem, en{de} v verlosser die heylighe van Israel sal die Godt van gheheel eertrijck ghenoemt worden.
Want als als een verlaten vrouwe, ende truerich van gheeste heeft v die Heere ghenoemt, ende een huysvrouwe vander ioncheyt verworpen, heeft v Godt gheseyt.
Tot eenen oghenblick ende een luttelken heb ick v verlaten, ende in groote bermherticheden sal ick v vergaderen.
In eenen oghenblick der verbolghentheyt heb ick mijn aensicht een weynich va{n} v verborghen, ende in een eewighe bermherticheyt heb ick ws ontfermt, heeft gheseyt v verlosser die Heere.
Dit is my als in die daghen va{n} Noe, den welcken ic gheswore{n} hebbe, dat ic die wateren va{n} Noe voorts niet meer brenghen en soude op die eerde, alsoo heb ick ghesworen dat ick op v niet gram sijn en soude, en{de} dat ick v niet straffen en soude.
Want die berghe{n} sullen beweecht worde{n}, en{de} die hueuele{n} sulle{n} beuen, maer mijn bermherticheyt en sal van v niet sceyde{n}, en{de} het verbont van mijnen vrede en sal niet verroert worden, heeft gheseyt v ontfermer die Heere.
Ghi arme metten onweder gheslaghen sonder eenighen troost. Siet ick sal v steenen veruolghens legghen, ende ick sal v funderen met Saphiren,
ende ick sal stellen va{n} Iaspis steen v voergheweer, ende v poorten van ghesneden steenen, en{de} alle v palen met lustighe steenen.
Allen v kinderen gheleert vanden Heere, en{de} veelheyt des vreedts uwen kindere{n}.
En{de} in die rechtuerdicheyt suldi ghefundeert worde{n}. Gaet verre van die valsche besculdinghe, want ghy en sult niet vreesen, ende van die verscrictheyt, want die en sal v niet ghenaken.
Siet die vreemde bijwoonder sal come{n} die met my niet en was, die wylen v vree{m}delinck was sal met v versaemt worden.
Siet ic heb de{n} smidt ghescape{n} blasende int vier die colen, en{de} voortbrenghe{n}de een instrume{n}t tot sijne{n} wercke, en{de} ic heb de{n} dootslaender ghescape{n} om te verniele{n}.
Alle instrument dat versiert is teghe{n} v sal niet voerspoedich wesen, en{de} alle to{n}ghe die v wederstaet int ordeel, sult ghi ordeele{n}. Dit is die erffenisse va{n} des Heeren dienaers, en{de} hen rechtuerdicheyt bi mi seyt die Heere.
ALle ghi dorstighe coemt tot die watere{n}, en{de} die gheen ghelt en hebt coemt haestelijck, coopt en{de} etet, coe{m}t coopt sonder ghelt, en{de} sonder eenighe wisselinghe, wijn en{de} melck.
Waero{m} weechdi v ghelt, en{de} niet aen brooden, ende uwen arbeyt en{de} niet in versaetheyt? Hoort my hoorende en{de} etet goet, en{de} v ziele sal in die vetticheyt verlusticht werden.
Neycht v oore{n}, en{de} coemt tot my, hoort, en{de} v ziele sal leuen, ende ick sal met v lieden een eewich verbont maken, Dauids ghetrouwe bermherticheden.
Siet ick heb hem ghegheuen tot eenen ghetuyghe den volcken, tot eene{n} vorst en{de} meester den heydenen.
Siet het volck dat ghy niet en kendet suldi roepen, ende die Heydenen die v niet ghekent en hebben sullen tot v loopen, om den Heere uwen Godt, en{de} den heylighe van Israel, wa{n}t hy v gheglorificeert heeft.
Soect den Heere als hy mach gheuonden worden, roept hem aen als hi bi is.
Die ongoddelijcke verlate sijne{n} wech, ende een ongherechtich ma{n} sijn ghedachten, en{de} laet hem wederkeere{n} totten Heere, ende hy sal sijns ontfermen, ende tot onsen Godt, wa{n}t hy is veel om te vergheuen.
Wa{n}t mijn ghedachte{n} en sijn v ghedachte{n} niet, noch v weghen, en sijn mijn weghen niet, seyt die Heere,
Want ghelijck die hemelen verheuen worden vander eerden, alsoo sijn mijn weghen verheuen van uwe weghen, ende mijn ghedachten van uwen ghedachten.
Ende ghelijck den reghen ende den sneu nederdaelt va{n}de{n} hemel, en{de} en keert daer voert niet wedero{m}, maer maect die eerde droncken, ende beghiet die, en{de} doet die wtspruyten, ende gheeft saet den sayere, ende broot den etere.
Alsoo sal mijn woert sijn dat wt mijnen monde gaen sal, ten sal tot my niet ydel wederkeeren, maer tsal doen al dat ick ghewilt hebbe, ende tsal voer spoedich wesen in die dinghen, daer ict toe ghesonden hebbe.
Want in blijscap suldi wtgaen, ende in vrede suldi gheleydt worden, die berghen ende hueuelen sullen voer v lieden loff singhen, ende alle die boomen des lants sullen metten handen tsamen staen.
Voer corte dorne{n} sullen abeel bomen op gaen. Voer netelen sal myrtus wassen, ende die Heere sal vernaemt wesen tot een eewich teeken, dat niet en sal affghenomen worden.
DIt seyt die Heere, Onderhoudt dat ordeel en{de} doet rechtuerdicheyt. Want mijn salicheyt is na by om te comen, en{de} mijn rechtuerdicheyt om gheopenbaert te worden.
Salich is die ma{n} die dat doet, en{de} des mensche{n} sone die dit aengrijpen sal, bewarende den sabboth, dat hi dien niet en ontsuyuere, bewarende sijn handen dat hy alle quaet niet en doe.
En{de} die sone des vreemdelincs die den Heere aencleeft en spreke niet segghende. Met een versceydinghe sal die Heere my sceyden van sijnen volcke. En{de} die ghesneden man en segge niet. Siet ic ben eene{n} dorren boom.
Wa{n}t dit seyt die Heere den ghesneden ma{n}nen. Soe wie mijn Sabbothen bewaren, en{de} verkiesen dat ic ghewilt hebbe, en{de} houden mijn verbont
dien sal ick in mijn huys ende binnen mijn mueren plaetse gheuen, ende eenen beteren naem dan der sonen ende der dochteren, eenen eewighen naem sal ick hen gheuen, die niet vergaen en sal.
Ende die kinderen des vreemdelincs die den Heere aenhanghen, dat sy hem eeren souden, ende sijnen naem liefhebben, op dat sij hem tot dienaers sijn souden alle, die den Sabboth bewaert dat hy dien niet en besmette, ende houdende mijn verbont.
Ick sal die aenbrenghen op mijnen heylighen berch, ende ick salse verblijden int huys mijns ghebedts, hen heelbrantofferanden, ende hen slachofferande{n} sulle{n} my behaghe{n} op mijnen outaer. Wa{n}t mijn huys sal een huys des bidde{n}s ghenoemt worde{n} alle de{n} volcke{n},
Seyt die Heere die Godt, die Israels verstroydde vergadert. Noch sal ic tot hem vergaderen sijne vergaderde.
Alle ghy beesten des velts coemt om te verslinde{n}, alle ghy beeste{n} der bosschagien.
Hen wachters sijn alle blint, sij allegader en hebbent niet gheweten, stomme honden die niet baffen en connen, siende ydelheden, slapende, ende droomen liefhebbende.
En{de} die alder ontscamelste honden en hebben van gheen versaetheyt ghewete{n} die herders selue en hebben die verstandicheyt niet ghewete{n}, sij sijn allegader in hare{n} wech affgeweke{n}, een ieghelijc tot sijn ghiericheyt, vande{n} ouersten totte{n} laeste{n}.
Coemt laet ons wijn neme{n}, en{de} laet ons veruult worde{n} met droncke{n}scap, ende ghelijct hede{n} is, soe salt morghen oock sijn, en{de} noch veel meer.
DIe rechtuerdighe vergaet, ende daer en is niema{n}t diet ouerde{n}cket in sijn herte, en{de} die bermhertighe ma{n}nnen worden vergadert, wa{n}t daer en is niema{n}t diet verstaet. Wa{n}t voer daensicht der quaetheyt is die rechtuerdighe vergadert.
Laet den vrede comen, laet hem ruste{n} in sijn slaepcamer, die gewa{n}delt heeft in haer bescickinge.
Maer coe{m}t herwaerts aen ghy kindere{n} der waerseggherssen, ghy saet des ouerspeelders, en{de} oncuyscher vrouwe{n}.
Ouer wien hebdi ghespeelt? op wien hebdi den mont verbreyt, en{de} die tonghe wtghesteken? en sijdt ghy niet boose kinderen een loghenachtich saet?
die vertroost wort in die gode{n} onder alle loouerachtich hout, ten offer doodende die cleyn kinderkens in die beken onder die hooch wtstekende steenroetsen?
In die deelen der beken is v deel, dit is v lot, ghy hebt hen oock vochtighe offerande wt ghestort, sacrificie hebdi gheoffert, en sal ick ouer dese dinghen niet verbolghen zijn?
Opden hooghen ende verheuen berch hebdi v bedde ghestelt, ende daer op sijdi gheclommen, dat ghy v slachofferanden ten offer doode{n} soudt.
Ende achter die doore en{de} achter de{n} doerstijl hebdi v ghedenckenisse ghestelt. Wa{n}t omtrent my hebdi ontdect, ende de{n} ouerspeelder ontfanghen, ghy hebt v bedde verbreydt, ende met hen een verbont ghemaect, ghy hebt hen bedde bemint met opender handt.
Ende ghy hebt v verciert met coninclijcke salue, ende ghy hebt v blancketselen vermenichfuldicht, ghy hebt v boden verre ghesonden, ende ghy sijt vernedert totter hellen toe.
In die menichte uwer weghen hebdi ghearbeyt, ghy en hebt niet gheseyt. Ick sal rusten, dleuen uwer handen hebdy gheuonden, daer om en hebdi niet ghebeden.
Waer voer besorcht zijnde hebdi ghevreest, om dat ghy gheloghen hebt, ende en hebt mijns niet ghedachtich gheweest, noch ghi en hebbes niet ghedacht in v herte? om dat ick swijghende ben, ende als niet siende, ende ghy hebt mijns vergheten.
Ick sal uwe rechtuerdicheyt vercondighen, en{de} v wercken en sulle{n} v niet baten.
Als ghi roepe{n} sult, soe laet uwe vergaderde v verlossen, en{de} den wint sal he{n} allegader wech vuere{n}, die locht salse wech draghe{n}, maer die op my betrouwe{n} heeft, die sal deerde beerue{n} en{de} hi sal besitte{n} mijne{n} heylighe{n} berch.
En{de} ic sal segghe{n}, Maect de{n} wech, gheeft plaetse om te reysen, wijct aff vande{n} weghe, neemt die struycselen wech van mijns volcs wech.
Wa{n}t dit seyt die hooghe en{de} verhauene woonende in die eewicheyt, en{de} sijne{n} heylighen naem is in die hoochde, en{de} in die heylighe plaetse woonende, ende metten ghebrokenen, ende ootmoedighen gheest, dat hy soude leuende maken den gheest der ootmoedigher, en{de} leuendich maken het herte va{n} die heel bedructe.
Wa{n}t ick en sal in die eewicheyt niet kijuen, noch ick en sal totten eynde niet gram wesen, want den gheest sal va{n} mijnen aensichte wtgaen, ende die ademen sal ic maken.
Om die boosheyt va{n} sijn ghiericheyt ben ick gram, ende ick heb hem gheslage{n}, ick heb van v mijn aensicht gheborghen, en{de} ick ben verbolghen gheweest, en{de} hy is wech ghegaen dwalende, inden wech sijns herten.
Sijn weghen heb ic ghesien, en{de} ic heb hem ghenesen, en{de} hem wederom ghebracht, ende ick heb die vertroostinghen wederom ghegheuen hem, en{de} zijnen droeuighen.
Ick heb ghescapen die vrucht der lippen den vrede, vrede hem die verre is, ende die by is, heeft die Heere gheseyt, ende ick heb hem ghenesen.
Maer die ongoddelijcke sijn ghelijck een siede{n}de zee die niet gherusten en can, en{de} haer baren loopen ouer ter vertredinghen, en{de} tot slijcke.
Die ongoddelijcken en es gheenen vrede seyt mijn Heere.
ROept, ende en houdt niet op, als een trompet soe verheft v ste{m}me, en{de} vercondicht mijne{n} volcke hen groote misdade{n}, en{de} de{n} huyse van Iacob hen sonde{n}.
Wa{n}t sij vraghen my van daghe te daghe, en{de} sij willen mijn weghe{n} wete{n} als een volck dat rechtuerdicheyt ghedae{n} heeft, en{de} het ordeel sijns Godts niet verlate{n} en heeft, sij vraghe{n} va{n} my die vo{n}nissen der rechtuerdicheyt, sij wille{n} Godt na by comen.
Waero{m} hebben wij gheuast, en{de} ghi en hebbes niet aensien, wy hebben onse zielen verootmoedicht, en{de} ghy en hebbes niet ghewete{n}? Siet inden dach ws vaste{n}s wort uwen wille gheuonde{n}, en{de} allen v sculdenaers maendi wederom.
Siet ghi vast tot kijuagien en{de} twistighe crijghe{n}, en{de} ghi slaet metter vuyst onghenadelijck. En wilt niet vaste{n} ghelijc ghy ghedae{n} hebt tot hede{n} toe, dat int hooghe v gheroep ghehoort worde.
Ist alsulcken vasten die ic vercoren hebbe, dat een mensch de{n} dach doore sijn ziele pijnighe? Is dat die vasten dat een me{n}sch sijn hooft cromme als eenen reep, en{de} eenen sack en{de} assche{n} onder legghe? suldi dit vaste{n} noeme{n}, en{de} eene{n} dach den Heere aenghenaem?
En is dit niet meer het vasten dat ic vercore{n} hebbe? Ontbindt die bindinghen der ongoddelijcheyt. Sceydt va{n} een die nederdruckende bondelke{n}s, laetse vrij gaen die heel ghebroken zijn, en{de} schoort van een alle lasten.
Breect den hongerighen v broot, ende die arme en{de} dwalende leydt in v huys, als ghy eene{n} naecte{n} siet soe dect hem, ende en versmaedt v vleesch niet.
Dan sal v licht als eenen morghenstont wtberste{n}, en{de} v ghesontheyt sal haestelijck opgaen, ende v rechtuerdicheyt sal voer v aensicht gaen, ende die glorie des Heeren sal v vergaderen.
Dan suldi aenroepen, ende die Heere salt verhooren, ghy sult roepen, ende hy sal segghen. Siet ick ben hier, eest dat ghy van tmidden van v die ketenen wechneemt, ende dat ghy op houdt van uwen vingher wt te steken, ende te spreken dat niet oorbaerlijck en is.
Als ghy den hongherighen v ziele wt ghestort hebt, ende dat ghy die ghepijnichde ziele veruult hebt, dan sal v licht in die duysternisten op gaen, ende v duysternissen sullen wesen als den middach.
Ende die Heere sal v altijt ruste gheuen, ende hy sal v ziele veruullen met blinckende claerheden, ende v ghebeenten sal hy verlossen, ende ghy sult zijn als eenen ghewaterden hoff, ende als een fonteyn der wateren wiens wateren niet ghebreke{n} en sulle{n}.
En{de} in v sulle{n} opghetimmert werde{n} die verlate{n} plaetsen der eeuwe{n}, die fundame{n}ten der generatien en{de} generatien suldi verwecken, en{de} ghy sult ghenoemt worden een thuyn maker, die weghen afkeerende ter rusten.
Eest dat ghy uwen voet vanden Sabboth affkeert, om uwen wille te doen in mijnen heylighen dach, ende dat ghy hem noemt den wellustighen Sabboth, ende het glorioes heylich des Heeren, ende dat ghy hem glorificeert als ghy uwe weghen niet en doet, ende dat uwen wille niet gheuonden en wort, om een reden te spreken.
Dan suldi opden Heere ghenoechte hebben, ende ick sal v verheffen op die hoocheden der aerden, ende ick sal v spijsen met Iacobs ws vaders erffenisse, want den mont des Heeren heuet ghesproken.
SIet die hant des Heeren en is niet affghecort dat sij niet en soude connen salich make{n}, noch sijn oore en is niet beswaert dat sij niet en soude verhoore{n}.
Maer v booshede{n} hebbe{n} ee{n} sceydtsel ghemaect tusschen v en{de} uwe{n} Godt, ende v sonden hebben sijn aensicht verborghen van v lieden, dat hijt niet verhooren en soude.
Want v handen sijn besmet met bloede, en{de} v vingheren met ongherechticheyt. V lippen hebben loghene ghesproken, ende v tonghe spreect ongherechticheyt.
Daer en is niema{n}t die de rechtuerdicheyt aenroept, noch die warachtelijck ordeelt, maer sij betrouwen hen op niet, ende sij spreken ydelheden, sij hebben arbeyden ontfanghe{n}, ende ongherechticheden ghebaert.
Der aderen eyeren hebben hebben sij ghescoort, ende der spinnen ghewebbe hebben sij gheweuen, soo wie van haerlieder eyeren etet, die sal steruen, ende datter gebroedt es sal tot eenen Basiliscus openbersten.
Hen webben, en sullen tot gheen cleedt wesen, noch sij en sullen niet ghedect wesen met haren wercken. Wa{n}t hen wercken sijn onnutte wercken, ende dwerck der boosheyt is in hen handen.
Hen voeten loopen tot quaet, ende haesten hen dat sij onnoosel bloet wtstorten souden, hen ghedachten sijn onnutte ghedachten, verwoestheyt en{de} vernielinghe sijn in hen weghe{n}.
Sy en hebbe{n} de{n} wech des vreedts niet ghekent, ende daer en is gheen ordeel in hen ganghen, hen weghen sijn henlieden crom gheworde{n}, alle die daer in tredet, en kent de{n} vreede niet.
Daer o{m} is het ordeel verre van v gheworde{n}, en{de} die rechtuerdicheyt en sal v lieden niet omuanghe{n}. Wy hebbe{n} dlicht verwacht en{de} siet tsijn duysternissen, het scijnsel, en{de} wi hebbe{n} in duysternissen gewa{n}delt.
Wy hebbe{n} als blende den wa{n}t ghetast, en{de} als een sonder ooghe{n} soe hebbe{n} wy ghetast, wy hebben ons ghestoote{n} te{n} middaghe als in die duysternisse, in do{n}cker plaetsen als doode.
Wy sullen alle briessche{n} als beyren, en{de} ghelijck duyue{n} sullen wy ouerpeysende suchte{n}. Wy hebbe{n}t ordeel verwacht, en{de} te{n} is niet, die salicheyt, en{de} sij is verre va{n} ons gheworde{n}.
Want onse booshede{n} sijn vermenichfuldicht voer v, en{de} onse sonde{n} hebbe{n} ons gheantwoert. Wa{n}t ons groote misdade{n} sijn met ons, en{de} onse ongherechticheden hebben wy ghekent,
sondighe{n}, en{de} lieghen teghe{n} de{n} Heere, en{de} wij sijn affghekeert dat wy niet gaen en soude{n} na de{n} rugghe va{n} onsen Godt, op dat wy spreke{n} souden valsche besculdinghe, en{de} ouertredinghe, wy hebben ontfange{n}, en{de} hebbe{n} ghesproke{n} va{n}der herte{n} woerde{n} der loghene{n}.
En{de} het ordeel is achterwaerts omme ghekeert, ende die rechtuerdicheyt heeft verre ghestaen. Want die waerheyt is in die strate gheualle{n} en{de} die gherechticheyt en heeft niet moghen binnen comen.
En{de} die waerheyt is gheworde{n} tot een verghetelijcheyt, en{de} die van tquaet wech ghegaen is, was den rooue gheleuert. En{de} die Heere heuet ghesien, en{de} het heeft quaet ghescene{n} in zijn ooghe{n}, wa{n}t daer en is gheen ordeel,
ende hy heeft ghesien datter gheen man en is, ende hy is bedroeft gheweest, datter niemant en was die daer teghen quam, ende sijnen arm heeft voer sij seluen behouden, en{de} sijn rechtuerdicheyt die heeft hem selue versterct.
Hij heeft die rechtuerdicheyt aenghedaen als een pansier, ende den helm der salicheyt op sijn hooft, hy heeft aenghedaen die cleederen der wraken, ende hy is ouerdect als met eene{n} mantel der grammer liefden.
Als totter wraken, ghelijck tot een vergeldinghe der verbolghentheyt sijnen vianden ende tot een wedergheuinghe sijnen vianden, den eylanden sal hy vergheldinghe gheuen.
Ende die wt den westen sijn sullen den naem des Heeren vreesen, ende die vanden opganck der sonnen zijn glorie, als hy sal comen als eenen gheweldighen stroom, den welcken des Heere{n} gheest dwingt,
ende in Sion die verlosser sal comen ende den ghenen die vander ongherechticheyt wederkeeren in Iacob, seyt die Heere.
Dit is mijn verbont met henlieden seyt die Heere, Mijnen gheest die in v is, ende mijn woerden die ic in uwen mont ghestelt hebbe, die en sullen van uwe{n} mont niet sceyden, ende van ws saets mont, ende van ws saets saets mont (seyt die Heere) van nu voerts aen tot inder eewicheyt.
STaet op ende wert verlicht Ierusale{m}, wa{n}t v licht is ghecomen, en{de} die glorie des Heeren is ouer v opghegaen.
Wa{n}t siet die duysternissen sullen deerde ouerdecken, en{de} een donckerheyt die volcke{n}, maer ouer v sal die Heere opgaen, ende sijn glorie sal in v ghesien worden.
Ende die Heydenen sullen wandelen in v licht, ende die coninghen in dat schijnsel van uwe{n} opganck.
Heft op v ooghen rontsomme ende siet, alle dese sijn vergadert, sij sijn v ghecome{n}, uwe sone{n} sullen va{n} verre comen, ende v dochteren sullen van besijden opstaen.
Dan suldi sien ende ouervloedich wesen, ende v herte sal hem verwonderen, ende verbreyt worden, als tot v sal bekeert zijn die menichte der zee, die stercheyt der Heydenen v comen sal zijn.
Ouervloedicheyt van kemelen sal v ouderdecken, dromedarisen van Madian ende Epha, alle die van Saba sullen comen, gout ende wieroock brenghende, ende loff den Heere vercondighende.
Alle cleyn vee van Cedar sal v vergadert worden, die rammen van Nabaioth sullen v dienen, sij sullen gheoffert worden op mijnen wel behaghenden outaer, ende thuys van mijnder maiesteyt sal ick glorioes make{n}.
Wie sijn dese die als wolcke{n} vlieghe{n}, en{de} als duyuen aen hen vinstere{n}?
want die eylande{n} verwachte{n} my, en{de} die scepen der zee int beghinsel, dat ic v kinderen soude aenbrenghen van verre, hen siluer ende hen gout is met hen, den name des Heeren ws Godts ende den heylighen van Israel die v gheglorificeert heeft.
Ende die kinderen der pelgrimmen sullen v mueren op timmeren, ende hen coninghen sullen v dienen, wa{n}t in mijn verbolghentheyt heb ick v gheslaghen, ende in mijn versoeninghe heb ic uwer ontfermt.
Ende v poorten sullen altijt gheopent worde{n}, dach ende nacht en sullen sij niet ghesloten worden, op dat tot v ghebracht worde die stercheyt der Heydenen, ende dat haerlieder coninghen aenghebracht worden.
Want het volck, ende het rijck dat v niet dienen en sal, dat sal vergaen. Ende die Heydenen sullen met verwoestinghe verdoruen worde{n}.
Die glorie vanden Libanus sal tot v comen, den abeel boom ende den busboom ende den pijnboom te samen om te verciere{n} die plaetse mijnder heylichmakinghe, ende die plaetse mijnder voeten sal ick glorioos maken.
Ende tot v sullen crom comen alle die kinderen der gheender v vernedert hebben, ende sij sullen aenbidden die voetstappen van uwen voeten, alle die v lasterden, ende sij sullen v noemen die stadt des Heeren, Sion des heylighen van Israel.
Om dat ghy verlaten hebt gheweest ende ghehaet, ende datter niemant en was die door v passeerde, soo sal ick v stellen tot een hoocheyt, der eewicheden, tot een blijscap tot gheslachte ende gheslachte.
Ende ghy sult suyghen het melck der Heydenen, ende met die borsten der coninghen suldi ghesoocht worden, ende ghy sult weten dat ick die Heere ben v salich makende, ende v verlosser die stercke va{n} Iacob.
Voer metael sal ick gout brenghen, ende voer yser sal ick siluer brenghen, ende voer hout metael, ende voer steenen yser, ende ick sal v besoeckinghe stellen vrede, en{de} v ouerste rechtuerdicheyt.
Daer en sal voerts gheen ongherechticheyt ghehoort worde{n} in v la{n}t, verwoestheyt en{de} vernielinghe in uwe palen, ende die salicheyt sal v mueren besitten, ende v poorten die louinghe.
Ghy en sult die sonne niet meer hebbe{n} om te lichten in den dach, noch der manen scijnsel en sal v niet verlichten, maer die Heere sal v wesen tot een eewich licht, ende v Godt, in v glorie.
V sonne en sal niet meer ondergaen, ende v mane en sal niet ghemindert worden. Wa{n}t die Heere sal v sijn tot een eewich licht, en{de} die daghen uwer beweeninghe sullen voleynt worden.
Maer v volck alle rechtuerdighe sullen inder eewicheyt die eerde beeruen, het spruytsel van mijnder plantinghen, het werck mijnder handen om glorioos te maken.
Die minste sal tot duysent wesen, ende een cleyn kindeken tot een alderstercste volcke. Ick die Heere, sal in sijnen tijt dit onuersienlijk doen.
DEn gheest Godts is op my, om dat die Heere my ghesalft heeft om de{n} saechmoedighen te vercondighe{n} heeft hy my ghesonde{n}, dat ick ghenesen soude die bedructe va{n} herte{n}, en{de} dat ic de{n} gheuanghene preke{n} soude vergiffenisse, en{de} den beslotene{n} opendoeninghe.
Dat ic preken soude het versoenlijck iaer de{n} Heere, en{de} de{n} dach der wrake{n} onsen Godt, dat ic troosten soude alle rouwighe.
Dat ic den weenende va{n} Sion stellen soude, en{de} hen ghene{n} een croone voer assche{n}, olie der blijscap voer weeninghe, de{n} mantel des loefs voer den gheest des truerens, ende in haer sullen ghenoemt worden, die stercke der rechtuerdicheyt, die plantighe des Heeren om te glorificeren.
Ende sij sullen timmeren die verlaten plaetsen vander eewicheyt, ende die oude veruallinghen sullen sij op richten, ende sij sullen wedero{m} vermake{n} die verwoeste stede{n}, en{de} die verstroydde tot gheslachte en{de} geslachte.
En{de} die vreemde sulle{n} staen, ende sullen v cleyn vee weyden, ende die kinderen der vreemdelinghen sullen v ackerluyden ende wyngaerders wesen.
Maer ghy sult des Heeren priesters ghenoemt worden. Ons Godts dienaers salmen v segghen, die stercheyt her Heydenen suldi eten, ende in hen glorie suldi v verheffen.
Voer v dobbel scande ende bescaemtheyt, sullen sij hen deel prijsen, daerom sullen sij in hen lant dobbele besitten, eewighe blijscap sullen sij hebben.
Wa{n}t ick ben die Heere beminne{n}de dat ordeel, ende hatende den roof in die brantofferande, ende ick sal hen werck gheuen in die waerheyt, ende een eewich verbont sal ick met hen maken.
Ende men sal in die Heydenen hen saet weten, ende hen spruytsel int midden der volcken, alle die hen sien, sullense kennen. Wa{n}t dese sijn tsaet, den welcken die Heere ghebenedijt heeft.
Verblijdende sal ick my verblijden inden Heere, en{de} mijn ziele sal haer verhueghe{n} in mijne{n} Godt. Want hy heeft my ghecleedt met die cleederen der salicheyt, ende met die cleedinghe der rechtuerdicheyt heeft hy my al om behanghen, als eenen brudegom verciert met een croone, ende als een bruyt verciert met haren halscieraten.
Want ghelijck die eerde haer spruytsel voertsbrengt, ende ghelijck eenen hoff zijn saet wt doet groeyen, alsoo sal die Heere die Godt die rechtuerdicheyt, ende den loff doen groeyen voer alle Heydenen.
OM Sion en sal ick niet swijghen, ende om Ierusalem en sal ick niet rusten, tot dat haer rechtuerdighe wt come als een claer schijnsel, en{de} dat haer salichmaker, als een lampe ontsteken worden.
Ende die Heydenen sullen uwen rechtuerdighe{n} sien, en{de} alle coninghen uwen edelen, ende v sal ghenoemt worden eenen nieuwen naem de{n} welcken des Heeren mont ghenoemt heeft.
En{de} ghy sult zijn een croone der glorien in des Heeren hant, ende een coninclijck cieraet des rijcs, in die hant ws Godts.
Ghy en sult voertaen niet meer ghenoemt worden die verlatene, en{de} v lant en sal niet meer verwoest gheheeten worden, maer ghy sult ghenoemt worden. Mijne{n} wille in haer, en{de} v lant zal bewoont worden, want die Heere heeft behaghen ghehadt in v, ende v lant sal bewoont worden.
Want die ionghelinck sal met der maghet woonen, ende v kinderen sullen in v woonen. Ende die brudegom sal hem verblijde{n} ouer die bruyt, ende v Godt sal hem ouer v verblijden.
Op v mueren Ierusalem heb ic wachters ghestelt, den gheheelen dach en{de} den gheheelen nacht, en sulle{n} sij inder eewicheyt niet swijghe{n}. Die des Heeren ghedachtich sijt en wilt niet swijghen,
noch en gheeft hem gheen stilte tot dat hijt vast make, ende tot dat hy Ierusalem stelle tot eenen loff int dlant.
Die Heere heeft ghesworen in sijn rechte hant, en{de} in den arm sijnder stercheyt. Eest dat ick v tarwe voertae{n} meer gheue tot spijse uwen vianden, ende dat die vreemde kinderen uwen wijn drincken, inden welcken ghy ghearbeyt hebt.
Want diet vergaderen sullen die sullent eten, ende den Heere louen, en{de} die dat te hoope brenghen die sullent drincken in mijn heylighe voorhouen.
Gaet door, gaet door die poorten, bereydt den volcke den wech, maect die bane effen, en{de} raept wt die steenen, en{de} heft ee{n} teeke{n} tot die volcke{n}.
Siet die Heere heuet doe{n} hoore{n} in die wterste der aerde{n}. Segt der dochtere{n} va{n} Sion. Siet v salichmaker coemt, siet sijne{n} loon is met hem, en{de} sijn werck is in sijn teghenwoordicheyt.
En{de} sij sullense noemen een heylich volck, vercoren vanden Heere, maer ghy sult ghenoemt worden die ghesochte stadt, ende niet die verlatene.
VIe is dese die daer coemt van Edom met gheuerwede cleederen van Bosra, dese scoone in sijn la{n}c cleet gae{n}de in die menichfuldicheyt sijnder stercheyt? Ick ben die rechtuerdicheyt spreke, en{de} ick ben een vooruechter om te behouden.
Waerom is dan v cleedt root, ende v cleederen als der gheender die in die wijnpersse treden?
Die wijnpersse heb ick alleen ghetreden, en{de} vanden volcken en is gheen man met my, ick hebse ghetreden in mijn rasende gramscap, en{de} ick hebse vertrede{n} in mijnen toren, en{de} hen bloet is ghesprengt op mijn cleedt en{de} ick heb alle mijn cleederen besmedt,
want de{n} dach der wraken is in mijn herte, het iaer mijns vergheldens is comen.
Ick heb al omme ghesien, ende daer en was gheen helper, ick heb ghesocht ende daer en was niemant die hielp, en{de} mijnen arm heeft my salicheyt ghedaen, en{de} mijn verbolghe{n}theyt die heeft my gheholpen.
Ende ick heb die volcken in mijn rasende gramschap vertreden, en{de} ick hebse droncken ghemaect in mijn verbolghentheyt, en{de} ic heb hen cracht ter eerden neder ghetrocken.
Des Heeren bermherticheden sal ick ghedencken, den lof des Heeren ouer alle dat ons die Heere vergouden heeft, ende op die menichte der goden den huyse van Israel die hy hen ghegheuen heeft nae sijn ghenadicheyt, ende na die menichte sijnder bermherticheden.
En{de} hy heeft gheseyt. Maer nochtans het is mijn volck, kinderen niet missakende, en{de} hy is hen gheworden een salichmaker.
In alle hen tribulatie en is hij niet ghetribuleert geweest, en{de} die engel sijns aensichts heeftse behouden, in zijn liefde, en{de} in sijn ghenadicheyt heeft hijse selue verlost, en{de} hi heeftse ghedraghe{n}, en{de} opghehauen alle die daghen der eewen.
Maer si hebbe{n} tot gramschap verwect, en{de} hebben ghequelt den gheest van sijnen heylighe, en{de} hy is hen verkeert tot eenen viant, en{de} hy heeftse bestreden.
En{de} hy heeft ghedachtich gheweest der daghen van Moyses eeuwe, ende van sijnen volck. Waer is hy diese wtgheleydt heeft wter zee met die herders van sijn cudde? waer is hy die int midden van hen ghestelt heeft den gheest van sijne{n} heylighe?
Die aen die rechte hant Moysen wt gheleydt heeft mette{n} arm van sijnder maiesteyt, die de wateren ghedeylt heeft voor hen, om dat hy hem seluen maken soude eenen eewighen naem.
Die hen gheleyt heeft door die affgronde{n} als een peert in die woestijne niet struykele{n}de.
Als een beeste int velt nederwaerts gae{n}de, de{n} gheest des Heere{n} heeft sijn leytsman gheweest, alsoo hebdi v volc aenghebracht, op dat ghy v seluen maken soudt eenen naem der glorien.
Merct aen vanden hemel, en{de} siet van uwer heyligher woonstede, en{de} uwer glorie{n}, waer is v gramme liefde en{de} v stercheyt, die menichte van uwer binnester hertelijcheyt en{de} uwer bermhertichede{n}, ouer my hebben die hen seluen onthouden,
want ghy sijt onse vader, en{de} Abraham en heeft ons niet ghekent, en{de} Israhel en heeft ons niet gheweten, ghy Heere sijt ons vader, ons verlosser, van die eewicheyt is uwen naem.
Waerom hebdi ons Heere doen dole{n} van uwen wegen? en{de} hebt onse herte verhart dat wi v niet vreesen en souden? Keert v wederom om uwe dienaren, het gheslachte va{n} uwer erffenisse.
Als voor niet hebben sij v heylich volck beseten, onse vianden hebben v heylichmakinghe vertreden,
Wij sijn gheworden als int beghinsel, als ghy ouer ons gheen heerschappie en hadt, nocht uwen naem ouer ons niet ae{n}gheroepen en was.
OCh oft ghy die hemelen schoordet, en{de} nederdaeldet, van v aensicht souden die berghen affuloeyen.
Als een verbrandinghe des viers souden sij verdwijnen, die wateren souden metten viere bernen, opdat uwen naem soude bekent worden uwen vianden, Van v aensichte souden die Heydenen verbaest worden.
Als ghy wonderlijcke dinghe{n} doen sult, soo en sullen wijt niet verdraghen, ghy sijt neder ghedaelt, en{de} van v aensicht sijn die berghen affgheuloeyt.
Van tbeghin der werelt en hebben sijt niet ghehoort, noch metten ooren gheuaet, gheen ooghe Heere en heeft ghesien sonder v, dat ghy bereydt hebt den ghene{n} die v verwachten.
Ghy sijt te ghemoete ghecomen den vrolijcken en{de} den ghenen die rechtuerdicheyt doet, in v weghe{n} sullen sij ws ghedencken, siet ghy sijt gram, ende wij hebben ghesondicht, wij hebben altijts daer in gheweest, en{de} wij sullen salich ghemaect worden.
Ende wij allegader sijn gheworden als een onsuyuere, en{de} als dlaken der maensuchtigher vrouwen sijn alle onse rechtuerdicheden, en{de} wij sijn allegader gheuallen als een loof, en{de} onse boosheyt hebben ons als eenen wint wech ghenomen.
Daer en is niemant die uwen naem aenroepe, die opstae, ende v houde, ghi hebt v aensicht van ons verborghen, en{de} ghy hebt o{n}s ghestooten in die hant onser boosheyt.
En{de} nv ghy Heere sijt onse vader, maer wij sijn voorwaer slijm der aerde{n}, en{de} ons scepper zijt ghy, en{de} uwer handen wercke{n} sijn wi allegader.
En wilt Heere niet te seer gra{m} sijn, en{de} en wilt voorts niet meer gedachtich wesen o{n}ser boosheyt, siet ae{n}merct v volc sijn wij allegader.
Die stadt van uwen heylighe is woest gheworden. Sion is woest gheworden, Ierusalem is verlaten.
Het huys onser heylichmakinghe{n}, en{de} onser glorien, daer v onse vaderen gheloeft hebbe{n}, is gheworden tot een verberringe des viers, en{de} alle onse lusticheden sijn verkeert tot veruallinghen.
Suldy v hier ouer onthouden Heere, suldi swijghe{n}, ende ons seer crachtelijck quellen?
SI hebbe{n} my ghesocht die my te voren niet en vraechden, si hebben my gheuonden die mij niet ghesocht en hebben, Ick heb gheseyt. Siet ick, siet ick, tot den volcke dat mijne{n} naem niet aen en riep.
Ick heb mijn ha{n}den wtghesterct de{n} gheheelen dach tot den ongheloovighen volcke dat wandelt in eenen wech die niet goet en is, nae sijn ghedachten.
Het volc dat mi tot gramscap verwect is voor mijn aensicht altijt, die slachofferande doen in die houen, en{de} sacrificie doen op die ghebacke{n} steenen,
die in die grauen woonen, en{de} in die tempels der afgoden slapen, die vercken vleesch eten, en{de} onreyn vleesch sop is in hen vaten,
Die segghen. Gaet van my, en ghenaect my niet, wa{n}t ghy sijt onsuyuer. Dese sullen eenen rooc wesen in mijn rasende gramscap een berrende vier alle den dach.
Siet het is voor mij ghescreuen, ick en sal niet swijghe{n}, maer ick sal haer lieder boosheden wederom gheuen en{de} verghelden in haren schoodt,
en{de} uwer vaderen boosheden te same{n} seyt die Heere, die sacrificie ghedaen hebben op die berghe{n}, en{de} op die hueuelen my bescimpt hebben, en{de} ick sal hen ierste werc wederom meten in haerlieder schoodt.
Dit seyt die Heere. Ghelijck ofter een besiken gheuonden worde inden druyf, en{de} datmen seyde, en verderft dat niet, want het is een benedictie, alsoo sal ick doen om mijn knechten, dat ict niet gheheel en verderue.
En{de} ick sal van Iacob saet wtbrenghen, en{de} van Iuda eenen die mijn berghen besitten sal, en{de} mijn wtuercorene sullen dien beerue{n}, en{de} mijn dienaers sulle{n} daer woone{n}.
En{de} die veltachtighe lande{n} sulle{n} wesen tot coyen der cudde{n}, en{de} die valleye Achor tot een rustplaetse des groote{n} vees, mijne{n} volcke die my ghesocht hebben.
En{de} ghy die den Heere ghelaten hebt, die mijnen heylighen berch vergheten hebt, die der fortuyne{n} een tafel stelt, ende offert daer op vochtighen offer.
Ick sal v lieden tellen metten sweerde, en{de} ghy sult alleghader inden dootslach neder vallen, om dat ick gheroepen hebbe, en{de} ghi en hebt niet gheantwoort. Ick heb ghesproken, en{de} ghi en hebbes niet ghehoort, en{de} ghy dedet quaet in mijnen ooghen, ende dat ick niet ghewilt en hebbe dat hebt ghy vercoren.
Daerom dit seydt die Heere die Godt. Siet mijnen knechten sullen eten, ende ghi sult honger lijden, siet mijn knechten sullen drincken, ende ghy sult dorst lijden.
Siet mijn knechten sullen blijde sijn, ende ghy sult bescaemt worden. Siet mijn knechten sullen louen ouermits verhueghen des herten, en{de} ghy sult roepen van rouwe des herten, en{de} va{n} bedructheyt des gheests suldi huylen.
Ende ghi sult uwen naem tot eenen eedt laten mijne{n} wtuercorene{n}. Ende die Heere die Godt sal v doode{n}, en{de} sijn knechten sal hy met eenen anderen naem noemen.
Inden welcken soo wie ghebenedijt is opder eerden, die sal in Gode ghebenedijt worden Amen, ende die bij die eerde sweert, sal by den Heere sweren Amen, want die voorleden benautheden sijn vergheten, en{de} want die verborghen sijn van onsen ooghen.
Want siet ic sceppe nieuwe hemele{n} en{de} nieuwe eerde, en{de} die voorledene en sullen in die ghedenckenisse niet sijn, en{de} sij en sullen opt herte niet climmen,
maer ghy sult blijde zijn, en{de} v verhueghen tot inder eewicheyt, in dese dinghen die ick sceppe, want siet ick sceppe Ierusalem tot een verhuegen en{de} haer volc tot een blijscap.
En{de} ick sal my verhueghen in Iherusalem, en{de} blijde sijn in mijn volck, en{de} in haer en sal voorts niet meer ghehoort worden die stemme des weenens, ende die stemme des roepens.
Daer en sal gheen onmondich kint der daghen meer sijn, ende gheen oudt man die sijn daghen niet en veruulle, want een kint van hondert iaren sal steruen, en{de} een sondaer van hondert iaren sal vermalendijt sijn.
En{de} sij sullen huysen timmeren, en{de} bewoonen, en{de} sij sullen wijngaerden planten en{de} die vruchten van dien eten.
Sij en sullen niet timmeren, en{de} dat een ander daer in woonen sal, si en sullen niet planten en{de} dat een ander eten sal, want ghelijck die daghen eens booms sullen mijns volcks daghen sijn, en{de} die wercken van haren handen sullen mijn wtuercorene verouden,
sij en sullen niet te vergheefs arbeyden, noch sij en sullen niet genereren in verstooringhe, want tis tsaet van die ghebenedijde des Heeren. En{de} haerlieden kints kinderen met hen.
En{de} tsal sijn eer sij roepen sullen, dat ickse verhooren sal, ende als sij noch spreken sal ict hooren.
Die wolf en{de} dlam sullen te samen weyden, ende den leeuw en{de} den os sullen caff eten, en{de} den serpente sal ghestubbe sijn broot wesen, sij en sullen gheen hinder doe{n}, noch dooden op mijnen gheheelen heylighen berch seydt die Heere.
DIt seyt die Heere. De{n} hemel is mijne{n} stoel en{de} die eerde dat banxken mijnder voeten. Wat huys is dit dat ghy my timmere{n} sult? en{de} welc is dese plaetse mijnder rusten?
Alle dese dinghen heeft mijn hant ghemaect, en{de} alle dese dinghen sijn ghemaect, seyt die Heere, maer tot wien sal ick sien, dan totten armen, en{de} den heel ghebrokenen va{n} gheeste, en{de} die van mijnen woorden beeft?
Die een rundt offert, is als die ghene die eene{n} man doot slaet die een cleyn vee ten offer slaet, is ghelijk die eenen hont die hersenen wtslaet, die een offerande offert is ghelijc den ghenen die dbloet der swijnen offert, die des wieroocs ghedencket die is ghelijck den ghenen die den affgodt ghebenedijt. Alle dese dinghen hebben sij vercoren in hen weghen, en{de} in hen affgrijselijcheden heeft hen ziele ghenoechte ghehadt.
Daer om sal ick oock hen bespottinghen verkiesen, en{de} dat sij vreesden sal ick hen aenbrenghen, want ick heb gheroepen, en{de} daer en was niemant die antwoorde ick heb ghesproken, en{de} sij en hebbens niet ghehoort en{de} sij hebben quaet ghedaen in mijn ooghen, en{de} dat ick niet ghewilt en hebbe dat hebben sij vercoren.
Hoort des Heeren woort ghy die beeft van sijnen woorde. V broeders die v haten en{de} verworpen om mijnen naem die hebben gheseyt, die Heere si gheglorificeert, en{de} wij sullent sien in v blijscap. Maer sij sullen bescaemt worden.
Die stemme des volcs van der stadt, die stemme vande{n} tempel, die stemme des Heeren gheuende sijnen viande{n} die vergheldinghe,
Eer sij in barens arbeyde was heeft sij ghebaert, en{de} eer haer baren quam, soo heeft sij een manlijck kint ghebaert.
Wie heeft oyt sulcs gehoort? en{de} wie heeft desghelijck ghesien? Sal die eerde baren op eenen dach, oft sal een volck ghebaert worde{n} te samen, om dat Sion in arbeyts noode gheweest is, en{de} haer kinderen ghebaert heeft?
En sal ick die dandere doe{n} baren, oock selue niet baren, seyt die Heere? sal ick die den andere{n} vruchtbaerheyt gheue onvruchtbaer wesen, seyt die Heere uwe Godt?
Verblijdt v met Ierusalem, en{de} verhuecht v in haer alle die haer lief hebt verblijdt v met haer ghy alleghader die ouer haer droeuich sijt,
dat ghy suyghen moecht, en{de} versaedt worden van die borst haerder vertroostinghen dat ghy melcken moecht, en{de} oueruloeden van weelden van haer volcomen glorie,
Want dit seyt die Heere Siet ick sal op haer affdoen dalen als eenen vloet des vreedts, en{de} als een oueruloedende beke die glorie der Heydenen, die ghy suyghen sult, ghy sult ae{n} die borsten ghedraghen worden, en{de} op die knien sullen sij v troetelen.
Ghelijck oft iemand van sijn moeder ghetroetelt worde, alsoo sal ick v lieden troosten en{de} in Ierusalem suldi vertroost worden.
Ghy sullet sien en{de} v herte sal blijde sijn, en{de} v beenderen sulle{n} ghelijck cruyt wtspruyten, ende die hant Godts sal ghekent worden in sijn dienaers, en{de} hy sal verbolghen sijn teghen sijn vianden,
want siet die Heere sal int vier comen, ende als eenen storm wint sijn waghenen, om te verghelde{n} met verbolghe{n}theyt sijn rasende gramscap, ende zijn straffinghe in ee{n} vlamme des viers,
want metten viere sal die Heere ordeelen, ende met zijn sweert tot alle vleesch, ende die ghedoodde vanden Heere sullen vermenighfuldicht worden.
Die gheheylicht waren ende hen seluen voor suyuer hielden, in die houen achter die doere van binne{n} die verckens vleesch aten, ende affgrijselijcheyt ende die muys, die sullen te samen vernielt worden, seydt die Heere.
Maer ick come om te vergaderen hen wercken ende hen ghedachten met allen Heydenen ende talen, en{de} si sullen comen en{de} mijn glorie sien,
ende ick sal in henlieden een teeken stellen, ende ick salder wt henlieden senden die behouden sullen wesen, tot die heydenen in die zee in Aphriken, ende Lydien scichten houde{n}de, in Italien, ende in Griecken lant, tot die eyla{n}den verre, tot die ghene die van my niet ghehoort en hebbe{n}, ende mijn glorie niet ghesien en hebben. Ende si sullen mijn glorie den Heydenen verco{n}dighen,
ende si sullen alle v broeders herwaerts bre{n}ghen van allen die Heydenen tot een gaue voor den Heere, op peerden en{de} op waghenen, en{de} in rosbaren en{de} op muylen, ende met kerren tot mijnen heylighen berch Ierusalem. Seyt die Heere, ghelijck oft die kinderen van Israhel een ghifte brachten in een suyuer vat in des Heeren huys.
Ende ic sal van hen lieden aennemen tot priesters ende Leuiten seyt die Heere,
want ghelijck die nieuwe hemelen ende die nieuwe eerde, die ick doe stae{n} voor my, seyt die Heere, alsoo sal v saet staen, ende uwen naem.
Ende die een maent sal wt dander maent wesen, ende den eenen sabboth wt den anderen, alle vleesch sal comen om te aenbidden voor mijn aensicht, seyt die Heere.
Ende si sullen wtgaen, ende sien die doode lichamen der ma{n}nen die ouer ghetreden hebben teghe{n} my, hare{n} worm en sal niet steruen, ende hen vier en sal niet wtgheblusschet worde{n} en{de} si sullen wesen tot een versadinghe des ghesichts allen vleessche.
{DIE} woorden Ieremie des soons Helcie, van de{n} priesters die gheweest hebben in Anathot int lant van Beniamin.
Dwoort des Heeren dat tot hem ghesciet is in die daghen van Iosias Amo{n}s sone des conincs van Iuda int derthie{n}ste iaer van sijnen rijcke.
Ende het is ghesciet in die daghen van Ioacim den sone van Iosias den coninck van Iuda, tot die voleyndinge des elfste{n} iaers Sedechie Iosias sone des conincs van Iuda, tot die ouervoeringhe van Ierusalem, in die vijfste maent.
En{de} het woort des Heeren is tot my ghesciet segghe{n}de.
Eer ick v maecte inden buyck soo heb ick v ghekent en{de} eer ghy wter moeder quaemt soo heb ick v gheheylicht, en{de} ic heb v tot eenen propheet in die Heydenen ghegheuen.
En{de} ick heb gheseyt. A a a Heere Godt, siet ick en can niet spreken, want ick ben een kint.
En{de} die Heere heeft tot my gheseydt. En wilt niet segghen. Ick ben een kint, want tot alle dat ick v senden sal suldi gaen, en{de} alle dat ick v ghebiede{n} sal suldi spreken.
En vreest niet van hen aensicht, want ick ben met v om v te verlossen, seyt die Heere.
Ende die Heere heeft zijn hant wtghesteken, en{de} mijne{n} mont gheraect, en{de} die Heere heeft tot my gheseyt. Siet ick heb mijn woorden ghegheuen in uwe{n} mont
siet ick heb v heden ghestelt ouer die Heydenen, en{de} ouer die conincrijcken, dat ghy soudt wt trecken, en{de} verderuen, en{de} vernielen, en{de} verstroyen, en{de} timmere{n} en{de} planten.
En{de} het woort des Heeren is tot mi ghesciet segghende. Wat siet ghy Ieremia? En{de} ick heb gheseyt. Een wacker roede sien ick.
En{de} die Heere heeft tot my gheseyt. Ghy hebbet wel ghesien, wa{n}t ick sal waken ouer mijn woort, dat ick dat doe.
En{de} dwoort des Heeren is ten tweede{n} mael tot my ghesciet seggende, Wat siedi? En{de} ic heb gheseyt. Eene{n} gloeyende{n} pot sien ic, en{de} sijn ae{n}sicht va{n}den aensichte vant noorden.
En{de} die Heere heeft tot my gheseydt. Van dat noorden sal tquaet verthoont worden ouer alle die inwoo{n}ders der eerden,
want siet ick sal te sa-men roepen alle die maesscappen van die rijcken va{n}den noorden, seyt die Heere, en{de} sij sulle{n} comen ende ieghelijck sal sijnen throon stellen inden inganck der poorten van Ierusalem, ende op allen hen mueren rontsomme, ende ouer alle die steden van Iuda.
Ende ick sal mijn oordeelen spreken met henlieden ouer alle die quaetheyt der gheender die my verlate{n} hebben, en{de} hebben den vreemden goden vochtighe offerande gheoffert, en{de} hebben aenbeden het werck haerder handen.
Daerom omgort v lendenen, ende staet op, en{de} spreect tot henlieden alle dat ic v ghebiede. En vreest niet van hen aensicht, want ick en sal v hen aensicht niet doe{n} vreesen,
Want ick heb v voorwaer heden ghegheuen tot een vaste stadt, en{de} tot ee{n} yseren columne, en{de} tot eenen metalen muer ouer alle daertrijck, den coninghen van Iuda, haren princen en{de} priesteren, en{de} den volcke des landts.
En{de} sij sullen teghen v strijden, en{de} sij en sullen v niet verwinnen, want ic ben met v seyt die Heere, om v te verlossen.
ENde dwoort des Heeren is tot my ghesciet segghende.
Gaet henen en{de} roept in die oore{n} van Iherusalem segghende. Dit seydt die Heere. Ick heb ws ghedachtich gheweest ontfermende uwer ioncheyt, en{de} der liefde{n} ws ondertrouwens, als ghy my volchdet in die woestijne int lant dat niet besaeydt en wort.
Heylich is Israel de{n} Heere dierste van sijnen vruchten, alle die hem verslinden die misdoen, quade dinghen sullen ouer hen comen seyt die Heere.
Hoort des Heere{n} woort ghi huys van Iacob en{de} alle die gheslachten des huys va{n} Israel,
dit seyt die Heere. Wat o{n}gerechticheyt hebben v vaders in my gheuonden om dat sij va{n} my verureemt zijn, en{de} hebbe{n} ghewandelt nae die ydelheyt en{de} zijn ydel gheworden?
Ende si en hebben niet gheseydt, waer is die Heere die ons heeft doen opclimmen wten lande van Egipten, die ons gheleyt heeft door die woestijne, door het ombewoonlijck en{de} onbewandelt lant, door het lant des dorsts, en{de} door die ghelijckenisse des doots, door dlant daer gheen man door ghewandelt en heeft, noch ghee{n} mensch inghewoont?
En{de} ick heb v gheleydt int lant van den Carmelus dat ghy zijn vruchten, en{de} zijn alderbeste eten soudt, ende als ghy daer in ghecomen sijt soo hebdy mijn lant besmedt, en{de} mijn erffenisse hebdy ghestelt tot een afgrijselijcheyt.
Die priesters en hebben niet gheseyt, Waer is die Heere? en{de} die de wet hielden en hebben my niet ghekent, en{de} die herders hebben ouerghetreden teghen my, en{de} die propheten hebben ghepropheteert door Baal, en{de} sij hebben die affgoden gheuolcht,
daerom sal ic noch met rechte teghe{n} v strijden seyt die Heere, en{de} met uwen kinderen twistich wesen.
Gaet door tot die eylande{n} van Cethim en{de} besiet, en{de} sendt tot in Cedar, en{de} ae{n}merct seer neerstelijc en{de} besiet oft desghelijcs ghesciet is,
oft eenich volck sijn goden verandert heeft, en{de} die en zijn nochtans voorwaer gheen goden, maer mijn volck heeft zijn glorie verkeert in eenen affgodt.
Ghy hemelen verwondert v seere hier aff, en{de} ghi haer poorte{n} wert crachtelijc verwoest, seyt die Heere,
want twee quaden heeft mijn volck ghedaen. Sij hebben my verlaten die fonteyne des leuende waters, ende si hebben voor hen gheborsten putten ghegrauen die gheen water houde{n} en co{n}nen.
Is Israel een eyghe{n} knecht oft van eenen eyghen knecht des huysghesins geboren? waerom is hy dan gheworden tot een rooff?
op hem hebben die leeuwen ghebriescht, en{de} hen stemmen ghegheuen, si hebben zijn lant tot een verlaten plaetse ghestelt, zijn steden sijn verbrant, en{de} daer en is niemant die daer in woo{n}t.
Die kinderen va{n} Memphis, en{de} van Thaphnis, hebben v ontsuyuert totten toppe ws hoofts.
En is v dit niet gheschiet om dat ghy den Heere uwen Godt verlate{n} hebt in dien tijt doen hy v leydde door den wech?
En{de} nv wat wildi v inden wech van Egipten om te drincken turbel water? en{de} wat hebdi te doen metten wech van Assirien dat ghy dwater vanden riuiere drincken soudt?
V quaetheyt sal v berispen en{de} v affkeeringhe sal v straffen. Weet en{de} siet dat v quaet en{de} bitter is dat ghy den Heere uwen Godt verlaten hebt, en{de} dat mijn vreese by v niet en is, seyt die Heere die Godt der heyrscaren.
Van tbeghin der werelt hebdi mijn iock ghebroken en{de} mijn banden in stucken ghetrocken, ende ghi hebt gheseyt. Ick en sal niet dienen, wa{n}t op alle hooghe hueuele{n} en{de} onder alle dick gheloouerde boome{n} worde ghy hoere neder ghestrect,
Maer ick heb v gheplant tot eenen wtuercoren wijngaert, alle warachtich saet, hoe sijdi my verkeert tot de{n} quade, ghi vreemde wijngaert?
Eest dat ghi v wascht met niter en{de} dat ghy voor v vermenichfuldicht het cruyt Borith, soo sijdi besmedt in v boosheyt voor my, seydt die Heere Godt.
Hoe segt ghy, ick en ben niet besmedt, ick en heb nae Baalim niet ghewandelt? besiet v weghen in die valleye, weet wat ghy ghedaen hebt, een licht looper zijn weghen ouerloopende
eenen wilden ezel gewent in die woestijne, heeft in die begheerte sijnder zielen den wint sijnder liefden nae hem ghetrocken, niemant en sal haer affkeeren, alle die haer soecken, en sullen niet moede worden, in haer maenstonden sullen si haer vinden.
Verbiedt uwen voet van naectheyt, en{de} v kele vanden dorst. En{de} ghy hebt gheseyt, ick heb mishoept, ic en sals gheen sins doen, want ick heb die vreemde lief ghehadt, en{de} nae die sal ick wandelen.
Ghelijck een dief bescaemt wort als hy beuonden wort, alsoo zijn die van Israels huyse bescaemt, si en{de} hen coninghen, hen princen en{de} priesteren, en{de} hen propheten
segghende den houte. Ghy zijn mijn vader, en{de} den steene, ghy hebt my ghewonnen, si hebben tot my den rugghe ghekeert en{de} niet het aensicht, en{de} ten tijde haers lijdens, sullen sij segghen. Staet op en{de} verlost ons,
waer zijn v goden die ghy voor v ghemaeckt hebt? laet die opstaen, en{de} v verlossen inden tijt ws lijdens, want na tghetal uwer steden waren v goden o Iuda,
wat wildy int recht met my strijden ghy hebt my allegader verlaten, seyt die Heere.
Te vergheefs heb ik v kinderen gheslaghen, si en hebben gheen onderwijsinghe ontfanghen, v sweert heeft v propheten verslonden, als eenen verderuenden leeuw is v gheslachte.
Besiet het woort des Heeren. Ben ick in Israhel een woestijne gheworden oft een spadich lant? Waero{m} heeft dan mijn volck gheseyt. Wij sijn wechghegaen, wij en sullen voortaen niet meer tot v comen?
Sal een maghet haer cieraet verghete{n}, oft een bruyt de{n} bant van haer borst cieraet? maer mijn volck heeft my vergheten ontellijcken veel daghen,
wat arbeyddy om uwen wech goet te toonen, om liefde te soecken, die daer bouen oock v quaetheden gheleert hebt uwe weghen,
en{de} in v vloghelen is gheuonden dbloet van die zielen der arme{n}, en{de} der onnooselen? ick en hebse in die grachten niet gheuonden, maer in alle die dinghen die ic te voren verhaelt hebbe.
Ende ghy hebt gheseyt. Ick ben sonder sonde, en{de} onnoosel, en{de} daer om laet v verbolghentheyt van my affghekeert worden. Siet ick sal int recht met v strijden, om dat ghy gheseyt hebt, ick en heb niet ghesondicht. Hoe snoode bouen maten sijdi gheworden, v weghen hernemende? Ende van Egipten suldi bescaemt worden, ghelijck ghy bescaemt zijt van Assur,
want van dese suldi oock wtgaen, en{de} v hande{n} sullen op v hooft wesen, want die Heere heeft v betrouwen vernielt, ende ghy en sult niet voorspoedichs hebben.
MEn seyt ghemeynlijck. Ist dat een ma{n} sijn huysvrouwe verlaten heeft, en{de} dat die van hem gaende eenen anderen man ghtrouwt heeft, sal die man wederom tot haer comen? en sal die vrouwe niet ontsuyuert ende besmedt sijn? maer ghy hebt oncuyscheyt bedreue{n} met vele boele{n} nochtans keert wederom tot my, seydt die Heere.
Heft op v ooghen recht wt voor v, en{de} besiet waer ghy niet neder ghestrect en sijt, ghy saedt in die weghen, hen verwachtende als een moordenaer in die woestijne, en{de} ghy hebbet dlant besmedt met uwe{n} oncuyscheden, en{de} met v quaetheden.
Daerom sijn opghehouden die druppelen des reghens, en{de} daer en is gheenen spaden reghen gheweest, eender ghemeynder oncuyscher vrouwe{n} voorhooft hebdi ghecreghe{n} ghy en hebt v niet willen scamen.
Daero{m} ten minste{n} noemt my nv voortaen, mijn vader die leytsman va{n} mijnder maechdelijcheyt sijt ghy.
Suldi gram zijn tot inder eewicheyt, oft suldi volherdich blijuen totten eynde? Siet ghy hebt ghesproken, en{de} ghedaen quade dinghen, en{de} ghy hebbes machtich gheweest.
Ende die Heere heeft tot my gheseydt in die daghen Iosie des conincs. Hebdi niet ghesien wat die versmaetster Israel ghedaen heeft, sij is by haer seluen wechghegaen, op alle hooghe berghen, ende onder alle dic ghebladerde boomen, en{de} daer heeft sij oncuyscheyt bedreuen.
En{de} ick heb gheseyt, doen sij alle dese dinghen ghedaen hadde. Keert wederom tot my en{de} sij en is niet wederom ghecomen. En{de} die ouertredersse haer suster Iuda heuet ghesie{n},
dat ick die versmadersse Israel om dat si oncuysch{eyt} bedreue{n} hadde, verlaten hadde, en{de} dat ick haer eene{n} sceybrief ghegheuen hadde, en{de} die ouertredersse Iuda haer suster en heeft niet gheureest, maer si is wechghegae{n} en{de} heeft selue oock oncuyscheyt bedreuen.
En{de} door die lichtuerdicheyt va{n} haer oncuyscheyt heeft si dla{n}t besmedt, en{de} sij heeft ouerspel ghedae{n} met steen ende hout.
En{de} in alle dese dinghen en is die ouertredersse haer suster Iuda tot my niet wederom ghekeert, in haer gheheel herte, maer met een loghene seydt die Heere.
En{de} die Heere heeft tot my gheseyt. Die versmadersse Israel heeft haer ziele gherechtuerdicht, bi tgelijcken va{n} die ouertredersse Iuda.
Gaet henen en{de} roept dese woorden teghen den noorde{n}, ende ghy sult segghen. Keert weder ghy versmadersse Israel seyt die Heere, en{de} ick en sal mijn aensicht van v niet keeren, want ick ben heylich, seyt die Heere, en{de} ick en sal niet gram wesen tot inder eeuwicheyt.
Maer nochtans kent v ongherechticheyt, want ghy hebt teghen den Heere uwen God ouerghetreden, ende ghy hebt v weghen verstroeyt den vreemden onder alle dicke ghebladerde boomen, en{de} mijn stemme en hebdi niet ghehoort, seyt die Heere.
Bekeert v wederom ghy kinderen wedercomende, seyt die Heere wa{n}t ic ben v ma{n}, en{de} ic sal v aenneme{n}, eene{n} wter stadt en{de} twee wte{n} gheslachte, en{de} ic sal v leyde{n} in Sion,
en{de} ick sal v herders gheuen nae mijn herte, en{de} sij sullen v voeden met wetenheyt en{de} leeringhe.
Ende als ghi sult vermenichfuldicht zijn, en{de} ghewassen int lant in die daghen, seydt die Heere, soo en sullen sij voorts niet meer segghen. Die arcke van des Heeren testament, noch ten sal opt herte niet climmen, noch si en sullen dies niet ghedencke{n}, noch si en sal niet besocht worden, noch ten sal niet meer ghescieden.
In dien tijt sullen sij Ierusalem noeme{n} den coninclijcke{n} stoel des Heeren, en{de} tot haer sullen vergadert worden alle die Heydenen, inden naem des Heeren in Ierusalem, en{de} sij en sullen niet wandelen nae die archeyt van hen alderquaetste herte.
In die daghe{n} sal thuys van Iuda gaen totten huyse van Israel, en{de} sij sullen te samen comen van dat noorden landt, totten lande dat ick uwen vadere{n} ghegheue{n} hebbe.
Maer ic heb gheseyt. Hoe sal ick v stellen tot kinderen, en{de} gheue{n} v dat lustich lant, die seer vermaerde erffelijcheyt va{n} die heyrscaren der Heydenen? En{de} ick heb gheseyt. Ghy sult my vader noemen, en{de} ghy en sult niet ophouden nae mi te gaen,
maer ghelijc oft een vrouwe hare{n} minnaer versmaedde, alsoo heeft my thuys va{n} Israel versmaedt, seyt die Heere.
Een stemme isser in die weghe{n} ghehoort, een ghescrey en{de} ghehuyl der kinderen van Israhel, want sij hebben haren wech boos ghemaect, sij hebben den Heere haren Godt vergheten.
Bekeert v wederom ghy kindere{n} weder come{n}de, en{de} ick sal v affkeeringhe ghenesen. Siet wij comen tot v, want ghy zijt die Heere onse Godt.
Warachtelijck die hueuelen waren loghenachtich, en{de} die menichte der berghen. Voorwaer inden Heere onse God is die salicheyt van Israel.
Die bescae{m}theyt heeft onser vaderen arbeyt gheten van onse io{n}cheyt, hen cudden van cleynen vee, en{de} hen groot vee, hen sonen ende hen dochteren.
Wij sullen in ons bescaemtheyt slape{n}, en{de} ons versmaetheyt sal ons ouerdecken, want den Heere onsen God hebbe{n} wij ghesondicht, ende onse vadere{n} van onse ioncheyt aff tot op desen dach toe, ende wij en hebben niet ghehoort die stemme vanden Heere onsen Godt.
EEst dat ghy wederom keert Israel, seyt die Heere, so bekeert v tot my, eest dat ghi v arghernissen wech doet van mijn aensichte, so en suldi niet beroert worden.
Ende ghy sult sweren. Die Heere leeft inder waerheyt, en{de} int ordeel en{de} in die rechtuerdicheyt, en{de} die Heydene{n} sulle{n} hem ghebenedijden, en{de} hem louen,
want dit seydt die Heere den man van Iuda en{de} van Ierusalem. Vernieuwet voor v eenen nieuwen acker, en{de} wilt op die doornen niet saeyen,
wert besnede{n} den Heere, en{de} neemt aff die ombesnedenheyt uwer herten, ghy mannen van Iuda, en{de} bewoo{n}ders van Ierusalem, op dat by auontuere{n} mijn verbolge{n}theyt niet wt en gae als ee{n} vier, en{de} ontsteke{n} worde, en{de} datter niemant en si diet wtblussche. Om die quaetheyt uwer ghedachte{n}
vercondiget in Iuda, en{de} maect dat ghehoort worde in Ierusalem, spreect, en{de} roept met een trompet int la{n}t roept luyde, en{de} segget. Wert vergadert, en{de} laet ons gaen in die vaste steden,
heft een teeken op in Sion, wert versterct en wilt niet staen, want ic brenghe ee{n} quaet vanden noorden, en{de} een groote verderuinghe
Den leeuw is opgheclommen wt sijn rustplaetse, en{de} der Heydenen roouer heeft het opghehauen, hi is wtghegaen wt sijn plaetse, op dat hy v landt soude stellen in een verwoestinghe, v steden sulle{n} verwoest worden, blijuende sonder bewoonder.
Hierom soo omgort v met hairen cleederen, crijscht ende huylt, want die gramscap van des Heeren verbolghenth{eyt} en is niet affghekeert van v lieden.
Ende tsal zijn in dien dach seyt die Heere, dat vergae{n} sal des conincs herte, en{de} therte der prince{n}, en{de} die priesters sullen verbaest worden, en{de} die propheten heel verslaghen.
En{de} ick heb gheseyt. Ach ach ach Heere Godt. Hebdy dan dit volck en{de} Ierusalem bedroghen segghende. Het sal vrede met v wesen, en{de} siet het sweert is ghecomen totter zielen toe?
In dien tijden salmen desen volcke en{de} Ierusalem segghe{n}.
Eenen berrende{n} wint is in die weghen die in die woestijne sijn des weechs van die dochter mijns volcs niet om te wanne{n} ende te suyueren. Eene{n} vollen gheest sal my van desen comen, ende nv sal ick mijn ordeelen met hen spreken.
Siet hy sal als een wolcke opclimmen, en{de} als eenen tempeest is sijnen waghen, sijn peerden zijn snelder dan arents, wee ons want wij zijn verdoruen,
Ierusalem wascht v herte va{n} die quaeth{eyt} dat ghy moecht behouden worden, hoe langhe sullen die quade ghedachten in v herte woonen?
Want die stemme des bootscappers is van Dan, en{de} die den affgodt kenlijc maect vanden berch Ephraim.
Verwect die Heydenen. Siet het is ghehoort in Ierusalem dat die wachters comen wt verren lande, ende om hen stemme te gheuen op die stede{n} van Iuda.
Als wachters der ackers zijn sij ouer haer gheworden int ronde, want hi heeft my tot gramscap verwect, seydt die Heere.
V weghen en{de} ghedachten hebben v dese dinghe{n} ghedaen, dese uwe quaetheyt, want sij bitter is, want sij v herte gheraect heeft.
Mijnen buyck mijnen buyck doet my wee, die sinnen mijns herten sijn in my ontstelt, ick en sal niet swijghen, want mijn ziele heeft die stemme des trompets ghehoort, een oorloochsgeroep.
Verderuinghe op verderuinghe isser gheroepen, en{de} alle dlant is verwoest, haestelijc sijn mijn tabernakelen verwoest, onuersienlijck mijn vellen.
Hoe langhe sal ick den vliedende sien, die ste{m}me des trompets hooren?
Want mijn dwaes volck en heeft my niet bekent, het sijn onwijse kinderen, en{de} onuerstandighe, sij zijn wijs om quaet te doen, maer wel doen en connen sij niet.
Ick heb die eerde aensien, en{de} siet sij was ydel en{de} te niete, en{de} die hemelen, ende daer en was gheen licht inne.
Ick heb die berghen ghesien, en{de} siet sij werden beroert, en{de} alle hueuelen sijn verstoort.
Ick hebt aenscouwet, en{de} daer en was gheen mensch, en{de} alle tgheuoghelte des hemels was wech gheghaen.
Ick heb opghesien, en{de} siet den Carmelus was verwoest, en{de} alle zijn steden sijn verdoruen van des Heeren aensichte, en{de} van dae{n}sichte der gramscap van sijnder verbolghe{n}theyt,
want dit seyt die Heere. Alle dlant sal verlaten sijn, maer nochta{n}s en sal ickt niet heel te niete brenghen.
Die eerder sal rouwich zijn, en{de} die hemelen sullen truerich sijn van bouen, om dat ickt ghesproken hebbe, ick hebt ghedacht, ende ten heeft my niet berouwen, noch ick en ben daer niet affghekeert gheweest.
Van die stemme des rosuolcs, en{de} des scutters, is die gheheel stadt gheuloden, sij sijn gheghaen op die hooghe plaetsen en{de} sij zijn gheclommen op die steenrootsen, alle die steden sijn verlaten, en{de} daer en woont gheen mensch inne.
Maer ghy verwoeste wat suldi doen? als ghi v sult ghecleedt hebben met roode sijde cleederen, als ghy v sult verciert hebben met een gulden hals cieraet, ende dat ghy v ooghen sult ghescildert hebben met stybius, so suldi te vergheefs ghepalleert worde{n} V minnaers hebben v versmaet, si sullen v ziele soecke{n}.
Ic heb een stemme ghehoort als van ee{n}der vrouwen die in barens noode is, benautheden als van ee{n} die baert. Die stemme der dochter van Sion is tusschen die ghene die steruen, en{de} hen hande{n} wtsteken wee my, want mijn ziele heeft my begheuen om die ghedoodde.
GAet al omme die weghen van Iherusalem, en{de} aensiet, en{de} merct, en{de} soect in haer strate{n} oft ghy eenen man vint die ordeel doet, en{de} tghelooue soect, en{de} ick sal sijns ghenadich zijn,
maer al ist oock dat sij segghen. Die Heere leuet, dat sulle{n} sij valschelijck sweren.
Heere v ooghen aensien tghelooue, ghy hebtse gheslaghen en{de} sij en hebben ghee{n} wee ghehadt, ghy hebtse verdruct, en{de} sij en hebben gheen onderwijsinghe willen ontfanghen, si hebben hen aensichten harder ghemaect dan eenen steen, en{de} sij en hebben niet willen wederkeeren.
Maer ic heb gheseyt. Sij sijn by auontueren arm oft dwaes, niet wetende den wech des Heere{n}, haers Gods ordeel.
Daerom sal ick tot hen edelmannen gaen, ende tot hen spreken, want sij hebben des Heeren wech ghekent, haers Gods ordeel, ende siet dese hebbe{n} noch meer het iock te samen ghebroke{n}, die banden in stucken ghetrocke{n},
daerom heeftse den leeuw wte{n} bosch gheslaghen, den wolf heeftse aende{n} auont verwoest Die lupaert wakende op hen steden, alle die daerwt coemt, sal gheuanghe{n} worden, want hen ouertredinghen sijn vermenichfuldicht, hen affkeeringhen zijn versterct gheweest,
waer ouer sal ick uwer moghen ghenadich wesen? V kinderen hebben my verlaten en{de} sij sweren by die ghene die gheen goden en zijn, ick hebse versaedt, en{de} sij hebben oncuyscheyt bedreuen, ende inder hoeren huys deden sij oncuyscheyt.
Hittighe en{de} besprenghende peerden zijn sij gheworden, een ieghelijck wrenschte tot zijns naesten huysvrouwe.
En sal ick ouer dese dinghen gheen besoeck doen seyt die Heere? en{de} en sal mijn ziele in sulc volc gheen wrake doen?
Climt op zijn muere{n}, en{de} verderft se, maer en wiltse niet heel te niet brenghen, neemt zijn rancken aff, want sij en behoore{n} den Heere niet toe,
want met ouertredinghe heeft het huys van Israel, en{de} thuys van Iuda teghen my ouertreden, seyt die Heere.
Sij hebben den Heere gheloochent ende gheseyt. Hy en eest niet, noch tquaet en sal ouer ons niet comen, tsweert ende den hongher en sullen wij niet sien.
Die propheten hebben inden wint ghespro-ken, ende daer en heeft gheen antwoorde in hen gheweest, daerom sullen dese dinghen hen ouercomen.
Dit seyt die Heere die Godt der heyrscare{n}. Om dat ghy dit woort ghesproken hebt, siet ick gheue mijn woorde{n} in uwen mont tot een vier, ende dit volck tot hout, en{de} het salse verslinde{n}.
Siet ic sal ouer v lieden ghy huys van Israel een volck brenghen va{n} verre, seyt die Heere, een sterc volck, een oudt volc, een volck wiens tale ghy niet kennen en sult, noch ghi en sult niet verstae{n} wat si spreke{n}.
Sijne{n} pijlkoker is als een open graff, sij sijn alle sterc.
En{de} het sal v coren eten, ende v broot, het sal v sonen ende v dochteren verslinden, v cleyn vee, ende v runderen salt eten het sal uwen wijngaert ende uwen vijchboom aff eten, ende tsal v vaste steden vernielen, waer in ghy v betrouwen hebt, metten sweerde,
maer nochtans in die daghen, seyt die Heere, en sal ick v niet gheheel vernielen.
Maer eest dat ghy seght. Waerom heeft ons onse Godt alle dese dinghen ghedaen? soo suldi tot henlieden segghen. Alsoo ghy my verlaten hebt, en{de} hebt den vreemden goden ghedient in v lant, also suldi den vreemden dienen in een landt dat uwe niet en is.
Verco{n}dicht dat den huyse va{n} Iacob en{de} maect dat ghehoort worde in Iuda segghende.
Hoort ghy dwaes volc die ghee{n} herte en hebt, die ooghe{n} hebbe{n}de niet en siet, en{de} ooren hebt en{de} niet en hoort.
En suldi my hiero{m} niet vreesen, seyt die Heere, en{de} en suldy va{n} mijn ae{n}sicht gheene{n} rouwe hebbe{n}? Die tsandt tot een pale ghestelt hebbe der zee, een eewich ghebodt dat niet voorby gae{n} en sal, en{de} haer bare{n} sulle{n} beroert worde{n}, en{de} si en sullents niet vermoghe{n}, en{de} si sulle{n} op swillen en{de} si en sulle{n} daer ouer niet gaen,
maer desen volcke is een ongheloouich en{de} een verbittere{n}de herte gheworde{n}, sij sijn affgesceyde{n}, en{de} wechghegaen
en{de} si en hebbe{n} in hen herte niet gheseyt. Laet ons de{n} Heere onsen God vreesen, die ons gheeft den tijdeghe{n} en{de} spade{n} reghen, te sijnen tijde, die ons bewaert die volheyt vande{n} iaerlijcsche{n} oochst.
V boosheden hebbe{n} dese dinge{n} afgekeert, en{de} v sonde{n} hebbe{n} tgoet van v beledt,
wa{n}t in mijn volc zijn o{n}goddelijcke gheuonde{n}, laghen legghende, als voghelaers, stricke{n} en{de} voerstroppe{n} legghe{n}de om ma{n}nen te vanghe{n},
ghelijc eene{n} voghelslach vol vogele{n}, alsoo zijn hen huysen vol bedrochs, daero{m} zijn si groot en{de} rijck gheworde{n},
Sij zijn dick gheworde{n} en{de} vet, en{de} si hebbe{n} mijn woorden ouertrede{n} seer qualijc. Der weduwe{n} sake en hebbe{n} si niet gheuo{n}nist, der weesen sake en hebbe{n} si niet nae recht beslicht, en{de} het ordeel der arme{n} en hebbe{n} si niet gheordeelt.
En sal ick ouer dese dinghen gheen recht doen, seydt die Heere? of en sal ouer alsulc volc mijn ziele haer niet wreken?
Verwo{n}deringhe en{de} wo{n}derlijcke dinghe{n} sijn op die eerde ghesciet
die prophete{n} propheteerde{n} loghene{n}, en{de} die priesters presen dat met hare{n} hande{n} te samen staende, en{de} mijn volck heeft sulcke dinghen lief ghehadt, wat sal dan ghesciede{n} in zijn wterste?
VVort versterct ghy kindere{n} va{n} Beniamin, int midde{n} va{n} Ierusale{m}, en{de} in thecua maect gheluyt mette{n} tro{m}pette, en{de} ouer Bethacaren richt op die baniere, wa{n}t daer is quaet ghesie{n} va{n} den noorde{n}, en{de} een groote vernielinghe.
Ick heb die dochter va{n} Sion geleke{n} by een schoone en{de} weeldige vrouwe.
Tot haer sulle{n} die herders come{n} met haren cudde{n}, si hebbe{n} in haer die tente{n} geslage{n} al rontso{m}me ee{n} ieghelijc sal die weyde{n} die onder sijn ha{n}t sijn.
Heylicht ouer haer eene{n} strijt, staet te same{n} op, en{de} laet o{n}s opclimme{n} inde{n} middach, Wee ons wa{n}t den dach is affgeweke{n}, wa{n}t die scaduwe{n} zijn langher gheworde{n} tsauo{n}ts.
Staetop en{de} laet o{n}s opclimme{n} inde{n} nacht, en{de} laet ons haer huysen verderue{n},
wa{n}t dit seyt die Heere die God der heyrscare{n}. Houwet haer boome{n} af, en{de} maect omtre{n}t haer eenen wal, dit is die stadt der besoeckighe{n} alle onrecht is int midde{n} va{n} haer.
Ghelijc eene{n} put zijn water cout maect, also heeft sij haer quaetheyt cout gemaect, o{n}gerechticheyt, en{de} verderffenisse sal in haer ghehoort worden, voor mi is altijt siecte en{de} plaghe,
Wert onderwesen Iherusalem dat by auontuere{n} mijn ziele va{n} v niet en gae, dat ic v by auonturere{n} niet verwoest en make, een o{n}bewoonlijc lant.
Dit seyt die Heere der heyrscare{n}. Sij sullen die bleuelinghe{n} va{n} Israel vergadere{n} tot eene{n} druyf toe, soome{n} inde{n} wijngaert doet, keert v hant o{m}me als ee{n} wijnsnijder totte{n} corf.
Wie{n} sal ic aenspreke{n}? en{de} wien sal ic betuyghe{n}, dat hijt hoore? Siet hen oore{n} sijn o{m}besneden, en{de} si en moghe{n} niet hoore{n}. Siet des Heeren woort is hen gheworde{n} tot eene{n} spot, en{de} si en sulle{n}s niet ontfanghe{n}.
Daero{m} ben ic vol va{n} des Heeren verbolghe{n}thede{n}, ic heb ghearbeyt verdraghe{n}de, stortet wt opt cleyn kint buyte{n}, en{de} op die vergaderinge der ionghelinghen tsamen, want die vrouwe sal metten man gheuanghe{n} worde{n}, die oude ma{n} mette{n} ghenen die vol van daghe{n} is.
En{de} hen huysen sullen ouergae{n} tot andere, hen ackers ende huysvrouwen te samen, want ick sal mijn hant wtstrecken op die bewoo{n}ders des lants, seyt die Heere,
wa{n}t voorwaer vande{n} minsten totte{n} meeste{n}, soo zijn si alle naerstelijc beco{m}mert met ghierich{eyt}, en{de} vande{n} propheet totten priester toe doe{n} si allegader bedroch.
En{de} si genasen mijns volcs quetsuere met versmaetheyt seggende. Vrede, vrede ende ten was gheenen vrede.
Sij zijn bescaemt gheweest, want si hebben affgrijselijcheyt ghedaen. Iae waerlijcker si en sijn niet bescaemt gheweest met bescaemthede, en{de} si en hebben hen niet conne{n} ghescamen. Daero{m} sullen si vallen tussche{n} die ghene die vallen, inden tijt van hen versoeckinghe sulle{n} sij vallen, seyt die Heere.
Dit seyt die Heere. Staet op die weghen en{de} besiet, en{de} vraecht nae die oude weghe{n}, welc den goeden wech is, en{de} wandelt in dien, en{de} ghy sult vercoelinge vinden voor uwe ziele{n}. En{de} si hebbe{n} gheseyt. Wij en sulle{n}der niet in wa{n}dele{n}.
En{de} ic hebbe ouer v liede{n} gestelt wachters, hoort der tro{m}pette{n} gheluyt, en{de} si hebben gheseyt, wij en sulle{n}s niet hooren.
Daero{m} hoort ghi Heydene{n}, en{de} beke{n}net ghi vergaderinge, hoe groote dinge{n} dat ic he{n} doe{n} sal,
Hoort ghi eerde. Siet ic sal quade dinghe{n} brenghe{n} op dit volc, die vrucht va{n} sijne{n} ghedachte{n}. Om dat sij mijn woorde{n} niet ghehoort en hebbe{n}, ende mijn wet verworpe{n} hebben.
Waertoe brenght ghy my wieroock van Saba, ende den welriekende calamus van verre{n} lande? v brantofferen en sijn niet ghenaem, ende v slachofferanden en hebben my niet behaecht.
Daerom dit seydt die Heere. Siet ick sal in dit volck vallinghen gheue{n}, ende onder hen sullen vallen die vaders ende die kinderen tsamen, die naghebuer en{de} naeste, en{de} sij sullen vergaen.
Dit seydt die Heere. Siet daer coemt een volc vant noorden lant, en{de} een groot volc sal tsamen opstaen van die eynden der eerden.
Den scicht en{de} schilt salt aenneme{n}, het is wreet, ende ten sal niet spare{n}, zijn stemme sal als die zee gheluyt gheuen, ende sij sullen op peerden climmen bereydt als een man ten strijde teghen v ghy dochter van Sion.
Wij hebbe{n} sijn gherucht ghehoort, o{n}s hande{n} sijn on-machtich gheworde{n}, tribulacie heeft ons beuanghe{n} pijnen als eender barender vrouwen.
En wilt niet wtgaen tot die velden, ende en wandelt inden wech niet, want het sweert des viants is den grouwel int ronde.
Mijns volcs dochter omgort v met een hairen cleedt, en{de} bespraeydt v met asschen, den rouwe van eenen eenighe{n} sone maect voor v een bitter ghescrey, want haestelijc sal die verderuer op ons come{n}.
Ick heb v een vroem proeuer onder mijne{n} volc ghemaect, ende ghy sult weten en{de} proeuen haren wech
Alle dese princen sijn affwijckende onghetrouwelijc wandelende, het metael, ende yser zijn heel verdoruen,
den blaesbalck faelgeerde, dloot is int vier heel verteert, die smeltere heeftse te vergheefs ghesmolten, want hen quaetheden en zijn niet verteert gheweest.
Noemtse verworpen siluer, want die Heere heeftse verworpen.
DWoort dat ghesciedt is tot Ieremiam van de{n} Heere seggende.
Staet in die poorte va{n} des Heere{n} huys, en{de} preect daer dit woort en{de} segt. Hoort des Heere{n} woort gheheel Iuda, die door dese poorten ingaet om den Heere te aenbidde{n}
Dit seyt die Heere der heyrscaren die Godt van Israhel. Maect v weghen en{de} v naersticheden goet, en{de} ick sal by v lieden woonen in dese plaetse.
En wilt niet betrouwen in die woorde{n} der loghene{n} segge{n}de. Des Heeren tempel, des Heere{n} tempel, des Heere{n} tempel ist,
Want eest dat ghy v weghe{n} wel bescict, en{de} v naersticheden, eest dat ghy recht doet tusschen den man en{de} sijne{n} naeste{n},
en{de} dat ghy den aencomelinc en{de} die weese en{de} der weduwen gheen bedrieghelijck onrecht en doet, ende dat ghy oock gheen onnoosel bloet en stort in dese plaetse, ende dat ghy nae gheen vreemde goden en wandelt ten quade voor v seluen,
soo sal ick met v lieden woonen in dese plaetse, int lant dat ick uwen vaderen ghegheuen hebbe van die eewicheyt en{de} tot in die eewicheyt.
Siet ghy hebt v betrouwen in die loghentalen, die v niet baten en sullen,
stelen, dooden, ouerspel doen, valschelijc swere{n} Baalim vochtighe offerande doen, en{de} gaen na vree{m}de goden die ghy niet en kent.
En{de} ghy sijt ghecome{n} en{de} hebt ghestae{n} voor my in dit huys, int welcke mijnen naem aengeroepen is, en{de} ghi hebt gheseyt. Wij sijn verlost om dat wij alle dese affgrijselijchede{n} ghedaen hebben.
Is dan dit huys een speluncke der moordenaren gheworden, daer mijnen naem aengeroepen is, in v lieder ooghen? Ick ick bent, ick hebt ghesien, seyt die Heere.
Gaet tot mijn plaetse in Silo, daer mijnen naem ghewoont heeft van tbeghinsel, ende besiet wat ick dier ghedaen hebbe, om die quaetheyt mijns volcs Israel.
En{de} nv want ghy allen dese dinghen ghedaen hebt, seydt die Heere, en{de} ick tot v ghesproken hebbe smorghens opstaende, en{de} sprekende, en{de} ghy en hebbes niet ghehoort, ende ick heb v lieden gheroepen, en{de} ghy en hebt niet gheantwoort.
Soo sal ick desen huyse doen daer in mijnen naem aengheroepen is, en{de} daer ghy betrouwen in hebt, en{de} der plaetsen die ick v ghegheuen hebbe, ende uwen vaderen, ghelijck ick Silo ghedaen hebbe.
En{de} ick sal v verworpen van mijn aensicht, ghelijc ic alle uwe broeders verworpen hebbe, alle tgheheel saet van Ephraim.
Daerom en wilt ghy niet bidde{n} voor dit volck, noch en neemt voor hen gheenen lof ende ghebedt aen, ende en wederstaet my niet, want ick en sal v niet verhooren.
En siet ghy niet wat dese doen in die steden van Iuda, ende in die straten van Ierusalem?
Die kinderen vergaderen thout, en{de} die vaders ontsteken tvier, ende die vrouwen beslae{n} het vet des inghewants, om vlaeye{n} te maken der coninghinnen des hemels, ende dat si souden vochtighen offer doen den vreemden goden, ende my tot gramscap verwecken.
Verwecken sij my tot gramscappe{n} seyt die Heere? en doen sij dit hen seluen niet tot bescaemtheyt haers aensichts?
Daero{m} dit seyt die Heere Godt? Siet mijn rasende gramschap en{de} mijn verbolghentheyt wort tsamen ghegoten op dese plaetse, op die mannen, ende op dit vee, ende op die boomen des lants, en{de} op die vruchten der eerden, ende tsal ontsteken worde{n}, ende ten sal niet wtghebluscht worden.
Dit seyt die Heere der heyrscare{n}, die God van Israel. Doet v brantofferanden tot uwen slachofferanden ende eedt vleesch,
want ic en heb niet gesproken met uwen vaderen, en{de} ic en heb hen niet beuolen inde{n} dach doen icse leydde wte{n} lande va{n} Egipten, van dwoort der brantofferanden ende slachofferanden,
maer dit woort heb ick hen beuolen segghe{n}de. Hoort mijn stemme en{de} ick sal v lieden een Godt sijn, en{de} ghy sult my een volck sijn, en{de} wandelt in alle den wech, die ick v lieden beuolen hebbe, op dat v wel sij.
En{de} si en hebbe{n}s niet ghehoort, noch si en hebbe{n} hen oore{n} niet geneycht, maer si sijn wech ghegae{n} in het wellusticheden, en{de} in die quaetheyt van hen quaet herte, en{de} sij sijn ghecomen achterwaerts ende niet voortwaerts
vanden dag dat hen vaders wtgegaen sijn wten lande van Egipte{n}, tot op desen dach toe. En{de} ick heb tot v lieden ghesonden alle mijn dienaers die prophete{n} des daechs, des smorge{n}s vroech opstae{n}de, en{de} sende{n}de.
En{de} sij en hebben my niet ghehoort, noch si en hebbe{n} he{n} oore{n} niet geneycht, maer si hebbe{n} hare{n} nec verhart, en{de} hebbe{n} arger gedae{n}, da{n} hen vaderen.
En{de} ghy sult tot hen spreken allen dese woorden, en{de} sij en sullen v niet antwoorde{n}.
En{de} ghy sult tot hen segghe{n}. Dits het volc dat die ste{m}me des Heeren sijns Godts niet ghehoort en heeft, noch gheen onderwijsinghe ontfanghen en heeft. Tghelooue is vergaen, ende tis wechghenome{n} va{n} haerlieder mont.
Scheert het hair ws hoofts, ende worpet wech, ende neemt int rechte ee{n} claghelijcke weeninghe, want die Heere heeft verworpen ende verlaten die gheslachten, van sijnder rasender gramscappen,
want die kinderen van Iuda hebben quaet ghedaen in mijn ooghen, seyt die Heere. Sij hebben hen verarghernissen ghesteldt int huys, daer mijnen naem aengheroepen is, om dat sij dat besmetten souden,
ende sij hebben opghetimmert die hoochde{n} van Topheth, welck is in die valleye des soons van Ennom, om dat sij verbranden souden hen sonen, ende hen dochteren metten viere, dat ick niet gheboden en hebbe, noch ghedacht in mijn herte.
Daerom siet die daghen comen, seydt die Heere, ende daer en sal niet meer gheseyt worden Topheth, ende die valleye des soons Ennom, maer die valleye der doodinghen, ende sij sullen begrauen in Topheth om datter gheen plaetse en is.
Ende die doode lichamen dees volcks sullen wesen tot een spijse den voghelen des hemels, ende den beesten der eerden, ende daer en sal niemant wesen diese affiaghe.
Ende ick sal doen rusten van die steden van Iuda, ende van die straten van Iherusalem die stemme der blijscappen, ende die stemme der vrolijcheyt, die stemme des brudegoms, ende die stemme der bruyt, wa{n}t dlant sal in een verwoestinghe wesen.
IN dien tijde seyt die Heere sullen si wtworpen die ghebeenten des conincs van Iuda, en{de} die ghebeenten van sijnen princen, ende die ghebeenten der priesteren, en{de} die ghebeente{n} der propheten, en{de} die ghebeenten der gheender die in Ierusalem ghewoont hebben wt haren grauen.
Ende sij sullen die wtspreyden ter sonnen en{de} ter manen, ende tot alle dat heyr des hemels welc sij bemint hebbe{n}, ende den welcken sij ghedient hebben, ende nae die welcke si ghewandelt hebben, en{de} die si ghesocht hebben, ende aenghebeden, si en sullen niet verghadert worden, en{de} si en sullen niet begrauen worden, tot eenen mesthoop sullen si op daenschijn der eerden sijn.
Ende si sullen die doot meer dan dleuen verkiesen alle die ouerghebleuen sullen zijn van dit alder quaetste gheslachte, in alle die plaetsen die verlaten sijn, tot die welcke ickse wtgedreuen hebbe, seyt die Heere der heyrscaren.
Ende ghy sult tot hen segghe{n}. Dit seyt die Heere. En sal hy die valt niet opstaen? ende die affghekeert is, en sal hy niet wederkeeren?
waerom is dan dit volck in Iherusalem affghekeert met een crijghele affkeeringe. Sij hebben die loghene aenghenomen, en{de} si en hebbe{n} niet willen weder keeren.
Ic heb toeghehoort en{de} gheluystert, niemant en spreecter dat goet is, daer en is niemant die penitencie doe van sijn boosheyt seggende. Wat heb ic ghedae{n}? Sij sijn alle ghekeert tot hare{n} loop, als ee{n} peert met eenen ghedruyssche gaende ten strijde.
Die kiekendief heeft inden hemel sijnen tijt ghekent, die tortelduyue, en{de} die swalue, en{de} den oyuaer hebben de tijt van hen aencomen bewaert, maer mijn volck en heeft des Heeren ordeel niet ghekent.
Hoe segt ghi wij sijn wijs, en{de} des Heere{n} wet is bi ons? voorwaer die loghenachtighe greffie des scrijuers heeft een loghene ghewracht.
Die wijse zijn bescaemt, si sijn veruaert en{de} gheuanghen, want des Heeren woort hebben si verworpen, en{de} daer en is gheen wijsheyt in he{n} lieden.
Daerom sal ick hen vrouwe{n} gheuen den vree{m}delinghen, hen ackeren den erffghenamen, want va{n}den minsten totten meeste{n} volghe{n} si alle die ghiericheyt, va{n}den propheet totte{n} priester make{n} si alle loge{n}talen.
En{de} sij ghenasen die quetsinghe van die dochter mijns volcs ter scanden segghende. Vrede, vrede alst gheenen vrede en was.
Sij sijn beschaemt, want sij hebben affgrijselijcheyt ghedaen, Iae dat meer is si en sijn niet bescaemt met bescaemthede, ende si en hebben hen niet connen scamen. Daerom sullen sij vallen onder die ghene die tsamen vallen sullen, inden tijt der versoeckinghen sullen si tsamen vallen, seyt die Heere.
Ick salse vergaderende vergaderen seyt die Heere. Daer en is gheenen druyf aen die wijnstruycken, daer en zijn gheen vijghen inde{n} vijchboom, dat loof is affgheuallen, en{de} ick heb hen ghegheuen datter ouerghegae{n} is.
Waerom sitten wij? coemt te samen, en{de} laet ons in een vaste stadt gaen, en{de} laet ons daer stille zijn, wa{n}t die Heere onse God heeft o{n}s doe{n} swijgen, en{de} hy heeft ons te drincke{n} ghegheuen water van galle, wa{n}t wi hebben den Heere gesondicht.
Wij hebbe{n} de{n} vrede ghewacht, en{de} daer en was gheen goet, den tijt der ghenesinghen, ende siet tis anxt.
Van Dan is het snorcken van sijne{n} peerden ghehoort, van die ste{m}me des crijsschens van sijne{n} strijders is gheheel aertrijck beroert gheweest, en{de} si zijn ghecomen en{de} hebben dlant verslint, en{de} zijn volheyt, die stadt en{de} haer bewoonders,
Want siet ic sal tot v lieden senden basiliscus serpenten, waer teghe{n} ghee{n} betooueringhe en is, en{de} die sullen v bijten, seyt die Heere,
mijnen rouwe is bouen rouwe, mijn herte is in my truerich.
Siet die stemme van die dochter mijns volcks van een verre lant. En is die Heere in Sion niet, oft en is haer coninck in haer niet? waerom hebbe{n} si my dan tot gramscappe verwect, in hen ghesneden beelden, ende in die vreemde ydelheden?
Den oochst is voorby ghegae{n}, den somer is voleynt ende wij en sijn niet verlost,
op die verderffenisse der dochter mijns volcs ben ick rouwich gheweest ende bedroeft, verbaestheyt heeft my beuanghe{n},
En isser gheen gomme in Galaad? of en is daer ghee{n} medecijn? waerom en is dan het litteeke{n} van mijns volcs dochter niet toe gheheylt?
VIe sal mijnen hoofde water gheuen, ende mijnen ooghe{n} een fonteyne der watere{n}, en{de} ic sal beweene{n} dach en{de} nacht die gedoode van mijns volcs dochter?
Wie sal my gheuen in die woestijne een herberghe der wandelaren, en{de} dat ick mijn volc verlate, en{de} va{n} hen sceyde? wa{n}t het sijn alle ouerspeelders, ee{n} vergaderinge der ouertreders.
En{de} si hebbe{n} hen to{n}ghe wtgespanne{n} als eene{n} boge der loghene{n}, en{de} niet der waerheyt, si zijn versterct op deerde, wa{n}t si sijn va{n} dee{n} quaet tot de{n} andere{n} wtgegaen, en{de} mi en hebbe{n} si niet geke{n}t, seyt die Heere.
Een iegelijc wachte he{n} selue{n} va{n} sijne{n} naeste{n}, en{de} hi en hebbe ghee{n} betrouwe{n} in elcke{n} sijne{n} broeder, wa{n}t elck broeder sal vertrede{n}de vertrede{n},
en{de} elc vrint sal bedrieghelijc wandele{n}. En{de} een man sal sijne{n} broeder bespotte{n} en{de} si en sullen die waerheyt niet spreken, want si hebben hen tonghe gheleert loghene{n} spreken, om o{n}rechtelijck te doen hebben si ghearbeydt.
V wooninghe is int midden des bedrochs, int bedroch en hebben si my niet willen kennen, seyt die Heere.
Daero{m} dit seyt die Heere der heyrscaren. Siet ick salse smelten ende ick salse proeuen, want wat sal ick anders doen van daensicht der dochter mijns volcs?
Eenen wondende pijl is hen tonghe, si heeft bedroch ghesproke{n} in haren mont spreect si vrede met haren vrint, ende heymelijc stelt si hem laghen.
En sal ic ouer dese dinghe{n} niet versoecke{n}, seyt die Heere? oft en sal in sulc volc mijn ziele haer niet wreke{n}?
Op die berghe{n} sal ic ee{n} weeninge en{de} ee{n} claghinge ae{n}neme{n}, en{de} op die scoone plaetsen der woestijne{n} een ia{m}merlijc geclach, wa{n}t si verbra{n}t sijn, om datter ghee{n} ma{n} en is die daer door gaet, en{de} si en hebben die ste{m}me des besitters niet ghehoort, vande{n} vogel des hemels tot dat cleyn vee toe sijn si al ouergeuare{n} en{de} wechgegaen.
En{de} ic sal Ierusalem gheue{n} tot hoopen des sants, en{de} tot nesten der draken, en{de} die steden van Iuda sal ick gheue{n} ter verwoestinghe, om datter ghee{n} bewoonder en is.
Wie isser een wijs man die dat verstae, en{de} tot wie{n} mocht dwoort vande{n} mont des Heere{n} ghesciede{n}, dat hi dit verco{n}dige, waero{m} dat die aerde vergae{n} is, en{de} verbra{n}t als die woestijne, o{m} datter niema{n}t en is die daer door gae.
En{de} die Heere heeft gheseyt om dat si mijn wet verlaten hebbe{n}, die ic hen ghegeue{n} hebbe, en{de} en hebbe{n} mijn ste{m}me niet gehoort, en{de} en hebbe{n} daer in niet ghewa{n}delt,
en{de} si sijn wechghegaen nae die boosheyt haers herten, en{de} nae Baalim dwelck si gheleert hebben van haren vaderen.
Daerom dit seyt die Heere der heyrscaren, die Godt van Israel. Siet ick sal dit volck spijsen met alsen, ende ick sal hen te drincken gheue{n} water va{n} galle.
En{de} ick salse verstroeye{n} onder die Heydenen die sij niet ghekent en hebben, noch hen vaders, en{de} ick sal na hen tsweert senden, tot dat si vernielt sullen wesen.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Aenscouwet en{de} roept die beclagherssen, dat si come{n}, en{de} sendt tot die vrouwe{n} die wijs zijn, en{de} dat si haestelijck comen,
en{de} hen haesten, en{de} ouer ons een beclaghinghe aennemen, laet onse ooghen tranen voortsbrenghen, en{de} laet ons oochscelen van watere{n} nederuloeden,
wa{n}t een stemme des clachtich beweene{n}s is ghehoort van Sion. Hoe seer sijn wij verdoruen en{de} bescaemt? om dat wij dlant verlaten hebben want ons tabernakelen zijn afgheworpen.
Daerom hoort ghy vrouwen het woort des Heeren, en{de} laet v oore vaten die sprake zijns monts, en{de} leert v dochteren die beclaghinge, en{de} een ieghelijc haer gebuerinne die clachtige beweeninge,
want die doot is opgeclo{m}men door onse vinstere{n}, si is gegae{n} in onse huysen om te verniele{n} die cleyn kindere{n} va{n} buyte{n} die io{n}gelinghe{n} va{n} die strate{n}.
Spreect dit seyt die Heere. En{de} dat doode lichaem ee{n}s me{n}schs sal vallen als drec op dae{n}schijn des lants, en{de} als hoy achter des maeyers rugge, en{de} daer en is niema{n}t diet vergadere.
Dit seyt die Heere. Die wijse en beroeme hem niet in zijn wijsh{eyt} en{de} die stercke glorieere in zijn stercheyt niet, ende die rijcke en glorieere in sijn rijcdommen niet,
maer die glorieert sal daer in glorieere{n}, dat hy my weet ende kent dat ick die Heere ben die bermherticheyt doe, en{de} recht, en{de} rechtuerdicheyt op die eerde, want dese dinghe{n} behaghe{n} mi, seyt die Heere.
Siet die daghe{n} sulle{n} come{n}, seyt die Heere, en{de} ic sal versoec doe{n} op alle die gene die ee{n} o{m}besnede{n} voorhuyt heeft.
Op Egipte{n}, en{de} op Iuda{m}, en{de} op Edom, en{de} op die kinderen van Ammo{n}, en{de} Moab, en{de} op alle die ghescoren hair hebben woonende in die wildernisse, want alle Heydenen zijn o{m}besneden, maer alle tgheheel huys van Israel zijn ombesneden van herten.
HOort het dwoort dat die Heere ghesproken heeft ouer v lieden ghy huys va{n} Israel.
Dit seyt die Heere. Nae die weghe{n} der Heydenen en wilt niet leere{n}, en{de} van die teekene{n} des hemels en wilt niet vreesen, die de Heydenen vreesen,
want die wette{n} der volcke{n} zijn ydel, wa{n}t het hantwerc des wercma{n}s heeft de{n} boom des wouts affghehouwen met een bijl,
met siluer en{de} gout heeft hy dat verciert, met naghele{n} en{de} hamere{n} heeft hijt te same{n} geuoecht, dat niet va{n} een sceyde{n} en soude.
In die ghelijckenisse van eene{n} palmboom sijn sij ghemaect, en{de} sij en sulle{n} niet spreke{n}, si sulle{n} al drage{n}de wech genome{n} worde{n} wa{n}t si en conne{n} niet gae{n}, daero{m} en wilt die niet vreesen, wa{n}t sij en moghe{n} noch qualijc noch wel doe{n},
ws ghelijc en is niema{n}t Heere. Ghi sijt groot, en{de} groot is uwe{n} naem in stercheyt,
Wie en sal v niet vreesen o ghy coninc der volcke{n}? wa{n}t die cierlijcheyt is uwe onder alle die wijse der Heydene{n}, en{de} in alle hen rijcken en isser niema{n}t ws ghelijc.
Te same{n} sulle{n} die wijse en{de} die o{n}wijse gheproeft worde{n}, die leeringhe haerder ydelheyt is een hout.
Omwo{n}den siluer wort van Tharsis ghebracht, en{de} tgout va{n} Ophaz, des constenaers werc, en{de} die ha{n}t des metaelgieters, iacinthus en{de} purpure is hen cleedinge. Alle dese sijn der constigher wercluyde{n} werc,
maer die Heere is ee{n} warachtich God, hi is ee{n} leue{n}de God en{de} een eewich coninc va{n} sijn verbolghe{n}theyt sal deerde beroert worde{n}, en{de} die Heydene{n} en sulle{n} sijn dreyghinge niet verdrage{n}.
Hiero{m} suldi hen aldus segghe{n}. Die gode{n} die de hemelen en{de} deerde niet ghemaect en hebben, moeten vergaen va{n}der eerde{n}, en{de} va{n} tghene dat onder den hemel is.
Die deerde maect in sijn sterch{eyt} die de werelt bereyt in zijn wijsheyt, en{de} in sijn voorsienicheyt die hemele wtspa{n}dt.
Tot zijn ste{m}me gheeft hy ee{n} menichte der watere{n} inde{n} hemel, en{de} hi verheft die neuele{n} va{n} die wterste der eerde{n}, hy maect die blixeme{n} tot regenen, en{de} hy brengt den wint wt sijn scatte{n}.
Alle me{n}sch is dwaes gheworde{n} van die wete{n}heyt, alle wercma{n} is bescaemt gheweest in dat ghesnede{n} affgods beelt wa{n}t het is valsch dat hy ghegote{n} heeft, en{de} in hen en is gheene{n} gheest.
Het sijn ydel dinghe{n}, en{de} een werck weerdich om te belache{n}, inden tijt haerder vloeckinghe sulle{n} sij vergaen.
Desghelijcs en is Iacobs deel niet, wa{n}t die alle dinghe{n} ghemaect heeft, hy eest selue, en{de} Israel is die roede van sijnder erffenissen. Die Heere der heyrscare{n} is sijne{n} naem.
Vergadert va{n}der eerde{n} v bescaemtheyt, die int belegh woo{n}t,
want dit seyt die Heere. Siet ic sal die bewoo{n}ders va{n} desen la{n}de verre worpe{n} te deser reyse, en{de} ic salse quellen, also dat si niet en sullen gheuonde{n} worde{n},
Wee my van mijnder quetzinghe, mijn plaghe is dalderquaetste. Maer ic heb gheseyt. Waerlijc dit is mijn cra{n}cheyt, en{de} ick salse draghen,
Mijn tabernakel is verdoruen ende alle mijn zeelkens sijn van een ghebroken, mijn kinderen sijn wtgheghaen van my, en{de} sij en sijn niet meer, en{de} daer en is niemant die voortaen mijn tente wtspanne, en{de} mijn velle{n} oprechte,
want die herders hebben dwaselijc ghedaen, en{de} den Heere en hebben sij niet ghesocht, daerom en hebben sijt niet verstaen en{de} alle hen cudde is verstroeyt.
Siet die stemme des ghehoors is ghecome{n}, en{de} een groote beroerte vande{n} noorden lande, dat hy die steden van Iuda stelle in verwoestheyt, en{de} tot een woonstede der draken.
Ick weet wel Heere dat ee{n}s mensche{n} wech in sijn macht niet en is, noch te{n} is des mans macht niet dat hy wa{n}dele, en{de} te rechte bescicke sijn wege{n}.
Straft my Heere, maer nochtans int ordeel, en{de} niet in v rasende gra{m}scap, dat ghy my by auontueren niet te niete en bre{n}get.
Stort v verbolgentheyt wt op die Heydene{n} die v niet ghekent en hebben, en{de} op die lantscappen die uwen naem niet aengheroepen en hebben, want sij hebben Iacob gheten, en{de} hem verslint, en{de} si hebben hem heel verteert, en{de} sijn cierlijcheyt hebben sij verstroeyt.
HEt woort dat ghesciet is vanden Heere tot Ieremiam segghende.
Hoort die woorden van desen verbonde, en{de} spreect tot die mannen van Iuda, en{de} tot die bewoonders van Ierusale{m}
en{de} ghy sult tot hen segghen. Dit seydt die Heere die Godt van Israhel. Vermalendijt sij die man die die woorden van dit verbont niet en hoort,
dwelc ic gheboden hebben uwen vaderen, inden dach als ickse wtleydde wte{n} lande va{n} Egipte{n}, wten yseren forneyse segge{n}de. Hoort mijn ste{m}me en{de} doet alle die dinge{n} die ic v ghebiede, en{de} ghy sult my tot ee{n} volc sijn, en{de} ic sal v tot eenen Godt sijn.
Dat ic verwecke den eedt den welcke{n} ic gheswore{n} hebbe uwe{n} vadere{n}, dat ic hen geuen soude een lant vloeyende va{n} melc en{de} honich, alsoot desen dach is.
En{de} ic heb ghea{n}twoort en{de} geseyt. Ame{n} Heere. Ende die Heere heeft tot my gheseyt. Roept luyde alle dese woorden in die steden van Iuda, ende buyten Iherusalem segghende. Hoort die woorden van desen verbonde ende doet die,
want ic heb uwe vaders betuyghende betuycht, inden dach als ickse gheleyt hebbe wten lande van Egipten tot desen dach toe, des morghens vroech opstaende heb icse betuycht en{de} heb geseyt. Hoort mijn stemme
en{de} sij hebben niet ghehoort, noch sij en hebben hen oore{n} niet gheneycht, maer sij sijn wech ghegae{n}, een ieghelijck in die boosheyt van sijn quaet herte, ende ick heb ouer hen ghebracht alle die woorden van dit verbont, dwelc ick gheboden hebbe dat zijt doe{n} souden, en{de} si en hebbens niet ghedaen.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt, daer is een ghesworen muyterie gheuonden onder die manne{n} van Iuda, ende onder die bewoonders van Ierusalem.
Sij zijn wederghekeert tot die ierste booshede{n} haerder vadere{n}, die niet en hebben willen hooren mijn woorden, en{de} hier om hebben die oock wech ghegaen nae die vreemde goden, dat sij hen dienen souden. Dat huys van Israel en{de} het huys van Iuda hebben mijn verbont va{n} onweerden ghemaect, dwelc ick vast ghemaect hadde met haren vaderen,
daerom dit seydt die Heere. Siet ick sal ouer hen quade dinghen brenghen, daer sij niet en sullen connen wtcomen, en{de} sij sullen tot mi roepen, en{de} ick en salse niet verhooren.
En{de} die steden van Iuda en{de} die bewoo{n}ders van Ierusalem sullen gaen, ende roepen tot hen den welcken sij vochtighe offeranden doen, en{de} sij en sullen hen niet verlossen in den dach van hen verdriet,
want nae tghetal van uwen steden, waren v goden o Iuda, ende nae tghetal der weghen van Iherusalem hebdi die outaeren der scandelijcheden ghesteldt, outaeren om Baalim offerande te doen.
Daerom en wilt ghy niet bidden voor dit volck, ende en neemt gheenen lof, ende ghebedt aen voor henlieden, want ic en salt niet verhooren ten tijde van haren roep tot my, inde{n} tijt van haren lijden.
Wat eest dat mijn beminde in mijn huys veel groote misdaden ghedaen heeft? sal dat heylich vleesch v quaetheden van v affnemen, in die welcke ghy gheglorieert hebt?
Eenen weeldigen olijfboom schoone, vruchtbarich, ende wel ghedaen heeft die Heere uwen naem ghenoemt, tot die stemme van een groote sprake heefter een vier in haer ontsteken gheweest, ende alle sijn spruytsels zijn verbrant gheweest.
Ende die Heere der heyrscaren die v ghepla{n}t heeft, heeft op v quaet ghesproken, om die quaeden des huys van Israhel ende des huys van Iuda, die welcke sij hen seluen ghedaen hebben om my te terghen, offerende natte sacrificien Baalim.
Maer ghy Heere hebbet my ghethoo{n}t, en{de} ic hebt ghekent ghy hebt my hen naersticheden bewesen.
Ende ick was als ee{n} saechtmoedich lam dat ghedraghe{n} wort ter slachoffer, ende ick en hebt niet gheweten dat sij raden op my ghedacht hadden segghende. Laet ons hout in zijn broot doen, ende laet ons hem wtscrabben van dlant der leue{n}der, en{de} en laet sijne{n} naem niet meer vermaent worden,
Maer ghy Heere Sabbaoth die rechtuerdelijck ordeelt, ende proeft die niere{n} ende die herten, laet my v wrake sien van henlieden. Want v heb ick mijn sake gheopenbaert.
Daerom seyt dit die Heere tot die manne{n} van Anathoth, die v ziele soecken ende segghen. Ghy en sult niet propheteren inden naem des Heeren, ende ghy en sult niet steruen in onse hande{n}.
Daerom dit seyt die Heere der heyrscharen. Siet ick sal versoec doen op henlieden, die ionghelinghe{n} sullen steruen mette{n} sweerde, hen sonen ende hen dochteren sullen van honger steruen,
ende daer en sullen gheen bleuelinghen wesen van henliede{n}, Want ick sal een quaet brenghen ouer die mannen van Anathoth, het iaer van haerlieder versoeckinghe.
GHy zijt rechtuerdich Heere, eest dat ic met v disputere, maer nochtans sal ick rechtuerdighe dinghen tot v spreke{n}. Waerom wort der ongoddelijcker wech voorspoedich, waerom is wel alle den ghenen die ouertreden ende booslijck doen?
Ghy hebtse gheplant ende sij hebben wortelen ghescoten, sij nemen toe, ende brenghen vrucht voorts, ghy zijt haren mont nae by, ende verre van hen nieren.
Ende ghy Heere kent my, ghy heb my ghesien, ende ghy hebt mijn herte met v gheproeft. Verghadertse als een cudde ter slachofferanden, en{de} heylichtse inden dach der doodinghen.
Hoe langhe sal die eerde droeue wesen, ende hoe lange sal tcruyt van tgheheel lantscap verdorren, om die quaetheyt der gheender die daer in woonen? tghedierte is vernielt ende tgheuoghelte, want sij hebben gheseydt. Hy en sal ons wterste niet sien.
Eest dan ghy metten voetuolcke loopende ghearbeyt hebt, hoe sult ghy moghen te strijde loopen metten peerden? ende als ghy int lant des vreedts vrij sonder sorghe gheweest hebt, wat suldy doen in die hoouerdie der iordanen?
Want v broeders, ende ws vaders huys, die hebbe{n} oock selue ghestreden teghen v, ende sij hebben nae v gheroepen met volder stemmen, en ghelooft henlieden niet, als sij v goede dinghen spreken.
Ick heb mijn huys verlaten, ick heb mijn erffenisse ghelaten ick heb mijn beminde ziele ghegheuen in die handt van haren vianden.
Mijn erffenisse is my gheworden als eenen leeuw int bosch, si heeft teghen my ee{n} stemme ghegheuen, daerom heb ickse ghehaedt.
Is mijn erffenisse my eenen voghel van versceyden colueren? oft ist eenen voghel ouer al gheuerwet? Coemt ende wert vergadert alle ghy beesten der eerden, haest v om te verslinden.
Veel herders hebben mijnen wijnghaert verdoruen, sij hebben mijn deel vertreden, sij hebben mijn lustich deel ghegheuen tot een verlaten plaetse der woestijnen.
Sij hebben die ghestelt tot een verstroyinghe, ende si heeft ouer my ghewee{n}t, met een verwoestinge is alle die eerde verwoest, want daer en is niema{n}t diet metter herte{n} ouerdenct.
Op alle die weghen der woestijnen zijn die verderuers ghecomen, want des Heeren sweert sal verslinden van dat wterste der eerden tot haer wterste, daer en is gheenen vrede allen vleessche.
Sij hebben tarwe ghesaeyt ende doornen ghemaeyt, sij hebben een erffenisse ontfanghen, en{de} ten sal hen niet baten, ghy sult bescaemt worden van uwen vruchte{n} om die gramschap vanden rasenden toren des Heeren.
Dit seyt die Heere teghen alle mijn alderquaetste ghebueren, die de erffenisse aentasten die welcke ick bedeylt hebbe mijnen volcke Israel. Siet ic salse wtroeyen wt haren lande, en{de} het huys van Iuda sal ick wttrecken wt dat midden van henlieden.
Ende als ick hen sal wtghetrocken hebben, soo sal ick omghekeert worden, ende sal haerder ontferme{n}, en{de} ick salse wederom leyden den man in zijn erffenisse ende den man in zijn lant.
Ende tsal wesen, ist sake dat sij gheleert zijnde leeren die weghen mijns volcs dat sij sweren by mijnen naem. Die Heere leeft, ghelijck si mijn volck hebben leeren sweren in Baal, soo sullen si ghetimmert worden int midde{n} mijns volcs.
Maer eest sake dat si niet hooren, soo sal ic dat volc wtroeyen met een wtroeyinghe, ende met een verderffenisse seydt die Heere.
DIt seydt die Heere tot my. Gaet henen en{de} crijcht voor v een lijnen nedercleedt, ende ghy sult dat legghen om v lendenen, ende ghy en sult dat int water niet steken.
Ende ick heb een lijnen nedercleedt ghecreghen nae des Heeren woort, ende ick heb dat ghestelt om mijn lendenen.
En{de} des Heeren woort is tot my gheschiet ten tweedenmael segghende.
Neemt dat nedercleedt dat ghi ghecreghen hebt, dwelc omtrent v lendenen is, ende opstaende gaet henen totten Euphraten, ende bercht dat aldaer, in een gat van die stee{n}rootse.
Ende ick ben wech ghegaen, en{de} heb dat gheberghen in Euphrate ghelijck my die Heere beuolen hadde.
En{de} tis ghesciet nae veel daghen, dat die Heere gheseyt heeft tot my. Staet op en{de} gaet totten Euphrate{n}, en{de} neemt van daer dat nedercleedt, dat ick v beuolen hebbe dat ghi dat daer berghen soudt.
En{de} ic ben wech ghegaen totten Euphraten, en{de} ic heb ghegrauen, en{de} heb ghenome{n} dat nedercleedt, vander plaetsen daer ict gheborghe{n} hadde, en{de} siet dat nedercleet was heel verrot, alsoo dattet tot ghee{n} ghebruyck bequaem en was.
Ende dwoort des Heeren is tot mi ghesciet segghende.
Dit seyt die Heere. Alsoo sal ick doen rotte{n} die hoouerdie van Iuda, en{de} die seer groote hoouerdie van Ierusalem.
Dit seer quaet volc die mijn woorden niet hooren en willen, en{de} wandele{n} in die archeyt haers herten, en{de} zijn wech ghegaen nae die vreemde goden, dat si hen dienen souden, en{de} hen aenbidden, en{de} si sullen wesen ghelijck dit nedercleet, dat tot gheen ghebruyck bequaem en is.
Want ghelijck een nedercleedt vast hangt aen des mans lendenen, also hadde ick aen my vast ghemaect, tgheheel huys van Israel, en{de} tgheheel huys van Iuda, seydt die Heere, dat sij my souden wesen tot een volck en{de} tot eenen naem, en{de} tot eenen loff, en{de} tot een glorie, en{de} sij en hebbe{n}t niet ghehoort.
Hierom suldi tot hen segghen dit woort. Dit seyt die Heere die God van Israel, alle flessche sal met wijne gheuult worde{n}. En{de} sij sullen tot v segghe{n}. En weten wij niet dat alle flessche met wijne gheuult sal worden?
En{de} ghy sult tot hen segghen. Dit seyt die Heere. Siet ick sal veruullen alle die bewoonders van desen lande, en{de} die coninghen die van Dauids sta{m}me sitten op sijne{n} throo{n} en{de} die priesters en{de} propheten, en{de} alle die bewoo{n}ders van Iherusalem, met dronckenheyt,
en{de} ick salse verstroyen elcken man van sijnen broeder, ende die vaders en{de} die kinderen te samen, seyt die Heere. Ic en sal niet sparen, noch ick en sal niet toegheuen, noch ick en sal niet ontferme{n} dat icse niet en soude vernielen.
Hoort en{de} vaet metten ooren. En wilt v niet verheffen, want die Heere heuet ghesproken.
Gheeft den Heere uwe{n} God glorie, eert doncker beghinne te werden, en{de} eer v voeten struyckelen aen die doncker berghen, ghy sult het licht verwachten, en{de} hi sal dat stelle{n} in die scaduwe des doots, en{de} in een duysterheyt.
Ist dat ghy dat niet en hoort, soo sal mijn ziele int heymelijcke weenen van daensicht der hoouerdien, weenende sal sij weenen, en{de} mijn ooghe sal tranen wtlaten, om dat des Heere{n} cudde gheuanghen is.
Segt den coninck en{de} der coninghinne{n}. Wert vernedert, sidt, want die croone uwer glorien is van uwen hoofde nederghedaelt.
Die steden vant suyden sijn ghesloten, ende daer en is niemant diese open doe, gheheel Iuda is ouergheuoert met een volcomen oueruoeringhe.
Heft v ooghen op, ende besiet die vanden noorden coemt, waer is tcudde dat v ghegheuen is, v edel vee?
Wat suldi seggen als hy v besoecken sal? wa{n}t ghi hebtse gheleert teghen v, en{de} ghy hebtse onderwesen teghen v hooft, en sullen die pijnen v niet beuanghe{n} als een vrouwe? die in barens noode is?
Ist dat ghy segt in v herte. Waero{m} zijn mi dese dinghe{n} gecome{n}? Om die menichte uwer o{n}gherechtich{eyt} zijn v scamelijchede{n} ontdect, die pla{n}ten uwer voeten zijn besmet.
Ist dat een Moriaen mach zijn huyt verandere{n}, oft eenen lupaert zijn ghespekeltheyt, soo sult ghy lieden oock moghen weldoen, als ghy quaet gheleert hebt.
Ende ick salse verstroeyen als stoppelen die va{n} den wint wech ghenomen worden in die woestijne.
Dits v lot en{de} het deel uwer maten van my, seydt die Heere, want ghy hebt mijns vergheten, ende ghy hebt betrouwen ghehadt in die loghene.
Daerom heb ick v dgyen ontdect teghen v aensicht, ende v scandelijcheyt is gheopenbaert,
v ouerspelen, ende v wrensche{n}, die misdaet uwer oncuysscheyt, op die hueuelen inden acker heb ick v affgrijselijchede{n} ghesien. Wee v Ierusalem, ghy en sult nae my niet ghesuyuert worden. Hoe langhe salt noch zijn?
HEt woort des Heere{n} dat ghesciet is tot Ieremiam, van die spraken der droocheyt.
Dat Ioetsche lant heeft gheweent, en{de} zijn poorten sijn veruallen, ende sij sijn verduystert in die eerde, en{de} den roep van Ierusalem is opgheclomme{n}.
Die meeste hebben hen minste ghesonden ten watere, sij sijn ghecomen om te putten, sij en hebbe{n} ghee{n} water gheuonden, si hebben hen vaten ydel wedero{m} ghedraghe{n}, si sijn bescaemt gheweest en{de} ghepijnicht en{de} si hebben hen hoofden bedect,
om die verwoestinghe der aerden, want daer en is gheenen reghen op deerde ghecomen, die ackerluyde{n} sijn bescaemt gheweest, si hebben hen hoofden bedect,
wa{n}t dat hinde baerde opt velt, en{de} het heuet achterghelate{n}, om datter gheen cruyt en was.
Ende die wilde ezelen hebben ghestaen in die steenrootsen, sij hebben den wint ghetrocken ghelijck die draken, hen ooghen hebben hen begheuen, om datter gheen cruyt en was,
eest dat onse boosheden ons antwoorden, Heere so doetet om uwen naem, want onse affkeeringhen sijn vele. Wij hebben v ghesondicht,
die verwachtinghe van Israel, zijn salichmaker inden tijt der tribulatie{n} waerom suldi als een vreemdelinck wesen op die eerde, en{de} als een wandelaer affwijckende om te herberghen?
Waero{m} suldi wesen als een onghestadich man als een stercke die niet verlossen en can? maer ghy Heere sijt in ons, en{de} uwen naem is aengheroepe{n} ouer ons, en verlaet o{n}s niet.
Dit seyt die Heere desen volcke, dwelc bemint heeft zijn voeten te roeren, en{de} dat niet gherust en heeft, en{de} de{n} Heere niet behaecht en heeft. Nv sal hy ghedachtich wesen haerder boosheden, en{de} hen sonden versoecke{n}.
En{de} die Heere heeft tot my gheseydt. En wilt voor dit volck niet bidden int goede.
Als sij vasten soo en sal ick hen ghebeden niet verhooren, en{de} eest dat sij brantofferanden ende slachofferanden offeren, soo en sal ic die niet ontfanghen, want ick salse metten seerde ende hongher, en{de} pestilencie vernielen.
Ende ick heb gheseydt. Ay ay ay Heere Godt, die propheten segghe{n} hen. Ghy en sult gheen sweert sien, en{de} daer en sal gheene{n} diere{n} tijt onder v lieden wesen, maer warachtighen vrede sal hy v gheuen in dese plaetse. En{de} die Heere heeft tot my gheseyt.
Die propheten propheteren valsche-lijck in mijnen naem, ick en hebse niet ghesonden, ende ick en hebs hen niet gheboden, noch ick en heb tot hen niet ghesproken, een loghenachtich visioen, ende die bedrieghelijcke prophetie, ende die verleydinghe haers herten propheteren sij v lieden.
Hierom seyt die Heere vanden propheten, die in mijnen nae{m} prophetere{n}, die ic niet ghesonde{n} en hebbe, segghende, Tsweert ende den dieren tijt en sal in dit lant niet sijn, Metten swerde ende metten hongher sullen die propheten vernielt worde{n}.
Ende die volcken den welcken sij propheteren sullen gheworpen sijn in die weghen van Ierusalem van honger en{de} ende van sweert, ende daer en sal niemant sijn diese begraue, sij ende hen huysvrouwen, hen sonen ende hen dochteren, ende ick sal op hen wtstorten hen eyghen quaet.
Ende ghy sult tot henliede{n} segghen dit woert. Laet mijn ooghen tranen voertbrenghen, nacht ende dach, ende en laetse niet swijghen, want die maghet die dochter mijns volcs is met een groote verderffenisse verdoruen met een seer wtnemende quaede quetsuere.
Ist dat ick wtgae tot die velden, siet daer sijn die verslaghene mette{n} sweerde, en{de} ist dat ick in die stadt gae, siet soo sijn sij daer die wtghemercht sijn van hongher. Want die propheten ende priesters sijn wech ghegaen int lant dat sij niet en kenden.
Hebdi verworpende Iudam verworpen? oft heeft v ziele Sion veronwaerdicht? waer om hebdi ons dan gheslaghen, alsoo datter gheen ghesontheyt en is? Wy hebben vrede verwacht, ende daer en is gheen goet, ende den tijt der ghenesinghen, ende siet daer is verstooringhe.
Heere wy hebben onse ongoddelijcheden bekent, onser vaderen boosheden, want wy hebben teghen v ghesondicht.
En geeft ons niet ten verwijte om uwen nae{m}, noch en maect ons niet een versmaetheyt des stoels uwer glorien, weest ghedachtich, dat ghy v verbont met ons niet crachteloos en maect.
Sijnder oock onder die ghesneden affgoden der Heydenen die reghenen? oft moghen die hemels slachreghenen gheuen? En sijt ghy niet die Heeren onse Godt, den welcken wy ghewacht hebben? want ghy hebt alle dese dinghen ghedaen.
ENde die Heere heeft tot my ghesijt. Al waert dat Moyses ende Samuel voer my stonden, soo en is mijn ziele tot desen volcke niet, drijftse wt van mijnen aensichte ende laetse wt gaen.
Ist dat sij tot v segghen, Waer henen sullen wy wtgaen? Soe suldi tot hen segghen, Dit seyt die Heere, Die ter doot ghescict is ter doot, ende die te{n} sweerde ghescict is ten sweerde, ende die ten hongher ghescict is ten honger, ende die ter gheuanghenissen ghescict is ter gheuanghenissen.
Ende ic sal ouer henlieden versoecke{n} vier manieren seyt die Heere, Tsweert ter doodinghe{n}, en{de} die honden om te verscoeren, ende die voghelen des hemels, ende die beesten der eerden om te verslinden, ende te verstroyen,
ende ick salse gheuen tot een hitte alle den conincrijcken der aerden, om Manasses wille Ezechias sone des conincs va{n} Iuda, ouer alle dat hy gedaen heeft in Ierusalem,
Want wie sal ws ontfermen Ierusalem? oft wie sal voer v bedroeft zijn? oft wie salder gaen om te bidde{n} voer uwen vrede?
Ghy hebt my verlaten seyt die Heere, ghy sijt achterwaerts geghaen, ende ick sal mijn hant wtstrecken op v, ende ick sal v dooden, ick heb ghearbeyt biddende.
Ende ick salse verstroyen met eenen wanne in die poorten van eertrijck. Ick heb mijn volck ghedoodt, ende verstroyt, ende nochtans en zijn sij van haren weghen niet wederghekeert.
Sijn weduwen sijn my vermenichfuldicht bouen tsandt der zee. Ick heb henlieden ouerghebracht ouer des ionghelincs moeder eenen verderuere inden middach, ick heb op die steden ouersienlijck veruaertheyt ghesonden.
Sy is cranck gheworden die daer seuen kinderen ghebaert hadde, haer ziele is flau gheworden, die sonne is haer onderghegaen, alst noch dach was, sij is bescaemt gheweest, ende sij heeft haer ghescaemt, ende haer ouerghebleuene sal ick ten swaerde gheuen, voer daensicht van haren viande{n}, seyt die Heere.
Wee my mijn moeder, waer om hebt ghy my ghebaert eenen man des ghekijfs, eenen man des twists in alle dlant? Ick en heb ten woecker niet gheleent, noch niemant en heeft my ghewoeckert, sij vermalendijden my aller gader.
Die Heere seyt, Ist dat v bleuelinghen niet en sullen wesen ten goede. Ist dat ick v niet ontmoet en hebbe in den tijt des lijdens, ende inden tijt der quellinghen teghen den viant.
Sal het yser metten yser vanden noorden versaemt worde{n} doer een verbont ende het coper?
V rijckdommen ende v scatten sal ick gheuen ten rooue om niet in alle uwe sonden, ende in alle uwe palen.
Ende ick sal uwe viande{n} aenbrenghen vanden lande dat ghy niet en kent. Wa{n}t daer is een vier onsteken in mijnen rasenden torn, op v lieden salt bernen.
Ghy weetet Heere, weest mijns ghedachtich, ende versoect my, ende bescermt my van die ghene die my veruolghen, en wilt my in v verduldicheyt niet ontfanghen, weet dat ick voer v verwijt gheleden hebbe.
V redenen sijn gheuonde{n}, ende ick hebse gheten. Ende v woert is my gheworden tot een blijscap mijns herten, want uwen naem is op my aengheroepen Heere,
Godt der heyrscaren. Ick en heb niet gheseten in den raet der speelders, ende ick heb gheglorieert van daensicht uwer hant, ick sadt alleen, om dat ghy my veruult hadt met dreyghinghe.
Waerom is mijne{n} rouwe eewich gheworden, ende waer om heeft mijn wonde sonder hope van ghenesen gheweyghert ghenesen te worde{n}? sij is my gheworden als een loghene der onghetrouwer wateren.
Hier om dit seyt die Heere, Ist dat ghi v bekeert, soe sal ick v bekeere{n}, ende ghy sult voer mijn aensicht staen, ende ist dat ghy tcostelijck sceydt vanden snooden, soe suldi als mijnen mont wesen, sij sullen selue tot v bekeert worden, ende ghy en sult tot hen niet bekeert worden.
Ende ick sal v desen volcke gheuen tot eenen metalen stercken muer, ende sij sullen strijden teghen v, ende sij en sullen v niet verwinnen. Want ick ben met v om v te behouden, ende om v te verlossen seyt die Heere,
En{de} ick sal v verlossen wt die handt van die alderquaedste, ende ick sal v verlossen van die hant der stercker.
ENde dwoert des Heeren is tot my ghesciet seggende.
Ghy en sult gheen huysvrouwe nemen, ende ghy en sult gheen sonen noch dochteren hebben in dese plaetse,
want dit seyt die Heere, op die sonen ende dochteren die ghewonne{n} worden in dese plaetse, ende ouer hen moeders diese ghebaert hebben, ende ouer hen vaders van welcker gheslachte sij gheboren sijn in dit lant.
Met die dooden der siecheden sullen sij steruen, sij en sullen niet beweent worden, ende sij en sullen niet begrauen worden, tot eenen mesthoop sullen sij wesen op daensicht der aerden, ende metten sweerde ende va{n}den hongher sullen sij vernielt worden, en{de} hen doode lichamen sullen wesen tot aes den ghevoghelte des hemels, ende den beesten der aerden.
Want dit seyt die Heere. En wilt niet gaen int huuys des maeltijts, noch en gaet niet om te beweenen, noch en troostse niet, want ick heb mijnen vrede affghenomen van desen volcke, seyt die Heere, die bermherticheyt, en{de} bermhertighe wercke{n}.
En{de} die groote en{de} cleyne sullen steruen in dit lant, sij en sullen niet begrauen worden, noch beweent, noch sij en sulle{n} hen niet snyden, noch daer en al gheen caluheyt ghemaect worden om henlieden.
Ende sij en sullen onder hen lieden den beweenende gheen broot breke{n}, om te vertroosten ouer den dooden, ende sij en sullen hen den dranck des kelcs niet gheuen, om te vertroosten ouer haerlieden vader ende moeder.
Ende int huys des maeltijts en wilt niet gaen om met hen lieden te sitten, ende teten, ende te drincken.
Want dit seyt die Heere der heyrscaren die Godt van Israel. Siet ick sal van deser plaetsen in uwe ooghen, ende in uwe daghen wechnemen die stemme der blijscappe{n}, en{de} die ste{m}me der vrolijcheit die ste{m}me des brudegoms en{de} die ste{m}me der bruyt.
En{de} als dhi desen volcke alle dese woerde{n} sult verco{n}dicht hebbe{n}, en{de} sij v segghe{n}. Waer om heeft die Heere op ons alle dit groot quaet ghesproke{n}? welck is onse boosheyt en{de} welc is onse sonde die wy gesondicht hebbe{n} de{n} Heere onsen Godt?
Soo suldi tot hen segghe{n}. Om dat v vaders my ghelaten hebben, seyt die Heere, ende wech ghegaen sijn nae vreemde goden, ende hebben dien ghedient ende die aenghebeden, ende hebben my verlaten, ende en hebben mijn wet niet bewaert.
Maer ghy lieden oock hebt noch qualijcker ghedaen dan v vaderen, want siet een ieghelijck wandelt nae die archeyt van sijn quaet herte, dat hy my niet hooren en soude.
Ende ich sal v wtiaghen wt dit lant, int dlant dat ghy noch v vaderen niet en kent, ende aldaer suldi den vreemden goden dienen dach ende nacht, die v lieden gheen ruste gheuen en sullen.
Daer om siet die daghen sullen comen seyt die Heere, ende men en sal niet meer segghen, Die Heere leeft, die de kinderen van Israel wtgheleyt heeft wten lande van Egypten. Maer,
Die Heere leeft die de kinderen van Israel wt gheleyt heeft vant noorden lant, ende van alle die landen, tot die welcke ick hen wtghedreuen hadde, ende ick salse wederom leyden tot hen lant, dwelck ick haren vaderen ghegheuen hebbe.
Siet ick sal veel vischers seynden, seyt die Heere, en{de} die sullense visschen, en{de} daer naer sal ic hen veel iaghers seynde{n}, en{de} die sulle{n}se iaghe{n} va{n} alle berghe{n}, en{de} va{n} alle hueuele{n}, en{de} va{n} die holen der steenrootsen.
Want mijn ooghen sijn op allen hen weghen, sij en sijn niet verborghen van mijnen aensicht, ende hen boosheyt en is niet verborghen gheweest van mijnen ooghen.
Ende ick sal ten iersten verghelden hen tweeuondighe boosheden ende sonden, want sij hebbe{n} mijn lant besmet met die doode prijen van haren affgoden, ende met haren affgrijselijcheden hebbe{n} sij mijn erffenisse veruult.
Heere mijn stercheyt ende mijn cracht, ende mijn toevlucht inden dach der tribulacien tot v sullen die Heydenen comen van duyterste der aerden, ende sij sullen segghen, Voerwaer onse vadere{n} hebben die loghene beseten, ydelheyt die hen niet ghebaert en heeft.
Sal een mensch sij seluen goden maken ende die gheen goden en sijn?
Daer om siet ick sal hen toonen tot desen mael. Ick sal hen toonen mijn hant, ende mijn cracht, ende sij sullen weten dat mijnen naem is die Heere.
DIe sonde van Iuda is ghescreuen met een yseren greffie in een Diamant naghel, wtghegraueert op die breetheyt haers herten, ende op die hornen van haren outaren.
Als hen kinderen sullen ghedachtich wesen haerder outaren ende haerder bosschelkens, en{de} der die gheloouerder boomen op die hooghe berghen, sacrificie doende int velt,
soo sal ick v stercheyt ende alle v scatten tot eenen roof gheuen, v hoochden om die sonden in allen uwe palen.
Ende ghy sult alleen verlaten worden van v erffenisse, die v ghegheuen hebbe, ende ick sal v doen dienen uwen viande{n} int dlant dat ghy niet en kent, want ghy hebt een vier ontsteken in mijn rasende gramscap, het sal tot inder eewicheyt bernen.
Dit seyt die Heere, Vermalendeyt is die mensch die hem betrouwet op eenen mensch, ende stelt het vleesch tot sijnen arm, ende wiens herte va{n} den Heere scheydt.
Want hy sal wesen als die heyde in die wildernisse, en{de} hy en salt niet hen alst goet comen sal. Maer hy sal in de droochte woonen, in die wildernisse int sout lant, ende dat ombewoonlijck is.
Ghebenedijt is die man die inden Heere betrouwen heeft, ende die Heere sal sijn betrouwen sijn.
Ende hy sal wesen als een hout dat verplant is by die wateren, dat sijn wortelen sciet nae die vochticheyt, ende ten sal niet vreesen als die hitte coemt. Ende sijn loof sal groen wesen, ende inden tijt der droochten en salt niet besorcht wesen, noch ten sal tot gheenen tijden ophouden van vruchten voert te brenghen.
Dat herte des menschen is arch ende ongrondeerlijck, wie sal dat kennen?
Ick ben die Heere, therte ondersoeckende ende die nieren proeuende, die eenen ieghelijcken gheue nae sijnen wech, ende nae die vrucht sijnder vonden.
Het velthoen heeft ghebroedt tghene dat niet gheleyt en heeft, het heeft rijcdommen ghemaect, ende niet int ordeel, int midden sijnder daghen salt die verlaten, ende in sijn laetste salt onwijs wesen.
Den stoel van die glorie der hoocheyt vant beghinsel is die plaetse van onser heylichmakinghe.
O Heere ghy sijt Israels verwachten, alle die v verlate{n} sullen bescaemt worden. Die van v sceyden, sullen in deerde ghescreuen worden, want sij hebben verlaten die adere der leuender wateren, den Heere.
Gheneest my Heere ende ick sal ghenesen worden, behoudt my ende ick sal behouden wesen, want ghy zijt mijnen loff.
Siet sij segghen tot v, Waer is des Heeren woert? latet comen.
Ende ick en ben niet verbaest gheweest v volghende die de herder zijt, ende des mensche{n} dach en heb ick niet begheert, ghy weetet, dat wt mijnen lippen ghegaen is dat heeft oprecht gheweest voer v aensicht.
En wilt my niet wesen tot een veruaernisse, ghy mijn hope inden dach des lijdens.
Laetse bescaemt worden die my veruolghen, ende en laet my niet bescaemt worden, laet hen vreesen, ende en laet my niet vreesen, brengt ouer hen den dach des lijde{n}s ende verderftse met een dobbel verderffenisse.
Dit seyt die Heere tot my. Gaet henen, ende staet in die poorte van die kinderen des volcs, waerdoer dat die coninghen van Iuda ingaen ende wtgaen, ende in alle die poorten van Ierusalem,
ende ghy sult tot hen segghen. Hoort des Heeren woort ghy conincghen van Iuda, ende gheheel Iuda, ende alle ghy bewoonders va{n} Ierusalem, die door dese poorten ingaet.
Dit seyt die Heere, Bewaert v zielen, en{de} en wilt gheen laste{n} draghe{n} op den sabboth dach, noch en brenght die niet doer die poorten van Ierusalem.
Ende en wilt gheen lasten worpen wt uwen huysen op de{n} sabboth dach, en{de} alle werck en suldi niet doen. Heylicht de{n} Sabboth dach, alsoo ic uwen vaderen gheboden hebbe.
Ende sij en hebbe{n}s niet ghehoort, noch sij en hebben hen oore{n} niet gheneycht, maer sij hebben haren neck verhardt, dat sij my niet hooren en souden, ende dat sij gheen onderwijsinghe ontfanghen en souden.
Ende tsal sijn, eest dat ghy my hoort, seyt die Heere, dat ghy gheen lasten in en draecht doer die poorten van deser stadt opden Sabboth dach, ende ist dat ghy de{n} Sabboth dach heylicht, dat ghy daer in gheen werck en doet.
Soe sullen daer coninghen ende princen doer die poorten van deser stadt incomen, sittende op Dauids throon, ende rijdende op waghenen ende peerden, sij ende hen princen die ma{n}nen van Iuda ende die bewoonders van Ierusalem, ende dese stadt sal bewoont worden inder eewicheyt.
Ende sij sullen comen van die steden van Iuda, ende van rontsom Ierusalem, ende van dlant Beniamin, ende va{n} die platte velt landen, en{de} vanden gheberchten, en{de} van den suyden brenghende heelbrantoffer, ende slachtoffer, ende spijsoffer, ende wieroock, ende si sullent brenghen tot een offerande in des Heeren huys.
Maer ist dat ghy my niet en hoort, dat ghy de{n} Sabboth dach soudt heylighen, en{de} gheenen lasten draghet, en{de} dat ghy niet in en bre{n}ghet doer die poorte{n} van Ierusalem, op den Sabboth dach, soo sal ick een vier ontsteken in haer poorten, ende dat sal die huysen van Ierusalem verslinden, ende ten sal niet wtghebluscht worden.
DWoert dat ghedaen is tot Ieremiam van den Heere segghende.
Staet op ende gaet nederwaerts int potbackers huys, en{de} daer suldi mijn woerden hooren.
Ende ick ghinck neder in des potbackers huys, en{de} siet hy maecte ee{n} werck op die wiele,
en{de} het vat brack dat hy maecte va{n}der eerden met zijn handen, ende omghekeert zijnde heeft hy daer een ander vat aff gemaect, alsoot hem ghenoechde in zijn ooghen dat hy maken soude.
Ende des Heeren woert is tot my gheschiet segghe{n}de.
En sal ick v lieden niet connen ghedoen ghelijck dese potbacker, seyt die Heere? Siet ghelijck die potaerde in des potbackers hant is, alsoo sijdi in mijn hant, ghy huys van Israel.
Onuersienlijck sal ick spreken teghen een volck en{de} teghen een conincrijck dat ick dat sal wtroeyen, ende verderuen, ende vernielen.
Ist dat dit volck penitentie doet van zijn quaet, dat ick teghen hen ghesproken hebbe, soe sal ick oock roouwe hebbe{n} van tqaet dat ick ghedacht heb dien te doen.
Ende ick sal onuersienlijck spreke{n} van een volck ende rijck dat ick optimmeren sal, en{de} planten.
Ist dattet quaet doet in mijn ooghen, alsoe dattet mijn stemme niet en hoort, soo sal ick rouwe hebben van tgoet dat ick ghesproken hebbe hen te doen.
Daer om nu segt den mannen van Iuda ende den bewoonders van Ierusalem segghende, Dit seyt die Heere, Siet ick verdencke quaet teghen v lieden, ende ick peyse teghen v lieden een ghepeys, een ieghelijck keere weder om van zijnen quaden wech, ende maect recht v weghen, ende v naersticheden.
Die welcke hebben gheseyt, Wij hebben mishoept want wy sullen nae onse ghedachte{n} gaen, ende een ieghelijck sal die archeyt va{n} zijn quaet herte doen.
Daer om dit seyt die Heere, vraghet die Heydenen. Wie heeft sulcke grouwelijcke dinghen ghehoort, welck die maghet van Israel te vele ghedaen heeft?
Sal den sneuw van Libanus vergaen van den steen des ackers? oft machmen wtroeyen het wtberste{n}de cout water, en{de} nederwaerts vloeyende?
Want mijn volck heeft mijns vergheten, te vergeefs vochtighe offerande doende, en{de} hen stootende in hen weghen, in die paden der werelt, om dat sij daer doer wandelen souden inden onghebaenden wech,
op dat hen lant worden soude tot een verwoestinghe, ende tot een eewighe bespottinghe, alle die doer haer vorbijgaet sal hem seer verwonderen, ende zijn hooft scudden.
Als eenen brandenden wint sal icse verstroeyen voer den viant, ick sal hen den rugghe ende niet het aensicht toonen inden dach va{n} hen verderffenisse.
Ende sij hebbe{n} gheseyt, Coemt ende laet ons teghen Ieremiam ghedachten dencken, want die wet en sal niet vergaen vanden priester, noch den raet vande{n} wijsen, noch dwoert vanden Propheet, Coemt ende laet ons hem slae{n} metter tonghen, ende en laet ons niet hooren nae alle zijn redene{n},
aenmerct Heere op my, ende hoort die stemme van mijne teghenpartijders.
Betaeltmen voer goet quaet, dat sij mijnder zielen een grachte ghgrauen hebben? Weest ghedachtich dat ick in v aenschijn ghestaen hebbe, om voer hen liede{n} goet te spreken, ende om v verbolghentheyt van hen te keeren.
Daer om gheeft hen kinderen ten hongher, en{de} gheleytse in die hant des sweerts, laet hen huysvrouwen wesen sonder kinderen, ende weduwen, ende laet hen mans verslaghen worde{n} metter doot, laet hen jonghelinghen metten sweerde doersteken worden inden stijdt.
Laet den roep ghehoort worden van haren huysen, want ghy sult ouer hen den mordenaer haestelijck brenghen, want sij hebben een grachte ghegrauen dat sij my vangen souden, ende sij hebben stricken verborghen mijnen voeten.
Maer ghy Heere weet alle haren raet, teghen my ter doot, en wilt haerder boosheden niet ghenadich wesen, ende laet hen sonde van v aensicht niet wtghewischt worden, laetse tsamen vallen voer v aensicht, in den tijt van uwer rasender gramscap soo misbruyctse.
DIt seyt die Heere, Gaet ende neemt eens potbackers eerden fleschken vanden ouders des volcs, ende vanden ouders der priesteren.
Ende gaet wt tot die valleye van Ennoms sone, die daer is by den inganck der potbackers poorte, ende ghy sult daer preken die woerden die ick tot v sal spreke{n}.
Ende ghy sult segghen, hoort die woerden des Heeren ghy coninghen va{n} Iuda, ende bewoonders van Ierusalem, dit seyt die Heeren der heyrscare{n} Israels Godt. Siet ick sal een lijden brenghen ouer dese plaetse, alsoo dat hem zijn ooren sulle{n} tuyten wie dat hooren sal,
om dat sij my verlaten hebben, ende hebben dese plaetse vreemt ghehouden, ende hebben daer in vochtighe offerande ghedaen den vreemden goden, die welcke sij niet ghekent en hebben, ende hen vaders, ende die coninghen van Iuda, ende sij hebben dese plaetse veruult metten bloede der onnozelen.
Ende sij hebben die hoochden van Baalim opghetimmert, om hen kinderen metten viere te verbranden tot eenen brantoffer Baalim, dat ick niet gheboden en hebbe, noch ghesproken, noch ten is in mijn herte niet opghecomen.
Daer om siet die daghen sullen comen seyt die Heere, ende dese plaetse en sal niet meer ghenoemt worden Topheth, ende die valleye der kinderen va{n} Ennom, maer die valleye der doodinghe{n}.
Ende ick sal den raet van Iuda ende Ierusalem verstroeyen in dese plaetse, ende ick salse metten sweerde te neder worpen in daenschijn van haren vianden, ende in die hant der gheender die hen zielen soecken, ende ick sal hen doode lichamen gheuen den voghelen des hemels, ende den beeesten der aerden.
Ende ick sal dese stadt stellen tot een verwonderinghe, ende tot een bespottinghe, alle die daer voer by gaet sal hen seer verwondere{n} en{de} wispele{n} ouer alle haer plaghe.
Ende ick salse spijsen metten vleesche van haren sonen, ende metten vleesche van haren dochteren, ende een ieghelijck sal zijns vrients vleesch ete{n}, int belegh ende in die benautheyt, waer in dat hen vianden, ende die hen ziele soecken hen besluyten sullen.
Ende ghy sult dat eerden flescken breken in dooghen der mannen die met v gaen sullen. Ende ghy sult tot hen segghe{n}.
Dit seyt die Heere der heyrscaren, Alsoo sal ick dit volck, ende dese stadt al in stucken breken, als eens potbackers pot ghebroke{n} wort, datmen niet meer heel maken en can, ende in Topheth sullen sij begrauen worden, om datter gheen ander plaetse en is om te begrauen.
Alsoo sal ick deser plaetsen doen, seyt die Heere, ende haren bewoonders, ende ick sal dese stadt stellen ghelijck Topheth.
Ende die huysen van Ierusalem, en{de} die huysen der coninghen va{n} Iuda sullen wesen als die plaetse van Topheth onsuyuer, alle die huyse op der welcker daken sij sacrificie ghedaen hebben, alle den heyre des hemels, ende drancofferen gheoffert den vreemden goden.
Maer Ieremias is comen van Topheth, waer henen dat hem die Heere ghesonden hadde om te propheteren, ende hy heeft ghestaen int voerhoff van des Heeren huys, ende hy heeft gheseyt tot alle tvolck.
Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Siet ick sal brenghen op dese stadt, ende op allen haer steden, alle die quaden die ick teghen haer ghesproken hebbe, want sij hebben haren neck verhart, dat zij mijn woerde{n} niet hooren en souden.
ENde Phassur Emmers sone die Priester die een prince ghestelt was in des Heeren huys, heeft Ieremiam ghehoort dese woerden propheterende.
Ende Phassur heeft Ieremiam den Prophete gheslaghen, ende hy heeft hem inden veterstock ghesteken, die daer was in Beniamins ouerste poorte, in des Heeren huys.
Ende alst morghenstont gheworden was, soo heeft Phassur Ieremiam wtghebracht wten veterstock, ende Ieremias heeft tot hem gheseyt, Die Heere en heeft uwen naem niet ghenoemt Phassur, maer veruaertheyt van alle sijden.
Want dit seyt die Heere, Siet ic sal v tot een veruarenisse gheuen, v ende alle uwe vrienden, ende sij sullen vallen metten sweerde van haren vianden, ende v ooghen sullent sien, ende gheheel Iuda sal ick gheuen in des conincs van Babilonien hant, ende hy salse ouervoeren in Babilonien, ende hy salse metten sweerde slaen,
ende alle dat goet van deser stadt ende allen haren arbeyt, ende alle haer costelijcheyt, ende alle die scatten der coninghen van Iuda, sal ick gheuen in die handen haerder vianden, ende sij sullense beroouen, ende wech draghen, ende brenghe{n} in Babilonien.
Maer ghy Phassur ende alle v huysghenooten sult in die gheuanghenisse gaen, ende in Babilonien suldi comen, ende aldaer suldi steruen, ende aldaer suldi begrauen worden, ghy ende alle v vrienden, den welcken ghy loghenen ghepropheteert hebt.
Ghy hebt my verleyt Heere, ende ick ben verleydt gheweest, ghy hebt stercker gheweest dan ick, ende ghy hebt my verwonnen, ick ben gheworden tot eenen spot alle den dach, sij bespotten my allegader.
Want ick spreke nu van langhe te voren luyde roepende boosheyt, ende verwoestheyt roep ick, ende des Heeren woert is my gheworden tot een verwijt, en{de} tot een bespottinghe alle den dach.
Ende ick heb gheseyt, Ick en sal zijns niet ghedachtich wesen, noch ick en sal voerts niet meer spreken in zijnen naem. Ende tis in mijn herte gheworden als een blakende vier, ende besloten in mijn ghebeente, ende ick worde flauw, niet connende verdraghen.
Wa{n}t ic heb scimpernien van vele ghehoort, ende een veruaertheyt al rontsomme. Veruolchten ende laet ons hem veruolghen, van allen die mannen die mijn vreedtsamighe waren, ende mijn sijde bewarende, oft hy eenichsins mocht bedroghen worden, ende dat wy mochten machtich worden teggen hem, ende dat wy wrake van hem crijghe{n} mochte{n}.
Maer die Heere is met my als een sterck vechter, daer om sulle{n} sij vallen die my veruolghen, ende cranck wesen, sij sullen crachtelijck bescaemt worden, om dat sij het eewich verwijt niet verstaen en hebben, dwelck nemmermeer en sal wtghewischt worden.
En{de} ghy Heere der heyrscaren proeuer vanden rechtuerdighen, die die nieren ende therte siet. Laet my (dat bidde ic v) die wrake sien van hen lieden, want ic heb v mijn sake gheopenbaert.
Singt den Heere, loeft de{n} Heere, want hy heeft die ziele van den armen verlost wt der quader hant.
Vermalendijt sij den dach daer ick in gheboren ben, den dach inde{n} welcken mijn moeder my ghebaert heeft en sij niet ghebenedijt.
Vermalendijt sij die man die mijne{n} vader ghebootscapt heeft segghende, V is een manlijkc kint gheboren, ende heeft hem als met een blijscap verblijt.
Die mensch sij ghelijck die steden welck die Heere omgheworpen heeft, ende ten is hem niet berouwen, laet hem den roep des morghens hooren, ende tghehuyl in den tijt des middaechs,
die my niet ghedoot en heeft van mijn moeders lichaem, alsoo dat mijn moeder my een graff hadde gheworden, ende haer lichaem een eewighe ontfanghenisse.
Waer om ben ick wter moeder lichaem ghecomen, dat ick arbeyt ende smerte sien soude, ende dat mijn daghen in bescaemtheyt souden ouerghebrocht worden.
HEt woert datter ghesciet is tot Ieremiam vanden Heere als die coninc Sedecias tot hem ghesonden heeft Phassur Melchias sone, ende Sophonia{m} den sone Maasie den priester segghende,
Vraecht voer ons den Heere. Wa{n}t Nabugodonosor die conick van Babilonie{n} strijdt teghen ons, oft die Heere bijauontuere{n} met ons dede nae alle zijn wonderlijchede{n}, en{de} dat hy van ons trocke.
En{de} Ieremias heeft tot henlieden gheseyt, Aldus suldi Sedecie segghen.
Dit seyt die Heere die God va{n} Israel. Siet ic sal die orloochsche ghereertscapppen ommekeeren die in v lieder handen zijn, en{de} met die welcke ghy strijdt teghen den conicnk van Babilonien, ende teghen die Chaldeen, die v beleghen rontsomme die mueren, en{de} ick sal die vergaderen int midden van deser stadt.
Ende ick sal v bestrijden met een wtghestrecte hant, en{de} met eene{n} stercke{n} arm, en{de} in een rasende gramscap, en{de} met verbolghe{n}theyt, en{de} in eene{n} groote{n} torn.
En{de} ick sal die bewoonders va{n} deser stadt slaen, die menschen ende die beesten sullen van die groote pestilencie steruen.
Ende daer nae, seyt die Heere, sal ick gheuen Sedeciam den coninck van Iuda, ende zijn knechten, ende sijn volck die in dese stadt ouerghebleue{n} zijn vander pestilencien, en{de} vande{n} sweerde, en{de} den hongher in Nabugodonosor des conincs va{n} Babilonie{n}, en{de} in haerder vianden handen, ende in die hant der gheender die hen ziele soecken, en{de} hy salse slaen metten scerpe vanden sweerde, ende hy en sal niet ghebuycht worden, noch hy en sal niet sparen noch ontfermen.
En{de} tot dit volck suldi segghen. Dit seyt die Heere, Siet ick gheue voer v lieden den wech des leuens, en{de} den wech der doot.
Soe wie in dese stadt woont die sal steruen doert sweerdt, ende den hongher, ende die pestilencie, maer wie wtgaet ende ouer vliedt tot die Chaldeen die v lieden belegghen, die sal leuen, ende zijn ziele sal hem wesen als eenen roof.
Want ic heb mijn aensicht ghestelt op dese stadt tot quaet, en{de} niet tot goet, seyt die Heere, In die handt vanden coninck van Babilonien sal die ghegheue{n} worden, ende hy salse metten viere verbranden.
Ende den huyse des conincs van Iuda.
Hoort des Heeren woert ghy huys van Dauid. Dit seyt die Heere, Ordeelt vroech het ordeel, ende verlost den ghenen die met ghewelt verdruct is wt die hant vande{n} onrecht doender, dat bijauontueren mijn verbolghentheyt niet wt en gae, als een vier, en{de} ontsteken en worde, ende datter niemant en sij die wtblussche om die quaetheyt van uwe beneerstinghe{n}.
Siet ick spreeck tot v ghy bewoonstere der vaster ende veltachtigher valleyen, seyt die Heere die daer segghet. Wie sal ons slaen? en{de} wie sal in onse huysen gaen?
Ende ic sal ouer v versoecke{n} nae die vrucht uwer beneerstinghen, seyt die Heere, en{de} ick salt vier ontsteken in zijnen bosch, ende dat salt al verslinden rontsomme hem.
DIt seyt die Heere, Gaet nederwaerts in des concincs van Iuda huys, ende ghy sult daer spreken dit woert, en{de} segghen.
Hoort des Heeren woert ghy coninck va{n} Iuda, die opden stoel va{n} Dauid sidt, ghi en{de} v dienaers, en{de} v volck die ingaet doer dese poorten.
Dit seyt die Heere, Doet recht en{de} rechtuerdicheyt, ende verlost den ghenen die met ghewelt verdruct is van die handt des onrecht doenders, ende den vreemdelinck, ende die weese, ende die weduwe en wilt niet bedroeuen, oft en verdructse niet tonrecht, ende het oonnosel bloet en wilt niet wtstorten in dese plaetse.
Want ist dat ghy doende dit woerdt doet, soe sullen doer dese poorten coninghen ingaen van Dauids gheslachte sittende op zijnen throon, en{de} rijdende op waghene{n}, ende peerden, sij ende hen dienaers ende hen volck.
Ist dat ghy dese woerden niet en hoort, soo heb ick by my selue{n} gheswore{n}, seyt die Heere, dat dit huys sal tot een verwoestheyt wesen.
Want dit seyt die Heere ouer thuys des conincs van Iuda. Galaad ghy sijt my thooft van Libanus, ist dat ick v niet en stelle tot een verwoestheyt, tot onbewoonlijcke steden.
Endeick sal ouer v heylighe{n} den man die dootslaet, ende zijn wapenen, ende sij sullen v wtghecoren ceder boomen aff houwen, ende die neder int vier worpe{n}.
Ende daer sullen veel luyden doergaen doer dese stadt, ende een ieghelijck sal tot zijnen naesten segghen. Waer om heeft die Heere alsoo deser grooter stadt ghedaen?
Ende sij sullen antwoerde{n}, Om dat sij tverbondt des Heere{n} haers Godts verlaten hebben, ende hebben vreemde goden aenbeden, ende hen ghedient.
En wilt den dooden niet beweenen, noch en maect gheen rouwich misbaer op hem met een ghescrey, beclaecht den ghenen die wt gaet, wa{n}t hy en sal voertaen niet wederkeere{n}, noch hy en sal dlant zijnder gheboerten niet sien.
Want dit seyt die Heere, tot Sellum den sone Iosie den coninck van Iuda, die gheregneert heeft voor Iosia zijnen vader, die wtgehegaen is va{n} deser plaetsen.
Hy en sal hier niet meer binnen comen, maer in die plaetse tot die welcke ic hem ouer gheuoert hebbe, daer sal hy steruen, ende dit lant en sal hy niet meer sien.
Wee den ghenen die sijn huys timmert in onrechtuerdicheyt, en{de} zijn eetplaetsen niet int ordeel, zijnen vrient sal hy sonder sake verdrucke{n}, en{de} zijnen loon en sal hy hem niet gheuen.
Die daer seyt, Ick sal my een wijt huys timmere{n}, en{de} ruyme eetcamere{n} die zij seluen vensteren opendoet, en{de} maect die balcken der solderinghen va{n} cederen, en{de} scildert die met rooden sinober.
Suldi regneeren om dat ghy v ghelijct by den cederboom? v vader en heeft hy niet gheten en ghedroncken, ende ghedaen ordeel en{de} rechtuerdicheyt, doen alst hem wel was?
Hy heeft die sake vanden armen en{de} behoeftighen gheordeelt hem te goede en was dat niet daer om, want hy my ghekent heeft seyt die Heere?
Maer v ooghen en{de} v herte zijn ter ghiericheyt, ende om donnoosel bloet te storte{n}, en{de} tot onrecht en{de} ten loop vande{n} quade{n} wercke.
Daerom dit seyt die Heere tot Ioacim den sone Iosie den concinck van Iuda. Sy en sullen hem niet bescreyen. Wee broeder, en{de} wee suster, sij en sullen hem te samen niet roepen. Wee Heere, en{de} wee edel man.
Met eens ezels begrauenisse sal hy begrauen worde{n}, verrot en{de} verworpen buyte{n} die poorten van Ierusalem.
Climt op Libanum ende roept, ende in Basan gheeft v stemme, ende roept tot die voerbijgaende, want alle v beminders zijn vernielt.
Ick heb tot v ghesproken in uwe ouervloedicheyt, ghy hebt gheseyt. Ick en sals niet hooren, dits uwen wech van uwer ioncheyt aen, wa{n}t ghy en hebt mijn stemme niet ghehoort.
Allen v uwe herders sal den wint voeden, ende v lief hebbers sullen in die ghevanghenisse gaen, ende dan suldi bescaemt worden, en{de} ghy sult v scamen van alle uwe quaetheyt.
Ghy die op den Libano sidt, ende nestelt in die cederboomen, hoe hebdi te samen ghesucht als v die pijnen ouerghecomen waren, als die pijnen der barender vrouwe.
Ick leue seyt die Heere, want al waer Iechonias die sone Ioacim des conincs van Iuda eenen rinck in mijn rechte hant, soo sal ick hem daer wt trecken.
Ende ick sal v gheuen in die hant der gheender die v ziele soecken, ende in hen hant der welcker aensicht ghy ontsiet, ende in Nabugodonosors des conincs van Babilonien hant ende in die hant der Chaldeen.
Ende ick sal v ende v moeder die v ghebaert heeft seynde{n} in een vreemt lant, daer ghy niet in gheboren en sijt, ende daer suldi steruen,
ende int lant waer toe sij hen ziele opheffen dat sij derwaerts wederkeeren souden, en sullen sij niet wederkeeren.
Is dese man Iechonias een eerden ghebacken ende ghebroken vat? is hy een vat sonder alle wellusticheyt. Waer om zijn hy ende zijn saet, verworpen, ende verre wech gheworpen in een lant dant sij niet ghekent en hebben?
Aerde, aerde, aerde, hoort des Heeren woerdt.
Dit seyt die Heere, Scrijft desen man onvruchtbaer eenen man die in zijn daghen niet voerspoedich wesen en sal. Wa{n}t wt sijnen sade en sal gheen man wesen, die op Dauids stoel sitte, en{de} die voerts meer macht hebbe in Iuda.
VVee den herderen diet cudde van mijnder weyden vernielen ende verscoren, seyt die Heere,
Daer om dit seyt die Heere Israels Godt, tot die herders die mijn volck weyden. Ghy hebt mijn cudde verstroyt, ende hebt die wt gheworpen, ende ghy en hebt die niet besocht. Siet ick sal op v lieden besoecken die quaetheyt uwer beneerstinghen, seyt die Heere,
Ende ick sal die bleuelinghen van mijn cudde vergaderen van alle landen, tot welcken ick die sal wtghedreue{n} hebben, ende ick salse wederom keeren tot hen velden, ende sij sullen wassen ende vermenichfuldicht worden.
En{de} ick sal ouer hen herders verwecken, ende die sullense voeden, ende sij en sullen voertaen niet meer vreesen, ende sij en sullen niet beanxt sijn, ende daer en sal niemant wten ghetale ghesocht worden, seyt die Heere,
Siet die daghen comen, seyt die Heere, ende ick sal Dauid een rechtuerdich spruytsel verwecken, ende die coninck sal regneren, ende sal wijs zijn, ende hy sal recht ende rechtuerdicheyt doen op deerde.
In dien daghen sal Iuda behouden worden, ende Israel sal ghetrouwelijck woonen, ende dat is den naem den welcken sij hen noemen sullen onse rechtuerdighe Heere.
Daerom siet die daghen comen seyt die Heere, ende men en sal voertaen niet meer segghen. Die Heere leeft, die de kinderen van Israel gheleydt heeft wten lande van Egypte{n}. Maer,
Die Heere leeft die tsaet des huys van Israel wtgheleyt ende aen ghebracht heeft van dat noorden lant, ende van alle die landen, tot die welcke icse wtghedreuen hadde, ende sij sullen woonen in hen lant.
Tot die propheten. Mijn herte is heel ghebroken int midden van my, alle mijn ghebeente heeft ghebeeft, ick ben gheworden als een droncken man, als een man die verwonnen is vanden wijne, van des Heeren aensicht, ende van daensicht zijnder heyligher woerden.
Want die eerde is vol van ouerspeelders, want die eerde heeft truerich gheweest van daensicht der vermalendijnghe, die velden der woestijnen zijn drooghe gheworden, haren loop is quaet gheworden, ende hen stercheyt onghelijck.
Want die propheet ende priester zijn besmet gheweest, ende in mijn huys heb ick hen quaet gheuonden, seyt die Heere,
Daerom sal haerlieder wech zijn als een slibberinghe in duysternisse, want sij sullen ghestooten worden, ende daer in vallen, want ick sal op hen quade dinghen brenghe{n} het iaer van hen versoeckinge, seyt die Heere,
En{de} in die Propheten van Samarien heb ic dwaesheyt ghesien, ende sij propheteerden doer Baal, ende bedrooghen mijn volck Israel.
Ende in die propheten van Ierusalem heb ick ghesien die gelijckenisse der gheender die ouerspel doen, ende den wech der loghenen, ende sij hebben die handen der alderquaetster versterct, dat een ieghelijck niet en soude bekeert worden van zijn quaetheyt, sij zijn my alle gheworden als Sodoma ende haer bewoonders als Gomorrha.
Hier om seyt die Heere der heyrscaren tot die propheten. Siet ick salse spijsen met alsen, ende ick salse drencken met galle. Want van die propheten van Ierusalem is die besmettinghe ghecomen op alle die aerde.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. En wilt der propheten woerden niet hooren, die v lieden propheteren, ende v bedrieghen, sij spreken het visioen haers herten, niet wt des Heeren mont.
Sy segghen den ghenen die my blasphemeren. Die Heere heuet ghesproken. Vrede sal v lieden zijn, ende tot eenen ieghelijcken die in zijns herten archeyt wandelt, hebben sij gheseyt. Op v lieden en sal gheen quaet comen.
Want wie heefter teghenwoerdich gheweest in des Heeren raet, en{de} heeft ghesien, en{de} ghehoort zijn redene? Wie heeft zijn woert aenmerct, ende ghehoort?
Siet den storm van des Heeren verbolghenheyt sal wtgaen, ende een wtberste{n}de tempeest sal op die hoofden der ongoddelijcker comen.
Den rasenden torn des Heeren en sal niet wederkeeren tot dat hijt doe, ende tot dat hy volbrenghe dat ghedachte zijns herten, in die laetste daghen suldi zijnen raet verstaen.
Ick en sandt die propheten niet, ende sij liepen, ick en sprack tot hen niet, ende sij propheteerde{n}.
Waert dat sij ghestaen hadden in mijnen raet, ende hadden mijnen volcke te kennen ghegheuen mijn woerden, soo soude ic voerwaer hen affghekeert hebbe{n} va{n} hare{n} quaden wech, en{de} van hen alderquaetste ghedachten.
Meyndi dat ick een Godt ben van by seyt die Heere? ende niet een Godt van verre?
Sal een man verborghen worden int heymelijck ende dat ick he{m} niet sien en sal, seyt die Heere? En veruulle ick niet hemel en{de} aerde, seyt die Heere?
Ick heb ghehoort dat die prophete{n}, propheteere{n}de gheseyt hebben in mijnen naem loghenen, en{de} segghende. Ic heb ghedroomt, ick heb ghedroomt.
Hoe lange is dit in die herten der propheten, die loghenen te voren segghen, ende propheteren die verleydinghen haers herten?
Die maken willen dat mijn volck mijns naems verghete, om hen droomen die welcke een ieghelijck tot zijnen naesten vertelt, ghelijck hen vaderen mijnen naem vergheten hebben om Baal.
Een propheet die eenen droom heeft, die vertelle dien droom, ende die mijn woert heeft die spreke mijn woert warachtelijck. Wat is tcaff te achten teghen die tarwe, seyt die Heere?
En zijn mijn woerden niet als vier seyt die Heere, ende als eenen hamer den steeen heel in stucken brekende?
Daer om siet ick spreke tot den propheten, seyt die Heere, die mijn woerden stellen een ieghelijck van sijnen naesten seyt die Heere,
Daer om siet ick seg totten propheten, seyt die Heere, die hen tonghen aennemen ende segghen. Die Heere seyt,
Siet ick seg tot die Propheten die loghenen droomen, seyt die Heere, die dese vertelt hebben, ende hebben mijn volck verleydt met hen loghene, ende in hen myrakelen, als icse niet ghesonden en hadde, noch hen beuolen en hadde, die mijnen volcke niet ghebaet en hebben, seyt die Heere,
Daerom ist dat v dit volck, oft eenich propheet oft priester vraecht segghende, Wat is des Heeren last? soo suldi tot hen segghen, waer toe dient v den last? Want ick sal v voerwaer wech worpe{n}, seyt die Heere,
Ende die Propheet ende die priester ende tvolck datter seyt, Des Heeren last, op dien man sal ick versoecken, ende op zijn huys.
Dit suldi segghen een ieghelijck tot zijnen naesten ende tot zijnen broeder. Wat heeft die Heere gheantwoert? Ende wat heeft die Heere ghesproken?
Ende den last des Heeren en salmen niet meer ghedencken. Want eenen ieghelijcken sal zijn woert eenen last wesen, ende ghy hebt verkeert die woerden des leuende Godts des Heeren der heyrscaren ons Godts.
Dit suldi segghen totten Propheet. Wat heeft v die die Heere gheantwoert? ende wat heeft die Heere ghesproken?
Maer ist dat ghy des Heeren last segghet, daer om, dit seyt die Heere. Om dat ghy dit woert gheseyt hebt, Des Heeren last, ende ick heb tot v lieden ghesonden segghende, En wilt niet segghen, Des Heeren last,
daer om siet ick sal v lieden draghende wech halen, ende ick sal v verlaten, ende die stadt die ick v ende uwen vaderen ghegheuen hebbe van mijn aensicht.
Ende ick sal v lieden gheuen tot een eewich verwijt, ende tot een eewighe scande die nemmermeer en sal doer verghetelijcheyt wtghewischt wordt.
DIe Heere heeft mij ghetoont, ende siet twee coruen vol vijghen ghesedt voer des Heeren tempel. Nae dat Nabugodonosor die coninck van Babilonien ouer ghevoert hadde Iechoniam Ioacims sone den conicnk van Iuda, ende zijn princen, ende die constighe wercluyden, ende besluyters van Ierusalem, ende die ghebracht heeft in Babilonien.
Den eenen corff hadden vijghen bouen maten seer goet, ghelijck die vijghen vanden iersten tijt pleghen te sijne, ende den eenen corff hadde vijghen wter maten seer quaet, diemen niet eten en mocht, om dat sij quaet waren.
Ende die Heere heeft gheseyt tot my, wat siet ghy Ieremia? Ende ick heb gheseyt, Goede vijghen, seer goet, ende quade seer quaet, diemen niet eten en mach, omdat sij quaet zijn.
Ende dwoert des Heeren is tot my ghesciedt segghende,
Dit seyt die Heere Israels Godt. Ghelijck dese vijghen die goet sijn, alsoo sal ick bekennen die ouervoeringhe van Iuda, die welcke ick wtghesonden hebbe wt deser plaetsen, inder Chaldeen lant int goede.
Ende ick sal mijn ooghe{n} op hen stelle{n} om te versoene{n}, en{de} ic sal se werdero{m} leyde{n} in dit lant, en{de} ic salse timmeren en{de} niet verderue{n}, en{de} ic salse planten en{de} niet wt roeyen.
En{de} ick sal hen een herte gheuen dat sij my kenne{n}, dat ic die Heere ben, en{de} sij sulle{n} my tot een volcke wesen, en{de} ic sal hen tot eenen Godt wesen, wa{n}t sij sulle{n} wedero{m} tot my keeren in allen hen herte.
En{de} ghelijc die alderquaetste vijghen diemen niet eten en mach, om dat sij quaet sijn, Dit seyt die Heere, alsoo sal ic Sedeciam den coninck va{n} Iuda gheuen en{de} sijn princen en{de} dander va{n} Ierusale{m}, die ouerghebleue{n} zijn in dese stadt, en{de} die int lant va{n} Egypten woonen.
En{de} ick salse gheuen tot een quellinghe en{de} pijninghe alle den rijcken va{n}der eerde{n}, tot een versmaetheyt en{de} tot een ghelijckenisse, en{de} tot een ghemeyn segwoert, en{de} tot ee{n} vermalendijdinghe, in alle die plaetsen tot die welcke icse wt gheworpe{n} hebbe.
En{de} ic sal onder hen senden tsweert, ende den ho{n}gher, ende die pestilencie, tot dat sij heel vernielt sullen wesen van de{n} lande dat ic hen ende haren vaderen ghegheuen hebbe.
HEt woert dat ghesciet is tot Ieremia{m} va{n} alle tvolck van Iuda int vierde iaer Ioacims des soens Iosie des conincs van Iuda, dit is dierste iaer van Nabugodonosor den coninck van Babilonien.
Dwelck Ieremias die Propheet ghesproken heeft tot alle tvolck van Iuda, ende tot alle die bewoonders van Ierusalem, seggende,
Van dat derthienste iaer Iosie Amons sone des conincs van Iuda tot op desen dach toe, dit is het drijentwintichste iaer, soo is dwoert des Heeren tot my ghesciet, en{de} ic heb tot v liede{n} ghesproke{n} des nachts opstae{n}de en{de} sprekende, en{de} ghy en hebbes niet ghehoort.
En{de} die Heere heeft tot v liede{n} ghesonde{n} alle zijn dienaren die propheten, des morghens vroech opstaende ende seyndende, ende ghy en hebbes niet ghehoort, noch ghy en hebt v ooren niet gheneycht om te hooren als hy seyde.
Keert een ieghelijck wederom van zijnen quaden wech, ende van uwe alderquaedste ghedachten, ende ghy sult int lant woonen dat die Heere v en{de} uwen vaderen ghgheuen heeft, van die eewe ende tot in die eewicheyt.
Ende en wilt niet gaen nae die vreemde goden, om die te dienen, ende hen te aenbidden, noch en verwect my ter gramscappen niet in die wercken uwer handen, ende ick en sal v niet pijnighen.
Ende ghy en hebt my niet ghehoort, seyt die Heere, om dat ghy my tot gra{m}scap verwecke{n} soudt in die wercken uwer handen, tot uwe{n} quade.
Daerom dit seyt die Heere der heyrscaren. Om dat ghy nae mijn woerden niet ghehoort en hebt.
Siet ick sal seynden ende opnemen alle die natien vanden noorden lande, seyt die Heere, ende Nabugodonosor den coninck van Babilonien mijnen knecht, ende ick sal die brenghen tot op dit lant, ende op die ghene die dat bewoonen, ende ouer alle die natien die daer rontsomme zijn, ende ick salse dooden ende die stellen tot een verwonderinghe, en{de} een bespottinghe, ende tot eewighe wildernissen.
Ende ick sal wt hen lieden te niet doen die stemme der blijscappen, ende die stemme der vrolijckeyt, die stemme des brudegoms, ende die stemme der bruyt, die stemme vander molen, ende dlicht vanden lichtuate.
Ende alle dit lant sal wesen tot een woestijne ende een groote verwonderinghe, en{de} alle dese volcken sullen Nabugodonosor den concinck va{n} Babilonien dien{en} tseuentich iaren.
Ende als die tseuentich iare{n} veruult sulle{n} wesen, da{n} sal ick versoecken ouer den coninck va{n} Babilonien, ende op dat volck, seyt die Heere, hen boosheyt, ende opder Chaldeen lant, ende ick sal die stellen tot eewighe woestijnen.
Ende ick sal tot op dat lant brenghen alle mijn woerden, die ic daer teghen ghesproken hebbe, alle datter ghescreuen is in desen boeck, al dat Ieremias ghepropheteert heeft teghen alle die Heydenen.
Want sij hebben dien ghedient als die Heydenen veel waren, ende groote coninghen, ende ick sal hen verghelden nae hen wercken, ende nae die maecselen van haren han-den.
Want aldus seyt die Heere der heyrscaren, die Godt van Israel. Neemt den kelck van desen wijn der rasender gramscappen van mijnder hant, ende ghy sult van dien scencken alle den Heydenen, tot die welcke ick v seynden sal.
Ende sij sullen drincken ende verbaest worden, ende sij sullen rasen van daenschijn des sweerts dwelck ick onder hen lieden seynden sal.
Ende ick heb den kelck ghenomen wt des Heeren hant, ende ick heb dien ghesconcken alle den Heydenen, tot die welcke die Heere my ghesonden heeft,
Ierusalem ende den steden van Iuda, ende haren coninghen, ende haren princen, om dat ick die gheue{n} soude tot een woestijne, en{de} tot een groote verwo{n}deringhe en{de} tot ee{n} bespottinghe, ende tot een vermalendijdinghe, ghelijck desen dach is.
Pharaoni den coninck van Egypten, ende zijnen knechten, ende zijnen princen, ende alle zijnen volcke,
ende alle te samen int ghemeyne, alle den coninghen des lants Ansicidis, ende alle den coninghen des lants van Philisthijm, ende van Ascalon, ende van Gaza ende van Accaron, ende den ouerbleuelinghen van Azoten,
ende Idumeen, ende Moab, ende der kinderen Ammon.
Ende alle den coninghen van Thyrien, ende alle den coninghen van Sidon, ende den coninghen des lants der eylanden die ouer die zee zijn.
Ende Dedan, ende Thema, ende Buz, en{de} alle die ghene die thair aff ghescoren hebben.
Ende alle den coninghen van Arabien, ende alle de{n} coninghe{n} va{n}t weste{n} die in die woestijne woonen.
Ende alle den coninghen van Zambri, en alle den coninghen van Elam, ende alle den coninghen van die Meden,
ende oock alle de{n} coninghen van den noorden van by ende van verre, eenen ieghelijcken teghen zijnen broeder, ende alle den rijcken der eerden die op haer aenschijn zijn, ende die coninck Sesach sal nae hen drincken.
Ende ghy sult tot hen segghen. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt, Drinct ende wort droncken, ende braket wt ende valt, ende en staet niet op, van daensicht des sweerts dwelck ick onder v lieden seynden sal.
Ende als sij den kelck niet en willen nemen van v hant om te drincken, soe suldi tot hen segghe{n}, Dit seyt die Heere der heyrscaren. Ghy sullet drinckende drincken.
Want siet in die stadt waer in mijnen naem aengheroepen is, sal ick beghinnen te pijninghen, ende suldi ghy lieden als onnosele ende vrij gaen? ghy en sult niet vrij gaen, want ick roep tsweert ouer alle die bewoonders der eerden, seyt die Heere der heyrscaren.
Ende ghy sult tot hen propheteren alle dese woerden, ende tot hen lieden segghen. Die Heere sal van die hoochde briesschen, ende van zijn heylighe wooninghe sal hy zijn stemme gheuen, hy sal briesschende briesschen ouer zijn cieraet daer sal eene{n} blijden sanck ghesonghe{n} worden als der wijntreders, teghen alle die bewoonders der eerden.
Tgheluyt is ghecomen tot dat wterste der aerden. Want die Heere heeft een ordeel met den heydenen, hy wort gheordeelt met alle vleesch, die ongoddelijcke heb ick den sweerde gheleuert, seyt die Heere.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Siet daer sal een pijninghe wt gaen va{n} deen volck tot in dandere, ende eenen grooten storm salder wt gaen van wterste der eerden.
Ende die verslaghene des Heere{n} in dien daghe sullen wesen van deen eynde der eerden tot haer ander eynde, sy en sulle{n} niet bescreyt worde{n} en{de} sij sulle{n} niet opghenomen worden, noch begrauen worden, tot eenen meesthoop sullen sij op daensicht der eerden legghe{n}.
Huylt ghy herders ende roept, ende bestroyt v met asschen ghy edelste der cudden, want v daghen zijn veruult, dat ghy sult ghedoodt worden, ende v verstroynghen, ende ghy sult vallen als costelijcke vaten.
En{de} die vlucht sal vergaen van die herders, en{de} die behoudenisse van die edelste der cudden.
Die stemme van der herderen gheroep, ende tgehuyl van die edelste der cudden, om dat die Heere hen weyden verdoruen heeft.
Ende die beemden des vreedts hebben tsamen stil ghesweghen van daensicht der gramscappen va{n} des Heeren rasende torn.
Hy heeft als eenen leeuw zijn hutteken verlaten. Want hen landt is gheworden tot een verwoestinghe, van daensicht der gramscap van die duyne, en{de} va{n} daensicht der gramscap van des Heeren rasenden torn.
INt beghinsel des rijcs van Ioacim Iosias sone des conincs van Iuda, is dit woert ghesciet vanden Heere segghende,
Dit seyt die Heere, Staet int voerhoff van des Heeren huys, ende ghy sult spreken tot alle die steden van Iuda, van die welcke sij comen om te aenbidden in des Heeren huys, alle die redenen die ick v beuolen hebbe, dat ghy die tot hen spreken soudt. En wilt het woert niet achterwaerts houden,
oft sij bijauontueren hoorden, ende bekeert worden een ieghelijck van zijnen quaden wech ende dat my berouwe van tquaet, dat ick dencke hen te doene om die quaetheyt haerder neersticheden.
Ende ghy sult tot hen segghen, Dit seyt die Heere. Eest dat ghy my niet en hoort, dat ghy wandelt in mijn wet, die ick v ghegheuen hebbe,
alsoo dat ghy die woerden van mijn dienaers die Propheten hoort, die ick tot v lieden ghesonden hebbe des nachts opstaende, ende bescickende, ende ghy en hebtse niet ghehoort.
Soo sal ick dit huys gheuen als Silo, ende dese stadt sal ick gheuen tot een vermalendijdinghe alle den natien der aerden.
Ende die priesters ende propheten ende alle tvolck hebben Ieremiam ghehoort dese woerden sprekende in des Heeren huys.
En{de} doen Ieremias spreke{n}de voleynt hadde alle dat hem die Heere beuolen hadde, dat hy spreken soude, tot alle den volcke, soo hebben hem die priesters ende propheten, ende alle tvolck gheuanghen ghenomen segghende,
Laet hem die doot steruen. Waerom heeft hy in des Heeren naem ghepropheteert segghende, Ghelijck Silo sal dit huys wesen, ende dese stadt sal verwoest worden, om datter gheen bewoonder en sal sijn? Ende alle tvolck is vergadert teghen Ieremiam in des Heeren huys.
Ende die Princen van Iuda hebben dese woerden ghehoort, ende sij zijn opgheclommen van des conincks huys in des Heeren huys, ende sij hebben gheseten inden inganck van der poerten des nieuwe huys des Heeren.
Ende die priesters ende propheten hebben ghesproken tot die princen, ende tot alle tvolck segghende, Dese man is het ordeel der doot sculdich, want hy heeft ghepropheteert teghen dese stadt, alsoo ghy ghehoort hebt met uwen ooren.
Ende Ieremias heeft gheseyt tot alle die princen ende tot alle tvolck segghende. Die Heere heeft my ghesonden dat ick propheteren soude tot dit huys, ende tot dese stadt alle die woerden die ghy ghehoort hebt.
Daer om maect nu v weghen, ende v neersticheden goet, ende hoort die stemme des Heere{n} ws Godts, ende de Heere sal berouw hebben va{n} tquaet dar hy ghesproken heeft teghen v.
Maer siet ick ben in uwe handen, doet my dat goet ende recht is in v lieder ooghen.
Maer nochtans weet ende bekent dat ghy (eest dat ghy my doodt) onnosel bloet sult leueren teghen v seluen, ende teghen dese stadt, en{de} haer bewoonders. Want die Heere heeft my inder waerheyt tot v ghesonden, dat ick in v ooren spreken soude alle dese woerden.
Ende die princen ende alle tvolck hebben gheseyt tot die priesters ende propheten. Dese man en is het ordeel des doodts niet sculdich. Want inden naem des Heere{n} ons Gods heeft hy tot ons ghesproken.
Hier om zijn daer mannen vanden ouders des lants opghestaen, ende hebben gheseyt tot alle die vergaderinghe des volcs sprekende,
Micheas van Morasthi heeft een propheet geweest in die daghe{n} Ezechie des conincs va{n} Iuda, ende hy seyde tot alle tvolck van Iuda segghende, Dit seyt die Heere der heyrscaren. Sion sal als eenen acker gheackert worden, ende Ierusalem sal tot eenen hoop steenen wesen, ende den berch des huys tot hoochden der bosschagien.
Heeft hem Ezechias die coninck van Iuda ende gheheel Iuda ter doot verwesen? En hebben sij niet den Heere ghevreest, ende des Heeren aensicht ghebeden, ende theeft den Heere berouwen van tquaet dat hy teghen henlieden ghesproken hadde? Daer om wy doen een groot quaet teghen onse zielen.
Ende daer was oock een man propheterende inden naem des Heeren. Vrias die sone Semei van Cariathiarim ende hy heeft ghepropheteert teghen dese stad, ende teghen dit landt ghelijck alle die woerden van Ieremias.
Ende die coninck Ioacim heuet ghehoort, ende alle zijn machtighe, ende princen alle dese woerden. Ende die coninck socht hem te dooden. Ende Vrias heuet ghehoort ende heeft heeft ghevreest, ende hy is ghevloden ende ghegaen in Egypten.
Ende die coninck Ioacim heeft mannen ghesonden in Egypten, Elnathan Achobors sone ende mannen met hem in Egypten.
Ende sij hebben Vriam wt Egypten gheleyt, ende hem ghebracht tot den coninck Ioacim, ende hy heeft hem metten sweerde gheslaghen, ende hi heeft zijn doot lichaem gheworpen in die grauen van den onnedelen ghemeynen volcke.
Hier om heeft die hant van Ahicam Sapha{n}s sone met Ieremia gheweest, dat hi niet gheleuert en soude worde in des volcs hant, ende dat sij hem dooden souden.
INt beghinsel van den rijcke Ioacims Iosias sone des conincs van Iuda, is dit woert ghesciet tot Ieremiam vanden Heere segghende.
Dit seyt die Heere tot my. Maect voer v banden ende ketene{n}, ende ghy sult die legghen in uwen hals.
Ende ghy sult die seynden totte{n} coninck van Edom, ende totten coninck van Moab, ende totten coninck der kinderen va{n} Ammon, en{de} tot den coninck van Tyrien, en{de} totten coninck van Sydon, doer die hant der boden die te Ierusalem ghecomen sijn tot Sedeciam den coninck van Iuda.
Ende ghi sult hen ghebiede{n} dat sij tot hen heeren spreken. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt, Dit suldi segghen tot uwen heeren.
Ick heb deerde ghemaect, ende die menschen, ende die beesten, die op daensicht der aerden zijn in mijn groote stercheyt, en{de} in mijne{n} wtghestrecte{n} arm, en{de} ic heb die ghegheuen den ghenen die my in mijne{n} ooghen ghenoecht heeft.
Ende nu daerom heb ic alle dese landen ghegheuen in Nabugodonosor des conincs van Babilonien mijns knechts hant, daer toe heb ick ooc die beesten des velts ghegheuen datse hem dienen.
En{de} alle die Heydenen sullen hem dienen, en{de} zijnen sone, en{de} zijns soens sone, tot dat zijns lants en{de} zijne{n} tijt come, en{de} veel volcken en{de} groote conincghen sullen hem dienen.
Maer het volck en{de} het rijck dat Nabugodonosor den coninck van Babilonien niet en dient, ende soo wie zijnen hals niet en buycht onder des conincs van Babilonien iock, op dat volck sal ict versoecken metten sweerde en{de} metten hongher, ende metter pestilencien, seyt die Heere, tot dat icse verniele in zijn hant.
Daer o{m} ghy lieden en wilt niet hooren v propheten, en{de} v waersegghers en{de} die droomers, en{de} die bedieders wter voghelen sanck, en{de} die tooueraers die v lieden segghen. Ghy en sult den coninck van Babilonien niet diene{n}.
Wa{n}t sij v loghene{n} prophetere{n} dat sij v verre soude maken va{n} uwe{n} lande, ende dat sij wtdrijuen souden, en{de} dat ghy vergae{n} soudt.
Maer tvolck dat zijne{n} necke onderworpt onder des conincs va{n} Babilonien iock, en{de} hem dient, dat sal ick laten gaen in zijn lant, seyt die Heere, en{de} het sal dat lant bouwen ende daer in woonen.
Ende tot Sedeciam den coninck va{n} Iuda heb ick ghesproken nae alle dese woerden segghende, Buyghet v halsen onder des conincs van Babilonien iock, ende dient hem, ende zijnen volcke, en{de} ghy sult leuen.
Waero{m} sult ghy ende v volck steruen metten sweerde, en{de} mette{n} hongher, en{de} met die pestilencie, ghelijck die Heere ghesproken heeft, totten volcke dat niet diene{n} en wilt den coninck van Babilonien?
En wilt niet hoore{n} die woerden der propheten die tot v segghen. Ghy en sult den coninck van Babilonien niet dienen, want sij spreken v loghene{n}.
Wa{n}t ick en hebse niet ghesonde{n}, seyt die Heere, en{de} sij propheteren in mijnen naem valselijck dat sij v wtdrijuen soude{n} ende dat ghy vergaen soudt, soe wel ghy liede{n} als die propheten die v propheteren,
en{de} tot die priesters, en{de} tot dit volck heb ic ghesproke{n} segge{n}de, Dit seyt die Heere, En wilt niet hoore{n} die woerde{n} van uwen prophete{n}, die v liede{n} propheteren segghe{n}de, Siet des Heeren vaten sullen wederkeeren van Babilonien nu ter stont.
Wa{n}t sij propheteren v een loghene. Daer om en wiltse niet hoore{n}, maer dient den coninck va{n} Babilonie{n}, opdat ghu leue{n} moecht. Waer o{m} wort dese stadt tot een verwoestinghe ghegheuen?
Ende eest dat sij prophete{n} zijn, en{de} dat des Heere{n} woert in hen is, soo laetse te ghemoete gaen den Heere der heyrscaren, dat die vaten die ghelaten waren in des Heeren huys, ende in des conincs van Iuda huys, ende in Ierusalem, niet en comen van Babilonien.
Want dit seyt die Heere der heyrscaren tot die columnen, ende tot die zee, ende tot die Basementen, en{de} tot die andere ghereetscappe{n} die ghebleuen zijn in dese stadt,
die Nabugodonosor die coninck van Babilonien niet wech ghenomen en heeft, doen hy Iechoniam Ioacims sone den coninc van Iuda ouervoerde van Ierusalem in Babilonien, ende alle die edelste van Iuda en Ierusalem.
Want dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt, tot die ghereetscap-pen die ghebleuen zijn in des Heeren huys, ende in des conincs van Iuda huys, ende in Ierusalem,
in Babilonien sullen zij ouerghevoert worden, ende daer sulle{n} sij zijn totten dach va{n} hen besoekinghe, seyt die Heere, ende ick sal die doen brenghen, ende werderom stellen in dese plaetse.
ENde tis ghesciet in dat iaer int beghinsel des rijcs van Sedecias den coninck van Iuda, int vierde iaer in die vijfste maent, dat tot my gheseyt heeft Hananias Azurs sone die propheet van Gabaon in des Heeren huys voer die priesters, ende alle tvolck, segghende,
Dit seyt die Heere der heyrscaren die Godt van Israel. Ic heb des conincs van Babilonien iock heel ghebroken.
Noch twee iaren der daghen, ende ick sal werderom brenghen tot dese plaetse alle die vaten va{n} des Heeren huys, die Nabugodonosor die coninck van Babilonien wech ghedraghen heeft van deser plaetsen, ende heeft die ouerghevoert in Babilonien.
Ende Iechoniam Ioacims sone den coninck van Iuda, en{de} alle die ouervoeringhe van Iuda die in Babilonien gheghaen zijn, sal ick wederom keeren tot dese plaetse, seyt die Heere, Want ick sal des conincs van Babilonien iock heel in stucken breken.
Ende Ieremias die prophete heeft gheseyt tot Hanania{m} den Propheet in die ooghen der priesters, ende in die ooghen van alle tvolck datter stont in des heeren huys,
ende Ieremias die Propheet heeft gheseyt, Amen. Alsoo moet die Heere doen. Die Heere wil v woerden verwecken die ghy ghepropheteert hebt, dat die vaten wedero{m} moghen ghebracht worden in des Heeren huys, ende alle die ouervoeringhe van Babilonien tot dese plaetse,
maer nochtans hoort dit woert dat ick spreke in v ooren, ende in alle des volcks ooren.
Die propheten die voer my ende voer v gheweest hebben vanden beghinsele, en{de} die ghepropheteert hebben op veel landen, en{de} ouer groote rijcken. Van orloghe en{de} van verdruckinghe ende van hongher,
Een propheet die peys te voren gheseyt heeft, als zijn woert coemt dan salemen kennen den propheet den welcken die Heere ghesonde{n} heeft inder waerheyt.
En{de} Hananias die propheet heeft die ketene ghenommen van Ieremias hals, en{de} hy heeft die ghebroken.
Ende Hananias heeft gheseyt in daenschijn va{n} alle tvolck segghende, Dit seyt die Heere, Alsoo sal Nabugodonosor des coninck van Babilonien iock breken, nae twee iaren der daghen, van alder volcken halse. En{de} Ieremias die Prophete is zijnen wech henen ghegaen.
Ende des Heeren woert is ghesciet tot Ieremiam, nae dat Hananias die prophete die ketene ghebroken hadde van Ieremias des propheets halse, segghende,
Gaet henen, ende ghy sult Hananie segghen, Dit seyt die Heere, Ghy hebt die houten ketenen ghebroken, ende ghy sult daer voer yseren ketenen maken.
Want dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Ick heb een yseren iock gheleydt op den hals van alle dese volcken, dat sij dienen souden Nabugodonosor den coninck van Babilonien, ende sij sullen hem dienen, ende daer bouen heb ick hem die beesten der eerden ghegheuen.
Ende Ieremias die propheet heeft gheseyt tot Hananiam de{n} propheet, Hoort Hanania, Die Heere en heeft v niet ghesonden, ende ghy hebt dit volck doen betrouwen in een loghene. Daer om dit seyt die Heere,
Siet ick sal v seynden van daensicht der aerden, in dit iaer suldi steruen, want ghy hebt teghen den Heere ghesproken,
ende Hananias die propheet is ghestoruen in dat iaer in die seuenste maent.
ENde dit zijn die woerden des boecs, die Ieremias die Propheet ghesonden heeft van Ierusalem tot die bleuelinghen van die ouders, der ouervoeringhen, ende tot die priesters ende Propheten, ende tot alle tvolck dat Nabugodonosor ouerghevoert hadde van Ierusalem in Babilonien.
Nae dat Ieconias die coninck wtghegaen was ende die coninghinne, ende die ghesneden camerlinghen, ende die princen van Iuda ende Ierusalem, ende die constighe wercluyden ende die besluyters van Ierusalem
doer die hant van Elasa Saphans sone, en{de} Samarias Helchias sone, die welcke Sedecias die coninck van Iuda ghesonden heeft tot Nabugodonosor den coninck van Babilonien, in Babilonien segghe{n}de,
Dit seyt die Heere der heyrscaren die Godt van Israel alle der ouervoeringhen die ick ouerghevoert hebbe van Ierusalem in Babilonien.
Timmert huysen, ende woont, en{de} plant houen ende etet die vruchten van die.
Neemt huysvrouwen ende wint sonen en{de} dochteren, ende gheeft uwen sonen huysvrouwen, ende v dochteren gheeft mannen, ende laetse sonen ende dochteren bare{n}, ende wert daer vermenichfuldicht, ende en wilt niet luttel van ghetale wesen,
ende suect den vrede vander stadt tot die welcke ick v heb doen ouervoeren, ende bidt voer die tot den Heere. Want in haren vrede sal v lieden vrede zijn.
Want dit seyt die Heere der heyrscaren die Godt van Israel. En laet v niet verleyden van uwen propheten, die int midden van v lieden zijn, ende v waersegghers, ende en hebt gheen achte op v droomen die ghy droomt.
Want sij propheteren v valschelijck in mijnen naem, ende ick en hebse niet ghesonden seyt die Heere.
Wa{n}t dit seyt die Heere, Als in Babilonien sullen beghinnen veruult te worden tseuentich iaren da{n} sal ic v besoecken, en{de} ick sal op v verwecken mijn goet woert, om v lieden weder om te leyden tot deser plaetsen.
Want ick weet die ghedachten die ick dencke op v lieden, seyt die Heere, ghedachten des vreedts, en{de} niet des lijdens, dat ick v gheue deynde en{de} verduldicheyt.
Ende ghi sult my aenroepen, en{de} gaen, en{de} ghy sult my bidden, en{de} ic sal v lieden verhooren.
Ghy sult my soecken, en{de} vinde{n}, als ghy my sult ghesocht hebben in alle v herte.
Ende ick sal van v lieden gheuonden worden, seyt die Heere, ende ick sal v vergaderen van alle die Heydenen, ende van alle die plaetsen tot die welcke ick v wtghedreuen hebbe, seyt die Heere, ende ick sal v doen weder om keeren vander plaetsen tot die welcke ick v heb doen ouervoeren.
Om dat ghy gheseyt hebt. Die Heere sal ons Propheten verwecken in Babilonien.
Want dit seydt die Heere totten coninck die op Dauids stoel sidt, ende tot alle tvolck dat dese stad bewoont, tot uwe broeders die met v lieden niet en zijn ghegae{n} in die ouervoeringhe.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Siet ick sal op hen seynden tsweert, ende den hongher, en{de} die pestilencie, en{de} ic salse stelle{n} als quade vijghe{n}, die niet en moghen gheten worden, om datse seer quaet zijn.
Ende ick salse veruolghen metten sweerde ende metten hongher, ende metter pestilencien, ende ick salse gheuen tot een quellinghe alle den rijcken des lants, tot een vermalendijdinghe, ende tot een verwo{n}deringhe, en{de} tot een bespottinghe, en{de} tot een versmaetheyt allen den Heydene{n} tot die welcke icse wtghestooten hebbe.
Om dat sij mijn woerden niet ghehoort en hebben, seyt die Heere, die ick tot hen ghesonde{n} hebbe doer mijn knechten die propheten des nachts opstaende ende seyndende, en{de} ghi en hebbes niet ghehoort seyt die Heere,
Daer om ghy lieden hoort des Heeren woert, alle die ouervoeringhe die ick wtghesonden hebbe van Ierusalem in Babilonien.
Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt tot Achab Colias sone, ende tot Sedeciam Maasias sone die v lieden prophetere{n} in mijne{n} naem valschelijck. Siet ick salse leueren in Nabugodonosors des conincs van Babilonien hant, en{de} hy salse slaen in v ooghen.
Ende wt hen lieden sal een vermalendijndinghe opghenomen worden alle der ouervoeringhe van Iuda die in Babilonien is, der gheender die segghen. Die Heere stelle v ghelijc Sedeciam en{de} ghelijc Achab, die welcke die coninck va{n} Babilonie{n} gherooft heeft int vier,
om dat si dwaesheyt ghedae{n} hadde{n} in Israel, en{de} dat sij ouerspel ghedaen hadden met die huysvrouwe{n} va{n} hare{n} vriende{n}, en{de} sij hebbe{n} dwoert ghesproke{n} in mijnen naem valschelijck, dat ick hen niet beuolen en hadde. Ic ben richter en{de} ghetuyghe seyt die Heere.
Ende tot Semeiam den Nehelamiter suldi segghen.
Dit seyt die Heere der heyrscaren die Godt va{n} Israel. Om dat ghy boecken ghesonde{n} hebt in uwen naem, tot alle tvolck dat in Ierusale{m} is, en{de} tot Sophoniam Maasias sone den priester, en{de} tot alle die priesters segghe{n}de,
Die Heere heeft v ghegheuen tot eene{n} priester, voer Ioiada den priester, dat ghy die ouerste soudt zijn in des Heeren huys ouer allen man die vande{n} waersegghenden gheest beroert wort, ende die propheteert, dat ghy hem soudt stellen inden veterstoc, en{de} inden kercker.
Ende nu waer om en hebdi Ieremiam den Anathothiter niet ghestraft die v lieden propheteert?
Want daer bouen heeft hy ghesonden in Babilonie{n} tot ons segghe{n}de, Tes noch langhe, timmert huysen en{de} woont daer, en{de} plant houen en{de} ret die vruchten van die.
Hier om heeft Sophonias die priester desen boeck ghelesen in die ooren Ieremie des propheets.
En{de} dwoert des Heeren is ghesciet tot Ieremia{m} segghende, Sendt alle tot die ouervoeringhe segghe{n}de, Dit seyt die Heere tot Semeia{m} de{n} Nehelamiter. Om dat v Semeias gepropheteert heeft, en{de} ic hem niet ghesonde{n} en hebbe, ende heeft v doen betrouwen in loghentale.
Daer om dit seyt die Heere, Siet ic sal versoecke{n} ouer Semeiam den Nehelamiter en{de} op zijn saet, en{de} hem en sal ghee{n} ma{n} wesen sittende int midden van desen volcke, ende hy en sal tgoet niet sien dat ick mijnen volcke doen sal, seyt die Heere, want hy heeft een ouertredinghe ghesproken teghen den Heere.
DIt is dwoert dat ghesciet is tot Ieremiam va{n}den Heere segghende,
Dit seyt die Heere Israels Godt, segghende, Scrijft v alle die woerde{n} die ick tot v ghesproken hebbe in eenen boeck.
Wa{n}t siet die daghe{n} comen seyt die Heere, en{de} ic sal wedero{m} keere{n} die wederkeeringhe mijns volcs Israel en{de} Iuda, seyt die Heere, en{de} ic salse wederom keere{n} totten lande dat ic hare{n} vadere{n} ghegheue{n} hebbe, en{de} sij sullen dat besitten.
En{de} dit zijn die woerden welck die Heere ghesproken heeft tot Israel en{de} tot Iudam.
Want dit seyt die Heere, Wy hebben een stemme der veruaertheyt ghehoort, vreese, en{de} ten is gheenen vrede.
Vraecht en{de} besiet oft een man genereert. Waer om heb ick da{n} ghesien dat alle mans ha{n}t is op zijn lendene{n} als eender barender vrouwen, en{de} alle die aensichten zijn verkeert inder gheelsucht verwe.
Wee want dien dach is groot, noch daer en is ghenen zijns ghelijck, en{de} tis den tijt der tribulacien van Iacob ende wt haer sal hy behouden worden.
Ende tsal zijn in dien dach seyt die Heere der heyrscaren, dat ick zijn jock in stucken sal breken va{n} uwe{n} halse, en{de} zijn banden sal ic va{n} een schoeren, ende die vreemde en sullen niet meer ouer hem heerscappie hebben,
maer zij sullen den Heere haren Godt dienen, en{de} Dauid haren coninck den welcken ick hen verwecken sal.
Daer om en vreest niet ghy mijn knecht Iacob, seyt die Heere, noch en verscrict v niet Israel. Want siet ick sal v verlossen va{n} den verren lande, ende v saet van dlant haerder gheuanghenissen, ende Iacob sal wedercomen in rusten, ende ouervloeden van allen goeden, ende daer en sal niemant wesen die hy vreesen soude.
Want ick ben met v seyt die Heere, om v te behouden. Want ick sal een voleyndinghe maken met alle die Heydenen daer onder ick v verstroyt hebbe, maer ick en sal v niet maken tot een voleyndinghe, maer ick sal v castijden int ordeel, op dat ghy v niet en laet duncken dat ghy ontsculdich zijt.
Want dit seyt die Heere, uwe quetsuere is ongheneselijc, v wonde is seer quaet.
Daer en is niemant die v vonnisse ordeelen mach om te verbinden, v en is gheen bate va{n} ghenesinghe.
Alle v liefhebbers hebben v vergheten, en{de} sij en sullen v niet soecken. Want ick heb v gheslaghen met eens viants quetsuere, met een wreede castijnghe, om die menichte uwer boosheyt zijn v sonden hart worden.
Waer o{m} roepti om uwe quetsinghe? uwe smerte is ongheneselijck om die menichte uwer boosheyt, en{de} om v harde sonden heb ick v dese dinghen ghedaen.
Daero{m} alle die v eten, sullen verslonde{n} worden, en{de} alle uwe vianden sullen int gheuanghenisse gheleydt worden, en{de} die v verderuen sullen verdorue{n} worde{n}, ende alle v roouers sal ick tot eenen roof gheuen.
Wa{n}t ick sal v stramen heylen, ende va{n} uwen wonde{n} sal ic v ghenesen, seyt die Heere, Want sij hebben v Sion wtgheworpen ghenoemt. Dit is sij die gheenen versoecker en hadde.
Dit seyt die Heere. Siet ick sal wederkeeren die wederkeeringhe van Iacobs tabernakelen, ende zijnder daken sal ick ontfermen, en{de} die stadt sal ghetimmert worden in haer hoochde, ende den tempel sal nae zijn ordinancie ghefundeert worden.
Ende wt hen sal loff comen, ende een stemme der spelender, ende ick salse vermenichfuldighen, ende sij en sullen niet vermindert worden, ende ick salse glorificeren, ende sij en sullen niet versmaelt worden.
En{de} haer kinderen sullen wesen als vanden beghinne, en{de} haer vergaderinghe sal voer my blijuen, ende ick salt versoeken teghen alle die ghene die hem quelle{n}.
En{de} zijn vorst sal wt hem wesen, en{de} een prince sal wt dat midden van hem voert ghebracht worden, ende ick sal hem aenbrenghen, ende hy sal tot by my comen. Want wie is dese die zijn herte daer aen legghe dat hy my ghenaken soude seyt die Heere?
Ende ghy sult my tot een volck wesen, ende ick sal v tot eenen Godt wesen.
Siet den storm des Heere{n} die wtgaende rasende gramscap, eenen vallenden slachreghen sal opt hooft van die ongoddelijcke rusten.
Die Heere en sal die gramscap der verbolghenheyt niet affkeeren, tot dat hy doe ende volbrenghe dat ghedachte zijns herten, in duyterste der daghen suldi dese dinghen kennen.
IN dien tijt seyt die Heere, sal ick een Godt wesen alle den gheslachten van Israel, en{de} sij sulle{n} my tot een volck wesen.
Dit seyt die Heere, Het volck dat vanden sweerde ouerghebleuen was heeft gratie gheuonden in die woestijne, Israel sal tot zijn ruste gaen.
Die Heere heeft my van verre gheopenbaert. Ende met een eewighe liefde heb ick v lief ghehadt, daer om heb ick v aenghehaelt ontfermende.
Ende ick sal v wederom optimmeren, ende ghy sult opghetimmert worden ghy maghet van Israel, ghy sult noch verciert worden met uwen tamboeren, en{de} ghy sult wtgaen in den dansse der gheender die spele{n}.
Ghy sult noch wijngaerden planten op die berghen va{n} Samarien, sy sullen plantende planten, en{de} tot dat den tijt coemt en sullen sij den wijn niet snyde{n}.
Wa{n}t tsal eene{n} dach wesen in den welcken die wachters roepe{n} sullen opden berch Ephraim. Staet op en{de} laet ons opclimmen in Sion totten Heere onsen Godt.
Want dit seyt die Heere, Verhuecht v met blijscap Iacob, en{de} wrenscht teghe{n} thooft der Heydene{n}, gheeft ouer al gheluyt, en{de} singt, en{de} segt. Verlost Heere v volck die bleuelinghen van Israel.
Siet ick salse aenbrenghe{n} van dat noorde lant, en{de} ick salse vergaderen va{n} duyterste der eerden, onder die welcke sullen wesen blinde ende cruepele, ende die bevruchte ende barende te samen, een groote vergaderinghe herwaerts wederkeerende,
met een ghescrey sullen sij comen, ende in bermherticheyt sal icse wederom leyden, en{de} ick salse aen brenghen doer die beken der watere{n} inden rechten wech, en{de} sij en sulle{n} hen daer teghe{n} niet stooten. Want ick ben Israel een vader gheworden, ende Ephraim is mijn ierste gheboren sone.
Hoort des Heeren woert ghy Heydenen, ende vercondighet in die eylanden die verre zijn, ende segt. Die Israel verstroeyt heeft die sal hem weder vergadere{n}, en{de} hy sal hem bewaren als een herder sijn cudde.
Wa{n}t die Heere heeft Iacob verlost, en{de} hy sal hem verlossen wt die hant des gheens die machtigher was.
En{de} sij sullen come{n} en{de} louen opde{n} berch Sion, en{de} sij sullen tsamen come{n} tot des Heeren goede{n}, op die tarwe en{de} wijn en{de} olie, en{de} die vrucht va{n} tcleyn en{de} groot vee, en{de} hen ziele sal sijn als eene{n} verssche{n} hof, en{de} sij en sullen voertaen niet meer hongher hebben.
Dan sal die maghet haer verblijden inde{n} reyedans, die ionghers, ende ouderste samen, ende ick sal hen droeffheyt in blijscap verkeeren, ende ick salse troosten, ende blijde maken van haren rouwe.
Ende ick sal die ziele der priesteren droncken maken met vetticheyt, en{de} mijn volc sal va{n} mijne{n} goede{n} veruult worde{n}, seyt die Heere,
Dit seyt die Heere, Daer is een stemme des beclaghens ghehoort in die hoochden, des rouws en{de} des weenens, Rachels beweenende haer sonen, ende niet willende ghetroost zijn ouer die, want sij niet en zijn.
Dit seyt die Heere, Laet v stemme rusten van screyen, ende v ooghen van tranen. Want daer is loon voer v werck, seyt die Heere, ende sij sullen wederom comen van des viants lande.
Ende uwen wtersten is hope, seyt die Heere, en{de} die kinderen sullen wederkeeren tot hen pale{n}.
Hoorende heb ick Ephraim ghehoort ouer varen. Ghy hebt my ghecastijt ende ick ben onderwesen, als een onghetempt ionck stierken bekeert my, ende ic sal bekeert worden. Want ghi sijt die Heere mijn Godt.
Want nae dat ghy my bekeert hebt, soo heb ick penitencie ghedaen, ende nae dat ghijt my ghetoont hebt soo heb ick mijn hoepe gheslaghen. Ick ben bescaemt gheweest ende heb my ghescaemt, want ick heb tverwijt mijnder ioncheyt gheleden.
Is Ephraim my een eerlijck sone, ist een teer kint, want van dat ick tot hem ghesproken hebbe, soo sal ick sijns noch ghedachtich wesen. Daer om zijn die binnenste mijns herten ontstelt gheweest ouer hem. Ontferme{n}de sal ick zijnder ontferme{n}, seyt die Heere.
Stelt v een hooghe wachtplaetse. Sedt voer v bitterheden. Scict v herte inden rechten wech daer ghy in ghewandelt hebt, keert wederom ghy dochter van Israel, keert wederom tot dese uwe steden.
Hoe langhe wordi met weeldicheden onghebonde{n} ghy wilde dochter, want die Heere heeft een nieuwe dinck ghescapen opder aerden. Een vrouwe sal eenen man omuanghe{n}.
Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Sy sullen noch dit woert segghen int lant van Iuda ende in zijn steden als ic hen gheuanghenisse sal omghekeert hebben. Die Heere ghebenedijde v ghy schoonheyt der rechtuerdicheyt, heylighe{n} berch,
en{de} in hem sulle{n} woone{n} Iudas en{de} alle sijn stede{n} te same{n}, die ackerluyden en{de} die drijuers der cudde{n}.
Want ick heb die vermoeydde ziele droncke{n} ghemaect, en{de} alle hongherighe ziele heb ic versaedt.
Daero{m} ben ick als wt eene{n} slaep ghewect, en{de} ic hebt ghesien en{de} mijne{n} slaep was my soete.
Siet die daghen come{n} seyt die Heere, en{de} ic sal thuys van Israel, en{de} thuys van Iuda besaeyen met menschen saet, en{de} metten sade der behelpigher beeste{n}.
En{de} ghelijck ick op hen ghewaect heb om hen wt te trecke{n}, en{de} aff te breken, en{de} te verstroyen, en{de} te verniele{n}, en{de} te pijnighen, alsoe sal ic op hen waken, om te plante{n} en{de} te timmere{n}, seyt die Heere.
In die daghen en sullen sij voertaen niet meer segghe{n}. Die vadere{n} hebbe{n} eenen suere{n} druyf gheten, en{de} der kinderen tande{n} sijn verboomt gheworde{n},
maer een ieghelijck sal in zijn boosheyt steruen, alle mensch die eenen suere{n} druyf etet diens tande{n} sulle{n} boomich worde{n}.
Siet die daghe{n} come{n} seyt die Heere, en{de} ic sal den huyse va{n} Israel, en{de} den huyse va{n} Iuda een nieu verbont make{n},
niet ghelijck tverbont dat ic met uwen vaderen ghemaect hebbe, inden dach als ick hen hant ghenome{n} hebbe, dat icse wten lande van Egypten leyde{n} soude, tverbont dat sij ghebroken hebben, ende ick heb heerscappie ouer hen gehadt, seyt die Heere,
Maer dit sal tverbont sijn dat ick maken sal metten huyse van Israel nae die daghen, seyt die Heere, Ick sal mijn wet gheuen in hen binnenste, ende in hen herten sal ic die scrijuen, en{de} ick sal hen tot eenen Godt wesen, ende sij sullen my tot een volck wesen,
Ende een man en sal voertaen zijnen naesten niet meer leeren, ende een man sijnen broeder segghende, Kent den Heere, wa{n}t sij sullen my alle kennen van haren minsten totten meesten, seyt die Heere, want ic sal haerder boosheyt genadich wesen, en{de} haerder sonde{n} en sal ick niet meer ghedencken.
Dit seyt die Heere die de sonne gheeft tot een licht des daechs, dordinancie der manen en{de} der sterren tot des nachts licht, die de zee verstoort, en{de} haer baren gheuen gheluyt. Die Heere der heyrscharen is sijnen naem.
Ist dat dese wette{n} vergae{n} voor my, seyt die Heere, dan sal Israels saet ooc verghaen, seydt die Heere, dattet gheen volck en sij voor my tot allen daghen.
Dit seyt die Heere. Ist datmen die hemelen bouen mete{n} mach, en{de} ondersocht moghen worden die fundamenten der aerden benede{n}, soo sal ick ooc wechworpen alle tsaet van Israel, om alle dat sij ghedaen hebbe{n}, seyt die Heere.
Siet die daghen comen seyt die Heere, en{de} den Heere sal een stadt ghetimmert worde{n} va{n} den torre Hananeel tot ae{n} die poorte des hoecs.
Ende die meet coorde sal voorts ouer wtgaen in zijn ae{n}scouwen opden hueuele Gareb, en{de} tsal omgae{n} Goatha.
Ende alle die valleye der dooder lichamen, en{de} die asschen, ende alle die contreye der doot totter beken van Cedron, en{de} tot den hoeck van die oostpoorte der peerden, en sal des Heere{n} heylichdom niet wt ghetrocken worden, en{de} ten sal voorts niet verdorue{n} worden inder eewicheyt.
HEt woort dat ghesciet is tot Ieremiam van den Heere int thienste iaer Sedecie des conincs van Iuda, dit is het achthienste iaer van Nabugodonosor.
Doen omleydde Nabugodonosors heyr Iherusalem, en{de} Ieremias die prophete was ghesloten int voorhof des kerkers, die in des conincs van Iuda huys was,
want Sedecias die coninck hadde hem besloten segghende. Waerom propheteerdi, segghende. Dit seyt die Heere. Siet ic sal dese stadt gheuen in des conincks van Babilonien hant, en{de} hy sal die innemen?
Ende Sedecias die coninc van Iuda en sal wt der Chaldeen hant niet ontulieden, maer hy sal gheleuert worde{n} in des conincs van Babilonien handen, en{de} sijnen mont sal spreken met des conincs mont, en{de} zijn ooghen sullen des conincs ooghen sien.
En{de} hy sal Sedeciam in Babilonien leyde{n}, en{de} hy sal daer zijn tot dat ick hem besoecken sal, seyt die Heere, Maer ist dat ghy teghen die Chaldeen strijdt, soo en suldy gheen voorspoet hebben.
En{de} Ieremias heeft gheseyt. Des Heere{n} woort is tot my ghesciet segghende.
Siet Hanameel Sellums ws ooms sone sal comen tot v segghende. Coopt voor v mijnen acker die in Anathoth is int lant van Beniamin, want hy behoort v toe va{n} naerderscap dat ghy dien coopt.
Ende Hanameel mijns ooms sone is tot my ghecome{n}, na des Heere{n} woort tot dat portael des kerckers, en{de} hy heeft tot my gheseyt. Besidt mijnen acker die in Anathoth is int lant van Beniamin, want die erffenisse behoort v toe, en{de} ghy sijt die naemaghe om te besitten. Ende ick heb verstaen dattet des Heeren woort was.
En{de} ick heb den acker ghecocht van mijns ooms sone, die in Anathoth is, en{de} ick heb hem gheweghen seuen stateren siluers, en{de} thien silueren penninghen.
Ende ick hebt in eenen boeck ghescreuen en{de} gheteekent, ende ick heb daer ghetuyghen toe ghenomen, en{de} ick heb tsiluer in een waghe gheweghen.
Ende ick heb ontfanghen den boec der besittinghen gheteekent, ende die voorwaerden des coops, ende die beloften, ende die warantschap ende die seghelen van buyten.
Ende ick heb den boeck der besittinghen ghegheuen Baruch, den sone Neri des soo{n}s Maasie, voor die ooghe{n} van Hanameel mijns ooms sone ende in die ooghen der ghetuyghe{n} die inden boec des coops ghescreuen waren, in die ooghen van alle die Ioden die int portael des kerckers saten.
Ende ick heb Baruch voor hen gheboden seggende.
Dit seyt die Heere der heyrscaren Israhels Godt. Neemt dese boecken, desen gheseghelden boeck des coops, en{de} desen boeck die open is, en{de} leght die in eenen eerden ghebacken pot dat sij blijuen moghen veel daghe{n},
want dit seyt die Heere der heyrscharen Israhels Godt. Noch sullen in dit lant beseten worden huysen en{de} ackers en{de} wijngaerden.
Ende ic heb totten Heere ghebeden nae dat ick den boec der besittinghen Baruch den sone van Neri ghegheuen hadde segghe{n}de.
Ay ay ay Heere Godt, siet ghy hebt hemel en{de} eerde gescapen in v groote stercheyt, en{de} in uwen wtghestrecten arm, gheen woort en sal v swaer om doen sijn
die bermherticheyt doet in duysenden, en{de} verghelt der vaderen boosheyt in haerder kindere{n} schoodt na hen. Alderstercste, groot, en{de} machtighe, Heere der heyrscaren is uwen naem.
Groot van rade, en{de} ombegrijpelijck van ghedachte, wiens ooghen ope{n} sijn ouer alle die weghen van Adams kinderen, om dat ghy eenen ieghelijcken soudt betalen nae sijn weghe{n} en{de} nae die vrucht van sijnen vonden.
Die teekene{n} en{de} wo{n}derlijcke wercke{n} ghestelt hebt int lant va{n} Egipte{n} tot op desen dach toe, en{de} in Israel, en{de} in die mensche{n} ende ghy hebt v seluen eene{n} naem ghemaect ghelijc desen dach is,
en{de} ghy hebt v volck Israel wtgheleyt wten lande van Egipten, door teekenen en{de} wonder wercken, ende door v stercke handt, en{de} met eene{n} wtghestrecten arm, en{de} met grooter veruaertheyt.
Ende ghy hebt hen dit lant ghegheuen dwelck ghy haren vaderen ghesworen hebt dat ghy hen dat gheue{n} soudt, een lant vloeyende van melck en{de} honich.
En{de} si sijn daer inne ghegaen en{de} hebben dat beseten, en{de} si en sijn uwer stemmen niet onderdanich gheweest, ende sij en hebben in v wet niet ghewandelt, alle dat ghy hen gheboden hebt dat sij doen souden, dat en hebben sij niet ghedaen, ende alle dese quade dinghe{n} sijn op hen ghecomen.
Siet die bolwercken zijn opghericht teghen die stadt, datse soude inghenomen worden, en{de} die stadt is inder Chaldeen handen gheleuert, die teghen haer strijden van daensicht des sweerts, des honghers, en{de} der pestilencien, ende al wat ghi ghesproken hebt dat is hen ghesciet, ghelijc ghy selue siet.
En{de} ghy Heere God segt my. Coopt den acker om siluer, en{de} neemt daer ghetuyghen toe, als die stadt ghegheue{n} is in die hant der Chaldeen?
Ende des Heeren woort is ghesciet tot Ieremiam seggende.
Siet ic ben die Heere Godt va{n} allen vleesche, sal my eenich woort swaer vallen?
Daerom dit seyt die Heere. Siet ick sal dese stadt leueren in der Chaldeen hant, en{de} in des conincs van Babilonien hant, en{de} si sullen die innemen.
Ende die Chaldee{n} sullen comen strijdende teghen dese stadt, en{de} si sulle{n} die metten viere ontsteken, en{de} die verbranden, ende die huysen op der welcker daken si sacrificie deden Baal, ende offerden den vreemden goden drancofferanden, om my te creyten,
want die kinderen van Israel en{de} die kinderen van Iuda waren altijt quaetdoende in mijn ooghen van hen ionckheyt aen, die kinderen van Israel die tot nv toe my creyten in die wercken haerder handen, seyt die Heere.
Want in mijn rasende gramscap en{de} in mijn verbolghentheyt is my dese stadt gheworden, va{n}den dach dat sij die ghetimmert hebben tot op desen dach toe, inden welcken si sal wech ghenomen worden van mijnen aenschijn,
om die quaetheyt der kinderen van Israel, ende der kinderen van Iuda, die sij ghedaen hebben my tot gramscap verweckende, si ende hen coninghen, ende hen princen, en{de} hen priesteren, en{de} hen propheten, die mannen van Iuda en{de} die bewoonders van Ierusalem.
Ende si hebben tot my die rugghen ghekeert ende niet die aensichten, doen ickse inden dagheraet leerde, en{de} onderwees, ende sij niet hooren en wilden dat si onderwijs ontfanghen souden.
Ende si hebbe{n} hen affgoden int huys ghestelt waer in mijne{n} naem aengheroepen is, om dat sij dat ontsuyueren soude{n}.
Ende si hebben die hoochde{n} van Baal ghetimmert die in die valleye des soo{n}s Ennom sijn, op dat si hen sonen en{de} dochteren souden wijden Moloch, dat ick hen niet gheboden en hebbe, noch ten is in mijn herte niet gheclommen, dat si dese afgrijselijcheyt doen souden, en{de} dat si Iudam tot sonde brenghen souden.
Ende nv om dese dinghen, dit seyt die Heere Israels Godt tot deser stadt, van die welcke ghi segt dat si in die hant des conincs van Babilonien gheleuert wordt doort sweert, en{de} door den hongher, ende door die pestilencie.
Siet ick salse vergaderen van alle die landen, tot die welcke ickse wtghedreuen hebbe in mijn rasende gramscap, ende in mijnen torn, ende in mijn groote verbolghentheyt, en{de} ick salse wederom brenghen tot deser plaetsen, ende ick salse doen ghetrouwelijck woonen.
Ende si sullen my tot een volc wesen, en{de} ick sal hen tot eenen Godt wesen.
Ende ic sal hen een herte gheuen ende eenen wech, dat si my vreesen tot allen daghen, en{de} dat hen wel si, en{de} haren kinderen nae hen.
Ende ick sal met hen een eewich verbont maken, en{de} ick en sal niet ophouden van hen wel te doen, en{de} mijn vreese sal ick in hen herte gheue{n} dat si van my niet wech en ghaen.
Ende ick sal ouer henlieden blijde wesen, als ick hen sal wel ghedaen hebben, ende ick salse in dit lant planten inder waerheyt in alle mijn herte en{de} in alle mijn ziele,
Want dit seydt die Heere. Ghelijck ick ouer dit volck alle dit groot quaet ghebracht hebbe, alsoo sal ick ouer henlieden brenghen alle tgoet dat ick tot henlieden spreke.
Ende die ackeren sullen beseten worden in dit la{n}t waer aff dat ghy segt dattet verwoest is, om datter gheen mensch noch beeste ghebleuen en is, ende dat het ghegheuen is inder Chaldeen hant.
Die ackeren sullen met ghelde ghecocht worden, en{de} sij sullen in eenen boeck ghescreuen worden, en{de} daer sal den zeghel opghedruct worden, en{de} daer sal ghetuyghe toe ghenomen worden, int lant van Beniamin en{de} rontsomme Ierusalem, in die steden van Iuda, en{de} in die steden der gheberchten, en{de} in die velt steden, ende in die steden die aent suyden sijn, want ick sal hen gheuanghenisse weder keeren, seyt die Heere.
ENde dwoort des Heeren is ghesciet tot Ieremiam ten tweeden doen hy noch gheslote{n} was int voorbucht des kerckers segghe{n}de.
Dit seyt die Heere die dat make{n} sal, en{de} sceppen, ende bereyden, Heere is sijnen naem.
Roept tot my, en{de} ick sal v verhooren, ende ick sal v groote dinghen vercondighen, en{de} vaste dinghe{n} die ghy niet en weet
want dit seyt die Heere Israels God tot die huysen van deser stadt, en{de} tot die huysen des conincks van Iuda die verdoruen zijn, en{de} die stercten, ende tot dat sweert
der gheender die comen dat si strijden souden metten Chaldeen, en{de} veruulle{n} die met doode lichamen der menschen die ic gheslaghe{n} hebbe in mijn rasende gramscap, en{de} in mijn verbolghentheyt, verberghe{n}de mijn aensicht van deser stadt om allen hen quaetheyt.
Siet ic sal hen litteekene{n} en{de} ghesontheyt ouertrecken, ende ick salse ghenesen, en{de} ick sal openbaren dat verbidden des vreedts, en{de} der waerheyt,
Ende ick sal wederom bekeeren die bekeeringhe va{n} Iuda, en{de} die bekeeringhe van Ierusalem, en{de} ic salse optimmeren als vanden beghinne,
ende ick salse suyuere{n} van allen hen boosheyt, in die welcke si my ghesondicht hebbe{n}, en{de} ick sal allen haren booshede{n} ghenadich wesen, in die welcke si my verlaten hebben, en{de} my versmaedt.
Ende het sal my wesen tot eenen naem, ende tot een blijscap, ende tot eenen loff, ende tot een verhueghen alle den Heydenen der eerden, die ghehoort sullen hebben alle die goede dinge{n} die ick hen doen sal, en{de} si sullen veruaert sijn en{de} verbaest in alle die goede{n}, en{de} in alle den vrede die ic hen doe{n} sal.
Dit seyt die Heere. Noch sal in dese plaetse (die welcke ghi segt dat verwoest is, om datter ghee{n} mensch noch beeste en is, in die stede{n} van Iuda, en{de} buyten Ierusalem, die verlaten sijn sonder mensche en{de} sonder bewoonder, en{de} sonder vee) ghehoort worden
die stemme der blijschappen, en{de} die stemme der vrolijcheyt, die stemme des bruydego{m}s en{de} der bruyt die ste{m}me der gheender die segghen. Belijdt de{n} Heere der heyrscaren, want die Heere is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt, en{de} der gheender die beloefde gauen draghen in des Heeren huys want ick sal wederom brenghe{n} die omkeeringe des lants ghelijct van tbeghinsel was, seydt die Heere.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Noch sal in dese verlaten plaetse sonder mensche ende sonder behelpighe beeste en{de} in alle haer steden wesen een wooninghe der herders va{n} die rustende cudde{n}.
In die berchsteden, ende in die veltsteden, en{de} in die steden die ten suyden zijn, en{de} int lant van Beniamin, en{de} rontsom Ierusalem, ende in die steden van Iuda, sullen noch cudde{n} gaen door die hant des ghee{n}s diese tellen sal, seyt die Heere.
Siet die daghen sullen comen, seydt die Heere, en{de} ick sal tgoet woort verwecken dat ick ghesproken hebbe totten huyse van Israel, en{de} totte{n} huyse van Iuda.
In die daghen en{de} in dien tijt sal ick Dauid doen groeyen een groeytsel der rechtuerdicheyt, ende dat sal ordeel en{de} rechtuerdicheyt doen int lant.
In dien daghen sal Iuda behouden worden, en{de} Ierusalem sal vrijlijck woonen, en{de} dats den naem di en si hem noemen sullen. Die Heere onse rechtuerdighe,
wa{n}t dit seyt die Heere. Van Dauid en sal ghee{n} man ghebreken die sitte opden throon des huys van Israel.
Ende vanden priesters en{de} van de{n} Leuiten en sal gheen man ghebreken van mijn aensicht, die bra{n}tofferanden offere, en{de} het sacrificie ontsteke, en{de} slachofferande{n} slae tot allen daghe{n}.
En{de} dwoort des Heeren is ghesciet tot Ieremiam seggende.
Dit seyt die Heere. Ist dat mijn verbont mach van onweerden ghemaect worden mette{n} dach, en{de} mijn verbont metten nacht, alsoo dat gheenen dach en{de} nacht en soude wesen te sijnen tijde.
Soo sal oock mijn verbont moghen va{n} onweerden wesen met Dauid mijne{n} knecht dat wt hem gheene{n} sone en si, die regneere in sijnen throon, en{de} Leuite{n}, en{de} priesters mijns dienaers.
Ghelijck die sterren des hemels niet en moghen gheteldt worden, en{de} dat tsant der zee ghemeten, alsoo sal ick vermenichfuldighen Dauids mijns knechts saet, en{de} die Leuiten mijn dienaers.
En{de} dwoort des Heere{n} is ghesciet tot Ieremiam seggende.
En hebdi niet ghesien wat dit volck ghesproken heeft segghende. Die twee gheslachten die de Heere vercoren hadde zijn verworpen, ende mijn volck hebben sij versmaedt, om dat voortaen gheen volck meer en is voor henlieden.
Dit seyt die Heere. Eest dat ic mijn verbont tusschen den dach en{de} den nacht, en{de} die wetten den hemel en{de} der eerden niet ghestelt en hebbe, soo sal ick voorwaer Iacobs ende Dauids mijns knechts saet oock verworpen, alsoo dat ick van sijne{n} sade niet nemen en sal princen va{n} Abraham, Isaac, en{de} Iacobs sade, want ic sal hen bekeeringhe wederom brenghen, ende ick sal haerlieder ontfermen.
DWoort dat ghedaen is tot Ieremiam vanden Heere als Nabugodonosor die coninc van Babilonien, en{de} alle zijn heyr, ende alle die rijcken des lants die onder die macht van sijnder hant waren, en{de} alle tvolc streden teghen Ierusalem en{de} teghen allen haer steden segghende.
Dit seydt die Heere die Godt van Israel. Gaet henen en{de} spreect tot Sedeciam den coninck van Iuda, en{de} ghy sult tot hem segghen. Dit seydt die Heere. Siet ick sal dese stadt leueren in des conincs van Babilonien hant, en{de} hy sal die metten vier ontsteken.
En{de} ghi en sult sijnen handen niet ontulieden, maer ghy sult met een gheuanghenisse gheuanghen worden, en{de} ghy sult in sijn handen gheleuert worden, en{de} v ooghen sullen des conincs van Babilonien ooghen sien, en{de} sijnen mont sal met uwen mont spreken, en{de} ghy sult in Babilonien gaen,
Nochtans hoort des Heeren woort o Sedecia coninc van Iuda. Dit seyt die Heere tot v. Ghy en sult mette{n} sweerde niet steruen,
maer ghy sult in vreden sterue{n}, en{de} nae die verbrandinghe uwer vaderen der voorledender coninghen die voor v gheweest hebben alsoo sullen si v verbranden, en{de} beclaghen wee Heere, want ick heb dwoort ghesproken seyt die Heere.
En{de} Ieremias die prophete heeft gesproken tot Sedeciam den coninc van Iuda, alle dese woorde{n} in Ierusalem.
Ende des conincs van Babilonien heyr streedt tseghen Ierusalem, en{de} teghen alle die steden van Iuda die daer ouerbleuen waren, teghen Lachis, en{de} teghen Azecha, want dese waren daer noch ouerbleuen van die steden van Iuda, vaste besloten steden.
Dwoort datter ghesciet is tot Ieremiam vanden Heere, nae dat die coninck Sedecias tverbont ghemaect hadde met alle den volcke in Ierusalem,
prekende dat een ieghelijc sijnen eyghe{n} knecht, en{de} een ieghelijck sijn eyghen dienstvrouwe, die hebreeussche mans oft hebreeussche vrouwe{n} waren souden vrij laten, en{de} dat sij gheensins en souden heerscappie ouer hen hebbe{n}, dat is inden Iode ende in sijnen broedere.
Aldus hebbent alle die princen en{de} alle tvolck ghehoort die tverbont aenghenome{n} hadden dat een ieghelijck sijnen knecht en{de} een ieghelijck sijn dienstwijf soude{n} vrij laten, en{de} dat si voorts ghee{n} heerscappie ouer he{n} hebbe{n} en soude{n}, aldus hebbe{n} sijt gehoort, en{de} si hebbe{n}se vrij ghelate{n}.
En{de} si zijn daer na wederom ghekeert, en{de} si hebben hen knechten ende dienstwijuen wederom ghetrocken, die si vrij ghelaten hadden, en{de} hebbense onder hen bedwanck ghebracht tot knechten en{de} dienstvrouwen.
En{de} dwoort des Heeren is ghesciet tot Ieremiam vanden Heere segghende.
Dit seyt die Heere die God van Israel. Ick heb een verbont ghemaect met uwen vadere{n} inden dach dat ickse wtgheleydt hebbe wten lande van Egipten, wt den huyse der slauernie{n} seggende.
Als die seuen iaren veruult sullen zijn soo verlate ee{n} ieghelijck sijnen broeder den hebreeusschen die hem vercocht is, en{de} hy sal v ses iaren dienen, en{de} ghy sult hem van v vrij laten, en{de} v vadere{n} en hebben my niet ghehoort, noch si en hebbe{n} hen oore niet gheneycht
Ende ghy sijt heden omghekeert, en{de} hebt ghedaen dat recht was in mijn ooghe{n}, dat ghi vrijcheyt soudt vercondighen een ieghelijck tot sijnen vrint, en{de} ghy hebt een verbont ghemaect in mijn aensicht, int huys waer in dat mijnen naem aengheroepen is ouer haer,
en{de} ghy sijt wederom ghekeert en{de} hebt mijnen naem besmedt, en{de} ghi hebt wederom ghebracht een ieghelijck sijnen knecht, ende een ieghelijck zijn dienstwijf, die ghy ghelaten hadt om vrij te sijne, en{de} hensselfs machtich, ende ghy hebtse onder bedwa{n}c ghebracht, dat si souden wesen v lieder knechten en{de} dienstwijuen.
Daerom dit seydt die Heere. Ghy en hebt my niet gehoort, dat ghy vrijcheyt preke{n} soudt een ieghelijck sijnen broeder, en{de} een ieghelijck sijnen vrint, siet ick vercondighe v een vrijcheyt, seydt die Heere, ten sweerde, ter pestilencien, en{de} ten hongher ende ick sal v gheuen tot een beweeninghe alle den rijcken der aerden.
Ende ick sal die mannen die mijn verbont ouertreden hebben, en{de} niet ghehouden en hebben die woorden des verbonts, tot den welcken si consent ghegheue{n} hadden voor mijn aensicht, het calf dat si ghehouwen hebben in twee stucken, ende zijn doorghegaen tusschen zijn deelen.
Die princen van Iuda, ende die princen va{n} Iherusalem, die ghesneden camerlinghen, en{de} die priesters, en{de} alle tvolck des lants die doorghegaen sijn tusschen die deele{n} des calfs.
Ende ick salse gheuen in die handen van hare{n} vianden, en{de} in die handen der gheender die hen ziele{n} soecke{n}, ende hen doot lichaem sal wesen tot een spijse den voghelen des hemels, en{de} den beesten der eerden.
Ende Sedeciam den coninck van Iuda en{de} sijn princen, sal ick gheuen in haerder vianden hant, en{de} in die hant der gheender die hen zielen soecken, ende in die hant van die heyren des conincs van Babilonien die van v wech ghegaen zijn.
Siet ick ghebiedt seydt die Heere, ende ick salse wederom brenghen in dese stadt, ende si sullen daer teghen strijden, ende die innemen, en{de} metten viere verbranden, ende die steden van Iuda sal ick tot verwoesthede stelle{n}, om datter gheen bewoonder wesen en sal.
DWoort dat ghesciet is tot Ieremiam vanden Heere in die daghen Ioacim Iosias sone des conincs va{n} Iuda segghe{n}de.
Gaet henen totter Rechabiten huys, en{de} spreect tot henlieden, en{de} ghy sultse leyden in des Heeren huys in een vanden scatcameren, ende ghi sult henlieden wijn te drincken gheuen.
Ende ick heb tot my ghenomen Iezoniam den sone Ieremie des soons Habsanie, en{de} zijn broeders, en{de} alle zijn sonen, en{de} alle tgheheel huys der Rechabiten.
Ende ick hebse in des Heere{n} heys gheleydt, tot die scadtcamer der kinderen Hanan des soo{n}s Iegedelie des mans Godts, die by die scadtcamer der princen was ouer den scadt Maasie Sellums sone, die de bewaerder des portaels was.
Ende ick heb voor die kindere{n} vander Rechabiters huys scalen vol wijns ghestelt en{de} kelcken, en{de} ick heb tot henlieden gheseyt. Drinct wijn.
Die welcke hebben gheantwoort. Wij en sullen gheenen wijn drincken, want Ionadab Rechabs sone onse vader heeft ons gheboden segghende. Ghy en sult gheene{n} wijn drincken, nocht v kinderen tot inder eewicheyt.
En{de} ghy en sult gheen huys timmeren, ende gheen saet saeyen, ende gheen wijngaerden planten noch hebben, maer ghy sult in tabernakelen woone{n} alle uwe daghen, op dat ghi veel daghe{n} leuen moecht op dae{n}sicht der eerden, inde welcke ghi pelgrims sijt.
Hierom hebben wij onderdanich gheweest der stemmen van Ionadab des soons Rechab onsen vadere, in alle dat hy ons beuolen heeft alsoo dat wij gheenen wijn en souden drincken tot allen onse daghen, wij ende onse huysvrouwen, onse sonen en{de} dochtere{n},
en{de} dat wij gheen huysen en souden timmeren om te bewoonen, en{de} wijngaert, en{de} ackerlant, en{de} saet en hebben wij niet ghehadt,
maer wi hebben ghewoont in tabernakelen, en{de} wij hebben onderdanich gheweest nae alle die dinghen die ons Ionadab onse vader beuolen hadde.
Maer doe{n} Nabugodonosor die coninc van Babilonien opghecomen was tot ons lant soo hebbe{n} wij gheseyt. Coemt en{de} laet ons in Ierusalem gaen van daensicht des heyrs der Chaldeen, en{de} van des heyrs van Sirien aensicht, en{de} wij zijn in Ierusalem ghebleue{n}.
Ende dwoort des Heeren is ghesciet tot Ieremia{m} segghende.
Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Gaet henen, en{de} segt den mannen van Iuda, en{de} den bewoonders van Ierusalem. En suldi gheen onderwijsinghe ontfanghe{n}, om mijnen woorden ghehoorsaem te zijn, seydt die Heere?
Ionadab Rechabs soons woorden die hy sijnen kinderen beuolen heeft dat si gheenen wijn drincken en souden, hebben machtich gheweest, en{de} si en hebben gheenen wijn ghedroncken tot op desen dach toe, om dat si haers vaders ghebode onderdanich gheweest hebben, maer ick heb tot v lieden ghesproken van smorghens vroech opstae{n}de en{de} sprekende, ende ghy en hebt my niet onderdanich gheweest.
En{de} ick heb tot v lieden ghesonde{n} alle mijn dienaers die propheten, des morghens vroech opstaende, en{de} sendende, en{de} segghende. Bekeert v een ieghelijck van sijne{n} alderquaetsten wech, en{de} maect v neersticheden goet en{de} en wilt die vreemde goden niet volghen, noch en dient die niet, en{de} ghy sult woonen int lant, dat ick v lieden en{de} uwen vaderen ghegheuen hebbe, ende ghi en hebt v oore niet gheneycht, noch ghy en hebt mi niet ghehoort.
Aldus hebben die kinderen van Ionadab Rechabs sone haers vaders ghebodt dat hi hen gheboden hadde vast ghemaect, maer dit volck en heeft my niet onderdanich gheweest.
Daerom dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Siet ic sal op Iudam en{de} ouer alle die bewoonders van Ierusalem aenbrenghen alle dit lijden dat ick ghesproken hebbe teghe{n} hen, om dat ic tot hen lijde{n} ghesproken hebbe, en{de} si en hebbens niet ghehoort, ick hebse gheroepen, ende si en hebben mi niet gheantwoort,
Maer den huyse der Rechabiters heeft Ieremias gheseyt. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Om dat ghy onderdanich gheweest hebt Ionadabs ws vaders ghebode, en{de} hebt alle sijn beuelingen bewaert, en{de} hebt gedae{n} alle tgene dat hy v liede{n} beuole{n} hadde.
Daero{m} dit seyt die Heere der heyrscaren Israels God. Daer en sal ghee{n} ma{n} ghebreke{n} va{n} Ionadabs Rechabs soons gheslachte staende voor mijn ae{n}sicht tot alle{n} daghe{n}.
ENde tis ghesciet int vierde iaer van Ioacim Iosias sone den coninck van Iuda, dat dit woort ghedaen is gheweest tot Ieremiam vanden Heere segghende.
Neemt eenen scrijf boec en{de} ghy sult daer in scrijuen alle die woorden die ick v ghesproken hebbe teghen Israel en{de} Iudam, en{de} teghen alle die Heydenen, vanden dach dat ick tot v ghesproken hebbe, van Iosias daghen tot op desen dach toe.
Oft by auo{n}tueren het huys van Iuda hoorende alle tquaet dat ick dencke hen te doene, wilde wederkeeren een ieghelijck van sijnen alderquaetste{n} wech, en{de} ick sal haer boosheyt ghenadich wesen, en{de} haerder sonde.
Hierom heeft Ieremias gheroepen Baruch Nerias sone, ende Baruch heeft wt Ieremias mont ghescreuen alle des Heeren woorde{n}, die hy tot hem ghesproken heeft in eenen scrijfboec.
En{de} Ieremias heeft Baruch beuolen seggende. Ic ben ghesloten, en{de} ick en mach in des Heeren huys niet gaen,
Daerom gaet ghi daer in, en{de} leest wten boeck die ghy ghescreuen hebt wt mijnen monde die woorden des Heeren daert het volck hoore in des Heere{n} huys, inden dach des vastens, daer bouen oock dattet gheheel Iuda hoore die van haren steden comen ghy sullet hen lesen,
Oft bi auontueren hen ghebedt vallen mocht voor Gods aensicht, en{de} dat een ieghelijck wederom keerde va{n} sijnen quaetsten wech, wa{n}t die rasende gra{m}scap en{de} die verbolghentheyt is groot die de Heere ghesproken heeft teghen dit volck,
En{de} Baruch die sone Nerie heeft ghedaen nae alle tghene dat hem Ieremias die propheet gheboden hadde lesende wten boecke des Heere{n} woorde{n} in des Heeren huys.
Ende tis ghesciet int vijfste iaer van Ioacim Iosias sone des conincs van Iuda in die neghe{n}ste maent, dat si een vasten hebben vercondicht voor daenschijn des Heeren alle{n} den volcke in Ierusale{m}, en{de} alle der menichte{n} die daer te samen gecomen was wt die steden van Iuda in Ierusalem.
En{de} Baruch heeft ghelesen wt den boeck Ieremias woorden in des Heeren huys in die scadtcamer van Gamarias Saphans sone den scrijuer in dat ouerste portael, in den inganck vander nieuwer poorten van des Heeren huys daert alle tvolck hoorde.
Ende doen Micheas die sone Gamarie des soo{n}s Saphan gehoort hadde alle des Heeren woorden wten boecke
soo is hy nederghedaelt in des conincs huys, tot die scatcamer des scrijuers, en{de} siet daer saten allen die princen Elisama die scrijuer, en{de} Dalaias die sone Semeie, ende Elnathan Achobors sone, en{de} Gamarias Saphans sone, en{de} Sedecias Hananias sone, ende alle die prince{n}.
En{de} Micheas heeft hen ghebootscapt alle die woorde{n} die hi Baruch wten boecke hadde hooren lesen in die oore{n} des volcs.
Hiero{m} hebbe{n} alle die princen ghesonden tot Baruch, Iudi den sone Nathanie des soons Selemie, des soons Chusi, segghe{n}de. Den boeck daer ghy wtghelesen hebt, daert volc hoorde, neemt in v hant, en{de} coemt. Aldus heeft Baruch Nerias sone den boec in zijn hant ghedraghen, en{de} is tot henlieden ghecomen.
Ende si hebben tot hem gheseyt. Sidt en{de} leest dese woorden in onse ooren. Ende Baruch heeftse ghelesen in hen ooren.
Hierom doen si ghehoort hadden alle dese woorden soo zijn si verbaest gheweest een ieghelijck tot sijnen naesten, en{de} si hebben gheseyt tot Baruch. Wij moeten den coninck alle dese woorden bootscappen.
En{de} si hebben hem gheuraecht segghende. Gheeft ons te kennen, hoe dat ghy alle dese woorden ghescreue{n} hebt wt sijnen mont.
Ende Baruch heeft hen gheseyt. Hy sprack wt sijnen monde als lesende tot my alle dese woorden, ende ic screefse in eenen boec met inct.
Ende die princen hebben tot Baruch gheseyt. Gaet henen en{de} verbercht v ghy en{de} Ieremias, en{de} nie-mant en wete waer ghy sijt.
En{de} si zijn ghegae{n} totte{n} coninc in dat voorhoff, maer den boec hebbe{n} si te bewaren ghegeuen in die scadtcamer Elisame des scrijuers, en{de} si hebben alle die woorde{n} vercondicht daert die coninck hoorde.
En{de} die coninck heeft Iudi ghesonde{n} dat hi den boec halen soude, die welcke neme{n}de dien wt die scatcamer Elisame des scrijuers heeften ghelesen daert die coninc hoorde, en{de} alle die princen die omtrent den coninck stonden.
En{de} die coninc sadt int winter huys in die neghe{n}ste maent, en{de} daer was een heerdeken voor hem ghesteldt vol vierighe colen.
En{de} als Iudi drij bladerkens oft vier ghelesen hadde, soo sneet hy den boec met des scrijuers scrabmesken, en{de} hy wierp dat int vier datter op dat heerdeken was, tot dat alle den boeck verdaen was metten viere dat int heerdeken was.
En{de} die coninck en{de} alle zijn knechten die alle dese redenen ghehoort hebben, en hebbe{n} niet gheureest, noch hen cleedere{n} ghescoort,
Maer nochtans Elnathan en{de} Dalaias, ende Samarias hebben teghen den coninck ghesproken, dat hy den boeck niet verbranden en soude, en{de} hy en heeftse niet ghehoort.
En{de} die coninck heeft beuolen Ieremiel den sone Amalech en{de} Saraie Ezriels sone ende Selemie Abdeels sone, dat si Baruch den scrijuer souden vanghen ende Ieremiam den prophete, maer die Heere haddese gheborghen.
En{de} des Heeren woort is gheschiet tot Ieremiam den prophete nae dat die coninck den boeck verbrant hadde en{de} die woorden die Baruch ghescreuen hadde wt Ieremias mont, segghende.
Neemt wederom eenen anderen boeck, en{de} scrijft daer inne alle die ierste woorden die inden iersten boeck waren, den welcken Ioacim die coninck van Iuda verbrant heeft.
Ende tot Ioacim den coninck van Iuda suldi segghe{n}. Dit seyt die Heere. Ghy hebt dien boeck verbrant segghende. Waerom hebdi daer in ghescreuen vercondighe{n}de. Die coninck van Babilonien sal haestelijck comen, en{de} hy sal dit lant bederuen, en{de} hy sal wt haer doe{n} ophouden die menschen en{de} beesten?
Daerom dit seydt die Heere teghen Ioacim den coninck van Iuda. Daer en sal van hem niemant zijn die op Dauids throon sitte, en{de} sijnen lichaem sal gheworpen worde{n} totter hitte des daechs ende totter vorst des nachts.
En{de} ick sal versoecken teghen hem, ende teghen zijn saet, en{de} teghen zijn knechten haerlieder boosheden, en{de} ick sal brenghe{n} ouer hen, en{de} ouer die bewoo{n}ders van Ierusalem, en{de} ouer die mannen van Iuda, alle tquaet dat ick tot hen ghesproken hebbe, en{de} si en hebbens niet ghehoort.
Ende Ieremias heeft eenen anderen boeck ghehaelt, en{de} heeft dien ghegheuen Baruch Nerias sone den scrijuer, die welcke heeft daer in ghescreuen wt Ieremias mont alle die redene{n} va{n} den boeck den welcken Ioacim die coninck van Iuda verbrant hadde metten viere, en{de} daer toe sijnder noch veel meer redenen toeghedaen dan daer te voren waren.
ENde die coninc Sedecias Iosias sone heeft gheregneert voor Ieconias Ioacims sone, den welcken Nabugodonosor die coninc va{n} Babilonien ghestelt heeft int lant van Iuda tot eenen coninck.
En{de} hy en{de} zijn knechten ende tvolc des lants en heeft des Heeren woorde{n} niet onderdanich gheweest, die hy ghesproken heeft in die hant va{n} Ieremias den propheet.
En{de} die coninc Sedecias heeft ghesonden Iuchal Selemias sone ende Sophoniam Maasias sone, den priester tot Ieremiam den propheete segghende. Bidt voor ons den Heere onsen Godt,
Ende Ieremias wandelde vrijlijc int midde{n} des volcs, want si en hadden hem in die gheuanghenisse der kerkers niet ghesteken.
Aldus is Pharaos heyr ghetrocken wt Egipten, en{de} die Chaldeen die Ierusalem beleyde{n} hoorende alsulcke tijdinghe, zijn van Ierusalem affghetrocke{n}.
En{de} des Heere{n} woort is tot Ieremiam den propheet ghesciet segghende.
Dit seyt die Heere die Godt van Israel. Aldus suldi den coninck van Iuda segghen die v ghesonden heeft om my te vraghen. Siet Pharaos heyr dat wtghetrocken is tot uwer helpen sal wederom keeren in zijn lant in Egipten,
En{de} die Chaldeen sullen wederom comen en{de} strijde{n} teghe{n} dese stadt, en{de} si sullen die innemen en{de} die metten vier verbrande{n}.
Dit seydt die Heere. En wilt v zielen niet bedrieghen, segghe{n}de. Die Chaldeen sullen gaende wechgaen, ende die Chaldeen sullen van ons gaen, want si en sulle{n} niet wech gaen.
En{de} al waert oock dat ghy alle theyr der Chaldeen versloecht die teghen v strijden, en{de} datter van dien achter ghelate{n} worde{n} eenighe ghewonde, die sullen elck wt hen tenten opstae{n}, en{de} si sullen dese stadt metten viere ontsteke{n}.
Hierom doen der Chaldeen heyr wech gheghaen was van Ierusalem om Pharaos heyr,
Soo is Ieremias van Ierusalem wt ghegaen dat hy gae{n} soude int lant va{n} Beniamin, en{de} dat hy daer die besittinge deyle{n} soude inder borgers aenschouwen.
En{de} als hy ghecomen was tot Beniamins poorte, soo was daer poortier by boerten een ghenaemt Ierias die sone Selemie des soons Hananie, en{de} hy heeft Ieremiam den prophete aenueerdt segghende. Ghy vliedt tot die Chaldeen.
Ende Ieremias heeft gheantwoort. Tis loghen, ic en vliede tot die Chaldeen niet. En{de} hy en heeft hem niet ghehoort, maer Ierias heeft Ieremiam ghegrepen, en{de} hem ghebracht tot die princen.
Waerom die prince{n} ghestoort zijnde teghen Ieremiam hebben hem gheslaghen doen steken inden kercker die in Ionathan des scrijuers huys was, want hy was die ouerste va{n} den kercker.
Aldus is Ieremias gheghaen int huys vanden poel en{de} in die gheuanghenisse, en{de} Ieremias heeft daer gheseten veel daghe{n},
Maer Sedecias die coninck sendende heeft hem doen halen, en{de} hy heeft hem in zijn huys int heymelijc gheuraecht ende gheseyt. Meyndy oock datter eenich woort is vanden Heere? Ende Ieremias heeft gheseyt. Iaet En{de} hi seyde. In des conincs van Babilonien ha{n}t suldi gheleuert worden.
En{de} Ieremias heeft gheseyt totte{n} coninc Sedeciam. Wat heb ick v misdaen, ende uwen knechten, en{de} uwe{n} volcke, dat ghi my in des kerckers huys ghesteken hebt?
waer zijn v lieder propheten die v lieden propheteerden en{de} seyden. Die coninc va{n} Babilonien en sal op v lieden niet comen, en{de} op dit lant?
Daerom hoort nv (bid ic) mijn heere die coninc laet mijn ghebedt van weerden zijn in v aensicht, en{de} en sendt mi niet wederom in Ionathas des scrijuers huys dat ick daer niet en sterue.
Hierom heeft die coninc Sedecias gheboden dat Ieremias soude gheleuert worden in dat voorbucht des kerckers, en{de} datmen hem eenen wronc broots gheuen soude alle daghe, sonder die toespijse, tot dat alle die brooden va{n}der stadt soude verteert zijn, ende Ieremias is gebleuen in die voorbucht des kerckers.
MAer Saphatias Mathans sone en{de} Gedelias Phassurs sone, en{de} Iuchal Selemias so-ne, ende Phassur Melchias sone hebben ghehoort die redenen die Ieremias sprac tot alle tvolck segghe{n}de.
Dit seyt die Heere. Soo wie dat in dese stadt blijft die sal steruen mette{n} sweerde, en{de} door den hongher, ende door die pestilencie, maer soo wie dat wt vliedt tot die Chaldeen die sal leuen, en{de} zijn ziele sal ghesont zijn en{de} leuende.
Dit seyt die Heere. Leuere{n}de sal dese stadt gheleuert worden in die hant va{n} des conincs van Babilonien heyr, ende hy sal die innemen.
Ende die princen hebben den coninc gheseyt. Wij bidden datmen desen man doode, want door ee{n} listich opset maect hy der strijdender mannen hande{n} onmachtich, die in dese stadt ghebleuen zijn, en{de} alle des volcs handen, sprekende tot hen nae dese woorden, want voorwaer dese man en soect desen volck gheenen vrede, maer quaet.
En{de} die coninc Sedecias heeft gheseyt. Siet hy is in uwe handen, want ten is niet behoorlijc dat die coninc v lieden iet soude weygheren.
Hierom hebben si Ieremiam ghenome{n} ende hebben hem gheworpe{n} inde{n} put va{n} Melchias Amelechs sone, die in dat voorbucht des kerkers was en{de} si hebben Ieremiam nederghelaten met zeelen in den put daer gheen water in en was, maer slijck, aldus is Ieremias nederghedaelt int slijck.
En{de} Abdemelech die Moriaen een ghesneden camerlinc die in des conincs huys was, heeft ghehoort, dat si Ieremiam inden put gheworpe{n} hadde{n}. Maer die coninc sadt in Be{n}iamins poorte.
En{de} Abdemelech is wtgegaen van des conincs huys, en{de} hy heeft totte{n} coninc ghesproken segghende.
Mijn heere die coninc, dese mannen hebben qualijck ghedaen al wat si ghedaen hebben teghe{n} Ieremiam den prophete worpende hem inden put, dat hy daer van hongher steruen soude, want daer en zijn ghee{n} brooden meer in die stadt
Aldus heeft die coninc Abdemelech de{n} Moriae{n} gheboden segghende. Neemt met v van hier dertich ma{n}nen en{de} heft Ieremiam wten put, eer dat hy sterue.
Hierom Abdemelech met hem nemende dertich ma{n}nen is ghegaen in des conincs huys datter was onder die bottelrie, en{de} hij heeft van daer ghenomen oude lakenen en{de} oude dinghen die verrot waren, en{de} hy heeft die neder ghelate{n} tot Ieremiam met zeelkens.
En{de} Abdemelech die Moriaen heeft gheseyt tot Ieremiam, legt dese oude lakenen en{de} dese gheschoorde ende verrotte dinghen onder die elleboghen van uwen handen, en{de} op die zeelen, en{de} Ieremias heeft alsoo ghedaen.
En{de} si hebben Ieremiam met zeele{n} wt ghetrocken, en{de} ghebrocht wt den put, en{de} Ieremias is ghebleuen in dat voorbucht des kerckers.
En{de} die coninc Sedecias heeft ghesonden en{de} tot hem ghenomen Ieremiam den prophete tot in die derde doere die daer was in des Heeren huys, en{de} de coninc heeft tot Ieremiam gheseydt. Ic vraghe v een woort, en verberghet niet voor my,
Maer Ieremias heeft tot Sedeciam gheseyt. Ist sake dat ict v te kennen gheue, en suldi my da{n} niet doode{n}? en{de} ist dat ic v raet gheue, soo en suldi my niet hooren.
Hiero{m} heeft Sedecias Ieremie al heymelijc ghesworen seggende. Soo warachtelijc als die Heere leeft die ons dese ziele gemaect heeft, ick en sal v niet dooden, noch leueren in die handen van dese mannen die v ziele soecken.
En{de} Ieremias heeft tot Sedeciam gheseyt. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Ist dat ghi reysende wtgaet tot des conincs van Babilonien princen, soo sal v ziele leuen, en{de} dese stadt en sal mette{n} viere niet verbrant worden, en{de} ghy sult behouden worden en{de} v huys.
Maer ist dat ghy niet wt en gaet tot des conincs van Babilonie{n} prince{n}, soo sal dese stadt gheleuert worden inder Chaldeen handen, en{de} si sullen die metten vier verbranden, ende ghy en sult hen hant niet ontulieden.
En{de} die coninc Sedecias heeft gheseyt tot Ieremiam. Ick ben besorgt om die Ioden die ouerghetrocken zijn tot die Chaldeen, dat ic by auontueren mocht gheleuert worden in hen handen, en{de} dat si my bespotten soude{n},
Maer Ieremias heeft gheantwoort. Sij en sulle{n} v niet leuere{n}. Hoort doch des Heeren stemme die ick tot v spreke, ende v sal wel zijn, en{de} v ziele sal leuen,
maer ist dat ghy niet en wilt wtgaen, soo is dit het woort dat my die Heere ghetoont heeft.
Siet alle die vrouwen die ouergebleuen zijn in des conincs van Iuda huys sullen wtgheleydt worden tot die princen des conincs va{n} Babilonien, en{de} si sullen segghen. V vreedtsamighe mannen hebben v verleydt en{de} te machtich gheweest teghen v, si hebben v voete{n} int slijc en{de} in die slibberachtighe eerde ghesoncken, ende si zijn van v wech gheghaen.
En{de} alle v huysvrouwen en{de} v kinderen sullen wtgheleydt worden tot die Chaldeen, en{de} ghi en sult haren handen niet ontulieden, maer ghy sult oock door des conincs van Babilonien hant gheuanghe{n} worden, ende dese stadt sullen si metten vier verbrande{n}.
Hierom heeft Sedecias gheseyt tot Ieremiam. En laet niemant dese woorden weten, en{de} ghi en sult niet steruen,
maer ist dat die princen hooren dat ick tot v ghesproken hebbe, en{de} dat si tot v comen ende v segghen. Gheeft ons te kennen wat ghy metten coninc ghesproke{n} hebt, en willet voor ons niet verberghen, en{de} wij en sullen v niet dooden, en{de} wat die coninc met v ghesproken heeft.
Soo suldi tot henliede{n} segghen. Ic heb mijn ghebeden nederghestort voor den coninc, dat hy my niet wederom en soude doen leyden in Ionathans huys, en{de} dat ick daer steruen soude.
Hierom zijn alle die princen tot Ieremiam ghecomen, en{de} sij hebben hem gheuraecht, ende hy heeft hen gheseydt nae alle die woorden die hem die coninc gheseyt hadde, en{de} sij lieten aff van hem, wa{n}t daer en was niet gehoort,
Maer Ieremias bleef int portael des kerckers, totten dach dat Ierusalem inghenomen was, ende tis ghebuert dat Ierusalem inghenomen worde.
INt neghenste iaer van Sedecias den coninc van Iuda in die thienste maent, is ghecome{n} Nabugodonosor die coninc van Babilonie{n} en{de} alle zijn heyr tot Ierusalem, en{de} si belaghen die,
En{de} int elfste iaer van Sedecias in die vierde maent, opden vijfsten dach der maent, is die stadt open ghedaen.
En{de} alle des conincs van Babilonien princen zijn daer binnen ghegaen, en{de} hebben gheseten in die middelste poorte Neregel, Sereser, Semegarnabu, Sarsachim, Rabsares, Neregel, Sereser, Rebmag en{de} alle die ander princen des conincs van Babilonien.
En{de} doen Sedecias die coninc van Iuda ende alle die strijdtbaere mannen hen ghesien hadden, zijn si gheulode{n}, en{de} sij zijn des nachts wtghegaen wt der stadt, door den wech van des conincs hof, ende door die poorte die tusschen twee mueren was, en{de} sij zijn wtghegaen door den wech der woestijnen.
En{de} het heyr der Chaldee{n} heeftse veruolcht, en{de} si hebben Sedeciam gheuanghen int velt der woestijnen van Iericho, en{de} hebben hem gheuanghe{n} ghebracht tot Nabugodonosor den coninck van Babilonien in Reblatha, welck is int landt van Emath, en{de} hy heeft tot hem ordeelen ghesproken.
En{de} die coninc van Babilonien heeft Sedecias sone{n} gedoot in Reblatha voor sijn ooghe{n}, en{de} alle die edele va{n} Iuda heeft die coninc van Babilonie{n} ghedoot.
Ooc heeft hy Sedecias ooghe{n} wtghesteke{n}, en{de} hy heeft hem met vetere{n} ghebo{n}den, dat hy in Babilonie{n} soude gheleyt worde{n}.
En{de} des conincs huys en{de} het huys va{n} tgemeyn volc hebben die Chaldee{n} mette{n} viere verbra{n}t, en{de} den muer va{n} Ierusale{m} hebbe{n} si omgheworpe{n}.
En{de} die bleuelinghe{n} des volcs die in die stadt ghebleue{n} ware{n}, en{de} die ouergheulodene die tot hem ouerghetrocke{n} ware{n}, ende die ouertallighe vanden ghemeyne{n} volcke die daer ouer ghebleue{n} ware{n}, heeft Nabuzarda{n} die capeteyn der ruyters in Babilonien ouergeuoert.
Ende van tghemeyn arm volc die niet met alle{n} en hadde{n} heeft Nabuzardan die capeteyn des rosuolcs int lant van Iuda ghelate{n}, en{de} hy heeft hen wijngaerde{n} en{de} putte{n} ghegheue{n} op dien dach.
En{de} Nabugodonosor die coninc van Babilonie{n} hadde ghebode{n} van Ieremias Nabuzardan den capeteyn der ruyters, segghende.
Neemt hem, en{de} stelt v ooge{n} op hem en{de} en doet hem gheen quaet, maer soo hy wilt, also doet hem.
Aldus heeft Nabuzarda{n} de capiteyn der ruyters ghesonde{n} en{de} Nabusezbaz, en{de} Rebsares, en{de} Neregel, en{de} Sereser, en{de} Rebmag, en{de} alle die edelste des conincs van Babilonie{n}
hebbe{n} ghesonden en{de} ghenome{n} Ieremia{m} wt dat portael des kerckers, en{de} hebben he{m} gheleuert Godolie de{n} sone Ahicam des soo{n}s Sapha{n}, dat hy in sijn huys gae{n} soude en{de} woonen onder tvolck,
Maer tot Ieremias was des Heere{n} woort ghesciet doe{n} hi geslote{n} was int portael des kerckers segge{n}de.
Gaet hene{n} en{de} segt Abdemelech den Moriae{n} segge{n}de. Dit seyt die Heere der heyrscare{n} Israels God. Siet ick sal mijn woorde{n} brenghe{n} op dese stadt, ten quade en{de} niet ten goede, en{de} sij sulle{n} voor v aensicht sijn op dien dach.
En{de} ic sal v verlossen in die{n} dach, seyt die Heere en{de} ghy en sult niet gheleuert worde{n} in die hande{n} der manne{n} die ghy ontsiet,
maer verlossende sal ic v verlossen, en{de} ghy en sult mette{n} sweerde niet valle{n}, maer v ziele sal v ter salich{eyt} wesen, om dat ghy in my hebt betrouwen ghehadt, seyt die Heere.
DWoort dat ghesciet is tot Ieremia{m} vanden Heere nae dat hy vrij ghelate{n} was va{n} Nabuzarda{n} de{n} capeteyn des heyrs va{n} Rama, als hy hem ghehaelt heeft met ketene{n} ghebonde{n} int midde{n} va{n} alle{n} die ghene die ouer reysde{n} va{n} Ierusale{m} en{de} Iuda, en{de} gheleyt worde{n} in Babilonie{n}.
Hiero{m} die prince des heyrs neme{n}de Ieremia{m} heeft tot hem gheseyt. Die Heere v God heeft dit quaet ghesproke{n} op dese plaetse,
en{de} die Heere heeft dat ooc aengebracht en{de} ghedae{n} ghelijc hy ghesproke{n} heeft, wa{n}t ghy hebt den Heere ghesondicht, en{de} ghy en hebt sijn stemme niet ghehoort, en{de} dit woort is v liede{n} ghesciet.
Daerom siet nv ick heb v heden ontbonde{n} vanden ketene{n} die aen v hande{n} zijn, ist dat v belieft dat ghy met my coemt in Babilonien soo coemt, en{de} ick sal mijn ooghen op v stelle{n}, maer ist dat v mishaecht met my te comen in Babilonien, soo blijft hier, siet alle dla{n}t is voor v ae{n}schijn, wat ghy verkiest, en{de} werwaerts dat v belieft te gaen derwaerts reyst.
Ende en wilt met my niet comen, maer woont bi Godoliam den sone van Ahica{m} den sone Saphan den welcken die coninc van Babilonien ouer die steden van Iuda ghesteldt heeft, daerom woont met hem int midden des volcs oft waer dat v belieft te gaen, daer gaet. En{de} die capeteyn des heyrs heeft hem oock spijse en{de} ghiftkens ghegheuen, en{de} heeft hem laten gaen.
En{de} Ieremias is ghecomen tot Godoliam Ahicams sone in Masphath ende hy heeft met hem ghewoont int midden des volcs, datter ghelaten was int lant.
En{de} doen alle die princen des heyrs die verstroeyt hadden gheweest door die lantscappe{n}, si en{de} hen gheselle{n} gehoort hadden dat die coninck van Babilonien Godoliam Ahicams sone ghesteldt hadde ouer dlant, ende dat hy hem die ma{n}nen, ende vrouwen, en{de} cleyn kindere{n} ende van des lants armen beuolen hadde die in Babilonien niet ouer gheuoert en waren,
soo sijn si ghecomen tot Godoliam in Masphath, ende Ismahel Nathanias sone, ende Iohanan, en{de} Ionathan die sonen van Caree, ende Sareas Thanehumeths sone, ende die kinderen van Ephi, die van Netophati waren, ende Iezonias die sone Maachati, sij ende hen mannen.
En{de} Godolias die sone Ahicam des soons Saphan heeft hen ende haren medeghesellen gheswore{n} seggende. En wilt niet vreesen den Chaldeen te diene{n}, woont int lant, en{de} dient de{n} coninc va{n} Babilonien, en{de} v sal wel sijn.
Siet ic woone in Masphath, dat ick mach antwoorden der Chaldeen ghebode die tot ons ghesonden worde{n}, maer vergadert ghilieden die wijnsnijdinghe, ende den oochst, ende die olie, ende sluyt dat op in v lieder vaten, en{de} blijft in v steden, die ghy houdt,
Maer oock alle die Ioden die daer waren in Moab, en{de} onder die kinderen van Ammon, ende in Idumeen, en{de} in alle die lantscappen ghehoort hebbende dat die coninc van Babilonien bleuelinghen ghelaten hadde int Ioetsche lant, en{de} dat hy ouer hen ghesteldt hadde Godoliam den sone Ahicam des soons Saphan,
soo sijn (seg ic) alle die Ioden weder ghekeert van alle die plaetsen daer sij henen gheuloden waren, en{de} sij sijn ghecome{n} int lant van Iuda tot Godoliam in Masphath, en{de} sij hebben den wijn vergadert, en{de} wtermaten grooten oochst.
Maer Iohanan Caree sone, en{de} alle die princen des heyrs die verstroeyt hadden gheweest in die lantscappen, sijn ghecomen tot Godoliam in Masphath,
ende sij hebben hem gheseyt. Weet dat Baalis die coninck van die kinderen van Ammon heeft ghesonden Ismael Nathanias sone om v ziele te slaen. En{de} Godolias Ahicams sone en heeft hen niet ghelooft.
Maer Iohana{n} Caree sone heeft gheseyt tot Godolia{m} besijde{n} in Masphath spreke{n}de. Ic sal gaen, en{de} verslae{n} Ismael Nathanias sone sonder iemants weten, dat hy v ziele niet en verslae, en{de} dat alle die Ioden verstroeyt werden die tot v verghadert sijn, en{de} soo sullen alle die bleuelinghe{n} van Iuda vergaen.
En{de} Godolias Ahicams sone heeft gheantwoort tot Iohanan Caree sone. En wilt dit woort niet doen, want ghy spreect valschelijc van Ismael.
ENde tis ghesciet in die seuenste mae{n}t, dat Ismael die sone Nathanie des soo{n}s Elisama vant coninclijc saet is ghecomen ende die edelste des conincs, ende thien mannen met hem tot Godoliam Ahicams sone in Masphath, en{de} si hebbe{n} daer te samen brooden gheten in Masphath,
Maer Isamel Nathanias sone is opghestaen, en{de} die thien mannen die met hem waren, en{de} sij hebben Godolia{m} den sone Ahicam Saphans sone gheslaghen mette{n} sweerde, ende sij hebben hem verslaghe{n}, den welcke{n} die coninc van Babilonie{n} ouer dlant ghestelt hadde
En{de} alle die Ioden die met Godolia waren in Masphath, en{de} die Chaldeen die daer gheuonden waren, ende die orloochsche ma{n}nen heeft Ismahel verslage{n}
Maer opden tweeden dach nae dat hy Godoliam dootgheslaghen hadde, alst noch niemant en wiste,
soo zijn daer mannen ghecomen van Sichem, en{de} va{n} Silo, en{de} van Samarien, tachtentich mannen met affghescoren baerden en{de} ghescoorde cleederen, en{de} mismaect van aensicht, ende si hadde{n} ghiften ende wierooc in hen hant dat sij die offeren soude{n} in des Heeren huys.
Hierom is Ismahel Nathanias sone wtghegaen hem te ghemoete van Masphath gaende ende weenende ghinc hi, en{de} als hy hen te ghemoete ghecome{n} was soo heeft hy tot hem gheseyt. Coemt tot Godoliam Ahicams sone.
En{de} doen si ghecome{n} waren tot dat midde{n} vander stadt, so heeftse Ismahel Nathanias sone ghedoodt, omtrent die middel vanden poele, hy en{de} die mannen die met hem ware{n}.
Maer daer sijn thien mannen onder henlieden gheuonden die tot Ismahel geseyt hebben. En wilt ons niet dooden, want wi hebben scatten in eenen acker van tarwe en{de} gherste, en{de} olie, en{de} honich. En{de} hi heeft opghehoude{n}, en{de} hy en heeftse niet gedoodt met haren broeders,
en{de} den poel daer Ismahel alle die doode lichamen der mannen ingheworpen heeft, die hy gheslaghen hadde om Godoliams wille, is den ghenen die Asa die coninck ghemaect heeft om Baasa den coninck van Israel, desen heeft Ismahel Nathanias sone met den gedoodden gheuult.
En{de} Ismahel heeft alle die bleuelinghen des volcs gheuanghe{n} gheleydt die in Masphath waren, des conincs dochters, en{de} alle tvolc dat in Masphath ghebleuen was, die Nabuzardan die capeteyn des heyrs beuole{n} hadde Godolie Ahicams sone, en{de} Ismahel Nathanias sone heeftse gheuanghe{n} ghenome{n}, en{de} hy is wechgegaen dat hy ouertrecken soude tot die kinderen van Ammon.
En{de} Iohanan Caree sone heuet ghehoort, en{de} alle die princen der orloochscher mannen die met hem waren, alle tquaet dat Ismahel Nathanias sone ghedaen hadde.
En{de} mede ghenome{n} hebbende alle die mannen, sijn sij ghereyst, dat sij strijden souden teghen Ismahel Nathanias sone, en{de} sij hebbe{n} hem gheuonden by veel watere{n}, die in Gabaon sijn.
En{de} als alle tvolc dat met Ismahel was Iohanan Caree sone ghesien hadde{n}, en{de} alle die princen der orloochscher ma{n}nen die met hem ware{n}, so sijn si verblijt gheweest.
En{de} alle tvolc dat Ismahel in Masphath gheuanghen hadde is wederghekeert, en{de} wedergekeert sijnde ist wechgheghaen tot Iohanan Caree sone,
Maer Ismahel Nathanias sone is gheuloden met acht manne{n} van Iohanans aensicht, en{de} is wechghegaen tot die kinderen van Ammon.
Aldus heeft Iohana{n} Caree sone, en{de} alle die prince{n} der orloochscher mannen die met hem waren ghenomen alle die bleuelinghen des ghemeynen volcs, die sij wedero{m} ghebracht hadde{n} van Ismahel Nathanias sone va{n} Masphath nae dat hy Godoliam Ahicams sone gheslaghen hadde, stercke mans te strijden, en{de} vrouwen en{de} kinderen, ende ghesneden camerlinghen die hy wederom ghebracht hadde van Gabaon.
Ende sij sijn wechghegaen, ende sijn neder gheslaghen vreemdelinghen in Chamaam, welck is by Bethlehem, dat sij voorts reysen souden en{de} gaen in Egipten vander Chaldeen aensicht,
want sij ontsaghen hen, om dat Ismahel Nathanias sone Godoliam Ahicams sone doot gheslaghen hadde, den welcken die coninc van Babilonie{n} ouerste gemaect hadde int lant va{n} Iuda.
ENde alle die princen der strijdtbaerder mannen, en{de} Iohanan Caree sone, ende Iezonias Ozaias sone, en{de} het ander gemeyn volc va{n}den cleyne{n} totte{n} groote{n} sijn sij ghecome{n}
en{de} hebbe{n} geseyt tot Ieremia{m} de{n} prophete. Laet o{n}s gebedt vallen voor v aensicht, en{de} bidt voor ons de{n} Heere uwe{n} God, voor alle dese bleuelinghe{n}, want wij luttel sijn ouergebleue{n} va{n} seer vele, ghelijc v oogen o{n}s aensie{n}.
En{de} die Heere v God verco{n}dige o{n}s eene{n} wech door de{n} welcke{n} wij reysen moghe{n}, en{de} dwoort dat wij doe{n} moghe{n}.
En{de} Ieremias die prophete heeft tot henliede{n} geseyt. Ic hebt gehoort. Siet ic bidde tot de{n} Heere uwe{n} God nae uwe woorde{n}, alle dwoort dat hi mi antwoorden sal, dat sal ick v lieden te kennen gheue{n} en{de} ick en sal niet voor v lieden verborghen.
Ende sij hebben gheseyt tot Ieremiam. Die Heere si tussche{n} ons een ghetuyghe der waerheyt, en{de} des gheloofs, ist sake dat wij alle dwoort, waer mede dat die Heere v God v seynde{n} sal tot ons, also niet en doe{n}.
T sij oft goet sij, oft quaet, wij sullen der stemme{n} des Heeren ons Gods totten welcken wij v seynden onderdanich wesen, op dat ons wel sij als wij die stemme des Heeren ons Gods ghehoort sullen hebben.
En{de} doender thien daghen ouerleden waren, soo is des Heeren woort ghesciet tot Ieremia{m}.
Ende hy heeft gheroepen Iohanan Caree sone ende alle die princen der orloochscher mannen die met hem waren, en{de} tgheheel volck vanden minsten totten meesten.
En{de} hy heeft tot hen gheseyt. Dit seyt die Heere Israels Godt totten welcken ghy my ghesonde{n} hebt, dat ic v lieder ghebeden nederstorten soude in sijn aensicht
Ist dat ghy rustende blijft in dit lant, soo sal ick v lieden stichten, ende niet verderuen, ic sal v plante{n} en{de} niet wtroeyen, wa{n}t ic ben nv te vreden ghestelt va{n} tquaet dat ick v lieden ghedae{n} hebbe.
En wilt niet vreesen van des conincs van Babilonien aensicht, den welcken ghy veruaert sijnde ontsiet, en wilt hem niet ontsien, seyt die Heere, want ick ben met v lieden om v te behouden, ende te verlossen wt zijn hant,
ende ick sal v lieden bermherticheden gheuen, ende ick sal v lieder ontfermen, ende ick sal v doen woonen in v lant,
Maer ist dat ghy lieden seght. Wij en sullen in dit lant niet woonen, noch wij en sullen des Heeren ons Godts stemme niet hooren,
segghende. Gheensins, maer wi sullen totten lande van Egipte{n} reysen daer en sullen wij gheen orloghen sien, noch tgheclanck van dat trompet hooren, en{de} gheene{n} hongher lijden, ende daer sullen wij woonen.
Daerom hoort nv des Heeren woort ghy bleuelinghen van Iuda. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels God. Ist dat ghy v aensicht steldt om te gaen in Egipten, ende dat ghy daer inghaet om daer te woonen,
soo sal het sweert dat ghy ontsiet v lieden daer beuanghen int lant van Egipten, ende den hongher daer ghy voor sorchuuldich zijt sal v lieden aencleuen in Egipten, ende ghy sult daer steruen,
ende alle die mannen die hen aensicht stellen dat si in Egipte{n} gae{n} souden, om daer te woonen die sullen steruen mette{n} sweerde en{de} ho{n}gher en{de} pestilencie, daer en sal niema{n}t van hen lieden ouer blijuen nocht ontulieden van daensicht des quaets, dat ick op hen aenbrenghe{n} sal
want dit seyt die Heere der heyrscare{n} Israels Godt Ghelijc mijne{n} rasende{n} torn, en{de} mijn verbolghenth{eyt} tsamen ghegoten is op die inwoo{n}ders van Ierusale{m} alsoo sal mijn verbolghentheyt tsame{n} ghegote{n} worde{n} op v lieden als ghy sult in Egipte{n} ghegae{n} sijn, en{de} ghi sult wesen tot eenen eedt, en{de} tot verwo{n}deringhe en{de} tot vermalendijdinghe, en{de} tot verwijdt, en{de} ghi en sult voorts ae{n} dese plaetse gee{n}sins meer sien.
Dwoort des Heere{n} op v liede{n} ghy bleuelinghe{n} va{n} Iuda. En wilt in Egipte{n} niet gaen. Ghy sullet wetende wete{n}, dat ick v liede{n} heden betuycht hebbe
dat ghy v ziele{n} bedroghe{n} hebt, want ghy hebt my ghesonde{n} totten Heere onsen Godt segghende. Bidt voor ons totte{n} Heere onsen Godt, en{de} nae alle dat die Heere onse God v sal segghe{n} alsoo verco{n}dicht ons, en{de} wij sulle{n}t doen.
En{de} ick hebt v hede{n} verco{n}dicht, en{de} ghy en hebt die stemme des Heere{n} ws Gods niet gehoort, ouer alle die dinghe{n} waero{m} dat hi my aen v lieden ghesonden heeft.
Daero{m} suldy nv wetende weten, dat ghy mette{n} sweerde, honghere, en{de} pestilencie sterue{n} sult in die plaetse daer henen ghy hebt wille{n} gae{n}, dat ghi daer woonen soudt.
ENde tis ghesciet doen Ieremias voldae{n} hadde sprekende tot dat volck alle die woorden des Heeren haerlieder God, om die welcke hem die Heere haerlieder Godt tot hen ghesonden hadde, alle dese woorden,
soo heeft gheseyt Azarias Iosias sone, en{de} Iohana{n} Caree sone, en{de} alle die hoouerdighe manne{n} segghe{n}de tot Ieremia{m}. Ghi spreect een logene, die Heere onse God en heeft v niet ghesonden segghe{n}de. En gaet niet in Egipten om daer te woonen,
Maer Baruch Nerias sone verwect v teghen ons, om dat hy ons leuere{n} soude inder Chaldeen hant dat hy ons doode{n} soude, en{de} doen oueruoeren in Babilonien.
Ende Iohanan Caree sone, en{de} alle die princen der orloochscher mannen en{de} alle tvolc en hebben des Heeren stemme niet ghehoort dat sij blijuen souden int landt van Iuda,
Maer Iohanan Caree sone en{de} alle die prince{n} der orloochs manne{n} nemende alle die van die bleuelinghe{n} va{n} Iuda waren, die weder ghekeert ware{n} van alle die Heydene{n}, tot die welcke sij te voren verstroeyt hadden gheweest, dat sij int lant va{n} Iuda woonen soude{n},
die ma{n}nen en{de} vrouwen en{de} cleyn kindere{n}, en{de} des conincs dochters, en{de} alle die zielen die Nabuzardan die capeteyn des heyrs ghelaten hadde met Godolia den sone Ahicams des soons Saphan, en{de} Ieremiam de{n} propheet en{de} Baruch Nerias sone.
En{de} sij zijn in dlant van Egipten ghegaen, want sij en hebbe{n} des Heeren stemme niet onderdanich gheweest, en{de} sij sijn ghecomen tot Taphnis toe,
en{de} dwoort des Heere{n} is gesciet tot Ieremia{m} in Taphnis segge{n}de.
Neemt groote steene{n} in v hant, en{de} ghy sultse berghe{n} inden crocht die daer is onder den muer van ghebacken steenen ghemaect in die poorte van Pharaos huys in Taphnis, daert die Ioetsche mannen sien.
En{de} ghy sult tot henliede{n} segghen. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Siet ick sal seynden, en{de} tot my nemen Nabugodonosor den coninc van Balilonie{n} mijne{n} knecht ende ick sal sijnen throon stellen op dese steenen die ick gheborghen hebbe, en{de} hi sal sijnen rijckstoel daer op setten.
Ende hy sal comende dlant van Egipten slaen, die ter doot ghescict zijn, ter doot, en{de} die ter geuanghenissen ghescict sijn, ter gheuanghenissen, ende die ten sweerde ghescict sijn, ten sweerde.
Ende hy sal tvier ontsteken in die tempelen der affgoden van Egipten, en{de} hy salse verbrande{n}, en{de} hy salse gheuanghen leyden, en{de} dlant van Egipten sal ouerdect worden, ghelijck een herder ouerdect wort met sijne{n} mantel, ende hy sal daer wt ghaen met vrede.
Ende hy sal der afgoden beelde{n} breken vander sonne{n} huys die in dlant van Egipten sijn, ende die tempels der affgoden van Egipten sal hy metten viere verbranden.
DWoort datter ghedaen is tot Ieremia{m}, tot alle die Iode{n} die int lant van Egipte{n} woo{n}den, woonende in Magdalo, en{de} in Taphnis, ende in Memphis, ende int lant van Phatures segghende.
Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Ghy hebt alle dit quaet ghesien, dat ic op Ierusalem ghebrocht hebbe, ende op alle die steden van Iuda, ende siet sij sijn heden verwoest, en{de} in hen en is gheen bewoonder,
om die quaetheyt die si ghedaen hebben, dat sij my tot gramscappen verwecke{n} souden, en{de} souden gaen en{de} sacrificie doen en{de} dienen den vreemden goden, die welcke noch ghi noch v lieder vaderen niet en kenden.
Ende ick heb tot v liede{n} gesonde{n} alle mijn knechte{n} die prophete{n} des snachts opstaende en{de} sendende, ende segghende. En wilt het woort van aldusdanighe affgrijselijcheyt niet doen, die ick gehaet hebbe.
Ende sij en hebben niet ghehoort, ende si en hebben hen oore niet gheneycht dat sij hen bekeeren souden van hen quaetheden, en{de} dat sij den vreemden goden niet en souden sacrificie doe{n}.
Ende mijn verbolghe{n}theyt en{de} mijnen rasenden torn is tsamen ghestort, ende is ontsteken in die steden va{n} Iuda, ende in die straten van Ierusalem, ende si sijn tot een woestijne verkeert, ende een verderffenisse, ghelijck desen dach is.
Ende nv dit seydt die Heere der heyrscharen Israels Godt. Waerom doet ghy dat groot quaet teghen v zielen, dat van v lieden vergaen soude man ende vrouwe, die cleyn kindere{n}, ende die suyghelinghen, wt dat midden van Iuda, ende dat v lieden gheen ouerblijfsel achterghelaten en werde.
Creytende my door die wercken van v lieder handen, sacrificie doende den vreemden goden, int lant van Egipten, daer ghy in ghegaen sijt om daer te woonen, ende daer heel vernielt te worde{n}, en{de} dat ghy wesen soudt tot een vermale{n}dijdinghe, ende tot een bescimpinghe alle den Heydene{n} der eerde{n}?
Hebdy vergheten uwer vaderen quaetheden, en{de} der coninghen van Iuda, en{de} tquaet van zijn huysvrouwe{n} ende v quaden, ende uwer huysvrouwen quaet die si ghedaen hebben in dlant van Iuda, ende in die contreyen van Iherusalem?
Sij en sijn niet ghesuyuert gheweest tot op desen dach toe, ende sij en hebben niet gheureest, ende sij en hebben in des Heere{n} wet niet ghewandelt ende in mijn gheboden die ick ghegheuen hebbe voor v lieden ende voor v lieder vaderen.
Daerom dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Siet ick sal mijn aensicht teghen v lieden stellen int quaet, ende ick sal gheheel Iuda verderuen,
ende ick sal die bleuelinghen van Iuda nemen, die hen aensichten ghestelt hebben dat sij int lant va{n} Egipten gaen souden, ende daer woone{n}, ende sij sullen alle vernielt worden int lant van Egipten, sij sullen vallen doort sweert, ende door den hongher, ende sij sullen verdaen worden vanden minsten totten meesten, doort sweert ende door den hongher sullen sij steruen, ende sij sullen wesen tot eenen eedt, ende tot een myrakele, ende tot een vermalendijdinghe, en{de} tot ee{n} versmaetheyt.
En{de} ic sal des lants va{n} Egipten bewoonders besoecke{n}, ghelijc ic versocht hebbe op Ierusale{m} metten sweerde, hongher, en{de} pestile{n}cie.
En{de} daer en sal niema{n}t wesen diet ontuliede, en{de} ouer-blijue vander Ioden bleuelinghen die gaen om vreemdelinghen te sijne int lant van Egipten, en{de} weder te keere{n} int lant van Iuda, tot dat welc sij hen ziele{n} opheffen, dat si wederkeere{n} soude{n} en{de} aldaer woone{n}. Si en sulle{n} niet wedercome{n} da{n} die ghene die vliede{n}.
En{de} alle die ma{n}nen hebben Ieremie ghea{n}twoort wetende dat hen huysvrouwe{n} de{n} vreemde{n} gode{n} diende{n}, ende alle die vrouwe{n} der welcker een groote menichte daer stont, en{de} alle tvolc der gheender die daer woonden int lant va{n} Egipte{n} in Phatures segghende.
Het woort dat ghy tot ons ghesproken hebt in des Heeren nae{m} en sulle{n} wij van v niet hooren,
maer wij sullen doe{n}de doe{n} alle dwoort dat wt onsen mont come{n} sal, op dat wi sacrificie moge{n} doe{n} der coninginne{n} des hemels, en{de} dat wij haer moghe{n} dranc offera{n}de offere{n}, gelijc wij en{de} onse vadere{n}, onse coninge{n}, en{de} onse princen ghedae{n} hebbe{n} in die stede{n} va{n} Iuda, en{de} in die straten van Ierusale{m}, en{de} wij sijn versaedt gheweest met broode{n} en{de} ons was wel, en{de} wij en hebbe{n} ghee{n} quaet ghesien.
Maer van dien tijde dat wij hebben opghehoude{n} der coninghinne{n} des hemels sacrificie te doe{n}, en{de} haer dra{n}cofferande{n} te offere{n}, soo lijde{n} wij ghebrec van alles, en{de} wij zijn vernielt gheweest mette{n} sweerde, en{de} met den hongher.
Maer ist dat wij der coninghinne{n} des hemels sacrificie doe{n}, en{de} haer drancofferanden offeren, hebben wij haer sonder onse mans vladen ghemaect, om haer te diene{n}, en{de} drancofferande{n} te offere{n}?
En{de} Ieremias heeft geseyt tot alle tvolc teghen die ma{n}nen, en{de} teghe{n} die vrouwen, en{de} teghe{n} alle dat gemeyn volc, die hem dit woort gea{n}twoort hadde{n}, seggende.
En ist niet die offera{n}de die ghi gheoffert hebt in die steden van Iuda, en{de} die straten van Ierusalem, ghy en{de} v vaderen, v coninghe{n}, en{de} v princen, en{de} tvolc des lants, is die Heere deser ghedachtich gheworden, en{de} ist op sijn herte gheclo{m}men?
En{de} die Heere en mochts voorts niet meer draghe{n}, o{m} die boosheyt uwer beneerstinge{n}, en{de} o{m} die affgrijselijcheden die ghy ghedaen hebt, en{de} v lant is gheworde{n} tot een verwoestinghe, en{de} tot een verwo{n}deringhe, ende tot een vermalendijdinghe om datter gheen inwoo{n}der en is, ghelijc desen dach is.
Om dat ghy den affgoden sacrificie ghedaen hebt, en{de} den Heere ghesondicht hebt, en{de} des Heeren stemme niet ghehoort en hebt, en{de} dat ghy in zijn wet, en{de} in sijn ghebode{n} en{de} in sijn ghetuyghenissen niet ghewandelt en hebt, daerom sijn v dese quade dinghen ghesciet, ghelijc desen dach is.
En{de} Ieremias heeft gheseyt tot alle den volcke, en{de} tot alle die vrouwen. Hoort des Heere{n} woort gheheel Iuda die int la{n}t va{n} Egipte{n} sijt.
Dit spreect die Heere der heyrscaren Israels Godt segghende. Ghy en{de} v huysvrouwe{n} hebbet met uwe{n} monde ghesproke{n} en{de} met uwe{n} hande{n} volbracht seggende. Laet ons onse belofte{n} doe{n} die wij beloeft hebbe{n}, dat wy sacrificie doe{n} soude{n} der coninghinne{n} des hemels, ende laet ons haer dra{n}cofferande{n} offere{n} ghy hebt uwe beloften volbracht, en{de} ghy hebt die mette{n} wercke{n} voldaen.
Daero{m} hoort des Heeren woort gheheel Iuda die int lant va{n} Egipte{n} woont. Siet ick hebbe gesworen by mijne{n} groote{n} naem, seyt die Heere dat mijne{n} naem voorts niet meer en sal ghenoe{m}t worde{n} wt de{n} mont va{n} ee{n} ieghelijc Ioetsch ma{n} segge{n}de. Die Heere Godt leeft in alle dlant va{n} Egipte{n}.
Siet ick sal op hen wacker wesen ten quade en{de} niet ten goede, ende alle die mannen van Iuda die int lant van Egipten sijn, sullen vernielt worde{n} metten sweerde en{de} mette{n} hongher, tot dat sij heel te niet worde{n}.
En{de} soo wie tsweert vlieden, die sullen wederom keere{n} van dlant van Egipten int lant va{n} Iuda een luttel ma{n}nen, en{de} alle die bleuelinghen van Iuda van die ghene die int lant va{n} Egipte{n} gaen, om daer te woone{n}, sulle{n} wete{n} wiens woort dat volbracht sal worde{n}, het mijne oft het hare.
En{de} dits v een teeke{n}, seyt die Heere, dat ick besoecke op v lieden in dese plaetse, op dat ghy wete{n} moecht dat mijn woorden warachtelijck sullen volbracht worden teghe{n} v lieden int quade.
Dit seyt die Heere. Siet ic sal Pharao Ephree den coninc van Egipte{n} leuere{n} in sijnder viande{n} hant, en{de} in die hant der ghee{n}der die sijn ziele soecke{n}, ghelijc ic Sedeciam den coninc van Iuda gheleuert hebbe in die hant va{n} Nabugodonosor den coninck van Babilonien sijne{n} viant, ende die sijn ziele soeckende was.
DWoort dat Ieremias die prophete gesproke{n} heeft tot Baruch Nerias sone doe{n} hi dese woorde{n} gescreue{n} hadde in eene{n} boec wt Ieremias mo{n}t, int vierde iaer Ioacim Iosias sone des conincs va{n} Iuda segghe{n}de.
Dit seyt die Heere Israels God tot v Baruch.
Ghy hebt geseyt. Wee my alle{n}dige, wa{n}t die Heere heeft noch pijne tot mijne pijne gedae{n}, ic heb gearbeyt in mijn suchte{n}, en{de} ic en heb ghee{n} ruste geuo{n}den.
Dit seyt die Heere. Ghi sult aldus tot he{n} segge{n}. Siet die ic getimmert hebbe die verderue ic, ende die ic gepla{n}t hebbe, die trecke ick wt, ende alle dit lant.
En{de} soect ghi voor v selve{n} groote dinghe{n}? en wiltse niet soecke{n}, wa{n}t siet ic sal ee{n} quaet ouer alle vleesch brenge{n}, seyt die Heere, en{de} ic sal uwe ziele gheuen ter salicheyt in alle plaetsen tot die welcke ghy reysen sult.
DWoort des Heeren datter gheschiet is tot Ieremiam den propheet tseghen die Heydenen tot Egipten,
teghen Pharaos Nechao des conincs van Egipten heyr, dat by de{n} vloet Euphrates was in Charcamis, den welcken Nabugodonosor die coninck van Babilonien gheslaghen heeft, int vierde iaer va{n} Ioacim Iosias sone den coninck van Iuda.
Bereydt den scilt en{de} den bokelaer, en{de} gaet wt ten strijde.
Spant te samen die peerden, en{de} ghy rijders sidt daer op, staet in die helmen maect schoon die lancien, doet v pansieren aen,
Waerom dat? ick hebse veruaert ghesien en{de} den rugghe keere{n}de, hen stercke verslaghen, si sijn haestelijc gheulode{n} ende sij en hebben niet omme ghesien aen alle sijden is veruaertheyt, seyt die Heere.
Die rassche en vliede niet, noch die stercke en meyne niet dat hy mach behoude{n} worde{n}, aent noorde{n} by den vloet Euphrates sijn si verwonnen en{de} gheuallen.
Wie is dese die als eenen vloet opclimt, en{de} als der riuieren soo swillen sijn baren op?
Egipten climt op als eenen vloet, ende als vloeden soo worden haer baren beroert, ende hy sal segghen. Ick sal opclimmende deerde ouerdecken, ick sal die stadt ende haer bewoo{n}ders verderuen.
Climt op die peerden en{de} verhuecht v in die wagene{n}, en{de} laet die vrome voortcome{n}. Die va{n} dat Moriane{n} lant, en{de} die Lybiane{n}, den schilt houde{n}de en{de} die Lydiane{n} scichte{n} neme{n}de en{de} worpe{n}de.
En{de} dien dach des Heere{n} der heyrscare{n} sal eene{n} dach der wrake{n} sijn, dat hy soude wrake neme{n} va{n} sijne{n} viande{n}. Tsweert sal verslinde{n} en{de} versaet worde{n} en{de} tsal dro{n}cke{n} worde{n} van hare{n} bloede, wa{n}t daer is een slachoffera{n}de des Heere{n} Gods der heyrscare{n} int noortlant bi de{n} vloet Euphrates.
Climt op in Galaad en{de} nee{m}t termentijn ghy maecht ghi dochter va{n} Egipte{n}, te vergeefs ver-menichfuldicht ghy die medecijne{n}, ghy en sult ghee{n} ghesontheyt hebbe{n}.
Die Heydene{n} hebben v scandelijcheyt ghehoort, en{de} v ghehuyl heeft die eerde veruult, wa{n}t die stercke heeft ghestoote{n} teghen de{n} stercken, en{de} sij zijn beyde tsamen gheuallen.
Dwoort dat die Heere ghesproken heeft tot Ieremiam den propheet, van dien dat Nabugodonosor die coninc van Babilonien comen soude, en{de} slaen dlant van Egipten.
Vercondighet Egipten, ende doetet hooren in Magdalo, laet dat gheluyt comen in Memphis, en{de} in Taphnis, segt. Staet en{de} bereyt v wa{n}t het sweert sal verslinden tghene dat rontsom v is.
Waerom is v stercke verrot gheworden? hy en heeft niet ghestae{n} want die Heere heeft hem omghestooten.
Hy heeft die valle{n}de vermenichfuldicht, en{de} die man is gheuallen tot sijnen naesten, en{de} sij sullen segghen. Staet op en{de} laet ons wederkeeren tot ons volck, en{de} totten lande van onser gheboorten, van daensicht des sweerts vander duyuen.
Noemt Pharaos des conincs van Egipten naem gherucht, den tijt heuet aenbracht.
Ic leue (seyt die coninc) die Heere der heyrscaren is sijnen naem, want ghelijc Thabor onder die berghe{n} en{de} ghelijc Carmelus in die zee, soo sal hi come{n}.
Ghi inwoonersse dochter van Egipte{n} maect voor v ghereetscappen der veruoeringhen, want Nemphis sal ee{n} woestijne wesen, en{de} verlate{n} worde{n}, en{de} o{n}bewoo{n}t.
Egiptus is een welgedaen en{de} schoo{n} veers calf, haer sal een drijuer comen wten noorde{n}.
En{de} haer huerlinghe{n} die int midden va{n} haer verkeerde{n}, zijn ghekeert als ghemeste caluere{n}, en{de} si zijn tsamen gheulode{n}, en{de} en hebben niet connen ghestaen, want den dach van haren dootslach is comen op hen, den tijt va{n} haer besoeckinge.
Haer stemme sal als des copers gheluyt gheuen, want sij sullen met een heyr haestelijc come{n} en{de} met bijlen sullen sij hen comen, als hout afhouwe{n}de.
Sij hebben sijn bosscagie affghehouwen, seyt die Heere, die niet en mach ghetelt worden, sij sijn vermenichfuldicht bouen die sprinchanen, en{de} hen en is gheen ghetal.
Die dochter van Egipte{n} is bescaemt, en{de} gheleuert in des volcs va{n} noorde{n} hant.
Die Heere der heyrscaren Israels Godt heeft gheseyt. Siet ick sal versoeck doen ouer dat gherucht van Alexandrien, en{de} ouer Pharao, en{de} ouer Egipten, ende ouer haer goden, en{de} ouer haer coninghen, en{de} ouer Pharao en{de} ouer die ghene die in hem betrouwen,
en{de} ick salse gheuen in die handt der gheender die hen ziele soecke{n}, ende in Nabugodonosor des conincs van Babilonien hant, ende in sijnder knechten hant, en{de} nae dese salse bewoont worden als in die voorleden daghen, seyt die Heere.
Ende ghi en vreest niet o mijn knecht Iacob, en{de} en weest niet veruaert Israel, wa{n}t ick sal v verlossen va{n} verre, en{de} v saet van dlant uwer gheuanghenissen, en{de} Iacob sal wederom keeren, ende rusten ende voorspoedich wesen, ende daer en sal niemant wesen die hem veruaeren sal.
Ende ghy en wilt niet vreesen mijn knecht Iacob, seyt die Heere want ick ben met v, want ick sal alle die Heydenen vernielen, tot die welcke ick v wtghedreuen hebbe, maer v en sal ick niet vernielen, maer ick sal v castijden int ordeel, ende ick en sal v niet als den onnooselen sparen.
DEs Heeren woort dat ghesciet is tot Ieremiam den propheet teghen die Palesthine{n} eer dat Pharao Gazam v{er}sloech.
Dit seyt die Heere. Siet daer comen wateren op vande{n} noorden, en{de} sij sullen wesen als een oueruloedende beke, ende sij sullen die eerde ouerdecken, ende haer volheyt die stadt en{de} haer bewoonders,
die menschen sullen roepen, en{de} alle die bewoonders des lants sullen huylen van dat gheruysch der pomperien van sijn wapenen en{de} orloochsche mannen, van sijnder waghenen beroerten, en{de} van die menichte sijnder raderen. Die vaders en hebben hen kindere{n} niet aenghesien, met lamme handen,
voor die toecoemste des daechs inden welcken alle die Philisthijnen sullen verdoruen worden, en{de} Tyrus en{de} Sydon met allen hare{n} andere{n} helpe{n} sullen verdoruen worde{n}, want die Heere heeft die Palesthijne{n} verwoest, die bleuelinghen des eylants van Capadocien.
Daer is een caluheyt ghecomen ouer Gazam, Ascalon heeft stille ghesweghen, en{de} die bleuelinghe{n} van hen valleye. Hoe langhe suldi in stucken ghehouwen worde{n}?
O ghy sweert des Heeren, hoe langhe en suldi niet rusten? ghaet in v sceyde, wert vercoelt ende swijcht.
Hoe salt rusten, als die Heere hem gheboden heeft teghen Ascalon, ende teghen haer contreyen by die zee, ende hem aldaer beuel ghegeuen heeft?
TOt Moab. Dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Wee ouer Nabo, want sij is verdoruen en{de} bescaemt, Cariathaim is inghenomen, die stercke is beschaemt, en{de} sij heeft ghebeeft,
Moab en heeft voortae{n} gheen verhueghe{n} meer teghe{n} Hesebo{n}, si hebbe{n} quaet ghedacht. Coe{m}t en{de} laet ons die vernielen wten volcke, daerom suldy swijghende heel stil wesen, en{de} tsweert sal v volghen.
Een stemme des gheroeps van Oronaim verwoestheyt en{de} groote vernielieghe
Moab is in stucke{n} ghebroken, bootscapt sijne{n} cleyne{n} kindere{n} dat gheroep,
want door den opganc van Luith sal hi screyende opgae{n} in gheweene, wa{n}t inde{n} nederganc van Oronaim hebben die vianden tghehuyl der vernielinghen ghehoort.
Vliedt, behoudt v zielen, ende ghy sult wesen als die heyde in die woestijne,
om dat ghi betrouwe{n} hebt ghehadt in v stercten, en{de} in v scatte{n}, en{de} ghy sult oock in ghenomen worden, en{de} Chamos sal in die oueruoeringhe gaen, zijn priesters, en{de} princen al te samen.
En{de} die roouer sal tot alle stede{n} comen, en{de} ghee{n} stadt en sal behouden worden, en{de} die valleyen sullen vergaen, en{de} die platte velt landen sullen verstroeyet worde{n}, want die Heere heuet gheseyt.
Gheeft Moab die bloeme, want hy sal al bloeyende wtgaen, en{de} sijn steden sullen verwoest sijn, en{de} o{n}bewoonlijc.
Vermalendijt is hy die des Heeren werck bedrieghelijc doet, en{de} vermalendijt is hy die sijn sweert verbiet va{n} bloede,
Moab heeft vruchtbaer gheweest va{n} sijn io{n}cheyt, en{de} hy heeft in sijnen gheest gherust, en{de} hy en is niet vergoten van deen vat in dander vat, en{de} hy en is in die veruoeringhe niet wech ghegae{n}, daerom is sijnen smaeck in hem ghebleuen, en{de} sijnen ruec, en is niet verandert.
Daero{m} siet die daghe{n} comen seyt die Heere, en{de} ick sal hen seynden ordineerders en{de} nedersetters der flesschelkens, en{de} si sullen hem nederlegge{n} en{de} sijn vaten wtsceppen en{de} hen flesschelkens sullen si teghen een stooten.
En{de} Moab sal bescaemt worden van Chamos, ghelijc thuys van Israel bescaemt is van Bethel waer in hy betrouwen hadde.
Hoe segdy. Wij sijn sterc, ende vrome ma{n}nen om te strijden?
Moab is verwoest, en{de} sijn stede{n} hebbe{n} si verbra{n}t, en{de} sijn wtgecore{n} iongelinge{n} sijn nedergegae{n} ter doodinghe{n}, seyt die coninc, die Heere der heyrscare{n} is sijne{n} naem.
Die verderffenisse va{n} Moab is nae by om te come{n}, en{de} zijn quaet sal boue{n} mate{n} seer haestelijc toe-loope{n}.
Troost hem alle ghy die alo{m}me omtre{n}t he{m} sijt ende ghy alle die sijnen naem kent, segt. Hoe is die stercke roede ghebroke{n}, den glorioosen stock?
Daelt neder vander glorien, en{de} sidt inde{n} dorst ghy wooninghe der dochter van Dibon, want die verderuer van Moab sal tot v opclimmen, en{de} hy sal v stercke plaetsen in stucken breken.
Staet inden wech, en{de} siet van verre ghi wooninghe van Aroer. Vraecht de{n} vliede{n}de, en{de} den ghenen die ontgae{n} is, segt. Wat isser gheschiet?
Moab is bescaemt, want hy is verwonnen, Huylt, en{de} roept, vercondighet in Arnon dat Moab verwoest is.
En{de} het ordeel is ghecomen tot dat plat veltachtich la{n}t, op Helo{n} en{de} op Iafa, en{de} op Mephaath,
en{de} op Dibon, en{de} op Nabo, en{de} opt huys Deblathaim,
en{de} op Cariathaim, en{de} op Bethgamul, en{de} op Bethmaon,
en{de} op Carioth, en{de} op Bosra, en{de} op alle die steden van Moabs lant, die verre en{de} die by zijn.
Moabs horn is affgheslaghe{n}, ende sijnen arm is in stucken ghebroke{n}, seyt die Heere.
Maect hem dro{n}cken want hy is teghen den Heere opghehauen. En{de} Moab sal zijn hant stooten in zijn wtbrakinghe, en{de} hy sal selue ooc tot eenen spot wesen,
want hy heeft v tot eenen spot gheweest Israel, als oft ghi hem onder die dieuen gheuonden hadt, daerom suldy om v woorden die ghy teghen hem ghesproken hebt gheuanghen gheleydt worden.
Verlaet die steden, ende woont in die steenrootse ghy bewoonders van Moab, en{de} weest als die duyue nestelende inden opperste{n} mont vanden gate.
Wij hebben Moabs hoouerdie ghehoort, hy is seer hoouerdich, zijn hoocheyt ende zijn vermetelijcheyt, en{de} sijn houerdie, en{de} sijns herten hoocheyt.
Ic kenne (seyt die Heere) zijn beroemelijcheyt, en{de} dat sijn macht dies ghelijck niet en is, ende dat hy hem (niet nae dat hy mocht) ghepijnt heeft te doene.
Daerom sal ick op Moab huylen, en{de} tot gheheel Moab sal ick roepen, tot die claghende manne{n} vanden muer van ghebacken steenen ghemaect.
Va{n} Iazers beweeninghe sal ick v weene{n} ghy wijngaert Sabama, v rancken sijn ouer die zee ghegaen, en{de} tot die zee van Iazer sijn sij doorghecomen, op uwen oochst en{de} v wijnsnijdinghe is die roouer gheuallen.
Die blijscap en{de} tverhueghen is wech ghenome{n} van Carmelus, en{de} va{n} dlant van Moab, en{de} den wijn heb ick van die perssen affghenomen, die druyuen treder en sal dat ghewoonlijc verweckende liedeken gheensins singhen.
Vanden gheroep van Hesebon tot Eleale ende Iasa hebben sij hen stemme ghegheue{n}, en{de} van Segor tot Oronaim toe dat drijiarich calf, ende die wateren van Nemrim sullen dalderquaetste wesen.
Ende ic sal van Moab wechneme{n} (seyt die Heere) den ghenen die op die hoochden offert, en{de} sijnen gode{n} sacrificie doet.
Daerom sal mijn herte tot Moab als een fluyte wedergheluyt gheuen, en{de} mijn herte sal tot die mannen des muers van ghebacken steenen een gheluyt van fluyten gheue{n}, om dat hy meer ghedaen heeft dan hy vermocht, daerom zijn sij vergae{n},
wa{n}t elc hooft sal caluheyt hebbe{n}, en{de} elcke{n} baert sal ghescore{n} wesen, in alle hande{n} tsame{n} bindinge, en{de} op elcke{n} rugghe ee{n} haire{n} cleedt,
op alle die daken va{n} Moab en{de} in zijn straten sal alderhande ghewee{n} sijn wa{n}t ic heb Moab gebroke{n} als ee{n} onnut vat, seyt die heere.
Hoe is hi verwo{n}ne{n}, en{de} hoe hebbe{n} si gehuylt? Hoe heeft Moab sijnen necke nedergesoncke{n}, en{de} is bescaemt gheweest? En{de} Moab sal tot ee{n} bespottinghe wesen, ende tot een exempel alle den ghenen die rontsom hem sijn.
Dit seyt die Heere. Siet hy sal als eenen aernt vlieghen, ende hy sal sijn vloghelen wtrecken tot Moab,
Carioth is inghenome{n}, ende die stercke vaste plaetsen sijn ghewonnen, en{de} therte der stercker mannen van Moab sal op dien dach wesen alst herte van een vrouwe die in bare{n}s noode is.
Ende Moab sal ophouden een volc te sijne, om dat hy teghen den Heere gheglorieert heeft.
Anxt en{de} grachte ende strick zijn op v o ghi bewoonder van Moab seyt die Heere.
Soo wie dat vliet van daensicht des anxts, die sal in die gracht vallen, en{de} wie wter grachten opclimt die sal met den strick gheuanghen worden, want ic sal ouer Moab brenghe{n} diaer van hen versoeckinghe, seyt die Heere.
In die scaduwe van Hesebon hebben sij ghestae{n} die vanden strick vlode{n} want daer is een vier ghegaen wt Hesebon, ende ee{n} vlamme wt dat midden van Sehon en{de} dat heeft verslint een deel van Moab, en{de} den tsop van die kinderen des gheruchts.
Wee v ghy Moab, ghy zijt vergaen o ghi volck van Chamos, want v sonen ende v dochteren sijn beuanghen in die gheua{n}ghenisse.
Ende ick sal wederom keeren die gheuanghenisse van Moab, in die wterste daghen, seydt die Heere. Tot hier toe sijnt Moabs ordeelen.
TOt Ammons kinderen dit seyt die Heere. En heeft Israel gheen kinderen? oft en sal hy gheenen erffghenaem hebben? Waero{m} heeft Melchom dan Gad besete{n}, en{de} waerom heeft sijn volck in die steden van henlieden ghewoont?
Daerom siet die daghen comen, seyt die Heere, ende ick salt doen hooren ouer Rabbath der kinderen van Ammon het gheruysch des strijdts, ende tsal int gherucht verstroeyt sijn, ende haer dochteren sullen metten vier verbrant worden, en{de} Israel sal sijn besitters besitten, seyt die Heere,
Huylt Hesebon, want Hay is verwoest, Roept ghy dochtere{n} van Rabath omgort v met haren cleederen, en{de} gaet al om neuen die tuynen, want Melchom sal ter oueruoeringhen gheleyt worden, sijn priesters en{de} sijn princen te same{n}
Wat glorieerdi in die valleye{n}? V valleye is verulote{n} ghi teeder dochter, die in v scatte{n} betrouwe{n} haddet en{de} seydet. Wie sal tot my comen?
Siet ick sal op v veruaertheyt brenghen, seyt die Heere die God der heyrscaren. Van alle den ghenen die rontsom v sijn, ende ghy sult verstroeyt worden een ieghelijc, ende daer en sal niemant sijn die de vliedende verghadert van uwen aensichte.
Ende nae desen sal ick die gheuanghene der kinderen van Ammon doen wedercomen, seyt die Heere tot Idumeen.
Dit seyt die Heere der heyrscharen. En isser voorts gheen wijsheyt meer in Theman? Den raet is vergaen van die kinderen, hen wijsheyt is onnut gheworden.
Vliedt, ende keert die rugghen, daelt neder in die diepe holen der eerden ghy bewoonders van Dedan, want ick heb Esaus verderffenisse op hem ghebracht, den tijt van sijnder besoeckinghen,
Waert dat die wijnsnijders op v ghecomen waren, sij en souden daer niet een crappeken ghelaten hebben, hadden die dieuen des nachts ghecomen, si souden gherooft hebbe{n} dat hen ghenoech hadde gheweest.
Maer ick heb Esau ontdect, ick heb zijn verholentheden gheopenbaert en{de} hy en sal niet moghen verholen blijuen, sijn saet is verwoest, en{de} zijn broeders, en{de} zijn ghebueren, ende ten sal niet wesen.
Verlaet v weesen, ick salse doe{n} leuen, en{de} v weduwen sullen in my hopen,
Want dit seyt die Heere. Siet die niet verordeelt en ware{n} dat sij den kelck drincken souden, sullen dien drinckende drincken, ende suldi ghy als onnoosele achterghelaten worden? ghy en sult niet onnosel wesen, maer ghy sult dien drinckende drincken.
Want by my seluen heb ic gheswore{n}, seyt die Heere, dat Bosra tot een wildernisse, en{de} tot een verwijt en{de} tot een woestijne, en{de} tot een vermalendijdinghe sal wesen, en{de} alle haer stede{n} sulle{n} wesen tot eewighe woestijnen.
Ick heb een ghehoor ghehoort vande{n} Heere, en{de} daer is een legaet aen die Heydene{n} ghesonde{n}. Vergadert v en{de} coemt teghen haer, en{de} laet ons te samen opstaen ten strijde.
Want siet ick heb v seer cleyn ghestelt onder die Heydenen versmadelijck onder die menschen.
V vermetelijckheyt heeft v bedroghen, en{de} ws herten hoouerdicheyt, die daer woont in die holen der steenrootsen, ende ghy arbeydt om te aengrijpe{n} die hoocheyt des hueuels, als ghy als eenen arent uwen nest sult hooghe ghemaect hebben, van daer sal ick v aff trecken, seyt die Heere.
Ende Idumea sal verwoest wesen, alle die daer doer gaen sal, die sal hem verwonderen ende wispelen ouer allen haer plaghen.
Ghelijck Sodoma omgheworpen is ende Gomorrha, ende haer ghebuerinnen, seyt die Heere. Daer en sal gheen man woonen, ende gheens menschen sone en sal die bewoonen.
Siet hy sal als eenen leeuw opclimmen van die houerdicheyt der Iordanen, tot die vrome schoonheyt. Want ick sal onuersienlijck tot haer loopen, en{de} wie sal die wtuercorene wesen die bouen hem stellen sal? Want wie is mijns ghelijck? ende wie sal my verdraghen, ende wie is dese herder die mijnen aensicht sal moghen wederstaen?
Daer om hoort des Heeren raet die hy ghesloten heeft van Edom, ende die ghedachten die hy ghedacht heeft va{n} die bewoonders va{n} Theman. Ist dat hen die cleyne der cudden niet neder en worpe{n}, ten sij dat sij met hen haerlieder wooninghe verstroyen.
Van dat gheluyt van haerlieder val is die eerde beruert gheweest. In die roode zee is tgheroep van haer ste{m}me ghehoort.
Siet als eenen arent sal hy opclimme{n}, ende wech vlieghen en{de} hy sal zijn vloghelen wtrecken op Bosram, ende therte der stercker van Idumeen sal wesen in dien dach, als therte van een barende vrouwe.
Tot Damascus, Emath is bescaemt, ende Arphad, want sij hebben een dalderquaetste ghehoor ghehoort, sij zijn verbaest in die zee, van sorchuuldicheyt en hebben sij niet connen gherusten.
Damascus is ommachtich gheworden, sij is ter vlucht ghekeert, anxt heeft haer beuanghen, benautheyt ende pijnen hebbe{n} haer beuanghen als der barender vrouwen.
Hoe hebben sij die loffelijcke stadt verlaten, die stadt der blijscap?
Daer om sullen haer ionghelinghen vallen in haer straten, ende alle die orloosche mannen sullen stil swijghen in dien dach, seyt die Heere der heyrscaren.
Ende ick sal een vier ontsteken inden muer van Damasco, ende dat sal Benadabs vesten verslinden.
Tot Cedar ende tot die rijcken van Asor die welcke Nabugodonosor die coninck van Babilonien gheslaghen heeft, dit seyt die Heere, Staet op en{de} trect opwaerts tot Cedar, ende verderft die kinderen vanden oosten.
Hen tabernakelen ende hen cudden sullen sij nemen, hen vellen, ende alle hen ghereetscappen, ende hen kemelen sullen sij voer hen seluen wechnemen, ende sij sullen die vreese roepe{n} ouer hen rontsomme.
Vliedt, gaet crachtelijck wech, sidt in die diepten der eerden die in Asor woont, seyt die Heere. Want Nabugodonosor die coninck van Babilonien heeft teghen v lieden eenen raet ghehouden, ende hy heeft teghe{n} v lieden ghedachten ghedacht.
Staet te samen op, ende trect opwaerts tot dat gherust volck ende dat betrouwelijck woont, seyt die Heere, sij en hebben noch dooren noch grendelen, sij woonen alleene.
Ende hen kemelen sullen wesen ten rooue, ende die menichte va{n} die behelpige beesten tot eenen buete, ende ick salse verstroyen in alle die winden die heel ghescoren zijn va{n} haire, ende in allen hen pale{n} rontsomme sal ic die verderffenisse op hen brenghen, seyt die Heere,
Ende Asor sal wesen tot een wooninghe der draken, verwoest tot inder eewicheyt, daer en sal gheen man blijuen, ende gheen sone des mensche{n} en salse bewoone{n}.
Dwoert des Heeren dat ghesciet is tot Ieremiam den Propheet teghen Elam, int beghinsel va{n} Sedecias des coninc va{n} Iuda conincrijck segghende,
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Siet ick sal Elams boghe breke{n}, ende hen stercheyt nemen,
ende ick sal ouer Elam brenghen die vier winden van die vier hoecken des hemels, ende ick salse verstroyen in alle dese winden, ende daer en sal gheen volck zijn tot die welcke die vluchtighe van Elam niet comen sullen.
En{de} ic sal Elam doen vreesen voer haer viande{n} in daenschijn der gheender die hen ziele soecken, ende ick sal tquaet op hen brenghen, die gramscap van mijnen rasenden torn, seyt die Heere, ende ick sal tsweert achter hen senden, tot dat icse verniele.
Ende ick sal mijnen stoel stellen in Elam, ende ick sal daer wt verderuen die coninghen ende princen, seyt die Heere.
Maer in die laetste daghen sal ick Elams gheuanghene doen weder keeren, seyt die Heere.
DWoert dat die Heere ghesproke{n} heeft van Babilonien en{de} va{n}der Chaldeen la{n}t, in Ieremias des Propheets hant.
Vercondighet onder die Heydenen, ende maect datment hoore heft op een teeke{n}, preect, en{de} en willet niet verberghe{n}, segt, Babilon is ghewonne{n}, Bel is bescaemt, Merodach is verwonnen, zijn ghesneden affgodsbeelden zijn bescaemt, hen affgoden zijn verwonnen.
Wa{n}t teghe{n} haer is een volck opgeclomme{n} va{n}t noorden, die haer lant sal tot een woestijne maken, ende daer en sal niemant zijn die daer in woont, van den mensche tot die beesten toe, ende sij zijn beroert gheweest, ende sijn wech ghegae{n}.
In die daghe{n}, en{de} in dien tijt, seyt die Heere, sullen die kinderen va{n} Israel come{n}, sij en{de} die kindere{n} va{n} Iuda te samen wandelende ende weenende sullen sij hen haesten, ende sij sullen den Heere haren Godt soecken.
In Sion sullen sij den wech vraghen, hen aensichten sijn herwaerts, sij sullen comen, en{de} totten Heere versaemt worde{n} met een eewich verbont, dwelck doer gheen verghetelijcheyt en sal wtghedaen worden.
Een verloren cudde is mijn volck gheworden, hen herders hebbense verleydt, ende sij hebbense doen dwalen op die berghen, vanden berch zijn sij opden hueuel voerts ghegaen, sij hebben hen rustplaetse vergheten.
Alle diese gheuonden hebben, die hebbense gheten, ende hen vianden hebben gheseyt, Wy en hebbe{n} niet ghesondicht, om dat sij ghesondicht hebben den Heere, die schoonheyt der rechtuerdicheyt ende haerder vaderen verwachtinghe, den Heere.
Gaet wech wt dat midden van Babilonien, ende gaet wt der Chaldeen landt, ende weest als ionghe boxkens voer tcudde.
Want siet ick verwecke, ende sal brenghen in Babilonien, een vergaderinghe van groote volcken vant noorden lant, ende die sullen bereydt worden teghen haer, ende daer aff sal sij verwonnen worden. Sijnen pijl is als den pijl van eene{n} stercken man die dootslaet hy en sal niet ydel wederkeeren.
Ende Chaldeen lant sal tot eenen roof wesen, alle die haer verderuen die sulle{n} veruult worden, seyt die Heere,
Om dat ghy v verhuecht ende groote dinghen spreect, beroouende mijn erffenisse, om dat ghy wtghestort sijt als een calf opt tcruyt en{de} hebt ghebrult ghelijck eenen stier.
V moeder is wtermaten seer bescaemt, ende sij is den ghestubbe ghelijck gheworden die v lieden ghebaert heeft, siet sij sal duyterste wesen onder die volcken, verwoest, sonder wech, ende drooghe.
Van des Heeren gramscap en sal sij niet bewoont worden, maer sij sal gheheel tot een wildernisse ghebracht worden. Alle die doer Babilonien passeert, die sal hem seer verwonderen ende spotten ouer allen haer plaghen.
Bereyt v teghe{n} Babilonie{n} al rontsomme ghy allegader die den booghe spant, bestrijdtse, en spaert gheen pijlen. Want sij heeft den Heere ghesondicht.
Roept teghen haer, sij heeft allesins die hant ghegheuen, haer fundamenten zijn gheuallen, haer mueren zijn verdoruen. Want het is des Heeren wrake, neemt wrake van haer, ghelijck sij ghedaen heeft, alsoo doet haer.
Verderft den saeyere va{n} Babilonien, en{de} die de sickele houdt in den tijt des oochst, van daensicht des sweerts vander duyuen sal een ieghelijck wederom tot sijn volck ghekeert worden, ende een ieghelijck sal tot zijn lant vlieden.
Israel is een verstroyt cudde, die leuwen hebben hem verdreuen. Ierst heeft hem gheten die coninck van Assyrien, dese alderlaetste Nabugodonosor die coninck van Babilonien heeft hem zijn ghebeente wt ghedaen.
Daer om dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Siet ick sal den coninck van Babilonien besoecken, ende zijn lant ghelijck ick besocht hebbe de{n} coninck va{n} Assur,
en{de} ick sal Israel wederom leyden tot zijn wooninghe, ende Carmelus sal affgheweyt worden, ende Basan, en{de} opden berch va{n} Ephraim ende Galaad sal zijn ziele versaedt worden.
In die daghen, ende in dien tijt, seyt die Heere, sal Israels boosheyt ghesocht werden, ende sij en sal niet zijn, ende die sonde van Iuda, ende men en salse niet vinden, want ick sal hen ghenadich wesen den ghenen die ick daer sal achterghelaten hebben.
Climt opt lant der gheender die heerscappie hebbe{n}, en{de} besoect op haer bewoonders, verstroyt, ende slaet doodt dat achter hen lieden is, seyt die Heere, ende doet nae alle die dinghe{n} die ick v gheboden hebbe.
Daer is een stemme der orloghen int landt, ende een groote vernielinghe.
Hoe is den hamer van gheheel eertrijck ghebroken ende heel vernielt? Hoe is Babilon onder die Heydene{n} in een woestijne verandert?
Ick heb v bestrict, ende ghy sijt gheuanghen Babilon, ende ghy in wistes niet. Ghy sijt gheuonden en{de} ghegrepen, want ghy hebt den Heere ghecreyt.
Die Heere heeft zijne{n} scadt openghedaen, ende die vaten zijnder gramscappen voert ghebracht. Want dit is des Heeren des Godts der heyrscaren werck inder Chaldeen lant.
Coemt tot haer van die wterste palen, doet open, dat sijn moghen wtgaen die haer vertrede{n}, neemt die steene{n} wech vanden wech, en{de} brengtse tot hoopen, ende slaetse doot, noch en laet daer niet ouer blijuen.
Verstroyt alle haer stercke, laetse nederdalen ter doodinghen, wee henliede{n}, want haerlieder dach is ghecomen den tijt van hen besoeckinghe.
Die stemme der vliedender, ende der gheender die ontgaen waren wten lande van Babilonien, dat sij in Sion souden vercondighen die wrake des Heere{n} ons Godts, die wrake zijns tempels.
Vercondicht seer vele in Babilonien alle den ghenen die den boghe spannen. Staet teghen haer al rontsomme, ende en laetter niemant ontvlieden, vergheldt haer nae haer werck, nae alle dat sij ghedaen heeft, doet haer, want sij is teghen de{n} Heere opghericht, teghen den heylighen van Israel.
Daerom sullen haer ionghelinghen vallen in haer straten, ende allen haer orloochsche mannen sullen stil swijghen in die{n} dach, seyt die Heere,
Siet ic spreke tot v ghy houerdighe, seyt die Heere die Godt der heyrscare{n}, wa{n}t uwe{n} dach is ghecome{n}, de{n} tijt va{n} uwer besoekinghen.
En{de} die houerdighe sal valle{n}, en{de} heel neder valle{n} en{de} daer en sal niemant zijn die hem oprechte, ende ick sal een vier ontsteke{n} in haer steden, ende dat salt al verslinden rontsomme haer.
Dit seyt die Heere der heyrscaren, Die kinderen van Israel ende die kinderen van Iuda te samen lijden valsche besculdinghe, alle die hen gheuanghe{n} hebben die houdense, sij en willense niet laten gaen.
Hen sterck verlosser wiens naem is, Heere der heyrscaren, die sal int ordeel hen sake bescermen, dat hy die eerde veruaere ende beroere die bewoonders van Babilonien.
Tsweert coemt tot die Chaldeen, seyt die Heere, ende tot die inwonders van Babilonien, ende tot haer princen, ende wijse.
Tsweert coemt tot haer waersegghers, die dwaes zijn sullen, tsweert tot hen stercke die vreesen sullen.
Tsweert coemt tot hen peerden, ende tot hen waghenen, ende tot alle tghemeyn volck dat int midden van haer is, ende sij sullen zijn ghelijck vrouwen, tsweert tot haer scatten die gherooft sullen worden.
Droocheyt sal op hen wateren wesen, ende sij sullen verdrooghe{n}, wa{n}t het is een lant der ghesnedender beelden, ende sij glorieren in monstre{n}.
Daero{m} sullen die draken woonen met die dwase moorders, ende die struyssen sullen daer in woonen, ende sij en sal voertaen niet meer bewoont worden tot inder eewicheyt, noch sij en sal niet op getimmert worde{n} va{n} geslachte tot gheslachte.
Ghelijc die Heere omgheworpe{n} heeft Sodoma{m} ende Gomorrham, en{de} haer bijligghende stede{n} seyt die Heere, daer en sal gheen ma{n} woone{n}, en{de} gheen sone des menschen salse bewoonen.
Siet daer coemt een volck vanden noorden, en{de} een groot volck, en{de} veel coninghe{n} sulle{n}der opstae{n} {van} die wterste der eerden.
Sy sullen boghen ende scilden grijpen, sij zijn wreedt, ende onghenadich, hen stemme sal als die zee gheluyt gheuen, ende sij sullen op peerden climmen, als een man ten strijde bereydt teghen v dochter Babilon.
Die coninck va{n} Babilonien heeft hen same ghehoort, ende zijn handen sijn slap gheworden, Benautheyt heeft hem beuanghen, pijne als eender barender vrouwen.
Siet het sal als eenen leuw opclimmen van die houerdie der Iordanen, tot die machtighe schoonheyt. Want ick salt haestelijck doen loopen tot haer, ende wie sal die wtuercoren zijn die ick ouer die stellen sal? want wie is mijns ghelijck? ende wie sal my verdraghen? ende wie is dese herder die mijnen aensichte wederstaen sal?
Daerom hoort des Heeren raet, dien hy metter herten begrepen heeft teghe{n} Babilonien, ende zijn ghedachten die hy ghedacht heeft opder Chaldeen lant. Ist dat die cleyne der cudden hen niet aff en trecken, ten sij dat hen wooninghe met henlieden niet verdoruen en worde.
Van tgheluyt der Babilonischer gheuanghenissen is die eerde beroert, ende tgheroep is onder die Heydenen ghehoort.
DIt seyt die Heere, Siet ick verwecke op Babilonien en{de} haer bewoonders diet herte opwaerts ghehauen hebben tseghe{n} my, als eenen pestilenciale{n} wint.
Ende ick sal in Babilonien wanners seynden, ende sij sullense wannen, en{de} sij sullen haer lant verderue{n}, wa{n}t sij sijn op haer ghecome{n} va{n} alle sijde{n} inde{n} dach va{n} haer verdriet.
Hy en spa{n}ne niet, die sijne{n} boghe spant, en{de} die een pansier aen heeft die en climme niet opwaerts, en wilt haer io{n}ghelinge{n} niet spare{n}, slaet doot alle haer orloochs volck.
En{de} die verslaghene sullen vallen in der Chaldeen lant, ende die ghewonde in haer lantscappen.
Want Israel en{de} Iuda en hebben niet verlaten gheweest van haren Godt den Heere der heyrscaren, maer hen lant is veruult gheweest met misdaet vanden heylighen van Israel.
Vliedt wt dat midden va{n} Babilonien ende een ieghelijck die behoude zijn ziele, en wilt niet swijghen va{n} haer boosheyt, want tis den tijt der wraken vanden Heere, Hy sal haer wedergheuen haer vergheldinghe.
Babilon is gheweest eenen guldenen kelck in des Heeren handt, droncken makende gheheel eertrijck, van hare{n} wijn hebben die Heydenen ghedroncken, ende daer om zijn sij beroert gheweest.
Haestelijck es Babilon gheuallen, ende heel ghebroken, Huylt op haer, neemt termentijn tot haer smerte oft sij bij auontueren ghenesen worde.
Wy hebben Babilonien ghemeestert, ende sij en is niet ghenesen, laetse ons verlaten, ende laet ons gaen een ieghelijck in zijn lant, want haer ordeel is totten hemel ghecomen, ende het is verhauen tot die wolcken.
Die Heere heeft onse rechtuerdicheden voertghebracht, coemt ende laet ons in Sion vertellen des Heeren ons Godts werck,
scerpt die pijlen, vult die pijlkokers, die Heere heeft den gheest der coninghen van Meden verwect, ende teghen Babilonien is zijn meyninghe, dat hy die verderuen soude. Want het is des Heere{n} wrake, die wrake zijns tempels.
Heft een teeken op die mueren va{n} Babilonien, vermeerdert die hoede, stelt hoeders int hooghe, bereydt die laghen. Want die Heere heuet ghedacht ende ghedaen alle dat hy ghesproken hadde teghen die inwoonders van Babilonien.
Die daer woont op veel wateren rijck van scatten, v eynde is ghecomen dat v die voeten sullen affghesneden worden.
Die Heere der heyrscaren heeft ghesworen by zijn ziele. Want ick sal v veruullen met menschen als met cruyt wormen, ende den wijntreders sanck sal ouer v ghesongen worden.
Die deerde gemaect heeft in zijn stercheyt, en{de} heeft die eerde bereydt in sijn wijsheyt, ende met zijn voersienicheyt heeft die hemele{n} wtgherect.
Als hy een stemme gheeft soe worden die watere{n} vermenichfuldicht in den hemel, die de wolcken opheft van duyterste der eerden, hy heeft die blixemen tot reghene{n} ghemaect, ende hy heeft den wint ghebracht wt sijn scatten.
Alle mensch is dwaes gheworden van wetenheyt, alle metael ghieter is bescaemt gheworden in dat ghesneden affgods beelt, want zijn maecsel in valsch, ende daer en is gheenen gheest inne
Tsijn ydel wercken ende weerdich om te bespotten inden tijt va{n} haerder besoeckinghe sullen sij vergae{n}.
Iacobs deel en is niet ghelijck dese. Want diet al ghemaect heeft die ist selue, en{de} Israel is den scepter van sijnder erffenisse. Die Heere der heyrscaren is sijnen naem.
Ghy stoot my te tsame{n} die orloochsche instrumenten, ende ick sal die Heydenen in v te samen stooten, ende ick sal in v die rijcken verderuen.
Ende ick sal in v te samen stooten het peert, ende sijnen berijder, ende ick sal in v te samen stooten den waghen ende den beclimmer van dien.
Ende ick sal in v teghen een stooten den man ende die vrouwe, ende ick sal in v tsamen stooten den ouden man ende tkint, ende ick sal in v tsamen stooten den ionghelinck en{de} die maghet.
Ende ick sal in v te samen stooten den herder ende sijn cudde, en{de} ick sal in v te same{n} stooten, den ackerman ende sijn ackerbeesten, ende ick sal in v te samen stooten die vorste{n} ende wethouderen.
Ende ick sal Babilonien ende alle den bewoonders van Chaldeen verghelden alle tquaet dat sij ghedaen hebben in Sion in v ooghen, seyt die Heere,
Siet ic tot v ghy pestilenciael berch, seyt die Heere, die gheheel eertrijck verderft, en{de} ick sal mijn hant op v wtreycken, ende ick sal aff wentelen van die steenroetsen, en{de} ick sal v gheuen tot eenen berch der verberringhen.
Ende sij en sullen van v gheenen steen nemen tot eenen hoeck, ende eenen steen in die fundamenten, maer ghy sult verdorue{n} sijn inder eewicheyt, seyt die Heere.
Heft op het teeken op die eerde. Maect gheclanck metter basvenen onder die Heydenen. Heylicht die Heydenen ouer haer, vercondicht teghen haer den coninghen van Ararat, Menni ende Ascenez Telt teghen haer Taphsar, brengt peerden aen als cruyt wormen, die eenen anghel hebben.
Heylicht teghen haer die Heydenen, die coninghen van Meden hen vorste{n}, ende alle hen raetsheeren, ende alle dlant van zijnder macht,
ende dlant sal beroert worden, en{de} onstelt, want des Heeren ghedachte sal wacker worden teghen Babilonien, dat hy dlant van Babilonien soude verwoest maken ende onwoonbaer.
Die stercke van Babilonien hebben opghehouden vanden strijdt, sij hebbe{n} in vaste plaetsen ghewoont, hen macht is verslint, ende sij sijn gheworden als vrouwen, haer tabernakelen zijn ontsteken, haer grendelen sijn heel ghebroken.
Die looper sal den loopenden te ghemoete comen, ende die bode sal den bootscappende ontmoeten, om den coninck van Babilonien te vercondighen, dat sijn stadt ghewonnen is van duyterste totten wterste,
ende dat die hauenen der wateren inghenomen zijn, ende dat die broecken metten vier ontsteken zijn, ende die orloochsche mannen verbaest zijn.
Wa{n}t dit seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Die dochter van Babilonien is als eenen dorschvloer, den tijt van haer wanninghe, noch een luttelken, ende den tijt van haren oochst sal comen.
Nabugodonosor die coninck van Babilonien heeft my gheten, hy heeft my verslint, hy heeft my ghemaect als een ydel vat, hy heeft my opghesopen als eenen draeck, hy heeft zijne{n} buyck veruult met mijn teericheyt, ende hy heeft my wtgheworpen.
Die boosheyt is teghen my, ende mijn vleesch is ouer Babilonien, seyt die wooninghe van Sion, en{de} mijn bloet is op die bewoonders van Chaldeen, seyt Ierusalem,
Daer om dit seyt die Heere. Siet ick sal v sake ordeelen end v wrake wreken, ende ic sal haer zee woest maken, ende ick sal haer adere verdrooghen.
Ende Babilon sal tot hoope{n} wesen, een wooninghe der draken, een verwonderinghe, ende een bespottinghe, om datter gheen bewoonder en is.
Sy sullen te samen ghelijck leeuwen briesschen, sij sullen hen hair verscudden, als der leeuwen welpe{n}s.
Ick sal hen drancken in die hitte stellen, ende ick salse droncken maken dat sij ontslapen sullen, ende slapen den eewighen slaep, ende dat sij niet opstaen en sullen, seyt die Heere.
Ick salse gheleyden als lammeren ten slachoffer, als rammen metten bocken.
Hoe is Sesach ghewonnen, ende hoe is inghenomen die heerlijcke stadt der gansscher eerden? Hoe is Babilon gheworden tot een verwonderinghe onder die Heydenen?
Die zee is op Babilon gheclommen, met die menichte van haren baren is sij ouerdect.
Haer steden sijn tot een verbaestheyt gheworden, haer lant ombewoonlijck, ende verwoest, een lant daer niema{n}t in en woone, noch gheen sone des menschen doer en gae.
Ende ick sal versoeck doen op Bel in Babilonien, ende ick sal wtworpen tghene dat hy op ghesopen hadde wt zijnen mont, ende die Heydenen en sullen tot hem niet meer vergaderen. Want den muer van Babilonien sal voerwaer oock nedervalle{n}.
Gaet wt dat midde{n} van haer mijn volck, op dat een ieghelijck sijn ziele behoude va{n} die gramscap der verbolghentheyt des Heeren.
Ende op dat by auontueren v lieder herte niet en vermorwe, ende dat ghy ontsien soudt het ghehoor dat int landt sal ghehoort worden, ende in deen iaer sal dat ghehoor comen, ende nae dit iaer een ghehoor ende een boosheyt int lant, ende een heerscapper bouen den heerscapper.
Daer om siet die daghen comen, ende ick salt versoecken op die ghesneden affgoden van Babilonien, en{de} alle haer lant sal bescaemt worden, ende alle haer verslaghene sullen vallen int midden van haer.
Ende ouer Babilonien sulle{n} loue{n} den hemel ende die eerde, ende alle dat in hen is. Want van den noorden sullen haer die roouers come{n}, seyt die Heere.
Ende ghelijck Babilon ghedaen heeft dat die verslaghene in Israel vallen souden, alsoe sullen die verslaghenen van Babilonien vallen op alle die eerde.
Diet sweert ghevlode{n} hebt, coemt en wilt niet staen, weest va{n} verre des Heeren ghedachtich, ende laet Ierusalem op v herte climmen.
Wy zijn bescaemt, want wy hebben tverwijt ghehoort, die bescaemptheyt heeft onse aensichten bedect, want die vreemde zijn ghecomen op die heylichmakinghe van des Heeren huys.
Daer om siet die daghen comen, seyt die Heere, ende ick sal versoecken op haer ghesneden affgoden, ende in allen haer lant, sal die ghewonde huylen.
Ist dat Babilon inden hemel climt, ende dat sij in die hoochde haer machticheyt vesticht, soo sullen van my haer verderuers comen, seyt die Heere.
Een stemme des gheroeps is van Babilonien, ende een groote vernielinghe van der Chaldeen lant.
Want die Heere heeft Babilonien verwoest, ende hy heeft wt haer een groote stemme verdoruen, ende hen baren sullen gheluyt gheuen als vele wateren, hen stemme heeft gheluyt ghegheuen.
Wa{n}t op haer, dat is op Babilonien, is een roouer ghecomen, ende haer stercke zijn gheuanghen, ende haren boghe is ommachtich gheworden. Wa{n}t die stercke wreker die Heere sal vergheldende verghelden.
Ende ick sal droncke{n} maken haer princen, ende haer wijse, ende haer vorsten, ende haer wethouderen, ende haer stercke mannen, ende sij sullen eenen eewighen slaep slapen, ende sij en sullen niet ontwaken, seyt die coninck, die Heere der heyrscaren is sijnen naem. Dit seyt die Heere der heyscare{n}.
Den alderbreetsten muer va{n} Babilonien sal met een ondergrauinghe ondergrauen worden, ende haer hooghe poorten sullen metten viere verbrant worden, ende der volcken arbeyden ende der Heydenen sullen te niete metten viere wesen, ende heel te niet gaen.
Dwoert dat Ieremias die prophete gheboden heeft Saraie den sone Nerie des soens Maasie, als hy met Sedecia den coninck reysde in Babilonien int vierde iaer van sijnen rijcke. Ende Saraias was die prince der prophetien.
Ende Ieremias heeft ghescreuen alle tquaet dat comen soude op Babilonien in eenen boeck, alle dese woerden die ghescreuen zijn teghen Babilonien.
Ende Ieremias heeft gheseyt tot Saraiam. Als ghi sult in Babilonien comen sijn, ende ghy sult ghesien hebben ende ghelesen alle dese woerden,
soo suldi segghen. Heere ghy hebt ghesproken teghen dese plaetse, dat ghy die verderuen soudt, alsoo datter niet en sij diese bewoone, vanden mensche totten vee toe, ende dat daer zijn soude een eewighe woestijne.
En{de} als ghy desen boeck sult al heel ghelesen hebben, soo suldi aen dien eenen steen binden, ende dien werpen int midden van Euphrates,
ende ghy sult segghen. Alsoo sal Babilon versoncken worden, ende sij en sal niet wederop staen van daensicht des verdriets, dat ick op haer brenghe, ende sij sal va{n} een sceyden. Tot hier toe sijnt Ieremias worden.
EEn sone van eenentwintich iaren was Sedecias doen hy begonste te regneren, ende elf iaren heeft hy gheregneert in Ierusale{m}, ende zijns moeders naem was Amital Ieremias dochter van Lobna.
Ende hy heeft quaet ghedaen in des Heeren ooghen nae alle tghene dat Ioacim ghedaen hadde.
Want des Heeren rasende gramscap was in Ierusalem en{de} in Iuda tot dat hy die verwierp van zijnen aensichte, ende Sedecias is affghesceyden van den coninck van Babilonien.
Ende tis ghesciedt int neghenste iaer van zijnen rijcke in die thienste maent, opden thiensten dach der maent, dat Nabugodonosor die coninck van Babilonien ghecomen is hy ende alle zijn heyr teghen Ierusalem, ende sij hebben die omleydt, ende sij hebben teghen haer bolwercken opghericht al rontsomme.
Ende die stadt heeft al om beleyt gheweest tot des conincs Sedecias elfste iaer.
Maer in die vierde mae{n}t, opden neghensten dach der maent, soe heeft den ho{n}gher die stadt beua{n}ghe{n}, en{de} dat volck des la{n}ts en hadde gheen voetsel.
Ende die stadt is ghebroken gheweest, ende allen haer orloochs mannen zijn ghevloden, en{de} sijn wtghegaen vander stadt des nachts, doer den wech der poorten, die daer is tusschen die twee mueren, ende leydt tot des conincs hoff (biewijle dat die Chaldeen die stadt rontsomme beleyden) ende sij zijn wech ghegaen doer den wech die daer leydt in die woestijne,
ende der Chaldeen heyr heeft den coninck veruolcht, ende sij hebben Sedeciam ghegrepen in die woestijne, die daer is by Iericho, en{de} alle zijn gheselscap is va{n} hem ghevloden.
Ende doen sij den coninck gheuanghen hadde{n}, soo hebben sij hem ghebracht totten coninck van Babilonien, in Reblatha, welck is int dlant van Emath, ende hy heeft tot hem ordeelen ghesproken.
Ende die coninck van Babilonien heeft Sedecias sonen ghedoodt voer zijn ooghen, ende hy heeft oock alle die princen van Iuda ghedoodt in Reblatha.
Ende hy heeft Sedecias ooghen wtghesteken, ende hem met veteren ghebonden, ende die coninck van Babilonien heeft hem ghebracht in Babilonien, ende hy heeft hem gesedt in des kerckers huys totte{n} dach van sijnder doot.
Maer in die vierde mae{n}t, opde{n} thiende{n} dach der mae{n}t, dat is Nabugodonosors des conincs va{n} Babilonien neghenthienste iaer, soo is Nabuzardan die prince der orloghen, die voer den coninck va{n} Babilonien stont, ghecomen in Ierusalem.
Ende hy heeft des Heere{n} huys aenghesteken, ende des conincs huys, en{de} alle die huysen van Ierusalem, ende alle groote huysen heeft hi mette{n} viere verbra{n}t.
En{de} de{n} gheheele{n} muer va{n} Ierusale{m} ro{n}tsomme heeft dat heyr der Chaldeen dat metten capiteyn der orlooghe{n} was, verdoruen.
Maer va{n} die arme des volcs, en{de} va{n} dat ouerghebleuen ghemeyn volck dat in die stadt ghebleue{n} was, en{de} van die vluchtighe die ouerghevlode{n} ware{n} totten coninck van Babilonien, ende tot die andere va{n} die menichte, heeft Nabuzardan die prince der orloghe{n} ouergheuoert.
Maer van die arme des lants heefter Nabuzardan die prince der orloghen ghelaten tot wijngaerders ende arkerlieden.
Ende die metalen columnen die in des Heeren huys waren, ende die Basementen, ende die metalen zee die in des Heeren huys was hebben die Chaldeen ghebroken, ende sij hebben alle dat metael van dien ghedraghen in Babilonien.
Ende die metalen potten ende die vleesch crauwels, en{de} die psalter spelen, ende die scalen, ende die mortierkens, ende alle die metalen gheretscappen die inden dienst gheweest hadden, hebben sij wechghenomen,
ende die water cruycken, ende die vaten tot die ruecofferande, ende die scencbekers, en{de} die becke{n}s, ende die kandelaers, en{de} mortieren, ende die croesen, alle die gulden waren, gulde{n}, en{de} die silueren waren silueren heeft die capeteyn des heyrs ghenomen.
Twee columnen ende een zee twaelf metalen calueren, die onder die basementen waren die de coninck Salomon ghemaect hadde in des Heere{n} huys, daer en was gheen ghetal des ghewichts van alle dese vaten.
Maer van die columne{n}, waren achtien cubitus lingden in een columne, ende een zeelken van twaelf cubitus ghinck daer rontsomme, voerts was die dicte daer af van vier vingeren, ende binnen waren sij hol.
Ende op beyde waren metalen capiteelen. Die hoochde van dat een capiteelken was van vijf cubitus, en{de} daer waren oock netekens ende granaet appelen op die croone int ronde, alle gader van metale. Desghelijcs waert ooc van die tweede columne, ende die granaet appelen.
Ende daer waren sessenneghentich granaet appelen nederwaerts hanghende, ende alle die hondert granaet appelen worden met nettekens omringhet.
Ende die oppervelt heere heeft ghenomen Saraia{m} den ierste priester, ende Sophoniam de{n} tweede priester, ende drij bewaerders des portaels.
Ende wter stadt heeft hy ghenomen eenen ghesneden man die ghesedt was ouer die orloochs mannen, ende seuen mannen van die ghene die des conincs aensicht saghen, die in die stadt gheuonden zijn, ende den scrijuer den prince der chryschknechten, die de nieuwe ruyters proefde, ende tsestich mannen van den volcke des lants, die gheuonden sijn int midde{n} der stadt.
Ende Nabuzardan die opperveltheere heeftse ghenomen, ende gheleydt totten coninck van Babilonien in Reblatha.
Ende die coninck van Babilonie{n} heeftse gheslaghen ende ghedoodt in Reblatha int lant van Emath, ende Iuda is wech gheuoert wt zijnen lande.
Dit is tvolck dwelck Nabugodonosor ouergheuoert heeft, int seuenste iaer, drij duysent ende drijentwintich Ioden.
Int achtienste iaer van Nabugodonosor van Ierusalem acht hondert ende drijendertich zielen.
Int drijentwintichste iaer van Nabugodonosor heeft Nabuzardan die prince der orloghen ouerghevoert seuenhondert, ende vijfenveertich Ioden zielen, aldus waren alle die zielen vier duysent ses hondert.
Ende tis ghesciedt int seuen ende dertichste iaer des ouervoerens van Ioachin de{n} coninck va{n} Iuda, in die twaelfste maent, op den vijuentwintichste{n} dach der maent, dat Euil-merodach die coninck van Babilonien int selfde iaer zijns rijcs opghehauen heeft Ioacin des conincs va{n} Iuda hooft, en{de} hy heeft hem gheleydt wt des kerckers huys.
Ende hy heeft met hem goet ghesproke{n}, ende hy heeft zijnen throon ghestelt bouen die throonen der coninghen die by hem waren in Babilonien.
Ende hy heeft sijns kerkers cleederen verandert, ende hy adt altijt broot voer hem alle die daghen zijns leuens.
Ende zijn spijsen waren eewighe spijsen die hem ghegheuen werden va{n} den coninck van Babilonien ghestelt tot elcken daghe besonder, totten daghe sijnder doot alle die daghen zijns leuens.
Aleph. HOe sidt die stadt vol volcs allee{n}, hoe is die vrouwe der heydenen gheworden als een weduwe? die Princesse der lantscappen is gheworden onder tribuyt.
Beth. Weenende heeft sij gheweent des nachts, en{de} haer tranen sijn op haer wanghen, daer en is niemant diese trooste, wt allen haer beminde, alle haer vrienden hebben haer versmaedt, ende sij zijn haer vianden gheworden.
Guimel. Iudas is verhuyst om die quellinghe, en{de} menichte der slauernien, hy heeft ghewoont onder die Heydenen, ende hy en heeft gheen ruste gheuonden, alle zijn veruolghers hebben hem achterhaelt tusschen die benautheden.
Daleth. Die weghen van Sion trueren, om datter gheen en zijn die ter hooch feesten comen. Alle haer poorten zijn verdoruen, haer priesters zijn suchtende, haer maechden mismaect, ende sij is verdruct van bitterheyt.
He. Haer viande{n} zijn gheworde{n} int thooft, haer vianden zijn rijck gheworden, want die Heere heeft op haer ghesproken om die menichte van haren sonden, haer cleyn kinderen sijn in die gheuanghenisse gheleyt, voer daensicht des veruolghers.
Vau. En{de} van die dochter van Sion is allen haer schoonheyt wech ghegaen, haer princen sijn gheworden als rammen die gheen weyde en vinden, en{de} sij zijn wech ghegaen sonder stercheyt voer dae{n}sicht des nae volghers.
Zain. Ierusalem is ghedachtich gheweest der daghen haers lijdens, ende haer ouertredinghe, alle haerder lustigher dinghen die sij ghehadt hadde van die oude daghen, als tvolck viel in der viande{n} hant, ende datter gheen helper en was, die vianden hebbe{n} haer ghesien ende hebben haer Sabbothen bespot.
Heth. Ierusalem heeft een sonde ghesondicht, daer om is sij onghestadich gheworde{n}, alle die haer gloficeerden hebben haer versmaedt, want sij hebben haer versmaetheyt ghesien, maer sij is suchtende gheweest en{de} achterwaerts omme ghekeert.
Theth. Haer vuylicheden sijn aen haer voeten, noch sij en heeft haers eyndes niet ghedachtich gheweest, sij is crachtelijck affgheset, gheenen trooster hebbende, Heere siet mijn lijden, want die viant is opghericht.
Iod. Die viant heeft zijn hant ghesonden tot alle{n} haer lustighe dinghen. Wa{n}t sij heeft ghesien dat die Heydene{n} ghegaen ware{n} in haer heylichste plaetse, waer aff dat ghy gheboden hadt, dat sij in v vergaderinghe niet comen en souden.
Caph. Alle haer volck is suchte{n}de, en{de} broot soeckende, sij hebben alderhande costelijcheden ghegheuen om spijse, om die ziele te vermaken, siet Heere ende aenmercket, dat ick snoode gheworden ben.
Lamed. O ghy allegader die voer by gaet ouer de{n} wech, aenmerct, ende besiet, ofter eenighe pijne is ghelijck mijn pijne, want hy heeft my als den wijngaert affghesnede{n}, soo die Heere ghesproken heeft, inden dach van zijn rasende gramscap.
Mem. Van die hoochde heeft hy vier in mijn ghebeente ghesonden, ende hy heeft my gheleert, en{de} hy heeft een nette mijnen voete{n} wtghespraeyt, hy heeft my achterwaerts omghekeert, hy heeft my verlate{n} ghemaect, den gheheelen dach met truericheyt becommert.
Nun. Het iock van mijn boosheden heeft ghewaect, sij zijn in sijn hant te gader ghewonden, ende gheleydt op mijnen hals, mijn cracht is cranck gheworden, die Heere heeft my gheleuert in die hant waer wt dat ick niet en sal connen opstaen.
Samech. Die Heere heeft alle mijn heerlijcke wech ghenomen wt dat midden van my, hy heeft den tijdt teghen my gheroepen dat hy mijn wtuercorene soude verniele{n} die Heere heeft die persse ghetreden der maghet des dochters van Iuda.
Ain. Daerom ben ick weene{n}de, ende mijn ooghe wateren voertsbrenghende, want die trooster, mijn ziele bekeerende is verre van my gheworden, mijn kinderen zijn verloren ghewerden, want die viant heeft die ouerhant ghecreghen.
Phe. Sion heeft haer handen wtghesteken, daer en is niemant die haer vertrooste die Heere heeft teghen Iacob beuolen, rontsom haer zijn haer vianden, Ierusalem is gheworden als besmet metter maensuchtigher vrouwen onreynicheyt onder hen lieden.
Sadi. Die Heere is rechtuerdich, want ick heb zijnen mont tot gramscap verwect. Hoort (doch) alle volcken, ende besiet mijn pijne, mijn maechden ende mijn ionghelinghen sijn in die gheuanghenisse wech ghegaen.
Coph. Ick heb mijn vrienden gheroepen, sij hebben my bedroghen, mijn priesters ende mijn ouders sijn in die stadt vernielt, want sij hebben spijse voer hen ghesocht, dat sij hen zielen vermaken souden.
Res. Heere siet dat ick ghequelt worde, mijnen buyck is heel ontstelt, mijn herte is omghekeert in mij seluen wa{n}t ic ben vol bitterheyts, buyte{n} verslaet het sweert, ende thuys is des ghelijck die doot.
Sin. Sy hebben ghehoort dat ick versuchte, ende daer en is niemant die my vertrooste, alle mijn vianden hebben mijn quaet ghehoort, sij sijn verblijt gheweest, om dat ghijt ghedaen hebt, ghy hebt de{n} dach des troost aenghebracht, ende sij sullen mijns ghelijck worden.
Thau. Laet alle hen quaet incomen voer mij{n}, ende snydtse aff ghelijck ghy my affghesneden hebt, om alle mijn boosheden, want mijn suchtinghen sijn vele, ende mijn herte is truerende.
Aleph. HOe heeft die Heere met een donckerheyt in zijn rasende gra{m}scap die docher van Sion ouerdect, hoe heeft hy vanden hemel ter eerden gheworpen die edele vrouwe van Israel, ende en heeft niet ghedachtich gheweest des banckens sijnder voeten, in den dach van zijnder rasender gramscap?
Beth. Die Heere heeft ter nedergheworpen, en{de} niet ghespaert alle die schoonheden van Iacob, hy heeft in sijnen rasenden torn verdoruen alle die vaste plaetsen der maghet van Iuda, ende hy heeftse ter eerden gheworpen, hy heeft haer rijck besmet, ende haer princen.
Guimel. Hy heeft in die gramscap van den rasenden torn ghebroken alle den horn van Israel, hy heeft zijn rechte handt achterwaerts affghekeert, van des viants aensicht, ende hy heeft in Iacob ontsteke{n} als ee{n} vier d{er} {vlam}m{en} al ro{n}tsomme v{er}slinde{n}de.
Daleth. Hy heeft sijne{n} boghe ghespannen als een viant, hi heeft sijn rechte hant vast ghemaect als een teghenpartijder, en{de} hi heeft ghedoot alle dat schoon om sien was in des dochters va{n} Sion tabernakele, hi heeft als een vier sijn verbolghe{n}theyt wtghestort.
He. Die Heere is gheworden als een viant, hy heeft Israel neder gheworpen, hy heeft alle haer vesten neder gheworpen, hy heeft haer vaste plaetsen verdoruen, ende hy heeft in die dochter van Iuda veruult den verootmoedichden man, ende die verootmoedichde vrouwe.
Vau. Ende hy heeft sijn tente als eenen hoff verstroyt hy heeft zijn tabernakel verdoruen, die Heere heeft in Sion den Sabboth ende den feestdach vergheten, ende tot verwijt, ende tot verbolghentheyt van zijnder rasender gramscap den coninck ende den priester.
Zain. Die Heere heeft sijnen outaer verstooten, hy heeft zijnder heylichmakinghen vermalendijt, hi heeft in des viants hant gheleuert die mueren van haren torren, sij hebben een stemme ghegheuen in des Heere{n} huys, als in den hooghe{n} feestdach.
Heth. Die Heere heeft ghedacht te verderuen den muer der dochter van Sion, hy heeft sijn zeelken wtghespannen, ende hy en heeft zijn hant niet affghekeert van die verderffenisse, ende dat voer gheweer des muers heeft ghetruert, ende den muer is tsamen oock ghebroken.
Theth. Haer poorten sijn in die eerde ghesoncken hy heeft haer grendelen verdoruen ende vernielt, haren coninck ende haer princen onder die Heydene{n}, daer en is gheen wet, ende haer propheten en hebbe{n} gheen visioen vanden Heere gheuonden.
Iod. Sy hebben op deerde gheseten, die ouders der dochter van Sion hebben tsamen ghesweghen, sij hebben met asschen hen hoofden bespraeyt, sij sijn met hairen cleederen omgort, die maechden va{n} Ierusalem hebben haer hoofden ter eerden neder gheslaghen.
Caph. Mijn ooghen faelgeerden doer die tranen, mijn binnenste sijn heel ontstelt, mijn leuere is wtghestort op die eerde ouer die vernielinghe van die dochter mijns volcs, als dat cleyn kint, ende het suyghelinck verghinck in die straten der stadt.
Lamed. Sy seyden tot hen moederen, waer is die tarwe ende den wijn? als sij verghinghen als ghewonde in die straten der stadt, als sij hen zielen wtgauen in haerder moeder schoodt.
Mem. By wien sal ick v ghelijcken? oft wien sal ick v ghelijck maken ghy dochter van Ierusalem? wien sal ick v verghelijcken ende troosten ghy maghet dochter van Sion? Want v vernielighe es groote ghelijck die zee, wie sal v ghenesen?
Nun. V Propheten hebben v valsche ende dwase dinghen ghesien, noch sij en ondecte{n} uwe boosheyt niet dat sij v tot penitencie verwecken souden, maer sij hebben v ghesien valsche openinghen ende wtdrijuinghen.
Samech. Alle die voerby gaen ouer de{n} wech hebben ouer v die handen tsamen gheslaghen, sij hebben ghespot ende hen hooft ghescudt ouer die dochter van Ierusalem, segghende is die stadt van volcome{n}der schoonheit, die blijscap va{n} gheheel eertrijck?
Phe. Alle v vianden hebben haren mont open ghedaen op v, sij hebben ghespot, ende met haren tanden ghecrijselt ende gheseyt. Wy sullense verslinde{n}, siet dits den dach den welcken wy verwachten, wy hebben den gheuonden, wy hebben den ghesien.
Ain. Die Heere heeft ghedaen dat hy ghedacht heeft, hy heeft zijn woert volbracht dat hy beuolen hadde van die oude daghen hy heeft v verdoruen, ende hy en heeft v niet ghespaert, en{de} hy heeft uwen viant ouer v verblijdt, ende hy heeft den horn uwer vianden verheuen.
Sadi. Hen herte heeft totten Heere gheroepe{n} op die mueren der dochter van Sion. Brengt tranen voerts als een beke des daechs ende des nachts, en gheeft v seluen gheen ruste, noch en laet dien appel uwer ooghe{n} niet swijghen.
Coph. Staet op, loeft inder nacht int beghinsel der wake{n}, stort v herte wt ghelijck water voer des Heeren aenschijn, heft v handen op tot hem voer die ziele uwer cleynder kinderen die inden hongher ghestoruen sijn, in thooft van allen sceyweghen.
Res. Siet Heere, en{de} aenmerct wien ghy alsoo affghesneden hebt, sullen dan die vrouwen hen vrucht eten die cleyne kinderen van der maten eender palme? Wort die priester en{de} propheet dootgheslaghen in die heylighe plaetse des Heeren?
Sin. Het kint en{de} die oude man hebben op deerde buyten gheleghen, mijn maechden en{de} mijn ionghelinghen sijn gheualle{n} metten sweerde, ghi hebse ghedoodt op de{n} dach van uwer rasender gramscap, ghi hebse gheslaghe{n}, ende niet ontfermt.
Thau. Ghy hebtse gheroepen als tot eenen hooghelijcke{n} feestdach die my veruaren souden va{n} ro{n}tsomme, ende daer en heeft niemant gheweest inden dach van des Heere{n} gramscap diet ontvliede{n} mocht en{de} achterghelaten worde, die ick opghevoedt hebbe en{de} opghebracht, dese heeft mijn viant vernielt.
Aleph IIk ben een man siende mijn armoede in die roede sijnder verbolghenheyt.
Aleph. Hy heeft my ghedreuen ende ghebracht in duysternisse ende niet int licht.
Aleph. Hy heeft teghen my alleenlijck ghekeert, ende sijn hant omghekeert alle den dach.
Beth. Hy heeft mijn huyt ende mijn vleesch oudtghemaect, mijn ghebeente{n} heeft hy heel ghebroke{n}.
Beth. Hy heeft in mijnen omganck ghetimmert, en{de} hy heeft my omuanghen met galle en{de} arbeyt.
Beth. Hy heeft my in duyster plaetsen ghestelt, als die eewighe dooden.
Guimel. Hy heeft teghen my rontsomme ghetimmert, dat ick niet wtgaen en soude, hi heeft mijn vetere beswaert.
Guimel. Maer als ick gheroepen hebbe ende ghebeden, soe heeft hy mijn ghebedt wtghesloten.
Guimel. Hy heeft mijn weghe{n} beslote{n} met vierca{n}tighe steenen, hi heeft mijn weghen omgheworpen.
Daleth. Hy is my gheworden eenen beyr laghen legghende, eene{n} leuw in verborghe{n} plaetsen.
Daleth. Hy heeft mijn weghe{n} omghekeert, ende hy heeft my heel ghebroke{n}, ende hy heeft my verlaten ghemaect.
Daleth. Hi heeft sijne{n} boge gespa{n}ne{n}, en{de} my ghestelt als een teeken teghe{n} de{n} pijl, om daer naer tescieten.
He. Hy heeft in mijn nieren ghesonden die dochteren van sijnen pijlkoker.
He. Ick ben tot eenen spot gheworden alle mijnen volcke, haerlieder sanck alle den dach.
He. Hy heeft my met bitterheden veruult, hy heeft my met alsen droncken ghemaect.
Vau. Ende hy heeft mijn tanden by ghetale ghebroken, Hy heeft my met asschen ghespijst.
Vau. Ende mijn ziele is verstooten gheweest, ic heb die goede dinghen vergheten.
Vau. Ende ick heb gheseyt mijn eynde is vergaen, ende mijn hope vanden Heere.
Zain. Weest ghedachtich mijnder armoeden, en{de} mijnder ouertredinghen, des alsens, ende der galle{n}.
Zain. Met een ghedenckenisse sal ick ghedencken, ende mijn ziele sal in my verdwijnen.
Zain. Dit herdenckende in mijn herte, daerom sal ick hopen.
Heth. Des Heeren bermhertichede{n} sijnt dat wy niet heel verdaen en sijn, want sijn bermhertichede{n} en hebben niet ghefaelgeert.
Heth. Ick weet vroech inden dagheraert dat v ghelooue veel is.
Heth. Mijn deel is die Heere, heeft mijn ziele gheseyt, daer om sal ick hem verbeyden.
Theth. Die Heere is goet den ghenen die in hem hopen, der zielen die hem soect.
Theth. Het is goet met stillicheyt te verwachten Godtssalicheyt.
Theth. Het is den man goet als hy des Heeren iock ghedraghen heeft van sijn ioncheyt.
Iod. Hy sal alleen sitten ende swijghen, want hy heeft hem seluen bouen sij seluen ghehauen.
Iod. Hy sal int ghestubbe zijnen mont stellen, ofter by auontueren eenighe hope ware.
Iod. Hy sal den ghenen die hem slaet die wanghe bieden, hy sal met versmaethede{n} versaet worde{n}.
Caph. Want die Heere en sal inder eewicheyt niet verstooten.
Caph. Want heeft hy verworpe{n}, soo sal hy oock ontfermen, nae die menichfuldicheyt zijnder bermherticheden.
Caph. Want hy en heeft wt sijn herte niet vernedert ende verworpen die kinderen der menschen.
Lamed. Om dat hy onder zijn voeten soude in stucken terden alle die gheuanghenen der aerden.
Lamed. Om dat hy des mans ordeel soude affwijcke{n}, voer daenscouwe{n} va{n} des alderhoochsten ae{n}sicht.
Lamed. Om dat hy den mensch verkeere{n} soude in zijn ordeel, die Heere en heues niet gheweten.
Mem. Wie is dese die gheseyt heeft datment doen soude, alst die Heere niet en beual?
Mem. En sulle{n} wt des alderhoochsten mont noch goede, noch quade dinghen comen?
Mem. Wat heeft die leuende mensch ghemurmureert, die man voer sijn sonden?
Nun. Laet ons onse weghen ondersoecken, ende laet ons soecken, en{de} totten Heere wederkeeren.
Nun. Laet ons onse herten opheffen metten handen totten Heere nae die hemelen.
Nun. Wy hebben booselijck ghedaen, ende tot gramscap verwect, daer om sijdi onuerbiddelijck.
Samech. Ghi hebt o{n}s in de rase{n}de gra{m}scap ouerdect en{de} gheslaghe{n}, en{de} hebt ghedoot, en{de} niet ghespaert.
Samech. Ghy hebt teghen v een wolcke ghestelt, om dat het ghebet niet doergaen en soude.
Samech. Ghi hebt my ghestelt tot een wtroeyinghe, en{de} verworpinghe int midden der volcken.
Phe. Alle die vianden hebben op ons hare{n} mont open ghedaen.
Phe. Die prophetie is ons gheworden, een vreese ende eenen strick ende een vernielinghe.
Phe. Mijn ooghe heeft sceydinghen der watere{n} voertsghebracht, in die vernielinghe va{n} die dochter mijns volcs.
Ain. Mijn ooghe is ghepijnicht, en{de} en heeft niet ghesweghe{n} om datter gheen ruste en was.
Ain. Tot dat die Heere aensach, ende van die hemelen sach.
Ain. Mijn ooghe heeft mijn ziele berooft, in alle die dochteren van mijnder stadt.
Sadi. Metter iacht hebben mijn vianden my gheuanghen als eenen voghel sonder sake.
Sadi. Mijn leuen is inden put gheuallen, ende sij hebben eenen steen op my gheleydt.
Sadi. Die wateren hebben ouer mijn hooft ghevloeyt. Ick heb gheseyt, ick ben verdoruen.
Coph. Ick heb uwen naem aengheroepen Heere van den wtersten poel.
Coph. Ghy hebt mijn stemme ghehoort, en keert v aensicht niet aff van mijnen versuchten, ende van mijnen roepen.
Coph. Ghi hebt nae by ghecomen inden dach als ick v aengheroepen hebbe, ghy hebt gheseyt. En vreest niet.
Res. Heere ghy hebt die sake van mijnder zielen gheordeelt, ghy verlosser van mijnder zielen.
Res. Heere ghy hebt hen ongherechticheden ghesien teghen my, ordeelt mijn ordeel.
Res. Ghy hebt alle die rasende gramscap ghesien, alle hen ghedachten teghen my.
Sin. Heere ghy hebt alle hen verwijt ghehoort alle hen ghedachten teghen my.
Sin. Die lippen der gheender die teghen my opstaen, en{de} hen ghedachten teghen my alle den dach.
Sin. Siet hen sittinghe ende hen weder opstaen, ick ben haren psalter sanck.
Thau. Heere ghy sult hen vergheldinghe gheue{n}, nae die wercken haerder handen.
Thau. Ghy sult hen gheuen den scilt des herten, uwen arbeyt.
Thau. Ghy sulse veruolghen in die rasende gramscap, ende ghy sultse vernielen van onder den hemel Heere.
Aleph. HOe ist tgout verduystert, hoe is die beste verwe verandert, hoe sijn die steenen der alderheylichster plaetsen verstroeyt int hooft van allen straeten?
Beth. Die heerlijcke kinderen van Sion, ende ghecleedt metten besten goude, hoe sijn sij gheacht voer eerden vate{n}, het werck van een pot backers hant?
Guimel. Maer die Lamien hebben die borst ghebloodt, sij hebben hen ioncskens ghesoocht, die dochter mijns volcs is wreet als eenen struys in die woestijne.
Daleth. Die tonghe vande{n} sooghe{n}de kinde, heeft ghecleeft aen sijn ghehemelte inden dorst, die cleyn kinderen hebben broodt vergadert, en{de} daer en was niemant diet hen brack.
He. Die wellustichlijck aten sijn ghestorue{n} in die weghen, die in gheel zijden cleederen opghevoet worden hebben dreck omhelst.
Vau. Ende die boosheyt va{n} mijns volcs dochter is meerder gheworden dan de sonde der Sodomite{n}, die omgheworpen is in eenen oghenblick, en{de} aen haer en heeftmen gheen handen gheleyt.
Zain. Haer Nazareen zijn witter gheworde{n} dan sneu blinckender dan oudt yuoor, schoonder dan Sapphiren.
Heth. Hen ae{n}sicht is swerter gheworde{n} dan cole{n}, en{de} sij en sijn niet bekent gheweest in die straten, hen huyt heeft aen hen ghebeente ghecleeft, sij es verdroocht ende gheworden als een hout.
Teth. Beter waert den verslaghenen metten sweerde, dan die ghedoot waren metten hongher, want dese zijn verdwijnt, verteert wesende van die onvruchtbaerheyt der eerden.
Iod. Die handen der bermhertigher vrouwen hebben hens selfs kinderen ghecooct, sij zijn haer spijse gheworden in die bederffenisse van die dochter mijns volcs.
Caph. Die Heere heeft sijn rasende gramscap volbrocht, hy heeft den torn van sijn verbolghentheyt wtghestort, ende hy heeft een vier ghestort in Sion, ende dat heeft haer fundamenten verslint.
Lamed. Die coninghen der eerden, ende alle die bewoonders der werelt en hebben niet ghelooft dat die teghen partijder ende viant incomen soude door die poorten van Ierusalem.
Mem. Om die sonden van haren propheten ende om die boosheden van haren priesters, die int midden van haer der rechtuerdigher bloet wtghestort hebben.
Nun. Sy hebbe{n} blent ghewandelt in die straten, sij zijn met bloede besmet, ende als sijt niet en mochten, soo hebben sij hen slippen ghehouden.
Samech. Gaet wech ghi besmette, hebben sij tot hen gheroepen. Gaet wech, gaet van hier, en wilt niet raken, want sij hebben voerwaer ghekeuen, ende sijn beroert gheweest, sij hebben onder die Heydenen gheseyt, Hy en sal voert aen daer niet toe doen om meer te woonen met hen.
Phe. Des Heeren aensicht heeftse ghedeylt, hy en salder niet toe doen dat hyse aensie, voer der priesteren aensichten en hebben sij hen niet ghescaemt, noch der ouderen en hebben sij niet ontfermt.
Ain. Als wy noch heel staende waren, soo hebben ons ooghen ons begheuen tot onse ydele helpe, als wy naerstelijck aenmercten totten volcke, dat niet behouden en mocht.
Sadi. Onse voetstappen hebben gheslippert inden wech van onse straten, ons eynde is nae by comen, onse daghen sijn voleynt, want ons eynde is ghecomen.
Coph. Onse veruolghers hebben rasscher gheweest dan die arents des hemels, op die berghen hebben sij ons veruolcht, in die woestijne hebben sij ons laghen gheleydt.
Res. Die gheest ons monts Christus die Heere is gheuanghen in onse sonden, den welcken wy gheseyt hebben. In uwe scaduwe sullen wy leuen onder die Heydenen.
Sin. Verblijt v ende weest vrolijck dochter van Edom die daer woont int lant van Hus, tot v sal den kelck oock comen ghy sult droncken ghemaect worden, ende ghebloodt worden.
Thau. V boosheyt is volbracht dochter van Sion, hy en sal voorts daer niet meer toe doen om v te veruoeren, hy heeft v boosheyt besocht dochter va{n} Edom, hy heeft v sonden ontdect.
GHedenct Heere wat ons ghesciet is, aenmerct, ende siet onse versmaetheyt.
Onse erffenisse is ghekeert tot die vreemde, onse huysen tot die buyten luyden.
Wy zijn weesen gheworden sonder vader, onse moeders ghelijck weduwe{n}.
Ons water hebben wy om ghelt ghedroncken, ons hout hebben wy om prijs ghecocht.
Met onsen necken worden wy ghedreuen, den vermoeydden en worde gheen ruste ghegheuen.
Wy hebben Egypten die hant ghegheuen, ende den Assiriers dat wy souden met brooden versaedt worde{n}.
Onse vaders hebbe{n} ghesondicht, en{de} sij en sijn niet, en{de} wy hebben hen booshede{n} ghedraghe{n}.
Die knechte{n} hebben ouer ons heerscappie ghehadt, daer en is niemant gheweest die wt hen handt verlossen soude.
In onse zielen haelden wy brooden voer ons, van daensichts des sweerts in die woestyne.
Onse huyt is als eenen ouen verbrant, van daensicht der onwederen des honghers.
Sy hebben die vrouwen vernedert in Sion, ende die maechden in die steden van Iuda.
Die princen zijn metter hant ghehanghen, ende die aensichten der ouderen en hebben sij niet gheeert.
Die ionghelinghen hebben sij onsuyuerlijck misbruyct, ende die kinderen zijn doert hout ghevalle{n}.
Die ouders zijn vergaen in die poorten, ende die ionghelinghen van den danse der sanghers.
Die blijscap ons herten is vergaen, onsen dans es in gheween verkeert.
Die croone ons hoofs is gheuallen. Wee ons, want wy ghesondicht hebben.
Daer om is onse herte truerich gheworden, daer om zijn onse ooghen verduystert.
Om den berch van Sion want hy heel verdoruen is, die vossen hebben om hem ghewandelt.
Maer ghy Heere sult inder eewicheyt blijuen, uwen stoel van gheslachte tot gheslachte.
Waer om vergheet ghy ons inder eewicheyt? suldi ons verlaten in die lancheyt der daghen?
Bekeert ons Heere tot v, en{de} wy sullen bekeert werden, verniewet onse dage{n} als vant beghinsel.
Maer ghy hebt ons wechworpende verstooten, ghy sijt teghen ons seere verstoort.
ENde dit zijn die woerde{n} des boecs die ghescreuen heeft Baruch die sone Nerie des soons Maasie des soons Sedecie, des soons Sedei, des soo{n}s Helcie, in Babilonie{n},
int vijfste iaer, in den seuensten dach der maent, inden tijt als die Chaldeen Ierusalem in namen, en{de} metten vier verbranden.
En{de} Baruch heeft die woerden va{n} desen boeck ghelesen aen die oore{n} va{n} Iechonias Ioacims sone, den coninck van Iuda, ende tot die ooren van alle tvolck dat tot den boeck quam,
en{de} tot die ooren der machtigher kindere{n}, der coninghen, en{de} tot die ooren der priesteren, en{de} tot die ooren des volcs va{n} den minste{n} totten meesten van hen allegader die in Babilonien woonden, aen den vloet Sodi.
Die welcke hoorende weenden, ende vasten, ende baden voer daensicht des Heeren.
Ende sij hebben ghelt vergadert, nae dat elcs handt vermocht,
ende sij hebben dat in Ierusalem ghesonden tot Ioacim den sone Helcie des soons Salom den priester, ende tot die priesters ende tot alle tvolck dat met hen gheuonde{n} was in Ierusalem,
als hy die vaten van des Heeren tempel ontfinck, die wechghedraghen waren vanden tempel, om die wederom te brenghen int lant van Iuda, opden thiensten dach der maent Siban, die siluere vaten die ghemaect hadde Sedecias Iosias sone, die coninck van Iuda.
Nae dat Nabugodonosor die coninck va{n} Babilonien Iechoniam, en{de} die princen gheuanghe{n} hadde, en{de} die gheueterde, en{de} die machtighe, en{de} het volck des lants van Ierusale{m} en{de} hy heeftse gheleyt in Babilonien.
Ende sij hebben gheseyt, Siet wy hebben tot v lieden ghelt ghesonde{n}, waer mede coopt heel brantofferen, en{de} wieroock, ende maect ma{n}na, ende offert voer die sonde aen den outaer des Heeren ons Godts.
Ende bidt voer dleuen van Nabugodonosor, den coninck van Babilonien ende voer Balthasar sijns soons leuen dat hen daghen moghen wesen als die daghen des hemels op die eerde,
ende dat die Heere ons cracht gheue, ende onse ooghen verlichte, dat wy leuen moghen onder die scaduwe van Nabugodonosor den coninck van Babilonien, ende onder Balthasar sijns soens scaduwe, en{de} dat wy hen diene{n} moghe{n} veel daghen, ende dat wy gratie moghen vinden in hen aensicht.
Bidt oock voer ons seluen tot de{n} Heere onsen Godt, want wy hebben den Heere onsen Godt ghesondicht, ende sijn rasende gramscap en is van ons niet affghekeert, tot op desen dach toe.
Ende leest desen boeck, den welcken wy tot v ghesonden hebben om ghelesen te worden, in des Heeren tempel opden hooghen feestdach, ende opden bequamen dach,
ende ghy sult segghen. Den Heere onsen Gode sij rechtuerdicheyt, maer ons sij bescaemtheyt ons aensichts, ghelijck desen dach is, allen den volcke van Iuda, ende den ghenen die in Ierusalem woonen,
onsen coninghen, ende onsen princen, ende onsen priesteren, ende onsen propheten, ende onse vaderen.
Wy hebben ghesondicht voer den Heere onsen Godt,
en{de} wy en hebben niet ghelooft, mishopende in hem, en{de} wy en hebbe{n} hem niet onderdanich gheeweest, en{de} wy en hebben die stemme des Heeren ons Godts niet ghehoort dat wy wandelen souden in sijn gheboden, die hy ons ghegheven heeft.
Vanden dach dat hy onse vaderen wt gheleydt heeft wten lande van Egypten, tot op desen dach waren wy ongheloouich tot den Heere onsen Godt, ende verstroyt wesende sijn wy wech ghegaen, dat wy sijn stemme niet hooren en souden.
En{de} veel quade dinghen en{de} vermalendijdinghen zijn ons aenghecleeft, die die Heere ghestelt hadde Moysi sijnen diernaer, die onse vaderen gheleydt heeft wte{n} lande van Egypten, om ons te gheuen een landt vloeyende van melck ende honich, alst op den dach van heden is.
Ende wy en hebben die stemme des Heeren ons Godts niet ghehoort, nae alle der propheten woerden die hy tot ons ghesonden heeft,
ende tot onse richters, ende wy sijn wech ghegaen een ieghelijck in den sin van ons quaet boose herte den vreemden goden te dienen, quade dinghen doende voer die ooghen des Heeren ons Godts.
DAer om heeft die Heere onse Godt zijn woert vast ghemaect dat hy ghesproken heeft tot ons, ende tot onse rechteren die Israel gheordeelt hebben, ende tot onse coninghen ende tot onse princen, ende tot gheheel Israel ende Iuda,
om dat die Heere op ons soude brenghen groote quaden, die niet ghesciedt en zijn onder den hemel, ghelijck sij ghesciedt sijn in Ierusalem. Nae dat die ghescreue{n} sijn in Moyses wet,
dat een me{n}sch sijns soons vleesch eten soude, ende sijns dochters vleesch.
Ende hy heeftse ghegheuen onder die hant van alle den coninghen die rontsomme ons zijn, tot een verwijt, ende tot een verwoestheyt, ende onder alle die volcken in die welcke ons die Heere verstroyt heeft.
En{de} wy sijn gheworde{n} tonder en{de} niet te bouen, want wy hebben ghesondicht den Heere onsen Godt, niet onderdanich sijnde sijnder stemmen
Den Heere onsen Godt sij rechtuerdicheyt, maer ons ende onsen vadere{n} bescaemtheyt des aensichts, ghelijck desen dach is.
Wa{n}t die Heere heeft ouer o{n}s ghesproken alle dese quade dinghen die op ons ghecomen sijn,
en{de} wy hebbe{n} des Heeren ons Godts aensicht niet ghebeden, dat wy wederkeeren souden een ieghelijck va{n} ons, va{n} onse alderquaetste weghe{n},
en{de} die Heere heeft gewaect in die quade{n}, en{de} hy heeft die op ons ghebracht. Wa{n}t die Heere is rechtuerdich in alle sijn wercken, die hy ons ghebode{n} heeft
ende wy en hebben zijn stemme niet ghehoort, dat wy gaen souden in des Heeren gheboden die hy ghegheuen heeft voer ons aensicht.
Ende nu Heere Godt van Israel die v volck wtgheleydt hebt, wte{n} lande van Egypten in een machtighe hant, en{de} doer teekenen ende wonder wercken, ende doer v groote cracht, ende in eenen verhauen arm, ende ghy hebt v eenen naem ghemaect ghelijck desen dach is,
wy hebben ghesondicht, wy hebben ongoddelijck ghedaen, wy hebben onrechtelijck gheleeft, Heere onse Godt, in alle uwe rechtuerdicheden.
Laet v gramscap van ons ghekeert worden, wa{n}t wy sijn luttel ghelate{n} onder die heydenen, daer ghy ons verstroyt hebt.
Verhoort Heere onse aenroepen, ende onse ghebeden, ende leyt ons wt om v seluen, ende gheeft ons gratie te vinde{n} voer hen aensicht die ons wech gheleyt hebben.
Op dat alle deerde wete dat ghy die Heere onse Godt sijt, ende dat uwen naem aengheroepen is op Israel, ende op zijn gheslachte.
Aensiet Heere van uwen heylighen huyse op ons, ende buycht v oore ende verhoort ons.
Opent v ooghen ende siet, dat die dooden die in der hellen sijn, der welcker gheest ghenome{n} is va{n} hare{n} binnenste niet en sullen den Heere eere en{de} rechtuerdichmakinge gheuen,
maer die ziele die droeuich is ouer die grootheyt des quaets, ende gaet crom en{de} cra{n}ck en{de} wie{n}s ooghe{n} gebreke{n}de sijn, en{de} die ho{n}gherighe ziele gheeft de{n} Heere glorie ende rechtuerdichmakinghe.
Want niet nae onser vaderen rechtuerdicheden en storten wy ghebeden, noch en begheren wy die bermherticheyt niet voer v aensicht Heere onse Godt.
Maer om dat ghy v gramscap ende uwen rasenden torn op ons ghesonde{n} hebt ghelijck ghy ghesproken hebt in uwer knechten der Propheten hant, seggende,
Aldus seyt die Heere, Neycht v scouder en{de} uwe{n} neck nederwaerts, ende maect die wercken des conincs van Babilonien, en{de} ghy sult int lant sitten dwelck ick uwen vaderen ghegheuen hebbe.
Maer ist dat ghy die stemme des Heere{n} ws Godts niet en hoort, om te wercken voer den coninck van Babilonien, soo sal ic v affvallinghe maken van die steden van Iuda, ende van buyten Ierusale{m},
en{de} ick sal va{n} v neme{n} die stemme der blijscap, en{de} die ste{m}me der vrolijcheyt, en{de} die ste{m}me der bruyt ende die stemme des brudegoms, en{de} alle dlant sal wesen sonder voetstappe vanden ghenen diet bewoonen.
Ende sij en hebben v stemme niet ghehoort dat sij voer den coninck van Babilonien soude{n} wercke{n}, en{de} ghy hebt v woerden vast ghemaect die ghy ghesproken hebt, in die handen van uwen knechten den propheten, dat die ghebeente{n} onser coninghen, en{de} die ghebeenten onser vaderen souden ghevoert worden van hen plaetse,
en{de} siet sij sijn gheworpen in die hitte der sonnen, ende in den vorst des nachts, ende sij sijn ghestoruen in seer quade pijnen, in hongher en{de} doert sweert, ende doer die wtseyndinghe.
Ende ghy hebt den tempel ghestelt, inden welcken uwen naem aengheroepen is, ghelijck desen dach, om die ongherechticheyt des huys van Israel, en{de} des huys van Iuda.
Ende ghy hebt in ons ghedaen Heere onse Godt, nae allen uwe goetheyt, en{de} nae alle die uwe groote ontfermherticheyt
ghelijck ghi ghesproken hebt in die hant ws knechts Moysi inden dach als ghy hem gheboden hebt die wet te scrijuen voer die kinderen va{n} Israel,
segghende. Ist dat ghi mijn ste{m}me niet en hoort, soo sal dese groote menichte verkeert worde{n} in die aldercleynste onder die heydene{n}, waer hene{n} dat icse verstroeyen sal.
Wa{n}t ic weet dat het volck my niet hoore{n} en sal, want het is een hartneckich volck, en{de} het sal tot sijn herte bekeert worde{n} int lant va{n} sijnder gheuanghenissen,
en{de} sij sulle{n} wete{n} dat ic die Heere hen Godt ben, en{de} ic sal hen een herte gheuen ende sij sullen verstaen, ende sij sullen hooren,
en{de} sij sullen my louen in dlant van mijnder gheuanghenissen, en{de} sij sulle{n} mijns naems ghedachtich wesen.
En{de} sij sullen hen seluen affkeeren va{n} haren harden rugghe, en{de} van hen quaetwillicheden, want sy sullen haerder vadere{n} wech ghedencke{n}, die in my ghesondicht hebben.
En{de} ic salse wederom roepe{n} in dlant dat ic ghesworen hebbe haren vadere{n} Abraha{m} Isaac en{de} Iacob, en{de} sij sullen daer heerscappie ouer hebben, en{de} ic salse vermenichfuldighen, en{de} sij en sullen niet vermindert worden,
en{de} ic sal hen stellen een ander eewich testament, dat ic hen sij tot eene{n} God, en{de} sij sullen my wesen tot een volc, en{de} ick en sal mijn volck die kindere{n} van Israel niet meer verroeren va{n} dlant dat ick hen ghegheuen hebbe.
ENde nu almachtighe Heere Godt van Israel die ziele in benauthede{n}, en{de} de{n} beanxten gheest roept tot v.
Hoort Heere ende hebt ontferme{n}, want ghy sijt een bermhertich Godt, ende ontfermt v onser, want wy hebben voer v ghesondicht.
Want ghy sidt inder eewicheyt, ende wy sullen vergaen in der eewicheyt?
Almachtighe Heere Godt va{n} Israel, hoort nu tghebedt der dooden van Israel, en{de} haerder kinderen die voer v ghesondicht hebbe{n}, en{de} die stemme des Heere{n} haers Godts niet ghehoort en hebben, ende die quaden sijn ons aenghecleeft.
En wilt niet ghedencken onservaderen boosheden, maer weest ghedachtich uwer hant, ende ws naems in desen tijt,
want ghy sijt die Heere onse Godt, en{de} wy sullen v louen Heere,
want daerom hebdi v vreese ghegheuen in onse herten, dat wy uwen naem souden aenroepen, ende v louen in onse gheuanghenisse. Want wy worden bekeert van onser vaderen booshede{n}, die voer v ghesondicht hebben.
En{de} siet wy sijn heden in onse gheuanghenisse, waer mede ghy ons verstroyt hebt tot een verwijt, en{de} tot een vervloeckinghe en{de} tot een sonde, nae alle onser vaderen boosheden die van v ghesceyden sijn Heere onse Godt.
Hoort Israel die gheboden des leuens, vaetse metten ooren, op dat ghy voersienicheyt weten moecht.
Wat ist Israel dat ghy int lant der vianden sijt?
ghy sijt veroudert in een vreemt lant, ghy sijt besmet met die dooden, ghy sijt gherekent metten ghene{n} die in die helle dalen.
Ghy hebt die fonteyne der wijsheyt verlaten,
want haddi in des Heeren wech ghewandelt, soo soudi voerwaer inden vrede ghewoont hebbe{n} op deerde.
Leert waer die voersienicheyt is, waer die duecht is, waer tverstant is, op dat ghy te samen weten moecht, waer die lancheyt des leuens is, ende des leuens onderhoudinghe, waer dlicht der ooghen is, ende den vrede.
Wie heeft sijn plaetse gheuonden? ende wie heeft in zijn scatten ghegaen?
Waer sijn die princen der Heydenen, ende die heerscappie hebbe{n} ouer die beesten die op deerde sijn?
die in die voghelen des hemels spelen,
die tsiluer tot scatten vergaderen, ende tgout daer die mensche{n} in betrouwe{n}, en{de} der welcker vercrijghinghe gheen eynde en is? die siluer smeden en{de} sorchfuldich sijn, en{de} daer en is gheen vindighe van haerlieder wercken?
Sy zijn verdoruen ende ter hellen nederghedaelt, ende daer zijn andere in hen stede opghestaen.
Die ionghelinghen hebben dlicht ghesien ende sij hebben op deerde ghewoont, maer den wech der onderwijsinghen en hebben sij niet gheweten,
noch sij en hebben zijn paden niet gheweten, noch hen kinderen en hebben die niet ontfanghen, va{n} hen aensicht is sij verre gheworde{n},
sij en is niet ghehoort int landt van Chanaan, noch ghesien in Theman.
Ende oock mede die kinderen va{n} Agur die de wijsheyt versoecken die vander eerden is, die coopluyden der eerden, ende Theman, ende die clappers, ende die onder soeckers der voersichticheyt ende der wijsheyt, maer den wech der wijsheyt en hebbe{n} sij niet ghewete{n}, noch si en hebbe{n} haerder weghen niet ghedachtich gheweest.
O Israel hoe groot is Godts huys, ende hoe groot is die plaetse van sijn besittinghe?
Groot is hi, ende hy en heeft gheen eynde, hooghe is hy ende onghemeten.
Daer hebben die vermaerde ruesen gheweest die va{n} tbeghinne gheweest hebbe{n}, va{n} grooter lingden, die orloghe wetende.
Dese en heeft die Heere niet vercoren, noch sij en hebben den wech des onderwijs niet ghevonden,
daerom sijn sij vergaen, ende om dat sij gheen wijsheyt en hadden soe zijn zij vergae{n}, om hen onwijsheyt.
Wie heeft inden hemel gheclo{m}me{n} en{de} heeftse ontfanghe{n}, en{de} wie heefse neder afghebracht van die wolcke{n}?
Wie heeft ouer die zee ghereyst en{de} heeft die gheuonden, en{de} heeftse ghebracht boue{n} wtghecore{n} gout?
Daer en is niemant die haer weghen soude moghen weten, noch die haer paden versoecke,
maer die alle dinghe{n} weet, die kentse, en{de} hy heeftse gheuonden doer zijn voersienicheyt, die deerde bereydt heeft inden eewighen tijt, en{de} heeftse veruult met vee, ende met viervoetighe dieren,
die dlicht wt sendt, en{de} tgaet, en{de} hy heuet gheroepe{n}, en{de} tis hem onderdanich met beuinghe.
Ende die sterren hebben hen licht ghegheuen, in hen bewaringhen, ende sij sijn blijde gheweest,
sij zijn gheroepe{n} en{de} hebbe{n} gheseyt, wy sijn hier, en{de} sij hebbe{n} hem ghelicht met blijscappen diese ghemaect heeft.
Dit is onse Godt, en{de} daer en sal gheen ander gheleke{n} worden teghe{n} hem.
Dese heeft gheuonde{n} alle den wech der onderwijsinghen, ende heeft dien gheleuert Iacob sijnen knecht, en{de} Israel zijnen beminden.
Hier nae is hy op deerde ghesien, ende heeft met die menschen ghewandelt.
DIts den boeck van Godts gheboden, ende die wet die inder eewicheyt is, alle die haer houden sullen totte{n} leuen comen, maer diese verlaten sulle{n} come{n} ter doot.
Keert v wedero{m} Iacob en{de} aengrijpse, wandelt doer den wech tot haer schijnsel teghen haer licht.
En gheeft gheene{n} anderen v glorie, en{de} v weerdicheyt den vreemde{n} volcke.
Wy sijn salich Israel wa{n}t tgene dat Gode behaecht is ons openbaer.
Weest goets moets Gods volck, ghy Israel weerdich om ghedencken,
ghy sijt vercocht den Heydenen, niet tot verderffenisse, maer daer om, wa{n}t ghy in Gods gra{m}scap den Heere ghecreyt hebt, ghy sijt den teghepartijders gheleuert.
Want ghi hebt hem verbittert die v liede{n} ghemaect heeft, den eewighe{n} Godt, offerande doende de{n} duyuelen en{de} niet Gode,
want ghy hebt sijns vergheten die v lieden opghevoet heeft, en{de} ghy hebt v voestere Ierusale{m} bedroeft.
Want sij heeft die gramscap van Gode v come{n}de ghesien, en{de} sij heeft gheseyt. Hoort ghy byligghende pale{n} va{n} Sion, wa{n}t Godt heeft my eenen grooten rouwe aenghebracht,
wa{n}t ic heb die gheuanghenisse mijns volcs ghesien, mijnder sonen en{de} dochteren, die welcke hen die eewighe ouerghebracht heeft.
Want ick hebse opgheuoedt met blijscap, maer ick hebse laten gaen, met weene{n} en{de} rouwich beclaghen.
Niemant en sij blijde ouer my weduwe en{de} verlatene, van vele ben ic verlaten om die sonden va{n} mijne{n} kindere{n}, want sij hebben affgheweken van Godts wet.
Maer sijn rechtuerdichede{n} en hebben sij niet ghewete{n}, noch sij en hebben niet ghewandelt doer die weghen va{n} Godts ghebode{n}, noch sij en sijn doer die paden der waerheyt met rechtuerdicheyt niet inghegaen.
Laet die by ligghende palen van Sion comen, en{de} laetse ghedencken die gheuanghenisse va{n} mijn sone{n} en{de} dochteren, die welcke hen die eewighe ouerghebracht heeft.
Want hy heeft ouer henliede{n} ghebracht een volck va{n} verre landen, een quaet volck, en{de} va{n} een ander tale,
die den ouden man niet ontsien en hebben, noch der kinderen ontfermt, en{de} sij hebben wechgheleydt die beminde der weduwen, en{de} die eenighe hebben sij va{n} kinderen berooft.
Maer wat mach ic v lieden helpen?
Wa{n}t die de quade dinghen op v liede{n} ghebracht heeft, die sal v selue verlossen wt uwer viande{n} handen.
Wandelt kinderen, wandelt, want ick ben alleen ghelaten.
Ic heb my ontcleedt va{n} dat eerlijck cleedt des vreedts, maer ick heb my ghecleedt met eenen sack des verbiddens, ende ick sal totten alderhoochsten roepen in mijn daghen.
Weest goets moets kindere{n}, roept totten Heere ende hy sal v verlossen wt die hant va{n} die princen der vianden.
Want ick heb inder eewicheyt v lieder salicheyt ghehoept, ende my is blijscap ghecomen vanden heylighen ouer die bermherticheyt, die v lieden comen sal van onsen eewighen salichmaker.
Wa{n}t ic heb v liede{n} wtghesonde{n} met droeuicheyt en{de} gheween, maer die Heere sal v mi wederom brenghe{n}, met blijscap en{de} vrolijcheyt, inder eewicheyt.
Wa{n}t ghelijck die byligghende palen va{n} Sion v gheuanghenisse vanden Heere ghesien hebben, va{n} Gode, alsoo sullen sij oock met haestichede v salicheyt sien van Gode, die v lieden ouercomen sal met grooter eeren, en{de} eewighe claerheyt.
Kinderen verdraecht verduldichlijck die gramscap die v ouerghecome{n} is. Want v viant heeft v veruolcht, maer ghy sult haestelijck zijn verderffenisse sien, en{de} op sijn necken suldi climmen.
Mijn wellustighe teedere hebben scarpe weghen ghewandelt, want sij zijn gheleydt als een cudde dat vanden vianden gherooft is.
Weest goets moets kinderen, ende roept luyde totten Heere, want v lieder ghedenckenisse sal zijn vanden ghenen die v lieden gheleyt heeft.
Want ghelijck uwen sin gheweest is dat ghy van Gode dolen soudt, soe suldi thienmael soe vele wederom bekeerende hem soecken.
Want die v die quade dinghen ouerghebracht heeft, die sal v oock aenbrenghen die eewighe ghenoechlijcheyt met v lieder salicheyt.
Weest goets moets Ierusalem, want hy vermaent u, die v ghenoemt heeft.
Die misdadighe sullen vergaen die v ghequelt hebben, ende die hen verblijdt hebben in uwen val sullen ghepijnicht worden.
Die steden den welcken v kinderen ghedient hebben, sullen ghepijnicht werden, en{de} die ghene v sonen ghenomen heeft.
Want ghelijck sij haer verblijdt heeft in uwen val, ende haer verhuecht heeft in uwe vallinghe, alsoo sal sij bedroeft worden in haer verderffenisse.
Ende dat verhuegen van haer menichte sal affghesneden worde{n} ende haer blijscap sal tot een beweeninghe wesen,
want haer sal een vier ouercome{n} vander eewicheyt in langhe duerende daghen, ende sij sal bewoo{n}t worden van die duyuels in die menichte des tijts.
Siet rontsomme Ierusalem oostwaerts, ende siet die blijscap v van Godt comende,
want siet v kinderen comen die ghy verstroeyt ghelaten hebt, sij comen vergadert vanden oosten totten westen toe, in des heylichs woort hen verblijdende ter eeren Godts.
IErusalem ontcleedt v va{n} dat cleedt des screyens en{de} uwer quellinghe, en{de} cleedt v met die vercieringhe en{de} eere die v van Godt ee{n} eewighe glorie is.
Omhanghet v met dat dobbel cleedt der rechtuerdicheyt van Gode, ende stelt op v hooft den myter der eewigher eeren,
want Godt sal zijn claerheyt in v toonen die onder den hemel is,
want uwen naem sal v ghenoemt worde{n} van Gode inder eewicheyt. Den vrede der rechtuerdicheyt en{de} die eere der goedertiere{n}heyt.
Staet op Ierusalem en{de} staet in die hoochde, en{de} siet rontsomme oostwaerts, ende siet v vergaderde kinderen van die opgaende sonne totten onderganc in des heylichs woort verblijt sijnde van Gods ghedenckenisse,
want sij zijn van v wt ghegaen te voete gheleyt vanden vianden, maer die Heere sal die tot v aenbrenghen ghedraghen ter eeren als kinderen des rijcs,
want Godt heeft voorghenomen te vernederen alle hooghe berghen, en{de} die eewighe stee{n}rootsen, en{de} die valleyen te vullen tot een effenheyt der eerden, op dat Israel mach naerstelijc wandelen ter eeren Godts.
Maer die bosschen ende alle boomen der soeticheyt hebben ouer Israel een lommer ghemaect nae Godts ghebodt,
want God sal Israel brenghen met blijscap int licht van sijnder maiesteyt, metter bermherticheyt ende rechtuerdicheyt die wt hem is.
OM die sonde{n} die ghy ghesondicht hebt voor Godt soo suldi in Babilonien gheuanghen gheleydt worden van Nabugodonosor den conick van Babilonien.
Aldus wanneer ghy sult in Babilonien ghecome{n} zijn, soo suldi daer sijn veel iaren, en{de} langhe tijden tot seuen afcoemste{n} toe, maer daer nae sal ick v daer wt leyde{n} met vrede,
Maer nv suldi sien datmen in Babilonien gulden en{de} silueren en{de} steenen, en{de} houten gode{n} sal op die scouderen draghen toonende een vreese den Heydenen,
Daerom siet toe dat ghilieden ooc niet ghelijc en wordet den vreemden wercken, alsoo dat ghy vreest, en{de} dat v die vreese beuanghe in dese.
Aldus wa{n}neer ghy die scare sult ghesien hebbe{n} va{n} achter, en{de} van vore aenbiddende, soo segghet in v herte{n}. Heere v moetme{n} aenbidden,
want mijn enghel is met v liede{n}, en{de} ick selue sal v zielen versoecke{n},
want hen tonghe is vanden constighe{n} wercma{n} effen ghemaect, maer si selue vergult en{de} versiluert zijn valsch, en{de} en conne{n} niet spreke{n}.
En{de} ghelijc eender minnender maghet die cieraeden, alsoo hebbe{n} sij die ghesmeedt vanden goude datse ghenomen hebben,
Hen afgoden hebbe{n} voorwaer gulden croone{n} op hen hoofde{n}, waer aff dat die priesters van hen gout en{de} siluer nemen, en{de} ghebruycken dat voor hen selue{n}.
En{de} sij gheuen daer aff oock den ghemeyne{n} vrouwen, en{de} sij verciere{n} die hoeren daer mede, en{de} wedero{m} als sij dat vande{n} hoere{n} ontfanghe{n} hebben, soo verciere{n} sij hen affgode{n}.
En{de} dese en worden niet vrij vande{n} roest en{de} vande{n} motten.
En{de} als sij die ghecleedt hebben met een purpure{n} cleedt, soo vaghe{n} si hen aensichten aff om tghestubbe des huys, dwelc onder hen seer veel is.
En{de} hy heeft eenen scepter als een mensch, als een richter des lantscaps, die de{n} ghenen die teghen hem sondicht niet doot en slaet,
Hy heeft ooc in zijn hant een sweert en{de} een bijl, maer sij seluen en verlost hy niet vander orloghe{n} oft van die moordenaers, waer aff dat v kenlijc sij dattet gheen goden en sijn.
Daero{m} en eertse niet. Want ghelijck eens menschs ghebroke{n} ghereetscap onnut wort, al sulck sijn ooc hen goden.
Als sij int huys ghestelt sijn soo zijn hen ooghe{n} vol ghestubs vanden voeten der gheender die daer binne{n} gaen.
En{de} ghelijc die doeren alom besloten zijn, den ghene{n} die den coninc misdae{n} heeft, oft als eene{n} dooden ten graue ghebracht sijnde, alsoo bewaren die priesters die doeren met slote{n} en{de} grendelen, dat sij vanden roouers niet berooft en souden worde{n}.
Sij ontsteken hen lampen en{de} dier ooc vele van die welcke sij gheen sien en moghen, maer sij sijn als balcken int huys,
Maer men seydt dat hen herten die serpenten die vander eerden sijn wtlecken, als sij die goden eten en{de} hen cleederen, en{de} sij en gheuoelens niet.
Hen aensichte{n} worden swert va{n} den roocke die int huys ghemaect wort,
Op hen lichamen en{de} op hen hoofden vlieghe{n} die nachtwlen, en{de} die swaluwe{n}, en{de} die voghele{n} desghelijcs, en{de} ooc die catten,
Waer aen weet dat sij gheen goden en zijn. Daerom en vreestse niet.
Ooc het gout dat sij hebbe{n} en is maer tot een cieraet, ten sij dat iemant de{n} roest aff vaghe, soo en sullen sij niet blincken, want oock doen sij ghegoten worden soo en gheuoelden sij dat niet.
Om alderhande ghelde zijn sij ghecocht in die welcke gheenen gheest en is,
sonder voeten worden sij op die scouderen ghedraghe{n}, toone{n}de hen onedelheyt den mensche{n}. Laetse oock bescaemt worden die hen eeren,
Daerom ist dat sij op die eerde vallen, soo en staen sij van hen seluen niet op, noch als iemant dien recht op stelt, soo en sal hy van sij selue{n} niet stae{n} maer ghelijc den dooden sullen hen gauen voor hen gheleyt worden.
Hen slachofferanden vercoopen hen priesters, ende sij misbruycken die, desghelijcs oock hen vrouwen affpluckende, en{de} si en deylen daer aff niet den crancke{n} oft den arme{n} bedelaren,
van haren sacrificien handelen die beuruchte en{de} maensuchtighe vrouwen. Daerom wetende hier wt datse gheen goden en zijn, en wilt hen niet vreesen,
Want waer wt worden sij goden ghenoemt? Om dat die vrouwen den siluere{n} en{de} gulde{n} en{de} houten goden gauen toe legghen,
ende dat die priesters in hen huysen sitten hebbende ghesnede{n} rocken, en{de} ghescoren hoofden ende baerde{n}, der welcker hoofde{n} bloot sijn.
Ende sij briesschen roepende teghen hen goden als inden auo{n}tmael van eenen dooden.
Die priesters nemen hen cleederen aff, ende cleeden hen huysvrouwen ende kinderen daer mede.
Ende tsij oft sij iet quaets lijden van iemanden oft iet goets, sij en moghen dat niet verghelden, noch sij en moghen gheenen coninck stellen, noch wech nemen.
Desghelijcs en connen sij oock gheen rijckdommen gheuen oft quaet verghelden. Ist dat iemant hen een belofte beloeft, en{de} niet en betaelt, dat en versoecke{n} sij ooc niet.
Sij en verlossen den mensch vander doot niet, noch sij en ontrecken den crancken niet vanden ghenen die machtigher is.
Eenen blenden en brenghen sij niet wederom totten ghesichte, vanden noot en sullen sij den mensch niet verlossen,
Der weduwen en sullen sij niet ontfermen, noch den weesen en sullen sij niet wel doen.
Hen houten, ende steenen, ende gulden, en{de} silueren goden, sijn ghelijck den steenen vanden berghe. En{de} die dese eeren sullen bescaemt worden,
Hoe is dat te meyne{n} oft te segghe{n} dat sij goden sijn?
want doen die Chaldeen selue die al noch niet en eerden, die welcke als sij hooren dat die sto{m}me niet spreke{n} en can, soo offeren sij die{n} tot Bel begherende van hem het spreken,
recht oft sij souden moghen gheuoelen die gheen beroerte en hebben, en{de} als sijt verstaen sullen hebben soo sullen sij die verlaten, want dese haer lieder goden en hebben gheen gheuoelen.
Ende die vrouwen met coorden omgordt sitten op die weghe{n} verbrandende die telgheren der olijfbomen.
Ende als daer een van hen van iemanden voorby ghaende aenghetrocken sijnde met hem slaept, soo verwijt sij dat haerder naesten dat sij niet weerdich en is ghehouden gheweest ghelijck sij, ende dat haer seel niet ghebroke{n} en is gheweest.
Ende alle dat hen ghesciet dats valsch. Hoe ist dan te meyne{n} oft te segghen dat sij goden zijn?
Ende sij sijn vanden timmerlieden ende goutsmeden ghemaect. Sij en sullen anders niet wesen dan dat die priesters willen dat sij zijn,
Oock die goutsmeden diese maken, en sijn niet van veel tijts, Moghen dan die ghene die van hen ghemaect sijn goden wesen?
maer sij hebben den ghenen die na wesen sullen valsche dinghe{n} ende versmaetheyt achterghelaten,
want als hen oorloghe oft quaede dinghen ouer comen, soo dencken die priesters achter hen waer dat sij hen verberghen mochten met die goden.
Hoe soudemen dan moghen meynen dat sij goden sijn, die noch hen seluen vander orloghen niet en verlossen, noch van die quaden hen seluen wt en trecken?
Want aenghesien dat sij houten zijn ende vergult ende versiluert, soo salmen naemaels weten dat sij valsch sijn van alle volcken en{de} coninghen, die welcken openbaer zijn datter gheen goden en sijn, maer wercken van der menschen handen, en{de} gheen werck Godts en is met die,
waer wt ist dan kenlijck dat si gheen goden en sijn, maer wercken va{n}der menschen handen, ende datter gheen Godtswerck in hen en is?
Sij en verwecken den lantschap gheenen coninck, noch sij en sullen den menschen gheenen reghen gheuen,
Het ordeel en sullen sij oock niet ondersceyde{n}, noch si en sulle{n} die lantscappe{n} niet verlossen va{n} onrechte, wa{n}t si en vermoghe{n} niet ghelijc die cauwen tusschen het midden van hemel ende eerde,
want alsser vier valt in die huysen van die houten ende silueren, ende gulden goden, soo sullen hen priesters voorwaer vlieden, ende verlost worden, maer die sullen als balcken int midden verbrant worden.
Ende den coninc ende der orloghen en sullen sij niet wederstaen, Hoe ist dan te meynen oft te gheloouen dat sij goden zijn?
Die houten, ende steenen, ende vergulde, ende versiluerde goden en sullen hen seluen niet verlossen van die dieuen, noch van die moordenaers, want die boose zijn stercker dan sij.
Het gout ende tsiluer ende tcleedt daer sij mede ghecleedt zijn, sullen sij hen affnemen, ende wech ghaen, noch sij en sullen hen seluen gheen helpe doen.
Hierom ist beter te sijn een coninck die zijn macht vertoont, oft een orbaerlijck vat int huys, waer in dat hy glorieeren sal die dat besidt, oft die doere int huys, die bewaert tghene datter in vreden is, dan die valsche goden.
Voorwaer die sonne ende die mane ende die sterren (want si claer blinckende zijn ende wtghesonden tot orbaerlijcheden) zijn ghehoorsaem.
Desghelijcks oock den blixem als hy ghesien wordt, is seer doorscijnende, desghelijcs oock blaest den wint in alle lantscappen.
Ende die wolcken, als hen van Gode gheboden wort dat sij souden alle die werelt ouer wandelen, volbrenghen dat hen gheboden is.
Het vier ooc va{n} boue{n} neder ghesonden o{m} te verslinden die berghe{n} en{de} bossche{n}, doet tgene dat he{m} beuole{n} is, maer dese en zijn noch va{n} schoonhede{n}, noch van crachten eenighen van desen ghelijck.
Waerom dat oock niet en is te meynen oft te segghen dat sij goden sijn, als sij niet en moghen noch ordeel ordeelen oft iet den menschen doen.
Daerom wetende dat sij gheen goden en zijn, en wiltse dan niet ontsien,
want sij en sullen den coninghen noch ghebenedijden noch vermalendijden.
Sij en toonen oock den Heydenen gheen teekenen inden hemel, noch sij en sullen niet lichten als die sonne, noch sij en sullen niet verlichten als die mane.
Die beesten sijn beter dan die, die onder tdack vlieden moghen, ende hen seluen helpen.
Aldus en eest ons in gheender manieren openbaer dat sij goden sijn, daerom en ontsiet die niet,
want ghelijck inden comcommer hoff, een figuere ter vreesen ghemaect niet en bewaert, alsoo zijn hen houten ende silueren ende vergulden goden.
Desghelijcs ooc als inden hoff is den witte{n} dorn, waer op dat alle voghel rust. Desghelijcs sijn hen houten ende versiluerde ende vergulde goden, ghelijck ee{n} doode die in die duysternisse gheworpen is.
Ooc van dat purpur sijden laken, ende van den marmor steen die bouen hen sijn, suldi voorwaer weten dat sij gheen goden en sijn. Ende sij worden ten laetsten ooc gheten, ende sullen wesen tot een versmaetheyt int lant.
Beter is een rechtuerdich mensch die gheen affgods beelde{n} en heeft want hy sal verre wesen van die lasteringhe{n}.
{ENDE} tis ghesciet int dertichste iaer, in die vierde maent, in den vijfste{n} dach der maent, als ick was int midden der gheua{n}ghenen, by den vloet Chobar dat die hemelen gheopent zijn ende ick heb Godts visioenen ghesien.
In die vijfste maent dit is tvijfste iaer va{n} des conincs Ioachims oueruoeringhe,
is het woort des Heeren ghedaen tot Ezechiel den sone Busi, den priester inder Chaldee{n} lant, neffens den vloet Chobar, en{de} die hant des Heeren is aldaer op hem ghesciet.
En{de} ick heb ghesien, ende siet daer quam eenen storme{n}de wint vande{n} noorden en{de} een groote wolcke, ende een inwoelende vier, ende een claer scijnsel rontsomme van die. En{de} van sijn midden, was als een ghedaente van claerblinckende metael, dat is wt dat midde{n} des viers,
en{de} wt sijn midden was een ghelijckenisse van vier dieren, ende dit was die ghedaente van die, die ghelijckenisse des menschs was in hem.
En{de} elck hadde vier aensichten ende elck vier vloghelen,
En{de} hen voeten waren rechte voeten, en{de} die plante van hare{n} voeten was als die plante van eens calfs voet, ende gheynsteren als die ghedaente van gloeyende metael.
En{de} mensche{n} handen waren onder hen vloghelen aen die vier sijden, en{de} sij hadden aensichten en{de} vloghelen aen vier sijde{n}.
En{de} hen vloghelen waren te samen gheuoecht des eens totten den andere{n,} si en keerde{n} niet wedero{m} als sij voorts ghinghen, maer een ieghelijck ghinc voor sijn aensicht.
En{de} die ghelijckenissen van haren aensichte was eens menschen aensicht, en{de} eens leews aensicht aen die rechte sijde van hen viere, maer ee{n}s ossen aensicht was aen die slincke sijde van hen viere, ende des arents aensicht was boue{n} hen viere.
En{de} hen aensichte{n}, en{de} hen vloghelen waren bouen wtgestrect, die twee vloghelen van elck dier worden tsamen gheuoecht, en{de} die twee bedecten hen lichamen
ende een ieghelijck van hen wandelde voor sijn aensicht, waer dat het drijue{n} des geests was derwaerts ghinghen sij, ende sij en keerden niet wederom als si wandelden.
Ende die ghelijckenisse der dieren ende hen ghedaente was als van berre{n}de colen des viers ende als die ghedaente va{n} lampen. Dit was het al om loopende ghesichte int midde{n} der dieren ee{n} claerheyt des viers, en{de} wten viere eenen blixem wtcome{n}de.
Ende die dieren ghinghen en{de} keerden wederom in die ghelijckenisse van eene{n} schijne{n}den blixem.
En{de} doen ick die dieren sach, soo openbaerde daer ee{n} rat op deerde neffens die dieren, hebbende vier aensichten.
En{de} die ghedaente der raderen en{de} hen werc was als een ghedaente der zee, en{de} die ghelijckenisse van hen vieren was een, en{de} hen ghedaente en{de} wercken waren als oft deen radt ware int midden van dander radt,
Aen hen vier sijden ghinghen sij al ghaende, en{de} sij en keerden niet wederom als sij wandelden.
En{de} in die raderen was ooc een lengde, en{de} een hoochde en{de} een veruaerlijcke ghedaente, en{de} het heel lichaem was vol ooghen inden omganc van hen vieren.
En{de} als die dieren wandelden, soo wandelden die radere{n} oock te same{n} neffens die, en{de} als die diere{n} vander eerden ghehauen worden, soo worden die raderen ooc te samen opghehauen.
Soo waer henen den gheest ghinck als den gheest derwaerts ghinck, soo worde{n} die radere{n} ooc te samen opghehaue{n} hem volghe{n}de, wa{n}t de{n} gheest des leuens was in die radere{n}.
Mette{n} gaenden ghinghen sij, en{de} metten staenden stonden si en{de} mette{n} verhauene{n} va{n}der eerde{n} worde{n} die radere{n} te samen oock opghehauen volghende die, want den gheest des leuens was in die radere{n}.
En{de} op die hoofden der dieren was een ghelijckenisse van dat firmament, als die ghedaente van een veruaerlijck cristal en{de} wtghestrect op hen hoofden van boue{n},
Maer onder tfirmame{n}t ware{n} hen rechte vlogele{n} des eens ae{n} dandere, een ieghelijck bedecte met twee vloghelen zijn lichaem, en{de} het ander worde desghelijcs bedect.
En{de} ick hoorde tgheluyt der vloghelen als tgheluyt van veel wateren, als tgheluyt vande{n} hooghe{n} God als sij wandelden, het was als een gheluyt van een menichte, als tgheluyt van heyrlegheren, ende als si stonden soo worden hen vloghelen nederwaerts ghelaten,
want als die stemme ghedae{n} worde opt firmament, dwelck op hen hooft was, soo stonden si ende lieten hen vloghelen nederwaerts sincken.
En{de} opt firmament dat bouen was op hen hoofden, was ghelijck die ghedaente vanden Saphier steen die ghelijckenisse vanden throon, en{de} op die ghelijckenisse vanden throon, was die ghelijckenisse als die ghedaente van eenen mensch van bouen.
En{de} ick heb ghesie{n} als die ghedae{n}te des blincke{n}desijn metaels, als die ghedaente des viers van binnen dat al rontsomme, van sijn lendenen en{de} van daer opwaerts, en{de} van sijn lendenen tot benede{n} toe heb ick ghesien als een ghedae{n}te eens blinckende viers int ronde.
Ghelijck die ghedaente vanden reghenboghe als hy in die wolcke is inden dach des reghens, dit was die ghedaente der blinckender claerheyt al rontsomme.
DIt was het gesichte van die glorie des Heeren, en{de} ic hebt ghesien, en{de} ben gheualle{n} op mijn aensicht, en{de} ick heb ghehoort die stemme van eenen die tot my sprack. En{de} hy heeft tot my gheseyt. Sone des menschen staet op v voeten, ende ick sal met v spreken.
En{de} den gheest is in mi ghegae{n} nae dat hy tot my ghesproke{n} hadde, en{de} hy heeft my op mijn voeten ghesteldt, en{de} ick heb eenen ghehoort tot my sprekende
en{de} segghende. Sone des menschen ick sende v tot die kindere{n} van Israel, tot die afscey-deghe luyden, die van my ghesceyden sijn. Hen vaderen hebben mijn verbont ouertreden tot op desen dach toe.
En{de} het sijn kinderen van harden aensicht en{de} ontemmelijck van herten tot die welcke ick v sende, en{de} ghy sult tot hen segghen. Dit seyt die Heere Godt.
Oft sijt by auontueren hoorden, en{de} oft sij by auontueren rusten, want het is een creytende huys, en{de} sij sullen weten datter een propheet gheweest is, int midden van henliede{n}.
Daerom ghy sone des me{n}schen en vreest hen niet, noch en ontsiet hen woorde{n} niet, want die ongheloouighe ende verkeerders sijn met v, en{de} ghy woont met scorpioenen, en vreest hen woorden niet, noch en ontsiet hen aensichten niet, want het is een creytende huys.
Daerom suldi mijn woorden tot hen spreken, oft sij by auontueren hoorden en{de} rusten, want sij sijn creyters,
Maer ghy sone des menschen hoort alle dat ick tot v spreke, ende en wilt niet creytende sijn, ghelijck dat creytende huys is, doet uwen mont open, en{de} etet al dat ick v gheue.
En{de} ick heb ghesien, en{de} siet daer was een hant tot mi ghesonden in die welcke was eenen opghevouwen boeck, en{de} hy heeft e{m} voor my open ghedae{n}, die welcke was ghescreuen binnen en{de} buyten, en{de} daer in waren ghescreuen beclaghinghen, en{de} een liedt, en{de} wee.
ENde hy heeft tot my gheseyt. Sone des me{n}schen etet al dat ghy vindt, etet desen boeck en{de} gaende spreect tot die kinderen van Israel.
En{de} ick hebbe mijnen mont open ghedaen, en{de} hy heeft my ghespijst met dien boec.
En{de} hi heeft tot mi gheseyt. Sone des menschen, uwen buyck sal eten, en{de} v binnenste sullen veruult worden met desen boec den welcken ick v gheue. En{de} ick hebbe{m} gheten ende hy is in mijnen mont gheworde{n} soet als honich{.}
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Sone des menschen, ghaet totten huyse van Israhel en{de} ghy sult mijn woorden spreken tot hen,
want ghy en wort niet ghesonden tot een volck van dieper redene{n} en{de} van ombekender talen, tot den huys van Israel,
noch tot vele volcke{n} van dieper redene en{de} van ombekender tale, der welcker redenen ghy niet en soudt connen ghehooren, en{de} al waert alsoo dat ghy tot die ghesonden wordet, sij souden v hooren.
Maer thuys van Israel en wilt v niet hooren, want si en willen my niet hooren, want alle thuys van Israel is van onscamele voorhoofde en{de} hart van herten.
Siet ick heb v aensicht ghemaect machtigher dan hen aensicht, en{de} v voorhooft harder dan hen voorhooft.
Als eenen Adamant en{de} als een keye heb ick v aensicht ghegheue{n}, en vreest hen niet noch en weest niet veruaert van hen aensicht, want het is een creytende huys.
Ende hi heeft tot my gheseyt. Sone des menschen, alle mijn woorden die ick tot v spreke, neemt aen in v herte, en{de} hoortse met uwen ooren,
en{de} gaet henen, en{de} gaet binnen tot die oueruoerighe tot die kinderen ws volcs, en{de} ghy sult tot hen spreken, en{de} hen segghen. Dit seyt die Heere Godt, oft sij by auontuere{n} hoorden en{de} rusten.
Ende den gheest heeft my opghenomen, en{de} ick heb achter my ghehoort een stemme van een groote beroerte ghebenedijt sij die glorie des Heeren van haer plaetse,
ende een stemme der vloghelen van die dieren slaende deen teghe{n} dandere, ende die stemme der raderen volghende die dieren, en{de} die stemme van een groote beroerte.
Ende de{n} gheest heeft my opghehauen, en{de} opghenomen, ende ick ben wechghegaen al bitter in die verbolghentheyt mijns gheests, want des Heeren handt was met my, versterckende my.
Ende ick ben ghecomen tot die oueruoeringhe, totten hoop der nieuwer coren vruchten, tot die ghene die woonden by den vloet Chobar, en{de} ick heb gheseten daer die saten, en{de} ic heb daer ghebleuen seue{n} daghen, truerende int midden van henliede{n}.
Ende als die seuen daghen ouerleden waren, soo is dwoort des Heeren tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen ick heb v tot eenen wachter ghegheue{n} de{n} huyse van Israel, ende ghy sult van mijnen mont dwoort hooren, en{de} ghy sult henlieden dat vercondighen wt my.
Ist by alsoo dat ic tot den ongoddelijcken segghe. Ghy sult die doot steruen, dat ghy hem dat niet en vercondicht, noch oock niet en spreect, dat hy hem affkeere van sijnen ongoddelijcke{n} wech en{de} leue, so sal die selue o{n}goddelijcke in sijn boosheyt steruen, maer sijn bloet sal ick van v hant versoecke{n}.
Maer ist dat ghy den ongoddelijcken vercondicht, en{de} dat hy niet bekeert en wort van sijn ongoddelijcheyt, en{de} van sijnen ongoddelijcken wech, soo sal hy voorwaer in zijn boosheyt steruen, maer ghy hebt v ziele verlost.
Maer oock ist dat die rechtuerdighe afghekeert sijnde van sijnder rechtuerdicheyt ende ongherechticheyt doet, soo sal ic ee{n} struycsel voor hem stellen, hy sal sterue{n}, om dat ghijt hem niet ghewaerscout en hebt, hy sal in sijn sonde steruen, ende zijn rechtuerdicheden die hy ghedaen heeft en sullen in gheen ghedenckenisse wesen, maer sijn bloet sal ick van v hant vereysschen,
Maer ist dat ghy den rechtuerdighen vercondicht, dat die rechtuerdighe niet en sondighe, en{de} ist dat hy niet en sondicht, soo sal hy leuende leuen, om dat ghijt hem vercondicht hebt, en{de} ghy hebt v ziele verlost.
En{de} die hant des Heeren is op my gheworden, ende hy heeft tot my gheseyt. Opstaende gaet wt int velt, en{de} daer sal ick met v spreken.
Ende ick opstaende ben wtghegae{n} opt velt, en{de} siet die glorie des Heeren stont daer, ghelijc die glorie die ick ghesien hebbe by den vloet Chobar, ende ick heb gheuallen op mijn aensicht.
En{de} den gheest is in my ghegaen, en{de} hy heeft my ghestelt op mijn voeten, en{de} hy heeft my ghesproken en{de} gheseydt tot my. Gaet binnen en{de} besluyt v int midden ws huys.
En{de} ghy sone des menschen, siet ouer v zijn ghegheuen banden en{de} sij sullen v daer mede binden, en{de} ghy en sult niet wtgaen int midde{n} van hen.
Ende v tonghe sal ick doen cleuen aen v ghehemelte, ende ghy sult stom sijn, ende niet als een berispe{n}de man, want het is een creyte{n}de huys,
Maer als ick v sal toeghesproken hebben, soo sal ick uwen mont open doen, ende ghy sult tot hen segghen. Dit seyt die Heere Godt. Wie hoort, die hoore, ende wie rust, die ruste, want het is een creytende huys.
ENde ghy sone des menschen neemt v eenen ghebacken steen, ende ghy sult dien stellen voor v, ende ghy sult daer op bescrijuen die stadt Ierusalem.
En{de} ghy sult teghen haer ordineren een belegghinghe, en{de} ghy sult bolwercken oprichte{n} ende eenen wal te hoope te draghen, en{de} ghy sult teghen haer heyrlegheren maken, en{de} ghy sult teghen haer die instrumenten stellen int ronde, om die mueren te breken.
En{de} ghy neemt v een yseren roostpanne, en{de} ghy sult die stellen tot eenen yseren muer tusschen v en{de} tusschen die stadt, ende ghi sult v aensicht vast stellen teghen haer, en{de} si sal wesen tot een belegghinghe, en{de} ghy sultse omringhen, dits een tecken den huyse van Israel.
Ende ghy sult slape{n} op v slincke sijde, ende ghy sult die boosheden des huys van Israel stellen op dat ghetal der daghe{n} in die welcke ghy daer op slapen sult, en{de} ghy sult hen ongherechticheyt aen nemen.
Ende ick heb v die iaren van haer ongherechticheyt ghegheuen, int ghetal der daghen drij hondert en{de} neghentich daghen, en{de} ghy sult die ongherechticheyt des huys van Israel draghen.
En{de} als ghy dese dinghen sult volbracht hebbe{n} soo suldi slapen op v rechte sijde, ten tweedenmale, ende ghy sult aen nemen die ongherechticheyt des huys van Iuda veertich daghen, eenen dach voor een iaer, eenen dach (seg ick) voor een iaer heb ick v ghegheuen.
Ende ghy sult v aensicht keeren tot die belegghinghe van Ierusalem, en{de} uwen arm sal wtghestrect worden, en{de} ghy sult propheteren teghen haer.
Siet ick heb v omuanghen met banden, ende ghy en sult v niet ommekeere{n} van deen sijde op dander sijde, tot dat ghy volbrenghet die daghen van uwer belegghinghen.
En{de} ghi neemt voor v tarwe en{de} gherste, en{de} boonen, ende milien saet, en{de} vitsen, ende ghy sult die worpen in eenen pot, en{de} ghy sult voor v brooden maken nae tghetal der daghen in die welcke ghy slapen sult op v sijde, drij hondert en{de} neghentich daghen suldy dat eten.
En{de} v spijse die ghy eten sult, sal wesen in ghewichte twintich stateren des daechs, vanden eenen tijt tot den anderen tijt suldy dat eten.
En{de} dwater suldi by een mate drincken, het seste deel van een hin mate, van den eenen tijt tot de{n} anderen tijt suldi dit drincken.
En{de} ghy sult dat eten als een ghersten broot onder dasschen ghebacke{n}, en{de} metten dreck die wt den mensche gaet suldi dat ouerdecken voor hen ooghen.
En{de} die Heere heeft gheseyt, alsoo sullen die kinderen van Israel hen broot eten, besmedt onder die Heydenen tot die welcke ic se wt drijuen sal.
En{de} ick heb gheseyt. Ay ay ay Heere Godt, siet mijn ziele en is niet besmet, ende ick en heb gheen doode prye van selfs ghestoruen oft vanden beeste{n} verscoert ghete{n}, van mijn kintscheyt tot nv toe, en{de} gheen onreyn vleesch en is in mijne{n} mont ghegaen.
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Siet ick heb v ossen mest ghegheuen voor menschelijcken dreck, en{de} ghy sult v broot daer in maken.
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Sone des menschen. Siet ic sal den staff des broots breken in Ierusalem, en{de} si sullent broodt breken bi ghewichte, en{de} in sorchuuldichede, en{de} dwater sullen sij by een mate, en{de} in benautheden drincke{n}.
Op dat (wanneer dbroot en{de} dwater faelgeren sal) ee{n} ieghelijck valle teghen sijnen broeder, ende dat si verdwijnen in hen boosheden.
ENde ghy sone des menschen neemt v een scerp swaert hayr scerende, en{de} sult dat doen gaen ouer v hooft en{de} ouer uwen baert, ende ghy sult tot v nemen een weechschale, en{de} ghy sultse deylen.
Het derde deel suldi metten viere verbrande{n} int midden der stadt, nae dat volbrenghe{n} van die daghen der belegghinghen, en{de} ghi sult het derden deel tot v nemen,en{de} ghy sult dat metten sweerde in stucken houwe{n} rontsomme die stadt, maer het ander derden deel suldi inde{n} wint verstroeye{n}, en{de} ick sal tsweert daer nae bloot maken.
En{de} ghy sult daer aff nemen een cleyn ghetal, en{de} ghy sult die binden int wterste van uwen mantel,
En{de} van dien suldy wederom nemen, en{de} ghy sultse worpen int midden des viers, en{de} ghy sultse metten viere verbranden, en{de} daer wt sal een vier come{n} int gheheel huys van Israel.
Dit seyt die Heere Godt. Dit is Ierusalem int midden der Heydenen heb ickse ghestelt, ende rontsom haer die landen.
En{de} sij heeft mijn ordeelen versmaedt, dat sij noch ongoddelijcker zijn soude dan die Heydenen, ende mijn gheboden heeftse versmaedt meer dan die landen die rontsom haer zijn, want sij hebben mijn ordeelen verworpen, ende in mijn gheboden en hebben sij niet ghewandelt.
Daerom dit seyt die Heere Godt. Want ghi die Heydenen te boue{n} ghegaen hebt, die rontsomme v lieden sijn en{de} want ghy in mijn gheboden niet ghewandelt en hebt, en{de} nae die ordeelen der Heydenen die rontsomme v lieden zijn niet ghedaen en hebt.
Daerom dit seyt die Heere Godt. Siet ick tot v, en{de} ick sal selue ordeelen doen int midden van v in die ooghen der Heydenen.
En{de} ick sal in v doen dat ick niet ghedaen en hebbe, ende der welcker ghelijcke ick voortaen niet meer doe{n} en sal, om alle uwe affgrijselijcheden.
Daerom sulle{n} die vaderen hen kinderen eten int midden van v, en{de} die kinderen sullen hen vaderen eten, en{de} ick sal in v oordeelen doen, ende ick sal alle uwe bleuelinghen inde{n} wint wannen in alle winden.
Daerom ick leue seydt die Heere Godt. Alleen om dat ghi mijn heylicheyt ghesce{n}t hebt, in alle uwe argernissen, en{de} in alle uwe affgrijselijcheden, soo sal ick oock heel in stucken breken, en{de} mijn ooghe en sal niet sparen, ende ick en sal niet ontfermen.
Het derde deel van v lieden sal vander pestilencien steruen, en{de} tsal vanden hongher verteert worden int midden van v, en{de} het derde deel va{n} v lieden sal metten sweerde vallen rontsom v, maer v derde deel sal ick in allen winden verstroeye{n}, en{de} ick sal tsweert wter sceyden trecken nae hen.
En{de} ick sal mijnen rasenden torn volbrenghen, ende ick sal mijn verbolghentheyt doen rusten in henlieden, en{de} ic sal vertroost worden, en{de} sij sullen weten dat ick die Heere dit ghesproken hebbe in mijn tornighe liefde, als ick mijn verbolghentheyt sal volbracht hebben in he{n}lieden.
En{de} ick sal v gheuen tot een woestijne en{de} een versmaetheyt de{n} Heydene{n} die rontsom v zijn, voor daenschijn van alle die ghene die daer voorby gaen.
Ende ghy sult wesen een versmaetheyt en{de} blasphemie, een exempel, en{de} een verwo{n}deringhe onder die Heydenen, die rontsom v zijn, als ick in v lieden sal ghedaen hebben die ordeelen, in mijn rasende gramscap en{de} verbolghentheyt, en{de} in die berispinghen des torns.
Ick die Heere hebt ghesproken. Als ic die alderquaetste pijlen des honghers in hen sal ghescote{n} hebben, die welcke sullen dootelijck sijn, ende die ic schieten sal om v te verderue{n}, en{de} ick sal den hongher op v lieden vergaderen, en{de} in v lieden vernielen den staff des broots.
En{de} ick sal onder v lieden senden den hongher, en{de} die alderquaetste beesten tot vernielinghe vanden laetsten man, ende die pestilencie ende dbloet sullen door v gae{n}, ende ick sal tsweert op v lieden brenghen. Ick die Heere hebt gheproken.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen, stelt v aensicht teghen die berghen van Israel en{de} ghy sult tot hen propheteren,
en{de} segghen. Ghy berghen van Israel hoort des Heere{n} Godts woort. Dit seyt die Heere Godt den berghen, en{de} den hueuele{n}, den steenrootsen, en{de} den valleye{n}. Siet ic sal op v tsweert brenghen, en{de} ick sal v hoochden heel verderuen,
en{de} v outaeren affbreken, en{de} v affgods beelden sullen ghe-broken worden, en{de} ick sal v ghedoodde nederworpen voor v affgoden.
Ende ic sal die doode lichame{n} der kinderen van Israel gheuen voor daensicht van uwen affgodts beelden, en{de} ick sal v ghebeenten verstroyen rontsom v outaeren
in allen v wooninghen. Die steden sullen verwoest wesen, en{de} die hoochden sullen affghebroken en{de} verstroeyt worden, en{de} v outaeren sullen vergaen, ende ghebroken worden, ende v affgoden sullen ophouden, ende uwer affgoden tempelen sullen vernielt worden, ende v wercken sullen te niet ghebracht worde{n}.
En{de} die verslaghene sal vallen int midden van v lieden, en{de} ghy sult weten dat ic die Heere ben.
Ende ick salse onder v lieden late{n} die tsweert ontuloden sullen wesen onder die Heydene{n} als ick v in die landen verstroeyt sal hebben.
Ende v verloste sullen mijns ghedencken onder die Heydenen tot die welcke sij gheuanghen zijn gheleyt, wa{n}t ick heb heel in stucken ghewreuen hen herte dat oncuyscheyt bedrijuende is en{de} wechghaende van my, en{de} hen ooghen oncuyscheyt doende nae hen affgoden, en{de} sij sullen hen seluen mishaghen van die quade dinghen die sij ghedaen hadden in alle hen affgrijselijcheden.
Ende sij sullen weten dat ick die Heere niet te vergheefs ghesproken en hebbe, dat ick hen dit quaet doen soude.
Dit seydt die Heere Godt. Slaet v hant, en{de} stoot uwen voet, en{de} seght wee ouer alle die affgrijselijcheden der quaden des huys van Israel, want sij sullen door tsweert door den honger en{de} door die pestilencie vallen.
Die verre is sal va{n}der pestilencie steruen, maer die by is sal metten sweerde vallen, en{de} die achterghelaten en{de} beleghen sal wesen die sal van hongher steruen, ende ick sal mijn verbolghentheyt in hen volbrenghen.
En{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben, als v ghedoodde sulle{n} wesen int midden van uwen affgoden rontsomme van uwen outaeren, op alle die hooghe hueuelen, en{de} op alle die opperste tsoppen der berghen, en{de} onder alle loouerachtighe boomen, en{de} onder alle eycke dic van bladeren, die plaetse daer sij welrieckende wieroock ontsteken hebben allen haren affgoden.
En{de} ick sal mijn hant ouer hen wtsteken, ende ick sal dlant verwoest maken, ende verlaten van die woestijne Deblatha in allen hen woonsteden, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
En{de} ghy sone des menschen. Dit seyt die Heere die Godt van Israhels lant. Het eynde coemt, het eynde coemt op die vier hoecken va{n} eertrijc.
Nv ist eynde op v, en{de} ic sal mijn rasende gramscap in v seynde{n}, en{de} ic sal v ordeelen na uwe weghen, en{de} ick sal teghen v stellen alle uwe affgrijselijcheden.
En{de} mijn ooghe en sal ouer v niet spare{n}, en{de} ick en sal niet ontfermen, maer v weghen sal ick op v legghen, en{de} v affgrijselijcheden sullen int midden van v wesen, en{de} ghy sult weten dat ic die Heere ben
Dit seydt die Heere Godt. Een pijninghe, siet daer coemt een pijninghe,
het eynde coemt, het eynde coemt, het is teghen v wacker gheworden, siet het coemt.
Die vernielinghe coemt ouer v, die op deerde woont, den tijt coemt, de{n} dach der doodinghe{n} is nae by, en{de} niet van die glorie der berghen.
Nv sal ick ter stont mijn gramschap wtstorten op v, ende ick sal mijn rasende gramschap in v volbrenghen, ende ick sal v ordeelen nae v weghen, en{de} ick sal v oplegghen alle v groote misdaden.
En{de} mijn ooghe en sal niet sparen noch ick en sal niet ontfermen, maer uwe weghen sal ic v op legghen en{de} v affgrijselijchede{n} sullen int midden van v wesen, en{de} ghy sult weten dat ick die stae{n}de Heere ben.
Siet den dach, siet hy coe{m}t die vernielinghe is wtgegae{n}, die roede is ghebloeyet die hoouerdie is ghegroeyt.
Die boosheyt is opghestaen in die roede der ongoddelijcheyt, niet wt henlieden, en{de} niet wten volcke noch wt haren gheluydt ende daer en sal gheen ruste in henlieden zijn.
Den tijt is ghecomen, den dach is nae by ghecomen, wie coopt die en sij nie blijde, en{de} wie vercoopt die en sij niet droeuich, want die gramschap coemt ouer alle sijn volc,
want die vercoopt, en sal tot tghene dat hy vercocht heeft niet wederkeeren, en{de} al noch is in die leuende hen leuen, want dat visioen en sal tot allen haer menichte niet wederkeeren, en{de} die man en sal in die boosheyt zijns leuens niet ghesterct worden.
Slaet het tro{m}pette, laetse alle bereyt worde{n}, en{de} daer en is niemant die ten strijde ghae, want mijn gramscap is ouer alle zijn volc.
Tsweert buyten, ende die pestilencie, en{de} den hongher binnen, die int velt is die sal metten sweerde steruen, ende die in die steden sijn sullen van die pestile{n}cie en{de} vanden hongher verslonden worden.
En{de} sij sullen behouden worden die van hen vlieden sullen, en{de} sullen op die berghen zijn als die duyuen der valleyen allegader veruaert, een yeghelijck in zijn boosheyt.
Alle handen sullen onmachtich worden, en{de} alle knien sullen van wateren vloeyen.
Ende sij sullen hen met hairen cleederen omgorden en{de} die vreese salse ouerdecken, en{de} in alle aensichte sal bescaemtheyt wesen, en{de} in alle hen hoofden caluheyt.
Hen siluer sal buyten gheworpe{n} worden, en{de} hen gout sal tot eenen mesthoop zijn, Hen siluer en{de} hen gout en sal hen niet moghen verlossen inde{n} dach van des Heere{n} rasende gramscap. Sij en sullen hen zielen niet versaden, ende hen buycken en sullen niet veruult worden, want tis hen tot een struycsele van hen boosheyt gheworden.
En{de} dat cieraet van haren halsbanden hebben sij ter hoouerdien ghestelt, ende die beelden van hen affgrijselijcheden, en{de} die afgodsbeelden hebben sij daer aff ghemaect, daerom heb ict henlieden dit ghegheue{n} tot een onreynicheyt,
en{de} ick sal dat gheuen inder vreemder hant om te rooue{n} ende den ongoddelijcken des lants tot eenen roof, en{de} sij sullen dat besmette{n}.
Ende ick sal mijn aensicht van henlieden keeren, en{de} sij sullen mijn verbolgentheyt scheynden, ende die bespieders sullen daer ingaen, ende sij sullen dat besmette{n}.
Maect een besluytinghe, want dat eertrijck is vol van doordeel des bloets, en{de} die stadt is vol boosheyts.
En{de} ick sal die alderquaetste van die Heydenen aenbrenghe{n}, ende die sullen hen huysen besitten, en{de} ick sal doen rusten die hoouerdie der machtigher, en{de} si sullen hen heylighe plaetsen besitte{n}.
Als die benautheyt ouercoemt soo sullen si vrede versoecken, en{de} daer en sal gheene{n} zijn.
Daer sal verbaestheyt op verbaestheyt comen, ende deen ghehoor op dander ghehoor, ende si sulle{n} een visioen vraghen vanden propheet, ende die wet sal vergaen vande{n} priester, ende den raet van die ouderen.
Die coninck sal weenen, ende die prince sal met droefheyt ghecleedt worden, ende die handen van tvolck der eerden sullen heel ontsteldt worden. Nae hen weghen sal ick henlieden doen, ende nae hen ordeelen sal ickse ordeelen, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
ENde tis gheschiet int seste iaer, in die seste maent, inden vijfsten dach der maent, dat ic sadt in mijn huys, en{de} die ouders van Iuda saten voor my, en{de} daer viel des Heeren Gods hant op my.
En{de} ick heb ghesien, en{de} siet een ghelijckenisse als een aensien des viers, van die ghedaente zijnder lendenen en{de} beneden wast vier, en{de} van zijn lendenen en{de} opwaerts, waert als een ghedaente des claerscijnsels, als die ghedaente van fijn blinckende metael.
En{de} een wtghesonde{n} ghelijckenisse van eender hant heeft my ghegrepe{n} mette{n} hayrulechte{n} mijns hoofts en{de} den gheest heeft my opghehauen tusschen die eerde en{de} den hemel, en{de} hy heeft my ghebracht in Ierusalem door Gods visioen, by die binne{n}ste doere, die ten noorden waerts sach, daer den affgodt der Ialoursheyt ghesteldt was om den torn te verwecken.
En{de} siet die glorie des Heeren van Israel was daer, nae dat visioen dat ick ghesien hadde opt velt.
En{de} hi heeft tot my gheseyt. Sone des menschen heft v ooghen op totten wech van noorde{n}, en{de} ick hebbe mijn ooghen opghehauen tot den wech van noorden, en{de} siet vanden noorde{n} van die poorte des outaers was den affgodt der ialoursheyt inde{n} inganc.
En{de} hi heeft tot my gheseyt. Sone des menschen meyndi ooc dat ghi siet wat dese doe{n}, die groote afgrijselijchede{n}, die thuys van Israel hier doet, dat ick verre gaen soude van mijn heylighe plaetse? Ende omghekeert sijnde suldi noch meerder affgrijselijcheden sien.
En{de} hy heeft my binnen gheleyt tot die doere des voorhofs en{de} ic heb ghesien, en{de} siet daer was een gat inde{n} wa{n}dt
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Sone des mensche{n} doorgraeft den wa{n}dt, en{de} als ic de{n} wa{n}dt doorgraue{n} hadde soo is daer een doere ghesie{n}.
En{de} hi heeft tot my gheseyt. Gaet binnen en{de} besiet die alderquaetste affgrijselijchede{n} die dese hier doen.
En{de} binne{n} ghecome{n} sijnde heb ic ghesien, en{de} siet alderha{n}de ghelijckenisse va{n} cruypende dieren, en{de} die affgrijselijcheyt der beeste{n,} en{de} alle die affgode{n} des huys va{n} Israel, ware{n} ghescildert opden wa{n}dt rontsomme ouer al.
En{de} tseuentich wannen va{n} die ouders des huys va{n} Israel, en{de} Iezonias Saphans sone stont int midden van henlieden der gheender die daer stonden voor die scilderien, en{de} een ieghelijck hadde een wieroocvat in zijn hant, en{de} eenen domp des neuels ghinc op van dat wieroock.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Voorwaer sone des menschen, ghy siet wat die ouders des huys van Israel doen in die duysternisse, een ieghelijc int heymelijc van zijnder slaepcamer, wa{n}t sij segghe{n}. Die Heere en siet ons niet, die Heere heuet dla{n}t verlate{n},
En{de} hy heeft tot mi gheseyt. Noch omghekeert sijnde suldi meerder affgrijselijcheden sien die dese doen.
En{de} hy heeft my binnen gheleyt door die doere van des Heeren huys, die noortwaerts sach, En{de} daer saten die vrouwen bescreyende Adonidem.
Ende hy heeft tot my gheseydt. Voorwaer ghy sone des menschen hebbet ghesien, maer omghekeert sijnde suldi affgrijgrijselijcheden sien noch meerder dan dese.
Ende hy heeft my binnen gheleydt in dat voorhoff van des Heeren huys binnen. Ende siet in die doere van des Heeren tempel tusschen dat portael ende den outaer waren als vijuentwintich ma{n}nen hebbende die rugghen teghen des Heeren tempel, ende hen aensichten ten oosten, ende si aenbaden teghen den opganc der sonnen.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Voorwaer ghy sone des menschen hebbet ghesien, is dat den huyse van Iuda licht, dat si dese affgrijselijcheyt doen souden, die sij hier ghedaen hebben, dat sij die eerde met boosheden veruullende omghekeert zijn om my te creyten? ende siet sij brenghen eenen tack tot haren noese.
Daerom sal ict oock doen in die rasende gramscap, mijn ooghe en sal niet sparen, noch ick en sal niet ontfermen, ende als si roepen tot mijn ooren met luyder stemmen, soo en sal ickse niet verhooren.
ENde hy heeft gheroepen in mijn ooren met een groote stemme segghende. Die besoeckinghen der stadt zijn nae by ghecomen, ende een ieghelijc heeft zijn instrument der doodinghe{n} in zijn hant,
Ende siet daer quamen ses mannen va{n}den wech der ouerster poorten, die noortwaerts siet ende een ieghelijcs instrument der doodinghe was in zijn handt. Oock wasser int midden van hen een man met lijnwaet ghecleedt, ende eens scrijuers inckpot was aen zijn lendenen, ende sij zijn binnen ghegaen, ende hebben ghestaen neffens den metalen outaer.
Ende die glorie des Heeren van Israel is opghenome{n} va{n}den Cherub, die op hem was aen den dorpel des huys, ende hy heeft den man gheroepen die met lijnwaden cleederen ghecleedt was, ende hadde eens scrijuers inckpot aen zijn lendenen
Ende die Heere heeft tot hem geseyt. Gaet voorts door dmidden der stadt, int midden van Ierusalem, ende teekent Thau op die voorhoofden der mannen die suchten ende rouwich zijn ouer alle die affgrijselijcheden die int midden van haer ghescieden.
Ende hy heeft dien gheseyt, dat ict hoorde. Ghaet voorts door die stadt hem volghe{n}de ende slaet, en laet v ooghe niet sparen, noch en hebt gheen bermherticheyt
Den ouden man, den ionghelinck, ende die maghet die cleyn kinderkens, ende die vrouwen slaet doot, totten laetsten mensch toe, , maer alle die ghene opde{n} welcken ghy Thau siet, en slaet niet doodt, ende beghint van mijn heylighe plaetse. Hierom hebben sij begonst vanden ouderen die voor des huys aensicht waren.
Ende hy heeft tot hen gheseyt. Besmet het huys, ende vult die voorhouen met die verslaghene gaet wt. Ende sij zijn wtghegaen, ende sij sloeghen die ghene die in die stadt waren.
Ende als den slach voldaen was, soo ben ick ouerghebleuen, ende ick heb op mijn aensicht gheualle{n}, ende al roepende segghe ic. Wee, wee, wee, Heere Godt. Suldi dan verderuen alle die bleuelinghen van Israel, wtstortende v rasende gramscap op Ierusalem?
Ende hi heeft tot my gheseyt. Die boosheyt des huys van Israel ende Iuda is bouen maten seer groot, ende die eerde is veruult met bloeden, ende die stadt is vol gheworden van affkeeringhe, want sij hebben gheseyt. Die Heere heeft dlant verlaten, ende die Heere en siet niet.
Daerom en sal mijn ooghe niet spare{n}, noch ick en sal niet ontfermen, ick sal haren wech op hen hoofden keeren.
Ende siet die man die met lijnwaet ghecleedt was, die den inckpot hadde op sijnen rugghe, heeft een woort ghesproken segghende. Ic heb ghedaen alsoo ghy my gheboden hadt.
ENde ic heb ghesien, en{de} siet int firmame{n}t datter was opt hooft va{n}de{n} cherubims als eene{n} Saphier steen, als die ghedaente va{n} die ghelijckenisse ee{n}s throo{n}s heeft daer boue{n} ghesie{n} geweest
En{de} hy heeft gheseyt totte{n} ma{n} die met lijnwaet ghecleedt was en{de} seyde. Gaet binne{n} int midde{n} va{n} die ra-deren die onder die Cherubims zijn, en{de} vult v hant met die colen des viers die tusschen die Cherubims sijn, en{de} stort die wt op die stadt. En{de} hy is daer inghegaen voor mijn aenscouwe{n},
en{de} die Cherubims stonden aen die rechte sijde des huys als die man daer in ghinck, en{de} een wolcke heeft dbinnenste voorhof veruult.
En{de} die glorie des Heeren is opghehaue{n} boue{n} den Cherub aenden dorpel des huys, en{de} het huys is veruult gheweest met die wolcke, en{de} dat voorhoff is veruult gheweest met die claerheyt van des Heeren glorie.
Ende tgheluyt van die vloghelen der Cherubims worde ghehoort tot dat buytenste voorhoff ghelijck die stemme Godts almachtich sprekende,
Ende als hy gheboden hadde den man die met lijnwaet ghecleedt was, segghende. Neemt vier wt dat midden der raderen die tusschen die Cherubims sijn soo is hy daer in ghegaen ende heeft ghestae{n} by dat radt.
Ende eenen Cherub heeft zijn hant wtghesteken wt dat midden der Cherubims totten viere datter was tusschen die Cherubims, ende hy heuet ghenomen, ende heuet in die hant ghegheue{n} des ghee{n}s die met lijnen cleedere{n} ghecleet was, die welcke dat nemende is wtghegaen.
Ende in die Cherubims openbaerde die ghelijckenisse van eens mensche{n} hant onder hen vloghelen,
en{de} ick heb ghesien en{de} daer waren vier raderen bi die Cherubims het een radt was by den eenen Cherub, en{de} dander radt by den andere{n} Cherub, ende die ghedaente der radere{n} was als tgesichte vanden Chrysolitus steen,
en{de} het aensien van dien was een ghelijckenisse van die viere, als ofter een radt ware in midden van een ander radt.
En{de} als sij wandelden, soo ghinghen si aen vier sijde{n}, en{de} si en keerden niet wedero{m} als sij wandelden, maer tot der plaetsen waer toe hy wijcte om te ghane, die dierste was, derwaerts volchden ooc die andere, ende si en keerde{n} niet wedero{m}.
En{de} alle hen lichame{n} en{de} hen halsen en{de} handen, en{de}vloghelen en{de} omringhe{n} ware{n} vol ooghen, int ronde der vier raderen.
En{de} dese raderen heeft hy ghenoemt omrolle{n}de daer ict hoorde,
maer dat eene hadde vier aensichten, het een aensicht was eens Cherubs aensicht, en{de} het tweede aensicht was eensmensche{n} aensicht, en{de} int derde was eens leews aensicht, en{de} int vierde ee{n}s arents aensicht.
Ende die Cherubims zijn opghehaue{n}, het is tselue dier dat ic ghesien hadde by de{n} vloet Chobar,
En{de} als die Cherubims wandelden, soo ghinghen die raderen oock te samen neffens die, en{de} als die Cherubims hen vloghelen ophieuen, dat sij vander eerde{n} souden opghehauen worden, soo en rusten die raderen niet, maer sij waren daer ooc neffens.
Als die stonden, soo stonden sij, en{de} metten verhauenen worden si verhauen, want den gheest des leue{n}s was in die.
En{de} die glorie des Heeren is wtghegaen vanden dorpel des tempels, en{de} heeft ghestaen op die Cherubims.
Ende die Cherubims hen vloghelen opheffende zijn verhaue{n} gheweest vander eerde{n} voor my, En{de} als die wtghinghen, soo zijn die raderen oock nae gheuolcht, ende het heeft ghestaen inden inganc van die poorte van des Heeren huys die oostwaerts was, ende die glorie des Gods van Israel was daer ouer haer.
Dit is tselue dier dat ic ghesien hebbe onder den God van Israel by den vloet Chobar, en{de} ick heb verstaen dattet Cherubims waren.
Vier aensichten hadde het eene, en{de} vier vloghele{n} het eene, en{de} die ghelijckenisse va{n} eens menschen hant was onder hen vloghelen.
En{de} die ghelijckenisse van haren aensichten, was als die selue aensichten die ick ghesien hadde by den vloet Chobar, ende het ghesichte ende tghedruysch van elck besonder was voor zijn aensicht gaen.
ENde de{n} gheest heeft my opgehaue{n}, en{de} heeft my inghebracht tot die oostersche poorte va{n} des Heeren huys die teghen der sonnen opganck siet, en{de} siet inden inganck der poorten waren vijuentwintich mannen, en{de} ick heb ghesien int midden van hen Iezonia{m} Azurs sone, en{de} Pheltiam Banaias sone die prince{n} des volcs.
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Sone des menschen, dit sijn die mannen die boosheyt dencken, en{de} tracteren eenen alderquaetste{n} raet in dese stadt,
segghende. En zijn die huysen niet hier voortijts ghetimmert? dits den metalen pot, en{de} wij zijn tvleesch.
Daero{m} propheteert van henlieden, propheteert ghy sone des menschen.
En{de} den gheest des Heere{n} is in my gheuallen en{de} heeft tot my gheseyt. Spreect. Dit seyt die Heere. Also hebdi gesproken ghy huys van Israel, en{de} ick kenne die ghedachten va{n} v lieder herten.
Ghi hebter seer vele ghedoot in dese stadt, ende ghy hebt haer weghen met verslagene{n} veruult.
Daero{m} seyt dit die Heere God. V verslaghene die ghy int midde{n} va{n} haer ghestelt hebt, die sijn het vleesch, en{de} dit is den metale{n} pot, En{de} ick sal v lieden leyden wt dat midden van haer.
Ghy hebbet tsweert gheureest, en{de} ick sal tsweert ouer v brenghe{n} seyt die Heere God.
En{de} ick sal v lieden wtdrijue{n} wt dat midden van haer, en{de} ick sal v leuere{n} inder viande{n} handen, en{de} ick sal in v lieden ordeelen doen,
Metten sweerde suldi vallen, in die palen van Israel sal ick v lieden ordeelen, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Dese en sal v lieden niet wesen tot eenen metale{n} pot, en{de} ghy en sult int midde{n} van haer niet wesen tot vleesche, in die pale{n} van Israel sal ick v ordeele{n}.
En{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben, want ghy en hebt in mijn gheboden niet ghewandelt, en{de} mijn ordeelen en hebdi niet ghedaen, maer nae die rechten der Heydenen die rontsomme v sijn, hebdi ghedaen
En{de} tis ghesciet doen ick propheteerde dat Pheltias Banaias sone ghestoruen is, en{de} ick heb op mijn aensicht gheuallen roepende met luyder stemmen, en{de} ic heb gheseyt. Wee, wee, wee, Heere Godt, maecte ghy een voleyndinghe der bleuelinghe{n} van Israel?
En{de} des Heeren woort is tot my ghesciet segghe{n}de.
Sone des menschen v broeders v naeste mannen, en{de} alle thuys van Israel, alle den welcken die bewoonders van Ierusalem gheseyt hebben. Gaet verre va{n} den Heere, dlant is ons ghegheuen tot een besittinghe.
Daerom dit seyt die Heere Godt. Om dat icse verre ghedaen hebbe onder die Heydenen, en{de} want icse verstroeyt hebbe in die lande{n}, so sal ic hen wesen tot een cleyn heylichmakinghe in die landen, tot die welcke sij ghecome{n} zijn.
Daero{m} spreect. Dit seyt die Heere God. Ic sal v lieden vergaderen van die volcken, en{de} versame{n} van die lande{n} in die welcke ghy verstroeyt zijt, ende ic sal v lieden gheuen die eerde van Israel,
Ende sij sullen daer in gaen, ende sij sullen alle die arghernissen, en{de} alle die afgrijselijcheden wech nemen van haer,
Ende ick sal hen een herte gheuen ende eenen nieuwen gheest sal ick in hen binnenste gheue{n}, en{de} ic sal dat steene{n} herte va{n} haerliede{n} vleesche wech nemen, en{de} ick sal hen een vleeschachtich herte gheuen
op dat sij in mijn ghebode{n} wandelen en{de} mijn ordeelen bewaren, ende die doe{n}, ende dat sij my sijn moghen tot een volc, ende ick hen tot een Godt sij.
Der welcker herte wa{n}delt nae die verargernissen en{de} nae hen affgrijselijchede{n}, deser wech sal ic op hen hooft stellen, seyt die Heere Godt.
En{de} die Cherubims hebben hen vloghelen opghehauen, en{de} die raderen met hen, en{de} die glorie van Israels Gods was bouen die,
En{de} die glorie des Heeren is opgheclommen van dmidden der stadt, en{de} heeft ghestaen opde{n} berch die aen die oostsijde vander stadt is.
Ende den gheest heeft my opghehauen, en{de} ghebracht in dlant van Chaldeen tot die oueruoeringhe, in een visioen in Gods gheest, en{de} het visioen dat ic ghesien hadde is van my wech ghenomen.
Ende ick hebbe tot die oueruoeringhe ghesproken alle des Heeren woorden die hy my ghetoont hadde.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen, ghi woont int midden van dat creytende huys die ooghen hebben om te sien, en{de} niet en sien, en{de} ooren om te hoore{n}, en{de} en hooren niet, want het is een creytende huys.
Daero{m} ghy sone des menschen maect voor v ghereetscappen der oueruoeringhen, en{de} ghy sultse oueruoeren inden dach voor henlieden, en{de} ghy sult verhuysen van v plaetse tot een ander plaetse, voor hen aenscouwe{n}, oft sijt by auontuere{n} aensaghe{n}, wa{n}t het is een creyte{n}de huys.
En{de} ghy sult uwe{n} huysraet buyten wtdraghe{n}, als den huysraet van eene{n} die vertrect inden dach voor hen aenscouwe{n}, maer ghi sult des auonts wtgaen voor henlieden ghelijc ee{n} die verhuyst wtghaet.
Voor hen ooghen doorbreect v den wandt, en{de} ghi sult daer door gae{n},
In hen ae{n}scouwe{n} suldi op die scouderen ghedraghe{n} worde{n}, in die donckerheyt suldi wtghedraghen worden, ghy sult v aensicht bedecken, en{de} ghy en sult die eerde niet sien, wa{n}t ick heb v tot een wonderlijc teeken ghegheuen den huyse van Israel.
Hierom heb ick ghedaen alsoo hy my gheboden hadde. Ic heb mijn ghereetscappe wtghebracht als die ghereetscappen van eenen die vertrect by daghe, en{de} des auonts heb ick voor my den wa{n}dt doorbroken metter hant, en{de} in die duysterheyt ben ick wtghegaen, en{de} op die scouderen ghedraghe{n} voor hen aenscouwen.
En{de} des Heeren woort is tot my ghesciet des morghens segghe{n}de.
Sone des me{n}schen en heeft dat huys va{n} Israel dat creyte{n}de huys niet gheseyt. Wat maecti?
Segt tot hen. Dit seyt die Heere Godt.Op de{n} vorst die in Ierusalem is, is desen last en{de} op alle thuys va{n} Israel, dat int midden va{n} henlieden is.
Segt. Ick ben v voorteeken, Alsoo ick ghedaen hebbe soe sal v ghesciede{n} sij sulle{n} ter veruoeringhen ende gheuanghenisse gaen.
Ende die prince die int midden van henlieden is sal op die scouderen ghedraghen worden, int die duysterheyt sal hy wtgaen, sij sullen den wandt doorgraue{n} om hem wt te leyden, zijn aensicht sal bedect worde{n}, dat hy die eerde metten ooghen niet en sie.
Ende ick sal mijn net ouer hem wtspraeyen, ende hy sal gheuanghen worden in mijn net, ende ick sal hem brenghe{n} in Babilonien inder Chaldeen lant, ende dat en sal hy niet sien ende daer sal hy steruen.
Ende alle die omtrent hem sijn, sijn helpe, en{de} alle sijn heyren, sal ick verstroeyen in alle winden, ende tsweert sal ick achter hen wter sceyden trecken.
Ende sij sulle{n} weten dat ic die Hee ben, als ick die sal verstroeyt hebben onder die Heydenen, ende dat icse sal al om ghesaeyt hebben in die landen.
Ende ick salder van henlieden een luttel ma{n}nen achter laten van tsweert, ende vanden hongher, ende van die pestilencie, op dat sij allen hen groote misdaden vertellen moghen onder die Heydene{n} tot die welcke sij ingaen sullen, ende si sullen weten dat ick die Heere ben.
Ende des Heeren woort is tot my ghesciet segghende.
Sone des menschen, eedt v broot in verstoortheyt, en{de} v water drinct met haesticheyt ende trueringhe.
Ende ghy sult segghen totten volcke des la{n}ts. Dit seyt die Heere God tot hen die in Ierusalem woonen int lant van Israel. Hen broot sullen sij met sorchuuldicheyt eten, en{de} hen water sullen si in die verlatenheyt drincken, op dat het lant verlaten worde van zijn menichte, om die boosheyt van alle die ghene die daer in woonen.
En{de} die steden die nv bewoont werden sullen verwoest wesen, en{de} dlant verlaten, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende des Heeren woort is tot my ghesciet segghe{n}de.
Sone des menschen. Wat ghemeyn segghen is dit v lieden int lant van Israel der gheender die segghen. Die daghen sullen noch langhe wtghestelt worden, ende alle visioen sal vergaen.
Daero{m} segt tot hen. Dit seyt die Heere Godt. Ic sal dit ghemeyn woort doen rusten, noch men salt voortaen niet meer ghemeynlijc segghen in Israel, en{de} spreect tot hen dat die daghen aenghecomen sijn, en{de} dwoort van alle visioen,
Want alle visioen en sal voortae{n} niet meer ydel zijn, noch die prophetie twijfelachtich int midden der kinderen van Israel,
want ick die Heere sal spreke{n}, en{de} soo wat woort dat ic spreken sal, dat sal ooc ghescieden, en{de} het en sal niet meer langhe wtghestelt worden, maer in uwe daghe{n} ghy creytende huys sal ick een woort spreken, en{de} ick sal dat doen, seyt die Heere God,
En{de} dwoort des Heeren is tot my ghesciet segghende.
Sone des mensche{n} Siet het huys van Israel der gheender die segghe{n}. Het visioen dat dese siet, is te veel daghen en{de} tot langhen tijt ghepropheteert dese.
Daerom segt tot henlieden. Dit seyt die Heere God. Alle mijn woort en sal voortaen niet meer lange vertrecken, dwoort dat ick ghesproken sal hebben, dat sal volbracht worden seyt die Heere.
EN{de} dwoort des Heeren is tot my ghesciet segghende.
Sone des mensche{n} propheteert tot die propheten van Israel, die propheteren, en{de} ghy sult hen segghen die wt hen eyghen herte propheteren. Hoort des Heeren woort.
Dit seyt die Heere God. Wee den dwasen propheten die haren gheest volghen, en{de} niet en sien.
Als vossen in die woestijne soo waren v prophete{n} Israel,
ghy en hebt niet teghe{n} opgheclommen, noch ghy en hebt gheenen muer teghe{n} ghestelt voor thuys van Israel, dat ghy inden strijt staen soudt inden dach des Heeren.
Sij sien ydel dinghen, en{de} sij propheteren loghenen, segghende. Die Heere seyt, daer die Heere hen niet ghesonden en heeft, en{de} sij hebben ghestadich ghebleuen het woort te vestighen.
En hebdy niet een ydel visioe{n} ghesie{n}, en{de} ee{n} loghe{n}achtige prophetie ghesproke{n}? en{de} ghy segt. Die Heere seyt, daer ic niet ghesproken en hebbe.
Daero{m} dit seyt die Heere God, o{m} dat ghi ydel dinghe{n} ghesproke{n} hebt, en{de} loghene{n} ghesie{n}. Daero{m} siet ic come tot v lieden seyt die Heere God.
En{de} mijn ha{n}t sal zijn op die prophete{n} die ydel dinghe{n} sien, en{de} logene{n} prophetere{n}, in mijns volcs raet en sullen si niet wesen, en{de} int ghescrifte des huys van Israel en sullen sij niet ghescreue{n} worde{n}, noch sij en sulle{n} int lant van Israel niet comen, en{de} ghi sult weten dat ick die Heere God ben.
Om dat sij mijn volc bedroghen hebben segghe{n}de. Vrede, en{de} ten is gheene{n} vrede, en{de} hy heeft den wa{n}dt opghericht, en{de} sij beplacte{n} dien met leem sonder caf.
Segt tot hen die sonder beslach placken dat den wandt valle{n} sal, want daer sal eenen oueruloedende reghen wesen, en{de} ick sal ouergroote steenen gheuen van bouen daer op vallende en{de} den verstroeyende storm wint,
wa{n}t voorwaer siet den wandt is gheualle{n}, en salt v niet gheseyt worde{n} waer is die plackerie die gheplact hebt?
Daerom dit seyt die Heere God. En{de} ick sal doen wtbersten den gheest der tempeesten in mijn verbolghe{n}theyt, en{de} eenen oueruloeude plasreghen sal in mijn rasende gra{m}scap wesen, en{de} groote steenen in mijnen torn tervernielinghen.
En{de} ick sal den wandt breken den welcke{n} ghy gheplact hebt sonder beslach, en{de} ick sal dien der eerden effen ghelijc maken, ende zijn fundament sal ontdect worden, en{de} hy sal vallen, en{de} hy sal vernielt worden int midden van haer, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende ic sal mijn verbolge{n}theyt volbrenghen inden wandt, en{de} in die ghene die hem placken sonder beslach, ende ick sal tot v lieden segghen. Den wandt en is niet, ende sij en zijn niet die dien placken.
Die propheten van Israhel die tot Ierusalem propheteren, ende haer sien het visioen des vreedts, en{de} ten is gheene{n} vrede seyt die Heere God.
En{de} ghi sone des menschen stelt v aensicht teghe{n} die dochteren ws volcs, die wt hen herte propheteren, en{de} propheteert ouer die,
en{de} segt. Dit seyt die Heere God. Wee den ghenen die cussenen te same{n} naeyen onder alle ellenboghe vander hant, en{de} oorcussenen maken onder die hoofde{n} van alle ouderdom om zielen te vanghen, en{de} als sij die zielen mijns volcks vinghen, soo maecten sij hen zielen leuende.
En{de} sij ontheylichden my tot mijnen volcke, om een handtvol ghersten, en{de} een stuck broots, om dat sij dooden souden die ziele{n} die niet en steruen, en{de} leuende make{n} die zielen die niet en leuen, lieghende mijnen volcke dat den loghenen ghelooft.
Daerom dit seyt die Heere God. Siet ick tot v cussenen met die welcke ghi die vlieghende zielen vanghet, en{de} ick sal die verscoeren van uwen armen, ende ick sal die zielen vrijlaten, die ghilieden vanghet, die zielen om te vlieghen.
Ende ick sal v lieder oorcussenen verscooren, ende ick sal mijn volc verlossen wt v ha{n}t, noch sij en sulle{n} voorts niet meer in v hande{n} wesen om te rooue{n}, en{de} ghy sult weten dat ic die Heere ben.
Om dat ghy therte des rechtuerdighens hebt doen trueren valschelijck, den welcken ick niet bedroeft en hebbe, en{de} hebt die handen vanden ongoddelijcken versterct, dat hy niet wederkeeren en souden van sijnen quaden weghe ende leuen.
Daerom en suldi gheen ydel dinghen sien, en{de} ghy en sult voorts gheen prophetien meer propheteren, ende ick sal mijn volc verlossen wt v lieder hant, ende ghy sult weten dat ick die Heere ben.
ENde tot my sijn ghecomen die mannen der oudere{n} van Israel, ende sij hebben voor my gheseten.
En{de} dwoort des Heeren is tot my ghesciet segghende.
Sone des menschen dese manne{n} hebben hen onsuyuerheden ghestelt in hen herten, ende die arghernisse van hen boosheyt hebbe{n} sij ghestelt teghen hen aensicht, sal ic ghevraecht sijnde hen antwoorde{n}?
Daero{m} spreect hen en{de} ghi sult tot he{n} segghe{n}. Dit seyt die Heere God. Die me{n}sch, die me{n}sch van Israels huyse, die zijn onreynicheden ghesteldt heeft in sijn herte, en{de} die de arghernisse van zijn boosheyt ghestelt heeft teghen sijn aensicht, ende coemt totten propheet vraghe{n}de my door hem. Ic die Heere sal hem antwoorden nae die menichte sijnder onsuyuerheden,
op dat het huys van Israel gheuanghe{n} worde met hen herte, waer mede sij van my ghesceyden zijn, in allen hen affgoden.
Daerom segt totten huyse van Israel. Dit seydt die Heere Godt. Keert wederom en{de} gaet wech van uwen affgoden, en{de} van alle uwe besmettinghen keert v aensichten aff,
want die mensch, die mensch van Israels huys, en{de} vande{n} bekeerden Heydenen soo wie een aencomelinc is in Israel, ist dat hy van my verureemt wert, en{de} dat hy sijn affgoden steldt in sijn herte, en{de} dat hy die arghernisse sijnder boosheyt stelt tseghen sijn aensicht, ende dat hy coemt tot eenen propheet, om te vraghe{n} door hem. Ick die Heere sal hem antwoorden door my,
Ende ick sal mijn aensicht stellen op dien mensch, en{de} ick sal hem maken tot een exempel, ende tot een ghemeyn segwoort, ende ic sal hem verniele{n} wt dat midden mijns volcs, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende als die propheet ghedoelt heeft, en{de} een woort ghesproken heeft. Ick die Heere heb die{n} propheet bedroghen, ende ick sal mijn hant op hem wtsteken, en{de} hem te niet doen van mijnen volcke Israhel.
Ende sij sullen hen boosheyt draghen, nae die boosheyt des vraghers, soo sal die boosheyt vanden prophete wesen.
Op dat het huys va{n} Israel van my niet meer en dole noch besmet en worde in allen hen ouertredinghe{n}, maer dat sij my wesen moghe{n} tot ee{n} volck, ende dat ick henlieden zijn soude tot eenen Godt, seyt die Heere der heyrscare{n}.
Ende des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen, als een lant my sondicht alsoo dattet ouertredende ouertredet, soo sal ic mijn hant daer op wtreycken, ende ick sal die roede sijns broots vernielen, ende ick sal daer in seynden den hongher, ende ick sal van haer dooden den mensch ende dat behelpich vee.
Ende ist dat dese drij mannen int midden van haer sijn Noe Daniel ende Iob, dese sulle{n} door hen rechtuerdicheyt hen zielen verlossen, seydt die Heere der heyrscaren.
Ist dat ick die quaetste beeste{n} brenghe op dlant, dat ict verderuen soude, en{de} dattet onwandelbaer gheworde{n} si, o{m} datter niema{n}t door en gaet o{m} der beeste{n} wille,
Ist dat dese drij manne{n} daer in zijn, soo warachtelijck als ick leue seyt die Heere God, si en sulle{n} noch sone{n} noch dochtere{n} verlossen, maer si sulle{n} allee{n} verlost worden, maer dlant sal verwoest worde{n}.
Oft ist dat ic tsweert op dat la{n}t bre{n}ghe en{de} dat ic de{n} sweerde segghe. Gaet voorts door dla{n}t, en{de} dat ic va{n} dien lande verstae de{n} mensch en{de} dat vee.
En{de} dat dese drij ma{n}nen int midden van dat lant sijn. Alsoo waerlijck als ick leue seydt die Heere Godt, si en sullen noch sone{n} noch dochtere{n} verlossen, maer si sullen alleen verlost worde{n}.
Maer ist dat ic die pestilencie sende op dat lant, en{de} dat ic mijn verbolghe{n}theyt op haer wtstorte door tbloet, dat ic va{n} die wech neme{n} soude den mensche ende dat vee,
En{de} dat Noe Daniel ende Iob int midde{n} van dat lant zijn. Alsoo warachtelijck als ick leue seydt die Heere Godt, sij en sullen noch sone noch dochter verlossen, maer sij sullen in hen rechtuerdicheyt hen zielen verlossen,
want dit seyt die Heere Godt. Ist oock dat ick mijn vier quaetste ordeele{n}, het sweert, en{de} den hongher, en{de} die quade beeste{n}, en{de} die pestilencie sende op Ierusale{m} om dat ick van haer verslaen soude den mensche en{de} dat vee,
Nochtans sal in haer ghelaten worden een behoudenisse der gheender die sonen en{de} dochteren wtleyden, siet dese sullen tot v lieden wtcomen, ende ghi sult haerlieder wech sien, en{de} hen vonden, en{de} ghy sult vertroost worden ouer tquaet dat ick ghebracht hebbe in Ierusalem, in alle tgene dat ic inghebracht hebbe op haer.
En{de} sij sullen v troosten als ghy haerlieder wech sult ghesien hebben, en{de} hen vonden, ende ghy sult bekennen dat ick niet te vergheefs ghedaen hebbe, alle tghene dat ick in haer ghedaen hebbe, seyt die Heere Godt.
ENde des Heere{n} woort is tot my ghedae{n} segghende.
Sone des menschen, wat salme{n} make{n} va{n} des wijnstruycs houte wt alle die houten der bosschen die onder die houten der bosscagie{n} sijn?
Salmen daer aff een hout nemen, datmen een werck daer aff make, oft salmen daer aff eenen haec make{n}, datter eenige ghereetscappe aenhange.
Siet het is den viere ghegheuen tot een spijse, beyde zijn sijden heuet vier verteert, en{de} zijn helicht is tot assche{n} ghebrocht, salt oock bequaem zijn tot eenich werc?
Ooc doent gheheel was soo en waert niet bequaem tot eenich werck, hoe veel te meer, als het vier dat verslint en{de} verbrant heeft, en salme{n} gheen werc daer aff maken?
Daero{m} dit seyt die Heere Godt. Ghelijc het hout des wijngaerts onder die houte{n} der bosscagien is, dwelc ic den viere ghegeue{n} hebbe om te verslinden, alsoo sal ic die bewoo{n}ders va{n} Ierusalem leueren.
En{de} ick sal mijn aensicht teghen hen stellen, si sullen wten viere gaen, en{de} tvier salse vernielen, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben. Als ick mijn aensicht sal teghen hen ghestelt hebben,
en{de} dat ick dlant sal ongancbaer ghemaect hebben en{de}verwoest, om dat si ouertreders geweest zijn, seyt die Heere God.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen, maect Ierusalem kenlijc allen haer affgrijselijcheden
en{de} ghy sult segghe{n}. Dit seyt die Heere God van Ierusalem. V wortele en{de} v gheslachte is van dlant van Chanaan. V vader is een Amorrheus, en{de} v moeder is een Cethea,
en{de} doen ghy gheboren waert, opden dach uwer gheboorten, soo en is uwen nauel niet afghesneden gheweest, en{de} ghy en zijt niet metten water ghewassche{n} gheweest ter ghesontheyt, noch met soute ghesouten, noch in wendeldoecke{n} ghewonde{n}.
Die ooghe en heeft ouer v niet ghespaert, dat die v iet doen soude van desen dinghen, ws ontfermende maer ghy zijt gheworpen gheweest opt aensicht der eerden, in die verworpinghe uwer zielen, inde{n} dach als ghy gheboren waert.
Ende ick neffens v voorbi gaende heb ghesien datmen v vertreedde in v bloet, en{de} ick heb v gheseyt als ghy in v bloet waert. Leeft, ick heb (seg ic) v gheseyt. In v bloet, leeft.
Ick heb v menichfuldich ghemaect als het spruytsel des velts, en{de} ghy zijt vermenichfuldicht en{de} groot gheworden, en{de} ghy zijt voorts ghegaen, en{de} zijt ghecome{n} tot der vrouwen cierlijcheyt, v borsten zijn opgheswollen, en{de} v hayr is ghegroeyt, en{de} ghy waert naect en{de} vol scandelijchede{n}.
En{de} ic heb omtrent v voorby ghegae{n} en{de} ic heb v ghesie{n}, en{de} siet uwe{n} tijt was de{n} tijt der ghee{n}der die vrije{n}, en{de} ic heb mijn cleedt ouer v ghespraeyt ende ic heb v scandelijcheyt bedect. En{de} ic heb v ghesworen, en{de} ick heb een verbont met v aenghenomen seyt die Heere Godt, en{de} ghy zijt mijn gheworden.
Ende ick heb v met water ghewasschen, en{de} ick heb v bloet ghesuyuert va{n} v, ende ick heb v met olie ghesalft.
En{de} ick heb v ghecleedt met cleederen van versceyden verwen, en{de} ick heb v met Hyacinthen ghescoeyt, en{de} ick heb v ghegort met fijn wit lijnwaet, en{de} ick heb v ghecleedt met dunne cleederen.
Ende ick heb v verciert met een cieraet, ende ick heb ringhen in v handen ghegheuen, ende eenen halsbant om uwen hals,
ende heb eenen oorinck op uwen mont ghegheuen, ende ringhen uwen ooren, en{de} een cierlijcke croone op v hooft,
en{de} ghy zijt verciert geweest met gout en{de} siluer, ende ghy zijt ghecleedt gheweest met fijn lijnwaet, en{de} van borduerwerc, en{de} van veelderhande verwen, bloeme van tarwen, ende honich ende olie hebdi gheten, ende ghy zijt wtermate{n} seer cierlijc gheworden, ende ghy zijt gheuordert tot een conincrijck.
Ende uwen naem is wtghegaen tot die Heydenen, om uwer schoonheyt wille, want ghy waert volmaect door mijn cieraet dat ick op v ghesteldt hadde, seyt die Heere God.
Ende ghy betrouwen hebbende in v schoonhede hebt oncuyscheyt bedreuen in uwen naem, ende ghy hebt v oncuyscheyt gheboden eenen ieghelijcken die voorby ghinc, dat ghy sijne worden soudt.
Ende nemende van uwen cleederen hebdi v hoochde{n} ghemaect van hier ende daer aff tsamen ghenaeyt, ende ghy hebt daer op onsuyuerheyt ghedaen ghelijc niet ghesciet en is, noch gheschieden en sal.
Ende ghy hebt die ghereetschap van v cieraet ghenomen van mijne{n} goude ende van mijnen siluere, die ick v ghegheuen hebbe, ende ghy hebt v ghemaect manlijcke beelde{n}, en{de} ghy hebt daer mede oncuyscheyt bedreuen.
En{de} ghy hebt v cleederen van versceyden verwen ghenomen, en{de} ghy hebt die beelden ghecleedt, en{de} mijn olie en{de} mijn ruecwerc hebdy voor hen ghestelt.
Ende mijn broot dat ick v ghegheuen hebbe, die tarwen bloeme, en{de} olie, ende honich, waer mede dat ick v opgheuoedt hebbe, die hebdi in hen aenschijn ghestelt tot eene{n} ruec der soeticheyt, en{de} tis ghesciet, seyt die Heere Godt.
Ende ghy hebt ghenomen v sonen, en{de} v dochteren die ghi my ghebaert hebt, ende ghy hebtse dien ten offer gedoodt om verslonden te worden, Is v oncuyscheyt cleyne?
Ghy hebt mijn kinderen ten offer ghedoodt ende ghy hebt die wijdende hen ghegheuen.
Ende nae alle uwe afgrijselijcheden en{de} oncuyscheden, soo en sijdi niet ghedachtich gheweest der daghe{n} van uwer iongher iuecht, als ghy naect waert, en{de} vol bescaemthede{n}, vertrede{n} in v bloet.
En{de} tis ghesciet nae alle v quaetheyt (wee wee v seyt die heere God)
ende ghy hebt v een bordeel getimmert, ende ghi hebt voor v een hoeren cot ghemaect in alle straten.
Tot alle hoecken der weghen hebdy een teeke{n} van uwe hoereringhe ghesteldt, ende ghy hebt v cierlijcheyt affgrijselijck ghemaect, ende ghy hebt v voeten ontploken alle den voorby gaende, en{de} ghy hebt v hoereringhe{n} vermenichfuldicht.
En{de} ghy hebt o{n}cuyscheyt bedreuen met die sonen van Egipte{n} uwe ghebuere{n}, die groot va{n} vleesche zijn, en{de} ghy hebt v hoereringhe vermenichfuldicht om my te verwecke{n} tot gra{m}scap
Siet ick sal mijn hant wtreycken ouer v, ende ick sal v rechtuerdich makinghe wechnemen, ende ick sal v gheuen in die zielen der ghee{n}der die v hate{n}, der Philistijnen dochteren, die hen schamen van uwen seer misdadighen wech.
Ende ghi hebt ghehoereert met die sonen van Assyrien, om dat ghy noch niet versaedt en waert, ende nae dat ghy ghehoereert hadt, soo en sijdi alsoo noch niet versaedt gheweest.
Ende ghy hebt v oncuyscheyt vermenichfuldicht int lant van Chanaan metten Chaldeen, en{de} noch alsoo en sijdi niet versaedt gheweest,
waer mede sal ick v herte suyuere{n}, seyt die Heere God, als ghi alle dese wercken van een ghemeyn ende ontschamel vrouwe doet?
want ghy hebt v bordeel ghetimmert int beghinsel van alle weghe, ende v hoochde hebdi ghemaect in alle strate, en{de} ghy en sijt niet gheworde{n} als een hoere die met verdriet haren loon vermeerdert,
maer als ee{n} ouerspeelstere, die boue{n} hare{n} man noch vreemde mannen inbrenght.
Alle den ghemeynen vrouwen gheeftmen loon, maer ghy hebt uwe{n} boeleerders loonen ghegheue{n}, en{de} ghy gaeft hen ghiften dat si tot v van allen sijden income{n} soude{n}, om met v oncuyscheyt te bedrijuen.
En{de} in v is ghesciet teghen die ghewoonte der vrouwen in v hoereringhen, en{de} nae v en sal gheen hoereringhe wesen, want in dien dat ghy loonen ghegheue{n} hebt, en{de} gheen loone{n} ontfanghen en hebt, soo is in v contrarie ghesciet.
Daer om ghy hoere hoort des Heeren woort.
Dit seyt die Heere God. Om dat v ghelt wtghestort is, en{de} v sca{n}delijcheyt ontdect is in uwe oncuyschede{n} ouer v boeleerders, en{de} op die affgoden van uwe affgrijselijcheden, in uwer kinderen bloet die ghy hen ghegheuen hebt.
Siet ick sal alle uwe boeleerders verghaderen, met den welcken ghy hebt versaemt gheweest, ende alle die ghy lief ghehadt hebt, met alle die ghene die ghy haette, ende ick sal die ouer v vergaderen van alle sijden, en{de} ic sal v scandelijcheyt voor hen ontdecken, en{de} si sullen alle v leelijcheyt sien.
En{de} ick sal v ordeelen met die ordeelen der ouerspeelsteren, ende die bloet wtstorten, ende ick sal v gheuen totten bloede der rasender gramscap en{de} der grammer liefden.
En{de} ick sal v in den hant gheuen, en{de} si sullen v bordeel bederuen, ende v hoeren cot affbreken, ende si sullen v blooten van uwen cleederen, en{de} si sullen wech neme{n} die ghereetscappen van uwe cierlijcheyt, en{de} v naect laten, ende vol versmaetheyt.
Ende si sullen op v ee{n} menichte brenghen, ende si sullen v met steenen steenighen, en{de} met haren sweerden dootslaen.
Ende sij sullen v huysen metten viere verbranden, ende sullen in v ordeelen doen in die ooghen van veel vrouwen ende ghy sult ophouden van oncuyscheyt te bedrijuen, ende ghy en sult voorts gheen loonen meer gheuen.
Ende mijn verbolgentheyt sal rusten in v, en{de} mijn gramme liefde sal van v wech ghenomen worden, ende ick sal rusten, ende ic en sal niet meer gram wesen,
om dat ghy niet en hebt gedachtich geweest der daghen va{n} uwer ioncheyt, en{de} hebt my vergramt in alle dese dinghen, daerom heb ick v weghen oock op v hooft ghegheuen, seyt die Heere Godt, en{de} ick en heb niet ghedaen nae uwe boose misdaden in alle uwe affgrijselijchede{n}.
Siet alle die een ghemeyn segwoort seydt, die sal dat op v aen nemen segghende. Ghelijc die moeder, alsoo is haer dochter ooc.
Ghy zijt ws moeders dochter, die haren man verworpen heeft, ende haer kinderen, ende ghy zijt een suster uwer susteren, die hen mans en{de} hen kinderen verworpen hebben.V moeder was een Cetheussche ende v vader was een Amorreus.
En{de} v outste suster is Samaria, si ende haer dochteren die aen v slincke sijde woonen, en{de} v suster die iongher is dan ghy de aen v rechte sijde woont is Sodoma ende haer dochteren.
Maer ghy en hebt oock in haerlieder wech niet ghewandelt, noch ghy en hebt nae hen boose misdaden niet ghedaen een luttelken min, maer ghy hebt byna booser misdaden ghedaen dan si, in allen uwe weghen.
Alsoo warachtelijck als ick leue seyt die Heere Godt, soo en hebben v suster Sodoma ende haer dochteren selue niet ghedaen, ghelijck ghy ghedaen hebt ende uwe dochtere{n}.
Siet dit was die boosheyt van Sodoma uwer suster, hoouerdie, versaetheyt van broode, ende oueruloedicheyt, en{de} haer en{de} haer der dochteren ledicheyt, ende si en reycten den arme{n} ende behoeftighen die hant niet.
Ende si zijn verhauen gheweest, ende si hebben afgrijselijcheden voor my ghedaen, ende ick hebse wech ghenomen alsoo ghy ghesie{n} hebt.
Ende Samaria en heeft die helicht van uwen sonden niet ghesondicht, maer ghy hebtse te bouen ghegaen met uwen grooten misdaden, ende ghy hebt v susteren gherechtuerdicht, in alle uwe affgrijselijcheden, die ghy ghedaen hebt.
Daerom draecht ghy oock uwe bescaemtheyt, die v susteren te bouen ghegaen zijt met uwen sonden, booselijcker doende dan si, want si zijn gherechtuerdicht van v, daerom wert ghy ooc bescaemt ende draecht v scandelijcheyt, die v sustere{n} gherechtuerdicht hebt
Ende ick salse bekeeren die wederom stellende met die bekeeringhe der Sodomiten met haren dochteren, en{de} met die bekeeringhe va{n} Samarien ende haer dochteren, ende ick sal v wederkeeringhe bekeeren int midden van haerlieden,
op dat ghy v scandelijcheyt draghet, ende dat ghy beschaemt moecht worden, in alle die dinghen die ghy ghedaen hebt, die vertroostende.
Ende v suster Sodoma en{de} haer dochteren sullen wederom keeren tot haren ouden staet, en{de} Samaria en{de} haer dochteren sullen wedero{m} come{n} tot hare{n} oude{n} staet, en{de} ghi en{de} v dochtere{n} sult wedero{m} keere{n} tot uwen ouden staet.
Maer Sodoma v suster en is niet ghehoort gheweest in uwen mont, inden dach van uwer hoouerdien,
eer uwe quaetheyt ontdect worde, ghelijck in desen tijt, tot een verwijt der dochteren van Syrien, ende alle der dochteren van die Palestijnen rontsomme v, die v omringhen int ronde.
V groote misdaet ende v scandelijcheyt hebt ghy ghedraghen, seydt die Heere Godt,
Want dit seyt die Heere God. Ende ic sal v doen ghelijc ghy den eedt versmaedt hebt, dat ghy tverbont breken soudt
ende ick sal ghedachtich wesen mijns verbo{n}ts met v in die daghen uwer ioncheyt, ende ick sal v ee{n} eewich verbont verwecken.
Ende ghy sult uwer weghen ghedachtich zijn, ende sult beschaemt worden, als ghy ontfanghe{n} sult v susteren die ouder zijn dan ghy, met den ghenen die iongher zijn, ende ick salse v gheuen tot dochteren, maer niet wt uwen verbonde.
Ende ick sal mijn verbont met v verwecken, ende ghy sult weten dat ick Heere ben,
op dat ghi ghedencken moecht, ende bescaemt worden, en{de} dat ghy niet meer en hebt om den mont open te doen van uwer bescaemtheyt, als ick v sal versoent zijn in alle dat ghy ghedaen hebt, seyt die Heere Godt.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des mensche{n} brengt ee{n} gheraetsel voort, en{de} vertelt ee{n} parabel totte{n} huyse van Israel
en{de} ghy sult segghe{n}. Dit seyt die Heere God. Eene{n} groote{n} arent met groote vlogele{n} met ee{n} lanc ghetrec va{n} leden, vol pluyme{n} en{de} versceyde{n} verwen, is totten Libanus ghecome{n}, en{de} heeft ghenome{n} dat merch vanden cederboom,
den tsop van sijnen bladeren heeft hy affghetrocken, ende heeft die{n} ouer-ghedraghen int lant van Chanaan, in die stadt der coopluyden heeft hy die ghestelt.
Ende hy heeft va{n} des lants saet ghenomen, ende hy heeft dat in die eerde gheleyt voer saet, dat sijn wortele vast maken soude op veel wateren, in dopperste des lants heeft hy dat ghesedt.
En{de} alst ghegroeyt was, soo ist ghewassen in eenen breederen wijngaert, van cleynder lingden sijn rancken saghen tot hem waerts, ende sijn wortelen waren onder hem, aldus ist dan eenen wijngaert gheworde{n}, ende hi heeft rancken voertsghebrocht, ende heeft nieuwe rancken wt ghescoten.
Ende daer is eenen anderen grooten arent gheworden, met groote vloghelen, ende veel pluymen, ende siet desen wijngaert was als sijn wortelen wtscietende tot dien, hy heeft sijn struycken tot hem wtghestrect dat hijse veruersschen soude van die groefkens sijns groeytsels.
In goede eerde op veel wateren is hy gheplant, dat hy loouere{n} voertsbrenghen soude, ende vrucht draghen, dat hy tot eenen groote{n} wijngaert sijn soude.
Segt, Dit seyt die Heere Godt, Sal desen daerom voorspoet hebben? en sal hy zijn wortelen niet wt trecken ende zijn vruchten affstroopen, ende verdrooghen alle die rancken van zijnen groeytsele ende verdorren, ende niet met eenen groote{n} arm, noch met veel volcs dat hy die soude totten wortelen toe wttrecken?
Siet hy is gheplant, sal hy daer om voerspoedich wesen? en{de} en sal hy niet (als hem eenen berrende wint raect) verdrooghen, ende in die groefkens sijnder spruyte{n} verdorren?
Ende des Heeren woert is tot my ghesciedt, segghende.
Segt tot dat creytende huys. En weetty niet wat dese dinghen beteekenen? Segt, Siet die coninck van Babilonien coemt in Ierusalem, ende hy sal den coninck ende sijn princen met hem nemen, ende hy salse brenghen tot hem seluen in Babilonien.
Ende hy sal van den sade des conincrijcs nemen, ende hy sal met hem een verbont maken, ende sal van hem eenen eedt ontfanghen, maer hy sal oock die stercke des lants wechnemen.
Op dat een vernedert rijck sijn soude, ende dat niet verhauen en worde, maer dat sijn verbont beware, ende dat onderhoude.
Die welcke van hem sceydende heeft boden ghesonden tot Egypten dat die hem peerden ende veel volcs gheuen soude. Sal hy oock voerspoedich wesen, oft salicheyt vercrijghen, die dese dinghen ghedaen heeft? en{de} diet verbont breect, sal hijt ontvlieden?
Alsoo warachtelijck als ick leue, seyt die Heere, soo sal hy in die plaetse des conincs die hem coninck ghemaect heeft, wiens eedt hy ghebroken heeft, ende het verbont ghebroken heeft dat hy met hem hadde, int midden van Babilonien steruen.
Ende Pharao en sal teghen hem gheenen strijt maken met een groot heyr, oft met veel volcs, int legghen des dijcs, ende int oprichten der wallen om dat hy veel zielen dooden soude.
Want hy hadde den eedt versmaedt, om dat hy tverbont soude breken, ende siet hy heeft sijn hant ghegheuen, ende als hy alle dese dinghen ghedaen heeft, soo en sal hijt niet ontvliede{n.}
Daerom dit seyt die Heere Godt. Soe warachtelijck als ick leue, soe sal ick den eedt die hy versmaedt heeft, ende tverbondt dat hy ouertreden heeft, op zijn hooft setten.
Ende ick sal mijn nette ouer hem wt spraeyen, ende hy sal in mijn net gheuanghen worden. Ende ick sal hem brenghen tot in Babilonien, ende daer sal ick hem ordeelen in die ouertredinghe waer mede hy my versmaedt heeft,
ende alle sijn vluchtighe met alle sijnen heyre sulle{n} doert sweert vallen, maer die daer ouerblijuen, sulle{n} in alle winden verstroyet worden, ende ghy sult weten dat ict die Heere ghesproken hebbe.
Dit seyt die Heere Godt, Ende ick sal nemen va{n} dat merch des hooghen cederbooms, ende van den tsop zijnder tacken sal ick dat teer is affbreken, ende ick salt planten op den hooghen ende wtstekendenden berch.
Opden hooghen berch van Israel sal ick dat planten, en{de} het sal wt spruyten tot een spruytsel, ende tsal vrucht voertsbrenghen, en{de} tsal wesen tot eenen grooten Cederboom, en{de} onder hem sullen woonen alle die voghelen, ende alle tghevolghelte sal onder die scaduwe van zijnen bladeren nestelen.
Ende alle die boomen des lantscaps sullen weten dat ick die Heere den hooghen boom vernedert hebbe, ende den nederen boom verhauen hebbe, ende den groenen boom verdroocht hebbe, ende de{n} dorren boom doen groeyen hebbe. Ick die Heere hebt ghesproken ende ghedaen.
ENde des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende, Wat ist
dat ghy onder v lieden die parabel keert, in dit ghemeyn segwoert int lant van Israel? segghende, Die vaderen hebbe{n} eenen sueren druyf gheten, ende der kinderen tanden worde{n} boomich.
Ic leue seyt die Heere Godt, ist dt v lieden dese parabele meer wesen sal tot een ghemeyn segwoert in Israel.
Siet alle zielen sijn mijne, ghelijck des vaders ziele, alsoo is des soons ziele mijne, die ziele die sondicht die sal steruen.
Ende ist dat een man rechtuerdich is, ende dat hi ordeel ende rechtuerdicheyt doet,
dat hy op die berghen niet en eet, ende sijn ooghen niet op en heft tot die affgoden des huys van Israel, ende dat hi sijns naesten huysvrouwe niet en sceyndt, ende tot gheen maensuchtighe vrouwe en gaet.
Ende dat hy gheenen mensch en bedroeft, dat hy zijnen sculdenaer de{n} pant wederom gheeft, dat hy met ghewelt niet en rooft, dat hy sijn broot den hongherighen gheeft, ende dat hy den naecten met een cleede bedect.
Op woeker niet en leent, ende dat hy niet meer en ontfanct, dat hi sijn hant va{n} boosheyt affkeert, ende dat hy warachtich ordeel doet tusschen man ende man,
dat hy in mijn gheboden wandelt, ende mijn ordeele{n} bewaert, op dat hi die waerheyt doe, dese is rechtuerdich, hy sal dleuen leuen, seyt die Heere Godt,
Maer ist dat hy genereert eenen sone die een bloetstortende mordenaer is, ende dat hy een van desen dinghen doet,
ende dat hy voerwaer alle die dinghen niet en doet, maer is op die berghen etende, ende sijns naesten huysvrouwe ontsuyuere{n}de.
Den behoeftighe{n} en{de} de{n} arme{n} bedroeue{n}de, rooue{n} roouende, den pant niet wedergheuende, ende sijn ooghen opheffende tot die affgoden, affgrijselijcheyt doende,
ten woecker gheuende, ende meer ontfanghende, meyndi dat sulck leuen sal? hy en sal niet leuen, als hy dese versmadelijcke dinghen ghedaen heeft, hy sal die doot steruen, sijn bloet sal in hem wesen.
Maer ist dat die eenen sone genereert, die welcke siende alle sijns vaders sonde{n} die hy ghedaen heeft, vreest, ende dat hy desghelijcs niet en doet,
dat hy op die berghen niet en eet, ende sijn ooghen niet op en heft op die affgoden des huys van Israel, ende dat hy sijns naeste{n} huysvrouwe niet en sceynt.
Ende gheenen man en bedroeft, den pant niet en behoudt, ende gheenen roof en rooft, zijn broot den hongherighen gheeft, ende den naecten bedect met eenen cleede.
Sijn hant affkeert van dat onrecht des armes, dat hy gheenen woecker ende ouerscot en ontfanct, dat hy mijn ordeelen doet, ende in mijn gheboden wandelt, dese en sal in sijns vaders boosheden niet steruen, maer sal het leuen leuen.
Sijn vader want hy tonrecht besculdicht heeft, ende ghewelt ghedaen sijnen broeder, ende quaet ghewracht heeft int midden sijns volcs siet die is ghestoruen in sijn boosheyt.
Ende ghy segt, Waerom en sal die sone sijns vaders boosheyt niet draghen? Dats daerom, want die sone heeft ordeel ende rechtuerdicheyt ghedaen, alle mijn gheboden heeft hy bewaert, ende hy heeft die ghedaen, hy sal dleuen leuen.
Een ziele die sondicht die sal selue steruen, die sone en sal sijns vaders boosheyt niet draghen, ende die vader en sal sijns soons boosheyt niet draghen, die rechtuerdicheyt des rechtuerdighens sal op hem sijn, ende die ongoddelijcheyt van den ongoddelijcken sal op hem sijn.
Maer ist dat die ongoddelijcke penitencie doet van alle zijn sonden die hy ghedaen heeft, ende dat hy alle mijn gheboden onderhoudt, ende doet ordeel ende rechtuerdicheyt, soo sal hy dleuen leuen, ende niet steruen.
Alle zijnder boosheden die hy ghedaen heeft, en sal ick niet ghedencken, in zijn rechtuerdicheyt die hy ghedaen heeft sal hy leuen.
Ist mijnen wille die doot vanden ongoddelijcken, seyt die Heere Godt, ende niet dat hy bekeert worde van zijn weghe{n} ende leue?
Maer ist dat die rechtuerdighe hem affkeert van sijn rechtuerdicheyt, ende boosheyt doet, nae alle die affgrijselijcheden die een ongoddelijcke pleech te doen, sal hy leuen? alle zijn rechtuerdicheden die hy ghedaen hadde en salmen niet ghedencken, in die ouertredinghe waer doer hy ouertreden heeft, ende in sijn sonde die hy ghedaen heeft, daer in sal hy sterue{n}.
Ende ghy hebt gheseyt, Den wech des Heeren en is niet rechtuerdich. Hoort dan ghy huys van Israel. En is mijne{n} wech niet rechtuerdich, ende en zijn niet meer v weghen quaet?
Want als hem die rechtuerdighe affkeert van zijn rechtuerdicheyt, ende boosheyt doet, soo sal hy daer in steruen, in die onrechtuerdicheyt die hy ghedaen heeft sal hy steruen.
Ende als hem die ongoddelijcke affkeert va{n} zijn ongoddelijcheyt, die hy ghedaen heeft, ende dat hy ordeel ende rechtuerdicheyt doet, soe heeft hy zijn ziele leuende ghemaect.
Want hy aenmerckende ende sij seluen affkeerende van alle zijn boosheden, die hy ghedaen heeft, sal dat leuen leue{n}, ende niet steruen.
Ende die kinderen van Israel segghen. Den wech des Heeren en is niet rechtuerdich. En sijn mijn weghe{n} niet rechtuerdich ghy huys van Israel, ende en sijn niet meer uwe weghen quaet?
Daer om sal ick eenen ieghelijcken nae zijn weghen ordeelen ghy huys van Israel, seyt die Heere Godt, Bekeert v ende doet penitencie, van alle uwe boosheden ende die boosheyt en sal v ten valle niet wesen.
Werpt va{n} v lieden alle uwe ouertredinghen, in die welcke ghy ouertreden hebt, en{de} maect v een nieuwe herte en{de} eene{n} nieuwen gheest, waerom suldi steruen, ghy huys van Israel?
Want ic en wil die doot des steruende niet, seyt die Heere Godt, keert wederom, ende leuet.
ENde ghy neemt aen een ghescrey ouer die prince{n}va{n} Israel,
en{de} ghy sult segghe{n}. Waerom heeft v moeder die leuwinne onder die leuwen gheslapen, int midden der leukens, waerom heeft sij haer ionghe{n} opghevoet?
Ende sij heeft een van haren ionghe{n} leukens wtghebracht, het is een leuw gheworde{n}, en{de} het heeft gheleert den roof roouen, ende menschen eten.
Ende die Heydenen hebben van hem ghehoort, ende sij hebbe{n} hem, niet sonder hen wonden, gheuanghen, ende sij hebben hem in ketenen ghebracht int dlant van Egypten.
Die welcke als sij ghesien heeft dat sij cranck gheworden was ende dat haer verbeyde{n} verloren was, soo heeft sij eenen van haren leukens ghenomen, sij heeft hem tot eene{n} leuw ghemaect.
Die welcke wandelde onder die leuwen, ende hy is eenen leuw gheworden, ende hy heeft gheleert den roof roouen, en{de} menschen verslinden,
hy heeft gheleert weduwen maken, ende hen steden tot verwoestheyt brenghe{n}, ende dlant is verwoest gheweest, ende haer volheyt van die stemme sijns ghebrieschs.
Ende die volcken zijn tot hem vergadert van allen sijden van die lantcsappen, ende sij hebben haerlieder net op hem wtghesprayt, in hen wonden is hy gheuanghen.
Ende sij hebben hem in een bewaernisse ghesteken, en{de} in ketenen hebben sij hem ghebracht totten coninck va{n} Babilonien, ende sij hebben hem in den kercker ghesteken, datmen zijn stemme voertaen niet meer hooren en soude op die berghen van Israel.
V moeder is ghelijck eenen wijngaert in v bloet, opt water gheplant gheweest, haer vruchten ende haer looueren zijn ghewassen wt veel watere{n},
ende haer sijn gheworden vaste roeden tot sceptren der gheender die heerscappie hebben, ende haer lengde is opghehauen onder die looueren, ende sij heeft haer hoocheyt ghesie{n} in die menichte van haren rancken.
En{de} sij is wtghetrocken in die gramscap, ende nedergheworpen op deerde, ende den berrenden wint heeft haer vruchten verdroocht, sij sijn verdorret, ende die roeden van haer macht zijn verdroocht, tvier heeftse gheten.
Ende nu is sij ouergheplant in die woestijne, int ombewandelt ende dorstich lant.
En{de} daer is een vier wtghegaen wt die roeden haerder rancken, dwelck haer vrucht gheten heeft ende in haer en was gheen stercke roede, den scepter der heerscappender. Het is een beweeninghe, ende tsal tot een beweeninghe zijn.
ENde het is ghesciet int seuenste iaer, in die vijfste maent in den thiende{n} dach der mae{n}t, dat die mannen vanden ouders van Israel ghecomen zijn, om den Heere te vraghen, ende sij zijn voer my gheseten.
Ende des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende,
Sone des menschen spreect tot die ouders van Israel, ende ghy sult tot hen segghen, Dit seyt die Heere Godt, Sijdi ghecomen om my te vraghe{n}? Soe warachtelijck als ick leue, ick en sal v niet antwoerden seyt die Heere Godt.
Ist dat ghijse ordeelt, ist dat ghy ordeelt sone des menschen? thoont hen haerder vaderen affgrijselijcheden.
En{de} ghy sult tot hen segghen, Dit seyt die Heere Godt, opden dach als ick Israel vercoren hebbe, ende mijn hant op ghehauen hebbe voer tgheslachte des huys van Iacob, ende hen gheopenbaert heb int lant van Egypten, ende mijn hant opghehauen hebbe om haren wille segghende, Ick ben de Heere v Godt,
In dien daghe heb ick mijn handt voer hen opghehauen, dat icse leyden soude wten lande van Egypten, int lant dat ick hen voersien hadde vloeyende van melck en{de} honich, welck is wtnemende bouen alle landen.
Ende ick heb tot hen gheseyt, Een ieghelijck worp wech die arghernissen van zijnen ooghen, ende en wilt niet besmet worden in die affgoden van Egypten, ick ben die Heere v lieder Godt.
Ende sij hebben my verwect tot gramscap, ende sij en hebben my niet willen hooren, een ieghelijck en heeft die affgrijselijcheyt zijnder ooghen niet wech gheworpen, noch sij en hebben die affgoden van Egypten niet ghelaten, ende ick heb gheseyt, dat ic mijn verbolghentheyt op hen lieden wtstorten soude, ende dat ick mijn gramscap in hen volbrenghe{n} soude, int midden van dlant van Egypten.
En{de} ick hebt ghedaen om mijnen naem, dat dien niet ghescent en soude worde{n} voer die Heydenen, in der welcker midden sij lieden waren, ende onder die welcke ick hen lieden gheopenbaert ben, dat icse soude wtleijden wten lande van Egypten.
Daerom heb icse wtghedreuen wten lande va{n} Egypten, ende ick hebse wtgheleyt in die woestijne.
En{de} ick heb hen mijn gheboden ghegheuen, ende mijn ordeele{n} heb ic hen ghetoont, die welcke een mensch doende daer in leuen sal.
Daer bouen heb ick hen mijn Sabbathen ghegheuen, dat die een teeken souden wesen tusschen my ende hen, ende dat sij weten souden dat ick die Heere ben die hen heylich make.
Ende thuys van Israel hebben my tot gramscap verwect in die woestijne, in mijn gheboden en hebben sij niet ghewandelt, ende mijn ordeelen hebben sij verworpe{n}, die welcke een mensch doende daer in leuen sal, ende mijn Sabbathen hebben sij crachtelicken seer ontsuyuert. Hier om heb ick gheseyt dat ick mijn rasende gramscap wtstorten soude op hen in die woestijne, ende dat ickse vernielen soude.
Ende ick hebt ghedaen om mijns naems wille, op dat dien niet ghesceynt en soude worden voer die Heydenen, wt die welcke icse wtghedreue{n} hadde in hen aenscouwen.
Daer om heb ick mijn hant op henlieden ghehauen in die woestijne, dat icse niet en soude brenghe{n} int lant dat ic hen ghegheue{n} hadde vloeyende van melck ende honich, het beste van allen landen.
Om dat sij mijn ordeelen verworpen hebben, ende in mijn gheboden niet ghewandelt en hebben, ende mijn Sabbathen ontsuyuert hebben, wa{n}t hen herte ghinck nae die affgoden.
Ende mijn ooghe heeft ouer hen ghespaert, dat icse niet doode{n} en soude, noch ick en hebse niet heel vernielt in die woestijne.
Maer ick heb tot hen kindere{n} gheseyt in die wildernisse, In uwer vaderen gheboden en wilt niet wandelen, noch en bewaert hen ordeelen niet, noch en wert met haren affgoden niet ontsuyuert.
Ic ben die Heere v lieder Godt, wandelt in mijn gheboden, ende bewaert mijn ordeele{n} ende doet die.
Ende heylicht mijn Sabbathen, op dat die een teeken zijn moghen tusschen my ende v lieden, ende datme{n} wete dat ick die Heere v lieder Godt ben.
Ende die kinderen hebben my tot gramscap verwect, sij en hebben in mijn gheboden niet ghewandelt, en{de} mijn ordeelen en hebben sij niet bewaert dat sij die doen souden, die welcke als een mensch doet, soo sal hy daer in leuen, ende mijn Sabbathen hebben sij ghebroken, ende ick heb ghedreycht dat ick mijn rasende gramscap op hen storten soude, ende dat ick mijn gramscap op hen volbrenghen soude, in die woestijne.
Maer ick heb mijn hant affghekeert, ende ick hebt ghedaen om mijnen naem dat niet en soude ghesceynt worden voer die Heydenen, wt die welcke ick hen wtghedreuen hebbe in haer lieder ooghen.
Wederom heb ick mijn hant opghehauen teghen henlieden in die woestijne, dat icse soude verstroeyen onder die natien, ende wannen in die landen,
om dat sij mijn ordeelen niet ghedaen en hadden, ende mijn gheboden verworpen hadden, ende mijn Sabbathen ghebroken hadden, ende dat hen ooghen nae haerder vaderen affgoden gheweest hadden.
Daer om heb ick henlieden oock ghebode{n} ghegheuen die niet goet en waren, ende ordeelen daersij niet in leuen en sulle{n}.
Ende ick hebse besmet in hen offeranden, als sij offerden alle dat die moeder open doet, om hen misdaden, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
Daer om spreect totten huyse van Israel ghy sone des menschen, ende ghy sult tot hen segghe{n}. Dit seyt die Heere Godt. Noch hebben v vaderen my oock daer mede gheblasphemeert, doen sij my versmaedt hadden versmadende,
ende dat icse gheleyt hadde int lant, waer op dat ick mijn hant ghehauen hebbe dat ict hen gheuen soude, sij hebben alle hooghe hueuelen ghesien, ende alle loouerachtighe boomen, ende sij hebben daer hen slachofferanden gheoffert, ende sij hebben daer die creytinghe van hen offerande ghegheuen, ende sij hebben daer den rueck van hen soeticheyt ghestelt, ende sij hebben hen vochtighe offera{n}den gheoffert.
Ende ick heb tot hen gheseyt, Wat is die hoochde daer ghy henen gaet? Ende zijnen naem is ghenoemt hoochde tot op desen dach toe.
Daerom segt totten huyse van Israel. Dit seyt die Heere Godt, Voerwaer ghi wort in uwer vaderen wech besmet, ende nae hen arghernissen dedrijfde ghy lieden oncuyscheyt,
ende in die offerande van uwen ghiften, als ghy v kinderen doert vier leydt, worde ghy besmedt in alle v affgoden tot heden toe, ende sal ick v lieden antwoerden huys van Israel? Soe warachtelijck als ick leue, seyt die Heer Godt, ick en sal v lieden niet antwoerden.
Ende tghedachte ws herten en sal oock niet ghesciede{n}, der gheender die segghen. Wy sullen zijn als die Heydenen, ende als die gheslachten der eerden, dat wy eeren sullen den houten ende steenen.
Soe warachtelijck als ick leue seyt die Heere Godt, ick sal met een stercke hant en{de} met eenen wtghestrecten arm, ende met een wtghestorte rasende gramscap ouer v lieden regneren.
Ende ick sal v lieden wtleyden van die volcken, ende v lieden vergaderen van die lande{n}, onder die welcke ghy verstroeyt sijt, met een stercke hant, ende met eene{n} wtghestrecten arm, ende met een wtghestorte rasende gramscap sal ick ouer v regneren.
Ende ick sal v lieden brenghen in die wildernisse der volcken, ende ick sal daer met v lieden gheordeelt worden aensicht teghen aensicht,
ghelijck ick met een ordeel ghestreden hebbe teghe{n} v vaders in die woestijne des lants van Egypten, alsoo sal ick v ordeelen, seyt die Heere,
Ende ick sal v onder mijnen scepter brenghen, ende ick sal v brenghen in die landen des verbonts.
Ende ick sal van v lieden die ouertreders, ende ongoddelijcke kiesen, ende ick salse leyden wten lande van hen pelgrimagie, ende int lant va{n} Israel en sullen sij niet comen, ende ghy sult weten dat ick die Heere ben,
ende ghy het huys van Israel. Dit seyt die Heere Godt, Wandelt een ieghelijck nae v lieder affgoden, en{de} dient hen. Maer ist dat ghi daer in my ooc niet en hoort, en{de} dat ghi mijne{n} heylighe{n} nae{m} voertaen besmet met uwen ghiften, ende met uwen affgoden
op mijnen heylighen berch, op den hooghen berch van Israel, seyt die Heere Godt, daer my alle thuys van Israel dienen sal, alle (seg ick) int lant int welcke sy my behaghen sullen, ende daer sal ick v ierste gauen soecken, ende het beghinsel van uwen thienden, in alle uwe heylichmakinghe{n}.
Tot eenen rueck der soeticheyt sal ick v lieden ontfanghen, als ic v wtgheleyt sal hebben wt die volcken, end v vergadert van die landen, waer in ghy verstroyet sijt, ende ick sal in v lieden gheheylicht worden in die ooghen der natien.
Ende ghy sult weten dat ick die Heere ben, als ick v sal ghebracht hebben totten lande van Israel, int lant, waer voer dat ick mijn hant opghehauen hebbe, dat ict uwen vaderen gheuen soude.
Ende ghy sult daer ghedachtich wesen uwer weghen, ende alle uwer grooter misdaden waer mede ghy besmet sijt gheweest, ende ghy sult v seluen mishaghen in v aenscouwen in alle uwe quaetheden, die ghy ghedaen hebt.
Ende ghy sult weten dat ick die Heere ben, als ick v sal wel ghedaen hebben om mijnen naem, ende niet nae v quade weghen, noch nae v alderquaetste misdaden ghy huys van Israel, seyt die Heere Godt,
En{de} dwoert des Heeren is tot my ghesciedt segghende,
Sone des menschen stelt v aensicht teghen den wech van tsuyden, ende druypt totten suyden wint, ende propheteert totten woude vanden suydenschen acker.
Ende ghy sult den bossche van suyden segghen, hoort des Heeren woert, dit seyt die Heere Godt, Siet ick sal in v een vier aensteken, ende ick sal in v verbrande{n} alle tgroen hout, ende alle tdrooch hout, ende die vlamme der onstekinghe en sal niet wtgheblusscht worden, ende alle die ghedaente sal in haer verbrant worden van den suyden totten noorden.
Ende alle vleesch sal sien dat ick die Heere dat ontsteken hebbe, ende ten sal niet wtghebluscht worden.
Ende ick heb ghesetyt, Ay, Ay, Ay Heere Godt, sij segghen van my. En spreect dese niet met parabelen?
ENde dwoert des Heere{n} is tot my ghesciedt segghende,
Sone des menschen stelt v aensicht tot Ierusalem, ende druypt tot die heylighe plaetsen, ende propheteert tseghen die eerde van Israel.
Ende ghy sult den lande van Israel segghen. Dit seyt die Heere God, Siet ick tot v, ende ick sal mijn sweert wt sijn sceyde worpen, ende ic sal in v dootslaen den rechtuerdighen ende den ongoddelijcken.
Ende om dat ick onder v ghedoot hebbe den rechtuerdighen, ende den ongoddelijcken, daer om sal mijn sweert wt sijn sceyde gae{n} tot alle vleesch vanden suyden totten noorden toe.
Op dat alle vleesch mach weten, dat ick die Heere mijn onwederroepelijck sweert wt sijn sceyde ghetrocken hebbe.
Ende ghy sone des mensche{n} sucht met gantsche ghebrokentheyt der lendenen, ende met bitterhede{n} versucht voer hen lieden.
Ende als sij v sullen segghen. Waer om suchte ghy? soo suldi segghen. Om tghehoor, want het coemt, ende alle herte sal verdwijnen, ende alle handen sullen ommachtich worden, ende alle gheest sal cranck worden, ende ouer alle knyen sullen wateren vloeyen, siet het coemt, ende tsal ghescieden, seyt die Heere Godt,
En{de} des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende.
Sone des menschen propheteert, ende ghi sult segghe{n}, Dit seyt die Heere Godt, Spreect, Het sweert, het sweert is scerp ghemaect ende gheslepen.
Om slachofferanden te dooden ist scerp ghemaect, ende om dat blincke{n} soude soo ist ghepolijstert, ghy die mijns soons scepter roert, hebt alle boomen affgehouwe{n},
ende ick hebt ghegheue{n} om te scauen, datmen metter hant houden mach, dit is het ghescerpt sweert, ende dit is ghepolijstert, om dat soude wesen in die hant des dootslaenders.
Roept ende huylt ghy sone des menschen, want dit sweert is ghecomen in mijn volck, dit is in alle die vorste{n} va{n} Israel die ghevloden waren, sij sijn de{n} sweerde gheleuert met mijnen volcke, daerom slaet metter ha{n}t op v dgye,
wa{n}t het is gheproeft, en{de} dat alst de{n} scepter omgeworpe{n} heeft, en{de} ten sal niet sijn seyt die Heere Godt,
Daer om ghy sone des menschen propheteert, ende slaet hant teghen hant, ende laet het sweert twee dobbel worden, ende laet drijvoudt worden het sweert der verslaghenen, dit is tsweert des grooten dootslachs datse doet verbaest worden,
ende metter herten verdwijnen, ende het vermenichfuldicht die vallinghe{n}. In alle hen poorten heb ick ghegheuen die verstooringhe des scerpen sweerdts, ende dat gheslepen is om te blincken, ghecleedt ten slaghe.
Wert scerp, gaet ter rechter sijden oft ter slincker, werwaerts dat den lust ws aensichts is.
Ende ick sal oock hantgheslach maken met deen hant teghen dander, ende ick sal mijn verbolghentheyt volbrenghen. Ick die Heere hebt ghesproken.
Ende des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende,
Ende ghy sone des menschen stelt voer v twee weghen, dat het sweert des conincs van Babilonien come, wt eenen lande sullen sij beyde comen, ende metter hant sal hy daer nae gheraden int beghinsel des weechs van der stadt sal hijt gheraden.
Ghy sult den wech stellen dat het sweert come tot Rabbath der kinderen va{n} Ammon, ende tot Iudam in die aldervaste Ierusalem.
Want die coninck van Babilonien heeft ghestaen in den tweescheydighen wech int hooft van twee weghen, soecke{n}de waerseggherie, menghe{n}de die pijlen heeft hy die affgoden ghevraecht, ende wt die inghewanden raet ghesocht.
Aen zijn rechte hant is die waerseggherie ghesciedt ouer Ierusalem, dat hy die instrumenten om die mueren te breken stellen soude, dat hy zijne{n} mont ope{n} doen soude in den dootslach, dat hy zijn stemme soude opheffen int ghehuyl, dat hy die ghereetscappen om die mueren te breken stellen soude teghe{n} die poorte{n}, dat hy den dijck te hoop draghen soude, dat hy bolwercken opmaken soude.
Ende hy sal wesen als te vergheefs een antwoerde der waerseggherien soeckende in hen ooghen, ende der Sabbathen ledicheyt nae volghende, maer hy sal der boosheyt ghedencken om te verwinne{n}.
Daer om ditseyt die Heere Godt, Om dat ghy ghedachtich hebt gheweest uwer boosheyt, ende v ouertredinghen ontdect hebt, ende v sonden zijn openbaer gheworden in alle uwe ghedachten. Om dat ghy (seg ick) dier ghedachtich sijt gheweest, soo suldi metter hant gheuanghen worden.
Maer ghy onreyn en{de} ongoddelijck vorst van Israel, wiens dach coemt inden voerghescicten dach der boosheyt.
Dit seyt die Heere Godt. Neempt aff den mytere, doet wech die croone, en ist dese niet die den nederen verheuen heeft, ende den hooghe{n} vernedert?
Tot boosheyt, boosheyt, boosheyt, sal ick die stellen, ende dat en is niet ghedaen tot dat hy quam, wien het ordeel toebehoort, ende ick salt hem ouerleueren.
En{de} ghy sone des menschen propheteert, ende segt. Dit seyt die Heere Godt tot die kinderen van Ammon, ende tot hen verwijt, ende ghy sult segghen, Sweert, sweert, trect v wter sceyden om te dooden, slijpt v dat ghy moecht dootslaen ende blincken.
Alsmen v ydel dinghen sach, ende loghenen propheteerde, dat ghy soudt ghegheuen werden op die halsen der ghewonder ongoddelijcker, der welcker dach coemt inden voergheschicten tijt der boosheyt.
Keert weder om tot v sceyde in die plaetse daer ghy in ghescapen sijt, int lant van uwer gheboorten sal ick v ordeelen,
ende ic sal op v wtstorten mijn verbolghentheyt, int vier van mijnder rasender gramscap sal ick op v blasen, ende ick sal v gheuen in die handen der onwijser menschen, ende der gheender die verderffenisse maken.
Ghy sult een spijse des viers zijn, v bloet sal int midden des lants zijn, ghy sult vergheten worden, want ick die Heere hebt ghesproken.
ENde dwoert des Heere{n} is tot my ghesciedt segghende.
Ende ghy sone des mensche{n} en ordeeldi niet, en ordeeldi niet die stadt des bloedts?
ende ghy sult hen alle hen affgrijselijchede{n} toonen, ende segghen, Dit seyt die Heere Godt, Een stadt bloetstortende int midden van haer selue{n} op dat haren tijt comen soude. Ende die affgoden ghemaect heeft teghen haer seluen, op dat sij besmedt soude worden.
In v bloet dat van v wtghestort is hebdi misdaen, ende in uwe affgoden die ghi ghemaect hebt sijdi besmet, ende ghy hebt v daghe{n} doen ghenaken, ende ghy hebt den tijt van uwen iaren aenghebracht. Daer om heb ick v tot een versmaetheyt den Heydenen ghegheuen, ende tot een bespottinghe alle den landen
die by en{de} die verre van v zijn, die sullen van v triumpheren ghy besmette, edele, groot van verderffenisse.
Siet die princen van Israel hebbe{n} elck met haren arm in v gheweest om bloet wt te storten.
Vader ende moeder hebben sij versmaetheden aenghedaen in v, den vreemdelinck hebben sij tonrecht besculdicht int midden van v, die weese ende die weduwe hebben sij by v bedroeft.
Mijn heylighe plaetsen hebdi versmaet, ende mijn Sabbathen hebdi besmet.
Achterclappende manne{n} hebben in v gheweest, om bloet wt te storten, ende op die berghen hebben sij binne{n} v ghegheten, groote misdaet hebben sij ghedaen int midde{n} van v.
Die scamelijcheden des vaders hebben sij ontdect in v die onsuyuerheyt der maensuchtigher vrouwen hebben sij vernedert in v.
Ende een ieghelijck heeft in zijns naesten huysvrouwe affgrijselijcheyt bedreue{n}, en{de} die sweger heeft zijn behoude dochter o{n}behoorlijck besmet in v, die broeder heeft zijn suster zijns vaders dochter vercracht in v.
Sy hebbe{n} ghifte{n} by v ontfanghe{n} om bloet wt te storte{n}. Woecker en{de} ouerscot hebdi ontfanghen, ende v naeste hebdi ghierichlijck onrecht ghedaen, ende ghy hebt mijns vergheten seyt die Heere Godt,
Siet ick heb mijn handen tsamen gheslaghen ouer v ghiericheyt die ghy ghedaen hebt, ende opt bloet datter ghestort is int midden van v.
Salt v herte verdraghen, oft sal v hant te bouen comen in die daghen die ick v doen sal? Ick die Heere hebt ghesproken, ende ick salt doen.
Ende ick sal v verstroyen in die natien, ende ick sal v wannen in die landen, ende ick sal v onsuyuerheyt doen vergaen van v,
ende ick sal v besitten in daensicht der Heydenen, ende ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende dwoert des Heeren is tot my ghesciet segghende,
Sone des menschen thuys van Israel is my ghekeert tot eenen scuym, alle dese metael ende tin, ende yser, ende loot int midden vant forneys zijn scuym van siluer gheworden.
Daer om dit seyt die Heere Godt, om dat ghy alle verkeert zijt in scuym daerom siet ic sal v vergaderen int midden van Ierusalem
met een vergaderinghe van siluer, ende metael, ende tin, ende yser, ende loot, int midden des forneys, dat ic daer in vier onsteken soude om te smelten, alsoo sal ick v vergaderen in mijn rasende gramscap, ende in mijnen torn, ende ick sal rusten, en{de} ick sal v smelten.
Ende ick sal v vergaderen, ende ick sal v ontsteken int vier van mijnder rasender gramscap, ende ghy sult ghesmolten werden int midde{n} va{n} dat.
Ghelijck tsiluer ghesmolten wort int midden van tforneys, alsoo suldi int midden van Ierusalem zijn, ende ghy sult weten dat ick die Heere ben, als ick mijn verbolghentheyt sal wtghestort hebben op v lieden.
Ende des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende,
Sone des menschen segt haer. Ghi zijt een onreyn eerde, en{de} niet bereghe{n}t inden dach der rasender gramscap.
Een gheswore{n} verbont der propheten is int midden van haer, ghelijck eene{n} leuw brieschende, ende den roof roouende, soo hebben sij die zielen verslint, sij hebben rijcdommen ende ghelt ontfanghen, sij hebben haer weduwen vermenichfuldicht int midden van haer.
Haer priesters hebben mijn wet versmaedt, ende sij hebben mijn heylighe plaetse besmedt, tusschen heylich ende niet heylich en hebben sij gheen ondersceydt ghehadt, ende tusschen den besmetten ende suyueren en hebben sij niet verstaen, ende van mijn Sabbathen hebben, sij hen ooghen affghekeert, ende ick worde besmet int midden van henlieden.
Haer princen int midden van haer waren als woluen den roof grijpende, om bloet wt te storten, ende om zielen te verderuen, ende om ghierichlijck nae winninghen te staen.
Ende haer propheten plactense sonder beslach, siende ydel dinghen, ende propheterende hen loghenen, segghende, Dit seyt die Heere Godt, als die Heere niet ghesproken en heeft.
Die volcke{n} des lants deden onrechte besculdinghen, ende sij roofde{n} gheweldelijck, den behoeftighen ende den armen quelden sij, ende den aencomelinck verdructe{n} sij met onrechte besculdinghe sonder ordeel.
Ende ick hebbe wt henliede{n} eene{n} man ghesocht die eenen thuyn daer teghen stellen soude, ende die staen soude teghen my voer dlant dat ics niet verderuen en soude, ende ick en hebs niet gheuonden.
Ende ick heb op hen mijn verbolghentheyt wtghestort, int vier van mijnder gramscappen heb icse verslonden, haren wech heb ic op hen hooft wederom vergouden seyt die Heere Godt.
ENde des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende,
Sone des menschen. Daer hebben twee vrouwen gheweest eender moeder dochteren.
En{de} sij hebben oncuyscheyt bedreue{n} in Egypten, in hen ioncheyt hebbe{n} sij oncuyscheyt bedreuen, daer worden hen borsten ghedruct, ende die mammekens van haerder iuecht ghebroken.
En{de} hen namen waren Oolla die outste, en{de} Ooliba haer suster die ioncste, ende ick hebse ghehadt, ende sij hebben my sone{n} ende dochtere{n} ghebaert. Voerts waren hen namen Samaria Oolla, ende Ierusalem Ooliba.
Aldus heeft Oolla bouen my oncuyscheyt bedreuen, ende sij heeft gheraest op haer boeleerders die Assyrianen die haer by quamen,
ghecleedt met blau sijde, op die princen ende wethouderen, op alle die ionghelinghen der lusticheyt, op die ruyters beclimmers der peerden.
Ende sij heeft haer oncuyscheden ghegheuen op hen alle die wtghecoren sonen der Assyrianen, ende in alle die ghene op die welcke sij van liefden raesden, in hen onsuyuerhede{n} is sij besmet gheweest.
Daer bouen oock en heeft sij haer oncuyscheden die sij in Egypten ghehadt hadde niet ghelaten. Want die hebbe{n} ooc met haer gheslape{n} in haer io{n}cheyt, en{de} die hebbe{n} die borste{n} va{n} haerder io{n}cheyt ghebroke{n}, en{de} si hebbe{n} hen oncuyscheyt op haer wtgestort.
Daero{m} heb icse gheleuert in die hant va{n} hare{n} boeleerders, in die hande{n} der kinderen va{n} Assur, ouer der welcker wellusticheyt sij gheraest heeft.
Sij hebbe{n} haer scandelijckheyt ontdect, haer sonen ende dochteren hebben sij ghenomen, en{de} haer hebben sij metten sweerde dootgheslaghen, en{de} het zijn vermaerde vrouwen gheworden, ende sij hebben ordeelen in haer bedreuen.
Dwelck als haer suster Ooliba ghesien hadde, soo heeft sij meer dan die gheraest van onsuyuer wellusticheyt, en{de} sij heeft haer oncuyscheyt bouen haers susters oncuyscheyt
tot die sonen der Assyrianen ontscamelijck gheboden, den vorsten ende wethouderen die tot haer quamen ghecleedt met cleederen van versceyden colueren, den ruyteren die peerde reden, ende den ionghelinghen die allegader van wtnemende maecsel waren.
Ende ick heb ghesien dat den eenen wech van hen beyden besmet was.
Ende sij heeft haer oncuyscheden vermeerdert. Ende als sij ghesien hadde die ghescilderde mannen aen den want, die beelden van die Chaldeen met verwen wtgheteekent,
ende die met ridderlijcke riemen om hen lendenen ghegort, ende gheuerwede hoeden op hen hoofde{n}, die ghedaente van alle die vorsten die ghelijckenisse der sonen van Babilonien, ende des lants de Chaldeen daer zij in gheboren zijn,
soo heeft sij gheraest ouer die, metter begherlijcheyt haerder ooghen, en{de} sij heeft boden tot hen ghesonden in Chaldeen.
Ende als die kinderen van Babilonien tot haer ghecomen waren, tot der borsten bedde, soe hebbe{n} sij haer besmedt met haer lieder oncuysche wercken, ende sij is van hen besmet gheweest, ende haer ziele is versaet gheweest va{n} die.
Sy heeft ooc haer oncuyscheden bloot ghemaect, ende haer scandelijcheyt ontdect, en{de} mijn ziele is va{n} haer ghesceyde{n}, ghelijc mijn ziele ghesceyden was van haer suster.
Want sy heeft haer oncuyscheden vermenichfuldicht, ghedenckende der daghen haerder ioncheyt, in die welcke sij oncuyscheyt ghedae{n} heeft int dlant va{n} Egypte{n}.
En{de} sij heeft gheraest van wellusticheyt op hen versaminghe, der welcker vleesch is als der ezelen vleesch, en{de} als der peerden vloet is haerlieder vloet.
Ende ghy hebt versocht die groote misdaet va{n} uwer ioncheyt, als v borsten in Egypten ghedruct zijn, en{de} die mammen uwer iuecht ghebroken.
Daerom Ooliba dit seyt die Heere Godt, Siet ick sal alle uwe lief hebbers verwecken teghen v, waer aff dat v ziele versaet is gheweest, ende ick sal die teghen v vergaderen al rontsomme,
die sonen va{n} Babilonien, en{de} alle die Chaldeussche edele, ende tyrannen ende princen alle die sone{n} der Assyrianen ionghelinghen van wtnemenden maecsel, vorste{n} en{de} alle wethouderen, die princen der princen, ende die vermaerde beryders der peerden.
En{de} sij sullen ouer v comen bereyt met waghenen ende raderen, een menichte van volcke{n}, met pansieren, ende scilden, ende helmen, sullen sij teghen v ghewapent werden, van allen syden, ende ick sal voer hen lieden ordeel gheuen, en sij sullen v ordeelen nae hen ordeelen.
Ende ick sal mijn gramme liefde in v setten, die sij met v hanteren in die rasende gramscap, uwe{n} nase ende v ooren sullen sij affsnyden, ende datter ouerblijft dat sullen sij metten sweerde al in stucken houwen, sij sullen v sonen, en{de} v dochteren vanghen, en{de} v wterste sal metten viere verslint worden.
Ende sy sullen v blooten va{n} uwen cleederen, ende sij sullen die vaten uwer glorien nemen.
Ende ick sal v groote misdaet doen ophouden van v, ende v oncuyscheyt vanden lande van Egypten, ende ghy en sult v ooghen oock niet opheffen tot henlieden, ende ghy en sult Egypten niet meer ghedencken.
Wa{n}t dit seyt die Heere Godt, Siet ic sal v leueren in die hant der gheender die ghy haet, in die handen der gheender van die welcke v ziele versaedt is.
Ende sij sullen met v doen in hate, ende sij sullen alle v arbeyden wech nemen, ende sij sullen v naect laten, ende vol scandelijcheyt, ende die scandelijcheyt van uwer oncuyscheden sal ontdect worden, v groote misdaet, en{de} v hoereringhen.
Sy hebbe{n} v dese dinghe{n} ghedaen, om dat ghy oncuyscheyt ghedaen hebt nae die Heydenen, onder die welcke ghy besmet zijt in hen affgode{n}.
In ws susters wech hebdi ghewandelt, en{de} ick sal haren kelck in v hant gheuen.
Dit seyt die Heere Godt, ws susters kelck suldi drincken diep, ende breedt, ghy sult tot bespotten en{de} tot beghecken wesen die dalder meest houdende sijt.
Met dronckenheyt en{de} pijne suldi veruult worde{n}, met de{n} kelck des truerens, ende der droefheyts, metten kelck va{n} v suster Samaria.
En{de} ghy sult dien drincken, ende wt drincken tot den ghist toe, en{de} zijn brockelinghen suldi verslinden, v borsten suldi verscoeren, want ick hebt ghesproken seyt die Heere Godt.
Daerom dit seyt die Heere Godt. Wa{n}t ghy mijns vergheten hebt, en{de} hebt my gheworpe{n} achter v lichae{m}, draecht ghi oock v misdaet, en{de} v oncuyschede{n}.
En{de} die Heere heeft tot mi gheseyt segghe{n}de, Sone des mensche{n}. En ordeeldi niet ooc Oolla{m}, en{de} Oolibam, en{de} en vercondichdi hen niet hen groote misdade{n}?
Wa{n}t sij hebbe{n} ouerspel ghedae{n}, ende daer is bloet in hen hande{n}, en{de} met hen affgode{n} hebbe{n} sij oncuyscheyt bedreue{n}, daer bouen hebben sij hen sonen die sij my ghebaert hebben, hen gheoffert om te verslinde{n}.
Maer sij hebbe{n} my dit ooc ghedaen. Sy hebben mijn heyleghe plaetse ontsuyuert op dien dach, en{de} mijn Sabbathen hebben sij ontheylicht,
En{de} doen sij hen kinderen haren affgoden offerden, en{de} dat sij ghinghen in mijn heylighe plaetse, op dien dach, om dat sij die ontsuyueren soude{n}, soe hebbe{n} sij desen dinghen oock ghedaen int midden va{n} mijnen huyse.
Sy hebben ghesonde{n} tot die mannen die van verre quamen, tot die welcke zij eenen bode ghesonden hadden, Aldus siet sij zijn ghecome{n}, om die welcke ghi v ghewasschen hebt, ende hebt v ooghen al om bestreken met stybius, ende ghi zijt verciert gheweest met alderhande vrouwe{n} cieraet.
Ghi hebt ghesete{n} in een alderscoonste bedde, en{de} daer is een tafel verciert gheweest voer v, mijn ruecwerck ende mijn salue hebdi daer op ghestelt.
En{de} aen die tafel was een ste{m}me va{n} een verhuege{n}de menichte en{de} in die ma{n}ne{n} va{n} die menichte der menschen aenghebracht worden, en{de} quamen van die woestijne die hebben arm ringhen in hen handen ghedaen, ende schoon croonen op hen hoofden.
En{de} ick heb haer gheseyt die ghesleten was in die ouerspelen. Nu sal dese in haer oncuyscheyt oock oncuyscheyt bedrijuen.
En{de} sij sijn tot haer inghegaen als ook tot een ghemeyn oneerbaer vrouwe, alsoo ghinghen sij binnen tot Oolla{m} en{de} Ooliba{m}, die boose vrouwen.
Daerom zijn die mannen rechtuerdich. Dese sullense ordeelen nae het ordeel der ouerspeelstere{n}, en{de} nae doordeel der gheender die bloet wtstorte{n}, wa{n}t sij sijn ouerspeelstere{n}, en{de} dbloet is in hen handen.
Want dit seyt die Heere Godt, Brengt tot hen die menichte, ende leuertse tot een gherucht en{de} tot eenen roof.
En{de} laetse ghesteent worden met die steenen der volcken, en{de} laetse met hen sweerden doersteken worden, hen sonen en{de} dochteren sullen sij dooden, en{de} hen huysen sullen sij metten viere verbranden.
En{de} ick sal die groote misdaet van der aerden afdoen, en{de} alle die vrouwen sullen leeren dat sij niet en doen nae hen groote misdaet.
En{de} sij sullen v groote misdaet op v lieden gheuen, en{de} die sonde{n} van uwen affgoden suldi draghen, ende ghy sult weten dat ick die Heere Godt ben.
ENde des Heeren woert is tot my ghesciedt int neghenste iaer, in die thienste maent, op den thiensten dach der mae{n}t segghende,
Sone des mensche{n} scrijft v den naem va{n} desen daghe in den welcken die coninck van Babilonien versterct is teghen Ierusalem heden.
Ende ghy sult segghen doer een ghemeyn segwoert tot dat creytende huys een parabele, ende ghi sult tot hen spreken. Dit seyt die Heere Godt, stelt eenen pot, stelt eene{n} (seg ick) ende doet daer water in.
Vergadert zijn stucken in dien, alle goede stucken, wtghecoren, ende vol beenderen den achtersten bout, en{de} die scoudere.
Neemt tot v een dalder vetste scaep, legt ooc hoope{n} va{n} beenderen onder dien pot, zijn cokernie heeft seer heet ghesoden, ende zijn beenderen zijn van een ghesoden int midden van dien.
Daer om dit seyt die Heere Godt. Wee der stadt des bloets, den pot wiens roest in hem is, ende zijnen roest en is van hem niet vergaen, by deelen, ende by zijn deelen worpt hem wt, dlot en is op hem niet gheualle{n},
want zijn bloet is int midden van hem, op eenen alder glatste{n} steen heeft hi die{n} wtghestort, hi en heeft he{m} niet wtgestort op deerde, dat hi soude moge{n} ouerdect worde{n} mette{n} ghestubbe,
om dat ic mijn verbolge{n}theyt daer ouer brenghe{n} soude, en{de} met een wrake wreken, soe heb ic zijn bloet ghegheue{n} op eene{n} glatste{n} steen, o{m} dat niet bedect en soude worde{n}.
Daerom dit seyt die Heere Godt, Wee der stadt des bloets, wie{n}s vier ic groot make{n} sal.
Vergadert die beenderen die ic mette{n} vier ontsteke{n} sal, tvleesch sal verteert worden, en{de} alle die vergaderinge sal gecooct worde{n}, en{de} die beendere{n} sullen verdwijne{n}.
Stelt ooc dien pot op vierighe colen ydel, op dat zijn metael heet worden en{de} smelte, en{de} dat int midde{n} va{n} hem ghesmolten werde sijn besmettinghe, ende dat sijn roesticheyt verteert worde.
Met veel arbeyts isser ghesweedt, en{de} wtermaten groote roesticheyt en is va{n} hem niet wtghegae{n}, noch doert vier.
V onsuyuerheyt is zeer eyselijck, wa{n}t ick heb v wille{n} suyuere{n}, en{de} ghi en sijt niet ghesuyuert va{n} v vuylicheden, maer ghi en sult oock niet eer ghesuyuert worde{n} tot dat ic mijn verbolghentheyt sal doen rusten in v.
Ic die Heere hebt ghesproke{n}. Het sal comen, en{de} ic salt doen, ic en sal niet voerbygaen, noch spare{n}, noch ic en sal niet te vrede{n} gestelt worde{n}, na v wege{n} en{de} na v vonde{n} sal ic v ordeele{n} seyt die Heere.
En{de} des Heere{n} woert is tot my gesciet segge{n}de,
Sone des me{n}sche{n} siet ic neme va{n} v die begeerlijcheit uwer ooge{n}, doer en{de} plage, en{de} ghi en sult niet claghe{n}, noch screyen, noch v trane{n} en sulle{n} niet vloeyen.
Versucht al swijghende, ghi en sult der doode{n} bescreyinghe niet doen, v croone sij rontsom v ghebonde{n}, en{de} v scoenen sullen aen v voeten zijn, noch ghi en sult v aensicht met gheen cleedt bedecke{n}, noch ghy en sult die spijsen der rouwigher niet eten.
Hiero{m} heb ic totten volcke ghesproke{n} des morghe{n}s vroech, en{de} mijn huysvrouwe is tsauonts ghestorue{n}. En{de} ic heb smorghe{n}s ghedaen, alsoe hy my beuole{n} hadde.
En{de} tvolc heeft tot my gheseyt. Waero{m} en gheefdi ons niet te kenne{n} wat dese dinghe{n} beteekene{n} die ghi doet?
En{de} ic heb tot hen gheseyt. Des Heere{n} woort is tot my ghesciedt segge{n}de,
Spreect de{n} huyse va{n} Israel. Dit seyt die Heere God, Siet ic sal mijn heylige plaetse ontreynighe{n}, die houerdie va{n} uwen rijcke, en{de} die begheerlijcheyt uwer ooghe{n}, en{de} waer af dat v ziele beanxt is, en{de} v sonen en{de} v dochtere{n} die ghi achterghelaten hebt sullen metten sweerde vallen.
En{de} ghy sult doen ghelijck ic ghedaen hebbe uwen mont en suldi met gheen cleedt bedecken, en{de} die spijse der gheender die rouwe maken en suldi niet eten.
Ghy sult croonen op v hoofden hebbe{n}, en{de} scoenen aen v voeten, ghy en sult niet claghe{n} noch weene{n}, maer ghy sult verdwijnen in v boosheden, en{de} een ieghelijck sal tot zijnen broeder suchten.
En{de} Ezechiel sal v lieden wesen tot een wonder teeken der toecomender dinghen, nae alle die dinghen die hy ghedaen heeft suldi doen, als dit comen sal, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere Godt ben.
En{de} ghy sone des menschen siet inden dach als ic hen stercheyt va{n} henlieden nemen sal, en{de} die blijscap der weerdicheyt, ende die begheerlijcheyt va{n} haer lieder ooghe{n}, waer op dat hen zielen rusten, hen sonen ende hen dochtere{n}.
In dien dach als die vliedende tot v coemt dat hijt v verco{n}dighen soude.
In dien dach (seg ic) sal uwe{n} mont open ghedae{n} worde{n} mette{n} ghene{n} die gheulode{n} is, en{de} ghy sult spreke{n}, en{de} voerts niet meer swijghe{n}, en{de} ghy sult henliede{n} tot een wo{n}der teeke{n} zijn, en{de} ghi sult weten dat ick die Heere ben.
ENde des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende,
Sone des menschen stelt v aensicht teghe{n} die kindere{n} va{n} Ammon, en{de} ghy sult va{n} hen propheteren.
En{de} ghy sult tot die kinderen va{n} Ammon segghen. Hoort dat woert des Heeren Gods. Dit seyt die Heere Godt. Om dat ghy gheseyt hebt, wel aen wel aen, ouer mijn heylighe plaetse, om dat die besmet is, en{de} ouer dlant van Israel om dattet verwoest is, ende ouer thuys van Iuda om dat sij in die gheuanghenisse gheleyt zijn.
Daer om sal ick v den kinderen vanden oosten tot een erffenisse gheuen, ende sij sullen hen scaeps stallen in v stellen, ende sij sullen in v stellen hen tenten, sij sullen v coren vruchten eten, ende sij sullen v melck drincke{n}.
Ende ick sal Rabbath gheue{n} tot een wooninghe der kemelen, en{de} die kinderen van Ammon tot een rustplaetse des veets, ende ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Want dit seyt die Heere Godt, om dat ghy metter hant blijde gheslach hebt ghemaect, ende metten voete ghesmeten, en{de} hebt v verblijt met gheheelder begheerten ouer dlant van Israel,
daerom sal ick mijn hant wtsteken op v, ende ick sal v leueren tot een beroouinghe der heydenen, ende ick sal v dootslaen van die volcken, ende verderuen van die landen ende vernielen, en{de} ghi sult weten dat ick die Heere ben.
Dit seyt die Heere Godt. Om dat Moab ende Seir gheseyt hebben. Siet ghelijck alle die Heydenen, alsoo is dat huys van Iuda,
daer om siet ick sal Moabs scoudere ontdecken van die steden van zijnen steden, seg ic, ende van zijnen palen die heerlijcke der eerden. Bethiesimoth en{de} Beelmeon ende Chariathaim.
Den kinderen vanden oosten metten kinderen va{n} Ammon, ende ick salse gheuen tot erffenisse, datter voertaen gheen ghedenckenisse der kinderen va{n} Ammon, onder die Heydenen en sij.
Ende in Moab sal ick ordeelen doen, en{de} sij sullen weten dat ic die Heere ben.
Dit seyt die Heere Godt, Om dat Idumea wrake ghedaen heeft, dat sij haer wreken soude van die kinderen van Iuda, ende heeft ghesondicht misdoende, ende heeft wrake begheert van henlieden.
Daerom dit seyt die Heere Godt. Ick sal mijn hant wtsteken op Idumeen, ende ick sal van haer wech nemen den mensch en{de} dat vee, en{de} ic salse woest maken van tsuyden, en{de} die in Dedan zijn die sullen metten sweerde vallen.
En{de} ick sal mijn wrake gheuen ouer Idumeen doer Israels mijns volcs hant, en{de} sij sulle{n} in Edom doen nae mijn gramscap, ende nae mijnen rasenden torn, ende sij sullen mijn wrake weten seyt die Heere Godt.
Dit seyt die Heere God. Om dat die Palestijnen wrake ghedaen hebben, en{de} hebben hen seluen ghewroeken met gheheelder herten, doot slaende ende volbrenghende die oude viantscappe{n},
daer om dit seyt die Heere Godt. Siet ick sal mijn hant wtsteken op die Palestijnen, en{de} ic sal die dootslaghers dootslaen, en{de} ic sal die bleuelinghen va{n} dat lantscap aen die zee vernielen,
en{de} ic sal in hen lieden groote wrake{n} doen, straffende in rasende gramscap, ende sij sullen weten dat ic die Heere ben, als ic mijn wrake sal ghegheuen hebben op hen lieden.
ENde tis ghesciedt int elfste iaer, op den iersten dach der maent, dat het woert des Heeren tot my ghesciedt is segghende,
Sone des menschen, Om dat Tyrus gheseyt heeft va{n} Ierusalem. Wel aen, die poorten der volcken zijn ghebroken, sij is tot mi ghekeert, ic sal veruult worden, sij is verwoest.
Daer om dit seyt die Heere Godt, Siet ic tot v Tyre, en{de} ic sal tot v doen opcome{n} veel volcke{n}, ghelijck die storme{n}de zee opcoe{m}t.
En{de} sij sulle{n} die mueren van Tyro breken, en{de} haer torren verderuen, ende ick sal haer ghestubbe van haer scrabben, ende ick salse gheuen tot eenen alder claersten steen,
Het sal een plaetse wesen om die visch nette{n} te drooghen int midden der zee, want ic hebt ghesproken, seyt die Heere Godt, ende sij sal tot een beroouinghe den Heydenen wesen.
Ende haer dochteren oock die int velt zijn, sullen metten sweerde dootgheslaghen worden, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben,
Want dit seyt die Heere Godt, Siet ic sal tot Tyrum brenghen Nabugodonosor den coninck van Babilonien vanden noorden, den coninck der coninghen, met peerden ende waghenen, ende rosvolck, ende met een groote vergaderinghe, en{de} volck.
V dochteren die opt velt zijn sal hy metten sweerde dootslaen, ende hy sal v omlegghen met bolwercken, ende hy sal eenen wal te hoop draghen int ronde, ende hy sal teghen v den scilt opheffen.
Ende die instrumenten om die mueren te bestryde{n}, ende te bestooten sal hy bereyden teghen v mueren, ende v torren sal hy verderuen met zijn orloochsche wapenen,
met die ouervloedicheyt van zijnen peerden sal v hen ghestubbe ouerdecken. Van tgheluyt des rosvolcs, ende der raderen, ende der waghenen sullen v mueren beroert worden, als hy wt v poorten sal ghegaen zijn, als doer den inganck van een ghebroken stadt,
met zijnder peerden clauwen sal hy alle v straten vertreden, v volck sal hy metten sweerde slaen, ende v edele staende beelden sullen op deerde vallen.
Sy sullen v rijcdommen verderuen, sij sullen v coopgoeden beroouen, ende v mueren verderuen, ende v heerlijcke huysen sullen sij om worpen, ende v steenen, ende v houten, ende v ghestubbe sullen sij int midden der wateren stellen.
Ende ick sal doen rusten die menichte van uwen liedekens, ende tgheluyt van uwen herpen
en sal v maken tot een alderblinckenste steenrootse, ghy sult een plaetse wesen om die netten te drooghen, noch ghy en sult voerts niet meer opghetimmert worden, want ick hebt ghesproken seyt die Heere Godt,
Dit seyt die Heere Godt Tyro. En sullen van tgheluyt uwer vallinghen, en{de} van dat suchten uwer ghedoodder als die ghedoot sullen werden int midden van v, die eylanden niet beweecht worden?
Ende alle die princen der zee sullen van hen stoelen nederdalen, ende sij sullen hen mantels afflegghen, ende hen cleederen van versceyden verwen sullen sij wech worpen, ende sij sullen met verwonderinghe beuanghen worden, sij sullen op deerde sitten, ende verbaest zijnde va{n} uwen onuersienlijcken val sullen sij hen verwonderen.
Ende op v een beclaghinghe opnemende sullen sij tot v segghen. Hoe sijdi vergaen die in die zee woont, ghy heerlijcke stadt, die sterck gheweest hebt in zee met uwen bewoonders, die welcke alle menschen ontsaghen.
Nu sullen die scepen verbaest zijn inden dach va{n} uwer vreesen, en{de} die eylande{n} sulle{n} o{n}tstelt worde{n} in die zee, om datter niema{n}t wt v en coe{m}t.
Wa{n}t dit seyt die Heere Godt, als ic v sal ghegheue{n} hebbe{n} tot een verwoeste stadt ghelijc die stede{n} die niet bewoo{n}t en worde{n}, en{de} als ick de{n} afgront ouer v sal ghebracht hebbe{n}, en{de} dat v veel wateren ouerdect sullen hebben.
En{de} dat ic v sal nederghetrocke{n} hebben mette{n} ghene{n} die inde{n} poel nederdale{n} tot dat eewich volck, en{de} dat ic v ghestelt sal hebben int wterste lant, ghelijck die oude woestijne{n} met die ghene die in den poel ghebracht worde{n}, dat ghy niet bewoont en wordet voerts als ic glorie sal ghegheuen hebben int lant der leuender,
soe sal ick v te niete brenghen, en{de} ghy en sult niet zijn, en{de} ghesocht zijnde en suldi voerts niet meer gheuonde{n} worden inder eewicheyt, seyt die Heere Godt.
ENde dwoert des Heere{n} is tot my ghesciedt segghe{n}de.
Daer om ghy sone des menschs, neempt op Tyrum een beclaghinghe,
ende ghy sult Tyro segghen, die inden inganck der zee woont, der volcken comenscappe tot veel eylanden, Dit seyt die Heer Godt, O Tyre ghy hebt gheseyt, Ick ben van volmaecte cierlijcheyt,
en{de} int hert vander zee gheleghen. V naeghebuere{n} die v ghetimmert hebben die hebbe{n} v cierlijcheyt volmaect,
met abeel boome{n} va{n} Sanir hebben sij v opghetimmert met alle die solderinghen der zee. Sy hebben de{n} Cederboom van Lybanus ghenomen dat sij v eenen mastboom souden maken.
Sy hebben eycken van Basan ghescaeft tot uwe roeyriemen, ende v scipbancke{n} der roeyers hebben sij v ghemaect va{n} yuoir wt Indien, ende die roufkens van die eylanden van Italien.
Versceyden costelijck lijnwaet van Egypten is v gheweuen tot een zeyl, dat aen den mast soude ghehanghen worden. Hemelsblau sijde, ende purpurlaken van die Eylanden Elisa zijn v ouerdecsel gheworden.
Die bewoonders van Sidon ende die van Arad heben v royers gheweest. V wijse Tyre zijn v stiermannen gheworden.
Die oude ma{n}nen van Giblien, en{de} haer wijse hebben scipluyden ghehadt totten dienst va{n} uwen versceyde{n} huysraet, alle die scepen der zee, ende hen scipluyden hebben gheweest int volck van uwer comenscap.
Die perssen ende Lidianen, ende Libiane{n} waren in v heyr v orloochsche ma{n}nen, de{n} scilt en{de} den helm hebbe{n} sij in v ghehanghe{n} om v vercieringhe.
Die sone{n} va{n} Arad met hare{n} heyren ware{n} op v muere{n} ro{n}tsomme. Maer die Pigmeen die in v torre{n} ware{n} hebbe{n} ooc hen pijlkokeren aen v mueren ghehanghen rontsomme, sij hebben v schoonheyt volmaect.
Die va{n} Cartagien v coopluyden hebben met die menichte va{n} alderha{n}de rijcdo{m}men met siluer, yser, ten, en{de} loot v mercte{n} veruult.
Griecken lant Thubal en{de} Moloch dese hebbe{n} v coopluyden gheweest slauen, en{de} metalen huysraet hebben sij uwen volcke aenghebracht.
Van thuys Thogorme hebbe{n} sij peerde{n}, en{de} rijders te peerde, en{de} muylen ghebracht tot uwer merct.
Die kindere{n} van Dedan ware{n} v coopluyden, veel eylanden sijn die comenscap van uwer hant, sij hebben yuooren en{de} Hebeninen tande{n} verwisselt om uwen prijs.
Die Sirier was v coopman om die menichte va{n} uwen wercke{n}, Peerlen, ende purpure, en{de} ghebeelt werck, en{de} costelijck fijn lijnwaet, en{de} sijde, ende chodchod hebben sij voertsghestelt in v merct.
Iuda en{de} dlant van Israel die hebben v coopluyde{n} gheweest in wtghelesen terwe, sij hebben balsame, en{de} honich en{de} olie, en{de} terme{n}tijn te coop ghestelt in v merct.
Die va{n} Damascus is v coopma{n} gheweest in die menichte va{n} uwen wercke{n}, in die menichte van versceyde{n} rijckelijcheden, in vetten wijn, in wollen van die beste verwe.
Da{n} ende Griecke lant, en{de} Mozel hebbe{n} in v mercten voertsghestelt constelijck ghemaect yser werck, en{de} stacte, en{de} calamus in v comenscappe{n}.
Die va{n} Dedan ware{n} v coopma{n}nen in tapijten om te sitten.
Arabien en{de} alle die princen va{n} Cedar, sij waren coopluyden van uwer hant, met la{m}meren, en{de} ra{m}men, en{de} bocken, sijn v coopluyde{n} tot v ghecomen.
Die vercoopers va{n} Saba en{de} Reema, sij zijn v coopluyden gheweest, met alle die costelijcste specerien, en{de} costelijck ghestee{n}te, en{de} gout, dwelck sij voerghestelt hebben in v merct.
Haran en{de} Chenne en{de} Eden v coopluyden, Saba, Assur en{de} Chelmad v vercoopers.
Sij waren v coopluyden in menigherley dinghen, met dec cleederen va{n} hemelsblau verwe, en{de} va{n} versceyde{n} beeldwerck, en{de} van costelijcke scatten, die omwonnen ende ghebonden ware{n} met seelen, Cederboomen hadden sij ooc in v comenscappen.
Die scepen der zee waren v principaelste in v comenscap, ende ghi sijt veruult gheweest ende wtermaten, seer heerlijck gheweest int hert vander zee,
in veel wateren hebben v roeyers v ghebrocht, den suyde{n} wint heeft v vernielt int herte van der zee.
V rijcdommen ende v scatten, en{de} v menigherande instrumenten. V scipluyden, ende v stierlieden die uwen huysraet hielden, ende ouer v volck waren, en{de} oock mede v orloochsche mannen die in v waren met alle v menichte die int midden van v is, sullen vallen int hert vander zee in de{n} dach van uwen val.
Van tgheluyt des roepens van uwen stiermannen sullen die scipvloten verstoort worden.
En{de} sij sullen van haren scepen nederdalen alle die de{n} roeyriem hielde{n}, die scipluyden en{de} alle die stiermannen der zee sullen opt lant staen.
Ende sij sullen op v iammerlijck ghecrysch maken met een groote stemme, en{de} sij sullen bitterlijck roepen, en{de} ghestubbe op hen hoofden worpen, ende met asschen sullen sij bespraeyt worden.
En{de} sij sullen op v een caluheyt sceren, en{de} sij sullen omgort worden met hairen cleederen, en{de} sij sullen v beweenen in die bitterheyt der zielen, met een alderbitterste ghescrey.
En{de} sij sullen op v aennemen eene{n} droeuen sanck, en{de} sij sullen v beclaghen. Welck stadt isser als Tyrus, die stom gheworden is int midden va{n}der zee?
Die inden wtganck va{n} uwen comenscappen vander zee veel volcken vol ghemaect hebt, in die menichte va{n} uwen rijcdo{m}me{n}, en{de} van uwen volcken hebdi die coninghen der eerden rijck ghemaect.
Nu sijdi vander zee ghebroke{n}, v rijcdommen zijn in de diepten der wateren, en{de} alle v menichte die int midden van v was is gheuallen.
Alle die bewoonders der eylanden hebben hen seer verwondert van v, ende alle hen coninghen metten tempeest gheslaghen hebben hen aensichten verandert.
Die coopluyden der volcken hebben op v ghespot ghy zijt tot niet ghebracht, ende ghy en sult niet zijn tot inder eewicheyt.
ENde des Heeren woert is tot my ghesciedt segghende.
Sone des mensche{n} segt den prince va{n} Tyrus. Dit seyt die Heere God, Om dat v herte verhaue{n} is, en{de} dat ghy gheseyt hebt. Ick ben Godt, en{de} in Gods stoel ben ic gheseten int herte va{n}der zee, daer ghi een mensch sijt, en{de} niet Godt, en{de} ghy hebt v herte ghegheue{n} als Gods herte.
Siet ghi sijt wijser da{n} Daniel, alle secreet en is voer v niet verborghen,
in v wijsheyt en{de} voersienicheyt hebdi v stercheyt ghemaect, en{de} ghy hebt gout en{de} siluer vercreghen in v scatten.
In die menichfuldicheyt van uwer wijsheyt, ende in v comenscap hebdi v stercheyt vermenichfuldicht, en{de} v herte is verhauen in v machticheyt.
Daero{m} dit seyt die Heere Godt. Om dat v herte verhauen is als Gods herte.
Daero{m} siet ic sal vree{m}de luyde{n} op v aenbre{n}ge{n}, dalderstercste der heydene{n}, en{de} sij sulle{n} hen sweerde{n} bloot maken ouer die schoo{n}heyt va{n} uwer wijsheyt, en{de} sij sulle{n} v schoo{n}heyt besmetten.
Sy sullen v dootslaen en{de} neder trecken, en{de} ghy sult steruen in die verderffenisse der ghedoodder in therte der zee,
Suldi da{n} segghende spreken. Ick ben Godt voer die ghene die v dooden sullen, daer ghy een mensch zijt, ende niet Godt, in die hant der gheender die v dooden?
Ghy sult die doodt der ombesnedene steruen in die handt der vreemde{n}, wa{n}t ic hebt gesproke{n} seyt die Heere God.
En{de} des Heeren woert is tot my ghesciet segghende, Sone des menschen, Heft op een beclaghinghe ouer den coninck va{n} Tyrus,
ende ghy sult hem segghen. Dit seyt die Heere Godt, Ghy teeke{n} der ghelijckenisse, vol wijsheyt, en{de} volmaect van scoonheyt.
In die wellusticheden va{n} Godts paradijs hebdi gheweest, alle costelijck ghesteente was v ouerdecsel. Sardius, Topasius, en{de} Iaspis, Chrysolitus, ende Onix, en{de} Berillus, Sapphirus en{de} Carbunculus, en{de} Smaragdus, tgout is dwerck uwer schoonheyt, en{de} v gaten zijn bereydt gheweest op den dach als ghy ghemaect zijt.
Ghy waert Cherub wtghestrect en{de} ouerdeckende, ende ick heb v ghestelt inden heylighen berch Godts, int midden va{n} die vierighe steenen hebdi ghewandelt.
Ghi waert volcome{n} in uwe weghen va{n} den dach van uwer sceppinghen, tot datter boosheyt in v gheuonden was.
In die menichte va{n} uwen comenscappen hebbe{n} v binnenste veruult gheweest met boosheyt, en{de} ghy hebt ghesondicht, en{de} ic heb v wtgheworpen va{n} Gods berch, en{de} ic heb v verdoruen. O ghy bescermende Cherub wt dat midden van die vierighe steenen.
En{de} v herte is opghehauen in uwe schoonheyt. Ghy hebt v wijsheyt verdoruen in uwe schoonheyt. Ick heb v in deerde gheworpen, voer der coninghen aensicht heb ick v ghegheuen dat sij v sien souden.
In die menichte va{n} uwen boosheden, en{de} in die boosheyt va{n} uwe comenscappe{n} hebdi uwe heylichmakinghe besmet, daero{m} sal ic een vier wtbrenghen wt dat midden va{n} v dat v ete, en{de} ic sal gheuen tot assche{n} op deerde voer daenscijn va{n} alle die v sien sulle{n}.
Alle die v sien sullen in die heydenen sullen hen seer verwondere{n} van v, ghy sijt niet gheworden, en{de} ghi en sult niet wesen inder eewicheyt.
En{de} dwoert des Heere{n} is tot my ghesciet segghende.
Sone des mensche{n} stelt v aensicht teghe{n} Sydon, en{de} ghi sult van haer propheteren
en{de} segghe{n}. Dit seyt die Heere Godt. Siet ic segghe tot v Sido{n}, en{de} ick sal gheglorificeert worden in midde{n} va{n} v. En{de} sij sullen weten dat ick die Heere ben, als ick in haer ordeelen sal ghedaen hebben, ende dat ick in haer sal gheheylicht zijn.
En{de} ic sal in haer sende{n} die pestilencie, en{de} bloet in haer strate{n}, en{de} die verslaghene sullen int midden va{n} haer valle{n} mette{n} sweerde rontsomme, en{de} sij sullen weten dat ick die Heere ben.
En{de} sij en sal de{n} huyse va{n} Israel niet meer wesen een struycsele der bitterheyt, en{de} eenen dorne pijne inbrenghende va{n} allen sijden, rontsomme van die ghene die hen teghen zijn, en{de} sij sullen wete{n} dat ic die Heere Godt ben,
Dit seyt die Heere Godt. Als ic thuys van Israel sal vergadert hebben van die volcken onder die welcke dat sij verstroyt zijn, dan sal ick henlieden gheheylicht worden voer die heydenen, ende sij sullen in hen lant woonen, dat ick mijne{n} knecht Iacob ghegheue{n} hebbe.
Ende sij sullen daer in sonder vreese woonen, en{de} sij sullen huysen timmeren ende wijngaerden planten, ende sij sullen betrouwelijck woonen, als ick die ordeelen sal ghedaen hebben in alle die ghene die hen teghe{n} zijn rontsomme, ende sij sullen weten dat ick die Heere hen Godt ben.
INt thiende iaer, in die thiende maent, op de{n} elfste{n} dach va{n}der maent is des Heere{n} woert ghesciedt tot my segghende,
Sone des menschen stelt v aensicht teghen Pharao de{n} coninck va{n} Egypten, en{de} ghi sult van hem prophetere{n} en{de} va{n} gheheel Egypten.
Spreect en{de} ghy sult segghe{n}. Dit seyt die Heere Godt, Siet ick tot v Pharao coninck va{n} Egypten, ghi grooten draeck, die daer rust int midden va{n} uwe{n} vloeden, en{de} segt. Den vloet is mijne, en{de} ick heb my seluen ghemaect.
En{de} ick sal eenen breydel stellen in v kinnebacken, ende ick sal die visschen va{n} uwen vloeden aen v scellen doen cleuen, en{de} ic sal v wt trecken wt dat midden van uwen vloeden, en{de} alle v visschen sullen aen v scellen hanghen.
En{de} ick sal v worpen in die woestijne, en{de} alle die vissche{n} van uwen vloet, op daensicht der eerde{n} suldi vallen, ghy en sult niet vergadert worden, noch te samen ghebracht den beesten der eerden, en{de} den voghelen des hemels heb ic ghegheuen om te verslinden.
En{de} alle die bewoonders va{n} Egypten sullen weten dat ick die Heere ben. Om dat ghi eene{n} rietstock gheweest hebt den huyse van Israel
als sij v metter hant aengrepen, en{de} ghy sijt ghebroken, en{de} ghy hebt alle hen scoudere gescoert, en{de} de{n} ghene{n} die op v stuende{n}, sijdi in stucke{n} gebroke{n}, en{de} ghi hebt alle{n} hen niere{n} slap gemaect.
Daero{m} dit seyt die Heere Godt, Siet ick sal ouer v een sweert brenghen, en{de} ick sal van v dooden den mensch en{de} dat vee.
En{de} dlant van Egypten sal wesen tot een woestijne, en{de} tot een wildernisse, ende sij sullen weten dat ic die Heere ben, om dat ghi gheseyt hebt. Den vloet is mijne ende ick heb dien ghemaect.
Daero{m} siet ick tot v en{de} tot uwe vloede{n}. En{de} ic sal dlant van Egypten gheue{n} tot woestijnen metten sweerde verwoest, van den torre Syenes tot die palen van der Morianen lant.
Daer en sal gheens menschen voet doer gaen, noch gheenen voet der beeste{n} en sal daer gaen, en{de} ten sal niet bewoont worde{n} veertich iaren lanck.
Ende ick sal dlant van Egypten gheuen verwoest, int midden van die verwoeste landen, en{de} haer steden int midden der steden die omgheworpen zijn, en{de} sij sullen verwoest zijn veertich iaren, en{de} ick sal die Egyptenaers verstroyen in die natien, ende ick salse waeyen in die landen.
Want dit seyt die Heere Godt, Nae deynde van veertich iaren sal ick Egypten vergaderen, van die volcken in die welcke sij verstroyt waren.
En{de} ick sal wederom brenghen die gheuanghenisse van Egypten, ende ic salse stellen int lant van Phathures, int lant van hen gheboorte, en{de} sij sullen daer wesen tot een nederconincrijck,
onder die ander rijcken salt dalder nederste sijn, en{de} ten sal voertaen niet meer verhauen worden ouer die natien, ende ick salse verminderen datse gheen heerscappie en sullen hebben ouer die volcken.
Noch sij en sullen den huyse Israel niet meer wesen tot ee{n} betrouwe{n} leere{n}de boosheyt, dat sij vlieden souden ende hen volghen, ende sij sullen weten dat ick die Heere Godt ben.
Ende tis ghesciet in tseuenentwintichste iaer, in dierste maent in den iersten dach van der maent, dat het woert des Heeren tot my is ghesciedt segghende.
Sone des menschen Nabugodonosor die coninck van Babilonien heeft zijn heyr doen dienen met eenen grooten dienst teghen Tyrum, alle hooft is caluwe ghemaect, ende alle scoudere is van haire ghebloodt, ende hem en is gheenen loon ghegheuen noch zijnen heyre, van Tyro, voer den dienst daer mede dat hy my ghedient heeft teghen haer.
Daer om dit seyt die Heere Godt. Siet ick sal Nabugodonosor den coninck van Babilonien gheuen int lant van Egypten, ende hy sal haer menichte nemen, ende hy sal haer buiten roouen, ende haeren roof roouen, ende tsal voer den loon zijnen heyre zijn.
En{de} voer dwerck waer mede hy my ghedient heeft, heb ic hem dlant van Egypten ghegheuen, om dat sij my ghearbeyt hebben, seyt die Heere Godt,
In dien dach sal den horn des huys van Israel wtspruyten, ende ick sal v eenen openen mont gheuen int midden van hen lieden, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
ENde des Heeren woert is tot my ghesciedt segghe{n}de,
Sone des mensche{n} propheteert, ende segt, Dit seyt die Heere Godt, Huylt wee, wee, den daghe,
want den dach is nae by, ende den dach des Heere{n} is nakende, den dach der wolcken, tsal den tijt der heydenen zijn.
En{de} tsweert sal in Egypten comen, en{de} tsal een veruaertheyt zijn int Morianen lant, als die ghewonden sullen vallen in Egypten, en{de} dat haer menichte sal wechghenomen zijn, en{de} haer fundamente{n} verdoruen,
het Morianen lant en{de} die va{n} Libyen en{de} die Lidiane{n}, en{de} alle dander ghemeyn volck en{de} Chub, en{de} die kindere{n} va{n} dla{n}t des verbonts, sulle{n} met hen doert sweert valle{n}.
Dit seyt die Heere God. En{de} sij sulle{n} valle{n} die Egipte{n} onder houden, en{de} die houerdie va{n} haer heerscappie sal verdoruen worden, va{n}den torre va{n} Sienes sullen sij metten sweerde vallen in haer, seyt die Heere der heyrscaren,
en{de} sij sullen verstroyt worden int midde{n} van die verwoeste lande{n}, en{de} die steden sullen int midden van die verlaten steden wesen.
En{de} sij sullen wete{n} dat ic die Heere ben, als ic tvier sal ghegheuen hebbe{n} in Egypten, en{de} dat alle hen helpers sullen verdoruen zijn.
In dien dach sulle{n} der bode{n} wtgaen va{n} mijn ae{n}sicht in groote scepen, om te vernielen dat betrouwe{n} va{n} dat Morianen lant, en{de} daer sal een veruaertheyt in hen wesen, inde{n} dach va{n} Egypten, wa{n}t hy sal sonder twijfel come{n}.
Dit seyt die Heere Godt, En{de} ick sal doen ophouden die menichte van Egypten doer Nabugodonosors des conincs va{n} Babilonien hant.
Hy en{de} zijn volck met hem die stercste der volcke{n} sullen aen ghebracht werde{n}, om dlant te bederuen, en{de} sij sullen hen sweerde{n} wtrecke{n} op Egypte{n}, en{de} sij sullen dlant vulle{n} met ghedoodde,
en{de} ic sal die bodeme{n} der vloeden drooghe maken, en{de} ick sal dlant leueren in die hant van die alderquaetste, en{de} ic sal dlant verderuen, en{de} zijn volheyt in die handen der vreemder. Ick die Heere hebt ghesproken.
Dit seyt die Heere Godt, En{de} ic sal der affgoden beelden vernielen, en{de} ic sal die affgoden doen ophouden van Memphis, en{de} daer en sal voerts gheen vorst meer wesen va{n} dla{n}t van Egypten. En{de} ick sal een veruaernisse gheuen in dlant van Egypten.
En{de} ic sal dlant van Phathures verderuen, en{de} ick sal vier gheuen in Taphnis, en{de} ick sal ordeelen doen in Alexandrien.
En{de} ick sal mijn verbolghentheyt wtstorten op Pelusium die macht van Egypten, ende ick sal die menichte van Alexandrien dooden,
ende ick sal een vier gheuen in Egypten, als een vrouwe in barens noode sal Pelusium pijne lijden, ende Alexandria sal verdoruen wesen, ende in Memphis sullen daghelijcsche anxten wesen.
Die ionghelinghen van Heliopolis ende va{n} Pubasti sullen metten sweerde vallen, ende sij sullen gheuanghen wech gheleydt worde{n}.
Ende in Taphnis sal den dach swart worden, als ick daer vernielt sal hebben die sceptren van Egypten, ende dat in haer sal vergaen zijn die houerdie van haer machticheyt, een wolcke sal haer ouerdecken, maer haer dochteren sullen in tgheuanghenisse gheleyt worden.
Ende ick sal ordeelen doen in Egypten, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
Ende tis ghesciet int elfste iaer in dierste maent, in den seuensten dach der maent dat het woert des Heeren tot my ghesciet is segghende.
Sone des menschen, ick heb Pharaos des conincs van Egypten arm ghebroken, ende siet hy en is niet bewonden gheweest, dat hem zijn ghesontheyt soude wederghegheuen worden, dat hy met doecken soude ghebonden worde{n}, ende gheveescht met lijnen doecxkens, ende dat hy zijn macht wederghecreghen hebbende, soude moghen tsweert houden.
Daer om dit seyt die Heere Godt. Siet ick tot Pharao den coninck van Egypten, ende ick sal zijnen stercken arm, maer ghebroken, heel in stucken breken, ende ick sal tsweert van zijn hant nederwerpen,
ende ick sal Egypten verstroyen onder die Heydenen, ende ick salse waeyen in die landen.
Ende ick sal des conincs van Babilonien armen versterken, ende ic sal mijn sweert in zijn hant gheuen, ende ick sal Pharaos armen in stucke{n} breken, ende die verslaghene sullen met suchtinghe suchten voer zijn aensicht.
Ende ick sal des conincs van Babilonien armen verstercken, ende die arme{n} van Pharao sullen tsamen nederuallen, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben, als ick mijnn sweert sal ghegheuen hebben in des conincs van Babilonien hant, ende dat hy die wtghestrect sal hebben ouer dlant van Egypten.
Ende ick sal Egypten verstroeyen in die natien, ende ic salse waeyen in die landen, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
ENde het is ghesciedt int elfste iaer, in die derde maent in den iersten dach vander maent dat des Heeren woert tot my ghesciedt is, segghende,
Sone des menschen, segt Pharaoni de{n} coninck van Egypten en{de} zijnen volcke. Wien zijdi ghelijck gheworde{n} in v grootheyt?
Siet Assur is als eenen Cederboom in Libanus schoon van tacke{n}, ende van bladeren, boschachtich, ende verhauen van hoochden, ende tusschen die dicke looueren is zijne{n} tsop opghehauen.
Die wateren hebben hem opghevoedt, den affgront heeft hem verheue{n} zijn vloeden vloeyden rontsomme zijn wortelen, ende hy heeft zijn riuieren wtghelate{n} tot alle die boomen des lantscaps.
Daerom is zijn hoocheyt verheuen bouen alle die boomen des lantscaps, ende zijn spruytsels sijn vermenichfuldicht, ende zijn tacken zijn hooghe opghescoten om die veel wateren.
Ende als hy zijn scaduwe wtghestrect hadde, soo hebben alle voghelen des hemels in zijn tacken nesten ghemaect, ende onder zijn looueren hebben alle die beesten des wouts ghegenereert, en{de} onder zijn scaduwe woonde een vergaderinghe van veel volcken.
Ende hy was seer schoon in zijn grootheyt, ende int verbreyden van zijn spruytselen, want zijn wortele was neffens veel wateren.
Die Cederboomen en waren niet hoogher dan hy, in Godts Paradijs die abeelboomen en hebben zijnder hoochden niet ghelijck gheweest, ende die Platanusboomen en waren zijnen looueren niet ghelijck, gheene{n} boom va{n} Godts paradijs en is geleke{n} by hem en{de} by zijn schoonheyt.
Wa{n}t ic heb hem schoon gemaect, en{de} met veel en{de} dicke looueren, en{de} alle die boome{n} der wellusticheyt die in Gods paradijs waren hebbe{n} hem benijdt.
Hiero{m} seyt die Heere Godt, Om dat hy verheuen is in hoocheyt, en{de} heeft sijn opperste ghegheue{n} groeye{n}de ende dicke, en{de} om dat sijn herte opghehaue{n} is in zijn hoocheyt,
soe heb ic hem gheleuert in die hant vanden alderstercsten der heydene{n}, hy salt hem doende doen nae zijn ongoddelijcheyt heb ick hem wtgheworpen.
Ende die vreemde en{de} die alder wreetse der natien sullen hem affhouwen, en{de} sij sulle{n} hem worpen op die berghen, en{de} in alle die valleyen sulle{n} zijn tacken vallen, en{de} sijn spruyten sullen ghebroken worden in alle die steenrootsen der eerden, en{de} va{n} zijn lo{m}meringhe sullen alle die volcken der eerden wechgaen, en{de} sij sullen hem verlaten.
In zijnen val hebbe{n} alle die voghelen des hemels ghewoont, en{de} in zijn tacken hebben alle die beesten des lantscaps gheweest.
Daerom en sullen in hen hoocheyt niet verhauen worden alle die boome{n} der wateren, noch sij en sullen hen hoocheyt niet stellen tusschen die bosschachtighe en{de} loouerachtighe boome{n}, en{de} alle die metten wateren veruerscht worden die en sullen in hen hoocheyt niet staen, want zij zijn alle gheleuert ter doot tot den laesten lande, int midden van die kinderen der menschen, tot die ghene die nederdalen in den poel.
Dit seyt die Heere Godt. In den dach als hy ter hellen waerts ghedaelt is, soo heb ick gheween inghebracht, ick heb hem ouerdect metten affgront, en{de} ick heb zijn vloeden beledt, en{de} heb veel wateren bedwonghen Libanus is ouer hem bedroeft, en{de} alle die boome{n} des velts zijn ghescudt gheweest.
Van tgheluyt zijns vals heb ic die heydene{n} beroert, als ic hem leydde ter helle{n}, mette{n} gene{n} die inde{n} poel daelden, en{de} in die nederste eerde sijn vertroost gheweest alle die scoone en{de} heerlijcke boome{n} der wellusticheyt, in Libano alle die veruerscht worden mette{n} wateren.
Wa{n}t sij sulle{n} ooc met hem nederdale{n} in die helle tot die verslaghene mette{n} sweerde, en{de} eens ieghelijcs arm sal onder zijn lo{m}meringhe sitte{n} int midden der natien.
Wien sijdi ghelijct, O ghi heerlijcke en{de} hooghe, onder die boome{n} der wellusticheyt? Siet ghi zijt gheleyt met die boome{n} der wellusticheyt tot het wterste lant, int midde{n} van die ombesnedene suldi slapen, metten ghenen die metten sweerde verslaghen zijn, dese is Pharao en{de} alle zijn menichte, seyt die Heere Godt.
ENde tis gheschiet int twaelfste iaer in die twaelfste mae{n}t in de{n} ierste{n} dach der maent, dat het woert des Heeren tot my ghesciedt is segghe{n}de.
Sone des mensche{n} neemt aen een beclaghinde op Pharao de{n} coninck va{n} Egypte{n}, en{de} ghy sult tot hem segghen. Den leuw der Heydene{n} sijdi ghelijck gheworde{n}, en{de} de{n} draeck die in die zee is, en{de} ghi waeydet metten horn in v vloeden, en{de} ghy verstoordet die watere{n} met uwen voete{n}, en{de} ghi vertreddet haer vloede{n}.
Daero{m} dit seyt die Heere Godt. Ic sal ouer v mijn net strecke{n} in die menichte va{n} veel volcken, ende ick sal v wt trecken met mijn groot vischnet
en{de} ic sal v op dlant worpe{n}, op daensicht des ackers sal ic v wechworpe{n}, en{de} ic sal alle die voghele{n} des hemels op v doen woone{n}, en{de} ic sal van v versade{n} alle die beesten der eerde{n},
en{de} ick sal v vleesch gheuen op die berge{n}, en{de} ic sal die hueuele{n} veruulle{n} met uwe{n} ettere.
En{de} ick sal die eerde nat maken metten stanck van uwen bloede op die berghen, en{de} die valleyen sullen van v veruult worden.
Ende als ghi ghedoot sijt soo sal ick die hemelen ouerdecken, ende ick sal haer sterren doen swert worden, die sonne sal ick met een wolcke bedecken, en{de} die mane en sal haer licht niet gheuen.
Alle die lichten des hemels sal ick doen trueren ouer v, ende ick sal duysternisse gheuen op v lant seyt die Heere Godt,
Ende ick sal therte van veel volcken creyten, als ick uwe vernielinghe sal ghebracht hebben in die Heydenen ouer die landen die ghi niet en weet.
Ende ick sal veel volcken seer doen verwonderen ouer v ende hen coninghen sullen met wtermaten seer grooten grouwel vreesen ouer v, als mijn sweert sal beghinnen te vlieghen op hen aensichten, ende sij sullen elck haestelijck verbaest worden voer hen ziele in den dach van haren val.
Want dit seyt die Heere Godt, Des conincs van Babilonien sweert sal v comen,
met die sweerden van die stercke sal ick v menichte ter neder werpen, alle dese volcken zijn onverwinnelijck, ende sij sullen die houerdie van Egypten verderuen, ende haer menichte sal verstroyt worden.
Ende ick sal vernielen allen hen beesten die daer waren op veel wateren, en{de} den voet des menschen en salse voertaen niet meer verstoore{n}, noch der beeste{n} clauwe en salse niet meer turbel maken.
Dan sal ick hen wateren seer puer maken, ende hen vloeden sal ick als olie aenbrenghen, seyt die Heere Godt,
Als ick dlant van Egypten sal woest ghemaect hebben, ende dlant sal verwoest worden van zijn volheyt, als ick alle hen bewoonders sal gheslaghen hebben, ende sij sullen weten dat ick die Heere ben.
Het is een bescreyinghe, ende sij zullen hem bescreyen, die dochteren der Heydenen sullen hem bescreyen, ouer Egypten, en{de} ouer zijn menichte sullen sij hem bescreyen seyt die Heere Godt,
Ende tis ghesciedt int twaelfste iaer, in den vijfthiensten dach der maent, dat het woert des Heere{n} is ghesciet tot my segghende,
Sone des menschen. Singt een druckelijck claghende liedeke{n} ouer die menichte van Egypten, ende trect die selue neder, ende die dochteren der machtigher volcken totten wtersten lande met die ghene die inden poel nederdalen.
Hoe dat ghy schoonder zijt? daelt neder, ende slaept metten onbesnedenen.
Int midden vanden onbesnedenen sullen sij metten sweerde vallen, tsweert is ghegheuen, sij hebben haer aenghetrocken ende alle haer volcken.
Die machtichste van die vrome sullen tot haer spreken wt dat midden der hellen, di met haren helpers nederghedaelt zijn, ende hebben gheslapen ombesneden, ghedoodt metten sweerde.
Daer is Assur en{de} alle zijn menichte, rontsom hem sijn zijn grauen, alle die verslaghene, ende die metten sweerde gheuallen zijn.
Der welcker grauen ghegheuen zijn in die wterste poelen, ende zijn menichte is gheworden rontsomme zijn graff, allegader verslaghen ende metten sweerde vallende, die hier voertijts een veruaertheyt ghegheuen hadden int lant der leuender.
Daer is Elam en{de} alle zijn menichte, rontsomme sijn graf, alle dese zijn verslaghe{n}, en{de} metten sweerde vallende die onbesneden nederghedaelt sijn tot die wterste eerde, die hen vreese ghestelt hebben int lant der leuender, en{de} si hebben hen scandelijcheyt ghedraghen metten ghenen die inden poel nederghedaelt zijn.
Int midden van die verslaghene hebben sij zijn rustplaetse ghestelt, in alle zijn volcken, rontsom hem is zijn graff, alle dese waren ombesneden ende ghedoodt metten sweerde, want sij hebben veruaertheyt ghegheuen int dlant der leuender, ende sij hebben hen scandelijcheyt ghedraghen metten ghenen die inden poel nederdalen, int midden van die verslaghene zijn sij ghestelt.
Daer is Mosoch ende Tubal, ende alle sijn menichte, rontsomme hem sijn zijn grauen, alle dese waren ombesnedenen en{de} verslaghen, en{de} metten sweerde valle{n}de, want sij hebben hen vreese ghegheue{n} int lant der leuender.
En{de} sij en sullen niet slapen met die stercke en{de} met die vallende en{de} ombesnedene die ter helle{n} nederghedaelt sijn met haren wapenen, en{de} hebben hen sweerden ghestelt onder hen hoofde{n}, en{de} hen boosheden waren in hen ghebee{n}te, want sij sijn eenen grouwel van die stercke gheworden int lant der leuender.
Daerom suldi ghy ooc int midden van die ombesnedene vernielt worden en{de} ghy sult slape{n} mette{n} ghene{n} die verslaghen zijn mette{n} sweerde.
Daer is Idumea en{de} haer coninghen, en{de} allen haer vorsten die ghegheuen sijn met hare{n} heyre metten ghene{n} die verslaghe{n} sijn metten sweerde, en{de} die metten ombesnedene{n} ontslapen sijn, en{de} metten ghenen die nederghedaelt zijn inden poel.
Daer sijn alle die princen vanden noorde{n} en{de} alle die iaghers, die wech gheleydt zijn mette{n} verslaghenen, vreesende, en{de} in hen stercheyt bescaemt, die gheslapen hebben o{m}besneden metten ghenen die verslaghen sijn metten sweerde, ende hebben hen bescaemtheyt ghedraghe{n}, metten ghenen die inde{n} put nederdalen,
Pharao heeftse ghesien, ende hy is vertroost gheweest ouer alle sijn menichte die verslaghe{n} is metten sweerde, Pharao ende alle zijn heyr, seyt die Heere Godt,
want hy heeft zijn vreese ghegheuen int lant der leuender, en{de} hy is ontslapen int midden van die ombesnedene met den ghenen die metten sweerde verslaghen zijn, Pharao ende alle zijn menichte, seyt die Heere Godt.
ENde des Heeren woort is tot my ghesciet, segghende.
Sone des menschen, spreect tot die kinderen van uwen volcke, en{de} ghy sult tot hen segghen. Een lant, als ic tsweert daer op sal ghebracht hebben, en{de} dat het volck des lants neemt eenen man van sijnen minsten, ende dat sij die ouer hen stellen tot eene{n} wachter.
En{de} dat die tsweert siet comen opt lant, en{de} hy trompt metten trompette, en{de} vercondighet den volcke.
En{de} ist dat iemant wie dat hy sij, hoorende tgheluyt vande{n} trompette hem niet en wacht, en{de} dat het sweert coemt ende neemt hem wech, soo sal sijn bloet op zijn hooft sijn.
Tgheluydt vander trompetten heeft hi ghehoort, en{de} hy en heeft hem seluen niet ghewacht, sijn bloet sal op hem sijn, maer ist dat hy hem seluen wacht, soo sal hy zijn ziele behoude{n},
Maer ist dat die wachter het sweert siet comen en{de} gheen gheluyt en gheeft metten trompetten, en{de} dat het volck hem seluen niet en bewaert, ende dat het sweert coemt, en{de} neemt van hen ee{n} ziele, die is voorwaer in zijn boosheyt gheuanghen, maer sijn bloet sal ick van des wachters hant versoecken.
En{de} ghy sone des mensche{n}. Ick heb v tot eenen wachter ghegheuen den huyse van Israel. Daerom als ghy eenich woort wt mijnen mont hoort, soo suldy hen dat vercondighen wt my.
Ist dat ick totten ongoddelijcken segghe. O ongoddelijcke, ghi sult die doot steruen, is dat ghy niet en spreect dat hem die o{n}goddelijcke van sijnen wech hoede{n} soude, soo sal die ongoddelijcke in sijn boosheyt steruen, maer zijn bloet sal ick van v hant versoecken,
Maer ist dat ghy den ongoddelijcken vercondicht dat hy hem van sijn weghen bekeere, en{de} dat hy hem niet en bekeert van sijnen wech, soo sal hy in zijn boosheyt steruen, maer ghy hebt v ziele verlost.
Daerom ghy sone des menschen segt totten huyse van Israel. Aldus hebdi ghesproken segghende. Onse boosheden en{de} onse sonden sijn op ons, en{de} daer in verdwijnen wij, hoe sullen wi dan connen gheleuen?
Segt tot henlieden. Ick leue seyt die Heere Godt, ick en wil die doot vanden ongoddelijcken niet, maer dat die ongoddelijcke hem bekeere van sijnen wech, en{de} leue. Bekeert v van v alderquaetste weghen, en{de} waerom suldy steruen ghy huys van Israel?
Daerom ghy sone des menschen segt totten kinderen ws volcs. Die rechtuerdicheyt vanden rechtuerdighen en sal hem niet verlossen, in wat dach dat hy sondicht, ende die ongoddelijcheyt vanden ongoddelijcken en sal hem niet letten in wat dach dat hy bekeert wort va{n} zijn ongoddelijcheyt, en{de} die rechtuerdighe en sal niet moghen leuen in sijn rechtuerdicheyt in wat dach hy sondicht,
Oock al seg ick den rechtuerdighen dat hy het leue{n} sal leuen, en{de} dat hy betrouwe{n} hebbe{n}de op sijn rechuerdicheyt boosheyt doet, soo sullen allen zijn rechtuerdicheden vergheten worden, en{de} in zijn boosheyt die hy ghedaen heeft, daer in sal hi steruen.
Maer ist dat ick den ongoddelijcken segghe, ghy sult die doot steruen, en{de} dat hy penitencie doet van sijn sonde, en{de} dat hy recht en{de} rechtuerdicheyt doet,
ende dat die ongoddelijcke den pant weder gheeft, ende dat hy den roof wederom gheeft, in die gheboden des leuens wandelt, ende dat hy niet onrechtuerdichs en doet, hy sal dleuen, leuen, en{de} en sal niet steruen.
Alle sijn sonden die hy ghesondicht heeft en sullen hem niet gherekent worden, hy heeft recht en{de} rechtuerdicheyt ghedaen, hy sal dleuen leuen.
En{de} die kinderen ws volcs hebben gheseyt. Den wech des Heere{n} en is van gheenen rechtuerdighe{n} ghewichte, en{de} hen lieder wech is onrechtuerdich,
wa{n}t als die rechtuerdighe affghesceyden is van sijn rechtuerdicheyt, en{de} heeft booshede{n} gedae{n}, so sal hi daer in sterue{n},
en{de} als die ongoddelijcke wech gaet va{n} zijn o{n}goddelijcheyt en{de} doet recht en{de} rechtuerdicheyt, soo sal hi daer in leuen.
En{de} ghi segt de{n} wech des Heere{n} en is met recht Eenen ieghelijcken van v lieden sal ick nae sijn weghen ordeelen ghi huys van Israel.
En{de} tis ghesciet int twaelfste iaer, in die thienste maent, inden vijfste{n} dach der maent van onser oueruoeringhen, dat tot my ghecomen is een die gheuloden was van Ierusalem segghende. Die stadt is verwoest,
en{de} die hant des Heeren was op my gheweest des auonts eer hi quam die gheuloden was, ende hy heeft mijnen mo{n}t open ghedaen tot dat hy tot my quam des morghe{n}s vroech, ende als mijnen mont gheopent was, soo en heb ick niet meer ghesweghe{n}.
En{de} des Heere{n} woort is tot my ghesciet segghende.
Sone des menschen, die in die veruallen plaetsen woonen op dlant va{n} Israel die segghen sprekende. Abraham was een, ende hy heuet lant by erffenisse beseten, maer wi sijn vele ons is dlant tot een besittinghe ghegheue{n}.
Daerom suldi tot hen segghen. Dit seyt die Heere God. Die int bloet etet, en{de} v ooghen opheft tot v lieder onsuyuerheden, en{de} dbloet stortet, suldi dlant erffelijck besitten?
Ghy hebt op v sweerde{n} ghestaen, ghy hebt affgrijselijchede{n} ghedae{n}, en{de} een ieghelijc heeft sijns naesten huysvrouwe besmedt, en{de} suldi dlant erffelijc besitten?
Dit suldi tot henlieden segghen. Aldus seydt die Heere Godt. Ick leue, want die ghene die in die veruallen plaetsen woonen sullen mette{n} sweerde vallen, ende die inden acker is sal den beesten gheleuert worden om verslonden te worde{n}, maer die in die va-ste plaetsen en{de} speluncken zijn, die sullen van die pestilencie sterue{n}.
En{de} ic sal dlant gheue{n} tot een woestijne, ende wildernisse, en{de} haer hoouerdighe stercheyt sal vergaen, en{de} alle die berghen van Israel sulle{n} verwoest worden, om datter niemant en is die ouer henlieden doorgaet.
En{de} sij sullen weten dat ick die Heere ben, als ick hen lant sal woest ghemaect hebben, en{de} verlaten, om alle haer affgrijselijcheden die si ghewracht hebben.
En{de} ghy sone des menschen, die kinderen ws volcs die van v spreken by die mueren, en{de} in die doeren der huysen, en{de} segghen deen totten anderen een man tot sijnen naesten sprekende. Coemt ende laet ons hooren wat dat het woort is wtgae{n}de vanden Heere.
Ende sij comen tot v, recht ofter een volck inquame, en{de} si sitten voor v mijn volck, ende si hooren uwe woorden, en{de} sij en doen die niet, want si keeren die tot een liedeken haers monts, en{de} hen herte volcht hen ghiericheyt.
Ende ghy sijt hen als een muysijc liedeken dwelc met sachten ende soeten gheluyt ghesonghen wort, en{de} sij hooren v woorden, ende sij en doen die niet.
En{de} alst coemt datter voorseyt is (want siet het coemt) dan sullen sij wete{n} datter een propheet onder henlieden gheweest is.
ENde des Heeren woort is tot my ghesciet, segghende
Sone des mensche{n}, propheteert van die herders van Israel, propheteert en{de} ghy sult den herders segghen. Dit seydt die Heere Godt. Wee den herders van Israhel die hen seluen voedden, en worden die cudden van die herders niet gheuoedt?
Het melc aedt ghy, en{de} met die wolle werde ghy ghecleedt, ende dat vet was, dat doodde ghy maer mijn cudde en voede ghy niet.
Dat cranc was en hebdy niet versterct, ende dat sieck was en hebdi niet ghenesen, dat ghebroken was en hebdy niet verbonden, en{de} dat verworpen was en hebdi niet wederom ghebracht, en{de} dat verloren was en hebdi niet ghesocht, maer met strafficheyt hadde heerscappie ouer hen, en{de} met macht.
Ende mijn scapen zijn verstroeyt, om datter ghee{n} herder en was, en{de} si sijn gheworden tot verslinden alle den beesten des velts, en{de} sij zijn verstroeyt gheworden.
Mijn cudden hebben ghedwaelt op alle berghe{n}, en{de} op alle hooghe hueuelen, en{de} ouer alle daensicht der eerden zijn mijn cudde{n} verstroeyt, en{de} daer en was niemant diese versochte, daer en was (seg ick) niemant diese versochte.
Daerom ghy herders hoort des Heeren woort.
Ick leue seyt die Heere Godt, want om dat mijn cudden gheworden sijn tot eenen rooue, en{de} mijn scapen tot verslinden allen den beesten des velts, om datter gheen herder en was (want mijn herders en hebben mijn cudde niet versocht, maer die herders voedden hen seluen, en{de} mijn cudden en voedden sij niet).
Daerom ghy herders hoort des Heeren woort.
Dit seydt die Heere God. Siet ick selue ouer die herders sal mijn cudde versoecken van hen handen, en{de} ick salse doen ophouden dat sij voortaen het cudde niet meer voeden en sullen, en{de} dat die herders hen selue{n} niet meer voeden en sullen, en{de} ick sal mijn cudde verlossen wt haren monde, en{de} ten sal henlieden niet meer tot een spijse wesen,
want dit seyt die Heere God. Siet ick sal selue mijn scapen versoecken, en{de} ick salse besoecken
ghelijck een herder zijn cudde besoect inde{n} dach als hy is int midden van sijnen verstroeydde{n} scapen, alsoo sal ick mijn scapen besoecke{n}, en{de} ick salse verlossen va{n} alle die plaetsen in die welcke si verstroeyt waren, inde{n} dach der wolcke en{de} der duysterheyt.
Ende ick salse wtleyden van die volcken, en{de} ick salse vergaderen van die landen, ende ick salse inleyden in hen lant, en{de} ick salse voeden op die berghen van Israel, in die rivieren en{de} in alle die woonsteden der eerden,
In die alder oueruloedichste weyden sal icse voede{n}, en{de} op die hooghe berghen van Israel sulle{n} hen weyde{n} wesen, daer sulle{n} sij ruste{n} in die groene cruyde{n}, en{de} in vette weyde{n} sulle{n} si geuoedt worde{n} op die berghe{n} van Israel.
Ick sal mijn schapen voeden, en{de} ick salse doen rusten, seyt die Heere Godt.
Dat verlore{n} was sal ick wederom soecken, ende dat verworpen was sal ick wederom brenghe{n}, en{de} dat ghebroken was sal ick verbinden, en{de} dat cranc was sal ick sterck maken en{de} dat vet en{de} sterck is sal ick beware{n}, en{de} ick salse voeden met ordeel.
Maer ghi mijn cudden dit seydt die Heere Godt. Siet ick ordeele tusschen vee ende vee der rammen en{de} der bocken.
En waert v lieden niet ghenoech die goede weyden aff te weyden? daer bouen hebdi die bleuelinghe{n} van uwer weyden vertreden met uwen voeten, en{de} als ghy dalder puerste water dronct, soo hebdi dander met uwe{n} voeten turbel ghemaect
En{de} mijn scapen weydde{n} van tghene dat met uwen voeten vertreden was, en{de} dat v voete{n} turbel ghemaect hadden dat droncke{n} si,
daerom dit sey die Heere God tot v lieden. Siet ic ordeele selue tussche{n} vet en{de} magher vee,
o{m} dat ghi mette{n} sijde{n} en{de} scouderen stietet, en{de} dat ghy met uwen horne{n} opwierpt alle dat cranck vee, tot dat sij buyten verstroyt worden,
soo sal ic mijn cudde behoude{n}, en{de} ten sal voorts niet meer wesen tot eenen rooue, en{de} ick sal ordeelen tusschen vee en{de} vee.
En{de} ick sal op hen verwecken eenen herder diese voede, Dauid mijnen knecht, hisalse weyden, en{de} hy sal hen wesen tot eenen herder.
En{de} ick die Heere sal hen wesen tot eenen God, en{de} mijn knecht Dauid een prince int midden van hen, ick die Heere hebt ghesproken.
En{de} ick sal met hen maken tverbont des vreedts, en{de} ick sal dalderquaetste beeste{n} doen ophouden vander eerden, en{de} die in die woestijne woonen sullen vrijlijck slapen in die bosschen.
En{de} ick salse stellen rontsomme van mijnen hueuele tot een benedictie, ende ick sal eenen reghen neder brenghen in sijnen tijt, het sullen reghenen der ghebenedijdinghen wesen.
En{de} thout des velts sal zijn vrucht gheuen, en{de} die eerde sal haer spruytsel gheuen, ende sij sullen in hen lant wesen sonder vreese, en{de} sij sullen weten dat ick die Heere ben, als ick die ketene{n} van hen iock sal in stucken ghebroke{n} hebben, en{de} hen verlost sal hebben va{n} die hant der ghee{n}der die heerscappie ouer hen hebben.
Ende si en sullen niet meer tot eenen rooue wesen den Heydenen, noch die beesten des lants en sullen hen niet verslinden, maer si sullen met betrouwen woonen sonder eenighe veruaertheyt.
En{de} ick sal hen verwecke{n} dat ghenoemt spruytsel, en{de} si en sulle{n} voortae{n} niet meer vermindert wesen va{n} honger op deerde, noch sij en sullen voortae{n} niet meer tverwijt der Heydenen draghen.
En{de} sij sullen weten dat ick die Heere hen Godt met hen ben, en{de} sij mijn volck het huys van Israel, seydt die Heere Godt.
Ende ghy mijn cudden, die cudden mijnder weyden sijt menschen, ende ick die Heere v lieder Godt, seyt die Heere Godt.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen stelt v aensicht teghen den berch van Seir, en{de} ghy sult van hem propheteeren, en{de} hem segghen.
Dit seyt die Heere Godt. Siet ick tot v ghy berch van Seir, en{de} ick sal mijn hant wtsteken ouer v, ende ick sal v maken verlaten en{de} verwoest,
v steden sal ick verderuen en{de} ghy sult verwoest wesen, en{de} ghy sult weten dat ic die Heere ben.
Om dat ghy ee{n} eewich viant sijt gheweest, en{de} dat ghy die kinderen van Israel besloten hebt in die handen des sweerts, inde{n} tijt van hen tribulatie inde{n} tijt der wterster boosheyt.
Daerom soo warachtelijc als ic leue, seyt die Heere God, soo sal ic v de{n} bloede leuere{n}, en{de} het bloet sal v veruolghe{n}, en{de} als ghi tbloet hatet, so sal dbloet v veruolghe{n}.
En{de} ic sal den berch van Seir gheuen verwoest en{de} verlate{n} en{de} ick sal van hem wech nemen den gaenden en{de} den wedercomenden.
En{de} ick sal zijn berghen veruvllen met sijnen verslaghenen, op v hueuelen, en{de} in v valleyen, en{de} in die beken sullen die verslaghene metten sweerde vallen.
Tot eewighe woestijnen sal ick v leueren en{de} v steden en sullen niet bewoont worden, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere Godt ben,
om dat ghy gheseyt hebt. Twee volcken, en{de} twee landen sullen mijne zijn, en{de} ick salse ter erffenissen besitten, als die Heere daer was.
Daerom soo warachtelijck als ick leue seyt die Heere Godt, soo sal ick doen nae uwe gramscap, en{de} nae v nijdicheyt die ghy ghedaen hebt henlieden hatende, en{de} ick sal door hen bekent werde{n} als ic v sal gheordeelt hebbe{n}.
En{de} ghy sult weten dat ic die Heere alle uwe scimpernien ghehoort hebbe die ghy ghesproken hebt van die berghen van Israel segghende. Sij zijn verlaten, si zijn ons ghegeuen om te verslinden.
En{de} ghy zijt opghestaen ouer my met uwen mont, en{de} ghy hebt v woorde{n} tot lasteringhe ghesproke{n} teghen my, ic hebt ghehoort.
Dit seyt die Heere God. Als alle dla{n}t blijde wesen sal, so sal ick v tot een woestijne maken.
Ghelijc ghy v verblijt hebt ouer die erffelijcheyt des huys van Israel om dat verdoruen is, alsoo sal ick v doe{n}, ghy sult verdoruen wesen ghy berch van Seir, en{de} gheheel Idumeen lant, en{de} sij sullen weten dat ick die Heere ben.
MAer ghy sone des mensche{n} propheteert op die berghe{n} van Israel, en{de} ghy sult segghe{n}. Ghy berghen van Israel hoort des Heeren woort.
Dit seyt die Heere Godt. Om dat die viant van v lieden gheseyt heeft. Ey wel ghedae{n}, die eewighe hoochden zijn ons tot een erffenisse ghegeuen,
daerom propheteert en{de} segt. Dit seyt die Heere God. Om dat ghy verwoest zijt, en{de} vertreden rontsomme, en{de} gheworden tot een erffenisse den anderen volcken, ende zijt opghecomen op die lippe der tonghen, en{de} tverwijt des volcs,
daerom ghi berghe{n} van Israel hoort des Heeren des Gods woort. Dit seyt die Heere God den berghen en{de} hueuelen, den beke{n} en{de} valleyen, den verwoesten en{de} den veruallen wanden, en{de} den verlaten steden, die berooft zijn ende bescimpt van die ander Heydenen int ronde.
Daerom dit seydt die Heere Godt. Want ick door tvier van mijnder heeter gramscappen ghesproken hebbe van die ander Heydenen, en{de} van gheheel Idumeen lant die mijn lant voor hen seluen ghegheuen hebben tot een erffenisse met blijscappen wt gheheelder herten, en{de} wter meyninghen, en{de} sij hebbense wtgheworpen dat sijse verderuen soude{n},
daerom propheteert ouer dlant van Israel, en{de} ghy sult segghen den berghen, en{de} hueuelen, den hoochden en{de} valleyen. Dit seyt die die Heere Godt. Siet ick heb ghesproken in mijne{n} grammen torn en{de} in mijn rasende gramscappe, om dat ghi die bescaemtheyt der Heydene{n} ghelede{n} hebt
Daerom dit seyt die Heere God. Ic heb mijn hant opghehauen dat die Heydenen die ro{n}tsomme v sijn selue hen bescaemtheyt draghen souden,
maer ghy berghen van Israel spruyt wt v tacken, en{de} brengt v vruchten voorts mijnen volcke Israel, want het is by dattet come,
want siet ic tot v lieden, ende ick sal tot v bekeert worden, en{de} ghy sult gheackert worden en{de} sult saet ontfanghen.
En{de} ick sal in v die menschen vermenichfuldighen, en{de} alle thuys van Israel, ende die steden sullen bewoont worden, en{de} die veruallen plaetsen sullen weder opghetimmert worden.
Ende ick sal v veruullen met menschen en{de} vee, en{de} die sulle{n} vermenichfuldicht worden en{de} wassen, ende ick sal v doen woone{n} als van tbeghinsel, en{de} ic sal v met meerder goede{n} begaue{n} dan ghy van tbeghinsel ghehadt hebt, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende ick sal menschen op v brenghen, mijn volck Israel, en{de} sij sullen v tot een erffenisse besitten, en{de} ghy sult tot een erffenisse wesen, ende ghy en sult voorts niet meer daer toe doen dat ghy sonder hen soudt zijn.
Dit seyt die Heere Godt, om dat sij van v liede{n} segghen. Ghy zijt een verslinstere der menschen, ende v volck versmachte{n}de,
daero{m} en suldi voorts niet meer menschen eten, en{de} v volck en suldy voorts niet meer dooden, seyt die Heere Godt.
Noch ick en sal in v niet meer laten hooren die versmaetheyt den Heydenen, en{de} tverwijt der volcken en suldi gheensins draghen, en{de} v volck en suldi niet meer verliesen, seyt die Heere Godt.
En{de} des Heeren woort is tot my ghesciet segghende.
Sone des menschen. Het huys van Israel heeft ghewoont in zijn lant, en{de} sij hebben dat besmet in hen weghen, en{de} met hen wercken, ghelijc die onreynicheyt der maensuchtigher vrouwen is haerlieder wech gheworden voor my.
Ende ick heb mijn verbolghentheyt wtghestort op henlieden om dbloet dat si ghestort hebben op deerde, en{de} in hen afgoden hebben si die besmedt,
en{de} ick hebse verstroeyt onder die Heydene{n}, en{de} si zijn verwaeyt in die lande{n} nae hen weghen, en{de} nae hen vonden heb icse gheordeelt.
En{de} si zijn inghegaen tot die Heydenen tot die welcke si inghegaen zijn, en{de} si hebben mijnen heylighen naem besmet, als van hen gheseyt worde. Dit is des Heeren volc, en{de} wt sijnen lande zijn si ghegae{n}
En{de} ick heb mijnen heylighen naem ghespaert, den welcken thuys van Israel besmedt hadde onder die Heydene{n}, totten welcken si in ghegae{n} waren.
Daerom suldi den huyse van Israel segghen. Dit seyt die Heere Godt. Ick en sals om uwen wille niet doen, huys van Israel, maer om mijnen heylighen naem dien ghy besmedt hebt onder die Heydenen, tot die welcke ghy inghegaen zijt.
En{de} ick sal mijnen grooten naem heylighen, die onder die Heydene{n} besmet is, dien ghi besmet hebt int midden van haer, op dat die Heydenen moghen weten dat ic die Heere ben seyt die Heere der heyrscare{n}, als ick gheheylicht sal wesen in v lieden voor hen,
want ick sal v neme{n} van die Heydenen, en{de} ick sal v verghaderen van alle die landen, en{de} ick sal v leyden in v landt.
En{de} ick sal op v wtstorten suyuer water, en{de} ghy sult ghesuyuert worden van allen uwe besmettinghen, en{de} van allen uwe affgoden sal ick v suyueren.
En{de} ick sal v een nieuwe herte gheuen, en{de} eenen nieuwen gheest sal ick stelle{n} int midden van v lieden, en{de} ick sal dat versteent herte van uwen vleesche nemen, en{de} gheuen v een vlees-achtich herte.
Ende mijne{n} gheest sal ick int midden van v lieden stellen, en{de} ick sal maken dat ghy in mijn gheboden sult wandelen, en{de} dat ghy mijn ordeelen sult houden, en{de} doen.
En{de} ghy sult woonen in dlant dat ick uwen vaderen ghegheuen hebbe, en{de} ghy sult my wesen tot een volck, en{de} ick sal v lieden tot eenen Godt zijn.
En{de} ic sal v verlossen van alle uwe besmettinghen. En{de} ick sal die terwe roepen, en{de} ick salse vermenichfuldighen, en{de} ick sal v gheene{n} hongher op legghen.
En{de} ic en sal die vrucht der boome{n} vermenichfuldighe{n}, en{de} dat groeytsel des velts, op dat ghy tverwijdt des honghers niet meer en draecht onder die Heydenen.
En{de} ghi sult ghedachtich wesen uwer alderquaetster weghen, en{de} der wercken die niet goet en zijn, en{de} v booshede{n} en{de} v groote misdade{n} sullen v mishaghe{n}.
Ick en salt om uwe{n} wille niet doen, seyt die Heere Godt, dat si v bekent, Wert bescaemt, en{de} scaemt v ouer v weghen ghy huys van Israhel.
Dit seydt die Heere Godt, opden dach als ick v sal ghesuyuert hebbe{n}, van allen uwen boosheden, en{de} dat ic die steden sal doen bewoonen, en{de} dat ick die veruallinghen sal weder op ghetimmert hebben,
en{de} dat het verwoest lant gheoeffent sal wesen, dat wijlen verwoest was in die ooghen van alle wandelaer,
soo sullen si segghe{n}. Dat ongeoeffent lant is gheworde{n} als eenen hoff der wellusticheden, ende die verwoeste ende verlaten ende omghegrauen steden hebbe{n} vast besloten gheseten,
ende die Heydene{n} alle die achter ghebleuen sullen wesen rontsomme v, sullen weten dat ick die Heere die verdorue{n} steden opghetimmert hebbe, ende die ongheoeffende plaetsen beplant, dat ict die Heere ghesproken hebbe ende ghedaen.
Dit seyt die Heere Godt. Noch sal dat huys van Israel my daer in vinden dat ict hen doen sal. Ick salse vermenichfuldighen als een cudde der menschen,
als een heylich cudde als Iherusalems cudde in zijn hooch feesten. Alsoo sullen die verlaten steden wesen vol cudden der menschen, ende si sullen weten dat ic die Heere ben.
DIe hant des Heeren is op my gheworden en{de} heeft my wtgheleydt inden gheest des Heeren. Ende hi heeft my ghelate{n} int midden des velts, dwelck was vol beenderen.
Ende hy heeft my daerom gheleydt int ronde, ende daer wasser seer vele op dae{n}sicht des velts en{de} seer drooge.
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Sone des mensche{n} meyndy ooc dat dese beendere{n} leue{n} sulle{n}? En{de} ic heb gheseyt. Heere God ghy wetet.
En{de} hy heeft tot my geseyt. Propheteert va{n} desen beendere{n}, en{de} ghi sult hen segghe{n}. Ghi drooge beendere{n} hoort des Heere{n} woort.
Dit seyt die Heere Godt tot desen beenderen. Siet ick sal den gheest in v senden, en{de} ghy sult leuen.
En{de} ic sal ouer v zenuen gheue{n}, en{de} ic sal op v doe{n} vleesch wassen, en{de} ick sal ouer v trecken een huyt, en{de} ick sal v eenen gheest gheuen en{de} ghy sult leuen, en{de} ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende ick heb ghepropheteert alsoo hy my gheboden hadde, en{de} daer is ee{n} gheluyt ghesciet, die wijle dat ick propheteerde, en{de} siet daer ghesciede een beroeringhe, en{de} die bee{n}deren ghinghen aen beenderen, een ieghelijc aen zijn ledt,
Ende ic heb ghesien, ende siet ouer die zijn zenuen, ende vleesch op ghecomen, ende op hen is een huyt ghespreyt, ende si en hadden gheenen gheest.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Propheteert totten gheest, Propheteert sone des menschen, en{de} ghy sult totten gheest segghen. Dit seyt die Heere Godt. Van die vier winden coemt gheest, en{de} blaest in op dese verslaghene, en{de} laetse weder leuende worde{n},
Ende ic heb ghepropheteert, gelijc hy my ghebode{n} hadde, en{de} de{n} gheest is daer in ghegaen, en{de} si hebben gheleeft, en{de} ghestae{n} op hen voete{n}, ee{n} heyr wtermate{n} seer groot,
Ende hy heeft tot my gheseydt. Sone den menschen alle dese beenderen, is thuys van Israel, si segghen. Onse beenderen zijn verdroocht, en{de} onse hope is vergaen, ende wij zijn affghesneden.
Daerom propheteert ende ghy sult tot hen segghen. Dit seyt die Heere Godt. Siet ick sal v grauen open doen, ende v leyden wt uwe grauen mijn volck, en{de} ick sal v leyden int lant van Israhel.
Ende ghy sult weten dat ick die Heere ben, als ick uwe grauen sal open ghedaen hebben, en{de} v sal wtgheleyt hebben wt uwe grauen mijn volck.
Ende als ick mijnen gheest in v sal ghegheuen hebben, ende dat ghy leuen sult, ende ick sal v doen rusten op v eerde, ende ghy sult weten dat ict die Heere ghesproken hebbe, ende ghedaen, seydt die Heere Godt.
Ende des Heeren woort is tot my ghesciet segghende.
Ende ghy sone des me{n}schen, neemt voor v een houdt, ende schrijft daer op Iude ende der kinderen van Israel zijnder gheselle{n}, ende neemt een ander houdt, ende scrijft daer op Ioseph het houdt van Ephraim ende alle des huys va{n} Israel ende zijnder ghesellen.
Ende voecht die te samen het eene aen dandere voor v tot eene{n} houte, en{de} si sullen tot een vereeninghe wesen in v hant.
Maer als tot v sullen gheseyt hebben die kindere{n} ws volcs sprekende. En gheefdy ons niet te kennen wat ghy v hier mede wilt?
soo suldi tot hen spreken. Dit seydt die Heere Godt. Siet ick sal tot my neme{n} Iosephs houdt, dwelck in Ephraims hant is, en{de} die gheslachten van Israel die aen hem gheuoecht zijn, ende ick sal die te samen gheuen metten houte van Iuda, ende ick sal die maken tot eenen houte, ende si sulle{n} een wesen in zijn hant.
Ende die houte{n} daer ghy op ghescreuen hebt sulle{n} in v hant wesen, voor hen ooghe{n}.
Ende ghy sult tot hen segghen. Dit seyt die Heere God. Siet ick sal die kinderen van Israel tot my nemen wt dat midde{n} der natie{n} daer si toe wech ghegae{n} sijn, en{de} ic sal hen van alle sijden vergaderen, en{de} ic salse brenghen tot hen eerde.
Ende ick salse maken tot een volck, int lant op die berghen van Israel, en{de} een coninc sal ouer hen allen heerscappie hebbe{n}. En{de} ten sullen voorts gheen twee volcken zijn, noch si en sullen niet meer ghedeelt worden in twee rijcke{n}.
Noch si en sullen voorts niet meer besmedt worden in hen affgoden, ende in hen affgrijselijchede{n} ende alle boosheden, ende ick salse behouden van allen hen plaetsen in die welcke si ghesondicht hebben, en{de} ick salse suyueren, ende si sullen my wesen een volck, ende ick sal hen een Godt wesen.
Ende mijn knecht Dauid sal een coninck ouer hen sijn, ende een herder va{n} hen allen. In mijn ordeelen sullen si wandelen, ende mijn gheboden sullen si bewaren, ende die doen.
En{de} si sullen op dlant woonen dat ick mijnen dienaer Iacob ghegheuen hebbe, daer uwe vadere{n} in ghewoo{n}t hebben, ende si sullen daer op woonen, si en{de} hen kinderen, ende haerder kinder kinderen, tot inder eewicheyt, ende Dauid mijnen dienaer sal hen prince zijn inder eewicheyt.
Ende ic sal hen vast maken dat verbo{n}t des vreedts, een eewich verbont sal hen wesen, ende ick salse funderen ende vermenichfuldighen, ende ick sal mijn heylichmakinghe gheuen int midden van hen inder eewicheyt.
Ende mijn tabernakel sal in henlieden wesen, ende ick sal hen Godt wesen ende si sullen mijn volck zijn.
Ende die Heydenen sullen weten dat ick die Heere die heylichmaker ben, als mijn heylichmakinghe zijn sal int midden van hen inder eewicheyt.
ENde des Heeren woort is tot my gheschiet segghende.
Sone des menschen stelt v aensicht teghen Gog en{de} dlant van Magog, de{n} prince des hoofts van Mosoch en{de} Tubal en{de} propheteert van hen,
en{de} ghy sult tot hen segghen. Dit seydt die Heere Godt. Siet ick segghe v Gog den prince des hoofts van Mosoch en{de} Thubal,
en{de} ick sal v omdraeyen, ende ick sal eenen breydel stellen in v kinnebacken, ende ick sal v wtleyden en{de} alle v heyr, die peerden en{de} ruyters te peerde alle ghecleedt met pansieren, een groote menichte, spiessen en{de} scilden, ende sweerden aengrijpende,
die Persen Morianen, en{de} Lybianen met hen alle ghewapent met scilden ende helmen,
Gomer ende alle zijn hoopen, Thuys van Thogorma die sijden vande{n} noorden, ende alle haer macht, en{de} veel volcken met v.
Bereyt ende beschict v, en{de} alle v menichte die tot v ghehoopt is, en{de} weest hen tot een ghebodt.
Nae veel daghe{n} suldy versocht worden, int wterste der iaren suldy totten lande comen, dat wederghekeert is vanden sweerde, en{de} vergadert is van veel volcken, tot die berghen van Israel, die eenpaerlijck verwoest hebben gheweest. Dit lant is vanden volcken wtghebrocht, en{de} si sullen allegader daer betrouwelijc in woonen.
Ende ghy sult opclimmende als een tempeest comen, ende als een wolcke, dat ghy die eerde soudt ouerdecke{n}, ghy ende alle uwe scaren, ende veel volcken met v.
Dit seyt die Heere Godt. In dien dach sullen die woorden op v hert come{n}, en{de} ghy sult dalder quaetste ghedachte dencken,
ende ghy sult segghe{n}. Ick sal opclimme{n} totten lande sonder muer, ick sal comen tot die ruste{n}de, ende sonder vreese woonende. Dese woonen alle sonder muer, si en hebben gheen grendelen oft poorten,
om dat ghy die bueten soudt roouen, ende den roof aengrijpen om dat ghi v handen brenghe{n} soudt op die ghene die verwoest waren gheweest, ende namaels tot haren iersten staet weder ghestelt, ende ouer tvolck dat verghadert is wt den Heydenen, dat heeft begonnen te besitten en{de} te wesen een bewoonder vanden nauel der eerden,
Saba ende Dedan, en{de} die coopluyden van Tharsis, ende allen hen leeuwe{n} sullen v segghen. Coemde ghy om die roouen te nemen? siet om den roof te rooue{n} hebdi v menichte vergadert, dat ghy nemen soudt siluer ende gout, ende wechdragen huysraet ende rijcdom, en{de} dat ghy ontallijcke roouen soudt roouen.
Daerom propheteert sone des menschen, ende ghi sult segghen tot Gog. Dit seyt die Heere Godt. En suldijt niet weten op dien dach als mijn volck Israel betrouwelijck woonen sal?
ende ghi sult van v plaetse comen van die sijden vanden noorden, ghy ende veel volcken met v allegader beclimmers der peerden, een groote verghaderinghe ende een crachtich heyr.
Ende ghy sult op mijn volck Israel climmen als een wolcke, dat ghy dlant ouerdecken soudt. In die wterste daghen suldi zijn, ende ick sal v brenghen op mijn lant, op dat die Heydenen my kennen moghen, als ick in v sal gheheylicht worden in hen ooghen o Gog.
Dit seyt die Heere Godt. Sijdi dan die ghene van wien ick ghesproke{n} hebbe in die oude daghe{n}, in die hant van mijnen knechten die propheten van Israel, die ghepropheteert hebben in die daghe{n} van dien tijden, op dat ick v op hen brenghen soude?
Ende tsal wesen in dien dach, inde{n} dach van Gogs aencoemste op dla{n}t van Israel, seydt die Heere Godt, dat mijn verbolghentheyt opclimmen sal in mijn rasende gramscap
Ende in mijnen heeten torn, en{de} int vier van mijnder gramscappen heb ict ghesproken, want in dien dach sal een groote beroerte wesen op dlant van Israel,
ende van mijn aensicht sullen beroert worden die visschen der zee, en{de} die voghelen des hemels, ende die beesten des velts, en{de} alle cruypende ghedierte, dat op deerde beroert wort, en{de} alle die menschen die op daensicht der eerden sijn, ende die berghen sullen omgheworpen werden, en{de} die thuynen sullen vallen, en{de} alle muer sal nedervallen op deerde.
En{de} ic sal teghe{n} hem te samen roepe{n} op alle mijn berghe{n} dat sweert seyt die Heere Godt, eens ieghelijcs sweert sal in sijnen broeder ghestiert worden.
En{de} ick sal hem ordeelen metter pestilencie en{de} met bloede, ende met eenen crachtighen slachreghen, en{de} met onmetelijcke hagelsteenen, vier en{de} solpher sal ick reghenen op hem, en{de} op zijn heyr, ende op veel volcken die met hem zijn.
Ende ick sal groot ghemaect ende gheheylicht worden, ende ick sal bekent worde{n} in die ooghen va{n} veel Heydenen, en{de} si sullen weten dat ick die Heere ben.
MAer ghy sone des menschen propheteert teghen Gog, en{de} ghy sult segghen. Dit seydt die Heere Godt. Siet ick seg tot v Gog den prince des hoofts van Mosoch en{de} Thubal,
ende ick sal v omdraeyen, en{de} ick sal v verleyden, en{de} ick sal v doen op comen van die noortsijden, ende ick sal v brenghen op die berghen van Israel.
Ende ick sal uwen boghe slaen in v slincke hant, en{de} v pijlen sal ic wt v rechte hant nederworpen.
Op die berghen van Israel suldi vallen ghy en{de} alle v heyren en{de} v volcken die met v zijn, den wilden dieren, den voghelen ende allen gheuoghelte, en{de} den beesten der eerden heb ic v ghegheuen te verslinden.
Op daensicht der eerden suldi vallen, want ict hebt ghesproken, seyt die Heere Godt.
En{de} ick sal het vier seynden in Magog, en{de} in die ghene die betrouwelijck woonen in die eylanden, en{de} si sullen weten dat ick die Heere ben.
En{de} mijnen heylighen naem sal ick bekent maken int midde{n} mijns volcs Israel, ende ick en sal mijnen heylighen naem niet meer besmetten, en{de} die Heydenen sullen weten dat ic die Heere die heylighe van Israel ben.
Siet het coemt, en{de} tis ghedaen seyt die Heere God Dits den dach waer aff dat ick ghesproken hebbe.
En{de} die bewoonders sullen wtgaen wt die steden va{n} Israel, en{de} si sullen ontsteken en{de} verbranden die wapenen, de{n} scilden, en{de} die lancie{n}, den boghe en{de} die pijlen, en{de} die hantstocken, ende die spiessen, en{de} si sullen die metten viere verbranden seuen iaren,
en{de} si en sullen gheen houten brenghen van die landen, noch affhouwen van die bosschen, want si sullen die wapene{n} metten viere verbranden, ende si sullen beroouen die ghene dien si ten rooue gheweest hadden, en{de} si sulle{n} hen verderuers beroouen, seyt die Heere God.
En{de} tsal wesen in dien dach, dat ick Gog sal gheuen een vermaerde plaetse tot een graf in Israel, die valleye der wandelaers aen die oostsijde der zee, dwelck sal doen verwonderen die voorby ganghers, en{de} si sulle{n} Gog daer begraue{n} en{de} alle zijn menichte, en{de} tsal ghenoemt worden die valleye der menichte van Gog.
Ende thuys van Israhel salse begrauen, dat si dlant souden suyueren seuen maende{n}.
Ende alle tvolc der eerden sal hem begrauen, en{de} tsal hen eenen vermaerden dach wesen, inden welcken ick gheglorificeert ben, seyt die Heere Godt.
En{de} si sullen altijt mannen stellen diet dlant doorsoeckende die begrauen sullen en{de} versoecken die ghene die daer ghebleuen waren op daensicht der eerden, om die te suyueren, en{de} nae seuen maenden sullen si beghinnen te soecken.
Ende si sullen ommegaen het lant doorwandelende, ende als si eens mensche{n} ghebeente sien sullen, soo sullen si dat stellen by eenen tijtel tot dat die begrauers dat begrauen sullen in die valleye van Gogs menichte,
Maer de{n} nae{m} va{n}der stadt is Amona, en{de} si sulle{n} dlant suyueren.
Daerom ghy sone des menschen, dit seyt die Heere Godt. Segt allen gheuoghelte, ende alle den voghelen, en{de} alle den beesten des velts. Verghadert v, haest v, loopt te same{n} van allen sijde{n}, tot mijn slachofferande die ick v ten offer doode, een groot slachofferande op die berghen van Israhel, dat ghy moecht vleesch eten, en{de} bloet drincken.
Der stercker vleesch suldi eten, en{de} dbloet van die princen der eerden suldi drincken, der rammen, der lammere{n}, ende der bocken, ende der stieren, en{de} der ghemester beeste{n} en{de} alderhande vette dieren.
En{de} ghy sult het vet des inghewants eten tot versaetheyt, en{de} ghy sult dbloet drincke{n} tot dronckenheyt, van die slachoffera{n}de die ick v lieden ten offer dooden sal,
en{de} ghy sult versaedt worden op mijn tafel, vanden peerde, en{de} vande{n} stercken ruyter te peerde, en{de} van alle die orloochs mannen, seyt die Heere Godt,
en{de} ick sal mijn glorie stellen in die Heydenen, ende alle die Heydenen sullen mijn ordeel sien dat ick sal ghedaen hebben, en{de} mijn handt die ick op hen sal gheleydt hebben.
En{de} thuys van Israel sal weten dat ic die Heere hen Godt ben van dien dach en{de} voortaen.
En{de} die Heydenen sulle{n} weten dat het huys van Israel in zijn boosheyt gheuanghen is, om dat si my verlaten hebben, en{de} dat ic mijn aensicht van hen gheborghen hebbe, en{de} dat icse gheleuert hebbe in die handen der vianden, en{de} dat sij allegader metten sweerde gheualle{n} zijn,
Nae hen onsuyuerheyt, en{de} nae hen groot misdaet heb ic hen ghedaen, en{de} ick heb mijn aensicht van hen gheborghen.
Daerom dit seyt die Heere God. Nv sal ick die gheuanghenisse van Iacob wederom leyden, en{de} ick sal ontfermen des gheheels huys van Israel, en{de} ick sal mijn gramme liefde aen nemen voor mijnen heylige{n} naem.
En{de} si sullen hen bescaemtheyt draghen, ende alle die ouertredinghe waer mede si ouertreden hebben teghen my, als si in hen lant sullen ghewoo{n}t hebben betrouwelijck niemant vreesende.
Ende dat icse sal wederom gheleydt hebben van die volcken, ende vergadert van haerder vianden landen, en{de} dat ick sal gheheylicht zijn in henliede{n}, in die ooghen van veel Heydenen.
Ende si sullen weten dat ick die Heere hen Godt ben, om dat icse sal ouergheuoert hebben onder die natien, en{de} dat icse sal vergadert hebben op hen lant, ende dat ick niemanden van henliede{n} daer ghelaten en hebbe.
Ende ic en sal mijn aensicht niet meer van hen verberghen, om dat ick mijnen gheest sal wtghestort hebben op tgheheel huys van Israel seyt die Heere Godt.
INt vijue{n}twintichste iaer van onser oueruoeringhen, int beghinsel des iaers, opde{n} thiensten dach der maent, int veerthienste iaer na-dat die stadt gheslaghen was, in desen seluen dach is op my gheworden die hant des Heeren, en{de} hy heeft my daer ghebracht.
In Godts visioen heeft hi my ghebracht int lant van Israel, en{de} heeft my ghelaten op eenen wtermaten seer hooghen berch, waer op was ghelijck een ghestichte van eender stadt strecke{n}de suytwaert.
En{de} hy heeft my daer in gheleyt. Ende siet een ma{n} wiens ghedaente was als die ghedae{n}te des metaels, en{de} een lijnen coordeken was in zijn hant, en{de} een meet riet was in zijn hant, en{de} hi stont in die poorte.
En{de} die selue man heeft tot my ghesproke{n} Sone des menschen siet met uwen ooghen en{de} hoort met uwe{n} oore{n}, en{de} stelt v herte tot alle die dinghe{n} die ick v toonen sal, want om datment v thoonen soude daerom sijdi hier ghebracht, vercondicht al dat ghy siet den huyse van Israel.
Ende siet daer was eenen muer van buyten rontsomme het huys van alle sijden, en{de} in des mans hant was een meet riet van ses cubitus en{de} een palme, ende hy heeft die breetheyt va{n} dat ghestichte ghemeten met een riet, ende die hoocheyt ooc met een riet.
Ende hy is ghecomen tot die poorte die teghen ouer den oosten wech sach, en{de} hy is opgheclommen op haer trappen, en{de} heeft den dorpel vander poorten ghemeten met een riet die breydde, dat is de{n} eenen dorpel met ee{n} riet in die breydde.
Ende die slaepcamer met een riet in die lengde, en{de} een riet in die breydde, en{de} tusschen die slaepcameren vijf cubitus,
en{de} den dorpel der poorte{n}, by dat portael vander poorten van binne{n}, met een riet.
En{de} hi heeft dat portael der poorte{n} ghemete{n} van acht cubitus, en{de} sijnen voor vorst tot twee cubitus, maer het portael der poorten was binne{n}.
Voorts ware{n} die slaepcameren vander poorten aende{n} oostwech drij aen dese sijde, en{de} drij aen dander sijde, die drij hadden een mate en{de} die voor vorsten van buyten hadden een mate ae{n} beyde die sijden.
En{de} hi heeft ghemeten die breetheyt va{n} den dorpel der poorten, van thien cubitus, en{de} die lengde der poorten derthien cubitus.
En{de} den wtersten cant voor die slaepcameren van eenen cubitus, ende eenen cubitus was deynde van beyde die sijde{n} maer die slaepcameren waren van ses cubitus ae{n} dese sijde ende aen dander sijde.
Ende hy heeft die poorte ghemete{n} va{n} tdac der slaepcamere{n} tot haer dack toe, die breedde van vijuentwintich cubitus, doere teghe{n} doere.
En{de} hi heeft die voor vorsten ghemaect tot tsestich cubitus, en{de} aenden voorvorst, dat voorhoff der poorten van allen sijde{n} int ronde.
En{de} voor daensicht der poorten die strecte tot dae{n}sicht des portaels van die binnenste poorte vijftich cubitus.
Ende cromme vinsteren in die slaepcameren ende in hen voorvorsten die binnen die poorte waren van alle siden rontsomme, desghelijcs waren oock in die portalen vinsteren int ronde van binnen, ende voor die voorvorsten was een scilderie van palmboomen.
Ende hy heeft my wtgheleydt tot dat buytenste voorhoff, ende siet daer waren scadtcameren ende het pauiment beleyt met steenen int voorhof rontsomme, dertich scadtcameren rontsomme van dat pauiment.
Ende het pauiment inden voorvorst der poorten nae die lengde der poorten was beneden.
En{de} hy heeft die breydde ghemete{n} va{n} dae{n}sicht der onderste{n} poorte{n} tot de{n} voorvorst des binne{n}ste voorhofs, van buyte{n} ho{n}dert cubitus oostwaerts en{de} noortwaerts.
En{de} die poorte die nae den wech van noorde{n} des wterste voorhofs sach heeft hy oock ghemeten soo wel in die lengde als in breydde.
Ende haer slaepcamers drij aen dese sijde ende drij aen dander sijde, ende haren voorvorst, ende haer poortael na die mate der ierster poorte{n}, haer lengde van vijftich cubitus, ende die wijdde van vijuentwintich cubitus.
Maer haer venstere{n} ende dat poortael, ende die ghesneden wercken waren nae die mate der poorten die oostwaerts sach, ende haren opganck was van seuen trappen, ende een poortael voor haer.
Ende die poorte van dat binnenste voorhoff teghen die poorte vant noorden ende vanden oosten, ende hy heeft ghemeten van poorte tot poorte hondert cubitus.
Ende hy heeft my wt gheleydt tot den suyden wech, ende siet die poorte die suydtwaerts sach, ende hi heeft haere{n} voor vorst ende haer poortael ghemeten nae die voorseyde mate{n},
Ende haer vinsteren, ende haer poortalen rontsomme ghelijck die ander vinsteren van vijftich cubitus in die lengde, ende in die breydde van vijue{n}twintich cubitus.
Ende met seuen trappe{n} climdemen tot haer ende het portael was voor haer doere, ende daer waren wtghesneden palmboome{n} een aen deen sijde ende een aen dander sijde, in hare{n} voorvorst.
Ende die poorte van dat binnenste voorhof inden suyde{n} wech ende hi heeft ghemeten van poorte tot poorte inden suyden wech, hondert cubitus.
Ende hy heeft my ingheleydt tot dat binnenste voorhoff aen die suydtpoorte, ende hy heeft die poorte ghemeten nae die voorseyde maten.
Haer slaepcamer ende haeren voorvorst, ende haer portael met die selue maten, ende haer vensteren, ende haer portael int ronde vijftich cubitus van lengden, ende vijuentwintich cubitus van breydden.
Ende een poortael int ronde was in die lengde van vijuentwintich cubitus, ende van breydden vijf cubitus.
Ende sijn poortael aen dat buytenste voorhoff, ende sijn palmboomen in den voorvorst, ende daer waren acht trappen door die welcke men opclam door haer.
Ende hy heeft my gheleydt in dat binnenste voorhoff door den oostwech, ende hy heeft die poorten ghemeten nae die voorseyde maten.
Haer slaepcameren ende haren voorvorst ende haer poortael als bouen, ende haer vensteren ende haer portalen int ronde, in die lengde van vijftich cubitus, ende in die breydde van vijuentwintich cubitus.
Ende haer portael dat is van dat buytenste voorhof, ende die wtghesneden palmboomen waren in haren voorvorst aen deen ende ae{n} dander sijde, ende met acht trappen was haren opganck.
Ende hi heeft my gheleydt tot die poorte die ten noorden siet, ende hy heeft ghemete{n} nae die voorleden maten.
Haer slaepcamer ende haeren voorvorst, ende haer portael, ende haer vensteren int ronde, waren in die lengde van vijftich cubitus, ende in die breydde van vijuentwintich cubitus.
En{de} haer poortael sach tot dat buytenste voorhof, ende wtghesneden werck van palmboomen was in haren voorvorst aen deen ende aen dander sijde, ende met acht graden was haren opganck.
Ende tot elcke scadtcamer was een doere in die voorvorsten der poorten, daer wiesschen sij die brantofferande.
Ende int poortael vander poorten waren twee tafelen aen deen sijde, ende twee tafelen aen dander sijde dat daer op soude gheoffert worden den brantoffer, ende voor die sonde, en{de} voor die versuemenisse.
Ende aen die buytenste sijde die opclimt tot die doere der poorten die ten noorden ghaet waren twee tafelen, ende aen dander sijde voor tpoortael va{n}der poorten waren twee tafelen,
vier tafelen aen deen sijde, ende vier tafelen aen dander sijde, aen die sijden der poorten waren acht tafelen, waer op dat si den slachoffer doodden.
Maer die vier tafelen totten brantoffer waren van viercantighe steenen ghemaect, in die lengde van onderhaluen cubitus, en{de} in die breydde van onderhaluen cubitus, ende in die hoochde va{n} eenen cubitus, waer op dat sij die vaten stellen sullen in welcke die brantofferande ende die slachofferande ten offer ghedoodt worden.
Ende hen lijsten waren van een palm wederom ghecromt van binnen, int ronde, maer op die tafelen was tvleesch der offeranden.
Ende buyten die binnenste poorte waren der sanghers scadtcameren in dat binnenste voorhof dat daer was in die sijde der poorten noortwaerts siende, ende hen aensicht was teghen den suytwech die eene aen die sijde van die oostpoorte, die sach teghen den noortwech.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Dit is die scadtcamer die siet teghen den suytwech die sal den priesters toebehoore{n}, die wake houden in die bewaringhen des tempels,
maer die scadtcamer die ten noortwech siet, sal den priesters toebehooren die wake houden tot den dienst des outaers, dit sijn Sadocs kinderen die van Leuijs kinderen totten Heere comen, dat sij hem dienen souden.
Ende hy heeft dat voorhoff ghemeten in die lengde van hondert cubitus, ende in die breydde van hondert cubitus, int viercant, ende den outaer voor daenschijn des tempels.
Ende hy heeft my binnen gheleydt in dat poortael des tempels, ende hi heeft dat poortael ghemeten vijf cubitus aen deen sijde, ende vijf cubitus aen dander sijde, ende die breydde der poorten drij cubitus aen deen sijde, ende drij cubitus aen dander sijde.
Ende die lengde van dat poortael va{n} twintich cubitus, ende die breydde van elf cubitus, ende met acht trappen ghinckmen daer op. Ende daer waren columnen in die voorvorsten, deen aen deen sijde, ende dander aen dander sijde.
ENde hy heeft my gheleydt inden tempel, ende hy heeft die voorvorste{n} ghemeten ses cubitus van breydde aen deen sijde, ende ses cubitus van breydde aen dander sijde, die breydde van dat tabernakel.
Ende die breydde der poorten was van thien cubitus, ende die sijden van die poorte waren van vijf cubitus aen deen sijde, en{de} vijf cubitus aen dander sijde, ende hy heeft haer lengde ghemeten van veertich cubitus, ende die breydde van twintich cubitus.
Ende daer binnen ghegaen sijnde heeft hy inde{n} voorvorst der poorten ghe-meten twee cubitus, ende die poorte van ses cubitus ende die breydde der poorten van seuen cubitus.
Ende hy heeft haer lengde ghemeten van twintich cubitus, en{de} die breydde van twintich cubitus, voor daenschijn des tempels, en{de} hy heeft tot my gheseyt. Dit is theylich der heylighen.
En{de} hy heeft den wa{n}dt des huys ghemeten van ses cubitus, en{de} die breydde vander sijden van vier cubitus aen alle sijde{n} rontsomme dat huys.
En{de} die sijden deen sijde aen dander, ware{n} tweemael drijendertich, ende si ware{n} wtstekende die inghinghen door den wandt des huys, in die sijden rontsom, dat si besluyten soude{n}, ende niet raken den wa{n}dt des tempels,
En{de} daer was ee{n} strate int ronde, opwaerts climmende door eenen wendelgraet, ende die leydde tot die eedtcamere des tempels int ronde daerom was den tempel wijder int opperste, ende alsoo ghinckmen opwaerts van beneden tot dat bouenste door dmidden.
Ende ick heb int huys ghesie{n} die hoochde rontsomme, ghefundeerde sijden tot die mate des riets, van ses cubitus ruymte,
en{de} die breydde lancs den wandt der sijden van buyten van vijf cubitus, ende het binnenste huys was in die sijden des huys.
Ende tusschen die scadtcameren die breydde van twintich cubitus rontsomme het huys van allen sijden.
Ende die doere der sijde{n} ten ghebede, die een doere aenden noortwech, ende die een doere aenden suytwech, ende die breydde der plaetsen totten ghebede was van vijf cubitus int ronde.
Ende dat ghestichte dat afghesceyden was ende ghekeert tot den wech die ter zee waerts siet was van die breydde va{n} tseuentich cubitus, maer den wandt des ghestichts was vijf cubitus in die breydde ro{n}tsomme, ende zijn lengde was neghentich cubitus.
Ende hy heeft des huys lancheyt ghemeten, hondert cubitus, ende dat ghestichte dat afghesceyden was, ende zijn wanden hondert cubitus lengde,
maer die breydde voor dae{n}sicht des huys, ende des gheens datter verscheyden was teghen den oosten, was hondert cubitus.
Ende hy heeft ghemeten die lancheyt des ghestichts teghen sijn aensicht dat afghesceyden was aen dat achterste, die scatcamere{n} va{n} beyde die sijden va{n} hondert cubitus, ende den binnensten tempel, ende die portalen des voorhoffs.
Die dorpels ende die cromme ve{n}steren, ende die scadtcameren int ronde aen drij deelen, teghen elcs dorpel, ende ouertrocken met houte al om int ronde, maer die eerde was tot die venstere{n} ende die vensteren waren ghesloten op die doeren.
Ende tot dat binnenste huys ende van buyte{n}, ouer alle den wandt rontsomme van binne{n} ende van buyten tot der maten.
Ende daer waren Cherubims ende palmboomen constelijck ghemaect, ende eenen palmboom was tussche{n} Cherub ende Cherub, ende eenen Cherub hadde twee aensichten.
Eens menschen aensicht bi den palmboom van dese sijde, ende eens leews aensicht neffens den palmboom va{n} dander sijde wtghesneden ouer alle thuys int ronde,
va{n}der eerden tot dat opperste der poorten waren Cherubims ende palmboomen wtghegroeft inde{n} wa{n}dt des tempels.
Den viercanten dorpel, ende daensicht van die heylighe plaetse was aensicht teghen aensicht.
Die hoochde vanden houten outaer was van drij cubitus, ende zijn lengde was van twee cubitus ende sijn hoecken ende zijn lengde, ende zijn wande{n} waren van houte. Ende hy heeft tot my ghesproke{n} dits die tafele voor de{n} Heere.
En{de} twee doere{n} waren inden tempel, ende in die alderheylichste plaetse.
Ende in die twee doeren van beyde die sijden waren twee doorkens die teghen malcanderen ghevouwen worden, want daer waren twee doeren aen beyde die sijden van die doeren.
Ende in die doeren des tempels waren ghesneden Cherubims, ende ee{n} ghesneden werck van palmboomen, alsoo die ooc in die wanden wtghesneden waren, waerom dat die houten ooc grooter ware{n} in dat vorste deel des portaels van buyten,
waer op dat waren die cromme vensteren, en{de} die ghelijckenisse der palmboomen, aen deen ende dander sijde, aen die scouderke{n}s des poortaels na die sijden des huys, ende die breydde der wande{n}.
ENde hy heeft my wtgheleydt tot dat buyte{n}ste voorhof door den wech noortwaerts leydende, ende hy heeft my ghebracht in die scadtcamer die daer was teghen dat afghescheydde ghestichte, ende teghen dat huys noortwaerts streckende.
In daensicht der lengden, hondert cubitus van die noortdoere, ende der breydden vijftich cubitus,
teghen die twintich cubitus des binne{n}ste voorhofs, ende teghe{n} tpauiment met steenen ghepaueyt van dat buytenste voorhoff, daer het poortael was gheuoecht aen dat drijvoudich poortael.
Ende voor die scadtcameren een wandelplaetse van thien cubitus der breydden, tot die binnenste des weechs siende, van eenen cubitus. Ende hen doeren waren ten noorden,
daer die scadtcamere{n} int opperste neerder waren, want si onderhielden die poortalen die wt dien wtstaken, van donderste ende van middelste des ghestichts,
Want het waren drij solderinghen, ende sij en hadden gheen columnen, ghelijck die columnen van die voorplaetsen waren, daerom staken sij wt van die onderste ende van die middelste vander eerden vijftich cubitus.
Ende den omgaenden buytensten muer achter die scadtcameren die daer ware{n} inden wech van dat buyte{n}ste voorhoff voor die scatcameren zijn lengde was van vijftich cubitus,
want die lengde van die scadtcameren des buytenste voorhoffs was vijftich cubitus, ende die lengde voor dae{n}sicht des tempels, ho{n}dert cubitus.
Ende onder dese scadtcameren was eenen inganck der gheender die daer in ghinghen vanden oosten van dat buytenste voorhof.
In die breetheyt van den omgaende{n} muer des voorhofs die daer was teghen den oosten wech in dansicht van dat affghesceyden ghestichte, ende voor dat ghestichte waren die scadtcameren.
Ende eene{n} wech voor hen aensichte, nae die ghelijckenisse der scadtcameren, die inden noorden wech waren, nae hen lengde alsoo was oock hen breydde, ende alle haren inganck, ende ghelijckenissen,
ende hen doeren waren nae die doeren der scadtcameren die inden wech waren siende suytwaerts, een doere int hooft vanden wech, welcken wech was voor het affghesceyden portael den ghenen die door den oosten wech in ghinghen.
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Die scadtcameren vanden noorden, en{de} die scadtcameren vande{n} suyden, die voor dat afghesceyden ghestichte sijn, dit sijn die heylighe scadtcameren, in die welcke die priesters eten, die totten Heere come{n} int heylich der heylige{n}, daer sulle{n} si theylich der heylige{n} legghe{n} en{de} die offerande voor die sonde, en{de} voor die versuemenisse, want die plaetse is heylich,
Maer als die priesters sullen inghecomen zijn, soo en sullen si niet wtgaen wt die heylighe plaetsen tot in dat buyte{n}ste voorhof, en{de} daer sullen si hen cleederen te bewaren legghen, daer si in dienen, want si heylich zijn, ende si sullen met anderen cleederen ghecleedt worden, en{de} alsoo sullen si voorts gaen totten volcke.
En{de} als hy die maten van dat binnenste huys volbracht hadde, soo heeft hy my wtgheleyt door den wech der poorten die daer sach tot den oosten wech, en{de} hy heeft die{n} ghemete{n} aen alle sijde{n} rontsomme.
En{de} hy heuet ghemeten teghen den ooste{n} wint metten meet riete vijf hondert riete{n}, met den meet riete rontsomme.
Ende hy heeft ghemeten teghen den noorden wint, vijf ho{n}dert rieten metten meet riete rontsomme.
En{de} teghe{n} den suyden wint heeft hy vijf hondert rieten ghemeten, metten meet riet rontsomme.
Ende teghen den westen wint heeft hy vijf hondert rieten ghemeten, metten meet riete.
Nae die vier winden heeft hy haren muer ghemeten aen allen sijden rontsomme, die lengde vijf hondert cubitus, ende die breyde vijf ho{n}dert cubitus, ondersceydende tusschen die heylighe plaetse, ende des ghemeyns volcs plaetse.
ENde hy heeft my gheleydt ter poorten die totten ooste{n} wech sach.
Ende siet die glorie Godts van Israel ghinck binnen door den oosten wech, en{de} hy hadde een stemme als een stemme van veel watere{n}, ende die eerde blincte van zijnder maiesteyt.
Ende ick heb een visioen ghesien nae die ghedaente, die ic ghesien hadde, als hi quam dat hy die stadt verderuen soude, en{de} die ghedaente was nae dat ghesichte dat ick ghesien hadde by den vloet Chobar, en{de} ick heb gheuallen op mijn aensicht.
En{de} des Heeren maiesteyt is inden tempel ghegae{n}, door den wech der poorten die oostwaerts sach.
En{de} die gheest heeft my opghehaue{n}, en{de} heeft my ghebracht in dat binnenste voorhoff, en{de} siet dat huys was veruult met des Heeren glorie.
En{de} ick heb ghehoort eenen tot my sprekende vanden huyse, ende daer stont een man by my.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Sone des menschen dit is die plaetse van mijnen stoel, ende die plaetse van mijnder voeten voetstappen, daer ick woone int midden der kinderen van Israel inder eewicheyt, en{de} het huys van Israel en sal voortaen mijnen heylighen naem niet besmetten, si ende hen coninghen, in hen oncuyscheden, ende in haerder coninghen vallen, ende in die hoochden.
Die haren dorpel ghemaect hebben by mijnen dorpel, ende hen stijlen neffens mijn stijlen, ende daer was eenen muer tusschen my ende henlieden. Ende sij hebben mijnen heylighen naem besmet in die affgrijselijchede{n} die sij ghedaen hebben, waer om dat ickse vernielt hebbe in mijn gramschap.
Nv dan laetse hen oncuyscheyt verre wech stooten, ende haerder coninghen vallen van my, ende ick sal int midden van hen woonen altijt.
Maer ghy sone des mensche{n} thoont den huyse van Israel den tempel, en{de} laetse bescaemt worde{n} va{n} hen boosheden, en{de} laetse dat ghestichte meten,
en{de} laetse hen scamen van alle die dinghen die si ghedaen hebben. Die figuere des huys en{de} sijnder timmeragie{n}, inganghen en{de} wtganghe{n}, en{de} alle zijn bescrijuinghe, en{de} alle zijn ghebode{n}, en{de} alle zijn ordinancie, en{de} alle zijn wette{n} thoont hen, en{de} ghy sultse scrijue{n} in hen ooghe{n} dat si allen zijn bescrijuinghe bewaren, ende zijn gheboden, ende dat si die doen.
Dits die wet des huys in dat opperste des berchs. Alle zijn pale int ronde is theylich der heyligen. Dit is dan die wet des huys
ende dit zijn die maten des outaers inde{n} warachtichsten cubitus, die eenen cubitus ende een palme hadde, in sijnen gront was eenen cubitus, ende eene{n} cubitus in die lengde, ende zijn begrijp was tot sijnen wtersten cant, rontsom een palme, dit was oock die groeue des outaers.
Ende vanden gront der eerden tot die laetste hoochde twee cubitus, ende die breydde was va{n} eene{n} cubitus, en{de} van die minste hoochde tot die meeste hoochde waren vier cubitus, ende die breydde was van eenen cubitus.
Maer dat opperste deel des outaers was van vier cubitus, ende van dat opperste des outaers tot bouen toe waren vier hoornen.
Ende dat opperste was van twaelf cubitus in die lengde tot twaelf cubitus in die breydde, viercantich met ghelijcke sijden.
Ende dat opperste des outaers van veerthien cubitus in die lengde, door veerthien cubitus in die breydde, in zijn vier hoecken, ende een croone rontsom van die van eenen haluen cubitus, ende sijnen gront was van eenen cubitus int ronde, maer zijn trappen waren ghekeert ten ooste{n}.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Sone des menschen dit seyt die Heere Godt. Dit zijn die manieren des outaers op wat dach dat hi ghemaect sal wesen, dat daer op die brantofferande gheoffert werde, en{de} het bloet wtgestort.
En{de} ghy sullet gheue{n} den priestere{n}, ende den Leuite{n} die van Sadocs sade zijn die tot my comen, seyt die Heere Godt, dat si my offeren een calf van die runderen voor die sonde.
Ende nemende tot v van sijnen bloede sult ghy dat doen op zijn vier hoecken, ende op die vier hoecken vande{n} oppersten steen, ende op die croone rontsomme, ende ghy sult dat suyueren ende versoenen,
Ende ghy sult dat calf nemen dat voor die sonde gheoffert is, ende ghi sult dat verbranden in een verscheyden plaetse des huys buyten die heylighe plaetse.
Ende op den tweeden dach suldi eenen o{m}besmetten bock der gheyten offeren voor die sonde, ende si sullen den outaer suyueren, ghelijck si dien ghesuyuert hebben met de{n} calue.
Ende als ghy voldaen sult hebben dien te suyueren, soo suldy een ombesmedt calf vanden runderen nemen, ende eenen ombesmetten ram van den cudde.
Ende ghy sult die offeren in des Heeren aensicht, ende die priesters sullen daer sout op legghen, ende si sullen die offeren tot eenen heelen brantoffer den Heere.
Seuen daghe{n} lanc suldi eenen bock offeren voor die sonde alle daghe, ende een calf van dat groot vee, ende eenen ram van tcleyn vee, sullen sij ombesmedt offeren.
Seuen daghen sullen si den outaer versoenen en{de} dien suyueren, en{de} si sulle{n} zijn hant vullen.
Ende als die daghe{n} volbracht sullen zijn, op den achtsten dach ende daer ouer, sulle{n} die priesters opden outaer uwe brantofferanden doen, ende die si voor den vrede offeren, ende ick sal v lieden versoent wesen, seyt die Heere Godt.
ENde hy heeft my omghekeert totten wech van die buyte{n}ste poorte der heyligher plaetsen die oostwaerts siet, en{de} die was gheslote{n}
Ende die Heere heeft tot my gheseyt. Dese poorte sal ghesloten sijn, sij en sal niet gheopent werden, en{de} gheen man en sal door haer ingaen, want die Heere Israels Godt is door haer ingheghaen, ende sij sal voor den prince ghesloten zijn.
Die prince sal selue in haer sitten om broodt te eten voor den Heere, door den wech van dat portael der poorten sal hy income{n} ende door haren wech sal hi wtgaen.
Ende hy heeft my ghebracht door de{n} wech van die noortsche poorte, voor daenschijn des huys, ende ick heb ghesien, ende siet die glorie des Heere{n} heeft des Heere{n} huys veruult, ende ick heb op mijn aensicht gheualle{n}.
En{de} die Heere heeft tot my gheseyt. Sone des mensche{n} stelt v herte, en{de} siet met uwen ooghen, en{de} hoort met uwen ooren alle dat ick spreke tot v van alle die ceremonien van des Heeren huys, ende van alle sijnen wetten, en{de} ghy sult v herte stellen in die weghen des tempels, door alle die wtganghen van die heylighe plaetse.
Ende ghy sult segghen tot den huyse va{n} Israel dat my creytende is. Dit seyt die Heere Godt. Laet v genoech wesen alle uwe boose misdade{n} huys van Israel,
om dat ghy vreemde kinderen inbrengt die ombesneden van herten zijn, ende o{m}besnede{n} van vleessche, dat sij in mijn heylighe plaetse sijn souden, ende dat sij mijn huys besmetten souden, ende ghi offert mijn broode{n}, dat vet des inghewants, en{de} dbloet ende ghy breect mijn verbont in alle{n} v groote misdaden.
Ende ghy en hebt die gheboden van mijn heylighe plaetse niet ghehouden, ende ghi hebt bewaerders van mijn bewaringhen ghestelt in mijn heylige plaetse voor v seluen.
Dit seyt die Heere Godt. Alle vreemdelinck ombesneden van herten, en{de} ombesneden van vleesche en sal in mijn heylighe plaetse niet gaen, alle vreemde sone die int midden der kinderen van Israel is.
Maer oock die Leuiten die verre van my ghesceyden zijn in die dolinghe der kindere{n} van Israel, en{de} hebben van my ghedoelt nae hen affgode{n} ende hebben hen boosheyt ghedraghen.
Sij sulle{n} in mijn heylighe plaetse des huys bewaerders sijn, en{de} doerwaerders van de poorten des huys, en{de} dienaers des huys, sij sullen des volcks slachofferanden dootslaen, ende sij sullen in hen aensicht staen, om hen te dienen.
Om dat sij hen ghedient hebben voor daenschijn van haren affgoden, ende sij sijn den huyse va{n} Israel gheworden tot een struycsele der boosheyt, Daer om heb ick mijn hant opghehaue{n} op hen, seyt die Heere Godt, en{de} sy hebben hen boosheyt gedraghen,
ende sij en sullen tot mij niet ghenaken, dat sij tpriesterscap voor my souden bedienen, noch sij en sullen tot alle mijn heylighe plaetse niet comen neffens dat heylich der heylighen, maer sy sullen hen beschaemtheyt draghen, en{de} hen groote misdaden, diese ghedaen hebben.
En{de} ick salse gheuen tot doorwaerders des huys, in allen sijne{n} dienst, ende in alle dinghen die in haer ghedaen sullen worden.
Maer die priesters Leuyten Sadocs sonen, die die ceremonien van mijn heylighe plaetse bewaert hebben, als die kinderen van Israhel van my doelden, die sullen tot my comen, om my te dienen, en{de} sij sullen in mijn aensicht staen om my het vet des inghewandts, en{de} het bloet te offeren, seyt die Heere Godt.
Sij sullen in mijn heylighe plaetse gaen, en{de} sij sullen tot mijn tafel gaen, dat sij mij dienen, ende mijn ceremonien bewaeren.
Ende als sij in die poorten des binnenste voorhoefs comen sullen, soo sullen sij met lijne{n} cleederen ghecleedt worden, ende op hen en sal niet wullens comen, als sij dienen in die poorten van dat binnenste voorhoff, en{de} daer innewaerts,
Lijnen huyue{n} sullen op hen hoofden sijn, en{de} lijnen nedercleederen sullen aen hen lendenen sijn, en{de} sij en sullen niet toeghegort worden int sweet.
Ende als sy wt dat buytenste voorhoff sullen gaen totten volcke, soo sullen sij hen ontcleeden van haren cleedere{n} daer sij in ghedient hadden, ende sij sullen die besijden legghen in de schadtcamer van die heylighe plaetse, en{de} sij sullen hen met ander cleederen cleeden, en{de} sij en sullen tvolck niet heylighen in hen cleederen.
Maer hen hooft en sullen si niet sceren, nocht hen hayr voeden, maer scerende sullen si hen hoofde{n} al rontsomme sceren.
En{de} alle priester en sal gheenen wijn drincke{n}, als hy int binne{n}ste voorhof gaen sal.
Ende een weduwe en{de} een verstooten vrouwe en sullen sij tot ghee{n} huysvrouwe nemen, maer maechden van tsaet des huys van Israel, maer ooc een weduwe die eens priesters weduwe is sullen si nemen ten houwelijcke.
Ende si sullen mijn volck leeren wat ondersceyt datter is tusschen tghene dat heylich is ende dat besmet is, ende tusschen reyn ende onreyn sullen sij hen toonen.
Ende alsser eenighen tweedracht is, soo sullen si in mijn ordeelen staen, ende ordeelen, sij sullen mijn wetten ende mijn gheboden in alle mijn hooghe feestdaghe{n} bewaren, ende mijn sabbathen sullen sij heylighen.
Ende tot eenen dooden mensch en sullen sij niet ingaen, op dat si niet besmet en worden, dan tot vader ende moeder, en{de} sone, ende dochter, en{de} broeder, en{de} suster, die haren tweeden man niet ghehadt en heeft in die welcke sullen sij ontsuyuert worden,
ende nae dat hy ghesuyuert sal wesen, soo salmen hem seuen daghen tellen.
Ende opde{n} dach sijns ingancs in die heylighe plaetse tot dat binnenste voorhof om my te dienen in die heylighe plaetse sal hy voor zijn sonde offeren, seyt die Heere God.
Sij en sullen gheen erffenisse hebbe{n}, ick ben hen erffenisse, ende ghy en sult hen gheen besittinghe gheuen in Israhel, want ick ben hen besittinghe.
Die slachofferande, en{de} die offera{n}de voor die sonde ende voor die versoemenisse sullen sij eten, ende alle beloefde gaue in Israel sal hen toebehooren.
Ende die ierstelinghen van alle ierste gheborene, ende alle die vochtighe offeranden, van alle datter gheoffert wert, sullen den priester toe behooren, ende die beste van uwen spijsen suldy den priester gheuen dat hi die ghebenedijdinge sijne{n} huyse oplegghe.
Alle dat van selfs ghestoruen is, ende dat van eenighe beeste gheuanghen is, van den voghelen, ende cleynen vee, dat en sullen die priesters niet eten.
ENde als ghy dlant sult beghinnen te deylen mette{n} lote, so sceydt wt dierste gaue{n} de{n} Heere dat geheylicht sij va{n} dlant, in die le{n}gde va{n} vijuentwintich duysent, en{de} in die breydde thien duysent, dit sal geheylicht wesen ae{n} alle zijn pale{n} ro{n}tsomme.
En{de} het sal van allen sijden gheheylicht worden vijf hondert bi vijf hondert, aen vier sijden alomme, ende vijftich cubitus in zijn voorsteden rontsomme.
En{de} va{n} dese mate suldi mete{n} die mate van vijue{n}twintich duysent, en{de} in die breydde van thien duysent, en{de} daer in sal den tempel zijn, en{de} theylich der heylighe{n}.
Die gheheylichde plaetse des lants sal den priestere{n} den dienaers van die heylighe plaetse toebehooren, die tot des Heeren dienst ghaen, en{de} tsal hen plaetse wesen tot huysen, en{de} tot ee{n} heylighe plaetse der heylicheyt.
En{de} vijuentwintich duysent lengden, en{de} thie{n} duysent breydden sullen den Leuiten toebehooren, die den huyse dienen, sij sullen twintich scatcameren besitte{n}.
En{de} die besittinge der stadt suldi gheue{n} in die breydde vijf duysent, en{de} in die lengde vijue{n}twintich duysent, nae die affsceydinghe va{n} die heylighe plaetse, den gheheelen huyse van Israhel.
En{de} den prince suldi gheuen aen deen en{de} dander sijde, tot een afsceyden der heyligher plaetsen, en{de} tot ee{n} besittinghe der stadt, teghen daensicht van dat afsceyden der heyligher plaetsen, en{de} teghen daensicht vander stadt besittinghe, van die sijde der zee, tot die zee toe, en{de} van die oostsijde totten oosten toe. En{de} die lengde nae elc deel van die westpale tot die oostpale,
Vande{n} lande sal sijn besittinghe wesen in Israel, en{de} die princen en sullen niet meer mijn volck beroouen, maer sij sullen dlant den huyse van Israel gheue{n} nae hen gheslachten.
Dit seyt die Heere Godt. Latet v ghenoech wesen ghy princen van Israel, laet achter die boosheyt ende de{n} roof, ende doet recht ende rechtuerdicheyt, sceydt v palen van mijnen volcke, seydt die Heere Godt.
Een rechtuerdighe waghe, ende ee{n} rechtuerdighe ephi mate, ende een rechtuerdighe batus mate suldi hebben,
ephi ende batus sullen ghelijck ende van eender maten wesen, alsoo dat batus houde het thiende deel van corus mate, ende ephi het thiende deel van corus mate, nae die corus mate sal hen verghelijcken wesen.
En{de} een sicle heeft twintich hellinghen, voorts twintich siclen ende vijuentwintich siclen, ende vijfthien siclen maken een pont.
Ende dit sijn die ierstelinghen die ghy neme{n} sult, het seste deel van ephi van een corus mate tarwen, ende het seste deel van ephi van een corus mate gherste{n}.
Ende die mate der olien, Een batus olien is dat thienste deel van een corus mate, en{de} thien batus make{n} een corus mate, want thien batus mate{n} vullen een corus mate
en{de} eenen ram van een cudde van twee hondert van die ghene die de kinderen van Israel voeden tot een sacrificie, ende tot ee{n} brantofferande, ende tot vreedofferanden, om te versoenen voor henlieden, seydt Godt die Heere.
Alle tvolck des lants sal ghehouden worden in dese ierstelinghen den prince in Israel.
Ende bouen den prince sullen zijn brantofferanden, ende het sacrificie ende die vochtighe offerande{n} in die hoochtijden, ende in die nieuwe maenden, ende in die sabbathen, in alle die hooghe feestdaghen des huys van Israhel, sal hy sacrificie doen voor die sonde, ende brantoffera{n}de, ende vreedofferande{n}, om te versoene{n} voor thuys van Israel.
Dit seyt die Heere God. In dierste maent, inden iersten dacht va{n}der maent, suldi neme{n} een calf wt die runderen o{m}besmet ende ghy sult die heylighe plaetse suyueren.
En{de} die priester sal nemen vande{n} bloede dat voor die sonden sijn sal, en{de} hy sal dat stelle{n} aen die stijlen des huys, en{de} aen die vier hoecken van dat opperste des outaers, en{de} aen die stijlen der poorten van dat binnenste voorhoff.
Ende alsoo suldy doen op den seuensten dach der maent voor elcken die onwetende is gheweest, ende met dwalinghe bedroghen is gheweest, ende ghy sult suyueringhe doen voor thuys.
In dierste maent opden veerthienste{n} dach der mae{n}t sal v lieden dat hoochtijt van paesschen zijn, seuen daghe{n} salme{n} ongheheefde broode{n} eten.
En{de} die prince sal op dien dach offeren voor si seluen en{de} voor alle tvolc des la{n}ts een calf voor die sonde,
en{de} int hoochtijt van seue{n} daghen sal hy den Heere een brantoffera{n}de doen, seue{n} calueren, en{de} seuen rammen sonder smette alle daghe seuen daghen lanc, en{de} voor die sonde eene{n} bock der gheyten.
En{de} hy sal een sacrificie Ephi tot elck calf doen, en{de} een ephi tot elcken ram, ende hy sal een hin mate olie doen tot elcke{n} ephi.
In die seuenste maent opden vijfthiensten dach vander maent int hoochtijt sal hi doen alst voorseyt is tot seuen daghen, soo wel voor die sonde, als tot die brantoffera{n}de, ende in dat sacrificie ende in die olie.
DIt seyt die Heere God. Die poorte va{n} dat binnenste voorhoff die oostwaerts siet, sal ghesloten worden ses daghe{n} in die welcke men werc doet, maer opde{n} sabboth dach sal die ope{n} ghedae{n} worde{n}, maer ooc sal sij gheope{n}t worde{n} inde{n} iersten dach der nieuwer maenden.
En{de} die prince sal income{n} door den wech va{n} dat portael der poorte{n} va{n} buyten, en{de} hy sal inde{n} inganc va{n}der poorte{n} staen, en{de} die priesters sulle{n} zijn bra{n}toffera{n}de doe{n}, en{de} sijn vreedofferande{n}, en{de} hy sal aenbidden opden dorpel vander poorten, en{de} hy sal wtgae{n}, maer die poorte en sal niet gheslote{n} worden totten auont toe.
En{de} het volck des lants sal aenbidde{n} aen die doere van dier poorte{n}, in die sabbathe{n}, en{de} in dierste dage{n} der maende{n} voor de{n} Heere,
Maer desen bra{n}toffer sal die prince de{n} Heere offere{n}, inden sabboth dach, ses o{m}besmette la{m}mere{n}, en{de} eenen o{m}besmetten ram.
En{de} een sacrificie ephi tot elcke{n} ram, maer va{n} die la{m}meren het sacrificie dat sijn hant sal gheue{n}, en{de} een hin olie{n}, tot elcke{n} ephi,
maer opde{n} ierste{n} dach va{n}der maent sal hy offere{n} een o{m}besmet calf vande{n} rundere{n}, en{de} ses la{m}meren, en{de} ses ramme{n} die o{m}besmet sulle{n} wesen.
En{de} een ephi tot elc calff en{de} een ephi tot elcke{n} ram sal hy tot een sacrificie doe{n} maer vande{n} la{m}meren alsoo zijn hant vinden sal, ende een hin olien tot elcken ephi.
En{de} als die prince incomen sal, dat hy ingae door den wech van dat portael der poorte{n}, en{de} door den seluen wech wtgae.
En{de} alst volck des lants ingaen sal voor des Heeren aensicht in die hoochfeeste{n}, soo wie door die noortpoorte incoemt om te aenbidden, die gae wte door den wech van die suydtpoorte. Voorts soo wie incoemt door den wech van die suydtpoorte, die gae wte door den wech van die noortpoorte, hy en sal niet wederkeere{n} door den wech der poorten daer hy door incomen is maer hy sal teghen die ouer wtgaen.
En{de} die prince int midden van henlieden sal metten ingaende ingae{n} en{de} metten wtgaende wtgaen.
En{de} in die mercten en{de} in die hooghe feestdaghen sal het sacrificie van ephi wesen tot elc calf, en{de} ee{n} ephi tot elcken ram, maer va{n} den la{m}meren salt sacrificie wesen alsoo zijn hant vinden sal, en{de} een hin olien tot elcken ephi,
maer als die prince een vrijwillighe heelbrantofferande doet, oft vrijwillighe vreedofferanden den Heere, soo salmen hem die poorte open doe{n} die ten ooste{n} siet, en{de} hy sal sijn bra{n}tofferande doe{n}, en{de} zijn vreedoffera{n}den ghelijc me{n} dat pleech te doen opde{n} sabboth, en{de} hi sal wtgae{n} en{de} die poorte salmen sluyte{n} nae dat hy wtghegae{n} is.
En{de} hy sal een ombesmet lam van dat selue iaer den Heere alle daghe doen tot eene{n} brantoffer, des morghens sal hy dat altijt doen,
ende hy sal een sacrificie daer op doen des smorghens vroech het seste deel va{n} een Ephi, ende van olien een derden deel van ee{n} hin dattet ghemengt worden met bloeme van tarwe{n} mele. Dits den Heere een wettich sacrificie altijt duere{n}de ende eewich.
Ende hy sal een lam en{de} ee{n} sacrificie en{de} olie doen des morghens vroech tot een eewighe brant offerande,
Dit seyt die Heere Godt, Ist dat die prince een ghifte gheeft iemanden van sijnen sonen, soo sal sijn erffenisse sijnder kinderen wesen, sij sullen die erffelijck besitten,
Maer ist dat hy een gaue gheeft van sijn erffelijcheyt eenen van sijne{n} knechten, soo salt dien toebehoire{n} totten iare der vrijcheyt ende tsal wederkeeren totten prince, maer sijn erffenisse sal sijnen kinderen toebehoiren.
Ende die Prince en sal van des volcs erffenisse niet nemen met ghewelt, ende van hen besittinghe, maer van sijn besittinghe sal hy een erffenisse sijnen kinderen gheuen, op dat mijn volck niet verstroeyt en worde een iegelijck van sijn besittinghe.
En{de} hy heeft my ingheleyt door den inganc die daer was aen die sijde der poorten tot die scadtcamere{n} van die heylighe plaetse, tot die priesters, die daer noortwaerts saghe{n}, ende daer was een plaetse streckende nae den westen.
Ende hi heeft tot my gheseyt, Dit is die plaetse daer die priesters coken sullen, voor die sonde, ende voor die versoemenisse, daer sij het sacrificie coken sullen, dat sij niet wt draghen en souden in dat buytenste voorhof ende dat het volck gheheylicht werde.
En{de} hy heeft mij wtgheleydt tot dat buytenste voorhoff, ende hy heeft my rontsomme gheleyt door die vier hoecken des voorhoefs, ende siet daer was een cleyn voorhoefken inden hoeck des voorhoefs, elck besonder voorhoefken in die hoecken des voorhoefs.
In die vier hoecken des voorhoefs waren die voorhoefke{n}s ghestelt, van veertich cubitus in die lengde, en{de} dertich in die breydde, van eender maten waren die viere.
Ende daer was eenen muer gaende rontsomme die voorhoefkens, ende daer waren kokenen ghemaect onder die poortalen al rontsomme,
Ende hy heeft tot my gheseyt. Dit is thuys der kokene{n}, waer in dat die dienaers van des Heeren huys des volcks slachofferanden coken sullen.
ENde hy heeft my omghekeert tot die poorte des huys, ende siet daer ghinghen wateren wt van onder den dorpel des huys ten oosten, want des huys aensicht sach nae den oosten maer die wateren daelden neder aen die rechte sijde des tempels, aen die suytsijde des outaers.
Ende hy heeft my wtgheleyt door de{n} wech van die noortpoorte, ende hy heeft my ghekeert totten wech buyten die buytenste poorte, den wech die oostwaerts sach, ende siet die wateren waren ouervloedende ae{n} die rechte sijde.
Als die man wtghinck oostwaerts, diet seelken in syn handt hadde, so heeft hy ooc ghemeten duysent cubitus, ende hy heeft my doert water gheleydt tot den enckelen toe.
Wederom heeft hy duysent ghemeten, ende hi heeft my doort water gheleydt tot den knien toe, ende hy heefter duysent ghemete{n}, ende hy heeft my doort water gheleyt totten lendenen toe.
Ende hi heefter duysent ghemete{n}, die beke daer ick niet doorgaen en mocht, want die wateren van die diepe beke waren opghehaue{n}, diemen niet doorgaen en mach.
Ende hy heeft tot my gheseyt, Voorwaer ghy sone des menschen hebbet ghesie{n}. Ende hy heeft my wtgheleyt ende ghekeert totte{n} oeuer der beken.
Ende als ick my omghekeert hadde, siet soo waren in den oeuer der beken wtermaten veel boomen aen beyde die sijden.
Ende hy heeft tot my gheseydt, dese wateren die wtgaen tot die hoopen des oostsauels, ende dalen neder tot die effen landen der woestijnen, sullen in die zee gaen, ende wtgaen, en{de} die wateren sullen ghenesen worde{n}
Ende alle leue{n}de ziele die cruypt werwaerts dat die beke coemt die sal leue{n}, en{de} daer sullen veel ghenoech vissche{n} zijn nae dat dese watere{n} tot daer sulle{n} ghecomen zijn, ende si sullen ghenesen worden, ende si sullen alle leuen waer toe dat die beke coemt.
Ende die visschers sullen daer op staen, van Engaddi tot Engallim salt een drooginghe der netten zijn. Daer sullen vele ghedaenten van sijnen visschen zijn, ghelijck die vissche{n} der grooter zee van seer grooter menichten,
ende in haer oeueren ende in die broeckachtighe plaetsen en sullen sij niet ghenesen worden, want sij sullen tot soutgroeuen ghegheuen worden.
Ende op die beke sullen aen zijn oeueren van beyde sijden alderhande vrucht draghende boomen op scieten, daer en sal gheen loof af vallen, ende zijn vrucht en sal niet faelgere{n}, tot elcker maent salt ierste vruchten voorts brenghen, wa{n}t zijn wateren sullen wt die heylighe plaetse gaen, ende zijn vruchten sullen tot een spijse wesen, en{de} zijn bladeren tot medecijne.
Dit seyt die Heere Godt, dit is die pale waer in ghi dla{n}t besitten sult, in die twaelf gheslachten van Israhel, want Ioseph heeft een dobbel coordeke{n}.
Maer ghi sultse besitten elc ghelijckelijc als zijn broeder, waer op dat ick mijn hant ghehauen hebbe, dat ickse uwe{n} vaderen gheuen soude, ende dit lant sal v lieden vallen tot ee{n} besittinghe.
Ende dit is des lants pale aen die noortsijde van die groote zee de{n} wech Hethalon alsmen coemt nae Sedada
Emath Berotha Sabarim die daer is tusschen die pale van Damascus, ende van die by ligghende pale{n} van Emath, het huys van Thichon welck is by die pale van Auran.
Ende die pale sal wesen vander zee tot dat voorhof Enon die pale van Damascus, ende vanden noorden totte{n} noorden die pale van Emath, die noortsijde.
Maer die oostsijde vant midde{n} van Auran, en{de} van dmidde{n} van Damascus, en{de} van dmidde{n} van Galaad, en{de} va{n} dmidden des lants van Israel is die Iordane sceyde{n}de aen die oostsee, ghy sult oock meten die oostsijde.
Maer die suytsijde is van Thamar tot die wateren des wedersegghens va{n} Cades, ende die beke tot die groote zee, ende dit is die suydt sijde ten suyde{n}.
Ende die sijde der zee, Die groote zee van die byligghe{n}de pale recht doere tot datmen coemt tot Emath, dits die sijde vander zee.
Ende ghy sult v lieden dit lant deylen, nae die gheslachten van Israel,
ende ghy sult die v lieden tot een erffenisse maken, ende den aencomelinghen die tot v lieden comen sullen die kinderen winnen sullen int midden van v lieden, ende sij sullen v lieden wesen als ingheborene onder die kinderen van Israel. Sy sullen met v die besittinghe deylen int midden der gheslachten van Israel.
Maer in wat gheslachte dat een aencomelinck is, daer suldi hem een besittinghe gheuen, seyt die Heere Godt.
ENde dit zijn die namen der gheslachten van die noortpalen by den wech va{n} Hethalon, alsmen gaet nae Emath dat voerhoff van Enan, die pale va{n} Damascus, noortwaerts neffens den wech van Emath. Ende die zee sal haer wesen die oostsijde, Dan eene.
Ende aen die pale van Dan van die oostpale tot die sijde der zee, Aser eene.
Ende op die pale van Aser, van die oostsijde tot die zijde der zee, Nephthali eene.
Ende op die pale van Nephthali va{n} die oostsijde tot die zijde der zee, Manasse eene.
Ende op die pale van Manasse, van die oostsijde, tot die zijde der zee, Ephraim eene.
Ende op die pale van Ephraim, van die oostzijde tot die sijde der zee, Ruben eene.
Ende op die pale van Ruben van die oostsijde tot die sijde der zee, Iuda een.
Ende op die pale van Iuda, va{n} die oostsijde tot die sijde der zee sullen die ierstelinghen zijn die ghy wtsceyden sult, tot vijuentwintich duysent van breydde ende lengde, ghelijck elcke deelen besonder van die oostsijde tot die sijde der zee, ende die heylighe plaetse sal in haer midden wesen.
Die ierstelinghen die ghy den Heere wtsceyden sult, sullen wesen die lengde van vijuentwintich duysent, ende die breydde van thien duysent.
Ende dit sullen die ierstelinghen zijn der heyligher plaetse der priesteren, tot den noorden van lengden vijuentwintich duysent, ende tot die zee van lengden thien duysent. Maer oock ten oosten van breydden thien duysent, ende totten middach van lengden vijuentwintich duysent, ende die heylighe plaetse des Heeren sal int midden van haer wesen.
Den priesters sal die heylighe plaetse toebehooren, van Sadocs kinderen, die mijn ceremonien bewaert hebben, ende niet ghedoelt en hebben, als die kinderen van Israel doelden, ghelijck die Leuijten ooc ghedoelt hebben.
En{de} die ierste gauen van die ierstelinghen des lants sullen hen lieden wesen theylich der heylighen, nae die pale der Leuiten.
Maer oock den Leuiten desghelijcs, nae die palen der priesters vijuentwintich duysent van lengden, ende van breydden thien duysent. Alle die lengde was van vijuentwintich duysent, en{de} die breydde van thien duysent.
Ende sij en sullen daer aff niet vercoopen, noch verwisselen, noch die ierstelinghen des lants en sullen niet ouerghesedt worden, want sij zijn den Heere gheheylicht.
Maer die vijf duysent die daer oueren in die breydde doer die vijuentwintich duysent sulle{n} die ongeheylijchde plaetsen der stadt wesen tot een wooninghe, ende tot voersteden, ende die stadt sal wesen int midden van haer.
Ende dit zijn haer maten. Aen die nootsijde, vijfhondert, ende vier duysent, ende aen die suytsijde, vijfhondert ende vier duysent, ende aen die oostsijde, vijfho{n}dert ende vier duysent, ende aen die westsijde vijfhondert ende vier duysent.
Ende die voersteden der stadt aen die noortsijde sullen zijn tweehondert, ende vijftich, ende ten suyden twee hondert vijftich, ende ten oosten twee hondert vijftich duysent, ende ter zee waerts, tweehondert vijftich.
Maer datter ouer is in die lengde nae dierste gauen der heyligher plaetsen thien duysent ten oosten, ende thien duysent ten westen, sulle{n} wesen als dierste gaue{n} der heyligher plaetsen, ende hen corenvruchten sullen wesen tot brooden den ghenen die de stadt dienen.
Ende die der stadt dienen die sullen wercken wt alle die gheslachten van Israel.
Alle die ierstelinghen van vijuentwintich duysent, by die vijuentwintich duysent int viercante sullen affghesceyden worden tot die ierste gauen der heyligher plaetsen, ende tot een besittinghe der stadt.
Maer datter ouerblijft, dat sal den prince toe behooren va{n} alle die sijden der ierster gauen van die heylighe plaetse, ende tot een besittinghe der stadt teghen ouer die vijuentwintich duysent der ierster gauen, tot de oostpale. Ende oock aen die zee teghen ouer die vijuentwintich duysent tot die pale der zee, desghelijcs salt ooc in des princen deel wesen, en{de} tsulle{n} der heyligher plaetsen ierster gauen wesen, ende die heylighe plaetse des tempels in zijn midden.
Maer vander Leuiten besittinghe, ende van die besittinghe der stadt int midden der deelen sal de{n} prince toebehooren, tot die pale van Iuda, ende tot die pale van Beniamin, ende het sal den prince toebehoore{n}.
Ende deu anderen gheslachten van die oostsijde, tot die westsijde Beniamin eene.
Ende teghen die pale van Beniamin van die oostsijde tot die westsijde Simeon eene.
Ende op Simeons pale van die oostsijde tot die westsijde Issachar eene.
Ende op die pale van Issachar van die oostsijde tot die westsijde, Zabulon eene.
Ende op die pale van Zabulon van die oostsijde tot die sijde der zee, Gad eene.
Ende op die pale van Gad, tot die suytsijde suytwaerts, ende het eynde sal wesen van Thamar, tot die wateren des wedersegghens van Cades, die erffenisse teghen die groote zee.
Dit is dlant dat ghy ten lote sult stellen den gheslachten van Israel, ende dit zijn haer deylinghe{n} seyt die Heere Godt.
Ende dit sijn die wtganghen der stadt. Van die noortsijde suldi meten vijfhondert, ende vier duysent.
En{de} der stadt poorten alle den gheslachten van Israel, drij poorten vant noorden. Rubens poorte eene. Iudas poorte eene. Leuijs poorte eene.
Ende aen die oostsijde, vijfhondert ende vier duysent, ende drij poorten. Iosephs poorte eene. Beniamins poorte eene. Dans poorte eene.
Ende tot die suytsijde suldi meten vijfhondert ende vier duysent, Simeons poorte eene. Issachars poorte eene. Zabulons poorte eene.
Ende tot die westsijde, vijfhondert ende vier duysent, ende hen poorten drij, Gads poorte eene. Asers poorte eene, Nephthalijs poorte eene.
Int ronde achtien duysent, ende den naem der stadt van dien dach. Die Heere aldaer.
INT derde iaer des rijcs van Ioacim den coninck van Iuda is Nabugodonosor die coninck van Babilonien ghecomen in Ierusalem, ende heeft die beleghen.
Ende die Heere heeft in zijn handt gheleuert Ioacim den coninck van Iuda, ende een deel van die vaten des huys Godts, en{de} hy heeft die wech ghedraghen int lant va{n} Sennaar, in zijns Godts huys, ende die vaten heeft hy ghedraghen int huys van zijns Gods scat.
Ende die coninck heeft gheseyt tot Asphenez den ouerste van die ghesneden camerlinghen, dat hy van die kinderen van Israel soude inbrenghen, en{de} va{n} dat coninclijck saet ende der princen.
Kinderen in die welcke gheen smette en ware, schoon van ghedaente, ende gheleert in alle wijsheyt, scalck doer wetenheyt, ende gheleert doer onderwijsinghe, ende die in des conincs Palays soude moghen staen, dat hy hen leeren soude die letteren, ende die tale der Chaldeen.
Ende die coninck heeft hen haerlieder iaerlijcschen cost ghestelt alle daghen van zijn spijsen, ende vanden wijn daer hy selue aff dronck, op dat sij drij iaren opgheuoedt zijnde, daer na staen souden voer des conincs teghenwoerdicheyt.
Aldus hebben onder hen lieden gheweest van die kinderen van Iuda, Daniel, Ananias, Misael, ende Azarias.
Ende die ouerste der camerlinghen heeft hen namen inghestelt. Danielem Baltasar, Ananie Sidrach, Misaelen Misach, ende Azarie Abdenago.
Maer Daniel heeft in zijn herte een opset ghemaect, dat hy niet en soude besmet worden van des conincs tafele, noch vanden wijne zijns drancs, ende hy heeft den ouerste der camerlinghen ghebeden dat hy niet en soude besmet werden.
Ende Godt heeft Daniel die gratie ghegheuen, ende bermherticheyt voer daenschijn vanden prince der camerlinghen.
Ende die prince der camerlinghen heeft tot Daniel gheseyt, Ick vreese mijnen heere den coninck die v spijse ende dranck ghestelt heeft. Die welcke, ist dat hy v aensichten siet magherder bouen dander ionghelinghe{n} van uwer ouderdom, soo suldi mijn hooft voer den coninck verdoemen.
Ende Daniel heeft gheseyt tot Malasar, den welcken die prince der camerlinghen ghestelt hadde ouer Danielem, Ananiam Misaelelem en{de} Azara{m}.
Proeft ons uwe dienaers (bidde ick) thien daghen, ende datmen ons gheue groue pottagie om teten, ende water om te drincken,
ende aenscouwet onse aensichten, ende der kinderen aensichten die met coninclijcke spijse ghevoet worden, ende alsoo ghy sien sult, soo suldi doen met uwe{n} dienaers.
Die welcke alsulcke redene ghehoort hebbe{n}de heeftse gheproeft thien daghen.
Ende nae thien daghen hebben hen aensichten beter ghescenen, en{de} vol lijuigher, bouen alle die kinderen die met des conincs spijse ghevoedt worden.
Maer Malasar nam die spijsen, ende den wijn van haren dranck, ende hy gaff hen groue pottagie.
Ende desen kinderen heeft die Heere wetenheyt ghegheue{n}, ende gheleertheyt in alle boeck, ende in alle wijsheyt. Ende Danieli heeft hy ghegheuen het verstant van allen visioene{n} ende droomen.
Aldus doen die daghen ouerleden ware{n} nae die welcke die coninck gheseyt hadde dat mense inbrenghen soude, soo heeftse die ouerste der ghesneder camerlinghen binnen ghebracht in daensicht va{n} Nabugodonosor.
En{de} doen die coninck tot hen ghesproke{n} hadde, soe en zijnder alsulcke niet gheuonden van allegader, als Daniel, Ananias, Misael, ende Azarias, ende sij hebben in daensicht des conincs ghestaen.
Ende alle woert der wijsheyt en{de} des verstants, dat die coninck van hen ghevraecht heeft, heeft hy in hen gheuonden thien mael bouen alle die waersegghers ende wijse die in alle zijn rijck waren.
Ende Daniel heeft gheweest tot het ierste iaer des conincs Cyri.
INt tweede iaer van Nabugodonosors rijck, heeft Nabugodonosor eenen droom ghesien, ende sijne{n} gheest is verscrict gheweest, ende zijnen droom is hem ontgaen.
En{de} die coninck heeft gheboden datmen tsamen roepen soude die waersegghers, ende die wijse, ende die tooueraers, ende die Chaldeen, dat sij den coninck souden zijn droomen te kennen gheuen, die welcke als sij ghecomen waren, soo hebben sij voer den coninck ghestaen.
Ende die coninck heeft tot henlieden gheseyt. Ick heb eenen droom ghesien, ende verbaest va{n} herten en weet ick niet wat ic ghesien hebbe.
Ende die Chaldeen hebben den coninck gheantwoert in Syrierssche tale, Coninck leeft inder eewicheyt, segt den droom uwen dienaers, ende zijn beduydenisse sullen wy te kennen gheuen.
Ende die coninck antwoerdende, heeft totten Chaldeen gheseyt, Het woert is van my ghegaen, ten sij dat ghy my den droom te kennen gheeft, ende zijn beduydenisse, soo sult ghy vergaen, ende v huysen sullen ghemeyn ghemaect worden.
Maer ist dat ghy den droom ende zijn beduytsel vertelt, soo suldi loonen ende ghiften, ende veel eeren van my ontfanghen. Aldus soo segt my den droom, ende zijn beduytsel.
Sy hebben ten tweede{n} gheantwoert, ende gheseyt. Die coninck segghe den droom zijnen dienaers, ende het beduytsel van dien sullen wy segghen.
Die coninck heeft gheantwoert, ende gheseyt, Voerwaer ic kenne dat ghy den tijt vertrect, wetende dat het woert my ontgaen is.
Daer om ist dat ghy my den droom niet te kennen en gheeft, soo isser een vonnisse van v lieden dat ghy oock bedrieghelijck beduytsel, ende vol bedrochs versiert hebt, dat ghy my soudt moghen aenspreken tot dat den tijt voer by gae. Daerom segt my den droom, op dat ic weten mach dat ghy ooc zijn warachtich beduytsel spreect.
Hier om hebben die Chaldeen voor de{n} coninck antwoerdende gheseyt, Daer en is gheen mensch opder aerden die v woert (o coninck) soude moghen volbrenghen. Noch oock soe en isser gheen vanden coninghen groot ende machtich, die sulcke woort vraecht van allen waerseggere, ende vroede, en{de} Chaldeus.
Want het woert dat ghy coninck vraecht dat is swaer, noch daer en sal niemant gheuonden worden, die dat verclare in des conincs aensicht, wtghenomen die goden, der welcker wandelinghe met die menschen niet en is.
Als die coninck dit ghehoort hadde, soo heeft hy in een rasende gramscap, ende in een groote tornicheyt gheboden, dat alle die wijse van Babilonien steruen souden.
Ende als dat vonnis wt ghegaen was, soo worden die wijse ghedoodt, ende Daniel ende zijn ghesellen worden ghesocht dat sij steruen souden.
Doen heeft Daniel ghevraecht van die wet, en{de} va{n} dat vonnisse van Arioch den prince va{n} des conincs heyr, die wt ghegaen was dat hy die wijse van Babilonien dooden soude.
En{de} hy heeft hem ghevraecht die vanden coninck macht ontfanghe{n} hadde, om wat sake dat soo wreede{n} vonnisse va{n} des conincs aensicht wt ghegaen was. Als dan Arioch die sake Danieli te kennen ghegheuen hadde,
soo heeft Daniel binnnen ghegaen zijnde de{n} coninck ghebeden, dat hy hem tijt gheue{n} soude, om die verclaringhe den coninck te segghen.
Ende hy is in zijn huys ghegaen, ende hy heeft Ananie, ende Misael, en{de} Azarie sijnen ghesellen die sake te kenne{n} ghegheuen,
dat sij bermherticheyt soecken souden van daensicht des Gods vanden hemel, op dese verholentheyt, ende dat Daniel ende zijn ghesellen niet en souden steruen, metten anderen wijsen van Babilonien.
Doen is Daniel die verholentheyt doer een visioen des nachts gheopenbaert, ende Daniel heeft Godt vanden hemel ghebenedijt,
ende sprekende heeft hy gheseyt. Den naem des Heeren sij ghebenedijt va{n}der eewicheyt, ende tot inder eewicheyt, want die wijsheyt ende sterckheyt behooren hem toe.
Ende hy verandert die tijden ende eewen, hy verstelt die conincrijcke{n}, en{de} hy steltse, hy gheeft den wijsen wijsheyt, ende wetenheyt den ghenen die de onderwijsinghe verstaen.
Hy openbaert die diepe ende verborghen dinghen, ende hy weet die dinghen die in duysterhede{n} ghestelt zijn, ende dlicht is met hem.
Ick belijde v mijnder vaderen Godt, en{de} ick loue v, want ghy hebt my wijsheyt, ende stercheyt ghegheuen, ende nu hebdi my ghetoont dwelcke wy v ghebeden hebben, want ghy hebt ons des conincs woert gheopenbaert.
Hier nae Daniel inghegaen zijnde tot Arioch, den welcken die coninck ghestelt hadde, dat hy die wijse van Babilonen dooden soude, heeft hem aldus toeghesproken. En wilt die wijse van Babilonien niet dooden, leyt my binnen voer des conincs aensicht, ende ick sal den coninck dat bedietsel vertellen.
Doen heeft Arioch haestelijck Danielem totten coninck ingheleyt, ende hy heeft hem gheseyt, Ick heb eenen man gheuonden wt die kinderen der ouervoeringhe van Iuda, die den coninck dat bedietsel vercondighen sal.
Die coninck heeft gheantwoert, ende gheseyt tot Daniel, wiens naem was Baltassar. Meyndi oock dat ghy my warachtelijck moecht te kennen gheue{n} den droom die ic ghesien hebbe, ende zijn bedietsel?
Ende Daniel antwoerdende voer de{n} coninck heeft gheseyt, Die verholentheyt die de coninck vraecht en connen die wijse, tooueraers, ende waerseggers, ende bedieders den coninck niet te kennen gheuen.
Maer daer is een Godt inden hemel die verholenthede{n} openbare{n}de, die welcke heeft v coninck Nabugodonosor te kenne{n} ghegheue{n} tghene dat toecome{n} sal in die laetste tijden, uwen droom ende die visioenen ws hoofts in v bedde sijn alsulcke.
Ghi coninck hebt bego{n}st te peynsen in v bedde, wat dat hier nae wesen soude, en{de} die de verholentheden openbaert heeft v ghetoont, wat dinghen datter toecomende zijn.
Oock soo is my dese verholentheyt gheopenbaert niet doer die wijsheyt die in my is meer dan in alle die leuende, maer om dat het bedietsel den coninck soude openbaer worden, ende dat ghy die ghedachten ws herten weten soudt.
Ghy coninck saghet, ende siet daer was als een zeer groote staende beelt, dat groot beelt, ende hooch van lengden stont teghen v, ende zijn aenscouwen was veruaerlijck.
Het hooft van desen beelde was vanden besten goude, ende die borst ende die armen waren van siluer, maer den buyck, ende die dgyen waren van metael,
en{de} die beenen waren va{n} yser, maer va{n} die voete{n} was het een deel van yser, en{de} dander deel van ghebacken eerde.
Ghy saghet aldus, tot datter eenen steen aff ghehouwen is van den berch sonder handen, en{de} die heeft dat beelt gheslaghen in zijn voeten die van ysere ende van ghebacken eerde waren, en{de} heeftse gheheel in stucken ghebrijselt.
Doen sijn te samen oock heel ghebroken het yser, dat ghebacke{n} eerde werck, het metael, het siluer en{de} tgout, ende sij zijn verkeert als ghestubbe vanden somersschen dorschvloer, dat metten winde wechghevoert is, en{de} daer en is gheen plaetse van die gheuonden, maer den steen die dat staende beelt gheslaghen hadde is eenen grooten berch gheworden, en{de} hy heeft tgheheel eertrijck veruult,
dat is den droom. Ende sijn bedietsele sullen wy oock voer v segghen o coninck.
Ghy sijt die coninck der coninghen, ende die Godt des hemels heeft v ghegheuen het rijck, en{de} die stercheyt, en{de} die heerlijcheyt en{de} glorie,
en{de} alle die dinghen daer die kinderen der menschen in woonen, en{de} die beesten des velts, die voghelen des hemels heeft hy oock in v hant ghegheuen, ende onder v macht heeft hy alle dinghen ghestelt, daer om sijt ghi het gulden hooft.
Ende nae v sal een ander rijck opstaen minder dan ghy, en{de} een ander derde rijck van metael, dwelck ouer die gheheel eerde sal heerscappie hebben,
ende het vierde rijck sal wesen ghelijck dat yser, want ghelijck het yser alle dinghen breect ende tempt, alsoo sal dit rijck alle dese dinghen breken ende vernielen.
Maer voerts want ghy ghesien hebt het een deel der voeten, ende teenen van potbackers eerde ghebacken, en{de} een deel yseren, dat sal een ghedeylt rijck wesen, dwelck nochtans va{n} dat spruytsel des ysers opstaen sal dat ghy ghesien hebt, het yser metten scheruen ghemengt wt den slijcke.
Ende die teenen der voeten, eens deels van ysere, en{de} eens deels van ghebacken eerde. Eens deels sal dat rijck vast wesen, en{de} eens deels verdoruen.
Ende dat ghy ghesien hebt het yser ghemengt metten ghebacken scheruen van slijcke, sij sullen voerwaer vermengt worde{n} met menschelijcken sade, maer sij en sullen malcanderen niet aencleuen, ghelijck het yser niet en mach vermengt worden metten eerden scherf.
Maer in die daghen van dien conincrijcke{n} sal Godt des hemels een rijck verwecken, dat inder eewicheyt niet en sal verdoruen worden, en{de} zijn rijck en sal gheenen anderen volcke ghegheuen worden. Ende het sal verderuen, ende te niete doen alle dese rijcken, ende dat selue sal inder eewicheyt staen.
Ghelijck ghy ghesien hebt dat vanden berghe eenen steen affghehouwen is sonder handen, ende dien heeft vernielt den ghebackenen scherf, en{de} het yser, en{de} het metael, ende tsiluer, en{de} tgout. Die groote Godt heeft de{n} coninck ghetoont die dinghen die naemaels comen sullen, ende den droom is warachtich, ende sijn beduydinghe is ghetrouwe.
Doen is die coninck Nabugodonosor gheuallen op sijn aensicht, en{de} heeft Danielem aenbeden, en{de} hy heeft gheboden datmen hem slachofferanden en{de} rueckofferanden offeren soude.
Hier om heeft die coninck sprekende gheseyt tot Daniel, Waerlijck v lieder Godt es die Godt der Goden, ende die Heere der coninghen, ende openbarende die verholentheden, om dat ghy hebt connen ontsluyten dese verborgentheyt.
Doen heeft die coninck Danielem hooghe verheuen, ende hy heeft hen veel ende grote gauen ghegheuen, ende heeft hem ghestelt prince ouer alle die lantscappe{n} va{n} Babilonien, ende ouerste der wethouderen bouen alle die wijse van Babilonien.
Maer Daniel heeft vanden coninck begheert, ende hy heeft ouer die wercken des lantscaps va{n} Babilonien ghestelt Sidrach, Misach, ende Abdenago. Maer Daniel selue was binnen des conincs poorten.
NAbugodonosor die coninck heeft een gulden staende beelt ghemaect tsestich cubitus hooghe, ses cubitus breedt, en{de} hy heeft dat ghestelt int velt Dura des lantscaps van Babilonien.
Aldus heeft Nabugodonosor die coninck ghesonden om te vergadere{n} alle die lantsheeren, regeerders, en{de} rechters, hooftluyden, ende vorsten, ende machtighe luyden, ende alle die princen der lantscappen, dat sij vergaderen soude{n} tot die wijdinghe van dat staende beelt, dat Nabugodonosor die coninck opghericht hadde.
Doen zijn vergadert die lantsheeren, regeerders, ende rechters, die hooftluyden, en{de} vorste{n}, ende die edelste die in machte ghestelt waren, en{de} alle die princen der lantscappen, dat sij te samen comen soude{n} tot die wijdinghe des staende beelts dat Nabugodonosor die coninck opghericht hadde. Ende sij stonden in die teghenwoerdicheyt des beelts dat Nabugodonosor die coninc ghestelt hadde,
en{de} een wtroeper riep sterckelijck. Men seyt v lieden ghy volcken, natien, ende talen.
In die vre als ghy hooren sult het gheluyt des trompets, ende der fluyten, ende herpen, ende scalmeyen, ende Psalter spelen, ende der vedelen, ende van alderhande manieren va{n} muysijck spelen, soo aenbidt nederuallende het gulden staende beelt, dat Nabugodonosor die coninck ghestelt heeft.
Maer oft daer iemant waer die dat niet en aenbidt nederghebuyghet sijnde, die sal op die selue vre gheworpen worden int forneys des berrende viers.
Aldus nae desen ter stont als alle die volcken ghehoort hebben het gheluyt des trompets ende der fluyten, ende herpe{n}, ende scalmeyen, ende Psalter speels, ende der vedelen, ende alderhande manieren van musijck spelen, soo hebben alle die volcken gheslachten ende talen nederuallende aenghebeden dat gulden beelt, dat Nabugodonosor die coninck ghestelt hadde.
Ende ter stont in dien tijt die Chaldeussche mannen aencomende hebbe{n} die Ioden besculdicht,
ende sij hebben Nabugodonosor den coninck gheseyt, Coninck leeft in eewicheyt.
Ghy coninck hebt een ghebodt ghestelt, dat alle mensch die hooren sal het gheluyt vanden trompetten, fluyten ende der herpen, der scalmeyen, ende Psalterien, ende vedelen, ende alderhande maniere van musyck spelen, hem seluen soude nederworpen, en{de} aenbidden dat gulden beelt.
Ende waer daer iemant die nederuallende dat niet en aenbade, datmen dien werpen soude int forneys des berrende viers.
Nu sijnder dan Ioetsche mannen, die ghy ghestelt hebt op die wercken des lantscaps van Babilonien, Sidrach, Mysach, ende Abdenago. Dese mannen hebben O coninck, v ghebodt versmaedt, v goden en eeren sij niet, ende het gulden staende beelt dat ghy opghericht hebt, en aenbidden sij niet.
Doen heeft Nabugodonosor met rasender gramscap ende torn gheboden, datme{n} aenbrenghen soude Sidrach, Misach, ende Abdenago, die welcke sijn ter stont ghebracht voer des conincs aensicht.
Ende die coninck Nabugodonosor wtsprekende heeft hen gheseyt, Ist oock waer Sidrach, Misach, ende Abdenago dat ghy mijn gode{n} niet en eert, ende het staende beelt van goude dat ic ghestelt hebbe niet en aenbidt?
Daer om nu ist dat ghi bereedt sijdt, tot wat vre dat ghy sult hooren het gheluyt vanden trompette, fluyte, herpe, scalmeye, ende psalterie, ende vedele ende alderhande maniere van musijck spelen, soo werpt v neder, ende aenbidt het staende beelt dat ick ghemaect hebbe, Ende ist dat ghijt niet en aenbidt, soo suldi op die selue vre gheworpen worden int forneys des berrende viers, en{de} wie is die Godt die v verlossen sal wt mijn hant?
Sidrach, Misach ende Abdenago antwoerdende hebben den coninck Nabugodonosor gheseyt, ten is van gheenen noode dat wy van desen dinghe antwoerden.
Want siet onse Godt dien wy eeren, mach ons wt trecken vant forneys des berrende viers, en{de} van uwen handen o coninck verlossen.
Maer ist dat hijt niet en wilt doen, soo sij v coninck bekent, dat wy v goden niet en eeren, ende dat wy het gulden staende beelt dat ghy opghericht hebt niet en aenbidden.
Doen is Nabugodonosor veruult met rasende gramscap, ende die ghedaente sijns aensichts is verandert ouer Sidrach, Misach, ende Abdenago ende hy heeft beuolen datmen dat forneys seuenmael meer ontsteken soude, dan men dat plach te ontsteken.
Ende den alderstercsten manne{n} van zijnen heyre heeft hy gheboden dat sij Sidrach, Misach, ende Abdenago, met ghebonden voeten werpen souden int forneys des berrende viers.
Ende ter stont zijn die mannen ghebonden met haren nedercleederen, ende hoeden ende schoenen, en{de} cleederen gheworpen int midden van den forneyse des berrende viers,
want des conincs ghebodt dwanckse, ende tforneys was wtermaten seer ontsteken. Maer die mannen die Sidrach, Misach, ende Abdenago gheworpen hadden, heeft die vlamme des viers ghedoodt.
Ende dese drij mannen, dat is Sidrach, Misach, ende Abdenago, sijn gheuallen int midden van den forneyse des berrende viers, tsame{n} ghebonden.
En{de} sij wandelden int midden der vlammen Godt louende, ende den Heere ghebenedijdende.
Ende Azarias staende heeft aldus ghebeden, ende opendoende sijnen mont int midden des viers heeft hy gheseyt.
Ghebenedijt sijdi Heere Godt onser vaderen, ende loffelijck ende glorioos is uwen naem inder eewicheyt,
want ghy sijt rechtuerdich in alle dat ghy ons ghedaen hebt, en{de} alle uwe wercken zijn warachtich, ende v weghen zijn recht, en{de} alle uwe ordeelen zijn warachtich.
Want ghy hebt recht ordeelen ghedaen, nae alle die dinghen die ghy ghebracht hebt op ons, ende op onser vaderen heylighe stadt van Ierusalem. Wa{n}t in die waerheyt ende int ordeel hebdi alle dese dinghen op ons ghebracht om onser sonden wille.
Want wy hebben ghesondicht, ende booslijck ghedaen van v sceydende, ende wy hebben in al misdaen,
ende v gheboden en hebben wy niet ghehoort, noch onderhouden, noch wy en hebben niet ghedaen ghelijck ghy ons gheboden hadt, dat ons wel sijn soude.
Daerom alle dat ghy op ons ghebracht hebt, ende alle dat ghy ons ghedaen hebt, dat hebdi met warachtich ordeel ghedaen,
ende ghy hebt ons gheleuert in onser booser, ende alderquaetster vianden handen, ende der ouertreders, ende de{n} onrechtuerdighen ende alderquaetsten coninck ouer gheheel eertrijck.
Ende nu en moghen wy onsen mont niet opendoen, wy sijn een scande ende versmaetheyt gheworden uwen dienaren, ende den ghenen die v eeren.
En wilt ons (bidden wy) niet leueren inder eewicheyt om uwe{n} nae{m}, ende en breect v testament niet,
noch en neemt v bermherticheyt va{n} ons niet om Abraham uwen beminden, ende om Isaac uwen dienaer, ende Israel uwe heylighen,
den welcken ghi ghesproken hebt beloue{n}de dat ghy hen saet vermenichfuldige{n} soudt, als die sterren des hemels, ende ghelijck tsandt dat aen den oeuer der zee is.
Want Heere wy zijn vermindert meer dan alle die Heydenen, ende wy zijn vernedert in gheheel aertrijck heden om onse sonden.
Ende in desen tijt en is noch prince noch vorst, noch Propheet, noch brantoffer, noch sacrificie, noch offerande, noch welriekende{n} offer, noch plaetse der ierster vruchten voer v,
dat wy souden moghe{n} v bermherticheyt vinden, maer laet ons in eenen bedructen moet, ende in den gheest der ootmoedicheyt ontfanghen worden.
Als in die brantofferande der rammen ende der stieren, ende ghelijck in die duysenden der vetter lammeren, alsoo moet ons sacrificie worden voer v aensicht hede{n}, op dat v behaghe, want daer en is gheen bescaemtheyt den ghenen die in v betrouwen.
Ende nu volghe{n} wy v met gheheel der herten, ende wy vreesen v, ende soecken v aensicht.
En wilt ons niet bescame{n}, maer doet met ons nae uwe saechtmoedicheyt, ende nae die menichfuldicheyt uwer bermherticheyt.
Ende verlost ons doer uwe wonderlijcheden, en{de} gheeft uwen naem glorie Heere,
ende laetse bescaemt worden alle die uwen knechten quade dinghen toonen, laetse bescaemt wordeu in alle macht, ende laet hen macht ghebroken werden,
ende laet hen weten dat ghy alleen die Heere Godt sijt, ende glorioos ouer alle daertrijck.
Ende des conincs dienaers diese gheworpen hadde, en hielden niet op dat forneys te ontsteken met Naptha, en{de} groff werck, ende peck, ende rijseren,
en{de} die vla{m}me is wtgheslagen bouen dat forneys tot neghen ende veertich cubitus,
ende sij is wtgheborsten, ende heeft verbrant die sij vondt by dat forneys, van de{n} Chaldeen.
Ende die enghel des Heeren is nederghedaelt met Azaria ende zijn ghesellen int forneys, ende hy heeft die vla{m}me des viers wten forneyse gheslaghen,
ende hy heeft het midde{n} des forneys ghemaect als eenen blasenden wint des dans, ende het vier en heeft hen ghee{n}ssins gheraect, noch bedroeft, oft eenich verdriet aenghedaen.
Doe{n} loefden dese drij als wt eenen mont ende glorificeerden, en{de} ghebenedijden Godt int forneys segghe{n}de.
Ghebenedijt sijdi Heere Godt onser vaderen, en{de} loffelijck en{de} seer hooch verheue{n} inder eewicheyt, en{de} ghebenedijt is den naem uwer glorien, heylich ende loffelijck, en{de} seer hooch verheuen in alle die eewen.
Ghebenedijt sijdi inden heylighen tempel uwer glorien, ende ouerloffelijck, ende ouer glorioos inder eewicheyt.
Ghebenedijt sijdi inden throon ws rijcs, en{de} ouerloffelijck, en{de} ouerglorioos inder eewicheyt.
Ghebenedijt sijdi die de affgronden doersiet, en{de} sidt op die cherubim, ende loffelijck, en{de} seer hooch verhauen inder eewicheyt.
Ghebenedijt sijdi int firmament des hemels, en{de} loffelijck en{de} glorioos inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere alle die wercken des Heeren, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere ghy enghele{n} des Heere{n}, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere ghi hemelen, loeft ende verheft hen alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere alle wateren die bouen die hemelen sijt, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere alle crachte{n} des Heeren, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere sonne ende mane, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere ghy sterren des hemels, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere alle reghe{n} ende dauwe, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere alle gheest Godts, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere vier en{de} hitte, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere coude ende somer, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere dauwe ende hijsel, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere vorst en{de} coude, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere ys en{de} sneu, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere nachten ende daghen, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere licht ende donckerheyt, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere blixeme{n} ende wolcken, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijden moet den Heere die eerde, sij loue en{de} verheffe hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere ghi berghen en{de} hueuele{n}, loeft en{de} verheft he{m} alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere alle dat op deerde groeynde is, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere ghy fonteynen, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere ghy zee ende vloeden, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere waluisschen, ende alle dat hem in die watere{n} roert, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere alle voghelen des hemels, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere alle beesten en{de} cleyn vee, loeft ende verheft he{m} alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere kinderen der menschen, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijden moet Israel den Heere, hy loue ende verheffe hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere Priesters des Heeren, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere dienaers des Heeren, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere gheesten ende zielen der rechtuerdigher, loeft ende verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt den Heere ghy heylighe ende ootmoedighe van herten, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt.
Ghebenedijt de{n} Heere Anania, Azaria, Misael, loeft en{de} verheft hem alderhoochst inder eewicheyt, wa{n}t hy heeft ons verlost va{n} die helle, en{de} hi heeft ons behoude{n} va{n} die hant der doot, ende hy heeft ons bevrijdt, wt het midden van die berrende vlamme, ende wt het midden des viers heeft hy ons wt ghetrocken.
Belijdt den Heere want hy is goet, want inder eewicheyt is sijn bermherticheyt.
Ghebenedijt de{n} Godt der goden alle godtvruchtighe des Heeren, loeft ende belijdt hem, want zijn bermherticheyt is inder eewicheyt.
Doen heeft Nabugodonosor die coninck seer verbaest gheweest, ende hy is haestelijck opghestaen, ende heeft tot zijnen edelsten gheseyt, En hebben wy niet drij mannen ghebonde{n} int midde{n} des viers gheworpe{n}? Die welcke den coninck antwoerdende hebben gheseyt, Iae wy voerwaer o coninck.
Ende hy heeft gheantwoert ende gheseyt, Siet ick sie vier mannen onghebonden, ende wandelende int midden des viers, ende daer en is gheen verderffenisse in henlieden, ende die ghedaente vanden vierden is ghelijck den sone Godts.
Doen is Nabugodonosor by ghecomen tot aen die doore des forneys des brandende viers, ende hy seyde Sidrach, Misach ende Abdenago dienaers des hooghen Godts, gaet wt en{de} coemt. Ende ter stont zijn Sidrach, Misach, ende Abdenago wtghegaen, wt het midden des viers.
Ende die drossaten ende wethouderen, ende rechteren ende machtighe des conincs tsamen vergadert sijnde aensaghen die mannen dat het vier gheen macht en hadde ghehadt in hen lichamen, ende dat het hayr van haer lieder hooft niet versengt en was, ende dat hen mantels niet verandert en waren, en{de} dat den ruec des viers doer hen niet ghegaen en was.
Ende Nabugodonosor wtberstende heeft gheseyt. Ghebenedijt es hen Godt te weten Sidrachs, en{de} Misachs ende Abdenago, die sijne{n} enghel ghesonden heeft, en{de} heeft sijn dienaers verlost die in he{m} geloft hebben, en{de} hebben des conincs woert vera{n}dert, en{de} sij hebbe{n} he{n} lichame{n} geleuert dat sij gheene{n} God diene{n} en soude{n}, noch ae{n}bidden wtghenomen haerlieder Godt.
Daer o{m} is va{n} my dit ghebodt ghestelt, dat alle volck, gheslachte, ende tale, soe wie een blasphemie spreect teghen de{n} Godt van Sidrach, Misach, ende Abdenago, die werde verdoruen, ende sijn huys werde verwoest, want daer en is gheenen anderen Godt, die alsoo soude moghe{n} verlossen.
Doen heeft die coninck verheue{n} Sidrach, Misach, ende Abdenago, in dat lantscap van Babilonien,
Nabugodonosor die coninck allen volcken natien, ende talen die ouer tgheheel eertrijck woonen. Vrede werde v lieden vermenichfuldicht.
Teekenen en{de} wonderlijcke dinghen, heeft by my ghedae{n} die hooghe Godt. Aldus heuet my belieft sijn teekenen openbaer te vercondighen,
wa{n}t sij groot sijn, en{de} sijn wonderlijcheden, want sij sterck sijn, ende sijn rijck is een eewich rijck, en{de} sijn macht is van gheslachte tot gheslachte.
IC Nabugodonosor was stille in mijn huys, ende bloeynde in mijn palleys,
hebbe eenen droom ghesien die my veruaert heeft, ende mijn ghedachten in mijn bedde, ende die visioenen mijns hoofts hebben my ontstelt.
Ende doer my is dit ghebodt vercondicht datmen in mijn aensicht inbrenghen soude alle die wijse van Babilonien, ende dat sij het verclaren des drooms my segghen soude{n}.
Doen quamen daer in die waersegghers, tooueraers, Chaldeen, ende besienders des inghewants, ende ick heb den droom vertelt in hen teghenwoerdicheyt, en{de} sij en hebben my die bediedenisse niet te kennen ghegheuen
tot dat Daniel die medegheselle binne{n} is ghecome{n} voer mijn aensicht, wie{n}s nae{m} was Baltassar nae mijns Godts naem, die de{n} gheest der heyligher goden in sij seluen heeft, ende ick heb den droom voer hem gheseyt.
Baltassar prince der waersegghers want ick weet dat ghy den gheest der heyligher goden in v hebt, ende gheen verborghentheden en is v ommoghelijck, vertelt my dat dat visioen va{n} mijnen droomen, die ick ghesien hebbe, ende vertelt my haer bedietsele.
Dat visioen mijns hoofts in mijn bedde. Ick sach, ende siet eenen boom was int midden der eerden, ende zijn hoochde was wtermaten groot.
Het was eenen grooten boom ende sterck, ende zijn hoochde gheraecte tot ten hemel, ende zijn aensien was tot die wterste palen van gheheel eertrijck.
Sijn bladeren waren seer schoon, ende zijn vruchten waren wtermate vele, ende het voetsel van alle dieren was in hem, onder hem woonden die dieren ende beesten, ende in zijn tacken verkeerden alle die voghelen des hemels, ende van hem adt alle vleesch.
Ick sach in mijns hoofts visioen, op mijn bedde, ende siet die waker ende heylighe is vanden hemel neder ghedaelt.
Hy heeft sterckelijck gheroepen, ende alsoo gheseyt, Houwet aff de{n} boom, ende houwet sijn tacken aff, scuddet sijn bladeren aff, ende verstroyt sijn vruchte{n}. Laet die beesten vlieden die daer onder sijn, ende die voghelen des hemels va{n} zijnen tacken.
Maer nochtans laet dat spruytsel va{n} sijnen wortelen in die eerde, ende latet ghebonden worden met eenen yseren ende metalen bant, in die cruyden die buyten sijn, en{de} laet dat metten dauw des hemels nat worden, ende laet sijn deel wesen metten wilde dieren int cruyt der eerde{n}.
Sijn herte laet verandert worde{n} van een me{n}schelijck herte, ende laet hem therte va{n} een wilde beeste ghegheuen worden, ende laet seuen tijden op hem veranderen.
Int vonnisse der wakers ist ghesloten, ende het is dwoert, ende die begheerte der heylighen, tot dat die leuende bekennen dat die alderhoochste heerscappie heeft int rijck der mensche{n} ende dat hy dat gheuen sal wien dat hy wilt, en{de} den aldernedersten mensche sal hy daer ouer stellen.
Desen droom heb ick Nabugodonosor die coninck ghesien. Daer om ghy Baltassar vertelt haestelijck die bediedenisse, want alle die wijse van mijnen rijcke, en connen my het bedietsel niet ghesegghen. Maer ghy vermoghet, want den gheest der heyligher goden is in v.
Doen begonst Daniel (wiens naem Baltassar is) in sij seluen stillijck te peysen, by nae een vre, ende zijn ghedachten maecten hem verbaest. Ende die coninck antwoerdende heeft gheseyt Baltassar, den droom ende het bedietsel en verstae v niet Baltassar heeft gheantwoert ende gheseyt, Mijn heere desen droom sij den ghenen die v haten, ende sijn bedietsel sij uwe vianden.
Den boom die ghy ghesien hebt hooghe en{de} sterck, diens hoochde raect totten hemel, ende zijn aensien in allen landen,
ende zijn tacken dalderschoonste, ende zijn vruchten wtermaten vele, ende die spijse van een ieghelijck daer aen, ende onder dien woonde{n} die beesten des velts, ende in zijn tacken woonden die voghelen des hemels.
Dat sijt ghy coninck, die groot gheworden sijt ende machtich, en{de} v grootheyt is ghewassen, en{de} ghecome{n} totte{n} hemel toe, en{de} v macht is tot die palen van gheheel eertrijck.
Maer dat die coninck ghesien heeft den waker ende heylighen nederdalen vanden hemel, ende segghen houwet den boom aff ende verstroyt dien. Maer nochtans laet die spruyte van zijnder wortelen in die eerde, ende laetet binden met ysere, ende metael in die cruyden buyten, ende laetet bespraeyt werden metten dauw des hemels, ende metten wilden beesten laet zijn voetsel wesen. Tot dat die seuen tijden ouer hem verandert worde{n}.
Dit is dat bedietsel van der sentencien des alderhoochsten, die ghecomen is op mynen heere den coninck.
Sy sullen v veriaghen van die menschen, ende metten beesten ende wilde dieren sal uwe wooninghe zijn, ende ghy sult hoy als eenen osse eten, ende metten dauw des hemels suldi bestort worden. Ende seuen tijden sullen ouer v veranderen, totten tijde dat ghy weten sult, dat die hoochste regneert op dat rijcke der menschen, ende wien hy wilt dien gheeft hy dat.
Maer dat hy gheboden heeft, datmen het spruytsel van zijnen wortelen laten soude, dat is des booms, v rijck sal v blijuen, nae dat ghy sult bekent hebben datter een hemelsche macht is.
Waerom ghy coninck laet mijnen raet v behaghen, ende verlost v sonden met almissen, ende v boosheden met die bermherticheden aen die armen, by auontueren sal hy v misdaden vergheuen.
Alle dese dinghen zijn ghecomen ouer Nabugodonosor den Coninck.
Nae deynde van twaelf maenden wandelde hy in des conincs sale.
Ende die coninck heeft gheantwoert ende gheseyt. En is dit niet die groote Babilon die ick ghetimmert hebbe tot een huys des rijcs, in die macht van mijnder stercheyt, ende in die glorie van mijnder cierlijcheyt?
Ende als die redene noch in des conincs mont was, soo isser een stemme vanden hemel gheuallen segghende, V wert gheseyt, Nabugodonosor coninck. Het conincrijck sal van v wech gaen,
ende sij sullen v vanden menschen wtiaghen, ende met die wilde dieren sal v wooninghe wesen, ghy sult hoy als eenen osse eten, ende seuen tijden sullen ouer v verandert werden, tot dat ghy weetet dat die hoochste heerscappie heeft in der menschen rijck, ende dat hy dat gheuet wien dat hy wilt.
Ende ter seluer vren werde het woert volbracht ouer Nabugodonosor, en{de} hy is vanden menschen verworpen gheweest, ende hy heeft hoy als eenen osse gheten, ende metten dauwe des hemels es zijn lichaem nat gheworden, tot dat zijn hayren wiessen in die ghelijckenisse eens arents vederen, ende zijn naghelen als der voghelen clauwen.
Aldus dan nae dat eynde der daghen heb ick Nabugodonosor mijn ooghen op ghegauen tot den hemel, ende mijn verstant is my weder ghegheuen, ende ick heb den alderhoochsten ghebenedijt, ende den leuende inder eewicheyt heb ick gheloeft, ende gheglorificeert, want zijn macht is een eewighe macht, ende zijn rijck is van gheslachte tot gheslachte.
Ende alle die bewoonders der aerden zijn by hem als niet gheacht, Want hy doet nae zijnen wille, soo wel in die crachten des hemels, als in die bewoonders er eerden, ende daer en is niemant die zijnder handt wederstaet, ende hem segghe. Waer om hebdijt ghedaen?
Inden seluen tijt is mijn versta{n}t wederom tot my ghekeert, ende ick ben ghecome{n} tot die eere ende cierlijcheyt mijns rijcs, ende mijn ghedaente is tot my wederghekeert, ende mijn edel mannen, ende wethouderen hebben my wederom ghesocht, ende ick ben weder om ghestelt in mijn rijck ende my is noch meerder heerlijcheyt daer toe ghegheuen.
Daer om ick Nabugodonosor loue nu, ende prijse grotelijck, ende glorificere den coninck des hemels, want alle zijn wercken zijn warachtich, ende zijn weghen sijn ordeelen, ende hy mach die ghene die in houerdie wandelen vernederen.
BAlsasar die coninck heeft eenen grooten maeltijt ghemaect, duysent van sijne{n} alderedelsten, en{de} een ieghelijck dranck nae sijn ouderdom.
Aldus hy nu droncken sijnde heeft gheboden datmen halen soude die gulden vaten, die Nabugodonosor zijn vader wech ghedraghen hadde, vanden te{m}pel die in Ierusalem was, dat die coninck ende zijn edelste daer wt drincken souden, ende zijn huysvrouwen ende concubinen.
Doen zijn die gulden vaten ghehaelt, die hy wech ghedraghen hadde wten tempel die te Ierusalem gheweest hadde, en{de} die coninck ende sijn edelste mannen zijn huysvrouwen ende concubinen hebben daer wt ghedroncken.
Sy droncken wijn, ende loefden hen gulden en{de} silueren, metalen, yseren, ende houten, ende steenen goden.
In die selue vre sijn daer ghesien vingheren als van eens scrijuende menschen handt teghen den candelaer opt bouenste van den want, der coninclijcker salen, ende die coninck sach die ledekens van der hant die daer screeff.
Doen werde des conincs aensicht verandert, en{de} zijn ghedachten maecte{n} hem verbaest, ende die versaminghe{n} va{n} sijne{n} nieren sceydden va{n} een, en{de} sijn knyen stieten teghen malcanderen.
Hier om heeft die coninck sterckelijck gheroepen datmen inbrenghen soude die wijse, die Chaldeen en{de} waersegghers. En{de} die coninck wtsprekende heeft gheseyt tot die wijse van Babilonien. Soe wie dese scriftuere leest, ende haer beduytsel my openbaer maect, die sal met purpur ghecleedt worden, ende hy sal eenen gulden halsbant aen zijnen hals hebben, ende hy sal die derde in mijn rijck sijn.
Ende doen zijn alle die wijse des conincs binne{n} ghecomen, en{de} sij en hebben dat ghescrift niet connen lesen, noch die beduydinghe de{n} coninck ghesegghen.
Waer aff dat die coninck Balsasar ghenoech verbaest is gheweest, ende sijn aensicht werde verandert, Maer sijn edele ma{n}nen werden oock verbaest.
En{de} die coninghinne om dit dinck dat den coninck ghesciet was en{de} zijnen edelen, is int huys des maeltijts ghegaen, ende wtsprekende heeft sij gheseyt, Coninck leeft inder eewicheyt, en laet uwe ghedachten v niet ontstellen, noch v aensicht en werde niet verandert.
Daer is een man in v rijck die den gheest der heyligher Goden in hem heeft, ende in ws vaders daghe{n} zijn die wetenheyt ende wijsheyt in hem gheuonden. Want die coninck Nabugodonosor v vader heeft hem ghemaect een ouerste prince van die wijse, der tooueraers, der Chaldeen, ende der waersegghers. V vader (seg ick) o coninck.
Want eenen meerderen gheest, ende voersienicheyt, ende verstandicheyt, die beduydinghe der droomen, ende die betoninghe der secreter dinghe{n}, ende die ontbindinghe der besloten dinghen zijn in hem gheuonde{n}, dat is in Daniel, den welcken die coninck heeft ghestelt den naem Baltassar. Daer om laet nu Danielem roepen, ende hy sal v die beduydinghe vertellen.
Hierom is Daniel binnen gheleyt voer den coninck. Tot wien die coninck voer sprekende heeft gheseyt, Sijdt ghy Daniel van die kinderen der gheuanghenissen van Iuda, die mijn vader die coninck hier ghebracht heeft van Iudeen?
Ick heb van v ghehoort dat ghy den gheest der Goden hebt, ende dat die wete{n}heyt, en{de} verstandicheyt, en{de} wijsheyt ouervloedelijcker in v gheuonden sijn.
Ende nu sijn voer mijn aenscouwen inghecomen die wijse constenaers, dat sij dese scriftuere lesen souden, ende dat sij het bedietsel daer aff my te kennen gheuen souden, ende sy en hebben den sin van desen woerden niet connen wt ghesegghen.
Maer ick heb van v ghehoort dat ghy moecht duyster dinghen verclaren, en{de} ghebonden dinghen ontbinden. Daer om ist sake dat ghy dese scriftuere cont ghelesen, ende haer bedietsel my te kennen gheuen, soo suldi met purpur ghecleedt worden, ende ghy sult eenen gouden halsbant om uwen hals hebben, ende ghy sult die derde prince in mijn rijck wesen.
Waer op heeft Daniel antwoerdende voer den coninck gheseyt, V ghifte{n} behoudt voer v, ende die gauen ws huys gheeft iemant anders, maer die scriftuere sal ick v lesen, o coninck, ende haer bedietsele sal ick v thoonen.
O coninck die alderhoochste Godt heeft Nabugodonosor uwen vadere ghegheuen het rijck en{de} moghentheyt, glorie ende eere.
Ende om die heerlijcheyt die hy hem ghegheuen hadde ontsaghen ende vreesden hem alle volcken, gheslachten, ende talen. Wie hy wilde die doodde hy, ende wie hy wilde die sloech hy, ende wie hy wilde die verhief hy, ende wie hy wilde die vernederde hy.
Maer doen sijn herte verhauen is gheweest, ende sijnen gheest gheuesticht ter houerdien, soo is hy affghesedt van sijns conincrijcs stoel, ende sijn glorie is hem aff ghenomen,
ende van die kinderen der menschen is hy verworpen gheweest, maer sijn herte is oock met die beeste{n} ghestelt gheweest, ende metten wilden ezelen was zijn wooninghe. Hy adt oock hoy als eene{n} osse, en{de} vanden dauwe des hemels is sijn lichaem nat gheweest, tot dat hy kende dat die alderhoochste macht heeft in der menschen rijck, ende dat hy daer op verwecken sal wien dat hy wilt.
Ende ghy oock zijn sone Balsasar en hebt v herte niet verootmoedicht, als ghy alle dese dinghen wiste,
maer tseghen den heerscapper des hemels sijdi opghehauen, ende die vaten zijns huys sijn voer v ghehaelt, ende ghy ende v edele mannen ende v huysvrouwen, ende v concubinen hebt daer wijn wt ghedroncken. Ende v silueren en gulden, ende metalen, yseren, ende houten, ende steenen goden die niet en sien, noch en hooren, noch en ghevuelen, hebdi ghepresen. Maer de{n} Godt die uwen Adem, ende allen uwen weghen in zijn handt heeeft, dien en hebdi niet gheglorificeert.
Daerom is van hem ghesonden dat lidt des hants, die dit ghescreuen heeft, datter ghescreuen is.
Ende dit is die scriftuere die daer in ordene ghestelt is. Mane, Thecel, Phares.
Ende dits het bedietsel der redene Mane, Godt heeft v rijck ghetelt, ende hy heeft dat voleynt.
Thecel, Ghy sijt gheweghen in een waghe, ende ghy sijt gheuonden te luttel hebbende.
Phares, V rijck is ghesceyden, ende tis ghegheuen den Meden ende den Persen,
Doen is Daniel (den coninck dat ghebiedende) ghecleedt gheweest met purpuren, en{de} eene{n} gulden halsbant is om zijnen hals ghedaen, ende van hem is wtgheroepen dat hy macht soude hebben als die derde int rijck.
Opden seluen nacht is Balsasar die Chaldeusche coninck dootgheslagen.
Ende Darius wt Meden is nae hem ghecomen int rijck, gheboren sijnde tweentsestich iaren.
HEt heeft Dario belieft, en{de} hy heeft ouer het rijck ghestelt hondert en{de} twintich drossate{n}, dat die zijn souden in alle zijn rijck.
Ende ouer hen drij princen, van die welcke Daniel die eene was. Dat die drossaten desen rekeninghe doen souden, ende dat die coninck gheen moeyte hebben en soude.
Aldus heeft Daniel te bouen ghegaen alle die princen ende drossaten, wa{n}t den gheest Gods was meerder in hem. Maer die coninc dachte hem te stellen ouer alle het rijck.
Waer om dat die princen ende drossaten een oorsake sochten om teghen Daniel te vinden van des rijcs weghen, ende sij en hebben gheen sake oft quaet vermoede{n} connen vinden, om dat hy ghetrouwe was, ende datter gheen scult en{de} quaet vermoeden in hem te vinden en was.
Hiero{m} hebbe{n} die manne{n} gheseyt. Wy en sulle{n} teghe{n} desen Daniel gheen oorsake vinde{n}, da{n} by auontuere{n} in sijns Gods wet.
Doen hebbe{n} die prince{n} en{de} drossaten den coninck looselijck ingheblasen en{de} hebbe{n} aldus tot hem ghesproke{n}. Coninck Darius leeft inder eewicheyt,
alle die princen des rijcs en{de} die wethoudere{n}, en{de} drossate{n}, en{de} raetsheeren, en{de} rechters hebben eenen raet ghesloten datter een coninclijck ghebodt wtgae, en{de} eenen wtroep. Dat alle die ghene die eenighe bede bidt van eenighen Godt en{de} mensche, tot dertich daghen toe, dan alleen van v coninck, gheworpen werde in den cuyl der leuwen.
Hiero{m} dan o coninck vesticht het vonnis, en{de} scrijft dat ghebodt, op datme{n}t niet en verandere, datter gheordineert is vanden Meden en{de} Persen, en{de} dat niemande gheorloft en sij dat te ouertreden.
En{de} die coninck Darius heeft dat ghebodt openbaer ghestelt, ende vast ghemaect.
Dwelck als Daniel beuonden hadde, dat is datter een wet ghestelt was, soe is hy in sijn huys ghegaen, en{de} die vensteren openghedaen hebbende in sijn eedtcamer teghe{n} Ierusalem drijmael sdaechs buychde hy sijn knyen, ende hy aenbadt, en{de} beleedt voer sijnen God, ghelijck hy te voren ooc ghewoon was te doene.
Hier om dese mannen seer naerstelijc ondersoeckende hebben Danielem beuonden sijnen Godt biddende, en{de} aenroepende.
Ende aencomende hebben sij den coninck ghesproken vanden wtroep. O coninck en hebdi niet ghestelt, dat alle mensch die iemant badt vanden goden ende vanden menschen tot dertich daghen toe, dan v coninck, gheworpen soude worden in der leuwen cuyl? Tot die welcke heeft die coninck antwoerde{n}de gheseyt, Dats een warachtich woort, nae tvonnisse der Meden en{de} der Persen, datmen niet en mach ouertrede{n}.
Doen hebben sij antwoerdende gheseyt voer den coninck. Daniel van die kinderen der gheuanckenissen van Iuda en heeft op v wet niet gheacht, ende van den wtroep die ghy ghestelt hebt, maer tot drij tijden des daechs bidt hy met zijnen ghebede.
Welck woert als die coninck ghehoort hadde, soo is hy ghenoech bedroeft gheweest, ende hy heeft zijn herte ghestelt om Danielem dat hy hem verlossen soude, ende tot den onderganck der sonnen arbeydde hy om hem te verlossen.
Maer die mannen den coninck verstaende, hebben tot hem gheseyt. Weet coninck, dat dit een wet is der Meden ende der Persen, datmen alle ghebodt dat die coninck stelt, niet en mach veranderen.
Doen heuet die coninck gheboden, en{de} sij hebbe{n} Daniel aenghebracht, ende sij hebben hem gheworpen inden cuyl der leuwen. Ende die coninck heeft tot Daniel gheseyt, V Godt dien ghy altijt eert, die sal v verlossen.
Ende daer is eenen steen ghehaelt, ende gheleydt opden mont vanden cuyl den welcken die coninck toe gheseghelt heeft met zijnen rinck, en{de} met den rinck van sijnen edelen mannen, datter niet ghedaen en soude werden teghen Daniel.
Ende die coninck is ghegaen in zijn huys, ende hy is slapen ghegaen sonder auontmael te eten, ende daer en sijn gheen spijsen voer hen ghebracht, ende daer toe is den slaep oock van hem wech ghegaen.
Doen is die coninck des smorghens vroech opstaende, haestelijck ghegaen tot der leuwen cuyl,
ende nakende der leuwen cuyl heeft hy Daniel met weenender stemmen aengheroepen, ende heeft hem aenghesproken. Daniel des leuende Godts knecht. V Godt, den welcken ghy altijt dient, meyndi dat hy v oock heeft moghen verlossen van die leuwen?
Ende Daniel den coninck antwoerdende heeft gheseyt. Coninck leeft inder eewicheyt.
Mijn Godt heeft zijnen engel ghesonden, ende heeft der leuwen muylen ghesloten, ende sij en hebben my niet ghehindert, om datter voer hem rechtuerdicheyt in my gheuonden is. Maer oock voer v coninck en heb ick gheen misdaet ghedaen.
Doen is die coninck seer verblijdt gheweest van hem, ende hy heeft beuolen datmen Danielem wthalen soude wt den cuyl, ende Daniel is wt den cuyl ghebracht, ende daer en is gheen quetsuere in hem gheuonden, om dat hy zijnen Gode ghelooft hadde.
Maer doer des conincs gebodt sijn daer ghebracht die ma{n}nen die Daniele{m} besculdicht hadde{n}, en{de} sij sijn inder leuwe{n} cuyl gheworpe{n}, sij en{de} hen kinderen, en{de} hen huysvrouwe{n}, en{de} sij en zijn niet ghecome{n} tot dat pauime{n}t des cuyls, die leuwen en hebbense ghegrepe{n}, en{de} sij hebbe{n} alle hen beendere{n} in stucken ghebroke{n}.
Doen heeft Darius ghescreuen alle den volcken, gheslachte{n}, en{de} talen, woone{n}de in alle deertrijck. Den vrede werde v lieden vermenichfuldicht.
Va{n} my is een ghebodt ghestelt datmen in alle mijn heerlijcheyt en{de} rijck ontsien, en{de} vreesen sal Daniels Godt, want hy is die leuende Godt, en{de} eewich tot in die eewicheyt, en{de} sijn rijc en sal niet verstroyt werde{n}, en{de} sijn macht is inder eewicheyt.
Hy is een verlosser en{de} salichmaker, doe{n}de teekene{n}, en{de} wonderlijcheden inden hemel en{de} in die eerde, die Daniele{m} verlost heeft wt der leuwe{n} cuyl.
En{de} Daniel is ghestadich ghebleuen tot het rijck van Darius, ende het rijck Cyri van Persen.
INt ierste iaer Balsasars des conincs va{n} Babilonien heeft Daniel eenen droom ghesien, en{de} het visioen sijns hoofts in sijn bedde, ende hy den droom scrijuende heeft hy dien met een corte redene begrepen, ende cortelijck dien begrijpende heeft hi gheseyt,
Ic sach in mijn visioen des nachts, ende siet die vier winden des hemels streden in die groote zee.
Ende vier groote beesten clommen op wter zee, versceyden onder malcanderen.
Dierste was als een leuwinne, ende sij hadde vloghelen van eenen arent, ic aensaecht tot dat haer vloghelen wtghetrocken worden, en{de} sij is wech ghehauen va{n} der eerde{n}, en{de} sij sto{n}t op die voete{n} als een me{n}sch, en{de} haer is eens mensche{n} herte ghegheue{n}.
En{de} siet een ander beeste ghelijck eenen beyr stont besijden, ende drij rijen waren in haren mont, ende in haer tanden, ende aldus seyden sij haer. Staet op ende eet seer veel vleesch.
Nae desen aensach ick, en{de} siet daer was een ander als eenen lupaert, en{de} sij hadde vier vloghelen als eenen voghel op haer, en{de} vier hoofden waren in die beeste, en{de} haer is macht ghegheuen.
Nae desen sach ic int visioen des nachts, en{de} siet die vierde beeste veruaerlijck en{de} wonderlijck, ende sterck wtermaten, sij hadde groote ysere tanden etende, ende vernielende, en{de} dandere met haren voeten vertredende. Maer sij was onghelijck den andere{n} beesten, die ick voer haer ghesien hadde, en{de} sij hadde thien hoorne{n}.
Ick aenmercte die hoorne{n}, en{de} siet daer is een ander cleyn hornken ghesproten wt het midden van hen, en{de} drije vanden iersten hoornen zijn wtgheroeyt va{n} sijnen aensichte, en{de} siet daer waren ooghen als menschen ooghen in desen horn, en{de} eenen mont groote dinghen sprekende.
Ic sach tot dat die troonen ghestelt sijn gheweest, en{de} dat die oude van daghe{n} gheseten heeft, sijn cleedt was claer blinckende als sneu, ende dat hayr zijns hoofts als suyuer wolle, zijnen throon was ghelijck vlammen viers, zijn raderen ghelijck ontsteken vier.
Eenen vierighe{n} en{de} seer snelle{n} vloet ghinc wt va{n} sijn aensicht, duysentich duysende{n} dienden hem, en{de} thienwerf duysentmael hondertich duysende{n} stonde{n} neffens hem, het ordeel is gheseten, en{de} die boecke{n} zijn openghedaen.
Ick aensach om die stemme der grooter woerden die dien horn sprack, en{de} ick heb ghesien dat die beeste ghedoodt was, en{de} dat haer lichaem verdorue{n} was, en{de} den viere gheleuert om te verbranden,
en{de} dat die macht va{n} die ander beesten wech ghenomen was, en{de} dat hen tijden des leuens ghestelt waren tot eenen tijt, ende eenen tijt.
Hiero{m} sach ick int visioen des nachts, en{de} siet met die wolcken quam eene als eens menschen sone, en{de} hy is totten ouden van daghen ghecomen, en{de} in sijn aensicht hebbe{n} sij hem ghepresenteert.
En{de} hy heeft hem ghegheue{n} machticheyt en{de} eere, en{de} het rijck, en{de} alle die volcken, gheslachten, en{de} talen sullen hem diene{n}, sijn macht is een eewige macht, die niet en sal wech ghenomen worden, en{de} sijn rijck dat niet en sal verdorue{n} worde{n}.
Mijne{n} gheest vergrouwelde hem, ick Daniel ben veruaert gheweest in dese dinghen, en{de} die visioenen mijns hoofts hebbe{n} my verstoort.
Ick ben ghegaen tot eenen va{n}den ghene{n} die daer by stonden, en{de} ic vraechde die waerheyt va{n} alle dese dinghen. Die welcke heeft my gheseyt die beduydenisse der woerden, en{de} hy heeft my gheleert.
Dese vier groote beesten sijn vier rijcken, die opstae{n} sullen vander eerden.
En{de} sij sullen ontfanghen het rijck vanden heylighen alderhoochsten Godt, ende sij sullen het rijck behouden tot die eewe, ende tot die eewe der eewen.
Daer na heb ick naerstelijck willen weten van die vierde beeste, die seer onghelijck was alle den anderen, ende wtermaten seer veruaerlijck, haer tanden ende clauwen waren va{n} yser, sy adt ende vernielde, ende die ouerbleuinghen vertreedde sij met haren voeten,
ende van die thien hornen die sij op haer hooft hadde, ende vanden andere{n} die daer wtghesproten was, waer voer dat die drij hornen gheuallen waren, en{de} vanden horn die ooghe{n} hadde, en{de} eenen muyl groote dinghe{n} sprekende, die oock meerder was dan die andere.
Ick sach, en{de} siet dien horn maecte orloghe tseghen die heylighen, en{de} hy hadde douerhant,
tot dat die oude der daghen ghecomen is, ende heeft recht ghedaen den hooghe{n} heylighen, ende den tijt is aenghecomen, ende die heylighe hebben het rijck vercreghen.
En{de} hy heeft alsoo gheseyt, Die vierde beeste sal het vierde rijck sijn op op deerde, dwelc meerder sal sijn da{n} alle die rijcken, en{de} het sal gheheel aertrijc verslinden, en{de} het sal die vertreden en{de} heel vernielen.
Maer die thien hornen des rijcs sullen thien coninghen sijn, en{de} daer sal een ander nae die opstaen, en{de} hy sal machtigher zijn dan dierste, en{de} hy sal die drij coninghen vernederen.
Ende hy sal woerden teghen den hoochsten spreke{n}, en{de} die heylighen des alderhoochsten sal hy vernielen, en{de} hy sal meyne{n} dat hy soude moghen die tijde{n} en{de} die wetten verranderen, en{de} die sullen in sijn handen gheleuert worden tot eenen tijt, en{de} twee tijden, en{de} tot die helicht va{n} eenen tijt.
En{de} het ordeel sal sitten op dat die machticheyt affghenome{n}, en{de} ghebroken worde, en{de} vergae totten eynde toe,
ende dat het rijck en{de} die macht, en{de} die grootheyt des rijcs die onder al den hemel is, ghegheuen worde den volcke der heylighe{n} des alderhoochsten, wiens rijck is een eewich rijck, en{de} alle die coninghe{n} sullen hem dienen ende onderdanich sijn.
Tot hier toe is het eynde des woerts. Ic Daniel worde seer met mijne{n} ghedachte{n} ontstelt, en{de} mijn aensicht is in my verandert. Maer ick heb het woert in mijnen herte bewaert.
Int derde iaer des rijcs van Balsasar den coninck is my een visioen gheopenbaert. Ick Daniel nae tghene dat ick ghesien hadde int beghinsel,
heb ghesien in mijn visioen als ick was int casteel Susan dwelck is int landtscap van Elam, ende ick heb ghesien in een visioen dat ick was op die poorte Vlai.
En{de} ic heb mijn ooghen opghehauen, ende ghesien, ende siet daer stont eenen ram voer dat broeck hebbende hooghe hoornen, en{de} den eenen hoogher dan de{n} anderen, en{de} opwassende.
Hier nae heb ick eene{n} ram ghesien metten hoornen waeyende teghe{n} den westen, en{de} teghe{n} noorde{n}, en{de} teghe{n} suyde{n}, en{de} alle die beeste{n} en mochte{n} hem niet wederstaen, noch verlost werden va{n} sijnder hant, en{de} hy heeft ghedaen nae sijnen wille, en{de} hy is groot gheworde{n}.
En{de} ic verstont, en{de} siet daer quam eenen bock der gheyte{n} vande{n} westen op daensicht va{n} tgheheel eertrijck, ende hy en raecte die eerde niet. Maer den bock hadde eenen wtnemenden hoorn tusschen zijn ooghe{n}.
En{de} hy is ghecome{n} tot die ghehornde{n} ram, den welcken ic hadde sien staen voer die poorte, en{de} hy is tot hem gheloopen metten ghewelde van sijnder stercheyt.
Ende als hy ghecomen was by den ram, soo is hy op hem fel gheworden, en{de} hy heeft den ra{m} gheslaghen, ende hy heeft sijn twee hoornen al in stucken ghebroken, ende den ram en mocht hen niet wederstaen, en{de} als hy hem ter eerde{n} gheworpe{n} hadde, heeft hy hem vertreden, en{de} niemant en mochte den ram verlossen wt sijn hant.
Ende den bock der gheyten is bouen maten seer groot gheworde{n}, ende doen hy opghewassen was, soe is zijnen grooten horn ghebroke{n}, en{de} daer sijn vier hornen ghesproten onder dien, nae die vier winden des hemels.
En{de} wt eenen van dien is een cleyn hornken wtghecomen, en{de} het is groot gheworde{n} teghen dat suyden, ende teghen dat oosten, en teghen die stercheyt.
Ende het is groot gheworde{n} tot die stercheyt des hemels, en{de} het heeft nedergheworpen va{n} die stercheyt, en{de} va{n} die sterren en{de} het heeftse vertrede{n}.
En{de} tot den prince der stercheyt ist groot gheworden, en{de} het heeft van hem wech ghenomen het eewich sacrificie, ende het heeft nederworpen die plaetse va{n} sijnder heylichmakinghen.
En{de} daer is macht ghegheuen teghen het daghelijcs sacrificie om der sonde{n} wille, en{de} die waerheyt sal neder gheworpen worden in die eerde, ende het salt doen, en{de} tsal voerspoedich wesen.
Ende ick heb ghehoort eene{n} vanden heylighen sprekende, en{de} de{n} eene{n} heylighen heeft den anderen gheseyt, ick en weet niet wien, segghende. Hoe langhe sullen het visioen en{de} het eewich sacrificie, en{de} die sonde der verwoestighen die ghesciet is, en{de} die heylighe plaetse, en{de} die stercheyt vertrede{n} worden?
En{de} hy heeft hem gheseyt. Totten auont en{de} morghenstont, twee duysent drij hondert, en{de} die heylighe plaetse sal ghesuyuert worde{n}.
En{de} het is ghesciet als ic Daniel het visioen sach, en{de} dat versta{n}t sochte, siet soe heefter voer mijn aenscouwen ghestaen als die ghedaente van eenen man.
En{de} ick heb des mans stemme ghehoort tusschen Vlai, en{de} hy heeft gheroepen ende gheseyt, Gabriel doet desen het visoen verstaen.
En{de} hy is ghecomen, en{de} heeft ghestaen daer by daer ick stont. En{de} als hy ghecomen was, soo ben ic vreesende gheuallen op mijn aensicht, en{de} hy heeft tot my gheseyt, Sone des menschs verstaet, dat in den tijt des eyndes dat visioen volbracht sal worden.
En{de} doen hy tot my sprack, soo ben ick ter eerden plat nedergheuallen, en{de} hi heeft my gheraect, en{de} ghestelt in mijne{n} rechten stant,
en{de} hy heeft tot my gheseyt, Ick sal v toonen, wat dinghen datter toecome{n}de sijn int wterste vander maledictien, want de{n} tijt heeft sijn eynde.
De{n} ram de{n} welcke{n} ghi ghesie{n} hebt horne{n} hebbe{n}de, dat is die coninck der Meden en{de} der Persen.
Maer de{n} bock der gheyte{n} dats der griecken coninck, en{de} de{n} grooten horn die tusschen zijn ooghen was, hy is dierste coninck.
Maer datter (nae dat dien ghebroken was) viere voer hem opghestaen sijn, daer sullen vier coninghen van sijnen volcke opstaen, maer niet in sijn stercheyt.
En{de} nae hen rijck, als die booshede{n} sullen ghewassen sijn, soe salder een coninck opstaen ontscamel va{n} aensichte, en{de} verborghen redenen verstaende,
ende sijn stercheyt sal vroom werden, maer niet in zijn crachten, en{de} bouen dat men gheloouen mach, sal hijt al verwoesten, en{de} hy sal voerspoedich wesen, en{de} hi salt doe{n}. En{de} hy sal die sterke dootslaen, en{de} het volck der heylighen
nae sijnen wille, ende het bedroch sal voerspoedich ghemaect werden in zijn hant, en{de} hi sal sijn herte groot maken, ende hi salder in die ouer vloedicheyt va{n} alle dinghen seer veel dooden, ende hy sal teghen den prince der princen opstaen, en{de} sonder hant sal hy vernielt worden.
Ende dat visioen van tsauonts en{de} smorghens datter gheseyt is dat is warachtich, daero{m} teekent ghy dat visioen, want het sal nae veel daghe{n} wesen.
En{de} ic Daniel heb ghequeelt, en{de} hebbe sieck gheweest een deel daghen, ende als ick opghestaen was, soo dede ick des conincs wercken, en{de} ic verwonderde my va{n} dat visioen, en{de} daer en was niemant diet bediedde.
IN dierste iaer va{n} Darius Assuerus sone van den sade der Meden, die heerscappie ghehadt heeft ouer der Chaldeen rijck
int ierste iaer zijns rijcs, heb ic Daniel verstaen in die boecke{n} het ghetal der daghen, waer aff het woert des Heere{n} ghedaen is gheweest tot Ieremia{m} den propheet. Dat veruult souden worden die tseuentich iare{n} der verlatenissen va{n} Ierusale{m}.
En{de} ick heb mijn aensicht ghestelt totte{n} Heere mijne{n} Godt o{m} te bidden, en{de} te smeeken met vasten, met eenen sack, en{de} met assche{n}.
En{de} ic heb den Heere mijnen Godt ghebede{n}, en{de} heb beleden, en{de} gheseyt, Ic bidde v Heere Godt groot en{de} veruaerlijck, bewarende het verbont en{de} die bermherticheyt den ghenen die v lief hebben, en{de} v gheboden bewaren.
Wy hebben gesondicht, wy hebben boosheyt ghedaen, wi hebbe{n} ongoddelijck gheleeft, en{de} wy sijn affgheweken van uwen gheboden, en{de} ordeelen.
Wy en hebben niet onderdanich gheweest uwen dienaere{n} den propheten die ghesproken hebben in uwen naeme tot onzen coninghen, onse princen, onse vaderen, ende alle den volcke des lants.
V Heere sij rechtuerdicheyt, maer ons bescaemtheyt des aensichts, ghelijck dat heden is den manne{n} van Iuda, ende den bewoonders van Ierusalem, ende gheheel Israel. Den ghenen die by sijn, ende den ghenen die verre sijn in alle die landen, waer toe dat ghyse wtgheworpen hebt om hen boosheden waer mede sij teghen v ghesondicht hebben.
Heere ons sij bescaemtheyt des aensichts, onsen coninghen onsen princen, ende onsen vaderen die ghesondicht hebben.
Maer v onsen Heere onsen Godt sij bermherticheyt, ende ghenade, want wy sijn van v wech ghegaen,
en{de} wy en hebben die stemme des Heeren ons Godts niet ghehoort, dat wy wandelen souden in zijn wet, die hy ons ghestelt heeft doer zijn dienaers die Propheten.
Ende alle Israel heeft v wet ouertreden, ende sij sijn affgheweken dat sij v stemme niet hooren en souden, en{de} die vermalendijdinghe en{de} vervloeckinghe heeft op ons ghedrupt, die ghescreuen is int boeck va{n} Moyses Gods knecht, wa{n}t wy hebbe{n} teghe{n} hem ghesondicht.
En{de} hy heeft sijn woerde{n} gheuesticht die hi op ons ghesproke{n} hadde, en{de} ouer onse prince{n} die ons gheordeelt hebbe{n} dat hy ouer ons brenghe{n} soude een groot quaet, hoedanich noeyt gheweest en is onder alle den hemele, ghelijcker ghedaen is in Ierusalem.
Alser ghescreuen is in Moyses wet, alle dit quaet is op ons ghecome{n}, en{de} wy en hebben v aensicht niet ghebeden Heere onse Godt, dat wy wedero{m} keere{n} souden va{n} onse boosheden, en{de} dat wy dencken souden v waerheyt.
En{de} die Heere heeft ghewaect ouer die quaetheyt, ende hy heeft die op ons ghebracht, rechtuerdich is die Heere onse Godt in alle zijn wercken die hy ghedaen heeft. Want wy en hebben sijn stemme niet ghehoort.
Ende nu o Heere onse Godt die v volck wtgheleydt hebt wten lande va{n} Egypte{n} doer een stercke hant, en{de} hebt v seluen eenen naem ghemaect nae desen dach, wy hebbe{n} ghesondicht, wy hebbe{n} boosheyt gedae{n}.
Heere in alle uwe rechtuerdicheyt laet doch (bid ic) v gra{m}scap, en{de} uwe{n} rasenden toren afghekeert worden van uwe stadt Ierusale{m}, en{de} van uwen heylighen berch. Wa{n}t om onse sonden en{de} om onser vaderen boosheyt sijn Ierusale{m}, en{de} v volc tot een versmaetheyt, alle den ghene{n} die rontsomme ons zijn.
Daero{m} hoort nu onse Godt ws knechts gebedt, en{de} sijn smeekinghe{n}, en{de} thoont v aensicht op v heylighe plaetse, dwelck verwoest is o{m} ws selfs wille.
Neycht Heere uwe oore, en{de} hoort, opent v ooghen en{de} siet onse voerwoestinghe, en{de} die stadt waer op dat uwe{n} naem aengheroepen is, wa{n}t wy en storten onse ghebeden niet in onse rechtuerdichede{n} voer v aensicht, maer in uwe vele bermherticheden,
Verhoort Heere, wert versoent Heere, Aenmerct en{de} doeghet, en wilt niet vertoeuen o{m} v seluen mijn God, want uwe{n} nae{m} is aengeroepe{n} op die stadt en{de} op v volc.
En{de} doe{n} ic noch sprack en{de} badt, en{de} beleedt mijn sonden, ende die sonden mijns volcs va{n} Israel, en{de} dat ic mijn ghebeden storte voer mijns Gods aensicht voer de{n} heylighen berch mijns Godts,
doen ick noch sprack int ghebedt, siet die man Gabriel dien ic ghesien hadde int visioen van ierst haestelijck vlieghende heeft my gheraect ten tijde van dat auonts sacrificie.
En{de} hy heeft my gheleert en{de} tot my ghesproke{n}, en{de} gheseyt. Daniel nu ben ic wtghecome{n} dat ic v leeren soude, en{de} dat ghijt verstaen soudt.
Van tbeghinsel va{n} uwen ghebeden is dwoert wt ghegaen, en{de} ic ben ghecome{n} om dat ict v soude te kenne{n} gheue{n}, wa{n}t ghy een man der begheerten sijt, en{de} ghy aenmerct die redene en{de} verstaet het visioe{n}.
Tseue{n}tich weke{n} sijnder cort ghestelt op v volck, ende op v heylighe stadt op dat die ouertredinghe voleynt werde, en{de} dat die sonde een eynde neme, ende dat die boosheyt te niet ghedaen worde, en{de} dat die eewighe rechtuerdicheyt aenghebrocht werde, en{de} dat het visioe{n} en{de} die prophetie volbrocht werde, en{de} dat die heylighe der heylighen ghesalft werde.
Daerom weet en{de} aenmerct van den wtganck des woerts dat Ierusale{m} wedero{m} ghetimmert soude werde{n}, tot Christum de{n} vorst sulle{n} seue{n} weke{n}, en{de} twee{n}tsestich weke{n} wesen, en{de} die strate sal wedero{m} opghetimmert werden, en{de} die muere{n} in die benautheyt der tijden.
Ende nae die tweentsestich weken sal Christus ghedoodt werden, en{de} ten sal sijn volck niet sijn dat hem loochenen sal. En{de} het volck sal die stadt, ende die heylighe plaetse verderuen mette{n} toecomende vorst, en{de} haer eynde sal verwoestheyt wesen, ende nae deynde vander orloghen die voerghescicte verwoestinghe.
En{de} hy heuet verbont vast ghemaect met vele binnen een weke, ende int midden vander weken sal die slachofferande vergaen, ende het sacrificie, ende inden tempel sal die affgrijselijcheyt der verwoestinghe sijn, ende tot die voleyndinghe, ende totten eynde sal die verwoestinghe duere{n}.
INt derde iaer van Cyrus den coninck van Persen, is dwoert gheopenbaert Daniel ghenoemt Baltassar, eude het was een warachtich woert, ende een groote stercheyt, ende hy heeft die reden verstaen, want het verstant is van noode int visioen.
In die daghen was ick Daniel rouwich, de daghen van drij weken,
gheen lustich broot en heb ick gheten, en{de} vleesch ende wijn en sijn in mijnen mont niet ghegaen, ende ick en ben oock niet ghesalft gheweest met olie{n}, tot dat voleynt waren die daghen van drij weken.
Maer op den vierentwintichsten dach der ierster maent, was ic by de{n} groote{n} vloet welck is Tigris.
Ende ic heb mijn ooghen opghehauen ende ghesien, ende siet daer was een man met lijnen ghecleedt en{de} sijnen lendenen waren omgort met dat fijnste gout,
ende zijn lichaem was als eenen Chrysolitus steen, ende sijn aensicht was als die ghedaente des blixems, ende zijn ooghe{n} als een berrende lampe, en{de} sijn armen ende die leden die nederwaerts sijn totten voeten toe, zijn als die ghedaente van blinckende metael, ende die stemme va{n} sijnen woerden is als een ste{m}me der menichte{n}.
En{de} ic Daniel heb alleen het visioen ghesie{n}, maer die ma{n}nen die met my ware{n} en hebbens niet ghesien, maer een wtermaten groote veruaertheyt ouerviel henlieden, en{de} sij liepe{n} in een verborghe{n} plaetse,
en{de} ic alleen verlaten sijnde heb dit groot visioen ghesien, ende in my en is gheen stercheyt ghebleue{n}, maer mijn ghedaente is in my oock verandert gheweest, en{de} ick be{n} onmachtich geworde{n}, en{de} ic en hadde gheen macht,
En{de} ick hebbe die stemme van sijnen woerden ghehoort, en{de} hoorende lach ick heel verslaghen op mijn aensicht, en{de} mijn ae{n}sicht cleefde vast aen deerde.
En{de} siet een handt heeft my gheraect en{de} heeft my opghericht op mijn knyen, en{de} op die vingheren van mijne{n} handen.
En{de} hy heeft tot my gheseyt, Daniel man der begeerte{n}, verstaet die woerde{n} die ic tot v spreke, en{de} staet in uwen graet, wa{n}t ic ben nu ghesonden tot v. En{de} doen hy my dit woert gheseyt hadde, soo heb ic beue{n}de ghestaen.
En{de} hi heeft tot my gheseyt. En wilt niet vreesen Daniel. Wa{n}t vande{n} ierste{n} dach dat ghi v herte ghestelt hebt om te verstaen, dat ghy v pijninghe{n} soudt voer ws Godts aensicht, soo zijn v woerde{n} verhoort, en{de} ic ben ghecome{n} om uwe woerde{n}.
Maer die prince van der Persen rijck heeft my wederstaen eenentwintich daghen, en{de} siet Michael een vanden iersten Princen, is ghecomen tot mijnder helpen, ende ick ben daer ghebleuen by den coninck van Persen.
Ende ick ben ghecomen dat ick v leeren soude die dinghen die uwen volcke toecomende sijn in die wterste daghen, want dat visioen duert noch tot veel daghe{n}.
Ende doen hy my sprack met aldusdanighe woerden, soo heb ick mijn aensicht ter eerden nedergheworpen, ende ick heb ghesweghen.
Ende siet als een ghelijckenisse van des mensche{n} sone heeft mijn lippe{n} gheraect, ende mijne{n} mont opendoe{n}de heb ic gesproke{n}, en{de} ic heb gheseyt totte{n} ghenen die teghen my stont, Mijn Heere in v ghesicht sijn mijn voechselen der leden ontbonden, ende in my en is gheen cracht ghebleuen.
Ende hoe sal mijns Heeren knecht moghen spreke{n} met mijne{n} Heere? daer en is gheen cracht in my ghebleuen, Maer ooc soo wort mijnen adem besloten.
Hierom heeft my anderwerf gheraect eene wesende ghelijck des menschen ghesichte, en{de} hy heeft my versterct
en{de} gheseyt. Ende wilt niet vreesen ghy man der begheerten, Vrede sij met v, wert versterct, en{de} weest vroem. En{de} doen hy met my sprack soo ben ick vroem gheworden en{de} ic heb gheseyt. Spreect mijn Heere, wa{n}t ghy hebt my versterct.
En{de} hi heeft gheseyt, en weet ghy niet waerom dat ic tot v ghecomen ben? En{de} nv sal ick wederom keeren, dat ick strijden soude teghe{n} den coninck van Perssen. Als ick dan wtquam, soo openbaerde hem die prince der Griecken comende,
maer nochtans sal ick v vercondighen, datter openlijc gheteeke{n}t is in die scriftuere der waerheyt, ende niemant en is mijn helper in alle dese dinghen, dan Michael v lieder prince.
ENde ick stont van dierste iaer van Darius van Meden dat hy versterct soude worden en{de} machtich.
En{de} nv sal ik v die waerheyt vercondighen. Siet daer sullen noch drij coninghen staen in Perssen, en{de} die vierde sal rijck worden met wtermaten seer veel rijcdo{m}men bouen alle, en{de} als hy sal machtich gheworden sijn met sijn rijcdo{m}men, soo sal hijse alle verwecken teghen het rijck der griecken
maer daer sal een sterck coninck opstaen, en{de} die sal heerscappie hebben met veel crachts, en{de} hy sal doen dat hem belieuen sal.
En{de} als hy staen sal, soo sal sijn rijck vernielt worden, en{de} tsal ghedeylt worden in die vier winden des hemels, maer niet in sijn naecomelinghe{n}, noch ooc niet nae sijn macht waer mede hy heerscappie ghehadt heeft, wa{n}t zijn rijc sal ghescoert worden oock tot vreemde, wtghenomen dese.
Ende die coninck van suyden sal versterct worden, en{de} van sijnen prince{n} salder een machtich worden boue{n} hem en{de} hy sal heerschappie hebben met een heerlijckheyt, want sijn heerscappie sal groot sijn.
En{de} nae deynde der iaren sullen si met een verbont vereenicht worde{n} en{de} die dochter des conincs van tsuyden sal come{n} totten coninck vanden noorden om vrintscap te maken en{de} hy en sal die stercheyt des arms niet vercrijghen, noch sijn saet en sal niet staen, en{de} si sal gheleuert werden, en{de} die haer aenghebracht hebben, haer ionghelinghen, en{de} die haer verstercte{n} in die tijden.
En{de} van dat spruytsel haerder wortele{n} sal een plantinghe stae{n} en{de} hy sal comen met een heyr, ende hy sal comen int lantscap des conincs vande{n} noorden, en{de} hy salse misbruycken, en{de} hy salse vercrijghen.
Daer bouen oock hen goden en{de} ghesneden affgoden, en{de} oock die costelijcke vaten van siluer ende gout sal hy gheuanghen wechnemen in Egipten. Hy sal douerhant crijghen teghen den coninck vanden noorden,
en{de} die coninck van suyden sal int rijck comen, en{de} hy sal wederkeere{n} tot sijn lant,
maer sijn sonen sulle{n} verwect wesen, en{de} sij sullen vergaderen een menichte va{n} seer veel heyre{n} en{de} hy sal comen haestende en{de} oueruloedende, en{de} hy sal wederkeeren, en{de} verwect werden, en{de} sal strijden met sijn macht.
En{de} die coninck van suyden verwect sijnde sal wtghaen, en{de} hy sal strijden teghen den coninck van noorden, en{de} hy sal een seer groote menichte bereyden, en{de} die menichte sal in die handen gheleuert werden.
En{de} hi sal een menichte va{n}ghen, en{de} sijn herte sal verhauen worden, en{de} hy salder veel duysenden nederwerpe{n}, maer hy en sal douerhant niet hebben,
want die coninck van noorde{n} sal wederom ghekeert worden, en{de} hy sal een menighte bereyden veel meerdere dan te voren, en{de} ten eynde der tijden en{de} iaren sal hy comen haestende met een groot heyr ende wtermaten groote rijcdommen.
Ende in die tijden sullender vele opstaen teghe{n} den coninc vande{n} suyde{n} en{de} oock die kinderen van die ouertreders ws volcks sullen verhaue{n} worde{n} om dat visioen te volbrenghe{n} en{de} sij sulle{n} valle{n}.
En{de} die coninc vande{n} noorde{n} sal comen en{de} hy sal eenen dijc te hoope draghen, en{de} hy sal die alderstercste steden in nemen, en{de} die armen van tsuyden en sullens niet verdraghe{n}, en{de} sijn wtuercorenen sullen opstaen om te wederstaen, en{de} daer en sal gheen stercheyt wesen.
En{de} op hem comende sal hijt maken nae sijn behaghen, en{de} daer en sal niema{n}t zijn die teghen sijn aensicht stae, en{de} hi sal int costelijc lant staen, en{de} tsal verteert worden in sijn hant.
En{de} hy sal sijn aensicht stellen om te comen te houden alle zijn rijck, en{de} hy sal rechte dinghen met hem doen, en{de} hy sal hem die dochter der vrouwen gheuen, om dat hy dat soude omworpen, en{de} ten sal niet staen, noch ten sal sijne niet wesen.
En{de} hy sal sijn aensicht keeren tot die eylanden, ende hy salder vele in nemen, en{de} hy sal den prince sijns verwijts doen ophouden, en{de} sijn versmaetheyt sal op hem weder ghekeert werden.
Ende hy sal sijn aensicht wederom keere{n} tot die heerlijcheyt van sijnen lande, ende hy sal hem stooten, ende sal vallen, en{de} en sal niet gheuonden worden.
En{de} in sijn plaetse sal staen ee{n} dalder snootste, en{de} des coninclijcs cieraets onweerdich, en{de} binnen corte daghe{n} sal hy vernielt werden, niet in rasende gra{m}scap, oft inde{n} strijt.
En{de} in sijn plaetse sal een versmaede staen, ende hem en sal gheen coninclijcke eere aenghedaen werden, en{de} hy sal al heymelijck comen, en{de} hi sal het rijck vercrijghe{n} door bedroch.
En{de} die armen vande{n} strijtvarighen sullen verwonne{n} worden van sijn aensicht en{de} vernielt, en{de} daer toe die prince des verbonts.
En{de} nae die vrintscap sal hy met hen bedroch maken, en{de} hy sal optrecken, en{de} hem verwinnen met een luttel volcs,
en{de} hy sal in oueruloedighe en{de} vruchtbarighe steden gaen, en{de} hy sal doen dat sijn vaders niet ghedaen en hebben, en{de} die vaderen sijnder vaderen, die bueten, en{de} de{n} roof, en{de} hen rijcdo{m}men sal hi verstroeyen, en{de} teghen die aldervaste ghedachten sal hy raet aengaen, en{de} dat tot eenen tijt.
Ende zijn stercheyt, en{de} sijn herte sal verwect worden teghen den coninck van tsuyden met een groot heyr. En{de} die coninck va{n}den suyden sal verwect worden ter oorloghen met veel en{de} wtermaten stercke helpen, en{de} sij en sulle{n} niet staen, want si sullen teghen hem raeden houden.
En{de} die met hem broot eten, sullen hem vernielen, en{de} sijn heyr sal verdruct werden, en{de} daer sullen veel ghedoode vallen.
En{de} der twee coninghen herte sal wesen om quaet te doen, en{de} aen een tafel sullen sij loghene spreken, en{de} sij en sullen niet vorderen, want het eynde is noch tot op eenen andere{n} tijt.
En{de} hy sal wederkeeren in sijn lant met veel rijcdommen, en{de} sijn herte sal wesen teghen het heylich testament, ende hy salt doen, en{de} hy sal wederkeeren in sijn lant.
Ten ghesetten tijde sal hy wederkeeren, en{de} sal come{n} ten suyde{n}, en{de} het laetste en sal den iersten niet ghelijck wesen.
En{de} ouer hem sulle{n} groote scepen comen, en{de} die Romeynen, en{de} hy sal gheslaghen worden, en{de} hy sal wederom keeren, en{de} hy sal verbolghen werden teghen het testament der heyligher plaetsen, en{de} hi salt doen en{de} hy sal wederkeeren en{de} dencken teghen die ghene die misdaen hebbe{n} teghe{n} het testament der heyliger plaetsen.
En{de} van hem sullen armen staen, en{de} sij sulle{n} die heylige plaetse der stercheyt besmetten, en{de} sij sullen het eewich sacrificie wech nemen, en{de} si sullen die affgrijselijcheyt gheuen tot een verwoestinghe.
En{de} die ongoddelijcke sullen int testament bedrieghelijc veynsen, maer het volc dat sijnen Godt kent salt vercrijghen en{de} doen.
En{de} die gheleerde int volc sulle{n}der vele leeren, ende sij sullen vallen door tsweert, ende door die vlamme, ende in die gheuanghenisse, ende inden roof der daghen.
Ende als sij sullen gheuallen sijn, soo sullen sij opghehaue{n} worde{n} met een seer cleyne helpe, en{de} daer sulle{n}der vele met hen versaemt worden bedrieghelijc.
En{de} vanden gheleerden sulle{n}der vallen, op dat sij souden ghesmolten worden, en{de} wtghecoren, en{de} wit ghemaect, tot den voorghescicten tijt, want daer sal noch eenen anderen tijt wesen
Ende die coninck sal nae sijnen wille doen, en{de} hy sal verheuen worden, en{de} groot ghemaect teghe{n} alle goden, en{de} teghe{n} den Godt der goden sal hy groote dinghen spreken, en{de} hy sal voorspoedich wesen, tot dat die gramscap veruult worde, want die wtsprake des oordeels is volbracht.
En{de} sijnder vaderen Godt en sal hy niet achten, ende hy sal in die begheerten der vrouwen wesen, ende gheen vanden goden achten want hy sal teghen alle dinghen opstaen,
maer den god Maozim sal hy in sijn plaetse eeren, en{de} den god den welcken sijn vaderen niet ghekent en hebben sal hy eeren met gout en{de} siluer, en{de} costelijc ghesteente, en{de} met costelijcke dinghen.
En{de} hy sal maken, dat hy Maozim sal beurijen met eenen vreemden god, den welcken hy ghekent heeft, en{de} hy sal die glorie vermenichfuldighen, en{de} hy sal hen macht gheuen in veel dinghen, ende hy sal dlant deylen om niet.
En{de} inden voorghescicten tijt sal teghen hem strijden die coninc vanden suyden, en{de} als eenen tempeest sal teghe{n} hem comen den coninc vande{n} noorde{n}, met waghene{n}, en{de} met rosuolck, en{de} met een groote vlote scepen, en{de} hy sal in die landen gaen, en{de} hy salse vernielen, en{de} door gaen,
en{de} hy sal int glorioos lant gaen, en{de} daer salder vele vallen, maer dese sullen alleen behouden worde{n} van sijn handt, Edom en{de} Moab, en{de} dbeghinsel der kinderen van Ammon.
En{de} hi sal zijn handen seynde{n} in die landen, en{de} dlant van Egipten en salt niet ontulieden.
En{de} hy sal heerscappie hebben ouer die scatten des gouts en{de} des siluers, en{de} in alle costelijcheden van Egipten. Oock sal hy door Lybien en{de} dat Morianen lant gaen,
en{de} dat gheruchte sal hem veruare{n} vanden oosten, en{de} vanden noorden, en{de} hy sal in een groote menichte come{n}, op dat hijer vele verniele en{de} doode.
En{de} hy sal vast make{n} sijn tabernakel Apadno tusschen twee zeen opden heerlijcken ende heylighe{n} berch, ende hy sal comen tot sijn hoochde, ende niemant en sal hem helpen.
IN die{n} tijde sal Michael die groote prince opstaen, die voor ws volcks kinderen staet, en{de} daer sal eenen tijt comen, desghelijcs niet geweest en is van dien tijt dat die Heydenen begonsten te sijne tot dien tijt toe. En{de} in dien tijt sal v volc behouden worden, alle die gheuonde{n} sal worde{n} ghescreuen int boeck.
Ende veel van dese die int stof der eerden slapen, sullen ontwake{n}, die sommighe ten eewighe{n} leuen, en{de} die andere ter versmaetheyt dat sijt altijt sien souden,
maer die gheleert sullen wesen, die sullen blincken als het schijnsel des firmaments, en{de} die der vele ter rechtuerdich{eyt} leeren, als sterre{n} in die eewighe eewicheden,
Maer ghy Daniel sluyt die woorde{n} en{de} teekent de{n} boec totte{n} gesette{n} tijde, daer salder vele doorgaen, en{de} die wetenheyt sal menigherhande wesen.
En{de} ic Daniel heb ghesie{n}, en{de} siet gelijc twee andere stonde{n} daer, die eene op dese sijde opde{n} oeuer va{n}der vloet, en{de} die andere op da{n}der sijde, aen den anderen oeuere des vloets.
En{de} ick heb gheseyt totten man die met lijne{n} ghecleedt was, die op dwater des vloets stont. Tot wat tijde salt eynde wesen van desen wonderlijckheden?
En{de} ick heb den man gehoort die metten lijne{n} ghecleedt was, die op die wateren des vloets stont, als hy sijn rechte ende slincke hant opghehauen hadde inden hemel en{de} ghesworen hadde door den leuende{n} inder eewicheyt, datter soude wesen tot eene{n} tijt, en{de} twee tijden, en{de} die helicht eens tijts. En{de} als volbracht sal wesen die verstroeyinghe vander hant des heylichs volcs, dan sullen alle dese dinghen volbracht werden.
En{de} ick hebt ghehoort, en{de} ick en hebs niet verstaen. En{de} heb gheseyt. Mijn Heere wat sal nae dese dinghen wesen?
En{de} hy heeft gheseydt. Ghaet henen Daniel want dese woorden sijn gheslote{n}, en{de} toeghesegelt, totten voorghescicten tijt.
Vele sullender wtghecoren ende wit ghemaect worden, en{de} als vier gheproeft worden, en{de} die ongoddelijcke sullen ongoddelijc doen, ende alle die ongoddelijcke en sullent niet verstaen, maer die gheleerde sullent verstaen.
En{de} vanden tijt als het eewich sacrificie sal affghedaen werden, en{de} dat die affgrijselijcheyt ghesteldt sal wesen tot een verwoestinghe, sullen wesen duysent twee hondert en{de} neghentich daghen.
Salich is hy die verbeydt, en{de} coemt tot die duysent drij hondert ende vijuendertich daghen,
maer ghaet ghy totten voorghescicten tijt, ende ghy sult rusten ende ghy sult staen in v deel totten eynde der daghen.
ENde daer was een man woonende in Babilonien, en{de} sijnen naem was Ioacim.
En{de} hy heeft een huysvrouwe ghenomen Susanna ghenaemt, Helchias dochter wtermaten scoone, en{de} Godt vreesende,
want haer ouders, om dat sij rechtuerdich ware{n}, hebbe{n} hen dochter gheleert na Moyses wet.
En{de} Ioacim was seer rijck, en{de} hi hadde eene{n} boomgaert neffens sijn huys, en{de} tot hem verghaderden die Iode{n}, om dat hy die eerlijcste van alle was.
En{de} op dat iaer sijnder twee oude rechters ghemaect van die welcke die Heere ghesproken heeft. Dat die ongerechticheyt wt Babilonie{n} ghecome{n} is van die oude richters, die tvolc schenen te regere{n}.
Dese verkeerde{n} dicmaels in Ioacims huys, en{de} alle die ordeelen hadde{n} die quame{n} tot hen,
maer als het volck wedero{m} ghekeert was ten middage, so ghinc Susanna, en{de} wa{n}delende in haers mans boo{m}gaert.
En{de} die ouders saghe{n}se dagelijcs ingae{n}de en{de} wa{n}delde, en{de} si ontstaken in oncuyscher begeerlijch{eyt} tot haer,
en{de} sij hebbe{n} haerliede{n} sin o{m}ghekeert, en{de} si hebbe{n} hen ooghe{n} affgeweke{n} dat si den hemel niet sien en souden, noch ghedachtich wesen der rechtuerdiger ordeele{n}.
Aldus waren si beyde ghewo{n}t met haer liefde, en{de} si en hebben malcandere{n} hen lijde{n} niet te kenne{n} ghegeue{n},
want sij scaemde{n}s hen malca{n}deren hen begeerlijcheyt te ope{n}baren, wille{n}de met haer versame{n},
en{de} si wachte{n} dagelijcs sorchuuldichlijc om haer te sien. En{de} deen seyde totte{n} andere{n}.
Laet o{n}s thuys gaen, wa{n}t het is die vre vande{n} noenmael. En{de} wtghegae{n} sijnde, sijn si va{n} malcandere{n} ghesceyde{n}.
En{de} als sij wedero{m} come{n} waren, soo sijn si weder op ee{n} plaetse gecome{n}, en{de} vraghe{n}de va{n} malcandere{n} die sake, hebbe{n} si hen begeerlijcheyt belede{n}, en{de} doen hebbe{n} si int ghemeyn te same{n} eenen tijt ghestelt als si haer soude{n} moghe{n} allee{n} vinde{n}.
En{de} tis ghesciet als si eene{n} bequame{n} dach wachtede{n}, dat si op eene{n} tijt inghegae{n} is ghelijc ghistere{n} en{de} eerghisteren, met twee ionghe dochters alleen, en{de} si wilde ghewassche{n} sijn inde{n} boo{m}gaert wa{n}t het was heet,
en{de} daer en was niemant sonder die twee ouders verborghe{n}, en{de} haer aenscouwe{n}de.
Aldus heeft si de{n} ionghe{n} dochters geseyt. Haelt mi olie, en{de} seepe, en{de} sluyt die doere{n} vande{n} boo{m}gaert dat ic ghewassche{n} worde.
En{de} si hebben ghedaen alsoo si ghebode{n} hadde, en{de} si hebben die doere{n} vande{n} boo{m}gaert gheslote{n}, en{de} si sijn wt gegaen door die achter doere, dat si hale{n} soude{n} dat si beuole{n} hadde, en{de} si en wiste{n} niet dat die ouders daer binne{n} verborghe{n} ware{n}.
En{de} doen die ionge dochters wtghegaen ware{n}, soo sijn die twee ouders opgestae{n} en{de} si hebbe{n} tot haer gheloopen en{de} gheseyt.
Siet, die doeren vande{n} boo{m}gaert zijn gheslote{n}, en{de} niemant en siet ons, en{de} wij hebben lust tuwaerts, daero{m} consenteert ons, en{de} versaemt v met ons.
Ist dat ghy niet en wilt, soo sulle{n} wij teghe{n} v ghetuygenis segge{n} datter een ionghelinc met v gheweest heeft, en{de} dat ghy om dese sake die ionge dochters va{n} v wtghesonde{n} hebt.
Susanna heeft gesucht en{de} geseyt. Va{n} alle{n} sijde{n} heb ic benauthede{n}, wa{n}t ist dat ic dit doe, so ist my diedoot, maer ist dat ics niet en doe, soo en sal ick uwe hande{n} niet ontgae{n},
maer tis my beter sonder werc te vallen in v hande{n}, dan te sondighe{n} in des Heere{n} aensicht,
En{de} Susanna heeft met luyder ste{m}me{n} gheroepen, en{de} die ouders hebbe{n} ooc luyde gheroepe{n} teghen haer.
En{de} daer is ee{n} gheloope{n} tot die doere{n} des boo{m}gaerts en{de} heeft die open ghedaen.
Als dan die knechte{n} des huys het gheroep ghehoort hadde{n} inde{n} boomgaert, soo zijn si daer ingheualle{n} door die achter doere, dat si sien souden wat dat ware.
Maer na dat die ouders ghesproke{n} hebbe{n}, so hebbe{n} die knechte{n} hen seer ghescaemt, wa{n}t noeyt en was sulc woort gheseyt va{n} Susanna. En{de} den dach va{n} morghe{n} is come{n}.
En{de} als het volc ghecomen was tot Ioacim haren man, soo sijn die twee ouders ooc ghecome{n} vol boose ghedachten teghe{n} Susannam dat si haer doode{n} soude{n}.
En{de} si hebben geseyt voor tvolc. Sendt tot Susanna{m} Helchias dochter Ioacims huysvrouwe. En{de} si hebbe{n} ter stont ghesonde{n},
en{de} si is ghecome{n} met haere{n} ouders en{de} kinderen, en{de} met alle{n} hare{n} maghe{n},
maer Susanna was seer teeder en{de} schoon va{n} aensie{n}.
Ende die boose hebben gheboden datmense ontdecken soude (want sij was bedect) op dat sij lieden te minsten alsoo souden versaedt worden van haer schoonheyt.
Aldus hebbe{n} die hare gheweent, en{de} alle die haer kende{n}.
Ende die twee ouders opstaende int midden des volcs hebbe{n} hen handen gheleyt op haer hooft.
Die welcke weenende heeft ten hemel opwaerts ghesien, want haer herte hadde betrouwen inden Heere.
Ende die ouders hebben gheseyt. Als wij wandelden inde{n} boomgaert alleen, soo is dese inghegaen met twee ionghe dochters, ende si heeft die doere{n} vanden boomgaert ghesloten, ende heeft die ionghe dochters van haer wech ghesonden.
Ende tot haer is ghecome{n} een ionghelinck die daer verborghe{n} was, ende hi heeft hem met haer versaemt,
Maer wij, doen wij waren inde{n} hoec va{n}den boomgaert, siende die boosheyt, sijn tot hen gheloopen, en{de} wij hebbense ghesien tsamen boeleren.
Ende dien en consten wy voorwaer niet ghegrijpen want hy was stercker dan wij, ende die doeren open ghedaen hebbende is hy wt ghespro{n}ghen,
maer doen wij dese ghegrepen hadden, soo hebben wi haer gheuraecht, wie die ionghelinc was, ende si en heues ons niet willen te kenne{n} gheue{n}, dees dincs sijn wij ghetuyghen.
Die menichte heeft henlieden ghelooft als den ouders, ende rechters des volcks, ende sij hebbe{n} haer ter doot ghedoemt,
maer Susanna heeft met een groote stemme luyde gheroepe{n} ende gheseyt. Eewich Godt die der verholender dinghen kender zijt, die alle dinghen weet eer si ghescieden,
ghy weet dat si valsch ghetuyghenis teghe{n} my ghegheuen hebben, ende siet ick sterue, hoe wel ick gheen van desen dinghen ghedaen en hebbe, die dese valschelijck versiert hebben teghen my.
Ende die Heere heeft haer stemme verhoort.
Ende als sij ter doot gheleydt werde, soo heeft die Heere den heylighen gheest verwect ee{n}s ionghe kints, wiens naem was Daniel,
ende hi heeft gheroepen met luyder ste{m}men. Ic ben suyuer van deser bloet.
Ende alle tvolc omghekeert sijnde tot hem heeft gheseyt. Wat redene is dit, die ghy ghesproken hebt?
Die welcke als ghestaen was int midden van henlieden heeft gheseyt. Sijt ghy kinderen van Israhel soo dwaes dat ghy niet ordeelende noch bekennende dat warachtich is die dochter va{n} Israel verdoe{m}t hebt?
Keert wedero{m} ten ordeele, wa{n}t sij hebbe{n} valsch ghetuyghenisse teghe{n} haer ghesproke{n}.
Hierom ist volc wedero{m} ghekeert met haesten, ende die ouders hebben tot hem gheseyt. Coemt ende sidt int midden van ons, ende gheuet ons te kennen, wa{n}t God heeft v die eere des ouderdoms ghegheuen.
Ende Daniel heeft tot hen gheseyt. Sceytse verre van malcanderen, ende ic salse ondersceyden ordeelen.
Als sij dan versceyden waren van malcandere{n}, soo heeft hy den eenen va{n} dien gheroepen, ende heeft tot hem gheseyt. Ghy verouder der quader daghen, nv zijn v sonden ghecomen die ghy te voren wracht,
ordeelende onrechtuerdige ordeelen, die onnoosele verdruckende, ende die misdadighe vrij latende. Daer die Heere seydt. Ghy en sult den onnooselen, ende rechtuerdighe{n} niet doode{n}.
Nv dan ist dat ghy haer ghesie{n} hebt, segt onder wat boom dat ghijse hebt sien met malcanderen spreke{n}. Die welcke heeft gheseyt onder eene{n} schinus boom
Ende Daniel heeft gheseyt. Te recht hebdy gheloghen teghe{n} v hooft, want siet die enghel Gods hebbende die sentencie van hem, sal v te midde{n} van een snijden.
Ende als die wech ghedaen was, soo heeft hy den andere{n} doen comen, ende heeft hem gheseyt. Ghy saet van Chanaan en{de} niet van Iuda, die schoo{n}heyt heeft v bedroghen, en{de} die begheerlijcheyt heeft v herte verkeert,
alsoo dedy den dochteren van Israel, en{de} die vreesende sprake{n} tot v liede{n}, maer die dochter van Iuda en heeft v boosheyt niet verdraghen,
Nv dan segt my onder wat boom hebdijse beuonde{n} malca{n}deren toe spreke{n}de. Die welcke heeft gheseyt, onder eene{n} primus boo{m}.
En{de} Daniel heeft he{m} gheseyt Te recht hebdi ooc gheloghen teghen v hooft, wa{n}t die enghel Gods blijft hebbende een sweert, dat hy v int midden van een deyle, en{de} v liede{n} doode.
Aldus heeft alle die vergaderinghe gheroepen met luyder stemmen, ende sij hebben Godt ghebenedijt, die behoudt die ghene die in hem hopen.
Ende si zijn te samen opghestaen teghen die twee ouders (want Daniel haddese verwonne{n} wt hare{n} monde dat si valsch ghetuyghenisse gheseyt hadden) en{de} si hebbe{n} hen ghedaen ghelijc sij qualijc ghedaen hadden teghe{n} haren naeste,
dat si doen souden nae Moyses wet, ende si hebbense ghedoot, ende het o{n}noosel bloet is behouden gheweest op dien dach.
Maer Helcias ende sijn huysvrouwe hebben Godt gheloeft voor hen dochter Susanna, met Ioacim haren man en{de} allen haer maghen, om datter gheen scandelijc dinck aen haer geuonde{n} en was.
En{de} Daniel is groot gheworde{n} int aenscouwe{n} des volcs, van dien dach ende voortaen.
En{de} die coninck Astiages is versaemt tot sijnen vaderen, en{de} Cyrus van Persen heeft zijn rijc ontfanghe{n}.
ENde Daniel was des conincs tafel ghenoot en{de} gheeert bouen alle zijn vrinden.
En{de} daer was eenen affgodt by die van Babilonien Bel ghenoemt, en{de} daer aen werden verdaen tot elcken daghe twaelf vaten bloem van meel, ende veertich scapen, en{de} ses groote cruycken wijns,
Ende die coninck diende oock dien, en{de} hi ghinc alle daghe dien aenbidde{n}, maer Daniel aenbadt sijne{n} Godt. En{de} die coninck heeft tot hem gheseyt. Waerom en aenbidt ghi Bel niet?
Die welcke heeft antwoorde{n}de he{m} gheseyt. Wa{n}t ic en ae{n}bidde die affgode{n} niet die met handen ghemaect zijn, maer den leuenden God die ghescapen heeft hemel en{de} eerde, en{de} macht heeft van alle vleesche.
En{de} die coninck heeft tot hem gheseyt. En dunct v niet dat Bel een leue{n}de godt is? en siedi niet hoe veel dat hi eedt en{de} drinct alle daghe?
En{de} Daniel hem toelacche{n}de heeft gheseyt. Coninc en wilt niet dolen, want dese is binnen van eerden, ende buyten van metael, en{de} hy en heeft noeyt gheten,
ende die coninck gram wesende heeft zijn priesters gheroepen, en{de} tot hen gheseyt. Ten si dat ghy my segghet, wie dat is die dese coste{n} etet so suldi sterue{n},
Maer ist dat ghy my thoont dat Bel dese dinghe{n} etet, soo sal Daniel steruen, want hy heeft gheblasphemeert teghen Bel. En{de} Daniel heeft totten coninck gheseyt. Het ghesciede nae v woort.
En{de} die priesters van Bel waren tseuentich, sonder die huysvrouwen en{de} die cleyn kinderen en{de} die sonen. En{de} die coninc is met Daniel ghecomen in Bels tempel,
En{de} Bels priesters hebben gheseyt. Siet wij gaen buyten wt, en{de} ghi coninc stelt die spijsen, en{de} mengt den wijn, en{de} sluyt die doere en{de} teekent die met uwen rinck,
en{de} als ghy binnen ghecomen sult zijn morghen vroech, ten sij dat ghijt al vint gheten van Bel, soo sulle{n} wi die doot steruen oft Daniel die teghen ons gheloghen heeft.
Ende si en achtens niet, want sij hadden onder die tafele eenen heymelijcken verborghen inganc ghemaect, en{de} door dien ghinghen si altijt inne, en{de} sij verslinden die dinghen.
Aldus ist gheschiet nae dat si wt gheghaen waren, en{de} die coninck die spijsen ghestelt heeft voor Bel, dat Daniel sijnen knechten beuolen heeft, en{de} si hebben asschen ghebrocht, en{de} hy heeft die ghesift den heelen tempel door, voor den coninck, en{de} wt ghegae{n} sijnde hebben si die doeren ghesloten, en{de} beseghelende die met des conincs rinck sijn si wech gheghaen.
En{de} die priesters zijn des nachts daer inghegaen nae hen ghewoonte, en{de} hen huysvrouwen en{de} hen kinderen, en{de} sij hebbent al gheten ende ghedroncken.
En{de} die coninc is opghestaen inden iersten dagheraet en{de} Daniel met hem.
En{de} die coninc heeft gheseyt. Sijn die seghelen oock gansch gheheel Daniel? Die welke heeft gheantwoort. Sij zijn gansch gheheel o coninck.
Ende ter stont als hi die doere open ghedaen heeft, soo heeft die coninc die tafel aensiende gheroepen met luyder stemmen. Bel ghy zijn groot, en{de} by v en is gheen bedroch.
En{de} Daniel heeft ghelacche{n}, ende den coninck ghehouden dat hy daer binne{n} niet gaen en soude, ende hy heeft geseyt. Siet het paueytsel, aenmerct wiens voetstappen dat dit zijn.
Ende die coninck heeft gheseydt, ick sie hier voetstappen van mannen ende vrouwen, ende cleynder kinderen Ende die coninck is gram gheworden.
Doen heeft hy die priesters ghegrepen, en{de} hen huysvrouwen en{de} kinderen, en{de} si hebben hem ghetoont die verborghe{n} heymelijcke doorkens, waer door dat si in quamen, en{de} verteerden datter op die tafel was.
Hiero{m} heeftse die coninc ghedoodt, ende hy heeft Bel in Daniels macht gheleuert, die welcke heeft hem omgheworpen en{de} sijnen tempel.
Ende daer was eenen grooten draeck in die plaetse, en{de} die van Babilonien eerden hem.
En{de} die coninck heeft tot Daniel gheseyt. Siet ghy en moecht nv niet segghen, dat dit gheenen leue{n}de godt en is, daero{m} aenbidt hem.
En{de} Daniel heeft gheseyt, ick aenbidde den Heere mijnen Godt, wa{n}t hy is een leuende God,
maer ghy coninc gheeft my die macht, en{de} ick sal den draec dooden sonder sweert oft stock. En{de} die coninc heeft gheseyt. Ick gheefse v
Hiero{p} heeft Daniel ghehaelt peck en{de} smeer, en{de} hair ende hy heeft die tsamen ghesoden, en{de} hy heeft daer clonten af ghemaect, ende heeftse ghegheuen in des draecs muyl, en{de} den draec is gheborste{n}. En{de} hy heeft gheseyt. Siet den ghenen die ghy eerdet,
Het welc als die van Babilonien ghehoort hebben, soo sijn sij seer verbolghen gheweest, en{de} teghen den coninc vergadert sijnde hebbe{n} si gheseyt. Die coninc is een Iode gheworden, Hi heeft Bel verdorue{n} en{de} den draec ghedoot, en{de} die priesters verslaghen.
En{de} sij hebben gheseyt als sij tot den coninck ghecomen waren. Levert ons Danielem, oft anders sullen wij v dooden, en{de} v huys.
Aldus heeft die coninc ghesien dat si hem crachtelijck oueruielen, en{de} midts noot bedwonghen sijnde heeft hy hen Danielem gheleuert.
Die welcke hebben hem gheworpen inden cuyl der leeuwen, en{de} hy was daer ses daghen.
Ende inden cuyl waren seven leeuwen, en{de} hen werden daghelijcs twee lichamen ghegheue{n}, en{de} twee scapen, en{de} doe{n} en sijnse hen niet ghegheuen, op dat si Danielem verslinden souden.
En{de} Habacuc was een propheet in Iudeen, en{de} hy hadde een pottagie ghecoect, en{de} hy hadde broot ghebroct in een potteken, en{de} ghinck te veldewaerts dat hijt sijnen maeyers draghen soude.
Ende die enghel des Heere{n} heeft tot Habacuc geseyt. Draecht die noenspijse die ghy hebt in Babilonien Danieli, die inder leeuwen cuyl is.
Ende Habacuc heeft gheseyt. Heere ick en heb Babilonien niet ghesien, en{de} den cuyl en ken ick niet.
En{de} die enghel des Heeren heeft hem ghegrepen met den top sijns hoofts, ende heeft hem ghedraghen metten haire sijns hoofts, en{de} heeft hem in Babilonie{n} ghestelt opden cuyl int ghewelt sijns gheests.
En{de} Habacuc heeft gheroepe{n} seggende, Daniel neemt die noenspijse die v God ghesonde{n} heeft.
En{de} Daniel seyde. God ghy hebt mijns ghedachtich gheweest, en{de} ghy en hebtse niet verlate{n} die v lief hebben.
En{de} Daniel opstaende heeft ghegeten, Maer die enghel des Heere{n} heeft Habacuc ter sto{n}t wederom ghestelt in sijn plaetse.
Hierom is die coninck ghecomen opden seuensten dach, dat hi Danielem beweenen soude, ende hy is totten cuyl ghecomen, ende hy heeft binnen ghesien, ende siet Daniel was daer sittende.
Ende die coninck heeft gheroepen met een groote stemme segghende. Groot sij di Heere Daniels Godt. Ende hi heeft hem wtghetrocken.
Maer die ghene die de sake van sijnder verderffenisse gheweest hadden heeft hy inden cuyl gheworpen, ende sij werden verslonden in corter stont voor hem.
DWOORT des Heeren dat gheschiet is tot Osee den sone Beeri in die daghen Ozie, Ioatham, Achaz, Ezechie der coninghe{n} van Iuda, ende in die daghen Ieroboam Ioas sone des conincs van Israhel.
Het beghinsel dat die Heere ghesproken heeft in Osee. En{de} die Heere heeft gheseyt tot Osee. Gaet henen en{de} neemt v een huysvrouwe der oncuyscheden ende maect kinderen der oncuyscheden, want het lant oncuyschelijck doende sal oncuyscheyt bedrijuen vande{n} Heere.
Ende hi is wech ghegaen, ende heeft ghenome{n} Gomer Debelaims dochter, ende sij heeft ontfanghen ende hem eene{n} sone ghebaert.
Ende die Heere heeft tot hem gheseyt Noemt sijnen naem Iezrahel, want noch een luttel tijts, ende ick sal Iezrahels bloet versoecken op Iehus huys, ende ick sal het rijck des huys van Israel doen rusten.
Ende in dien dach sal ick Israels boghe al in stucken breke{n} in Iezrahels valleye.
En{de} si heeft noch ontfanghen ende een dochter ghebaert. Ende die Heere heeft hem gheseyt. Noemt haren naem, sonder bermherticheyt, want ick en sal voorts daer niet meer toe doen om des huys van Israel te ontfermen, maer met een verghetelijcheyt sal ick henliede{n} vergheten.
Ende des huys van Iuda sal ick ontfermen, en{de} ick salse behouden inden Heere hare{n} Godt ende ick en salse niet behouden door den boghe ende tsweert, ende door orloghe, ende door peerden ende peerdevolck.
Ende si heeft die dochter ghespeent die sonder bermherticheyt was. Ende sij heeft ontfanghen ende ghebaert eenen sone.
Ende hy heeft gheseyt, noemt sijnen naem, tvolck dat mijn niet en is, want ghy en sijt mijn volck niet, ende ick en sal uwe niet wesen.
En{de} tgetal der kindere{n} van Israel sal wesen als tsandt der zee, dat sonder mate is, en{de} ten sal niet getelt wesen. En{de} tsal wesen, dat ter plaetsen daer hen gheseyt sal werden, Ghy en sijt mijn volck niet, he{n} sal geseyt werde{n}, kindere{n} des leue{n}de Gods
Ende die kinderen van Iuda, ende die kindere{n} van Israel sullen verghadert worden, te samen, ende sij sullen hen seluen een hooft stellen, ende sij sullen w-ten lande op climmen, want den dach van Iezrahel is groot.
SEgt uwen broederen dat sij mijn volck sijn en{de} uwer susteren dat sij is die bermhertich{eyt} vercreghe{n} heeft.
Ordeelt v moeder, ordeelt se, want sij en is mijn huysvrouwe niet, en{de} ic en ben haer man niet, laetse haer oncuyscheden affnemen van haer aensicht, en{de} haer ouerspelen van dat midden haerder borsten,
dat icse by auontuere{n} niet naect en ontcleede, en{de} dat icse stelle ghelijc de{n} dach va{n} haer der gheboorte{n}, en{de} dat icse stelle als een woestijne, en{de} haer stelle als een lant sonder wech, en{de} dat ickse doode met dorste.
Ende haerder kinderen en sal ick niet ghenadich sijn, want het sijn kindere{n} der oncuyscheden,
want hen moeder heeft oncuyscheyt bedreuen, si is bescaemt gheweest diese ontfanghen heeft, wa{n}t sij heeft gheseyt. Ick sal nae mijn minnaers gae{n} die my brooden gheuen en{de} mijn wateren, mijn wolle en{de} mijn vlas, mijn olie, en{de} mijnen dranck,
Daerom siet ick sal uwen wech bethuynen met dornen, en{de} ick sal dien met eenen muer belegghen, en{de} sij en sal haer pade niet vinden.
Ende si sal haer boeleerders volghe{n} ende sij en salse niet achterhalen, sij salse soecken en{de} niet vinden, ende sij sal segghen. Ick sal gaen en{de} wederkeeren tot mijnen ierste{n} man, want doen was my beter dant nv is.
En{de} dese en heeft niet gheweten dat ick haer ghegheuen hebbe tarwe, wijn, en{de} olie, ende dat ick haer tsiluer vermenichfuldicht hebbe, ende tgout daer aff sij Baal ghemaect hebben.
Daerom sal ick my ommekeeren, en{de} ick sal mijn tarwe nemen te sijnen tijde, en{de} mijnen wijn te sijnen tijde, ende ick sal mijn wolle en{de} mijn vlas verlosse{n}, die welcke haer scandelijcheyt bedecten.
Ende nv sal ick haer dwaesheyt ontdecken in die ooghen van haer boeleerders ende gheen man en sal haer verlossen wt mijn hant,
ende ick sal alle haer blijscap doen ophouden, haren hooghe{n} feestdach, haer feeste vander nieuwer mae{n}t haren sabboth, ende alle haer feestelijcke tijden.
En{de} ick sal haren wijngaert en{de} haren vijchboom verderuen, waer af dat si gheseyt heeft. Dit zijn mijn loone{n} die mij boeleerders my ghegheuen hebben, ende ic salse stellen tot een wout, en{de} die beesten des velts sullense eten.
En{de} ick sal op haer versoecken die daghen van Baalim in die welcke sij ruecoffer ontstack, en{de} worde verciert met haren oorinck, ende met haren halsbant, en{de} ginc nae haer boeleerders en{de} vergadt mijns, seyt die Heere.
Daerom siet ick salse soetelijc aenspreken en{de} leydense in die woestijne, ende ick sal tot haerder herte spreken.
Ende ick sal haer gheuen haer wijngaerders wt die selue plaetse, ende die valleye van Achor om die hope te openen, en{de} sij sal daer singhen nae die daghen haerder ioncheyt, ende nae die daghe{n} van haer opclimminghe wt den lande va{n} Egipten.
Ende tsal zijn in dien dach, seyt die Heere dat sij my noemen sal, mijn man, ende sij en sal my voortaen niet noemen Baalim.
Ende ick sal die namen van Baalim wechnemen van haren monde, en{de} sij en sal haerder naem voortaen niet meer ghedencken.
Ende ick sal met hen een verbont maken in die{n} dach, met die beeste des velts, ende metten gheuoghelte des hemels, en{de} metten cruypende ghedierte der eerden, ende den boghe en{de} tsweert, ende die orloghe sal ick vernielen van die eerde, ende ick salse doe{n} slapen betrouwelijck.
Ende ick sal v voor my trouwen inder eewicheyt, ende ick sal v my trouwen in die rechuerdicheyt, ende int ordeel, en{de} in bermherticheyt en{de} ontfermenissen.
Ende ick sal v mi trouwe{n} int ghelooue ende ghy sult weten dat ick die Heere ben.
Ende het sal wesen in dien dach dat ic sal verhooren, seyt die Heere, ick sal die hueuelen verhooren, ende sij sullen deerde verhoore{n}.
Ende deerde sal die terwe verhooren, ende den wijn, ende die olie, ende dese sullen Iezrahel verhoore{n},
Ende ick salse my besaeyen tot een lant, ende ic sal haers ontferme{n} die gheweest heeft sonder ontfermherticheyt.
Ende ick sal segghen tot dat mijn volc niet en is. Ghi sijt mijn volck, ende hy sal segghen. Ghy sijt mijn Godt.
ENde die Heere heeft ghesproken tot my. Gaet noch, hebt lief ee{n} vrouwe die bemint is van eene{n} boeleerder en{de} een ouerspeelstere ghelijck die Heere bemint die kinderen van Israel. Ende sij sien tot vreemde goden, ende sij beminnen die flesschen der wijndruyuen.
Ende ick hebse voor my ghegrauen om vijfthien silueren penninghen en{de} om een chorus mate gherste{n}, en{de} om een half chorus mate ghersten.
Ende ick heb tot haer gheseyt. Ghy sult my veel daghen verwachten, ghy en sult gheen oncuyscheyt doen, ende ghy en sult ghee{n}s mans zijn maer ick sal v ooc verbeyden,
want die kindere{n} van Israel sullen veel daghen sitten sonder coninck ende sonder prince, ende sonder sacrificie, ende sonder outaer, ende sonder Ephod, ende sonder Theraphim,
Ende hier nae sullen die kinderen van Israel weder keeren, ende soecken den Heere haren Godt, ende Dauid haren coninck, ende sij sullen vreesen totten Heere, ende tot sijn goet int wterste der daghen.
HOort des Heeren woort kinderen van Israel, want die Heere heeft een ordeel metten bewoo{n}ders der eerde{n}, wa{n}t daer en is gheen waerheyt, en{de} daer en is ghee{n} bermherticheyt, ende Godts kennisse en is op die eerde niet.
Vermalendijdinghe, en{de} loghene, en{de} dootslach, ende diefte, ende ouerspel hebben oueruloedich gheweest, en{de} dbloet heeft het bloet gheraect.
Daerom sal die eerde trueren, en{de} al die daer op woont sal cranck worden met die beesten des velts ende met den voghelen des hemels, ende oock sullen die visschen der zee steruen.
Maer nochtans een ieghelijck en ordeele niet, ende gheen man en werde ghestraft, want v volc is als de ghene die den priester wedersegghen,
Ende ghi sult heden vallen, en{de} die propheet sal oock met v vallen, inder nacht heb ick v moeder doen swijghen.
Mijn volck heeft ghesweghe{n} om dat gheen wetenheyt en hadde, want ghy die wetenheyt verstooten hebt, so sal ick v oock verstooten dat ghi my het priesterscap niet en sult bedienen, en{de} ghy hebt die wet ws Gods vergheten, ick sal uwer kinderen oock vergheten.
Nae hen menichte alsoo hebben sij my ghesondicht hen glorie sal ick tot versmaetheyt verkeeren,
mijns volcs sonden sullen si eten, en{de} tot hen boosheyt sulle{n} si hen zielen verheffen.
Ende ghelijck tvolck, alsoo sal oock wesen die priester, en{de} ick sal op hem versoecken zijn weghen, en{de} zijn ghedachten sal ick hem verghelden.
Ende si sullen eten en{de} niet versaedt worde{n} si hebben oncuyscheyt bedreuen, ende niet opghehouden, want si hebben den Heere verlaten in niet te bewaren,
Die o{n}cuyscheyt, en{de} den wijn, en{de} die droncke{n}heyt nemen therte wech,
Mijn volck heeft in zijn hout gheuraecht, en{de} sijnen stock heuet hem vercondicht, want den gheest der oncuyscheden heeft hen bedroghen, en{de} si hebben oncuyscheyt ghedaen van haren Godt.
Op die hoofde{n} der berghe{n} deden sij sacrificie, ende op die hueuelen ontstaken sij ruecoffer onder den eyckenboom en{de} den populierboom, en{de} terebintijn boo{m}, om dat sijn scaduwe goet was, daero{m} sullen v dochtere{n} oncuyscheyt doen, en{de} v bruyde{n} sullen ouerspeelstere{n} sijn.
Ick en sal op v dochteren niet versoeken als si oncuyscheyt sullen bedreuen hebbe{n} en{de} ouer v bruyden als sij ouerspel sullen ghedae{n} hebben, want sij verkeerden met die hoeren, en{de} met die verwijfde ma{n}s dede{n} sij saerificie, en{de} het o{n}uerstandich volck sal gheslaghen worden.
Ist dat ghy Israel oncuyscheyt bedrijft, soo en misdoe emmer Iuda niet, en{de} en wilt niet gaen in Galgala, en{de} en climt niet op in Bethauen, noch en sweert niet. Die Heere leeft,
want ghelijck een pijlijcke coe heeft Israel affgeweken, nv salse die Heere voede{n} als ee{n} lam in die breetheyt,
Ephraim is deelachtich der affgoden verlaet hem,
haerlieder maeltijt is affgesceyde{n}, met oncuysheyt hebben sij oncuyscheyt bedreuen, haer bescermers hebbe{n} begheert scandelijcheyt aen te brenghe{n}.
Den wint heeft hem ghebonde{n} in sijn vloghelen, en{de} sij sullen bescaemt werden van hen sacrificien.
HOort dit ghi priesters, en{de} ae{n}merct ghi huys va{n} Israel, en{de} des conincs huys luystert toe want v lieden is het ordeel, want ghy sijt eenen strick gheworde{n} der bescouwinghen, en{de} een wtghespraeyt net opde{n} berch Thabor,
En{de} die slach offeranden hebdi affghekeert in die diepte, en{de} ick ben een onderwijser van hen allen.
Ick weet Ephraim en{de} Israel en is niet verborghe{n} voor my, wa{n}t Ephraim heeft nv oncuyscheyt bedreuen. Israel is ontsuyuert.
Sij en sulle{n} hen ghedachte{n} niet gheue{n} dat si wederkeeren soude{n} tot hare{n} God, want den gheest der oncuyscheden is int midden van hen, en{de} den Heere en hebben sij niet ghekent.
En{de} die vermetelijcheyt van Israel sal antwoorden in zijn aensicht, en{de} Israel en{de} Ephraim sulle{n} vallen in hen boosheyt, en{de} Iudas sal ooc met hen vallen,
met hen cudde{n} van cleyn vee en met hen groot vee sullen si gaen om den Heere te soecken, en{de} si en sullen hem niet vinden, want hy is van henlieden wech ghenomen,
Teghen den Heere hebben sij ouerghetrede{n}, want si hebbe{n} vreemde kindere{n} ghewonne{n}, nv sal hen die maent verslinde{n} met haren deelen,
maect gheclanc metter basoene{n} in Gabaa, mette{n} tro{m}pet in Rama, Huylt in Bethaue{n} achter uwen rugghe Be{n}iamin,
Ephraim sal tot een verwoestinghe sijn, inden dach der berispinghen, in die gheslachte{n} va{n} Israel heb ick trouwe ghetoont.
Die princen van Iuda sijn gheworde{n} als die de pale voorder tot hemwaerts neme{n}, ic sal op hen mijn gra{m}scap als water wt storte{n},
Ephraim is o{n}rechte beschuldinge lijde{n}de, gebroke{n} doort ordeel, wa{n}t hy heeft bego{n}st wech te gae{n} nae die onreynichede{n}.
En{de} ick sal wesen als een motte Ephraim, en{de} als verrotheyt de{n} huyse van Iuda,
En{de} Ephraim heeft zijn quale ghesien en{de} Iudas sijne{n} bant, en{de} Ephraim is wechgegae{n} tot Assur, en{de} hy heeft ghesonde{n} tot den coninc den wreker en{de} hy en sal v lieden niet connen ghenesen, noch hy en sal den bant van v lieden niet connen ontbinden,
want ic ben Ephraim als een leeuwinne, en{de} als dat welpen eens leeuws den huyse van Iuda. Ick ic sal se vanghen, ende sal gaen, ick salse wech draghe{n}, ende daer en is niemant diese verlosse.
Ick sal gaende wedero{m} keere{n} tot mijn plaetse, tot dat ghy ontbreect ende mijn aensicht soect.
Coemt en{de} laet ons wederkeeren totten Heere,
wa{n}t hy heuet geuange{n}, en{de} hy sal ons ghesont make{n}, hy sal ons slaen en{de} ghenesen.
Hy sal ons leue{n}de maken nae twee daghen, inden derden dach sal hi ons verwecke{n}, en{de} wij sullen leuen in sijn aenschijn, wij sullen weten, en{de} volghen dat wij den Heere kennen, als eenen vroeghen dagheraet is sijnen wtganc bereydt, en{de} hy sal ons comen als eenen tijdeghen en{de} spaden reghen der eerde{n}
wat sal ick v doen Ephraim? wat sal ick v doen Iuda? v bermherticheyt als des morghenstonts wolcke, en{de} als den dauwe vroech vergaende.
Daero{m} heb icse ghescaeft door die propheten, ick hebse ghedoot met die woorden mijns mont, en{de} v ordeelen sullen als een licht wtcomen,
want ic heb bermherticheyt ghewilt en{de} niet die offera{n}de, en{de} Gods kennisse meer dant brantofferen,
Maer sij hebben als Adam het verbont ouerghetreden, daer hebben sij teghen my ouertreden,
Galaad is een stadt der gheender die de{n} affgod maken, vertreden vanden bloede.
En{de} als die kinnebacken der manne{n} der moordenare{n}, mede deelachtich der priesteren die inden wech dootslaen die ghene die nae Siche{m} reysen, want si hebbe{n} boosheyt bedreuen,
Int huys van Israel heb ick een grouwelijc dinck ghesien, daer sijn die oncuyschede{n} van Ephraim, Israel is besmedt,
En{de} ghy oock Iuda stelt v seluen den oochst, als ick die gheua{n}ghenisse mijns volcs sal wederom ghekeert hebben.
DOen ic Israel wilde genesen, soo is Ephraims boosheyt ontdect, en{de} die quaetheyt va{n} Samarien, want si hebbe{n} loghentael ghewrocht, en{de} die dief is binnen ghegae{n} roouende, het roouerken va{n} buyte{n}.
En{de} op dat si by auontuere{n} niet en segghe{n} in hen herten dat ick alle haerlieder quaetheyt ghedachtich ben gheweest, soo hebben hen nv hen vonden omuanghen, voor mijn aensicht sijn die ghedaen,
In hen quaetheyt hebben sij den coninck verblijt, en{de} in hen loghene{n} die prince{n}.
Alle die ouerspeelders zijn als eenen ouen onsteke{n} vande{n} backer die stadt heeft een luttelken gherust van dat mencsel des heefs, tot dat heel gheheeft was.
Het is ons conincs dach, die princen hebbe{n} begonst te rasen vanden wijn, hy heeft zijn hant wtgesteke{n} mette{n} bespotters,
wa{n}t si hebbe{n} hen herte als eene{n} ouen daer ae{n}geleyt als hy hen laghen leyde, alle den nacht heeft hy gheslapen hen cokende, des morghens is hy ontsteken als het vier der vla{m}men.
Sij sijn alle heet gheworden als eene{n} ouen, en{de} si hebbe{n} hen rechters verslint alle hen coninghen sijn gheuallen, daer en is niema{n}t onder hen die tot my roepe,
Ephraim worde selue onder die volcken vermenghet, Ephraim is gheworden een assche{n} broot, dat niet ghekeert en wort.
Die vreemde hebben sijn macht gheten, ende hy en heues niet gheweten, Ende oock sijn die grijse hairen in hem wt ghestort, ende hy en heues niet gheweten,
en{de} die hoouerdie van Israel sal verootmoedicht werden in sijn aensicht, ende sij en sijn niet wederom ghekeert tot den Heere haren Godt, ende si en hebben hem niet ghesocht in alle dese dinghen.
En{de} Ephraim is gheworden als een verleyde duyue gheen herte hebbende, Sij aenriepen Egipte{n}, si sijn tot die Assirianen wech ghegaen,
ende als sij sullen ghereyst sijn soo sal ick mijn net op hen spraeyen, als eenen voghel des hemels sal icse neder trecken, ic sal se slaen, nae dat ghehoor van hen verghaderinghe.
Wee hen want sij sijn van my wech ghegaen, sij sullen verdoruen werden, om dat sij teghen mij ouertreden hebben, en{de} ick hebse verlost, ende sij hebben teghen my loghenen ghesproken.
Ende sij en hebben tot my niet gheroepen in hen herte, maer si sulle{n} huylen in hen bedde{n}, op die tarwe en{de} den wijn herknouden sij, sij sijn van my wech ghegaen,
ende ick hebse gheleert, en{de} ic hebbe hen armen ghesterct, en{de} teghe{n} my hebben sij quaetheyt ghepeynst.
Sij zijn weder ghekeert om dat sij sijn soude{n} sonder iock, si sijn gheworden als eenen bedriegelijcken boghe, hen prince{n} sullen door tsweert vallen, van die rasernie haerder tonghe. Dit is hen bespottinghe int lant va{n} Egipte{n}.
LAet in v kele een tro{m}pet wesen als de{n} aernt op des Heeren huys, om dat sij mijn verbont ouertrede{n} hebben, en{de} mijn wet ouertreden hebben.
Sij sullen my aenroepe{n}, Mijn God wij Israel hebben v ghekent,
Israel heeft dat goet verworpen, die viant sal hem veruolghe{n}.
Sij hebben gheregneert en{de} niet wt mi, si hebbe{n} prince{n} gheweest en{de} ick en hebs niet gheweten, hen siluer en{de} hen gout hebben si voor hen selue{n} tot affgode{n} ghemaect, dat si vergae{n} soude{n}.
V calf is wech gheworpe{n} o Samaria mijne{n} rasende{n} toren is gram gheworde{n} op hen, hoe lange en sullen si niet moghe{n} ghesuyuert wesen?
wa{n}t hy is selue oock wt Israel, die constenaer heeft hem ghemaect, en{de} ten is ghee{n} god, wa{n}t het calf va{n} Samarie{n} sal tot der spinne{n} webbe wesen,
wa{n}t sij sulle{n} wint sayen, en{de} den storm wint maeye{n}. Het staende stroo daer en is ghee{n} groeytsel in, ten sal ghee{n} meel make{n} en{de} al ist dattet maket, dat sullen die vreemde eten,
Israel is verslonde{n}, hy is nv gheworde{n} onder die natie{n} als ee{n} onreyn vat,
wa{n}t si sijn opgheclo{m}men tot Assur als eene{n} wilden ezel si selue{n} verlate{n} alleen, Ephraim hebben ghifte{n} ghegheue{n} den liefhebbers.
En{de} si hebben ooc om loo{n} die natie{n} ghehuert, nv sal icse vergaderen, en{de} si sulle{n} een luttel tijts rusten va{n} des conincs en{de} der prince{n} last,
want Ephraim heeft veel outare{n} ghemaect om te fondighe{n}, die outare{n} sijn hem gheworde{n} tot misdaet.
Ick sal hem scrijue{n} mijn meniger hande wette{n}, die als vreemde sijn gheacht.
Sij sullen flachofferande{n} offere{n}, si sulle{n} vleesch ten offer doode{n} en{de} eten, en{de} die Heere en salse niet ontfanghe{n}, nv sal hy haerder boosheyt ghedencke{n}, en{de} sal hen sonde{n} besoecke{n}, si sulle{n} wederom in Egipte{n} keere{n}.
En{de} Israel heeft sijns makers vergete{n}, en{de} hy heeft afgods tempels getimmert, en{de} Iudas heeft veel vaste stede{n} ghemaect, en{de} ic sal tvier in zijn stede{n} sende{n}, en{de} het sal sijn huysen verslinden.
EN wilt v niet verblijde{n} Israel, en wilt v niet verhueghe{n} als die volcke{n}, wa{n}t ghy hebt oncuyscheyt bedreue{n} van uwen God, ghi hebt den loo{n} lieft gehadt boue{n} alle dorschuloere{n} va{n} tarwe{n}
Den dorschuloer en{de} die persse en salse niet voede{n}, en{de} den wijn sal hen faelgeren.
Sij en sulle{n} in des Heere{n} lant niet woone{n}, Ephraim is weder ghekeert in Egipten, en{de} in die Assiriers heeft hy gheten dat onsuyuer is.
Sij en sulle{n} den Heere gheene{n} wijn offere{n}, en{de} si en sulle{n} hem niet behaghe{n}, hen sacrificie{n} sullen sijn als tbroot der rouwigher, alle diet ete{n}, sulle{n} besmet worden, wa{n}t hen broot is haerder ziele{n}, het en sal in des Heeren huys niet come{n},
Wat suldi doen inden hooghen dach, inden dach va{n} des Heere{n} feeste?
wa{n}t siet si sijn wech ghereyst va{n} die verwoestheyt, Egiptus salse vergadere{n} Memphis salse begraue{n}, hen begheerlijc siluer sal die netele beeruen, die clesse sal in hen tabernakele{n} sijn,
Die daghen der besoeckinghe sijn ghecome{n}, die daghe{n} der vergheldinge sijn ghecome{n}, weet Israel, dat ghy een dwaes propheet sijt en{de} ee{n} rasende geestelijc man, o{m} die menichte uwer boosheyt, en{de} die menichte uwer o{n}tsinnicheyt.
Die wachter van Ephraim is met mijnen Godt, die propheet is eenen strick des vals gheworde{n} op alle sijn weghe{n} die rasernie is int huys sijns Gods.
Sij hebben diep ghesondicht, als in die daghe{n} va{n} Gabaa, hy sal hen boosheden ghedencke{n}, en{de} hen sonde{n} sal hy besoecke{n}.
Als druyue{n} in die wildernisse heb ic Israel geuonde{n} als die ierste vruchte{n} va{n}den vijgeboom op sijne{n} tsop heb ick hen vaderen ghesien, en{de} si sijn inghegaen tot Beelphegor, en{de} si sijn verureemt ter bescaemtheyt, en{de} si sijn afgrijselijc gheworden, als die dinghe{n} die sij bemint hebbe{n},
Ephraim is als eene{n} voghel wech geuloghe{n}, hen glorie is va{n}der baringe, en{de} vande{n} buyc en{de}, van dat ontfanghe{n},
En{de} al ist dat si ooc hen kinderen opuoeden, ick salse sonder kinderen make{n} onder die menschen. En{de} wee hen, als ick van hen sal wechghegaen sijn,
Ephraim (soo ick ghesien hebbe) was als Tyrus ghefundeert in schoonheyt, en{de} Ephraim sal sijn kinderen totte{n} dootslaender wtleyde{n}.
Gheeft hen Heere, Wat suldi hen gheuen? Gheeft hen eene{n} buyck sonder kinderen, en{de} drooghe borsten.
Alle hen archeden zijn in Galgal, wa{n}t daer heb icse ghehaedt om die quaetheyt van haren vonden sal icse wt mijnen huyse worpen, Ick en salse voortaen niet meer lief hebben, alle hen prince{n} sijn wechgaende,
Ephraim is gheslaghen, hen wortele is wtghedroocht. Sij en sullen gheensins vrucht doen. Ende ist oock dat sij genereren, soo sal ick die alderliefste haers buycs dooden,
Mijn Godt salse verworpen, om dat sij hem niet ghehoort en hebben, ende sij sullen onghestadich wesen in die natien.
ISrael is eenen wijnstruyc met veel bladere{n}, sijn vrucht is hem ghelijck ghemaect, nae die menichte sijnder vrucht heeft hy die outaren vermenichfuldicht, nae die vruchtbaerheyt sijnder eerden heeft hy oueruloedich van affgodts beelden gheweest.
Hen herte is ghedeylt, sij sulle{n} nv vergae{n} hy sal hen afgods beelden breken, hy sal hen outaeren verderue{n},
want sij sullen nv segghe{n}. Wij en hebben gheenen coninck, want wij en vreesen den Heere niet, en{de} wat sal ons die coninc doe{n}?
Spreect woorden van des onnutten visioens, en{de} ghy sult een verbont maken, en{de} het ordeel sal als bitterheyt groeyen op die voren des ackers.
Die bewoonders van Samarien hebbe{n} die coeye{n} van Bethaue{n} gheeert, wa{n}t sijn volc heeft op hem gheweent, en{de} sijn tempel bewaerders hebbe{n} hen op hem verhuecht in sijn glorie want hy is van hem wech ghegaen,
Wa{n}t hy is voorwaer ooc in Assur ghedraghe{n} tot ee{n} ghifte de{n} coninc den wrekere. Die bescaemtheyt sal Ephraim beuanghen, en{de} Israel sal beschaemt werden in sijnen wille
Samaria heeft sijnen coninc doen wechgaen als den scuym op dae{n}sicht des waters.
En{de} die hoochde{n} des afgodts sullen verdoruen worden Israels sonde, die clissen en{de} brame{n} sulle{n} op hen outare{n} climme{n}, en{de} si sullen de{n} berge{n} segge{n} Bedect ons, en{de} de{n} hueuele{n}. Valt op ons,
va{n} die daghe{n} va{n} Gabaa heeft Israel ghesondicht, daer hebben sij ghestaen, den strijt en salse niet beuanghen in Gabaa op die kindere{n} der boosheyt.
Nae mijn begheerte sal icse straffen, die volcken sullen op hen verghadert werden, als sij sullen berispt worden om hen twee boosheden,
Ephraim is een veerscalf gheleert die dorscherie lief te hebben, ende ick heb ghegaen ouer die schoonheyt van sijnen halse. Ick sal climmen op Ephraim, Iudas sal ackeren Iacob sal voor si seluen die voren breke{n}.
Saeyt voor v lieden in rechtuerdicheyt, en{de} maeyt inde{n} mont der bermherich{eyt}, vernieuwt v liede{n} eene{n} nieuwe{n} acker want tis tijt om den Heere te versoecken, als hy sal ghecomen sijn die v lieden rechtuerdicheyt leere{n} sal.
Ghy hebt o{n}goddelijcheyt gheackert, ghy hebt boosheyt ghemaeyt, ghi hebt die vrucht der loghene gheten, want ghy hebt betrouwen ghehadt in uwe weghen, in die menichte van uwen stercken.
Daer sal een gheruchte opstaen onder v volck, ende alle uwe stercten sullen verdoruen worden, ghelijck Salmana verdoruen is gheweest, van thuys des ghee{n}s die Baal wreecte inden dach des strijts, als die moeder op die kinderen ghedoot wert.
Alsoo heeft v Bethel ghedaen, van daensicht der quaetheyt van uwe archeden.
GHelijck den morghenstont voorby gaet, alsoo is die coninck van Israhel voorby ghegaen, want Israel is een kint, ende ick heb hem lief ghehadt. Ende wt Egipten heb ick mijnen sone gheroepen.
Sij hebbense gheroepen, alsoo zijn sij wechghegaen van hen aensicht, Sij offerden Baalim, ende der afgode{n} beelde{n} deden sij sacrificie.
Ende ick was als Ephraims voesterheere, ick droechse in mijnen armen, ende sij en wisten niet dat icse ghenas,
Met Adams zeelkens sal icse trecken, in die ba{n}den der liefden, ende ick sal henlieden wesen als het iock verheffende op hen wanghen, ende ick heb tot hem affgheweken op dat hy eten soude.
Hy en sal niet wederkeeren in dlant van Egipten, ende Assur selue sal sijn coninck sijn, want sij en hebben niet willen bekeert worden.
Het sweert heeft begonst in sijn steden, ende tsal sijn wtuercorene verteren, ende tsal hen hoofden eten.
Ende mijn volc sal twijfelachtich hanghen nae mijn wedercoemste, ende hen sal te samen een iock opgheleydt werden dat niet en sal affghenomen worden.
Hoe sal ic v ouer gheue{n} Ephraim? hoe sal ic v bescermen Israel? Hoe sal ick v gheuen als Adama, sal ick v stellen als Seboim? Mijn herte is in my ommeghekeert, mijne{n} rouwe is te samen beroert.
Ick en sal die rasende gramscap mijns torns niet doen, ick en sal niet omghekeert worden om Ephraim te vernielen, want ick ben Godt ende gheen mensch, int midden van v heylich, ende ick en sal in die stadt niet ghaen.
Nae den Heere sullen sij wandelen, als eenen leeuw sal hi briesschen, want hy sal briesschen, ende die kindere{n} der zee sullen vreesen,
ende sij sullen wech vlieghen als eenen voghel wt Egipte{n}, ende als een duyue wt den lande van Assirien, ende ic salse stelle{n} in hen huysen, seyt die Heere,
Ephraim heeft my omringt int loochenen, ende het huys van Israhel int bedroch, maer Iudas die ghetuyghe is met Gode nederghedaelt, ende metten heylighen ghetrouwe.
EPhraim voedt den wint, ende volcht die hitte, alle den dach vermenichfuldicht hy logenen ende verwoestinghe, ende hy heeft een verbont metten Assyriers aenghegaen, en{de} hi droech olie in Egipten.
Aldus is des Heere{n} ordeel met Iuda, ende die besoeckinghe op Iacob, na zijn weghe{n} ende nae zijn wonden sal hy hem verghelden,
Inden buyck heeft hy sijnen broeder vertreden, ende in sijn sterckheyt is hy voorspoedich gheweest metten enghele.
Ende is machtigher gheweest dan die enghel, ende is versterct gheweest, hy heeft gheweent ende hem ghebeden, in Bethel heeft hy hem gheuo{n}den, ende aldaer heeft hy met ons ghesproke{n}.
Ende die Heere Godt der heyrscharen, die Heere is zijn ghedenckenisse.
Ende ghy sult tot uwen Godt omghekeert worden, bewaert die bermherticheyt ende het ordeel, ende hoept in uwen Godt altijt
Chanaan in zijn hant is ee{n} bedrieghelijcke waghe, hy heeft die onrechte besculdinghe bemint.
Ende Ephraim heeft gheseyt. Maer nochtans ben ick rijck gheworden, ick heb voor mij eenen affgodt gheuonden, alle mijn arbeyden en sullen voor my niet vinde{n} die boosheyt die ick ghesondicht hebbe.
En{de} ick ben die Heere v Godt vanden lande van Egipten, ick sal v noch doen sitten in tabernakelen als in die daghen des feestdaechs.
Ende ick heb ghesproken tot die propheten, ende ick heb die visioenen vermenichfuldicht, ende in der prophete{n} hant ben ick verghelijct.
Is in Galaad een affgodt, soo waren sij dan te vergheefs in Galgal den ossen offerende, want hen outaere waren als hoopen op die voren des ackers.
Iacob is gheuloden int lantscap van Sirien, ende Israel heeft ghedient om een huysvrouwe, ende om die huysvrouwe heeft hy ghedient,
Maer door eenen prophete heeft die Heere Israhel wt Egipten gheleydt, ende door eenen propheet is hy behoude{n} gheweest,
Ephraim heeft my tot gramscap verwect, in sijn bitterheden, ende sijn bloet sal op hem comen, ende sijn verwijt sal hem zijn Heere verghelden.
DOen Ephraim sprack, soo heeft eene{n} grouwel Israel ouervallen, ende hy heeft misdaen in Baal, ende hy is ghestoruen.
Ende nv hebben sij daer toe ghedaen om te sondighen, ende sij hebben voor hen ghemaect een ghegoten beelt va{n} hare{n} filuer, als die ghelijckenisse der afgode{n} het is gheheel der constenaren werc, Tot desen seghen sij. Ghi menschen die de calueren aenbidt doet slachofferande,
Daerom sullen sij sijn als een morghenstonts wolcke, ende als den morghe{n}stonts dauwe voorby gaende, alst ghestubbe metten stormenden wint wech ghenomen wten dorschuloer, ende als den rooc des scoorsteens,
Maer ick ben die Heere uwe Godt wten lande van Egipten, ende ghy en sult gheenen Godt behalue{n} my weten, ende daer en is gheen verlosser behaluen my.
Ick heb v ghekent in die woestijne int landt der wildernissen,
By hen weyden sijn sij veruult, ende versaedt gheweest, sij hebben hen herte opghehauen, ende sij hebben mijns vergheten.
En{de} ic sal henlieden wesen als een leeuwinne, als eenen lupaert inden wech der Assyrianen.
Ick sal hen te ghemoete come{n} ghelijc een beyrinne als haren ionghen gherooft zijn, ende ick sal verschoeren het binnenste van hen leuere, ende ick salse daer vernielen als eenen leeuw, die beeste des velts salse van een scoeren.
Het is v verderffenisse o Israel, allee{n}lijc is in my v helpe,
Waer is v coninc? laet hem nv aldermeest v verlossen in alle uwe stede{n} en{de} uwe rechters van die welcke ghy gheseydt hebt. Gheeft my coninghen ende princen.
Ick sal v eenen coninck gheuen in mijn rasende gramscap, ende ick sal hem wech nemen in mijn verbolghentheyt.
Die boosheyt van Ephraim is te samen ghebonden, sijn sonde is verborghen.
Die pijnen van eender barender vrouwen sullen hem comen, hy is een sone niet wijs, want hy en sal nv niet staen int vernielen der kindere{n}.
Van die hant der doot sal icse behouden, va{n} der doot sal icse verlossen, o doot ic sal uwe doot wesen. Ick sal uwen bete wesen o helle, die vertroostinghe is verborghen van mijnen ooghen,
Want hi sal tusschen die broeders deylen, ende die Heere sal eenen berrenden wint aenbrenghen van die woestijne opgaende, ende hy sal haer aderen verdrooghen, ende haer fonteyne verderuen, ende hy sal roouen den scadt van alle begheerlijcke vaten.
VErgaen moet Samarien, want si heeft hare{n} Godt tot bitterheyt verwect, laetse metten sweerde verghaen, hen cleyn kinderen laet doot ghestooten worden, ende hen beuruchte vrouwen open ghesneden.
Bekeert v Israel totten Heere uwen Godt, want ghy sijt gheuallen in v boosheyt,
Neemt woorden met v lieden, en{de} bekeert v totten Heere, ende segghet hem. Neemt alle boosheyt aff, ende ontfanct het goet, ende wij sullen betalen die calueren onser lippen,
Assur en sal ons niet verlossen, wij en sullen op gheen peert climme{n}, noch wij en sullen voortaen niet meer segghen dat onsen gode{n} sijn die wercke{n} onser handen, wa{n}t ghy sult ontfermen op die weese die onder v is.
Ic sal he{n} quetsinghen ghenesen, ick salse vrijwillichlijck lief hebben, want mijn rasende gramscap is van hen afghekeert
Ic sal Israel als eene{n} dauw sijn, hy sal groeye{n} als ee{n} lelie, ende sijn wortele sal wtschieten als die wortele van Libanus.
Sijn tacken sullen gaen, ende als eene{n} olijfboom sal zijn glorie zijn, ende sijne{n} ruec als van Libanus,
die in sijn scaduwe sitte{n} sulle{n} bekeert worden sij sullen leue{n} van die tarwe, ende sij sullen groeyen als eenen wijngaert, sijn ghedenckenisse sal zijn als den wijn van Libanus,
Ephraim wat leydt my voorts aen die affgoden? Ick sal hem verhooren, ende ick sal hem beschicken als eenen groeynde abeel boom, wt my is v vrucht ghevonden,
wie isser wijs, ende sal dese dinghen verstaen? ende wie isser verstandich, ende sal dese dinghen wete{n}? want des Heeren weghe{n} sijn recht, ende die rechtuerdighe sullen daer in wandelen, maer die ouertreders sullen daer in vallen.
HEt woort des Heere{n} datter ghesciet is tot Ioel Phatuels sone,
Hoort dit ghi ouders en{de} vatet metten ooren alle ghi bewoonders der eerde{n}, oft dit ghesciet is in uwen daghe{n}, oft in uwer vaderen daghen?
Vertelt daer aff uwen kinderen en{de} uwe kindere{n} hare{n} kindere{n}, en{de} hen kindere{n} den andere{n} geslachte,
het ouerblijfsel va{n}derrupsene{n} heeft de{n} sprinchae{n} ghete{n} en{de} het ouerblijfsel vande{n} sprinchaen heeft de{n} cruytworm ghete{n}, en{de} het ouerblijfsel vande{n} cruytworm, heeft die versength{eyt} ghete{n}.
Ontsprinct ghy dronckene en{de} wee{n}t, en{de} huylt alle die wijn drinct in soeticheyt, wa{n}t hi is vergae{n} va{n} uwen monde,
wa{n}t daer is een volc gheclo{m}men op mijn lant, sterc en{de} ontellijck, sijn tanden zijn als der leeuwen tanden, ende sijn baectanden sijn als van des leeuwe{n} welpens,
hy heeft mijne{n} wijngaert tot een woestijne ghestelt, en{de} mijnen vijgheboom heeft hy die scorsen affghescelt, hy heeft dien blootende berooft en{de} wech gheworpe{n} sijn tacken zijn wit gheworde{n}.
Maect een ghescrey als een maghet omgort sijnde met eenen sacke, ouer den man van haerder iongher iuecht.
Het sacrificie en{de} den drancoffer is vergaen van des Heeren huys, Die priesters des Heere{n} dienaers hebbe{n} gheweent.
Het lantscap is berooft, die eerde heeft gheweent, want die tarwe is verdoruen, den wijn is bescaemt, die olie is cranck gheworden.
Die ackerluyden zijn bescaemt, die wijnghaerders hebben ghehuylt ouer die tarwe, en{de} gherste, want den oochst des veldts is vergaen.
Den wijngaert is bescaemt, en{de} den vijgheboom is wtghequolen, den granaet appelboom, ende den dadelboom, en{de} den appelboom, ende alle die boomen des velts sijn verdroocht, want die blijscap is bescaemt van die kinderen der mensche{n}.
Omgort v ende weent ghy priesters, huylt ghy dienaers des outaers, gaet binne{n}, ligt op eenen sack mijns Gods dienaers, want het sacrificie en{de} den drancoffer is vergaen va{n} ws Gods huys.
Heylicht een vasten, roept die vergaderinghe, vergadert die ouders, alle die bewoo{n}ders des lants in ws Gods huys en{de} roept totte{n} Heere.
Ay ay ay voor dien dach, want des Heeren dach is nae by, en{de} hi sal als een verwoestinge vande{n} machtige{n} come{n}.
En sijn die spijsen niet vergae{n} voor uwe ooghen van ons Gods huys, die blijscap ende dat verhueghen?
Die beesten sijn verrot in hen mest die scueren zijn afghebroke{n}, die coren solders sijn verdoruen, want die tarwe is bescaemt,
waerom heeft het vee versucht, waerom hebben die cudde{n} der runderen gheloeyt? om dat si gheen weyde en hebben, ende die cudden des cleynen vees sijn verloren ghegaen.
Tot v Heere sal ick roepen, wa{n}t het vier heeft die schoonheden der woestijnen gheten, ende die vlamme heeft alle die boomen des lantscaps ontsteken.
Maer ooc soo hebben die beesten des velts als een dorre eerde dorstende nae den reghen opwaerts ghesien tot v, want die fonteyne{n} der watere{n} sijn verdroocht, ende het vier heeft die schoonhede{n} der woestijnen verslonden.
BLaest metten trompette in Sion, huylt op mijnen heylighe{n} berch, laet alle die bewoo{n}ders des lants verbaest worden, want den dach des Heeren coemt,
want den dach der duysternissen en{de} des neuels is nae by, den dach der wolcken, en{de} des stormende wints. Als den morghenstont wtghespraeyt op die berghen, isser een volc dat vele en{de} sterck is, sijns ghelijc en heeft niet gheweest vanden beghinne, en{de} na hem en sal gheen wesen tot die iaren der generatien en{de} generatie{n}.
Voor sijn aensicht is een verslindende vier, en{de} nae hem een verberre{n}de vlamme, als eenen hof der weelden is die eerde voor hem, ende nae hem een woestijne der verlatenissen, wanr daer en is niemant die hem ontuliede.
Als een aensien der peerden alsoo is hen aensien, en{de} als peerde volck soo sullen si loopen.
Als tgheluyt der wagenen sullen si opspringhen op die hoofden der berghe{n} als tgheluyt van een vlamme viers die stoppele verslindende, als een sterck volc bereyt ten strijde.
Van sijn aensicht sullen die volcken ghepijnicht werden, alle die aensichten sullen verkeert worden als eenen swarten pot.
Sij sulle{n} loope{n} als stercke, als orloochsche mannen sullen si den muer opclimmen, die mannen sullen in hen weghen gaen, en{de} si en sullen niet afwijcken van haren paden.
Een ieghelijck en sal sijne{n} broeder niet benauwen, sij sullen elck in haeren padt wandelen, maer sij sullen ooc door die vinsteren vallen, en{de} si en sullen niet affbreke{n}.
Sij sullen in die stadt gaen, opden muer sullen si loopen, si sulle{n} op die huysen climmen, door die venstere{n} sullen si incomen als een dief.
Van sijn aensicht heeft die eerde ghebeeft, die hemelen zijn beroert, die sonne en{de} die mane zijn verduystert gheweest, en{de} die sterre{n} hebben hen scijnsel wederom ghetrocken.
Ende die Heere heeft sijn stemme ghegeuen voor daensicht van zijn heyr, wa{n}t sijn heyrlegheren zijn wter maten seer vele, want sij sijn sterck ende doende zijn woort, want des Heere{n} dach is groot, ende seer veruaerlijck, en{de} wie sal hem verdraghen?
Daerom nv seyt die Heere, bekeert v tot mi wt alle v herte, in vasten, en{de} in weenen, en{de} in claghen.
Ende snijdt v herten en{de} niet v cleederen, en{de} bekeert v totten Heere uwen Godt, want hy is goedertieren en{de} bermhertich, verduldich ende van veel bermherticheyt, en{de} milt int vergheue{n} ouer die quaetheyt.
Wie weet oft hy bekeert werde, ende vergaue ende liete nae hem die benedictie, sacrificie, en{de} vochtighe{n} offer voor den Heere onsen God?
Blaest met den trompet in Sion. Heylicht die vasten, roept die menichte.
Vergadert het volc, heylicht die vergaderinghe, doet te hoope come{n} die ouders, versaemt die cleyn kinderen, ende die de borsten suyghen, laet die brudegom wt zijn slaepcamer gaen, en{de} die bruyt wt haer bruloft camer.
Tusschen het portael en{de} den outaer sullen die priesters des Heeren dienaers weene{n} en{de} segghe{n.} Spaert Heere, spaert v volc, en{de} en gheeft v erffenisse niet tot versmaetheyt, dat die Heydene{n} ouer hen heerscappie souden hebben, waerom segghen si onder die volcken. Waer is hen Godt?
Die Heere heeft zijn lant seer sterckelijc lief ghehadt, en{de} hy heeft zijn volck ghespaert.
En{de} die Heere heeft gheantwoort en{de} gheseyt sijnen volcke. Siet ick sal v lieden seynden tarwe, ende wijn, en{de} olie, en{de} ghy sult daer door versaedt werden, en{de} ick en sal v lieden niet meer gheuen tot versmaetheyt onder die Heydene{n}.
En{de} den ghenen die vanden noorden is, sal ick verre maken van v lieden, en{de} ick sal hem wtdrijuen tot een onwandelbaer en{de} verwoest lant, Sijn aensichte sal wesen teghe{n} die oostzee en{de} zijn wterste tot die wterste zee, en{de} sijnen stanck sal opgaen, en{de} sijnen etter sal opclimmen, want hy heeft hoouerdelijck ghedaen,
En wilt niet vreesen o eerde, verhuecht v en{de} weest blijde, want die Heere heuet groot gheacht dat hijt doen soude.
En wilt niet vreesen ghy dieren des lantscaps, want die schoon plaetsen der woestijnen hebben ghegroeyt, want die boomen hebbe{n} hen vrucht voortghebracht, den vijgheboom, en{de} den wijngaert hebben hen cracht ghegheuen.
En{de} ghy kinderen va{n} Sion verhuecht v, en{de} verblijt v inden Heere uwen Godt, want hy heeft v lieden ghegheue{n} den leeraer der rechtuerdicheyt, en{de} hy sal tot v doen nederdalen den vroeghen en{de} spaden reghe{n}, als int beghinsel.
En{de} die dorschuloeren sullen met tarwe veruult worden, en{de} die wijnperssen sullen oueruloede{n} van wijn ende olie,
en{de} ick sal v wederom gheuen die iaren die den sprinchaen ghete{n} heeft, en{de} den cruytworm ende die versengtheyt, en{de} die rupsene, mijn groote macht die ick onder v lieden ghesonden hebbe.
En{de} ghy sult ete{n}de eten, ende versaedt werden, en{de} ghi sult louen den naem des Heeren ws Gods, die wonderlijcke dinghen met v lieden ghedaen heeft, en{de} mijn volc en sal inder eewicheyt niet bescaemt werden.
En{de} ghy sult weten dat ick int midden van Israel ben, en{de} ick ben die Heere v God, en{de} daer en is gheen meer, en{de} mijn volck en sal niet bescaemt werden inder eewicheyt.
En{de} tsal zijn nae desen dat ick mijnen gheest wtstorte{n} sal op alle vleesche, en{de} v sonen sullen propheteren en{de} v dochteren, v ouders sullen droomen droomen en{de} v ionghelinghen sullen visioenen sien,
Maer oock op mijn knechten en{de} dienstvrouwen sal ick in die daghe{n} mijnen ghhest wtstorten.
Ende ick sal wonderlijcke teekenen gheuen inden hemel en{de} in die eerde, bloet, en{de} vier, en{de} domp des roocs.
Die sonne sal verkeert werden in duysternisse, en{de} die mane in bloet eer den grooten en{de} veruaerlijcken dach des Heeren comen sal.
Ende tsal zijn dat alle die mijnen naem aenroept sal salich zijn, want opden berch van Sion en{de} in Ierusalem sal verlossinge sijn, alsoo die Heere gheseyt heeft, en{de} in die ouerghebleuene die de Heere sal gheroepen hebben.
WAnt siet in die daghen, en{de} in dien tijt als ick ghekeert sal hebben die gheuangenisse van Iuda en{de} Ierusale{m}.
Dan sal ick alle die Heydenen vergaderen, ende ick salse leyden int dal van Iosaphat, ende ick sal daer met henlieden disputeren van mijn volck en{de} mijn erffenisse Israel, die sij verstroeyt hebben onder die Heydenen, en{de} hebbe{n} mijn lant ghedeylt.
En{de} op mijn volck hebben si dlot gheworpen, en{de} si hebben het knechtken int bordeel ghestelt, en{de} het meyske{n} hebben sij vercocht om wijn op dat si drincken souden.
Maer wat is my en{de} v ghi Tyrus en{de} Sidon, en{de} alle ghy pale der Palestijnen? Suldi my die wrake verghelden? ende ist dat ghy v wreect teghen my soo sal ick ter stont die vergheldinghe rasschelijck betalen op v lieder hooft,
want ghy hebt mijn siluer en{de} gout ghenomen en{de} mijn begheerlijcke en{de} alderschoonste dinghen hebdi ghedraghen in v tempelen der affgoden.
En{de} die kinderen van Iuda en{de} Ierusalem hebdi vercocht de{n} kindere{n} der griecken, om dat ghy die verre maken soudt van uwen palen.
Siet ick salse verwecke{n} vander plaetsen waer in ghi die vercocht hebt, en{de} ick sal v vergheldinghe wederom keeren teghen v hooft.
En{de} ick sal v sonen en{de} v dochtere{n} vercoope{n} in die hande{n} der kindere{n} va{n} Iuda en{de} si sulle{n} die vercoope{n} de{n} Sabee{n} den verre gheleghe{n} volcke, wa{n}t die Heere heuet ghesproke{n}.
Roept dat onder die Heydenen, heylicht die orloghe, verwect die stercke, laetse aencome{n}, laet alle die orloochsche mannen opcomen,
vermaect v ploechcouteren tot sweerden, en{de} v spaden tot lancie{n}, die crancke segghe. Ick ben sterc.
Berst wt, ende coemt alle ghi Heydenen van rontsomme ende wert vergadert, daer sal die Heere v stercke doen steruen.
Laet die Heydene{n} tsamen opstaen en{de} opclimmen int dal van Iosaphat want daer sal ick sitten om alle die Heydenen te ordeelen int ronde.
Slaet die seysenen in, want den oochst is rijp gheworden, coemt en{de} daelt neder, wa{n}t die persse is vol, die perssen sijn oueruloedich, want hen quaetheyt is vermenichfuldicht.
Volcken volcken int dal der ontweesnijdinghe, wa{n}t des Heeren dach is by int dal der ontweesnijdinghe.
Die sonne ende die mane zijn verduystert, en{de} die sterren hebben hen scijnsel wedero{m} ghetrocke{n}.
Ende die Heere sal van Sion briesschen, en{de} van Ierusalem sal hi sijn stemme gheuen, en{de} die hemelen en{de} deerde sullen beroert werden, en{de} die Heere sal sijns volcs hope zijn, ende die stercheyt der kinderen van Israel.
En{de} ghy sult weten dat ick die Heere v lieder Godt ben woonende in Sion op mijnen heylighen berch, en{de} Ierusalem sal heylich wesen, ende die vreemde en sullen door haer niet meer gaen.
En{de} tsal wesen in die{n} dach dat die berghen sullen soeticheyt druypen, ende die hueuelen sullen van melck vloeden, en{de} ouer alle die riuieren van Iuda sullen wateren ghaen, ende een fonteyne sal wt des Heeren huys gaen, ende die sal veruersschen die beke der dornen.
Egipten sal tot ee{n} verwoestinghe wesen, ende Idumee{n} tot een woestijne der verderffenisse, om dat sij booslijc ghedaen hebben teghen die kinderen van Iuda, ende hebben het onnoosel bloet wtghestort in hen landt.
Ende Iudee{n} sal inder eewicheyt bewoont worden, ende Ierusalem tot gheslachte ende gheslachte.
Ende ic sal hen bloet suyuere{n}, dat ic niet ghesuyuert en hadde, ende die Heere sal woonen in Sion.
DIe woorden van Amos die gheweest is onder die herdere{n} van Thecue, die hy ghesien heeft ouer Israel in die daghe{n} Ozie des conincks van Iuda ende in die daghen van Ieroboam Ioas sone, des conincs van Israel, twee iare{n} voor die aertbeuinghe.
En{de} hy heeft gheseydt. Die Heere sal van Sion briesschen, en{de} van Iherusalem sal hy zijn stemme gheuen, en{de} die schoone plaetse der herderen hebben ghetruert, en{de} den tsop van Carmelus is wt ghedroocht.
Dit seyt die Heere. Op die drije groote misdaden van Damascus ende op die viere en sal ic hem niet bekeeren, om dat si met yseren dorschwagenen Galaad ghedorssche{n} hebben.
Ende ick sal tvier senden in Azaels huys, en{de} het sal verslinde{n} het huys van Benadab.
En{de} ick sal die roede van Damascus breken, en{de} ick sal den bewoonder vernielen van des affgodts velt, en{de} den ghene{n} die den scepter houdt va{n} den huyse der wellusticheden, en{de} tvolck van Sirien sal ouergheuoert werden in Sirenen, seyt die Heere
Dit seyt die Heere. Op die drij groote misdade{n} van Gaza ende op die viere en sal icse niet bekeeren, om dat sij die volkomen gheuanghenisse ouergheuoert hebben, dat si die besluyten souden in Idumeen.
En{de} ic salt vier seynde{n} inden muer van Gaza, en{de} tsal zijn huysen verslinden.
En{de} ick sal den bewoonder vernielen van Azoten, en{de} den ghene{n} die den scepter houdt van Ascalon, en{de} ic sal mijn hant omkeeren op Accaron, en{de} die ouerghebleuene der Palestijnen sulle{n} vergaen, seyt die Heere Godt.
Dit seyt die Heere. Op die drij groote misdaden van Tyrus, en{de} op die viere en sal ick hem niet bekeeren, om dat si die volcomen gheuanghenisse besloten hebben in Idumeen, ende niet ghedachtich en zijn gheweest des verbonts der broederen.
En{de} ick sal tvier senden inden muer van Tyrus, ende tsal sijn huysen verslinden.
Dit seyt die Heere op die drij groote misdaden van Edom ende op die viere en sal ick hem niet bekeeren, om dat hy metten sweerde sijnen broeder veruolcht heeft, ende sijn bermherticheyt ghebroken, en{de} heeft daer bouen sijn rasende gramscap ghehouden, en{de} heeft sijn ver-bolghentheyt ghehouden totten eynde toe.
Ick sal een vier seynden in Theman, ende het sal verslinde{n} die huysen van Bosre.
Dit seyt die Heere, Op die drij groote misdaden der kinderen van Ammon, ende op die viere en sal ick hem niet bekeeren, om dat hy open ghesneden heeft die bevruchte vrouwen va{n} Galaad om zijn pale te verbreyde{n}.
Ende ick sal een vier ontsteken inden muer van Rabba, ende tsal sijn huysen verbranden met een ghehuyl, in den dach der orloghen, ende in den storm inden dach der beroeringhen.
Ende Melchom sal in die gheuanghenisse gaen, hy ende sijn princen te samen, seyt die Heere.
DIt seyt die Heere, Op die drij groote misdaden van Moab, ende op die viere en sal ick hem niet bekeeren, om dat hy verbrant heeft die ghebeente{n} des conincs van Idumeen totten asschen toe,
ende ick sal een vier senden in Moab, ende tsal verslinden die huysen van Carioth, ende Moab sal int gheluyt steruen, int gheclanck der trompetten,
ende ick sal den richter vernielen wt het midden van hem, ende alle zijn princen sal ick met hem dooden, seyt die Heere.
Dit seyt die Heere op die drij groote misdaden van Iuda, ende op die viere en sal ick hem niet bekeeren, om dat hy des Heeren wet verworpen heeft, ende zijn gheboden niet bewaert en heeft, want hen affgoden hebben hen bedroghen, waer nae dat hen vaderen wech ghegaen waren.
Ende ick sal een vier in Iudam sende{n}, ende tsal verslinden die huysen van Ierusalem.
Dit seyt die Heere, Op die drij groote misdade{n} van Israel, ende op die viere, en sal ick hem niet bekeeren, om dat hy den rechtuerdighen om ghelt vercocht heeft, ende den armen om scoenen.
Die der armer hoofden opt stoff der aerden vernielen, en{de} den wech der ootmoedigher verkeeren, ende die sone en{de} zijn vader ghinghen tot een ionghe dochter, dat sij mijnen heylighen naem ontsuyueren souden,
ende op die verpande cleederen hebben sij gheseten by alle outaeren, ende den wijn der verdoemder droncken sij in thuys Gods.
En{de} ick heb den Amorrheum wt ghedreuen van hen aensicht. Wiens lengde was als die lengde der cederboomen, ende hy was sterck als een eycke, ende ic heb sijn vrucht bouen vernielt, en{de} zijn wortelen onder.
Ick bent die v heb doen opclimmen wten lande van Egypten, ende heb v gheleyt in die woestijne veertich iare{n}, dat ghy besitten soudt het lant der Amorrheen.
Ende ick heb van uwen kinderen sommighe verwect tot propheten, ende van uwen ionghelinghen tot Nazareen en ist alsoo niet ghy kinderen van Israel, seyt die Heere?
Ende ghy sconct den Nazareen wijn, ende den Propheten hebdi gheboden, segghende, En propheteert niet.
Siet ick sal kerren onder v lieden ghelijck eenen waghen met hoy gheladen kerret.
Ende die vlucht sal vergaen va{n} den rasschen, ende die stercke en sal sijn cracht niet behouden, en{de} die vrome en sal sijn ziele niet verlossen,
ende die den boghe houdt die en sal niet staen, ende die rassch in zijn voeten is en sal niet behouden worden, ende die peerde bescrijder ende sal sijn ziele niet verlossen,
ende die vrome van herten sal onder die stercke naect vliede{n}, in dien dach, seyt die Heere.
HOort het woert dat ick ghesproken hebbe tot v lieden, ghy kinderen van Israel, op alle dat maechscap dat ic gheleyt hebbe wten lande van Egypten segghende,
Alleenlijck heb ick v lieden ghekent wt alle die gheslachten, der eerde{n}. Daero{m} sal ick op v lieden versoecken alle uwe boosheden.
Sullender twee tsamen wandelen, ten sij dat sij eendrachtich zijn?
Sal den leuw briesschen int wout, ten sij dat hy eenen roof heeft? sal des leuws welpen een stemme wt sijn hol gheuen, ten sij dat hy wat ghegrepen heeft?
Sal den voghel int net op eerden vallen, sonder voghelaer? sal den strick vander eerden ghenomen werden eer hy iet gheuanghen heeft?
Sal het trompet in die stadt gheclanck maken, ende dat het volck hem niet en sal verscricken? sal der eenich quaet sijn inder stadt, dat die Heere niet ghedaen en sal hebben?
Want die Heere Godt en sal gheen woert doen, hy en salt tot sijnen dienaers den propheten sijn secreet openbaren.
Die leuw sal briesschen, wie en sal niet vreesen? Die Heere Godt heeft ghesproken, wie en sal niet propheteren?
Maect dat ghehoort worde in die huysen va{n} Azoten, ende in die huysen des lants van Egypten, ende segt. Wert vergadert op die berghen van Samarien, ende siet veel rasernien int midden van hair ende valsche besculdinghe lijdende in haer binnenste.
En{de} sij en hebben niet connen ghedoen dat recht is, seyt die Heere, vergaderende als scatte{n} die boosheyt, ende roouen in hen huysen.
Daer om dit seyt die Heere Godt, Het lant sal ghequelt ende omringht worden, ende v stercheyt sal van v aff ghetrocken werden, ende v huysen sullen berooft werden.
Dit seyt die Heere, Ghelijck oft die herder wt des leuws muyl wt trocke twee beenen, oft het wterste der ooren, alsoo sullen die kinderen van Israel verlost worden die in Samarien woonen, in die plaghe des beddekens, ende int bedde van Damascus.
Hoort ende betuyghet in Iacobs huys seyt die Heere Godt der heyrscaren,
want inden dach als ick sal beghinnen te besoecken die ouertredinghen van Israel, soe sal ick op hem versoecken, ende ouer die outaren van Bethel, ende die hoornen des outaers sullen aff ghehouwen worden, ende sij sullen op deerde vallen.
Ende ick sal het winter huys slaen metten somer huyse, ende die yuooren huysen sullen vergaen, ende veel huysen sulle{n} ghebroken werden seyt die Heere.
HOort dit woert ghy vette coeyen, die opden berch van Samarien sijt, die valsch onrecht doet den behoeftighen, ende die arme heel in stucken breket, die uwe{n} Heeren segt, Haelt, ende wy sullen drincken.
Die Heere Godt heeft ghesworen by sijnen heylighe, want siet die daghen sullen comen op v lieden, ende sij sullen v opheffen in spiessen, ende v bleuelinghen in siedende potten.
Ende ghy sult doer die spleten wtgaen deen teghen dandere, ende ghy sult gheworpen werden in Armon seyt die Heere,
Coemt tot Bethel, ende doet ongoddelijck, tot Galgala{m} ende vermenichfuldicht die ouertredinghe, ende offert des morghens vroech v slachofferanden, drij daghen lanck v thienden.
En{de} doet sacrificie van den gheheefden loff, ende roept die vrijwillinghe offeranden, ende vercondighet, want alsoo hebdijt ghewilt ghi kindere{n} van Israel, seyt die Heere Godt.
Waerom heb ick v lieden ooc ghegheuen verboomtheyt der tanden, in alle uwe steden, ende ghebreck der brooden in alle uwe plaetsen, ende ghy en sijt niet wederghekeert tot my, seyt die Heere,
Ick heb oock van v lieden den reghen verboden, doent noch drij maenden waren totten ooste, ende ick hebt doen reghenen op die een stadt, ende op die ander stadt en heb ict niet doen reghenen, het een deel is bereghent gheweest, ende het deel daer op ict niet en heb doen reghenen is verdroocht.
Ende daer sijn twee ende drij steden ghecomen tot een stadt dat sij water souden drincken, ende sij en sijn niet versaet gheweest, ende ghi en sijt tot my niet wederghekeert, seyt die Heere,
Ic heb v lieden gheslaghen metten berrenden wint, en{de} met die versengtheyt, die menichte van uwen houen, en{de} van uwen wijngaerde{n}, uwe olijfgaerden, ende uwe vijchgaerden heeft die rupsene gheten, ende ghy en sijt niet wederghekeert tot my seyt die Heere.
Ick heb op v die doot ghesonden inden wech van Egypten, ick heb v ionghelinghen metten sweerde gheslaghen, tot die gheuanghenisse van uwen peerden, ende ick heb den stanck van uwen heyrleghere{n} doen opgaen tot in uwe nuesgate{n}, ende ghy en sijt tot my niet wederghekeert, seyt die Heere,
Ick heb v lieden omgheworpe{n}, ghelijck Godt Sodomam ende Gomorrham omgheworpe{n} heeft, ende ghi sijt gheworden als eenen brant wtghetrocken wten viere, ende ghy en sijt niet wederghekeert tot my, seyt die Heere.
Daer om sal ick v dese dinghen doen Israel, ende nae dat ic v dese dinghen sal ghedaen hebben. soo bereydt v o Israel uwen Gode te ghemoete.
Want siet die ghene die de berghen maect, ende de{n} wint scept, ende den mensche sijn wtsprake vercondicht, die den vroeghen neuel maect, ende gaet op die hoochden der eerden. Die Heere der heyrscaren is sijnen naem.
HOort dit woert dat ick heffe op v lieden wesende een ghescrey. Het huys van Israel is gheuallen, ende ten sal niet meer daer toe doen, om op te staen.
Die maghet van Israel is verworpen in haer lant, daer en is niemant diese wecke.
Want dit seyt die Heere Godt, Die stadt waer wt datter duysent ghinghen, daer sullender hondert achter ghelaten worden, ende daer der hondert wtghinghen, daer salder thien achterghelaten worden int huys van Israel.
Want dit seyt die Heere den huyse van Israel. Soect my ende ghy sult leuen.
En{de} en wilt Bethel niet soecken, ende in Galgalam en wilt niet ingaen, ende tot in Bersabee en suldi niet doergaen. Want Galgala sal gheuanghen wech gheleydt werden, ende Bethel sal onnut wesen.
Soect den Heere ende leeft, dat bij auontuere{n} het huys van Ioseph niet verbra{n}t en worde als een vier, ende daer en sal niemant wesen die Bethel wtblussche,
die het ordeel verkeert in alsen, ende die rechtuerdicheyt in die eerde verlaet.
De{n} ghenen die arcturus sterren maect ende Orionen, ende die den morghenstont verkeert in duysternissen, ende den dach verandert in den nacht, die de wateren der zee roept, ende stort die wt op daensicht der eerden Heere is sijnen naem.
Die die verwoestinghe begrijmt op den stercke{n}, ende die beroouinghe brengt opden machtighen.
Sij hebben ghehaet den ghenen die berispt in die poorte, ende die volmaectelijck sprack hebben sij vereyst.
Daer om want ghy den armen beroofdet, en{de} den wtghecoren roof van hem naemt, so suldi huysen met viercantighe steene{n} timmeren, ende ghy en sult daer niet in woonen, ghy sult die alderliefste wijngaerden planten, ende ghy en sult den wijn van die niet drincken.
Want ick heb uwe veele groote misdaden bekent, ende v stercke sonden, ghy vianden vanden rechtuerdighen, ghifte{n} nemende ende die arme verdruckende in die poorte.
Daer om sal die wijse in dien tijt swijghen, want den tijt is quaet.
Soecket goet, ende niet het quaet, dat ghy leuet, ende die Heere die Godt der heyrscaren sal met v lieden sijn, alsoo ghy lieden gheseyt hebt,
Haet dat quaet, ende bemint het goet, ende stelt in die poorte het ordeel, oft by auontueren die Heere der heyrscaren ontfermde den bleuelinghen van Ioseph.
Daerom dit seyt die Heere der heyrscaren, die heerscapper. In alle straten sal ghescrey wesen, ende in alle die plaetsen die buyten zijn salmen segghen, wee, wwe, ende sij sullen den ackerman totter weeninghen roepen, en{de} tot beclaghinghe die ghene die beclaghen connen.
Ende in alle wijngaerden sal gheclach wesen, want ick sal int midden van v doergaen seyt die Heere.
Wee den ghenen die den dach des Heeren begheren. Waer toe begheerdi dien voer v lieden? Desen dach des Heeren sal duysternisse wesen, en{de} gheen licht.
Als oft een man vloodt van eens leuws aensicht, ende dat hem eenen beyr te ghemoete quame, ende dat hy in huys ghinghe ende ruste met sijn hant opden want, ende dat hem een slanghe bete.
En is des Heeren dach niet duysternisse, ende gheen licht, ende donckerheyt is daer in, ende gheen scijnsel?
Ick heb ghehaedt ende verworpen uwe feestdaghen, ende ick en sal den rueck van uwe vergaderinghen niet ontfanghen.
Ende ist dat ghy my heelbrantofferanden offert, ende v ghiften ick en salse niet ontfanghen, ende die beloften va{n} uwen vetten vee en sal ick niet aentsien.
Neemt van my het gherucht van uwen liedekens, ende die sanghen van uwer lieren en sal ick niet hooren.
En{de} het ordeel sal als water ontdect werden, ende die rechtuerdicheyt als een stercke beke.
Hebdi my slachofferanden ende sacrificie gheoffert in die woestijne veertich iaren, ghy huys va{n} Israel?
Ende ghy hebt ghedraghen het tabernakel uwen Moloch, en{de} het beelt van uwen afgoden, die sterre ws Godts, die ghy v seluen ghemaect hebbet.
En{de} ic sal v doen verhuysen ouer Damascum, seyt die Heere die Godt der heyrscaren is sijnen naem.
VVee v die rijck sijt opden berch van Sion, ende betrouwen hebt in den berch va{n} Samarien, ghy edele hoofden der volcken, houerdelijck gaende int huys van Israel.
Gaet doer in Calamne en{de} besiet, ende gaet van daer in Emath die groote, ende gaet neder in Geth der Palestijnen ende tot alle die beste rijcken van dese, oft hen pale breeder dan v pale.
Die affghesceyden sijt totten quaden dach, ende ghenaect de{n} stoel der boosheyt,
die in yuooren bedde{n} slaept, ende wellusticheyt bedrijft in v rustplaetsen, die dlam eet vande{n} cudde, en{de} die calueren wt het midden der runderen.
Die singt nae dat gheluyt des Psalterspeels, ghelijck Dauid hebben sij ghemeynt dat sij oock die instrumenten des sancs hadden.
Drinckende den wijn wt scalen, ende met die beste saluen ghesalft, ende sij en hadde{n} gheen medelijden op die vernielinghe van Ioseph.
Daerom sullen sij nu verhuysen in thooft der gheender die ouergheuoert worden sullen, ende tgheselscap der wellustigher sal wech ghenomen worden.
Die Heere Godt heeft ghesworen by sijn ziele, seyt die Heere Godt der heyrscaren. Ick versmade die houerdie van Iacob, ende ick hate sijn huysen, ende ick sal die stadt leueren met haren bewoonders.
Ende ist datter ouerbleuen sullen zijn thien mannen in een huys, die sullen oock steruen.
Ende zijn naeste sal hem nemen, ende hy sal hem verbranden, dat hy die beenderen wten huyse draghe, ende hy sal hem segghen die int binnenste des huys is. Isser noch iemant by v?
Ende die sal antwoerden. Het is deynde. Ende hy sal hem segghen, Swijcht, ende en ghedenct den naem des Heeren niet.
Wa{n}t siet die Heere heuet ghebode{n}, ende hy sal het meeste huys slaen met veruallinghen, ende het minste huys met scoeren.
Moghen die peerden loopen op die harde steenrootsen oft machmen ackeren met buffels, want ghi hebt het ordeel in bitterheyt verkert, ende die vrucht der rechtuerdicheyt in Alsen?
Die v verblijt in niet, die segt. En hebben wy in onse stercheyt ons niet hornen aenghenomen?
Want siet ick sal op v verwecken ghy van Israel, seyt die Heere der heyrscaren een volck, ende sij sullen v vernielen van den inganck van Emath totter beken der woestijnen.
DEse dinghen heeft my die Heere Godt ghetoont, ende siet die maker der sprinchanen int beghinsel der spruyten van den spaden reghen, ende siet den spaden reghen, nae den sceerder vant cudde.
Ende tis ghesciet doen hy voleyndt hadde te eten het cruyt des lants, dat ick gheseyt hebbe. Heere Godt weest doch ghenadich, bid ick, wie sal Iacob verwecken want hy seer cleyn is?
Die Heere heeft daer op bermherticheyt ghehadt. Ten sal niet zijn, seyt die Heere,
Dese dinghen heeft my die Heere Godt ghetoont, ende siet die Heere Godt riep het ordeel totten viere, ende tverslinde die groote diepte, ende het heeft tsamen gheten een deel.
Ende ick heb gheseyt. Heere Godt rust doch, dat bid ick, wie sal Iacob verwecken, wa{n}t hy is cleyne?
Die heere heeft daer op bermhertich gheweest. Maer dit en sal oock niet wesen, seyt die Heere Godt.
Dese dinghen heeft my die Heere ghetoont, ende siet die Heere was staende op eenen besetten muer, ende in zijn hant was eens metsers trouweel.
En{de} die Heere heeft tot my gheseyt, Wat siet ghy Amos? Ende ick heb gheseyt, eens metsers trouweel. Ende hi heeft gheseyt, Siet ick sal een trouweel stellen in midden van mijn volck Israel, Ick en salder niet meer toe doen om die ouer te leyden.
Ende sij sullen afworpen die hoochde{n} des affgodts, en{de} die heylichmakinghen va{n} Israel sullen verwoest worde{n}, en{de} ick sal opstaen opt huys va{n} Ieroboam metten sweerde.
Ende Amasias die Priester van Bethel heeft ghesonden aen Ieroboam de{n} coninck van Israel segghende, Amos es wederspannich gheworden teghen v int midden des huys van Israel, die eerde en sal niet moghen verdraghen alle sijn woerden.
Want dit seyt Amos Ieroboam sal metten sweerde steruen, ende Israel sal gheuanghe{n} verhuysen wt sijnen lande.
En{de} Amasias heeft gheseyt tot Amos, Ghy die siet, gaet henen, vliedt int lant van Iuda, ende eet daer broot, ende daer suldi prophetere{n}.
En{de} ghi en sulter niet meer toe doen om in Bethel te propheteren. Want het is des conincs heylichmakinghe, ende het huys des rijcs.
Ende Amos heeft gheantwoert, ende gheseyt tot Amasiam. Ick en ben gheen propheet, ende ick en ben gheen propheets sone, maer ick ben een vee herder, pluckende die wilde vijghen.
Ende die Heere heeft my ghenomen doen ick het cudde volchde, en{de} die Heere heeft tot my gheseyt. Gaet henen ende propheteert tot mijne{n} volcke Israel.
Ende nu hoort des Heeren woert. Ghy segt. Ghi en sult op Israel niet propheteren, ende ghy en sult niet druyppen opt affgodts huys.
Daerom dit seydt die Heere, V huysvrouwe sal in die stadt oncuysheyt bedrijuen, ende v sonen ende v dochteren sullen doert sweert vallen, ende v landt sal metten coordeken ghemeten worden, ende ghy sult int besmet lant steruen. Ende Israel sal gheuanghen wechgaen van sijn lant.
DEse dinghe{n} heeft my die Heere Godt ghetoont, ende siet een corffken met appelen.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt. Het eynde is ghecomen op mijn volck Israel, Ic en salder niet meer toe doen dat ick doer hem gaen sal.
Ende die herren des tempels sullen kerren in dien dach, seyt die Heere Godt, daer salder veel sterue{n}, in alle plaetsen sal tswijghen gheworpen worden.
Hoort dat ghi die de armen verdruct, en{de} doet die behoeftighe der eerde{n} vergaen,
segghende. Wanneer sal den oochst voer by gaen, en{de} wy sullen onse coopgoeden vercoopen, ende den Sabboth, ende wy sullen die tarwe voort doe{n}, op dat wy die mate vermindere{n}, moghe{n} en{de} de sikel vermeerdere{n}, ende valsche waghen heymelijck voertstelle{n}.
Op dat wy doer tsiluer moghen besitten die behoeftighe, ende die arme om scoenen, ende dat wy die crinsen van die tarwe vercoopen moghen?
Die Heere heeft ghesworen by die hoouerdie van Iacob. Ist dat ick verghete totten eynde allen hen wercke{n}.
En sal die eerde hier ouer niet beroert werden, ende en sal alle haer bewoonder niet weene{n}? ende hy sal opcomen als eene{n} gheheelen vloet, ende hy sal neder vloeden als die riuiere van Egypten?
En{de} tsal zijn op dien dach seyt die Heere, dat die sonne sal ondergaen inden middach, ende ick sal die eerde doen verduysteren in den dach des lichts.
Ende ick sal v feestdaghen verkeeren in weeninghe, ende alle uwe sancliedekens in kermen, ende ick sal op alle uwe rugghe{n} sacke{n} ouertrecken, ende op alle hoofden caluheyt, ende ick salse stellen als de{n} rouwe vanden eenighen gheboren, ende sijn wterste als eenen bitteren dach.
Siet die daghen comen seyt die Heere, en{de} ick sal de{n} hongher op dlant seynde{n}, niet den hongher des broots, noch den dorst des waters, maer om te hoore{n} dat woert des Heeren.
Ende sij sullen beroert worden van die zee totter zee, ende van den noorden totten oosten, sullen sij rontsom gaen des Heeren woert soeckende, ende sij en sullense niet vinden.
In dien dach sullen die schoone maechden vergaen, ende die ionghelinghen van dorste.
Die by die misdaet van Samarien sweeren, ende segghen. V Godt leeft o Dan, en{de} den wech van Bersabee leeft, ende sij sullen vallen, ende voert aen niet meer opstaen.
ICk heb den Heere sien staen, opden outaer, ende hy heeft gheseyt, Slaet die herre, ende laet de ouerste dorpels beroert werde{n}, want die ghiericheyt is int hooft van hen allen, ende den wtersten van hen sal ick metten sweerde verslaen, hen en sal gheen vlieden wesen, sij sullen vlieden, ende daer en sal niemant van hen behouden worden die vlieden sal.
Ist dat sij nederdalen totter hellen, van daer salse mijn hant wtleyden, ende ist dat sij opclimmen totten hemel, va{n} daer sal icse nederwaerts trecken.
Ende ist dat sij verborghen zijn opden tsop van Carmelus, va{n} daer sal icse ondersoekende wech nemen, ende ist dat sij hen verberghen van mijn ooghen in die diepten der zee, daer sal ick den serpente ghebieden, ende het salse bijten.
En{de} ist dat sij in gheuanghenisse gaen voer hen vianden, daer sal ict den sweerde beuelen, ende dat salse dooden, ende ick sal mijn ooghen op hen stellen int quaet, ende niet int goet.
Ende die Heere die Godt der heyrscaren die deerde raect, en sij sal verdwijnen, ende alle die op haer woonen sullen trueren, ende het sal al opgaen als een riuier, ende het sal afvloeden als de vloet van Egypten.
Die inden hemel sijn opclimminghe timmert, ende sijn bondelke{n} op deerde ghefundeert heeft, die de wateren der zee roept, ende stort die wt op dat aensicht der eerde{n}. Die Heere is sijne{n} naem.
En sijdi ghy kindere{n} va{n} Israel my niet als der Morianen kinderen, seyt die Heere? En heb ick Israel niet doen opclimmen wten lande van Egypten, ende die Palestijnen van Cappadocien, ende die Siriers van Syrenen?
Siet die ooghen des Heeren Godts sijn op dat sondighende rijck, ende ick sal dat vernielen van daensicht der eerden. Maer nochta{n}s en sal ick vernielende niet vernielen het huys va{n} Iacob seyt die Heere,
Want siet ick salt beuelen, ende ick sal in alle die Heydenen te samen stooten het huys va{n} Israel, alsmen in den teemst te samen hutselt, ende daer en sal niet een steenken op deerde vallen.
Doert sweert sullen steruen all die sondaers mijns volcs, die segghen. Het quaet en sal niet nake{n} ende ten sal op ons niet comen.
In dien dach sal ick Dauids tabernakel verwecken, dat gheuallen is, ende ick sal wederom timmeren die scoeren zijnder mueren, en datter heel gheuallen was, dat sal ic wederom vermaken, ende ick sal hem wederom timmeren als in die oude daghen
dat sij moghen, besitten die bleuelinghen vande{n} Idumeen, en{de} alle die natien om dat mijnen naem ouer hen aengheroepen is, seyt die Heere doende dese dinghen.
Siet die daghen comen, seyt die Heere, ende die ploegher sal achterhalen den maeyere, ende den wijntredere den ghenen die tsaet saeyt. Ende die hemelen sullen soeticheyt druypen, ende alle hueuelen sullen ghebouwet worden.
Ende ick sal die gheuanghenisse mijns volcs Israels wederom keeren, ende sij sullen die verlaten steden optimmeren, ende sij sullen daer in woonen, ende wijngaerden planten, ende sij sullen haren wijn drincken, en{de} sij sullen houen make{n}, en{de} die vrucht van die sullen sij eten. Ende ic salse plante{n} op hen lant, en{de} ic en salse niet meer wtroeyen van hen lant, het welck ick hen ghegheuen hebbe, seyt die Heere uwe Godt.
HET visioen van Abdias. Dit seyt die Heere Godt tot Edom. Wy hebbe{n} een ghehoor ghehoort vanden Heere, ende hy heeft eene{n} bode tot die heydenen ghesonde{n}. Staet op, en{de} laet ons te same{n} teghe{n} hem op staen ten strijde.
Siet ick heb v cleyn ghemaect onder die Heydenen, ghy sijt seer versmadelijck.
Die hoouerdie ws herten heeft v op ghehauen die daer woont in die spleten der steenroetsen, die uwen stoel verheft, die in v herte segt. Wie sal my nedertrecken ter eerden?
Ist dat ghy verhauen wordet als eenen arent, ende ist dat ghy tusschen die sterren uwen nest stelt, van daer sal ick v neder trecken, seyt die Heere,
Waert dat die dieuen tot v inghegaen waren, oft die mordenaers inder nacht, hoe soudi stil ghesweghen hebben? en souden sij niet ghestolen hebbe{n} dat henlieden ghenoech gheweest hadde? Hadden die wijnsnijders tot v inghegaen, en souden sij v te minsten niet een druyfken achterghelaten hebben?
Hoe hebben sij Esau doersocht, ende sijn verborghentheden ondersocht?
Totten eynde hebben v alle die mannen ws verbonts wt ghesonden, sij hebben v bespot, die mannen ws vreedts hebben douerhant ghehadt teghen v, die met v eten sullen laghen legghen onder v, in hem en is gheen wijsheyt.
En sal ick niet op dien dach (seyt die Heere) die wijse van Idumeen te niet doen, ende die voersienicheijt vanden berch Esau?
En{de} v stercke sullen vreesen vanden suyde{n} op dat die man vergae va{n} de{n} berch Esau.
Om die doodinghe, ende om die boosheyt teghen uwen broeder Iacob, sal v die bescaemtheyt ouerdecken, ende ghy sult inder eewicheyt vergaen.
Inden dach als ghy teghen hem stont, als die vreemde sijn heyr vinghen, ende die buyten landers binnen sijn poorten ghinghen, ende op Ierusalem het lot wierpen, soo waert ghy oock als een van dien.
Ende ghy en sult niet versmaden in ws broeders dach, in den dach van zijnder pelgrimmagien, ende ghy en sult v niet verblijden op die kinderen van Iuda, inden dach van hen verderffenisse, ende ghy en sult uwen mont niet groot maken inden dach der benautheden.
Noch ghy en sult in mijns volcs poorte niet gaen, inden dach van haerlieder val, noch ghy en sult oock niet versmaden in hen quaden in den dach van zijn verwoestinghe, ende ghy en sult niet wtghesonden werden inden dach van hen verwoestinghe.
Noch ghy en sult niet staen in die wtganghen der weghen, dat ghy die soudt dootslaen die vlieden, ende ghy en sult haer bleuelinghen niet bestuyten inden dach der tribulacien.
Want des Heeren dach is nae by op alle die Heydenen, alsoo ghy ghedaen hebt soo sal v ghescieden, v vergheldinghe sal hy v wederom keeren op v hooft.
Want ghelijck ghy ghedroncken hebt op mijnen heylighen berch, soo sullen alle die Heydenen ghestadelijck drincken, ende sij sullen drincken, ende opsuypen, ende sij sullen wesen als oft sij niet en waren.
Ende op den berch van Sion sal behoudenisse wesen, ende hy sal heylich wesen, ende thuys van Iacob salse besitten, die hen beseten hadden.
Ende Iacobs huys sal een vier wesen, ende Iosephs huys een vlamme, ende thuys van Esau stoppele, ende sij sullen doer henlieden ontsteken worden, ende sij sullense verslinden, ende des huys van Esau en sullen gheen bleuelinghen wesen, want die heere heuet ghesproken.
Ende dese die ten suyden zijn sullen den berch van Esau tot een erue besitten. Ende die in die veltachtighe plaetsen zijn van die Philistijnen. Ende sij sulle{n} besitten dat lantscap van Samarien, ende Beniamin sal Galaad besitten.
Ende die ouer voeringhe van dit heyr der kinderen van Israel, sal alle der Cananeen plaetsen besitten tot Saraptam toe, ende die ouervoeringhe van Ierusalem die in Bosphoren is sal die steden va{n} tsuyde{n} besitten.
En{de} die salichmakers sullen opclimme{n} op den berch van Sion, om te ordeelen den berch van Esau, ende dat rijck sal den Heere toebehooren.
ENde des Heere{n} woert is ghesciet tot Ionam de{n} sone Amathi segghende,
Staet op ende gaet in die groote stadt Niniue, ende preect in haer, wa{n}t haer quaetheyt is opghecome{n} voer my.
Ende Ionas is opghestaen dat hy vlieden soude in Tharsis van des Heeren aensicht, ende hy is nederghedaelt in Ioppen, ende heeft een scip gheuonden dat nae Tharsis voer, ende hy heeft diens sciploon ghegheuen, ende is daer in neder ghegaen, op dat hy met henlieden soude gaen tot Tharsis va{n} des Heeren aensicht.
Maer die Heere heeft eeene{n} grooten wint ghesonde{n} in die zee, ende daer is een groot tempeest opghestaen in die zee, ende het scip was in perikel van ghebroken te worden.
Ende die scipluyden hebben ghevreest, ende die mannen hebben tot haren Godt gheroepen, ende sij hebben die vaten die int scip waren in die zee gheworpen, op dat scip daer aff soude verlicht worden. Ende Ionas is nederwaerts ghedaelt tot dat binnenste des scips, ende sliep eenen swaren slaep.
Ende die stierman is tot hem ghecomen, ende heeft hem gheseyt, Waertoe wordet ghi vanden slaep verwonnen? Staet op ende aenroept uwen Godt, oft Godt by auontueren va{n} ons dachte, ende dat wy niet verloren en ghinghen.
Ende deen man seyde tot sijnen medegheselle, Coemt ende laet ons loten, ende weten waer om dat ons dit quaet ghesciedt. Ende sij hebben loten ghewerpen, ende het lot is gheuallen op Ionam.
Ende sij hebben tot hem gheseyt, Gheeft ons te kennen, ter saken van wien dat ons dit quaet ghesciet, wat is v werck? welck is v landt? ende waer henen gaet ghy? oft van wat volck sijt ghij?
Ende hy heeft tot hen gheseyt, Ick ben een Hebreusch man, ende den Heere den Godt des hemels vreese ick die ghemaect heeft die zee, ende dat drooghe lant.
Ende die mannen hebben ghevreest met een groote vreese, ende sij hebbe{n} tot hem geseyt. Waer om hebdi dit ghedaen? Want die mannen hebben ghekent dat hy van des Heeren aensicht vloodt, want hy haddet hen te kennen ghegheuen.
Ende sij hebben tot hem gheseyt, Wat sullen wy v doe{n}, ende dat die zee ophoude van ons? Want die zee ghinck ende hief haer op.
Ende hy heeft tot henlieden gheseyt, Neemt my ende werpt my in die zee, ende die zee sal van v lieden op houden, want ick weet wel dat om mijnen wille dit groot tempeest ouer v lieden coemt.
Ende die mannen roeyden, dat sy weder ten drooghen lande souden comen, ende sij en conden niet, want die zee ghinck ende verhief haer teghen henlieden.
Ende sij hebben totten Heere gheroegen, ende gheseyt, Wy bidden Heere, dat wy niet en vergaen om die ziele van desen man, en{de} en gheeft op ons niet het onnoosel bloet. Want ghy Heere hebt ghedaen ghelijck ghi ghewilt hebt.
En{de} sij hebben Ionam ghenomen, ende in die zee gheworpen, ende die zee heeft stille ghestaen van haren storm.
Ende die mannen hebben den Heere ghevreest met grooter vreesen, ende sij hebben den Heere slachofferanden gheoffert, ende beloften beloeft.
ENde die Heere heeft eene{n} groote{n} visch bereydt dat hy Ionam opslocken soude. En{de} Ionas was in des vischs buyck drij daghen en{de} drij nachten.
En{de} Ionas heeft ghebeden totten Heere sijnen Godt, wt des vischs buyck
ende hy heeft gheseyt. Ick heb gheroepen wt mijn tribulatie totte{n} Heere, ende hi heeft my verhoort, wt den buyck der hellen heb ick gheroepen, ende ghy hebt mijn stemme verhoort.
Ende ghy hebt my gheworpen in die diepte int hert vander zee ende de vloet heeft my omuanghe{n}, allen v water golue{n}, ende v baren sijn ouer my doer ghegaen.
Ende ick heb gheseyt, Ick ben verworpen van uwer ooghen aenscouwen, maer nochtans sal ick wederom sien uwen heylighen tempel.
Die wateren hebben my omringhet totter zielen, den affgront heeft my omringhet, die zee heeft mijn hooft ouerdect.
Tot dat onderste der berghen ben ick nederghedaelt, die grendelen der eerden hebben my besloten inder eewicheyt, ende ghy sult mijn leuen opheffen van die verderffenisse Heere mijn Godt.
Als mijns ziele in my beanxt was, soo ben ic des Heeren ghedachtich gheweest, op dat mijn gebedt tot v come tot uwen heylighen tempel.
Die die ydelheyden te vergheeffs bewaren, die verlaten sijn bermherticheyt.
Maer ick sal met die stemme des loofs v offerande doen, alle dat ick gheloeft hebbe, sal ic voer mijn salicheyt betalen den Heere.
Ende die Heere heeft den vische gheseyt, ende hy heeft Ionam wtghespoghen opt drooghe lant.
ENde des Heeren woert is ghesciet tot Ionam ten tweede{n} male segghende.
Staet op ende gaet in die groote stadt Niniue, ende preect daer die prekinghe die ick tot v spreke.
Ende Ionas is opghestaen, ende is wech ghegaen tot in Niniue nae des Heeren woert. Ende Niniue was een groote stadt van drij dach reysen.
Ende Ionas begonst in die stadt te gaen tot een dachreyse, ende hy heeft gheroepen ende gheseyt. Noch veertich daghen ende Niniue sal omgheworpe{n} werde{n}.
En{de} die mannen van Niniue hebben in Gode ghelooft, ende sij hebben ghepreect datmen vasten soude, ende sij trocken sacken aen vanden meesten totten minsten.
Ende dwoert is ghecomen totten coninck van Niniue, ende hy is opghestaen van sijnen coninclijcken stoel, ende heeft sijn cleedt van hem aff gheworpen, ende hy heeft eenen sack aenghetrocken, ende hy heeft gheseten int dasschen.
Ende hy heeft gheroepen ende gheseyt, in Niniue, wt des conincs en{de} sijnder princen mont segghende. Die menschen en{de} die beeste{n}, en{de} die rundere{n}, en{de} het cleyn vee en salme{n} niet late{n} ete{n} noch ghevoet werde{n}, en{de} sij en sulle{n} ghee{n} water drincken.
En{de} laet die mensche{n} tsame{n} metten beesten, met sacken ouerdect worde{n}, en{de} laetse roepe{n} totten Heere sterckelijck, en{de} ieghelijck man bekeere hem va{n} sijne{n} quade{n} weghe, en{de} van die boosheyt die in hen handen is.
Wie weet oft hem Godt omkeerde, en{de} dat hijt vergaue, en{de} dat hi wederkeerde va{n} die rasende gramscap sijns torns, en{de} dat wy niet en verghighen?
En{de} Godt heeft hen wercken ghesien, dat sij bekeert waren va{n} haren quade{n} weghe, en{de} het heeft Gode ontfermt ouer die quaetheyt die hy ghesproke{n} hadde henliede{n} te doen, en{de} hy en heuet niet ghedaen.
ENde Ionas heeft ghequelt gheweest met een groot verdriet, en{de} hi is gra{m} gheweest,
en{de} heeft tot den Heere ghebede{n} en{de} gheseyt. Ic bidde v Heere, en is dit niet mijn woert doe{n} ic noch in mijn lant was? daero{m} heb ick my te vore{n} ghehaest dat ic vlieden soude in Tharsis, wa{n}t ic weet dat ghy Godt goedertieren en{de} bermhertich sijt, verduldich en{de} va{n} veel ontfermherticheden, en{de} vergeuende ouer die boosheyt.
En{de} nu Heere neemt, dat bid ic v, mijn ziele van my, want die doot is my beter dan dleuen.
En{de} die Heere heeft gheseyt. Meyndi ooc dat ghy wel te rechte gram sijt?
En{de} Ionas is wter stadt ghegaen, en{de} hy heeft gheseten teghen het oosten va{n}der stadt, en{de} hy heeft voer sij selue{n} daer een lo{m}merhutteken ghemaect, en{de} hy heeft daer onder ghesete{n} in die lommere, tot dat hi sien soude wat der stadt ghesciede{n} soude.
Ende die Heere Godt heeft eert velt bereydt, en{de} dat is gheclo{m}men bouen Ionas hooft, datter een scaduwe soude wesen op sijn hooft, en{de} hem bedecken, wa{n}t hy hadde ghearbeyt, en{de} Ionas heeft blijde om dien eertvelt gheweest met een groote blijscap.
En{de} die Heere heeft eene{n} worm bereydt int opgaen va{n} den dagheraert teghen de{n} morghe{n}, en{de} dien heeft dat eertvelt ghequetst, en{de} het is verdroocht geweest.
En{de} als die sonne opghegaen was, soe heeft die Heere eene{n} heete{n}, en{de} brandende{n} wint ghebode{n}, en{de} die sonne heeft op Ionas hooft ghesteken, en{de} hy leedt groote hitte, en{de} hi heeft sijnder zielen begheert dat dat hi steruen soude, en{de} heeft gheseyt. Het is my beter te sterue{n} da{n} te leuen.
En{de} die Here seydt tot Iona{m}. Meyndi ooc dat ghi wel te rechte gram sijt om dien eertvelt? En{de} hy heeft gheseyt ic ben wel te rechte gra{m} totter doot toe.
En{de} die Heere heeft gheseyt, Ghy sijt bedroeft om dat eertvelt daer ghy niet aen ghearbeyt en hebt, noch ghedae{n} en hebt dattet wassen soude, dwelck binne{n} eene{n} nacht opghesprote{n} is, en{de} op eene{n} nacht vergae{n} is.
En{de} en sal ic Niniue die grooter stadt niet sparen, daer meer dan hondert en{de} twintich duysent menschen sijn, die niet en wete{n} wat ondersceyt datter is tusschen hen rechte ende slincke hant, ende veel beesten?
DES Heeren woert dat ghesciedt is tot Micheam de{n} Morasthiter. In die daghen Ioatham, Achaz ende Ezechie der coninghen van Iuda, dat hy ghesien heeft op Samarie{n}, ende Ierusalem.
Hoort alle ghy volcken, en{de} laet die eerde en{de} haer volheyt aenmercken, en{de} die Heere Godt sij v lieden tot eenen ghetuyghe. Die Heere van sijne{n} heylighen tempel.
Want siet die Heere sal wtgaen van sijn plaetse, en{de} hy sal nederwaerts dalen, en{de} treden op die hoochden de eerde{n}.
En{de} die berghen sullen onder hem te niete gaen, en{de} die valleyen sullen ghedeylt worden, als het was van daensicht des viers, als wateren die steych nederwaerts loopen.
In Iacobs groot misdaet is dit al, en{de} in die sonden des huys van Israel, welck is Iacobs groot misdaet? en is dat niet Samarien? ende welck sijn die hoochde{n} van Iuda? en is dat Ierusalem niet?
En{de} ick sal Samarien stellen als eenen hoop steenen inden acker alsmen eenen wijngaert plant, en{de} ic sal haer steenen nederwaerts trecken in die valleye, en{de} sijn fundame{n}ten sal ick ontdecken.
Ende alle sijn ghesneden beelden sullen in stucken ghehouwen werden, ende alle haer loonen sullen metten viere verbrant worde{n}, en{de} alle hen affgoden sal ic stelle{n} tot verderffenisse, want sij sijn van der hoeren loon vergadert, en{de} tot der hoeren loon sij weder keeren.
Daer op sal ic kermen en{de} huylen, ic sal berooft en{de} naect gaen, ick sal een ghecrijsch make{n} als der draken, en{de} een gheween als der struysen.
Wa{n}t haer wonde is sonder hope va{n} ghenesen, want sij is ghecomen tot Iuda sij heeft die poorte mijns volcs gheraect tot Ierusalem toe.
En willet in Geth niet vercondighen. En wilt met gheen tranen weenen, int huys des ghestubs bespraeyt v selue{n} met ghestubbe.
En{de} gaet door voer v selue{n} ghy schoon wooninghe, bescaemdt met scande, sij en is niet wt ghegaen die inde{n} wtganck woont. Dat ghescrey van der ghebuerinnen huys sal sij van v ontfanghen die voer haer seluen ghestaen heeft.
Want sij is int goede cranck gheworden die in die bitterheden woont, want het quaet is nederghedaelt vanden Heere die poorten va{n} Ierusalem.
Het ghedruysch van den waghen der verbaestheyt den bewoonder van Lachis. Dat beghinsel der sonde{n} is der dochteren va{n} Sion, wa{n}t in v sijn die misdade{n} va{n} Israel gheuonde{n}.
Daero{m} sal hi die poste{n} gheue{n} op die erffenisse va{n} Geth, die huysen der loghene{n} tot een bedroch de{n} coninghen va{n} Israel.
Noch sal ick v eenen erffeghenaem aenbrenghen ghy die in Maresa woont, tot Odollam toe sal die glorie van Israel comen.
Wert caluwe, ende wert ghescoren, op die kinderen uwer wellustichede{n}, maect v caluheyt breet, als de{n} arent, want sij sijn gheuanghen gheleyt wt v.
VVee v die onnutticheyt denct, ende werct quaet in v bedden, int licht vanden morghenstont doen sij dat, want hen hant is teghen Godt.
En{de} sij hebben die ackeren begheert, en{de} gheweldichlijck ghenomen, en{de} sij hebbe{n} die huysen gherooft, en{de} sij deden onrecht den man en{de} sijne{n} huyse, den man, ende sijnder erffenisse.
Daer om dit seyt die Heere, Siet ick dencke op dese familie quaet, waer aff ghy v halsen niet trecken en sult, ende ghy en sult niet hoouerdich wandelen, want den tijt is seer quaet.
In dien dach sal op v lieden een parabel ghenomen werden, ende eenen sanck sal ghesonghe{n} werden met soeticheyt der gheender die segghen sullen. Met verwoestinghe sijn wy verwoest. Het een deel mijns volcs is verwisselt. Hoe salt van my sceyden als hy wederkeert die onse lantscappen deylen souden?
Daer om en salder niemant sijn die v het zeelken der lotinghen worpe, in des Heeren vergaderinghe.
En spreect niet segghende, Ten sal op dese niet druypen, die bescaemtheyt en salse niet beuanghen,
Seyt het huys van Iacob. Is des Heeren gheest ghecort? oft sijn zijn ghedachten alsulcke? En sijn mijn woerden niet goet metten ghenen die recht wandelt?
Ende ter contrarien is mijn volck tot eenen weder partijder opghestaen, bouen den rock hebdi den mantel wech ghenomen, en{de} die ghene die simpelijck doerghinghen hebdi ter orloghen omghekeert.
Mijns volcs vrouwe{n} hebdi wtghestooten wt die huysen van haren wellusticheden, van haren cleynen kinderen hebdi mijnen loff affghenome{n}, inder eewicheyt.
Staet op en{de} gaet, want ghi en hebt hier gheen ruste, om sijn onsuyuerheyt sal hy verdoruen worden met die alderquaetste verrottinghe.
Och oft ick niet en ware een man den gheest hebbende, ende dat ick lieuer loghentale sprake. Ick sal v druyppen ten wijne, ende ter dronckenheyt, ende dit volck sal wesen die ghene daermen op druypt.
met een vergaderinghe sal ick v Iacob gheheel vergaderen, ick sal ouer een tsamen leyden die bleuelinghen van Israel, ick sal hem te samen stellen als een cudde inden scaepstal, als dat vee int midden der scaeps coyen, sij sullen gherucht maken van die menichte der menschen.
Want hy sal opclimmen, den wech opendoende voer henlieden, sij sullen sceyde{n}, ende gaen doer die poorte, ende sij sullen doer haer wtgaen, ende hen coninck sal doergaen voer hen lieden, en{de} die Heere in henlieden hooft.
ENde ic heb gheseyt, Hoort ghi princen van Iacob, en{de} ghy vorsten des huys va{n} Israel. En behooret v lieden niet toe het recht te weten,
die tgoet haet, ende tqueat bemint, die gheweldelijck hen huyt van boue{n} hen affneemt, en{de} hen vleesch bouen aff van haren vleesche?
Die mijns volcs vleesch gheten hebben, en{de} hebben hen vel bouen aff ghestroopt, ende hebben hen ghebeenten ghebroken, ende hebbense in stucken ghehouwen als in eenen metalen ketel, ende als vleesch int midden van eenen pot.
Dan sullen sij totten Heere roepen, ende hy en salse niet verhooren, ende hy sal sijn aensicht van hen verberghen in dien tijt, alsoo sij valschelijck ghedaen hebbe{n} in hen vonden.
Dit seyt die Heere op die Propheten die mijn volck verleyden, die met haren tanden bijten, en{de} vercondighen den vrede, ende ist datter iemant niet wat en gheeft in haren mont, soo heylighe{n} sij op hem die orloghe.
Daer om sal v lieden den nacht voer een visioen wesen, ende die duysternissen sullen v wesen voer een waerseggherie, ende die sonne sal ondergaen op die propheten, en{de} den dach sal op hen verduystert werden.
Ende sij sullen bescaemt werden die visioenen sien, ende die waersegghers sulle{n} bescaemt werden, ende sij sullen hen aensichten bedecken, om datter gheen antwoerde Gods en is.
Maer nochtans ick ben veruult met die stercheyt vande{n} gheest des Heeren, met ordeel ende cracht, dat ic Iacob soude hen groot misdaet vercondighen, ende Israel zijn sonde,
hoort dat ghy princen des huys van Iacob, ende rechters des huys van Israel, die dat ordeel versmaedt, ende alle rechte dinghen verkeert.
Die Sion timmert int bloet, ende Ierusalem in boosheyt.
Haer princen ordeelden om ghiften, ende haer priesters leerden om loon, ende haer Propheten propheteerden om ghelt, ende sij rusten op den Heere segghende. En is die Heere niet int midden van ons? Die quaden en sullen op ons niet comen.
Daer om sal ter saken van v lieden Sion als eenen acker gheackert werden, ende Ierusalem sal als eenen hoop steenen wesen, ende den berch des tempels tot hoochden der bosscagien.
ENde tsal wesen int wterste der daghen dat den berch des Heeren sal bereydt zijn op den tsop der berghen, ende hooghe bouen die hueuelen, ende die volcken sullen tot hem vlieden,
ende veel volcken sullen hen haesten ende segghen. Coemt ende laet ons opclimmen op des Heeren berch, ende tot den huyse des Gods va{n} Iacob, ende hy sal ons leeren van sijnen weghen, ende wy sullen in sijn paden gaen, want van Sion sal die wet wtgaen, ende dwoert des Heeren van Ierusalem.
Ende hy sal ordeelen tusschen veel volcken, ende hy sal stercke volcken straffen zeer verre, ende sij sullen hen sweerden vermaken tot ploechcouteren, ende hen lancien tot spaden, het een volck en sal teghen het ander gheen sweert nemen, ende sij en sullen voertaen niet meer leeren orloghen.
Ende elck man sal sitten onder sijnen wijngaert, ende onder zijnen vijgheboom, ende daer en sal niemant wesen diese veruaere, want des Heeren der heyrscaren mont heuet ghesproken.
Want alle die volcken sullen wandelen een ieghelijck in sijns Gods naem, maer wij sullen wandelen inden naeme des Heeren ons Godts inder eewicheyt, ende immermeer.
In dien dach seyt die Heere, sal ick den crepel gaende vergaderen, ende haer die ick verstooten hadde, sal ick op nemen, ende die ick ghepijnicht hadde.
Ende ick sal den crepel gaende stellen tot bleuelinghen, ende haer die ghearbeyt hadde tot een machtich volck, ende die Heere sal ouer hen regneren opde{n} berch va{n} Sion, van nu en{de} tot inder eewicheyt.
En{de} ghy torre der cudde{n}, ghy neuelachtighe der dochter van Sion to v salt comen, en{de} dierste macht sal comen het rijck der dochter van Ierusalem.
Nu waer om wordi va{n} droefheyt vercrompen? en hebdi gheenen coninck, oft is v raetsman vergaen, dat v die pijne beuanghe{n} heeft als een vrouwe die in barens noode is?
Hebt wee ende arbeyt ghenoech ghy dochter van Sion, als een die in barens noode is, wa{n}t ghy sult nu wter stad gaen, en{de} ghy sult int lantscap woonen, en{de} ghy sult comen tot Babilonien, daer suldi verlost werde{n}. Daer sal v die Heere verlossen wt die hant uwer vianden.
En{de} nu sijn op v veel heydenen vergadert, die segghen. Laetse ghesteent worden, ende laet ons ooghe op Sion sien.
Maer sij en hebben des Heere{n} ghedachten niet ghedacht, ende sij en hebben sijnen raet niet verstaen, want hy heeftse vergadert als het hoy vanden dorsch vloer.
Staet op, en{de} dorscht ghy dochter van Sion, want ic sal uwen horn yseren maken, en{de} v clauwen sal ic metalen maken, en{de} ghy sult veel volcken vernielen, ende ghi sult den Heere dooden, hen roouen, ende hen stercheyt den Heere van gheheel eertrijck.
NV suldi verdoruen worde{n} ghy mordenaers dochter, sij hebben een belegghinghe ghestelt op ons, met der roede sulle{n} sij slaen die wanghe des rechters van Israel.
Ende ghy Bethleem Ephrata, ghy sijt seer cleyn in die duysenden van Iuda, wt v sal my wtgaen, die een heerscapper sal sijn in Israel. Ende sijnen wtganck is vanden beghinsel van die daghen der eewicheyt.
Daerom sal hijse gheuen tot den tijt, inden welcken die in barens noode es baren sal, die bleuelinghen van sijnen broederen sullen bekeert worden tot die kinderen van Israel.
Ende hy sal staen, ende sal voeden in die stercheyt des Heeren, in die hoocheyt des naems van den Heere sijnen Godt, ende sij sullen bekeert worden, want hy sal nu groot ghemaect worden tot die palen der aerden.
Ende dese sal den vrede wesen, als die Assirier comen sal in ons landt, ende als hy treden sal in onse huysen, ende wy sullen op hem verwecken seue{n} herders, ende acht heerlijcke vorsten.
Ende sij sullen dlant van Assur weyden metten sweerde, ende dlant van Nemrod met zijn lancien, ende hy sal van Assur verlossen, als hy in ons lant comen sal, ende als hy treden sal in onse palen,
ende die bleuelinghen van Iacob sullen wesen int midden van veel volcken, als den dauw vanden Heere, ende als druppelen opt cruyt die gheenen man en verwacht, ende niet en verbeyt nae die kinderen der menschen.
Ende die bleuelinghen van Iacob sullen wesen in die heydenen int midden van veel volcken, als de{n} leuw onder die beesten der bosschen, ende als een welpen des leuws onder die cudden der scapen, die welcke als hy doergaet ende vertreedt ende vangt, soe en isser niemant, diet verlosse.
V hant sal verhauen worden op v viande{n}, ende alle v vianden sullen vergaen.
Ende tsal zijn in dien dach, seyt die Heere, dat ick v peerden sal wech halen wt het midden van v, ende ick sal v waghenen vernielen.
En{de} ick sal verderuen die steden ws lants, ende alle uwe stercten sal ick verderuen, ende ick sal die toouerien wech nemen van v handt, ende die waerseggherien en sullen in v niet wesen.
Ende ic sal v ghesneden affgoden doen vergaen, en{de} v staende beelden wt het midden van v, ende ghi en sult voerts niet meer die wercken uwer handen aenbidden.
En{de} ick sal v bosschen wtroeyen wt het midden van v, ende ick sal v steden vernielen.
Ende ick sal met rasende gra{m}scap ende met verbolghentheyt wrake doen aen alle die Heydene{n} die niet ghehoort en hebben.
HOort wat die Heere spreect. Staet op, kijft int recht tegen die bergen, en{de} laet die hueuelen v ste{m}me hoore{n}.
Laet die berghe{n} des Heeren ordeel hooren, ende die stercke fundamenten der eerden, want des Heeren ordeel is met sijnen volcke, ende met Israel sal hy gheordeelt worden.
Mijn volck wat heb ick v ghedaen, oft wat heb ick v quellijck gheweest? antwoert my.
Want ick heb v wtgheleyt wten lande van Egypten, ende wten huyse der slauen hebbe ick v verlost, ende ick heb voer v aensicht ghesonde{n} Moysen ende Aaron, ende Mariam?
Mijn volck weest (bid ick) ghedachtich wat Balach die coninck van Moab dachte, ende wat hem antwoerde Balaam Beors sone, van Setim tot Galgalam toe, dat ghy Godts rechtuerdicheden kennen soudt.
Wat sal ick weerdichs den Heere offeren, sal ick die knye buyghen den hooghen Godt? sal ick hem brantofferen ende iarighe calueren offeren?
Mach die Heere versoent werde{n} doer die duysenden der rammen, oft in veel duysenden der vetter bocken? sal ick mijnen iersten gheboren gheuen voer mijn groot misdaet, die vrucht mijns buycs, voer die sonde mijnder zielen?
Ick sal v o mensch te kennen gheuen, wat goet is, ende wat die Heere van v begheert. Voerwaer recht te doen, ende bermherticheyt te beminnen, ende sorchuuldichlijck te wandelen met uwen Godt.
Des Heeren stemme roept tot die stadt, ende salicheyt sal wesen den ghenen die uwen naem vreesen, hoort ghy gheslachten, ende wie sal dat prijsen?
Alnoch ist vier in thuys vanden ongoddelijcken, die scatte{n} der boosheyt, ende een minder mate vol gramscappen.
Sal ick die onrechte waghe rechtuerdich maken, en{de} die bedrieghelijcke ghewichten des farkens?
doer die welcke haer rijcke liede{n} veruult sijn met ongherechticheyt, en{de} die ghene die daer in woone{n} spraken loghentale, ende hen tonghe is bedrieghelijck in haeren mont.
Ende daer om heb ick v begonst te slaen met verderffenisse, om uwe sonden.
Ghy sult eten ende niet versaedt werden, ende v vernederinghe is int midden van v, ende ghy sult aengrijpen, ende niet behouden, ende die ghy behouden sult die sal ick ten sweerde gheuen.
Ghy sult saeyen en{de} niet maeyen, ghy sult die oliuetten treden, ende metter olien niet ghesmeert werden, ende ghi sult den most treden, ende den wijn niet drincken.
Ende ghy hebt bewaert die gheboden van Amri, ende alle dwerck des huys van Achab, ende ghy hebt ghewandelt in hen wellusticheden, op dat ick v gheuen soude ter verderffenissen, ende die daer in woonen tot eenen spot, ende mijns volcs verwijt suldi draghen.
VVee my want ick ben gheworden als die inden herft die crappen der wijnsnijdinghen vergadert, ende daer en is gheenen druyf om teten, vroechtijdeghe vighen heeft mijn ziele begheert.
Die heylighe is vander eerden vergaen, en{de} die oprechte en is onder die mensche{n} niet, sij legghen alle laghen in dbloedt, die man iaecht sijnen broeder tot der doot.
Het quaet van haren handen segghe{n} sij goet te sijne, die Prince eyscht, en{de} die rechter is int verghelden, en{de} die groote heeft die begheerte sijnder zielen ghesproke{n}, en{de} sij hebbense verstoort.
Die de beste onder henliede{n} is, die is als den doornboom, en{de} die recht is als de{n} dorn va{n}de{n} thuyn, De{n} dach va{n} uwer bescouwinghen, v besoeckinghe coemt, nu sal hen verwoestinghe wesen.
En wilt de{n} vrint niet gelooue{n}, en{de} en wilt v niet betrouwe{n} opde{n} vorst, va{n} haer die in uwe{n} schoodt slaept bewaert die slote{n} ws monts.
Wa{n}t die sone doet sijnen vader versmaetheyt ae{n}, en{de} die dochter staet op teghen haer moeder, die behoude dochter teghe{n} haer sweerinne, ende des menschs vianden sijn zijn huysghenooten.
Maer ic sal tot den Heere aensien, ic sal verwachte{n} Godt mijne{n} salichmakere, mijn God sal my hoore{n},
mijn viandinne en verblijdt v niet ouer my, om dat ic gheuallen ben, ic sal opstaen als ic in die duysternisse sal gheseten sijn. Die Heere is mijn licht.
Des Heere{n} torn sal ic drage{n}, wa{n}t ic heb tege{n} hem ghesondicht, tot dat hi mijn sake ordeele, en{de} mijn recht doe, hi sal my wt leyde{n} int licht, ic sal sijn rechtuerdicheyt sien.
En{de} mijn viandinne salt aensien, en{de} sij sal bedect worde{n} met bescaemtheyt, die tot my seyt. Waer is die Heere uwe God? Mijn ooghe{n} sulle{n} op haer sie{n}, nu sal sij tot een vertredinghe wesen, als tslijck der straten.
Het is de{n} dach dat v wande{n} soude{n} vermaect worde{n}, in dien dach sal die wet verre werde{n}.
In dien dach sal ooc tot v Assur come{n}, en{de} tot die vaste stede{n}, en{de} va{n} die vaste stede{n} totter vloet, en{de} tot die zee va{n}der zee, en{de} totte{n} berch va{n}den berch.
En{de} dlant sal tot een verwoestinghe wesen om haer bewoonders, en{de} om die vrucht va{n} haren ghedachten.
Voedt v volck met uwer roeden, dat cudde uwer erffenissen, die alleen woone{n} int wout, int midden va{n} Carmelus, Basan en{de} Galaad sulle{n} ghevoet werde{n} nae die oude daghe{n}.
Nae die daghe{n} va{n} uwe{n} wt ganck wte{n} lande va{n} Egypte{n} sal ic hem wonderlijcke dinghen toone{n}.
Die heydenen sullent sien, en{de} sij sullen bescaemt werde{n} op allen hen stercheyt, sij sullen die hant opde{n} mont legghen, hen ooren sulle{n} doof sijn.
Sy sullen tghestubbe lecke{n} als een serpent, als die cruypende diere{n} der eerden sullen sij wtghestoort worde{n} wt haren woonstede{n}. Den Heere onsen Godt sullen sij beghere{n}, en{de} sij sullen v vreesen.
Wat Godt isser ws ghelijck die de boosheyt afneemt, en{de} gaet voer by die sonde der bleuelinghen va{n} uwer erffenissen? Hy en sal niet meer sijn rasende gra{m}scap daer in seynden, wa{n}t hi is wille{n}de die bermherticheyt.
Hy sal wedero{m} keeren, ende onser ontfermen. Hy sal onse boosheden afflegghe{n}, ende hy sal in die diepte vander zee alle onse sonden werpen.
Ghy sult Iacob die waerheyt gheuen, Abraham die bermherticheyt, die ghy onsen vaderen van die oude daghen ghesworen hebt.
DEn last va{n} Niniue. De{n} boeck des visioens van Nahum Den Elceseus.
Godt is Ialours ende een wrekende Heere, een wrekende Heere, ende hebbende rasende{n} toren, een wrekende Heere teghen zijn vianden, ende hy selue es gram op zijn vianden.
Die Heere is verduldich, ende groot van stercheyt, ende suyuerende en sal hy niet onnoosel maken. Die Heere in tempeest ende stormende wint sijn zijn weghen, ende die neuelen zijn tghestubbe van sijnen voeten,
straffende die zee ende die verdrooghende, ende alle die vloeden tot die woestijne brenghende. Basan is cranck gheworden, ende Carmelus, ende die bloeme van Libanus is verdwenen.
Die berghen zijn beroert van hem, en{de} die hueuelen sijn verwoest, ende die eerde heeft ghebeeft va{n} zijn aensicht, ende die werelt, ende alle die daer in woonen.
Wie sal voer daensicht van sijn verbolghentheyt staen? ende wie sal wederstaen in die gramscap va{n} sijnen rasenden torn? Sijn verbolghentheyt is wtghestort als een vier, en{de} die steenrootsen zijn ghesmolten van hem.
Die Heere is goet, ende versterckende inden dach der tribulacien, en{de} wetende die ghene die op hem hopen,
ende inden voerbygaende ouervloet sal hy een voleyndinghe maken van sijn plaetse, en{de} die duysternissen sullen sijn vianden veruolghen.
Wat denct ghy lieden teghen den Heere? Hy sal een volendinghe make{n}. Daer en sal gheen dobbel tribulatie opstaen.
Want ghelijck die dornen malcanderen omuanghen, alsoo is den maeltijt van hen die tsamen drincken, sij sullen vernielt worden als die stoppele vol droocheyts.
Wt v sal wt gaen die quaetheyt denct tseghen den Heere, metter herten ouerlegghende ouertredinghe.
Dit seyt die Heere, Ist dat sij volmaect sijn, en{de} alsoe vele, soo sullen sij aldus heel ghescoren werde{n}, ende hy sal doergaen, ick heb v ghecastijt, en{de} ick en sal v voerts niet meer castijden.
En{de} ick sal nu sijn roede breke{n} va{n} uwen rugghe, ende v banden sal ick va{n} een trecke{n}.
En{de} die Heere sal ouer v ghebiede{n}, wt uwe{n} naem en sal niet meer ghesaeyt werden, va{n} ws Heeren huys sal ick het ghesneden, ende ghegoten beelt dooden, ick sal v graff stellen, want ghy sijt ongheeert.
Siet op die berghen sijn die voeten vanden ghenen die blijde bootscap brengt ende vercondicht den vrede Iuda viert v feestdaghe{n}, ende betaelt v beloften, want hy en sal niet meer daer toe doen dat Belial in v doergae, hy is gheheel te niete ghegaen.
HY is opgheclommen die voer v verstroeyen sal, die belegghinghe bewaren sal, aenscouwet den wech, versterct die lendene{n}, maect die cracht seer vroem,
want die Heere heeft Iacobs houerdie vergouden ghelijck die houerdie van Israel, Want die verwoesters hebbense verstroyt, ende hen rancken hebben sij verdoruen.
Den scilt van sijnen stercken is vierich, die mannen des heyrs sijn in roode cleedere{n}, die ghetuyghen vanden waghen sijn vierich, inden dach van sijn bereydinghe, ende die drijuers sijn ontslapen.
In die weghen sijn sij verstoort gheweest, die waghenen sijn in stucken ghestooten in die strate{n} hen aensien es ghelijc la{m}pen als blixeme{n} allesins loopende.
Hy sal zijnder stercker ghedencken, sij sullen vallen in hen weghen, sij sullen haestelijck op hen mueren climme{n}, ende die lommer tente sal bereyt werden.
Die poorten der vloeden sijn open ghedaen, ende de{n} tempel totter eerden toe affghebroken.
Ende die ruyter is gheuanghen wech gheleydt, ende haer dienstvrouwen worden ghedreuen, suchtende als duyuen, murmurerende in hen herten.
Ende Niniue, als een visscherie der wateren sijn haer wateren, maer sij hebben ghevloden, staet, staet, ende daer en is niemant die wederkeere.
Rooft het siluer, rooft het gout, ende daer en is gheen eynde der rijcdommen van alle die lustighe vaten dieme{n} begheeren mochte.
Sy is ghebroken, ende ghespleten, ende verscoert, ende het herte is verdwijnende, ende daer is een lammicheyt der knyen, ende een ontbreken in alle die nieren. En{de} die aensichten van hen allen sijn als die swaertheyt vanden potte.
Waer is die wooninghe der leuwen? ende die weyde van der leuwen welpens, waer toe dat die leuw ghegaen is, dat hy daer binnen comen soude, dat welpe{n} eens leuws, ende daer en is niemant diese veruaere?
Die leuw heeft ghenoech gheuanghen voer sijn ionghen, ende hi heuet voer sijn leuwinnen ghedoodt, en{de} hy heeft sijn speluncken metten roof veruult, en{de} sijn rustplaetse met buete.
Siet ic tot v seyt die Heere der heyrscaren, en{de} ick sal ontsteken totten roock uwe waghenen, ende tsweert sal v leukens eten, en{de} ic sal uwen roof vander eerden verdrijuen, en{de} die stemme van uwen boden en sal niet meer ghehoort worden.
VVee ghy bloedighe stadt gheheel vol van der loghenen verscoeringhe, den roof en sal van v niet gaen.
Dat gheluyt der gheesele, ende tgheluyt van tghedruysch der raderen, ende der wrinschender peerden, ende der hittigher waghenen, ende der rijders daer opclimmende.
Ende der blinckender sweerden, ende der blixemender spiessen, ende der verslaghender menichten, ende des swaren vals, ende daer en is gheen eynde der dooder lichaemen, ende sij sullen vallen ouer hen lichamen.
Om die menichte van die oncuyscheden der schoonder ende aen ghenamer hoeren die toouerien heeft, die de Heydenen vercocht heeft in haer oncuyscheden, en{de} die gheslachte{n} in haer toouerien,
Siet ick come tot v, seyt die Heere der heyrscaren, ende ick sal v scamelheden ontdecken in v aensicht, ende ick sal den Heydenen v naectheyt toonen, en{de} den conincrijcken v scandelijcheyt,
ende ick sal op v worpen die affgrijsselijcheden, ende ick sal v versmaetheden aendoen, ende ick sal v stellen tot een exempel.
En{de} tsal sijn dat alle die v siet, sal van v vlieden ende segghe, Niniue is verdoruen, wie sal thooft op v scudden? Van waer sal ick v eenen trooster soecken?
Sijt ghy beter dan Alexandria der volcken, die in die vloeden woont? die wateren sijn rontsomme haer, wiens rijcdommen sijn die zee, die wateren sijn haer mueren.
Dat Morianen lant, is haer stercheyt, ende Egypten, ende daer en is ghee{n} eynde. Aphrica en{de} die Libianen hebben in v hulpe gheweest.
Maer die is selue oock in die ouervoeringhe gheleyt in die gheuanghenisse. Haer cleyn kinderen zijn doot ghestooten int hooft van allen straten, ende op hen edele hebben sij dlot gheworpen, ende allen hen ouerste luyden zijn vast ghestelt in veteren.
Ende daer om sult ghy oock droncken ghemaect worden, ende versmaet wesen, ende ghy sult hulpe soecken vande{n} viant.
Alle uwe stercten zijn als die vijchboomen met haren vroeghe vijghen, ist dat sij ghescudt worden, soo sullen sij vallen in den mont des eters.
Siet v volck is als vrouwen int midden van v, die poorten ws lants sullen uwen vianden ter openinghen ontploken worden, tvier sal v grendelen verslinden.
Scept voer v seluen water om die belegghinghe, richt op v bolwercke{n}, gaet int slijck, en{de} treedet, ondertredende houdt den bacsteen.
Daer sal v tvier eten ghy sult mette{n} sweerde vergaen, het sal v verslinden als den cruyt worm. Wert vergadert als die cruyt wormen, wert vermenichfuldicht als die sprinchanen.
Ghy hebt v comenscappen meer ghedaen, dan die sterren des hemels zijn, den cruyt worm heeft hem wt ghespreyt, ende is wech ghevloghen.
V hoeders waren als sprinchanen, ende v cleyn kinderen als die sprinchanen der sprinchanen, die hem betrouwen in die tuyne{n} in de{n} dach der coude{n}, die sonne is opghestae{n} en{de} sij zijn wech ghevloghen, ende hen plaetse en is niet bekent gheweest waer sij gheweest hebben.
V herders hebben ghesluymert coninck van Assur, v princen sullen begrauen worden, v volck heeft verborghen gheweest in die berghen, ende daer en is niemant diese vergadere.
V vernielinghe en is niet duyster, v wo{n}de is dalderquaetste, alle die v ghehoor ghehoort hebben die hebbe{n} hen hant tsamen ghedruct ouer v. Want ouer wien en heeft v quaetheyt altijt niet ghedaen?
DEn last die Habacuc die Propheet ghesie{n} heeft,
Heere hoe langhe sal ick roepen ende ghi en sult niet verhooren? hoe langhe sal ick tot v crysschen ghewelt lijde{n}de, en{de} ghi en sult niet salich maken?
Waer om hebdi my die boosheyt ghetoont ende den arbeyt, om te sien den roof ende die ongherechticheyt teghen my? Waer om aensiedt ghy die versmaders, ende swijght als die ongoddelijcke vertreedt den ghenen die rechtuerdigher is dan hy? Ende sult ghy die menschen maken als die visschen der zee, ende als cruypende ghedierte die gheenen leytsman en hebben? ende het ordeel is ghedaen, ende dat wedersegghen is machtigher.
Daer om is die wet verscoert, ende het ordeel en is ten eynde niet ghecomen, want die ongoddelijcke heeft die ouerhant teghen den rechtuerdighen, daer om gaet daer een verkeert ordeel wt.
Ansiet onder die Heydenen ende besiet, ende verwondert v, ende wert verbaest, want daer is een werck ghedaen in uwe daghen, dwelck niemant gheloouen en sal als vertelt sal worden.
Want siet ick sal die Chaldeen verwecken, een bitter ende snel volck, wandelende op die breetheyt der eerden om dat besitten soude die tabernakelen die sijne niet en zijn.
Het is grouwelijck ende veruaerlijck, wt hem seluen sal zijn ordeel ende last comen.
Sijn peerden zijn lichter dan lupaerden, ende rasscher dan die auont woluen, ende hen rosvolck sal verre wt ghesprayt worden. Want zijn rosvolck sal van verre comen, zij sullen vlieghen als den aernt haestende om teten.
Sy sullen alle totten rooue comen, hen aensicht sal eenen brandenden wint zijn, ende hy sal als tsandt die gheuanghenisse vergadere{n}.
En{de} hy sal van die coninghe{n} triumpheren, en{de} die tyranne{n} sulle{n} sijn ghecsmaren sijn hy sal op alle die stercten lache{n}, en{de} hy sal eenen dijck te hoop brenghen, en{de} die inneme{n}.
Da{n} sal den gheest vera{n}dert worde{n} en{de} doergaen, en{de} hy sal vallen, dese zijn stercheyt is zijns Godts.
En sijdi ghy niet van tbeghinsel Heere mijn Godt mijn heylighe, en{de} wy en sulle{n} niet sterue{n}? Heere ghi hebt hem tot een ordeel ghestelt, en{de} den stercken hebdi ghefundert om dat ghi hem straffen soudt.
V ooghen sijn suyuer, dat ghi gheen quaet sien en soudt, ende ghy en sult niet moghen sien tot die boosheyt. Waer o{m} siedt ghy niet op die ghene die boose dinghen doen, en{de} waer om swijchdi als die ongoddelijcke verslint den ghene{n} die rechtuerdigher is dan hy?
En{de} ghy sult die menschen maken als visschen der zee, en{de} als cruypende ghedierte dat gheene{n} prince en heeft.
Hy heuet gheheel metten anghel opghehauen, hy heuet ghetrocken in sijn vischnet, en{de} hy heuet vergadert in sijn net. Daer om sal hi blijde sijn en{de} hem verhueghen
daero{m} sal hy sijne vischnet slachoffer offeren en{de} sijnen nette sacrificie doen, wa{n}t daer in is sijn deel vet gheworde{n}, ende sijn spijse is wtuercoren.
Daerom heeft hy dan sijn vischnet wtghespraeyt, ende hi en sal niet sparen altijt die heydenen doot te slaen.
OP mijn hoede sal ick staen, en{de} ick sal mijnen ganck vast maken op die stercte, en{de} ic sal bescouwen, op dat ic sien mach, wat my gheseyt wordt, en{de} wat ick antwoorden sal tot den ghenen die my berispt.
En{de} die Heere heeft my gheantwoert, en{de} gheseyt, Scrijft het visioen, ende legt dat breedt wt op die scrijftafelkens, op dat hijt ouerloope die dat leest.
Want het visioen is noch verre, ende tsal openbaren ten eynde, en{de} ten sal niet lieghen, ist dattet toeft, soe verwacht dat, want het sal comende comen, en{de} en sal niet toeuen.
Siet die ongheloouich is diens ziele en sal niet recht sijn in sij seluen, maer die rechtuerdighe sal in sijn ghelooue leuen.
En{de} ghelijck den wijn de{n} ghenen dien drinct bedriecht, alsoe sal een hoouerdich man sijn, en{de} hi en sal niet verciert worde{n}, die zijn ziele als in die helle verbreydt heeft, en{de} hy is ghelijck die doot, en{de} hy en wort niet veruult, ende hy heeft tot hem vergadert alle die heydenen, en{de} tot hem ghehoopt alle volcken.
En sullen alle dese op hem niet een ghelijckenisse nemen, en{de} die sprake va{n} sijn gheraetselen, en{de} men sal segghe{n}. Wee hem die vermenicfuldicht, dat sijne niet en is? Hoe langhe beswaert hy ooc teghen sijn seluen dick slijck?
en sullen sij niet onuersienlijck opstaen, die v bijten sullen, en{de} en sullen sij niet ghewect worden die v verscoeren, en{de} ghy sult hen tot eenen roof wesen?
Wa{n}t ghy hebt veel volcken berooft, soo sullen sij v alle beroouen die daer ouerghebleuen sullen wesen vande{n} volcken, om des mensche{n} bloet, en{de} om die boosheyt des lants der stadt, en{de} alle der gheender die daer in woonen.
Wee den ghenen die quade ghiericheyt vergadert voer sijnen huyse, dat sijnen nest mocht int hooghe wesen, en{de} hy meynt dat hy verlost wort wt die hant des quaets.
Ghy hebt uwe{n} huyse bescaemtheyt ghedacht, ghy hebt veel volcken heel in stucke{n} ghehouwen, en{de} v ziele heeft ghesondicht.
Want de{n} steen sal wten muer roepe{n}, ende het hout dat onder die ghebintselen der timmeragien is, sal antwoerde{n},
wee die een stadt timmert in dbloedt, en{de} bereydt een stadt met boosheyt.
En sijn dese dinghen niet va{n} den Heere der heyrscaren? Want die volcken sullen arbeyden in veel viers, ende die Heydenen te vergheefs, ende sij sullen ghebreken.
Want het lant sal veruult werden dat sij kennen souden die glorie des Heeren, als wateren die zee ouerdeckende.
Wee die sijnen vrient te drincken gheeft, doende zijn galle daer inne ende droncken makende, om dat hy sijn naectheyt sien soude.
Ghy sijt veruult met scanden voer glorie, drinct ghy oock en{de} ontslaept, den kelck van des Heeren rechter hant sal v omuanghen, ende die wtbrakinghe der scanden op uwe glorie.
Wa{n}t die boosheyt va{n} Libanus sal v ouerdecken, ende die verwoestheyt der dieren salse veruaeren van des menschen bloet, ende van die boosheyt der eerden, ende der stadt, ende alle der gheender die daer in woonen.
Wat helpt het ghesneden beelt, dat sijn maker dat ghesneden heeft, dat ghegoten, ende bedrieghelijck beelt? dat sijn makere int maecsele ghehoept heeft, dat hy stomme affgods beelden maken soude.
Wee die den houte seyt, Ontspringt, Staet op den swijghenden steen, meyndi dat hijt sal moghen leeren? Siet dese is ouerdect met goude ende siluere, ende daer en is gheenen gheest in zijn binnenste.
Maer die Heere is in sijnen heylighen tempel, laet van sijn aensicht swijghen gheheel aertrijck.
HEere ic heb v ghehoor ghehoort, en{de} ick heb ghevreest. Heere v werck is int midde{n} der iaren, maect dat leuende int midden der iaren suldijt bekent maken, als ghy sult gram wesen, soo suldi der bermherticheyt ghedencken.
Godt sal va{n} den suyde{n} comen, en{de} die heylighe va{n} den berch Pharan. Altijt. Sijn glorie heeft die hemelen bedect, en{de} die eerde is vol van sijnen loff.
Sijn scijnsel sal als een licht sijn, hoornen sijn in sijn hande{n}, daer is sijn stercheyt verborghen.
Voer sijn aensicht sal die doot gaen, en{de} die duyuel sal voer sijn voeten wtgaen.
Hy heeft ghestaen en{de} die eerde ghemete{n}, hi heeft aensien en{de} van een ghesceyden die Heydenen, ende die berghen der werelt zijn vernielt, die hueuelen der werelt sijn nederghecromt, van die weghen sijnder eewicheyt.
Om die boosheyt heb ick ghesien die tenten van der Morianen lant, die vellen des lants van Madian sullen verstoort werden.
Sydie teghen die vloeden gram O Heere? oft is v rasende gramscap op die vloeden? oft v verbolghentheyt in die zee, die op v peerden climt, ende v waghenen sijn behoudenisse?
Verweckende suldi uwen boghe verwecken, die eeden den gheslachten, die ghy ghesproken hebt. Altijt, Ghy sult die vloeden der eerden snyden.
Die berghen hebben v ghesien, ende sijn droeuich gheweest, den stroem der wateren is ouerghegaen. Den affgront heeft sijn stemme ghegheuen, die hoocheyt heeft haer hande{n} op ghehauen.
Die sonne ende die mane hebben ghestaen in hen woonstede, int licht van uwen pijlen sullen sy gaen, in dat blincsel van uwer blinckender speren.
Met een grimmighe suldi die eerde vertreden, in die rasende gramscap suldy die Heydenen verbaest maken.
Ghy sijt wtghegaen ter salicheyt ws volcks, ter salicheyt met uwen ghesalfden, ghy hebt het hooft gheslaghen van des ongoddelijcs huys, ghy hebt het fundament ghebloodt totten hals toe. Altijt.
Ghy hebt sijn sceptere{n} vermalendijt, den hoofde van sijnen orloochs volc, comende als eene{n} stormenden wint om my te verstroeye{n}, hen verhuege{n} is ghelijc van eenen die den armen verslint int verborghe{n}.
Ghy hebt in die zee eenen wech ghemaect uwen peerden, int slijck van veel wateren.
Ick hebt ghehoort ende mijnen buyck is heel ontstelt gheweest, van die stemme hebben mijn lippen ghebeeft, laet den etter in mijn beendere{n} gaen, ende laetet onder my wt loopen, op dat ick mach rusten inden dach der tribulacien, dat ick mach op climme{n} tot ons ghegort volck.
Want den vijchboom en sal niet bloeyen, en{de} daer en sal gheen groeytsel wesen in die wijngaerden, het werck vanden olijfboom sal lieghen, ende die velden en sullen gheen spijse voort brenghen, dat cleyn vee sal vanden scaepstal afghesneden werden, ende daer en sal gheen groot vee wesen aen die cribben.
Maer ick sal inden Heere blijde sijn, ende ick sal my verhueghen in Gode mijnen Iesus.
Godt die Heere is mijn stercheyt, en{de} hy sal mijn voeten stellen als der herte{n}, en{de} die verwinner sal my leyden op mijn hoochden singhende met psalmen.
DWOERT des Heeren dat ghesciet is tot Sophoniam de{n} sone Chusi, des soons Godolie, des soo{n}s Amarie, des soo{n}s Ezechie, in die daghen va{n} Iosias Amons sone des conincs van Iuda.
Verghaderende sal ict al vergadere{n} van daensicht der eerde{n}, seyt die Heere.
Vergadere{n}de den mensch ende tvee, vergaderende dat gheuogelte des hemels ende die visschen der zee, en{de} der ongoddelijcker sulle{n} vallinghen wesen, ende ick sal die menschen vernielen van daensicht der eerden, seyt die Heere.
En{de} ick sal mijn hant wtsteken op Iudam, en{de} op alle die bewoonders van Ierusalem, en{de} ick sal van deser plaetsen te niete doen die bleuelinghe{n} van Baal, ende die namen der tempel bewaerders metten priesters,
ende die ghene die op die daken aenbidde{n} dat heyr des hemels, ende aenbidden en{de} sweren by den Heere, en{de} sweren by Melchom.
Ende die hen affkeeren van achter den rugghe des Heere{n}, en{de} die den Heere niet gesocht en hebbe{n}, noch hem onderuraecht en hebbe{n}
Swijcht va{n} daenschijn des Heeren Gods, wa{n}t des Heeren dach is by, want die Heere heeft een slachofferande bereydt, hy heeft sijn gheroepene gheheylicht.
Ende tsal wesen inden dach van des Heeren slachofferande, dat ick sal versoecken op die princen ende op des conincs sone{n}, ende op alle die ghene die ghecleedt zijn met vreemde cleedinghe,
ende ick sal versoecken op een ieghelijcken die vermetelijc wandelt opden dorpel op dien dach, die thuys des Heeren haers Gods veruulle{n} met ongherechticheyt ende bedroch.
Ende in die{n} dach, seyt die Heere, sal wesen een stemme des gheroeps van die poorte der visschen, ende een ghehuyl va{n} die tweede, en{de} een groote vernielinghe van die hueuelen.
Huylt ghi bewoo{n}ders van Pile, alle tvolc va{n} Chanaan heeft ghesweghen, Sij sijn alle vergaen die omwonden ware{n} met siluer.
Ende tsal wesen in dien tijt, ick sal Ierusalem ondersoecken met lichters, ende ic sal versoecken op die mannen die gheuesticht zijn in hen drecken, die in hen herten segghe{n}. Die Heere en sal niet wel doe{n} ende hy en sal niet qualijc doen,
Ende hen stercheyt sal wesen tot een beroouinghe, en{de} hen huysen tot ee{n} woestijne. Ende si sullen huysen timmeren, ende die niet bewoonen, ende sij sullen wijngaerden planten ende haren wijn niet drincke{n}.
Den grooten dach des Heeren is nae by, hy is nae by, en{de} wtermaten seer snel, Die stemme van des Heere{n} dach is bitter, daer sal die stercke ghepijnicht worden,
Dien dach is eenen dach der gramscappen, eenen dach der tribulatien ende der benautheyt, de{n} dach der verderffenissen ende der allendicheyt, den dach der duystenissen ende der donckerheyt, de{n} dach des neuels ende des onweders,
den dach des tro{m}pets en{de} des gheclancs op die besloten steden, en{de} op die hooghe hoecken.
Ende ick sal die menschen quellen, en{de} si sullen wandele{n} als blende, want si hebben den Heere ghesondicht, ende hen bloet sal wtghestort worden ghelijck eerde ende hen lichamen als drecken.
Maer oock soo sal hen siluer en{de} hen gout hen niet moghen verlossen in den dach van des Heeren gramscap, met den viere van sijnen heeten torn sal tgheheel eertrijck verslint worden, want hy sal een voleyndinghe met haesten maken alle den ghenen die deerde bewoonen.
COemt te samen, vergadert v ghy onminlijc volck
eer dat het beuel bare als ghestubbe den voorby gaenden dach, eer dat ouer v lieden come die gramschap van des Heeren rasenden toren, eer op v liede{n} come de{n} dach der verbolghenth{eyt} des Heeren.
Soect den Heere alle ghy saechtmoedighe der eerden, die zijn ordeel ghedaen hebt, soect den rechtuerdighen, soect den saechtmoedighen, oft ghy eenichsins mocht verborghe{n} werden inde{n} dach van des Heeren rasenden torn,
Want Gaza sal verdoruen wesen, en{de} Ascalon tot een woestijne, Azoten sullen sij inden middach wt worpen, en{de} Accaron sal wtgheroeyt worden.
Wee v die bewoont het zeelke{n} der zee, ghy volck der verdoruene, het woort des Heeren is op v lieden Chanaan der Palestijne{n} lant ende ick sal v verderuen alsoo datter gheen bewoonder zijn en sal.
En{de} het zeelke{n} der zee sal een ruste der herders wesen en{de} scaepstallen des veets,
en{de} sijn zeelken den ghenen die ghebleuen sal wesen van Iudas huys, daer sullen si gheuoedt worden. In die huysen van Ascalon sullen si teghen auont rusten, want die Heeren hen God salse versoecken, en{de} hy sal hen gheuanghenisse affkeeren.
Ick heb het verwijt va{n} Moab ghehoort, en{de} die blasphemien der kinderen van Ammon, die si mijnen volck verweten hebben, ende si sijn groot gheworden op hen palen.
Daero{m} soo warachtelijc als ick leue, seyt die Heere der heyrscaren Israels Godt. Moab sal als Sodoma wesen, ende die kinderen van Ammon als Gomorrha, droocheyt der dornen, en{de} hoopen souts, en{de} een wildernisse tot inder eewicheyt, die bleuelinghen mijns volcs sullense roouen, en{de} die ouergebleuene mijnder luyden sullense besitten.
Dit sal hen gheschieden om hen hoouerdicheyt, om dat si gheblasphemeert hebben, en{de} grootmoedich gheweest hebben ouer tvolck des Heeren der heyrscharen.
Die Heere is grouwelijck ouer henlieden, en{de} hy sal vernielen alle die goden des eertrijcs, en{de} die mannen sullen hem aenbidden van hen plaetse, alle die eylanden der Heydene{n}
maer oock ghy Morianen sult ghedoot wesen met mijnen sweerde.
En{de} hy sal sijn hant wtreycken ouer het noorden, en{de} hy sal Assur verderuen, en{de} hy sal die schoone tot een woestijne stellen, en{de} tot een plaetse sonder wech, en{de} als een wildernisse.
Ende die cudde{n} sullen int midden van haer rusten, alle die beeste{n} der Heydenen, en{de} den Onocrotalus en{de} den eghel sulle{n} binnen haer dorpelen woone{n}, die ste{m}me van datter singt in die venster, die raue opden ouersten dorpel, wa{n}t ic sal haer macht verminderen.
Dit is die gloriose stadt woone{n}de met betrouwe{n} die in haer herte seyde. Ic bent, ende buyten my en is ghee{n} ander meer hoe is si gheworden tot een woestijne, een rustplaetse der beesten? alle die door haer ghaet sal wispelen, ende sijn hant roeren.
VVee ghy verwecstere ende verloste stadt ghy duyue,
Sij en heeft die stemme niet gehoort, ende si en heeft dat castijende onderwijs niet ontfanghen, inden Heere en heeft sij haer niet betrout, tot hare{n} God en heeft si niet ghenaect
Haer princen int midden van haer waren als briesschende leeuwen, haer rechters waren als woluen des auonts, si en lieten niet ouer tot smorghens toe.
Haer propheten waren ontsinnich, onghetrouwe mannen, haer priesters hebben het heylich besmedt, si hebben onrechtuerdelijc ghedaen teghen die wet,
Die rechtuerdige Heere int midden van haer en sal gheen ongherechticheyt doen, vroech vroech sal hy sijn ordeel int licht gheuen, ende ten sal niet verborghe{n} wesen, ende die ongherechtighe en heeft die bescaemtheyt niet gheweten.
Ick heb die Heydenen vernielt, en{de} hen hoecken zijn ghebroken, hen weghe{n} heb ick woest ghemaect, midts datter niemant en is die daer door gae, hen steden sijn verwoest wa{n}t daer gheen man bleuen en is oft bewoonder.
Ic hebt gheseyt, maer nochta{n}s suldi my vreesen, ghy sult castijnghe ontfanghen, en{de} haer wooninghe en sal niet vergaen, om alle die dinghen in die welcke icse versocht hebbe, maer nochtans inden dagheraet opstaende hebben si alle hen ghedachte{n} quaet ghemaect.
Daer om verbeyt my, seyt die Heere, inde{n} dach van mijnder verrijsenissen int toecomende, want tis mijn ordeel dat ick vergaderen sal die Heydenen, en{de} versamen die conincrijcke{n}, en{de} ick sal op hen wtstorte{n} mijn verbolghe{n}theyt, alle die gramscap van mijnen rasenden toren, want int vier van mijn gramme liefde sal alle daertrijck verslint worden,
want dan sal ick den volcken een wtuercoren lippen gheuen, dat sij allegader aenroepen sullen inden naem des Heeren, ende hem dienen met eender scoudere.
Ouer die vloeden van dat Morianen lant, va{n} daer sullen mijn ootmoedighe kinderen van mijnen verstroeyden my een gaue brenghe{n}.
In dien dach en suldi niet bescaemt wesen ouer alle uwe vonden, met de welcke ghy teghe{n} my ouertreden hebt, want dan sal ick vant midden van v wechnemen die hoochsprekers van uwer hoouerdie, ende ghy en sult niet meer daer toe doen om voorts verheuen te worde{n} in mijnen heylighe{n} berch
Ende ick sal int midden van v laten een arm ende behoeuich volck, ende si sullen hopen inden naem des Heeren.
Die bleuelinghen van Israel en sulle{n} ghee{n} ongherechticheyt doe{n}, noch si en sullen gheen loghe{n}tael spreken, ende in haere{n} mont en sal gheen bedrieghelijcke tonghe gheuonden werden, want si sullen weyden ende ruste{n}, ende daer en sal niemant wesen diese veruaere.
Loeft ghy dochter van Sion, maect iolijt Israel, verblijt ende verhuecht v met alle{n} v herte ghy dochter van Ierusalem.
Die Heere heeft v ordeel wechghenomen, hy heeft v viande{n} afgekeert Die coninck van Israel die Heere is int midde{n} van v, ghy en sult voorts gheen quaet vreesen,
In dien dach salmen tot Ierusalem segghen. En wilt niet vreesen Sion, En laet v handen niet slap werde{n},
die Heere v Godt is int midden v sterck, hy sal behoude{n}, hy sal op v blijde sijn met blijscap, hy sal swijghen in v liefde, hy sal hem op v verhueghen met loue.
Die ydele die vander wet ghesceyden waren, sal ick vergaderen, want sij waren wt v, dat ghy voortaen niet meer gheen verwijdt van hen en hebt.
Siet ick salse alle dooden die v lijden aenghedaen hebben in dien tijt, ende ick sal den cruepelen behouden, ende haer die wt gheworpen was sal ick verghaderen, ende ic salse stellen tot lof, en{de} tot eenen naem, in alle dlant van hen bescaemtheyt.
In dien tijt dat ic v lieden sal aenbrenghen, en{de} inden tijt dat ick v vergaderen sal, want ick sal v lieden gheuen tot eenen naem, ende tot lof alle den volcken der eerden, als ick uwe gheuanghenisse sal wederom ghekeert hebbe{n} voor uwe ooghe{n}, seyt die Heere.
INT tweede iaer Darij des conincs, in die seste maent inden iersten dach der maent, is het woort des Heeren ghesciet in die hant Aggei des propheets tot Zorobabel Salathiels sone, den prince va{n} Iuda, en{de} tot Iesum Ioseders sone de{n} grooten priester segghende.
Dit seyt die Heere der heyrscaren segghende. Dit volc seyt. Den tijt en is noch niet comen om des Heeren huys te timmeren.
Ende des Heeren woort is ghesciet in die hant Aggei des propheets segge{n}de. Dit seyt die Heere der heyrscaren segge{n}de. Dit volc seyt. Den tijt va{n} des Heere{n} huys te timmere{n} en is noch niet come{n}, en{de} het woort des Heeren is ghesciet in die hant des propheets Aggei seggende.
Ist dan v liede{n} tijt dat ghy soudt woone{n} in ghewelfde huysen, ende dat dit huys soude verwoest sijn?
Ende nv dit seyt die Heere der heyrscharen. Stelt v herten op v weghen.
Ghi hebt vele ghesaeyt, ende luttel inghebracht, ghy hebt gheten ende ghy en sijt niet versaedt, ghy hebt ghedroncken, ende ghy en zijt niet droncken gheworden, ghi hebt v ghedect, ende ghi en sijt niet werm gheworden, ende die loonen vergadert heeft, die heeftse gheworpe{n} in een doorgaette borse.
Dit seyt die Heere de heyrscaren. Stelt v herte{n} op v weghen,
climt opde{n} berch draecht houten, ende timmert dat huys, ende het sal my aenghenaem zijn, ende ic sal gheglorificeert worden, seyt die Heere.
Ghy hebt ghesie{n} tot meer, ende siet het is min gheworden, ende ghi hebbet int huys ghebracht, ende ick hebt wtgheblasen, om wat sake seyt die Heere der heyrscaren? Want mijn huys is verwoest, ende ghi haest v een ieghelijc tot sijne{n} huyse.
Daerom zijn die hemelen ouer v lieden verboden dat sij gheenen dauw gheuen en soude{n}, ende die eerde is verboden dat sij haer groeytsel niet gheuen en soude,
en{de} ick heb die droochte op deerde gheroepen ende op die berghen, ende op die tarwe, ende op den wijn, ende op die olie, ende al dat die eerde voortsbrengt, ende op die menschen, ende op die beesten, ende op alle den arbeydt der handen.
Ende Zorobabel Salathiels sone, en{de} Iesus Iosedecs sone die groote priester, en{de} alle die bleuelinghen des volcs hebben ghehoort die stemme haers Gods, en{de} die woorden Aggei des propheets, ghelijc die Heere hen Godt hem ghesonden heeft tot henlieden, ende tvolck heeft gheureest van des Heeren aensicht,
Ende Aggeus des Heeren bode van des Heere{n} boden heeft den volcke gheseyt segghende. Ic ben met v lieden, seyt die Heere.
Ende die Heere heeft verwect den gheest van Zorobabel Salathiels sone des princes van Iuda, ende den gheest van Iesus Iosedecs sone den grooten priester, ende den gheest der andere van alle den volcke, en{de} sij sijn binnen in ghegaen, ende sij maecten dwerck int huys des Heeren der heyrscaren haers Godts.
IN den vierentwintichsten dach der maent in die seste maent, int tweede iaer Darij des conincs,
in die seuenste maent, den eenentwintichsten dach der maent, is dwoort des Heeren gheschiet in die hant Aggei des propheets segghende.
Spreect tot Zorobabel Salathiels sone, den prince van Iuda, en{de} tot Iesum Iosedecs sone den grooten priester, en{de} tot die andere vanden volcke segghende.
Wie isser onder v lieden ouer bleuen, die dit huys ghesien heeft in zijn ierste glorie? en{de} wat siet ghy dit nv? en is dit alsoo niet recht oft niet en ware in v lieder ooghen?
Ende nv wort versterct Zorobabel, seydt die Heere, ende weest versterct Iesu sone van Iosedec groote priester, en{de} wert versterct alle tvolck der eerden, seyt die Heere der heyrscaren, en{de} maket (want ick ben met v lieden, seyt die Heere der heyrscaren)
het woort dat ick met v lieden vast ghemaect hebbe doen ghi wten landen van Egipten ghinct, en{de} mijnen gheest sal int midden van v lieden wesen, en wilt niet vreesen,
wa{n}t dit seyt die Heere der heyrscaren. Het is noch een luttelken tijts, en{de} ick sal hemel en{de} eerden beroeren, en{de} die zee, ende het drooghe lant
en{de} ick sal alle die Heydenen beroeren. Ende die van allen volcke{n} begheert is sal comen, en{de} ic sal dit huys met glorie veruullen, seyt die Heere der heyrscaren.
Mijne is tsiluer, en{de} mijne ist tgout, seydt die Heere der heyrscaren,
want die glorie van desen laetste{n} huyse sal meerder wesen dan des ierste, seydt die Heere der heyrscaren, en{de} in dese plaetse sal ick vrede gheue{n} seyt die Heere der heyrscare{n}.
In den vierentwintichsten dach vander neghenster maent, int tweede iaer Darij des conincs is het woort des Heere{n} ghesciet tot Aggeum den propheet segghende.
Dit seydt die Heere der heyrscaren. Vraecht van die priesters die wet segge{n}de.
Ist dat een mensch gheheylicht vleesch draecht in die slippe van sijnen cleede, en{de} dat hy met dat opperste van die raecte broot, oft toespijse, oft wijn, oft olie, oft eenighera{n}de spijse, salt gheheylicht worden? En{de} die priesters antwoordende hebbe{n} gheseyt. Neent?
Ende Aggeus heeft gheseyt. Ist dat iemant die besmet is in ee{n} ziele iet van desen raect salt besmet worden? En{de} die priesters hebbe{n} ghea{n}twoort en{de} geseyt. Het sal besmet worden.
En{de} Aggeus heeft gheantwoort en{de} gheseyt. Alsoo is dit volck, en{de} alsoo is dit gheslachte voor mijn aensicht, seyt die Heere, en{de} alsoo is alle dwerc van haren handen, en{de} alle die dinghen die sij daer gheoffert hebben sullen besmet sijn.
En{de} nv stelt v herte{n} van desen dach en{de} daer te voren eer den eenen steen opden anderen steen gheleyt werde in des Heere{n} huys.
Als ghi ghinct totte{n} hoop van twintich mudden, en{de} het worden thiene, en{de} dat ghy ghinct binnen totter perssen, dat ghy daer vijftich flesschen soudt wt perssen, en{de} het worde{n} twintich
Ick heb v gheslaghe{n} met eenen berrenden wint, en{de} met die versengtheyt, en{de} mette{n} haghel alle die wercken uwer handen, en{de} daer en was niemant onder v liede{n} die wedero{m} tot mi keerde, seyt die Heere.
Stelt v herten van desen daghe, en{de} hier naemaels vanden vierentwintichsten dach der neghenster maent, vanden dach dat die fundamente{n} gheleyt sijn vande{n} tempel des Heeren, settet op v herte.
Is het saet nv in die spruyten? en{de} hebbe{n} den wijngaert, en{de} den vijgheboom, en{de} den granaet appelboom, en{de} de{n} olijfboom al nv ghebloeyt? Va{n} desen dach aen sal ict gebenedijden,
En{de} des Heeren woort is ten tweeden mael tot Aggeum ghesciet, opden vierentwintichste{n} dach segghe{n}de.
Spreect tot Zorobabel de{n} prince van Iuda, segghende. Ick sal den hemel tsamen metter eerden beroeren.
En{de} ick sal den stoel der conincrijcken omworpen, en{de} ick sal vernielen die stercheyt va{n}der Heydenen rijcke, en{de} ick sal den waghen omworpe{n} en{de} sijnen beclimmer, en{de} die peerden sullen nederdalen, en{de} hen beclimmers, die ma{n} in sijns broeders sweert.
In dien dach, seyt die Heere der heyrscare{n}, sal ick v tot my nemen Zorobabel Salathiels sone mijn knecht, seyt die Heere, ende ick sal v stellen als eenen seghel, want ick heb v vercoren, seyt die Heere der heyrscaren.
IN die achste maent, int tweede iaer van Darius, is het woort des Heere{n} ghesciet tot Zacharia{m} den sone Barachie des soons Addo den propheet segghe{n}de.
Die Heere is gram op v vaderen met toornicheyt
Ende ghy sult tot henlieden segghen. Dit seyt die Heere der heyrscare{n}. Bekeert v tot my, seyt die Heere der heyrscaren, en{de} ick sal mi tot v bekeeren, seydt die Heere der heyrscaren.
En weest niet ghelijc v vadere{n}, tot die welcke die ierste propheten riepen segghe{n}de. Dit seyt die Heere der heyrscaren. Bekeert v va{n} v quade weghen en{de} van v alderquaetste ghedachte{n}, en{de} sij en hebbent niet ghehoort, noch si en hebben op mi niet gheacht, seyt die Heere,
waer sijn v vaders? en{de} die prophete{n} sullen si inder eewicheyt leuen?
Maer nochtans mijn woorde{n} en{de} mijn wettelijcke gheboden die ick gheboden hebbe mijnen knechten den propheten, en hebben die uwe vaders niet beuanghen? Ende si sijn bekeert gheweest, en{de} hebben gheseydt. Ghelijck die Heere der heyrscare{n} ghedacht heeft ons te doe{n} na onse weghe{n} en{de} nae onse vonden, soo heeft hi ons ghedaen.
Inde{n} vierentwintichsten dach der elfster maent Sabath int tweede iaer van Darius is des Heere{n} woort gheschiet tot Zachariam den sone Barachie, des soons Addo, den propheet segghe{n}de.
Ick heb ghesie{n} inder nacht, en{de} siet een man climmende op een root peert, en{de} hy stont onder die myrtus spruyte{n}, die in die diepte waren, ende nae hem ware{n} roode, en{de} bonte, ende witte peerde{n}.
En{de} ick heb gheseyt wat sijn dese mijn Heere? En{de} den enghel die in my sprack, heeft tot mi gheseyt. Ick sal v toonen wat dese sijn.
En{de} die man antwoorde die onder die myrtus spruyten stont, en{de} hy heeft gheseyt. Dese sijnt die de Heere ghesonden heeft, dat si dlant souden doorwandele{n}.
En{de} sij hebbe{n} gheantwoort den enghel des Heeren die onder die myrtus spruyten stont, ende si hebben gheseyt. Wij hebben dlant doorwandelt, en{de} siet alle dlant wort bewoont, en{de} rust.
Ende des Heeren enghel heeft gheantwoort en{de} gheseyt. Heere der heyrscaren hoe langhe en suldi niet ontfermen Ierusalem, en{de} der stede{n} van Iuda, op die welcke ghy gram sijt, dit is nv het tseuentichste iaer?
En{de} die Heere heeft den enghel die in my sprack gheantwoort goede woorden, troostelijcke woorden.
Ende den enghel die my sprac heeft tot my gheseyt. Roept segghende. Dit seyt die Heere der heyrscaren. Ick heb wt liefden gram gheweest op Ierusalem ende Sion met een groote ialourzie.
Ende met een groote gramschap ben ick gram op die rijcke Heydenen, want ick heb een luttel gram gheweest, ende si hebbent gheholpe{n} int quade.
Daerom dit seyt die Heere. Ic sal tot Ierusalem wederom keeren in bermherticheden, mijn huys sal in haer ghetimmert werde{n}, seyt die Heere der heyrscaren, en{de} het richt coordeken sal wtgherect worden op Ierusalem.
Roept noch segghende. Dit seyt die Heere der heyrscaren. Noch sullen mijn steden oueruloeden van goeden, en{de} die Heere sal Sion noch troosten, en{de} hy sal Iersualem noch verkiesen.
Ende ick heb mijn ooghen opghehauen en{de} ghesien en{de} siet vier hornen,
En{de} ick heb gheseyt totte{n} enghel die in my sprack. Wat zijn dese? Ende hy heeft tot my gheseyt. Dit zijn die hornen die Iudam ghestooten hebben, en{de} Israel en{de} Ierusalem.
Ende die Heere heeft my ghetoont vier timmerlieden.
En{de} ick heb gheseyt. Wat comen dese doen? Die welcke sprack segghende. Dit sijn die hornen die Iudam ghestoote{n} hebben elcken man besonder, en{de}niemant van hen en heeft zijn hooft opghehauen, ende dese sijn ghecomen om die te veruare{n}, dat sij die hornen der Heydenen neder worpen souden, die den horn opghehauen hebbe{n} op dlant van Iuda, dat sij dat souden verstroeyen.
ENde ick heb mijn ooghen opghehauen, ende ick heb ghesien, en{de} siet daer was ee{n} man en{de} in sijn hant was een meters coordeken.
Ende ick heb gheseyt. Waer henen ghaet ghy? En{de} hy heeft tot my gheseyt. Om Ierusalem te mete{n}, en{de} dat ick sien mach hoe groot dat haer breydde, ende hoe groot dat haer lengde is,
Ende siet die enghel die in my sprack ghinck wt, en{de} eenen andere{n} enghel ghinc wt hem te ghemoete.
En{de} hy heeft tot hem geseyt. Loopt en{de} spreect tot desen knecht segghe{n}de. Sonder muer sal Ierusalem bewoont worde{n} ouermidts die menichte der menschen en{de} der beesten int midde{n} van haer.
En{de} ick sal haer sijn, seyt die Heere, eenen vierighen muer int ronde, en{de} tot een glorie int midde{n} va{n} haer.
O o vliedt vant noorde{n} la{n}t, seyt die Heere, want in die vier winden des hemels heb ick v verstroeyt, seyt die Heere.
O Sio{n} vliedt die by die dochter van Babilonien woont,
want dit seyt die Heere der heyrscaren. Nae die glorie heeft hi my ghesonde{n} tot die Heydenen, die v lieden berooft hebben, wa{n}t wie v liede{n} raect, die raect den appel van mijnder ooghe,
want siet ick heffe mijn hant op henlieden, en{de} sij sullentot eenen roof sijn den ghenen die henliede{n} dienden, en{de} ghy sult weten dat die Heere der heyrscaren my ghesonden heeft.
Loeft ende verblijt v ghi dochter van Sion, want siet ick come, en{de} ick sal int midden van v lieden woonen, seyt die Heere.
Ende daer sullen veel volcken totten Heere versaemt worden in dien dach, ende si sullen my tot een volck wesen, ende ick sal int midden van v woonen, ende ghy sult weten dat die Heere der heyrscare{n} my tot v ghesonden heeft.
Ende die Heere sal Iudam sijn deel besitten int gheheylicht lant, en{de} hy sal Ierusalem noch verkiesen,
Alle vleesch swijghe van des Heeren aensicht, want hy is opghestae{n} van sijn heylighe woonstadt.
ENde die Heere heeft my ghetoont Iesum den grooten priester staende voor de{n} enghel des Heeren, en{de} Satan stont aen sijn rechte sijde, dat hy hem teghen sijn soude.
Ende die Heere heeft tot Satan gheseyt. Die Heere berispe in v Satan, en{de} die Heere berispe in v die Ierusalem ghecoren heeft, en is dit niet een ghebrant hout wten viere ghetrocken?
En{de} Iesus was ghecleedt met onreyne cleederen, en{de} hy stont voor des enghels aensicht,
Die welcke heeft gheantwoort ende gheseyt tot die ghene die voor hem stonden segghende. Neemt dese onreyne cleederen va{n} hem. En{de} hy heeft tot hem gheseyt. Siet ick heb v ongherechticheyt van v ghenomen, en{de} ik heb v met feestelijcke cleederen aenghedaen.
En{de} hy heeft gheseyt. Stelt eene{n} suyuere{n} myter op zijn hooft, en{de} si hebbe{n} eene{n} suyueren myter ghestelt op zijn hooft, en{de} sij hebben hem met cleederen ghecleedt, ende des Heeren enghel stont.
Ende des Heere{n} enghel betuychde Iesum segghe{n}de.
Dit seyt die Heere der heyrscare{n}. Ist dat ghy in mijn weghe{n} wandelt, en{de} mijn bewaringhe bewaert, soo sult ghy ooc mijns huys ordeelen, en{de} mijn voorhouen bewaren, en{de} ick sal v wandelaers gheuen vanden ghenen die hier nv by staen.
Hoort Iesu groote priester, ghi en{de} v vrinden die in v teghe{n}woordicheyt woone{n} wa{n}t het sijn wo{n}derbaerlijcke ma{n}nen, wa{n}t siet ic sal mijne{n} knecht den opganc aenbrenghe{n},
want siet den steen dien ick ghegheuen hebbe voor Iesu, op eene{n} steen sijn seuen ooghen. Siet ic sal sijn wtghesneden werc wtsnijden, seyt die Heere der heyrscaren. Ende ick sal die boosheyt sijns lants wechnemen in eene{n} dach
In dien dach, seydt die Heere der heyrscharen, sal een man sijnen vrint roepen onder den wijngaert, ende onder den vijgheboom.
ENde die enghel is wederghekeert die in my sprack, en{de} hy heeft my verwect als een man die van sijnen slaep verwect wort.
Ende hy heeft tot my gheseyt. Wat siet ghy? En{de} ick heb gheseyt. Ick heb ghesien, ende siet eenen candelaer gheheel gulde{n}, en{de} sijn lampe was op sijn opperste, ende sijn seuen lichters waren daer op, en{de} seuen ghiet pottekens tot die lichters die op zijn hooft waren.
Ende twee olijfboomen daer bouen den eenen aen die rechte sijde der lampen, en{de} den anderen aen die slincke sijde.
Ende ick heb gheantwoort, en{de} ick seg totte{n} enghel die in my sprac segghe{n}de. Wat sijn dese mijn Heere?
En{de} die enghel die in my sprack heeft gheantwoort en{de} tot my gheseyt. En weet ghy niet wat dese dinghen sijn? En{de} ick heb gheseydt. Neen ick mijn Heere.
En{de} hi heeft gheantwoort en{de} tot my gheseyt segghende. Dit is des Heeren woort tot Zorobabel segghe{n}de. Niet in eenich heyr, noch in machticheyt maer in mijnen gheest, seyt die Heere der heyrscare{n}.
Wie sijt ghi groote{n} berch voor Zorobabel? tot effenheyt, ende hy sal den principaelste{n} steen wtbrenghe{n} ende hy sal die gratie sijnder gratien ghelijck maken.
Ende dwoort des Heeren is tot my ghesciet segghe{n}de.
Zorobabels handen hebben dit huys ghefundeert, ende sijn handen sullen dat volmaken. Ende ghy sult weten dat die Heere der heyrscaren my tot v lieden ghesonde{n} heeft,
want wie heeft die cleyn daghen versmaedt? ende si sullen blijde sijn, en{de} sien den tenne{n} steen in Zorobabels hant. Dese seuen sijn die ooghen des Heeren, die al om loopen ouer gheheel eertrijck.
En{de} ick heb gheantwoort, en{de} tot hem gheseyt. Wat sijn dese twee olijfboomen ter rechter sijden vanden candelaer, en{de} tot sijnder slincker sijden?
Ende ick heb ten tweeden gheantwoort en{de} gheseyt tot hem. Wat sijn dese twee aren der olijfboome{n} die by die twee gulden becken sijn, in die welcke sijn die ghieterkens van goude?
Ende hy heeft tot my gheseyt segghende. En weet ghy niet wat dese sijn? En{de} ick heb gheseyt. Neen ick mijn Heere.
En{de} hy heeft gheseyt, dit zijn twee sonen der olien, des lichts, die by den heerscapper van gheheel aertrijck staen.
ENde ick heb mi omghekeert en{de} heb mijn ooghen opghehauen en{de} ghesien, en{de} siet eenen vlieghenden boec.
En{de} hy heeft tot my gheseyt. Wat siet ghy? Ende ick heb gheseyt. Ick sie eenen vlieghenden boeck, zijn lengde is van twintich cubitus, en{de} sijn breydde is van thien cubitus.
En{de} hy heeft my gheseyt. Dit is die vermalendijdinghe die wtgaet op daensicht van tgheheel eertrijck, want alle dief, alsoo daer af ghescreue{n} is, sal gheordeelt worden, en{de} alle die sweert sal daer wt desghelijcs gheordeelt worden.
Ick sal dien wtleyden, seyt die Heere der heyrscaren, ende hy sal comen tot den huyse des diefs, en{de} totten huyse des gheens die by mijne{n} naem valschelijck sweert, en{de} hy sal woonen int midde{n} van sijn huys, en{de} hy sal hem vernielen en{de} sijn houten, en{de} sijn steenen.
Ende den enghel is wtgheghaen die in my sprack, ende hy heeft tot my gheseyt. Heft op v ooghen, ende besiet wat dit is datter wtgaet.
Ende ick heb gheseyt. Wat ist? En{de} hy heeft gheseydt. Dit is die wtgae{n}de cruycke. Ende hy heeft gheseyt. Dese is hen ooghe in gheheel eertrijck.
Ende siet daer worde een talent loots ghebrocht, en{de} siet een vrou-we sittende int midden vander cruycken.
Ende hy heeft gheseydt. Dese is die ongoddelijcheyt. En{de} hy heeftse gheworpen int midden vander cruycken, en{de} heeft den looten clont in haren mont gheworpe{n}.
En{de} ick heb mijn ooghen opghehauen en{de} ghesien. Ende siet twee vrouwen wtgaende, en{de} den gheest was in hen vloghelen, en{de} si hadden vloghelen als eens kiekendiefs vloghel, ende si hebben die cruycke opghehauen tusschen die eerde ende den hemel.
Ende ick heb gheseyt totten enghel die in my sprac. Waer henen draghen dese die cruycke?
Ende hy heeft tot mi gheseydt, om dat haer een huys soude ghetimmert worden int lant van Sennaar, en{de} dattet gheuesticht ende aldaer ghestelt worde op zijn basement.
ENde ick heb my omgekeert, en{de} heb mijn ooghen opghehauen en{de} ghesien, ende siet vier wtgaende waghenen met vier peerden, wt het midden van twee berghen, en{de} die berghen ware{n} metalen berghen.
Inden iersten waghen ware{n} roode peerden, en{de} inden tweeden waghen swarte peerden,
ende inden derden waghen witte peerden, ende inden vierden waghen bonte stercke peerden.
Ende ick heb gheantwoort en{de} gheseyt totten enghel die in my sprac. Wat sijn dese mijn Heere?
Ende die engel heeft gheantwoort en{de} tot my gheseydt. Dit zijn die vier winden des hemels, die wtgaen om dat si staen souden voor den heerscapper van gheheel eertrijck,
Daer die swerte peerden in waren, die ghinghen wt nae het noorden lant, en{de} die witte sijn na hen wtghegaen, en{de} die bonte zijn wtghegaen nae tsuyden lant
maer die dalderstercste waren zijn wtghegaen, ende sochten om te ghaen, ende al om te loopen door alle daertrijck. Ende hy heeft gheseyt. Gaet henen ende doorwandelt die aerde, en{de} si hebben die eerde doorwandelt.
Ende hy heeft my gheroepen, en{de} heeft tot my ghesproken segghende. Siet die daer wtgaen int noorden lant, dese hebben mijnen gheest doen ruste{n,} int noorden lant.
Ende des Heeren woort is tot my ghesciet segghende.
Neemt vander oueruoeringhe{n} van Holdai en{de} van Tobia ende van Idaia, en{de} ghy sult comen in dien dach ende ghy sult gaen int huys Iosie des soons Sophonie die van Babilonien ghecomen sijn.
En{de} ghy sult nemen gout en{de} siluer, en{de} ghi sult croonen maken, ende ghi sultse stellen opt hooft van Iesus Iosedecs sone des groote{n} priesters,
ende ghy sult tot hem spreken seggende. Dit seyt die Heere der heyrscaren segghende. Siet die man, Opganc is sijne{n} naem, ende onder hem salt opgaen, en{de} hi sal eenen tempel den Heere timmeren.
Ende hy sal den Heere den tempel oprichten, en{de} hy sal die glorie draghen, ende hy sal sitten ende heerscappie hebben op sijnen stoel, ende sal priester sijn op sijnen stoel, ende den raet des vreedts sal tusschen die twee sijn.
Ende siet die croonen sullen wesen voor Helem en{de} Tobia ende Idaia, ende Hen den sone Sophonie een ghedenckenisse in des Heeren tempel.
Ende die verre sijn sullen comen, ende sij sullen timmeren inde{n} tempel des Heeren, ende ghy sult weten dat die Heere der heyrscaren my tot v lieden ghesonden heeft, maer dit sal wesen ist dat ghy metten ghehoor hoort des Heeren ws Godts stemme.
ENde tis ghesciet int vierde iaer Darij des conincs, dat het woort des Heeren gheschiet is tot Zachariam inden vierden dach der neghenster maent, welcke is Caslen.
Ende Sarasat ende Rogom-melech, en{de} die mannen die met hem waren, hebben ghesonde{n} tot des Heeren huys, om des Heeren aensicht te bidden,
dat si segghen soude{n} den priesteren van thuys des Heeren der heyrscaren, en{de} den propheten, sprekende. Moet ick weenen in die vijfste maent, oft moet ick my heylighen ghelijc ick nv ghedaen hebbe veel iaren?
Ende dwoort des Heeren der heyrscaren is tot my ghesciet seggende.
Spreect tot alle tvolc der eerden, en{de} tot die priesters segghende. Doen ghilieden vastet ende weendet, in die vijfste en{de} seuenste maent door dese tseuentich iaren, hebdi voor my dat vasten gheuast?
ende als ghy ghegheten hebt en{de} ghedroncken. En hebdi dan niet voor v seluen gheten en{de} voor v seluen ghedroncken?
En sijn dit niet die woorden die de Heere ghesproken heeft in die hant van sijnen iersten propheten, doen Ierusalem noch bewoont was, en{de} rijck was, si ende die steden rontsom haer, en{de} dat si suytwaerts ende tot die veltlanden bewoont worde{n}?
Ende des Heeren woort is tot Zachariam ghesciet segghe{n}de.
Dit spreect die Heere der heyrscaren segghe{n}de. Ordeelt warachtich ordeel, en{de} doet bermherticheyt en{de} ontfermenisse, een ieghelijck met sijnen broeder.
En{de} die weduwe ende die weese, en{de} den aencomelinck en{de} den armen en wilt tonrecht niet besculdighe{n}, en{de} een man en dencke gheen quaet sijnen broeder in sijn herte.
Ende si en wildens niet aenmercken, en{de} si hebbe{n} die scoudere omghekeert wechgaende, ende hen ooren hebben si beswaert dat si niet hooren en souden,
En{de} si hebben hen herte ghestelt als eenen adamant dat si die wet niet hooren en soude{n}, ende die woorde{n} die de Heere der heyrscaren ghesonden heeft in sijne{n} gheest, door die hant van die voorgaende ierste propheten, en{de} daer is een groote verbolghentheyt ghesciet vanden Heere der heyrscaren.
Ende tis ghesciet alsoo hy ghesproken heeft, en{de} si en hebben niet ghehoort, alsoo sulle{n} si roepen, ende ick en salse niet verhooren, seyt die Heere der heyrscaren,
en{de} ick hebse verstroeyt door alle die rijcken die si niet en weten ende dlant is van hen verlaten, om datter niema{n}t en was doorgaende ende wederkeere{n}de, ende si hebbe{n} het lustich lant ghestelt tot een woestijne.
ENde dwoort des Heeren der heyrscaren is ghesciet segghende.
Dit seyt die Heere der heyrscare{n}. Ic hebbe bemint Sion met groote liefde, en{de}met groote verbolghentheyt hebbe ick voor haer ialours gheweest,
dit seydt die Heere der heyrscaren. Ick ben wederghekeert tot Sion, en{de} ick sal woonen int midden van Ierusalem, en{de} Ierusalem sal ghenoemt worden die stadt der waerheyt, en{de} den berch des Heeren der heyrscare{n} den gheheylichden berch.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Noch sullen die oude mans ende oude vrouwen woone{n} in die straten van Ierusalem, ende mannen in welcker hant een stock wesen sal om die veelheyt der daghen
Ende die straten der stadt sullen veruult worde{n} met cleyn onmo{n}dighe kindere{n} en{de} meyskens spelende op haer strate{n}.
Dit seyt die Heere der heyrscare{n}. Ist dattet swaer om doe{n} scijne{n} sal in die ooghe{n} der bleuelinghe{n} va{n} desen volcke in die daghe{n}, salt in mijn ooghe{n} ooc swaer wesen, seyt die Heere der heyrscaren.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Siet ick sal mijn volc verlossen vant oosten lant, en{de} van dlant vander sonnen onderganck.
Ende ick salse aenbrenghen, ende sij sullen woonen int midden van Ierusalem. Ende si sullen my tot een volck zijn, ende ick sal hen tot ee{n} Godt zijn, in die waerheyt, ende in die rechtuerdicheyt.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Laet uwe handen versterct worden, die in dese daghen hoort dese woorden, door den mont der propheten in den dach inden welcke{n} dat het huys des Heere{n} der heyrscaren ghefundeert was, dat den tempel soude ghetimmert worden,
Want voorwaer voor die daghen en was den loon der menschen niet, noch den loon der behelpigher beesten, noch die wtgaende ende ingaende en hadde gheenen vrede in die tribulatie, en{de} ic heb alle mensche{n} ghelate{n} eenen ieghelijcke{n} teghe{n} sijnen naesten.
Maer nv en sal ick nae die ierste voorleden daghen den bleuelinghen van desen volck niet doen, seyt die Heere der heyrscare{n},
maer het sal een saet des vreedts wesen, den wijngaert sal zijn vrucht gheuen, ende deerde sal haer groeytsel gheuen, ende die hemelen sullen haren dauwe gheuen, ende ick sal die bleuelinghen van desen volcke alle dese dinghen doen besitten.
Ende tsal zijn ghelijck ghy waert een vermalendijdinghe onder die Heydenen ghy huys van Iuda ende huys van Israel, alsoo sal ick v lieden verlossen, ende ghy sult die benedictie wesen, en wilt niet vreesen, laet v handen versterct worde{n},
want dit seydt die Heere der heyrscaren. Alsoo ick ghedacht hebbe dat ick v lieden soude pijninghen, doen v vaderen my tot gramschap verwect hadden, seydt die Heere,
ende ick en hebbe niet ontfermt, alsoo heb ick weder om ghekeert zijnde ghedacht in dese daghen, dat ick den huyse van Iuda ende Ierusalem weldoen soude, en wilt niet vreesen.
Dit sijn dan die woorden die ghy doen sult. Spreect die waerheyt een ieghelijck met sijnen naesten. Ordeelt die waerheyt en{de}het ordeel des vreedts in uwe poorten.
Ende een ieghelijck en dencke gheen quaet teghen sijnen vrint in v herten, ende en bemint gheenen valschen eedt, want alle dese dinghen zijnt die ick hate, seyt die Heere.
Ende dwoort des Heeren der heyrscaren is tot my ghesciet segghende.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. Die vasten der vierder, ende die vasten der vijfster, ende die vasten der seuenster, ende die vasten der thienster maent sal den huyse van Iuda wesen tot blijscap ende vrolijcheyt, ende tot heerlijcke feestdaghen, alleenlijck bemint die waerheyt ende den vrede.
Dit seydt die Heere der heyrscaren. Hoe langhe salt zijn tot dat die volcken comen sullen ende woonen in veel steden,
ende dat die inwoonders sullen gaen deen totten anderen segghende. Laet ons gaen, ende bidden des Heeren aensicht, ende laet ons den Heere der heyrscaren soecken, ick sal oock ghaen.
Ende daer sullen veel volcken ende machtighe natien comen, om den Heere der heyrscaren te soecken in Ierusalem, ende om des Heeren aensicht te verbidden.
Dit seyt die Heere der heyrscaren. In die daghen in die welcke thien menschen sullen aengrijpen wt alle die talen der Heydenen, ende si sullen aengrijpe{n} die slippe va{n} eenen Ioetschen man, segghende. Wij sullen met v lieden ghaen, want wij hebben ghehoort dat die Heere met v lieden is.
DEn last van des Heeren woort int lant va{n} Hadrach ende van Damascus zijnder rusten, want des Heeren is des menschens ooghe, ende alle der gheslachte{n} van Israel,
Emath is oock in zijn palen, ende Tirus, ende Sidon, want si hebben voorwaer die wijsheyt voor hen sterc aenghenomen.
Ende Tirus heeft zijn stercte ghetimmert, ende heeft siluer te hoope vergadert als eerde ende gout als tslijck der straten.
Siet die Heere salse besitten, ende hy sal haer stercheyt in die zee slaen en{de} dese sal metten viere verslonde{n} worden,
Ascalon salt sien ende vreesen, ende Gaza, ende hy sal wter maten seer rouwich zijn, ende Accaron want haer hope bescaemt is, ende die coninc sal van Gaza verghaen, ende Ascalon en sal niet bewoont worden.
Ende die sceyder sal sitten in Azote{n}, ende ick sal die hoouerdicheyt der Philistijnen vernielen.
Ende ick sal haer bloet van haeren mont nemen, ende haer affgrijselijcheden wt dat midden van haren tanden, ende hy sal oock achter ghelaten worden onsen Gode. Ende hy sal wesen als eenen vorst in Iuda. Ende Accaron als Iebusens.
Ende ick sal mijn huys omringhen met die ghene die voor my strijden, gaende ende wederkeerende, ende die scatter en sal ouer hen niet meer doorgaen, want ick hebt nv ghesien in mijnen ooghen.
Verhuecht v ghenoech ghy dochter va{n} Sion, Maect iolijt dochter van Ierusalem. Siet v coninc sal v comen rechtuerdich en{de} een salichmaker hy is arm ende sidt op eenen ezel, ende op een vuele{n} der ezelinnen ionghe.
Ende ick sal den waghen met vier peerden vernielen wt Ephraim, ende het peert van Ierusalem, ende den boghe der orloghe{n} sal ghebroken worden, ende hy sal vrede den Heydene{n} spreken, ende zijn macht sal zijn vander zee totter zee, ende vanden vloeden tot die eynden der eerde.
Ende ghy hebt ooc int bloet ws testaments v gheuanghenen wt ghelaten, wt den poel daer gheen water in en is.
Bekeert v tot die stercte ghy ghebondene der hopen, ende ick sal v heden oock vercondighende dobbele weder om gheuen,
Want ick heb Iudam voor my wtgherect als eenen boghe, ic heb Ephraim veruult, ende ick sal v sonen verwecken Sion op v kinderen ghy griecken landt, ende ick sal v stellen als tsweert der stercker.
Ende die Heere sal op hen ghesien worden, ende sijnen scicht sal als den blixem wtghaen, Ende die Heere Godt sal met een trompet slaen, ende hy sal ghaen int ghedruyssche van tsuyden.
Die Heere der heyrscharen salse bescermen, ende si sullen verslinden, ende onderworpen met die steenen der slinghere, ende diet drincke{n} sullen droncken worden als van wijne, ende si sullen veruult worden als scalen, ende als die hoornen des outaers.
Ende die Heere hen God salse salich maken in dien dach, als tcudde zijns volcks, want die heylighen steenen sullen op ghehauen worden op zijn lant,
want wat is zijn goetheyt, oft wat is zijn schoonheyt, dan die tarwe der wtuercorenen, ende den wijn maechden voortbrenghende.
BEgheert vanden Heere reghe{n} inden spade{n} tijt, ende die Heere sal sneeu maken, ende hy sal hen den plasreghen gheuen, elcken cruyt int velt,
want die affgodts beelden hebben onnutticheyt ghesproken, ende die waersegghers hebben loghene ghesien, ende die droomers hebben te vergheefs ghesproken, sij troosten ydelijck, daer om zijn si wech gheleydt als een cudde, si sullen verdriet lijden, om dat si gheenen herder en hebben.
Op die herders is mijnen rasenden torn vergramt, ende op die bocken sal ick versoecke{n}, want die Hee-re der heyrscaren sal zijn cudde besoecken, het huys van Iuda, ende hy heeftse ghestelt als een peert sijnder glorien inden strijdt,
wt hem is den hoeck, ende wt hem den naghel, wt hem den orlooschen boghe, wt hem sal alle scatter tsamen wt comen.
Ende si sullen wesen als stercke, vertredende het slijck der straten inden strijdt, ende si sullen strijden want die Heere is met hen, ende die beclimmers der peerden sullen bescaemt worden.
Ende ick sal thuys van Iuda verstercken, ende thuys van Ioseph sal ick behouden, ende ick salse bekeeren, want ick sal haerlieder ontfermen, ende si sullen wesen ghelijck si ware{n} doe{n} icse niet verworpen en hadde, want ick ben die Heere haerlieder Godt, ende ick salse verhooren.
Ende si sullen zijn als die stercke van Ephraim, ende hen herte sal hem verblijden als vanden wijne, ende hen kinderen sullen sien, ende blijde zijn, ende hen herte sal verhueghen inden Heere.
Ick sal nae hen wispelen, en{de} ick salse vergaderen, want ic hebse verlost, en{de} ick salse vermenichfuldighen, ghelijck si te voren vermenichfuldicht waren,
En{de} ic salse saeyen onder die volcken, ende van verre sullen si mijns ghedachtich wesen, ende si sullen leuen met haren kinderen, ende si sullen weder keeren,
Ende ick salse weder om leyden wten lande van Egipten, ende vanden Assirien sal icse verghaderen, ende totten lande van Galaad ende Libanus sal ickse aenbrenghen, ende hen en sal gheen plaetse gheuonden worden.
Ende hi sal door gae{n} in die enghicheyt der zee, en{de} hi sal in die zee die baren slaen, en{de} alle die diepten des vloets sullen bescaemt worden, ende die hoouerdie van Assur sal vernedert worden, ende den scepter van Egipten sal wech gaen.
Ick salse verstercken inden Heere, ende in sijnen naem sullen si wandelen, seyt die Heere.
DOet op Libane v poorte{n}, ende laet het vier v cederboomen eten.
Huylt abeelboom, want den cederboom is gheualle{n}, want die heerlijcke zijn verdoruen, Huylt ghy eycken boomen van Basan, want dat beheymt wout is afghehouwen.
Die ste{m}me van tghehuyl der herders, want hen heerlijcheyt is verdoruen, die ste{m}me vander leeuwen ghebriesch, want die hoouerdie der iordanen is verdoruen.
Dit seyt die Heere mijn God. Voedt die slachscapen,
die welcke diese beseten hadden doode{n}se, ende si en waren niet droeuich, ende si vercochtense segghende. Ghebenedijt is die Heere, wij zijn rijc gheworden, ende hen herders en spaerden hen niet.
Ende ick en sal voortaen niet meersparen ouer die bewoonders der eerden, seyt die Heere. Siet ick sal die menschen leueren, eenen ieghelijcke{n} in sijns naesten hant, ende in sijns conincs hant, ende si sullen dlant in stucken houwen, ende ick en salt niet verlossen wt haren handen.
En{de} ick sal die slachscapen voeden, daerom o ghy arme van tcudde, ende ic hebbe tot my ghenomen twee roeden, die eene heb ick ghenoemt schoo{n}heyt, ende die andere heb ic ghenoemt tzeelken, ende ick hebbe tcudde gheuoedt.
Ende ick heb drij herders affghesneden in een maent, ende mijn ziele is benauwt in hen, want haerlieder ziele heeft verandert gheweest in my.
En{de} ick heb gheseyt, ick en sal v lieden niet voeden. Dat sterft, dat sterue, ende dat affghehouwen wort, dat worde afghehouwen, ende die ouerghebleuene laet verslinden een ieghelijck sijns naesten vleesch.
Ende ick heb mijn roede ghenomen die ghenoemt was schoonheyt, ende heb die affghesneden, op dat ick mijn verbont te niet doen soude dat ick hadde ghemaect met allen volcken.
Ende het is te niet ghebracht op dien dach, ende die arme van tcudde hebbent alsoo ghekent, diet my bewaren, want het is des Heeren woort.
Ende ick heb tot henliede{n} gheseyt, ist goet in v lieden ooghen, haelt mijnen loon ende ist niet, soo rust. Ende si hebben mijne{n} loon gheweghen dertich silueren penninghen.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt, Werpt dat tot den beeltmakere, het is den eerlijcken prijs metten welcken ick ghewaerdeert ben van henlieden. Ende ick heb die dertich silueren penninghen ghenomen, ende ick hebse gheworpen in des Heere{n} huys aen den beeldmakere.
Ende ick heb mijn tweede roede affghesneden die zeelken hiet, om dat ick ontbinden soude die broerderlijcheyt tussche{n} Iudam ende Israel.
Ende die Heere heeft tot my gheseyt. Noch neemt tot v die ghereetscappe{n} van eene{n} dwasen herder,
want siet ick sal eenen herder op deerde verwecken, die de verlatene niet besoecken en sal, het verstroeydde niet soecken en sal, ende tghebroken niet ghenesen en sal, ende tghene dat staet en sal hy niet opuoeden, ende tvleesch der vetten sal hy eten, ende hen clauwen sal hy affscoeren.
O ghy herder ende affgodt, dat cudde verlatende, het sweert op sijnen arm, ende op zijn rechte ooghe, sijnen arm sal van dorheyt verdroocht werden, ende zijn rechte ooghe verduysterende sal verdonckert worden.
DEn last van des Heeren woort ouer Israel. Die Heere den hemel wtreckende, ende die eerde funderende, en{de} sceppende des menschen gheest daer inne seydt.
Siet ick sal Iherusalem stellen eenen ouerdorpel der gulsicheyt alle den volcken intronde, maer Iuda sal oock in die belegghinghe wesen teghen Ierusalem.
Ende tsal sijn in dien dach, dat ick Ierusalem sal stellen eenen steen des lasts, alle den volcken, alle de ghene die hem opheffen sullen, die sullen met ontweesnijdinge ghescoert worden, ende teghen haer sullen verghadert worden alle die rijcken der eerden.
In dien dach seyt die Heere, sal ic alle peert tot verbaestheyt slae{n} ende sijne{n} berijder tot ontsinnicheyt, ende op thuys van Iuda sal ick mijn ooghen open doen, ende alle die peerden der volcken sal ick met blentheyt slaen.
Ende die vorsten van Iuda sullen segghe{n} in hen herte. Laet die bewoonders van Ierusalem my versterct worden inde{n} Heere der heyrscaren hare{n} Godt.
In dien dach sal ick die vorsten van Iuda stellen als eenen heert viers in thout, ende als een brant viers int hoy, ende si sullen verslinden ter rechter ende ter slincker sijden alle volcken rontsomme, ende Ierusalem sal wederom bewoont worden in zijn plaetse in Ierusalem.
Ende die Heere sal behouden die tabernakelen van Iuda, als int beghinsel, op dat het huys van Dauid niet grootelijck en glorieere, ende die glorie der gheender die in Ierusalem woonen teghen Iudam.
In dien dach sal die Heer bescermen die bewoonders van Ierusalem. Ende tsal sijn dat soo wie wt henliede{n} misdoe{n} sal in dien dach, die sal zijn als Dauid, ende Dauids huys als Gods huys, als den enghel des Heere{n} in hen aensicht.
Ende tsal zijn in dien daghe, dat ick sal soecken om te vernielen alle die Heydene{n}, die teghen Ierusale{m} come{n},
En{de} ick sal wtstorten op Dauids huys, en{de} op die be-woonders van Ierusalem den gheest der gratien ende der bedinghen, ende sij sullen opsien tot my den welcken sij doorsteken hebben, ende si sullen hem bescreyen met een bescreynghe als ouer eenen eenighe{n} gheborenen sone, ende sij sullen rouwich zijn ouer hem alsmen pleech rouwich te zijn ouer die doot va{n}den iersten gheborene.
In dien dach sal ee{n} groot gheclach sijn in Ierusalem, als die bescreynghe van Adremmon int velt va{n} Mageddon.
En{de} dlant sal ghescrey maken, elcke familie, ende familie besonder, Die familien des huys van Dauid besonder, en{de} hen vrouwe{n} besonder.
Die familien des huys va{n} Nathan besonder, en{de} hen vrouwen besonder, die familie{n} des huys van Leui besonder, en{de} hen vrouwen besonder, Die familien Semei besonder en{de} hen vrouwe{n} besonder.
Alle die ander familien elcke familie besonder, ende hen vrouwen besonder.
IN dien daghe salder ee{n} open fonteyn sijn de{n} huyse van Dauid, en{de} den bewoonders van Ierusalem, tot afwasschinghe des sondaers ende der maensuchtigher.
Ende tsal sijn in dien dach, seyt die Heere der heyrscaren, dat ick te niet doen sal alle die namen der affgoden vander eerden en{de} men en sal diervoorts niet meer ghedachtich wesen, ende die valsche propheten, en{de} den onsuyueren gheest sal ick vander eerden neme{n}.
En{de} tsal sijn alsser iemant voorts meer sal ghepropheteert hebben soo sullen hem segghen sijn vader en{de} sijn moeder die hen ghewonnen hebben. Ghy en sult niet leuen, want ghy hebt loghentael ghesproken in des Heeren nae{m} en{de} sijn vader en{de} sijn moeder die hem ghewo{n}nen hebben sullen hem doorsteken als propheteren sal.
Ende tsal zijn in dien daghe dat de propheten sullen bescaemt werden een ieghelijck wt sijn visioen, als hy sal ghepropheteert hebben, noch sij en sullen niet ouerdect worden met eene{n} mantele va{n} sacklake{n} ghemaect om te lieghe{n},
maer hy sal segghen. Ick en ben gheen propheet. Ick ben een mensch een ackerman, want Adam is mijn exempel van mijn ioncheyt aff,
Ende hem sal gheseyt werden. Wat sijn dese wonden int midden van uwen handen? En{de} hy sal segghe{n} hiermede ben ick ghewont, in hen huys die my beminden.
O sweert wert verwect teghen mijnen herder, en{de} opden man die my aenhanght, seyt die Heere der heyrscaren. Slaet den herder, en{de} die scapen sullen verstroeyt worden, ende ick sal mijn hant keeren tot die cleyn kinderen.
En{de} sij sullen in alle lande{n} sijn seyt die Heere die twee deelen sullen in haer vernielt worden ende sullen ontbreken, en{de} het derde deel sal in haer achter ghelate{n} werde{n}.
Ende ick sal het derde deel doort vier leyden, ende ick salse branden ghelijck het siluer ghebrant wert, ende ick salse proeuen ghelijck tgout gheproeft wert. Hy sal mijnen naem roepen, en{de} ic sal hem verhooren, Ic sal segghe{n}. Ghy sijt mijn volck, en{de} hy sal segghen. Heere mijn God.
SIet die daghen des Heeren sullen comen, ende v roouen sullen ghedeelt werden int midden van v.
Ende ick sal alle die Heydenen vergaderen in Ierusalem ten strijde, ende die stadt sal inghenomen worden, ende die huysen sulle{n} verdoruen worden, en{de} die vrouwen sullen ghesceynt werden, ende die helicht vander stadt sal in die gheuanghenisse gaen, ende dat ouerblijfsel des volcs en sal wt der stadt niet wech ghenomen werden.
Ende die Heer sal wtgaen ende strijden teghen die Heydenen, ghelijck hy ghestreden heeft inden dach des strijdts,
ende zijn voeten sullen staen in dien dach opden berch der olijfboomen, die teghen Ierusalem is oostwaerts, ende den berch der olijfboomen sal ghescoert worde{n}, van sijn helicht oostwaerts ende westwaerts, met een seer groote schoere, ende die helicht vanden berghe sal afgesceyde{n} werde{n} noortwaerts, ende sijn helicht suydtwaerts.
Ende ghy sult vlieden tot die valleye van sijnen berghen, want die valleye der berghen sal tsamen gheuoecht worde{n} totten naesten toe, ende ghy sult vlieden ghelijck ghy gheuloden hebt van daensicht der aertbeuinghe, in die daghen van Ozias den coninck van Iuda. Ende die Heere mijn Godt sal comen ende alle sijn heylighe{n} met hem.
En{de} tsal wesen in dien dach, ten sal ghee{n} licht sijn maer coude ende vorst.
Ende daer sal eene{n} dach sijn die den Heere bekent is, gheenen dach noch nacht, en{de} inden tijt des auonts salt licht sijn.
En{de} tsal wesen in dien dach dat daer sullen leuende wateren wtgae{n} van Ierusalem, die helicht va{n} die tot die oostzee, en{de} die helicht van die tot die wterste zee, sij sullen inden somer en{de} winter wesen.
En{de} die Heere sal een coninc wesen ouer alle deerde, in dien dach salt een Heere wesen, ende sijnen naem sal een wesen.
En{de} alle dlantsal weder keeren tot die woestijne, vanden hueuel Remmon tot die suytsijde van Ierusalem, en{de} hy sal verheuen worden en{de} woonen in sijn plaetse, van die poorte va{n} Beniamin tot die plaetse der ierster poorten, tot die poorte der hoecken, en{de} vanden torre Hananeel, tot des conincs perssen.
En{de} sij sullen daer in woonen, en{de} daer en sal voorts gheen verbanninghe meer sijn, maer Ierusalem sal vrijlijck sitten.
En{de} dit sal die plage sijn waer mede die Heere alle die Heydenen slaen sal, die ghestreden hebben teghen Ierusalem. Het vleesch ee{n}s ieghelijcs staende op sijn voeten sal verdwijnen, en{de} sijn ooghen sullen verdwijne{n} in hen gaten, en{de} hen tonghe sal verdwijnen in haerlieder mont.
In die{n} dach sal daer ee{n} groot gherucht des Heeren in henliede{n} sijn, en{de} die man sal sijns naesten hant aengrijpen, en{de} sijn hant sal vast ghemaect worden op sijns naesten hant.
Maer Iudas sal ooc strijden teghen Ierusalem, en{de} die rijcdommen van alle die Heydenen sullen vergadert worden int ronde, gout ende siluer, ende veel ghenoech cleederen.
Ende alsoo sal den val der peerden ende muylen, en{de} kemelen, en{de} ezelen, en{de} alle der beesten die in die heyrlegere{n} wesen sulle{n}, zijn ghelijc desen val.
En{de} alle die ouer ghebleuen sullen sijn van alle den Heydenen die ghecomen sijn teghen Ierusalem, sullen op climmen van iare te iare, om te aenbidden den coninck den Heere der heyrscaren, ende dat sij vieren souden dat feestelijck hoochtijt der tabernakele{n}.
Ende tsal wesen, dat soo wie vanden gheslachten des lants niet op en climt tot Ierusalem, om te aenbidden den coninck den Heere der heyrscaren, op hen en sal gheenen reghen wesen.
En{de} ist soo dat het gheslachte van Egipte{n} niet op waerts en gaet, ende niet en coemt, soo en sal dien reghen op hen niet wesen, maer hen sal eene{n} val wesen waer mede die Heere slaen sal alle die Heydene{n} die niet op en climmen, om te vieren die feeste der tabernakelen,
Dit sal zijn die sonde van Egipten, ende dit sal die sonde van allen den Heydenen sijn, die niet op en climmen om te vieren die feeste der taber-nakelen.
In dien dach salt sijn, dat het ghene dat op des peerts toom is, den Heere heylich sal wesen ende die siepotten in des Heeren huys sullen wesen als scalen voor den outaer.
Ende all siepot in Ierusalem, ende in Iuda sal gheheylicht wesen den Heere der heyrscaren, ende alle die slachofferanden dooden sullen comen, ende sullen daer aff nemen, ende sij sullen daer in coken, ende daer en sal voortaen gheen coopman meer wesen int huys des Heeren der heyrscaren, in dien dach.
DEN last va{n} des Heere{n} woort tot Israhel in die hant Malachie.
Ick heb v lieden lief ghehadt, seyt die Heere. En{de} ghy hebt gheseyt. Waer in hebdy ons lief ghehadt? En was Esau Iacobs broeder niet, seyt die Heere. Ende ick heb Iacob lief ghehadt,
maer Esau heb ick ghehaet? ende heb zijn berghen tot een woestijne ghestelt, ende sijn erffenisse tot draken der wildernisse,
Maer ist dat Idumeen seyt. Wij sijn verdoruen, maer wederkeere{n}de sullen wi op timmeren datter verdorue{n} is, dit seyt die Heere der heyrscaren. Dese sullen timmeren, ende ick salt verderuen, ende sij sullen ghenoemt worden die palen der ongoddelijcheyt, ende tvolck den welcken die Heere gram is tot inder eewicheyt,
Ende v ooghen sullent sien, ende ghisult segghen. Laet die Heere grootelijck ghepresen worden op die pale va{n} Israel.
Die sone eert sijne{n} vader, en{de} die knecht sijnen heere, Daerom ist dat ick vader ben, waer is mijn eere? Ende ben ic die Heere, waer is mijn vreese, seyt die Heere der heyrscare{n}?
tot v o ghy priesters die mijne{n} naem versmaet, ende hebt gheseyt. Waer in hebben wij uwen naem versmaet? Ghy offert op mijnen outaer besmedt broot, ende ghy segt. Waer in hebben wij v besmedt? Daer in dat ghy segt. Des Heere{n} tafel is versmaet.
Ist dat ghi een blende slachofferande offert om te dooden en ist niet quaet? Ende ist dat ghy offert dat cruepel ende sieck is om ten offer te dooden, en ist niet quaet? Biedt dat uwen prince, ist dat hem behaghe{n} sal, oft dat hy v aensicht ontfanghen sal, seyt die Heere der heyrscaren.
Ende nv bidt Godts ae{n}sicht, dat hy v lieder ontferme (wa{n}t van uwer hant is dit ghesciet) oft hy eenichsins uwe aensichten ontfinghe, seyt die Heere der heyrscaren
Wie isser onder v lieden die de doeren sluyte, en{de} mijnen outaer ontsteke om niet? Mijne{n} wille en is tot v niet, seyt die Heere der heyrscare{n}, en{de} ic en sal gheen ghifte ontfanghen van uwer hant,
Want vande{n} opganck der sonnen totten onderganc is mijnen naem groot onder die Heydene{n}, ende in alle plaetse wort mijnen naem sacrificie ghedaen, ende een suyuer offerande gheoffert, want mijne{n} naem is groot onder die Heydenen, seyt die Heere der heyrscaren.
Ende ghy hebt dien besmedt, midts dien dat ghi segt. Des Heeren tafel is besmet, ende datter op gheleyt wort dats versmadelijck, metten viere die dat verslint.
Ende ghy hebt gheseyt. Siet dits vanden arbeyt, ende ghi hebt dat wech geblasen, seyt die Heere der heyrscaren, ende ghy hebt van die roouen in ghebracht dat manc ende cranc was, ende hebt dat tot een ghifte inghebracht. Sal ick dat ontfanghen van v ieder hant, seyt die Heere?
Vermalendijt is die bedrieghelijcke die in zijn cudde een manneken heeft, ende een belofte doende offert den Heere dat cranc is, want ick ben een groot coninck, seyt die Heere der heyrscaen, ende mijnen naem is veruaerlijck onder die Heydenen.
ENde nv tot v lieden is dit ghebodt o ghi priesters,
Ist dat ghijy niet hooren en wilt, ende dat ghijt op v herte niet stellen en wilt, dat ghy mijnen naem glorie gheeft, seydt die Heere der heyrscaren, soo sal ick op v lieden armoede senden, ende ick sal uwe benedictien vermalendijden, ende ic sal die vermalendijden, om dat ghijt op therte niet gheleydt en hebt.
Siet ick sal v lieden den arm wechworpen, en{de} ic sal op v aensichten stroeyen den dreck van uwe hooghe feestdaghe{n}, ende hy sal v met hem nemen.
Ende ghy sult weten dat ick tot v lieden dit ghebodt ghesonden hebbe, dat mijn verbont sijn soude met Leui, seyt die Heere der heyrscare{n}.
Mijn verbont heeft met hem gheweest des leuens ende des vreedts, en{de} ic heb hem vreese ghegheuen, en{de} hi heeft my gheureest, ende van mijns naems aensicht vreesde hy,
die wet der waerheyt heeft in sijne{n} mont gheweest, ende gheen boosheyt en is in sijn lippen gheuonden, inden vrede en{de} gherechticheyt heeft hy met my ghewandelt, ende hy heefter vele affghekeert va{n} der boosheyt,
Want die lippen der priesters sullen die wetenheyt bewaren, en{de} die wet sullen si wt sijne{n} monde versoecken, want hy is een enghel des Heeren der heyrscaren,
Maer ghilieden sijt va{n}den wech affghegaen, ende hebter vele verarghert in die wet, ghy hebbet tverbo{n}t va{n} Leui ghebroke{n}, seyt die Heere der heyrscaren.
Daerom heb ick v lieden oock versmadelijck ghemaect ende vernedert alle den volcke{n} ghelijck ghy mijn weghen niet bewaert en hebt, ende hebt de aensichten wt ghenomen in die wet.
En hebben wij alle niet een vader? ende heeft ons niet een Godt ghescapen? Waer om versmaedt dan een ieghelijck van ons lieden sijnen broeder, brekende het verbont van uwen vaderen?
Iudas heeft ouer ghetreden, en{de} daer is een afgrijselijcheyt gheschiet in Israhel, ende in Ierusalem, want Iudas heeft die heylighinghe des Heeren besmedt, die hy bemint heeft, ende hy heeft die dochter ghehadt van eenen vreemden godt.
Die Heere sal den man vernielen die dat ghedaen heeft, den meester ende den discipel van Iacobs tabernakelen ende ee{n} ghifte offerende den Heere der heyrscaren.
Ende dit hebdi weder om ghedaen. Ghy ouerdectet met tranen des Heeren outaer, met weeninghe ende ghehuyl, alsoo dat ick voortaen niet meer en sal sien nae het sacrificie, noch ick en sal niet versoenlijcs nemen van uwer hant.
Ende ghy hebt gheseyt. Om wat sake? Om dat die Heere betuycht heeft tusschen v ende die huysvrouwe van uwer iongher iuecht, die ghy versmaet hebt, ende dits v medeghesellinne, en{de} die huysvrouwe ws verbonts.
En heeftse een niet ghemaect, ende datter ouert en ist niet sijnen gheest? Ende wat soect die eene anders dan Godts saet? Daerom bewaert uwen gheest, ende die huysvrouwe va{n} uwer ioncheyt en wilt niet versmaden.
Als ghijse haet, soo laetse gaen, seyt die Heere Israels Godt, ende die boosheyt sal sijn cleedt ouerdecken, seyt die Heere der heyrscharen, bewaert uwen gheest, ende en wilten niet versmaeden.
Ghy hebt den Heere doen arbeyden in uwe redenen. Ende ghy hebt gheseyt. Waer in hebben wij hem doen arbeyden? Daer in dat ghy segt. Alle die quaet doet, die is goet voor des Heeren aensicht, ende sulcke behaghen hem, oft emmer waer is die Godt des ordeels?
SIet ick sende mijne{n} enghel, ende hy sal den wech bereyden voor mijn aensicht. Ende ter stont sal tot sijnen heylighen tempel comen die heerscapper dien ghy soect, ende die enghel den testaments dien ghy wilt. Siet hy coemt, seyt die Heere der heyrscaren,
ende wie sal moghe{n} dencken den dach van zijnder toecoemst? ende wie sal staen om hem te sien? Want hy is als smeltende vier, ende als der volders cruyt,
ende hy sal die kinderen van Leui Suyueren, ende hy salse syghen als gout, ende als siluer, ende sij sullen sijn den Heere offerende sacrificien in rechtuerdicheyt.
Ende het sacrificie van Iuda ende Ierusalem sal den Heere behaghen, als die daghen der eewicheyt, en{de} als die oude iaren,
ende ick sal tot v lieden comen int ordeel, ende ick sal een rasch ghetuyghe wesen de{n} tooueraers, ende den ouerspeelders, ende den meyneedighen, ende die onrecht doen met ghewelt aenden dachloon vanden huerlinck, den weduwen ende den weesen, en{de} die den wtlander verdrucken, noch my niet gheureest en hebben, seyt die Heere der heyrscaren.
Want ick ben die Heere, ende ick en worde niet verandert, ende ghy kinderen van Iacob en sijt niet vernielt,
want van uwer vaderen daghen sijdi wech ghegaen van mijn wettighe gheboden, ende en hebt die niet bewaert. Keert weder tot my, ende ick sal tot v lieden weder keeren, seyt die Heere der heyrscaren. Ende ghy hebt gheseyt. Waer in sullen wij weder keeren?
Sal een mensch Godt doorsteken, want ghy my doornagelt? En{de} ghi hebt gheseydt. Waer mede doornaghelen wij v? In die thienden ende in die ierste vruchten.
Ende in die armoeden sijt ghy vermalendijt, ende alle ghy volck doornaghelt my,
Brengt alle die thiende in die schuere, ende laet daer spijse wesen in mijn huys, ende proeft my hier op, seyt die Heere, ist dat ick v die sluysen des hemels niet open en doe, ende v wtstorte die benedictie tot oueruloedicheyt toe,
ende ick sal voor v lieden straffen den verslindere, ende hy en sal die vrucht ws lants niet verderuen noch daer en sal gheenen onuruchtbaren wijngaert int velt sijn, seyt die Heere der heyrscaren.
En{de} alle die Heydenen sullen v salich segghe{n,} wa{n}t ghi sult ee{n} lustich lant sijn, seyt die Heere der heyrscaren,
v lieder woorden zijn te machtich gheworden op my, seyt die Heere. Ende ghy hebt gheseyt. Wat hebben wij teghen v ghesproken?
Ghy hebt gheseyt. Hy is ydel die den Heere dient, ende wat bate hebben wij dat wij sijn gheboden ghehouden hebben, ende dat wij droeuich ghewandelt hebben voor den Heere der heyrscaren?
Daerom segghen wij nv salich die vermetelijcke, want sij sijn voorwaer opghesticht ongoddelijcheyt doende, ende sij hebbe{n} Godt ghetempteert, ende sijn behouden gheweest.
Doen hebben sij ghesproken die den Heere vreesen, een ieghelijck met sijnen naeste. Ende die heere heuet aenmerct, ende ghehoort, ende den boeck der ghedenckenissen is ghescreuen voor hem, den ghenen die den Heere vreesen, en{de} die sijnen naem dencken.
Ende sij sullen my zijn, seyt die Heere der heyrscaren in dien dach, dat ict doe, tot een eyghen goet, ende ick sal hen sparen, ghelijck een vader sijnen sone spaert die hem dient.
Ende bekeert v, ende ghy sult sien wat ondersceyt datter is tusschen den rechtuerdighen ende den onrechtuerdighen, en{de} tusschen den ghenen die Godt dient, ende die hem niet en dient.
VVant siet den dach sal comen ontsteke{n} als een forneys, ende alle die hoouerdighe ende alle die ongoddelijcheyt doen sullen wesen stroo, ende den comende dach sal hen ontsteken, seyt die Heere der heyrscaren, die hen niet verlaten en sal die wortel ende het spruytsel.
Ende v lieden die mijnen naem vreest sal opgae{n} die sonne der rechtuerdicheyt, ende ghesontheyt in zijn vederen, ende ghy sult wtgaen ende springhen, als calueren van die runderen.
Ende ghy sult die ongoddelijcke vertreden, ende sij sullen wesen asschen, onder die plante van uwen voeten, inden dach dat ict doe, seyt die Heere der heyrscaren.
Weest ghedachtich der wet van Moyses mijnen dienare, die ick hem beuolen heb in Horeb tot gheheel Israel der gheboden ende ordeelen.
Siet ic sal v lieden senden Helia{m} den propheet, eer den groote{n} en{de} veruaerlijcke{n} dach des Heeren comen sal.
Ende hy sal therte der vaderen tot die sonen bekeeren, ende therte der sonen tot hen vaderen, dat ick by auontueren niet en come, ende slae die eerde met die vermalendijdinghe.
ENDE tis gheschiet, nae dat Alexander Philippus sone va{n} Macedonie{n} die dierste in griecken lant regneerde wtghegae{n} sijnde wt den lande va{n} Cethim gheslaghen heeft Darium der Persen en{de} der Meden coninc
dat hy veel oorloghen opghestelt heeft, ende hy heeft veel stercten ghewonne{n}, en{de} hy heeft die coninghen des lants ghedoodt,
ende hy is voorts door ghetrocken tot die eynden der eerden ende heeft die roouen van die menichte der Heydenen ghenomen, en{de} dlant heeft stil gheweest voor sijn aensicht.
Ende hy heeft vergadert een macht, en{de} een wtermaten sterck heyr, ende sijn herte is verhaue{n}, en{de} verhoouerdicht,
en{de} hy heeft ghewonne{n} die lantscappen der Heydenen, ende die princen en{de} sij sijn gheworden hem onder tribuyt.
Ende hier nae is hy te bedde neder gheuallen, en{de} hy heeft bekent dat hi steruen soude.
Ende hy heeft sijn edele dienaren gheroepen, die met hem opgheuoet ware{n} van die ioncheyt op, en{de} hy heeft dien sijn rijck ghedeylt, doen hi noch leefde.
Ende Alexander heeft gheleeft twaelf iaren, en{de} hy is ghestorue{n}.
En{de} sijn edele knechte{n} hebbe{n} het rijck vercreghen een ieghelijck in sijn plaetse,
ende si hebben allegader hen seluen crooneme{n}ten opt hooft ghestelt nae zijn doot, ende hen kindere{n} nae hen tot veel iaren, ende die quaetheden werden vermenichfuldicht op deerde.
Ende wt henlieden is ghesprote{n} die sondighe wortele Antiochus die heerlijcke. Antiochus des conincs sone, die te Roome ghijsel gheweest hadde, ende hy heeft gheregneert int honderste ende seuenendertichste iaer, vander griecken rijcke.
In die daghen sijnder boose kinderen wt Israel ghegaen, ende sij hebbender vele gheraden segghende. Laet ons gaen en{de} een verbont make{n} met die Heydenen, die omtrent ons sijn, want van dat wi va{n} hen ghesceyden sijn hebben ons veel quade dinghen gheuonden.
En{de} het woort heeft hen goet ghedocht in hen ooghen.
En{de} sommighe vanden volcke hebben wtghesonden, en{de} si sijn wech ghegaen totten coninc ende hy heeft hen macht ghegheuen dat si der Heydenen recht doen souden.
Ende si hebben een scerm schole ghetimmert in Ierusalem, nae der Heydenen wetten,
ende si hebben hen seluen ouerslofkens ghemaect, ende si sijn affgheghaen van dat heylich verbont, ende si zijn versaemt met die Heydenen, ende si zijn vercocht gheweest dat si quaet doe{n} souden.
Ende het rijck is bereydt gheweest voor Antiochus aensicht, ende hy heeft begonst te regneren int lant van Egipten, dat hy op twee rijcken regneren soude.
Ende hy is in Egipten ghecomen met een swaer menichte, met waghenen, ende elephanten, ende peerde volck, ende met een seer groote menichte van scepen,
ende hy heeft een orloghe op ghestelt teghen Ptolomeum den coninck van Egipten, ende Ptolomeus is veruaert gheweest voor sijn aensicht ende is gheuloden, ende daer isser veel ghewont doot bleuen.
Ende hy heeft die vaste steden inghenomen int lant van Egipten, ende hy heeft die roouen des lants van Egipten ghenomen.
Ende Antiochus is weder om ghekeert, nae dat hy Egipten gheslaghen hadde, int honderste ende drijenueertichste iaer, ende hy is op ghetrocken nae Israel,
ende hy is opwaerts ghereyst tot Ierusalem, met een swaer menichte.
Ende hy is in die gheheylichde plaetse ghegaen met hoouerdie, ende hy heeft den gulden outaer ghenome{n}, ende den candelaer des lichts, ende alle sijn ghereetscappen, ende die tafel der voorlegghinghe, ende die proefnappen, ende die scalen, ende die gulden mortierkens, ende dat voorhancsel, ende die croonen, ende dat gulden cieraet dat voor daensicht des tempels was, ende hy heuet al in stucken ghebroken.
Ende hy heeft ghenomen tgout ende tsiluer, ende die lustighe vaten, ende heeft ghenomen die verborghen scatten die hy gheuonden heeft, en{de} dit al wech ghenomen hebbende is hi wech ghereyst in sijn lant
Ende hy heeft een moort van menschen ghedaen, ende heeft ghesproken met groote hoouerdie.
Ende daer is een groot ghescrey gheschiet in Israel, ende in allen hen steden,
ende die princen ende die ouderen hebben ghesucht, ende die ionghelinghen, ende maechden sijn cranck gheworden, en{de} die schoonheyt der vrouwen is verandert gheweest.
Alle ghehoudt man nam een beclaghinghe aen, ende die vrouwen die int houwelijck bedde saten weenden,
ende die eerde is beroert gheweest ouer die ghene die daer in woonden, ende tgheheel huys va{n} Iacob heeft bescaemtheyt aen ghedaen.
Ende nae twee iaren der daghen heeft die coninck den prince der tribuyten ghesonden in die steden van Iuda, ende is te Ierusalem ghecomen met een groot heyr.
Ende hy heeft tot hen vredelijcke woorden ghesproken met bedroch, ende sij hebben hem ghelooft.
Ende hy heeft die stadt haestelijck oueruallen, ende hy heeftse gheslaghen met eenen grooten slach, ende hy heeft veel volcs ghedoodt van Israel.
Ende hy heeft die roouen der stadt ghenomen, ende hy heeft die metten vier ontsteken, ende haer huysen verdoruen, ende haer mueren rontsomme,
ende sij hebben die vrouwen ende kinderen gheuanghen wech gheleydt, ende dat vee hebben sij beseten.
Ende sij hebben Dauids stadt ghetimmert met eenen grooten ende vasten muer, ende met vaste torren, ende die is hen gheworden tot een borcht
ende sij hebben daer ghestelt een sondich volck, boose mannen, ende sij sijn daer in machtich gheworden, ende sij hebben daer wapenen ende victalie ghestelt, ende sij hebben die roouen van Ierusalem verghadert,
ende aldaer te bewaren op gheleydt, ende sij sijn tot eenen grooten strick gheworden.
Ende dits gheschiet tot laghen der gheheylichder plaetsen, ende tot eenen quaden duyuel in Israel.
Ende sij hebben het onnoosel bloet ghestort rontsomme die gheheylichde plaetse, ende sij hebben die gheheylichde plaetse besmedt.
Ende die bewoonders van Ierusalem zijn gheuloden om haerlieden wille, ende het is een wooninghe der vreemder gheworden, en{de} sij is vreemt gheworden van haren sade, en{de} haer in gheborene hebben haer verlate{n}.
Haer heylighe plaetse is verwoest, als een wildernisse, haer feestdaghe{n} sijn verkeert tot een beweeninghe, haer Sabbathen ter versmaetheyt, haer eeren tot niete.
Naer haer glorie is haer scande vermenichfuldicht, ende haer hoocheyt is in weeninghe verkeert.
Ende die coninck Antiochus heeft ghescreuen alle sijnen rijcke, dattet al een volck sijn soude, ende dat een ieghelijck sijn wet soude laten.
Ende alle die Heydenen hebben gheconsenteert te doen nae des conincs Antiochus woert,
ende vele va{n} Israel hebben consent ghegheuen tot sijnen dienste, ende sij hebben den affgoden sacrificie ghedae{n}, ende den Sabboth besmet.
Ende die coninck heeft boecken ghesonden doer der boden hant in Ierusalem, ende in alle die steden van Iuda, dat sij die wetten des landts van die Heydenen volghen souden,
ende dat sij verbieden souden sacrificien ende heel brantofferanden, ende soenofferanden te doen in Gods tempel,
en{de} dat sij verbieden souden den Sabboth te vieren, en{de} die groote feestdagen,
en{de} hy heeft gheboden datmen die heylighe plaetsen ontsuyueren soude, en{de} het heylich volck van Israel.
Ende hy heeft gheboden datmen outaren oprichten soude, en{de} tempelen en{de} affgode{n}, ende offeren vercken vleesch, ende ghemeyn beesten,
ende datmen die kinderen soude onbesneden laten, ende datmen hen zielen besmetten soude in alle onreynicheden, ende affgrijselijcheden, alsoo dat sij die wet vergheten souden, en{de} veranderen alle Godts rechtuerdichmakinghe{n}.
En{de} dat sij alle die niet en deden nae des conincs Antiochus woert, steruen souden.
Nae alle dese woerden heeft hy alle sijnen rijcke ghescreuen, ende hy heeft princen ouer tvolck ghestelt, die dwinghen soude datmen dese dinghen dade.
Ende sij hebben den steden van Iuda gheboden, dat sij sacrificie doen souden.
Ende daer isser veel vanden volcke tot hen vergadert, die des Heeren wet verlaten hadden, ende sij hebben quaetheden ghedaen opt lant.
En{de} sij hebben tvolck van Israel in verborghen plaetsen veriaecht, ende in die heymelijcke plaetsen der vluchtigher.
Opden vijfthiensten dach der maent Casleu, int hondertste ende vijuenveertichste iaer heeft Antiochus die coninck op ghericht eenen affgrijselijcke{n} affgodt der verwoestinghen op Godts outaer, ende doer alle die steden van Iuda rontsomme hebben sij outare{n} opghericht,
ende voer die doren der huysen, ende op die straten ontstaken sij wieroock, ende deden sacrificie,
ende die boecken vander wet Godts hebben sij metten vier verbrant, die in sticken snijdende,
ende by wien datmen die boecken van des Heeren verbont vondt, ende soo wie des Heeren wet onderhiel dien sloeghe{n} si doot, na tghebodt des conincs.
In hen macht deden sij dese dinghen den volcke van Israel datter gheuonden worde tot elcker maent en{de} maent, in die steden.
Ende opden vijuentwintichsten dach der maent deden sij sacrificie op den outaer, die daer was teghen den outaer.
En{de} die vrouwen, die hen kinderen besnede{n}, werden ghedoodt nae tghebodt des conincs Antiochus,
ende sij hinghen die kinderen by die halsen, aen allen hen huysen, ende die ghene diese besneden hadden die doodden sij.
Ende veel vanden volcke van Israel hebben by hen seluen vast propoost ghemaect, dat sij gheen onsuyuer dinghen eten en souden, ende sij hebben lieuer ghecoren te steruen, dan met onsuyuer spijsen besmet te sijn,
ende sij en hebben niet willen breken die heylighe wet Gods, ende sij sijn doot gheslaghen,
ende daer is een seer groote gramscap ghesciedt ouer tvolck.
IN die daghen is opghestaen Mathathias Ioannes sone die Simeons sone was, een priester wt die kinderen van Ioarim va{n} Ierusalem, ende hy is gheseten opden berch Modin,
ende hy hadde vijf sonen, Ioha{n}nes dieme{n} toenaemde Gaddis.
En{de} Simone{m} diemen toenaemde Thasi,
ende Iudam diemen noemde Machabeus,
ende Eleazarum diemen toenaemde Abaron, ende Ionatham diemen noemde Apphus.
Dese hebben ghesien die quaetheden, die ghesciedden int volck van Iuda ende Ierusalem.
En{de} Mathathias heeft gheseyt, Wee my. Waer om ben ick gheboren dat ick sien soude die verderffenisse mijns volcs, en{de} die verderffenisse der heyligher stadt, ende daer te sitten als die ghegheuen wort in die hant der vianden?
Die heylighe dinghen zijn gheworden in die hant der vreemde, sijnen tempel is als een onedel mensche.
Die vaten va{n} haerder glorien sijn gheuanghe{n} wech ghevoert, haer ouders sijn doot gheslaghen in die straten, ende haer ionghelinghen sijn ghestoruen doer der vianden sweert,
Welck volck en heeft zijn rijck niet beerft, ende sijn roouen niet vercreghen?
Alle haer vercieringhe is wech ghenome{n}. Die ghene die vrij was, is een dienstwijf gheworden.
Ende siet onse heylighe dinghen, ende onse schoonheyt, ende onse claerheyt is verwoest, ende die Heydenen hebben die besmedt.
Waer toe dient ons dan noch te leuen?
Ende Mathathias heeft sijn cleederen ghescoert ende sijn sonen, ende sij hebben hen met haren cleederen ouerdect, ende sij hebben seer iammerlijck ghescreyt.
Ende sij sijn daer ghecomen die ghesonden waren vanden coninck Antiochus, dat sijse dwinghen souden die ghevloden waren in die stadt Modin, slachofferanden te doe{n}, ende wieroock te ontsteken, ende van Gods wet te sceyden.
Ende veele van den volcke van Israel consent gheuende, sijn tot hen ghegaen. Maer Mathathias, ende sijn sonen hebben volherdelijck ghestaen.
Ende die ghesonden waren van Antiocho antwoerdende hebbe{n} gheseyt tot Mathathias. Ghy sijt een prince ende een die aldervernaemste, ende groot in dese stadt, ende verciert met sonen ende broederen.
Daerom gaet ghy ierst daer toe, ende doet des conincs ghebodt, ghelijck alle die volcken ghedaen hebben, ende die mannen van Iuda ende die ghebleuen sijn in Ierusalem, ende ghy ende v sone{n} sult wesen onder des conincs vrienden, ende ghy sult rijck ghemaect werden met gout, ende siluer, ende veel ghiften.
Ende Mathathias heeft gheantwoert, en{de} gheseyt met een groote stemme. Al ist dat alle die Heydenen den coninck Antiocho onderdanich sijn, alsoo dat een ieghelijck sceyde vanden dienst van haerder vaderen wet, ende consent gheuen tot sijne{n} gheboden,
ick ende mijn sonen, ende mijn broeders sullen onderdanich sijn onser vaderen wet,
Godt sij onser ghenadich, ten is ons niet orbaerlijck die wet te verlaten, ende Godts rechtuerdicheden,
wy en sullen des conincs Antiochus woerden niet hoore{n}, noch wy en sullen gheen sacrificie doen, ouertrede{n}de die gheboden onser wet, dat wy eenen anderen wech gaen souden.
Ende als hy ophielt van dese woerden te spreken, soo isser een Iode aenghecome{n} voer die ooghen van allen om sacrificie te doen den affgoden opden outaer in die stadt Modin, nae des conincs ghebodt,
ende Mathathias heuet ghesien, ende het dede hem wee, ende sijn nieren beefden, en{de} sijn rasende gramscap werde ontsteke{n}, nae des wets ordeel, ende op hem springhende heeft hy hem doot gheslaghen, opden outaer.
Ende oock soo heeft hy den man de{n} welcke{n} die coninck Antiochus ghesonde{n} hadde, diese dwanck om sacrificie te doen, dootgheslaghen in dien tijt, en{de} de{n} outaer heeft hy affghebroken,
ende hy heeft Ialours gheweest voer die wet, ghelijck Phinees ghedaen heeft Zamri den sone van Salomi.
Ende Mathathias heeft gheroepe{n} met luyder stemmen in die stadt segghende, Alle die vierighe liefde heeft tot die wet, het verbo{n}t vast makende, die gae wt nae my.
Ende hy is ghevloden ende sijn sonen op die berghen, ende sij hebben verlaten alle datsij hadden in die stadt.
Doen sijnder vele nederwaerts ghegaen recht en{de} rechtuaerdicheyt soeckende in die wildernisse,
en{de} daer sijn sij nedergheseten ende hen kinderen, ende hen huysvrouwen, ende hen vee, want die quaden waren ouervloedelijck ouer hen ghestort.
Ende het is des conincs mannen ghebootscapt, ende den heyre dat in Ierusalem was Dauids stadt, datter sommighe mannen wech ghegaen waren, die des conincs ghebodt ghebroken hadden in verborghen plaetsen in die woestijne, ende datter vele nae hen wech ghegaen waren.
Ende sij sijn ter stont tot hen ghegaen, ende sij hebben teghen hen eene{n} strijdt op ghestelt op den dach der Sabbathen,
ende sij hebben tot hen gheseyt, Wederstaedi nu ooc noch? coemt wt ende doet nae des conincs Antiochus woert, ende ghi sult leuen.
Ende sij hebben gheseyt. Wy en sulle{n} niet wtcome{n}, noch wy en sullen des conincs woert niet doen dat wy den dach der Sabbathen souden ontsuyueren.
Ende sij hebben teghen hen eenen strijdt verwect.
Ende sij en hebben hen niet gheantwoert, noch sij en hebben niet eenen steen op hen gheworpen, noch sij en hebben die verborghen plaetsen niet ghestopt,
segghende, laet ons alle steruen in onse simpelheyt, ende hemel ende eerde sullen ouer ons ghetuyghen sijn, dat ghy ons onrechtuerdelijck doodt,
ende sij hebben hen eenen strijdt ghemaect op die Sabboth daghen, ende sijsijn ghestoruen, ende hen huysvrouwen, ende hen kinderen, ende hen vee, tot duysent menschen zielen toe.
Ende Mathathias ende sijn vrienden hebbent vernomen, ende sij hebben ouer hen een seer groot ghescrey ghehadt,
ende elck man seyde tot sijnen naeste{n}, ist dat wy allegader doen ghelijck onse broeders ghedaen hebben, ende dat wy niet en strijden teghen die Heydenen voer onse zielen, ende onse rechtuerdicheden, soo sullen sij ons nu haestelijcker vander eerden vernielen,
en{de} sij hebben op dien dach ghedacht segghende, alle me{n}sche die tot ons coemt ten strijde op den dach der Sabbathen, laet ons teghen hem strijde{n}, ende wy en sullen allegader niet steruen, ghelijck ons broeders ghestoruen zijn int heymelijck.
Doen is tot hen vergadert, een vergaderinghe der Ioden, sterck van machte wt Israel, alle die willich was in die wet,
ende alle die vloeden van die quaden die zijn tot henlieden versaemt, ende sij sijn hen gheworden tot een vasticheyt,
ende sij hebben een heyr vergadert, ende sij hebbe{n} die sondaers gheslaghen in hen gramscap, ende die boose manne{n} in hen verbolghentheyt. Ende die andere sijn ghevloden tot die natien dat sijt ontgaen souden.
Ende Mathathias ende sijn vrienden sijn ommeghegaen, ende sij hebben die outaren verdoruen,
ende sij hebben die ombesneden kinderen besneden, alle die sij gheuonden hebbe{n} in hen palen, ende met stercheyt.
En{de} sij hebben die houerdighe kinderen veruolcht, ende het werck is voerspoedich gheworden in hen handen.
Ende sij hebben die wet behouden wt der Heydenen hant, ende van die hant der coninghen, ende sij en hebbe{n} den sondaer den horn niet ghegheuen.
Ende Mathathias sterfdaghen sijn ghenaect, ende hy heeft sijnen sonen gheseyt, Nu is die hoouerdicheyt versterct, ende die castijnghe, ende de{n} tijt der omworpinghe, ende die gramscap der verbolghentheyt,
Daerom nu o kinderen weest vierighe liefhebbers der wet, ende gheeft v zielen voer uwer vaderen verbont,
ende weest ghedachtich der wercken van die vaderen, die sij ghedaen hebben in hen gheslachten, ende ghy sult groote glorie ontfanghe{n} ende eenen eewighen naem.
En is Abraham in die becoringhe niet ghetrouwe gheuonden, ende tis hem gherekent ter rechtuerdicheyt?
Ioseph heeft in den tijt van zijnder benautheyt dat ghebodt bewaert, ende hy is gheworden een Heere van Egypten,
Phinees onse vader wt gra{m}mer liefden Gods wrake doende, heeft ontfanghen het verbont des eewighen priesterscaps.
Iesus doen hy dwoert volbracht, is gheworden een prince in Israel.
Als Caleb gheneycht heeft in die vergaderinghe, soo heeft hy die erffenisse ontfanghen.
Dauid heeft in zijn bermherticheyt vercreghen den stoel des rijcs inder eewicheyt.
Als Elias wt grammer liefden der wet wrake dede, is hy ontfanghen gheweest inden hemel.
Ananias ende Azarias, ende Mizael sijn gheloouende verlost van die vlamme.
Daniel in sij simpelheyt is verlost gheweest wt den muyl der leuwe{n}.
Ende alsoo denct van gheslachte tot gheslachte, want alle die in hem hopen en worden niet cranck.
En{de} van des sondichs mans woorde{n} en vreest niet, want sijn glorie is dreck ende wormen.
Heden wort hy verhauen, ende morghen en sal hy niet gheuonden werden. Want hy is wederom ghekeert in zijn eerde, ende sijn ghedachte is vergaen.
Daer om ghy sonen wert versterct, ende doet manlijck in die wet, want daer in suldi glorioos sijn.
Ende siet Simon v lieder broeder ick weet dat hy een man van rade is. Hem hoort altijt, ende hy sal v lieden een vader wesen.
Ende Iudas Machabeus sterck va{n} machte va{n} sijn ioncheyt sij v lieden een prince der orloghen, en{de} hy sal des volcs orloghe voeren,
ende ghy sult tot v lieden brenghen alle die doenders der wet, ende wreect die wrake ws vols.
Verghelt den Heydenen haren loon, ende merct aen dat ghebodt der wet,
en{de} hy heeftse ghebenedijt ende hy is versaemt tot sijne{n} vaderen,
ende hy is ghestoruen int honderste ende sessenveertichste iaer, ende hy is begrauen van sijne{n} sonen in zijnder vaderen begrauinghe in Modin. Ende gheheel Israel heeeft hem bescreyt met een groote bescreyinghe.
ENde Iudas diemen noemde Machabeus sijn sone is voer hem opghestaen,
ende alle sijn broeders hielpen hem, ende alle die hen versaemt hadden met sijnen vader, ende sij streden Israels strijdt met blijscap.
Ende hy heeft die glorie sijnen volcke verbreydt, ende hy heeft sij seluen ghecleedt met een pansier als een ruese, ende hy heeft hem seluen omgort met orloochsche wapenen in die strijden, ende hy bescermde die heyrlegheren met sijnen sweerde.
Hy is den leuw ghelijck gheworden in sijn wercken, ende als eens leuws welpen briesschende in die iacht.
Ende hy heeft die boose veruolcht die ondersoeckende, ende die sijn volck verstoorden die heeft hy metter vlammen verbrant,
ende sijn vianden sijn verdreuen van zijnder vreesen, ende alle die werckers der boosheyt sijn verstoort gheweest, ende die salicheyt is voerspoedich gheweest in zijn handt.
Ende hy creytte veel coninghen, ende hy verblijdde Iacob met sijnen wercke{n}, en{de} inder eewicheyt blijft sijn ghedenckenisse in ghebenedidinghe.
Ende hy doerwandelde die steden van Iuda, ende hy heeft die ongoddelijcke daer wt vernielt, ende hy heeft die gramscap van Israel affghekeert.
Ende hy is vernaemt gheweest tot dat wterste der aerden, ende hy heeft vergadert die ghene die verloren ghinghen.
Ende Apollonius heeft die Heydenen vergadert, ende van Samarien een veel en{de} groote macht, om te strijden teghen Israel.
Ende Iudas heuet vernomen, ende hy is hem te ghemoete ghetrocken ten strijde, ende hy heeft hem gheslaghen ende ghedoot, ende daer sijn veel ghewonde nedergheslaghen, ende die andere sijn ghevloden,
ende hy heeft hen roouen ghenomen, ende Apollonius sweert heeft Iudas ghenome{n}, ende hy heeft daer mede ghestreden tot allen daghen.
Ende Seron die prince des heyrs van Sirien heeft ghehoort dat Iudas een vergaderinghe der gheloouigher vergaderde, en{de} dat hy die vergaderinghe met hem hadde,
ende hy heeft gheseyt, Ick sal my selue{n} eenen naem maken, ende ick sal gheeert worden int rijck, ende ick sal Iudam bestrijden, ende die ghene die met hem sijn, die des conincs woert versmaedden.
Ende hy heeft sij seluen bereydt, ende met hem sijn die heyre{n} der ongoddelijcker opghetrocke{n} stercke helpers, om dat sij wrake doen souden aen die kinderen van Israel.
En{de} sij sijn aencomen tot Bethoron toe, en{de} Iudas is hen te ghemoet ghegaen met luttel volcs.
Maer doen sij het heyr saghen hen te ghemoet comende, soo hebben sij tot Iudam gheseyt, Hoe sullen wy luttel moghen strijden teghen soo groote menichte, ende soo stercke daer wy oock heden vant vaste{n} vermoydt sijn?
Ende Iudas heeft gheseyt, Tis licht om doen, datter vele soude{n} besloten werde{n} in die hant va{n} luttele, en{de} daer en is gheen ondersceydt voer daenschijn Godts van den hemel te verlossen doer vele, en{de} doer luttele.
Wa{n}t in die menichte des heyrs en is die victorie der orloghen niet maer vanden hemel is die stercheyt.
Sy comen tot ons in een versmadende ende hoouerdighe menichte, dat sij ons verderuen souden ende onse huysvrouwen, ende onse kinderen, ende om dat sij ons souden beroouen,
maer wy sullen vechten voer onse zielen, ende voer onse wette{n},
ende die Heere selue salse vernielen voer ons aensicht, maer ghy en wilt hen niet vreesen.
Maer doen hy ophiel van spreken, soo heeft hijse onuersienlijck bespronghen, ende Seron werde vernielt, ende sijn heyr voer sijn aensicht,
ende hy heeften veruolcht inde{n} nederganck van Bethhoron tot int velt, ende van hen lieden sijnder gheuallen acht hondert mannen, maer die andere sijn ghevloden int lant van Philisthijm.
Ende die vreese van Iudas ende sijnder broeders, ende sijn veruaertheyt is gheuallen op alle die Heydenen rontsomme van hen lieden,
ende sijnen naem is totten coninck ghecomen, ende van Iudas strijden spraken alle die Heydenen.
Als dan die coninck Antiochus ghehoort hadde dese woerden, soo is hy gram van moede ghewerden, ende hy heeft ghesonden, ende vergadert een heyr van alle sijn rijck, seer stercke heyrlegheren,
ende hy heeft sijn scatkiste open ghedaen, ende hy heeft den heyre soudt ghegheuen tot een iaer toe, ende hy heeft hen gheboden dat sij bereedt sijn soude tot alles.
Ende hy heeft ghesien dat het ghelt van die scatten faelgeerde, ende dat die tribuyten des lantscaps luttel waren, om den tweedracht ende om die scade die hy ghedaen hadde opt lant, dat hy die wetten wechnemen souden die van dierste daghen gheweest hadden,
ende hy heeft ghevreest dat hij niet ghenoch en soude hebben eenwerf ende anderwerf tot die coste{n}, en{de} ghiften die hy te voren ghegheuen hadde met milder hant, ende was ouervloedich gheweest bouen die coninghe{n} die voer hem gheweest hadden.
Ende hy was seer mismoetich, ende hy heeft ghedacht in Persiden te reysen, ende te nemen die tribuyten der lantscappe{n}, ende te vergaderen veel siluers.
Ende hy heeft Lysiam eenen edelen man van conincs gheslachte ghelaten, ouer die saken des rijcs, vande vloet Euphrates tot de{n} vloet van Egypten,
ende dat hy Antiochum sijnen sone soude voeden, tot dat hy wederom quame.
En{de} hy heeft hem gheleuert die helicht vanden heyre, en{de} die Elepha{n}ten, en{de} hy heeft hem beuolen van alle die dinghe{n} die hy wilde, en{de} va{n} die ghene die in Iudeen ende in Ierusalem woonde{n},
ende dat hy tot hen een heyr senden soude om te verniele{n}, en{de} wt te roeyen die cracht van Israel, ende die bleuelinghen van Ierusalem, ende om hen ghedenckenisse wech te neme{n} va{n} der plaetsen,
ende dat hy daer bewoonders stellen soude, die vreemde kinderen, in allen hen palen, ende dat hy mette{n} lote hen lant soude wtdeylen.
Ende die coninck heeft ghenomen het deel van dat heyr dat daer bleue{n} was, ende hy is wtghegaen van Antiochien, sijns rijcs stadt, int hondertste, en{de} seuenenveertichste iaer, en{de} hy is ouer de{n} vloet Euphrates ouergheuaren, ende hy doerwandelde die bouenste lantscappen.
Ende Lysias heeft ghecoren Ptolomeum den sone Dorymini, en{de} Nicanorem en{de} Gorgiam, machtighe mannen van des conincs vrienden,
ende hy heeft met hen ghesonden veertich duysent mannen, ende seuen duysent ruyters ter peerde, dat sij comen souden int lant va{n} Iuda, ende dat sij dat soude{n} verderuen nae des conincs woert.
Ende sij sijn voerts ghetrocken met alle hen macht, ende sijn ghecomen, ende nedergheslaghen tot Ammaum, int plat veltachtich lant.
Ende die coopluyden der landen hebben haren naem ghehoort, ende sij hebben seer veel siluers ende goudts ghenomen, ende knechten, ende sij sijn in die heyrlegheren ghecomen, dat sij die kinderen van Israel souden tot slauen ontfaen, en{de} met hen sijn versaemt die heyren van Syrien, en{de} van der vreemdelingher lant.
Ende Iudas ende sijn broederen hebben ghesien dat die quaden vermenichfuldicht waren, ende die heyren quamen aen tot hen palen, ende sij hebben vernomen des conincs woerden, die hy den volcke gheboden hadde te doen tot verderffenisse ende vernielinghe,
en{de} sij hebbe{n} gheseyt een ieghelijc tot sijnen naesten. Laet ons die verworpenheyt ons volcs oprichte{n}, en{de} laet ons strijden voer ons volc en{de} voer onse heylighe dinghe{n}.
En{de} daer is een vergade-ringhe te samen comen, dat sij soude{n} bereedt sijn ten strijde, ende dat sij bidden souden, ende bermherticheyt ende ghenadicheden begheren.
Ende Ierusalem en worde niet bewoont, maer sij was als een woestijne, daer en was niemant die daer inghinck ende wtghinck van hare{n} ingheborene, ende die heylighe plaetse werde vertreden, ende die kinderen der vreemdelinghen waren in die borcht, daer was die wooninghe der Heydenen, ende die wellusticheyt is affghenomen van Iacob, ende die fluyte ende die herpe hebben daer opghehouden.
Ende sij sijn vergadert ende ghecomen in Maspha teghen Ierusalem, want in Maspha was die plaetse des biddens te voren in Israel.
Ende sij hebben ghevast op dien dach, ende sij hebben hen seluen ghecleedt met hare{n} cleederen, ende sij hebben asschen op hen hoofden gheleydt, ende sij hebben hen cleederen ghescoert,
ende sij hebben die boecken vander wet wijt open ghespannen, waer wt dat die Heydenen ondersochten die ghelijckenisse van haren affgods beelden,
en{de} hebben die priesterlijcke ornamenten ghebracht, en{de} die ierste vruchten, ende die thienden, ende sij hebbe{n} die Nazareen verwect, die de daghen veruult hadden,
ende sij hebben met luyder stemmen ten hemel gheroepen segghende. Wat sullen wy desen doen, ende waer henen sullen wy die leyden?
ende v heylighe plaetsen sijn vertreden, ende sij sijn ontsuyuert, ende v priesters sijn gheworden tot een bescreynghe ende tot een vernederinghe,
ende siet die natien sijn teghen ons vergadert, dat sij ons heel verderuen souden. Ghy weet wat sij teghen ons dencken.
Hoe sullen wy moghe{n} staende blijue{n} voer hen aensichte{n}, ten sij dat ghi Godt ons helpt?
Ende sij hebbe{n} met trompetten ghetrompt met luyder stemmen.
Ende hier nae heeft Iudas ghestelt hooftmannen des volcs duysenste mannen, ende hondertste mannen en{de} vijftichste manne{n} en{de} thiende ma{n}nne{n}.
En{de} hi heeft geseyt de{n} ghene{n} die huysen timmerde{n}, en{de} huysvrouwe{n} trouden, en{de} wijngaerden planten, ende den veruaerden, dat sij wederom keeren souden, een ieghelijck in sijn huys, nae die wet.
Ende sij hebben die heyrlegheren doen vertrecken, ende hebben die ghestelt ten suyden van Emmaum.
Ende Iudas heeft gheseyt, Omgort v te{n} strijde, ende weest vrome kinderen, ende weest bereedt teghen morghen vroech dat ghy strijden moecht teghen dese natien, die versaemt sijn teghen ons, om ons te verderuen, en{de} onse heylighe dinghen,
want het is ons beter inden strijdt te steruen dan te sien de quaden ons volcs, en{de} der heyligher dinghen.
Ende alsoo den wille inden hemel wesen sal, alsoo moet gheschieden.
ENde Gorgias heeft tot hem ghenome{n} vijf duysent mannen, ende duysent wtghecoren ruyters te peerde, ende sij hebben den heyrlegher doen vertrecken des nachts,
om dat sij come{n} souden totter Ioden heyrlegher, ende dat sijse onuersienlijck slaen souden, ende die kinderen die wt die borcht waren, die waren hen leytsmannen.
Ende Iudas heuet ghehoort, ende hi is opghestae{n} ende die machtighe om te slaen die macht van des conincs heyren die in Emmaum waren.
Want het heyr was nog verstroyt van die heyrlegheren.
Ende Gorgias is ghecomen in Iudas heyrlegher des nachts, ende hy en heefter niemaenden gheuonden, ende hy sochtse op die berghen. Wa{n}t hy seyde, Dese vlieden van ons.
Ende alst dach gheworden was, soo heeft hem Iudas verthoont opt velt, alleenlijck met drij duysent ma{n}nen die gheen bescermwapenen noch sweerden en hadden,
ende sij hebben die heyrlegheren der Heydenen machtich ghesien, ende ghepansierde mannen, ende rosvolck rontsom hen lieden, ende dese waren gheleert ten strijde.
En{de} Iudas heeft gheseyt den mannen die met hem waren. En vreest hen menichte niet, ende hare{n} oploop en wilt niet ontsien.
Weest ghedachtich hoe dat onse vaderen behouden sijn gheweest in die roode zee, doen Pharao hen volchde met een groot heyre.
Ende nu laet ons inden hemel roepen ende die Heere sal onser ontfermen, ende hy sal ghedachtic wesen onser vaderen testament, ende hy sal dit heyr vernielen, voer ons aensicht heden,
ende alle die Heydenen sullen weten, datter een is die Israel verlosse ende vrij maken.
Ende die vreemdelinghen hebben hen ooghen opghehauen, ende sij hebbense ghesien comende van teghen ouer.
Ende sij sijn wt den legher ghetrocken ten strijde, ende sij hebben metten trompet gheblasen die met Iuda ware{n}.
Ende si sijn teghen malcanderen ghecomen, ende die Heydene{n} sijn vernielt gheweest, en{de} ghevloden int velt.
Maer alle die laetste vielen metten sweerde, ende sij hebbense veruolcht tot Gezeron, ende tot die velden va{n} Idumeen, ende van Azoten ende Iamnie. Ende daer isser van hen lieden nedergheslaghen, tot drij duysent mannen toe.
Ende Iudas is wederom ghekeert, ende sijn heyr hem volghende.
Ende hy heeft totten volcke gheseydt. En begheert die roouen niet, want den strijdt is teghen ons,
ende Gorgias, ende sijn heyr zijn by nae ons opden berch. Maer staet nu teghen onse vianden, ende verwintse met strijden, ende da{n} suldi naemaels die roouen vrijlijck nemen.
En{de} doen Iudas dese dinghen noch sprack, soe werde daer ghesien een deel van verre siende va{n} den berghe.
Ende Gorgias heeft ghesien dat sij ter vlucht omghekeert waren, ende dat dese den heyrlegher aenghesteken hadden, want den roock dieme{n} sach, toonde datter ghesciet was.
Dwelc sij ghesien hebbende, hebbe{n} seer ghevreest, aensiende oock mede Iudam, ende dat heyr int velt bereedt ten strijde.
Ende sij sijn allegader ghevloden int velt der vreemdelinghen.
Ende Iudas is wederomghekeert tot die roouen der legheren, ende sij hebben ghenomen veel gouts ende siluer ende Hyachintijne{n} sijde cleederen, ende cleederen met zee purpur gheuerwet, ende groote rijcdommen.
Ende omghekeert sijnde songhen sij eene{n} loff sanck, en{de} ghebenedijden Godt inden hemel dat hy goet is, ende dat sijn bermherticheyt inder eewicheyt is.
Ende daer is een groote salicheyt ghesciedt in Israel op dien dach.
Maer soe wie vanden vreemdelinghe{n} ontgaen waren die sijn ghecomen, ende hebben Lysie vercondicht alle datter ghesciedt was.
Welcke dinghen als hi ghehoort hadde, mismoetich sijnde werde hy flau, om datter in Israel niet ghesciedt en was, soo hy wilde, ende sulcke als die coninck beuole{n} hadde.
Ende int naest comende iaer heeft Lysias vergadert tsestich duysent wtghelesender mannen, ende vijf duysent ruyters te peerde, dat hijse bestrijde{n} soude.
Ende sij sijn in Iudeen ghecomen, ende hebben hen heyrlegheren ghestelt in Bethhoron, en{de} Iudas is hen te ghemoete ghegaen met thien duysent mannen.
Ende si hebben ghesien een sterck heyr, ende hy heeft ghe-beden ende gheseyt, Ghebenedijt sijdi behouder va{n} Israel die den oploop vanden machtighen vernielt hebt doer Dauids ws knechts hant, ende die heyrlegheren der vreemdelinghen gheleuert hebt in die hant van Ionathas Sauls soone, ende sijns wapendraghers.
Besluyt dit heyr in Israel ws volcs hant, ende laet hem bescaemt worden in sijn heyr, ende in sijn ruyters te peerde.
Gheeft hen veruaertheyt, ende doet die stouticheyt van hen cracht verdwijnen, ende laetse beroert werden van hen vernielinghe.
Worptse neder mette{n} swaerde der gheen der die v beminnen, ende laetse v tsamen louen alle die uwen naem kennen met loff sanghen.
Ende sij hebben tsamen ghestreden, en{de} van Lysias heyr sijnder vijf duysent mannen gheuallen.
Maer Lysias, siende die vlucht van den sijnen, ende die cloecheyt der Ioden, ende dat sij bereedt sij te leuen oft te steruen vromelijck, is wech ghetrocken na Antiochien, ende hy heeft ruyters ghecosen, dat sij vermenichfuldicht wederom comen souden in Iudeen.
Ende Iudas ende sijn broederen hebben gheseyt, Siet onse vianden sijn ghebroken, laet ons nu opgaen om die heylighe plaetsen te suyueren en{de} te vernieuwen.
Ende alle theyr is vergadert, en{de} sij sijn opgheclommen op den berch van Sion.
Ende sij hebben die gheheylichde plaetse verwoest ghesien, ende den outaer ontsuyuert, en{de} die poorte{n} verbrant, ende in die voerhouen opghescoten spruyte{n}, ghelijck int wout oft op die berghen, en{de} die eet cameren der priesters omgheworpen.
Ende sij hebben hen cleeeren ghescoert, ende sij hebben met een groot ghescrey ghescreyt, ende sij hebbe{n} assche{n} op hen hooft gheleydt,
ende sij sijn nedergheuallen metten aensicht op deerde, ende sij hebben groot gheluyt ghemaect met die trompetten der teekenen, ende sij hebben gheroepe{n} inden hemel.
Doen heeft Iudas mannen gheordineert dat sij teghen hen vechten souden, die in die borcht waren tot dat sij die heylighe plaetsen suyueren souden.
En hy heeft die priesters ghecoren sonder smette, hebbende den wille in Gods wet,
ende sij hebben die heylighe plaetsen ghesuyuert, ende sij hebben die besmette steenen ghedraghen in een onsuyuer plaetse.
Ende hy heeft ghedacht vanden outaer der brantofferen dat hy ontsuyuert was, wat hi daer mede doen soude.
Ende hen is eenen goeden raet ingheuallen dat sij dien verderuen souden, dat hy hen bijauontueren tot gheenen verwijte wesen en soude om dat die Heydenen dien ontsuyuert hebben, ende sij hebben dien affghebroke{n}.
Ende sij hebben die steenen wech gheleyt opden berch des huys op een bequaem plaetse, tot datter een Propheet quame, ende daer aff hen antwoerde.
Ende sij hebben gheheel steenen ghenomen nae die wet, ende sij hebben eenen nieuwen outaer opghericht, nae dien die te voren gheweest hadde,
ende sij hebben die heylighe plaetsen opghetimmert, ende die binne{n} thuys waren van binnen, ende het binnenste huys, ende die voerhouen hebben sij gheheylicht.
En{de} sij hebbe{n} die heylighe vaten nieuwe ghemaect, en{de} sij hebben den candelaer binnen ghedraghen, ende den outaer der ruecofferanden, ende die tafel inden tempel.
Ende dat rueck werck hebben sij opden outaer ghestelt, ende sij hebben die lampen ontsteken die opden candelaer waren, ende die lichten inden tempel.
Ende sij hebbe{n} op die tafelen brooden ghestelt, ende sij hebben die voerhancselen aenghehanghen, ende sij hebben die wercken volbracht die sij ghemaect hadden.
Ende voer den morghenstont sijn sij opghestaen inden vijuentwintichsten dach der neghenster maent (dit is die maent Casleu) van dat ho{n}derste en{de} acht en veertichste iaer,
ende sij hebben tsacrificie gheoffert nae die wet, opde{n} nieuwen outaer der brantofferanden, dien sij ghemaect hadde{n}.
Nae den tijt, ende nae de{n} dach, waer in dat die Heydene{n} dien besmet hadden, inden seluen dach is dien vernieuwet, met sanghen, ende herpen, ende cyniren, ende met cimbalen.
Ende alle tvolck is op sijn aensicht gheuallen, ende sij hebben aenghebeden, ende ghebenedijt inden hemel hem, die hen voerspoedicheyt verleent hadde.
Ende sij hebben die wijdinghe des outaers ghedaen acht daghen, ende sij hebben brantofferanden gheoffert met blijscap, ende het sacrificie der salicheyt ende des loefs.
Ende sij hebben daensicht des tempels verciert met gulden croone{n}, ende met scildekens, ende sij hebben die poorten en{de} die priesters cameren ghewijdt, ende sij hebbe{n} daer dooren aen ghestelt.
Ende daer is een seer groote blijscap int volck ghesciedt, en{de} het verwijt der Heydenen is affghekeert.
Ende Iudas heeft ghestelt ende sijn broeders, ende alle die vergaderinghe van Israel, datmen den dach va{n} des outaers wijdinghe houden soude, te sijnen tijden, van iare te iare, acht daghen doore, van den vijuentwintichsten dach der maent Casleu, met blijscap ende vrolijcheyt.
Ende sij hebbe{n} op dien tijt ghetimmert de{n} berch va{n} Sion, ende rontsomme hooghe mueren, ende vaste torre{n}, op dat die Heydenen tot eenighen tijde niet comen en souden, ende dien vertreden, ghelijck sij te voren ghedaen hebben.
Ende hy heeft daer een heyr ghestelt, dat sij dien berch bewaren souden, en{de} hy heeft dien sterck ghemaect om Bethsuram te behoeden om dat het volcke een stercte hebben soude teghen daensicht van Idumeen.
ENde tis ghesciet, doen die Heydene{n} rontsom ghehoort hadden, dat den outaer, ende die heylighe plaetse opghetimmert waren als te voren, soo sijn sij seer gram gheworden.
Ende sij dachten het gheslachte van Iacob wech te doen dat onder henlieden was, ende sij hebben begonst te dooden vanden volcke, ende te veruolghen.
Ende Iudas bestreedt die kindere{n} van Esau in Idumeen, ende die ghene die in Arabathane waren. Want sij beleyden die Israeliten, en{de} hy heeftse met een groote plaghe gheslaghen.
Ende hy is ghedachtich gheweest der Boosheyt der kinderen van Bean, die de{n} volcke waren tot eenen stricke, ende tot een struycsele. Hen laghen legghende opden wech,
ende sij sijn van hem besloten in die torren, ende hy is hen aenghecomen, ende hy heeftse verbanne{n}, ende hy heeft hen torren metten viere verbrant met alle die ghene die daer in waren.
Ende hi is voerts ghetrocken tot die kinderen van Ammon, ende hy heeft een stercke macht gheuonden, en{de} een seer groot volck, en{de} Timotheum haerlieder Capiteyn,
en{de} hy heeft teghen hen veel strijden ghestrede{n}, ende sij sijn viernielt gheweest in haerlieder aenschijn, ende hy heeftse gheslaghen,
en{de} heeft inghenomen die stadt va{n} Gazer ende haer dochteren. Ende hy is wedercomen tot in Iudeen.
Ende die Heydenen sijn vergadert gheweest die in Galaad sijn, teghen die Israeliten die in hen palen waren, dat sij die verdoen souden, ende sij sijn ghevloden in die stercte Datheman,
ende sij hebben brieuen ghesonden tot Iudam ende sijn broeders, segghende, Die Heydenen sijn teghen ons vergadert rontsomme, dat sij ons verdoen souden,
ende sij bereyden om te comen, ende in te nemen die stercte daer toe dat wy ghevloden sijn, ende Timotheus is die capeteyn van hen heyr.
Daer o{m} coemt nu, ende verlost ons van hen handen, want daer is een menichte va{n} ons lieden gheuallen,
en{de} allen onse broeders die in die plaetsen van Tubin waren sijn dootgheslaghen, ende sij hebben hen huysvrouwen gheuanghen gheleyt, ende hen kinderen ende roouen, en{de} si hebben daer ghedoot omtrent duysent manne{n}.
Te wijle datmen noch die brieuen las, siet soo sijn daer ander boden ghecomen va{n} Galileen met ghescoerden cleederen bootscappende nae dese woerden,
segghende, dat teghen hen versaemt waren die van Ptolemaida ende van Tyrien ende Sydonie{n}, ende gheheel Galileen is veruult met vreemdelinghen, dat sij ons te niet brenghen souden.
Als dan Iudas ende tvolck ghehoort hadden dese woerden, soo isser een groote vergaderinghe versaemt om te dencken, wat sij haren broederen doen souden die in tribulatien waren, ende van hen bestreden werden.
Ende Iudas heeft gheseyt Simoni sijnen broeder. Kiest voer v mannen wt, ende gaet henen, ende verlost v broeders in Galileen, maer ic ende Ionathas mijn broeder sullen gaen in Galaditim.
Ende hy heeft Iosephum Zacharias sone ghelate{n}, ende Azariam capeteynen des volcs, mette{n} heyre datter ouerde in Iudeen tot der bewaringhe,
ende hy heeft hen gheboden segghende, Weest ouer dit volck, en{de} en wilt gheenen strijt leueren teghen die Heydenen, tot dat wy wederkeeren.
Ende Simoni sijn ten deele ghegheuen drij duysent mannen, dat hy in Galileen gaen soude, ende Iude acht duysent in Galaditim.
Ende Simon is wech ghereyst in Galileen, en{de} hy heeft veel strijde{n} ghestrede{n} teghen die Heydene{n}, ende die Heydenen sijn vernielt gheweest voer sijn aensicht, en{de} hy heeftse veruolcht tot die poorte van Ptolemaiden,
ende daer isser vanden Heydene{n} gheuallen by nae drij duysent manne{n}, ende hy heeft hen roouen ghenomen,
ende hy heeftse medeghenomen die in Galileen waren, en{de} in Arbatis metten huysvrouwen ende kinderen, en{de} alle dat hen toebehoorde, ende hy heeftse in Iudeen ghebracht met groote blijscap.
Ende Iudas Machabeus ende Ionathas sijn broeder sijn ghepasseert ouer die Iordane, ende sij sijn wech ghetrocken eenen wech va{n} drij daghen doer die woestijne.
Ende die Nabutheen sijn hen te ghemoete ghecomen, ende sij hebbense vredelijck ontfanghen, ende sij hebben hen vertelt alle dat haren broeders ghesciedt was in Galaaditide,
ende datter vele van hen lieden gheuanghen waren in Barasa, ende Bosor, ende in Alimis, en{de} in Caspher, ende Mageth, ende Carnain. Dese waren alle besloten ende groote steden.
Maer oock in die ander steden va{n} Galaaditim werdender gheuanghen ghehouden, ende teghen morghen soo hebben sij opghestelt tot dese steden theyr naerder te legghen, ende dat sij die winnen ende verderuen souden op eenen dach.
Ende Iudas ende sijn heyr hebben haren wech omghekeert in die woestijne Bosor onuersienlijck, ende hy heeft die stadt inghenomen, ende hy heeft alle die mannen dootgheslaghen met dat scerp vanden sweerde, ende hy heeft allen hen rooue{n} ghenomen, ende hy heeftse metten viere ontsteken.
Ende sij sijn van daer opghestaen des nachts, ende sij ghinghen tot die stercte.
Ende het is ghesciedt des morghens vroech doen sij hen ooghe{n} opghehauen hadden, ende siet daer was een groot volck der welcker gheen ghetal en was, draghende leeren ende stormghereetscappen, dat sij die stercte innemen soude{n}, ende sij bestredense.
Ende Iudas heeft ghesien dat die orloghe beghonst is, ende den roep der orloghen is opgheclommen ten hemel, als een trompet, ende eenen grooten roep vander stadt,
ende hy heeft sijnen heyre gheseyt, Strijdt heden voer uwe broederen.
Ende hy is ghecome{n} met drij slachordenen achter hen, ende sij hebben int ghebedt gheroepen.
Ende Timotheus heyren hebben vernomen dat Machabeus was, ende sij sijn wech ghevloden van sijn aensicht, ende sij hebbense gheslaghen met een groote plaghe, ende daer isser van hen lieden gheuallen op dien dach ontrent acht duysent manne{n}.
Ende Iudas is affgheweken tot Maspha, ende hy heeftse bestreden ende inghenomen, ende hy heeft allen haer mannen doot gheslaghen, ende hy heeft haer roouen met hem ghenomen, ende hy heeftse metten viere ontsteken.
Van daer is hi voerts ghereyst, ende heeft ghewonnen Casbon, en{de} Mageth, ende Bosor, ende die ander steden va{n} Galaaditen.
Maer nae dese ghesciedenissen heeft Timotheus een ander heyr vergadert, ende hy heeft sijnen legher ghestelt teghen Raphon ouer die beke.
Ende Iudas heefter ghesonden om dat heyr te bespieden, ende sij hebben hem wederom ghebootscapt segghende, Dat tot hem alle die Heydene{n} vergadert sijn, die rontsom ons sijn, ende een heyr wter maten groot.
Ende sij hebbe{n} die Arabers ghehuert tot hen hulpe, ende sij hebben haren legher ghestelt ouer die beke, bereydt tot v te comen ten strijde. En{de} Iudas is hen te ghemoete ghegae{n}.
En{de} Timotheus heeft den princen sijns heyrs gheseyt, Als Iudas en{de} sijn heyr sal aenghecome{n} sijn tot by die water beke, ist dat hi ierst tot ons ouertrect, soo en sulle{n} wy hem niet moghen wederstaen, want hy sal vermoghende teghen ons machtich sijn,
maer ist dat hy vreest ouer te trecken, ende dat hy sijnen legher stelt buyte{n} den vloet, soe laet ons teghen hen ouertrecken, ende wy sullen vermoghen teghe{n} hem.
Maer als Iudas naecte tot by die waterbeke, soo heeft hy die scrijuers des volcs neffens die beke ghestelt, ende hy heeft hen beuole{n} segghende, En laet gheene{n} me{n}sch achter, maer laetse alle ten strijde comen.
Ende hy is ierst tot hen ouerghetrocken, ende alle tvolck nae hem, ende alle die Heydene{n} sijn vernielt va{n} hen aensicht, ende sij hebben hen wapenen wech gheworpen, ende sijn gheuloden totten affgods tempel die in Carnaim was.
Ende hy heeft die selue stadt inghenomen, ende den tempel heeft hy metten viere verbrant met alle die ghene die daer binnen waren, ende Carnaim is ouerweldicht, en{de} sij en heeft niet connen wederstaen teghen Iudas aensicht.
Ende Iudas heeft vergadert alle die Israeliten die in Galaaditide waren, vanden minsten totten meesten, en{de} hen huysvrouwen, ende kinderen, en{de} een seer groot heyr, om dat sij comen souden in dlant van Iuda.
Ende sij sijn ghecomen tot Ephron, ende dese groote stadt was inden inganck gheleghen seer sterck besloten, ende men mocht van haer niet wijcken ter rechter oft ter slincker sijden, maer doer haer midde{n} was den wech.
Ende die in die stadt waren hebben hen seluen daer in besloten, ende sij hebben die poorten met steene{n} ghestopt, en{de} Iudas heeft tot hen ghesonden met vredelijcke woerden
segghende, Laet ons doertrecken doer v lant, dat wy moghen in ons lant gaen, en{de} niemant en sal v liede{n} hinder doen, alleenlijck sullen wy metten voeten doergaen. Ende sij en wilden hen niet open doen.
Ende Iudas heeft beuolen in die heyrlegheren wt te roepen dat een ieghelijck aencomen soude ter plaetsen daer hy was,
ende die machtighe mannen sijn aenghetrocken, ende hy heeft die stadt bestreden den gheheelen nacht, ende den gheheele{n} dach, ende die stadt is in sijn hant gheleuert,
ende sij hebbe{n} alle dat manlijck was ghedoodt met die scerpte des sweerts, ende hy heeft die stadt wtgheroeyt, ende hy heeft haer roouen ghenomen, ende is doerghegaen ouer alle die stadt, op die verslaghene.
Ende sij sijn ouer die Iordane ghetrocken int groot velt, teghen daensicht van Bethsan.
Ende Iudas was vergaderende die achterste, ende hy vermaende het volck ouer alle den wech, tot dat sij quamen in dlant van Iuda,
ende sij sijn opghetrocken op den berch Sion met blijscap ende vrolijcheyt, ende sij hebben brantofferanden gheoffert, om datter niemant van hen allen dootghebleuen en was, tot sij wederkeerden met vrede.
Ende in die daghen in die welcke Iudas ende Ionathas waren in dlant van Galaad, ende Simon sijn broeder in Galileen teghen daensicht van Ptolomaiden,
soo heeft Iosephus Zacharias sone ghehoort, ende Azarias die princen der macht die wel ghedaen dinghen, ende die strijden die daer ghesciet zijn gheweest,
ende hy heeft gheseyt, Laet ons voer oock eenen naem maken, ende laet ons gaen strijden teghen die Heydenen die rontsomme ons sijn.
Ende hy heuet beuolen den ghenen die in sijn heyr waren, en{de} sij sijn wech ghereyst tot Iammam.
Ende Gorgias is wtghetrocken wter stadt, ende sijn mannen hen te ghemoete ten strijde.
En{de} Iosephus ende Azarias sijn veriaecht tot die palen va{n} Doietsche lant, en{de} daer isser gheualle{n} vande{n} volcke va{n} Israel tot twee duysent manne{n}, en{de} daer is een groote plaghe ghesciet int volck,
om dat sij Iudam en{de} sijn broeders niet en hoorden, meynende dat sij ooc vromelijck doen souden,
maer sij en waren van dier mannen sade niet, doer die welcke die salicheyt in Israel gheschiet is.
Ende die mannen van Iuda sijn seer groot gheworden voer daensicht van gheheel Israel, ende alle der Heydenen daer haren naem ghehoort worde.
Ende daer isser tot hen ghecomen hen gheluck toeroepende.
Ende Iudas ende sijn broederen sijn wtghegaen, ende sij bestreden die kinderen van Esau int lant dat ten suyden is, ende hy heeft gheslaghen Chebron ende haer dochteren, ende haer mueren, ende de torren heeft hy metten viere verbrant int ronde.
Ende hy heeft die heyrlegheren doen vertrecken, dat hy gaen soude int lant der vreemdelinghen, ende hy doerwandelde Samarien.
In dien dach zijnder priesters gheuallen in den strijdt doen sij vromelijck doen wilden, doen sij sonder raet wt ghinghen ten strijde.
Ende Iudas is affgheweken tot Azoten inder vreemdelinghen lant, ende hy heeft hen outaren omgheworpen, ende die ghesneden beelden van haren affgoden heeft hy metten viere verbrant, ende heeft die roouen der steden ghenomen, ende is weder ghekeert int lant van Iuda.
ENde die coninck Antiochus doerwandelde die bouenste lantscappen, ende hy heeft ghehoort datter was een stadt Elymaides in dlant van Persen seer edele, ende seer rijck van gout ende siluer,
ende dat in haer eenen seer rijckelijcken tempel was, ende dat daer waren gulden gordijnen, ende pansieren, ende scilden die achterghelaten heeft Alexander Philips sone die Macedoniaen, dat dierste in Griecken lant gheregneert heeft.
Ende hy is ghecomen ende hy socht die stadt in te nemen, ende die te beroouen, ende hy en heuets niet ghemoghen, want het woert is bekent gheworden den ghenen die in die stadt waren,
en{de} sij sijn opghestaen ten strijde, ende hy is van daer ghevloden, en{de} wech ghetrocken met grooter droeffheyt, en{de} hy is wederghekeert in Babilonien.
En{de} daer is een ghecomen die hem bootscapte in Persen hoe dat die heyrlegheren veriaecht waren die int lant van Iuda waren,
en{de} dat Lysias wech ghetrocken was met een groote macht ten iersten, en{de} dat hy veriaecht is gheweest voer der Ioden aensicht, en{de} dat die douer hant ghecreghen hebben met wapenen, en{de} met veel rooue{n} die sij ghenomen hebben wt die legheren die sij verslaghen hadden,
en{de} dat sij omgheworpen hebben die affgrijselijcheyt die sij opghericht hadden opden outaer die in Ierusalem was, en{de} dat sij die gheheylichde plaetse alst te voren was, al om betimmert hadden met hooghe mueren. Maer oock mede Bethsura{m} hen stadt.
En{de} tis ghesciet als die coninc dese woerde{n} ghehoort hadde dat hi verscrict is gheweest, en{de} is seer beroert gheweest, en{de} hi is te bedde gheualle{n}, en{de} is in een ziecte gheuallen va{n} droefheyt, om dat hem niet ghesciet en was alsoe hy dachte.
En{de} hy was daer tot veel daghen. Want die groote droeffheyt is in hen vernieuwt geweest, en{de} hy heeft ghemeynt dat hi steruen soude.
En{de} hi heeft alle sijn vriende{n} gheroepe{n}, en{de} heeft tot hen geseyt. De{n} slaep is van mijnen ooghen wech ghegaen, en{de} ic ben heel verualle{n}, en{de} ontsoncke{n} metter herten va{n} sorchuuldicheyt,
en{de} ic heb gheseyt in mijn herte. Tot in wat tribulatie{n} ben ic ghecomen, en{de} in wat bare{n} der droefheyt, daer ic nu in ben, die blijde was, en{de} ghemint in mijn macht?
Maer nu ghedencke ic der quader dinghen die ic in Ierusalem ghedaen hebbe. Van waer ick wechghenomen hebben alle die gulden ende silueren roouen, die daer in waren, ende ick heb ghesonden datmense wech halen soude die in Iudeen woonden, sonder sake.
Daerom heb ic bekent dat my daerom alle dese quaden gheuonden hebben, ende siet ick vergae van grooter droeffheyt in een vreemt lant.
Ende hy heeft gheroepen Philippum eenen van zijnen vrienden, ende hy heeft hem ghestelt ouer alle sijn rijck,
ende hy heeft hem ghegheuen zijn croonement, ende zijn eerlijck cleedt, ende sijnen rinck om dat hy halen soude Antiochum sijnen sone, ende dat hy dien opvoeden soude, ende dat hy regneren soude.
Ende Antiochus die coninck is daer ghestoruen int honderste, ende neghenveertichste iaer.
En{de} Lysias heeft vernomen dat die coninck ghestoruen is, en{de} hy heeft gheordineert dat Antiochus sijn sone regnere{n} soude, de{n} io{n}ghelinck die hi voedde, en{de} hi heeft sijne{n} nae{m} ghenoemt Eupator.
Ende die ghene die in die stercte waren hebben Israel besloten rontsomme die heylighe plaetsen, ende sij sochten hen altijt quaet, ende der Heydenen vestinghe.
Ende Iudas heeft ghedacht hen te vernielen, ende heeft alle tvolck tsamen gheroepen dat hijse belegghe{n} soude.
En{de} sij sijn te same{n} vergadert, en{de} sij hebbe{n}se beleydt, int hondertste en{de} vijftichste iaer, en{de} sij hebbe{n} ghemaect groote boghe{n}, en{de} storm scra{n}schen.
En{de} daer isser sommighe wtghegaen vanden ghenen die beleydt waren, ende sommighe vanden ongoddelijcken wt Israel hebben hen met die versaemt,
ende sij sijn wech ghegaen totten coninck, en{de} hebben gheseyt, Hoe langhe en doedi gheen recht, ende en wreecti onse broeders niet?
Wy hebben voerghenomen uwen vader te dienen, ende te wandelen in sijne gheboden, ende sijnen beuelen onderdanich te sijne,
ende ons volcs kinderen vervreemden hen daer om van ons, ende soo wie datter van ons lieden gheuonden werden die werden dootgheslaghen, ende onse erffenissen werden gherooft.
Ende sij en hebben tot ons alleen die hant niet wtghesteken, maer ooc in alle onse palen,
en{de} siet sij sijn heden aenghecomen tot die borcht in Ierusale{m}, om die in te neme{n}, en{de} die stercte in Bethsura hebben sij sterck ghemaect,
en{de} te{n} sij dat ghy hen verrasscht, soe sullen sij noch meerder dinghe{n} doen da{n} dese, en{de} ghy en sultse niet conne{n} verwinne{n}.
En{de} die coninc is gra{m} gheworde{n} als hy dit ghehoort heeft, en{de} hy heeft alle sijn vriende{n} tsamen gheroepen, en{de} die princen sijns heyrs, en{de} die ghene die ouer dat rosuolck waren,
en{de} ooc van den anderen rijcken, en{de} van die eylande{n} der zee sijnder tot hem ghecome{n} ghehuerde heyren.
En{de} tghetal van sijnen heyre was hondert duysent mannen te voete, en{de} twintich duysent ruyters te peerde, en{de} tweendertich Elephante{n} gheleert ten strijde.
Ende sij sijn ghecomen doer Idumeen, ende sijn aenghetrocken tot Bethsuram, ende sij hebben veel daghen ghestreden, ende sij hebben storm scrancschen ghemaect, ende sij zijn wtghecomen, ende hebben die metten viere verbrant, ende sij hebben manlijck ghestreden.
Ende Iudas is aff ghetrocken vander borcht, ende hy heeft die heyrlegheren voert doen trecken tot Bethzacharam, teghen des conincs leghere{n}.
Ende die coninck is opghestaen voer dlicht, ende hy heeft die heyrlegheren verwect, om gheweldichlijck aen te trecken teghen den wech van Bethzacharam, ende die heyren hebben hen tsamen bereyt ten strijde, ende sij hebben met trompetten gheluyt ghemaect,
ende den elephanten hebben sij ghetoont dbloet der druyuen ende der moerbesien, om die ten strijde fel te maken,
ende sij hebben die beesten ghedeelt doer die legioenen, ende by elcken elephant stonden duysent mannen in pansieren die tsamen gheketent waren, ende metalen helmen waren op hen hoofden, ende vijf hondert ghescicte ruyters te peerde waren wtghecoren tot elcker beesten.
Dese waren daer voer den tijt, soe waer die beeste was, ende waer henen dat die ghinck, ghinghen sij, ende sij en sceydden van haer niet.
Ende oock waren daer op houten vaste torren bescermende elcke beeste, ende daer op waren oock groote ghescutten, ende op elck waren tweendertich manne{n} van crachte, die van bouen vochten, ende binnen was die meester der beesten.
Ende het ander deel van dat rosvolck heeft hy ghestelt aen beyde die sijden in twee deelen, om dat heyr met tro{m}petten te beroeren ende om voerts te dringhen die ghehoopt waren in hen legionen.
Ende als die sonne wederblincte in die gulden ende metalen scilden soe wederscenen die berghen daer aff, ende sij hebben wedergheblinct als vierighe lampen.
Ende het een deel van des conincs heyr is versceyden gheweest op die hooghe berghen, ende dat ander deel doer die nederplaetsen, ende sij ghinghen behoeddelijck ende ghescictelijck.
Ende alle die dlant bewoonden werden beroert van tgheluyt van haerder menichten, ende va{n} dat gheruchte der scaren, en{de} van dat clincken der wapene{n}, wa{n}t het was een seer groot heyr en{de} sterck.
En{de} Iudas is aencome{n} en{de} sijn heyr te{n} strijde, en{de} daer isser va{n} des conincs heyre gheualle{n} sesho{n}dert ma{n}ne{n}.
En{de} Eleazar die sone va{n} Zaura heeft ghesie{n} een va{n} den beeste{n} ghepansiert met des conincs pansiere{n}, en{de} sij was hooghe boue{n} die ander beeste{n}, en{de} hem heeft ghedocht dat die coninc daer op was,
en{de} hy heeft sij selue{n} ghegheue{n} dat hy sijn volck verlossen soude, en{de} dat hi sij selue{n} eenen eewighe{n} naem vercrijghen soude.
En{de} hy is tot haer gheloope{n} cloeckelijck int midde{n} va{n} dat legioen, dootslaende aen die rechte en{de} slincke ha{n}t, en{de} sij viele{n} va{n} hem herwaerts en{de} derwaerts.
En{de} hy is ghegaen onder die voeten des elephants, en{de} hi heeft sij seluen onder dien ghestelt, en{de} hy heeft hem ghedoot, en{de} die beeste is ter eerde{n} gheualle{n} op hem, en{de} hi is daer ghestorue{n}.
En{de} siende des conincs macht, en{de} dat gewelt va{n} sijne{n} heyre, hebbe{n} sij affgheweken va{n} hen.
Maer des conincs heyr leghere{n} sijn teghe{n} hen opghetrocke{n} tot Ierusale{m} en{de} des conincs heyren sijn aenghecome{n} aen Iudeen, ende de{n} berch Sion.
Ende hy heeft pays ghemaect metten ghene{n} die in Bethsura waren, ende sij sijn wter stadt ghegaen, want sij en hadden gheen victalie die daer besloten waren, om dat des lants Sabbothen waren.
Ende die coninck heeft Bethsuram inghenomen, ende hy heeft daer hoeders ghestelt om die te bewaren.
Ende hy heeft die heyren ghekeert tot die plaetsen der heylighinghen, tot veel daghen, ende hy heeft daer groote ghescutten opghestelt, ende stormscransen, ende instrumenten om vier te sciete{n}, ende boghen om steenen te scieten, ende schichten, ende scorpioene{n} om pijlen te scieten, ende slinghere{n}.
Ende sij hebben oock scransen ghemaect teghe{n} hen scransen, ende sij hebben veel daghen ghestreden.
En{de} daer en was gheen victalie in die stadt, om dat het seuenste iaer was, ende die int Ioetsche lant ghebleuen waren vanden Heydenen, die hadden verteert die bleuelinghen der dinghen die opgheleydt waren.
Ende in die heylighe plaetsen waren luttel mannen bleue{n}, want den hongher haddese beuanghe{n}, en{de} sij sijn verstroeyt ee{n} ieghelijck in sijn plaetse.
En{de} Lysias heeft ghehoort dat Philippus den welcken die coninck Antiochus ghestelt hadde, te wijle dat hy noch leefde, om dat hy sijne{n} sone Antiochum opvoeden soude, ende dat hy regneren soude,
wederom ghecomen was van Persen ende Meden, ende het heyr dat met hem wech ghegaen was, ende dat hy begheerde die saken des rijcs te ontfanghen,
ende heeft hem ghehaest te gaen, ende te segghen totten coninck, ende die princen des heyrs. Wy vergaen daghelijcs, ende wy hebben luttel lijftocht, ende die plaetse die wy belegghen is sterck besloten, ende ons staet te bescicken vanden rijcke.
Aldus laet ons desen menschen die rechte handen gheuen, ende laet ons met hen vrede maken, ende met allen haren volcke,
ende wy sullen hen ordineren dat sij wandelen sullen in hen wettelijcke insettinghen, als te voren, want om hen wettighe insettinghen, die wy versmaet hebben, sijn sij gram gheweest, ende hebben alle dese dinghen ghedaen.
Ende het woert heeft behaghet voer des conincs aensicht, ende sijnder princen, ende hy heeft tot hen ghesonden om vrede te maken, ende sij hebben dien ontfanghen.
Ende die coninck heeft hen ghesworen ende die princen, en{de} sij sijn wt die stercte ghegaen.
Ende die coninck is binnen ghegaen op den berch van Sion, ende hy heeft die stercte vander plaetsen ghesien, ende hy heeft haestelijck den eedt ghebroken die hy ghesworen hadde, ende hy heeft beuolen datmen den muer affbreken soude int ronde.
Ende hy is haestelijck wech ghetrocke{n} ende wech ghegaen nae Antiochien, ende hy heeft Philippum gheuonden heerscappie hebbende ouer die stadt, ende hy heeft teghen hem ghestreden, ende hy heeft die stadt ghewonnen.
INT hondertste ende eenenvijftichste iaer is Demetrius Seleucus sone wtghetrocken wt die stadt van Roome, ende hy is met luttel mannen opgheclommen in een stadt by die zee, ende hy heeft daer gheregneert.
Ende het is ghesciedt doen hy ghecomen was int huys van sijnder vaderen rijck, dat het heyr gheuanghen heeft Antiochum en{de} Lysiam, om dat sij die tot hem brenghe{n} souden.
En{de} hy heeft dit dinck vernomen, en{de} heeft gheseyt. En wilt my hen aensichten niet toonen.
Ende het heyr heeftse ghedoodt. Ende Demetrius heeft gheseten op sijns rijcs stoel,
ende tot hem sijn ghecomen boose en{de} ongoddelijcke mannen wt Israel, en{de} Alcimus hen capeteyn, die priester wilde worden.
Ende sij hebben tvolck besculdicht by den coninck, segghende, Iudas ende sijn broeders hebben allen v vrienden ghedoot, ende ons heeft hi ooc veriaecht van onsen lande.
Daer om sendt nu eenen man dien ghy ghelooft, dat hy gae ende besie alle die verderffenisse die hy ons ghedaen heeft, ende des conincs lantscappen, ende dat hy pijnighe alle sijn vrienden, ende hen helpers.
Ende die coninck heeft van sijnen vrienden ghecoren Bacchidem, die heerscappie hadde ouer de{n} groote{n} vloet int rijck, ende den coninck ghetrouwe was ende hy heeft hem ghesonden,
en{de} den ongoddelijcken Alcimum heeft hy int priesterschap ghestelt, ende hy heeft hem beuolen wrake te doen teghen die kinderen van Israel.
Ende sij sijn opghestaen, ende sijn ghecomen met een groot heyr int landt van Iuda, ende sij hebben boden ghesonden, ende hebben ghesproke{n} met Iuda ende met zijn broeders, met vreedsamighe woerden in bedroch.
Ende sij en hebben gheen acht ghehadt op hen woerden, want sij saghen dat se ghecomen waren met een groot heyr.
Ende tot Alcimum, en{de} Bacchide{m} is vergadert een vergaderinghe der scribe{n} om te vraghen, wat rechtuerdich is,
en{de} dierste ware{n} die Assideen die onder die kindere{n} van Israel ware{n}, en{de} sij versochten va{n} hen vrede.
Want sij hebben gheseyt, Daer is een man ghecomen die een priester is van Aarons sade, en{de} hi en sal ons niet bedrieghe{n}.
En{de} hy heeft met hen vreedsamighe woerde{n} ghesproke{n}, en{de} heeft hen ghesworen, segghende, Wy en sullen v lieden gheen quaet doen, noch uwen vrienden,
ende sij hebben hem ghelooft, ende hy heefter van hen lieden ghegrepen tsestich mannen, ende hij heeftse ghedoodt op eenen dach, nae dwoert datter ghescreuen is.
Het vleesch van uwen heylighen, ende hen bloet hebben sij wtghestort rontsom Ierusalem, en{de} daer en was niemant diese begroeue.
Ende die vreese ende veruaertheyt heeft alle tvolck oueruallen, want sij hebben gheseyt, In hen en is gheen waerheyt noch recht ordeel, want sij hebben ouertreden het verbont, en{de} den eedt die sij ghesworen hadden.
Ende Bacchides heeft den heyrlegher vertrocken van Ierusalem, ende hy is aengheualle{n} op Bethzecha, ende heeft ghesonden, ende heefter veel ghegrepen vanden ghenen die tot hem ghevloden waren, ende sommighe vanden volcke heeft hy dootgheslaghen, ende in eenen grooten put gheworpen.
Ende hy heeft dat lantscap Alcimo beuolen, ende hy heeft met hem hulpe ghelaten, tot sijn behelpen. Ende Bacchides es wech ghereyst totten coninck,
ende Alcimus dede seer groote naersticheyt om die ouerheyt van sijn priesterscap,
ende sij sijn alle tot hem vergadert die hen volck verstoorden, ende sij hebbe{n} dlant van Iuda inghenomen, ende sij hebben een groote plaghe ghedaen in Israel.
Ende Iudas heeft ghesien alle die quade dinghen die Alcimus ghedaen heeft, ende die ghene die met hem waren den kinderen van Israel, veel meer dan die Heydenen,
ende hy is wtghetrocken in alle die palen van Iudeen rontsom, ende hy heeft wrake ghedaen in de affuallighe mannen, ende sij hielden op van voerts meer wt te comen int lantscap.
Ende Alcimus heeft ghesien dat Iudas, ende die met hem waren die ouerhant ghecreghen hadden, ende hy heeft bekent dat hy hen niet en mocht wederstaen, en{de} hy is wederghekeert totten coninck, ende hy heeftse besculdicht van vele misdaden.
Ende die coninck heeft ghesonden Nicanorem eenen van sijnen edelsten princen die viantscap houdende was teghen Israel, ende hy heeft hem gheboden het volck te verderuen.
Ende Nicanor is ghecomen in Ierusalem met een groot heyr, ende hy heeft tot Iudam ende tot sijn broeders ghesonden met vreedtsamighe woerden in bedroch segghende,
En laet gheenen strijdt wesen tusschen my ende v lieden, ick sal met luttel mannen comen, op dat ick v aensichten sien mach met vrede.
Ende hy is tot Iudam ghecomen, ende sij hebben malcanderen ghegroet vredelijck, ende die vianden waren bereedt Iudam te grijpen.
Ende Iudas heeft het woert vernomen, dat hy met bedroech tot hem ghecomen was ende hy is veruaert gheweest van hem, ende hy en heeft niet meer willen sijn aensicht sien.
Ende Nicanor heeft vernomen dat sijnen raet gheopenbaert was, ende hy is Iude te ghemoet ghegaen ten strijde, omtrent Capharsalama.
Ende daer isser gheuallen van Nicanors heyr omtrent vijf duysent mannen, ende sij sijn ghevloden in Dauids stadt.
Ende nae dese ghesciedenissen is Nicanor opghetrocken opden berch Sion, ende sommighe van die priesters des volcs sijn wtghecomen om hem te groeten met vrede, en{de} om hem te toonen die brantofferanden die voer den coninck gheoffert werden.
Ende hy heeftse bespottende versmaet ende besmet, ende hy heeft houerdelijck ghesproke{n},
en{de} hi heeft met toornicheyt ghesproken segghe{n}de, Ten sij dat Iudas gheleuert werde, ende sijn heyr in mijn hande{n}, soe sal ick ter stont als ick wedercomen sal wesen met vrede, dit huys verbranden. En{de} hi is wtghegaen met grooter gra{m}scap,
ende die priesters sijn binnen ghegaen, ende hebben ghestaen voer daenschijn des outaers ende des tempels, ende sij hebben al weenende gheseyt,
Ghy Heere hebt dit huys vercoren om uwen naem aen te roepen daer in, dattet een huys des biddens ende aenroepens soude wesen uwen volcke,
doet wrake in desen mensch, ende in sijn heyr, ende laetse vallen doert tsweert. Weest ghedachtich haerder blasphemien, ende en gheeft hen niet dat sij blijuen.
Ende Nicanor is wtghegaen van Ierusalem, ende hy heeft sijn heyr aengebrocht tot Bethhoron, ende hem is te ghemoete ghecomen het heyr va{n} Syrien.
Ende Iudas is aenghecomen in Adarsa, met drij duysent mannen, ende Iudas heeft ghebeden ende gheseyt,
Die ghesonden waren va{n} den coninck Sennacherib. Heere om dat sij uwen naem blasphemeerde{n}, soo isser een enghel wtghecome{n}, ende die heefter van hen lieden gheslaghen hondert ende vijuentachtentich duysent,
alsoo vernielt dit heyr in ons aensicht heden, ende laet die andere wetten, dat hy qualijck ghesproken heeft op v heylighe plaetsen, ende ordeelt hem nae sijn quaetheyt.
Ende die heyren hebben tsamen ghestreden op den derthienste{n} dach der maent Adar, en{de} Nicanors heyr leghers sijn vernielt gheweest, ende hy is dierste gheuallen inden strijdt.
Maer nae dat sijn heyr ghesien heeft dat Nicanor gheuallen was, soo hebben sij hen wapenen wech gheworpen, ende sijn ghevloden,
ende sij hebbense veruolcht een dach reyse verre van Adazer tot datmen coemt in Gazara, ende sij hebben gheslaghen met trompetten nae hen met beteekeninghen,
ende sij sijn wtghecomen van alle die casteelen van Iudeen rontsomme, ende sij verwaeydense metten hornen, ende sij werden wederom ghekeert tot hen, ende sij sijn alle mette{n} sweerde gheuallen, ende daer en is van henlieden niet soe veel als een te leuen ghelaten.
Ende sij hebben hen roouen ghenomen tot eenen buet, ende Nicanors hooft hebben sij affghehouwen, ende sijn rechte hant die hy hoouerdelijck wtghesteken hadde, ende sij hebben die ghebracht ende ghehanghen teghe{n} Ierusalem,
ende het volck is seer blijde gheweest, ende sij hebben dien dach in groote blijscappe ouerghebracht.
Ende hy heeft inghestelt datmen desen dach alle iaer houden sal op den derthiensten dach der maent Adar.
Ende dlant van Iuda heeft stil gheweest een luttel daghen.
ENde Iudas heeft ghehoort den naem van die Romeynen dat sij machtich waren van crachte, en{de} dat sij consenteerden tot alle dinghen die van hen begheert werde{n}, en{de} soe wie dat tot hen ghegaen sijn, dat sij met hen vrientscap maecte{n}, en{de} dat sij machtich waren van crachte{n}.
En{de} sij hebbe{n} hen strijden gehoort en{de} die goede wercke{n} van crachte die sij ghedaen hebben in Galatien, want sijse verwonnen hebben, ende ghebracht onder tribuyt,
ende hoe groote dinghen sij ghedaen hebben in dlant van Hispanien, ende dat sij onder hen macht ghebracht hebben, die metael groeuen van siluer ende gout die daer sijn, en{de} dat sij alle plaetsen beseten hebben met haren raet, en{de} verduldicheyt,
ende die plaetsen die verre van hen waren, ende die coninghen die hen ouercomen waren van duyterste der eerden hebben sij vernielt, ende gheslaghen met eenen grooten slach, ende die andere gheuen hen tribuyt tot allen iare,
en{de} Philippum, ende Persen den coninck vanden Ceteen, ende die andere die teghen hen wapene{n} ghedraghen hadden hebben sij inde{n} strijdt vernielt, ende sij hebbense verwonnen.
Ende dat die groote Antiochus die coninck van Asien, die hen bestreden hadde hebbende hondert ende twintich Elephanten, ende rosvolck, ende waghenen, ende een seer groot heyr van hen vernielt was,
en{de} dat sij hem leuende gheuanghen hebben, ende hebben hem ghestelt dat hy gheuen soude, en{de} die ghene die nae hem comen souden, een groot tribuyt, en{de} dat hy borghen gheuen soude, en{de} datter ghestelt was,
en{de} dat lantscap van Indien, en{de} die van Meden en{de} Lydien, van hen beste lantscappen. Ende die van hen ghenomen hebbende, hebbe{n} sij die ghegheuen Eumeni den coninck.
En{de} hoe dat die ghene die by Helladan waren hebben willen gaen, ende hen te niet doen, en{de} sij hebben het woert vernome{n},
ende sij hebben tot henlieden ghesonden eenen capiteyn, ende hebben teghen hen ghestreden, ende daer isser vele van henlieden gheuallen, ende sij hebben hen huysvrouwen gheuanghen wech gheleyt, ende hen kinderen, ende sij hebbense gherooft, ende hen lant hebben sij beseten, ende sij hebben hen mueren verdoruen, ende sij hebbense tot slauernien ghebracht tot op desen dach toe,
ende die ander rijcken, ende die eylanden die hen somtijts wederstaen hadden, hebben sij verdoruen, ende onder hen macht ghebracht.
Maer met hen vrienden, ende die met hen ruste hadden, hebben sij vrientscap onderhouden, ende sij hebben vercreghen die rijcken die seer by waren, ende die verre waren, want soe wie hen namen hoorden die vreesden henlieden,
maer wien sij helpen wilden dat sij regneren souden, die regneerden, ende die sij wilden die verstieten sij wt hen rijcke, ende sij sijn seer verhauen gheweest.
Ende in alle dese dinghen en droech niemant croone, noch en worde met purpur ghecleedt, dat hy daer in soude groot gheacht werden.
Ende dat sij een raethuys voer hen seluen ghemaect hebben, ende dat sij daghelijcs raet hielde{n} met drijhondert en{de} twintich ma{n}ne{n}, ende hielden altijt raet van die ghemeynte, op dat sij doen souden dinghen die weerdich waren te doen,
ende sij beuelen eenen mensch hen ouerheyt tot elcken iare om heerscappie te hebben ouer alle haren landen, ende sij zijn alle dien eenen onderdanich, ende daer en is gheen nydt oft haet onder hen.
Ende Iudas heeft ghecosen Eupolemum den sone Ioannis des soons Iacob, ende Iasonem Eleazarus sone, ende hy heeftse te Roomen ghesonde{n}, om met hen vrientscap ende gheselcap te maken,
ende om dat sij hen affnemen souden dat iock der Griecken, want sij hebben ghesien dat sij dat rijck van Israel verdructen tot slauernie.
Ende sij sijn nae Roomen ghegaen seer vele wechs, ende sij sijn int hoff ghegaen, ende hebben gheseyt,
Iudas Machabeus ende sijn broederen, ende tvolck der Ioden hebben ons tot v ghesonden om met v gheselcap vast te maken ende vrede, ende datmen ons scrijue uwe ghesellen ende vrienden.
Ende dwoert heeft ghenoecht in hen aenscouwen.
Ende dit is het wederscrift dat sij wederom ghescreuen hebben in metalen tafelen, ende ghesonden hebben in Ierusalem, om dat by hen daer soude wesen tot een ghede{n}ckenisse des vreedts ende des gheselscaps.
Wel moet sijn den Romeynen en{de} den volck der Ioden ter zee ende te lande inder eewicheyt, en{de} tsweert ende die vianden moeten verre van hen sijn.
Ende ist dat den Romeynen eenighe orloghe ierst aencoemt, oft eenighe van allen haren ghesellen in allen hen heerlijcheyt,
soe sal het volck der Ioden hen hulpe doen, nae dat den tijt verreyschen sal met volcomender herten,
ende den strijdende en sullen sij niet gheuen noch heymelijck leueren tarwe, wapenen, ghelt, scepen, alsoo dat den Romeynen belieft, heeft, en{de} sij sullen hen ghebode{n} onderhoude{n}, niet va{n} hen lieden ontfanghende.
Ende desghelijcs ooc ist dat den volcke der Ioden ierst orloghe aencoemt, soo sullen die Romeynen hen helpen, wter herten, nae dat hen den tijt sal toelaten,
ende de{n} ghenen die helpen, en salmen niet gheuen tarwe, wapenen, ghelt, scepen, alsoo dat den Romeyne{n} belieft heeft, ende sij sullen hen gheboden onderhouden sonder arghelist,
nae dese woerden hebben die Romeynen ghestelt den volcken der Ioden.
Ist dat nae dese woerden dese oft die iet hier toe doen oft affdoen wilden, dat sullen si doen wt hen beyder voerneme{n}, en{de} al wat sij daer toe doen oft affnemen, dat sal vast wesen.
Maer oock van die quaden die Demetrius die coninck teghen hen ghedaen heeft, hebben wy hem ghescreuen segghende, Waerom hebdi v iock beswaert op die ioden onse vrienden ende ghesellen?
Daer om ist dat sij weder tot ons comen teghe{n} v, soo sullen wy hen recht doen, ende wy sullen teghen v strijden ter zee, ende te lande.
HIer en binne{n} als Demetrius ghehoort heeft dat Nicanor gheuallen is ende sijn heyr inden strijdt, soe heeft hy daer toe noch Bacchidem ende Alcimum weder ghesonde{n} in Iudeen, ende den rechte{n} horn met hen.
En{de} sij sijn wech ghegaen doer den wech die nae Galgala leydt, ende sij hebben die tenten gheslaghen in Mazaloth, die in Arbellis is, ende sij hebben die inghenomen, ende sij hebben veel zielen der menschen gedoodt.
In dierste maent van dat hondertste en{de} tweenvijftichste iaer hebben sij hen heyr aenghebrocht tot Ierusalem.
Ende daer sijn opghestaen, en{de} wechghegaen in Beroan twintich duysent mannen, en{de} twee duysent rosvolcs.
En{de} Iudas hadde sijne{n} legher ghestelt in Laisa, en{de} drij duysent wtghecore{n} ma{n}ne{n} met hem,
ende sij hebben die menichte des heyrs ghesien datter veel waren, ende sij hebben seer ghevreest, ende vele sijnder heymelijck affghetrocken vanden heyrlegher, ende daer en isser van hen lieden niet meer ghebleuen dan acht hondert mannen.
Ende Iudas heeft ghesien dat sijn heyr affghedropen was, ende dat hem den strijdt benaude, ende hy is mismoetich van herten gheworden, om dat hy gheenen tijt en hadde hen te vergaderen, ende hy is onmachtich gheworden.
Ende hy heeft gheseyt tot die ghene die daer ouerghebleuen waren. Laet ons opstaen ende gaen tot onse vianden, oft wy mochten teghen hen vechten.
Ende sij keerden hem daer aff segghe{n}de, Wy en sullen niet vermoghen, maer laet ons onse zielen nu verlossen, ende laet ons wederkeeren tot onse broeders, ende dan sullen wy teghen hen strijde{n}, maer wy sijn luttel.
Ende Iudas heeft gheseyt, Dat sij verre, dat wy dit dinck doen souden, dat wy van hen vlieden souden, ende ist dat onsen tijt aenghecomen is, soo laet ons steruen met vromicheden voer onse broeders, ende en laet ons gheen scande brenghe{n} in onse glorie.
Ende het heyr is wtghetrocken wten legher, en{de} sij hebben teghe{n} hen ghestaen, ende die ruyters te peerde sijn ghedeelt in twee deelen, ende die slingherworpers en{de} die scutters ghinghen voer theyr, ende dierste vanden strijde waren alle machtich.
Maer Bacchides was in den rechte{n} horn, en{de} dat legioen is aenghecomen in twee deelen en{de} sij maecten gheluyt met trompetten,
en{de} die van Iudas partie waren hebben ooc luyde gheroepen, ende die eerde is beroert gheweest van die stemme{n} der heyren, en{de} den strijdt werde ghestreden van des smorghens totte{n} auont toe.
Ende Iudas heeft ghesien dat het deel van Bacchidis heyr stercker was aen die rechte sijde, ende met hem sijn versaemt alle die volstandich van herten waren,
ende die rechte sijde werde van hen ghebroken, ende hy heeftse veruolcht totten bergh van Azoten.
Ende die in den slincken horn waren hebben ghesien, dat den rechte{n} horn ghebroken was, ende sij sijn ghevolcht nae Iudam ende nae die ghene die met hem waren achter rugge,
en{de} de{n} strijdt is verswaert ghewerde{n}, en{de} daer isser vele ghewont gheuallen va{n} dese en{de} va{n} die.
En{de} Iudas is gheualle{n}, en{de} die andere sijn ghevlode{n}.
Ende Ionathas en{de} Simon hebben Iudam haren broeder ghenomen, ende hebben hem begrauen in sijnder vaderen graff in die stadt Modin.
Ende alle tvolck van Israel heeft hem beweent met een groot gheclach, ende sij weenden veel daghen,
ende hebben gheseyt, Hoe is die machtighe gheuallen die tvolck van Israel verloste?
Ende die ander woerden va{n} Iudas orloghen, ende der machtigher wercken die hy ghedaen heeft, ende van sijn grootheyt, en sijn niet bescreuen, want sij waren seer vele.
Ende tis ghesciet nae Iudas doot datter boose menschen opstonden in alle die palen van Israel. Ende sij sijn alle opghestaen die boosheyt deden.
In die daghen isser eenen seer grooten hongher opghestaen, ende alle hen lantscap gaff hem op Bacchidi ende ooc hen seluen.
Ende Bacchides heeft ongoddelijcke mannen ghecoren, ende hy heeftse ghestelt heere{n} des lantscaps,
ende sij versochte{n}, ende doersochten Iudas vrienden, ende sij brachten die tot Bacchidem, en{de} hy dede wrake aen die, en{de} bespottese.
Ende daer is een groote tribulatie ghesciedt in Israel, soo danighe alser niet gheweest en is vande{n} dach datter gheen propheet in Israel ghesien en is.
En{de} alle Iudas vriende{n} sijn vergadert, en{de} sij hebbe{n} Ionathe gheseyt,
Aenghesien dat Iudas v broeder ghestorue{n} is, soo en isser gheen ma{n} sijns ghelijck, die wt trecke teghen die vianden Bacchidem, en{de} die ghene die vianden sijn ons volcs.
Hier om hebben wy nu heden v voer hem ghecoren dat ghy ons sult wesen tot eene{n} prince, en{de} tot eenen capiteyn, om onsen strijdt te strijden.
Ende Ionathas heeft in dien tijt die heerscappie aenghenomen, ende hy is opghestaen in Iudas sijns broeders plaetse.
En{de} Bacchides heuet vernome{n}, en{de} socht hem te doode{n}.
En{de} Ionathas heuet vernomen, en{de} Simon sijn broedere, en{de} alle die met hem ware{n}, ende sij sijn ghevloden in die woestijne Techne, ende sijn nedergheseten aen den poel des waters van Asphar.
Ende Bacchides heuet vernomen, ende opden Sabboth dach is hy ghecomen en{de} alle sijn heyr ouer die Iordane,
en{de} Ionathas heeft sijne{n} broeder gesonde{n} tot eene{n} capeteyn des volcs, en{de} heeft die Nabutheen sijn vrienden ghebeden, dat sij hem hen ghereedtscap souden leenen die seer groot was.
En{de} die kinderen van Iambri en{de} Madaba sijn wtghecome{n} en{de} sij hebbe{n} Iohanne{m} gheuanghen, en{de} alle dat hy hadde, en{de} sij sijn wech ghetrocken als sij die hadden.
Nae dese woerde{n} ist Ionathe en{de} Simoni sijne{n} broeder wederom ghebootscapt, dat die kinderen Iambri een groote bruloft hielden, en{de} dat sij die bruyt leyden wt Madaba eens grooten princes dochter van Chanaan met grooter pomperien.
Ende sij zijn ghedachtich gheweest des bloets van Iohannes haren broeder, ende sij zijn opghetrocken, ende hebben hen gheborghen onder tdecsel des berchs.
Ende sij hebben hen ooghen opghehauen ende ghesien, ende siet daer was een gherucht ende een groote ghereedtscappe, ende die bruyt is voerts ghecome{n} en{de} haervrienden, en{de} haer broeders hen te ghemoete met bommen, ende muysijck spelen, en{de} vele wapenen.
Ende sij sijn teghen hen opghestaen wt die laghen, ende sij hebbense dootgheslaghen, ende daer isser vele ghewont gheuallen, ende die ouerghebleuene sijn tot die berghen ghevloden ende sij hebben allen hen roouen ghenomen,
ende die bruyloft is verkeert in een screijnghe, ende tgheluyt van haren muysijck spelen in een beclaghinghe.
Ende sij hebben die wrake van hens broeders bloet gheworden, ende sijn wederghekeert totten oeuer der Iordanen.
Ende Bacchides heuet ghehoort, ende hy is opden Sabboth dach ghecomen tot den oeuer der Iordanen, met een groote macht.
Ende Ionathas heeft tot die sijne gheseyt, Laet ons opstaen ende strijden teghen onse vianden, want ten is heden niet ghelijck ghisteren ende eerghistere{n},
wa{n}t siet den strijdt is tegen ons, ende dwater der Iordanen is aen beyde sijden, ende die oeueren, ende die broecken, en{de} bosscagien, ende daer en is gheen plaetse om besijden aff te wijken.
Daer om roept nu inde{n} hemel dat ghy moecht verlost werden van uwer vianden handen. Ende den strijdt is toe ghegaen.
En{de} Ionathas heeft sijn handt wtghesteken om Bacchiden te slaen, ende hy is achterwaerts va{n} hem affgheweken.
Ende Ionathas ende die met hem waren sijn in die Iordane ghespronghen, ende sij zijn tot hen ouergheswommen doer die Iordane,
ende daer isser van Bacchides partie gheuallen op dien dach duysent mannen, ende sij sijn wederom ghekeert in Ierusalem,
ende hebben besloten vaste stede{n} ghetimmert in Iudeen, die stercte die in Iericho was, en{de} in Ammaum, en{de} in Bethhoron, en{de} in Bethel, en{de} Thamnata, en{de} Phara, ende Thopo met hooghe mueren, poorten ende sloten.
Ende hi heeft daer hoede inghestelt, dat sij viantscappen houden souden in Israel,
ende hy heeft die stadt Bethsura Besedt ende Gazara, ende die borcht, ende hi heeft daer hulpe in ghestelt, en{de} ghereetscap van lijftocht,
ende hy heeft die sonen vande{n} princen des lants tot borghen ghenomen, ende heeftse in die borcht binnen Ierusalem gheleyt in bewaringhen.
Ende int hondertste ende drijenvijftichste iaer in die tweede maent heeft Alcimus gheboden datmen affbreken soude die muere{n} van dat binnenste heylich huys, en{de} datmen der propheten wercken verderuen soude, en{de} hy heuet begonst te verderuen.
In dien tijt is Alcimus gheslaghen gheweest, ende sijn wercken sijn beledt, ende sijnen mont wert ghesloten, ende hy werde onmachtich van die ghichticheyt, ende hy en mocht voerts niet een woert spreken, ende beuelen van sijnen huyse.
Ende Alcimus is ghestoruen in dien tijt, met grooter tormenten.
Ende Bacchides heeft ghesien dat Alcimus ghestoruen was, ende hy is weder omghekeert totten coninck, ende dlant va{n} Iuda heeft stil gheweest twee iaren.
Ende alle die boose hebben ghedacht segghende, Siet Ionathas en{de} die met hem sijn woonen in stillicheyt betrouwelijck. Aldus laet ons nu Bacchiden halen, ende hy salse alle vanghen op eenen nacht,
ende sij sijn wechghereyst, ende hebben hem den raet ghegheuen.
Ende hij is opghestaen dat hy comen soude met een groot heyr, ende hy heeft heymelijck brieue{n} ghesonden tot sijne{n} ghesellen die in Iudeen waren, dat sij Ionathan souden vanghen en{de} die ghene die met hem waren, maer sij en hebben niet gheconnen om dat haerlieder raet hen was bekent ghewerde{n}.
Ende hy heeft van die mannen des lantscaps gheuanghen die princen waren der orloghen vijftich mannen, ende hy heeftse ghedoodt.
Ende Ionathas is wten weghe affghetrocken, ende Simon, ende die met hem waren in Beth-bessen, welck is in die woestijne, ende hy heeft haer veruallinghen opghetimmert, ende sij hebbense vast ghemaect.
Ende Bacchides heuet vernomen, ende hy heeft alle sijn menichte vergadert, ende de{n} ghenen die in Iudeen waren heeft hijt vercondicht.
Ende hy is ghecome{n} ende heeft de{n} heyrlegher ghestelt bouen Beth-bessen, ende hy heeft die bestreden vele daghen, ende hy heeft storm wapenen ghemaect.
Ende Ionathas heeft Simonem sijnen broeder in die stadt ghelate{n}, ende hy is wtghetrocken int lantscap, ende hy is met een ghetal ghecomen,
ende heeft gheslaghen Daren ende sijn broeders, ende Phaserons kinderen in hen tabernaculen, ende hy heeft begonnen te slaen, ende te wassen in vromicheden.
Maer Simon ende die met hem waren sijn wtghegaen vander stadt, ende sij hebben die stormschransen verbrant,
ende sij hebben teghen Bacchidem ghestreden, ende hy is va{n} hen vernielt, ende sij hebben hem seere veel lijdens ghedaen, want sijnen raet, ende sijnen oploop was ydel.
Ende hy gram sijnde teghen die boose mannen, die hem hadden raet ghegheuen, dat hy in hen lantscap comen soude, heefter vele va{n} hen ghedoodt, maer hy dachte metten ouerghebleuene wech te reysen in sijn lantscap.
Ende Ionathas heuet vernomen, ende heeft tot hem bode{n} ghesonden om met hem vrede te maken, en{de} dat hy hem wederom gheuen soude die gheuanghenen.
Ende hy heuet gheerne ontfanghen, ende heeft nae sijn woerden ghedaen, ende heeft ghesworen dat hy hem gheen quaet doen en soude alle die daghe{n} sijns leuens.
Ende hy heeft hem die gheuanghenen gheleuert die hy te voren hadde gherooft van dlant van Iuda, ende wederghekeert sijnde is hy wechghereyst in sijn lant, ende hy en is voertaen niet meer ghecomen in sijn palen.
Ende tsweert heeft opghehouden van Israel, ende Ionathas heeft ghewoont in Machmas, ende Ionathas heeft daer begonst het volck te ordelen, ende hy heeft die boose wt Israel te verdreuen.
ENde int hondertste en{de} tsestichste iaer is opghecome{n} Alexander Antiochus sone die toeghenaemt was die edele, en{de} hy heeft Ptolomaidem inghenomen, ende sij hebben hem ontfan-ghen, ende hy heeft daer gheregneert.
Ende Demetrius die coninck heuet ghehoort, ende hy heeft een seer groot heyr vergadert, en{de} is hem te ghemoete gegaen ten strijde.
Ende Demetrius heeft eenen brief ghesonden tot Ionathan met vreedtsamighe woorden, om dat hy hem groot make{n} soude,
wa{n}t hy heeft gheseyt. Laet ons voorcomen met hem vrede te maken, eer dat hy dien make met Alexander teghe{n} ons
want hy sal alle der quader dinghen ghedencken die wij ghedaen hebben teghen hem, ende teghen sijnen broeder, en{de} teghe{n} zijn volc.
En{de} hy heeft hem macht ghegheuen een heyr te verghaderen, en{de} wapenen te smeden, en{de} dat hy zijn gheselle soude wesen, en{de} datmen die ghijsels die in die borcht waren hem leuere{n} soude.
En{de} Ionathas is in Ierusalem ghecomen, en{de} hy heeft die brieue{n} ghelesen in die ooren va{n} alle tvolc ende der gheender die in die borcht waren.
Ende sij hebbe{n} met een groote vreese gheureest, want si ghehoort hebben dat die coninc hem macht ghegheue{n} hadde een heyr te vergadere{n}.
En{de} die ghijsels zijn Ionathe gheleuert, en{de} hy heeftse haren ouders weder ghegeuen.
Ende Ionathas heeft in Ierusalem ghewoont, en{de} hy heeft begonst te timmeren ende te vernieuwen die stadt.
En{de} heeft gheseyt den ghenen die wercken maecten dat si die mueren souden op timmeren, en{de} den berch van Sion rontsomme met viercantighe steenen, tot een bewaringhe, en{de} si hebben alsoo ghedaen.
En{de} die vreemdelinghen zijn gheuloden die in die stercten waren, die Bacchides opghetimmert hadde,
ende een ieghelijck heeft zijn plaetse ghelaten, en{de} is wechghegaen in zijn lant,
alleenlijck isser in Bethsura sommighe ghebleuen van die ghene die de wet en{de} Godts gheboden ghelaten hadden want dese stadt was hen tot een toeulucht.
Ende Alexander die coninck heeft ghehoort die beloften die Demetrius Ionathe gheloeft heeft, ende si hebben hem die strijden en{de} die crachtighe wercken vertelt, die hy ghedaen hadde, en{de} zijn broeders, ende die arbeyden die si ghearbeyt hadde{n},
en{de} hy heeft gheseyt. Sullen wij eenighen sulcken man vinden, en{de} nv wij sullen hem maken onsen vrint en{de} gheselle.
Ende hy heeft eenen brief ghescreuen en{de} heeften tot hem ghesonden nae dese woorden segghende.
Die coninc Alexander onsen broeder Ionathe salicheyt.
Wij hebben ghehoort van v dat ghy een sterck man zijt van crachte, en{de} dat ghy bequaem zijt om ons vrint te sijne,
en{de} nv maken wij v heden den oppersten priester ws volcs, op dat ghy des conincs vrint ghenoemt wordet (en{de} hy heeft hem een purpur cleedt ghesonden en{de} een gulden croone) en{de} dat ghy met ons soudt houden, int tghene dat ons toebehoort, en{de} dat ghy vrintscap tot ons soudt houde{n},
En{de} Ionathas heeft hem met dat heylich cleedt ghecleedt, in die seuenste maent int honderste en{de} tsestichte iaer, inden hooghe{n} dach der loouertenten, en{de} hy heeft een heyr verghadert, en{de} heeft seer veel wapenen ghemaect.
En{de} Demetrius heeft dese woorden ghehoort, en{de} hy is wter mate{n} seer bedroeft gheweest en{de} heeft gheseyt.
Wat hebbe{n} wij dat ghedae{n}, dat Alexander ons verrascht heeft der Ioden vrintscap te vercrijghen, tot zijnder bescherminghe?
Ick sal hem oock scrijuen smeekende woorden, en{de} weerdicheden en{de} ghiften dat si met my willen zijn ter helpen.
En{de} hy heeft hen ghescreuen met dese woorden. Die coninck Demetrius den Ioetschen volcke salicheyt.
Want ghy tot ons het verbont ghehouden hebt, en{de} hebt ghebleuen in onse vrintscap, en{de} en hebt niet ghegaen tot onse vianden, dat hebben wij ghehoort ende zijn blijde gheweest.
Ende nv houdt volstandelijck trouwe tot ons, ende wij sullen v goede dinghen wedero{m} doen, voor tghene dat ghy met ons ghedaen hebt.
Ende wij sullen v lieden quijtscelden vele tribuyten, en{de} wij sullen v ghiften gheuen.
En{de} ic ontslae nv v lieden en{de} alle die Iode{n} va{n} tribuyt, en{de} tgelt des souts scelde ic v quijte, en{de} die croone{n} verdraghe ick v liede{n}, en{de} die derde deelen des saets,
en{de} die helicht van die vrucht der boomen die mijnen deele behooren, late ick v lieden van desen dach ende voortaen, datmen dat niet en neme van dlant van Iuda, ende van die drij steden die hen toegheuoecht zijn van Samarien, en{de} Galileen, van desen dach en{de} tot allen tijde,
en{de} Ierusalem si heylich ende vrij met haren palen, en{de} die thienden en{de} tribuyten blijuen hare.
Ick gheue oock ouer die macht va{n}der borcht die in Ierusalem is, en{de} ick gheue die den ouersten priester, dat hy daer in stelle soo wat mannen dat hy kiesen sal diese bewaren moghen.
Ende alle der Ioden zielen die gheuanghen zijn van dlant van Iuda in alle mijn rijck, laet ick vrij gaen om niet op dat si alle van tribuyt ontslaghen worden, ooc va{n} haren vee.
Ende alle die iaerlijcsche feestdaghen en{de} sabbathen, en{de} die nieumaenden ende die ghesette daghen, en{de} die drij daghen voor den hooghe{n} feestdach ende drij daghen nae den hooghen feestdach, laetse alle wesen, vrij en{de} verlaten, alle de{n} Ioden die in mijn rijck sijn,
ende niemant en hebbe macht iet te doen, oft eenighe moeyte te roeren, teghen iemanden van henlieden in allen hen saken.
En{de} laetter aenghescreuen worden vanden Ioden in des conincs heyr tot dertich duysent mannen, en{de} men sal hen soudie gheuen als dat behoort alle des conincs heyren, en{de} van henlieden sullender gheordineert worde{n} die ghestelt sullen worden in die stercten des groote{n} conincs,
en{de} van dese salmen stellen op die orbaerlijcke saken des conincrijcs, die op trouwe ghehandelt worden, ende van henlieden sullen princen wesen, ende dat sij wandelen sullen in hen wetten, ghelijck die coninck beuolen heeft int lant van Iuda.
Ende die drij steden die den Ioetsche{n} lande toegheuoecht sijn wt dat lantschap van Samarien laet metten Ioetschen lande gherekent worden, dat si wesen onder eenen heere, en{de} dat si gheen vreemde ouerheyt onderdaen en sijn, dan des opperste priesters
Ptolomaida ende sijn palen die welcke ick ghegeuen hebbe tot ee{n} ghifte den heylighen die in Ierusalem sijn, tot nootelijcke costen der heyligher plaetsen.
Ende ick gheue tot elcken iare vijfthien duysent siclen siluers van des conincs rekeninghe, die my toebehoore{n},
en{de} alle datter ouert, dat si niet betaelt en hadden die ouer die nootelijcke saken waren in die voorleden iaren, datmen daer aff oock gheuen sal tot des huyswercken.
Ende daer ouer noch vijf duysent siclen siluers die si ontfinghen van die rekeninghen der heyligher plaetsen alle iaren, en{de} dat dese oock den priesters sullen toebehooren, die den dienst bedienen.
En{de} soo wie totten tempel vlieden die te Ierusalem is, en{de} in alle sijn palen, inden coninc ghehoude{n} sijnde in eenige sake, die salmen laten vrij gaen, en{de} alle dat hen toebehoort in mijn rijck dat laet hen vrij hebben.
Ende om te timmeren oft om te vermaken die wercken der heyliger plaetsen sullen die costen ghegheuen worden va{n} des conincs renten,
en{de} om die mueren op te timmeren in Ierusalem, ende om die te versterckene int ronde sullen de costen ghegheuen worden van des conincs rekeninghe, ende om mueren te maken in Iudeen.
Maer als Ionathas en{de} het volck dese woorden ghehoort hebbe{n}, soo en hebbe{n} si die niet ghelooft, noch si en hebbense niet ontfanghen, want si sijn ghedachtich gheweest der grooter quaetheyt, die hy ghedae{n} heeft in Israel, en{de} hy haddese seer veel lijdens aengedaen,
En{de} si hebben behaghen ghehadt in Alexander want hi hadde hen dierste gheweest van die woorde{n} des vreedts, en{de} si hielpen hem tot alle daghen.
Ende die coninck Alexander heeft een groot heyr verghadert, en{de} heeft die heyren aenghebrocht teghen Demetrium.
Ende die twee coninghen hebben ghestreden, en{de} Demetrius heyr is gheuloden, en{de} Alexander heeft hem veruolcht, en{de} hy heeftse ouerualle{n}.
En{de} de{n} strijdt is wtermate{n} seer machtich gheworde{n}, tot dat die sonne o{n}derghinc. En{de} Demetrius is ghestorue{n} op dien dach.
En{de} Alexander heeft legaten ghesonde{n} tot Ptolomeu{m} den coninck van Egipten nae dese woorden segghende.
Want ick wederom ghecome{n} ben in mijn rijck, ende gheseten ben in mijnder vaderen stoel, en{de} heb die heerlijcheyt ghecreghen ende Demetrium vernielt, ende heb ons lantschap beseten,
ende eenen strijdt met hem ghestreden, ende hy verwonnen is en{de} sijn heyrleghere{n} van ons, en{de} wij sitten in zijns rijcs stoel,
soo laet ons nv ooc met malcanderen vrintscap maken, en{de} gheeft my v dochter tot een huysvrouwe, en{de} ick sal v behoudt sone zijn, en{de} ic sal v ghiften gheuen, en{de} haer waerdicheyt.
Ende die coninc Ptolomeus heeft ghea{n}twoort segghe{n}de. Gheluckich is den dach inden welcken ghy weder ghekeert sijt tot uwer vaderen lant, en{de} gheseten hebt inden stoel van hen rijck.
En{de} nv sal ick v doen dat ghy ghescreuen hebt, Maer coemt my te ghemoete tot Ptolomaiden, dat wy malcanderen moghen sien ende dat ick v beloue ghelijck ghy gheseyt hebt.
En{de} Ptolomeus is wt Egipten ghegaen, hy en{de} Cleopatra sijn dochter, en{de} hy is tot Ptolomaiden ghecome{n} int honderste en{de} tweentsestichste iaer.
Ende Alexander die coninck is hem te ghemoete ghecomen, ende heeft hem Cleopatram sijn dochter ghegheuen, ende hy heeft haer bruloft ghehouden in Ptolomaide als die coninghen pleghen, met grooter glorien.
En{de} Alexander die coninc heeft Ionathe ghescreuen, dat hy hem te ghemoete comen soude.
En{de} hy is met glorie nae Ptolomaidam ghegaen, en{de} hy is daer te ghemoete ghecomen den twee coninghen, en{de} hy heeft hen veel siluers en{de} gouts, en{de} ghifte{n} ghegheue{n}, en{de} hy heeft gratie voor hen aensicht gheuonde{n}.
En{de} teghe{n} hem sijn verghadert schadelijcke mannen wt Israel, boose ma{n}nen teghe{n} hem claghende, en{de} die coninc en heeft op hen niet gheacht.
En{de} hy heeft gheboden datmen Ionatham soude ontcleeden van sijnen cleederen, en{de} datmen hem cleeden soude met purpure, en{de} sij hebbent alsoo ghedaen. Ende die coninc heeft hem ghestelt om by hem te sitten.
En{de} hy heeft tot sijnen princen gheseyt. Gaet wt met hem int midden vander stadt, en{de} roept wt dat niemant tseghen hem clachte en doe, van eenighe sake, en{de} dat hem niema{n}t quellijck en si van eenighe redene.
En{de} het is ghesciet nae dat si die claghen woude{n}, sijn glorie ghesien hebben die vercondicht worde, en{de} dat hy met purpure ghecleedt was, dat sij alle gheuloden sijn,
en{de} die coninck heeft hem groot ghemaect, en{de} hy heeft hem ghescreuen onder dierste vrienden, en{de} hy heeft hem ghestelt tot eenen vorst en{de} medegheselle der heerlijcheyt.
Ende Ionathas is wedero{m} ghekeert in Ierusalem met vrede en{de} blijscap,
Int hondertste ende vijuentsestichste iaer is ghecomen Demetrius die sone Demetrij van Creta in zijnder vaderen lant.
En{de} Alexander die coninck heuet ghehoort en{de} hy is seer droeue gheweest, en{de} hy is wederghekeert tot Antiochien.
En{de} Demetrius die coninc heeft Apollonium capeteyn ghemaect, die ouer Coelesyrien was, ende hy heeft een groot heyr vergadert, en{de} hy is ghegaen tot Iammam, en{de} hy heeft tot Ionatham den ouersten priester ghesonden
segghende. Ghi allee{n} wederstaet ons, ende ick ben gheworden tot een bespottinghe, ende tot een verwijdt, om dat ghy teghen ons macht ghebruyct int gheberchte.
Daerom nv ist dat ghy betrouwen hebt in v vromichede{n}, Coemt nederwaerts tot ons te velde, en{de} laet ons daer malcanderen verghelijcken, want die cracht der orloghen is met my,
Vraecht en{de} verneemt wie dat ick ben, ende die andere die my helpen, die oock segghen dat uwe{n} voet niet en mach staen voor ons aensicht, wa{n}t v lieder ouders sijn tweemael ter vlucht ghekeert in hen lant,
ende hoe suldi nv moghen wederstae{n} soo grooten rosvolck ende heyr int velt daer ghee{n} steen noch steenrootse en is, noch plaetse om te vliede{n}?
Als dan Ionathas ghehoort hadde Appollonius woorden, soo is hy beroert gheweest van moede. Ende heeft thien duysent mannen ghecoren, en{de} is wt gheghaen van Ierusalem, en{de} Simon sijn broeder is hem teghe{n} ghecomen ter helpen,
en{de} sij hebben die heyrlegheren aenghebracht tot Ioppen, ende hy heeft hem wter stadt ghestoten, want Apollonius wachtschare was te Ioppe, en{de} hi heeft die stadt bestormt.
Ende die in der stadt waren, veruaert sijnde, hebbe{n} hem die poorten open ghedaen, en{de} Ionathas heeft Ioppen ingenome{n}.
En{de} Appollonius heuet ghehoort, en{de} hi heeft drij duysent ruyters te peerde aenghebracht ende ee{n} groot heyr.
En{de} hy is nae Azoten ghegaen als wech reysende, ende ter stont is hy te velde ghecomen, om dat hy een menichte peerde volcs hadde, ende dat hi daer in betrouwen hadde. En{de} Ionathas heeft hem veruolcht tot Azoten, en{de} si hebben ghestreden.
Ende Appollonius heeft inden legher ghelaten een duysent rosuolcs achter hen heymelijc.
Ende Ionathas heeft vernomen datter laghen achter hem waren, ende sij hebben sijn heyr omringhet, ende sij hebben schichten int volck ghescoten, van smorghens totte{n} auont toe,
Maer het volck stont ghelijck Ionathas beuolen hadde, en{de} hen peerden hebben ghearbeydt.
En{de} Simon heeft sijn heyr wtghestooten, en{de} hi heeft tseghen het legioen ghestreden, want die ruyters te peerde waren vermoeydt, en{de} si sijn van hem ghebroken, ende sij sijn gheuloden.
Ende die door tvelt verstroeyt waren sijn gheuloden in Azoten, en{de} si zijn in Dagon haers affgods tempel ghegaen, dat si hen seluen daer behoude{n} soude{n}.
En{de} Ionathas heeft Azote{n} aenghesteken, en{de} die steden die rontsom haer waren ende hy heeft hen roouen ghenomen, ende Dagons tempel, en{de} alle die ghene die daer in gheuloden ware{n} hebben sij mette{n} viere verbrant.
En{de} die mette{n} sweerde gheuallen sijn, metten ghene{n} die metten viere verbrant sijn, waren omtrent acht duysent manne{n}.
Ende Ionathas heeft die heyrleghere{n} van daer opghericht, ende hy heeft die tot Ascalon ae{n}ghebracht, en{de} sij sijn wter stadt hem te ghemoete ghegae{n} met grooter glorien.
Ende Ionathas is wederghekeert in Ierusalem met die sijne, hebbende veel roouen.
Ende het is ghesciet doen Alexander die coninc dese woorden ghehoort hadde, dat hy noch meer daer toe ghedaen heeft om Ionathan eerlijck te maken.
Ende hi heeft hem eenen gulden rinck ghesonden, alst ghewoonlijck is datmen der coninghen maghen gheuet Ende hy heeft hem Accaron ghegheuen, ende alle sijn palen tot een besittinghe.
ENde die coninck van Egipten heeft ee{n} heyr vergadert ghelijck tsandt dat aen den oeuer der zee is, en{de} veel scepen, ende hy heeft ghesocht Alexanders rijck te crijghen met bedroch, ende dat te doen tot sijnen rijcke.
En{de} hy is wtghecomen tot in Syrien met vreedtsamighe woorden, en{de} sij deden hem die steden open, en{de} sij quamen hem te ghemoete, want Alexander die coninck hadde ghebode{n} datmen hem te ghemoete gaen soude, om dat hi sijn sweer was.
En{de} doen Ptolomeus in die stadt quam, soo stelde hy hoede{n} van crijchsknechte{n} in elcke stadt
Ende als hy Azoten ghenaecte soo hebben sij hem den tempel van Dagon ghetoont metten viere verbrant, en{de} Azoten en{de} alle sijn ander plaetsen verdorue{n} ende die gheworpen lichamen, ende die grauen der gheender die inden strijdt verslaghen waren, die sij ghemaect hadden omtrent den wech.
En{de} sij hebben den coninck vertelt dat Ionathas dese dinghen ghedaen hadde, om dat si hem inden haet brenghen soude, en{de} die coninck heeft ghesweghen.
En{de} Ionathas is den coninck teghen ghecomen in Ioppen met glorie, ende sij hebben malcanderen ghegroet, en{de} sij hebben daer gheslapen.
Ende Ionathas is met den coninck wech ghetrocken totten vloet die ghenoemt wert Eleutherus, en{de} hy is wederghekeert in Ierusalem.
En{de} die coninck Ptolomeus heeft die heerscappie der steden ghecreghe{n}, tot Seleuciam aen die zee toe, ende hy dachte teghen Alexandren quade ghedachten.
Ende hy heeft legate{n} tot Demetrium ghesonden segghende. Coemt laet ons tusschen ons een verbont maken, ende ick sal v mijn dochter gheuen die Alexander heeft, ende ghy sult in ws vaders rijck regneren,
want het berouwt my dat ick hem mijn dochter ghegheuen hebbe, Want hy heeft ghesocht my te dooden.
En{de} hy heeft hem mispresen, om dat hy sijn rijck begheert hadde.
Ende hy heeft sijn dochter wech ghenomen, en{de} hy heeftse Demetrio ghegheuen, en{de} hy heeft hem verureemt van Alexander, en{de} sijn viantscap is openbaer gheworde{n}.
Ende Ptolomeus is in Antiochien ghecomen, en{de} hy heeft twee coninclijcke croonen ghestelt op sijn hooft, va{n} Egipten en{de} van Asien.
Ende Alexander die coninck was in Cilicien in dien tijde, want sij waren wederspannich die in die plaetsen waren.
Ende Alexander heuet ghehoort, en{de} hy is tot hem ten strijde ghecomen, ende Ptolomeus die coninc heeft het heyr wtghebracht, en{de} hy is hem teghen ghecomen met een machtighe hant, ende hi heeft hem veriaecht.
Ende Alexander is gheuloden in Arabien, dat hij daer soude bescermt worden, maer Ptolomeus die coninc is verhauen gheweest.
Ende Zabdiel die Araber heeft Alexanders hooft affghehouwen, ende hy heeft dat Ptolomeo ghesonden.
Ende die coninck is ghestoruen op den derden dach, ende die in die stercten waren sijn doot gheslaghen van die ghene die in den legher waren.
Ende Demetrius heeft gheregneert int hondertste en{de} seuenentsestichste iaer.
In die daghen heeft Ionathas vergadert die ghene die in Iudeen waren om dat sij die borcht souden bestrijden die in Ierusalem was, ende si hebbe{n} daer teghe{n} ghemaect veel storm ghereetscappen.
Ende daer isser sommighe wech ghegaen die hen volc haetten, boose mannen totten coninck Demetrium, en{de} sij hebben hem ghebootscapt, dat Ionathas die borch belach.
Ende als hijt ghehoort heeft, soo is hy gram gheweest ende ter stont is hy tot Ptolomaiden ghecomen, en{de} hy heeft Ionathe ghescreuen dat hy die borcht niet belegghen en soude, maer dat hy haestelijck teghen hem soude comen spreken.
Ende alst Ionathas ghehoort hadde soo heeft hy die doen belegghen, ende hy heefter wtghecoren vande{n} ouders van Israel en{de} vanden priesters, en{de} hy heeft sij selue{n} int perikel ghestelt.
En{de} hi heeft genome{n} gout en{de} siluer, en{de} cleedere{n} ende veel ander ghiften, en{de} hy is totten coninck ghegaen in Ptolomaiden, en{de} hy heeft gratie gheuonde{n} voor zijn aensicht.
Ende sommighe boose van sijne{n} volcke claechden teghe{n} hem.
Ende die coninc heeft hem ghedaen ghelijck sij ghedaen hadden die voor hem gheweest hadden, ende hy heeft hem verhauen voor daenscouwen van alle sijn vrinden,
en{de} hy heeft hem die ouerheyt des priesterscaps ghegheuen, ende alle costelijcheden die hy te voren ghehadt hadde en{de} hy heeft hem prince van sijnen vrinden ghemaect
Ende Ionathas heeft vanden coninck begheert dat hy Iudeen soude willen tribuyt vrij maken, ende die drij heerlijchede{n}, ende Samarien, en{de} haer byligghe{n}de steden, ende hi heeft hem drij hondert talente{n} gheloeft.
Ende die coninck heuet gheconsenteert, ende hy heeft Ionathe brieuen ghescreuen van alle dese dinghen dese maniere inhoudende.
Die coninck Demetrius sijnen broeder Ionathe salicheyt, ende den volcke der Ioden.
Het inhoudt des briefs den welcken wij ghescreuen hebben Lastheni onsen vader va{n} v lieden hebben wij tot v ghesonde{n} om dat ghijt weten soudt.
Die coninck Demetrius Lastheni sijne{n} vader salicheyt.
Den volcke der Iode{n} onsen vrinde{n}, en{de} onderhoude{n}de tghene dat rechtuerdich is bi o{n}s, hebben wij voorghenome{n} wel te doen, om hen goetwillicheyt, die sij tot ons hebben.
Hierom ghebiede{n} wi datmen hen alle die palen van Iudeen en{de} die drij steden Lydam en{de} Ramatham die tot Iudeen toeghedaen sijn van dlant van Samarien, ende alle hen byligghende steden, sal wtsceyden tot behoef van alle die ghene die sacrificie doen in Ierusalem voor tghene dat die coninck te voren van hen ontfinck alle iare, ende voor die vruchten der eerden, en{de} des oefts,
Ende van die andere dinghen die ons toebehoorde{n} van die thienden ende tribuyten die scelden wij hen quijte van desen tijt voorts, en{de} die soutgroeuen ende die croonen die ons ghebracht worde{n},
die gheue{n} wi hen altemael, en{de} gheen van desen dinghen en sal va{n} onweerden wesen van nv voortaen tot allen tijden,
Hierom dan besorcht datter een wtscrift ghemaect werde van dese dinghen, ende datmen dat Ionathe gheue, ende datment legghe op den heylighen berch ende in een heerlijcke plaetse.
Ende Demetrius die coninck siende dat het lant stil gheweest is voor zijn aensicht, ende dat hem niet en wederstaet, heeft sijn heyr oorloff ghegheuen om te gaen een ieghelijc in sijn plaetse, wtghenomen dat wtlantsche heyr dat hi vergadert hadde van die eylanden der Heydene{n}, ende alle die heyren sijnder vaderen waren zijn viande{n}
En{de} Triphon was te voren een van Alexanders partie, ende hy heeft ghesien dat alle theyr ghemurmu-reert heeft teghen Demetrium, ende hy is ghegaen tot Emalchuel den Araber die Antiochum Alexanders sone opvoedde,
en{de} sadt neffens hem, om dat hy dien hem leueren soude, dat hy in sijns vaders plaetse regneren soude, en{de} hy heeft hem vertelt hoe groote dinghen dat Demetrins ghedaen heeft, en{de} die viantscappen van sijnen heyren teghen hem. Ende hy is daer veel daghen ghebleuen.
En{de} Ionathas heeft ghesonden aenden coninck Demetrius dat hyse soude wtworpen die in die borcht waren, in Ierusalem ende in die stercke steden waren, want sij bestreden Israel.
Ende Demetrius heeft tot Ionatham ghesonden segghende. Ick en sal niet alleen dese dinghen doen v en{de} uwen volcke, maer ick sal v met glorie eerlijck maken en{de} v volck, alst bequamen tijt sal sijn.
Daerom nv suldi wel doen, ist dat ghy my mannen te hulpe sendt, want alle mijn heyr is wech ghegae{n}.
En{de} Ionathas heeft hem ghesonde{n} drij duysent stercker ma{n}nen tot Antiochien, en{de} si sijn totte{n} coninc ghecomen, ende die coninck heeft ghenoechte ghehadt in hen coemste.
Ende die vander stadt waren, sijn vergadert hondert en{de} twintich duysent mannen ende sij wilden den concinc dooden.
Ende die coninc is gheulode{n} in sconincs hoff, en{de} die vander stadt hebben die weghen vander stadt inghenomen, en{de} si hebben begonst te strijden.
En{de} die coninck heeft die Ioden ter helpen gheroepen, ende sij sijn alle te samen tot hem vergadert, en{de} sij sijn verstroeyt alle die stadt doere,
en{de} sij hebben op dien dach ghedoodt hondert duysent mannen, en{de} si hebben die stadt ontsteken, en{de} sij hebben veel roouen ghenomen op dien dach, ende sij hebben den coninck verlost.
Ende die van der stadt waren, hebben ghesien dat die Ioden die stadt verwonnen hadden alsoo sij wilden, en{de} sij sijn cranc van moede gheworden, en{de} sij hebben totten coninck met beden gheroepen seggende.
Gheeft ons die rechte hande{n}, ende laet die Ioden ophouden va{n} ons ende die stadt te bestrijden.
Ende sij hebben hen wapenen wech gheworpen, en{de} paeys ghemaect, ende die Ioden sijn gheworde{n} glorioos voor des conincs aensicht, en{de} voor daensicht van alle die ghene die in sijn rijck waren, ende sij sijn vermaert gheweest int rijck, en{de} sij sijn wederghekeert in Ierusalem, hebbe{n}de veel roouen.
Ende Demetrius die coninck heeft gheseten in sijns rijcs stoel, ende dlant heeft stil gheweest voor sijn ae{n}sicht.
En{de} hy heuet al gheloghe{n} dat hy gheseyt hadde, ende hy heeft hem verureemt van Ionatha, en{de} hy heeft hem niet gheloont nae die weldaden die hy hem ghedaen hadde, ende hy quelde hem seere.
Maer nae dese dingen is Triphon wederom ghecomen en{de} Antiochus een opwassende ionghe met hem, ende hy heeft gheregneert, en{de} hi heeft sij seluen een croone opghestelt.
Ende tot hem sijn alle die heyren verghadert die Demetrius verstroeyt hadde, ende sij hebben teghen hem ghestreden, ende hy is gheuloden, en{de} heeft den rugghe ghekeert.
Ende Triphon heeft die beesten ghenomen, en{de} hi heeft Antiochien inghenomen.
En{de} Antiochus die ionghelinck heeft ghescreuen Ionathe segghende. Ick gheue v het priesterscap, en{de} ick make v ouerste ouer die vier steden, dat ghy des conincs vrint soudt wesen.
Ende hy heeft hem gulden vaten ten dienst ghesonden, ende hy heeft hem oorloff ghegheuen wt gout te drincken ende met purpure ghecleedt te werden, ende een gulden gordel ghespe te hebben.
Ende Simone{m} sijne{n} broeder heeft hy een prince ghemaect van die palen van Tirus tot die palen van Egipten
Ende Ionathas is wtghetrocken, en{de} hy doorwandelde die steden ouer den vloet, en{de} alle theyr van Sirien is tot hem verghadert ter helpen, ende hy is tot Ascalon ghecomen, en{de} si sijn hem eerlijck te ghemoete ghecomen wter stadt,
Ende hy is van daer wech ghegaen nae Gazam, ende die te Gaza waren hebben hen seluen besloten, en{de} hy heeftse beleydt, ende hy heeft verbrant datter rontsomme die stadt was, ende hy heeftse berooft.
Ende die van Gaza hebbe{n} Ionatham ghebeden, ende hy heeft hen die rechte hant ghegheuen, ende hy heeft hen kinderen tot borghen ghenomen, en{de} hy heeft die ghesonden in Ierusalem, en{de} hy heeft het lantscap doorwandelt tot Damascum toe,
Ende Ionathas heeft gehoort dat Demetrius princen ouerghetrocken waren tot Cades die in Galileen is met een groot heyr, willende hem affsetten van des rijcs sake,
en{de} hy is hen te ghemoete ghecomen, maer Simonem sijnen broeder heeft hy int lantscap ghelaten.
Ende Simon is aenghecomen tot Bethsura, ende hy beuochtse veel daghen, ende hy heeftse besloten.
Ende sij hebben van hem begheert die rechte handen te ontfanghen, ende hy heeftse hen ghegheuen, ende hy heeftse van daer wt verdreuen, ende hy heeft die stadt in ghenomen, ende hy heefter hoede in ghesteldt.
Ende Ionathas ende sijn heyren sijn aenghecomen tot dat water genesar, ende voor dlicht hebben sij ghewaect int velt Asor,
en{de} siet die heyren der vreemdelinghen sijn hen te ghemoete ghegaen int velt, ende sij leyden hem laghen op die berghen, en{de} hy is hen te ghemoete ghecomen van voor teghe{n},
Maer die laghen sijn opghestaen van hen plaetsen ende sij hebben ghestreden.
Ende sij sijn alle gheulode{n} die van Ionathas partie waren, ende niemant en isser van henlieden ghebleuen dan Mathathias die sone Absolomi, en{de} Iudas die sone Calphi die prince va{n}dat orloochs heyr.
En{de} Ionathas heeft sijn cleederen ghescoert, ende eerde op sijn hooft gheleydt, ende hy heeft ghebeden.
Ende Ionathas is tot hen wederom ghekeert ten strijde, ende heeftse ter vluchten ghekeert ende sij hebbe{n} ghestreden.
Ende die van sijnder partien vloden hebbent ghesien, en{de} sij sijn weder tot hem ghekeert, en{de} si allegader hebbe{n}se met hem veruolcht tot Cades toe tot haren heyrleghere, ende sij sijn tot daer ghecome{n}
ende daer isser vanden vreemdelinghen gheualle{n} op dien dach drij duysent manne{n}, ende Ionathas is wederom ghekeert in Ierusalem.
ENde Ionathas heeft ghesie{n} dat den tijt hem hielp, ende hy heeft mannen wtghecore{n}, en{de} hy heeftse te Roome ghesonden om met he{m} vrintschap te maken, ende te vernieuwen,
en{de} tot die Spartiaten, ende tot ander plaetsen heeft hy brieue{n} ghesonde{n} nae die selue maniere,
en{de} sij sijn te Roome ghegaen, en{de} int hoff ghecomen, ende sij hebben gheseyt. Ionathas die ouerste priester ende het volc der Ioden hebben ons ghesonden, dat wij die vrintscap ende het gheselscap soude vernieuwen nae dat die te voren was.
Ende si hebben hen brieuen ghegheuen tot henlieden van plaetse te plaetsen dat sijse gheleyden souden int lant van Iuda, met vrede.
Ende dit is het wtscrift der brieuen die Ionathas den Spartiaten ghescreuen heeft.
Ionathas die ouerste priester en{de} die ouders des volcs, en{de} die priesters ende het ander Ioetsch volck den Spartiaten haren broedere{n} sa-licheyt.
In voortijden waren brieuen ghesonden tot Oniam den opperste{n} priester van Dario die by v lieden regneerde, dat ghy onse broeders sijt, alsoo die scriftuere inhoudt die hier onder ghestelt is.
En{de} Onias heeft den man ghenomen die ghesonden was met eeren, en{de} hy heeft die brieuen ontfanghe{n}, waer in dat te kenne{n} ghegheue{n} worde van dat gheselscap ende vrintscap,
Wij, doe{n} wij niet van desen van doe{n} en hadden, hebbende voor eenen troost die heylighe boecken die in onse handen sijn,
hebben lieuer ghehadt tot v lieden te senden om die broederscap ende vrintscap te vernieuwen, dat wij by auontueren niet vreemt en worden van v lieden, want daer zijn veel tijden voorleden, van dat ghilieden tot ons ghesonden hebt.
Daerom sijn wij tot allen tijden sonder ophouden in die hooghe feestdaghen en{de} andere feesten alst behoort, v lieder ghedachtich in die sacrificie{n} die wij offeren, en{de} in die onderhoudinghen, also dat behoorlijc en{de} betamelijc is der broedere{n} te ghedencke{n}.
Daerom verblijden wij ons van uwe glorie,
maer ons hebben vele tribulatien omuanghen, en{de} veel orloghen en{de} die coninghe{n} die rontsom ons sijn hebbe{n} ons bestreden.
Daerom en hebben wij v lieden niet willen moeylijck wesen, noch onsen anderen ghesellen, ende vrinden in dese orloghen,
want wij hebben vanden hemel hulpe ghehadt, ende wij sijn verlost gheweest, ende onse viande{n} sijn vernedert.
Hier om hebben wij ghecoren Numenium Antiochus sone ende Antipatrem Iasons sone, en{de} wij hebben tot die Romeynen ghesonden om met hen te vernieuwen die voorleden vrintscap ende gheselscap.
Aldus hebben wij hen oock beuolen dat sij ooc tot v lieden comen souden, en{de} v groeten, ende v lieden ouergheuen onse brieuen van dat vernieuwen onser broederscap.
Ende nv suldi wel doen ons hier op antwoordende.
Ende dit is het wederscrift der brieuen, dat Onias ghesonden hadde.
Die coninck der Spartiaten Onias Ionathe den grooten priester salicheyt.
Het is gheuonden int ghescrifte vanden Spartiate{n}, ende Ioden dat sij ghebroeders sijn, ende dat sij van Abrahams gheslachte sijn.
Ende nv van dat wij dese dinghen ghekent hebben, soo doedi wel tot ons scrijuende van uwen vrede,
maer wij hebben oock tot v lieden ghescreuen. Onse vee, ende onse besittinghe sijn uwe, ende die uwe sijn onse, daerom hebben wij beuolen datmen v dese dinghen soude bootscappen.
Ende Ionathas heeft gehoort dat Demetrius princen weder ghecome{n} waren met een groot heyr meerder dan te voren, teghen hem te strijden,
ende hy is wt ghetrocken van Ierusalem, ende hi is hen te ghemoete ghegaen int lantscap van Amathite, want hy en hadde hen gheenen tijt ghegheuen om in sijn lantscap te moghen comen.
Ende hy heeft bespieders in haren leghere ghesonde{n}, en{de} die weder ghekeert sijnde hebben ghebootscapt, dat sij schicten des nachts hen te oueruallen,
Als dan die sonne onder ghegaen was, soo heeft Ionathas den sijnen gheboden dat sij waken souden, ende in die wapenen bereedt zijn ten strijde alle den nacht, ende hy heeft bewaerders ghesteldt rontsomme den leghere.
Ende die teghenpartijders hebben ghehoort dat Ionathas ghereedt was, met die sijne inden strijdt, ende sij hebben gheureest, ende veruaert gheweest in hen herte, ende sij hebben vieren ontsteken in hen leghere{n}.
Maer Ionathas ende die met hem ware{n} en hebbens niet gheweten tot smorghens toe, maer sij saghen berrende lichten,
ende Ionathas heeftse geuolcht, en{de} hij en heeftse niet achterhaelt, wa{n}t sij ware{n} ouer den vloet Eleutherum ghegaen.
Ende Ionathas is afgheweken tot die Arabers die ghenoemt werden Zabadei, ende hy heeftse gheslaghen ende hen roouen ghenomen.
Ende hy is in ghespannen ende ghecomen in Damasco, ende heeft alle dat lantscap doorwandelt
Maer Simon is wt ghetrocken ende ghecomen tot Ascalon, ende tot die naeste stercten, ende hy is affgheweken in Ioppen, en{de} hy heeft die in ghenomen,
want hy hadde ghehoort dat sij wilden die hoede ouer leuere{n} Demetrius partien, ende hy heeft daer bewaerders ghesteldt dat sij die bewaren souden.
Ende Ionathas is wederom ghekeert, ende hy heeft die ouders des volcs tsamen gheroepen, ende hy heeft met hen lieden ghedacht vaste stercten te timmeren int Ioetsche lant,
ende die mueren te metsen in Ierusalem, ende die op te heffen tot een groote hoochde, tusschen die borcht ende die stadt, op dat hy die soude sceyden vander stadt, ende dat sy soude besonder sijn, ende dat sij niet en souden coope{n} noch vercoope{n}.
Ende sij sijn vergadert om dat sij die stadt souden op timmeren, ende den muer die op die beke was is gheuallen, van den opganck der sonnen, ende hy heeft dien vermaect die ghenoemt is Caphetetha,
ende Simon heeft opghetimmert Adiada in Sephela, ende hy heeft haer beurijdt, ende hy heefter poorten ende sloten aenghestelt.
Ende als Triphon ghedacht hadde te regneren ouer Asien, ende die croone aen te nemen, ende sijn hant wt te reycken in Antiochum den coninck,
vreesende dat Ionathas dat by auontueren niet en soude ghestade{n}, maer dat hy tseghen hem strijden soude, soo heeft hi ghesocht hem te vanghen ende te dooden.
Ende opstaende is hy wech ghereyst in Bethsan. Ende Ionathas is wt ghetrocken hem te ghemoete met veertich duysent wt ghecoren mannen ten strijde, ende hy is ghecomen te Bethsan.
Ende Triphon heeft ghesien dat Ionathas quam met een groot heyr, dat hy die handen aen hem wt reycke{n} soude, ende hy heeft gheureest,
ende hy heeft hem ontfanghen met eeren, ende hy heeft hem alle sijnen vrinden aen ghepresen, ende heeft hem ghiften ghegheuen, ende hy heeft sijnen heyren beuolen dat sij hem souden onderdanich wesen, ghelijck hem seluen.
Ende hy heeft tot Ionathas gheseyt. Waer toe hebdi alle dit volc gemoeyt daer wij gheen orloghe en hebben?
Ende nv sendtse wederom in hen huysen, maer kiest v ee{n} luttel ma{n}nen, die met v sijn moghen, ende coemt met my tot Ptolomaidam, ende ic sal v die leueren, ende die andere bewaerde stede{n}, ende het heyr, ende alle die prouoosten der saken, ende ick sal wederom keeren, ende wech gaen, want daerom ben ick ghecomen.
Ende hy heeft hem ghelooft, ende hy heeft ghedaen alsoo hy gheseyt hadde. Ende hy heuet heyr late{n} gaen ende sij sijn wech gheghaen int lant van Iuda,
ende hy heeft met hem behouden dry duysent manne{n} van die welcke hy wederom ghesonden heeft in Galileen twee duysent, ende duysent isser met hem ghecomen.
Als dan Ionathas in Ptolomaiden gheghaen was, soo hebben die van Ptolomaide die poorten der stadt ghesloten, ende sij hebben hem gheuanghe{n} ende alle die met hem ghecomen waren hebben sij metten sweerde ghedoot.
Ende Triphon heeft een heyr ende rosuolck ghesonden in Galileen, ende int groot velt dat sij Ionathas ghesellen dooden soude{n}.
Maer doen die ghehoort hadden dat Ionathas gheuanghen was ende ghestorue{n}, ende alle die met hem waren, soo hebben sij malcanderen vermaent ende sijn wt gheghaen bereydt ten strijde.
Ende die ghene diese veruolcht hadden, siende dat sij voor hen leuen strijden wilde{n}, sijn wederom ghekeert,
ende die sijn alle met vrede ghecomen int lant van Iuda. Ende si hebben Ionatham ende die ghene die met hem ware{n} seer beweent, ende Israel heeft ghescreyt met een groot ghescrey.
En{de} alle die Heydene{n} die rontsom hen waren hebben ghesocht hen te vernielen, want sij hebben gheseyt.
Sij en hebben gheene{n} prince, noch helpere. Nv dan laet ons henlieden bestrijden, ende laet ons hen ghedenckenisse van die menschen wech nemen.
ENde Simon heeft ghehoort dat Triphon een groot heyr verghadert hadde, om te comen int lant van Iuda ende dat te verderue{n}
Siende dat het volck in anxt ende vreese was, is hy op ghetrocken nae Ierusalem, ende heuet volck vergadert,
en{de} vermanende heeft hy gheseyt. Ghy weet wel hoe groote strijden, dat ick en{de} mijn broeders, en{de} mijns vaders huys ghedaen hebbe{n} voor die heylige wetten en{de} voor die plaetsen, en{de} wat benauthede{n} dat wij ghesien hebbe{n},
ter saken van desen zijn alle mijn broeders ghestoruen voor Israel, ende ick ben allee{n} ouer ghebleuen.
Ende nv dat en moet my niet gheschieden dat ick mijn ziele soude sparen in alle den tijt der tribulatie{n}, want ic en ben niet beter dan mijn broederen.
Daerom sal ick mijn volck wreken, ende die heylighe plaetsen, ende onse kinderen, ende huysvrouwen, want alle die Heydenen sijn verghadert om ons te verderuen wt viantscap.
Ende des volcs gheest is te samen ontsteke{n} gheweest, alst dese woorden ghehoort heeft,
ende sij hebben gheantwoort met een groote stemme segghende. Ghy sijt onse capeteyn in Iudas ende Ionathas ws broeders stadt
strijdt onsen strijdt, ende al dat ghy ons segghen sult dat sullen wij doen.
Ende verghaderende alle die orloochsche mannen, heeft hi hem ghehaest om te volmaken alle die mueren van Ierusalem, ende heeft die rontsomme beurijdt.
Ende hy heeft ghesonden Ionathan den sone Absalomi, ende met hem een nieuwe heyr in Ioppen. Ende als hy wt ghedreuen hadde die ghene die in die borcht waren, soo is hy daer ghebleuen.
Ende Triphon is vertrocken van Ptolomaida, met een groot heyr, dat hy int lant van Iuda comen soude. Ende Ionathas met hem in bewaringhe.
Ende Simon is aen ghecomen tot Addus teghen daensicht des velts.
Ende doen Triphon vernomen hadde, dat Simon op ghestaen was in Ionathas sijns broeders stadt, en{de} dat hy met hem strijden souden, soo heeft hy tot hem legaten ghesonden
segghende. Om tgelt dat Ionathas v broeder schuldich was in des conincs rekeninghe, om die saken die hy ghehadt heeft, hebben wij hem ghehouden.
Ende nv sendt hondert talenten siluers, ende twee sijn sonen tot ghijsels, dat hy vrij ghelaten sijnde van ons niet en vliede, ende wi sullen hem wederom seynden.
Ende Simon heeft verstaen dat hy in bedroch met hem sprack, hy heeft nochtans gheboden datmen tghelt gheuen soude, ende die kinderen om dat hy gheen groote viantschap behalen en soude teghen het volck van Israel segghende.
Om dat hy hem tgelt ende die kinderen niet ghesonden en heeft, daer om is hy ghestoruen,
Ende hy heeft die kinderen ghesonden ende hondert talenten, ende hy heeft gheloghen, ende hy en heeft Ionathan niet laten vrij gaen.
Ende hier nae is Triphon binnen den lantscappe ghecomen, om dat hijt verderuen soude, ende sy hebben al omme ghedraeyt door den wech die daer leydt nae Ador, ende Simon ende sijn heyren wandelden tot alle die plaetsen werwaerts dat hy henen ghinck.
Maer die in die borcht waren hebben aen Triphonem boden ghesonden, dat hy haestelijck comen soude door die woostijne, ende dat hy hen lijftocht senden soude.
Ende Triphon heeft bereydt alle het rosvolck, dat hy dien nacht comen soude, maer daer was seer veel sneus, ende hy en is niet ghecomen in Galaaditim.
Ende als hy ghecomen was by Bascaman soo heeft hy Ionathan ende sijn sonen aldair ghedoodt,
Ende Triphon is omghekeert, ende ghetrocken in sijn lant.
Ende Simon heeft ghesonden ende ghenomen Ionathas sijns broeders ghebeente, ende hy heeft die begrauen in Modin sijnder vaderen stadt,
ende gheheel Israel hebben hem bescreyt met een groot ghescrey, ende sy hebbe{n} hem beweent veel daghen.
Ende Simon heeft ghetimmert op sijnder vaderen ende broederen graff, een ghestichte hooghe om te sien, van ghehouwen steenen voor ende achter,
ende hy heefter ghestelt seuen scerp opgaende columnen deen teghen dandere, sijnen vader, ende sijnder moeder, ende sijnen vier broederen,
ende rontsomme van dese heeft hy groote columnen ghestelt, ende op die columnen wapenen tot een eewighe ghedenckenisse, ende by die wapenen wtghesneden scepen die ghesien souden werde{n} van die ter zee varen.
Dit is het graff dat hy ghemaect heeft in Modin tot op desen dach toe.
Maer doen Triphon reysde met den ionghelinck Antiocho den coninc, soo heeft hy hem door bedroch ghedoodt.
Ende hy heeft gheregneert in sijn plaetse, ende hy heeft op sijn hooft ghestelt die croone van Asien, ende heeft een groote scade ghedaen int lant.
Ende Simon heeft opghetimmert die vaste steden van Iudeen makende die sterck met hooghe torren ende groote mueren, ende met poorten ende sloten, ende hy heeft lijftocht gheleydt in die stercten.
En{de} Simon heeft mannen wtghecoren, ende heeft tot Demetrium den coninc ghesonden, dat hy den lande wilde vrijcheyt doen, Want alle Triphons wercken waren by roouinghe ghedaen,
Ende Demetrius die coninck heeft hem tot dese woorden gheantwoort, ende heeft sulcken brief ghescreuen,
Die coninc Demetrius wenscht Simoni den opperste der priesteren ende der coninghen vrient, ende den Ioetschen volcke salicheyt.
Die gulden croone en{de} den hals bant die ghy ghesonden hebt, hebben wy ontfanghen, ende wy sijn bereedt met v lieden eenen grooten pays te maken, en{de} te scrijuen den prouoesten des conincs, dat sy v quijtscelde{n} tghene dat wy v lieden quijtghescouden hebben.
Want alle die dinghen die wy v ghestelt hebben, die sijn v lieden noch vast. Die stercten die ghy voor v lieden ghetimmert hebt, die behoudt voor v lieden,
wy scelden oock quijte die onwetentheyden ende misdaden tot op desen dach toe, ende die croone die ghy sculdich waert, ende soo watter anders iet tribuyt gheuende was in Ierusalem dat en sy nv niet meer tribuyt sculdich.
Ende eest dat-ter eenighe van v liede{n} bequaem sijn om aen ghescreuen te worden onder die onse, die laet aen ghescreue{n} worden, en{de} latet vrede wesen tusschen ons.
Int hondertste en{de} tseuentichste iaer is der Heydenen iock af ghenomen van Israel.
En{de} tvolck van Israel heuet begonst te scrijuen in tafelen, en{de} openbaer registere{n} der ghesciedenissen, int ierste iaer onder Simon den oppersten priester, den grooten capeteyn, ende den prince der Ioden.
In dien daghen is Simon aengecome{n} tot Gaza{n}, en{de} hi heeft die omleydt met die heyrlegheren, en{de} hy heeft stormscransche{n} ghemaect, en{de} hy heeftse aen die stadt ghebracht, en{de} hy heeft eenen torre bestormt, en{de} hi heefte{n} in ghenome{n}.
En{de} die ghene die binnen die stormscransche{n} ware{n}, die ware{n} in die stadt wt ghebroken, ende daer is een groote beroerte ghesciet in die stadt.
Ende die in die stadt waren zijn gheghaen op die mueren met hen huysvrouwen ende kindere{n} hebbende hen cleedere{n} ghescoert, ende sij hebben met luyder stemmen gheroepen, begherende van Simon datmen hen die rechte handen gaue,
ende sij hebbe{n} gheseyt. En loont ons niet nae onse quaetheden, maer nae uwe bermherticheden.
Ende Simon gheboocht zijnde, en heeftse niet bestormt, hy heeftse nochtans wter stadt ghedreuen ende hy heeft die tempelen ghesuyuert daer die affgoden in gheweest hadden, ende doen is hi daer binnen gheghaen met loffsanghen den Heere ghebenedijdende.
Ende als alle onsuyuerheyt daer wt gheworpen was, soo heeft hy daer in mannen ghestelt, die de wet doen souden, ende hy heeft die vast ghemaect, ende hy heeftse voorsij selue{n} tot een wooninghe ghemaect,
Maer die in die borcht te Ierusalem waren werden verboden dat sij niet wt en ghinghen noch en quamen int lantscap, ende coopen ende vercoopen, ende sij hebben grooten hongher ghehadt, Ende vele van henlieden isser van hongher ghestoruen,
ende sij hebben tot Simon gheroepen dat hy die rechte handen ontfanghen souden, ende hy heeftse hen ghegheuen, ende hy heeftse daer wt ghedreue{n}. Ende hy heeft die borcht ghesuyuert van die onreynicheden,
ende sij sijn daer in ghegaen op den drijentwintichsten dach der tweeder maent, int hondertste ende eenentseuentichste iaer met loue, ende palm tacken, ende met cinyrien ende cymbalen ende nablen, ende loffsanghen, ende liedekens om dat die groote viant vernielt was wt Israel.
Ende hy heeft inghesedt datmen alle iaren dese daghen houden soude met blijscap.
Ende hy heeft den berch des tempels sterck ghemaect, die by die borcht was, ende hy heeft daer ghewoo{n}t, hy ende die met hem waren.
Ende Simon heeft Iohannem sijnen sone ghesien dattet een ma{n} was, ende hi heeft hem ghemaect capeteyn van alle die heyrcrachten, ende hy heeft ghewoont in Gazaris.
INt hondertste ende tweentseuentichste iaer heeft die coninck Demetrius sijn heyr vergadert, ende hy is int lant van Mede{n} ghereyst om helpe voor hem te verghaderen dat hij Triphonem soude bestrijden.
Ende Arsaces die coninc van Persen ende van Meden heeft ghehoort dat Demetrius in sijn palen ghecomen was, ende hy heeft een van sijnen princen ghesonden dat die hem leuende vanghe{n} soude.
Ende hy is wech ghereyst ende heeft Demetrius heyrlegher gheslaghen, ende hy heeft hem gheuanghen, ende ghebracht tot Arsacem, ende hy heeften in die gheuanghenisse ghestelt.
Ende alle dlant van Iuda heeft stille gheweest alle die daghen van Simon, ende hy heeft sijnen volcke goet ghesocht, ende sijn macht ende glorie heeft henliede{n} behaecht tot allen daghen.
Ende met alle sijn glorie heeft hy Ioppen tot een hauene ghenomen, ende hy heeft eenen inganck ghemaect tot die eylanden der zee.
Ende hy heeft sijns volcs palen verbreydt, ende hy heeft het lantscap behouden.
Ende hy heeft veel gheuanghenen verghadert, ende hy heeft een heerscappie ghehadt ouer Gazara, ende Bethsura ende die borcht, En{de} hy heeft die ontsuyuerhede{n} wt haer wech ghedaen, ende daer en was niemant die hem wederstont.
Ende een ieghelijc boude sijn lant met vreden, ende dlant van Iuda gaf sijn vruchten, ende die boomen der velden hen vrucht.
Alle die ouders saten in die straten, ende sij spraken van die goeden des lants, ende die ionghelinghen cleedden hen met glorie, ende met orloochsche cleederen.
Ende den steden gaf hy lijftochte ende stelde die dattet souden sijn ghereedtschappen der bewaernissen, tot dat den naem van sijnder glorien vernaemt is gheweest tot het wterste van eertrijc.
Ende hy heeft vrede ghemaect op dlant, ende Israel is blijde gheweest met grooter blijscap.
Ende een ieghelijck heeft gheseten onder sijnen wijngaert ende onder sijnen vijchboom ende daer en was niemant diese veruaerde,
daer en is niema{n}t gheweest die hen bestreedt opder eerde{n} die coninghe{n} zijn vernielt gheweest in die daghe{n}.
En{de} hi verstercte alle die verdructe sijns volcs, ende hi heeft die wet ondersocht, ende hy heeft alle die boose ende quade wech ghedaen,
die heylighe plaetsen heeft hy eerlijck ghemaect, ende die ghereetscappen der heyligher plaetsen heeft hy vermenichfuldicht.
En{de} het is te Roome ghehoort dat Ionathas gestorue{n} was ende tot die Spartiaten toe, ende sij sijn seer bedroeft gheweest.
Maer als sij ghehoort hebbe{n} dat sijn broeder douerste priester ghemaect was, in zijn plaetse, ende dat hy alle dlantschap in hielt, ende die steden daer inne,
soo hebben sij tot hem ghescreuen in metalen tafele{n}, dat si die vrintscappe{n} en{de} tgheselscap souden vernieuwen die si ghemaect hadden met Iuda, ende met Ionatha sijnen broederen.
Ende die sijn ghelesen in daensicht der vergaderinghen in Ierusalem. Ende dit is het wtscrift des briefs die de Spartiaten ghesonden hebben.
Die prince der Spartianen ende die steden, wenschen Simoni den grooten priester ende den ouders ende priesters, ende den anderen volcke der Ioden haren broederen salicheyt,
Die legaten die ghesonde{n} sijn tot onsen volcke, hebben ons ghebootscapt van v lieder glorie, ende eere ende blijscap, ende wij sijn verblijt gheweest va{n} haer lieder incoemste,
ende wij hebben tghene dat va{n} hen gheseyt is in des volcs raden ghescreuen, aldus Numenius Antiochus sone, ende Antipater Iasons sone, der Ioden legaten zijn tot ons ghecomen vernieuwende met ons die oude vrintschap.
Ende het heeft den volcke belieft die mannen heerlijck te ontfanghen, ende datmen het wtscrift van haren woorden stellen soude, in die besonder boecken des volcs, op dat mach wesen tot een ghedenckenisse den volcke der Spartiaten, ende het wtscrift van desen hebben wij ghescreuen aen Simon den grooten priester.
Hier nae heeft Simon Numeniu{m} te Roome ghesonden hebbende eenen grooten gulden schilt, duy-sent minen swaer, om met hen tgheselscap te vestighen.
Ende als het Roomsch volck dese woorden ghehoort hadden, soo hebben sij gheseyt. Wat dancbaerheyt sulsen wij weder om bewijsen Simoni ende sijnen sonen,
want hy heeft sijn broeders wedero{m} opghericht, ende hy heeft Israels vianden van hen verwonnen, ende sij hebben hem vrijcheyt vast ghemaect, ende sij hebbent bescreuen in metalen tafele{n}, ende sij hebbe{n} in die titulen ghestelt opden berch Sion.
Ende dit is die copie der scriftueren. Opde{n} achthiensten dach der maent Elul, int hondertste ende tweentseue{n}tichste iaer, int derde iaer onder Simon den grooten priester in Asaramel,
in een groote vergaderinge der priesters en{de} des volcs, ende der princen des volcs, ende der ouderen des lantschaps, sijn dese dinghen cont gheworden, Datter dickmael orloghen gheweest hebben in ons lantscap,
Maer Simon Mathathias sone van Iaribs kinderen en{de} zijn broeders hebben hen int perikel ghestelt, ende si hebben den vianden haers volcks weder staen, dat hen heylighe plaetsen souden staende blijuen, ende die wet, ende met een groote glorie hebben sij hen volc heerlijck ghemaect.
Ende Ionathas heeft sijn volc verghadert, ende hy is haerlieder groote priester gheworden, ende hy is versaemt tot sijnen volcke.
Ende hen vianden hebbense willen vertreden, ende hen lantschap verderuen, ende die hant wtsteken tot hen heylighe dinghen.
Doen heeft Simon weder staen, ende heeft ghestreden voor sijn volck, ende hy heeft veel ghelts wt ghegheuen, ende heeft die stercke mannen zijns volcs ghewapent, en{de} heeft hen soudie ghegheuen,
ende die steden van Iudeen vast ghemaect, ende Bethsuram die in die palen van Iudeen was, daer der vianden wapenen te voren waren, ende hy heeft daer tot een bewaringhe Ioetsche mannen ghesteldt.
Ende Ioppen heeft hy sterck ghemaect, die aen die zee was. Ende Gazaram die in die palen van Azoten is, daer die vianden te voren woonden, ende hy heeft daer Ioden in ghesteldt, ende alle dat bequaem was tot beteringhe van dien steden heeft hy daer in ghesteldt,
Ende tvolck heeft Simons werck ghesien, ende die glorie die hy dachte te doene sijnen volcke, ende sij hebben hem ghemaect haren vorst, ende prince der priesteren, om dat hy alle dese dinghen gedae{n} hadde, ende om die rechtuerdicheyt ende trouwe die hy sijnen volcke ghehouden hadde, en{de} om dat hy ghesocht heeft in alle manieren zijn volck te verheffen.
En{de} in zijn daghe{n} ist in sijn handen voorspoedich gheweest, dat die Heydenen souden veriaecht worden van haren lande, ende die in Dauids stadt waren in Ierusalem in die borcht, waer wt dat sij voortquamen ende ontsuyuerdent alle dat rontsomme die heylighe plaetsen was, ende deden een groote schade der suyuerheyt,
ende hy heeft daer Ioetsche mannen in ghesteldt, tot een bewaernisse des lants, ende der stadt, ende hy heeft die mueren in Ierusalem verheuen.
Ende die coninck Demetrius heeft hem ghegheuen dat opperste priesterscap.
In deser manieren heeft hy hem sijnen vrint ghemaect, ende heeft hem glorioos ghemaect met grooter glorien,
want hy heeft ghehoort dat die Ioden vanden Romeynen ghenoemt waren vrinden ende ghesellen, ende broeders, ende dat sij Simons legaten heerlijck ontfanghen hebben,
ende dat die Ioden ende hen priesters gheconsenteert hadden dat hy hen prince zijn soude, ende hen ouerste priester inder eewicheyt, tot datter een ghetrouwe prophete op staet,
ende dat hy ouer henlieden soude een prince zijn, ende dat hy sorghe draghen soude voor die heylighe plaetsen, ende dat hy stellen soude prouoosten op hen wercken, ende ouer het lantscap, ende ouer die wapenen, ende ouer die stercten,
ende dat hy sorghe hebben soude van die heylighe plaetsen, ende dat hy ghehoort worde va{n} allen menschen, ende dat in sijnen naem ghescreuen soude{n} worden alle die bescrijuinghen in alle dlantscap, ende dat hy ghecleedt soude worden met purpure ende gout,
ende dat niemanden gheorlooft en sij vanden volcke, ende vanden priesters te breken iet van desen dinghen, ende te wedersegghen den dinghen die van hem gheseyt worde{n}, oft eenighe vergaderinghe te vergadere{n} sonder hem, ende ghecleedt te worden met purpur lake{n} ende te ghebruycken eenen gulden rinck.
Ende soo wie buyten dese doet, oft breect een van desen dinghen die sal misdadich wesen,
Ende het heeft alle den volcke belieft Simonem vast te maken, ende te doen nae dese woorden.
Ende Simon heuet ontfanghen, ende het heeft hem belieft dat hi het opperste priesterscap bedienen soude, ende dat hy zijn soude een vorst ende prince des Ioetschen volcs, en{de} der priesteren, ende dat hy ouer alle zijn soude.
Ende dese scriftuere hebben sij gheseyt datmen stellen soude in metalen tafelen, ende legghen inden omgaenden muer der heyligher plaetsen, in een heerlijcke plaetse,
en{de} datmen het wtscrift daer aff legghen soude in die schadtcamere, dattet Simon ende sijn kinderen hebben souden.
ENde die coninck Antiochus Demetrius sone heeft brieuen ghesonden van die eylande{n} der zee, Simon den priester en den prince des Ioetschen volcs en{de} alle den volcke,
en{de} si waren inhoudende dese maniere. Die coninc Antiochus Simoni den grooten priester, en{de} den Ioetschen volcke salicheyt.
Aenghesien dat die quaetdoenders onser vaderen rijck inghenomen hebbe{n}, en{de} ic wil het rijck te mywaerts nemen, en{de} dat wederom op stellen ghelijck dat te voren was, en{de} ick heb een wtghecore{n} menichte des heyrs ghemaect, en{de} ick heb orloochsche scepen ghemaect.
En{de} ick wil wt trecken doort lantscap, dat ic my mach wreken teghe{n} hen die ons lantscap verdoruen hebben, en{de} die veel steden verwoest hebben in mijn rijcke.
Daerom gheue ick nv alle die gauen, die v toeghelaten hebben alle die coninghen voor my, en{de} alle die andere ghiften die sij v quijtghescouden hebben,
en{de} ick verleene v dat ghy moecht maken eenen slach van eyghen munte in v lantscap
en{de} dat Ierusalem sal heylich sijn, en{de} vrij, en{de} alle die wapenen die ghemaect sijn, en{de} die stercte{n} die ghi opgetimmert hebt die ghi houdt die laet ic v blijue{n}.
En{de} alle des conincs wederscult, en{de} die den coninc toecomende sijn die worden v van nv tot allen tijden quijtghescouden,
Maer als wij ons rijc sullen vercreghe{n} hebben soo sullen wij v heerlijck maken, ende v volc ende den tempel met grooter glorie, alsoo dat v glorie mach openbaer worden in gheheel eertrijck.
Int hondertste en{de} vierentseuentichste iaer is Antiochus wt ghegaen tot in sijnder vadere{n} lant, ende tot hem sijn ghecomen alle die heyren, alsoo datter luttel achter ghebleue{n} waren met Triphon.
Ende Antiochus die coninck heeft hem veruolcht, ende is tot Doram ghecomen vliedende door den zee cant,
wa{n}t hy wist wel dat die quade teghen hem verghadert waren, ende het heyr heeft hem verlate{n},
Ende Antiochus is aenghecome{n} op Doram, met hondert ende twintich duysent vechtender mannen, ende acht duysent rosvolcs,
ende hi heeft die stadt omringhet, ende die scepen zijn vander zee aen ghecomen, ende sij hebben die stadt ghequelt te lande ende ter zee, ende sij en lieten daer niemant wtghaen oft in ghaen.
Ende Numenius is ghecome{n}, ende die met hem gheweest hadden van die stadt van Roomen, hebbende brieuen ghescreuen tot die coninghen ende lantscappen in die welcke dese dinghen begrepen waren,
Lucius die raetsheere der Romeyne{n} Ptolomeo den coninc salicheyt.
Die legaten der Ioden onse vrienden sijn tot ons ghecomen, vernieuwende die oude voorleden vrintscap ende gheselscap, ghesonden van Simon den prince der priesteren ende den Ioetschen volcke.
Ende sij hebben oock ghebrocht eenen gulden schilt van duysent minen.
Hierom heuet ons belieft te scrijuen den coninghen ende den lantscappen dat sij hen gheen quaet doen en souden, noch dat sij hen niet en bestrijden, noch hen steden, noch hen lantscappen, ende datse ghee{n} helpe en doen den ghenen die teghen hen strijden.
En{de} het heeft ons goet ghedocht van hen den scilt te nemen.
Hierom ist datter eenighe quaetdoenders vlieden van hen lantscap tot v lieden leuert die Simoni den prince der priesteren, dat hy aen hen wrake doe nae sijn wet.
Dese selue dinghen zijn ghescreuen Demetrio den coninck ende Attalo, ende Arabe, ende Arsaci,
ende in alle die lantscappen, ende Sampsame, ende Spartiaten, ende Delo, ende Mydo, ende Sycioni, ende Carie, ende Samum, ende Pamphilien, ende Licien, ende Alicarnassum, ende Rhodum, ende Phaselida, ende Coo, en{de} Siden, en{de} Arado, en{de} Cortynam, en{de} Cnidum, en{de} Cypren, en{de} Sirenen.
En{de} het wtscrift van desen hebben sij ghescreuen Simoni den prince der priesteren,
En{de} Antiochus die coninck heeft die heyrlegheren aenghebrocht aen Doram ten tweede{n} mael altijt die bestormende, en{de} storm ghereetscappe{n} makende, en{de} hy heeft Triphonem besloten, dat hy niet voortgaen en soude,
ende Simon heeft tot hem ghesonden twee duysent wtghecoren manne{n} ter helpe{n}, en{de} gout en{de} siluer en{de} veel costelijcke vate{n},
en{de} hi en heeft die niet willen ontfanghen, maer hy heuet al ghebroken dat hi te voren met hem ouer een ghedraghen hadde, ende hy sij seluen verureemt van hem.
En{de} hy heeft tot hem ghesonden Anthenobiu{m} eenen van sijnen vrinden, dat hy met hem tracteren soude segghende. Ghy houdt Ioppen en{de} Gazaram ende die borcht die in Ierusalem is, mijn rijcs steden,
hen palen hebdi verwoest, en{de} ghy hebt een groote plage int lant ghedaen, en{de} ghy hebt heerschappie ghehadt tot veel steden in mijn rijcke.
Nv dan leuert die stede{n} die ghy inghenome{n} hebt, en{de} die tribuyten der plaetsen daer ghy heerscappie ouer ghecreghen hebt buyten die palen van Iudeen,
oft anders en wildy dat niet doen, soo gheeft daer voor vijf hondert talenten siluers, en{de} van die schade die ghy ghedae{n} hebt, ende van die tribuyten der steden noch ander vijf hondert talenten, oft anders en wildijt niet doen, soo sullen wij comen ende v lieden bestrijden.
Ende Anthenobius des conincs vrint is ghecomen in Iherusalem, ende hy heeft ghesien Simons glorie ende heerlijcheyt, in gout ende siluer, ende een groot ghesinne, ende hy heeft hem seer verwondert, ende hy heeft des conincs woorden vertelt.
En{de} Simon heeft hem gheantwoort en{de} hem gheseyt. Wij en hebben niemant anders lant ghenome{n} noch wij en houden ghee{n} vreemt lant, maer onser vaderen erffenisse, die onrechtuerdelijc van onsen vianden tot eenen tijt is beseten gheweest,
Maer wij tijt hebbende vercrijghen wederom voor ons onser vaderen erffenisse,
want dat ghy van Ioppe ende Gazara vereyscht, sij deden int volck groote schade ende in ons lant, van dese gheuen wij hondert talenten. En{de} Anthenobius en heeft hem niet een woort ghea{n}twoort.
En{de} wedero{m} met gramscap totte{n} coninc ghekeert sijnde heeft hi hem dese woorde{n} wedero{m} ghebootschap, en{de} Simons glorie, en{de} alle dat hy ghesien hadde, en{de} die coninck is gram gheworden met grooter gramscap
Maer Triphon is gheuloden te scepe in Orthosiada.
En{de} die coninck heeft Cendebeum ouerste ghemaect der landen omtrent die zee, en{de} hy heeft hem ee{n} heyr va{n} voetuolc en{de} rosvolc ghegheue{n}.
En{de} hy heeft hem gheboden dat hy dat heyr leyden soude teghe{n} daensicht van Iudeen, en{de} hy heeft hem beuolen dat hy Cedronem op timmeren soude, ende die poorten der stadt vast toe maken, en{de} het volc bestrijden, maer die coninck veruolchde Triphonem,
En{de} Cendebeus is ghecomen tot Iamniam, en{de} hy heeft het volck begonst te creyten, en{de} Iudeen te vertreden, ende het volck te vanghen ende doot te slaen ende Cedronem op te timmeren.
Ende hi heeft daer rosuolck in ghestelt ende dat heyr, om dat sij wtgae{n} souden den wech van Iudeen doorwandelen, alsoo die coninck hem gheboden hadde.
ENde Iohannes is op ghetrocken van Gazaris, en{de} heeft Simoni sijne{n} vader ghebootscapt wat Cendebeus ghedae{n} hadde in hen volck.
Ende Simon heeft gheroepe{n} sijn twee outste sonen, Iudam en{de} Iohannem, en{de} hy heeft hen gheseydt. Ick en{de} mijn broederen en{de} mijns vaders huys hebben Israels vianden bestreden van die ioncheyt tot op desen dach toe, ende het is voorspoedich gheweest in onse hande{n}, dat wij Israel somtijts verlosten,
Ende nv ben ick oudt gheworden, maer weest in mijn stede, en{de} in mijns broeders stede, en{de} wtgaende strijdt voor ons volc, maer die helpe wten hemel sij met v lieden.
En{de} hy heeft wt den lantscappe ghecoren twintich duysent orloochscher mannen, en{de} rosvolck, en{de} sij sijn ghetrocken tot Cendebeum, ende sij hebben gheslapen in Modin.
En{de} si hebben des morghens op ghestaen, ende sijn wech ghegaen te velde Ende siet daer quam een groot heyr van rosuolc, ende voetuolck quam hem te ghemoete, ende een scietende riuiere was int midden van henlieden.
Ende hy heeft die heyren aenghebracht teghen hen aensicht, hy ende sijn volc, ende hy heeft ghesien dat het volck hem ontsach ouer die riuiere te varen, ende hy isser dierste ouer gheuaren, ende die mannen hebbe{n} hem ghesien, ende sij sijn nae hem ouer gheuaren,
Ende hy heeft het volck ghescheyden, ende dat rosuolck int midden van tvoetuolck, ende het rosuolck der vianden was wtermaten seer vele.
Ende sij hebben groot gheluyt ghemaect met die heylighe trompetten, ende Cendebeus is ter vlucht ghekeert, ende zijn heyren, ende van henlieden isser vele ghewont gheuallen, maer die daer ouer bleuen waren, sijn gheuloden in die stercten.
Doen is Iudas Iohannis broeder ghewont gheweest, maer Iohannes heeftse veruolcht tot dat hy quam tot Cendronem die hy op ghetimmert hadde
ende sij sijn gheuloden tot die torren die in die velden van Azoten waren, ende hy heeft die metten viere verbrant, ende daer isser van dien gheuallen twee duysent mannen, ende hy is weder ghekeert in Iudeen met vrede,
en{de} Ptolomeus die sone Abobi was capeteyn ghemaect int velt van Iericho, en{de} hy hadde veel siluers ende gouts,
want hy was des opperste priesters behoude sone.
Ende sijn herte is opghehauen gheweest, ende hy heeft dat lantschap willen crijghen, ende hy heeft bedroch ghedacht teghe{n} Simon ende sijn sonen dat hyse dooden soude.
Ende Simon doorwandelde die steden die int lantscap van Iudeen waren, ende sorghe draghe{n}de van die, is neder ghecomen in Iericho, hy ende Mathathias sijn sone, ende Iudas, int hondertste ende seuenentseuentichste iaer, in die elfste maent, dit is die maent Sabath.
Ende die sone Abobi heeftse ontfanghen in een sterc casteelken, dat ghenoemt wort Doch, met bedroch, welck casteelken hy ghetimmert hadde, ende hy heeft hen eenen grooten maeltijt ghedaen, ende hy heeft daer mannen gheborghe{n}
Ende als Simon ende sijn sonen droncken waren gheworden, soo is Ptolomeus op ghestaen met die sijne, ende sij hebben hen wapenen ghenomen, ende sij sijn in die eedtplaetse ghecomen, ende hebben hem ghedoodt, ende sijn twee sonen, ende sommighe van sijnen knechten,
ende hy heeft een groot bedroch ghedaen in Israel, ende hy heeft quaet voor goet vergouden.
Ende Ptolomeus heeft dit ghescreuen ende ghesonden den coninc dat hy hem een heyr ter helpe senden soude, ende dat hy soude hem het lantscap leueren, ende hen steden, ende die tribuyten.
Ende hy heefter andere ghesonden in Gazaram om Iohannem te dooden, ende den duysenste mannen heeft hy brieuen ghesonden dat sij tot he{m} comen souden, ende hy soude hen gheuen siluer ende gout ende ghiften.
Ende hy heefter andere ghesonden om Ierusalem in te nemen, ende den berch des tempels.
Ende een voorloopende heuet Iohanni ghebootscapt in Gazara, dat sijn vader doot was ende sijn broederen, ende dat hy ooc ghesonden hadde datmen v dooden soude.
Ende doen hijt ghehoort heeft soo is hy seer verscrict gheweest, ende hy heeft die mannen ghegrepen die ghecomen waren om hem te dooden, ende hy heeftse ghedoodt, want hy heuet vernomen, dat sij sochten hem te dooden.
Ende het andere van Iohannis woorden, ende van sijnen strijden, ende van sijn goede crachtighe wercken, waer mede hy vromelijck ghedaen heeft, ende van die timmeragie der muere{n} die hy op ghetimmert heeft, en{de} der dinghen die hy ghedaen heeft,
siet dese sijn ghescreuen inden boec der daghe{n} van sijn priesterscap van dat hy prince der priestere{n} ghemaect is gheweest, nae sijnen vadere.
DIE broeders die Ioden die te Ierusalem sijn en{de} die int Ioetsche lantscap sijn ontbiede{n} den broeders den Ioden die in Egipten sijn salicheyt, en{de} goede{n} vrede.
Wel moet v God doen en{de} hy si ghedachtich sijns testaments dat hy ghesproke{n} heeft tot Abraham, en{de} Isaac, ende Iacob sijn ghetrouwe knechten,
en{de} dat hy alle gheue een herte om hem te dienen, en{de} sijnen wille te doen met een groot herte ende ghewillighen moede.
Hy opene v lieder herte in sijn wet, ende in sijn ghebode{n}, en{de} hy maket vrede.
Hy verhoorde uwe ghebede{n}, en{de} worde v lieden versoent, noch hy en verlate v niet inden quade{n} tijt.
En{de} nv zijn wij hier biddende voor v lieden.
Als Demetrius regneerde, int hondertste en{de} neghenentsestichste iaer, hebben wij Ioden tot v lieden ghescreue{n} in die tribulacie ende den oploop die ons ouer ghecomen is in dese iaren, van dat Iason wech gheghaen was van theylich lant, en{de} van trijck.
Sij hebben die poorten verbrant, en{de} het onnoosel bloet wtghestort. En{de} wij hebben totten Heere ghebede{n}, ende wij sijn verhoort gheweest, en{de} wij hebben sacrificie gheoffert, en{de} terwen bloeme, en{de} wij hebben die lampen ontsteken, en{de} die brooden voortghestelt.
En{de} nv houdt ghestadelijc die daghen des hoochtijts va{n} die loouertenten, der maent Casleu,
Int hondertste ende achtentachtentichste iaer, het volck dat te Ierusalem is, en{de} int Ioetsche lant, en{de} den raet en{de} Iudas wensche{n} Aristobolo de{n} meestere Ptolomei des conincs, die va{n} den gheslachte der ghesalfder priesteren is, ende den Ioden die in Egipte{n} sijn salicheyt en{de} ghesontheyt.
Wij wt grooten perikele{n} va{n} Gode verlost dancken selue grootelijc, als die teghen alsulcken coninc ghestreden hebben,
want hy heeftse doen wtcrielen van Persen die ghestreden hebben teghen ons, en{de} teghe{n} die heylige stadt,
Wa{n}t als die capeteyn selue in Persen was, en{de} met hem een ontellijc heyr, soo is hi gheuallen inden tempel Nanee der affgoddinnen bedroghen sijnde door den raet der priesters van Nanee,
Wa{n}t Antiochus, om met haer te woone{n}, is tot die plaetse ghecomen met sijnen vrinden, en{de} om dat hy veel ghelts ontfanghen soude onder den naem van een bruyt ghifte.
Ende als die priesters van Nanee dat ghelt voortghestelt hadden, en{de} dat hy met luttel vrinden ghegaen was binnen het beuanck des tempels, soo hebben sij den tempel ghesloten
als Antiochus daer binnen was, en{de} doen sij eenen heymelijcken inganck des tempels open ghedaen hadde{n}, soo hebben sij steenen werpende den prince ghedoot, ende alle die met hem waren, ende sij hebbense ghedeelt van lede te lede, ende als sij hen hoofden afghehouwen hadden, soo hebben sij die buyten gheworpen.
Ouer al sij Godt ghebenedijt, die de ongoddelijcke gheleuert heeft.
Aldus want wi die suyueringhe des tempels doe{n} sulle{n} opde{n} vijuenentwintichste{n} dach der maent Casleu, so heuet o{n}s nootelijc ghedocht v liede{n} dit te ont-bieden, op dat ghy oock soudt houden den dach der loouertenten, ende den dach des viers die ghegheuen is als Nehemias (nae dat den tempel ende den outaer opgetimmert was) sacrificie{n} gheoffert heeft.
Want doen onse vaderen in Persen gheleydt worden, hebben die priesters die doen Godts dienaers waren, dat vier dat sy vanden outaer ghenome{n} hadden, heymelijck verborghen in die valleye, daer eenen diepen ende drooghen put was, en{de} daer in hebben sy dat behoedelijck gheleydt, alsoo dat die plaetse alle menschen ombekent was.
Maer doen daer veel iaren voorby waren gheleden, en{de} dat Gode beliefde dat Nehemias soude ghesonden worden van den coninc van Persen, soo heeft hy die kints kinderen van die priestere{n} die tvier gheborgen hadde{n} ghesonden om dat vier te soecken, ende ghelijck sy ons vertelt hebbe{n}, so en hebbe{n} sy gheen vier vonde{n}, maer dick water.
En{de} hy heeft hen ghebode{n} dat sijt wtputten souden, en{de} tot hem brengen en{de} die sacrificien die daer opgheleydt waren heeft Nehemias die priester doen besprenghen met dat selue water, ende die houten, en{de} datter op gheleyt was,
En{de} als dat ghedaen is gheweest, ende dat den tijt daer was, dat die sonne claer scheen, die te voren onder eene{n} neuel was, soo isser een groot vier ontsteken, alsoo dat sij alle hen verwonderden,
Maer alle die priesters baden tot dat het sacrificie volbracht was, Ionathas beghinnende ende die andere antwoordende.
Ende Nehemias ghebedt was dese maniere inhoudende. Heere Godt schepper van alle dinghen, veruaerlijck, ende sterck, rechtuerdich, ende bermhertich, die alleen sijt een goet coninck,
alleen vergheuende, alleen rechtuerdich, ende almachtich, ende eewich die Israel verlost van alle quaet, die de vaderen wtuercoren ghemaect hebt, ende hebtse gheheylicht,
ontfanct het sacrificie voor alle v volck van Israel, ende bewaert v deel ende heylicht dat.
Vergadert onse verstroeytheyt, verlostse die den Heydenen dienen, ende aensiet die versmaedde ende verfoeydde, op dat die Heydenen weten moghen dat ghy onse Godt sijt.
Pijnichtse die ons verdrucken, ende versmaetheyt aen doen met hoouerdie.
Stelt v volck in uwe heylighe plaetse, alsoo Moyses gheseyt heeft.
Ende die priesters songhen loffsanghen tot dat het sacrificie verslint was.
Ende doen het sacrificie verteert was, soo heeft Nehemias gheboden datmen van dat ouer ghebleuen water die grootste steenen soude beghieten.
Dwelck als ghedaen was, soo isser een vlamme daer wt ontsteken, maer oock vanden lichte dat vanden outaer wederscheen werde die vlamme verteert.
Maer doen dit dinck openbaer is gheworden, soo ist den coninck van Persen ghebootscapt datter water ghesien is gheweest ter plaetsen daer die priesters die ouer gheuoert waren het vier gheborghen hadden, waer mede Nehemias ende die met hem waren die sacrificien ghesuyuert hebben.
Maer die coninck aenmerckende ende die sake neerstelijck ondersoeckende, heeft hier eenen tempel ghemaect, op dat hy ondersoecken soude datter gheschiet was,
ende als hijt ondersocht hadde, soo heeft hy den priesteren veel goets ghegheuen, ende andere ghiften, ende nemende die met sijn hant gaf hijt hen.
Ende Nehemias heeft dese plaetse ghenoemt Nephthar, dwelck bediet suyueringhe. Maer het wordt ghenoemt by vele menschen Nephi.
MEn vint oock in Ieremias des propheets bescrijuinghen, dat hy hen die ouer gheuoert worden gheboodt dat sij tvier neme{n} souden, alsoo dat verclaert is, ende ghelijck hy dat den ouergheuoerden beuolen heeft.
Ende hy heeft hen die wet ghegheuen op dat si des Heeren gheboden niet vergheten en souden, ende dat sij niet verdolen en souden metter herten, siende die gulden ende silueren affgodts beelden, ende hen cieraten.
Ende andere deser ghelijcke dinghen segghende, vermaende hijse dat sij die wet des Heeren niet affkeeren en souden van hen herten.
Ende in die scriftuere was ooc hoe dat die prophete, door Gods antwoorde die tot hem ghedaen was, gheboden heeft datme{n} het tabernakel en{de} die arcke met hem soude draghen tot dat hy wt ghinck op den berch, op den welcken Moyses ghegaen is ende heeft des Heeren erffenisse ghesien.
Ende Ieremias daer comende heeft gheuonden die plaetse van een speluncke, ende dat tabernakel ende die arcke ende den outaer des ruecoffers heeft hy daer in ghedraghen, ende hy heeft die doore ghestopt.
En{de} sommighe sijnder te samen nae ghecome{n} die daer volchde{n}, om dat sij voor hen die plaetse teekenen souden, en{de} sij en hebbens niet conne{n} vinden,
Maer als Ieremias dat vernomen heeft soo heeft hy die straffende gheseyt, dat die plaetse ombekent sal wesen tot dat Godt vergadere des volcs vergaderinghe, en{de} dat hy ghenadich werde,
en{de} dan sal die Heere dese toone{n}, en{de} die heerlijcheyt des Heere{n} sal verthoont worden, en{de} daer sal een wolcke wesen ghelijc Moysi ooc vertoont worde, en{de} ghelijct was doen Salomon begheerde dat die plaetse soude gheheylicht worden den grooten God,
soo verthoonde hy dese, wa{n}t hy tracteerde die wijsheyt grootelijck, en{de} als wijsheyt hebbe{n}de heeft hy gheoffert het sacrificie der wijdinghe{n}, en{de} van die volmaectheyt des te{m}pels.
Ghelijc Moyses ooc badt totte{n} heere en{de} tvier is vande{n} hemel neder gecome{n}, en{de} het heeft den bra{n}toffer verslonden,
en{de} Moyses heeft gheseyt, om dat niet gheten en is gheweest dat voor die sonde was, soo werdet ooc verslonde{n}.
Desgelijcs heeft Salomo{n} acht daghe{n} lanc die wijdinge geuiert.
En{de} dese selue dinghe{n} werde{n} ooc verhaelt in die bescrijuinghen en{de} cronijcken van Nehemie, en{de} hoe dat hy een librarie makende vergadert heeft van die coninghe{n} der propheten en{de} Dauids boecken, en{de} der coninghe{n} brieue{n} en{de} van die ghiften.
Desghelijcs heeft Iudas ooc vergadert alle die dinghe{n} die hy gheleert heeft door die orloghe die ons ghesciet sijn, en{de} si sijn by ons.
Daero{m} ist dat ghy dese dinge{n} begheert, so sendt eenige diese tot v lieden ouerdraghe{n} moghe{n}.
Hierom wa{n}t wij die suyueringhe vieren sullen, soo hebbe{n} wij tot v lieden ghescreue{n}. Aldus suldi wel doen, ist dat ghy dese daghe{n} houdt.
En{de} wij hope{n} dat God die sijn volck verlost heeft, en{de} heeft die erffenisse hen alle{n} wedero{m} ghegheue{n}, en{de} het rijc en{de} die priesterscap, en{de} die heyliginghe,
ghelijck hy beloeft heeft in die wet dat hy haest onser ontferme{n} sal, en{de} sal ons vergadere{n} va{n} onder de{n} hemel tot in die heylige plaetse.
Want hy ons heeft verlost van grooter perikelen, ende heeft die plaetse ghesuyuert,
Maer van Iuda Machabeo ende sijne{n} broederen en{de} van die suyueringhe des grooten tempels, en{de} van des outaers wijdinghe.
Ende oock van die strijden die Antiochum den edelen aengaen, ende sijnen sone Eupatorem,
ende van die verlichtinghen die vanden hemel gheschiet sijn tot henlieden. Die voor die Ioden vromelijck ghedaen hebben, alsoo dat sy het gheheel lantscap, als sy luttel waren bescermden, en{de} die vreemde wreede menichte veriaechden,
ende dat sy den alder vermaertsten tempel in alle die werelt wederom vercreghen, ende die stadt verlosten, ende die wetten die te niet ghedaen werden weder om oprichten, om dat die Heere hen met alder stillicheyt ghenadich was gheworden.
Item die dinghen die van Iasone den Cyreneus in vijf boecken begrepen waren, die hebben wy ghepijnt in eenen boeck te vercorten.
Want wy aenmerckende die menichte der boecken, ende die swaricheyt der gheender die de vertellinghe der historien willen aenghaen, om die menichte der ghesciedenissen,
soo hebben wy besorcht datter den ghenen die emmer willen lesen, soude wesen een verlustinghe des moets, maer den naerstighen lesers, om dat sy dat te lichtelijcker souden moghen onthouden, ende dat alle den lesers mach profitelijckheyt ghedaen werden.
Ende voor ons seluen oock, die dit werck om dat te vercorten begonst hebben, soo en hebben wy gheene{n} lichten arbeyt, maer voorwaer een werck vol waeckinghen ende sweetens aenghenomen.
Ghelijck die ghene die eenen maeltijt bereyden, ende soecken den wille van anderen menschen te belieuen soo verdraghen wy gheerne den arbeyt,
om den danck van veel menschen, die waerheyt van elcken bescrijuere hen toegheuende. Maer wy selue nae die ghegheuen forme naersticheyt doende om cort te sijne.
Want ghelijck die timmerman van een nieuwe huys besorghen moet van alle die timmeragie, ende den ghenen die naerstich is om te scilderen dien staet te ondersoecken die dinghen die bequaem sijn totter vercieringhen, alsoo ist oock te houden van ons.
Want het verstant te vergaderen, ende die redene te scicken, ende neerstelijck alle die deelen besonder te ondersoecken, dat betaemt den bescrijuere der historien,
maer die cortheyt der woorden te volghen, ende die breede wtlegghinghen der dinghen te scouwen, is den ghenen die int corte scrijft toe te gheuen.
Van hier dan sullen wy die vertellinghe beghinnen, vander voorredenen soo veel gheseyt te hebben sy ghenoech, Want het is dwaesheyt voor die historie breedt wt te loopen, ende in die selue historie cort te sijne.
ALdus doen die heylighe stadt in alder vrede bewoont werde, ende die wetten noch seer wel bewaert worden om Onias des ouerste priesters godsdiensticheyt, ende die herten der gheender die tquaet hatende waren,
ghesciedet dat oock die coninghen ende die princen die plaetse in zeer grooter eerweerdicheyt hielden, ende dat sy den tempel met zeer groote ghiften eerlijck maecten
alsoo dat Seleucus die coninck van Asien van sijnen renten alle die costen gaf, die totten dienst der sacrificien behoorden.
Maer Simon van Beniamins gheslachte, die ouerste des tempels ghestelt was, arbeydde wat onrechts te doen in die stadt, waer in die prince der priesteren hem wederstont.
Maer doen hy Oniam niet verwinnen en mochte, soo is ghecomen tot Apollonium Tharseas sone, die tot dier tijt prince was van Celesyrien ende Phenicen,
ende hy bootscapte hem dat die scatcamer te Ierusalem vol ontellijcs ghelts was, ende dat die ghemeyn somme des ghelts wter maten vele was, die welcke tot die reckeninghe der sacrificien niet en behoirden, maer dat het moghelijck ware dat die altemael soude onder des conincs macht moghen comen.
Ende doen Appollonius den coninck ouerghedraghen hadde vanden ghelde datter aenghebracht was, soo heeft hy tot hem gheroepen Heliodorum die ouer sijn saken was, en{de} heeft hem met beuelinghe ghesonden, dat hy het voorseyde gheltsoude ouerbrenghen.
Ende Heliodorus heeft terstont die reyse aenghenomen, op een maniere voorwaer recht oft hy door Celesyriam ende Phenicen die steden soude doorreysen, maer inder waerheyt soude hy des conincs voornemen volbrenghen.
Maer doen hy te Ierusalem ghecomen was, ende goedertierenlijck van den oppersten priester in die stadt onfanghen was, heeft hy vertelt van die ouerghedraghen kennisse des ghelts, ende om wat sake dat hy daer was heeft hy gheopent, ende hy vraechde oft dese dinghen oock alsoo warachtich waren.
Doen heeft die ouerste priester ghetoont dat dese dinghen daer ghestelt waren te bewaren, ende waren den nootdurft van weduwen ende weesen,
maer sommighe dinghen behoorden toe Hircano Tobie eenen seer wtnemenden man, in tghene dat die boose Simon ouerghedraghen hadde, ende dattet altemaele was vierhondert talenten siluers, ende tweehondert gouts,
maer dat sy bedroghe{n} soude werden, die betroudt hadden der heyligher plaetsen ende den tempel die door alle die werelt gheeert wort om sijnder eerweerdicheyt ende heylicheyt wille, dat waer ommoghelijck.
Maer hy (om die dinghen die hem beuolen waren vanden coninck) seyde datmen die in alle manieren den coninck soude draghen.
Ende op eenen ghesetten dach quam Heliodorus binnen om van desen dinghen te bescicken, Ende daer en was gheen cleyn veruaertheyt door alle die stadt.
Ende die priesters hebben hen seluen met die priesterlijcke cleederen voor den outaer gheworpen, ende sy aenriepen vanden hemel hem die van die goeden diemen op trouwe te bewaren gheeft een wet ghestelt heeft, datmen die den ghenen diese te bewaren ghegheuen hadden onghescent soude bewaren.
Maer wie nv des ouerste priesters aensicht sach, die worde int herte ghewont, Want het aensicht ende die veranderde verwe thoonde den inwendighe rouwe sijns herten,
Want eenderhande droefheyt hadde den man al om beuanghen, ende een verscrictheyt des lichaems, waer door den rouwe sijns herten den ghenen die hem aensaghen openbaer werde.
Die andere quamen ooc by hoopen van die huysen te samen, met een ghemeyn openbaer biddinghe, biddende om dat die plaetse soude tot versmaethede comen.
Ende vrouwen aen die borsten omgort met hairen cleederen, liepen te hoope van straten te straten, waer oock mede die maechden die besloten waren liepen wt tot Oniam, ende die andere tot die mueren, ende die sommighe saghen wtwaerts door die vensteren,
ende sy allegader die handen ten hemelwaerts wtstekende, baden.
Want daer was een allendich verwachten der vermengder menichten en{de} des ouerste priesters, die als inden strijdt des doots ghestelt was.
Ende dese aenriepen voorwaer den almachtige{n} Godt, dat die dinghen die hen betrout waren, den ghene{n} diet op trouwe ghegheue{n} hadde{n} met alder geheelheyt bewaert soude werde{n}.
Maer Heliodorus voldede dat hy voerghenomen hadde, ter seluer plaetsen hy met sijnen knechten teghenwoerdich sijnde omtre{n}t die scatcamere.
Maer den gheest des almachtighe{n} Godts, heeft een groot bewijs van sijnder vertoonighen ghedaen, alsoo dat sij alle die stout hadden gheweest om hem onderdanich te wesen vallende doer Godts cracht in onmachticheyt, ende verscrictheyt verkeert werden.
Want hen openbaerde een peert dat eenen veruaerlijcken opsitter hadde, met den alderbeste ghewade verciert, ende dat heeft met ghewelt die vorste voeten op Heliodorum gheslaghen, ende die daer op sadt scheen gulden wapenen te hebben.
Oock openbaerden hen noch twee ander ionghelinghen welghedaen van crachte, seer goet van glorie, ende schoon van habijte, die welcke hebben om hem ghestaen, en{de} gheesselden hem van beyde die sijden, sonder ophouden hem met veel slaghen smijtende.
En{de} Heliodorus is haestelijck neder ter aerden gheuallen, ende sij hebbe{n} hem met veel duysterheyt beuanghen sijnde ghenomen, ende in eenen draechstoel ghestelt wtghedraghen.
Ende die ghene die met vele loopers, ende sargianten in die voerseyde scatcamere ghegaen was, die worde ghedraghe{n} niemant hem helpende, als die openbaer cracht Godts bekent werde,
ende hy lach voerwaer doer die goddelijcke cracht stom, ende berooft van alder hope ende salicheyt.
Maer dese ghebenedijden den Heere, om dat hy sijn plaetse grootmaecte, ende den tempel die een luttel te vore{n} vol vreesen ende gheruchts was, als die almachtighe Heere ope{n}baerde, is met blijscap ende vrolijcheyt veruult gheweest.
Doen baden die sommighe van Heliodorus vriende{n} ter stont Oniam, dat hy den alderhoochsten aenroepen soude op dat hy hem dleuen gaue die in den laetsten adem ghestelt was.
Ende die ouerste priester dit aenmerckende, dat die coninck by auontuere soude vermoeden datter eenighe quaetheyt van die Ioden aen Heliodorum volbracht ware, soe heeft hy voer des mans salicheyt een salighe offerande gheoffert.
Ende doen die opperste priester verbadt, soe hebben die selue ionghelinghen met die selue cleederen ghecleedt by Heliodorum staende gheseyt, Danct Onia{m} den priester, want om sijnen wille heeft v die Heere dleuen ghegheuen,
ende ghy van Godt gheslaghen, vercondicht allen menschen Gods grootdadighe wercken ende machticheyt. Ende dese dinghen gheseyt hebbende, en sijn si niet meer ghesien gheweest.
Maer doen Heliodorus Gode een offerande gheoffert hadde, ende groote beloften beloeft den ghenen die hem verleent hadde te leuen, ende Onie danckende, hebbende wederom ontfanghen sijn heyr, track wederom totten coninck.
Ende hy betuychde allen menschen die wercken vande{n} grooten Godt die hy onder sijn ooghen ghesien hadde.
Maer als die coninck Heliodorum ghevraecht hadde wie dat bequaem was noch eens te Ierusale{m} ghesonden te werden, soe seyde hy.
Hebdi eenighen viant oft verradere ws rijcs, seyndt dien derwaerts, ende ghy sult hem ghegheeselt wederom ontfanghen, ist nochtans alsoo dat hijt ontgaet, om dat in die plaetse warachtelijck eenderhande Godts cracht is.
Want hy die in die hemelen sijn wooninghe heeft die is een besoecker ende helper van dier plaetsen, ende hy slaetse ende dootse die daer comen om quaet te doen.
Aldus is die sake van Heliodorus, en{de} va{n} die bewaringhe der scatcameren ghesciet.
ENde die voerseyde Simo{n} des ghelts en{de} la{n}tsverradere sprack qualijck van Onia, als oft hy Heliodorum tot dese dinghen toeghestoct hadde, ende dat hi soude gheweest hebben die instekere der quader dinghe{n},
ende den besorgher der stadt, en{de} sijns volcs bescermere, en{de} de{n} vierigher minnaer, der wet Gods dorste hy eenen verradere des rijcs noemen.
Maer als die viantscappen oock soo seere voertsghinghen datter oock van die sommighe van Simons naeste vrienden dootslaghen ghedaen worde{n}.
Onias aenmerke{n}de het perikel va{n} dat gescil en{de} dat Apollonius raesde, als prince sijnde va{n} Celesyrien en{de} Phenicen, o{m} te vermeerdere{n} Simons quaetheyt, soo is Onias totten coninck ghegaen,
niet als der borgheren besculdigher, maer dat ghemeyn profijt va{n} die gheheel menichte by hem selue{n} ouerdenckende.
Want hy sach dat ommoghelijck was datter saken soude moghen vrede ghegheuen worden sonder des conincs voersienicheyt, noch dat Simon soude moghen ophouden van zijn dwaesheyt.
Maer nae dat eynde van Seleucus leuen, doen Antiochus het rijck ontfanghen hadde, die de edele ghenaemt worde, soe arbeydde Iason Onias broeder om het opperste priesterscap te crijghen
en{de} by den coninck ghecomen sijnde, ende belouende hem drijhondert ende tsestich talenten siluers, ende va{n} die ander renten tachtentich talenten,
daer en bouen beloefde hi oock noch andere hondert ende vijftich talenten, waert dat sijnder macht verleent werde, voer hem te stichten een strijdt plaetse der naecten, ende een bordeel der ionghelinghen ende die ghene die te Ierusalem waren scrijuen borghers van Antiochien te sijne.
Dwelck als die coninck gheconsenteert hadde, ende hy die ouerheyt ghecreghe{n} hadde, soe heeft hy ter stont begonst die ghene die van sijnen gheslachte waren ouer te setten tot die Heydensche maniere,
ende wech ghedaen hebbende die dinghen die vanden coninghen ter saken van beleeftheyt de{n} Ioden ghestelt waren, en{de} doer Iohannem den vader Eupolemi, die de wettighe bootscap droech tot die Romeynen van die vrienscap en{de} gheselscap, der borghers rechte{n} verlate{n}de, maecte hi quade ordina{n}cien.
Want hy heeft ghedorst onder die borcht een strijtplaetse der naecten te stellen, ende die beste der ionghelinghen in die boordeelen te sette{n}.
Want dat en was gheen beghinsel maer een vermeerderinghe, en{de} vorderinghe van die Heydensche en{de} vreemde wandelinghe, om des ongoddelijcken Iasons (die gheen priester en was) onsprekelijcken seer quade daet die nie ghehoort en was,
alsoo dat die priesters nu niet becommert en waren met den dienst des outaers, maer versmadende den tempel, ende verachtende die sacrificien, haesten sij hen om deelachtich te sijn des strijtspeels, ende sijnder ongherechtigher vertooninghe, ende in die oeffeninghen van den steen te werpen,
ende die vaderlijcke eeren voer niet achtende, hielden sij die Griecsche glorien voer dalder beste,
om die welcke sij een swaer ghescil hadden, ende sij volchden hen insettinghen, ende begheerden in alles ghelijck te sijne den ghenen die sij tot viande{n} ende dooders ghehadt hadden.
Want teghen die goddelijcke wetten ongoddelijck te doene, en ghesciedt niet sonder wrake, maer dit sal den nauolghende{n} tijt bewijsen.
Maer als dat strijdtspel ghehouden worde datmen ten vijf iaren eens hiel, en{de} die coninck daer teghenwoerdich was,
soo heeft die boose Iason van Ierusalem sondighe mannen ghesonden, draghende drijhondert dobbel dragmen siluers tot Hercules sacrificie, die welcke, diese ghedraghen hadden begheerden datmense tot die sacrificien niet wtgheuen en soude, want dat niet en betaemde, maer datmense tot ander costen scicken soude.
Maer dese sijn voerwaer van hem diese ghesonden hadde ghegheuen tot Herculis sacrificie, maer om die daer teghenwoerdich ware{n} sijnse ghegheuen tot die timmeringhe va{n} groote scepe{n} va{n} drij roeyers bancken.
Ende als Apollo Mnesteus sone in Egypte{n} ghesonde{n} was, om die edele des conincs Ptolomei Philometoris, doen Antiochus vernome{n} hadde dat hy vreemt gheworden was van des rijcs saken, sijn eyghen profijten soeckende, is hy va{n} daer ghereyst sijnde tot Ioppen ghecomen, ende van daer te Ierusale{m},
en{de} grootelijck va{n} Iason en{de} va{n} die stadt onfanghen sijnde, is hy met licht van tortsen, ende met loffsanghen inne ghegaen, ende van daer heeft hy sijn heyr nae Phenicen ghekeert.
Ende nae den tijt van drij iare{n} heeft Iason Menelaum ghesonden des voerseyden Simons broeder draghe{n}de den coninck ghelt, ende om dat hy van nootelijcke saken den coninck antwoerde draghen soude.
Ende hy den coninck aenghepresen sijnde, als hy daensicht van sijn machticheyt grootelijck ghepresen hadde, soe heeft hy het ouerste priesterscap tot sij seluen wederom ghetrocken, onthooghende dat Iasoni in drij hondert talenten siluers.
Ende ghebode{n} vanden coninck ontfanghen hebbende, is hy ghecomen voerwaer niet hebbende dat de{n} priesterscap werdich was, maer eenen moet van eenen wreeden tyrant, ende die gramscap van een felle beeste draghende.
Ende Iason die sijnen eyghenen broeder gheuanghen hadde, is seluer bedroghen ende vluchtich veriaecht gheweest int Ammanitsche lantscap.
Maer Menelaus heeft het opperste priesterscap behouden, maer vanden ghelde dat hy den coninck beloeft hadde en dede hy niet, als Sostratus die de ouerste va{n}der borcht was den eysch dede,
want dat eysschen van die tollen was hem beuolen, om welcke sake sij beyde by den coninck ontboden sijn.
Ende Menelaus is van dat priesterscap affghestelt, ende in sijn plaetse is ghecomen Lysimachus sijn broeder, ende Sostratus is ouerste ghemaect van die va{n} Cypers.
Ende doen dese dinghen ghedaen werde{n}, soo ist ghesciedt dat die Tharsensen ende Mallote{n} eenen oploop maecten, om dat sij tot een ghifte ghegheuen waren der concubinen des conincs Antiochi.
Daer om is die coninck haestelijck ghecomen die te beslichten, latende Andronicum een van sijne{n} edelen grauen in sijn stadt.
En{de} Menelaus meyne{n}de dat hy eene{n} bequamen tijt ghecreghen hadde, heeft sommighe gulden vaten wten tempel ghestolen, en{de} die Andronico ghegheuen, ende die andere hadde hi vercocht in Tyro, ende in die byligghende steden.
Dwelck als Onias seer sekerlijck vernomen hadde soo strafte hy hem, houdende hem seluen in een vrije behoedde plaetse te Antiochien omtre{n}t Daphnem.
Waer om Menelaus tot Andronicum gae{n}de badt hem dat hy Oniam dooden soude. Die welcke als tot Oniam comen was, ende doen sij malcanderen die rechte hande{n} ghegheuen hadde{n}, en{de} hi met eenen eedt (hoe wel dat hy quaet vermoeden van hem hadde) hem gheraden hadde wt die vrijheyt te come{n}, so heeft hy hem ter stont ghedoodt, niet ontsiende die rechtuerdicheyt.
Om welcke sake niet alleen die Ioden maer oock die ander natien, verbolghe{n} werde{n}, en{de} sij nament seer swaerlijck van soo grooten mans onrechtuerdighe moort.
Maer die Ioden ende ooc die Griecken sijn den coninck aenghegaen, by Antiochien doen hy wederghecomen was va{n} die plaetsen van Cilicien clachte doende van die onrechtuerdighe moort Onie,
Hier om is Antiochus oock bedroeft van moede gheweest om Onias wille, ende tot bermherticheyt beweecht sijnde heeft hy tranen ghestort ghedenckende die soberheyt ende manierlijcheyt des ghestoruens,
ende onsteken wesende va{n} moede ghebiedt hy datmen Andronicum ontcleedt van sijn purpuren cleedt al om die gheheel stadt leyden soude, ende datmen den tempelsceynder ter seluer plaetsen daer hy Oniam die onghenadicheyt ghedaen hadde het leue{n} ontnemen soude. Den Heere hem met pijnen vergheldende nae sijn verdienste.
Maer doen veel dieuerien der heyligher dinghen inden tempel van Lysimacho bedreuen waren doer Menelaus raet, en{de} die fame int openbaer verbreyt was, soo is die menichte vergadert teghen Lysimachus, alser nu veel gouts wtghedraghe{n} was.
Maer als die scaren teghen hem opstonden, ende hen moeden vol gramscap waren, soo heeft Lysimachus met omtrent vier duysent ghewapender manne{n} die boose handen beghinnen te ghebruycken, hebbende eenen tyran tot eenen capeteyn die in outheyt ende dwaesheyt verre comen was.
Maer als sij Lysimachus opstel verstaen hebbe{n}, soo hebben die sommighe steenen ghegrepen, ende die sommighe stercke clippels, ende die sommighe hebben asschen in Lysimachum gheworpen.
Ende daer werder vele ghequetst, ende die sommighe sijn oock neder ghevelt, maer altesamen sijn sij ter vlucht ghekeert. Ende de{n} seluen tempel sceynder hebben sij by die scatcamer dootgheslaghen.
Hier om heeftmen van desen dinghen tseghen Menelaum begonst een ghedinghe te houden.
Ende doen die coninck tot Tyrum ghecomen was, soo hebben die sake tot hem ouerghedraghen drij mannen ghesonden van die ouders.
Ende doen Menelaus verwonnen werde, soo heeft hy Ptolomeo gheloeft veel ghelts te gheuen, om den coninck te vernueghen.
Aldus is Ptolomeus totten coninck ghegaen doen hy was in een voerhoff ghestelt als om vercoelinghe, ende hi heeft hem omgheset van sijnen voernemen.
Ende hy heeft Menelaum die voerwaer alder booser daden sculdich was, van die tichten der misdaden ontslaghen, ende die allendighe die ontsculdich souden gheordeelt worde{n}, al waert dat sij oock die sake bedingt hadden by die Scythen, dese heeft hy ter doot ghedoemt.
Aldus hebben sij haestelijck een onrechtuerdighe pijne gheleden, die die sake voer die stadt, en{de} voer tvolck, en{de} voer die heylighe vate{n} veruolcht hebbe{n}.
Waero{m} die van Tyro oock verbolghen wesende, hebben seer mildelijck hen begrauenisse besorcht.
Ende Menelaus om die ghiericheyt der gheender die in machte waren, bleef in die macht toeneme{n}de in quaetheyt, om die borghers te verraden.
INden seluen tijt heeft Antiochus die tweede reyse bereydt nae Egypten.
Ende het is ghebuert dat ouer alle die stadt va{n} Ierusale{m} ghesien werden veertich daghe{n} lanck doer die locht peerde volck al om lopende hebbende gulden cleederen, ende spiessen, als ghewapende heyren,
en{de} der peerden loop by ordine ghestelt, ende dat sij by nae deen teghen dander quamen, ende die beroerte{n} der scilden, ende een menichte van ghehelmde mannen met wtghetrocken swaerden, ende het sciete{n} der pijlen, ende het blincken der gulden wapenen, ende alderhande manieren van pansieren.
Waer om bade{n} sij alle gader dat die voorteekenen mochten int goede verkeert werden.
Maer alsser een valsche tijdinghe wtghecomen was als oft Antiochus ghestorue{n} ware. Soe heeft Iason, met hem ghenomen hebbe{n}de niet min dan duysent manne{n}, haestelijck die stadt bestormt, ende als die borghers tot die vesten quamen gheloopen, ende dat ten laetsten die stadt verwonnen was, soo is Menelaus ghevloden, in die borcht.
Maer Iason en spaerde niet sijn borghers doot te slaen, noch hy en dachte niet dat die voerspoedicheyt teghen die maghe{n} het meeste quaet is, meynende dat hy van die vianden ende niet van die borghers bannieren der victorien soude crijghen.
Ende hy en heeft voerwaer het opperste priesterscap niet vercreghen, maer hy heeft bescaemtheyt ontfanghe{n} tot een eynde zijnder verraderijen, en{de} hy wedero{m} vluchtich sijnde is wech ghereyst int la{n}t der Amaniten.
Ten leste{n} is hi tot sijnder verderffenissen beslote{n} gheweest va{n} Areta de{n} heere va{n} Arabien, vliedende va{n} deen stadt in da{n}der, va{n} allen menschen ghehaedt als een affsceyder va{n} die wet, en{de} vervloect, als sijns lants en{de} sijnder borghers via{n}t, is hy veriaecht gheweest in Egypte{n}.
En{de} hi die vele mensche{n} wt haren lande verdreue{n} hadde, is ooc buytens lants ghestorue{n}, ghereyst sijnde tot Lacedemonien, recht oft hy daer om dat maechscap soude vrije toevlucht hebben,
ende die daer vele menschen ombegraue{n} wech gheworpen hadde, werde oock ombeweent en{de} ombegrauen verworpen, ende hy en ghebruycte noch vreemde begrauinghe, noch hi en hadde gheen deel in sijns lants begrauinghe.
Als dan dese dinghe{n} ghesciedt waren, soo heeft die coninck vermoeden ghehadt dat die Ioden tgheselscap verlaten souden, en{de} als hy daer o{m} wtghetrocken was wt Egypten met eene{n} felle{n} moede, soe heeft hi voerwaer die stadt met wapenen inghenomen.
Ende hy heeft den ruyters beuolen dat sij dootslaen souden, ende niet spare{n} die ghene die hen te ghemoete quamen, ende dat sij op die huysen climme{n}de die liede{n} dootslaen souden.
Aldus ghesciedde daer een moort van ionghelinghen ende ouderen, ende vernielinghen van vrouwen ende kinderen, ende moorden van maechden ende der cleynder kinderen,
ende binnen die gheheel drij daghen warender tachtentich duysent doot gheslaghen, veertich duysent gheuanghen, ende niet min vercocht.
Maer dese dinghen en sijn noch niet ghenoech. Hy heeft ooc dorre{n} in de{n} te{m}pel gaen die den heylichste{n} is van gheheel eertrijck, daer Menelaus leytsmant aff was, die der wette{n} ende des lantsverradere gheweest is,
en{de} met die misdadighe handen nemende die heylighe vaten, die van dander coninghen ende steden daer ghestelt waren tot der plaetsen cieraet en{de} glorie, handelde hy die onweerdelijck en{de} ontsuyuerdese.
Antiochus aldus ontsinnich wesende en mercte niet dat Godt om die sonden der gheender die in die stadt woonden een luttel gram gheworde{n} was, waer om dat die versmaetheyt ghesciet was aen die plaetse.
Want anders, en haddet niet gheweest dat sij met veel sonden omhanghen waren, soo souden dese oock ghelijck Heliodorus die ghesonden was van Seleucus die coninck o{m} die scatcamer te beroouen, ter stont daer comende ghegheeselt, ende verdreuen hebben gheweest om die stouticheyt.
Maer Godt en heeft het volck niet vercoren om die plaetse, maer die plaetse om tvolck.
Ende daerom is die plaetse oock deelachtich gheworden van des volcs quaden, en{de} naemaels sal die oock deelachtich werden der goeden, ende die verlaten is in die gramscap des almachtighen Godts, die sal wederom in die versoeninghe vanden grooten Heere, met die hoochste glorie verhauen werden.
Aldus is Antiochus haestelijck wederghekeert nae Antiochien hebbende wt den tempel ghenome{n} duysent ende achthondert talenten, meynende van houerdien dat hi dlant soude daer toe brenghen datmen daer ouer te sceep varen soude, en{de} die zee datmen daer ouer gaen soude, om die verhauenheyt sijns herten,
ende hy heeft er prouoosten ghelate{n} om het volck te quellen, te weten te Ierusalem Philippum wt Phrigien gheboren, die van maniere{n} wreeder was dan die selue daer hy aff ghestelt was,
ende in Garizim Andronicum, en{de} Menelaum, die swaerlijcker dan die andere die borghers praemden.
Ende want hy teghen die Ioden ghestelt was, soo heeft hy ghesonden den ghehaetten prince Apollonium met een heyr, va{n} tweentwintich duysent mannen, beuelende hem dat hy dooden soude alle die van volcomen ouderdom waren, die vrouwen ende kinderen vercoopen.
Die welcke als ghecomen was te Ierusale{m} vrede veynsende, heeft gherust tot de{n} heylighen Sabboth dach, en{de} doen als die Ioden ledich waren, heeft hy den sijnen beuolen dat sij wapenen aennemen souden.
Ende alle die om te siene ghecomen waren heeft hy ghedoodt, ende die stadt met die wapenen al om doerlopende heeft hy een seer groote menichte ghedoodt.
Maer Iudas Machabeus die de thienste gheweest hadde, die was besijden ghegaen in een verlaten plaetse, ende daer leefde hy met den sijnen onder die wilde beesten, en{de} op die berghen hoy etende, woonden sij daer, op dat sij niet en soude{n} deelachtich worde{n} der besmettinghe{n}.
MAer nae een luttel tijts heeft die coninck ghesonden eenen ouden man van Antiochien, die de Ioden dwinghen soude dat sij hen ouerstellen souden van hens lants en{de} Godts wetten,
ende dat hy ontsuyueren soude den tempel die te Ierusale{m} was, en{de} dien noemen des hemelsche{n} Iupiters tempel, en{de} in Garizim nae dat sij ware{n} die de plaetse bewoonden des herberchsamighen Iupiters tempel.
Maer dat inloopen der quader luyden was dalderquaetste, ende allen menschen swaer.
Want den tempel was vol ouerdaets ende brasserien der Heydenen, ende der gheender die oncuyscheyt bedreuen metten hoeren, ende die vrouwen ghinghen van selfs int gheheylicht huys daer binnen brenghende dat niet gheorloft en was.
Den outaer was oock vol van ombehoorlijcke dinghen, die doer die wetten verboden waren.
Noch die Sabbathen en werden niet bewaert noch des lants feestdaghen en werden niet onderhouden, ende niemant en beleedt met allen dat hy een Iode was.
Maer sij worden gheleyt met bitteren noot op den dach van des conincs gheboorte tot die sacrificien, ende als die Godstdiensten van den affgodt Bacchus feestelijck ghedaen werden, soo worden sij ghedwonghen dat sij met eertvelt ghecroont ter eeren va{n} Bacchus souden omgaen.
Ende daer is een ghebodt wtghegaen in die naeste steden der Heydene{n}, doert ingheuen der Ptolomeen, dat sij des ghelijcs oock doen souden teghen die Ioden, om dat sij souden sacrificie doen,
ende dat sij die ghene die niet en wilden ouergaen tot die costuymen der Heydenen dootslaen souden. Aldus wasser allendicheyt te sien.
Want daer sijn twee vrouwen ouerghedraghen dat sij hen kinderen besnede{n} hadde{n}, die welcke sij mette{n} ionghe{n} kindere{n} aen die borste{n} hanghe{n}de va{n} den mueren nederwaerts gheworpen hebbe{n}, als sij die openbaerlijck alle die stadt dore gheleyt hadden.
Maer die andere vergaderende tot die naeste speluncken, en{de} heymelijck den Sabboth vierende doen sij Philippo ghemelt waren, sijn metter vlamme{n} verbrant gheweest, om dat sij hen ontsaghen om den Godtsdienst ende die onderhoudinghe hen seluen metter hant te helpen.
Maer ick bidde hen die desen boeck lesen sullen, dat sij hen niet en verscricken van dese teghenspoedighe ghesciedenissen, maer dat sij dencken dat die dinghen die ghesciet sijn niet en sijn tot gantsche verderffenisse, maer tot een castijnghe ons gheslachts.
Want voerwaer die sondaers niet langhe te laten doen nae hare{n} sinne, maer ter stont daer wrake ouer doen, dats een teeken van grooter weldaet.
Want ghelijck die Heere lijdtsamelijck verbeyt in die ander natien op dat hy die als den dach des ordeels aencoemt, in die volheyt der sonden pijnighe,
alsoo en ordineert hy in ons niet dat hy, als onse sonden ten eynde verloopen sijn, ons dan ten laetste soude pijnighen.
Daerom en keert hy nemmermeer sijn bermherticheyt van ons, maer in teghenspoeden sijn volck castijende, en verlaet hy dat niet.
Maer dese dinghen hebben wy gheseyt tot een vermaninghe der lesers met corte woerde{n}, maer nu moeten wy comen tot die vertellinghe.
Aldus wert Eleazarus een vanden opperste{n} der Scribe{n} een wel bedaecht man, en{de} schoon van aensichte met opene{n} monde gapende bedwonghen vercke{n} vleesch teten.
Maer hy lieuer aenveerdende een seer glorioose doot dan een versmadelijck leuen, ghinck voere willichlijck ter pijninghen.
Ende hy aenmerckende hoemen behoorde daer toe te gaen, ende verduldichlijck verdraghende heeft voer hem ghenomen dat hi gheen ongheorloefde dinghen doen en soude om die liefde des leuens.
Maer die ghene die daer by stonden, met een boose bermherticheyt beweecht sijnde om des mans oude vrientscap, nemende hem heymelijck besijden baden datmen hem soude vleesch hale{n}, dat hem gheorlooft was te eten, datmen veynsen soude dat hy gheten hadde alsoo die coninck beuolen hadde van dat vleesch der sacrificien,
op dat hi ouermidts die daet van de doot soude verlost werden, ende om des mans oude vrientscaps hebben sij dese beleeftheyt aen hem ghedaen.
Maer hy heeft begonst te dencken op die ouergroote weerdicheyt sijns ouderdoms, ende outheyts, en{de} die grijsheyt van die ingheboren edelheyt, ende die wercken van sijn goede wandelinghe van sijnder kintscheyt aen, ende nae die insettinghe van die heylighe, ende van gode ghemaecte wet, heeft hy haestelijck gheantwoert, seggende dat hy lieuer hadde voerghesonden te worden in die helle.
Want ten is onser ouderdom niet behoorlijck (seyde hy) te veynsen, alsoo datter veele ionghelinghen meynende dat Eleazarus van neghentich iare{n} ouerghegaen was tot dat leuen der vreemdelinghen,
ende dat sij om mijn gheveynstheyt, ende om den cleynen tyt des sterffelijcken leuens bedroghen souden werden, ende dat ick daer aff een smette ende vermale{n}dijdinghe mijnder outheyt soude vercrijghen.
Want al werde ick in desen teghenwoerdighen tijt wt der menschen pijninghen verlost, maer des almachtighen Godts hant en sal ick noch leuende noch doot ontvliede{n}.
Daero{m} sal ick vromelijck wt dit leuen gaende der outheyt weerdich schijnen,
maer den ionghelinghen sal ick een vroom exempel achterlaten, ist dat ick met eene{n} bereedden moet, en{de} sterckelijck voer die alder swaerste ende heylichste wetten een eerlijcke doot sterue. Dese dinghen gheseyt hebbende werde hy ter stont ter doot waerts ghetrocken.
Maer die ghene die hem leydden, ende een luttel te voren saechtmoedigher waren, sijn tot gramscap verkeert om die woerden van hem ghesproken, die welcke sij doer hoomoedicheyt meynden ghesproke{n} te sijne.
Maer als hy met slaghen ghedoot werde, soo heeft hy versucht ende gheseyt, Heere die de heylighe wetenheyt hebt ghy weet openbaerlijck dat daer ic mocht va{n}der doot verlost werde{n}, harde smerte{n} des lichae{m}s lijde, maer nae die ziele om uwer vreesen wille verdraghe ict gheerne.
Ende dese is voerwaer in deser manieren wten leuen ghesceyden, niet alleen den ionghelinghen, maer oock alle den volcke die ghedenckenisse sijnder doot tot een exempel der duecht ende der stercheyt achterlatende.
ENde het ghesciedde datter seuen broeders tsamen metter moeder gheuanghen wesende ghedwonghen worden vanden coninck, om teghe{n} die behoorlijcheyt te eten vercke{n} vleesch, met gheesselen ende zenuen van stieren ghepijnicht.
En{de} een va{n} dien die dierste was heeft aldus gheseyt, Wat vraegdi, en{de} wat wildi van ons weten? wy sijn meer bereedt te steruen dan die vaderlijcke Godts wetten te ouertreden.
Hier om die coninck gram sijnde, heeft gheboden datmen yseren pannen ende metalen potten soude gloeyende maken. Ende als die ter stont gloeyende ghemaect waren,
soo heeft hy beuolen datmen den ghenen die ten iersten ghesproken hadde die tonghe aff snijden soude, ende dat vel vanden hoofde affghetrocke{n} sijnde, heeft hi duyterste van sijnen handen ende voeten doen affsnyde{n}, daert sijn broeders ende moeder aensaghen.
Ende doen hy nu ouer al onnut gheworde{n} was, soo heeft hy gheboden datmen vier aen brenghen soude, ende datmen hem noch adem treckende, soude roosten in een panne, in die welcke doen hy la{n}ghe ghepijnicht werde, soo vermaenden die ander tsamen metter moeder malcanderen dat sij vromelijck steruen souden
segghende, die Heere Godt sal die waerheyt aensien, ende hy sal in ons ghetroost worden, ghelijck Moyses in die betuyghenisse des sancliedeke{n}s verclaert heeft, en{de} in sijn dienaers sal hy ghetroost werden.
Als da{n} die ierste in deser maniere{n} ghestorue{n} was, soo brachten sij den tweeden voorts om te bespotten, ende als sij het vel van sijnen hoofde mette{n} haire affghetrocken hadden, vraechden sij oft hijt eten soude, eer dat hy in alle sijn lichaem tot elcken lede besonder ghepijnicht werde.
Maer hi antwoerdende met sijns lantsch tale heeft gheseyt, Ic en sals niet doen. Waero{m} dat dese heeft ten tweede{n} die tormenten vanden iersten ontfanghen,
ende inden laetsten adem ghestelt sijnde heeft hy aldus gheseyt, Ghy alder booste, doodt ons voerwaer in dit leue{n}, maer die coninck der werelt sal ons (die voer zijn wetten ghestoruen zijn) in die verrijsenisse des eewichs leuens verwecken.
Nae desen wert die derde bespot, ende alsmen hem zijn tonghe eyschte, soo stack hy die ter stont wt, ende sijn handen heeft hy cloeckelijck wtghesteken,
ende met betrouwe{n} heeft hy gheseyt, Dese dinghen besitte ick wten hemel, maer om Godts wetten soo versmade ick dese nu, want ick hope dat icse wederom van hem ontfanghen sal,
alsoo dat die coninck ende die met hem waren hen verwonderden van des ionghelincs moet, dat hy die pijninghen als voer niet achte.
Ende als dese alsoo ghestoruen was, soo quelden sij den vierden hem desghelijcs pijnighende.
Ende als hi nu by der doot was, heeft hy aldus gheseyt, Den ghenen die vanden menschen ter doot ghegheuen sijn ist beter dat sij die hope verwachten van Gode, dat sij wederom van hem sullen verwect worden. Want ghy en sult gheen verrijsenisse tot dat leuen hebben.
Ende als sij den vijfsten aenghebracht hadden, soo quelden sij hem. Maer die op hem siende
heeft gheseyt, Ghy onder die mensche{n} macht hebbende (hoewel ghy verganckelijck sijt) doet dat ghy wilt, maer en wilt niet meynen dat onse gheslachte van Gode verlaten is,
maer verbeyt ghy patientelijck, en{de} ghy sult sijn groote cracht sien, hoe dat hy v ende v saet pijnighen sal.
Nae desen brachten sij den sesten, ende dese beghinnende te steruen heeft gheseyt, En wilt te vergheeffs niet dolen, want wy lijden dit om ons seluen, sondighende teghe{n} onsen Godt, ende onder ons sijn dinghen ghesciedt die verwonderens weerdich sijn,
maer ghy en laet v niet duncken dat v dit onghewroken sal wesen, dat ghy ghepijnt hebt teghen Godt te vechten.
Maer die moeder wtermaten wonderlijck, en{de} der goeder ghedenckenisse weerdich, die haer sonen in den tijt van eenen daghe sach steruen, verdroech dat goets moets, om die hope die sij in Gode hadde,
sij vermaende elcken van hen met haers lants tale cloeckelijck veruult met wijsheyt, ende den vrouwelijcken ghedachte{n} eenen ma{n}lijcken moet in plantende
heeft sij tot hen lieden gheseyt, Ick en weet niet hoe dat ghy in mijnen buyck gheopenbaert sijt, Want ick en heb v den gheest, en{de} die ziele ende dleuen niet ghegheuen, ende die leden van elcken, en heb ic selue niet te samen ghevoecht.
Maer voerwaer die scepper der werelt die des menschen gheboerte ghemaect heeft, ende die den oorspronck van alle dinghen ghevonden heeft, die sal v lieden oock den gheest wederom gheuen, en{de} het leuen met ontfermherticheyt ghelijck ghy nu v seluen versmaet om sijn wetten.
Ende Antiochus meynende datmen hem versmaedde, oock mede verachtende die stemme des verwijters, doen die alderioncste noch leuende was, soo heeft hy hem niet alleen met woerden vermaent, maer oock by eede versekert dat hy hem rijck ende weeldich maken soude, ende dat hy hem tot eenen vrient hebben soude, als hy van sijn vaderlijcken wetten hem ouergheset soude hebben, ende dat hy hen de nootelijcke dinghen gheuen soude.
Maer doen die ionghelinck tot dese dinghen gheensins gheneycht en werde, soo heeft die coninck die moeder gheroepe{n}, ende raedde haer dat sij den ionghelinck soude ter salicheyt werden.
Ende als hy haer met weel woerden vermaent hadde, soe heeft sij gheloeft dat sijt haren sone raden soude.
Aldus tot dien gheneycht sijnde heeft sij de{n} wreeden tyran bespottende gheseyt met haers lants tale. Mijn sone ontfermt v mijnder die v in mijne{n} buyck neghen maenden ghedraghen hebbe, ende v drij iaren melck ghegheuen ende gheuoedt hebbe, ende tot deser ouderdom ghebracht.
Ick bidde v sone dat ghi wilt aensien totten hemel en{de} die eerde, en{de} tot alle die dinghen die daer in sijn, ende dat ghy verstaet dat God diet alle van niet ghescapen heeft, ende dat gheslachte der menschen,
alsoo salt ghescieden dat ghy desen scerprichtere niet vreesen en sult, maer weerdich gheworde{n} sijnde uwer broederen en{de} deelachtich ontfanct die doot, op dat ick in die bermherticheyt v mach met uwen broeders ontfanghen.
Als sij dese dinghen noch seyde, soo heeft die ionghelinck gheseyt, Wien verbeyddi? ick en ben niet onderdanich des conincs ghebode, maer des wets ghebode, die ons ghegheuen is doer Moysen.
Maer ghy die een vinder van alle quatheyt teghen die Hebreusschen gheworden sijt, en sult Godts hant niet ontvlieden.
Want wy lijden dese dinghen voer onse sonden.
Ende al ist dat die Heere onse Godt om die straffinghe ende castijnghe een luttel op ons ghestoort is, maer hy sal wederom met sijnen dienaers versoent werden.
Maer ghy o boose ende die archste van alle menschen, en wilt te vergheefs niet verhauen werden, met ydele hopen, teghen zijn dienaers ontsteken sijnde,
want ghy en sijt noch het ordeel vanden almachtighen Godt ende die alle dinghen aensiet, niet ontvloden.
Want mijn broeders die nu een cleyn pijne verdraghen hebben, sijn gheworden onder het testament des eewichs leuens. Maer ghy sult doer het rechtuerdich ordeel Godts die rechtuerdighe pijnen uwer houerdien betalen.
Maer ick (ghelijck oock mijn broeders) gheue mijn ziele, ende mijn lichaem voer die vaderlijcke wetten aenroepe{n}de Godt dat hy wille onsen volcke vroech ghenadich wesen, en{de} dat ghy met tormente{n} ende slaghen moecht belijden, dat hy alleen Godt is.
Maer in my ende in mijn broeders sal die gramscap des almachtighen ophouden, die op alle onse gheslachte rechtuerdelijc ghebrocht is.
Doen is die coninc met gramscap ontsteken sijnde teghen desen bouen alle die andere wreedelijcker fel gheweest, onweerdelijc neme{n}de dat hy bespot was.
Aldus is dese ooc suyuer ghestoruen, gheheelijc in den Heere betrouwende.
Ende ten laetsten is nae die sonen, die moeder oock verdaen.
Aldus ist dan van die sacrificien, ende van die ouerdadighe wreetheden ghenoech gheseyt.
MAer Iudas Machabeus ende die met hem waren, ghinghen heymelijck in die casteelen, ende te samen roepende hen maghen, ende die ghene die int Ioetscap ghebleuen hadden met hen nemende, hebben tot hen wtghebracht ses duysent mannen.
Ende sij aenriepen de{n} Heere, dat hy op tvolck sien soude, dat van alle luyden vertreden werde, en{de} dat hy ontfermen soude des tempels die van den ongoddelijcken ontsuyuert werde,
ende dat hy oock soude ontfermen der verderffenissen va{n} der stadt, die ter stont soude effen ghelijck der aerde{n} ghemaect werden, en{de} dat hy hooren soude die stemme des bloets tot hem roepende,
en{de} dat hi oock ghedencken soude op die alder ongherechtichste moorden der cleynder onnooselder kindere{n}, ende die blasphemien die sijnen name aenghedaen waren, en{de} dat hy hem verbelghen wilde ouer dese dinghen.
Maer Machabeus hebbe{n}de een menichte vergadert, werde den Heydenen onuerdraghelijck, want des Heeren gramscap was in bermherticheyt verkeert.
Ende comende op die casteelen ende steden ouerhoets, verbrande hy die, ende die bequame steden innemende en dede hy gheen cleyn scade den vianden,
ende alder meest worde hy gheporret tot sulken wtloope{n} by nachten, ende die fame van sijnder cracht werde al om verbreyt.
Maer Philippus siende dat die ma{n} allinxkens tot voertganck quam, ende dat hem die dinghen dicmael gheluckichlijck verghinghe{n}, heeft ghescreuen tot Ptolomeum den capeteyn van Celesirien, ende Phenicen dat hy soude hulpe doen den conincs saken.
Ende hi heeft haestelijck ghesonden Nicanoren den sone Patrocli van die edelste sijnen vrient, gheuende hem van vermengde Heydenen niet min dan twintich duysent ghewapender mannen, dat hi het gheheel gheslachte der Ioden te niet brenghen soude, versamende met hem Gorgia{m} eenen orloochsche{n} man, die oock in orloochsche dinghen seer expert was.
Ende Nicanor heeft gheordineert dat hy den coninck den tribuyt diemen den Romeynen gheuen moeste twee duysent talenten, soude van der Ioden ghevanghenisse voldoen,
ende ter stont heeft hy ghesonden tot die steden omtrent die zee, roepende die te samen tot den coop va{n} die Ioetsche slauen, ghelouende dat hy neghentich slauen om een talent vercoopen soude, niet siende nae die wrake die hem vanden allerhoochsten naevolghen soude.
Ende doen Iudas dit vernam soo heeft hy Nicanors aencoemst te kennen ghegheuen den Ioden die met hem waren.
Van die welcke die sommighe vreesende ende niet gheloouende Godts rechtuerdicheyt werden ter vlucht ghekeert,
maer die andere hebben vercocht tghene dat hen noch ouerbleuen was, ende sij baden den Heere te samen dat hy hen verlossen wilde vanden ongoddelijcken Nicanor, diese (eer hy aen quam) vercocht hadde,
en{de} al en dede hijs niet om haerlieden wille, dat hijt doen soude nochta{n}s om dat verbont datter was tot haren vaderen, ende om die aenroepinghe van sijne{n} heylighen ende heerlijcken naem ouer henlieden.
Ende als Machabeus tot hem gheroepe{n} hadde die seuen duysent die met hem waren, soo badt hy dat sij met de{n} vianden gheenen pays maken en souden, en{de} dat sij niet vreesen en souden die menichte der via{n}den die booselijck teghe{n} hen quam, maer dat sij vromelijck strijden souden,
voer ooghen hebbende die versmaetheyt die der heyligher plaetsen van desen luyden aenghedaen was, ende oock dat onrecht der stadt die voer spot ghehouden werde, ende daer bouen oock dat die insettinghen der ouderen ghebroken waren.
Want die betrouwen hen voerwaer op die wapenen (seyt hy) ende ooc op hen stouticheyt, maer wy hebben betrouwen in den almachtighen Heere, die machtich is oock die ghene die teghen ons comen, en{de} die gheheel werelt met eenen wencke te vernielen.
Ende hy heeft hen oock vermaent van Godts hulpen, die ghedaen sijn gheweest aen hen voer vaders, ende datter onder Sennacherib hondert ende vijuentachtentich duysent verslaghen is gheweest,
ende vanden strijde die sij ghehadt hadden teghen die Galatianen in dlant va{n} Babilonien hoe dat sij alle, doent te doen quam, ende die Macedonianen hen ghesellen veruaert waren, alleen ses duysent, verslaghen hebben hondert ende twintich duysent mannen, om die helpe die hen ghegheuen werde van den hemel, ende veel wel daden daer voer vercreghen hebbe{n}.
Met desen woerden sijn sij volstandich gheworden, ende bereedt om voer hen wette{n} ende het lant te steruen.
Hierom heeft hy sijn broeders capiteynen ghestelt beyde den slachordenen, Symonem ende Iosephum, ende Ionathan, stellende onder elcken duysent ende vijf hondert ma{n}nen.
Hier toe als hen oock van Esdra ghelesen was den heylighen boeck, ende een teeken ghegheuen was van Godts hulpe, soo heeft die capeteyn selue in dierste slachordene met Nicanor ghestreden.
Ende als hen die almachtighe een helper gheworden was, soo hebben sij verslaghen meer dan neghe{n} duysent menschen, ende het meeste deel van Nicanors heyr dat van wonden cranck gheworden was, hebben sij doen vlieden.
Ende wechghenomen hebbende het ghelt van die ghene, die om hen te coope{n} ghecomen waren, hebben sij die veruolcht tot allen sijden,
maer sij sijn wederom ghekeert, besloten sijnde vander vren, want het was voer den Sabboth, om welcke sake sij niet en bleuen ghestadelijck veruolghende.
Maer hen wapenen ende bueten vergaderende hielden sij den Sabboth, ghebenedijdende de{n} Heere diese verlost hadde in dien dach, druppende op hen een beghinsel der bermherticheyt.
Maer na den Sabboth hebben sij den crancken ende weesen ende weduwen die roouen wtghedeylt, ende datter ouerde hebben sij met haren ghesellen ghehadt.
Als dan dese dinghen aldus ghesciet waren, ende datter van hen allen ghemeynsaemlijck een biddinghe ghedaen werde, soo baden sij den ontfermhertighen Godt, dat hy totten eynde sijne{n} dienaers wilde versoent werden.
Ende van die ghene die met Thimotheo ende Bacchide waren teghen hen strijdende hebben sij dier meer dan twintich duysent verslaghen, ende sij hebben die hooghe stercten inghenomen, ende veel roouen ghedeylt, ghelijck deel den crancken, weesen, ende weduwen, en{de} oock den oudere{n} make{n}de.
En{de} doen sij hen wapenen naerstelijc vergadert hadden, soo hebben sij die alle tsamen ghestelt in bequaem plaetsen, maer die ander buete{n} hebben sij te Ierusalem ghedraghen,
ende Philarchen die met Timotheo was hebben sij ghedoodt, eenen boosen man, die in veel dinghen den Ioden verdriet ghedaen hadde.
Ende doen sij die feestdaghen van die victorien hielde{n} in Ierusalem, soo hebben sij den ghenen die de heylighe doore{n} verbrant hadde, dat is Calisthenen, doen hy in een huys gheuloden was, verbrant, waer doer hem behoorlijcken loon voer sijn boosheden betaelt is gheweest.
Maer die alder booste Nicanor, die duysentich coopluyden totter vercoopinghe der Ioden mede gebracht hadde,
vernedert doer Godts helpe van die ghene die hij voer niet gheacht hadde, affgheleyt hebbende het cleedt der glorien, ende vliedende doer die midlantsche zee, is alleen te Antiochien ghecomen, hebbende die hoochste onsalicheyt van sijns heyrs verderffenisse ghecreghen.
Ende die beloeft hadde dat hy den Romeynen het tribuyt soude betalen van die gheuanghenisse van Ierusalem, die preecte nu dat die Ioden Godt tot eenen bescermer hadden, ende dat sij daer om onquetselijck waren, om dat sij die wetten die van hem ghestelt waren volchden.
IN den selue{n} tijt keerde Antiochus oneerlijck wederom wt Persen.
Want hy hadde gheweest binnen die stadt die Persepolis ghenoemt wert, ende hy heeft ghearbeyt om den tempel te beroouen, ende die stadt te verdrucken, maer doen die menichte te wapenen tsamen ouer hoop liep, zijn sij ter vlucht ghekeert, ende alsoo ist ghesciedt dat Antiochus nae die vlucht scandelijck wederom quam.
Ende doen hy ghecomen was omtrent Ecbatanam, soo heeft hy vernomen die dinghen die aen Nicanor ende Timotheum ghesciedt waren.
Ende opgehauen sijnde in gramscap meynde hy dat hy het onrecht der gheender die hem veriaecht hadden soude moghen wederom verhalen op die Ioden, ende daer om heeft hy zijnen waghen seer doen voerts drijuen sonder op houden reysende, want hem dat ordeel vanden hemel seer drijuende was, om dat hy soo hoouerdelijck ghesproken hadde, dat hy te Ierusalem comen soude, ende dat hy die stadt soude maken eenen hoop vander Ioden graff.
Maer die Heere Israels Godt die alle dinghen siet, heeft hem gheslaghen met een onsienlijck ende ongheneselijcke plaghe. Wa{n}t doen hy dese redene voleyndt hadde, soo heeft hem een grouwelijcke pijne der binnenster beuanghen, ende bitter sieecten des inghewants,
ende dat voerwaer rechtuerdelijck ghenoech, want hy met vele ende nieuwe tormenten die binnenste van ander mensche{n} ghepijnicht hadde, hoe wel dat hy gheenssins van zijn quaetheyt op en hielt.
Maer daer ouer noch doen hy met hoouerdie veruult was, vier blasende metten monde teghen die Ioden, ende ghebiedende datmen die sake spoeden soude, ist ghesciedt dat hy met eenen ghedruysche varende vanden waghen viel, ende dat zijn leden metten swaren aenstoot zijns lichaems ghequetst worden.
Ende die ghene die hem liet duncken dat hy oock ghebodt hadde ouer die vloeden der zee, bouen menschelijcke mate met hoouerdie veruult, ende die die hoocheyt der berghen in een waghe meynde te weghen die worde nu, ter eerden vernedert sijnde, in eenen draech stoel ghedraghen, betuyghende in sij seluen die openbaer cracht Godts,
alsoo dat wt des ongoddelijcs lichaem die wormen crielden, ende dat sijn leuende vleesch in die pijnen wt vloede, ende dat oock van zijnen rueck ende stanck, het heyr beswaert worde,
ende die een luttel te voren meynde dat hy die sterren des hemels raecte, dien en mocht niemant draghen om die onuerdraghelijcheyt des stancs.
Hier wt begonst hy van die sware houerdie bekeert zijnde tot zijns selfs kennisse te comen, vermaent wesende doer die goddelijcke plaghe, doen tot elcken oghenblick zijn pijnen altijt vermeerdert worden,
en{de} doen hy selue oock nu zijnen stanck niet verdraghen en mocht, soo heeft hy aldus gheseyt, Het is recht dat een mensch Gode sal onderdanich wesen, ende dat die steruelijcke hem niet en laet duncken dat hy Godts ghelijck is.
Maer dese boose badt den Heere, van wien hy gheen bermherticheyt crijghen en soude.
Ende die stadt waer toe hy quam om dat hy die der eerden ghelijck effen maken soude, ende dat hy die een graff maken soude der gheender die te hoope souden ghebracht werden, dese begheert hy nu vrij te maken,
ende die Ioden waer aff dat hy gheseyt hadde dat hijse niet en soude weerdich hebben om begrauen te worden, maer dat hijse den voghelen ende den wilden dieren soude te verscoeren leueren, ende die hy met haren cleynen kinderen dooden soude, die beloeft hy den borghers van Athenen ghelijck te maken,
ende dat hy oock den heylighen tempel, die hy te voren berooft hadde, met die beste gauen soude vercieren, ende die heylighe vaten vermenichuuldighen, ende dat hy die behoorlijcke costen tot die sacrificien soude gheuen van sijnen renten,
ende dat hy daer bouen oock soude een Iode wesen, ende dat hy alle die plaetsen der werelt soude doer wandelen, ende vercondighen die macht Godts.
Maer doen die pijnen niet op en hielden. (Want het rechtuerdich ordeel Godts was in hem ouerghecomen) soo heeft hy mishopende ghescreuen tot die Ioden op een maniere van smeeken eenen brief dese dinghen inhoudende.
Den alderbesten borghers de{n} Iode{n} wenscht veel salicheyts ende wel te varen, ende gheluckich te wesen die coninck ende prince Antiochus.
Ist dat ghy wel vaert ende uwe kinderen, ende dat v alle dinghen sijn nae uwe begheerte, soo dancken wy Gode seer grootelijck.
Ende ick oock in siecte ghestelt, maer v lieder goedercierlijck ghedachtich wedergecomen sijnde va{n} die plaetsen van Persen, ende met een swaer crancheyt beuanghen, heb nootelijck gheacht sorghe te hebben voer dat ghemeyn profijt
niet van my seluen mishopende, maer veel hope hebbende om dese siecte te ontgaen.
Ende aenmerckende dat mijn vader oock in die tijde{n} doen hy in die ouerste plaetsen het heyr leyde, ghetoont heeft, wie dat nae hem die heerlijcheyt ontfanghen soude,
op dat die ghene die in die lantscappen waren (by alsoo datter eenich teghenspoet ghesciedde, oft swaer sake ghebootscapt werde) wetende, wien dat die ouerheyt der saken ghelaten ware niet en souden verbaest werden.
Daer bouen ick oock aenmerckende hoe dat alle die byligghende machtighe ende die naeghebueren laghen legghen nae die bequame tijden, ende die auontuere verwachtende sijn, soo heb ick mijne{n} sone Antiochum te vore{n} bewesen coninck te sijne, de{n} welcken ic dicmael wedero{m} trecke{n}de nae die ouerste rijcken, vele va{n} v liede{n} beual en{de} ic heb tot hem ghescreue{n} die dinge{n} die hier onder ghestelt sijn.
Hier om bidde ick v lieden ende beghere, dat ghy ghedachtich wesende der weldade{n} int tghemeyn ende int besondere dat een ieghelijck trouwe houde tot my, ende tot mijnen sone.
Want ick betrouwe dat hy seechbaerlijck en{de} beleefdelijck hem draghen sal, en{de} dat hi mijn propoost volghe{n} sal, ende dat hy v lieden ghemeynsaem wesen sal.
Aldus is die dootslagher ende blasphemeerder seer qualijc gheslaghen, en{de} ghelijck hy ander menschen ghehandelt hadde, soo heeft hy buytens lants op die berghen met een allendighe doot dit leuen voleyndt.
Ende Philippus die sijn mede voesterlinck was, veruoerde sijn lichaem, die welcke vreesende Antiochus sone, is wech ghereyst tot Ptolomeum Philometorem in Egypten.
MAer Machabeus ende die met hem ware{n}, den Heere hen bescermende, heeft den te{m}pel en{de} die stadt wederom ghecreghe{n},
maer die outaren die de vreemdelinghen va{n} straten te straten opghericht hadde{n}, en{de} oock die affgodts tempele{n} heeft hy affghebroken,
en{de} als sij den tempel ghesuyuert hadden, soo hebbe{n} sij eenen anderen outaer ghemaect, en{de} als sij van die vierighe steenen vier ontfanghen hadden soo hebben sij sacrificien gheoffert nae twee iaren, en{de} die ruecofferande, en{de} die lampen, en{de} die broode{n} der voerlegghinghe hebben sij ghestelt.
Welcke dinghe{n} ghedae{n} sijnde bade{n} sij de{n} Heere, nederghestrect ter eerde{n}, dat sij niet meer in sulcke quade{n} valle{n} en soude{n}. Maer al waert dat sij tot eenighe{n} tijde ghesondicht hadde{n} dat sij va{n} hem sachtelijcker ghecastijdt soude{n} werden, en{de} dat sij den barbaren en{de} blasphemeerende menschen niet en souden gheleuert werde{n}.
En{de} opden dach dat den tempel van die vreemdelinghen ontsuyuert is gheweest, opden seluen dach ist ghesciedt dat die suyueringhe ghedaen werde, opde{n} vijuentwintichsten dach der maent die Casleu was,
en{de} sij hebben die suyueringhe ghehouden met blijscap acht daghen, op die maniere va{n} die feest der loouertenten, ghedachtich wesende dat sij binnen eenen corten tijt daer vore den feestelijcken dach der loouertente{n} op die berghe{n} en{de} in die speluncke{n} nae der beeste{n} maniere ghehoude{n} hadde{n}.
Waero{m} dat sij ooc stocken met groene looueren omwonde{n}, en{de} groene tacken, en{de} palmtacken ghedraghe{n} hebbe{n} ter eeren va{n} hem die tgheluck verlee{n}t hadde om sijn plaetse te suyuere{n}.
En{de} sij hebben inghestelt met een ghemeyn ghebodt en{de} ordinancie, alle den Ioetsche{n} volcke alle iare te houde{n} dese daghe{n}.
En{de} dat versceyde{n} wten leuen va{n} Antiochus die edele ghenoemt is gheweest in deser maniere{n}.
Maer nu sullen wy vertellen watter gesciedt is van Eupator des ongoddelijcke{n} Antiochus sone, vercortende die quaden die in die orloghe{n} gesciedt sijn.
Want dese doen hy het conincrijck ontfanghen hadde, heeft ouer die saken des rijcs ghestelt eene{n} Lysias ghenoemt, den capeteyn der orloochscher mannen va{n} Phenicen en{de} Syrien.
Want Ptolomeus die ghenoemt werde Macer, hadde voer hem ghenomen vast te houden dat rechtuerdich was met die Iode{n}, en{de} besonder om die onrechtuerdicheyt die teghen hen ghedaen was, en{de} dat hy vredelijck met hen leuen soude.
Maer om dese sake besculdicht wesende vanden vriende{n} by Eupatorem als hem dicmael verweten werde dat hy een verradere was, om dat hy dlant va{n} Cypers dat hem van Philometor beuolen was verlaten hadde, ende tot den edelen Antiochus ouerghecomen sijnde, ooc van hem aff ghesceyden was, heeft hy doer venijn sijn leuen voleynt.
En{de} Gorgias doen hy die prince der plaetsen was, met hem nemende die aencomelinghen bestreedt dicmael die Ioden.
Maer die Ioden die de bequame stercten besaten ontfinghen die ghene die van Ierusalem veriaecht ware{n}, en{de} sy pijnden hen te orloghen.
Maer die ghene die met Machabeo waren doer bedinghe God biddende dat hi hen helper sijn wilde, hebbe{n} eenen oploop ghemaect teghen die stercke stede{n} va{n} die Idumeen,
en{de} met grooten ghewelde daer teghen strijde{n}de hebben sij die plaetsen inghenome{n}, die hen teghen quamen hebbe{n} sij dootgheslaghen, en{de} sij hebbender al te samen niet min dan twintich duysent ghedoodt.
Maer als de sommighe in twee seer stercke torrens ghevloden waren die alle ghereedtscap hadden om te wederstaen,
soo heeft Machabeus tot het bestormen van die ghelaten Simone{m} en{de} Iosephum ende ooc Zacheum, en{de} die ghene die met hen waren vele ghenoech, ende hy is tot die strijden ghetrocken die meest praemden.
Maer die ghene die met Simon waren doer ghiericheyt ghetrocken sijnde, sijn van die sommighe die in die torre{n} waren met ghelde om gheset, ende ontfanghen hebbende tseuentich duysent dobbel drachmen, hebben sij die sommighe van die laten ontvlieden.
Maer alst Machabeo gebootscapt was datter gesciedt was, soe heeft hi (als hi die prince{n} des volcs vergadert hadde) dese besculdicht, dat sij met ghelde hen broeders vercocht hadden, mits dat sij hen viande{n} hadde{n} late{n} wech gaen.
Hier om heeft hy dese die verraders waren gheworden, ghedoot, en{de} ter stont heeft hy die twee torren inghenomen.
Ende met wapene{n} en{de} met handen alle dinghe{n} voerspoedelijck doende heefter hy in twee stercke casteelen meer dan twintich duysent ghedoodt.
En{de} Timotheus die te voren va{n} die Ioden verwonnen was gheweest, hebbende tsamen gheroepe{n} een heyr va{n} een vreemde menichte, en{de} vergadert hebbende rosvolck van Asien, is aenghecomen, recht oft hi Iudeen met wapene{n} inneme{n} soude.
Maer Machabeus en{de} die met hem waren, doen hy nakende was, baden den Heere, hen hooft met eerde{n} bespraeyende, en{de} om die lendenen met haren cleedere{n} omgort,
neder ghestrect aen den vloer vanden outaer, dat hy hen ghenadich, maer haren vianden, viant wesen wilde, en{de} dat hy haren teghenpartijders teghen sijn wilde ghelijck die wet seyt.
En{de} doen sij alsoe nae die bedinghe hen wapenen ghenome{n} hadden seer verre vander stadt voertgaende, ende seer by den vianden ghecomen waren hebben sij neder gheseten.
Ende ten iersten opganc va{n}der sonnen hebbe{n} sij beyde malcanderen bestrede{n}. Dese voerwaer hebbe{n}de de{n} Heere tot eene{n} belouer der victorien en{de} des voerspoets met crachte, maer die ander hadden de{n} moet tot eenen leydtsman der orloghen.
Maer als den strijdt crachtich was, soo sijn den vianden gheopenbaert vijf mannen op peerde{n}, met gulde{n} toomen verciert, den Ioden gheleye doende,
van die welcke die twee Machabeum tusschen hen int midden hebbende bewaerden hem onghesceynt omringhelt met haren wapenen, ende teghen die vianden scoten sij scichten en{de} blixemen, waer wt dat sij van bleutheyt bescaemt, en{de} met verbaestheyt veruult sijnde viele{n}.
Ende daer sijn der ghedoodt twintich duysent ende vijfhondert mannen ende ses hondert rosvolcs.
Ende Timotheus is ghevloden in Gazaram een stercke bewaernisse. Waer ouer dat Chereas was.
Maer Machabeus ende die met hem waren blijde sijnde hebben die stercte beleghe{n} vier daghe{n}.
Maer die ghene die daer binne{n} ware{n} betrouwe{n} hebbende op die stercheyt der plaetsen vermalendijde{n} wtermate{n} seere, en{de} sij sprake{n} beroemelijcke o{n}behoorlijcke redene{n}.
Maer doen de{n} vijfste{n} dach licht worde, soe sijn der twintich ionghelinghen van die met Machabeo waren ontsteken sijnde van moede om die blasphemie manlijck ghegaen tot aen die mueren, ende met eenen fellen moede gaende sijn sij op gheclommen.
Maer die andere oock desghelijcs opclimmende hebben begonst die torren ende die poorten te ontsteken, en{de} die blasphemeerders al leuende te verbrande{n}.
Ende doen die vaste bewaringhe twee gheheel daghen lanck verdoruen was, soo hebben sij Timotheum hem seluen in een plaetse berghende gheuonden ende ghedoot, ende sijnen broeder Cheream, ende Apollophanem hebben sij ghedoodt.
Welcke dinghen ghedaen sijnde, ghebenedijden sij met loff sanghe{n} en{de} belijdinghe{n} den Heere, die groote dinghe{n} ghedae{n} heeft in Israel, en{de} die hen victorie ghegheue{n} heeft.
MAer binnen eenen cleynen tijt daer nae qua{m} teghen die Ioden Lysias des conincs Procuruer, ende maghe, ende prouoost va{n} sijnen saken swaerlijck nemende die dinghen die daer gesciedt waren,
hebbende vergadert tachtentich duysent manne{n}, en{de} mette{n} gheheelen rosvolcke is hy ghecomen teghen die Iode{n}. Meynende voerwaer dat hy die stadt innemen, en{de} den Heydene{n} tot een wooninghe make{n} soude,
en{de} dat hy den te{m}pel tot een ghelt winninghe als die andere affgode{n} te{m}pels der Heydenen hebben soude, ende tot elcken Iare het priestercap te coope stellen,
gheensins herdenckende op die macht Godts, maer metter herten ombedwonghen hadde hy betrouwe{n} in die menichte{n} des voetvolcs, en{de} in die duysenden des rosvolcs, ende in tachtentich elephanten.
En{de} in Iudeen ghecomen sijnde en{de} makende Bethsure, welke was in een benaude plaetse, van Ierusale{m} ligghende een recke va{n} vijf stadien, soe bestreedt hy die vaste stercte.
Maer als Machabeus ghehoort heeft dat die stercten bestormt werden, soo baden sij den Heere met weene{n} ende met tranen, ende alle die scare te samen dat hy eenen goeden enghel senden soude tot die salicheyt van Israel.
Ende als Machabeus ten ierste selue sijn wapenen ghenomen hadde, soe heeft hy die andere vermaent dat sij met hem te samen int perikel gaen souden, en{de} haren broedere{n} te hulpe come{n}.
En{de} doen sij te same{n} met bereedde moede voertghinghe{n} van Ierusale{m}, soo heeft hen gheopenbaert voer hen rijdende een ruyter te peerde, in een wit blinckende cleedt met gulden wapenen, een lancie scuddende.
Doen hebben sij al te samen ghebenedijt den bermhertighen Heere, en{de} sij sijn vroem van moede gheworden, bereedt niet alleen doer die mensche{n}, maer oock door die alder felste beesten, ende doer yseren mueren te loopen.
Aldus ghinghe{n} sij willichlijck bereedt hebbende vanden hemel den Heere tot eenen helpere, ende op hen bermherticheyt doende.
Ende ghelijck leuwen met eenen ghedruysch vallende op die vianden, hebben sij van dien ter neder gheworpe{n} elf duysent voetvolcs, en{de} duysent seshondert rosvolcs,
en{de} sij hebbense allegader ter vlucht ghekeert, en{de} vele van hen lieden ghewont sijnde, sijnt naect ontloope{n}. Maer ooc Lysias is scandelijck vliede{n}de o{n}tcome{n}.
En{de} wa{n}t hi niet heel o{n}tsinnich en was, met sij selue{n} ouerdencke{n}de die vercleyninghe die ae{n} hem ghedae{n} was, en{de} verstae{n}de dat die Hebreussche onverwinlijck ware{n} op des almachtighe{n}s helpe rustende, heeft hy tot hen ghesonden,
en{de} heeft beloeft dat hy consentere{n} soude alle dinghen die rechtuaerdich sijn, ende dat hy den coninck dwinghen soude vrient te werde{n}.
En{de} Machabeus co{n}senteerde in Lysias ghebode{n}, in alle dinghe{n} profijt soeckende, en{de} alle dat Machabeus Lysie ghescreue{n} heeft va{n} die Ioden, dat heeft die coninck verleent.
Wa{n}t daer ware{n} brieue{n} ghescreue{n} tot die Iode{n} va{n} Lisya nae dese maniere inhoudende. LYSIAS wenscht den volcke der Iode{n} salicheyt.
Ioha{n}nes en{de} Abesalom die va{n} v lieden ghesonden ware{n}, ons gheuende die scriftueren begheerde{n} dat ick tghene dat doer hen te kenne{n} ghegheuen werde, volbrenghen soude.
Aldus alle datmen de{n} coninck ouerdraghen mocht heb ic hem wtgheleyt en{de} dat die saken toe lieten, dat heeft hy verleent.
Aldus ist dat ghy in die saken trouwe onderhoudt, soo sal ic voertaen arbeyden om v liede{n} te wesen een sake der goeder dinghe{n}.
Maer va{n} die andere dinghen heb ick van elcken woerden besonder beuolen desen ende oock den ghenen die van my ghesonden zijn om met v lieden te spreken.
Vaert wel. Int hondertste ende achtenveertichste iaer, opden vierentwintichsten dach der maent Dioscori.
Ende des conincs brief hielt dese dinghen inne. Die coninck Antiochus Lysie sijnen broeder salicheyt.
Nae dat onse vader tusschen die goden ouerghevoert is, wy willende dat die ghene die in ons rijck sijn sonder oploop ende beroerte leuen sullen, ende dat sij tot haren dinghen naersticheyt doen sullen,
soo hebben wy ghehoort dat die Ioden niet en hebben gheconsenteert mijnen vader, dat sij souden ouerghestelt werden tot die costuymen der Griecken, maer dat sij willen houden hen insettinghe, ende dat sij daerom begheren dat wy hen souden verleene{n} hen wetteghe costuymen.
Hiero{m} willende dat dit volck oock sal gherust wesen, soo hebben wy ordinerende gheordeelt datmen den tempel hen wederom gheue, op dat sij doen souden nae die ghewoonte van haren voer vaderen.
Aldus suldi wel doen ist dat ghy tot hen sendt, ende hen die rechte hant gheeft, op dat sij (onsen wille ghekent hebbende) moghe{n} goets moets wesen, ende dat sij hen selfs orbaerlijcke saken besorghen.
Maer tot die Ioden was des conincs brief alsulck. Die coninck Antiochus den raedt der Ioden, ende den anderen Ioden salicheyt.
Ist dat ghy ghesont sijt, soo sijdi als wy willen, maer wy sijn oock wel varende,
Menelaus is tot ons ghecomen segghende dat ghy lieden begheert nederwaerts te come{n} tot die uwe die by ons sijn.
Daer om den ghenen die ouer ende weder gaen tot den dertichsten dach der maent xanthici gheuen wy die rechte handen der sekerheyt,
dat sij ghebruycken moghen Ioetsche spijsen, ende hen wetten, ghelijck oock te voren, ende niemant van hen lieden en lijde eenichsins eenighe quellinghe van die dinghen die doer onwetenheyt ghedaen zijn.
Wy hebben oock Menelaum ghesonden die v lieden aenspreke,
Blijft ghesont. Int honderste ende achtenveertichste iaer, opden vijfthiensten dach der maent Xanthici.
Die Romeynen hebben oock eenen brief ghesonden aldus inhoudende. Quintus Memmius ende Titus Manilius der Romeynen legaten, wenschen den volcke der Iode{n} salicheyt.
Van die dinghen die Lysias den conincs maghe v lieden verleent heeft, dat hebben wy oock verleent.
Maer van die dinghen daer aff dat hy te kennen gaff datmen totte{n} coninck ouerdraghen soude, sendt iemande{n} ter stont, naerstelijcken onder v liede{n} ouerlegghende, op dat wy moghen ordineren, alsoo v dat dient, wa{n}t wy gaen tot Antiochien.
Ende daerom haest v om wederom te scrijuen, op dat wy oock mede weten moghen van wat wille dat ghy liede{n} sijt.
Vaert wel. Int hondertste ende achtenveertichste iaer, op den vijfthiensten dach der maent xanthici.
ALs dese verbonden ghemaect waren, soo reysde Lysias nae den coninck, ende die Ioden becommerden hen met dat lant te bouwen.
Maer die ghene die daer ghebleuen waren Timotheus ende Apollonius Genneus sone oock Ieronimus, ende Demophon bouen dese oock Nicanor die ouerste van Cypers en lieten hen niet in stillicheyt ende in ruste leuen.
Maer die Ioppiten hebben alsulke quade daet bedreuen, sij hebben die Ioden ghebeden waer mede sij woonden, dat sij opclimmen souden in die booten die sij bereydt hadden met hen huysvrouwen ende kinderen, als ofter gheen viantscappen tusschen malcanderen gheweest en hadde.
Aldus nae die ghemeyne ordinancie vander stadt, doen sij daer oock consent toe ghauen, ende midts den vrede gheen quaet vermoeden hebbende, doen sij in die diepte verre gheuaren waren, soo hebben sij daer verdroncken niet min dan twee hondert.
Als Iudas vernomen heeft dat sulcke wreetheyt ghedaen was aen die menschen van sijnen volcke, soo heeft hy den mannen die met hen waren gheboden, ende aengheroepe{n} hebbe{n}de Godt den rechtuerdighen richter,
is hy ghecomen teghen die vermoorders der broederen, ende die hauene heeft hy des nachts ontsteken, die booten heeft hy verbrant, maer die ghene die vanden viere vervlucht waren heeft hy metten swaerde ghedoodt.
Ende doen hy dese dinghen ghedaen hadde, soo is wech ghereyst als oft hi wederom comen soude, ende alle die Ioppiten wtroeyen.
Maer doen hy vernomen hadde dat die ghene te Iamnie waren oock wilden in ghelijcker manieren doen de{n} Ioden die met hen woonden,
soo is hy oock den Iamniters des nachts ouerghecome{n}, ende hy heeft die hauene met die scepen aenghesteken, alsoo dat het licht des viers verthoont werde te Ierusalem van twee hondert ende veertich stadien.
Doen sij van daer nu wechghegaen waren neghen stadien verre, ende dat sij reysden. Nae Timotheum, soo hebben die Arabers teghe{n} hem ghestreden vijf duysent mannen ende vijf hondert peerde volcs.
Ende doen den strijdt machtich werde, ende doer Godts hulpe voerspoedelijck vergaen was, soo begheerde{n} die ouerghebleuene Arabische, verwonne{n} sijnde dat hem van Iuda die rechte hant soude ghegheuen werden, ghelouende dat sij souden weyde gheuen, ende dat sij hen in andere dinghen te bate comen souden.
Ende Iudas denckende dat sij warachtelijck in veel dinghen profijtelijck souden sijn heeft den vrede beloeft, ende als sij die rechter handen ontfanghen hadden sijn sij wederom ghekeert tot hen tabernakelen.
Ende hy heeft noch bestormt een vaste stadt met mueren ende brugghen al om besloten, die welcke bewoont werde van een menichte van vermengder Heydenen die ghenoemt was Caspin.
Maer die ghene die daer binnen waren betrouwen hebbende op die stercheyt der mueren ende ghereedtscap der lijftochten deden slapperlijcker, creytende Iudam met vermalendijdinghen, ende blasphemeerende, ende sprekende dat niet behoorlijck en is.
Maer als Machabeus aengheroepen hadde den grooten prince der werelt, die sonder storm ghereetscappen, ende scranschen ten tijde van Iesu Iericho ter neder gheworpen heeft, is fellijck op die mueren gheuallen,
ende als hy die stadt ghewonnen hadde doer den wille des Heeren, heeft hy daer ontellijcke veel doodtslaghen ghedaen, alsoo dat het byligghende staende water twee stadien breedt scheen te vloeyen van bloede gheverwet.
Van daer zijn sij affghetrocken tot seuen hondert ende vijftich stadien, ende zijn ghecomen in Caraca tot die Ioden die ghenoemt werden Tubianei,
ende Timotheum en hebben sij voerwaer in die plaetsen niet gheuonden, ende gheen merckelijcke sake volbracht hebbende is hy wederom ghereyst, latende in een plaetse een seer vaste bewarenisse.
Maer Dositheus ende Sosipater die capeteynen waren met Machabeo, hebben ghedoodt die van Timotheo in die vaste bewaerenisse ghelaten waren thien duysent mannen.
Maer doen Machabeus omtrent hem in slach ordene ghestelt hadde ses duysent mannen, ende die ghestelt waren by rotten, soe is hy teghen Timotheum voerts ghetrocken, die met hem hadde hondert twintich duysent voet volcs, ende twee duysent ende vijfhondert rosvolcs.
Ende doen Timoheus vernomen hadde Iudas aencoemste, soo heeft hi voer hem wech ghesonden die vrouwen ende die kinderen, ende die andere ghereedtscappen in een vaste stadt die Carnion ghenoemt wert. Want sij was onuerwinlijck ende quaet om aen te come{n}, om die enghicheyt der plaetsen.
Ende doen den iersten hoop van Iudas hen verthoont hadde, soo is den vianden een vreese ingheslaghen wt Godts teghenwoerdicheyt die alle dinghe{n} aensiet, ende sij sijn ter vlucht ghekeert deen van dander, alsoo dat sij meer van hen volck neder gheworpen werden, ende met die slaghen van hens selfs sweerden ghecrenct werden.
Ende Iudas die was seer naerstich int veruolghen die ongoddelijcke pijneghende, ende hy wierper van henlieden neder dertich duysent mannen.
Maer Timotheus selue is gheuallen in die deelen va{n} Dositheus ende Sosipater ende hy begheerde met veel beden dat hy leuende mochte vrij ghelaten worden om dat hy die ouders, ende broeders hadde van veel Ioden die welcke doer sijn doodt souden bedroghen werden.
Ende doen hy gheloeft hadde dat hy die wederom gheuen soude nae die voerwaerde, soo hebben sij hem onghesceyndt laten vrij wech gaen, om die salicheyt der broederen.
Ende Iudas is wederom ghekeert van Carnion hebbende vijuentwintich duysent menschen ghedoodt.
Nae die vlucht ende doot van dese, soo heeft hy het heyr aenghebracht tot Ephron een vaste stadt, waer in dat een menichte van verscheyden Heydenen woonden, en{de} die stercke ionghelinghen voor die muere{n} stae{n}de wederstonden seer vromelijck, ende in dese stadt waren veel oorlochsche instrumenten, ende een groote ghereetscap va{n} ghescutte,
maer doen sij de{n} almachtighen aengheroepen hadden die met sijn macht die crachten der viande{n} heel in stucken breect, hebben si die stadt inghenomen, ende van die ghene die daer binnen waren, hebbe{n} sij vijuentwintich duysent verslaghen.
Van daer sijn si tot die stadt der Scythen wechghegaen, die van Ierusalem gheleghen was ses hondert stadien verre.
Maer doen die Ioden die by die Scitopoliters waren betuychden dat sij goedertierlijck van hen ghehandelt waren, ende dat sij oock in die tyden der onsalicheden, beleefdelijck met hen gheleeft hadden,
soo hebbe{n} sij hen ghedanct, en{de} als zij hen oock vermaent hadden, dat sij voortaen souden goedertieren sijn tot hen gheslachte, soo sijn sij te Ierusalem ghecomen, als den feestdach der weken aenstaende was.
Ende nae den feestdach van Sinxenen, sijn zij wech ghetrocken teghen Gorgia{m} den provoost van Idumeen.
Ende hij is wtghetrocken met dry duysent voetvolcs, ende vierhondert peerde volcs.
Ende als sij teghen malcanderen streden, soo ist ghesciedt datter luttel viel van die Iode{n}.
Maer een Dositheus ghenaemt van Bacinoris een ruyter te peerde, een sterck man, hielt Gorgiam, en{de} doen hy hem wilde leuende vanghen, soo isser een ruyter van die van Thracien op hem ghevallen, ende hy heeft hem sijn scoudere affgehouwen, ende al soo ist Gorgias ontvloden in Maresa,
Maer doen die ghene die met Esdrin waren langher streden ende vermoeyt ware{n}, soo heeft Iudas den Heere aengheroepen, dat hy soude wille{n} een helpere ende een capeteyn des strijdts werde{n}, beghinnende met hens lants tale,
en{de} met lofsanghe{n} die ste{m}me verheffende, heeft hy Gorgias ruyters die vlucht aengheiaecht.
Maer als Iudas sijn heyr vergadert hadde, soo is hy ghecomen in die stadt Odollam, ende doen den seuensten dach ouerquam, soo hebben sij nae de ghewoonte ghesuyuert sijnde in die selue plaetse de{n} sabboth ghehouden,
ende op den naevolghenden dach is Iudas met die sijne ghecomen, dat hij die lichame{n} de gheender die verslaghen waren wechnemen soude, ende dat hy die met haren ouders soude legghe{n} in hen vaderlijcke grauen.
Ende sij hebben ghevonden onder die mantels vanden ghedooden, van die offeranden der affgoden die by Iamniam gheweest hadde, van die welcke die wet die Ioden verbiedt. Hierom eest hen allen openbaer gheworden, dat sij om dese sake ghevallen waren.
Aldus hebben sij allegader ghebenedijt het rechtuerdich ordeel des Heeren, die de verborghen dinghe{n} openbaer hadde ghemaect.
Ende aldus tot bedinghen ghekeert sijnde, hebben sij ghebeden, dat die misdaet die daer ghesciet was vergheten soude werden, Maer die alder stercste Iudas vermaende het volck dat sij hen bewaren souden sonder sonde, voor ooghe{n} siende wat daer ghesciet was om hen sonde{n} die daer verslaghe{n} waren.
Ende doender een ghemeyn hantreykinge ghedaen was, soo heeft hy twaelf duysent dragmen siluers ghesonden te Ierusalem, datmen die offeren soude tot een sacrificie voor die sonde, wel en{de} godtvruchtelijck denckende van die verrysenisse
(want en hoepte hy niet dat sij verrysen souden die gheuallen waren, soo soudt verloren schijnen ende ydel te bidden voor die dooden)
ende om dat hy aenmercte dat die ghene die met godtvruchticheyt den slaep ontfanghen hadde, die beste gratie bewaert hadde{n}.
Aldus ist dan een heylich ende salich ghepeyns voor die ghestoruene te bidden, dat sij van sonden moghen ontbonden worden.
INt hondertste ende neghen ende veertichste iaer heeft Iudas vernomen dat Antiochus Eupator quam met een menichte teghe{n} Iudeen,
ende met hen Lysias die besorgher ende prouoost van die saken, hebbende met hem hondert ende thien duysent voet volcs, ende vyf duysent rosvolcs, ende tweentwintich elephanten, drijhondert waghenen met seysenen ghewapent.
Ende met hen heeft hem ghemengt Menelaus, ende met groote bedrieghelijcheyt badt hij Antiochum, niet voor slants welvaert, maer hope{n}de dat hy wederom soude ghestelt werden int prinscap.
Maer die coninck der coninghe{n} heeft Antiochus moet verwect teghe{n} den sondaer, ende midts dat Lysias hem ingaff, dat dese die sake was van allen die quaden, soo heeft hy gheboden datmen hem gheuanghen (alst hen costuyme is) in die selue plaetse dooden soude.
Ende in die selue plaetse was eenen torre van vijftich cubitus, hebbende van allen sijden een hoop van assche{n}, dese hadde een wtsien steyl nederwaerts,
van daer heeft hy den tempelsceynder doen nederwaerts worpen, den welcken sij alle voorts stieten ter doot.
En{de} door sulcke wet gheboerdet den ouertreder der wet te steruen, ende dat Menelaus oock der eerden niet ghedaen en werde.
Ende dat ghesciedde voorwaer rechtuerdelijck ghenoech, want aenghesien dat hy veel misdaden tegen Godts outaer bedreuen hadde, wiens vier ende asschen heylich was, soo is hy met die doot der asschen verdoemt gheweest.
Maer die coninck quam onghetempt van sinne, dat hy hem booser dan zijn vader den Ioden soude toonen.
Dwelck als Iudas vernomen heeft, soo heeft hy den volcke beuolen, dat sij nacht ende dach den Heere aenroepen souden, op dat hy ghelijck altijt, nv oock hen helpen soude,
want si voorwaer vreesde{n} berooft te worden van die wet, ende dlant, ende va{n}den heylighen tempel, ende dat hy tvolck dat corts een luttel hen verblasen hadde, niet en soude wederom onder gheworpen worden den blasphemerende{n} natien.
Ende als zij allegader te samen dit deden, en{de} begheerden va{n} de{n} Heere bermherticheyt, met weeninghe ende vastenen, ligghende gheheel drij daghe{n} achter een ghestrect ter aerden, soo heeftse Iudas vermaent dat sij hen bereyde{n} soude{n},
Maer hy heeft metten ouders ghedacht, eer die coninck zijn heyr aenbracht tot Iudeen, ende die stadt in naeme, dat hy wttrecken soude, ende die auontuere vander saken beuelen des Heeren ordeele.
Aldus gheuende die macht Gode van alle, den scepper der werelt, ende die sijne vermaent hebbende, dat sij vromelijck strijden souden, ende dat zij totter doot toe voor die wetten, den tempel, die stadt, dlant, ende borghers staen soude{n}, heeft hy zijn heyr ghestelt omtre{n}t Modin.
Ende als hy den sijnen een teeken ghegheuen hadde van Gods victorie, ende hy die alderstercste ionghelinghe{n} wtghecoren hadde, des nachts bestormende des conincs tente, heeft hy inden heyrlegheren verslaghen vier duysent mannen, ende den meesten vanden elephanten met die ghene die daer op ghestelt waren,
ende zij hebben der vianden leghers met seer groote vreese ende verbaestheyt veruult, en{de} als si die dinghe{n} voorspoedelijc ghedaen hadde{n}, soo zijn si wech ghegaen.
En{de} dit is gheschiet doen den dach begonst te lichten, des Heeren bescerminghe hem helpende.
Maer als die coninck den smaec ghecreghen hadde vander Ioden stouticheyt, soo heeft hy met conste ghearbeyt teghen die swaricheyt der plaetsen,
en{de} hi heeft die heyrlegheren ghebracht aen Bethsura, welck der Ioden stercke besloten bewaernisse was, maer hy worde veriaecht, hy quetste hem en{de} hy werde ghecrenct.
En{de} den ghenen die binnen waren heeft Iudas ghesonden dat hen van noode was.
En{de} een man Rhodocus ghenaemt heeft den vianden die heymelijcke raden ghebootscapt, wt dat Ioetsche heyr, die welcke ghesocht zijnde is gheuonden gheweest en{de} op ghesloten.
Wederom heeft die coninck spraeck ghehadt met die ghene die in Bethsuris waren, hy heeft die rechte hant ghegheuen, hy heeftse ontfanghen, hy is wech gheghaen,
Hy heeft met Iuda ghestreden, hy is verwonnen gheweest, Maer doen hy vernomen hadde dat Philippus wederspannich was gheworden te Antiochien, die ghelaten was ouer die saken, verslaghen sijnde van herten, die Ioden biddende, ende hen onderdaen zijnde swoer hy van alle dinghen die scenen rechtueerdich te sijne, en{de} versoent zijnde heeft hy sacrificie gheoffert, hi heeft den tempel gheeert, en{de} ghiften ghestelt
Hy heeft Machabeu{m} omhelst, en{de} hy heeft hem van Ptolomaide tot die Gerrene{n} capeteyn en{de} prince gemaect.
En{de} als hy te Ptolomaiden ghecomen is soo namen die va{n} Ptolomaide swaerlijc dit verbont der vrintscappen, verbolghen zijnde dat si messchien het verbont souden breken.
Doen is Lysias op den rechter stoel ghegaen, ende hy heeft de redene verclaert, ende het volck te vreden ghestelt, ende hy is wederghekeert tot Antiochien, ende in deser manieren is des conincs reyse, ende wederkeeringhe vergaen.
MAer nae den tijt van drij iaren heeft Iudas en{de} die ghene die met hem waren vernome{n} dat Demetrius Seleucus sone door die hauene van Tripolis op ghecomen was tot die bequame plaetsen,
en{de} dat hy die lantschappen ghehouden hadde teghen Antiochum en{de} sijne{n} capeteyn Lysiam
Ende ee{n} ghenoemt Alcimus die de opperste priester gheweest hadde, maer is al wille{n}s besmet gheweest ten tijde van die vermenghinghe, aenmerckende dat hem gheensins salicheyt en was, noch toeganck totten outaer,
is ghecome{n} tot Demetrium int hondertste en{de} vijftichste iaer, scenckende hem een gulde{n} croone en{de} eenen palmtack, en{de} daer toe noch coppen die scenen den tempel toe te hooren. Ende op dien dach heeft hy ghesweghen,
maer als hy bequame{n} tijt ghecreghen hadde tot sijnder dwaesheyt en{de} gheroepen was van Demetrio ten rade, en{de} gheuraecht was op wat dinghen en{de} raden die Ioden rusten,
soo heeft hy gheantwoort. Die vanden Ioden die Assidei ghenoemt worden, ouer die welcke is Iudas Machabeus, die voede{n} orloghen, en{de} beroeren oploopen, en{de} si en laten het rijck niet gherust wesen,
want ick ooc berooft wesende van mijnder ouderen glorie (ic segghe van dat opperste priestercap) ben herwaerts gecomen,
ten iersten trouwe houdende des conincs orbaerlijcke saken, ten tweeden oock mijnder borgheren profijt soeckende, want midts haerder archeyt wort ons gheheel gheslachte seer gequelt.
Maer als ghy alle dese dinge{n} o coninc besonder vernome{n} hebbet, soo wilt den la{n}tscappe en{de} den geslachte na v goedertienh{eyt} die by allen menschen vermaert is, voorsien,
want alsoo langhe als Iudas leeft, soo ist o{n}moghelijck datter vrede soude wesen den saken.
En{de} nae dat sulcke dinghen van desen gheseyt zijn gheweest, soo hebben die andere vrinden die hen oock viandelijc droeghen teghen Iudam, Demetrium ontsteke{n}.
Die welcke heeft ter stont Nicanorem den prouoost der elephanten voor eenen capeteyn in Iudeen ghesonden,
gheuende hem beuelinghen, dat hy den seluen Iudam vanghen soude, maer dat hy die ghene die met hem waren verstroeyen soude, en{de} dat hy Alcimum soude maken opperste priester vanden alderhoochsten tempel.
Doen hebben die Heydenen die wt Iudeen voor Iudam gheuloden waren, hen met hoopen met Nicanor ghemenght, achtende der Ioden allendicheden en{de} scaden haerder dinghen voorspoedicheden te sijne.
Als dan die Ioden ghehoort hebbe{n} Nicanors aencoe{m}ste en{de} die vergaderinge der natie{n} so bade{n} si, met aerde bespraeyt, he{m} die zijn volc ghestelt hadde dat hijt inder eewicheyt beware{n} soude, en{de} die zijn deel met openbaer teekenen bescermt.
Ende alst die capeteyn gheboodt, soo zijn si ter sto{n}t van daer vertrocken ende si sijn vergadert tot dat casteel Dessan,
Maer Simon Iudas broeder hadde met Nicanor ghestreden, maer hy is verschrict gheweest van die onuersienighe aencoemst der vianden
Ende Nicanor hoorende die cracht van Iudas meghesellen, ende die grootmoedicheyt die si voor hen lants strijden hadden, ontsach hy metten bloede het ordeel te doen.
Daerom heeft hy voor ghesonde{n} Posidonium, ende Theodotium, ende Matthiam, dat si die rechte handen gheuen souden en{de} ontfanghen,
Ende alser langhe van desen dinghen raet ghehouden werde, ende dat die capeteyn selue die tot die menichte ouerghedraghen hadde, soo heeft den sin van hen allen gheweest dat si consent gheuen souden tot die vrintscap.
Aldus hebben sij eenen dach ghesteldt inden welcken si secretelijck van desen dinghe{n} onder malcanderen tracteren souden, ende hen zijn elcken besonder stoelen ghehaelt en{de} ghestelt.
Ende Iudas heeft beuolen datter ghewapende mannen zijn souden in die bequaeme plaetsen, ofter by auontueren van die vianden iet quaets op stonde, ende si hebben een bequaem tsamen sprake ghehouden.
Ende Nicanor woonde te Ierusalem, ende hy en dede gheen onrecht, ende hy heeft die hoopen der scaren die vergadert waren laten wech gaen.
Ende hy hadde Iudam altijt weert wt der herten, ende hy was totten man gheneycht.
Ende hy heeft hem ghebeden dat hy een huysvrouwe soude trouwen en{de} kinderen winnen, Hy heeft die bruloft ghehouden, hy heeft stillijck gheleeft, ende sij leefden beleefdelijck,
Maer Alcimus siende hen liefde tot malcanderen, ende hen verbonden, is ghecomen tot Demetrium, ende hy seyde dat Nicanor den vreemden dinghe{n} consenteerde, ende dat hy Iudam des rijcs verradere ghesciet hadde sijnen naecomelinck te werden.
Hierom die coninck vergramt ende door die alderquaetste besculdinghen van desen ghecreyt sijnde, heeft Nicanori ghescreuen segghende dat hy voorwaer swaerlijck nam dat verbo{n}t der vrintscap, maer dat hi gheboodt dat hy Machabeum gheringhe ghebonden souden senden tot Antiochien,
Dwelck als Nicanor vernomen heeft, soo is hy verslaghe{n} van moede gheweest ende heuet swaerlijc ghenomen, waert dat hy die dinghen die sij ouer een ghedraghen hadden souden breken, niet bescadicht zijnde vanden man,
maer want hy de{n} coninc niet en mocht wederstae{n}, soo heeft hy bequamicheyt ghesocht waer door hy dat ghebodt soude volbrenghen.
Maer Machabeus siende dat Nicanor straffelijcker met hem leefde, ende dat hy dat ghewoonlijck ontmoeten hem fellijcker toonde, verstaende dat dese fellicheyt van ghee{n} goet en was soo heeft hy, na dat hy een luttel van die sijne vergadert hadde, si seluen verborghen va{n} Nicanor.
Dwelc als hi vernomen heeft dat hy vromelijck vande{n} man verrascht was, is hy ghecomen totten meesten ende heylichsten tempel, en{de} als die priesters hen ghewoo{n}lijcke slachofferanden offerden, heeft hy gheboden datmen hem den man leueren soude,
ende doen si by eede versekerden dat si niet en wisten waer hy was die ghesocht worde, soo heeft hi zijn hant wtsteke{n}de totte{n} tempel
gheswore{n} segghe{n}de. Ten si dat ghi my Iudam ghebonden leuert, soo sal ic dit Gods huys pleyn make{n}, en{de} de{n} outaer sal ic wtgraue{n}, en{de} ic sal desen tempel Libero den vader wijde{n}.
Ende als hy dit gheseyt hadde soo is hy wech gheghaen. Ende die priesters hen hande{n} wtstekende ten hemelwaert aenriepen den ghenen die altijt een vooruechter was va{n} haren volcke dit segghende.
Ghy Heere va{n} alle, die gheens dincs en behoeft, hebt ghewilt dat den tempel uwer wooninge onder ons soude ghemaect worden.
Ende nv ghy heylighe Heere van allen heylighen, bewaert inder eewicheyt dit huys ombesmet, dat onlancs ghesuyuert is,
Maer Razias een vande{n} ouders van Ierusalem is Nicanori ouer ghedraghe{n} als een man die der stadt lief hebber was, ende die van goeden name was, die om der goeder begheerten der Ioden vader ghenoemt worde.
Dese heeft langhen tijt het propoost der reynicheyt ghehoude{n} int Ioetscap, te vreden zijnde sijn ziele ende lichaem te leueren om die volstandicheyt,
Nicanor dan wille{n}de sijnen haet die hy hadde teghen die Ioden openbaren heeft vijf hondert ruyters ghesonden, dat sij hem vanghen souden,
want hy meynde waert dat hy dien bedroghen hadde, dat hi den Ioden een seer groote scade doen soude.
Maer doen die scharen begheerde{n} in sijn huys te vallen, ende sijn doere te breken ende tvier daer aen te steken, Als hy nv gheuanghen soude worde{n}, heeft hy si selue{n} met eenen sweerde ghesteken,
verkiesende lieuer edelijck te steruen, dan onderdaen te worden den sondaren, ende teghe{n} sijn edele gheboorte, met onweerdighe onrechten ghequelt te worden.
Maer als hy wt haestich{eyt} gheenen sekeren steeck ghegheuen en hadde, ende die scaren binnen die doeren inbraken, soo heeft hy stoutelijc wederom loopende tot die mueren sij selue manlijck van bouen neder gheworpen in die scaren,
ende als die haestelijck plaetse maecten sijnen val, soo is hy gheuallen midden op den necke,
ende doen hy noch adem track, ontsteken sijnde van moede is hy opghestaen, ende doen sijn bloet met eenen grooten vloet aff vloedde, ende hi met die alder swaertste wo{n}den ghequetst was, soo is hy met eenen loop doort volck gheghaen,
ende staende op een steyghe steenrootse, ende nv heel sonder bloet gheworden sijnde,omuanghende sijn inghewant heeft hy die met beyde sijn handen op die scaren gheworpen, aenroepende den heerscapper des leuens ende des gheests, dat hy dese hem wederom gheuen soude, ende alsoo heeft hy dleuen ghelaten.
MAer als Nicanor beuonden hadde dat Iudas was in die plaetsen van Samarien, so heeft hy ghedacht opde{n} sabbothdach metten gheheelen ghedruyssche den strijt te doe{n},
Maer doen die Ioden die hem door bedwanck volchden seyden. En doet alsoo wreedelijck ende fellijck niet, maer geeft eere de{n} dach der heylichmakinghe, ende eert hem die alle dinghen aensiet,
soo heeft die onsalighe gheuraecht ofter een machtighe inde{n} hemel is die gheboden heeft datme{n} den dach der sabbathe{n} houden soude.
Ende doen sij antwoorden. Daer is een leuende Heere die inden hemel machtich is, die gheboden heeft datmen den seuensten dach houden soude,
soo heeft hy gheseydt. Ende ick ben machtich op die eerde, die ghebiede datme{n} wapene{n} neme{n} soude, en{de} des conincs saken volbrenghen, nochtans en heeft hy niet vercreghen dat hy den raet volbrenghen soude.
Ende Nicanor voorwaer met seer groote hoouerdie op ghericht sijnde, hadde ghedacht dat hy een ghemeyn teeken der victorie{n} soude stelle{n} van Iuda,
Maer Machabeus betroude met alder hope{n} dat hem die helpe van Gode soude bystaen,
ende hy vermaende die sijne dat sij niet vreesen en souden va{n} die toecoemste der natie{n}, maer dat si in hen ghedenckenisse hebben soude{n} die helpen die hen ghesciet waren vanden hemel, ende dat si nv hopen souden dat hen vanden almachtighen soude victorie aencomen
Ende als hy die aen ghesproken hadde van die wet ende propheten, vermanende hen oock van die strijden die si te voren ghedaen hadden, heeft hijse willigher ghemaect,
ende als hen moeden alsoo opghericht waren, soo toonde hy hen oock die bedrieghelijcheyt der Heydenen, ende eetbrekinghen.
Ende hy heeft elcken van henlieden ghewapent niet met wapenen van scilt oft spiesse, maer met die alderbeste redenen en{de} vermaninghe{n}, legghe{n}de hen te voren eenen ghelooffelijcken droom waer door dat hijse allegader verblijt heeft.
Ende dat visioen was aldus danich. Oniam die dopperste priester gheweest hadde, den goeden man, en{de} goedertieren, eerweerdich om te aensien, manierlijck van seden ende scoo{n} van wtsprake, ende die van ioncs kints in duechde{n} gheoeffent is gheweest sach hy die handen wtsteken ende bidde{n} voor Dioetsche volc.
Ende dat daer nae noch ee{n} ander man gheope{n}baert geweest is va{n} ouderdom en{de} glorie wonderlijc, ende omtrent hem ee{n} maniere van een groote cierlijcheyt.
Ende dat Onias antwoordende seyde. Dit is der broederen liefhebbere, ende des volcs van Israel, dit is hy die seer veel bidt voor tvolck, en{de} voor die gheheel heylighe stadt Ieremias Godts propheet.
Ende dat Ieremias sijn rechte hant wtstack ende gaff Iude een gulden sweert segghende.
Ontfanct dat heylich sweert, een ghifte van Godt, waer mede ghy ter neder worpen sult mijns volcs van Israel vianden.
Als si dan vermaent waren door Iudas seer goede redenen, waer door dat die macht soude moghe{n} verhauen worden ende der ionghelinghen moeden versterct worden, hebben si voor ghenomen te strijden ende sterckelijck te vechten op dat die cracht het vonnis van die saken gheue{n} soude, om dat die heylighe stadt, ende den tempel in perikel waren,
want sy hadden min sorghe voor hen huysvrouwen ende kinderen, ende oock voor hen broederen ende maghen maer die meeste ende dierste sorghe was voor die heylicheyt des tempels.
Maer die ghene oock die in die stede waren en hadden oock de minste sorghe niet voor die ghene die strijden souden.
Ende als sij nv alle hoopten dat het ordeel ghescieden soude, ende die vianden teghenwoordich waren, ende het heyr ghesteldt was in ordene, ende die beesten ende trosuolck in bequaem plaetsen gheschict waren,
soo heeft Machabeus aenmercke{n}de die aencoemste der menichten, ende die ghereetscap van versceyden wapenen, ende die wreetheyt der beesten, sijn handen ten hemel wtstekende den Heere die wonder teekenen doet aen gheroepen, die niet nae die machticheyt der wapenen, maer nae dat hem belieft den weerdighen victorie gheeft.
Ende hy heeft aenroepende gheseyt in deser manieren. Ghy Heere die uwen enghel ghesonden hebt onder Ezechia den coninck van Iuda, ende hebt ghedoodt van Sennacheribs heyrlegheren hondert ende vijuentachtentich duysent menschen,
ende ghy heerschapper der hemelen, sendt uwen goeden enghel voor ons met die vreese, ende met die veruaertheyt van die grootheyt ws arms,
op dat sij vreesen moghen die met blasphemien comen teghen v heylich volck. Ende dese heeft voorwaer tgebedt aldus volbracht,
maer Nicanor ende die met hem waren trocken aen met trompetten ende sanckliedeke{n}s,
Maer Iudas ende die met hem waren Godt aengheroepen hebbende, sijn door ghebeden ten strijde{n} aenghecomen,
metter hant voorwaer vechtende, maer metten herten den Heere biddende, hebbender neder gheworpen niet min dan vijuendertich duysent, grootelijck hen verblijdende van Godts teghenwoordicheyt.
Ende als sij op ghehouden hadde{n} ende met blijscap weder om quamen, soo hebben sij vernome{n} dat Nicanor gheuallen was met sijnen wapenen.
Als dan daer een gheroep opghestaen was, ende een beroerte verwect soo ghebenedijden sij den almachtighen Heere met haers lants tale.
Ende Iudas die in alles metten lichaem ende metten moede bereedt was te steruen voor die borghers, heeft gheboden datme{n} Nicanors hooft aff houwen soude, ende datmen sijn hant metter scoudere aff ghesneden draghen soude te Ierusalem.
Ende als hy daer ghecomen was ende die van sijnen gheslachte te samen gheroepen hadde, ende die priesters voor den outaer, soo heeft hy oock doen halen die ghene die in die borcht waren.
Ende vertoont hebbende Nicanors hooft ende die misdadighe hant die hy wtghesteken hadde teghen het heylich huys des almachtighen Godts, heeft hy grootelijck gheglorieert.
Ooc heeft hi gheboden datmen die tonghe des ongoddelijcken Nicanors aff ghesneden sijnde by stucken soude den voghelen gheuen, ende des dwaes hant teghen den tempel hanghen.
Hier om hebben si alle den Heere des hemels ghebenedijt segghende. Ghebenedijt is hy die sijn plaetse ombesmedt bewaert heeft.
Ende hy heeft Nicanors hooft ghehanghen op dat opperste vander borcht, om dat soude wesen een openbaer ende claer teeken van Godts helpe.
Hierom hebben sij alle met eenen ghemeynen raet inghesteldt datmen gheensins desen dach sonder vieren en sal voorby laten ghaen,
maer datmen die feeste sal houden op den derthiensten dach der maent Adar, die in die Siriersche tale wort ghenoemt den dach voor Mardocheus dach.
Hierom als dese dinghen aldus aen Nicanor gheschiet zijn, ende dat van dien tijden die stadt van den Hebreusschen is beseten gheweest, soo sal ick ooc in dese dinghen een eynde maken.
Ende heb ick dat wel ghedaen ende alsoo dat der historien betaemt, dat wilde ick selue wel, maer en heb ick niet weerdelijck ghedaen, dat is my te vergheuen,
want ghelijck dat altijt wijn drincken oft altijt water contrarie is, maer somtijts deen en{de} somtijts dander te besighen ghenoechlijck is, alsoo oock en sal den lesers die redene niet ghenaem zijn, ist dat die altijt seer constelijck ghedicht is. Hieromme salt hier voleyndt sijn.
DEN boeck der generatien Iesu Christi des soo{n}s Dauid, des soo{n}s Abraham,
Abraham heeft ghegenereert Isaac, Ende Isaac heeft ghegenereert Iacob, En{de} Iacob heeft ghegenereert Iudam ende sijn broeders,
Ende Iudas heeft ghegenereert Phares ende Zaram van Thamar, Phares heeft ghegenereert Esron, En{de} Esron heeft ghegenereert Aram,
Ende Aram heeft ghegenereert Aminadab,Ende Aminadab heeft ghegenereert Naasson, Ende Naasson heeft ghegenereert Salmon,
Ende Salmo{n} heeft ghegenereert Booz van Rahab, Ende Booz heeft ghegenereert Obed wt Ruth, En{de} Obed heeft ghegenereert Iesse,
Ende Iesse heeft ghegenereert Dauid den coninck, Ende Dauid die coninck heeft ghegenereert Salomon wt haer die Vrias huysvrouwe was gheweest,
En{de} Salomon heeft ghegenereert Roboam, Ende Roboam heeft gegenereert Abiam, Ende Abia heeft ghegenereert Asa,
Ende Asaheeft ghegenereert Iosaphat, Ende Iosaphat heeft ghegenereert Ioram, Ende Ioram heeft ghegenereert Oziam,
Ende Ozias heeft ghegenereert Ioatham, En{de} Ioatham heeft ghegenereert Achaz, En{de} Achaz heeft ghegenereert Ezeciam,
En{de} Ezecias heeft ghegenereert Manassen, Ende Manasses heeft ghegenereert Amon, En{de} Amon heeft ghegenereert Iosia{m},
Ende Iosias heeft ghegenereert Iechoniam en{de} sijn broeders in die Babilonische gheuanghenisse,
Ende nae die Babilonische gheua{n}genisse so heeft Iechonias ghegenereert Salathiel, Ende Salathiel heeft ghegenereert Zorobabel,
Ende Zorobabel heeft ghegenereert Abiud, Ende Abiud heeft ghegenereert Eliacim, Ende Eliacim heeft ghegenereert Azor,
Ende Azor heeft ghegenereert Sadoc, Ende Sadoc heeft ghegenereert Achim,En{de} Achim heeft ghegenereert Eliud,
Ende Eliud heeft ghegenereert Eleazar, En{de} Eleazar heeft ghegenereert Mathan, En{de} Mathan heeft ghegenereert Iacob,
Ende Iacob heeft ghegenereert Ioseph den man va{n} Maria va{n}der welcker is ghebore{n} Iesus die ghenoemt wort Christus. *
En{de} aldus sijn alle die generatien van Abraham tot Dauid veerthien generatien, ende van Dauid tot die Babilonische gheuanghenisse veerthien generatien, Ende van die Babilonische gheua{n}ghenisse tot Christum veerthien generatien,
Ende Christus gheboorte was aldus. ✠ Als sijn moeder Maria te{n} houwelijcke ghegheuen was Ioseph, eer sij versaemden, soo is sij gheuonden beurucht vande{n} heylighe{n} gheest
Maer Ioseph haer man (want hy rechtuerdich was ende haer niet en wilde openbaerlijck bescamen) soo heeft hy haer heymelijck willen verlaten,
En{de} als hy dese dinghen dachte, siet soo heefter een Enghel des Heeren hem gheopenbaert inden slaep segghende. Ioseph Dauids sone en wilt niet vreesen te neme{n} Mariam v huysvrouwe, want dat in haer gheboren is, dat is vanden heylighen gheest,
ende sij sal eene{n} sone baren, ende ghy sult sijnen naem noemen Iesus, want hy sal sijn volck salich maken van hare{n} sonde{n}. *
(En{de} dit is altemale ghedaen, om dat volbracht soude worden datter gheseyt is vanden Heere door den propheet segghe{n}de.
Siet een maghet sal beurucht sijn ende baren eenen sone, ende sij sullen sijnen naem noemen Emmanuel, dwelc is te segghen God met ons)
Ende Ioseph vanden slaep opstaende heeft ghedaen als hem die Enghel des Heeren gheboden hadde, en{de} hy heeft sijn huysvrouwe ghenomen,
Ende hy en bekende haer niet tot dat sij ghebaert heeft haren ierste{n} gheboren sone, ende sij heeft sijnen naem ghenoemt Iesus.
ALs dan Iesus gheboren was in Bethlehem Iude, in die daghen van Herodes den coninck, siet doen sijn die wijse wt den oosten lande ghecomen te Ierusalem
segghende. Waer is hi die gheboren is der Ioden coninck? want wij hebben sijn sterre ghesien inden oosten, ende wi sijn ghecome{n} om hem te aenbidden,
Dit hoorende die coninck Herodes is ontstelt gheweest ende gheheel Ierusale{m} met hem,
Ende vergaderende alle die princen der priesteren, ende die scriben des volcks heeft van hen ondersocht, waer Christus soude gheboren worden,
Ende sij hebben hem gheseyt. In Bethlehem Iude, Want alsoo isser ghescreuen door den propheet.
Ende ghy Bethlehem lant van Iuda, in gheender maniere{n} en sijt ghy die minste onder die princen van Iuda, want wt v sal gaen een vorst die regeren sal mijn volck Israel,
Doen heeft Herodes die wijse stillijck tot hem gheroepen ende van hen naerstelijc vernomen den tijt va{n}der sterre{n} die hen gheope{n}baert hadde,
en{de} sende{n}de hen in Bethlehe{m} heeft hi gheseyt.Gaet henen en{de} vraecht naerstelijc vanden kinde, en{de} als ghijt vonde{n} hebt soo bootscapt my dat wedero{m}, op dat ick ooc come{n}de dat aenbidde,
Die welcke als sij den coninc ghehoort hadden, sijn wech ghegaen, en{de} siet die sterre die sij ghesien hadde{n} int ooste, ghinck voor hen, tot dat sij come{n}de, stont bouen daer tkint was,
Ende sij die sterre siende sijn verblijt gheweest met een seer groote blijscappe,
Ende ghaende int huys, hebben sij tkint gheuonden met Maria sijn moeder, ende nederuallende hebbe{n} si dat aenbede{n}, en{de} als sij hen scatte{n} open ghedae{n} hadde{n}, so hebbe{n} sij he{m} gaue{n} gheoffert, gout, wierooc, en{de} myrrhe,
En{de} a{n}twoorde o{n}tfanghe{n} hebbe{n}de inde{n} slaep dat si niet wederkeere{n} en soude{n} tot Herode{m}, soo sijn si door eenen andere{n} wech wederghekeert in hen lantscap. *
✠ Ende als die wech ghereyst waren, siet so heeft die Enghel des Heeren gheopenbaert Ioseph inden slaep, segghende. Staet op ende nemet tkint ende sijn moeder, ende vliedt in Egipten, ende weest daer tot dat ict v segghen sal,Want het sal sijn, dat Herodes tkint soecke{n} sal om dat te doode{n},
Die welcke opstae{n}de heeft dat kint en{de} sijn moeder ghenome{n} des nachts ende hy is wten weghe ghegaen in Egipten, Ende hy was daer tot die doot van Herodes
om dat volbracht soude worden tghene datter gheseyt is vande{n} Heere door den propheet segghende. Wt Egipten heb ick mijnen sone gheroepen,
Herodes siende doen dat hy bedroghen was vanden wijsen, is seer gra{m} gheweest, ende sendende heeft hy ghedoot alle die kinderen die in Bethlehem waren, ende in alle sijn pale{n} va{n} die ouderdom van twee iaren ende daer beneden, nae den tijt den welcken hy onderuraecht hadde vanden wijsen,
Doen is veruult gheworden datter gheseyt is door Ieremias den propheet segghende,
Een ste{m}me is in Rama ghehoort, een groot gheween ende ghehuyl Rachel beweenende haer kinderen, ende sij en heeft niet wille{n} vertroost sijn om dat die niet en sijn. *
✠ Ende als Herodes doot was, siet soo is die Enghel des Heeren gheopenbaert Ioseph inden slaep in Egipten
segghende. Staet op ende neemt dat kint ende sijn moeder, ende gaet henen int lant van Israel, want sij sijn ghestoruen die des kints ziele sochte{n},
Die welcke opstaende heuet tkint ghenomen en{de} sijn moeder, ende hy is ghecomen int lant van Israel,
Maer hoorende dat Archelaus in Iudeen regneerde voor Herodes sijnen vader, soo heeft hy ghevreest daer te ghaen, ende vermaent sijnde inden slaep, is hi gheweken in die landen van Galileen,
Ende comende heeft hy ghewoont in een stadt die ghenoemt is Nazareth om dat volbrocht soude worde{n} datter gheseyt is door die propheten. Hy sal Nazareus ghenaemt worde{n}. *
ENde in dien daghen is ghecomen Iohannes die dooper prekende in die woestijne van Iudeen
ende segghende. Doet penitencie, want het rijck der hemelen sal naken,
Want dit is die ghene die gheseyt is door Isaiam den propheet segghende. Die stemme des gheens die roepende in die woestijne. Bereyt den wech des Heeren, maect recht sijn paden,
Ende dese Iohannes hadde een cleedt van kemels hayr, ende eenen leren gordel aen sijn lendenen, ende sijn spijse was sprinckhanen ende wilt honich,
Doen ghinghen wt tot hem die van Ierusalem ende tgheheel landt van Iudeen, ende alle dlantscap omtrent die Iordane,
ende sij worde{n} van hem ghedoopt in die Iordane belijdende hen sonden.
✠ Ende siende veel vanden Phariseen, ende Saduceen comende tot sijn doopsel heeft hy hen gheseyt. Ghy ghebroetsele der aderen, wie heeft v bewesen te vlieden van die toecomende gramscap?
Daerom doet weerdighe vrucht der penitencien,
Ende en wilt niet segghen in v seluen,Wij hebben eenen vader Abraham, want ick segghe v lieden, dat Godt machtich is van desen steenen te verwecken Abraha{m}s kinderen,
Want het bijl is nv aen die wortel der boomen ghestelt, Daerom alle boom die gheen goede vrucht voorts en brengt, sal wtghehouwen worden, ende int vier gheworpen,
Ick doope v voorwaer int water tot penitencien, maer die nae my comen sal (die is stercker dan ick, wiens schoenen ick niet weerdich en ben te draghen) dese sal v doopen in den heylighen gheest ende den viere,
Wiens wan in sijn hant is, ende hy sal sijnen dorschuloer heelsuyuere{n}, ende sijn terwe verghaderen in tschuere, maer dat caf sal hy verbranden met eenen onblusschelijcken viere. *
✠Doen quam Iesus van Galileen aen die Iordane tot Ioha{n}nem om dat hy van hem soude ghedoopt worden,
Maer Iohannes verboot hem, segghende. Ic moet van v ghedoopt worde{n}, ende coemt ghi tot my?
Ende Iesus antwoordende heeft tot hem gheseyt. Latet nv ghescieden, want alsoo betamet ons te volbringhen alle rechtuerdicheyt, Doen heeft hijt he{m} toeghelaten,
Ende Iesus ghedoopt sijnde is ter stont opgheclommen wt dat water, ende siet die hemelen sijn hem gheopent, ende hy heeft ghesien den gheest Godts nederdalende als een duyue, ende op hem comende,
Ende siet een stemme wten hemel segghende. Dit is mijnen beminden sone, inden welcke ic my wel behaecht hebbe. *
DOen werde Iesus gheleydt in die woestijne vanden gheest om dat hy ghetempteert soude worden van den duyuel,
Ende als hi gheuast hadde veertich daghen ende veertich nachten, daer nae heeft hy hongher ghehadt,
Ende siet die tempteerder aencomende heeft tot hem gheseyt. Eest dat ghy Godts sone sijt, soo segt dat dese steene{n} brooden worden,
Die welcke antwoordende heeft gheseyt. Daer is ghescreuen, die mensch en leeft alleene van den brooden niet, maer van allen woorde datter voort coemt wten monde Godts,
Doen heeft hem die duyuel opghenomen tot in die heylighe stadt, ende heeft hem ghestelt op die tinne vanden tempel,
en{de} hy heeft hem gheseyt. Eest dat ghyGodts sone sijt, soo worpt v nederwaerts, Want het is ghescreuen. Dat hy sijnen enghelen van v beuelen sal, ende in hen handen sullen sij v draghen, op dat ghy by auontuere{n} uwen voet niet en stoot aenden steen,
Iesus seyde he{m} wederom daer is ghescreuen. Ghy en sult den Heere uwen Godt niet tempteren,
Wederom heeft hem die duyuel mede ghenomen op eenen seer hooghen berch ende heeft hem ghetoont alle die rijcken der werelt, ende haer glorie,
ende hy hem gheseydt. Alle dese dinghen sal ick v gheuen eest dat ghy nederuallende my aenbiddet,
Doen seyde hem Iesus. Ghaet henen Satana, want tis ghescreuen, Den Heere uwen Godt suldy aenbidden, ende hem alleene dienen,
Doe{n} heeft hem die duyuel ghelaten, ende siet die Enghelen sijn by hem comen, ende hebben hem ghedient. *
✠ Ende als Iesus ghehoort hadde dat Iohannes gheleuert was, soo is hy gheweken in Galileen,
ende verlatende die stadt Nazareth is hy ghecomen ende heeft ghewoont in Capharnaum aen die zee gheleghen, in die palen van Zabulon ende Nephthali,
om dat volbracht soude worde{n} datter geseyt is door Isaiam de{n} propheet,
Dlant va{n} Zabulo{n} en{de} dlant Nephthali den wech der zee ouer die Iordane va{n} die heyde{n}sche Galilee,
Het volc dat in duysternissen sadt heeft ghesien een groot licht, en{de} den ghene{n} die sitte{n}de ware{n} int lantscap van die scaduwe des doots, dien is een licht opghegaen,
Van dien tijt heeft Iesus begonst te preken ende te segghen. Doet penitencie, want het rijck der hemelen sal naken. *
✠ Ende Iesus wandelende by die zee van Galilee{n}, heeft ghesie{n} twee ghebroeders, Simon die ghenoemt wort Petrus ende Andreas sijnen broeder worpende het net in die zee (want het waren visschers)
ende hy seyde tot hen. Coemt nae my, ende ick sal v doen werden visschers der menschen,
Ende sij ter stont verlatende die netten, sijn hem gheuolcht,
Ende voortgae{n}de van daer, heeft hi ghesien twee ander ghebroeders Iacobum Zebedeus sone, ende Ioha{n}nem sijne{n} broeder int scip met Zebedeus haren vader, vermakende hen netten, ende hy heeftse gheroepen,
Ende sij ter stont verlatende die netten ende haren vader sijn hem gheuolcht. *
✠ Ende Iesus ghinck om gheheel Galileen, leerende in hen Sinagogen, ende prekende dat euangelie des rijcs, ende ghenesende alle siecten ende crancheden onder tvolck,
Ende sijnen naem is voortghegaen tot in gheheel Sirien, ende sij hebben voor hem ghebracht alle die qualijck te passe waren, met versceyden crancheden ende pijnen beuanghen, ende die de duyuelen binnen hadden, ende die maensuchtighe, ende die ghichtich waren, ende hy heeftse ghenesen,
ende hem sijn gheuolcht veel scaren van Galileen ende van dlantscap der thien steden, ende van Iherusalem, ende wt Iudeen, ende van ouer die Iordane. *
ENde siende die scaren is hy gheclommen opden berch, ende doen hy gheseten was so sijn tot hem comen sijn discipelen,
ende opendoe{n}de sijnen mont leerde hy hen, segghende.
Salich sijn sij die arme van gheeste sijn, want het rijck der hemelen behoort hen toe,
Salich sijn die saechtmoedighe, want sij die aerde besitte{n} sulle{n},
Salich sijn sij die droeuich sijn, want sij sullen ghetroost worden,
Salich sijn sij die hongher ende dorst hebben nae die rechtuerdicheyt, want sij sullen versaedt worden,
Salich sijn die bermhertighe, want sij sullen bermherticheyt verweruen,
Salich sijn die suyuere va{n} herten, want sij sullen Godt sien,
Salich sijn die vreedtsamighe, want sij sullen Gods kinderen ghenoemt worden,
Salich sijn sij die veruolghinghe lijde{n} om die rechtuerdicheyt, wa{n}t hare is trijck der hemelen,
Salich sijt ghy alsmen v vermalendijt, ende men v veruolcht ende seyt alle quaet teghen v lieden lieghende, om mijnen wille,
verblijt v ende verhuecht v, want uwen loon is seer groot in die hemelen. * Want alsoo hebben sij die propheten veruolcht die gheweest hebben voor v
Ghy sijt het sout der eerden, Maer eest dat het sout sijn cracht verliest, waer mede salt ghesouten worde{n}? ten dooch voorts nerghers toe, dan datment buyten worpe ende dattet vanden menschen vertreden worde,
Ghy sijt het licht der werelt, gheen stadt en ca{n} verborghen worde{n} die opden berch ghestelt is,
noch men en ontsteect gheen licht ende stelt dat onder een corenvat, maer op eenen kandelaer op dattet lichten soude allen den ghenen die int huys sijn,
Alsoo laet v licht schijnen voor die menschen, op dat sij sien moghen v goede wercken ende glorificere{n} uwen vader die in die hemelen is.
✠ En wilt niet meynen dat ic ghecomen ben om te breken die wet ende die propheten, Ick en ben niet ghecomen om die te breken, maer te veruullen,
Want voorwaer ick segghe v lieden, tot dat vergaet hemel ende aerde, soo en sal ee{n} die minste letter oft een stipken niet voorby ghaen van die wet, tot dat alle dinghen ghescien sullen,
Daerom soo wie breect een van desen minsten gheboden, ende leert alsoo die menschen, die sal die minste ghenoemt worde{n} int rijck der hemelen, Maer diese doet, ende leeret voorts, dese sal groot ghenoemt worden int rijck der hemelen. *
✠ Want ick segghe v dat, ten sij dat v rechtuerdicheyt oueruloedigher sij dan der Scrijben ende der Phariseen, soo en suldy niet comen int rijck der hemelen,
Ghy hebt ghehoort dat den oudere{n} gheseyt is, Ghy en sult niet dootslaen, ende soo wie dootslaet, die sal sculdich wesen des ordeels,
Maer ick segghe v lieden, soo wie gram is op sijnen broeder, die is sculdich des ordeels, Maer so wie sijnen broeder seyt raca, die sal sculdich wesen des raets, Maer soo wie seyt dwaes, die sal sculdich wesen des helsche{n} viers. *
Daero{m} eest dat ghi offert uwe ghifte aenden outaer ende dat ghy daer ghedachtich wort, dat v broeder iet heeft teghen v wtstaende,
soo laet daer v ghifte voor den outaer, ende gaet ierst v versoenen met uwe{n} broeder, ende dan comende suldi v ghifte offeren.
Weest ouer eencomende met uwen teghenpartijder ter sto{n}t die wijle dat ghy met hem sijt inde{n} wech dat die wederpartijder by auontueren v niet en leuere den richtere, ende v die richter leuere den dienaer, ende dat ghi inde{n} kerker gheworpen worpt,
Voorwaer ick segghe v ghy en sult daer wt niet comen, voor dat ghy betaelt sult hebben den wtersten penninck,
Ghy hebt ghehoort dat gheseydt is den ouderen, Ghy en sult gheen ouerspel doen,
Maer ick segghe v, dat soo wie een vrouwe aensiet om haer te begheren, die heeft met haer ouerspel bedreuen in sijn herte,
Ende eest dat v rechte ooghe v verarghert, soo keertse wt ende worptse van v, want het is v beter datter een van uwe{n} leden verloren gae, dan dat alle v gheheel lichaem gheworpe{n} worde in die helle,
Ende eest dat v rechter hant v verargert, so snijtse af en{de} worptse van v, wa{n}t het is v beter datter een van uwe{n} lede{n} verloren gae, dan dat v gheheel lichaem in die helle gae.
✠ Daer is ooc gheseyt. Soo wie sijn huysvrouwe verlaet, die gheue haer eenen sceybrief,
Maer ick segghe v lieden dat soo wie sijn huysvrouwe verlaet, wtghenomen die sake der oncuyscheyt, die doet haer ouerspel doen, ende soo wie een verlaten wijf trouwet die doet ouerspel,
Wederom hebdi ghehoort hoe dat gheseyt is den ouders. Ghy en sult gheenen valschen eedt sweren, maer ghy sult den Heere uwe eeden voldoen,
Maer ick segghe v lieden niet met allen te sweren, noch by den hemel, want het is Godts throon,
noch by die eerde, want tis een bancxken sijnder voeten, noch by Ierusalem, want tis een stadt des grooten conincks,
noch by v hooft en sweert niet, want ghy en moecht niet een hayr wit oft swert maken,
Maer v woort sij ia ia, neen neen, Ende wat daer ouer is dat coemt wt quaet,
Ghy hebt ghehoort dat gheseydt is, Ooghe om ooghe, ende tant om tant,
Maer ick segghe v, niet te wederstaen den quade, maer eest dat v iemant slaet aen v rechte wanghe, soo biedt hem die andere,
ende den ghenen die met v int recht wilt dinghen, ende uwen rock nemen, laet hem oock uwen mantel,
ende soo wie v dwinghet te ghaen duysent screden, ghaet met dien twee ander duysent,
Soo wie van v iet begheert, gheuet hem, ende van den ghenen die van v iet ontleenen wilt, en keert v niet af. *
✠ Ghy hebt ghehoort datter gheseyt is. Ghy sult lief hebben uwen naesten ende haeten uwen viant,
Maer ick segghe v lieden, hebt lief uwe vianden, doet hen wel die v haeten, - en-de bidt voor die ghene die v veruolghen ende tonrecht quelle{n}
op dat ghi moecht kindere{n} sijn ws vaders die in die hemelen is, die sijn sonne doet opgaen, ouer die goede ende die quade, ende reghent op die rechtuerdighe ende onrechtuerdighe,
Want eest dat ghy hen lief hebt die v lief hebben, wat loon suldi hebben? en doen die openbaer sondaers dat oock niet?
En{de} eest dat ghy alleen uwe broeders groetet, wat doet ghy meer? en doen die heydenen dit oock niet?
Daerom weest ghy lieden volmaect, ghelijc v hemelsche vader volmaect is. *
SIet toe dat ghy uwe rechtuerdicheyt niet en doet voor die menschen, om dat ghi van hen soudt ghesien worden, oft anders soo en suldy gheenen loon hebben by uwen vader die in die hemelen is,
Daerom als ghi aelmoessen doet, so en wilt met gheen trompet voor v blasen, ghelijck die hypocrijten doen in die Sinagogen ende wijcken, op dat sij souden gheeert worden vande{n} mensche{n}, voorwaer ick segghe v sij hebbe{n} haren loon ontfanghen,
Maer als ghy aelmoessen doet, soo en laet v slincke hant niet weten wat v rechte hant doet,
op dat v aelmoesse int heymelijc sij, en{de} v vader die int heymelijc siet salt v loone{n},
En{de} als ghi bidt soo en suldi niet sijn als die hypocrijte{n}, die beminne{n} in die Sinagoge{n} en{de} in die hoecken der straten staende te bidden, op dat sij soude{n} ghesien worden vanden menschen, Voorwaer ick segghe v, sij hebben haren loon ontfanghen,
Maer als ghy bidt, soo gaet binnen v slaepcamer, ende met gheslotender doeren soo bidt uwen vader int heymelijck, en{de} v vader diet siet int heymelijck salt v loonen,
En{de} biddende en wilt niet veel spreken ghelijck die heydenen want sij meyne{n} dat sij door hen veel spreke{n}s verhoort worden,
Daerom en wilt henlieden niet ghelijck wesen, want v vader weet wel wat v van noode is, eer ghy hem bidt,
Daerom sult ghy aldus bidden. Onse vader die in die hemelen sijt, gheheylicht sij uwen naem,
laet toecomen v rijc, ghescieden moet uwe{n} wille opder eerden als inden hemel,
gheeft ons heden ons ouerweselijck broot,
En{de} vergheeft ons onze sculden, ghelijck wij oock vergheuen onsen sculdenaren,
Ende en leydt ons niet in becoringhe, Maer verlost ons van tquaet, Amen.
Want eest dat ghi den menschen vergheeft hen sonde{n}, soo sal v hemelsche vader v oock vergheuen uwe sonden,
Maer eest dat ghi den mensche{n} niet en vergheeft, soo en sal v hemelsche vader v sonden v oock niet vergheuen.
✠ Ende als ghy vastet, soo en wilt niet droeuich worden als die hypocrijten, want sij ontstellen hen ae{n}sichten, om dat sij den menschen souden scijnen vaste{n}de, Voorwaer ick segghe v, dat sij haren loon ontfanghen hebben,
Maer als ghy vast, soo salft v hooft, en{de} wascht v aensicht,
dat ghi den menschen niet en scijnt vastende, maer uwe{n} vader die int verborghen is, ende v vader diet int verborghen siet salt v loonen,
En wilt voor v gheen schatten vergaderen in die eerde, daert den roest ende die motten verderuen, en{de} daert die dieuen wtgrauen ende stelen,
Maer vergadert voor v scatten inden hemel, daert den roest noch die motten niet en verderuen, ende daert die dieuen niet wt en grauen nocht en stelen,
Want daer uwen scadt is, daer is oock v herte. *
Dat licht ws lichaems is v ooghe, Eest dat v ooghe simpel is, soo sal v gheheel lichaem claer wesen,
Maer eest dat v ooghe quaet is, soo sal alle v lichaem duyster wesen, Daerom eest so dat het licht dat in v is, duysternisse is, hoe groot sal da{n} die duysternisse wesen.
✠ Niemant en can twee heeren ghedienen, Want hy sal den eenen haten ende den anderen lief hebben, oft hy sal den eenen verdraghen ende den anderen versmaden, Ghy en cont Gode niet ghedienen ende den Mammon,
Daerom segghe ick v lieden, en sijt niet sorchuuldich voor v ziele wat ghy ete{n} sult, noch voor v lichaem wat ghy aendoen sult, En is die ziele niet weerdigher da{n} die spijse, ende dlichae{m} weerdigher dan het cleedt?
Aensiet die voghelen des hemels, want si en sayen nocht en maeyen niet, noch sij en vergaderen in die scuere{n} niet, en{de} v hemelsche vader voedtse, En sijdi niet veel weerdiger dan die?
Ende wie isser van v lieden die al dencke{n}de mach tot sijnder lengden eenen cubitus doen?
Ende waerom sijdi om die cleedinghe oock besorcht? Aenmerct die lelien des velts hoe sij wassen, sij en arbeyden noch en spinnen niet,
Maer ick segghe v dat Salomon in alle sijn glorie niet ghecleedt en is gheweest als een va{n} desen?
Maer eest dat Godt het gras des velts dwelc heden is, ende morghen inden ouen gheworpen wort alsoo cleedt, hoe veel te meer v, ghy van seer cleynen ghelooue?
Daerom en wilt niet sorchuuldich sijn, segghe{n}de. Wat sullen wij eten oft drincken, oft waer mede sullen wij ghedect worden?
want alle dese dinghe{n} soecken die heydenen, Want v hemelsche vader weet wel dat ghy alle dese dinghe{n} behoeft,
Daerom soect ierstmael trijc des hemels ende sijn rechtuerdicheyt, ende alle dese dinghen sullen v toegheworpen worden. *
Daerom en wilt niet sorchuuldich sijn voor den morghen, want den dach van morghen sal voor hem seluen sorghen, want de{n} dach heeft ghenoech met sijn eyghen quaetheyt.
EN wilt niet ordeelen op dat ghy niet gheoordeelt en wort,
want met wat ordeel dat ghy ordeelt, daer mede suldi gheordeelt worden, ende met wat maten dat ghy metet, daer mede sal v ghemeten worden,
Maer waer toe siet ghy een splinterken in ws broeders ooghen, ende en merct niet de{n} balck die in v ooghe is?
Oft hoe segdi uwen broeder latet gheschieden dat ick dat splinterken wt uwer oogken trecke, ende siet daer is eenen balck in v ooghe?
Ghy ypocrijt worpt ierstmael den balck wt v ooghe ende dan suldy sien dat splinterken wt te worpen wt ws broeders ooghe,
En wilt dat heylich den honden niet gheuen, noch en worpt v peerlen niet voor die verkenen, op dat sij by auontueren die niet en vertreden met haren voeten, ende dat sij hen omkeerende v niet en verscoeren,
Begheert, ende v sal ghegheuen worden, soect, ende ghy sult vinden, clopt ende, v sal open ghedaen worden,
Want alle die begheert die ontfanct, ende wie dat soect die vint, ende de{n} cloppende sal gheopent worden,
Oft wat mensch isser va{n} v lieden, eest dat sijn sone broot van hem begheert, sal hy hem eenen steen bieden?
Oft eest dat hy eenen visch begheert sal hi hem een serpent gheuen?
Daero{m} eest sake dat ghy, die doch quaet sijt, wel weet goede gauen uwen kinderen te gheuen, hoe veel te meer sal v vader die in die hemelen is, goede gauen gheuen den ghenen diese van hem begheren? *
✠ Daerom alle dinghen die ghy wilt dat die menschen v doe{n}, doet ghi hen dat ooc, want dat is die wet ende die propheten,
Ghaet in door die enghe poorte, want breedt is die poorte, ende ruym is den wech die daer leydt ter verdoemenissen, ende veel isser die door dese in gaen,
Hoe enghe is die poorte en{de} hoe nauwe is den wech die ten leuen leydt? en{de} luttel isser die dien vinde{n}. *
✠ Wacht v voor die valsche prophete{n} die tot v come{n} in scapen cleedere{n}, maer binne{n} sijnt grijpe{n}de woluen,
van haren vruchten suldise kennen, Vergadertmen druyuen van dornen, oft vijghen van distelen?
Alsoo alle goede boom brengt goede vruchten voorts, maer eenen quade{n} boom brengt quade vruchten voorts,
Eenen goeden boom en mach gheen quade vruchten voorts brenghen, noch eenen quade{n} boo{m} goede vruchten,
Alle boom die gheen goede vrucht voorts en brengt, sal afghehouwe{n} worden en{de} int vier gheworpen,
Daerom wt haren vruchten suldise kenne{n}.
Sij en sullen alle int rijc der hemele{n} niet come{n} die my segghe{n} Heere Heere, maer die mijn vaders wille doet die in die hemelen is, die sal int rijc der hemele{n} comen. *
Vele sulle{n} tot my segghe{n} op dien dach Heere Heere, en hebben wi in uwe{n} naem niet ghepropheteert, ende in uwen naem duyuels wtgheworpen, en{de} in uwen naem veel crachtighe wercke{n} ghedaen?
En{de} dan sal ick hen openlijc segghen. Ick en hebbe v noyt ghekent, gaet van my ghi die o{n}rechtuerdicheyt doet.
Daerom een ieghelijc die dese mijne woorden hoort en{de} die doet, sal gheleken worden bi eenen wijsen man die sijn huys ghetimmert heeft op eene{n} steen,
en{de} daer is eenen reghen nedergheuallen, en{de} daer sijn vloeden ghecomen, en{de} daer hebbe{n} winden ghewaeyt ende die sijn gheuallen op dat huys, ende ten is niet gheuallen want het was ghefundeert opden steen,
En{de} een ieghelijc die dese mijn woorde{n} hoort, en{de} die niet en doet sal sijn ghelijck eenen dwasen man, die sijn huys ghetimmert heeft opt sandt
en{de} daer is reghe{n} nedergheuallen, en{de} daer sijn vloeden ghecome{n}, en{de} daer hebbe{n} winde{n} ghewaeyt, en{de} die sijn op dat huys gheualle{n}, en{de} het is geualle{n} en{de} sijne{n} val was groot,
En{de} tis ghesciet doe{n} Iesus dese woorde{n} voleynt hadde, soo verwonderde{n} haer die scaren van sijnder leeringhen,
want hy was hen leerende als macht hebbe{n}de, ende niet ghelijc hen Scriben ende Phariseen.
ENde doen hy vande{n} berghe nedercome{n} was soo sijn hem veel scaren gheuolcht,
ende siet een melaetsch mensch comende aenbadt hem segghende. Heere eest dat ghy wilt, ghy moecht my reynighen,
En{de} Iesus wtstekende sijn hant heeft hem ghenaect segghende. Ick wille, wert reyne, Ende ter stont is sijn melaetscheyt ghesuyuert,
En{de} Iesus seyde tot hem. Siet dat ghijt niema{n}t en segghet, maer gaet henen en{de} vertoont v den priester, en{de} offert die ghifte welc Moyses ghebode{n} heeft tot hare{n} ghetuygenis. *
✠ Ende doen hy in Capharnaum comen was, so is tot hem comen een honderste man biddende he{m} en{de} segghende.
Heere mijn knecht leghet in mijn huys ghichtich, en{de} wort swaerlijck ghepijnicht,
En{de} Iesus heeft tot hem gheseyt. Ick sal come{n} en{de} hem ghenesen
Ende die ho{n}derste man antwoordende heeft gheseyt Heere ick en bens niet weerdich dat ghy binnen gae{n} soudt onder mijn dack, maer segghet alleen met eene{n} woorde, en{de} mijn knecht sal ghesont worde{n},
Wa{n}t ick ben ooc een mensch onder ee{n}s anders macht ghestelt hebbende onder my crijschknechte{n}, en{de} ic segghe desen gaet henen, en{de} hi gaet, en{de} den anderen coemt hier, en{de} hy coemt, en{de} mijne{n} dienaer doet dat, en{de} hy doet dat,
Ende Iesus hoorende heeft hem verwondert, en{de} den ghenen die hem nae volchde{n} heeft hy gheseyt, Voorwaer ick segghe v, ic en hebbe soo grooten ghelooue niet gheuonden in Israel,
Maer ick segghe v datter veel van oosten ende westen somen sullen, ende ruste{n} met Abraham, en{de} Isaac, ende Iacob int rijck der hemelen,
maer die kinderen des rijcs sullen daer wtgheworpe{n} worde{n} in die wterste duysternisse, daer sal gheschrey sijn ende crijselinghe van tanden,
Ende Iesus heeft tot den hondertman gheseyt. Gaet henen, ende ghelijck ghy ghelooft hebt alsoo ghescie v, Ende die knecht is ghesont worden op die vre. *
✠ En{de} als Iesus comen was in Petrus huys, soo heeft hy sijns wijfs moeder ghesien ligghende en{de} die cortse hebbende,
ende hy heeft haer hant gheraect, ende die cortse heeftse verlaten, ende sij is opghestaen, en{de} heeft hem ghedient.
Maer alst auont gheworden was, soo hebbe{n} si voor he{m} ghebrocht veel die duyuele{n} binne{n} hadde{n} ende hy wierp die gheesten wt metten woorde, Ende alle die qualijck te passe waren heeft hy ghenesen,
om dat volbracht soude worde{n} datter gheseyt is door den propheet Isaiam segghende. Hy heeft onse cra{n}cheden ontfanghen, ende onse siecten ghedraghen. *
Ende Iesus siende veel scharen rontsomme hem heeft gheboden dat sij ghaen souden ouer die zee,
Ende een Scribe tot hem comende heeft gheseydt. Meester ick sal v volghen al waer ghy hene{n} gae{n} sult,
Ende Iesus seyde tot hem. Die vossen hebben holen ende die voghelen des hemels nesten, maer die sone des menschen en heeft niet daer hi sijn hooft op neder legghen mach,
Maer een ander van sijnen discipelen seyde tot hem. Heere laet my eerstmael gaen ende begrauen mijnen vader,
Ende Iesus seyde hem volcht my, ende laet die dooden hen dooden begrauen. *
✠ Ende als hy in een sceepken opclam, soo sijn he{m} sijn discipelen gheuolcht,
ende siet een groote beroerte is in die zee opghestaen, alsoo dat het sceepken metten baren ouerdect worde, maer hy sliep,
Ende si sijn tot hem ghegaen, ende hebben hem ghewect segghe{n}de. Heere behoudt ons, wij vergaen,
Ende hy seyde hen. Waerom sijdi veruaert, ghy van cleyne{n} ghelooue? Doen heeft hy opstaende gheboden den winden, ende der zee, en{de} daer is een groote stillicheyt gheworden,
Maer die menschen hebben hen verwondert seggende. Wie is dese, dat die winden en{de} die zee hem onderdanich sijn? *
Ende als hy ghecome{n} was ouer die zee int lantscap vanden Gerasenen, soo sijn hem twee te ghemoete ghecome{n} die duyuels binne{n} hadde{n} wt die grauen comende bouen maten seer wreet, also dat niemant en mocht passeren door die{n} wech,
Ende siet sij riepen segghende. Wat hebben wi met v te doene Iesu Godts sone? Sijdi hier comen om voor den tijt ons te pijnighe{n}?
En{de} niet verre va{n} hen was ee{n} cudde va{n} veel verkene{n} weyde{n}de,
En{de} die duyuele{n} bade{n} he{m} segghende. Eest dat ghy ons wtworpt, soo sendt ons int cudde der verkenen,
Ende hy seyde hen. Gaet henen, Ende sij wtgaende sijn wech gheuaren in die verkenen, ende siet met eene{n} ghedruyssche is alle dat cudde wech gheloopen steylijck neder in die zee, ende sij sijn ghestoruen in die wateren,
Ende die herders sijn gheuloden ende comende in die stadt, hebben sij alle die dinghen vercondicht, ende van die ghene die duyuels binne{n} ghehadt hadde{n},
En{de} siet die gheheel stadt is wtghecomen Iesu te ghemoete, En{de} doen sij hem ghesien hadden, soo baden sij dat hy voorts wech gae{n} soude van haren palen. *
ENde Iesus opclimmende in een sceepken is ouer de zee gheuaren en{de} is ghecomen in sijn stadt,
En{de} siet sij hebben voor hem ghebracht eenen ghichtighen mensche ligghende in een bedde, Ende Iesus siende hen ghelooue heeft gheseyt totte{n} ghichtighen mensch. Betrout sone, v sonden worden v vergheuen,
Ende siet sommighe vanden scriben seyden in hen seluen. Dese blasphemeert,
Ende als Iesus hen ghedachte{n} ghesien hadde, soo heeft hy gheseyt. Waerom dencte ghy quaet in v herten?
Wat is lichter o{m} segghen. V sonden worden v vergheuen, oft te segghen. Staet op ende wandelt?
Maer op dat ghi wetet dat die sone des menschen macht heeft op die eerde die sonden te vergheue{n}, doe{n} seyde hi den ghichtighen mensch. Staet op, en{de} neem op v bedde, ende gaet in v huys,
Ende hy is opghestae{n} en{de} in sijn huys ghegaen,
Ende die scaren dit siende hebben ghevreest ende Godt gheglorificeert die sulcke macht den menschen ghegheuen heeft. * §
Ende doen Iesus van daer voorts ghinc, soo heeft hy ghesien eene{n} mensche sittende int tolhuys Matheus ghenaemt, En{de} hy seyde hem. Volcht my, En{de} hy opstaende heeft hem gheuolcht,
Ende tis ghesciet doen hy ter tafelen sadt int huys, siet soo hebbe{n}der veel Publicanen en{de} sondaers comende ter maeltijt gheseten met Iesu en{de} met sijne{n} discipelen,
Ende die Phariseen dit siende seyde{n} tot sijnen discipele{n}. Waerom eedt v meester met die Publicanen ende sondaers?
Maer Iesus dit hoore{n}de heeft gheseyt. Den ghesonden en is die medecijn van gheenen noode, maer den ghenen die qualijck te passe sijn,
maer gaende leert wat dat is. Bermherticheyt wil ic ende niet sacrificie, Want ick en ben niet ghecomen om die rechtuerdighe te roepen maer die sondaren. * §
Doen sijn tot hem ghecomen Iohannes discipelen segghende. Waerom vasten wij en{de} die Phariseen dicmael, en{de} v discipelen en vasten niet?
En{de} Iesus seyde tot hen. Moghe{n} des brudegoms kindere{n} rouwich sijn so langhe als die brudego{m} met henliede{n} is? Maer die daghen sullen comen als die brudegom hen afghenomen sal worden, en{de} dan sullen sij vasten,
Niemant en stelt een stuck van een nieu laken in een out cleedt, Want het neemt wech sijn volheyt vanden cleede, en{de} het wort een argher scoere,
Noch men en doet gheenen nieuwen wijn in oude leren flessche{n}, Anders soo bersten die flesschen, ende den wijn wort wtghestort, en{de} die flesschen vergaen, Maer nieuwe{n} wijn doetme{n} in nieuwe flessche{n} ende die worden beyde behoude{n}. *
§ Die wijle dat hi dese dinghe{n} tot hen sprack, siet soo is daer een prince tot hem comen, en{de} aenbadt he{m} segghe{n}de. Heere mijn dochter is nv ghestorue{n}, maer coemt legt v hant op haer, ende sij sal leuen,
Ende Iesus opstaende volchde hem ende sijn discipelen,
Ende siet een vrouwe die den vloet des bloets gheleden hadde twaelf iaren lanck, is van achter aen hem come{n}, en{de} heeft gheraeckt den wtersten boort van sijnen cleede,
want sij seyde in haer seluen. Eest dat ic alleenlijc sijn cleedt gherake ick sal ghesont sijn,
Maer Iesus ommeghekeert sijnde ende haer siende heeft gheseyt. Betrout dochter, v ghelooue heeft v ghesont ghemaect, Ende die vrouwe is ghesont gheworden van dier vren,
Ende doe{n} Iesus comen was in des prince{n} huys, ende ghesien hadde die pijpers ende die scharen gherucht makende,
soo seyde hy. Ghaet wech want die ionghe dochter en is niet doot, maer sij slaept, ende si bespotten hem,
Ende als die scare wtgheworpe{n} was soo is hy daer ingheghaen, en{de} heeft haer haut ghenomen, Ende die ionghe dochter is opghestaen,
En{de} dese fame is wtghegaen in alle dat lant. * §
En{de} als Iesus van daer ghinck, soo sijn hem twee blende{n} gheuolcht roepende en{de} segghe{n}de. Ontfermt v onser Dauids sone,
ende doen hy in huys ghecomen was, soo sijn die blenden by hem comen, Ende Iesus seyde tot hen. Gheloofdi dat ick v dit doen mach? Sij seyde{n} he{m} Iae wij immer Heere,
Doen gheraecte hy hen ooghen segghende. Nae v ghelooue ghesciede v lieden,
ende hen ooghen sijn gheopent, Ende Iesus heeftse ghedreycht segghende. Siet toe dat niemant en wete?
Maer sij wtghaende hebben hem vermaert ghemaect in alle dat lant,
En{de} als die wtghegaen waren, siet soo hebben sij voor hem ghebracht eenen stomme{n} mensch eenen duyuel binne{n} hebbe{n}de,
En{de} als die duyuel wtgheworpen was, soo heeft die stomme ghesproken, en{de} die scaren hebben hen verwondert segghe{n}de. Noyt en was desghelijcs ghesien in Israel,
Maer die Phariseen seyde{n}. Door de{n} prince der duyuele{n}, worpt hy die duyuelen wt,
Ende Iesus ghinck alomme die steden ende casteelen, leerende in hen Sinagogen ende prekende het euangelie des rijcs, en{de} ghenesende alle siecte ende alle cranchede,
Ende siende die scaren, heeft hy haerder ontfermt, want sij waren ghequelt, ende ligghende als scapen gheenen herder hebbende
Doen seyde hy tot sijne{n} discipele{n}. Den oochst is voorwaer vele, maer die werckluyden sijn luttel,
Daerom biddet den Heere vanden oochst dat hy werckluyden wtsende in sijnen oochst. *
ENde tsamen gheroepen hebbende sijn twaelf discipelen, heeft hy hen macht ghegheuen ouer die onsuyuer gheesten, dat sij die wtworpen souden, ende ghenesen alle siecten en{de} alle crancheden,
Ende der twaelf apostelen namen sijn dese, Dierste was Simon die ghenoemt wort Petrus, ende Andreas sijn broeder,
Iacobus Zebedeus sone, ende Ioha{n}nes sijn broeder, Philippus, ende Bartholomeus, Thomas, ende Matheus die publicaen, ende Iacobus Alpheus sone? ende Thadeus,
Simon die Cananeus, ende Iudas die Iscarioter die welcke hem ooc verraden heeft. *§
Dese twaelue heeft Iesus ghesonden, ghebiedende hen, segghe{n}de. Inden wech der heydenen en gaet niet, en{de} in die steden der Samaritanen en coe{m}t niet binnen,
Maer lieuer gaet tot die scapen die verlore{n} ghegaen sijn des huys va{n} Israel,
En{de} gaende preect seggende. Dat het rijc der hemele{n} is bi ghecome{n},
Die cra{n}cke maect ghesont, die dooden verwect, die melaetsche suyuert, worpt wt die duyuelen, Om niet hebdijt ontfanghen, gheuet om niet,
En wilt niet besitten gout, noch siluer, noch ghelt in v borsen,
noch male opden wech, noch twee rocken noch scoenen, noch roede, want een werckman is sijnen cost weerdich,
Maer in wat stadt oft casteel dat ghi in coemt, soo vraecht wie daer binne{n} weerdich is, en{de} aldaer blijft tot dat ghi daer wt gaet,
En{de} in huys comende soo groet dat segghende. Vrede sij desen huyse,
Ende eest alsoo dattet huys weerdich is, soo sal uwen vrede daer op comen, Maer eest des niet weerdich soo sal uwen vrede weder tot v keeren,
Ende soo wie v niet en ontfanghet, nocht v woorden en hoort, wtghaende buyten van dien huyse oft stadt, scuddet dat stubbe af van uwen voeten,
Voorwaer ick segghe v. Verdrachelijcker salt de{n} lande der Sodomite{n} en{de} der Gomorrithe{n} sijn inde{n} dach des ordeels da{n} dier stadt. * §
Siet ick seynde v ghelijck scapen int midden der woluen, Daer om sijt voersienich als serpenten ende simpel ghelijck duyuen,
Maer wacht v van die menschen, Want sij sullen v leueren in die raethuysen, en{de} in hen synagogen sullen sij v ghesseelen,
ende tot presidenten ende coninghen suldi gheleydt worden om mijnen wille, tot eenen ghetuyghenisse hen ende den Heydenen.
Ende als sij v leueren sullen, soe en wilt niet dencken, hoe en{de} wat ghy spreken sult, Want het sal v lieden ghegheuen worden op die vre wat ghy spreken sult,
Want ghy en sijt niet die ghene die daer spreect, maer tes den gheest ws vaders die in v lieden spreect,
Ende deen broeder sal den anderen broeder leueren in die doot, ende die vader sijnen sone, en{de} die kinderen sullen opstaen teghen hen ouders, ende sij sullen hen die doot aendoen,
ende ghy sult van allen menschen ghehaet worden om mijnen naem, maer soe wie volherdet totten eynde toe die sal salich wesen. * §
Ende als sij v veruolghen sullen in dese stadt, soe vliet in dandere, Voerwaer ic segghe v, ghi en sult die steden van Israel niet voleynden die sone des menschen en sal comen.
Gheen discipel en is bouen sijnen meester, noch knecht bouen sijnen Heere,
tes eene{n} discipel ghenoech dat hy sij ghelijck sijn meester, ende eenen knecht, ghelijck sijn heere, Eest dat sij den vader des huysghesins, Beelzebub ghenaemt hebben, hoe veel te meer sijn huysghenooten?
Daeromme en vreest hen niet, Want daer en is niet bedect dat niet en sal ontdect worde{n}, ende verberghen, dat niet en sal gheweten worden.
Dat ick v int doncker segghe, segt dat int licht, ende dat ghy in die oore hoort, Preect dat op die daken,
Ende en wilt hen niet vreesen die dlichae{m} doode{n}, maer die ziele niet en conne{n} dooden, maer veel meer vreest hen die de ziele en{de} dlichaem mach verdoeme{n} in die helle.
En worde{n} twee musschen niet vercocht om eenen cleynen penninck en{de} een van dien en valt op die aerde niet sonder uwen vader?
Maer oock die hairen ws hoofts sijn al ghetelt.
Daer om en wilt niet vreesen, ghy sijt beter dan veel musschen. *
Hier om alle die my belijden sal voer die mensche{n}, dien sal ick oock belijden voor mijnen vader die inde hemelen is,
maer soe wie my loochent voer die menschen, dien sal ick oock loochenen voor mijnen vader die in die hemelen is. *
§ En wilt niet meynen dat ick ghecomen ben om vrede te seynden op die aerde, Ic en ben niet ghecomen om vrede te seynde{n}, maer tsweert,
wa{n}t ick ben ghecomen om te sceyden den mensch teghen sijnen vader, ende die dochter teghen haer moeder, ende die behoude dochter teghen haer behoude moeder,
ende des menschen viande{n} sullen sijn huysghenooten sijn,
Wie vader oft moeder bemint meer dan mij die en is mijns niet weerdich, en{de} soe wie sone oft dochter lief heeft bouen my, die en is mijns niet weerdich,
Ende wie sijn cruys niet en neemt en{de} my volcht, die en is mijns niet weerdich,
Wie sijn ziele vint die salse verliesen, ende wie sijn ziele verliest om mijnen wille, die salse vinden.
Die v lieden ontfanct, die ontfanct my, ende die my ontfanct, die ontfanct hem die my ghesonden heeft,
Die eenen Propheet ontfanct inden nae{m} va{n} eene{n} propheet, die sal de{n} loon eens propheets ontfanghen, ende wie eenen rechtuaerdighen ontfanct inden naem van eenen rechtuaerdighen, die sal den loon van eenen rechtuerdighen ontfanghen,
Ende soe wie te drincke{n} gheeft yemanden van desen alderminsten eenen croes couts waters, alleenlijck inden naem va{n} eens discipels, voerwaer ick segghe v, die en sal sijnen loon niet verliesen. *
ENde het is ghesciet nae dat Iesus voleynt hadde ghebiedende sijnen discipulen, dat hy voerts is doer ghegaen van daer, om dat hy preken ende leeren soude in hen stede{n}. §
Maer als Iohannes in die banden ghehoort hadde Christus wercken, sendende twee van sijnen discipulenheeft hy hem gheseyt, ,
Sijt ghi die comen sal, oft verwachten wy eenen anderen?
Ende Iesus antwoerdende heeft hen gheantwoert, Gaet henen bootscapt Iohanni wederom tghene dat ghy ghehoort en{de} ghesien hebt,
Die blinde sien, die crepele wandelen, die melaetsche worden ghesuyuert, die dooue hooren, die doode verrijsen, den armen wort het Euangelie verco{n}dicht,
ende salich is hy die niet verarghert en wort in my.
Ende als sij wech ghinghen begonste Iesus tot die scaren te segghen van Iohannes. Wat sijdy wt ghegaen te sien in die woestijne? een riet metten winde beroert?
Maer wat sijdi wt gheghaen te sien? eenen mensch die met saechten cleederen ghecleedt is? Siet die met saechten cleederen ghecleedt sijn die sijn in der coninghen huysen.
Maer wat sijdi wt ghegaen te sien? eenen Propheet? Iae ick segghe v ooc meer dan eenen propheet.
Want dese is die ghene daer af ghescreuen is, Siet ick seynde mijnen Enghel voor v aensicht, die uwe{n} wech bereyde{n} sal voor v. *
§ Voerwaer ick segghe v, daer en is gheen meerder opghestaen onder die kinderen der vrouwen, dan Iohannes die dooper, maer die die minste is int rijck der hemelen is meerder dan hy.
Ende van die daghe{n} Iohannis des doopers tot nu toe, soe lijdt het rijck der hemelen ghewelt, ende die gheweldighe nemen dat gheweldelijck.
Want alle die Propheten en{de} die wet tot Iohannes toe, hebben ghepropheteert,
ende eest dat ghijt gheloouen wilt, hy is Elias die comen sal.
Die ooren heeft om te hooren die hoore. *
Wien sal ick dit gheslachte verghelijcken? Het is ghelijck de{n} kindere{n} sitte{n}de op die merct,
die tot haers ghelijcke roepende segghen, Wy hebben v ghesonghen ende ghy en hebt niet ghespronghen, wi hebbe{n} v claghelijcken sanck ghesonghen, ende ghy en hebt niet ghescreyt.
Want Iohannes is ghecomen, noch etende, noch drinckende, ende sij segghen, Hy heeft den duyuel binnen.
Die sone des menschen is ghecomende, etende en{de} drinckende, ende sij segghen, Siet den brasser, ende den wijn suyper, der Publicanen en{de} sondaren vrient. Ende die wijsheyt is gherechtuerdicht van haren kinderen. §
Doen begonste hy te verwijten den steden waer in dat veel sijnder mirakelen ghedaen sijn, om dat sij gheen penitencie ghedae{n} en hadden.
Wee v Corozain, wee v Bethsaida, wa{n}t waren in Tyro ende Sydon die mirakelen ghedaen die in v ghedaen sijn, sij souden hier voermaels in een hairen cleedt ende in dasschen penitentie ghedaen hebben.
Maer nochtans ick segghe v, Tyro eu Sydon sal verdraghelijcker gheschieden in den dach des ordeels, dan v lieden.
Ende ghy Capharnaum suldi totten hemel verheuen worden? tot inder hellen suldi nederdalen. Want haddi in die Sodomiten die mirakelen ghedaen gheweest die in v ghedaen sijn, sij souden by auontueren ghebleuen hebben tot op desen dach.
Maer nochtans ick segghe v, dat den lande der Sodomiten verdraghelijcker ghescieden sal in den dach des ordeels da{n} v. *
✠ Op dien tijt heeft Iesus antwoerdende gheseyt, Ick belijde v vader Heere des hemels ende der aerden, dat ghy dese dinghen verborghen hebt voor die wijse ende voersienighe, en{de} die gheopenbaert den cleynen kinderen,
Iae voerwaer vader. Want het heeft aldus behaghelijck gheweest voer v.
Alle dinghen sijn my ghegheue{n} van mijnen vader. Ende niemant en kent den sone dan die vader, noch den vader en kent niemant dan die sone, ende dien die sone dat wilt openbaren.
Coemt tot my alle die arbeydet ende belast sijt, ende ick sal v vermaken,
Neempt mijn iock op v, ende leert van my dat ick saechtmoedich ben ende ootmoedich van herten, ende ghy sult ruste vinden uwe zielen,
want mijn iock is suet, ende mijnen last is licht. *
IN dien tijt is Iesus wech ghegaen doert coren op eenen Sabboth ende sijn discipulen hongher lijdende hebben begonst die aren te plucken ende te eten.
Ende die Phariseen dit siende hebben hem gheseyt, Siet v discipulen doen dat hen niet gheorloft en is te doen op die Sabbothe{n}.
Maer hy seyde hen, En hebdi niet ghelesen wat Dauid ghedaen heeft, doen hy hongher hadde en{de} die ghene die met hem waren.
Hoe dat hy inghegaen is in Gods huys, en{de} heeft die brooden der voerlegghinghen gheten die welcke hem niet gheorloft en was te eten, noch den ghenen die met hem waren, dan alleen den priesteren?
Oft en hebdi niet ghelesen in die wet, dat die priesters op die Sabbothen in den tempel de{n} sabboth breken, ende sijn sonder sonde?
Maer ick segghe v datter een meerder dan den tempel hier is.
Maer waert alsoe dat ghy wist wat dat is. Bermherticheyt wil ick, ende niet sacrificie, soe en soudi noyt die onnosele verdoemt hebben.
Want die sone des menschen is een heere oock ouer den sabboth. *
Ende doen hy van daer ghegaen was, soe is hy comen in hen Synagoge.
Ende siet daer was een man hebbende een dorre hant, ende sij vraechde{n} hem segghende, Eest oock gheorlooft op die Sabbothen te ghenesen? om dat sij hem besculdighen souden.
Ende hy seyde hen, wat mensch sal daer sijn van v liede{n} die een scaep hebbe, ende eest dat dit valt in een grachte op die Sabbothen, en sal hy dat niet nemen ende opheffen?
Hoe veel te meer is een mensch beter dan een scaep? Hier om soe eest gheorloft op die Sabboth daghen wel te doen.
Doen seyde hy totten mensche, Steect wt v hant. Ende hy heeftse wtghesteke{n}, ende sij is weder ghesont gheworden ghelijck die andere.
✠ Ende die Phariseen wt gaende hiele{n} raet tseghen hem, hoe dat sij hem dooden souden.
Ende Iesus dit wetende is wten weghe va{n} daer ghegaen, ende hem isser vele gheuolcht, en{de} hy heeftse alle ghenesen,
ende hy heeft hen beuolen datse hem niet melden en souden,
op dat volbrocht soude worden datter gheseyt is door Isaiam den Propheet segghende,
Siet mijn kint den welcken ick vercoren hebbe, mijn beminde in den welcken mijn ziele goet behaghen heeft. Ick sal mijnen gheest stellen op hem ende hy sal het ordeel den heydenen vercondighen.
Hy en sal niet kijuen, noch roepen, noch daer en sal niema{n}t sijn stemme op die straten hooren,
dat ghecroecte riet en sal hy niet heel breken, ende dat rookende vlas en sal hy niet wt blusschen, tot dat hy het ordeel wt worpe ter victorien,
ende in sijnen naem sullen die heydenen hopen. *
Doen is voor hem gebrocht eene die eene{n} duyuel hadde blent ende stom, ende hy heeft dien ghenesen, alsoe dat hy sprack ende sach.
Ende alle die scaren verwonderden hen seere, ende sij seyden, Es dit Dauids sone?
Maer die Phariseen dit hoorende hebben gheseyt, Dese en worpt gheen duyuelen wt dan doer Beelzebub den prince der duyuelen.
Maer Iesus wetende hen ghedachten heeft hen gheseyt, Alle rijck tseghen sij seluen ghesceyden sal verwoest worden, ende alle stadt oft huys tseghen sij seluen ghedeylt en sal niet staen.
Ende eest dat Sathanas Sathanam wt worpt, soe is hy teghen sij seluen ghedeelt, hoe sal dan sijn rijck staen?
Ende eest dat ick doer Beelzebub die duyuelen wt worpe, Waer doer worpen v kinderen die wt? Daer om sullen sij v rechters wesen.
Maer eest dat ick doer den gheest Gods die duyuels wt worpe, soe is dan tot in v lieden come{n} het rijck Gods.
Oft hoe mach iemant come{n} int huys van eenen stercken, ende sijnen huysraet beroouen, ten sij dat hy ierstmael den stercken ghebonden hebbe, ende dan sal hy sijn huys beroouen?
✠ Wie met my niet en is, die is teghen my, Ende soe wie met my niet en vergadert, die verstroyt.
Daer om segghe ick v lieden, alle sonde ende blasphemie sal de{n} menschen vergheuen worden, maer die blasphemie des gheests en sal niet vergheuen worden.
Ende soe wie een woert seyt teghen den sone des mensche{n}, dat sal hem vergheuen worden, maer die seyt teghen den heyleghen gheest, dat en sal hem niet vergheuen worden, noch in dese werelt, noch in die toecomende.
Oft maect den boom goet ende sijn vrucht goet, oft maect den boom quaet ende sijn vrucht quaet. Want voer waer wt die vrucht wort den boom ghekent.
Ghy ghebroetsele der adere{n}, hoe moechdi goede dinghen spreken daer ghy quaet sijt? Want wt die ouervloedicheyt des herten spreect den mont.
Een goet mensch wte{n} goede{n} scat brengt goede dinghe{n} voerts, en{de} een quaet mensch wten quade{n} scat, brengt voerts quade dinghe{n}.
Maer ic segghe v, dat alle ydel woert dat die menschen ghesproken hebben, daer af sullen sij reden gheuen inden dach des ordeels.
Want wt uwen woerden suldi gherechtuerdicht worden, ende wt uwen woerden suldi ghedoemt worden. *
✠ Doen hebben hem gheantwoert sommighe va{n} den Scriben en{de} Phariseen segghende, Meester wy willen van v een teeken sien.
Die welcke antwoerdende heeft hen gheseyt, Dit quaet en{de} ouerspelich gheslachte soect een teeken, ende hem en sal gheen teeke{n} ghegheuen worden, dan het teeken van Ionas den Propheet.
Want ghelijck Ionas gheweest heeft inden buyck vanden walvisch drij daghen ende drij nachten, alsoe sal die sone des menschen wesen int herte der aerden drij daghen ende drij nachten.
Die mannen van Niniue sullen opstaen int ordeel met desen gheslachte, ende sij sulle{n} dat verdoeme{n}, om dat sij penitencie ghedaen hebben, doer die predicatie van Ionas, ende siet hier is meer dan Ionas.
Die coninghinne van zuyden sal opstaen int ordeel met dit gheslachte, ende sij sal dat verdoemen, want sij is ghecomen van die eynden der aerde{n} om te hooren die wijsheyt van Salomon, ende siet meer dan Salomon is hier.
Ende als den onsuyueren gheest vanden mensche wtgegaen is, soe wandelt hy doer die drooghe plaetsen soeckende ruste, maer hy en vintse niet.
Dan seyt hy, Ick sal wederkeeren in mijn huys daer ic wt ghegaen ben. Ende comende soe vint hy dat ledich, met bessemen ghekerijt, ende verciert.
Dan gaet hy ende neemt tot hem seuen ander gheesten argher dan hy is, ende inghaende woonen sij daer, ende dies me{n}schen laetsten worden argher dan sijn ierste. Alsoe sal oock desen alderquaetsten gheslachte ghescieden.
Doen hy noch sprack tot die scaren, siet soe stonden sijn moeder ende sijn broeders buyten, begere{n}de hem te spreken.
Ende een seyde tot hem, Siet v moeder ende v broeders staen daer buyten begherende v?
En{de} hy antwoerdende den ghenen diet hem seyde heeft gheseyt, Wie is mijn moeder, ende wie sijn mijn broeders?
Ende wtstekende sijn hant tot sijnen discipele{n}, heeft hy gheseyt, Siet hier mijn moeder ende mijn broeders.
Want soe wie doet de{n} wille mijns vaders, die in die hemele{n} is, dese is mijn broeder, ende suster, ende moeder. *
OP dien dach Iesus wtgaende wt den huyse sadt omtrent die zee.
Ende daer sijn tot hem vergadert veel scare{n}, alsoe dat hy in een sceepken climmende sadt, ende alle die scare stont op den oeuere,
ende hy heeft hen vele ghesproken in parabelen segghende. ✠Siet hy is wtghegaen die daer saeyt om te sayen,
Ende als hy saeyt, soe sijn die sommighe saden gheuallen by den wech, ende die voghelen des hemels sijn comen ende hebben die gheten.
En{de} die andere sijn gheuallen in steenachtighe plaetsen, daer sij niet veel aerde{n} en hadden, ende sij sijn ter stont wtghesprote{n}, om dat sij gheen diepte va{n}der eerden en hadden.
Maer als die sonne opghegaen was, soe sijnse verscout, ende om dat sij gheen wortel en hadden soe sijnse verdroocht.
Ende die andere sijn gheuallen onder die dornen, ende die dornen sijn ghewassen, ende die hebbense versmacht.
Maer die andere sijn gheualle{n} in goede eerde, ende sij gauen vrucht dat eene hondertfout, dat ander tsestichfout, het andere dertichfout.
Die ooren heeft om hoore{n}, die hoore.
Ende sijn discipelen by hem comende, hebben tot hem gheseyt, Waer om spreect ghy hen in parabelen?
Die welcke antwoerdende heeft hen gheseyt. Om dat v lieden ghegheuen is te kennen dieverborghentheden van dat rijck der hemelen, maer hen lieden en eest niet ghegheue{n}.
Wa{n}t die ghene die heeft, dien salmen gheuen, ende hy sal oueruloeden. Maer soe wie niet en heeft, oock tghene dat hy heeft sal va{n} hem wech ghenomen worden.
Daer om spreke ic tot hen lieden in parabelen, want sij siende niet en sien, ende hoorende niet en hooren, noch en verstaen,
ende in hen wort volbracht die prophetie van Isaias segghende, Metten ghehoor suldi hoore{n}, ende niet verstaen, ende siende suldi sien, ende niet aenmercken.
Want het herte van desen volcke is grof gheworden, ende metten ooren hebben sij swaerlijck ghehoort, ende hen ooghen hebben sij toe ghesloten, dat sij te gheenen tijde en souden sien metten ooghen, ende hooren metten ooren, ende metter herten verstae{n}, en{de} alsoe bekeert worden, ende dat icse ghenase.
✠ Maer v ooghen sijn salich om dat sij sien, ende v ooren om dat sij hooren.
Want voerwaer ick segghe v, dat veel prophete{n} ende rechtuerdighe hebben beghert te siene dat ghy siet, en{de} sij en hebbe{n}s niet ghesien, ende te hooren dat ghy hoort, ende sij en hebbe{n}s niet ghehoort.
Daer om hoort ghy die parabel vanden sayere.
Soe wie het woert des rijcs hoort ende niet en verstaet, daer coemt die quade, ende hy neemt wech datter ghesaeyet is in sijn herte, dit is die ghene die by de{n} wech ghesayet is,
Maer die op die steenachtighe plaetsen ghesaeyt is, dit is die ghene die dwoert hoort, ende ter stont ontfanct hy dat met blijscappen,
maer hy en heeft in sij seluen gheen wortele, maer hy is eene{n} cleyne{n} tijt duerende, Maer alsser tribulatie ghebuert ende veruolghinghe om dwoert, soe wort hy ter sto{n}t verarghert.
Maer die in die doornen ghesaeyt is, dat is dese die dwoert hoort, ende die sorchfuldicheyt van deser werelt, ende die bedrieghelijcheyt der rijcdommen versmachten dwoert, ende het wort sonder vrucht.
Maer die in goede aerde ghesaeyt is, dit is die ghene diet woert hoort, ende verstaet ende brengt vrucht voerts, ende doet het eene honderfout, het ander tsestichfout, ende het ander dertichfout. *
Een ander parabel heeft hy hen te voren gheleyt segghende. ✠ Het rijck der hemelen is ghelijck gheworden eenen mensch die goet saet ghesaeyt heeft in sijnen acker,
maer doen die menschen sliepen, soe is sijn viant come{n}, ende hy heeft daer oncruyt op ghesaeyt intmidden der terwen, ende hy is wech ghegaen.
Ende doent cruyt ghewassen was, ende vrucht voerts ghebracht hadde soe openbaerde hem oock dat oncruyt.
Ende die knechten van den vader des huysghesins tot hem comende hebbe{n} hem gheseyt. Heere en hebdi niet goet saet ghesaeyt in uwen acker? Waer af heeft dien dan oncruyt?
Ende hy heeft hen gheseyt, Die viandelijcke mensch heeft dat ghedae{n}, en{de} die knechten hebbe{n} hen gheseyt wildi dat wy gaen ende dat vergaderen?
Ende hy heeft gheseyt, Neen, op dat ghy het oncruyt vergaderende, by auontueren oock die terwe daer mede niet tesamen metten wortelen wt en trect.
Laetse beyde wassen totten oochst, ende ten tijde vanden oochst, sal ick den mayers segghen, Vergadert ierstmael dat oncruyt ende bindet in bondelkens om te verbrande{n}, maer die tarwe vergadert in mijn schuere. *
Een ander parabel heeft hy hen te voren gheleyt seggende, Het rijcke der hemelen is ghelijck den mostaert sade, dwelck een mensch nemende ghesaeyt heeft in sijnen acker,
het welck emmer het minste is va{n} allen saden, maer alst ghewassen is, soe eest meerder dan alle die cruyden, ende het wort eenen boom, alsoe dat die voghelen des hemels comen ende woonen in sijn tacke{n}.
Een ander parabel heeft hy hen gheseyt, Het rijck der hemelen is ghelijck den heue, den welcken een vrouwe neme{n}de heeft gheborghen in drij mate{n} meels tot dat gheheel versuert worde.
Alle dese dinghen heeft Iesus in parabelen ghesproken tot die scaren, ende sonder parabelen en sprack hy hen niet,
om dat volbracht soude worden datter gheseyt was door de{n} Propheet segghende, Ick sal in parabelen mijnen mont open doen, ick sal op worpen verborghen dinghen va{n} dat beghinsel der werelt.
Doen hy die scaren ghelate{n} hadde, soe is hy in huys ghecomen, ende sijn discipelen sijn tot hem comen segghende, Verclaert ons die parabele vanden oncruyde des ackers.
Die welcke antwoerdende heeft hen gheseyt, Die tgoet saet sayet dats die sone des mensche{n}.
Ende den acker is die werelt. Maer tgoet saet dat sijn die kindere{n} des rijcs. Maer dat oncruyt sijn die quade kinderen.
Ende die viant diese ghesaeyt heeft, dat is die duyuel. Maer den oochst dats tvoleynden der werelt. Ende die maeyers dat sijn die enghelen.
Aldus ghelijc die oncruyden vergadert worden, ende metten viere verbrant, alsoe salt wesen int voleynden der werelt,
die sone des menschen sal sijn enghelen seynden, ende die sullen vergaderen van sijnen rijcke alle argher-nissen, ende die ghene die boosheyt doen,
en{de} sij sullen die worpen inden ouen des viers. Daer sal ghescrey sijn en{de} crijsselinghe der tanden.
Dan sullen die rechtuerdighe blincken als die sonne in haers vaders rijck. Die ooren heeft om te hooren die hoore.
✠ Het rijck der hemelen is ghelijck eenen scadt die verborghen is inden acker. Den welcken een me{n}sch (dien vonden heeft) verborght ende wt blijscap van dien soe gaet hy, ende vercoopet al dat hy heeft, ende coopt dien acker.
Wederom is het rijck der hemelen ghelijck eenen coopman, soeckende goede peerlen.
Ende gheuonden hebbende een costelicke peerle, soe is hy wech ghegaen, ende heuet al vercocht dat hy hadde, en{de} heeft die ghecocht.
Wederom is dat rijck der hemelen ghelijck een visschers net dat in die zee gheworpen is, ende van alle manieren van visschen vanghende is.
Het welck alst vol was wtreckende, ende omtrent den oeuer sittende hebben sij die goede visschen wtghecoren in hen vaten, maer die quade hebben sij wech gheworpen.
Alsoe salt wesen in dat voleynden der werelt, die enghelen sullen wtgaen, ende sij sullen die quade wtsceyden, wt dat midden der rechtuerdigher,
en{de} die worpen inden ouen des viers, daer sal ghescrey sijn ende crijsselinghe der tanden.
Hebdi alle dese dinghen verstaen? Sy segghen hem Iae wy,
Hy seyde hen, Daerom een ieghelijck gheleert scribe int rijck der hemelen is ghelijck eenen mensch die een vader des huysghesins is, die wt sijne{n} scadt voerts brengt oude dinghen, ende nieuwe. *
Ende het is ghesciet doen Iesus dese parabele voleyndt hadde dat hy van daer is doer ghegaen.
Ende comende in sijn lant leerde hy hen lieden in hen sinagogen, alsoe dat sij hen verwonderden en{de} seyde{n}. Van waer comen desen dese wijsheyt en{de} crachtighe wercken.
En is dit niet eens timmermans sone? En heet sijn moeder niet Maria? ende sijn broeders Iacobus ende Ioseph ende Simon ende Iudas,
ende sijn susters en sijn die niet allegader by ons? Van waer comen dan desen alle dese dinghen?
Ende sij worden in hem verarghert. Maer Iesus seyde hen, Gheen propheet en is sonder eere dan in sijn lant, ende in sijn huys.
En{de} hy en heeft daer niet veel mirakelen ghedaen om haerlieder ongheloouicheyt wille.
IN dien tijde heeft Herodes, een vanden vier vorsten, ghehoort die fame va{n} Iesus,
ende hy seyde sijnen knechten. Dit is Iohannes die doopere, hy is van die dooden opghestaen, en{de} daer om wercken die crachten doer hem.
Want Herodes heeft Iohannem gheuanghen ende hem ghebonden, ende ghestelt inden kerker, om Herodias wille sijns broeders huysvrouwe.
Want Iohannes seyde hem, Ten is v niet gheorloft die te hebben.
Ende willende hem dooden heeft hy tvolck ghevreest, want sij hadden hem als eenen Propheet.
Ende op den dach van Herodes gheboorte, soe heeft Herodias dochter ghedanst int midden, ende theeft Herodi behaecht.
Waer om dat hy met eenen eede haer beloeft heeft te gheuen wat sij van hem begheren soude.
Ende te voren vermaent wesende van haer moeder. Gheeft my (seyt sij) hier in een scotel thooft van Iohannes den doopere.
En{de} die coninck is bedroeft gheweest, maer om de{n} eedt, en{de} om die ghene die tsame{n} ter tafele{n} sate{n}, soe heeft hy ghebode{n} datment gheuen soude.
En{de} hy heeft ghesonde{n} en{de} Iohannem onthooft inde{n} kerker,
ende sijn hooft is ghebracht in een scotele, ende is der Iongher dochter ghegheuen, ende sij heeft dat haerder moeder ghedraghen.
Ende sijn discipelen daer comende hebben dlichaem ghehaelt ende dat begraue{n}, en{de} come{n}de hebben sij Iesu dat ghebootscapt.
Dwelc als Iesus ghehoort hadde, soe is hy van daer gheweken in een sceepken, tot een woeste plaetse wten weghe. Ende alst die scaren ghehoort hadden, soe sijn sij hem te voete gheuolcht van die steden.
Ende wtcomende heeft hy die groote scare ghesien, ende hy heeft haerder ontfermt, ende hen ziecken ghenesen.
Ende alst auont gheworden was, soe sijn zijn discipelen tot hem ghecomen segghende, Die plaetse is woest ende die vre is nu ouerleden. Laet die scaren gaen, dat sij gaende tot die casteelen moghen spijse voer hen seluen coopen.
Maer Iesus seyde hen. Ten is hen gheen noot te gaen, gheeft hen ghy teten,
Sy hebben hem gheantwoert, wy en hebben hier maer vijf brooden ende twee visschen.
Die welcke heeft hen gheseyt, Haelt my die herwaerts.
Ende als hy der scaren gheboden hadde te sitten opt hoy, ghenomen hebbende die vijf brooden ende twee visschen, siende ten hemelwaerts heeft hy die ghebenedijt, en{de} ghebroke{n}, ende heeft sijne{n} discipele{n} die broode{n} ghegheuen, ende die discipelen der scaren.
Ende sij hebben alle gheten ende sijn versaet gheworden. Ende sij hebben die bleuelinghen opghenomen twaelf coruen vol brockelinghen.
Ende der gheender die daer aten was tghetal vijf duysent mans, wtghenome{n} die vrouwen ende cleyn kinderen.
✠ Ende ter stont gheboodt Iesus sijnen discipelen dat sij opgaen souden in een sceepken, en{de} voer hem varen ouer die zee, tot dat hy die scaren verlaten soude.
Ende als hy die scare ghelaten hadde, soe is hy op eenen berch gheclommen alleen om te bidden. Ende alst auont gheworden was, soe was hy daer alleen,
ende dat sceepken worde int midden der zee metten baren gheworpen, want den wint was contrarie.
Maer in die vierde wake des nachts, soe is hy tot hen ghecomen wandelende op die zee.
Ende sij siende hem op die zee wa{n}delen sijn verbaest gheweest segghende, Het is een Phantasie. Ende van vreesen hebben sij gheroepen,
En{de} terstont heeft Iesus tot hen ghesproke{n} segghende, Hebt betrouwe{n}, ic bent, en wilt niet vreesen.
En{de} Petrus antwoerdende heeft gheseyt, Heere eest dat ghijt sijt, soe ghebiet dat ick tot v come opt water.
Ende hy heeft gheseyt, Coemt. Ende Petrus nedergaende wten sceepke{n} wandelde opt water om dat hy comen soude tot Iesum,
Maer siende eenen stercken wint heeft hy ghevreest, ende als hy begonst te sincken soe heeft hy gheroepen segghende, Heere behoudt my.
Ende Iesus ter stont sijn hant wtreyckende heeft hem ghegrepen, en{de} tot hem gheseyt. Ghy va{n} cleynen ghelooue waerom hebdi ghetwijfelt?
Ende als sij opgheclommen waren int sceepken soe heeft den wint ophehouden.
Ende die int sceepken waren sijn ghecomen, ende hebben hem aenbeden segghende, Voerwaer ghy sijt Gods sone.
Ende als sij ouersghesceept waren, soe sijn sij ghecomen int lant van Genesar.
Ende als die mannen va{n} dier plaetsen hem bekent hadden, soe hebben sij ghesonden in alle dat lantscap, ende sij hebben voer hem ghebracht alle die qualijc te passe waren,
en{de} sij baden hem dat sij te minsten die vesen van sijnen cleede souden raken, ende alle diese raecten, sijn ghesont gheworden. *
DOen sijn tot hem comen van Ierusalem die Scriben ende Phariseen segge{n}de,
waer om ouertreden v discipelen die insettinghe der ouders? want sij en wasschen hen handen niet als sij broot eten.
Ende hy antwoerdende heeft tot hen gheseyt. Waer om ouertreedt ghi Gods gebot om uwe insettinghe? Wa{n}t God heeft gheseyt.
Eert vader en{de} moeder, ende soe wie vader oft moeder vermalendijt die sterue die doot.
Maer ghy lieden segghet, Soe wie vader oft moeder seyt. Soe wat gaue van my coemt dat sal v baten,
ende hi en sal sijnen vader ende sijn moeder niet eeren, ende ghy hebt te niet ghedae{n} het ghebodt Godts om uwe insettinghe.
Ghy ypocrijten wel heeft va{n} v ghepropheteert Isaias die Propheet segghende,
Dit volck eert my metten lippen, maer hen herte is verre van my.
Maer sonder sake dienen sij my leerende die leeringhen ende gheboden der menschen.
Ende als hy die scaren tot hem gheroepen hadde, soe heeft hy hen gheseyt, Hoort ende verstaet.
Dat inden mont gaet en besmet den mensche niet, maer dat wten mont coemt dat besmet den me{n}sche.
Doe{n} hebbe{n} sijn discipele{n} tot he{m} comende, he{m} gheseyt, Weet ghy wel dat die Phariseen dit woert ghehoort hebbende verarghert sijn gheweest?
Ende hy antwoerdende heeft gheseyt, Alle plantinghe die mijn hemelsche vader niet gheplant en heeft, sal wtgheroyt worden.
Laetse gheworden, sij sijn blent, der blinden leytsmanne{n}. Maer eest dat een blinde eenen blinde{n} leyt, soe valle{n} sy beyde in die grachte.
En{de} Petrus antwoerdende heeft tot hem gheseyt, Verclaert ons dese parabele.
Ende hy heeft gheseyt, Sijt ghy lieden noch sonder verstant?
En verstaedi niet, dat alle dat inden mont coemt, inden buyck gaet, ende doer den natuerlijcke{n} wtganc wt gheworpen wort?
Maer die dinghen die wten mont gaen, die comen wter herten, ende die besmetten den mensch.
Want wter herten comen die quade ghedachten, dootslaghen, ouerspelen, oncuyscheden, dieuerien, valsche ghetuyghenissen, Gods lasteringhe{n}.
Dit sijn die dinghen die den mensch besmetten. Maer met onghewasschen handen eten en besmet den mensch niet. * ✠
Ende Iesus van daer wtghegaen sijnde is wte{n} weghe ghegaen in die palen van Tyrus ende Sydon.
Ende siet een Chananeussche vrouwe van dien palen wt ghegaen sijnde heeft gheroepen segghende hem, Ontfermt v mijnder heere Dauids sone, mijn dochter wort qualijck ghequelt vanden duyuel.
Die welcke en heeft haer niet een woert gheantwoert. Ende sijn discipelen tot hem comende bade{n} hem segghende, Laetse gaen, want sij roept ons nae.
Ende hy antwoerdende heeft gheseyt, Ick en ben niet ghesonden dan tot die verloren scapen des huys van Israel.
Maer sij is comen, ende heeft hem aenghebeden segghende, Heere helpt my.
Die welcke antwoerdende heeft gheseyt. Ten is niet goet te nemen der kinderen broot, ende worpen dat den honden.
Maer sij heeft gheseyt, Tes emmer Heere, want die hondekens eten oock van die broxkens die van haerder heeren tafel vallen.
Doen heeft Iesus antwoerdende haer gheseyt, O vrouwe groot is v ghelooue, v ghesciede ghelijck ghy wilt. Ende haer dochter is ghenesen van dier vren. *
Ende doen Iesus van daer doerghegaen was, soe is hy ghecomen omtrent die zee van Galileen, ende climmende op eene{n} berch heeft hy daer gheseten.
Ende veel scaren quamen tot hem, hebbende met hen stomme, blinde, crepele, crancke ende veel andere, ende sij hebben die gheworpen aen sijn voeten, ende hy heeftse ghenesen,
alsoe dat die scaren hen verwonderden, siende die stomme sprekende, die crepele wandelende, die blinde siende, ende sij loofden grootelijck den Godt van Israel.
Ende Iesus sijn discipelen tsamen gheroepe{n} hebbende heeft gheseyt, My ontfermt der scaren, Want sij nu drij daghen by my ghestadelijck blijuen, ende sij en hebben niet dat sij eten moghen, ende ick en wilse niet vastende laten gaen, dat sij onder weghe{n} niet flau en worden.
Ende die discipelen segghen hem, Van waer sullen wy dan soe veel brooden moghen hebben in die woestijne, dat wy soe groote menichte mochte{n} versade{n}?
En{de} Iesus seyde tot hen. Hoe veel brooden hebdi? Ende sij antwoerden, Seuen, ende een luttel vischkens.
Ende hy heeft der scaren gheboden dat sij souden neder sitten op die aerde.
En{de} nemende die seuen brooden ende visschen, ende danckende heeft hy die ghebroken ende sijnen discipelen ghegheuen, ende die discipelen hebbent den volcke ghegheuen.
Ende sij hebben alle gheten ende sijn versaet gheworden. Ende van datter gheouert was vanden brockelinghen hebbe{n} sij opghenome{n} seue{n} volle manden.
Ende die daer gheten hadden waren vier duysent mensche{n}, sonder die vrouwen en{de} cleyn kinderen.
Ende als hy die scare ghelaten hadde, soe is hy in een sceepken opghegaen ende is ghecomen in die palen van Magedan.
ENde die Phariseen ende Saduceen sijn tot hem ghecome{n} tempterende. Ende sy hebbe{n} hem ghebeden dat hy hen een teeken vande{n} hemel toonen soude.
Maer hy antwoerdende heeft hen gheseyt, Alst auont worden is soe segdi. Tsal claer weder sijn, want den hemel is root.
Ende des smorghens. Heden salt tempeest sijn, want den droeuighen hemel is root schijnende. Aldus weet ghy die ghedaente des hemels te onderkennen, ende en condi die teekenen der tijden niet onderkennen?
Dit quaet ende ouerspelich gheslachte begheert een teeken, en{de} hem en sal ghee{n} teeke{n} gegheue{n} worde{n}, dan het teeke{n} va{n} Ionas den Prophete, en{de} als hy die verlaten hadde, soe is hy wech ghegaen.
Ende doen sijn discipelen ghecomen waren ouer die zee, soe hebben sij vergheten brooden te nemen.
Die welcke heeft hen gheseyt, Siet aen, ende wacht v voer den heue der Phariseen ende Sadduceen.
Ende sij dachten in hen seluen segghende. Wy en hebben gheen brooden ghenomen.
Ende Iesus dit wetende heeft gheseyt. Wat dencti onder v lieden ghy van cleyne{n} ghelooue dat ghy gheen brooden en hebt?
En verstadi noch niet, noch en sijdi niet ghedachtich der vijf brooden onder die vijf duysent menschen, ende hoe veel coruen dat ghy opnaemt?
noch der seuen brooden onder die vier duysent menschen, ende hoe veel manden dat ghi opnaemt?
Waer om en verstaedi niet ick v vanden broode niet gheseyt en hebbe. Wacht v vanden heue der Phariseen ende Sadduceen? *
Doen hebben sij verstaen dat hy niet gheseyt en hadde datmen wachten moet vanden heue der brooden, maer va{n} die leeringhe der Phariseen en{de} Sadduceen. ✠
Ende Iesus is comen in die palen van Cesarien Philippi, ende hy vraechde sijn discipelen segghe{n}de, Wien segghen die menschen te sijn den sone des menschen?
Ende sij hebben gheseyt, Die sommighe Iohannem den dooper, die ander Eliam, maer die an-dere Ieremiam, oft een vanden Propheten.
Ende Iesus seyt to hen. Maer wie segt ghi my te wesen?
Simon Petrus antwoerde{n}de heeft gheseyt, Ghy sijt Christus die sone des leuende Gods.
En{de} Iesus antwoerde{n}de heeft hem gheseyt, Salich sijdi Simon Bariona, want vleesch en{de} bloet en heuet v niet gheopenbaert, maer mijn vader die in die hemelen is.
Ende ic segghe v dat ghy Petrus sijt, ende op desen steen sal ick timmeren mijn kercke, ende die poorten der hellen en sullen tseghen haer niet verwinnen.
Ende v sal ick gheuen die slotele{n} van dat rijck der hemelen. Ende al wat ghi bindt op die eerde, sal oock ghebonden sijn in die hemelen. Ende al wat ghi ontbint op die eerde, dat sal ontbo{n}de{n} sijn ooc in die hemele{n}. *
Doen heeft hy sijnen discipelen gheboden dat sij niemanden segghen en soude{n} dat hy Iesus Christus was.
Van doen begonste Iesus sijnen discipelen te toonen, dat hy soude moeten gaen te Ierusalem, en{de} veel lijde{n} vande{n} ouders ende Scriben ende prince{n} der Priesteren ende ghedoot worden, ende ten derden daghe verrijsen.
Ende Petrus hem te hemwaerts nemende heeft hem begonst te straffen segghe{n}de. Verre sij dat van v Heere, dat en sal v niet ghescieden.
Die welcke hem ommekeerende heeft Petro gheseyt. Gaet achter my sathana, ghi sijt mij tot verarghenisse. Want ghi en smaect niet dat goddelijck is, maer dat menschelijck.
Doen seyde Iesus tot sijnen discipelen. ✠ Isser iemant die na my come{n} wilt, die verloochene sij selue{n}, ende neem sijn cruys, en{de} volghe my nae.
Want soe wie sijn ziele wilt behouden die salse verliesen, maer die sijn ziele om mijnen wille verliest dat salse vinden.
Want wat batet den mensche eest dat hy alle die werelt wint, maer sijn der zielen verlies lijdet? Oft wat manghelinghe sal een mensch gheuen voor sijn ziele?
Want die sone des menschen sal comen in die glorie sijns vaders met sijnen enghelen, ende dan sal hy eenen ieghelijcken weder gheuen nae sijn wercken.
Voerwaer ick segghe v lieden, daer esser sommighe vanden ghenen die hier staen, die die doot niet smaken en sullen tot dat sij sien sullen den sone des menschen comende in sijn rijck. *
ENde nae ses daghe{n} soe neemt hy tot hem Petrum ende Iacobum ende Iohannem sijnen broedere, ende hy leytse op eenen hooghen berch besijden,
ende hy is in een ander ghedaente verandert gheweest voer hen. En{de} sijn aensicht heeft claer ghescenen als die sonne, ende sijn cleederen sijn wit gheworden ghelijck sneu.
Ende siet hen hebben gheopenbaert Moyses ende Elias met hem sprekende.
Ende Petrus antwoerdende heeft tot Iesum gheseyt. Heere het is ons goet hier te sijn, eest dat ghy wilt, soe laet ons hier maken drij tabernakele{n} V een, Moysi een, ende Elie een.
Doen hy noch sprack, siet soe heeft een claer wolcke hen ouer lommert. Ende siet een stemme vander wolcken segghende. Dit is mijn beminde sone inden welcke{n} ic my wel behaecht hebbe, hoort hem.
Ende die discipelen dit hoorende sijn op hen aensicht gheuallen, ende hebben seer ghevreest.
En{de} Iesus is by hen comen, ende heeftse gheraect ende hen gheseyt, Staet op, ende en wilt niet vreesen.
Ende opheffende hen ooghen en hebben sij niemanden ghesien dan alleen Iesum.
Ende als sij vande{n} berch neder ghinghen, soe heeft hen Iesus beuolen segghende, Niemanden en segt dit visioen tot dat die sone des menschen van die dooden opstae. *
En{de} die discipelen hebben hem gheuraecht segghe{n}de, Wat eest dan dat die Scriben segghe{n} dat Elias ierst mael come{n} moet?
En{de} hy antwoerde{n}de heeft hen gheseyt, Elias sal sekerlijck comen ende alle dinghen weder te recht brenghen,
maer ick segghe v lieden dat Elias nu comen is, ende sij en hebben hem niet ghekent, maer sij hebben in hem ghedaen alle dat sij ghewilt hebben. Ende alsoe sal die sone des menschen van hen lijden.
Doen hebben die discipelen verstaen dat hy hem va{n} Iohannes den dooper gheseyt hadde.
En{de} doe{n} hy by die scare ghecome{n} was, soe is tot hem comen een mensch op sijn knyen voor hem nedergheuallen, segghende, Heere ontfermt v mijns soens, want hy is maensuchtich, ende is qualijck te passe, want dicmael valt hy int vier, ende dicmael int water,
ende ic hebben voer v discipelen ghebracht, ende sij en hebben hem niet connen ghenesen,
Iesus antwoerdende heeft gheseyt, O ghy ongheloouich ende verkeert gheslachte, hoe langhe sal ick met v lieden wesen? Hoe langhe sal ick v lijden? Brengt hem her waerts tot my.
Ende Iesus heeft dien ghestraft, ende die duyuel is daer wtghegaen ende tkint is ghenesen gheweest van dier vren,
Doen sijn die discipelen secretelijck ghecomen tot Iesum ende hebben gheseyt, Waer om en hebben wy dien niet connen wtworpen?
Iesus heeft hen gheseyt, Om uwer ongheloouicheyt wille. Want voerwaer ick segghe v liede{n}, eest dat ghi ghelooue hebt als een mostaerts saet, soe suldi segghen tot desen berch, gaet van hier ouer derwaerts ende hy sal daer ouergaen, ende niet en sal v onmoghelijck sijn.
Maer desen aert en wort niet wt gheworpen dan doer bidden ende vasten.
Ende doen sij verkeerde{n} in Galileen, soe heeft Iesus tot hen gheseyt. Die sone des menschen sal gheleuert worden in die handen der menschen,
ende sij sullen hem doode{n}, ende ten derden daghe sal hy verrijsen. Ende sij sijn seer bedroeft gheworden. ✠
Ende doen sij te Capharnaum ghecomen waren, soe quamen tot Petrum die den tolpenninck ontfinghen ende sij hebben tot hem gheseyt, V meester en betaelt hy den tolpenninck niet?
Hy seyde, Iae hy. Ende doen hy in huys ghecomen was, soe voerquam hem Iesus segghende, Wat dunct v Simon? Die coninghen der aerden van wien nemen sij tribuyt oft chijns? Va{n} haren kinderen oft van die vreemde.
Ende hy seyde, Van die vreemde, Iesus seyde tot hem. Soe sijn die kinderen dan vrij.
Maer op dat wy hen niet en verargheren, gaet henen ter zee ende worpt eene{n} henghel wt, ende den visch die ten ierste{n} op coemt, dien neemt, ende sijnen mont openghedaen hebbende suldi eenen stater penninck vinden, dien nemende gheeft hen liede{n} voor my ende v. *
IN die vre sijn die discipelen tot Iesum ghecomen segghende, Wie meyndi dat die meeste is int rijck der hemelen?
Ende Iesus tot hem roepende een cleyn kindeken heeft dat ghestelt int midden van hen, ende hy heeft gheseyt.
Voerwaer ic segghe v, ten sij dat ghy bekeert wort, ende wort als cleyn kinderen, soe en suldi int rijck der hemele{n} niet comen.
Daer om soe wie hem verootmoedicht ghelijck dit cleyne kindeken, die is die meeste int rijck der hemelen.
Ende soe wie een sulck cleyn kindeken ontfanct in mijne{n} nae{m} die ontfanct my,
maer soe wie een va{n} desen cleyne{n}, die in my gheloouen verarghet, Het waer hem orbaerlijck dat eene{n} molensteen aen sijnen hals ghehanghen worde, en{de} dat hy verdroncken worde in die diepte der zee.
Wee der werelt va{n} die verarghernissen. Wa{n}t het is va{n} noode datter verarghernisse comen. Maer nochtans wee dien mensch doer den welcken die verarghernisse coemt.
Maer eest dat v hant oft uwen voet v verarghert, soe snydt dien af en{de} worpten va{n} v, tes v beter int leuen te gaen cranck oft crepel, dan twee hande{n} en{de} twee voeten hebbende gheworpe{n} te worde{n} int eewich vier.
En{de} eest dat v ooghe v verarghert, soe trectse wt, en{de} worpse va{n} v, tes v beter een ooghe hebbende int leuen te gaen, dan twee ooghe{n} hebbende, gheworpe{n} te worde{n} in die helle des viers.
Siet dat ghi niet en versmaet een va{n} desen cleynen. Want ick segghe v, dat hen enghele{n} in die hemele{n} altijt sien dae{n}schijn mijns vaders die in die hemele{n} is. *
Want die sone des mensche{n} is ghecome{n} salich te maken tghene datter verloren was.
Wat dunct v liede{n}? eest dat iema{n}t hondert scapen heeft, en{de} datter een va{n} dien verdoelt is, en laet hy niet die neghen en{de} neghentich op die berghen, en{de} gaet soecken tghene datter verdoelt is?
en{de} eest dat ghebuert dat hijt vint, voerwaer ick segghe v, dat hy daer af hem meer verblijdt, dan van die neghen en{de} neghentich die niet ghedoelt en hebben.
Alsoe en eest ooc den wille niet voor uwen vader die in die hemelen is, datter een van desen cleyne{n} sal verlore{n} gaen. ✠
Maer eest dat v broeder teghen v sondicht, soe gaet en{de} straft hem tusschen v ende hem alleen, eest dat hy v hoort, soe suldi uwen broeder ghewonnen hebben,
Maer eest dat hy v niet en hoort, soe neemt met v noch eene{n} oft twee, op dat inden mont van twee oft drij ghetuyghen, mach alle woert staen.
Maer eest dat hy die niet en hoort, soe segghet der kerken, maer eest dat hy die kercke niet en hoort, soe laet hem v wesen als een heydene ende een publicaen.
Voerwaer ick segghe v, al wat ghy bindt op die eerde, dat sal ghebonden sijn oock inden hemel, ende al wat ghi ontbindet opder aerde{n}, dat sal ontbonden sijn oock inden hemel.
Wederom segghe ick v lieden dat, eest sake datter twee va{n} v lieden ouer een comen opder eerden. Van alle dinck wat sij begheren sal hen ghescieden van mijnen vader die in die hemelen is.
Want waerder erghens twee oft drij vergadert sijn in mijnen naem, daer ben ick int midden van hen.
Doen heeft Petrus tot hem comende gheseyt, Heere hoe dicmael sal mijn broeder in my sondighen, ende dat ict hem vergheuen sal? tot seuenmael?
En{de} Iesus heeft hem gheseyt, Ick en segghe v niet tot seuenmael, maer tot tseuentich werf seuenmael. * ✠
Daer om is trijck der hemele{n} ghelijc eene{n} me{n}sch wesende coninck, die rekeninghe houden wilde met sijnen knechten.
Ende doen hy begonste te rekenen, soe is hem een voerghebracht die hem sculdich was thien duysent ponden.
Ende doen hy niet en hadde daer af dat hijt betale{n} mochte, soe heeft die heere gheboden dat men hem vercoopen soude, ende sijn huysvrouwe en{de} kinderen, en{de} alle dat hy hadde ende betalinghe doen.
Maer die knecht nederuallende heeft hem ghebeden seggende, Hebt patiencie met my ende ick salt v al betalen.
Ende die heere ontfermende dies knechts heeft hem late{n} gae{n}, en{de} die scult heeft hy hem quijt ghescouden.
Ende die selue knecht wtghegaen sijnde heeft gheuonde{n} een van sijne{n} mede knechten die hem sculdich was hondert penninghen, ende houdende heeft hy hem gheworcht segghende, Betaelt dat ghy sculdicht sijt.
Ende sijn medeknecht nederuallende badt hem segghende, Hebt patientie met my, ende ick salt v al betalen.
Maer hy en wildet niet, maer hy is wech ghegae{n}, ende heeft hem in den kerker gheworpen tot dat hy die scult betalen soude.
Maer sijn mede knechten siende datter ghesciedde, sijn seer bedroeft gheweest, ende sij sijn ghecomen ende hebben haren heere vertelt al datter ghesciet was.
Doen heeft hem sijn heere gheroepen, ende hem gheseyt. Ghy boose knecht, alle v scult heb ic v quijt ghescouden om dat ghy my ghebeden hebt,
en moeste ghy daer om oock ws mede knechts niet ontfermen, ghelijck ick ws ontfermt hebbe?
En{de} sijn heere gram wesende heeft hem den pijnighers gheleuert, tot dat betalen soude alle die scult.
Alsoe sal oock mijn hemelsche vader v lieden doen, eest dat ghy een ieghelijck sijnen broeder niet en vergheeft va{n} uwen herte{n}. *
ENde tes ghesciet doen Iesus dese woerden voleynt hadde, dat hy is vertrocken wt Galileen, ende ghecomen in die palen van Iudeen ouer die Iordane,
ende hem sijn veel scaren gheuolcht, ende hy heeftse daer ghenesen.
Ende die Phariseen sijn tot hem ghecomen hem tempterende ende segghende, Eest eenen mensch gheorloft sijn huysvrouwe te verlaten om alderley saken?
Die welcke antwoerdende heeft hen gheseyt, En hebdi niet ghelesen dat die ghene die va{n} tbeginsel den mensche ghemaect heeft, heeftse ghemaect eene{n} man en{de} een vrouweEn{de} hy heeft gheseyt, ?
Daer om sal een mensch vader ende moeder verlaten, ende sijnder huysvrouwen aencleuen, ende sij sullen twee in een vleesch zijn.
Hier om en sijn sij nu niet twee, maer een vleesch. Daer om wat Godt versaemt heeft, dat en sceyde die mensch niet.
Sij segghen hem, Waer om heeft Moyses dan gheboden eenen sceybrief te gheuen, ende te verlaten?
Hy heeft hen gheseyt, Moyses heeft om die hartheyt uwer herten v lieden toeghelaten va{n} v huysvrouwen te sceyden, maer vant beghinsel en heuet alsoe niet gheweest.
Maer ick segghe v, dat soe wie van sijn huysvrouwe sceyt (ten ware om ouerspels wille) ende een ander trouwet, die doet ouerspel, en{de} soe wie een verlatene trouwet, die doet ouerspel.
Sijn discipelen segghen tot hem, Es des menschen sake alsulck met sijnder huysvrouwen, soe en eest niet orberlijck te trouwen.
Die welcke heeft hen gheseyt, Sij en vaten alle dit woert niet, maer die vatent den welcken dat ghegheuen is.
Want daer sijn sommighe versnedene die va{n} haers moeders lichaem alsoe gheboren sijn, ende daer sijn versnedene die ghemaect sijn vanden menschen, ende daer sijn versnedene die hen seluen versneden hebben om trijck der hemelen. Diet vaten mach die vatet.
Doen sijn hem cleyn kinderkens aen ghebracht, dat hy sijn handen op die legghen soude ende bidden. Ende die discipelen straftense,
maer Iesus seyde hen, Laet toe die cleyne kinderkens, ende en wiltse niet verbieden tot my te comen. Want alsulcken behoort het rijck der hemelen toe.
Ende als hy hen sijn handen opgheleyt hadde, soe is hy van daer wech ghegaen.
Ende siet een tot hem comende seyde tot hem, Goede meester, wat goets mocht ic doen, dat ic het eewich leue{n} mocht hebben?
Die welcke heeft hem gheseyt, Wat vraechdi my vant goet? Een esser goet, dats Godt. Maer wilt ghi tot dat leue{n} ingae{n}, onderhoudt die gebode{n}.
Hy seydt hem, Welcke? En{de} Iesus heeft gheseyt, Ghy en sult gheenen dootslach doe{n}. Ghy en sult gheen ouerspel doe{n}. Ghy en sult gheen dieuerie doen. Ghy en sult gheen valsch ghetuyghenisse gheuen,
Eert uwen vader ende uwe moeder, Ghy sult uwen naesten lief hebben als v seluen.
Die ionghelinck seyde tot hem, Alle dese heb ick bewaert van mijnder ioncheyt af, wat ghebreect my noch?
Ihesus heeft hem gheseyt, Eest dat ghy wilt volmaect sijn, soe gaet, vercoopt dat ghi hebt, ende gheuet den armen, ende ghy sult eenen scadt hebben inden hemel, ende coemt, volcht my.
Maer doen die ionghelinck dit woert ghehoort hadde, is hy droeuich wech ghegae{n}. Want hy hadde veel besittinghen.
Ende Iesus seyde sijnen discipelen, Voerwaer ick segghe v, dat een rijck mensch niet lichtelijck en sal int rijck der hemelen comen.
Ende weder om segghe ick v, lichtelijcker eest eenen kemel doer eender naelden ooghe te gaen, dan den rijcken mensch te comen int rijck der hemelen.
Ende die discipelen dese dinghen ghehoort hebbende, sijn seer verwondert gheweest segghe{n}de, Wie sal dan moghen salich wesen?
Ende Iesus aensiende heeft hen gheseyt, By die menschen eest onmoghelijck, maer by Gode sijn alle dinghen moghelijck. ✠
Doen heeft Petrus antwoerdende tot hem gheseyt, Siet wy hebben alle dinghe{n} achterghelaten, en{de} sijn v gheuolcht. Wat sal ons dan worden?
Maer Iesus heeft tot hen gheseyt, Voerwaer ick segghe v lieden, dat ghy die my gheuolcht sijt, in die wedergheboerte (als die sone des menschen sitten sal inden stoel sijnder maiesteyt) ooc sitten sult op twaelf stoelen, ordeelende die twaelf gheslachten va{n} Israel.
En{de} alle die achterlaet huys, oft broeders, oft susters, oft vader, oft moeder, oft huysvrouwe, oft kindere{n}, oft ackerlanden om mijnen naem, die sal hondertfout ontfanghe{n}, en{de} het eewich leue{n} besitte{n}.
Maer veel vande{n} ierste{n} sullen die laetste wesen, en{de} veel vande{n} laetsten dierste. *
HEt rijck der hemelen is ghelijck eenen me{n}sch die vader des huysghesins is, die wtghegaen is ten iersten morghenstont, om werckluyde{n} te hueren in sijnen wijngaert.
Ende als hy ouercome{n} was metten wercluyden om den daghelijcschen penninck, heeft hy die ghesonde{n} in sijnen wijngaert.
Ende wt ghegaen sijnde omtrent der derder vre, heeft hy ander ghesien op die merct ledich staende,
en hy heeft dien gheseyt, Gaet ghy oock in den wijngaert, ende wat recht is dat sal ick v gheuen.
Ende sij sijn wech ghegaen. Ende wederom is hy wtghegaen omtrent der sester ende neghenster vren, ende heeft desghelijcs ghedaen.
Maer omtrent die elfste vre is hy wtghegaen, ende heefter ander staende gheuonde{n}, ende hy seyt tot die, Waer om staedi hier alle de{n} dach ledich?
Ende sij segghen hem, Om dat ons niemant ghehuert en heeft, Hy seyt dien, Gaet ghy lieden ooc in den wijngaert.
Ende alst auont gheworden was, soe seyt die heere vanden wijngaert tot sijnen huysmeester, Roept die wercluyden, ende betaelt hen haren loon, beginnende vanden laetsten totten iersten.
Als sij dan quamen die omtrent der elfster vren ghecome{n} waren, hebben sij elck eenen penninck ontfanghen.
Ende die ierste oock comende hebben ghemeynt dat sij meer ontfanghen souden, ende sij hebben ontfanghen elck eenen penninck.
Ende ontfanghende hebben sij ghemurmureert teghen den vader des huysghesins
segghende, Dese alder laetste en hebbe{n} maer een vre ghewracht, ende ghy hebt die ons ghelijck ghemaect, die den last van den daghe ghedraghe{n} hebben ende die hitte?
Ende hy antwoerdende heeft tot eenen van dien gheseyt, Vrient ick en doe v gheen onghelijck, en sijt ghy niet om eenen penninck met my ouercome{n}?
Neemt dat uwe is, en{de} gaet henen, ick wil oock desen laetsten gheuen ghelijc v.
Oft en eest my niet gheorloft te doen dat ic wille? Es v ooghe quaet om dat ick goet ben?
Alsoe sulle{n} die laetste dierste wesen, ende dierste die laetste. Want veel isser gheroepen, ende luttel wtuercoren. * ✠
Ende Iesus opwaerts gaende nae Ierusalem, heeft tot hem ghenomen die twaelf discipelen secretelijck, en{de} heeft hen gheseyt,
Siet wy gaen opwaerts nae Ierusalem, en{de} die sone des menschen, sal gheleuert worden den princen der Priesteren, en{de} den Scriben, en{de} sij sullen hem ter doot verwijsen,
en{de} sij sullen hem den Heydenen leueren om te bespotten, ende te gheesselen, en{de} te cruycen, en{de} opden derden dach sal hy weder opstaen. * ✠
Doen is tot hem ghecome{n} die moeder van Zebedeus kinderen, met haren sonen, aenbiddende en{de} begherende wat van hem.
Die welcke heeft haer gheseyt, Wat wildi? Ende sij seyde hem, Segt dat dese mijn twee sone{n} sitten deen aen v rechte hant, en{de} dander aen v slincke hant in v rijck.
Ende Iesus antwoerdende heeft gheseyt, Ghy en weet niet wat ghy begheert. Moechdi drincken den kelck den welcken ick drincken sal. Sy hebben hem gheseyt, Iae wy.
Hy heeft hen gheseyt, Mijnen kelck suldi voerwaer drincke{n}, maer te sitten aen mijn rechte hant, en{de} slincker hant, dat en behoirt my niet v liede{n} te gheuen, maer de{n} ghene{n} diet bereydt is va{n} mijnen vader.
En{de} dit hoorende die thiene hebbe{n} hen verbolghe{n} va{n} die twee broeders.
Maer Iesus heeftse tot hem gheroepen ende gheseyt, Ghy weet wel dat die Princen der heydene{n} heerscappie ouer hen hebben, ende die de meeste sijn ghebruycken macht ouer hen,
Maer alsoe en salt niet wesen onder v liede{n}, maer soe wie dat onder v lieden wilt die meeste worde{n}, die sij v lieder dienaer,
ende die onder v lieden wilt dierste sijn sal v lieder dienaer sijn,
ghelijck die sone des mensche{n} niet comen en is om ghedient te worden, maer om te dienen, ende sijn ziele te gheuen tot een verlossinghe voor vele. * ✠
Ende als sij van Iericho ghinghen, soe is hen een groote schare gheuolcht,
ende siet twee blenden sittende by den wech hebben ghehoort dat Iesus voerby ginck, ende sij hebben gheroepen segghende, Heere ontfermt v onser Dauids sone.
Ende die scare straftese dat sij swijghen souden, Maer sij riepen te meer segghende, Heere ontfermt v onser Dauids sone.
Ende Iesus heeft ghestaen ende hy heeftse gheroepen ende gheseyt. Wat wildi dat ick v doe?
Sij segghen tot hem, Heere dat onse ooghen gheopent worden.
Ende Iesus haerder ontfermende heeft hen ooghen gheraect. Ende ter stont hebben sij ghesien, ende sijn hem gheuolcht. *
ENde als sij Ierusalem ghenaecten ende comen waren tot Bethphage totten berch va{n} Oliueten, doen heeft Iesus twee discipelen ghesonde{n}, segghende tot hen,
Gaet int casteel dat teghen v liede{n} ouer is, en{de} ter stont suldi vinde{n} een ezelinne ghebonde{n}, en{de} een vuele{n} met haer. Ontbintse ende brenchtse tot my,
en{de} eest dat v iema{n}t iet seyt, segt dat die Heere dese va{n} doene heeft, en{de} ter stont sal hy die laten gaen.
Ende dit is ghedaen om dat volbracht soude worden, datter gheseyt is door den Propheet seggende,
Segt der dochter va{n} Sion. Siet v coninck coe{m}t v saechtmoedich, en{de} sitte{n}de op ee{n} ezelinne en{de} op een vuelen het Ionck van een iocdraghende beeste.
Ende die discipelen gaende hebben ghedaen, alsoe hen Iesus gheboden hadde.
Ende sij hebben die ezelinne ende dat vuelen tot hem ghebracht, ende sij hebben daer op hen cleederen gheleyt, ende hebben hem daer op doen sitten.
Ende een seer groote scare hebben hen cleederen in den wech ghespraeyt, die andere hebbe{n} tacken vande{n} boomen ghehouwe{n}, en{de} stroydde{n} die inde{n} wech,
en{de} die scare{n} die voere ghinghen, en{de} die nae volchde{n} riepen al segghende, Hosanna den sone van Dauid, ghebenedijt sij hij, die daer coemt inden naem des Heeren, Hosanna in dalder hoochste. * ✠
Ende als hy in Ierusalem comen was, soe is alle die stadt beroert gheworden segghende, Wie is dese?
Ende die luyden seyden, Dit is Iesus die Prophete van Nazareth Galilee.
Ende Iesus is binne{n} ghegaen inden tempel Godts, ende hy dreef wt alle die vercoopers ende coopers inden tempel, ende die tafelen der wisselaers, ende die setelen der duyue{n} vercoopers heeft hy om gheworpen,
ende hy seyt hen, Tes ghescreuen. Mijn huys sal een bede huys ghenoemt worden, ende ghy hebt dat een moerdenaers speluncke ghemaect.
Ende tot hem sijn ghecomen blinde ende crepele inde{n} tempel, ende hy heeftse ghenesen.
Maer die princen der Priesteren ende die Scriben siende het wonder dat hy ghedaen hadde, ende die kinderen roepende inde{n} tempel, ende segghende, Hosanna den sone van Dauid, sijn verbolghen gheweest,
ende hebbe{n} tot hem gheseyt, Hoordi wat dese segghen? Maer Iesus heeft tot hen gheseyt, Ia ic voerwaer, en hebdi noyt ghelesen, dat wte{n} mont der onmondigher kinderen ende der suyghelinghen hebdi den lof volmaect?
Ende hem latende is hy buyten wter stadt ghegaen in Bethanien, ende aldaer is hy ghebleuen. *
Maer des morghens nae die stadt keerende, heeft hy hongher ghehadt.
Ende siende eenen vigheboom omtrent den wech, is hy tot dien ghegaen, ende en heeft daer niet in gheuonden da{n} alleen bladeren, ende hy heeft tot dien gheseyt, Nemmermeer en wasse van v vrucht inder eewicheyt. Ende den vijchboom is terstont drooghe gheworde{n}.
Ende die discipelen dit siende hebben hen verwondert segghende, Hoe is dien terstont verdroocht?
Ende Iesus antwoerdende, heeft hen gheseyt, Voerwaer ick segghe v, eest dat ghy ghelooue hebt, en{de} niet en twijfelt, soe en suldi dit niet alleen vande{n} vigheboom doe{n}. maer ooc eest dat ghi desen berch segt. Neemt v op, ende worpt v in die zee, het sal ghescieden.
Ende al wat ghy begheert, int ghebedt gheloouende dat suldi ontfanghen. ✠
Ende als hy inden tempel comen was, soe sijn tot hem (daer hy was leerende) ghecome{n} die princen der Priesteren, en{de} die ouders segghende, Doer wat macht doedi dese dinghe{n}? Ende wie heeft v dese macht ghegheuen?
Iesus antwoerdende heeft hen gheseyt, Ick sal v lieden oock een reden vraghe{n}, eest dat ghy my die segghet, soe sal ick v lieden oock segghen, doer wat macht dat ick dese dinghen doe,
Iohannes doopsel van waer was dat, vanden hemel oft vanden menschen? Ende sij dachten in hen seluen segghende,
Eest dat wy segghen vanden hemel, soe sal hy ons segghen, Waerom en hebdi dan hem niet ghelooft? Maer eest dat wy segghen vande{n} mensche{n}, soe vreesen wy die scare, want sij houden Iohannem allegader als eenen Propheet.
Ende sij antwoerde{n}de Iesu hebben gheseyt, Wy en weetens niet. Ende hy heeft hen oock gheseyt, Noch ick en segghe v lieden oock niet doer wat macht dat ick dese dinghen doe. *
Maer wat dunct v lieden? ✠ Een man hadde twee sone{n}, ende gaende totten iersten heeft hy gheseyt, Sone gaet heden wech ende werct in mijnen wijngaert.
Ende die antwoerdende heeft gheseyt, Ic en wils niet doen. Ende namaels doer berouwe beweecht sijnde, is hy daer henen ghegaen.
Ende gaende totten anderen heeft hy des ghelijcs ghedaen. Ende die antwoerdende heeft gheseyt, Ick gae Heere, Ende hy en heefter niet ghegaen,
wie vanden tween heeft des vaders wille ghedaen? Sij segghen hem dierste, Iesus seyde hen, Voerwaer ick segghe v lieden, dat die Publicanen ende ghemeyn vrouwe{n} gaen voer v lieden int rijcke Godts.
Want Iohannes is tot v lieden comen in den wech der rechtuaerdicheyt, ende ghy en hebt hem niet ghelooft, maer die publicanen, ende die ghemeyn vrouwen hebben hem ghelooft, maer ghy dat siende, en hebt namaels gheen berou ghehadt dat ghy hem ghelooue{n} soudt. *
Hoort noch een ander ghelijckenisse. ✠ Daer was een me{n}sch een vader des huysghesins die eene{n} wijngaert gheplant hadde, ende hy heefter eenen thuyn ommegheleydt, ende een persse in ghegrauen, ende eenen torre op ghericht, ende hy heeft dien den lantlieden verhuert, ende hy is buytens lants ghereyst.
Ende als den tijt der vruchten aenghecomen was, soe heeft hy sijn knechten ghesonden tot die lant lieden, dat sij die vruchten van dien ontfanghen souden.
Ende die lantlieden sijn knechten gripende, hebben den eenen gheslaghen, den anderen ghedoot, maer den anderen hebben sij ghesteent.
Weder om heeft hy ander knechten ghesonden, meer in ghetale dan dierste waren, ende sij hebben dien desghelijcs ghedaen.
Maer ten laetsten heeft hy tot hen sijne{n} sone ghesonden, segghende, Sij sullen mijnen sone ontsien.
Ende die lantluyden den sone siende, hebben gheseyt onder hen. Dit is die erfghename, coemt ende laet ons hem dooden, ende wy sullen sijn erffenisse hebben.
Ende dien aengripende hebben sij hem wtgheworpen buyten den wijngaert, ende ghedoot.
Hier om als die heere des wijngaerts sal ghecomen sijn, wat sal hy dien lantlieden doen?
Ende sij segghen hem, Die quade sal hy qualijck verdoen, ende sijnen wijngaert sal hy anderen lantluyden verhueren, die hem vruchten sullen betalen te sijnen tijden.
Iesus seyt tot hen, En hebdi noyt ghelesen in die scriftueren. Dien steen den welcken die timmerlieden verworpen hebben, es gheworden tot dat hooft van eenen hoecke. Vanden Heere is dit gheseyt, ende tes wonderlijck in onsen ooghen?
Daer om segghe ick v lieden, het rijck Godts sal van v ghenomen worde{n}, en{de} tsal ghegeuen worden den heydenschen volcke sijn vrucht voertbrenghende.
Ende soe wie op desen steen valt die sal ghebroken worden. Maer op den welcken hy valt, dien sal hy al te male in cleyne stucken breken.
Ende doen die princen der Priesteren ende Phariseen ghehoort hadden sijn ghelijckenisse, soe hebben sij verstaen, dat hy van haerlieden seyde.
Ende soeckende hem te vanghen hebben sij die scare{n} ghevreest. Want sij hielen hem als eenen Propheet. *
ENde Iesus antwoerde{n}de heeft hen wederom in gelijckenissen gesproke{n} segghe{n}de. ✠
Het rijck der hemele{n} is ghelijck gheworde{n} eene{n} mensch wesende ee{n} coninck, die sijne{n} sone een bruloft bereyt heeft.
Ende hy heeft sijn dienaeren ghesonden om te roepen die daer ghenoydt waren ter bruloft, en{de} sij en wilden niet come{n},
Wederom heeft hy ander knechten ghesonde{n} segghende, Segghet de{n} ghenoodden. Siet ick heb mijnen maeltijt bereydt, mijn stiere{n} ende ghemeste beeste{n} sijn ghedoodt, en{de} alle dinghen sijn bereedt, coemt ter bruloft.
Maer die en hebbens niet gheacht, en{de} sij sijn wech ghegaen die eene in sijn lanthuys, ende die andere in sijn neringhe.
Maer die andere hebben sijn knechten ghenomen, ende als sij hen versmaetheden aenghedaen hadden, soe hebben sij die ghedoodt.
Ende doent die coninck ghehoort hadde, soe is hy gram gheworden, en{de} sijn heyren wt seynde{n}de heeft hy die dootslaghers ghedoodt en{de} hen stadt verbrant.
Doen seyde hy sijnen knechten. Die bruloft is emmers bereyt, maer die ghenoodt waren en hebbe{n} dies niet waerdich gheweest,
daer om gaet tot die wtganghe{n} der weghen, en{de} alle die ghi vint die roept ter bruloft.
Ende sijn knechten wtghegaen sijnde in die weghen hebben vergadert alle die sij vonde{n} hebben, goede ende quade, en{de} die bruloft is vol gasten gheworde{n}.
Ende die coninck is in ghecomen dat hy sien soude die gasten die daer ter tafel saten, ende hy heeft daer eenen mensch ghesien, niet ghecleedt wesende met een bruloft cleedt.
Ende hy seyde tot hem, Vrient, hoe sijdi hier inne come{n} sonder bruloft cleedt? Ende hy werde stom.
Doen seyde die coninck den dienaeren, Met ghebonden handen ende voeten worpt hem in die wterste duysternissen, daer sal screyinghe ende crijsselinghe der tanden sijn.
Want veel esser gheroepen, maer luttel wtuercoren. *
✠ Doen hebben die Phariseen, wechgaende, raet ghehouden, dat sij hem vanghen souden in sijn woerden.
Ende sij seynden tot hem haer lieder discipelen metten. Herodiane{n} segghende, Meester wy weeten dat ghy warachtich sijt, ende den wech Gods inder waerheyt leert, ende ghy en vraecht nae niemande{n}, want ghy en neemt gheenen persoon der menschen wt,
daer om segt ons wat dunct v, eest gheorloft den cijnspenninck den Keyser te gheuen oft niet?
Ende Iesus kennende hen valscheyt, heeft gheseyt. Wat tempteerdi my ghi hypocrijten?
Toent my die munte vanden chijns penninck ende sij hebben hem voert bracht eenen Penninck.
Ende Iesus heeft tot hen gheseyt. Wiens is dit beelt, ende dit opscrift?
Sy segghe{n} hem, Des keysers. Doe{n} seyde hy tot hen. Daer om gheeft den keyser dat de{n} keyser toebehoert, ende dat Gode toebehoert gheeft Gode. *
Ende dit hoorende hebben sij hen verwondert, ende hem verlatende sijn sij wech ghegaen.
Op dien dach sijn tot hem comen die Saduceen, die segghen datter gheen verrijsenisse en is, ende sij hebben hem gheuraecht
segghende, Meester Moyses heeft gheseyt, Eest datter iemant ghestoruen is gheen kint hebbende, dat sijn broeder soude trouwe{n} die huysvrouwe van dien, ende verwecken saet sijne{n} broedere.
Ende by ons ware{n} seue{n} broedere{n}, en{de} dierste hebbe{n}de een huysvrouwe ghenomen is ghestoruen ende gheen saet hebbende, heeft hy die huysvrouwe sijnen broedere achterghelaten.
Desghelijcs die tweede, en{de} derde totten seuenste{n} toe.
En{de} te{n} alderlaetste{n}, soe is die vrouwe ooc ghestorue{n},
aldus in die verrijsenisse wiens huysvrouwe sal sij wesen van dien seuenen? Want sij hebbense alle gader ghehadt.
En{de} Iesus antwoerdende heeft hen gheseyt, Ghy doelt, niet wetende die scriftueren, noch die cracht Godts.
Want in die verrijsenisse en sullen sij niet trouwen noch ghetrout worden, maer sij sijn als enghelen Gods inden hemel.
Ende en hebdi van die verrijsenisse der dooden niet ghelesen, datter gheseyt is van Gode tot v lieden segghende,
Ick ben die Godt van Abraham, ende die Godt van Isaac, ende die Godt van Iacob? Hy en is gheen Godt der dooder, maer der leuender.
Ende die scaren hoore{n}de verwonderden hen in sijn leeringhe. ✠
Maer die Phariseen hoorende, dat hy die Saduceen hadde doen swijghen, sijn te samen ouercomen
en{de} een van haerlieden een leeraer der wet heeft hem ghevraecht, hem tempterende.
Meester welc is tgroot ghebodt in die wet?
Ende Iesus heeft hen gheseyt, Ghy sult den Heere uwen Godt liefhebben, wt v gheheel herte, ende in v gheheel ziele, ende in v gheheele verstandenisse.
Dat is dmeeste ende dierste ghebodt.
Ende het tweede is desen ghelijck. Ghy sult uwen naeste{n} lief hebben, als v seluen.
In dese twee ghebode{n} hanghet die gheheel wet, ende die Propheten.
Ende als die Phariseen vergadert waren, soe heeft hen Iesus ghevraecht
segghende, Wat dunct v van Christus? Wiens sone eest? Sij segghen tot hem Dauids.
Hy seyt tot hen, Hoe noemt Dauid hem da{n} inde{n} gheest. Heere, segghende,
Die Heere heeft tot mijnen Heere gheseyt, sidt tot mijnder rechter sijde{n}, tot dat ick v vianden stelle tot een voetbancke uwer voeten?
Eest dat hem Dauid dan Heere noemt. Hoe eest sijn sone?
Ende niemant en conste hem een woert gheantwoerden, noch niemant en heeft hem verstout van dien dach voerts hem meer te vraghen? *
DOen heeft Iesus ghesproken tot die scaren, en{de} tot sijn discipelen
segghende, Op de{n} stoel van Moyses hebben gheseten die Scriben ende Phariseen.
Daer om al wat sij v ghebieden dat bewaert en{de} doet, maer nae hen wercken en wilt niet doen, want sij segghent ende sij en doens niet.
Want sij binden te samen sware ende onuerdrachelijcke lasten, ende legghen die op der menschen scouderen, maer met haren vingher en willen sij die niet roeren.
Maer alle hen wercken doen sij, dat sij ghesien souden worden van die menschen. Want sij verbreyden hen ghedenck cedullen, ende maken hen zoomen der cleederen groot.
Ende sij hebben lief dierste sitplaetsen in die auontmalen, ende dierste setelen in die synagogen,
ende die groetenissen op die merct, ende vanden menschen ghenoemt te worden Rabbi.
Maer ghy lieden en wilt niet Rabbi ghenoemt worden. Want v meester is een, ende ghy sijt alle gader broeders.
En{de} en wilt v gheene{n} vader noeme{n} op die eerde. Want een is v vader die in die hemelen is.
Noch en wort gheen meesters ghenoemt, want een is v meester Christus,
Soe wie die meeste is van v lieden, die sal v lieder dienaer sijn.
Ende soe wie hem verheft die sal vernedert worden, ende soe wie hem vernedert die sal verheuen worden. * ✠
Maer wee v ghi Scribe{n} ende Phariseen hypocrijten, want ghy sluyt dat rijck der hemelen voer die menschen, want ghy en gaet daer niet inne, ende die daer inne gaen en laet ghy niet inne gaen.
Wee v ghy Scriben en{de} Phariseen hypocrijten, wa{n}t ghi eet die huysen der weduwen, bidde{n}de langhe ghebeden, daer om suldi swaerder ordeel ontfanghe{n}.
Wee v ghy Scriben ende Phariseen hypocrijten, wa{n}t ghy gaet die zee ende die aerde al omme dat ghy eenen nieuwen Iode maken soudt, ende als die ghemaect is, soe maecti hem een kint der hellen tweemael meer dan ghy sijt.
Wee v ghy blinde leytsluyden die segghet. Soe wie dat sweert byden tempel, dat en is niet. Maer soe wie sweert by dat gout des tempels, die eest sculdich.
Ghy dwase ende blende, wat is doch meerder, tgout oft den te{m}pel die dat gout heylich maect?
Ende soe wie sweert by den outaer dat en is niet, Maer soe wie sweert by die ghifte die daer op is, die is sculdich.
Ghy blende, wat is doch meerder, die ghifte, oft den outaer die de ghifte heylich maect?
Daerom soe wie by de{n} outaer sweert die sweert by dien, ende by alle tghene dat daer op is,
en{de} soe wie sweert by den tempel, die sweert by dien, ende by hem die daer in woont,
ende soe die by den hemel sweert, die sweert by Gods throon, ende by hem die daer op sidt.
Wee v ghi Scriben ende Phariseen Hypocrijten, want ghy gheeft thiende van munte, ende anijs, ende camijn, ende ghi hebt achter ghelaten dalder swaerste va{n}der wet, als dat recht ordeel, en{de} die bermherticheyt ende tghelooue, dese haddi moeten doen, ende die andere niet achterlaten. *
Blende leytsluyde{n}, wt sifte{n}de ee{n} mugghe, en{de} eene{n} kemel doerswelge{n}de.
Wee v ghy Scribe{n} en{de} Phariseen Hypocrijte{n}, wa{n}t ghi maect suyuer dat buyte{n}ste vanden croes, ende scotele, maer van binnen sijdi vol roofs ende onsuyuerheden.
Ghy blende Phariseus, suyuert ierstmael dat binnenste vanden croes oft scotele, op dat het buytenste oock suyuer mach worden.
Wee v ghy Scriben ende Phariseen Hypocrijte{n}, want ghy sijt ghelijck die ghewitte grauen, die van buyten den menschen schoone schijnen, maer binnen sijnse vol van der dooden beenderen, ende van alle onreynicheyt,
alsoe schijndi oock den menschen van buyte{n} rechtuerdich, maer binne{n} sijdi vol gheueynstheyt ende boosheyt.
Wee v ghi Scriben ende Pharijseen Hypocrite{n}, want ghi timmert op die grauen der propheten, ende ghi verciert die grauen der rehtuerdigher,
ende segt. Hadden wy gheweest in die daghen onser vaderen, wy en souden haer ghesellen niet gheweest hebben in der propheten bloet.
Daer om sijdi v seluen tot een ghetuyghenis dat ghy kinderen sijt der gheender die die Propheten ghedoot hebben.
Veruult ghy oock uwer vaderen mate.
Ghy serpenten der aderen ghebroetsele, hoe suldi vlieden van dat ordeel der hellen? ✠
Daer om siet ick seynde tot v Propheten, ende wijse, ende Scriben, ende van dien suldi dooden ende cruycen, ende van dien suldi sommighe gheesselen in v synagogen, en{de} veruolghen va{n} deen stadt in dander stadt,
op dat op v come alle dat rechtuerdich bloet datter wt ghestort is op die eerde, van dat bloet des rechtuerdighen Abels, tot dat bloet van Zacharias den sone van Barachias, den welcken ghi ghedoodt hebt tusschen den tempel ende den outaer.
Voerwaer ick segghe v, alle dese dinghen sullen comen op dit gheslachte,
Ierusalem Ierusalem die dootslaet die Propheten, ende steent die ghene die tot v ghesonden sijn, hoe dicmael heb ick v kinderen willen vergaderen, ghelijck een hinne vergadert haer kiekenen onder haer vloeghelen, ende ghi en hebbes niet ghewilt?
Siet v huys sal verwoest verlaten worden,
Want ick segghe v, ghi en sult my voerts niet meer sien tot dat ghi segghet, Ghebenedijt is hy die daer coemt inden naem des Heeren. *
ENde Iesus wten te{m}pel ghegaen sijnde ghinc wech. Ende sijn discipelen sijn tot hem ghecomen, om dat sij hem toonen souden die timmeringhe des tempels.
Ende hy antwoerdende heeft tot hen gheseyt, Siedi alle dese dinghen? Voer waer ick segghe v, hier en sal den eenen steen op den andere{n} steen niet ghelate{n} worden, die niet en sal verdoruen worden. ✠
Ende als hy sittende was op de{n} berch van Oliueten, soe sijn tot hem sijn discipelen al heymelijck ghecomen segghende, Segt ons wanneer sullen dese dinghen sijn? ende welck is het teeken van uwer toecoemst ende van die voleyndinghe der werelt?
Ende Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt, Siet toe dat v niemant en verleyde,
want daer salder veel comen in mijnen naem segghende, Ick ben Christus, ende sij sullender veel verleyden.
Want ghi sult orloghen hooren, ende gheruchten van orloghen. Siet toe dat ghi niet verslaghen en wort, want dese dinghen moeten ghescieden, maer noch en eest het eynde niet.
Wa{n}t dat een volck sal teghen dander volck opstaen, ende deen rijck teghen dander rijck, en{de} daer sullen wesen wesen pestilencien en{de} diere tijden, ende aertbeuinghe{n} op sommighe plaetsen,
ende alle dese ghesciedenissen sullen die beghinselen der droefheden wesen.
Dan sullen sij v leueren in tribulatien, ende sij sullen v dooden, ende ghi sult ghehaet sijn van allen luyden om mijnen naem.
Ende da{n} salder vele verarghert worden, ende sij sullen malcanderen verraden, ende malcanderen haten.
Ende daer sullen veel valsche propheten opstaen, ende die sullender vele verleyde{n}.
Ende aenghesien dat die boosheyt oueruloedich wesen sal, soe sal die liefde van veel menschen vercouden,
maer die volstandich blijft totten eynde toe, dese sal salich wesen. *
Ende dit Euangelie des rijcs sal ghepreect worden in die gheheel werelt, tot een ghetuyghenis alle den volcken, ende dan sal die vol eyndinghe comen.
Daer om als ghi sien sult, die afgrijselijcheyt der verwoestinghen, die gheseyt is van Daniel den Propheet, staende in die heyleghe plaetse (diet leest die verstae dat)
soe wie dan in Iudeen is die vliede tot die berghen,
ende die opt dack is, die en come niet af om iet te halen van sijnen huyse,
ende soe wie int velt is die en keere niet wederom om te halen sijnen rock.
Ende wee den ghenen die kinderen draghen, ende voesteren, in die daghen.
Maer biddet dat v vluchte niet en ghesciede in den winter oft op den sabboth dach.
Want tsal dan sulcke groote tribulacie wesen, dat sulcke niet gheweest en heeft, van tbeghinsel der werelt, tot nu toe, noch ghescieden en sal.
Ende ten ware dat die daghen ghecort waren, soe en soude alle vleesch niet salich worden, maer om die wtuercorene sullen die daghen ghecort worden.
Eest dat iema{n}t da{n} v segghen sal. Siet hier is Christus, oft daer, soe en willet niet gheloouen,
wa{n}t daer sulle{n} opstae{n} valsche christe{n} en{de} valsche prophete{n}, en{de} sij sulle{n} groote teekene{n} en{de} wonder wercken gheue{n}, alsoe dat in dwalinghen gheleyt soude{n} worde{n} (waert moghelijck) ooc die wtuercorene.
Siet ic hebt v te voren gheseyt.
Daer om eest dat sij v lieden segghen, siet hy is in die woestijne, soe en wilt niet wtgaen, siet hy is int binnenste des huys, soe en wilt dat niet ghelouen.
Want ghelijck den blixem wtcoemt vanden oosten, ende schijnt totten westen, alsoe sal oock wesen die toecoemst van den sone des menschen.
Soe waer een lichaem es, daer sullen die aerents vergaderen.
Ende ter stont nae die tribulacie van die daghen, sal die sonne verduystert worden, ende die mane en sal haer licht niet gheuen, en{de} die sterren sullen vanden hemel vallen, en{de} die crachten der hemelen sullen beroert worden,
en{de} dan sal het teeken van den sone des menschen ghesien worde{n} inden hemel, en{de} dan sulle{n} alle die gheslachten der aerden groot ghescrey maken, en{de} sij sullen sien den sone des mensche{n} comende in die wolcken des hemels, met grooter cracht en{de} maiesteyt.
Ende hy sal sijn enghelen seynden met een trompet, en{de} met een groote stemme en{de} die sullen sijn wtuercorenen vergaderen va{n} die vier winden, van die wterste der hemelen, tot haren eynden toe.
Ende vanden vijgheboom leert die ghelijckenisse, als sijn tacken teer sijn ende sijn bladeren voert ghecomen, soe weeti dat den somer by is.
Alsoe oock wanneer ghy lieden siet alle dese dinghen, soe weet dattet by is in die doore.
Voerwaer ick segghe v dat dit gheslachte niet en sal voerby gaen, tot dat alle dese dinghen ghescieden sullen.
Hemel en{de} aerde sullen voerby gaen, maer mijn woerden en sullen niet voerby gaen.
Maer van dien dach en{de} vre en weet niemant, noch die enghelen der hemelen, dan die vader alleen.
Maer alst was in die daghen van Noe, alsoe sal oock wesen die toecoemst va{n} den sone des menschen.
Wa{n}t ghelijck sij waren in die daghen voer den ouervloet, etende ende drinckende, houwende en{de} ten houwelijcke bestedende, tot op dien dach dat Noe in die arcke ghinck,
en{de} sij en hebbens niet bekent tot dat den ouervloet quam, en{de} hen alle{n} wech nam, alsoe sal sijn die toecoemste va{n} de{n} sone des menschen.
Dan salder twee inde{n} acker wesen, die eene sal op ghenome{n} worde{n} en{de} die andere achterghelaten,
twee malende in eene mole{n}, die een sal opghenomen worden, ende die andere achterghelaten. ✠
Daer om waect, want ghi en weet niet wat vre v heere comen sal.
Ende weet datte, waert sake dat die vader des huysghesins wist wat vren dat die dief comen soude, hy soude voerwaer wake{n}, en{de} en soude sijn huys niet laten doergrauen.
Daer om soe weest ghy lieden ooc bereedt, want in die vre die ghy niet en weet, sal die sone des mensche{n} comen.
Wie meyndi datter is een ghetrouwe en{de} voersienich knecht, den welcke{n} sijn heere ghestelt heeft ouer sijn huysghesin, dat hy hen spijse gheue ten tijde?
Salich is die knecht den welcke{n} sijn heere (als hy sal comen) bevint alsoe doende,
Voerwaer ick segghe v dat hy hem ouer alle sijn goet stellen sal. *
Maer eest dat die quade{n} knecht seyt in sijn herte. Mijn heere vertrect la{n}ghe te come{n},
en{de} dat hy beghint te slaen sijn mede knechten, en{de} dat hij etet en{de} drincket met die dronckaerts.
Soe sal die heere van dien knecht comen op den dach, opden welcken dat hy niet en hoopt, ende op die vre die hy niet en weet,
ende hy sal hem deylen, ende sijn deel sal hy stellen met die Hypocrijte{n} daer sal weeninghe sijn ende cryselinghe der tanden.
DAn sal het rijck der hemele{n} ghelijc sijn thien maechden die haer lampen nemende wtghegaen sijn te ghemoete den brudegom en{de} der bruyt.
Ende vijue va{n} die ware{n} dwaes, en{de} vijue wijs,
maer die vijf dwase, als sij haer la{m}pen ghenomen hadden, soe en hebben sij gheen olie met hen ghenomen,
Maer die wijse hebbe{n} olie in hen vate{n} ghenome{n} metten lampen.
En{de} als die brudegom vertoefde, soe hebben sij alle ghesluymert en{de} gheslapen.
En{de} inder middernacht isser een gheroep ghesciedt. Siet die brudegom coemt, gaet wt hem te ghemoete,
doen sijn alle die maechden opghestaen ende hebben hen lampe{n} bereyt.
Maer die dwase hebben tot die wijse gheseyt, Gheeft ons van uwer olien, want ons lampe{n} gaen wt.
Die wijse hebben gheantwoert segghende, Op dat by auontuere{n} v ende ons die niet ghenoch en sij, soe gaet lieuer tot die vercoopers en{de} coopter voer v,
Maer doen sij ghinghen om te coopen soe is die brudegom ghecome{n}, en{de} die bereedt waren sijn met hem inghegaen totter bruloft, ende die dore is ghesloten,
maer ten laetste{n} soe come{n} die ander maechde{n} seggende, Heere, Heere, doet ons open.
Ende hy antwoerdende heeft gheseyt, Voerwaer ick seg v ic en kenne v niet.
Daerom waect, want ghy en weet den dach niet noch die vre. * ✠
Want ghelijck een mensch buytens lants reysende, heeft gheroepe{n} sijn knechte{n}, en{de} heeft hen sijn goeden gheleuert.
Ende den eenen heeft hy ghegheue{n} vijf ponden, en{de} den andere{n} twee, maer den anderen een, eenen ieghelicken nae sijn eyghen vermoghen, ende hy is ter stont ghereyst.
En{de} die vijf ponden ontfanghen hadde is wech ghegaen, en{de} heeft daer mede ghecomenscapt en{de} ghewonnen noch ander vijue.
Desghelijcs ooc dier twee ontfanghen hadde, heefter ander twee ghewonnen.
Maer die een ontfanghen hadde wechgaende heeft dat in die aerde ghegrauen, en{de} sijns heeren ghelt gheborghen.
En{de} nae veel tijts soe is die heere va{n} dien knechten ghecomen, ende heeft rekeninghe ghehoude{n} met hen lieden.
Ende by hem comende die vijf ponden ontfanghen hadde, heeft voertsbracht die ander vijf ponden segghende, Heere ghy hadt my vijf ponden gheleuert, siet ander vijf ponden heb ick daer bouen ghewonnen.
Sijn heere syde tot hem, Wel aen goede knecht ende ghetrouwe, want ghy ouer luttel goets ghetrouwe hebt gheweest, soe sal ick v ouer vele stellen, gaet binnen in die blijscap ws heeren.
Ende hy is oock by comen die twee ponden ontfanghen hadde ende hy heeft gheseyt, Heere twee ponden hebdi my gheleuert, siet twee ander heb ick ghewonnen.
Sijn heere seyde tot hem, Wel aen goede knecht ende ghetrouwe, want ghy ouer luttel hebt ghetrouwe gheweest, soe sal ick v ouer vele stellen.
Maer oock by comende die een pondt ontfanghen hadde heeft gheseyt, Heere ick weet wel dat ghy een straf mensch sijt, ghy maeyt daer ghy niet ghesaeyt en hebt, ende ghy vergadert daer ghi niet ghestroeyt en hebt,
ende vreesende ben ick wech ghegaen, ende ick heb v pondt in die aerde gheborghe{n}, siet ghy hebt dat uwe is.
Ende sijn heere antwoerdende heeft tot hem gheseyt, Ghy quade en{de} traghe knecht ghy wist wel dat ick maye daer ick niet en saye, ende vergadere daer ick niet ghestroyt en hebbe.
Daerom haddi mijn ghelt moeten beuelen den wisselaers, ende ic comende soude emmer dat mijn is ontfanghen hebben met winninghe.
Daer om neempt va{n} hem dat pondt, ende gheuet de{n} ghenen die thien ponden heeft.
Wa{n}t alle de{n} ghene{n} die heeft, sal ghegheue{n} worde{n}, en{de} hy sal oueruloedich wesen, maer de{n} ghene{n} die niet en heeft, sal ooc dat hy schijnt te hebbe{n} afghenome{n} worde{n}.
En{de} de{n} onnute{n} knecht worpt buyte{n} in die wterste duysternissen, daer sal weeninghe sijn en{de} crijsselinge der tande{n}. * ✠
Maer als die sone des mensche{n} come{n} sal in sijn maiesteyt, en{de} alle sijn enghelen met hem, da{n} sal hy sitten opden stoel sijnder maiesteyt
en{de} voer hem sulle{n} vergadert worde{n} alle die volcke{n}, en{de} hy salse sceyde{n} va{n} malcanderen ghelijck een herder die scapen sceyt van die bocken,
Ende die scapen sal hy stellen tot sijnder rechter hant, ende die bocken ter slincker hant,
Dan sal die coninck segghen den ghenen die aen sijn rechte sijde wesen sulle{n}. Coemt ghebenedijde mijn vaders besidt het rijck dat voor v bereydt is van tbeghin der werelt,
want ick heb hongher ghehadt, en{de} ghy hebt my ghespijst, ick heb dorst ghehadt, en{de} ghy hebt my te drincken ghegheue{n}, ick was een pelgrim, ende ghi hebt mi geherbercht,
naect, en{de} ghi hebt my ghecleet, cranck, en{de} ghy hebt my besocht, ick was inde{n} kerker, ende ghy sijt tot my ghecomen,
Dan sullen hem die rechtuerdighe antwoorde{n} seggende. Heere wanneer hebben wij v ghesien ho{n}gherich, en{de} hebbe{n} v ghespijst dorstich, ende v te drincken ghegheuen?
en{de} wanneer hebben wy v een pelgrim ghesien, ende hebben v gheherbercht, oft naect en{de} v ghecleedt?
oft wanneer hebben wij v sieck ghesien oft inden kerker, ende dat wij tot v comen sijn?
En{de} die coninc antwoorde{n}de sal hen segghen. Voorwaer ick segghe v lieden, soo langhe als ghijt eene{n} van desen mijnen alderminste{n} broederen ghedae{n} hebt, soo hebdijt my ghedaen,
Dan sal hy ooc segghen den ghenen die aen sijn slincke hant wesen sullen, Gaet wech van my ghy vermalendijde int eewich vier, dat bereydt is den duyuel en{de} sijne{n} enghelen,
want ick ben hongherich gheweest, en{de} ghy en hebt my niet teten ghegheuen, Ick heb dorst ghehadt, ende ghy en hebt my niet te drincken ghegheue{n}
Ick was een pelgrim ende ghy en hebt my niet gheherbercht, naect, en{de} ghy en hebt my niet bedect, Ick was sieck en{de} inden kerker, en{de} ghy en hebt my niet besocht,
Dan sullen hem oock die antwoorden segghende. Heere wanneer hebben wij v ghesien hongher oft dorst lijdende, oft pelgrim, oft naect, oft sieck, oft inden kerker, en{de} dat wij v niet ghedient en hebbe{n},
Dan sal hy dien antwoorden segghende. Voorwaer ic segghe v lieden, soo langhe als ghijt niet ghedae{n} en hebt eenen van desen minsten, soo en hebdijs my oock niet ghedaen,
Ende dese sullen gaen in die eewighe pijne maer die rechtuerdighe int eewich leuen. *
ENde tis ghesciet, als Iesus alle dese woorde{n} voleynt hadde dat hy heeft gheseyt tot sijne{n} discipelen.
Ghy weet dat nae twee daghe{n} sal paesschen worden, ende die sone des mensche{n} sal gheleuert worden om ghecruyst te sijn,
Doen sijn verghadert die princen der priestere{n} en{de} die ouders des volcks int voorhof vanden prince der priestere{n} die ghenaemt was Cayphas,
en{de} sij hebben raet ghehoude{n} dat sij Iesum met liste souden vanghen en{de} dooden,
Maer si seyden. Niet opden feestdach, op datter gheenen oploop ghescieden en soude onder tvolck.
Ende als Iesus was in Bethanien int huys van Simon den melaetschen,
soo is tot hem comen een vrouwe hebbende een busse van Alabasteren met costelijcke salue, en{de} sij heeft die wtghestort op sijn hooft daer hy ter maeltijt sittende was,
Ende die discipelen dit siende werde{n} verbolghen, segghende. Waer toe dient dit verlies?
Want dit mocht diere vercocht worden, en den arme{n} ghegheuen,
Ende Iesus dit wetende heeft tot hen gheseydt. Wat sijdi deser vrouwen moeyelijck? want sij heeft een goet werck ghedaen aen my,
want ghy hebt altijt armen met v, maer my en hebdy altijt niet,
Want dese stortende dese salue op mijn lichaem heuet ghedaen om my te begrauen.
Voorwaer ic segghe v, al waer dit euangelie ghepreect sal worden ouer alle die werelt, daer sal oock gheseyt worden dat sij dit ghedae{n} heeft tot haerder ghedenckenissen,
Doe{n} isser wech ghegaen een vanden twaeluen die ghenoe{m}t was Iudas die Iscarioter tot die princen der priesteren
en seyde tot hen. Wat wildi my gheuen en{de} ick sal hem v lieden leueren? Ende sij hem hebben hem gheboden dertich silueren penninghen,
En{de} van dier tijt socht hy bequame gheleghentheyt om hem te leuere{n}.
Ende opde{n} iersten dach der ongheheesder brooden, soo sijn die discipelen tot Iesum comen segghende. Waer wildi dat wij v bereyden om het paeschlam te eten?
Ende Iesus heeft gheseyt. Gaet in die stadt tot eenen ende segt hem. Die meester seyt. Mijne{n} tijt is nakende, by v houde ick mijnen paeschen met mijnen discipelen,
Ende die discipelen hebben ghedaen also hen Iesus gheboden hadde, en{de} si hebben tpaesch lam bereyt.
En{de} alst auont was gheworden, so sadt hi ter tafelen met sijnen twaelf discipelen,
En{de} doen sij aten heeft hy gheseyt. Voowaer ick segghe v dat een van v lieden my sal verrade{n},
ende sij seer bedroeft sijnde hebben elck begonst te segghen. Ben ict Heere?
Ende hy antwoordende heeft gheseydt. Die met my die hant dopt in die scotele, dese sal my verrade{n}.
Die sone des menschen ghaet voorwaer ghelijck van hem ghescreuen is, maer wee dien mensche door den welcken die sone des menschen sal verraden worden, het waer hem beter dat die mensch niet gheboren en ware,
Ende Iudas die hem verraden heeft antwoordende seyde. Ben ict Rabbi? Hy seyde hem Ghy hebbet gheseyt.
Ende doen sij den auontmael aten, soo heeft Iesus tbroot ghenomen en{de} ghebenedijt en{de} dat ghebroken, ende heeft dat sijnen discipelen ghegheuen en{de} gheseydt. Neemt ende etet, dit is mijn lichaem,
Ende nemende den kelck heeft hy ghedanct en{de} heeften hen ghegheuen segghende. Drinct hier wt alle gader,
Want dit is mijn bloet des nieuwen testaments, het welck voor vele sal wtghestort worden tot verghiffenisse der sonden,
En{de} ick segghe v lieden. Ic en sal voortaen niet meer drincke{n} van dit ghewas des wijnstruycs, tot op dien dach toe als ick dat sal met v lieden nieuwe drincken in mijns vaders rijck,
En{de} als den lofsanck gheseyt was, soo sijn sij wtghegaen nae den berch van Oliueten,
Doen seyde Iesus tot hen. Ghy sult alle gader verarghernisse lijden in my in deser nacht? Want daer is ghescreuen. Ick sal slaen den herder, en{de} die scapen van dat cudde sullen verstroeyt worden,
maer nae dat ick opghestaen sal sijn, dan sal ick voor v lieden gaen in Galileen,
Ende Petrus antwoordende heeft tot hem gheseyt. Al waert ooc dat si alle in v verarghert worden, ick en sal nemmermeer verarghert worden,
Iesus heeft hem gheseyt. Voorwaer ick segghe v, dat ghy eer den haen craeye{n} sal my drijmael loochenen sult,
Ende Petrus seyde tot hem. Al moeste ick oock met v steruen, soo en sal ick v niet loochenen. Desghelijcs hebben alle die discipele{n} gheseyt.
Doen is Iesus ghecomen met hen in een dorp, dat ghenoemt wort Gethsemani, en{de} hy heeft tot sijnen discipelen gheseyt. Sidt hier, tot dat ic derwaerts gae ende bidde,
Ende met hem ghenomen hebbende Petrum en{de} die twee sonen van Zebedeus heeft hi begonne droeuich ende truerich te worden,
Doen seyde hy tot hen. Mijn ziele is bedroeft totter doot toe, Verbeyt hier, ende waect met my,
Ende een luttelke{n} voorts ghegaen sijnde, is hi op sijn aensicht nedergheuallen biddende en{de} segghende. Mijn vader, eest moghelijc laet van my wech gaen desen kelc, maer noch tans niet alsoo ick wille, maer soo ghy,
Ende hy is tot sijn discipelen ghecomen, en{de} heeftse slapende gheuonden, en{de} hy seyde tot Petrum. Alsoo en hebdi niet een vre met my moghen waken?
Waect en{de} bidt dat ghy in gheen becoringhe en valt, Den gheest is voorwaer bereedt, maer tvleesch is cranck.
Wederom is hy ten tweede male wech ghegaen, en{de} heeft ghebede{n} segghende. Mijn vader, en mach desen kelc niet voor by gaen ten sij dat ick dien drincke, soo laet uwen wille ghescieden,
Ende hi is wedero{m} ghecomen en{de} heeftse slapende gheuonden, want hen ooghen waren beswaert,
Ende die verlaten hebbende, is hy wederom wech ghegaen ende heeft ten derden male ghebeden dat selue woort segghe{n}de.
Doen is hy ghecome{n} tot sinen discipelen, en{de} seyt tot hen. Slaept nv en{de} rust, siet die vre is by ghecomen en{de} die sone des menschen sal gheleuert worden in die hande{n} der sondare{n},
Staet op laet ons gaen, siet hy is by ghecomen die my leueren sal.
Als hy noch sprekende was, siet Iudas een va{n} den twaeluen quam, en{de} met hem ee{n} groote scare met sweerden en{de} stocken ghesonden van die prince{n} der priesteren, en{de} van die ouders des volcs,
Ende die he{m} verraden heeft, heeft hen een teeken ghegheue{n} segghende. Den welcken ick cussen sal, die eest, houdt hem.
En{de} ter sto{n}t tot Iesum come{n}de heeft hi geseyt. Weest ghegroet Rabbi, Ende hy heeft hem ghecust,
Ende Iesus heeft tot hem gheseyt. Vrint waer toe sijdi ghecomen? Doen sijn sij aenghecome{n} en{de} hebben hen handen aen Iesum gheslaghe{n} en{de} hem gheuanghe{n} ghenomen,
En{de} siet een vanden ghenen die met Iesu ware{n}, sijn hant wtstekende heeft sijn sweert wtghetrocken, en{de} slaende den knecht vande{n} prince der priestere{n} heeft hem sijn oore afghehouwe{n}.
Doen seyde Iesus tot he{m} Keert v swaert weder in sijn plaetse, want alle die tswaert nemen, sullen metten swaerde vergaen,
Oft meyndi dat ick niet en mach mijnen vader bidden en{de} hy sal my nv toe scicken meer dan twaelf Legioenen der Enghelen?
Hoe sulle{n} dan die scriftuere{n} volbracht worden? want het moet alsoo ghescieden,
In die vre heeft Iesus gheseydt tot den scaren. Sijdy als eenen moordenaer wtghegae{n} met swaerden en{de} stocken om my te vanghen? Daghelijcs sadt ick by v lieden leere{n}de inden tempel, en{de} ghy en hebt my niet gheuanghen
Maer dits al ghesciet om dat volbracht soude{n} worde{n} die scriftueren der propheten, Doen sijn alle die discipelen hem verlatende gheuloden,
Maer dese Iesum gheuanghen houdende hebben hem gheleyt tot Caipham den prince der priesteren, daer die scriben ende ouders tsamen ghecome{n} waren,
Ende Petrus heeft hem gheuolcht van verre, tot in dat voorhof vanden prince der priesteren, En{de} binnen ghegaen sijnde sadt hy metten dienaers, om het eynde te siene,
Ende die princen der priesteren en{de} alle den raet sochten valsch ghetuyghenis teghen Iesum, dat sij hem ter doot leueren souden,
en{de} sij en hebben ghee{n} vonden al waert datter vele valsche ghetuyghe{n} bi comen ware{n}, Maer ten laetsten sijnder twee valsche ghetuyghe{n} come{n},
en{de} hebben gheseyt. Dese heeft gheseyt. Ick mach den te{m}pel Godts verderuen, en{de} nae drij daghen dien weder optimmeren,
Ende die prince der priesteren opstaende heeft tot hem gheseyt. En antwoordi niet op tghene dat dese teghe{n} v ghetuyghe{n}?
Maer Iesus sweech. Ende die prince der priesteren heeft tot hem gheseyt. Ick beswere v by den leuende{n} God, dat ghy ons segt oft ghy Christus sijt Godts sone,
Iesus seyde hem. Ghy hebbet gheseyt, maer nochtans ick segghe v lieden, voortaen suldi sien den sone des menschen sittende ter rechter hant van die cracht Godts, en{de} come{n}de in die wolcken des hemels,
Doen heeft die prince der priesteren sijn cleedere{n} ghescoert segghende. Hi heeft gheblasphemeert, wat behoeuen wi noch ghetuyghe{n} Siet nv hebdi blasphemie ghehoort
wat du{n}ct v? En{de} sij antwoordende hebben gheseyt. Hi is die doot sculdich,
Doen hebben sij in sijn aensicht ghespoghe{n}, en{de} hem gheslaghe{n} met halslaghen, maer die andere hebben hem met platte hande{n} in sijn aensicht slaghe{n} ghegheue{n}
segghe{n}de. Propheteert ons Christe, wie eest die v gheslaghen heeft?
Maer Petrus sadt buyte{n} int voorhof, en{de} een dienstvrouwe is tot hem ghecomen segghende. En{de} ghi waert met Iesu den Galileussche{n}
Ende hy heuet gheloochent voor hen allegader segghende. Ick en weet niet wat ghy segt,
En{de} als hi ter doeren wt ghinck soo heeft hem een ander dienstvrouwe ghesien, en{de} seyde den ghenen die daer waren. Dese was ooc met Iesu van Nazareth,
En{de} hy heuet wederom gheloochent met eede. Ick en heb den mensch niet ghekent,
En{de} nae een luttelken sijn sij aencomen die daer stonden, en{de} hebbe{n} tot Peetere{n} gheseyt. Voor waer ghy sijt oock een van dien want v sprake maect v openbaer,
Doen begonste hy te veruloecken en{de} te sweren dat hy den mensch niet ghekent en hadde, En{de} ter stont heeft de{n} haen ghesonghen,
ende Petrus is ghedachtich worde{n} Iesus woort dat hy gheseyt hadde. Eer den haen singhen sal, soo suldy my drijmael loochenen, En{de} wtghegaen sijnde heeft hy bitterlijck gheweent.
ENde alst morghenstont gheworden was, soo hebben alle die princen der priesteren, en{de} die ouders des volcs eenen raet ghehoude{n} teghe{n} Iesum, dat sij hem soude{n} ter doot leueren,
En{de} si hebben hem ghebonden ghebracht, en{de} gheleuert Pontio Pilato den president,
Doe{n} siende Iudas die hem verraden hadde dat hy verwesen was, door berouw beweecht sijnde heeft die dertich siluere{n} penninghe{n} wederom ghebracht tot die princen der priesteren en{de} die ouders des volcs
segghe{n}de. Ick heb ghesondicht verradende dat onnoosel bloet, Maer sij hebbe{n} gheseyt. Wat leyt ons daer aen? Siet ghy toe,
Ende die silueren penninghen inden tempel wech worpende is hy van daer ghegaen, en{de} wechgaende heeft hy sij seluen met eenen strick verhanghen,
En{de} die princen der priesteren nemende die siluere{n} penninghe{n} hebbe{n} gheseyt. Ten is niet gheorlooft die te worpen in die offerkiste want tis bloet gelt,
En{de} hebbende raet ghenome{n} hebben sij daer mede ghecocht eens potbackers acker tot een begrauinghe der pelgrims,
Daerom soo is dien acker ghenoemt Hacel-dama, dat is eenen acker des bloets tot opden dach van heden toe,
Doen was volbracht datter gheseyt is door Ieremiam de{n} propheet segghende. Ende sij hebben ghenomen dertich silueren penninghen, die weerde vanden ghenen die daer mede vercocht was den welcken sij ghecocht hebben van die kinderen van Israhel,
Ende sij hebben die ghegheuen tot des potbackers acker, alsoo nu die Heere ghestelt heeft,
Ende Iesus heeft ghestaen voor den president, ende die president heeft hem gheuraecht segghende. Sijt ghy die coninck der Ioden? Iesus seyt hem. Ghy segghet,
Ende doen hi besculdicht worde van die princen der priesteren ende ouders, soo en heeft hy niet gheantwoort,
Doen seyde hem Pilatus. En hoordi niet hoe veel ghetuyghenisse dat sij teghen v segghe{n}?
En{de} hy en heeft hem niet gheantwoort op eenich woort, alsoo dat die president hem seer verwonderde,
En{de} inden hooghen feestdach soo plach die president den volcke vrij te laten eenen gheuanghenen, den welcken sij wilden,
En{de} hy hadde doen eenen vermaerden gheuanghen die Barabbas ghenaemt was,
Daerom als sij vergadert waren, soo heeft Pilatus gheseydt. Welcken wildy dat ick v vrij laet gaen Barabba{m} oft Iesum die ghenaemt is Christus?
Wa{n}t hy wist wel dat sij hem door nijdicheyt gheleuert hadden,
En{de} als hy sadt inden rechter stoel, soo heeft sijn huysvrouwe aen hem ghesonden segghe{n}de. En hebt doch niet te doene met dien rechtuerdighen want ick heb heden veel ghelede{n} door een visioen om sijnen wille,
Maer die prince{n} der priesteren en{de} die ouders hebben die luyden onderwesen dat sij Barabban souden begheren, maer Iesum dooden,
En{de} die president antwoorde{n}de heeft he{n} gheseyt. Den welcken wildi vande{n} tween dat v vrij ghelaten worde? En{de} sij hebben gheseydt Barabban,
En{de} Pilatus seyt hen. Wat sal ic dan doen va{n} Iesu die Christus ghenaemt wort? Sij segghen alleghader. Laet hem ghecruyst worden
Die president heeft hen geseyt. Maer wat quaet heeft hy ghedaen? En{de} sij riepen noch meer segghe{n}de. Laet hem ghecruyst worden,
Ende Pilatus siende dat hy niet en vorderde maer dattet meerder oploop worde, so heeft hy water ghenome{n} en{de} sijn handen voor tvolc ghewassche{n} seggende. Ic ben ontsculdich des bloets van desen rechtuerdighen, siet ghi lieden toe,
En{de} alle dat tvolck antwoordende heeft gheseyt. Sijn bloet sij op ons en{de} op onse kinderen,
Doen heeft hy hen Barabban laten vrij gaen, Ende Iesum heeft hy hen ghegheeselt gheleuert dat hy soude gecruyst worde{n},
Doe{n} hebbe{n} die ruyters des preside{n}ts Iesum int recht huys nemende tot hem verghadert den gheheelen hoop
en{de} ontcleedende hebben sij hem eenen purpuren mantel omghehanghen,
en{de} vlechtende een croone van dorne{n} hebben sij die op sijn hooft ghestelt, en{de} een riet in sijn rechter hant, Ende met gheboochde knien voor hem hebben sij hem bespot segghende. Weest ghegroet coninck der Ioden,
Ende wtspouwende op hem, hebben si een riet ghenome{n} en{de} sloeghe{n} op sijn hooft,
Ende nae dat sij hem bespot hadden, soo hebben sij hem de{n} mantel afghenomen, en{de} hem ghecleedt met sijne{n} cleederen en{de} sij hebben hem gheleydt dat sij hem cruycen souden,
En{de} wtgaende hebben si eenen Cyreneussche{n} mensche gheuonden Simon ghenaemt, desen hebbe{n} sij ghedwonghe{n} dat hy sijn cruys draghen soude,
En{de} sij sijn ghecomen ter plaetsen die ghenaemt is Golgatha, welck is die plaetse van Caluarien,
En{de} sij hebbe{n} hem wijn te drincken ghegheuen met gallen ghemenghet, En{de} als hijt ghesmaect hadde, soo en wilde hijt niet drincken,
En{de} nae dat sij hem ghecruyst hadden, soo hebben sij sijn cleederen ghedeelt het lot worpende, om dat volbracht soude worden datter gheseyt is door den propheet segghende. Sij hebben voor hen mijn cleederen ghedeelt, en{de} op mijn cleedt hebben sij dlot gheworpe{n},
Ende sittende hebben sij he{m} bewaert
Ende sij hebbe{n} op sijn hooft ghestelt sijn sake ghescreuen. Dit is Iesus die coninc der Ioden,
Doen sijnder met he{m} ghecruyst twee moordenaren, die een ter rechter sijden, en{de} dander ter slincker sijden,
En{de} die voorby ghinghen blasphemeerden hem scuddende hen hoofden en{de} segghende.
Tfij v die den tempel Godts verderft en{de} binnen drij daghe{n} dien wederom optimmert verlost v seluen, eest dat ghy Gods sone sijt, so coemt af vande{n} cruyce,
Desghelijcs ooc die princen der priesteren hem bespottende metten scriben en{de} ouders seyden.
Ander menschen heeft hy ghesont ghemaect, sij seluen en can hy niet verlossen, eest dat hy coninc van Israel is come nv af va{n}den cruyce, en{de} wi ghelooue{n} he{m}.
Hy heeft in God betrout die verlosse hem nv eest dat hy wilt, want hi heeft gheseyt. Ic ben die sone Gods
Ende het selue hebben die moordenaers die met hem ghecruyst waren, hem oock verwete{n},
En{de} van die seste vre sijnder duysternissen gheworden ouer alle dat eertrijck tot die neghenste vre,
En{de} omtrent die neghe{n}ste vre heeft Iesus gheroepen met een groote stemme segge{n}de. Eli Eli lamma sabacthani? Dat is, mijn Godt, mijn Godt, waerom hebdi my verlaten?
En{de} die sommighe daer staende, en{de} hoorende seyden. Dese roept Eliam,
En{de} ter stont een van dien loopende heeft een spongie ghenomen en{de} die gheuult met edic, ende ghesteken op een riet, ende gaf hem te drincken
Maer die andere seyden. Ontbeyt, laet ons besie{n} oft Elias comen sal hem verlossende,
En{de} Iesus wedero{m} roepende met een groote stemme heeft sijnen gheest ghegheuen,
En{de} siet het voorhancsel des tempels is ghescoert in twee stucken van bouen tot beneden toe en{de} die aerde heeft ghebeeft, ende die steenen sijn ghescoert,
ende die grauen sijn open ghegaen, en{de} veel lichamen der heylighe{n} die ontslapen gheweest hadden sijn opghestaen,
Ende gaende wt die grauen nae sijn verrijsenisse sijn sij ghecomen in die heylighe stadt, en{de} hebben hen vele menschen gheopenbaert,
Maer als die honderste man en{de} die met he{m} ware{n} Iesum bewarende ghesie{n} hadden die eertbeuinghe{n} en{de} tghene dat daer ghesciede, so hebbe{n} sij seer gheureest segghende. Voorwaer dese was die sone Gods,
En{de} daer waren vele vrouwen van verre die Iesum gheuolcht waren van Galileen, hem dienende,
onder die welcke was Maria Magdalene, en{de} Maria Iacobi, en{de} Iosephs moeder, en{de} die moeder van Zebedeus kinderen,
En{de} alst auont gheworde{n} was, soo isser een rijck man ghecomen van Arimathea Ioseph ghenoemt, die welcke selue ooc was Iesus discipel,
dese is tot by Pilatum ghegaen en{de} heeft Iesus lichaem begheert. Doe{n} heeft Pilatus gheboden datmen lichaem wedero{m} gheuen soude,
En{de} als Ioseph dlichaem ontfanghe{n} hadde, so heeft hy dat in een suyuer lijnen cleedt ghewonde{n},
en{de} dat gheleydt in sijn nieu graf dat hi wtghehouwe{n} hadde in een steenrootse, Ende hy heeft eenen grooten steen aen ghewentelt voor die doere des graefs, en{de} is wech ghegaen,
En{de} Maria Magdalene was daer en{de} die ander Maria sittende teghe{n} ouer dat graf,
Maer des anderen daechs welck is nae de{n} parasceues dach sijn die princen der priesteren ende Phariseen tsamen ghecomen tot Pilatum
segghe{n}de. Heere wij sijn ghedachtich gheworden, dat die verleyder gheseyt heeft noch leuende. Nae drij daghen sal ick weder opstaen
Daerom ghebiedt datmen tgraf beware tot opde{n} derden dach, dat by auontueren sijn discipelen niet en comen en{de} hem stelen, en{de} segghen den volcke. Hy is van der doot opghestaen, En{de} die laetste dwalinghe sal argher wesen da{n} dierste,
En{de} Pilatus heeft tot hen gheseyt. Ghy hebt bewaringhe, gaet henen bewaert dat alsoo ghy condt,
En{de} sij wechgaende hebben dat graf bewaert metten wachters seghelende den steen. *
MAer opde{n} sabboth auont de{n} welcke{n} beghint te schijne{n} ten iersten daghe vanden sabboth soo is ghecomen Maria magdalene en{de} die ander Maria om te besien het graf,
Ende siet daer is een groote eertbeuinghe ghesciet, want een Enghel des Heeren is nedercome{n} vanden hemel, ende aencomende heeft hy den steen weder afghewentelt en{de} sadt op dien,
ende sijn aensicht was ghelijck eenen blixem ende sijn cleedt ghelijck sneeu,
Ende wt die vreese va{n} hem, soo sijn die bewaerders verscrict gheweest, ende sijn gheworden als dooden,
Maer die Enghel antwoordende heeft gheseydt tot die vrouwen. En wilt ghy niet vreesen, want ick weet wel dat ghy Iesum soect die ghecruyst is,
Hy en is hier niet, want hy is opghestaen ghelijck hi gheseyt heeft, Coemt ende besiet die plaetse daer die Heere gheleydt was,
En{de} haestelijck gaende segghet sijnen discipelen dat hy opghestaen is, ende siet hy gaet v voren in Galilee{n}, daer suldi hem sien, siet ick hebt v te voren gheseyt. *
Ende sij sijn haestelijck ghegaen wten graue met vreesen ende met grooter blijscappe{n} loopende om die bootschap te draghen sijnen discipelen,
Ende siet Iesus is hen te ghemoete ghecomen segghende. Weest ghegroet, Ende si sijn by hem ghecomen ende hebbe{n} sijn voeten ghehouden ende hem aenghebeden,
Doe{n} seyde Iesus tot hen. En wilt niet vreesen gaet henen ende bootscapt mijnen broeders, dat sij gaen in Galileen daer sullen sij my sien,
Ende als sij wech ghegae{n} waren, siet soo sijnder sommighe{n} vanden bewaerders ghecome{n} in die stadt, ende hebben ghebootscapt den princen der priestere{n} alle die dinghe{n} die daer ghesciet waren,
Ende sij vergadert sijnde metten ouders als si raet ghenomen hadde{n}, soo hebben sij seer veel ghelts den ruyters ghegheuen
segghende. Segt sijn discipelen sijn des nachts ghecomen, ende hebben hem ghestolen, die wijle dat wij sliepen,
Ende eest sake dat dit ghehoort wort vanden president, so sullen wi hem dat wijs maken, ende wij sullen v versekeren.
Ende als si het ghelt ontfanghen hadden soo hebben sij ghedaen ghelijck sij onderwesen waren, Ende dit woort is al om verbreydt gheweest by die Ioden tot opden dach van heden toe. ✠
Ende die elf discipelen sijn wech gheghaen in Galileen opden berch daert hen Iesus ghestelt hadde,
Ende sij hem siende hebben hem aenbeden, maer die sommighe hebben ghetwijfelt,
Ende Iesus naerder comende heeft hen aenghesproken segghende. My is alle die macht ghegheuen inden hemel ende inder eerden,
daerom gaende leert alle tvolck doopende die inden naem des vaders, ende des soons, ende des heylichs gheests, leerende hen bewaren alle die dinghen die ick v lieden beuolen hebbe,
ende siet ick ben met v lieden tot allen daghen, tot die voleyndinghe der werelt. *
DAT beghinsel va{n} dat Euangelie Iesu Christi des sone Gods
Ghelijck ghescreuen is in Isaia den propheet. ✠ (Siet ick sende mijne{n} Enghel voor v aensicht die uwen wech bereyden sal voor v)
Een stemme des ghenen die daer roepende is in die woestijne. Bereyt den wech des Heeren, maect recht sijn voetpaden,
Iohannes heeft gheweest doope{n}de en{de} preke{n}de tdoopsel der penitencie{n} tot verghiffenisse der sonde{n},
En{de} tot hem is wtghegae{n} alle dat lantscap van Iudee{n}, en{de} alle die Ierosolymiters en{de} sij worden van hem ghedoopt inden vloet der Iordanen belijdende hen sonde{n},
En{de} Iohannes was ghecleedt met kemels hayre, en{de} eenen leren riem omtre{n}t sijn lendenen, en{de} hy adt sprinchanen ende wilt honich
En{de} hy preecte segghe{n}de. Daer coemt een nae my die stercker is dan ick, van wiens schoenen ick nederghebuycht niet weerdich en ben den riem te ontbinden,
Ick heb v met water ghedoopt, maer die sal v doope{n} door den heylighen gheest. *
En{de} het is ghesciet in die daghen dat Iesus is ghecomen van Nazareth wt Galilee{n}, en{de} hy is van Iohannes ghedoopt in die Iordane,
En{de} ter stont opclimmende wten water heeft hy die hemelen open ghesien, en{de} den gheest als een duyue nederdalende en{de} blijuende in hem,
En{de} daer is een stemme ghesciet van die hemele{n}. Ghi sijt mijn beminde sone, in v heb ick behaghe{n},
En{de} ter stont heeft hem den gheest wtghedreue{n} in die woestijne,
En{de} hy was in die woestijne veertich daghe{n} en{de} veertich nachten, ende hy worde va{n} satanas ghetempteert, en{de} was met die beesten, en{de} die Enghelen dienden hem,
Ende nae dat Iohannes gheuanghe{n} was, soo is Iesus in Gali-leen ghecomen prekende dat Euangelie van Godts rijck,
ende segghende. Den tijt is veruult, ende het rijck Gods is by ghecome{n}, doet penitencie ende ghelooft dat Euangelie,
En{de} hi gaende voorbi die zee va{n} Galileen heeft ghesien Simon en{de} Andream sijne{n} broeder worpende netten in die zee (want het waren visschers)
en{de} Iesus heeft hen gheseyt. Coemt nae mi, en{de} ick sal v doen worden visschers der menschen,
En{de} ter stont achterlate{n}de die netten sijn sij he{m} gheuolcht,
En{de} va{n} daer een luttelke{n} voorts ghegae{n} sijnde heeft hi ghesien Iacobu{m} Zebedeus sone en{de} Iohanne{m} sijnen broeder, en{de} dese hermakende netten int scip,
ende ter stont heeft hi die gheroepen, En{de} sij verlatende haren vader Zebedeus int scip metten huerlinghen, sijn hem gheuolcht,
En{de} sij sijn ghegaen in Capharnaum, ende ter stont in die sabboth daghen gaende in die Sinagoge leerde hi henlieden,
En{de} sij verwonderde{n} hen seere va{n} sijnder leeringhe{n}, want hi was hen leere{n}de als macht hebbende en{de} niet als die Scriben,
Ende als in hen Sinagoge was ee{n} mensch met eene{n} onsuyuere{n} gheest, en{de} die heeft luyde geroepe{n}
segge{n}de. Wat hebbe{n} wi met v te doene Iesu va{n} Nazareth? Sijdi gecomen o{m} ons te verderue{n}? Ic weet wel wie ghy sijt, Die heylighe Gods
En{de} Iesus heeft he{n} ghedreycht segghe{n}de. Wert stom ende gaet wt den mensch,
En{de} den onsuyuere{n} gheest hem verscorende en{de} hooghe crijschende met luyder stemme{n} is van hem wtghegaen,
En{de} sij hebbe{n} hen alle verwondert, alsoo dat si onder malcanderen vraechde{n} segghende. Wat is dit? Wat is dese nieuwe leeringhe dat hi ooc met machte den onsuyueren gheesten ghebiedt, en{de} dat sij hem onderdanich sijn?
En{de} sijn fame is ter stont voorts verbreyt in alle dlantscap van Galileen,
En{de} ter stont gaende wter Sinagogen sijn sij ghecomen in Simons en{de} Andreas huys met Iacobus en{de} Iohannes,
Ende Simons huysvrouwe moeder lach te bedde sieck van die febris, ende ter stont segghen si hem van haer,
Ende hi bi haer come{n}de heeft haer op ghehauen neme{n}de haer hant, ende ter stont heeft haer die febris ghelaten, ende sij diende henlieden,
Maer alst auont gheworden was doen die sonne onderghegaen was, soo hebben sij tot hem ghebracht alle die qualijck te passe waren, ende die duyuels binnen hadde{n},
en{de} alle die stadt was vergadert aen die doere,
En{de} hy heefter vele ghenesen die ghequelt worden va{n} verscheyden crancheden en{de} veel duyuelen wierp hy wte, ende hy en lietse niet spreken om dat sij hem kenden,
Ende seer vroech opstae{n}de is hi wtgaende wech ghegaen in een woeste plaetse, en{de} daer badt hi,
Ende Simon is hem naegheuolcht, en{de} die met hem ware{n},
En{de} als sij hem gheuonden hadden hebben sij tot hem gheseyt. Sij soecken v alle,
En{de} hy heeft tot hen gheseyt. Laet ons gaen in die naeste dorpen ende steden, dat ic daer oock preken mach, want daerom ben ick ghecomen,
Ende hy was prekende in hen Sinagogen, en{de} in gheheel Galileen en{de} wtworpende die duyuele{n},
En{de} tot hem is ghecomen een melaetsch mensch hem biddende, en{de} met gheboochder knien seyt hi tot he{m}. Eest dat ghi wilt ghy moecht my suyueren,
Ende Iesus sijns ontfermende heeft sijn hant wtghesteken, ende hem rakende heeft hi tot hem gheseyt. Ick wilt, wert suyuer,
En{de} als hijt gheseyt hadde, soo is ter stont die melaetscheyt van hem ghegae{n}, ende hy is suyuer gheworden,
Ende hi heeft hem ghedreycht, ende ter sto{n}t heeft hi hem wech ghestiert,
en{de} seyt tot hem. Siet toe dat ghi dit niemant en segghet, maer gaet henen, en{de} verthoont v den prince der priesteren, en{de} offert voor v suyueringhe die dinghen die Moyses gheboden heeft hen tot eenen ghetuyghenis,
Ende die wtgheghaen sijnde heeft beghinnen te preken, ende te verbreyden dit woort, alsoo dat Iesus nv niet en mocht openbaerlijck in die stadt ghaen, maer was buyten in die woeste plaetsen, ende sij quamen tsamen tot hem van allen sijden.
ENde hy is wedero{m} in Capharnaum ghegaen nae sommighe daghe{n},
ende tis ghehoort dat hy in huys was, en{de} daer isser vele tot hem vergadert, also dat die plaetse oock tot die doere die niet begrijpen en mocht, ende hi sprack hen dwoort,
Ende sij sijn tot hem ghecomen brenghende eenen ghichtighen mensch, die van vier mensche{n} ghedraghe{n} worde,
En{de} doen sij dien voor hem niet ghebrenghen en consten om der scaren wille, hebben sij tdack ontdect daer hi was, en{de} een gat open doende hebben sij tbedde neder ghelaten daer die ghichtige mensch in lach,
Ende doen Iesus ghesien hadde hen ghelooue, seyde hy tot den ghichtighen mensch. Sone v sonde{n} worden v vergheuen,
En{de} daer waren sommighe van die Scriben sittende ende denckende in hen herten,
Hoe spreect dese also? hy blasphemeert. Wie mach die sonden vergheuen dan alleene Godt?
Dwelc als Iesus ter stont ghekent heeft in sijne{n} gheest dat sij also dachten in hen seluen, soo seyt hi tot hen. Waerom dencti dese dinghen in v herten?
Wat is lichter om segghen den ghichtighen, Die sonden worde{n} v vergheuen oft te segghen. Staet op, draecht v bedde, ende wandelt?
Ende op dat ghi weten moecht dat die sone des menschen ooc macht heeft opder eerden die sonden te vergheuen (soo seyt hy tot den ghichtighen mensch)
ick seg v. Staet op, ende neemt op v bedde, en{de} ghaet in v huys,
Ende ter stont is die opghestaen ende opneme{n}de dat bedde is hi wech ghegaen voor hen allegader, alsoo datse hen alle verwonderden ende eerden God segghende. Noyt en hebben wij sulcs ghesien,
Ende hi is wederom wtghegaen ter zee, ende alle die scare quam tot hem, ende hy leerderse. ✠
Ende doen hi voorby ghinck soo heeft hi ghesie{n} Leui Alpheus sone sittende aen het tolhuys, ende hy heeft tot hem gheseyt. Volcht my, Ende hy opstaende is hem gheuolcht,
En{de} het is gheschiet doen hy ter maeltijt sadt in sijn huys datter veel publicane{n} en{de} sondaren tsame{n} ter tafelen saten met Iesu en{de} sijnen discipelen, wa{n}t daer wasser vele die hem ooc volchde{n},
En{de} die Scribe{n} en{de} Phariseen siende dat hy adt met die publicane{n} en{de} sondare{n} seyde{n} tot sijne{n} discipele{n}. Waerom eedt en{de} drinct v meester met die publicanen en{de} sondaren?
Doen Iesus dit ghehoort hadde heeft hi tot hen gheseyt. Die ghesonde en hebbe{n} de{n} medecijn niet va{n} noode, maer die qualijc te passe sijn, wa{n}t ic en ben niet ghecomen om te roepen die rechtuerdighe, maer die sondare{n}. *
Ende Iohannes en{de} der Phariseen discipelen waren vastende, ende sij comen en{de} segghe{n} tot hem. Waerom vasten die discipelen Iohannis en{de} der Phariseen, maer v discipelen en vasten niet?
En{de} Iesus seyde tot hen lieden. Moghen die bruloft kindere{n} soo langhe als die brudegom met hen is vasten? Soo langhen tijt sij den brudegom by hen hebben, en moghen sij niet vasten,
maer die daghen sullen come{n} dat die brudegom hen sal afghenomen worden, ende dan sullen sij vasten in die daghen,
Niemant en naeyt een stuck nieu lakens aen een oudt cleedt, oft anders soo neemt dat nieuwe stuck die volheyt af van dat oude cleedt ende het wort alsoo een meerder schoere,
En{de} niemant en ghiet nieuwen wijn in oude flesschen, oft anders soo schoort den wijn die flessche{n}, ende de{n} wijn sal wtghestort worden ende die flesschen verdoruen Maer nieuwen wijn moet in nieuwe flesschen ghegoten worden,
Ende het is wederom gheschiet doen hy op die sabboth daghe{n} wandelde doort coren ende sijn discipelen begonsten voorts te gaen en{de} die aeren af te plucken,
En{de} die Phariseen seyden tot hen. Siet wat sij doen in die sabboth daghen dat niet gheorloft en is,
En{de} hy heeft hen gheseyt. En hebdi noyt ghelesen wat Dauid dede als hy noot hadde en{de} dat hy en{de} sijn knechten hongher hadden?
Hoe dat hy gheghaen is int huys Gods onder Abiathar den prince der priesteren, ende heeft die brooden der voorlegghinghen gheten, die welcke niet en was gheorloft te eten dan den priesteren, ende hy heeftse ghegheue{n} den ghenen die met hem waren?
Ende hy seyde henlieden. Den sabboth is om des menschen wille ghemaect, ende niet den mensch om den sabboth.
Daerom is die sone des menschen oock een Heere vanden sabboth.
ENde hi is wederom in die Sinagoge ghegae{n} ende daer was een man hebbende een dorre hant,
Ende sij sloeghe{n} hem gade oft hi op die sabboth daghen ghenesen soude, om dat sij hem souden besculdighen,
En{de} hy seyde totten mensch die die dorre hant hadde. Staet op int midden,
En{de} hy seyde tot hen. Eest gheorloft op die sabboth daghen wel te doen oft qualijck? een ziele te behouden oft te doode{n}? Maer sij sweghe{n},
En{de} hen rontsomme aensiende met gramscappen bedroeft wesende va{n} die blentheyt haerder herten heeft hy gheseyt totten mensche. Steect v hant wt, En{de} hi heeftse wtghesteken, ende die hant is hem wederom ghesont ghegheuen. *
Ende die Phariseen ter stont wtghaende metten Herodianen hielden eenen raet teghen hem, hoe si hem doode{n} souden,
Maer Iesus met sijnen discipelen is gheweken ter zeewaerts, ende een groote scare van Galileen en{de} Iudeen is hem gheuolcht,
ende van Ierusalem, ende van Idumeen, en{de} van ouer die Iordane, ende die omtrent Tyrus ende Sidon waren een groote menichte hoorende wat hi dede, sijn tot hem ghecomen,
En{de} hy heeft sijnen discipelen gheseyt dat hem tsceepken dienen soude om der scaren wille, dat sij hem niet verdringhen en souden,
want hi maecter veel ghesont, al soo dat sij hem ouerliepen om hem te ghenake{n} alle die eenighe siecten hadden,
En{de} die onsuyuer gheeste{n} als sij hem saghen soo vielen sij voor hem neder, ende riepen segghe{n}de.
Ghy sijt die sone Gods, En{de} hi dreychdese seer dat sij hem niet openbaer maken en souden,
En{de} climme{n}de op eene{n} berch heeft hi tot hem gheroepe{n} die hi selue wilde, en{de} sij sijn tot hem ghecome{n},
En{de} hi heeft ghemaect datter twaelue met hem sijn soude{n} en{de} dat hi hen soude sende{n} te preke{n},
Ende hi heeft hen macht ghegheuen siecken te ghenesen, en{de} duyuele{n} wt te worpen,
Ende hy heeft Simon den naem Petrus ghegheuen,
ende Iacobum Zebedeus sone, en{de} Ioha{n}nem Iacobus broeder, ende hy heeft hen namen ghegheuen Boanerges, dat is kinderen des donders,
en{de} Andream, ende Philippum, en{de} Bartholomeum, ende Matheum, en{de} Thomam, en{de} Iacobum Alpheus sone, ende Thaddeum, en{de} Simone{m} de{n} Cananeussche{n}
ende Iudam den Iscarioter die hem oock verraden heeft,
Ende sij comen tot een huys, en{de} daer is wederom een scare vergadert, alsoo dat sij ooc gheen broot eten en mochten,
Ende doent die sijne ghehoort hadden, soo sijn sij wtghegaen om hem te houden, Want sij seyden. Hy is in een rasernie verkeert,
En{de} die Scriben die van Ierusalem nederwaerts comen ware{n} seyden. Hy heeft Beelzebub in hem, en{de} door den prince der duyuelen worpt hi die duyuelen wt,
Ende als hy hen te samen gheroepe{n} hadde, so seyde hy hen in ghelijckenissen, Hoe mach Satanas Satana{m} wtworpen?
En{de} eest sake dat een rijck in sij seluen ghesceyde{n} wort dat rijck en mach niet staen,
Ende eest dat een huys teghen sij selue{n} ghedeylt wordt, so en mach dat huys niet staen,
Ende eest dat Satanas opstaet teghe{n} si seluen, soo is hi ghesceyden, ende hy en mach niet staen, maer hy heeft een eynde,
Niemant en mach die ghereetscappen va{n} eene{n} stercke{n}, in sijn huys ghegae{n} sijnde, roouen, ten sij dat hy ierstmael den stercke binde, ende dan sal hy sijn huys beroouen,
Voorwaer ic segghe v lieden dat den kindere{n} der menschen alle sonde{n} sullen vergheuen worden, en{de} die blasphemien waer mede sij gheblasphemeert hebben,
maer soo wie blasphemeert inden heyleghen gheest, die en heeft gheen verghiffenisse inder eewicheyt, maer hy sal schuldich sijn des eewighen misdaets,
Om dat sij seyden, Hy heeft eenen onsuyueren gheest,
Ende sijn moeder en{de} broeders comen, ende buyten staende hebben sij ghesonden aen hem, roepende hem,
Ende daer sadt rontsomme hem een scare, ende sij segghen tot hem. Siet v moeder en{de} v broeders daer buyte{n} beghere{n} v,
Ende hy hen antwoorde{n}de heeft gheseyt. Wie is mijn moeder ende mijn broeders?
En{de} rontsomme aensiende die ghene die rontsomme hem sate{n} heeft hi gheseyt. Siet hier mijn moeder en{de} mijn broeders,
Wa{n}t wie Godts wille doet, dese is mijn broeder en{de} suster en{de} moeder.
ENde wederom heeft hy begonst te leeren aen die zee, en{de} daer is tot hem vergadert ee{n} groote scare, also dat hy in een scip climme{n}de sadt in die zee, ende alle die scare was by die zee op die eerde,
ende hi leerde hen vele met ghelijckenissen, ende hi seyde hen in sijn leeringhe.
Hoort, siet die sayere is wt ghegaen om te saeyen,
Ende als hi saeyt, soo is deen saet gheuallen omtrent den wech, en{de} die voghele{n} des hemels sijn ghecomen ende hebben dat gheten,
maer het ander is gheualle{n} op stee{n}achtighe plaetsen, daert niet veel eerde{n} en hadde, en{de} het is ter stont voorts ghecomen om dat gheen diepte der eerden en hadde,
ende als die sonne opghestae{n} is, soo eest verbrant gheweest, en{de} om dat gheen wortel en hadde, soo eest verdroocht,
Ende dander is gheuallen onder die dornen ende die dornen sijn opghescoten en{de} sij hebben dat versmacht, ende ten heeft gheen vrucht ghegheuen,
En{de} dander is gheuallen in goede eerde, en{de} tgaf vrucht opscietende ende wassende, en{de} bracht voorts dat een dertich, dat een tsestich, ende dat een hondert,
Ende hy seyde die ooren heeft om te hooren die hoore,
En{de} als hy allee{n} was, soo hebben he{m} dese twaelue, die met he{m} waren gheuraecht die ghelijckenisse,
Ende hy seyde henlieden, het is v ghegheuen te kennen die verborghentheyt van Gods rijck, maer den ghenen die buyten sijn, ghescieden alle dinghen in ghelijckenissen,
op dat sij siende sien souden ende niet sien, en{de} dat sij hoorende hooren souden en{de} niet verstaen, op dat sij niet eens bekeert en worden en{de} hen sonden hen vergheue{n} worden,
En{de} hi heeft tot hen gheseyt, En verstadi dese ghelijckenisse niet? ende hoe suldi alle die ghelijckenissen verstaen?
Die daer saet, die saeyt het woort,
Ende dese sijnt die byden wech sijn, daert woort ghesaeyt wort, en{de} als sij dat ghehoort hebben soo coemt ter sto{n}t Satanas en{de} hi neemt dat woort wech dat ghesaeyt is in hen herten,
Ende dit sijnse desghelijcks die op die steenachtighe plaetsen ghesaeyt sijn, Die welcke als sij dwoort ghehoort hebben, soo ontfanghen sij dat ter stont met blijscappe,
ende si en hebben gheen wortel in hen seluen, maer si sijn luttel tijts duerende Daer nae alsser tribulatie oft veruolghinghe opghestaen is om dwoort, soo worden si ter stont verargert
Ende die ander sijn die ghene die in die dornen ghesaeyt worden, Dit sijn die ghene die dwoort hooren,
ende die allendicheden deser werelt, ende tbedroch der rijcdommen, en{de} die begheerlijcheden van andere{n} dinghen income{n}de versmachte{n} dwoort, en{de} het wort sonder vrucht,
En{de} dit sijnse die op die goede eerde gesaeyt sijn die dwoort hooren en{de} ontfanghen en{de} vrucht voorts brenghen, Het een dertich, het een tsestich, en{de} het een hondert,
Ende hi seyde hen. Coemt dat licht om dat onder een coren vat soude ghestelt worde{n}? oft onder tbedde? en coemt dat niet om dat soude opden candelaer ghestelt worden?
Want daer en is niet verborghen dat niet en sal gheopenbaert worden, noch daer en is niet heymelijc gesciet, maer om dat int ope{n}baer comen soude,
Eest dat iemant ooren heeft om te hooren die hoore,
En{de} hi seyde tot hen. Siet wat ghy hooret, Met wat mate dat ghy ghemeten hebt, daer mede sal v wedero{m} ghemete{n} worden, en{de} tsal v toegheworpen worden,
Want soo wie iet heeft dien sal ghegheuen worden, en{de} soo wie niet en heeft, dien sal ooc tgheen dat hi heeft afghenome{n} worden,
En{de} hi seyde. Alsoo is trijck Gods als oft een mensch saet saeydde in deerde,
ende sliepe, en{de} dat hi opstont des nachts en{de} des daechs, ende dat het saet groeydde en{de} opwies als hy dat niet en weet,
Want die eerde brengt vrucht voorts van selfs, ten iersten tcruyt, daer nae die aere, daer nae volwassen tarwe in die aere,
Ende als die vrucht haer seluen voortghebracht heeft, soo sendt hy die seysene daer inne, want den oochst is teghenwoordich,
Ende hy seyde. By wien sullen wij trijck Gods ghelijcke{n}? oft by wat parabel sulle{n} wij dat ghelijck maken?
Ghelijc dat mostaert saet dwelc alst ghesaeyt is in die eerde, soo eest dminste van allen saden die in deerde sijn,
ende alst ghesaeyt is, soo comet op, ende dwort meerder dan alle die spijscruyden, en{de} het maect groote tacken, alsoo dat onder sijn scaduwe die voghelen des hemels moghen woonen,
Ende met vele alsulcken ghelijckenissen sprac hi hen dwoort na dat sijt hooren mochten,
Maer sonder parabele en sprac hi henlieden niet, Maer besijden alleene soo leyde hy die alle sijnen discipelen wte,
En{de} hi heeft hen gheseyt op dien dach, doent spade gheworden was. Laet ons daer teghen ouer gaen,
En{de} verlate{n}de die scare hebbe{n} si hem mede ghenome{n} alsoo ghelijc hi was int scip en{de} noch ander scepe{n} ware{n} met he{m},
En{de} daer is eene{n} grooten storm va{n} winde opghestae{n}, en{de} die wierp die baren int scip also dat het scip vol worde,
En{de} hi was int achterste vande{n} scepe op een oorcussen slape{n}de, en{de} si wecke{n} hem, en{de} segghe{n} hem. Meester en leyter v niet aen dat wij verloren ghaen?
Ende opstaende heeft hy den wint ghedreycht, ende heeft der zee gheseyt. Swijcht weest stom, Ende den wint heeft opghehouden ende daer is een groote stilte gheworde{n},
En{de} hi heeft tot he{n} gheseyt. Waerom sijdi bevreest? en hebdi noch gheen ghelooue? Ende sij hebben ghevreest met een groote vreese en{de} si seyde{n} tot malcandere{n}. Wie meyndi dat dese is, want den wint en{de} die zee hem onderdanich sijn?
ENde sij sijn ghecome{n} ouer die enghicheyt der zee in dat lantscap der Gerasenen,
En{de} als hy wten scepe ghinc, soo is hem ter stont te ghemoete comen wt die grauen een mensch met eene{n} onsuyueren gheest,
die sijn wooninghe hadde in die grauen, en{de} niemant en mocht hem ooc voortaen met ketenen binden,
want hi dickmael met veteren en{de} ketenen ghebonden sijnde die ketene{n} ghebroken hadde en{de} die veteren gheheel vernielt, en{de} niemant mocht hem temmen,
en{de} hi was altijt nacht en{de} dach in die grauen ende op die berghen roepende en{de} met steenen si seluen quetsende,
En{de} siende Iesum van verre qua{m} hi gheloopen en{de} heeft he{m} aenghebeden,
en{de} roepe{n}de met luyder stemmen heeft hi gheseyt. Wat heb ic met v te doene Iesu des alderhoochste{n} Godts sone? Ick besweere v by God dat ghi mi niet en pijnicht,
Wa{n}t hi seyde tot hem. Gaet wt ghi o{n}suyuer gheest vande{n} mensch,
En{de} hi vraechde he{m}. Wat is uwen naem, En{de} hi seyt tot he{m} Legioen is mijnen naem, want wi sijnder vele,
En{de} hi badt hem seer vele dat hi hem niet en soude wechdrijuen wt dat lantscap,
Ende daer omtrent eenen berch was een groot cudde verkenen weydende,
Ende die gheesten baden hem segghende. Sendt ons in die verkenen dat wi daer in moghen gaen,
En{de} Iesus heuet hen ter stont toeghelate{n}, En{de} die o{n}suyuer gheesten wt gae{n}de sijn in die verkene{n} ghegae{n}, en{de} met eene{n} groote{n} ghedruysche is dat cudde in die zee va{n} boue{n} nedergheualle{n} tot twee duysent toe, en{de} sij sijn versmacht in die zee,
Maer diese hoedde{n} sijn wech gheulode{n}, en{de} si hebbent ghebootscapt in die stadt en{de} op die velde{n}, En{de} sij sijn wtghegae{n} om te besie{n} watter ghesciet was,
En{de} si come{n} tot Iesum, en{de} hebbe{n} die{n} mensch ghesie{n} die vanden duyuel ghequelt was gheweest sitte{n}de ghecleedt en{de} gansch va{n} sinne{n}, en{de} si hebbe{n} ghevreest,
En{de} diet gesien hadde{n} hebbe{n}t hen vertelt hoe dat he{m} ghesciet was die den duyuel binne{n} ghehadt hadde, en{de} vande{n} verkenen,
En{de} si begonsten hem te bidden dat hi wech gaen soude wt haren pale{n},
En{de} doe{n} hi int scip clam so bego{n}ste hem te bidde{n} die ghene die vande{n} duyuel ghequelt gheweest hadde, dat hy met hem soude sijn,
en{de} hy en heeft he{m} dat niet toegelate{n}, maer hi seyde tot he{m}. Gaet in v huys tot die uwe, en{de} vercondicht dien hoe groote dinge{n} dat v die Heere ghedae{n} heeft, en{de} hoe dat hy ws ontfermt heeft,
En{de} hi is wech ghegae{n} en{de} heeft beginne{n} te preke{n} int lantscap der thie{n} stede{n}, hoe groote dinghe{n} dat he{m} Iesus ghedae{n} hadde, en{de} sij verwo{n}derde{n} he{n} allegader. *
Ende doen Iesus ouerghetrocke{n} was in een scip wederom ouer die zee, soo isser een groote scare tot hem vergadert, ende hy was omtrent der zee
Ende daer is ghecomen een vande{n} ouersten der Sinagogen ghenaemt Iairus, ende hem siende is hi neder gheuallen aen sijn voeten,
ende hy badt hem seere segghende. Mijn dochter is in haer wterste. Coemt legt v handen op haer dat si mach ghesont worden ende leuen,
Ende hy is met dien wech gheghaen, ende hem volchde een groote scare, ende sij dronghen hem,
Ende een vrouwe die inden vloet des bloets was twaelf iaren lanck,
ende hadde veel ghelede{n} van seer veel medecijn meesters ende hadde alle{n} haer goet daer ae{n} ghehanghen, en{de} en hadde met allen ghee{n} bate gheuonde{n} maer was noch qualijcker te passe,
als si gehoort hadde van Iesu, so is si comen in die scare van achter, en{de} heeft sijn cleedt ghenaect,
want sij seyde. Eest dat ick soo vele als sijn cleedt gherake, soo sal ick ghesont sijn
En{de} ter stont is verdroocht de{n} oorspronc haers bloets en{de} sij gheuoelde in haer lichaem dat sij ghenesen was van die siecte,
Ende Iesus ter stont in hem selue{n} kennende die cracht die van hem wtghegaen was keere{n}de hem omme totter scare{n} seyde. Wie heeft mijn cleederen gheraect?
En{de} sijn discipelen seyden tot he{m}. Ghi siet die scare v dringhende, en{de} ghi segt. Wie heeft my gheraect?
Ende hi sach al rontsomme om haer te siene die dat ghedaen hadde,
Maer die vrouwe (vreesende ende beuende wete{n}de wat in haer ghesciet was) is ghecomen en{de} voor hem nedergheualle{n}, ende heeft he{m} gheseyt alle die waerheyt,
En{de} hi heeft haer gheseyt. Dochter v ghelooue heeft v ghesont ghemaect. Gaet in vreden en{de} weest ghesont van uwer siecten,
En{de} als hy noch sprekende was, soo sijnder ghecomen totten ouerste der Sinagogen segghende. V dochter is doot wat queldi voorts meer de{n} meester?
Maer Iesus (ghehoort hebbende dwoort datter gheseyt worde) heeft gheseyt totten ouersten der Sinagogen. En wilt niet vreesen alleenlijck soo ghelooft,
En{de} hi en heeft niema{n}den toeghelaten hem te volghe{n}, dan Petrum en{de} Iacobum en{de} Iohannem Iacobus broedere,
En{de} si come{n} int huys vande{n} ouerste der Sinagogen, en{de} hi siet daer een beroerte des volcs en{de} die weenende en{de} seer iammerlijc screye{n}de,
En{de} als hy inghegae{n} was so heeft hi tot hen gheseyt. Waerom sijdi verslaghen en{de} weent ghi? die ionghe dochter en is niet doot, maer sij slaept,
En{de} sij begecten hem, Maer nae dat hijse allegader hadde wtghedreuen, soo neemt hy tot hem den vader en{de} die moeder van die ionghe dochter, en{de} die met hem ware{n} ende sij gaen binnen daer die ionghe dochter ligghende was,
Ende houdende die hant va{n}der iongher dochter heeft hy tot haer gheseyt. Talitha cumi, Dwelc is te segghe{n}. Ionghe dochter (ick segghe v) staet op,
En{de} ter stont is die ionghe dochter opghestaen en{de} wandelde, ende sij was van twaelf iaren, ende sij sijn seer verwondert gheweest met een seer groote verbaestheyt,
Ende hy heeft hen seer neerstelijck gheboden dat niemant dit weten en soude, en{de} hy heeft gheseyt datmen haer teten soude gheuen.
ENde van daer wtgheghaen sijnde, is hi wech ghegaen in sijn lant, ende sijn discipele{n} volchden hem,
en{de} als den sabboth ghecomen was, soo heeft hi begonnen in die Sinagoge te leeren, ende veel hoorende hebben hen verwondert in sijn leeringhe, segghende. Van waer comen desen, alle dese dinghen? en{de} wat wijsheyt is dit die hem ghegheue{n} is, en{de} sulcke mirakele{n} die door sijn hande{n} ghewracht worde{n}
En is dit niet die timmerma{n} Marie{n} sone die broeder van Iacobus en{de} Ioseph en{de} Iudas en{de} Simon? en sijn ooc sijn susters hier by ons niet? En{de} sij worden verargert in hem,
En{de} Iesus seyde hen. Datter gheene{n} propheet en is sonder eere, da{n} in sijn la{n}t en{de} in sijn huys, en{de} in sijn gheslachte,
En{de} hi en mocht daer ghee{n} mirakel doe{n}, dan ee{n} luttel siecke{n} die hi sijn hande{n} oplegghe{n}de ghenesen heeft,
en{de} hi verwo{n}derde he{m} om hen o{n}gheloouicheyt, en{de} hi ghinc die casteele{n} alomme leere{n}de,
En{de} hi heeft die twaelue gheroepe{n} en{de} die begonst te sende{n} twee tsame{n}, ende hi gaf hen macht ouer die onsuyuer gheeste{n},
En{de} hi heeft he{n} beuole{n} dat si niet met draghe{n} en soude{n} ouer de{n} wech, dan allee{n} ee{n} roede, Noch male, noch broot, noch gelt in hare{n} buydel
maer gescoeyet met solen, en{de} dat sij niet met twee cleedere{n} en soude{n} ghecleedt sijn,
En{de} hi seyde hen. Soo waer ghi gaet in ee{n} huys blijft daer tot dat ghy daer wt gaet,
en{de} so wie v niet en ontfanghen, nocht v en hooren, van daer wt gaende scuddet dat stof va{n} uwe{n} voete{n} dien tot ee{n} ghetuyghenisse,
En{de} wtgaende hebbe{n} sij ghepreect dat sij penitencie doe{n} souden,
en{de} sij wierpe{n} veel duyuels wt, en{de} sij salfde{n} met olie veel siecke{n} ende sij ghenasen die,
En{de} die coninc Herodes heuet ghehoort (want sijnen naem was ope{n}baer gheworde{n}) en{de} hi seyde. Iohannes die dooper is va{n} die doode{n} opghestae{n}, en{de} daero{m} wercken die crachte{n} in hem,
En{de} dandere seyde{n}. Tis Helias, Maer dander seyde{n}. Tis ee{n} propheet als een van den prophete{n},
Dwelc als Herodes ghehoort hadde, soo seyde hi. Iohannes den welcke{n} ic onthalst hebbe, die is va{n} die doode{n} opghestae{n}. ✠
Wa{n}t die selue Herodes heeft ghesonde{n} en{de} Iohanne{m} gheuanghe{n} en{de} he{m} inden kerker ghebonde{n}, om Herodias sijns broeders Philippi huysvrouwe wille, wa{n}t hi hadde die ten wijue ghenome{n},
Wa{n}t Ioha{n}nes seyde tot Herodes. Te{n} is v niet gheorloft te hebbe{n} ws broeders huysvrouwe
En{de} Herodias leyde hem laghe{n}, en{de} sij wilde hem doode{n}, maer sij en mochts niet,
Want Herodes ontsach Iohanne{m} wete{n}de dattet een rechtuerdich, en{de} heylich man was, en{de} hi bewaerde hem, en{de} he{m} ghehoort hebbe{n}de soo dede hi vele, en{de} hi hoorde he{m} gheerne,
en{de} alsser eene{n} bequame{n} dach ghecome{n} was, so heeft Herodes een auontmael va{n} sijnder gheboorten ghegheuen den prince{n} en{de} hooftmanne{n} ouer duysent en{de} de{n} principaelsten va{n} Galilee{n},
en{de} doe{n} die dochter van die selue Herodias binne{n} ghecome{n} was, en{de} gheda{n}st hadde, en{de} dat Herodi behaecht hadde, en{de} ooc mede den ghenen die daer ter maeltijt sate{n}, so heeft die coninc totter io{n}gher dochter gheseyt. Begheert van my dat ghi wilt, en{de} ic salt v gheuen,
ende hi heuet haer gheswore{n}. Alle tghene dat ghi begheren sult, dat sal ick v gheue{n} al waert die helicht van mijne{n} rijcke,
Die welcke als sij wtgheghaen was heeft tot haer moeder gheseydt. Wat sal ick begheren? Ende sij heeft gheseydt. Het hooft van Iohannes den doopere,
Ende als sij binne{n} ghecome{n} was ter stont met haesten totten coninck soo heeft sij begheert seggende. Ic wille dat ghi mi ter sto{n}t gheeft in een scotele thooft van Iohannes den doopere,
En{de} die coninc werde bedroeft, nochtans om den eedt en{de} om die ghene die daer tsame{n} ter maeltijt saten, soo en heeft hi haer niet wille{n} bedroeuen,
maer sendende den scerprichter heeft hi gheboden dat men sijn hooft brenghe{n} soude in ee{n} scotele,
en{de} die heeft he{m} onthalst inden kerker, En{de} hi heeft sijn hooft ghebracht in een scotele ende dat ghegeue{n} der iongher dochter, en{de} die ionghe dochter heeft dat haer moeder ghegheue{n},
Dwelc als sijn discipelen ghehoort hebben, soo sijn sij ghecomen en{de} hebbe{n} sijn lichae{m} gehaelt en{de} dat geleyt in ee{n} graf. *
Ende die apostele{n} tsamen comende tot Iesum hebben he{m} ghebootscapt alle tghene dat sij ghedae{n} hadde{n} ende gheleert,
Ende hi seyde tot hen. Coemt alleene in een woeste plaetse ende rust v een luttelken, Want daer wasser vele die quamen ende wederom keerden, ende sij en hadden gheenen ledighen tijt om tete{n},
Ende climmende in een scip, sijn sij wech ghegaen in een woeste plaetse alleene,
Ende sij hebben hem ghesien wech gaen, ende veel hebbent gheweten, en{de} sij sijn te voete va{n} allen die stede{n} derwaerts tsame{n} gheloope{n} en{de} voor henlieden daer ghecomen,
En{de} Iesus wtgaende heeft die groote scare ghesien, en{de} hi heeft op he{n} bermherticheyt ghehadt, wa{n}t si ware{n} ghelijc scape{n} gheene{n} herder hebbe{n}de, en{de} hi heeft hen begonne{n} veel te leere{n}. ✠
En{de} alsser nv veel vren ouerleden waren, soo sijn tot hem ghecome{n} sijn discipele{n} segghe{n}de. Dese plaet-se is woest, ende die vre is ouerleden,
laetse ghaen op dat sij gaende in die naeste lantwooninghen en{de} dorpe{n} voor hen spijse coopen die sij eten moghen,
En{de} hi antwoordende heeft tot hen gheseyt. Gheeft hen ghy teten, Ende sij hebben hem gheseyt. Laet ons gaen coopen om twee hondert penninghen broot, ende wij sullen hen teten gheuen,
Ende hi seyt tot hen, Hoe veel brooden hebdi? gaet henen ende besieghet, Ende als sij dat wisten soo segghen sij. Vijue ende twee vissche{n}
Ende hy heeft hen ghebode{n} dat sijse alle souden doen sitten by gheselscappen opt groene gras,
Ende sij sijn gheseten by deelen by honderden, en{de} vijftighen,
En{de} ghenomen hebbende die vijf brooden en{de} twee vissche{n} opsiende inde{n} hemel heeft hy ghebenedijt, en{de} die brooden ghebroken, en{de} hi heeftse sijnen discipelen ghegheuen dat sij die voor hen stellen souden, en{de} die twee vissche{n} heeft hi hen alle{n} ghedeylt,
En{de} sij hebbe{n} alle ghete{n}, en{de} sijn versaet gheweest,
En{de} si hebbe{n} opghenome{n} die bleuelinghe{n} twaelf coruen vol, en{de} vande{n} visschen,
En{de} die daer ghete{n} hadde{n} ware{n} vijf duysent mans. *
En{de} ter sto{n}t heeft hi sijn discipelen ghedwonghe{n} om te climme{n} in tscip, dat si voor he{m} gaen soude{n} ouer die zee tot Bethsaida die wijle dat hi het volc soude late{n} gae{n}. ✠
En{de} doe{n} hy die verlate{n} hadde soo is hi wech ghegaen opde{n} berch bidde{n},
En{de} alst auont was, soo was tscip int midde{n} der zee en{de} hi allee{n} op die eerde
en{de} sie{n}de henliede{n} arbeyde{n}de int rieme{n} (wa{n}t den wint was hen tseghen) ende omtrent die vierde wake des nachts is hy tot hen ghecomen wandelende op die zee, ende hy wilde voorby hen gaen,
En{de} als sij hem ghesien hebbe{n} wandelende op die zee soo hebben si ghemeynt dat ee{n} phantasie was, ende hebben seer gheroepen,
Want si saghen hem allegader, ende sij waren verbaest, Ende ter stont heeft hy met hen ghesproken, ende hen gheseyt. Betrout, Ick bent, en wilt niet vreesen,
Ende hi is tot hen int scip gheclommem, en{de} den wint is opghehouden, Ende sij hebben noch meer in hen seluen verwondert,
want sij en hebbe{n} niet verstaen van die broode{n}, wa{n}t hen herte was verblint,
Ende als sij ouer die zee gheuaren waren, sijn sij ghecomen int lant Genezareth, en{de} si sijn te lande aencomen,
Ende als sij wten scepe gheghaen waren, hebben sij hem ter stont ghekent,
en{de} doorloopende alle dat lantscap hebben sij begonnen in bedden omme te draghe{n} die ghene die qualijc te passe waren daer sij hoorden dat hy was,
Ende al waer hi in ghinc in dorpen, oft in lanthuysen, oft in steden, daer leyden sij die siecken op die straten, ende si baden hem dat die te minste{n} den boort van sijnen cleede soude moghen raken, ende al die hem raecten worden ghesont. *
ENde tot hem vergaderden die Phariseen ende sommighe vanden Scriben comende van Iherusalem,
Ende als sij ghesien hadden die sommighe van sijnen discipelen met ghemeynen handen, dat is met onghewasschen handen broot eten, so mispresen sijt,
want die Phariseen ende alle die Iode{n} en eten niet ten sij dat sij dicmael haer hande{n} wassche{n} houdende die insettinghe der ouders,
ende vander merct comende en eten sij niet ten si datse ghewassche{n} sijn, ende veel ander dinghen sijnder die hen ghegheuen sijn te houden, het wasschen der croesen ende der potten, ende der metalen vaten, ende der bedden,
Ende die Phariseen en{de} Scriben hebbe{n} hem ghevraecht. Waerom en wandelen v discipelen niet nae die insettinghe der ouders, maer eten broot met ghemeynen handen?
En{de} hy antwoordende heeft tot hen gheseyt. Wel heeft Isaias ghepropheteert van v hypocrijten ghelijck daer ghescreuen is. Dit volck eert my metten lippen, maer hen herte is verre van my,
ende te vergheefs dienen sij my leerende leeringhen der mensche{n} ghebode{n},
Want ghi achterlate{n}de die ghebode{n} Gods houdt die insettinghen der menschen, Dat wasschen der potte{n} en{de} der croesen ende veel ander der ghelijcke doedi,
Ende hy seyde henlieden. Ghy breect wel het ghebodt Gods, op dat ghi v insettinghe moecht houden,
want Moyses heeft gheseyt. Eert uwen vader ende v moeder, en{de} soo wie sijn vader oft moeder vermalendijt, die sterue die doot,
maer ghy segghet. Eest dat een mensch seyt sijnen vader oft moeder Corban (dat is een ghifte) soo wat van my coemt, dat sal v baten,
ende voorts en laet ghy hem niet meer doen sijne{n} vader oft moeder
brekende het woort Godts door v lieden insettinghe die welcke ghy ingheset hebt, ende deser ghelijcke doedi veel,
Ende roepende wederom die scare tot hem seyde hi henlieden. Hoort my allegader ende verstaet dit,
Daer en is niet buyte{n} de{n} mensch in hem ghaende dat hem mach besmetten, Maer die dinghen die vanden mensche wt comen die sijnt die den mensch onsuyuer maken.
Eest datter iemant ooren heeft om te hooren die hoore,
Ende doen hy in huys ghecomen was vander scaren, soo hebben hem sijn discipele{n} die parabele gheuraecht,
Ende hy heeft tot hen gheseyt. Sijdi ooc ghy soo onwijs? En verstady niet dat alle tghene dat van buyten inden mensch gaet hem niet en can besmetten,
want ten gaet in sijn herte niet, maer tgaet in sijnen buyck, ende tghaet wt door den achterganck, reynighende alle die spijsen?
Maer hy seyde dat alle die dinghen die wt den me{n}sch gaen die maken den mensche onreyn,
Want van binnen wt die herten der menschen comen voorts quade ghedachten, ouerspelen, oncuyscheden, dootslaghen,
dieften, ghiericheden, archeden, bedroch, onsuyuerheden, die quade ooghe, blasphemie, houerdicheyt, dwaesheyt,
Alle dese quaden comen van binnen, ende maken den mensch onreyn. ✠
Ende van daer opstaende is hi wech gheghaen in die palen van Tyrus ende Sidon, Ende als hy in huys ghegaen was, soo en heeft hijt niemant willen laten weten, ende hy en mocht niet verborghen blijue{n},
Want een vrouwe ter stont als sij van hem ghehoort heeft wie{n}s dochter hadde eenen onsuyueren gheest is daer inghecomen ende gheuallen aen sijn voeten.
Want het was een heydensche vrouwe een Syrophenisse van gheboorte, Ende sij badt hem dat hy den duyuel wtdrijuen souden wt haer dochter,
Die welcke heeft tot haer gheseyt. Laet ierstmael die kinderen versaet worden, Want ten is niet goet te nemen het broot der kinderen, en{de} dat den honden te worpen,
Ende si antwoorde ende heeft tot hem geseyt. Tis emmer waer Heere, Maer nochta{n}s eten die cleyn hondekens ooc onder die tafele van die brockelinghe{n} der kinderen,
En{de} hi seyde haer. Om die woort, so gaet, de{n} duyuel is wt uwer dochter ghegae{n}
En{de} als si wech ghegae{n} was in haer huys, soo heeft si die ionghe dochter gheuonde{n} ligghe{n}de opt bedde, en{de} dat den duyuel wtghegae{n} was. *
En{de} hi wederom wtgaende wt die palen van Tyrus is ghecome{n} door Sidon tot aen die zee va{n} Galileen tussche{n} die middelste palen van dlant der thien steden,
En{de} si brenghe{n} tot hem eenen doouen ende stomme{n}, en{de} si baden hem dat hi hem die hant oplegghen wilde,
En{de} nemende hem wt der scaren besijden heeft hy sijn vingheren ghesteken in sijn ooren, ende wtspouwende heeft hi sijn ton-ghe gheraect,
ende opsiende inden hemel heeft hi versucht, en{de} tot hem gheseydt. Ephphetha, dat is, wort gheopent,
En{de} ter stont sijn zijn ooren gheope{n}t en{de} den bant sijnder tonghe{n} wert ontbonde{n}, en{de} hi sprac volcomelijc,
Ende hi heeft hen verbode{n} dat sijt niemanden segghen en souden, Maer hoe hi hen meer verboodt soo sijt meer vercondichde{n},
ende soo veel te meer verwonderden sij hen segghende. Hy heuet al wel ghedaen, ende die dooue heeft hi doen hooren, ende die stomme spreken. *
IN dien daghen als daer weder een groote scare was, ende niet en hadden dat sij eten soude{n} soo heeft Iesus sijn discipelen tsamen gheroepen en{de} gheseyt.
My ontfermt ouer die scare, wa{n}t siet sij blijuen by my nv drij daghen ende sij en hebbe{n} niet dat sij eten mochten,
ende eest dat icse onghespijst laet gaen in hen huys, soo sullen sij op den wech flau worden, want die sommighe van henlieden sijn van verre ghecomen,
Ende sijn discipelen hebben hem gheantwoort. Waer mede soude iema{n}t dese hier moghe{n} versaden met brooden in die woestijne?
Ende hi heeft he{n} gheuraecht. Hoeveel broode{n} hebdi? Die welcke hebben gheseyt. Seuen,
ende hy heeft der scaren gheboden te sitten op die eerde, En{de} nemende die seue{n} brooden danckende heeft hy die ghebroken, ende hi gafse sijnen discipelen dat sij die voorlegghen souden, ende sij hebben die der scaren voorghestelt,
ende sij hadden een luttel vischkens, ende die selue heeft hi oock ghebenedijt, ende gheboden datmense voor stellen soude
Ende sij hebben gheten ende sijn versaet, ende sij hebben opghenomen datter ouerbleuen was vande{n} brockelinghen seuen manden,
Ende die daer gheten hadden ware{n} bi nae vier duysent, en{de} hi heeftse late{n} gae{n}. *
Ende ter stont climmende in een scip met sijnen discipelen is hi ghecome{n} in die co{n}treyen va{n} Dalmanutha. ✠
En{de} die Phariseen sijn wtghegaen, en{de} hebbe{n} begonne{n} tsamen te bevraghen, begheere{n}de van he{m} een teeken vanden hemel, hem tempterende,
Ende hi versuchte{n}de inde{n} gheest heeft geseyt. Waer toe soect dit gheslachte een teeken? Voorwaer ick segghe v lieden, desen gheslachte en sal gheen teeken ghegheuen worden,
En{de} hen verlatende is hi wedero{m} gheclomme{n} in een scip, ende is wech gheuaren ouer die zee,
En{de} si hebben vergheten brooden met te nemen, ende sij en hadden maer een broot met hen in tscip,
Ende hi gheboodt hen segghende. Siet toe en{de} wacht v voor den heue der Phariseen en{de} van Herodes heue,
Ende sij dachten tot malcanderen segghende. Wij en hebben gheen brooden,
Ende als Iesus dat kende soo heeft hi tot hen gheseyt. Waerom dencti dat ghi ghee{n} brooden en hebt? en weet ghy noch niet noch en verstaedy niet? hebdi noch v herte verblint?
ooghen hebbe{n}de en siedi niet? ende ooren hebbende en hoordi niet?
Noch en sijdi niet ghedachtich doen ick vijf brooden brack onder vijfduysent ende hoe veel coruen vol brockelinghen dat ghi daer opnaemt? Sij segghe{n} hem. Twaelue,
Ende als ick seuen brooden onder vier duysent brack, hoe veel manden brockelinghen hebdi daer opghenomen? Ende sij segghen hem. Seuen,
Ende hy seyde tot hen. Hoe en verstadi dan noch niet? ✠
Ende sij comen tot Bethsaidam, ende sij brenghen tot hem eenen blenden, ende sij baden hem dat hy dien soude raken,
Ende nemende die hant vanden blenden, heeft hi hem gheleyt buyten dat dorp, ende wtspouwende in sijn ooghen legghende sijnen handen daer op heeft hy hem gheuraecht, oft hy iet sach,
Ende opsiende heeft hi gheseyt. Ick sien die mensche{n} als boomen wandelende,
Daer nae heeft hy wederom sijn handen op sijn ooghen gheleydt, ende hi heeft begonne{n} te sien, ende hi is wederom wel ghestelt gheworden soo dat hi claerlijck alle dinghen sach,
Ende hi heeft hem in sijn huys ghesonden segghende. Gaet in v huys ende eest sake dat ghi in een dorp coemt, so en segghes niemanden. *
Ende Iesus is wtgheghaen ende sijn discipelen in die casteelkens van Cesarea Philippi, ende onder weghen heeft hi sijn discipelen gheuraecht hen segghende. Wie segghen die menschen dat ick ben?
Ende sij hebben gheantwoort segghende. Iohannes die doopere, die andere Elias, maer die andere als een vanden propheten,
Doen seyt hi tot hen. Maer ghy wie segdi dat ick ben? Petrus antwoordende seyde tot he{m} Ghy sijt Christus,
ende hi heeft hen ghedreycht dat sij niemant segghen en soude{n} van hem,
Ende hi heeft hen begonnen te leeren dat die sone des mensche{n} soude veel moeten lijden, ende versmaet moeten worden van die ouders ende van die opperste priesteren ende Scriben ende ghedoot worden, ende nae drij daghen weder opstaen,
ende hi sprack dat woort openbaerlijc Ende Petrus hem aenveerdende, heeft hem begonnen te straffen,
Die welcke omghekeert sijnde en{de} siende sijn discipelen heeft Petrum ghedreycht segghende. Gaet achter my Satana, want ghi en smaect niet dat Godlijck is, maer dat menschelijck is,
Ende als hi tsamen gheroepen hadde die scare met sijnen discipelen, soo heeft hi hen gheseyt. Eest dat iema{n}t mi volghen wilt, die verloochene sij selue{n}, ende neme op sijn cruys ende volghe mi,
want soo wie sijn ziele wilt behouden die salse verliesen, maer soo wie sijn ziele verliest om mijnen wille ende om dat euangelie, die salse behouden,
Want wat salt eene{n} mensch baten eest dat hi die gheheel werelt wint, ende dat hi sijnder zielen scade doet?
Oft wat ma{n}ghelinghe sal een mensch gheuen voor sijn ziele?
Want soo wie hem mijns scaemt, ende mijnder woorden in dit ouerspelich en{de} sondich gheslachte, diens sal die sone des menschen hem oock scamen, als hi comen sal sijn in die glorie sijns vaders metten heylighen Enghelen.
ENde hi seyde tot hen. Voorwaer ick segghe v lieden, datter sommighe sijn vanden ghenen die hier staen die den doot niet smaken en sullen, tot dat sij ghesien hebben het rijck Gods comende met crachte,
Ende nae ses daghe{n} heeft Iesus met hem ghenomen Petrum ende Iacobum, ende Ioha{n}nem, ende hy leyt die op eenen hooghen berch besijden alleene, ende hi werde verandert van ghedaente voor henlieden,
Ende sijn cleederen sijn gheworden blinckende ende bouen maten seer wit ghelijck sneeu hoedanighe gheen volder en mach wit blinckende maken op die eerde,
Ende he{n} openbaerde Elias met Moyses en{de} sij ware{n} sprekende met Iesu,
En{de} Petrus antwoordende heeft tot Iesum gheseyt. Rabbi tis o{n}s goet hier te sijn, en{de} laet ons maken drij tabernakelen, Voor v een, en{de} voor Moyses een, ende voor Elias ee{n},
Want hy en wist niet wat hy seyde, want sij waren van vreesen seer veruaert,
ende daer is ee{n} wolcke ghecomen hen ouerlommerende ende een stemme is van der wolcken ghecomen segghende. Dit is mijne{n} alderliefsten sone, Hoort dien,
Ende ter stont rontsomme siende soo en hebbe{n} sij niemande{n} meer ghesie{n} da{n} allee{n} Iesum met hen,
En{de} als sij vanden berch quamen soo heeft hy hen gheboden dat sij niemande tghene datse ghesien hadden en souden vertellen, dan als die sone des menschen van die dooden soude verresen sijn,
En{de} sij hebben dit woort bewaert bi hen seluen onder malcanderen ondervraghende wat dat was, Als hy vanden dooden sal verresen sijn,
Ende sij vraechden hem segghende. Wat segghen dan die Phariseen en{de} Scriben dat Elias ierst come{n} moet?
Die welcke antwoordende heeft tot hen gheseyt. Elias als hi sal ghecome{n} sijn, ten iersten sal hy alle dinghen weder oprechten, ende ghelijckerwijs datter ghescreuen is vanden sone des menschen, dat hy veel lijden soude, ende versmaet worden,
Maer ick segghe v lieden. Dat Elias oock ghecomen is, ende sij hebben hem ghedaen al dat sij ghewilt hebben, alsoo ghescreuen is van hem,
En{de} comende tot sijn discipelen heeft hy ghesien een groote scare omtrent haerlieden, ende die Scriben disputere{n}de met hem,
Ende ter stont alle tvolck Iesum siende is seer verwondert gheworden, ende sij verscricten hen, ende tot hem loopende hebben sij hem ghegroet
Ende hy heeft hemlieden ghevraecht. Wat disputeerdi onder v lieden. ✠
Ende een wter scare{n} antwoordende heeft gheseyt. Meester ick heb mijnen sone tot v ghebrocht hebbende binnen eenen stommen gheest
die welcke waer hy hem aenueert so stoot hy hem erghers teghen en{de} hy scuymt ende crijselt metten tande{n} ende hy verdorret, ende ick heb uwen discipelen gheseyt dat sij dien wtworpen souden, en{de} sij en hebbens niet connen ghedoen,
Die welcke antwoorde{n}de heeft tot hen gheseyt. O ghi ongheloouich gheslachte, hoe langhe sal ic bi v sijn? hoe langhe sal ic v lijden? brengt dien tot my,
En{de} sij hebben dien by ghebracht, Ende als hy dien ghesien hadde ter sto{n}t soo heeft den gheest hem ghequelt ende ghestooten sijnde teghen der eerden wentelde hy al scuymende,
Ende hy heeft sijnen vader ghevraecht, Hoe veel tijts eest voorleden van dat hem dit ghebuert is, Hy seyde. Van sijnder kintscheyt,
ende hy heeft hem dicmael int vier en{de} int water gheworpen, om dat hy hem dooden soude, Maer eest dat ghy iet vermoecht, soo helpt ons doch onser ontferme{n}de,
En{de} Iesus seyde tot hem. Moechdi gheloouen, alle dinghen sijn moghelijck den ghelooue{n}de.
En{de} ter stont die vader des kints luyde roepe{n}de, seyde met tranen. Ick ghelooue Heere, helpt mijn ongheloouicheyt,
En{de} als Iesus sach die scare te hoope loopende, soo heeft hy den onsuyuere{n} gheest ghedreycht segghende tot hem. Ghy dooue en{de} stomme gheest, ic ghebiede v gaet wt hem, en{de} coemt voorts aen niet meer in hem,
Ende seer crijsschende, en{de} hem seer scorende is hy van hem wtghegaen, ende hi is gheworden als een doode, also datter veel seyden. Hy is doot
Maer Iesus nemende sijn hant heeft hem opghehauen, en{de} hi is opghestaen,
Ende als hi in huys ghecomen was, soo hebben sijn discipelen hem heymelijck gheuraecht, Waerom en hebben wij dien niet conne{n} wtgheiaghen?
Ende hy heeft hem gheseyt dien aert en mach nerghers door wtgaen, dan door bidden ende vasten. * ✠
En{de} van daer ghereyst sijnde ghinghen sij voorbi Galileen en{de} hi en wilde niet dat iema{n}t wiste,
Ende hi leerde sijn discipelen, en{de} seyde tot hen. Die sone des menschen sal gheleuert worden in der menschen handen, ende sij sullen hem dooden ende hi ghedoot sijnde sal verrijsen ten derden daghe,
Maer sij en verstonden dat woort niet, ende sij vreesden hem te vraghen,
Ende sij sijn ghecomen in Capharnaum, Die welcke als hi thuys was so vraechde hi he{n}. Wat disputeerde ghi opden wech,
Maer sij sweghe{n}, want sij hadden opden wech ghedisputeert wie van henlieden die meeste wesen soude,
Ende nedersittende heeft hi die twaelue gheroepe{n} ende seyde tot hen. Eest dat iemant wilt dierste sijn, die sal die laetste van allen ende die dienaer van allegader sijn,
Ende nemende een kint heeft hi dat ghestelt int midde{n} van henlieden, het welcke als hi omhelst hadde soo heeft hi tot hen gheseyt.
Soo wie een van desen kinderen ontfanghet in mijnen naem, die ontfanct my, ende soo wie my ontfanghet, die en ontfanct mi niet, maer hem die mi ghesonden heeft. * ✠
Ende Iohannes heeft he{m} gheantwoort segghende. Meester wij hebben eenen ghesien door uwen naem duijuelen wtworpende, die ons niet en volcht, ende wij hebbent hem verbode{n},
Maer Iesus seyde. En wilt dien niet verbieden, Want niemant en isser die cracht doet door mijnen naem, ende haest soude moghen qualijck spreken van my,
Want soo wie niet en is teghen v lieden, die is voor v,
want soo wie v te drincken gheeft eene{n} croes waters in mijnen naem om dat ghi Christo toebehoort, Voorwaer ick segghe v die en sal sijnen loon niet verliesen,
Ende soo wie verarghert een van desen cleynen die in my gheloouen, het waer hem beter datter eenen molensteen om sijnen hals ghebonden ware, ende dat hy in die zee gheworpen worde,
Ende eest oock dat v hant v verarghert snijtse af, tis v beter dat ghi met eender hant ghaet int leuen, dan dat ghi twee handen hebbende ghaet int die helle, in dat onblusschelijck vier
daer haren worm niet en sterft, ende tvier niet wtghebluscht en wort,
Eest ooc dat uwe{n} voet v verarghert snijdt dien af want tis v beter cruepel te ghaen int eewich leuen, dan twee voeten hebbende gheworpen te worden in die helle des onblusschelijcs viers,
daer haren worm niet en sterft, ende het vier niet wtghebluscht en wort,
Maer eest dat v ooghe v verarghert soo worpt die wte, tis v beter met eender ooghen te gaen int rijck Godts, dan twee ooghen hebbe{n}de gheworpen te worden in die helle des viers,
daer haren worm niet en sterft, ende tvier niet wtghebluscht en wort. *
Want een ieghelijc sal door tvier ghesouten worden, ende alle slachofferande sal met sout ghesouten worden,
Tsout is goet, maer eest dat het sout crachteloos is waer mede suldy dat souten? Hebt in v lieden sout, ende hebt vrede onder v lieden.
ENde van daer opstaende is hy ghecomen in die palen van Iudeen ouer die Iordane, ende die scaren vergaderen wederom tot hem ende ghelijc hi plach heeft hi die wederom gheleert
Ende die Phariseen aencomende hebben hem gheuraecht. Oft eenen man gheorlooft is sijn huysvrouwe te verlaten? tempterende hem,
Ende hy antwoordende heeft tot hen gheseyt. Wat heeft v Moyses gheboden?
Die welcke hebben gheseydt. Moyses heeft toeghelaten eenen scheybrief te scrijuen ende te verlaten,
Den welcken Iesus antwoordende heeft gheseyt. Om die hartheyt uwer herten heeft hy v lieden dit ghebodt ghescreuen,
maer van tbeghinsel der sceppinghen soo heeftse Godt ghemaect, een ma{n} en{de} een vrouwe,
Daero{m} sal een man sijne{n} vader en{de} moeder verlaten, ende aencleuen sijnder huysvrouwen,
ende sij twee sullen in ee{n} vleesch wesen, Aldus en sijn sij nv gheen twee, maer een vleesch,
Daerom wat Godt versaemt heeft, dat en sceyde die mensch niet,
Ende in huys soo hebben hem sijn discipele{n} we-derom van tselue gheuraecht,
Ende hy heeft hen gheseydt. Soo wie sijn huysvrouwe verlaet en{de} een ander trouwet, die doet ouerspel ouer haer,
En{de} eest dat een huysvrouwe hare{n} ma{n} verlaet en{de} eene{n} andere{n} trouwet so doet sij ouerspel. ✠
En{de} sij brochte{n} tot hem cleyn kinderkens dat hy die raken soude, Maer die discipelen dreychden die ghene diese aenbrochten,
Die welcke als Iesus ghesien heeft, soo heeft hijt onweerdelijc ghenome{n}, en{de} hy seyde tot henliede{n}. Laet die cleyn kinderkens tot my comen, ende en verbietse niet, wa{n}t alsulcken behoort dat rijck Gods toe,
Voorwaer ic segghe v soo wie trijc Gods niet en ontfanct als ee{n} cleyn kindeken, die en sal daer niet in comen,
En{de} omhelsende die kinderkens ende legghende sijn handen op hen ghebenedijde hy die. *
Ende doen hy wtghegae{n} was op den wech, soo isser een aen gheloopen en{de} met gheboochde knien voor he{m} badt hy hem. Goede meester wat sal ick doen, op dat ick deewich leuen ontfanghen mach,
En{de} Iesus seyde hem. Waer toe noemdi mi goet? Niemant en is goet, dan ee{n} God,
Ghi weet die gheboden, En doet gheen ouerspel, En slaet niet doot, En steelt niet, En segt gheen valsch ghetuyghenis, En doet gheen bedroch, Eert uwen vader ende moeder,
En{de} hy antwoordende heeft tot hem gheseyt Meester alle dese heb ick onderhouden van mijnder ioncheyt,
En{de} Iesus hem aensien hebbende heeft he{m} bemint, ende tot hem gheseydt. Een dinck ghebreect v, gaet vercoopt al dat ghy hebt ende gheuet den armen, en{de} ghy sult eenen scadt hebben inden hemel, en{de} coemt volcht my,
Die welcke bedroeft sijnde in dat woort is droeuich wech ghegae{n}, want hy hadde veel besittinghe{n},
Ende Iesus rontsomme siende heeft tot sijnen discipelen gheseyt. Hoe swaerlijcken sullen sij die ghelt hebben int rijck Godts gaen,
Ende die discipelen verwonderden hen seere van sijnen woorden, Maer Iesus wedero{m} antwoorde{n}de heeft he{n} gheseyt. Kinderkens hoe swaer om doe{n} eest, dat sij die betrouwen op ghelt hebbe{n}, souden int rijc Gods gaen,
Tis lichter om doen eenen kemel te ghaen door die ooghe van eender naelden, dan eenen rijcken te gaen int rijc Gods,
Die welcke verwonderde{n} hen noch meer segghende tot hen seluen. En{de} wie mach salich worden?
Ende Iesus hen aensiende heeft gheseyt. By die me{n}schen eest ommoghelijc, maer niet bi Gode, wa{n}t alle dinghen sijn moghelijc bi Gode,
Ende Petrus heeft hem begonnen te segghen. Siet wij hebbent al verlaten ende sijn v gheuolcht,
Iesus antwoordende heeft gheseyt. Voorwaer ick segghe v, daer en is niemant die verlatet huys, oft broeders oft susters, oft vader, oft moeder, oft kinderen, oft ackerlanden om mijnen wille ende om dat Euangelie
die niet ontfanghen en sal hondertmael soo veel nv in desen tijt, huysen, ende broeders, en{de} susters, en{de} moeders, ende kinderen, ende ackerlanden, met veruolghinghen, en{de} in die toecome{n}de werelt het eewich leuen,
Ende vele dierste sullen die laetste sijn, ende die laetste dierste,
Ende sij waren op den wech opghaende nae Ierusalem ende Iesus ghinc voor hen, ende sij ware{n} verbaest, ende volghende vreesden sij, Ende wederom tot hem nemende die twaelue heeft hy dien begonnen te segghen wat dinghen hem toecomende waren,
Want siet wij climme{n} op nae Ierusalem, ende die sone des mensche{n} sal gheleuert worden den princen der priestere{n} ende de{n} Scriben ende den ouders, ende sij sullen hem verdoemen totter doot, ende sullen hem leueren den Heydenen,
ende die sullen hem bespotten ende bespouwen, ende gheesselen, ende dooden hem, ende ten derden daghe sal hy verrijsen,
Ende tot hem comen Iacobus ende Iohannes Zebedeus sonen segghende. Meester wij willen dat ghy ons doet alle tghene nat wij begheren sullen,
Ende hy seyde hen. Wat wildi dat ick v doe?
Ende sij hebben gheseyt. Gheeft ons dat wij sitte{n} moghen die eene aen v rechte hant, en{de} dander aen v slincke hant in v glorie,
Ende Iesus seyde tot hen. Ghi en weet niet wat ghy begheert, moechdi den kelck drincken die ick drincke, oft metten doopsel ghedoopt worden, daer ick mede ghedoopt worde?
Ende sij hebbe{n} gheseyt. Wij moghe{n}t, Ende Iesus seyde tot he{n}. Mijnen kelck die ick drincke suldi voorwaer drincken, ende metten doopsel daer ick mede ghedoopt worde, suldy ghedoopt worden,
maer te sitten aen mijn rechte hant oft aen die slincke en behoort my niet v te gheuen, maer den ghenen diet bereydt is,
Ende die thien dit hoorende hebben hen begonnen te veronwaerdighe{n} van Iacobus ende Iohannes,
Maer Iesus hen roepende heeft hen gheseydt. Ghy weet wel dat die ghene die scijnen douerheyt te hebben van den heydenen heerscappie ouer hen ghebruycke{n}, en{de} hen princen hebben macht ouer hen,
Maer ten is also niet onder v lieden, Maer soo wie wilt die meeste worde{n}, die sal v lieder dienaer sijn,
Ende soo wie wilt onder v lieden dierste sijn, die sal die knecht van alle gader sijn,
Want oock die sone des menschen en is niet ghecomen om datmen hem dienen soude, maer om dat hy dienen soude, ende gheuen zijn ziele tot een verlossinghe voor veel menschen,
Ende sij comen te Iericho, ende doen hy vertrock van Iericho ende sijn discipelen ende een seer groote menichte, soo sadt die sone van Thimeus Barthimeus die blende by den wech om aelmisse biddende,
Die welcke doen hy ghehoort hadde dattet Iesus Nazarenus was, soo heeft hy begonnen te roepen ende te segghen. Iesu Dauids sone ontfermt v mijner,
Ende vele dreychden hem dat hi swijghen soude, Maer hy riep noch veel te meer Dauids sone ontfermt v mijnder,
En{de} Iesus stae{n}de heeft gheboden datmen he{m} roepen soude, Ende sij riepen den blenden seggende tot hem. Weest wel ghemoet, staet op, hy roept v,
Die welcke als hy sijn cleedt wechgheworpen hadde soo is hy opspringhende tot hem ghecomen,
Ende Iesus antwoorde{n}de heeft tot hem gheseyt. Wat wildy dat ick v doe? Ende die blende heeft tot hem gheseydt, Rabboni dat ick sien mach,
Ende Iesus seyde tot hem. Gaet henen v ghelooue heeft v ghesont ghemaect, Ende ter stont heeft hy ghesie{n}, ende hy volchde hem inden wech.
ENde doen sij by Ierusalem quamen en{de} Bethanien, aen den berch der olijf boomen, soo sendt hy twee van sijnen discipelen,
ende seyt tot hen. Ghaet henen in dat casteel dat teghen v is, ende ter stont daer inne comende suldy vinden ee{n} vuelen ghebonden, waer op dat noch gheen mensch gheseten en heeft, Ontbint dat, ende bre{n}ghet hier,
Ende eest dat v iemant seyt. Wat doedy? segt dat die Heere des te doene heeft, ende ter stont sal hy dat laten ghaen herwaerts,
Ende wech ghaende hebben sij gheuonden dat vuelen ghebonden voor een doere buyten op eenen tweesceydighen wech, ende sij ontbinden dat,
Ende sommighe van den ghene{n} die daer stonde{n} seyde{n} tot hen. Wat maecti ontbinde{n}de dat vuelen?
Die welcke hebbe{n} hen gheseyt ghelijc hen Iesus beuolen hadde, en{de} sij hebbent hen toeghelate{n},
En{de} sij hebben dat vuelen tot Iesum gheleydt, en{de} hen cleedere{n} daer op gheleyt, ende hy is daer op ghesete{n},
Maer vele hebben haer cleederen ghespreyt in den wech, ende die andere hieuwen tacken van die boomen, en{de} stroydense inden wech.
Ende die voerghinghen en{de} die nae volghden riepen segghende. Hosanna ghebenedijt moet hy sijn die daer coemt in de{n} nae{m} des Heere{n}.
Ghebenedijt sij het rijck datter coemt ons vaders Dauid. Hosanna in den hoochsten. ✠
Ende hy is te Ierusalem inden tempel ghegaen, ende doen hijt al omme besien hadde, alst nu auont was, soe is hy wtghegaen tot in Bethanien metten twaeluen.
Ende des anderen daechs als sij wt Bethanien ghinghen, soe heeft hy hongher ghehadt.
Ende als hy va{n} verre ghesien hadde eenen vijgheboom bladeren hebbende, soe is hy ghecomen oft hy by auontueren daer op iet vinden soude. Ende als hy tot dien come{n} was, soe en heeft hy daer niet op gheuonden dan bladeren, want ten was der vijghen tijt niet.
Ende antwoerdende heeft hy tot dien boom gheseyt. Va{n} nu voerts inder eewicheyt en ete niemant meer vrucht van v. Ende sijn discipelen hebbent ghehoort.
Ende sij sijn te Ierusalem ghecomen. Ende als hy inden tempel ghegaen was, soe heeft hy begonnen wt te drijue{n} die vercoopers ende coopers inden tempel, ende die tafelen der wisselaers, ende die setelen der gheender die duyuen vercochten, heeft hy omme gheworpen,
ende hy en ghehengde niet dat yemant eenich instrument door den tempel draghen soude,
ende hy leerde segghende tot hen, En esser niet ghescreuen. Mijn huys sal een huys des ghebedts ghenoemt worden alle volcke? Ende ghy hebt dat ghemaect een speluncke der mordenaers.
Het welck als ghehoort hebben die princen der Priesteren ende die Scriben, soe sochten sij hoe sij hem souden dooden, want sij vreesden hem, om dat alle die scare haer verwonderde van sijnder leeringhen.
Ende alst auont gheworden was, soe ghinck hy wter stadt.
Ende doen sy des morghe{n}s daer voerby ghinghen, soe hebben sij ghesien den vijgheboom dorre gheworden van den wortelen af.
Ende Petrus des ghedachtich sijnde, heeft tot hem gheseyt, Rabbi siet die vijgheboom den welcke{n} ghy vermaledijt hebt, is verdroocht.
Ende Iesus antwoerdende heeft tot hem gheseyt, Hebt Gods ghelooue.
Voerwaer ick segghe v, dat soe wie seyde desen berghe, wert opghehauen ende gheworpen in die zee, ende dat hy niet en twijfele in sijn herte, maer ghelooue dat hem al ghescieden sal dat hy seyt, tsal hem ghescieden.
Daer om segghe ick v lieden, alle dinghe{n} die ghy bidde{n}de begheert, gheloouet dat ghy die ontfanghen sult, ende die sullen v gheboeren. *
Ende als ghy sult staen om te bidden soe vergheeft, eest dat ghi iet hebt teghen iemanden, op dat v vader die in hemelen is v vergheue uwe sonde{n}.
Maer eest dat ghy niet en vergheeft, soe en sal v vader die in die hemelen is v lieden uwe sonden oock niet vergheuen.
Ende sij comen weder om te Ierusalem. Ende als hy wandelde inden tempel, soe comen tot hem die ouerste Priesters, ende die Scriben ende die ouders,
ende sij segghen tot hem. Doer wat macht doedi dese dinghen? ende wie heeft v dese macht ghegheuen dat ghy dese dinghen doen soudt?
En{de} Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt, Ick sal v lieden oock een woort vraghen, ende antwoert my, ende ick sal v segghen doer wat macht dat ic dese dinghen doe.
Iohannes doopsel waert vanden hemel oft van die menschen? Antwoert my.
Ende sij dachten by hen seluen segghende, Eest dat wy segghen, vanden hemel, soe sal hy segghen. Waer om en hebdi dan hem niet ghelooft?
Eest dat wy segghen vanden menschen, soe vreesden sij tvolck, want sij hielen Iohannem allegader dat hy waerlijcs een Propheet was.
Ende antwoerdende hebben sij tot Iesu gheseyt. Wy en weetens niet, Ende Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt. Noch ic en segghe v lieden ooc niet, door wat macht dat ick dit doe.
ENde hy heeft hen begonnen in ghelijckenissen toe te spreken. Een mensch heeft eenen wijngaert gheplant, ende hy heefter eenen thuyn om gheleyt, ende eenen wijnput in ghegraue{n}, ende eenen torre ghetimmert, ende hy heeft dien verhuert den lantlieden, ende hy is in vreemde lande{n} ghereyst.
Ende hy heeft tot die lantlieden alst tijt was eenen knecht ghesonden, dat hy vanden lantlieden ontfanghen soude van die vrucht des wijngaerts.
Die welcke (als sij dien ghegrepen hadden) hebben hem gheslaghen, ende ydel laten gaen.
Ende weder om heeft hy tot hen ghesonden eenen anderen knecht, en{de} dien hebben sij in sijn hooft ghewont, ende versmaetheden aenghedaen.
Ende weder om heeft hy eenen anderen ghesonden, ende dien hebben sij ghedoot, en{de} veel meer andere, die sommighe slae{n}de, ende die sommighe doodende.
Hier om hy noch hebbende eenen alderliefsten sone, heeft dien oock ghesonden tot hen ten laetsten, segghende, Sij sullen mijnen sone ontsien.
Maer die lantlieden hebben gheseyt tot malcanderen. Dit is die erfghenaem, coemt laet ons hem dooden, ende da{n} sal die erffenisse onse sijn.
Ende hem aenueerdende hebben sij hem ghedoodt, ende gheworpen buyten den wijngaert.
Daer om wat sal die heere des wijngaerts doen? Hy sal comen ende dooden die lantlieden, ende sijnen wijngaert andere gheuen.
En hebdi ooc dese scriftuere niet ghelesen. Dien steen den welcken die timmerluyden verworpen hebben, desen is gheworden tot eenen hoecksteen
Vanden Heere is dit ghesciet, ende tes wonderlijck in onse ooghen?
Ende sij sochten om hem te vanghen, ende sij hebben die menichte des volcs ghevreest, want sij hebben verstaen dat hy tot henlieden dese ghelijckenisse gheseyt hadde. En{de} hem verlaten hebbende sijn sij wech ghegaen.
Ende sij seynden tot hem sommighe vanden Phariseen ende Herodiane{n}, dat sij hem vanghen souden mette{n} woerde.
Die welcke comende segghen tot hem. Meester wy weten dat ghy warachtich sijt, en{de} dat ghy niemande{n} en ontsiet.Want ghy en siet nae die aensichten der menschen niet, maer inder waerheyt leerdi den wech Godts, eest gheorlooft tribuyt de{n} Keyser te gheuen, oft niet?
Die welcke (wetende hen scalcheyt) heeft tot hen gheseyt, Waer om tempteerdi my? Brengt my den penninck dat ick dien sien mach.
Ende sij hebben dien tot hem ghebracht. Ende hy seyde hen, Wiens is dit beelt, ende dat opscrift? Sij segghen hem. Des keysers.
Ende Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt, Gheeft dan weder tghene dat den Keyser toebehoort, den Keysere, en{de} dat Godt toebehooort Gode. Ende sij verwonderden haerlieden van hem.
Ende hem sijn aencomen die Saduceen die segghen datter gheen verrijsenisse en is. Ende sij vraechden hem segghende,
Meester, Moyses heeft ons ghescreuen, Waert sake dat iemants broeder sterft, ende een huysvrouwe achterlaet, ende gheen kinderen achter en laet, dat sijn broeder diens huysvrouwe trouwen soude ende verwecken sijnen broeder saet.
Aldus waren daer seuen ghebroeders, en{de} dierste heeft een huysvrouwe ghenomen, ende hy is ghestoruen gheen saet achterlatende,
Ende die tweetste heeftse ghenomen ende hy is ghestoruen, ende dese en heeft oock gheen saet achter ghelate{n}. Ende die derde des ghelijcs.
En{de} die seuen hebben haer desghelijcs ghenomen, ende sij en hebben gheen saet achter ghelaten. Ten laetsten van alle es die vrouwe oock ghestoruen.
Hier om in die verrijsenisse als sij sullen verresen sijn, wiens van desen huysvrouwe sal sij sijn? Want die seuen hebben haer tot een huysvrouwe ghehadt.
Ende Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt, En dwaelt ghy niet daer om, niet wetende die scriftueren, noch die cracht Gods?
Want als sij vanden dooden sullen opghestaen sijn, soe en sullen sij noch trouwen noch ghetrout worden, maer sij sijn ghelijck enghelen in die hemelen.
Maer van die doode{n} dat sij opstaen en hebdi niet ghelesen in Moyses boeck, hoe dat Godt hem opden dorenboossche gheseyt heeft, segghende, Ick ben die Godt van Abraham, en{de} die Godt van Isaac, ende die Godt van Iacob?
Hy en is gheen Godt der dooden, maer der leuender. Daer om dwaelde ghy seere.
Ende daer is een vanden Scriben by ghecomen diese ghehoort hadde deen dander vraghende, ende siende dat hy dien Sadduceen wel gheantwoert hadde, soe heeft hy hem ghevraecht welck dierste ghebodt was van alle.
Ende Iesus heeft hem gheantwoert. Het ierste van allen gheboden is. Hoort Israel. Die Heere uwe Godt is een Godt.
Ende ghy sult beminnen den Heere uwen Godt, wt v gheheel herte, ende wt v gheheel ziele, ende wt v gheheel verstant, en{de} wt alle uwer cracht. Dat is dierste ghebodt.
Ende het tweede es dien ghelijck. Ghy sult uwen naesten lief hebben als v seluen. Daer en is gheen ander ghebodt meerder dan dese.
Ende die Scribe heeft hem gheseyt, Meester ghy hebbet inder waerheyt wel gheseyt, datter een Godt is, ende datter anders gheene{n} en is sonder hem.
Ende datmen hem lief hebben sal wt gheheelder herten, ende wten gheheelen verstande, ende wt die gheheel ziele, ende wt die gheheel stercheyt, ende te beminnen den naesten als sij seluen, dat is meerder dan alle die heelbrantofferanden ende sacrificien.
Ende Iesus siende dat hij wijsselijck gheantwoert hadde, heeft tot hem gheseyt, Ghy en sijt niet verre va{n} trijck Godts. Ende niemant en dorste hem nu voerts niet vraghe{n}.
Ende Iesus antwoerdende seyde, leerende inden tempele. Hoe segghen die Scriben dat Christus Dauids sone is?
Want Dauid seyt seluer inden heylighen gheest. Die Heere heeft gheseyt tot mijnen Heere, sidt aen mijn rechte hant, tot dat ick v vianden stelle tot een voetbancke uwer voeten.
Aldus noemt hem Dauid selue Heere, ende waer af eest dan sijn sone? Ende een groote scare heeft hem gheerne ghehoort.
En{de} hy seyde hen in sijn leeringhe. Wacht v va{n} die Scriben die in la{n}ghe cleedere{n} wille{n} wandele{n}, en{de} gegroet sijn op die merct
en{de} op die ierste setele{n} sitte{n} in die synagoge{n}, en{de} die ierste sidt plaetsen in die auontmaele{n},
die der weduwen huysen verslinden onder tdecsel van langhen ghebede, dese sullen een swaerder ordeel ontfanghen.
Ende Iesus sittende teghen ouer die offerkiste aensach hoe dat die scare ghelt wierp in die offerkiste, ende veel rijcke luyden wierpen vele.
Maer als daer ghecome{n} was een arme weduwe, soe heeft die daer twee cleyn penninxke{n}s ingheworpe{n}, welck is een quadrant.
En{de} hy tsamen roepende sijn discipelen heeft hen gheseyt, Voerwaer ick segghe v lieden, dat dese arme weduwe, meer gheworpen heeft dan alle dandere die in dofferkiste gheworpen hebben.
Want die hebben allegader gheworpen va{n} tghene dat hen ouerde, maer dese heeft van haerder armoede gheworpen alle dat sij hadde, haren gheheelen nootdurft.
ENde doen hy wten tempel ghinck, soe heeft tot hem gheseyt een van sijnen discipelen, Meester aensiet hoedanighe steenen, en{de} hoe danighe timmeragien.
Ende Iesus antwoerdende seyde tot hem, Siedi wel alle dese groote timmeragien? Daer en sal den eenen steen opden andere{n} steen niet ghelate{n} worde{n}, die niet en sal verdoruen worde{n}. ✠
Ende doen hy sadt op den berch der olijfboome{n} teghen ouer den tempel, soe vraechden hem heymelijcken Petrus, ende Iacobus, ende Iohannes, ende Andreas.
Segt ons wanneer sullen dese dinghen ghescieden? Ende wat teeke{n} salt sijn als alle dese dinghe{n} sullen beghinnen volbracht te worden?
Ende Iesus antwoerdende heeft hen begonst te segghen. Siet toe dat v niemant en verleyde,
want daer salder vele in mijnen name comen segghende dat Ict ben, ende sij sullender veel verleyden.
Maer als ghy hooren sult orlooghen, ende gheruchten, van orloghen, soe en vreest niet, Want dese dinghen moeten ghescieden, maer ten is noch ghen eynde.
Want deen volck sal tseghen dander volck op staen, ende deen rijck op dander rijck, ende daer sulle{n} aertbeuinghen sijn hier ende daer, ende dieren tijt. Dese dinghen zijn tbeghinsel der pijnen.
Maer siet aen v seluen. Want sij sullen v liede{n} leueren in die raetshuysen, ende in die synagogen suldi gheslaghen worden, ende voer Presidente{n}, ende coninghen suldi staen om my, hen tot eenen ghetuyghenis.
Ende onder alle die heydenen moet ierstmael dat Euangelie ghepreect worden.
Ende als sij v leyden sulle{n} leuere{n}de, soe en wilt niet te voren dencken wat ghy spreken sult, maer wat v ghegheuen sal worden op die vre, dat spreect. Want ghy en sijt niet spreke{n}de, maer die heyleghe gheest.
Ende deen broeder sal den anderen broeder ter doot leueren, ende die vader tkint, ende die kinderen sullen opstaen teghen die ouders, ende sij sullen hen die doot aendoe{n}.
Ende ghi sult van allen menschen ghehaet worden om mijnen name. Maer soe wie verdraghen sal totten eynde toe, die sal salich sijn. *
Maer als ghy sult sien die afgrijselijcheyt der verwoestinghe{n} staende, daert niet en behoort (diet leest die verstae dat) soe wie da{n} in Iudeen sijn die vlieden tot die berghen,
ende wie opt dack is, die en come niet nederwaerts in thuys, noch hy en gae daer binnen niet, om iet te halen wt sijnen huyse,
ende soe wie inden acker sijn sal, die en keere niet achterwaerts om sijn cleedt wech te neme{n}.
Maer wee den bevruchten ende sooghenden, in die daghe{n}.
Maer bidt, dat in den winter niet en ghesciede.
Wa{n}t het sullen sulken tribulacie daghen sijn, alser niet gheweest en sijn van tbeghinsel der creatueren, die welcke Godt ghescapen heeft tot nu toe, noch ghesciede{n} en sullen.
Ende ten waer dat die Heere die daghen ghecort hadde, soe en soude alle vleesch niet salich gheworden hebben, maer om die wtuercorene die hy vercoren heeft, heeft hy die daghen ghecort.
En{de} eest dat dan v iemant seyt, Siet hier is christus, siet daer is hy, en ghelooft dat niet.
Want daer sullen opstaen valsche christen, ende valsche propheten, ende sij sullen teekenen ende wonderen doen, om te verleyden (eest dat ghesciede{n} mach) ooc die wtuercorene.
Daer om siet ghy lieden toe, want siet ick hebt v al te vore{n} gheseyt.
Maer in die daghen, nae die tribulatie sal die sonne verduystert worden, ende die mane en sal haer scijnsel niet gheuen,
ende die sterren des hemels sulle{n} afvallende sijn, ende die crachten die in die hemelen sijn, sullen beroert worden.
Ende dan sullen sij sien de{n} sone des mensche{n} comende in die wolcken, met grooter cracht ende glorie.
Ende dan sal hy sijn enghelen seynden, ende vergaderen sijn wtuercorene van die vier winden, van dat wterste der eerden, tot dat wterste des hemels.
Maer vanden vijgheboom leert die ghelijckenisse. Als nu sijnen tack teer is, ende dat die bladeren voert come{n} sijn, soe weeti dat de{n} somer seer by is,
alsoe ooc ghy lieden, soe wanneer ghy dese dinghen sult sien ghescieden, soe weet dattet seer by is in die dooren.
Voerwaer ick segghe v dat dit gheslachte niet voerby gaen en sal, tot dat alle dese dinghen ghescieden.
Den hemel en{de} die eerde sullen vergaen, maer mijn woerden en sulle{n} niet vergaen.
Maer dien dach ende die vre en weet niemant, noch die enghelen inden hemel, noch die sone, dan die vader. ✠
Siet toe, waect, ende bidt, want ghy en weet niet wa{n}neer den tijt is.
Ghelijck een mensch die buytens lants ghereyst is, sijn huys verlaten heeft, ende heeft sijnen knechten macht ghegheuen van elcken wercke, ende den doerwaerder heeft hy beuolen dat hy waken soude.
Daer om waect (want ghy en weet niet wanneer dat die huysheere comen sal tsauonts spade, ter middernacht, oft in den hanen craey, oft inden morghenstont)
Op dat hy, als hy omuersienlijck coemt, v niet slapende en vinde.
Ende dat ick v lieden segghe, dat segghe ick tot allen menschen. Waect. *
ENde het was Paesschen ende den dach vanden ongheheefden brooden nae twee daghe{n}, ende die ouerste Priesters ende die Scriben sochten hoe sij hem met bedroch vanghen souden ende dooden.
Want sy seyden, Niet opden feestdach datter by auontueren gheenen oploop des volcs en ghesciede.
Ende doen hy was te Bethanien int huys van Simon den melaetschen, ende ter tafelen sadt, soe isser een vrouwe ghecome{n} hebbende een alabasteren busse met onghevalschte costelijcke nardus salue, ende die alabastere{n} busse ghebroken hebbende heeft sij die wtgestort op sijn hooft.
Maerdaer wasser sommighe dat onweerdelijck nemende in hem selue{n}, ende segghende. Waer toe is dit verlies van deser saluen ghedaen?
Want dese salue hadde moghen vercocht worden meer dan drij hondert penninghen, ende den armen ghegheuen. Ende sij grimden op haer.
Maer Iesus heeft gheseyt, laetse gheworden, waer om sijdi haer moeyelijck? Sij heeft een goet werck aen my ghewracht,
want altijt hebdi arme met v, ende als ghy wilt soe moechdi dien wel doen, maer my en hebdi altijt niet.
Dat dese ghehadt heeft dat heeftse ghedaen, sij is te voren ghecomen mijn lichaem te saluen ter begrauenissen.
Voerwaer ick segghe v lieden, soe waer dit Euangelie sal gheprect worden in die gantsche werelt, daer salt oock vertelt worden dat dese ghedaen heeft tot haerder ghedenckenissen.
En{de} Iudas die Iscarioter een vanden twaeluen is wech ghegae{n} tot die ouerste Priesters dat hy hem liede{n} die{n} verraden soude.
Die welcke dit hoorende sijn verblijt gheweest, ende hebben hem gheloeft ghelt te gheue{n}. Ende hy socht hoe hy hem bequamelijck soude leueren.
Ende opden iersten dach van die ongheheefde brooden alsmen tpaeslam ten offer doodde, soe segghen tot hem die discipele{n}. Waer wildi dat wy gaen, en{de} voor v bereyde{n}, dat ghy tpaeschlam eten moecht?
Ende hy seyndt twee van sijnen discipelen, ende seyt hen. Gaet in die stadt en{de} v sal een mensch ontmoeten draghende een flessche waters, volcht hem,
en{de} waer hy ingaet segghet daer den huysheere dat die meester seyt, Waer is mijn eetplaetse, daer ict paeschlam met mijnen discipelen mach eten?
Ende hy sal v toonen een groote eetcamer bereyt, en{de} aldaer bereydet ons.
Ende sijn discipelen sijn wech ghegaen, en{de} sijn in die stadt ghecome{n}, ende hebbent gheuonden ghelijck hy hen gheseyt hadde. Ende sij hebben tpaeschlam bereyt.
Ende alst auont gheworden was, soe is hy ghecomen met die twaelue.
Ende doen sij ter tafelen saten ende aten soe heeft Iesus gheseyt, Voerwaer ick segghe v datter een van v lieden my verraden sal, die met my eet.
Ende sij begonsten droeuich te worden, ende hem te segghen elck besonder, Ben ict?
Die welcke heeft hen gheseyt, Een vanden twaeluen die met my de hant dopt in die scotel,
ende die sone des menschen gaet voerwaer, alsoot van hem ghescreuen is, maer wee dien mensch doer den welcken die sone des mensche{n} sal verrade{n} worde{n}. Het waer hem goet en waer die mensch niet gheboren.
Ende doen sij aten, soe heeft Iesus tbroot ghenomen, ende ghebenedijdende heeft hy dat ghebroken, ende hen ghegheuen, ende gheseyt, Neemt dat is mijn lichaem.
Ende als hy den kelck ghenome{n} hadde danckende heeft hy hen dien ghegheuen, en{de} sij hebben alle daer wt ghedroncke{n}.
Ende hy heeft hen gheseyt, Dits mijn bloet des nieuwen Testaments, dat voer vele sal wtghestort worden.
Voerwaer ick segghe v, dat ick voertaen niet meer drincken en sal van tghewas des wijnstruycs tot op dien dach toe, als ick dat drincken sal (nieu) int rijck Gods.
Ende als sij den lofsanck gheseyt hadden, soe sijn sij wtghegaen opden berch van den olijfboomen.
Ende Iesus seyde hen, Ghy sult allegader in my verargert worden in desen nacht, want daer is ghescreuen. Ick sal den herder slaen, ende die scapen sullen verstroyt worden,
maer nae dat ick opghestaen sal wesen, soe sal ick v voorgae{n} in Galileen.
Maer Petrus heeft tot hem gheseyt. Al waert oock dat sij alle verarghert worden, maer ic niet.
Ende Iesus seyde hem. Voerwaer ick segghe v, dat ghy hede{n} in deser nacht (een de{n} haen tweemael sijn stemme gheuen sal) my drijmael sult verloochenen.
Maer hy sprack noch meer. Al waert oock dat ick met v soude moeten steruen, soe en sal ick v niet verloochenen. Desghelijcs seyden sij oock allegader.
Ende sij sijn ghecomen in een lanthof ghenaempt Geth-semani. Ende hy seyde tot sijnen discipelen. Sidt hier tot dat ick ghebeden hebben.
Ende hy neemt Petrum ende Iacobum, ende Iohannem met hem, ende hy heeft begonst te vreesen ende verdrietich te sijne.
En{de} hy seyde tot hen, Mijn ziele is droeuich totter doot, verbeyt hier, ende waect.
Ende doen hy een luttelken voerts ghegaen was, soe is hy gheuallen op die eerde, ende hy badt, dat die vre (waert moghelijck) van hem voerby gaen soude,
ende hy heeft gheseyt. Abba, Vader, alle dinghe{n} sijn v moghelijck, neemt desen kelck wech van my, maer niet dat ick wille, maer dat ghy wilt.
Ende hy is ghecomen ende heeftse gheuonden slapende. Ende hy heeft Petro gheseyt, Simon slaepti? En hebdi niet een vre met my moghen waken?
Waect, ende bidt dat ghy niet en coemt in becoringhe. Den geest is voerwaer bereedt, maer tvleesch is cranck.
Ende wederom wechgaende heeft hy ghebeden tselue woert segghende.
Ende weder keerende heeft hy die anderwerf gheuonden slapende (want hen ooghen waren beswaert) ende sij en wisten niet wat sij hem antwoerden souden.
Ende hy is ten derdenmael ghecomen, ende heeft tot hen gheseyt, Slaept nu ende rustet, Tes ghenoech, die vre is ghecomen, siet die sone des menschen sal gheleuert worden in die handen der sondaren.
Staet op en{de} laet ons gaen, siet, die my leueren sal is hier by.
En{de} doen hy noch sprekende was, soe is ghecomen Iudas die Iscarioter een vande{n} twaelue{n} en{de} met hem een groote scare met sweerden ende stocken, van die ouerste priesteren, en{de} Scriben ende ouderen.
Ende sijn verradere hadde hen een teeken ghegheuen segghende, Den welcken ick cussen sal, die eest, vangt dien ende leyt hem behendelijck.
En{de} doen hy ghecomen was, soe heeft hy ter stont tot hem aencomende gheseyt, Rabbi, ende hy heeft hem ghecust.
Ende sij sloeghen hen handen aen hem, ende sij hebben hem gheuanghen.
Maer een vanden ghene{n} die daer omtrent stonden een sweert wtreckende heeft den knecht van den oppersten priester gheslaghen, ende heeft hem sijn oore afghehouwe{n}.
Ende Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt. Sijdi als tot eenen moerdenaer wtghegaen met sweerden en{de} stocken om my te vanghe{n}?
daghelijcs was ick by v lieden inden tempel leere{n}de, ende ghy en hebt my niet gheuanghen. Maer op dat die scriftueren volbracht souden worden.
Doen sijn zijn discipelen hem verlatende allegader gheuloden.
Maer een ionghelinck volchde hem, ghecleedt met lijnwaet op sijn naecte lijf, ende sij hebben hem gheuanghe{n}.
Maer hi wechworpe{n}de dat lijnwaet is naect van hen wech gheulode{n}.
En{de} sij hebbe{n} Iesum gheleyt totten ouersten priester. Ende alle die priesters ende die Scriben ende die ouders zijn by een ghecomen.
Maer Petrus is van verre hem gheuolcht tot binne{n} int voerhof des ouerste priesters, ende hy sadt mette{n} dienaers by tvier ende wermde hem.
Maer die ouerste priesters ende den gheheelen raet, sochten teghen Iesum ghetuyghenis, dat sij hem ter doot leeueren souden, ende sij en hebbens niet gheuonden.
Want vele seyden daer valsch ghetuyghenis teghen hem, ende hen ghetuyghenissen waren ombequam.
Ende eenighe opstaende hebben teghe{n} hem een valsch ghetuyghenis ghegheuen seggende,
Wy hebben hem hooren segghen. Ick sal desen tempel metten handen ghemaect breken, ende binnen drij daghen sal ick eenen anderen met ghenen handen ghemaect optimmeren.
Ende hen ghetuyghenis en was niet bequaem.
Ende die ouerste priester int midde{n} op staende heeft Iesum gheuraecht segghende, En antwoerde ghy niet op die dinghe{n} die v opgheleyt worden van dese?
Maer hi sweech ende hy en heeft niet gheantwoert. Wederom vraechde hem die ouerste priester, ende heeft tot hem gheseyt. Sijdi Christus die sone des ghebenedijden Godts?
Ende Iesus heeft hem gheseyt, Ick bent, ende ghy sult den sone des menschen sien sitten aen die rechte sijde der cracht, en{de} comende met die wolcken des hemels.
Maer die ouerste priester scoerende sijn cleederen heeft gheseyt, Waer toe begheeren wy noch meer ghetuyghen?
Ghy hebt blasphemie ghehoort. Wat dunct v lieden? Die welcke hebben hem alle verdoemt der doot sculdich te sijne.
Ende die sommighe hebbe{n} begonnen hem te bespouwen, ende sijn aensicht te bedecken, ende met halslaghen hem te slaen, ende tot hem te segghen, Propheteert, ende die dienaers hebben hem gheslaghen met kinnebacslaghen.
Ende doe{n} Petrus was in dat voerhof beneden, soe esser een van die dienstvrouwen des ouerste priesters ghecomen,
ende doen sij Petrum ghesien hadde hem seluen werme{n}de, soe heeft sij hem besiende gheseyt. Ghy waert oock met Iesu va{n} Nazareth.
Ende hy heuet gheloochent segghende, Ick en kents niet, noch ick en weet niet wat ghy segghet. Ende hy is buyten ghegaen voer dat voerhof, ende den haen heeft ghecraeyet.
Ende als hem wederom die dienstvrouwe ghesie{n} hadde soe begonste sij te segghen totten ghene{n} die daer omtrent stonden. Dese is van dien lieden.
En{de} hy heuet wederom ghelooche{n}t, Ende nae een luttelken hebben sij die daer omtrent stonden weder om gheseyt tot Petrum. Voerwaer ghy sijt van dien lieden, want ghy sijt oock een Galileus man.
Maer hy begonste te vervloecken, ende te sweeren. Ick en kenne desen man niet die ghy segt.
Ende ter stont heeft de{n} hae{n} wederom ghecrayet. En{de} Petrus heeft ghedachtich gheweest des woerts dat hem Iesus gheseyt hadde. Eer den haen tweemael craeyen sal, suldi my drijmael loochenen. En{de} hy heeft bestaen te weenen.
ENde ter stont des morghe{n}s die ouerste priesters raet houdende metten oudere{n} en{de} Scriben, ende alle de{n} raet, bindende Iesum, hebben sij hem gheleyt ende gheleuert Pilato.
Ende Pilatus heeft hem gheuraecht. Sijdt ghy die coninck der Ioden? Ende hy antwoerdende heeft tot hem gheseyt, Ghy segghet.
Ende die ouerste priesters besculdichden hem in vele dinghen.
Maer Pilatus heeft hem wederom gheuraecht segghende, En antwoerdi niet? siet van hoe veel dinghen dat sij v besculdighen?
Maer Iesus en heeft niet meer gheantwoert, alsoe dat Pilatus hem verwonderde.
En{de} int hoochtijt soe plach hy hen liede{n} vrij te laten gaen een vanden gheuanghenen den welcken sij begheerden.
Ende daer was eene{n} die ghenoemt was Barabbas, die metten oproerighen gheuanghe{n} was, die welcke inden oploop eenen dootslach ghedaen hadde.
Ende doen die scare op ghecomen was, soe hebben sij begonnen te bidde{n} dat hy doe{n} soude als hij hen lieden altijt dede.
Maer Pilatus heeft hen gheantwoert ende gheseyt, Wildi dat ick v vrij gheue den coninck der Ioden?
Want hy wist wel, dat die ouerste priesters hem wt nijdicheyt gheleuert hadden.
Maer die ouerste priesters verwecten die scare dat hy hen meer soude Barabbam vrij laten gaen.
Ende Pilatus wederom antwoerdende heeft tot hen gheseyt. Wat wildi dan dat ick doen sal den Coninck der Ioden?
Ende sij hebben weder om gheroepen Cruyst hem?
Maer Pilatus seyde tot hen, Wat quaet heeft hy ghedae{n}? Ende sij riepen noch meer Cruyst hem.
Ende Pilatus willende den volcke voldoen, heeft hen Barabbam vrij ghelaten, ende hy heeft gheleuert Iesum met gheesselen gheslaghen, datmen cruycen soude.
Ende die ruyters hebben hem gheleyt in dat voerhof van dat rechthuys, en{de} roepen te samen alle den hoop der ruyters,
ende doen hem aen een purpuren cleedt, ende vlechtende een doorne croone setten sij die op hem.
En{de} sij hebben hem begonnen te groeten. Weest ghegroet coninck der Ioden.
Ende sij sloeghen sijn hooft met een riet, ende sij bespoghen hem, ende booghende hen knien aenbaden sij hem.
Ende nae dat sij hem bespot hadden, soe hebben sij hem dat purpuren cleedt wtghedaen, ende hebben hem sijn cleedere{n} aenghedaen, ende sij leyden hem wt, dat sij hem cruycen souden.
Ende sij hebben ghedwonghen eene daer voer by gaende Simon va{n} Cyrenen, come{n}de wt een dorphuys, den vader van Alexander ende Rufus, dat die sijn cruys draghen soude.
Ende sij leyden hem tot op die plaetse Golgatha, dwelck is te segghen, die plaetse der dootshoofden.
Ende sij gaue{n} hem te drincken wijn met myrrhen ghemenghet, ende hy en heeft dat niet ghenomen.
Ende hem cruycende hebbense sijn cleederen ghedeylt, worpende dlot daer op wie wat wechdraghe{n} soude.
En{de} het was die derde vre ende sij hebben hem ghecruyst.
Ende den tijtel van sijnder saken was daer op ghescreuen. Die Coninck der Ioden.
Ende met hem cruycen sij twee mordenaren, den eenen aen sijn rechte, ende den anderen aen sijn slincke sijde.
Ende die scriftuere is volbrocht, die seyt. Ende metten boosen is hy gherekent.
Ende die voerby ghinghen blasphemeerden hem, scuddende hen hooft, en{de} segghende, Tsij v die den tempel verderft, ende op drij daghen dien optimmert,
verlost v seluen comende vanden cruyce.
Desghelijcs oock die ouerste priestere{n} spottende tot malcanderen metten Scriben seyden, Ander heeft hy ghesont ghemaect sij seluen en can hy niet ghesont maken.
Christus die coninck van Israel die come nu vanden cruyce af, dat wy dat sien moghen ende gheloouen. Ende die met hem ghecruyst waren bescimpten hem.
Ende alst die sestvre worden was, soe sijnder duysternissen ghecomen ouer alle die aerde tot die neghenste vre.
Ende ter neghenster vren heeft Iesus met luyder stemme{n} gheroepen segghende, Eloi, Eloi lamma sabacthani? Dwelck is te segghen, Mijn Godt, Mijn Godt, waer om hebdi mij verlate{n}?
Ende sommighe vanden ghenen die daer omtrent stonden dit hoorende seyden, Siet hy roept Eliam.
Maer een loopende ende vullende een spongie met edick, ende die doende om een riet heeft hem te drincken ghegheuen segghe{n}de, Ontbeyt, laet ons sien oft Elias comen sal om hem af te doen.
Maer Iesus wtlatende een groote stemme heeft sijnen gheest ghegheue{n}.
Ende dat voerhancsel des tempels is ghescoert in twee stucken, van bouen tot beneden.
Ende die honderste man die teghen ouer stont, siende dat hy alsoe roepende sijnen gheest ghegheuen hadde, heeft gheseyt, Voorwaer dese mensche was die sone Gods.
Ende daer waren vrouwen van verre aensiende, onder die welcke was Maria Magdalene ende Maria die moeder van Iacobus den mindere, ende die moeder van Ioseph, ende Salome,
en{de} doen hy in Galileen was soe volchde{n} sij hem, en{de} sij dienden hem, en{de} veel andere die tsamen met hem opwaerts ghecomen waren na Ierusalem.
En{de} alst nu auont gheworde{n} was (want het was den bereydach die voer den sabboth is)
soe is ghecomen Ioseph va{n} Arimathia een edel thiendeman, die selue ooc was verwachte{n}de het rijck Gods. En{de} hy is stoutelijck inghegae{n} tot Pilatus, en{de} heeft Iesus lichaem begheert.
En{de} Pilatus verwonderde hem, oft hy nu ghestorue{n} was. En{de} roepe{n}de de{n} hondertste ma{n} vraechde hi hem oft hi nu ghestorue{n} was.
En{de} doe{n} hijt gewete{n} heeft vande{n} hondertstema{n}, soe heeft hy dlichae{m} Ioseph ghegheue{n}.
En{de} Ioseph ghecocht hebbende een lijne{n} cleedt, en{de} hem afdoende, heeft hy hem ghewonde{n} in dat lijnen cleedt, en{de} hy heeft hem int graf gheleyt, dat ghehouwe{n} was wter steenroetsen, ende hy heeft eenen steen ghewentelt tot aen die doore des graefs.
Maer Maria Magdalene, ende Maria Ioseph saghen toe waer dat hy gheleyt soude worde{n}.
ENde als den sabboth ouerleden was, soe hebben Maria Magdalene en{de} Maria Iacobi en{de} Salome specerien ghecocht, dat sij comende Iesum soude{n} salue{n}.
En{de} seer vroech opden iersten dach vander weken comen sij totte{n} graue als die sonne nu opghegaen was.
En{de} sij seyde{n} tot malcandere{n}. Wie sal ons den steen af wentelen van die doore des graefs?
En{de} ommesiende hebben sij ghesien den steen afghewentelt. Wa{n}t hy was voerwaer seer groot.
En{de} int graf gaende, hebben sij ghesien eene{n} ionghelinck sittende ter rechter sijden, ghecleedt met een wit blinckende lanc cleedt, en{de} sij sijn vervaert gheworde{n}.
Die welcke seyt tot hen liede{n}. En wilt v niet verscricken. Ghy soect Iesum va{n} Nazareth die ghecruyst is, hy is verresen, hy en is hier niet, siet hier die plaetse daer sij hem gheleyt hebbe{n}.
Maer gaet henen, segt sijnen discipele{n} en{de} Petro, dat hy voer v gaet, in Galileen, daer suldi hem sien ghelijck hy v gheseyt heeft. *
Maer sij wtgaende sijn gheuloden va{n} dat graf, wa{n}t sij ware{n} beua{n}ghen met beuinghe en{de} verscrictheyt, en{de} sij en hebben niemande{n} iet gheseyt, wa{n}t sij vreesden. ✠
Maer Iesus opstaende des morghe{n}s opde{n} iersten dach vanden Sabboth heeft ierstmael gheopenbaert Marie magdalene, wt die welcke hy seue{n} duyuelen verdreuen hadde.
Dese wechgaende heuet ghebootscapt de{n} ghene{n} die met hem gheweest hadde{n}, die droeuich waren en{de} weene{n}de.
En{de} die hoore{n}de dat hy leefde, en{de} va{n} haer ghesie{n} was, en hebbe{n}s niet gelooft.
Maer nae desen is hij twee{n} va{n} haer liede{n} wandele{n}de verthoont gheweest in een ander ghedaente, gaende nae een lanthuys,
en{de} die gaende hebbent den andere{n} ghebootscapt. * en{de} sij en hebbe{n} die ooc niet ghelooft. ✠
Ten laetsten heeft hy gheopenbaert den eluen sittende ter tafelen, en{de} hy heeft hen verwete{n} haer lieder ongheloouicheyt en{de} die hartheyt haerder herten, wa{n}t sij niet ghelooft en hadde{n} de{n} ghene{n} die hem ghesien hadden dat hy veresen was.
Ende hy heeft hen gheseyt, Gaende henen in alle die werelt, vercondicht het Eua{n}gelie allen creatuere{n}.
Soe wie ghelooft en{de} ghedoopt wort die sal salich worden, maer soe wie niet en ghelooft die sal verdoemt worde{n}.
Maer dese teekene{n} sullen hen volghe{n} die ghelooue{n} sullen. Doer mijnen naem sulle{n} sij duyuelen wt worpen. Met nieuwe tonghen sullen sij spreke{n}.
Serpente{n} sullen sij wech nemen. En{de} eest dat sij iet doodelijcs drincken, dat en sal hen niet hinderen. Op die siecken sullen sij hen ha{n}den legghen, en{de} die sullen wel te passe worden.
Ende voerwaer die Heere Iesus nae dat hy hen ghesproke{n} hadde, is opghenomen inden hemel, en{de} hy is gheseten aen die rehte ha{n}t Gods.
En{de} dese wech gheryest sijnde hebbent ouer al ghepreect. Den Heere medewerckende, en{de} die woerde{n} versterckende doer nauolghe{n}de teekenen. *
AEnghesien datter vele hen ghepijnt hebben te ordineren die vertellinghe der dinghen die onder ons volbracht sijn,
ghelijck sij ons ouerghegheuen hebben diet selue van beghinsel ghesien hebbe{n}, en{de} dienaers des woerts gheweest sijn,
soe heuet my ooc goet ghedocht (nae dat ict al vant beghinsel neerstelijck onderuonden hadde) v dat veruolghens te scrijue{n} o alderbeste Theophile,
op dat ghy moecht wete{n} die waerheyt der woerde{n} daer ghi af onderwesen sijt.
IN die daghen Herodes des conincs van Iudeen heeft gheweest een priester ghenaemt Zacharias van die buerte van Abia, ende sijn huysvrouwe was van die dochteren van Aaaron, ende haren naem was Elizabeth.
Ende sij waren beyde rechtuaerdich voor Godt, wandelende in alle die gheboden ende rechtuerdichmakinghen des Heere{n} omberispelijck.
Ende sij en hadde{n} gheen kint, om dat Elizabeth onvruchtbaer was, ende want sij beyde verre comen waren in hen daghen.
Maer het is ghesciet als hy tpriesterscap bediende in die ordinancie va{n} sijnder buerte{n} voer Godt,
na die ghewoonte des priesterscaps, dat hy by lote wtghecomen is dat hy die ruecofferande stellen soude gaende inden tempel des Heeren,
en{de} alle die menichte des volcs was biddende buyten ter vren des ruecoffers.
En{de} hem heeft gheopenbaert die enghel des Heere{n} staende ter rechter sijden vanden outaer des ruecoffers.
Ende Zacharias was verscrict siende, ende die vreese heeft hem oueruallen.
Ende die enghel heeft tot hem gheseyt, En vreest niet Zacharia, wa{n}t v ghebedt is verhoort, ende v huysvrouwe Elizabeth sal v eenen sone bare{n}, ende ghy sult sijnen naem noemen Iohannes,
ende v sal blijscap wesen ende verhueghen, ende vele sullen hen in sijn gheboerte verblijde{n},
want hy sal groot sijn voor den Heere, ende wijn ende sicere en sal hy niet drincken, ende hy sal vanden heyleghen gheest veruult worden al noch wt sijns moeders lichaem,
en{de} vele der kinderen va{n} Israel sal hy bekeere{n} totte{n} Heere haren Godt,
en{de} hy sal voer hem gaen inden gheest ende in die cracht van Elias, dat hy bekeere die herten der vaderen tot die kinderen, ende die ongheloouighe tot die wijsheyt der rechtuaerdigher, te bereyden den Heere een volmaect volck.
Ende Zacharias heeft totten enghel gheseyt, Waer doer sal ick dit weten, want ick ben oudt, ende mijn huysvrouwe is verre in haer daghen comen.
Ende die enghel antwoerdende heeft tot hem gheseyt, Ick ben Gabriel die stae voer Godt, en{de} ic be{n} gesonde{n} om tot v te spreken, ende dese blijde bootscap v te vercondighe{n}.
En{de} siet ghy sult swijghende sijn, ende ghy en sult niet connen spreken tot opden dach toe dat dese dinghen ghescieden sullen, om dat ghy mijnen woerden niet ghelooft en hebt, die welcke sullen veruult worden in haren tijde.
Ende het volck verbeydde Zachariam, ende sij verwonderden hen dat hy la{n}ghe toefde inden te{m}pel.
Maer wtghecomen sijnde, en heeft hy tot henlieden niet connen spreken, ende sij hebben verstaen dat hy een visioen inden tempel ghesien hadde. Ende hy was hen by teekenen wijsende, ende is stom ghebleuen.
Ende het is ghesciet als die daghen van sijnen dienst volbracht waren, dat hy wech ghegaen is in sijn huys.
Ende nae dese daghen soe heeft Elizabeth sijn huysvrouwe ontfanghe{n}, ende sij verberchde haer seluen vijf maenden segghende.
Die Heere heeft my aldus ghedaen in die daghen in die welcke hy aenghesien heeft om af te nemen mijn versmaetheyt onder die menschen. ✠
Ende in die seste maent is die enghel Gabriel ghesonden van Godt in een stadt van Galileen der welcker naem is Nazareth,
aen een maghet die ten houwelijck ghegheuen was eenen man, die ghenaemt was Ioseph van Dauids huys, ende den naem vander maghet was Maria.
Ende die enghel tot haer inghegaen sijnde heeft gheseyt, Weest ghegroet ghy vol van gratien, Die Heere is met v, ghebenedijt sijt ghy onder die vrouwen.
Die welcke als sijt ghehoort hadde is onstelt gheweest doer sijn woert, en{de} sij dachte hoedanich dese groete was.
Ende die enghel heeft tot haer gheseyt, En vreest niet Maria, want ghy hebt gratie gheuonden by Gode.
Siet ghy sult onfanghen in v lichaem, ende bare{n} eene{n} sone, ende ghy sult sijnen naem noemen Iesum.
Dese sal groot sijn, ende die sone des alderhochsten ghenoemt worden, ende die Heere Godt sal hem gheuen Dauids sijns vaders stoel,
ende hy sal regneren int huys van Iacob inder eewicheyt, ende sijns rijcs en sal gheen eynde wesen.
En{de} Maria heeft gheseyt totten enghel. Hoe sal dit ghescieden, want ic gheenen man en bekenne?
Ende die enghel antwoerdende heeft haer gheseyt, Die heyleghe gheest sal va{n} bouen in v comen, ende die cracht des alderhoochsten sal v ouerlommeren. Ende daer om dat heylich dat wt v sal gheboren worden sal ghenoemt worden die sone Gods.
Ende siet Elizabeth v nichte dese heeft oock ontfanghen eene{n} sone in haer outheyt, ende dit is die seste maent haer die onvruchtbaer ghenoemt wort.
Want alle woert en sal niet ommoghelijck sijn by Gode.
Ende Maria heeft gheseyt, Siet die dienstmaghet des Heeren, my ghesciede nae v woert. * Ende die enghel is va{n} haer ghesceyden. ✠
Ende Maria opstaende in dien daghe{n} is wechghegaen na tgheberchte met haesticheyt in een stadt van Iuda,
en{de} sij is ghegaen in Zacharias huys, en{de} heeft ghegroet Elizabeth.
En{de} tes ghesciet als Elizabeth ghehoort hadde die groete va{n} Maria, dat haer kint wt vruechden opghespronghen heeft in hare{n} lichaem, en{de} Elizabeth werde veruult metten heyleghen gheest,
en{de} sij heeft met luyder stemmen gheroepen, en{de} gheseyt, Ghebenedijt sijdi onder die vrouwen, en{de} ghebenedijt is die vrucht ws lichaems.
Ende van waer coemt my dit, dat mijns Heeren moeder tot my coemt?
Want siet ter stont als die stemme va{n} uwer groeten is ghecome{n} in mijn ooren, soe heeft mijn kint van vruechden opghespronghen in mijn lichaem,
ende salich is sij die ghelooft heeft, want die dinghen sullen volbrocht worden die haer gheseyt sijn vanden Heere.
En{de} Maria heeft gheseyt. Mijn ziele maect groot den Heere.
En{de} mijnen gheest heeft hem, verhuecht in Godt mijnen salichmakere.
Wa{n}t hy heeft aensien die ootmoedicheyt sijnder dienstvrouwe{n}, wa{n}t siet van desen tijt voerts sullen my salich noemen alle gheboerten.
Want hy heeft my groote dinghen ghedaen die machtich is,
ende heylich is syne{n} naem. Ende sijn bermherticheyt is van gheslachte tot gheslachte{n}, den ghene{n} die hem vrezen.
Hy heeft cracht ghedae{n} doer sijne{n} arm hij heeft houerdige verstroeyt met de{n} sin haers herten.
Hy heeft die machtighe afghesedt wt de{n} stoel, en{de} hy heeft verhaue{n} die ootmoedighe.
Die hongherighe heeft hy met goeden veruult, en{de} die rijcke heeft hy ydel ghelaten.
Hy heeft ontfanghe{n} Israel sijn kint, ghedachtich wesende sijnder bermherticheyt.
Ghelijck hy ghesproken heeft tot onse vaderen, Abraham en{de} sijnen sade inder eewicheyt.
En{de} Maria is met haer ghebleuen by na drij maenden, en{de} sij is wederghekeert in haer huys. * ✠
Ende de{n} tijt des barens va{n} Elizabeth is veruult gheweest, ende sij heeft ghebaert eenen sone.
En{de} haer ghebueren en{de} maghen hebbent ghehoort, dat die Heere sijn bermherticheyt groot met haer ghemaect hadde, en{de} sij hebbe{n} hen met haer verblijdt.
En{de} het is ghesciet op de{n} achtsten dach dat sij ghecomen sijn om tkint te besnyden, en{de} sij noemden hem met sijns vaders nae{m} Zacharias,
En{de} sijn moeder antwoerdende heeft gheseyt, Ghee{n}ssins, maer hij sal Iohannes ghenaemt worde{n}.
En{de} sij hebben tot haer gheseyt, Daer en is niemant in v maechscap die met sulcken naem ghenoemt is.
Ende met teekenen wesen sij den vadere, hoe dat hy die{n} wilde ghenoemt hebben.
En{de} eysschende een scrijftafelke{n} heeft hi ghescreuen seggende, Ioha{n}nes is sijnen nae{m}. En{de} sij sijn allegader verwondert gheweest.
Ende ter stont is sijnen mont gheopent, en{de} sijn tonghe, en{de} hy sprack ghebenedidende Godt.
En{de} daer is een vreese worden ouer allen hen ghebuere{n}, en{de} ouer alle die gheberchten va{n} Iudeen worden alle dese woerden vermaert,
en{de} alle diese ghehoort hadde{n} hebbense in hen herte ghestelt, segghe{n}de, Wat kint meyndi sal dit wesen? Want die hant des Heeren was met hem.
Ende Zacharias sijn vader is veruult gheweest metten heyleghen gheest, en{de} hy heeft ghepropheteert segghe{n}de,
Ghebenedijt sij die Heere die Godt van Israel, want hy heeft besocht, ende ghedaen die verlossinghe sijns volcs. *
Ende hy heeft ons opghericht eenen horn der salicheyt, in Dauids sijns dienaers huys.
Ghelijck hy ghesproken heeft doer den mont sijnder heylegher propheten die van tbeghin der werelt sijn.
Verlossinghe van onsen vianden ende wt die hant van alle den ghenen die ons haten.
Om bermherticheyt te doene met onsen vaderen, ende te ghedencken sijns heylichs testaments.
Den eedt die hy gheswooren heeft tot Abraham onser vader,
dat hy ons gheuen soude. Dat wy sonder vreese verlost wt die handen onser vianden,
hem dienen souden. In heylicheyt en{de} rechtuerdicheyt voer hem, alle onse daghen.
Ende ghy kint sult een propheet des alderhoochsten ghenoemt worden, want ghy sult voer des Heeren aensicht gaen om te bereyden sijn weghen.
Om kennisse der salicheyt te gheuen sijnen volcke, tot vergiffenisse van haren sonden.
Doer dat binne{n}ste der bermherticheyt ons Gods, doer die welcke hy ons besocht heeft den opganck wten hooghe.
Om te lichten den ghenen die in duysternissen ende in die scaduwe des doot sitten, om te bescicken onse voeten in den wech des vreedts.
Ende tkint wies, ende worde versterct in den gheest, en{de} het was in die woestijnen tot opden dach van sijn vertooninghe tot Israel.
ENde tis ghesciet in dien daghen datter wtghegaen is een ghebodt vanden keyser Augustus, dat bescreuen soude worden die gheheel werelt.
Dese ierste bescrijuinghe is ghedaen va{n} den president van Syrien Cyrino.
Ende sij ghinghen alle om te belijden een ieghelijck in sijn stadt.
Ende Ioseph es oock opwaerts ghereyst wt Galileen van die stadt Nazareth, int Ioetsche landt tot Dauids stadt, die ghenoemt wort Bethlehem, om dat hy was vanden huyse ende familie van Dauid,
dat hy belijden soude met Maria sijn ghetroude huysvrouwe die bevrucht was.
Ende het is ghesciet doen sij daer waren, dat die daghen veruult sijn dat sij baren soude.
Ende sij heeft ghebaert haren iersten gheboren sone, ende sij heeft hem in doecken ghewonden ende nedergheleyt in een cribbe. Want sij en hadden gheen plaetse in die herberghe.
Ende in die selue contreye waren herders, wakende ende bewarende die wake des nachts ouer hen cudde.
Ende siet die enghel des Heeren heeft neffens hen ghestaen, ende Godts claerheyt heeftse omschenen, ende sij hebben ghevreest met grooter vreesen.
Ende die enghel heeft tot hen gheseyt, En wilt niet vreesen. Want siet ick vercondighe v lieden een groote blijscappe die alle den volcke sijn sal.
Want v lieden is heden gheboren die salichmaker, die welcke is Christus die Heere in Dauids stadt.
Ende dit sal v een teeken wesen. Ghy sult een ionck kindeken vinden in doecken ghewonden, ende gheleyt in een cribbe.
Ende onuersienlijck esser metten enghel gheweest een menichte des hemelschen heyrs louende Godt ende segghende,
Glorie sij int alderhoochsten Gode, ende in die eerde vrede den menschen die van goeden wille sijn.
Ende het is ghesciet als die enghelen van hen wech ghegaen sijn inden hemel dat die herders spraken tot malcanderen. Laet ons doer gaen tot Bethlehem, en{de} laet ons besien dit woert datter ghedaen is het welck die Heere ons ghetoont heeft.
Ende sij sijn ghecomen haestelijck, en{de} hebben gheuonden Maria{m} en{de} Ioseph en{de} tkindeken gheleyt in die cribbe.
Ende dit siende hebben sij kennisse ghehadt vanden woerde dat tot hen gheseyt was van desen kinde.
En{de} alle diet ghehoort hebbe{n} sijn verwondert gheweest oock van dese dinghe{n} die va{n}den herders tot hen gheseyt waren.
En{de} Maria bewaerde alle dese woerde{n} ouerlegghe{n}de die in haer herte.
En{de} die herders sijn wedero{m} gekeert glorificerende en{de} louende Gode, va{n} alle dat sij ghehoort en{de} ghesie{n} hadde{n}, ghelijck tot hen gheseyt was. ✠
En{de} nae dat veruult waren die acht daghen dat het kint soude besneden worden, soe is sijne{n} naem ghenoemt Iesus. Den welcken ghenoemt was vande{n} enghel eer hi in de{n} lichae{m} ontfanghe{n} worde. * ✠
En{de} nae dat veruult waren die daghen haerder suyueringhen, nae die wet Moysi, soe hebbe{n} sij hem ghedraghen in Ierusale{m}, dat sij hem souden offeren voer de{n} Heere
(ghelijck dat ghescreuen is in die wet des Heere{n}. Dat alle ma{n}lijck persoon des moeders lichaem ierst opendoende sal de{n} Heere heylich ghenoemt worde{n})
en{de} om dat sij gheue{n} soude{n} een slachoffera{n}de, nae datter gheseyt is in des Heere{n} wet, een paer tortelduyue{n}, oft twee ionghe duyue{n}.
En{de} siet daer was een me{n}sch in Ierusalem, wiens naem was Simeon, en{de} dese me{n}sch was rechtuaerdich en{de} Godt vreesende, verbeydende die vertroostinghe va{n} Israel, en{de} die heyleghe gheest was in hem.
En{de} hy hadde antwoerde ontfanghen vande{n} heyleghen gheest dat hy die doot niet sien en soude, ten ware dat hy te vore{n} ghesien hadde Christum des Heeren.
En{de} hy is doer den gheest ghecome{n} in den te{m}pel. En{de} doen sijn ouders het kint Iesum inden te{m}pel brachten, dat sij doen souden nae die ghewoonte der wet voer hem,
soe heeft hy dat in sijn arme{n} ghenome{n} en{de} heeft Godt ghebenedijt en{de} gheseyt,
Heere nu laet uwen dienaer nae v woert in vrede.
Wa{n}t mijn ooghe{n} hebbe{n} ghesien, uwen salichmaker.
Den welcken ghy bereydt hebt, voer daensicht va{n} alle{n} luyde{n}. Een licht tot een verlichtinghe der heydene{n}, en{de} ter glorien ws volcs van Israel. * ✠
En{de} sijn vader en{de} moeder ware{n} hen verwonderende va{n} dese dinghen die van hem gheseyt worde{n}.
En{de} Simeon heeftse ghebenedijt, en{de} hy heeft gheseyt tot Maria{m} sijn moeder. Siet dese is ghestelt tot eene{n} val, en{de} tot een wederopstaen va{n} vele mensche{n} in Israel, en{de} tot een teeken daer teghen gheseyt sal worden
(en{de} doer ws selfs ziele sal een swaert gaen) op dat ontdect moghen worde{n} die ghedachten van veel herten.
En{de} daer was een prophetersse Anna een dochter va{n} Phanuel va{n} Asers gheslachte, dese was voert ghegaen tot veel daghen, en{de} sij hadde gheleeft met haren man seuen iare{n} van haren maechdelijcken staet.
En{de} dese was een weduwe gheweest tot vierentachtentich iare{n} toe, die welcke vande{n} tempel niet en ghinck met vasten en{de} bidden Godt dienende nacht en{de} dach.
En{de} dese op die selue vre ouer comende beleedt den Heere, en{de} sij sprack va{n} hem, alle den ghenen die verwachtende waren die verlossinghe va{n} Israel.
En{de} als sij alle dinghen volbracht hadde{n} nae des Heere{n} wet, soe sijn sij wederom ghekeert in Galileen in hen stadt Nazareth.
Ende het kint wies en{de} worde versterct, vol wijsheyts, ende die gratie Gods was in hem. *
En{de} sijn ouders ghinghe{n} tot alle{n} iare{n} in Ierusale{m}, op de{n} hooghe{n} feestdach va{n} Paessche{n}. ✠
En{de} als hy out gheworde{n} was twaelf iare{n}, doen sij opginghe{n} in Ierusale{m} nae die ghewoonte va{n} de{n} feestdach,
en{de} als die daghen gheeynt ware{n} doen sij weder quame{n}, soe is het kint Iesus ghebleue{n} in Ierusale{m}, en{de} sijn ouders en hebbens niet gheweten.
Maer meynende dat hy int gheselscap was, sijn sij ghecome{n} tot een dach reyse, en{de} sij sochten hem onder die maghen en{de} bekinde.
Ende niet vindende sijn sij weder om ghekeert na Ierusalem hem soeckende.
En{de} het is ghesciedt nae drij daghen dat sij hem gheuonden hebben inden tempel, sittende int midden der leeraers, hen liede{n} hoorende, en{de} hen vraghende.
En{de} sij verwonderden hen alle seere die hem hoorden van sijn wijsheyt en{de} antwoerde{n},
ende dit siende sijn sij verwondert gheweest. En{de} sijn moeder heeft tot hem gheseyt, Sone waer om hebdi ons aldus ghedaen? siet v vader ende ick droeuich wesende sochte{n} v.
Ende hy seyde tot hen, Waerom eest dat ghy my socht? en wiste ghy niet dat ick sijn moet in die dinghen die mijns vaders sijn?
Ende sij en hebben dwoert niet verstaen dat hy tot hen ghesproken heeft.
Ende hy is met hen nederwaerts ghegaen, ende is ghecomen te Nazareth, ende hy was hen onderdanich. Ende sijn moeder, bewaerde alle dese woerden in haer herte.
Ende Iesus nam toe in wijsheyt ende ouderdom, ende gratie, by Gode ende die mensche{n}. *
INt vijfthienste iaer des keyserijcs van Tiberius den keyser als Pontius Pilatus regeerde dlant van Iudeen, ende Herodes was een vanden vier vorsten regerende Galileen, ende doen Philippus sijn broeder was een van den vier vorsten regerende Itureen, ende dlantscap vanden Trachonitiden, ende Lysanias was een vanden vier vorsten regerende Abilinen,
onder die princen der priesteren Anna, ende Caipha, is het woert des Heeren ghesciedt op Iohannem Zacharias sone, in die woestijne.
Ende hy is ghecomen in alle dlantscap der Iordanen, prekende het doopsel der penitencien, tot verghiffenisse der sonden,
ghelijcker ghescreuen is int boeck der woerden van Isaias den prophete. Een stemme des roepende in die woestijne, Bereyt den wech des Heeren, maect recht sijn pade{n},
alle valleye sal gheuult worden, ende alle berch ende hueuele sal vernedert worden, ende dat crom is sal recht worden ende die oneffen weghen sullen effen worden,
ende alle vleesch sal sien die salicheyt Godts. * ✠
Daerom heeft hy gheseyt tot die scaren die wtghinghen om van hem ghedoopt te worde{n}. Ghi ghebroetsele der aderen, wie heeft v lieden ghewesen te vlieden va{n} die toecomende gramscap?
Daer om doet weerdighe vruchten der penitencien ende en wilt niet beghinnen te segghen, wy hebben tot eenen vader Abraham. Want ick segghe v, dat Godt machtich is van desen steenen te verwecken Abrahams kinderen.
Want dat bijl is nu aen die wortel der boomen ghestelt. Daer om alle boom gheen goede vrucht voertbrenghende sal wtghehouwen worden, ende int vier gheworpen.
En{de} die scaren vraechden hem segghende, Wat sullen wy dan doen?
Ende hy antwoerdende seyde hen, Soe wie twee rocken heeft die gheue den eenen die gheenen en heeft, ende wie spijse heeft die doe desghelijcs.
Ende die publicanen sijn oock ghecomen om ghedoopt te worden, ende sij hebben tot hem gheseyt, Meester wat sullen wy doen?
Ende hy heeft gheseyt tot hen, En doet niet meer dan v lieden ghestelt is.
Ende die crijchslieden vraechden hem ooc segghende, Wat sullen wy ooc doe{n}? En{de} hy heeft hen gheseyt, En doet niemant ouerlast, noch en doet gheen onrecht, ende weest te vreden met uwe soudye.
Ende als dat volck meynde, ende sij alle dachten in hen herten van Iohannes, oft hy by auontueren soude Christus wesen,
soe heeft Iohannes gheantwoert segghende tot hen allen, Ick doope v voerwaer met water, maer daer sal een comen stercker dan ick, van wiens schoenen ick niet weerdich en ben den riem te ontbinden, dese sal v lieden doopen met den heyleghe{n} gheest, en{de} met de{n} vier.
Wiens wan in sijn hant is, ende hy sal sijnen dorschvloer suyeren, en{de} sijn tarwe vergaderen in sijn schuere, maer dat caf sal hy verbrande{n} met een omblusschelijck vier.
En{de} veel ander dinghen vermanende verco{n}dichde hy de{n} volcke.
Maer Herodes een vande{n} vier vorsten doen hy va{n} hem ghestraeft worde, va{n} Herodias sijns broeders huysvrouwe, en{de} va{n} alle den quade{n} die Herodes ghedaen hadde,
soe heeft hy dit ooc bouen alle daer toe ghedaen, en{de} heeft Iohannem ghesloten in den kerker.
Ende tes ghesciet als alle tvolck ghedoopt worde, en{de} doen Iesus oock ghedoopt was en{de} biddende was, dat den hemel gheopent is
en{de} den heyleghe{n} gheest is nederghedaelt in ee{n} lichamelijcke ghedaente als een duyue in hem, en{de} een stemme is va{n} den hemel ghecome{n}. Ghi sijt mijn beminde sone, in v heeft my behaghet.
Ende hy Iesus was beghinnende die ouderdom by nae van dertich iaren (alsmen meynde) die sone van Ioseph die gheweest is een sone Heli,
Die gheweest is Matthats Die gheweest is Leui Die gheweest is Melchi Die gheweest is Ianne Die gheweest is Iosephs
Die gheweest is Matthathie Die gheweest is Amos Die gheweest is Naums Die gheweest is Hesli Die gheweest is Nagge
Die gheweest is Mahaths Die gheweest is Mathatie Die gheweest is Semei Die gheweest is Iosephs Die gheweest is Iuda
Die gheweest is Iohanna Die gheweest is Resa Die ghweest is Zorobabels Die gheweest is Salathiels Die gheweest is Neri
Die gheweest is Melchi Die gheweest is Addi Die gheweest is Cosams Die gheweest is Elmadans Die gheweest is Hers
Die gheweest is Iesu Die gheweest is Eliezers Die gheweest is Iorims Die gheweest is Matthats Die gheweest is Leui
Die gheweest is Simeons Die gheweest is Iuda Die gheweest is Iosephs Die gheweest is Iona Die gheweest is Eliacims
Die gheweest is Melcha Die gheweets is Menna Die gheweest is Matthatha Die gheweest is Nathans Die gheweets is Dauids
Die gheweest is Iesse Die gheweest is Obeds Die gheweest is Booz Die gheweest is Salmons Die gheweest is Naassons
Die gheweest is Aminadabs Die gheweest is Arams Die gheweest is Esrons Die gheweest is Phares Die gheweest is Iude
Die gheweest is Iacobs Die gheweest is Isaacs Die gheweest is Abrahe Die gheweest is Thare Die gheweest is Nachors
Die gheweest is Sarugs Die gheweest is Ragau Die gheweest is Phalegs Die gheweest is Hebers Die gheweest is Sale
Die gheweest is Cainans Die gheweest is Arpharads Die gheweest is Sem Die gheweest is Noe Die gheweest is Lamechs
Die gheweest is Mathusale Die gheweest is Henochs Die gheweest is Iareds Die gheweest is Malaleels Die gheweest is Cainans
Die gheweest is Henos Die gheweest is Seths Die gheweest is Adams Die gheweest is Gods.
ENde Iesus vol vande{n} heylighe{n} gheest is wedercomen va{n}der Iordanen, en{de} hy worde ghedreuen doer den gheest in die woestijne veertich daghe{n},
en{de} hy worde ghetemptert vande{n} duyuel. En{de} hi en heeft niet gheten in dien daghen, en{de} doe{n} die ouerlede{n} ware{n}, soe heeft hi hongher ghehadt.
En{de} die duyuel heeft tot hem gheseyt, Eest dat ghy die sone Gods sijt soe segt desen steen dat hy broot worde.
En{de} Iesus heeft tot hem gheantwoert. Daer is ghescreuen, dat die mensch alleen doert broot niet en leuet, maer doer alle woerde Gods.
Ende die duyuel heeft hem gheleydt op eene{n} hooghen berch en{de} heeft hem ghetoont alle die rijcke{n} va{n}den omganc der eerde{n} op eene{n} oghenblick tijts,
en{de} heeft hem gheseyt, V sal ic alle dese machticheyt gheue{n} en{de} die glorie va{n} die, wa{n}t sij sijn my ouergheleuert, en{de} wien ic wille die{n} gheue ic dese.
Daerom eest dat ghi ae{n}biddet voer my, soe sullen die al uwe sijn.
En{de} Iesus antwoerdende heeft tot hem gheseyt. Daer is ghescreue{n}. Den Heere uwe{n} Godt suldi ae{n}bidde{n}, en{de} hem allee{n} diene{n}.
En{de} hy heeft hem gheleyt binne{n} Ierusale{m}, en{de} hem ghestelt, op die tinne des te{m}pels, en{de} hi heeft tot hem geseyt, Eest dat ghi Gods sone sijt, soe worpt v va{n} hier nederwaerts.
Wa{n}t daer is ghescreue{n} dat hy sijne{n} enghele{n} van v beuolen heeft, dat sij v onderhouden souden,
en{de} dat sij v in hen ha{n}den draghe{n} sulle{n}, dat ghi by auontueren uwen voet niet en stoodt aen de{n} steen.
En{de} Iesus antwoerdende heeft tot hem gheseyt, daer is gheseyt, Ghi en sult de{n} Heere uwe{n} Godt niet tempteren.
En{de} als alle die temptacie voleynt was, soe is die duyuel va{n} hem ghegaen tot een wijle tijts.
En{de} Iesus is wederghecomen doer die cracht des gheests in Galileen, ende die fame is wtghegaen in alle dat lantscap van hem.
En{de} hy leerdese in hen Sinagogen, en{de} hy worde grootelijck ghepresen va{n} hen allen.
En{de} hy is ghecomen te Nazareth daer hy opgheuoedt was, en{de} hy is opden sabbothdach ghegaen nae sijn ghewoonte in die synagoge, ende hy is opghestaen om te lesen.
En{de} hem is ghegheuen den boeck van Isaias den propheet. En{de} als hy den boeck opgheslaghen hadde, soe heeft hy gheuonden die plaetse daer ghescreuen was.
Den gheest Gods is op my, daer om dat hy my ghesalft heeft, om den arme{n} deuangelie te vercondighe{n} heeft hy my ghesonde{n}, te ghenesen die bedruct van herten sijn,
den gheuanghenen verlossinghe te preken, ende den blenden tghesichte, om die ghebrokene vrij te laten gaen tot verghiffenisse, te preken dat ghenaem iaer des Heeren, en{de} den dach der vergheldinghe.
En{de} als hy den boeck toe ghevouwen hadde, soe heeft hy dien den dienaer wederom ghegheuen, en{de} is gheseten. Ende die ooghen van alle die ghene die in die synagoge waren merckende op hem.
Ende hy heeft begonnen te segghen tot henlieden, Heden is dese scriftuere volbracht in uwe ooren.
Ende sij gauen hem allegader ghetuyghenis, en{de} sij verwonderde{n} hen in die woerden der gratien, die wt sijnen mont quamen, en{de} seyde{n}. En is dit niet Iosephs sone?
En{de} hy seyde tot hen, Voerwaer ghy sult tot my segghen dese ghelijckenisse. Medecijn meester gheneest v selue{n}. Hoe veel dinghen hebben wy ghehoort die ghesciet sijn in Capharnaum, doet die ooc hier in v lant.
En{de} hy seyde, Voerwaer ic segghe v, datter ghee{n} propheet aenghenaem en is in sijn lant.
Inder waerheyt ic segghe v lieden datter vele weduwe{n} ware{n} in die daghe{n} va{n} Elias in Israel, doe{n} den hemel ghesloten was drij Iare{n} en{de} ses maende{n}, doender eene{n} groote{n} hongher opghestae{n} was in alle dlant,
en{de} tot gheen va{n} die{n} en is Elias ghesonde{n} gheweest, dan in Sarepta va{n} Sydonie{n}, tot een weduwe,
En{de} daer waren ooc veel melaetsche{n} in Israel onder Eliseus de{n} propheet, en{de} gheen va{n} dien en is ghesuyuert da{n} Naaman die sirier.
En{de} sij sijn allegader in die synagoge vol gramscappen gheworden dit hoorende.
En{de} sij sijn opghestaen en{de} hebbe{n} hem wter stadt gheworpe{n}, en{de} hebbe{n} hem gheleyt tot op dopperste va{n}de{n} berch daer hen stadt opghetimmert was, dat sij hem va{n} boue{n} nederwaerts worpen souden.
En{de} hy passerende ginck doer dmidde{n} va{n} hen lieden.
En{de} hy is nederwaerts ghegaen in Capharnaum ee{n} stadt va{n} Galileen, en{de} aldair leerde hijse op die sabboth daghe{n}.
En{de} sij verwonderde{n} hen seere in sijn leeringhe, want sijn woert was machtich.
En{de} in die synagoge was ee{n} mensch hebbe{n}de eene{n} onsuyuere{n} duyuel, en{de} die heeft gheroepe{n} met luyder stemme{n}
segghe{n}de, Laet ons gheworde{n}, wat hebbe{n} wy met v te doene Iesu va{n} Nazareth? Sijdi gecome{n} om ons te verderue{n}? Ic weet wel wie ghi sijt, die heyleghe Gods.
En{de} Iesus heeft dien ghestraft segghende, Wert stom, en{de} gaet wt va{n} hem. En{de} als he{m} die duyuel int midde{n} gheworpe{n} hadde, soo is hi va{n} he{m} wtghegae{n}, en{de} hy en heeft hem niet ghehindert.
En{de} daer is ee{n} veruaertheyt in hen alle{n} ghecome{n} en{de} sij sprake{n} tot malcandere{n} segghe{n}de. Wat woert is dit, dat hi metter macht en{de} cracht ghebiedt de{n} onsuyere{n} gheeste{n}, en{de} sij gaen wt?
En{de} die fame worde verbreyt va{n} hem in alle die plaetse des lantscaps.
En{de} Iesus opstae{n}de van die synagoge is ghegaen in simons huys. En{de} die moeder va{n} simons huysvrouwe was beuanghe{n} met groote cortsen en{de} sij hebbe{n} hem ghebede{n} voer haar.
En{de} staende ouer haer heeft hi der cortsen beuole{n}, en{de} die heeft haer ghelate{n}. En{de} ter sto{n}t opstae{n}de diende sij henliede{n}.
En{de} als die sonne onderghegae{n} was, alle die siecke{n} hadde{n} va{n} menigherley siecte{n}, leydden die tot hem. En{de} hy ghenas die op elcken die handen legghe{n}de.
En{de} daer ghinghe{n} duyuele{n} wt veel me{n}schen roepende en{de} segghe{n}de, Ghi sijt die sone Gods, en{de} hy die straffende en lietse niet spreke{n}, wa{n}t sij wisten dat hi Christus was.
Maer alst dach gheworde{n} was wtghegaen sijnde ghinck hi in een woeste plaetse, en{de} die scare{n} sochte{n} hem, en{de} sij sijn tot hem ghecome{n} en{de} sij hielde{n} hem dat hi va{n} hen niet wech gae{n} en soude.
Tot die welcke hi seyde, Ic moet ooc de{n} andere{n} stede{n} deua{n}gelie preken va{n} dat rijcke Gods, wa{n}t daer om be{n} ic ghesonden.
Ende hy was prekende in die synagogen van Galileen
ENde tis ghesciet als die scare{n} hem ouerdronghen om te hoore{n} het woert Gods, en{de} dat hi stont by dat water van Genesareth.
En{de} hy heeft twee scepe{n} ghesien staende neffens dat water. Maer die visschers waren nederwaerts ghegaen, en{de} wiesschen haer netten.
En{de} opclimmende in een scip dwelck Simon toebehoerde, heeft hy ghebeden dat hijt vanden lande een luttelken soude af stieren. En{de} sittende leerde hy wten sceepken die scare{n}.
En{de} als hy opghehoude{n} hadde va{n} spreke{n}, soe heeft hy tot Simon gheseyt, Vaert in die diepte, en{de} ontpluyct v nette{n} om te vanghen.
En{de} Simon antwoerdende heeft tot hem gheseyt, Meester wij alle de{n} nacht arbeyde{n}de en hebbe{n} niet gheua{n}ghe{n}, Maer in v woert sal ic dat net ontpluycken.
En{de} doen sij dat ghedaen hadde{n}, soe hebbe{n} sij gheuanghe{n} ee{n} groote menichte va{n} vissche{n}, en{de} hen net scoerde.
En{de} sij hebbe{n} hen ghesellen die in dander scip ware{n} ghewinct, dat sij soude{n} come{n} en{de} hen helpe{n}. En{de} die sijn ghecome{n} en{de} hebbe{n} beyde die sceepkens ghevult, alsoe dat die diep int water soncken.
Dwelc als Simo{n} Petrus sach, soe is hi gheualle{n} op sijn knie{n} voer Iesus segghende, Ghaet wt va{n} my Heere wa{n}t ick ben een sondich mensch.
Want een verscrictheyt hadde hem beuanghen, en{de} alle die met hem ware{n} int vanghen va{n} die visschen die sij gheuanghen hadden.
Desghelijcs ooc Iacobum en{de} Iohanne{m} Zebedeus sonen, die simons ghesellen waren. En{de} Iesus seyde tot Simon. En wilt niet vreesen, wa{n}t va{n} nu voerts suldi mensche{n} vanghen.
En{de} als sij die scepen aent lant ghestiert hadden, achterlatende alle dinghen sijn sij hem gheuolcht.
En{de} het is ghesciet als hy was in een van die steden, en{de} siet daer was een ma{n} vol melaetscheyt, en{de} die Iesum siende en{de} voor hem nederualle{n}de op sijn aensicht heeft hem ghebeden segghende, Heere eest dat ghi wilt ghi moecht my suyueren.
En{de} wtsteke{n}de sijn hant heeft hy hem ghenaect segghende, Ic wilt, Wert suyuer. Ende ter stont is die lazerie van hem ghegaen,
ende hy heeft hem beuolen dat hijt niemanden segghen en souden. Maer gaet henen ende verthoont v den priestere, ende offert voer v suyueringhe ghelijck Moyses beuolen heeft, hen tot een ghetuyghenis.
Ende die sprake van hem ghinck lanck so meer voerts, en{de} daer vergaderde{n} veel scare{n} om dat sij hooren souden, ende dat sij souden ghenesen worden van haren siecten.
Maer hy ghinck besijden wte{n} weghe in die woestijne, ende badt.
Ende het is ghesciet op een van die daghen ende hy sadt leerende. Ende daer waren Phariseen sittende ende leeraers der wet, die ghecomen waren wt alle die casteelen van Galileen, ende Iudeen, ende Ierusalem, ende die cracht des Heeren wasser om hen te ghenesen.
Ende siet daer quamen mannen draghende in een bedde eene{n} me{n}sch die ghichtich was, en{de} sij begheerde{n} hem binnen te bringhen, en{de} te legghen voer hem.
En{de} niet vindende doer wat sijde dat sij hem soude{n} connen binnen ghebrenghen om der scaren wille, soe hebben sij gheclomme{n} opt dack, en{de} doer die tichgelen hebben sij hem neder ghelate{n} mette{n} bedde int midde{n} voer Iesum.
Der welcker ghelooue als hy ghesien heeft soe seyde hy Mensch v sonden worden v vergheuen.
En{de} die Phariseen en{de} Scriben begonsten te dencken segghende, Wie is dese die blasphemien spreect? wie mach die sonden vergheuen dan alleen Godt?
Als Iesus hen ghedachten ghekent heeft, soe heeft hy antwoerdende tot hen gheseyt, Wat denct ghy in uwe herten?
Wat is lichter te seggen, die sonden worden v vergheuen, oft te segghen, Staet op ende wandelt?
Maer op dat ghy wete{n} moecht dat die sone des menschen macht heeft op die eerde die sonden te vergheuen (seyde hy totten ghichtighen) Ick segghe v staet op, neempt op v bedde, ende gaet in v huys.
En{de} ter stont opstaende voer hen lieden heeft hy ghenomen daer hy op lach, en{de} hy is wech ghegaen in sijn huys, grootelijck Godt louende.
Ende een verscrictheyt heeftse alle beuanghen, en{de} sij loofden Godt grootelijck. Ende sij worden veruult met vreesen segghe{n}de, Wy hebben hede{n} wonderlijcke dinghen ghesien.
En{de} nae desen is hy wtghegaen en{de} heeft ghesien eene{n} publicaen ghenaemt Leui sittende aent tolhuys, ende hy heeft hem gheseyt, Volcht my.
En{de} hy alle dinghen achterlatende is opstae{n}de hem gheuolcht,
ende Leui heeft hem eene{n} grooten maeltijt bereyt in sijn huys. En{de} daer was een groote scare va{n} publicane{n} en{de} va{n} andere die met hen ware{n} ter tafelen sitte{n}de.
En{de} die phariseen en{de} hen Scriben murmureerden segghende tot sijnen discipele{n}. Waer om eeti en{de} drincti met die publicanen en{de} sondaren?
En{de} Iesus antwoerdende heeft tot hen gheseyt, Sij en hebben gheene{n} medecijn meester va{n} doen die ghesont sijn, maer die qualijck te passe sijn.
Ic en ben niet ghecome{n} om die rechtuerdighe te roepe{n}, maer die sondaers tot penitencie.
En{de} sij hebben tot hem gheseyt, Waerom vasten Iohannes discipelen dicmael, en{de} doen bedinghen, des ghelijcs ooc der Phariseen discipele{n} en{de} die uwe eten en{de} drincken?
Totten welcken hy gheseyt heeft. Moechdi des brudegoms kinderen als die brudegom met hen is, doen vasten?
Maer die daghen sulle{n} comen, en{de} als die brudegom hen afghenomen sal wesen, dan sullen sij vasten in dien daghe{n}.
En{de} hy seyde een ghelijckenisse tot hen. Dat niemant en naeyet een stuck lakens van een nieu cleedt, aen een oudt cleedt, oft anders sal hy dat nieuwe cleedt schoeren, en{de} den ouden cleede en dient niet dat stuck vanden nieuwen cleede.
Ende niemant en ghiet nieuwen wijn in oude flesschen, oft anders soe sal den nieuwen wijn die flesschen schoeren, ende dien sal wtghestort worden, ende die flesschen sullen verdoruen worde{n},
maer nieuwe{n} wijn moetmen ghieten in niewe flesschen/ en{de} soe worde{n} die beyde behouden.
En{de} niemant ouden wijn drinckende en wilt ter stont den nieuwen, want hy seyt den ouden is beter.
ENde tes ghesciet opde{n} nae sabboth dach als hy doert coren ghinc, so plucten sijn discipele{n} die aren af, ende sy atense wrijuende metten handen.
Ende sommighe vanden Phariseen seyden hen, Waerom doedi dat niet gheorlooft en is op die sabboth daghen?
En{de} Iesus hen antwoerdende heeft gheseyt, En hebdi oock dit niet ghelesen dat Dauid ghedaen heeft doe{n} hi hongher hadde, en{de} die met hem waren.
Hoe dat hy int huys Gods ghegaen is, ende heeft die broode{n} der voerlegghinghen ghenomen, en{de} gheten, en{de} heeftse ghegheue{n} den ghenen die met hem ware{n}, die welck niet en is gheorlooft teten dan alleen den priesteren?
En{de} hy seyde hen lieden. Dat die sone des menschen heere is ooc vanden sabboth dach.
En{de} tis ghesciet ooc in eenen andere{n} sabboth dach, dat hy in die synagoge ghinck en{de} leerde. Ende daer was een mensch en{de} sijn rechte hant was dorre.
En{de} die Phariseen en{de} Scriben wachten oft hy opden sabboth soude ghesont maken, op dat sij vinden souden, waer mede dat sij hem souden besculdighen.
Maer hy kende hen ghedachten, en{de} hy heeft gheseyt den mensch die die dorre hant hadde. Staet op, en{de} staet int midden. En{de} oprijsende heeft hy ghestaen.
En{de} Iesus heeft tot hen gheseyt, Ick vraghe v lieden oftmen mach op die sabboth daghen wel doen oft qualijck, een ziele behoude{n} oft dooden?
Ende als hy hen alle rontsomme ghesien hadde, soe heeft hy totten mensch gheseyt, Strect wt v hant. Ende hy heeftse wtghestrect, ende sijn hant is weder ghesont gheworden.
Ende sij worden veruult met dwaesheyt, ende spraken tsamen met malca{n}deren, wat sij Iesu doen souden.
Ende tis ghesciet in die daghen, dat hy is wtghegaen opden berch om te bidden, ende hy was ouernachtende in Gods ghebedt.
Ende alst dach gheworde{n} was, soe heeft hy sijn discipelen gheroepen, ende heefter twaelue van hen wtghecoren die hy oock apostelen ghenoemt heeft.
Simon den welcken hy toeghenaemt heeft Petrus, ende Andream sijnen broeder, ende Iacobum en{de} Iohannem, Philippum ende Bartholomeum,
Matheum ende Thomam, Iacobum Alpheus sone, ende Simonem die ghenoemt wort Zelotes,
ende Iudam Iacobus sone, en{de} Iudam den Iscarioter die de verradere heeft gheweest.
Ende nedercomende met hen heeft hy ghestaen in een veltachtighe plaetse, en{de} die scare van sijnen discipelen, ende een groote menichte des volcs van alle dlant van Iudeen ende Ierusalem, ende die aen die zee ligghen, ende va{n} Tyro, ende Sidon
die ghecomen waren om dat sij hem hooren souden, ende ghenesen worden van haren ghebreken.
Ende die ghequelt waren van onsuyuer gheeste{n} die worden ghenesen. Ende alle die scare begheerde hem te ghenaken, want daer ghinck een cracht van hem, ende die maectese alle ghesont.
En{de} met opghehauen ooghen op sijn discipelen seyde hy, Salich sijt ghy arme, want uwe is het rijck Gods,
Salich sijdi die nu hongher hebt, want ghy sult versaet worden, Salich sijdi die nu weent, want ghy sult lachen,
Salich suldi wesen, als v die menschen sullen haten, ende als sij v sullen af sceyden, ende bescimpen, ende verworpen uwen naem als quaet, om den soen des menschen.
Verblijt v in dien dach ende verhuecht v, want siet uwen loon is groot in den hemel, want nae dese deden haer vaderen den propheten.
Maer nochtans Wee v ghy rijcke, want ghy hebt v vertroostinghe.
Wee v die versaedt sijt, want ghy sult hongher hebben. Wee v die nu lacht, want ghy sult droeuich sijn ende weenen.
Wee als v alle die menschen prijsen, want nae desen dede{n} hen vaderen de{n} valschen prophete{n}.
Maer v liede{n} segghe ic diet hoort, Bemint v viande{n}, en{de} doet wel de{n} ghene{n} die v hate{n}.
Gebenedijtse die v vermaledijde{n}, en{de} bidt voer die ghene die v belieghe{n}.
Ende die v slaet aen deen wanghe biedt dien ooc die andere. Ende den ghenen die v neemt v ouercleedt, en wilt hem niet beletten v ondercleedt ooc te neme{n}.
Ende alle den ghenen die iet van v begheert, gheeft. Ende soe wie v het uwe ontneemt, en eyscht dat niet wederom.
Ende nae dat ghy wilt dat die menschen v doen, alsoe doet hen desghelijcs ooc.
Ende eest dat ghy bemint die ghene die v beminne{n}, wat da{n}ck hebdi daer af? want die sondaers beminnen oock die ghene die hen beminnen.
Ende eest dat ghy weldoet de{n} ghenen die v weldoen, wat danck hebdi daer af? want die sondaers doen dat oock.
Ende eest dat ghy leent den ghenen daer ghy dat hoept weder af te ontfanghen, wat danck hebdi daer af? want die sondaren leene{n} de{n} sondare{n}, dat sij desghelijcs wederom ontfanghe{n} soude{n}.
Maer bemint v vianden, doet wel ende leent, niet daer af hopende, ende uwen loon sal veel sijn, en{de} ghy sult kinderen des alderhoochsten sijn, want hy is goedertieren ouer die ondancbarighe ende quade.
Daer om weest bermhertich, ghelijck v vader bermhertich is.
En wilt niet ordeelen, ende ghi en sult niet gheordeelt worden, en wilt niet verordeelen, en{de} ghy en sult niet verordeelt worden. Vergheeft, ende v sal vergheuen worden.
Gheeft en{de} v sal ghegheuen worden. Een goede ende opghehoopte ende ghescudde en{de} ouerloope{n}de mate sulle{n} sij in uwe{n} schoodt gheue{n}. Want metter seluer maten daer ghy mede ghemeten hebt, sal v wederom ghemeten worden.
En{de} hy seyde hen een ghelijckenisse. Mach den eenen blenden den anderen blenden leyden? en vallen sij niet beyde in die grachte?
Gheen discipel en is bouen sijnen meester, ende een ieghelijck sal volmaect wesen, eest dat hy is ghelijck sijn meester.
Ende wat siedi een vese in ws broeders ooghe, maer den balck die in v ooghe is en aenmercti niet?
Oft hoe moechdi uwen broeder segghen, Broeder ghehengt dat ick mach die vese wt v ooghe worpen, daer ghy selue den balck in v ooghe niet en siet? Ghy hypocrijt, worpt ierstmael de{n} balck wt v ooghe, en{de} dan suldi voert sien, dat ghy die vese moecht nemen wt ws broeders ooghe.
Want ten is gheenen goeden boom die quade vruchten voerts brengt, noch ghenen quade{n} boom die goede vruchte{n} voerts bre{n}ghet.
Wa{n}t elcke{n} boom wort va{n} sijn vrucht bekent. Want vanden dornen en vergadert me{n} gheen vijghen, noch vanden braemen en snijdtmen gheen wijndruyuen.
Een goet mensch brengt voort wt den goede{n} scadt sijns herten goede dinghen, en{de} een quaet mensch brengt wt den quaden scadt quaet voerts. Want wt die ouervloedicheyt des herten, soe spreect den mont.
Ende waerom noemdi mi Heere Heere, en{de} en doet niet tghene dat ick v segghe?
Alle die tot my coemt en{de} mijn woerden hoort, en{de} doet die ick sal v toonen wien dat hy ghelijck is.
Hy is ghelijck eene{n} mensch die een huys timmert, die diep ghegrauen heeft, en{de} tfundame{n}t gheleydt heeft op een steenroetse. En{de} alser eene{n} ouervloet ghesciedde, soe is de vloet aengheslaghe{n} teghe{n} dat huys, en{de} hy en heeft dat niet conne{n} verroere{n}, wa{n}t het was ghefundert opde{n} steen.
Maer diese hoort en{de} niet en doet, die is ghelijk eene{n} mensch die sijn huys timmert op die eerde sonder fundame{n}t, op dwelc is de{n} vloet gheslaghe{n}, en{de} tes ter sto{n}t gheualle{n}, en{de} de{n} val va{n} dien huyse is groot gheworde{n}.
ENde als hy alle sijn woerde{n} volseyt hadde in die oore{n} des volcs, soe is hy in Capharnaum ghegaen.
En{de} die knecht va{n} eene{n} hondertsten man qualijck te passe sijnde begonste te steruen, die welcke hem aenghenaem was.
En{de} als hy ghehoort hadde va{n} Iesu, soe heeft hy tot hem ghesonde{n} die ouders der Iode{n}, biddende hem dat hy comen soude en{de} sijnen knecht ghenesen.
En{de} als die tot Iesum ghecomen ware{n}, soe baden sij hem sorchuuldelijck, segghende tot hem. Hy eest weerdich dat ghy hem dit doet,
wa{n}t hy heeft ons volck lief, en{de} hy heeft ons een synagoge ghetimmert.
En{de} Iesus ginck met hen lieden. En{de} doen hy nu niet verre en was vande{n} huyse, heeft die hondertste man vriende{n} tot hem ghesonde{n} segghe{n}de, Heere en wilt v niet vermoyen, want ick en ben niet weerdich dat ghi soudt onder mijn dack in come{n}.
Waerom dat ick my oock niet weerdich en heb gheacht, dat ic tot v come{n} soude, maer segghet met eene{n} woerde, en{de} mijn knecht sal gesont worde{n}.
Wa{n}t ic bin ooc een mensch onder een ouerheyt ghestelt, hebbe{n}de onder my ruytere{n}, en{de} ic segghe desen gaet henen, en{de} hy gaet, en{de} den andere{n} coemt, en{de} hy coemt, en{de} mijne{n} dienaer doet dit, en{de} hy doetet,
Iesus dit gehoort hebbende, heeft hem verwondert, en{de} omghekeert sijnde heeft hy de{n} scaren die hem volchden gheseyt, Voerwaer ic segghe v, dat ic ooc in Israel soe grooten ghelooue niet gheuonde{n} en hebbe.
En{de} als sij thuys ghecome{n} ware{n} die daer ghesonde{n} ware{n}, soe hebbe{n} sij den knecht die sieck gheweest hadde, ghesont vonden. ✠
En{de} tes ghesciet daer nae dat hy ginc tot ee{n} stadt die ghenoemt was Naim, en{de} met hem ghinghen sijn discipele{n}, en{de} een groote scare,
en{de} doe{n} hy quam by die poorte der stadt, siet soe worde daer een doode wtghedraghe{n} ee{n} eenich sone sijns moeders, en{de} dese was een weduwe, en{de} ee{n} groote scare va{n}der stadt met haer.
Die welcke als die Heere ghesien heeft, soe heeft hy (met bermherticheyt op haer bewecht sijnde) tot haer gheseyt. En wilt niet weene{n}.
En{de} hy is daer aanghegaen, en{de} heeft die bare gheraect. En{de} die ghene diese droeghe{n} bleue{n} staende. En{de} hy seyde, ionghelinck ick segghe v, staet op.
En{de} hy is recht op ghesete{n} die doot was, en{de} begonste te spreke{n}. En{de} hy heeft hem sijnder moeder ghegheue{n}.
En{de} een vreese heeft hen alle beua{n}ghen, en{de} sij loofde{n} Godt grotelijck segghe{n}de, Het is een groot propheet onder ons opghestaen, en{de} Godt heeft sijn volc besocht. *
En{de} dit woert is wtghegae{n} va{n} hem int gheheel Ioetsche la{n}t, en{de} in alle dat la{n}tscap daer omtrent.
En{de} Ioha{n}nes discipele{n} hebbe{n} hem ghebootscapt va{n} alle dese dinghen.
En{de} Iohannes heeft twee va{n} sijne{n} discipele{n} tot hem gheroepe{n}, en{de} hy heeftse aen Iesum ghesonden segghende, Sijdt ghy die comen sult, oft verwachte{n} wy eene{n} anderen?
En{de} als die ma{n}nen tot hem ghecomen ware{n}, hebben sij gheseyt, Iohannes die dooper heeft ons tot v ghesonde{n} segghende, Sijdt ghy die comen sult, oft verwachten wij eene{n} andere{n}?
In die selue vre heefter hy vele ghesont ghemaect va{n} siecte{n}, en{de} plaghe{n}, en{de} va{n} boose gheesten, en{de} veel blinde{n} heeft hy tghesicht ghegheue{n}.
En{de} antwoerdende heeft hy tot hen gheseyt, Gaende bootscapt wederom Ioha{n}ni dat ghy ghehoort hebt en{de} ghesien. Dat die blende sien, die crepele wandele{n}, die melaetsche worde{n} ghesuyuert, die dooue hoore{n}, die doode verrijsen, den arme{n} wort het eua{n}gelie verco{n}dicht,
en{de} salich is hi soe wie in my niet verarghert en wort.
En{de} doe{n} Ioha{n}nes boden wech ghegaen waren, heeft hy begonst te segghen van Iohannes totten scaren. Wat sijdi wt ghegaen in die woestijne te siene? een riet mette{n} winde waeyen?
Maer wat sijdi wtghegae{n} te siene? eene{n} mensch met saechte{n} cleedere{n} ghecleedt? Siet die in costelijcke cleederen sijn ende in wellusticheden, die sijn in der coninghen huysen,
Maer wat sidi wtgaen te sien? eenen propheet? Voorwaer ick segghe v lieden oock meer dan eenen propheet.
Dit is hy daer af ghescreuen is. Siet ick sende mijnen Enghel voor v aensicht die uwe{n} wech bereyde{n} sal voor v,
wa{n}t ick segghe v meerder propheet onder die kindere{n} der vrouwen dan Iohannes die dooper en isser niemant, Maer wie de minste is int rijck Gods die is meerder dan hy,
En{de} alle tvolck hoorende, en{de} die publicane{n} die ghedoopt waren met Iohannes doopsel hebbe{n} God gherechtuerdicht,
Maer die Pharisee{n} en{de} wetgheleerde hebben den raet Gods versmaet in hen seluen, niet ghedoopt sijnde van hem,
Ende die Heere heeft gheseyt. By wien sal ick die mensche{n} van desen gheslachte ghelijcken, en{de} wien sijnse ghelijc?
Sij sijn ghelijc de{n} kinderen op die merct sitte{n}de ende sprekende tot malcanderen en{de} seggende. Wij hebben v ghesonghe{n} met pijpen, ende ghy en hebt niet ghedanst, Wij hebbe{n} v droef gheclach ghesonghe{n}, ende ghy en hebt niet gheweent,
Want Ioha{n}nes die dooper is ghecomen noch broot etende noch wijn drincke{n}de, en{de} ghi segt hi heeft den duyuel,
Die sone des menschen is ghecomen etende ende drinckende en{de} ghi segt. Siet dese mensch is ee{n} brasser en{de} wijndrincker, ee{n} vrie{n}t der publicane{n} en{de} sondaren
ende die wijsheyt is gherechtuerdicht van allen haren kinderen. ✠
En{de} een vande{n} Phariseen badt hem dat hi met hem eten soude, Ende in des Phariseus huys ghegaen sijnde is hy ter tafelen ghesete{n},
Ende siet een vrouwe die een sondersse was in die stadt, als si verstaen heeft dat hi gheseten was ten maeltijde in des Phariseus huys, heeft sij ghebracht een costelijcke alabasteren busse met salue, ende staende va{n} achter aen sijn voeten, heeft sij met trane{n} begonst sijn voeten vochtich te maken, en{de} metten hayre haers hoofts droochde sijt ende custe sijn voeten, en{de} salfdese metter salue{n},
Maer dit sie{n}de die Phariseus die he{m} ghenoodt hadde, heeft in si selue{n} ghesproken segge{n}de. Waer dese een propheet, soo soude hy emmer wel weten wie ende hoedanich dese vrouwe is, die hem geraket, dat sij een sondersse is,
Ende Iesus antwoordende heeft tot hem gheseyt. Simon ick hebbe v wat te segghen, Ende hy seyde. Meester segt.
Een scultheere hadde twee sculdenaren, die eene was sculdich vijf hondert penninghe{n} en{de} die ander vijftich,
En{de} als sij niet en hadden daer mede dat sijt betalen mochten, soo heeft hijt hen beyden quijt ghescouden, Wie heeft hem dan aldermeest lief?
Simon antwoorde{n}de heeft gheseyt. Ic meyne dat die ghene dien hy meest quijt ghescouden heeft. Ende hi heeft hem gheseyt. Ghi hebt recht gheordeelt,
En{de} omghekeert sijnde totter vrouwen heeft hy gheseyt tot Simonem. Siedi dese vrouwe? Ic ben in v huys ghecomen, ghi en hebt mijnen voeten ghee{n} water ghegheue{n}, maer dese heeft met trane{n} mijn voete{n} vochtich ghemaect, en{de} met hare{n} hayre ghedroocht
Ghy en hebt my gheenen kus ghegheuen, maer dese en heeft niet opghehouden, van dat ick incomen ben mijn voeten te cussen,
Mijn hooft en hebdi met olien niet ghesalft, Maer dese heeft met saluen mijn voete{n} ghesalft,
Daerom segghe ic v. Haer worden veel sonden vergheuen, om dat sij seer bemint heeft, maer de{n} welcken min vergheuen wort die bemint min,
Ende hy heeft tot haer gheseyt. V sonden worden v vergheuen,
En{de} die daer tsamen ter tafelen saten begonste{n} te segghen in hen seluen. Wie is dese die oock die sonde{n} vergheeft?
Ende hy heeft totter vrouwen gheseyt. V ghelooue heeft v salich ghemaect gaet in vrede. *
ENde tis ghesciet daer nae, en{de} hy reysde door die steden en{de} casteelen prekende en{de} deua{n}gelie verco{n}dige{n}de va{n}den rijck Gods, en{de} die twaelue met hem,
en{de} sommighe vrouwen die ghenesen waren van boose gheesten ende siecten, Maria die ghenaemt wort Magdalene, daer seuen duyuelen wtghegaen waren,
en{de} Iohanna die huysvrouwe van Chuse die Herodes hoofmeester was ende Susanna, ende veel andere die hem dienden van hare{n} tijtelijcke goeden. ✠
Maer alsser een groote scare verghaderde, ende van die steden haestelijck tot hem quamen, heeft hy gheseyt door een ghelijckenisse.
Hy is wtghegaen die saeyt om sijn saet te saeyen, ende als hijt saeyt soo is het een gheualle{n} omtrent den wech ende het is vertreden, ende die voghelen des hemels hebben dat gheten,
Ende dander is gheuallen opden steen, en{de} alst wtcomen was soo eest verdroocht, om dat gheen vochticheyt en hadde,
Ende het ander is gheualle{n} tussche{n} die dornen, ende die dornen tsamen opghewassen sijnde hebben dat versmacht,
Ende dander is gheuallen in goede eerde ende opgheghaen sijnde heuet vrucht voortghebracht honderfout, dese dinghen segghende riep hy. Die ooren heeft om te hooren die hoore,
En{de} sijn discipelen vraechde{n} hem wat parabel dat dit was
Den welcken hy heeft gheseyt. V lieden eest ghegheuen te kennen die verborghentheyt van dat rijc Gods maer den anderen in ghelijckenissen op dat sij siende niet en souden sien, ende hoorende niet en souden verstaen,
Ende dit is die ghelijckenisse, Tsaet is dwoort Gods,
Maer die omtrent de{n} wech sijn, dat sijnse diet hooren daer na soo coemt die duyuel, ende neemt dat woort van hen herte om dat sij niet en souden gheloouende salich worden,
Want die opden steen sijn, die welcke als sijt ghehoort hebben, soo ontfanghen sij dwoort met blijscappe, ende dese en hebben ghee{n} wortele, want sij wat tijts gheloouen, ende ten tijde der becoringhen soo sceyden sij daer af,
Maer dat in die dornen gheuallen is, dat sijn dese diet ghehoort hebben, ende van die sorchuuldicheden ende rijcdommen ende wellustichede{n} des leuens gaende worde{n} sij versmacht ende si en brenghen gheen vruchte{n} voorts,
Maer dat in goede eerde valt, dat sijn die ghene die in een goet ende alderbeste herte het woort hoorende onthouden ende brenghen vrucht voorts door lijdtsaemheyt. *
Niemant een licht ontstekende en bedect dat met eenen vate, oft en stelt dat onder tbedde niet, maer hy stellet op eenen candelaer, op dat die ghene die daer innecomen dlicht sien moghen,
Want daer en is niet heymelijcs dat niet gheopenbaert en sal worden, ende verborghen dat niet en sal ghewete{n} worden, ende int openbare come{n},
Daerom besiet hoe dat ghijt hooret, Want soo wie heeft, dien sal ghegheuen worden, en{de} soo wie niet en heeft, van dien sal oock tghene dat hy meynt te hebben afghenomen worde{n},
Ende tot hem sijn ghecomen sijn moeder en{de} sijn broeders, ende si en consten tot hem niet comen om der scaren wille,
Ende tis hem ghebootscapt. V moeder ende v broeders staen buyten begheerende v te sien,
Die welcke antwoordende heeft tot hen gheseyt. Mijn moeder ende mijn broeders sijn dese die dwoort Gods hoore{n} ende doen. ✠
Ende tis ghebuert op eenen dach, en{de} hi is gheclommen in een sceepken, ende sijn discipelen en{de} hy seyde tot hen. Laet ons oueruaren ouer dat water Ende si sijn daer in gheclommen,
En{de} die wijle dat sij sceepten soo is hy ontslapen, ende daer is eenen storm van winde int water nederghedaelt, ende sij worden vol watere, ende waren in perikel,
Ende tot hem gae{n}de hebben sij hem ghewect, segghende. Meester wij gaen verlore{n}, Ende hy opstaende heeft den wint ghestraft ende den tempeest des waters, ende tis opghehouden, ende daer is een stilte gheworden,
Ende hy seyde tot hen. Waer is v lieder ghelooue? Die welcke vreesende sijn verwondert gheweest tot malcanderen segghende. Wie meyndi dat dese is want hy den winden ende der zee ghebiedt, ende sij sijn hem onderdanich?
Ende sij sijn ghesceept tot aen dlantscap vande{n} Gerasenen welck is teghen ouer Galileen. *
Ende doen hy wtghegae{n} was opt lant, soo is hem te ghemoete comen een man die eenen duyuel hadde nv van langhen tijden, ende hy en worde met gheene{n} cleede ghecleedt, noch hy en woonde in gheen huys, maer in die grauen,
Dese als hy Iesum ghesien heeft is voor hem nedergheuallen, ende luyde roepe{n}de met grooter stemme heeft hy gheseyt. Wat heb ick met v te doen Iesu sone des alderhoochsten Gods? Ick bidde v en pijnicht my niet,
Want hy gheboodt den boosen gheest dat hy wtgaen soude va{n}den mensche, Wa{n}t langhe tijden hadde hy hem beseten, en{de} hi worde ghebonden met ketenen ende met veteren bewaert, ende brekende die banden worde hy ghedreuen vande{n} duyuel in die woestijne{n},
En{de} Iesus heeft hem ghevraecht segghende. Hoe sijdi ghenaemt? Ende hi antwoorde Legioen, want daer ware{n} veel duyuels in hem ghecomen,
Ende sij bade{n} hem dat hy hen niet en soude ghebieden dat sij souden inden afgront ghaen,
Ende daer was een cudde van veel verkenen die daer opde{n} berch weydden, ende sij baden hem dat hy hen toelaten wilde in die verkene{n} te gaen, Ende hy heuet hen toeghelaten,
Aldus sijn die duyuels wten mensche ghegaen ende sijn in die verkenen ghegaen, ende met eene{n} ghebruyssche is dat cudde van bouen nederwaerts gheloopen in dat water ende is versmacht.
Dwelc als die ghene diese hoedden ghesien hebben datter gheschiet was, soo sijn sij gheuloden, en{de} hebbent ghebootscapt in die stadt ende in die dorpen,
Ende sij sijn wtghegae{n} om te besien datter ghedaen was, en{de} si sijn tot Iesum ghecomen, ende sij hebben den mensch gheuonden sittende vanden welcken die duyuels wtghegaen ware{n}, ghecleedt ende met goeden verstande aen sijn voeten, ende sij hebben ghevreest,
Ende sij hebben ooc henlieden vercondicht diet ghesien hadden hoe dat hy ghesont was worden van dat Legioen,
Ende alle die menichte vander Gerasenen lantscap hebbe{n} hem ghebeden, dat hy van henlieden wech gaen woude want sij waren met grooter vreesen beuanghe{n}, Ende climme{n}de in een scip is hi wederom ghekeert,
Ende die man wten welcken die duyuelen ghegae{n} waren badt hem dat hi met hem sijn mochte, Ende Iesus heeft hem laten wechgaen segghende.
Keert wederom in v huys, ende vertelt hoe groote dinghen die v Godt ghedaen heeft, Ende hy is wechghegae{n} door alle die stadt prekende hoe groote dinghe{n} dat hem Iesus ghedae{n} hadde,
Ende tis ghesciet doen Iesus wederom ghecome{n} was, dat hem die scare ontfanghen heeft want sij waren alle hem verbeydende,
Ende siet daer is een man ghecomen wiens naem was Iairus, en{de} hi was een ouerste der Sinagogen, en{de} hy is gheuallen aen Iesus voeten, hem bidde{n}de dat hy in sijn huys comen wilde
want hy hadde ee{n} eenighe dochter omtrent va{n} twaelf iaren, ende dese sterf, Ende tis ghesciet doen hi ghinc dat hy van die scaren ghedronghen worde. ✠
En{de} daer was een vrouwe die in des bloets vloet was twaelf iaren lanck, die aen die medecijn meesters allen haer goet hadde ghehanghen, ende sij en conste van niemanden ghenesen worden,
dese is van achter ghecome{n}, ende heeft gheraect die wterste lijste van sijnen cleede, ende ter stont heeft den vloet haers bloets stille ghestaen,
En{de} Iesus seyde. Wie eest die my gheraect heeft? Maer doen sijt alle loochende, soo heeft Petrus gheseydt, ende die met hem waren. Meester die scaren verdringhen v ende pijnighen v, ende segdi. Wie heeft my gheraect?
Ende Iesus heeft gheseydt. Iemant heeft my gheraect, want ick weet datter een cracht wt mi ghegaen is,
Ende die vrouwe siende dat niet verborghen en heeft gheweest, soo is sij al beuende ghecomen, ende is nedergheuallen voor sijn voete{n} ende si heeft te kennen ghegheuen voor alle tvolc om wat sake dat sij hem gheraect hadde, en{de} hoe dat sij ter stont ghesont was gheworden,
En{de} hy seyde tot haer Dochter v ghelooue heeft v ghesont ghemaect, gaet in vreden. *
Als hy noch sprekende was soo isser een ghecomen aen den prince der Sinagogen segghe{n}de tot hem. V dochter is doot, en wilt hem niet quelle{n}
Maer Iesus hebbende dit woort ghehoort heeft gheseyt totte{n} vader vander io{n}gher dochter. En wilt niet vreesen, Alleen ghelooft, ende sij sal ghesont sijn,
Ende doen hy aen thuys ghecomen was soo en heeft hy daer niemanden met hem laten ingaen, dan Petrum en{de} Iacobum ende Iohannem, ende den vader en{de} die moeder vander iongher dochter,
Ende sij weenden alleghader ende beclaechden haer, Ende hy seyde. En wilt niet weenen want die ionghe dochter en is niet doot, maer sij slaept,
Ende sij beghecten hem, wetende dat sij doot was,
Ende hy neme{n}de haer hant heeft gheroepen segghende. Ionghe dochter staet op
En{de} haren gheest is wederom ghecomen, ende si is ter sto{n}t opghestaen, Ende hy heeft gheboden datmen haer teten gheuen soude,
Ende haer ouders hebben seer verwondert gheweest, den welcke{n} hi gheboden heeft dat si niemanden segghen en souden datter ghesciet was.
ENde als hi tsame{n} gheroepe{n} hadde die twaelf apostelen heeft hy hen ghegheuen cracht ende macht ouer alle duyuelen, en{de} dat sij siecte{n} ghenesen souden,
Ende hy heeftse ghesonden te prediken het rijck Gods, ende te ghenesen die siecke{n},
En{de} hy heeft tot hen gheseyt. En draecht niet ouer wech, noch roede, noch male, noch broot, noch ghelt, noch en hebt gheen twee rocken,
En{de} in wat huys dat ghy coemt, daer blijft, ende en gaet daer niet wt,
Ende so wie v niet en ontfanct, wtgae{n}de van die stadt scuddet oock het stubbe van uwen voeten tot een ghetuyghenis ouer henlieden,
Ende sij wtghegaen sijnde, ghinghen al om door die dorpen het Euangelie vercondighende, ende ghenesende ouer al. *
En{de} Herodes een vande{n} vier vorsten heeft ghehoort alle die dinghe{n} die van hem ghedaen worden, ende hem twijfelde om datter gheseyt worde vanden sommighe{n} dat Iohannes vanden dooden verresen was,
maer vande{n} sommighe{n}, Dat Elias hem gheopenbaert hadde, en{de} vanden andere{n}, Datter een vande{n} oude{n} prophete{n} opghestae{n} was,
En{de} Herodes seyde. Iohannem heb ic onthalst, maer wie is dese daer ick sulcke dinghen af hoore? En{de} hy begheerde hem te sien,
Ende die apostelen weder ghecomen sijnde, hebbe{n} hem vertelt al wat sij ghedae{n} hadden, Ende hen mede ghenomen hebbende is hy wten weghe ghegae{n} in een woeste plaetse welc is by Bethsaida,
Het welc als die scare{n} vernomen hebbe{n} soe sijn sij hem geuolcht, en{de} hy heeftse ntfanghe{n}. en{de} sprack hen va{n}de{n} rijcke Godts, en{de} die ghene die helpe behoefden ghenas hy,
En{de} den dach was begonst onder te gaen. ✠ Ende die twaelue tot hem comende hebben hem gheseyt. Laet die scaren wechgaen, dat si gaende in die dorpen ende lanthuysen die hier omtre{n}t sijn moghen ter herberghen gaen, ende teten vinden, want wij sijn hier in een woeste plaetse,
Ende hy seyde tot hen. Gheeft hen ghy teten, Ende sij hebben gheseydt. Wij en hebben niet meer dan vijf brooden ende twee vissche{n}, ten ware dat wij by auontuere ghinghe{n} ende spijse cochten voor alle dese scare,
Ende daer waren by nae vijf duysent mans, Ende hy seyde tot sijn discipele{n}. Doetse ter neder sitten by gheselscappe{n}, vijftich tsamen,
Ende sij hebben alsoo ghedaen, Ende sij hebbense alle doen neder sitte{n},
Ende ghenome{n} hebbende die vijf brooden ende twee visschen heeft hy opghesien ten hemelwaerts, ende hy heeft die ghebenedijt ende ghebroken, en{de} sijnen discipelen ghedeylt, dat sijt den scaren voortstellen souden,
Ende sij hebben alle gheten ende sijn versaedt, Ende daer is opghedraghen tghene dat hen ouerghebleuen is twaelf coruen brockelingen. *
Ende tis ghebuert doen hi was alleen biddende, soo waren met hem oock die discipelen, ende hy heeft hen gevraecht segghe{n}de. Wie segghen die scaren dat ick ben,
Ende sij hebben gheantwoort ende gheseyt. Iohannem den dooper, ende die andere Eliam, maer die ander datter een propheet va{n} den iersten opghestae{n} is,
En{de} hy heeft tot hen gheseyt Maer wie segt ghy dat ick ben? Simon Petrus antwoorde{n}de heeft geseyt. Christus die ghesalfde Gods
Ende hy hen straffende heeft gheboden dat si dit niemant segghen souden,
segghende. Want die sone des mensche{n} moet veel lijden, en{de} veracht worden van den ouderen en{de} princen der priesteren en{de} Scribe{n}, ende ghedoot worden ende ten derden daghe verrijsen.
Ende hy seyde tot alleghader. Eest datter iemant wilt comen nae my, die verloochene sij seluen, en{de} heffe op sijn cruys daghelijcs, en{de} volghe my,
Want soo wie sijn ziele wilt behouden die salse verliesen, want die sijn ziele verliest om mijnen wille die salse behouden,
wa{n}t wat batet den mensch eest dat hy winnet die gheheel werelt, en{de} sij selue{n} verliest ende sijns selfs scade lijdt?
Want soo wie hem mijns scaemt en{de} mijnder woorden, diens sal hem die sone des mensche{n} scame{n} als hi comen sal in sijn maiesteyt, en{de} des vaders, ende der heyligher Enghelen,
En{de} ick segghe v voorwaer Hier sijnder sommighe staende, die welcke die doodt niet en sullen smaken voor dat sij het rijck Gods sien,
Ende tis ghesciet nae dese woorden omtrent acht daghen, en{de} hy heeft mede ghenomen Petrum en{de} Iacobum ende Iohannem, ende is gheclommen op eene{n} berch om te bidden,
En{de} doen hy badt soo is die ghedaente sijns aensichts gheworden anders, en{de} sijn cleedinghe wit en{de} wederblinckende,
En{de} siet twee ma{n}nen sprake{n} met hem, en{de} het ware{n} Moyses en{de} Elias
ghesien in die maiesteyt, ende sij seyde{n} sijn versceyden dat hy volbringhen soude in Iherusalem,
Maer Petrus ende die met hem waren, waren beswaert met vake, Ende ontspringhende hebbe{n} sij ghesien sijn maiesteyt ende die twee mannen die by hem stonden,
Ende tis ghesciet doen sij van hem sceydden, dat Petrus heeft gheseyt tot Iesus, Meester tis ons hier goet sijn, ende laet ons maken drij tabernakelen, een voor v, ende een voor Moyses, ende een voor Elias, niet wetende wat hy seyde,
Ende doen hy dit sprekende was, soo isser een wolcke ghecomen, en{de} die heeftse al om belommert, ende sij hebben ghevreest doen si in die wolcke ghinghen,
Ende daer is een stemme ghesciet vander wolcken segghende. Dit is mijn beminde sone, Hoort hem,
En{de} als die stemme ghesciede, so is Iesus alleen gheuonden, Ende sij hebben ghesweghen, ende niemanden iet gheseyt in dien daghen van tghene dat sij ghesien hadden.
Ende tis ghesciet opden navolghenden dach als sij vanden berch quamen dat hem te ghemoete is comen een groote scare,
En{de} siet een man wter scaren heeft luyde gheroepen segge{n}de. Meester ick bidde v, siet op mijnen sone, want het is mijn eenich kint,
Ende siet den gheest aengrijpt he{m} ende ter stont soo roept hy, en{de} hy stoot hem aen ende verscoort hem met scuymsel, en{de} nauwelijcs en sceydt hy van hem als hy hem verscoort heeft,
en{de} ick heb uwen discipelen ghebeden dat si dien wtworpen soude{n} ende sij en hebbens niet gheconnen,
Ende Iesus antwoordende heeft gheseyt. O ongheloouich ende verkeert gheslachte, hoe langhe sal ick by v lieden sijn, en{de} v ghedooghen? Brengt herwaerts uwen sone,
Ende als hy aenquam soo heeft hem die duyuel teghen die eerde ghestooten ende verscoorde hem, Ende Iesus heeft den onsuyuere{n} gheest ghestraft, en{de} dat kint ghenesen, ende dat sijnen vader wederom ghegheue{n},
En{de} sij verwonderde{n} he{m} allegader in die grootheyt Gods ende als sij hem alle verwonderde{n} van allen dat hi dede soo heeft hi tot sijnen discipelen gheseyt.
Stelt ghilieden in uwe herten dese woorden, Want tis toecomende dat die sone des mensche{n} sal gheleuert worde{n} in die handen der menschen,
Maer sij en verstonden dit woord niet, Ende het was bedect voor henlieden, dat sijt niet en begrepen, ende sij vreesden hem te vraghen van desen woorde,
Maer daer is een ghedachte in henlieden comen, wie van hen die meeste was,
En{de} Iesus siende die ghedachte{n} haerder herten, heeft ghenomen een kint, ende dat ghestelt by hem
en{de} hi seyde hen, Soo wie dit kint ontfanghet in mijne{n} naem, die ontfangt my, ende soo wie my ontfangt, die ontfanct hem die my ghesonden heeft, Want soo wie die minste is onder v allen die is die meeste,
En{de} Ioha{n}nes antwoordende heeft gheseyt. Meester wij hebben eenen ghesien in uwen naem duyuelen wtworpende, en{de} wij hebbent hem verboden, want hy en volcht met ons niet,
Ende Iesus heeft tot hem gheseydt. En willet niet verbieden, want soo wie teghen v lieden niet en is, die is voor v. ✠
Ende het is ghesciet als die daghen veruult worden dat hy van hier ghenomen soude worden, ende hy heeft sijn aensicht vast ghestelt om te gaen nae Ierusalem,
Ende heeft boden ghesonden voor sijn aensicht, ende wechgaende sijn inder Samaritanen stadt ghecomen dat sij hem bereyden souden,
Ende sij en hebben hem niet ontfanghen, want sijn aensicht was als van eene{n} die gaende was nae Ierusalem,
En{de} als sijn discipelen Iacobus en{de} Ioha{n}nes dat ghesien hadden, soo hebbe{n} sij gheseyt. Heere wildi dat wij segghen datter vier wten hemel nedercome ende verniele die?
Ende hem ommekeerende heeft hy hen ghestraft segghende. Ghy en weet niet van wat geest dat ghi sijt,
Die sone des mensche{n} en is niet ghecomen om zielen te dooden, maer om salich te maken Ende sij sijn wechghegaen in een ander stedeken. *
Ende tis ghesciet die wijle dat sij wandelden opde{n} wech datter ee{n} gheseyt heeft tot hem. Ic sal v volghe{n} al waer dat ghi ghaet,
Iesus heeft hem gheseydt. Die vossen hebben holen ende die voghele{n} des hemels nesten, maer die sone des menschen en heeft niet daer hi sijn hooft op rusten mach,
Ende hi heeft gheseydt tot eenen anderen. Volcht my, Maer die heeft gheseyt. Heere laet my ierstmael gaen en{de} mijnen vader begrauen,
Ende Iesus heeft hem gheseyt. Latet ghesciede{n} dat die dooden hen dooden begrauen, maer gaet ghy henen ende vercondicht het rijc Gods,
Ende een ander seyde. Ick sal v volghen Heere, maer laet my ierstmael gaen sceyden vande{n} ghenen die thuys sijn,
Iesus heeft tot hem gheseyt. Niemant sijn hant aenden ploech slaende en{de} achterwaerts siende en is bequaem totten rijcke Godts.
ENde nae desen heeft die Heere ghecore{n} noch ander tweentseue{n}tich, ende hy heeft die twee tsamen ghesonde{n} voor sijn aensicht in alle steden ende plaetsen daer hy comen soude,
Ende hi seyde henliede{n}, Den oochst is voorwaer groot maer die wercluyde{n} sijn luttel, Daerom biddet den Heere des oochsts dat hi wercluyde{n} sende in sijne{n} oochst,
Gaet henen, siet ick sende v ghelijc lammere{n} onder die woluen.
En wilt gheen borse draghen, noch male, noch scoenen ende niemanden en groet ouer wech,
In wat huys dat ghi inne gaet soo segghet ten iersten. Vrede sij desen huyse,
ende eest dat daer een kint des vreedts is soo sal op dien uwen vrede rusten, Maer eest soo niet, soo sal uwen vrede wederom tot v keeren,
Maer int selue huys blijft etende ende drinckende van dat si hebben, want ee{n} wercman is sijns loons weerdich. * En wilt niet vertrecke{n} van deen huys in dandere,
Ende in wat stadt dat ghi gaet, en{de} sij v ontfanghe{n}, so etet dat v voor ghestelt wort,
ende gheneest die siecke die daer in sijn, ende segghet hen. Het rijck Godts is v lieden nae by comen,
Maer in wat stadt dat ghy in gaet, en{de} sij v lieden niet en ontfanghen, soo suldi wtgaende in hen straten segghe{n}.
Ooc het stubbe dat ons aenghebleuen is van uwer stadt, vaghen wij af op v lieden, maer nochtans weet dat het rijck Gods is nae by comen,
Ick segghe v, dat den Sodomiten ghenadelijcker gheschieden sal op dien dach, dan dier stadt,
Wee v Chorozaim, wee v Bethsaida, want ware{n} in Tiro ende Sidon die mirakelen ghedaen gheweest, die in v ghedaen sijn, sij souden in voorleden tijden in hairen cleederen ende asschen sittende penitencie ghedaen hebben,
Maer nochtans sal Tyro ende Sidoni ghenadelijcker ghescieden int ordeel dan v lieden,
En{de} Capharnau{m} totten hemel toe verhauen ghi sult totter hellen toe nederghesoncke{n} worden,
Die v liede{n} hoort die hoort mi, ende die v versmaet die versmaet my, ende die mi versmaet, die versmaet hem die my ghesonden heeft,
Ende die tweentseuentich sijn wederghecome{n} met blijscappen segghende. Heere die duyuels sijn o{n}s oock onderdanich in uwen naem,
Ende hi seyde hen. Ick heb Satanam als eenen blixem sien vallen vande{n} hemel.
Siet ick heb v macht ghegheuen te treden op serpenten ende scorpioenen, ende ouer alle die macht des viants, ende ten sal v niet letten,
Maer nochtans en wilt v daer in niet verblijden om dat die gheesten v onderdanich sijn, Maer verblijt v dat uwe name{n} ghescreuen sijn in die hemele{n},
In die selue vre heeft hy he{m} verhuecht inden gheest ende gheseyt. Ick belijde v vader Heere des hemels ende der eerden, dat ghy dese dinghen verborghen hebt van die wijse ende voorsienighe, en{de} hebt die gheopenbaert den cleynen, Iae vader, want het heeft also behaecht voor v,
Alle dinghe{n} sijn mi ghegheuen van mijnen vader, Ende niemant en weet wie die sone is, dan die vadere, ende wie die vader is, da{n} die sone, ende die ghene diet die sone wilt openbaren,
Ende omghekeert sijnde tot sijnen discipelen heeft hi gheseyt. ✠ Salich sijn die ooghe{n} die sien tghene dat ghi siet,
Want ic segghe v dat veel propheten ende coninghen hebbe{n} willen sien tghene dat ghy siet, ende sij en hebbens niet ghesien, ende hoore{n} tghene dat ghy hoort, ende sij en hebbens niet ghehoort,
Ende siet een wetgheleerde is opghestaen hem tempterende en{de} segghende. Meester wat doende sal ic deewich leuen besitten?
Ende hi heeft tot hem gheseydt. Wat isser in die wet ghescreuen? Hoe leesdi?
Hi antwoordende heeft gheseydt. Ghy sult liefhebben den Heere uwen Godt wt v gheheel herte ende wt v gheheel ziele, ende wt alle v crachten, ende wt allen v verstant ende uwen naesten als v seluen,
Ende hy heeft hem gheseyt. Ghi hebt recht gheantwoort, doet dit, ende ghi sult leuen,
Maer hi willende sij seluen rechtuerdich make{n} heeft gheseyt tot Iesum, Ende wie is mijn naeste?
Ende Iesus dit opnemende heeft gheseyt. Een mensch ghinck nederwaerts van Ierusale{m} nae Iericho, en{de} hi is gheualle{n} onder die moordenaers die welcke hebben hem oock berooft, ende als sij hem ghewont hadden sijn sij wech ghegaen, latende hem half leuende,
Ende tis ghesciet datter een priester afquam door den seluen wech, en{de} dien siende, is hi voorby ghegaen,
Desghelijcs oock een Leuijt doen hy omtrent die plaetse was ende hem sach is voorbi ghegae{n}
Maer een Samaritaen ouer wech gaende is by hem ghecome{n}, ende hem siende is met bermherticheyt beweecht gheweest,
Ende bi hem comende heeft hi sijn wonden verbonden, ghietende daer in olie ende wijn, en{de} sette{n}de he{m} op sijn lastdrage{n}de beeste heeft hi die{n} gebracht in een herberghe, en{de} hi heeft hem besorgt,
En{de} des anderen daechs heeft hi twee penninghen wtghenomen, ende heeftse ghegheue{n} den herberghier ende heeft gheseyt. Besorgt hem, ende al wat ghi daer bouen verlegghet, dat sal ick (als ick wedercomen ben) v wederom gheuen,
Wie dunct v dat van desen drijen die naeste gheweest is vanden ghenen die onder die moordenaren gheuallen is?
Ende hi seyde die bermherticheyt aen hem ghedaen heeft, Ende Iesus heeft tot hem gheseyt. Gaet henen ende doet ghi oock desghelijcs. * ✠
Ende tis ghebuert doen sij ghinghen dat hi is ghegaen in een casteelken, en{de} een vrouwe Martha ghenaemt heeft hem ontfanghen in haer huys,
ende dese hadde ee{n} suster ghenaemt Maria, die welcke oock sittende neffens die voeten des Heeren hoorde sijn woort,
Maer Martha was sorchuuldichlijc becommert met veel diene{n}s, die welcke heeft ghestaen ende gheseydt. Heere en achte ghi dat niet, dat mijn suster my heeft alleen laten dienen? daerom segt haer dat sij my helpe,
Ende die Heere antwoorde{n}de heeft tot haer geseyt. Martha, Martha ghi sijt sorchuuldich, ende wort ongherustelijck becommert met veel dinghen,
Maer voorwaer een isser van noode, Maria heuet beste deel vercoren, dwelck haer niet en sal afghenomen worden. *
ENde tis ghesciet doen hy was op een plaetse bidde{n}de als hy afghelate{n} hadde datter een va{n} sijne{n} discipelen tot hem gheseyt heeft. Heere leert o{n}s bidde{n}, ghelijc ooc Ioha{n}nes sijn discipele{n} gheleert heeft,
En{de} hy heeft tot hen gheseyt. Als ghy bidt soo segt. Vader, Gheheylicht sij uwen naem, V rijck laet aencomen,
Ons daghelijcks broot gheeft ons heden,
En{de} vergheeft ons onse sonde{n}, want wi ooc quijtscelde{n} den ghene{n} die ons sculdich sijn, En{de} en leyt ons niet in die becoringhe,
En{de} hi heeft tot hen gheseydt. * Wie van v lieden sal eenen vrint hebben, en{de} sal tot hem gaen inder middernacht en{de} he{m} segghe{n}. Vrint leent my drij brooden,
want mijn vrint is vande{n} wech comen tot mi, en{de} ick en heb niet dat ick voor hem stellen mochte,
en{de} dat hi van binnen antwoordende segghe. En wilt my niet moeylijck wesen, mijn doere is nv ghesloten, ende mijn kindere{n} sijn bi mi in die slaepcamer, Ick en mach niet opstaen en{de} v gheuen,
Ende eest dat die blijft cloppende, ick seg v, al en sal hijt he{m} niet gheuen opstaende om dat hi sijn vrint is, nochta{n}s om sijn moetelijcheyt sal hi opstaen, en{de} salder he{m} gheuen soo vele alsser hem van noode sijn,
En{de} ick segghe v lieden, Begheert ende men sal v gheuen, soect, ende ghi sult vinden, clopt, en{de} men sal v open doen,
want alle die bidt die ontfanct, ende die soect die vint, ende den ghene{n} die clopt, sal open ghedaen worde{n},
Maer wie van v lieden begheert van sijnen vader een broot, sal hi hem eenen steen gheuen? Oft eenen visch, sal hy hem voor eene{n} visch, ee{n} serpent gheue{n}?
Oft begheert hi een ey sal hy hem een scorpioen bieden?
Aldus eest sake dat ghy lieden niet teghenstaende dat ghy quaet sijt, nochtans weet uwen kinderen goede gauen te geuen, hoe veel te meer sal v vader va{n}den hemel den goeden gheest gheuen den ghenen diet hem bidden? * ✠
Ende hi was wtworpende eenen duyuel, en{de} die{n} was stom, En{de} doen hi den duyuel wtgheworpen hadde, soo heeft die stomme ghesproken, en{de} die scaren sijn verwondert gheweest,
Ende die sommighe va{n} henlieden hebben gheseyt. Door Beelzebub den prince der duyuelen worpt hi die duyuelen wt,
Ende die andere tempterende begheerde{n} van hem een teeken vanden hemel,
Ende als hi hen ghedachten ghesien heeft soo heeft hi tot henliede{n} gheseyt. Alle rijc dat teghe{n} sij seluen ghedeylt is sal verwoest worde{n} en{de} deen huys sal op dander huys vallen,
Eest dan dat Satanas teghe{n} sij seluen ghedeelt is, hoe sal dan sijn rijck staen? want ghi segt dat ick door Beelzebub die duyuelen wtworpe,
Maer eest dat ic door Beelzebub die duyuele{n} wtworpe, waer door worpe{n} v kinderen die wte? Daero{m} sullen sij v rechters wesen,
Maer eest dat ick door den vingher Godts die duyuelen wtworpe, soo is voorwaer het rijck Godts tot v lieden ghecomen,
Als een sterck ghewapende sijn voorhof bewaert, soo sijn alle dinghen in vrede die hi besidt,
Maer eest datter ee{n} die stercker dan hi is ouercome{n}de hem verwint, so neemt hi hem alle sijn wapene{n} af daer hy betrouwen in hadde, ende sijn roouen sal hi wtdeylen,
Die met my niet en is die is teghen mi, en{de} soo wie met my niet en vergadert, die verstroyt,
Als eenen onsuyuere{n} gheest wtghegaen is vanden mensche, soo doorwandelt hy die onghewaterde plaetsen, soeckende ruste, En{de} die niet vindende seyt hi. Ick sal wederom gaen in mijn huys daer ick wtgheghaen ben,
En{de} als hi daer coemt, soo vint hi dat met bessemen ghesuyuert, en{de} verciert,
Da{n} gaet hi ende neemt tot hem noch seuen ander gheeste{n} argher dan hi, ende daer inghegaen sijnde woone{n} sij daer, Ende die wterste van dien mensche worden argher dan dierste. *
En{de} tis ghesciet als hi dese dinghen seyde, datter een vrouwe wter scaren haer stemme opheffende tot hem gheseydt heeft. Salich is den buyck die v ghedraghe{n} heeft, ende die borsten die ghi gesoghe{n} hebt,
En{de} hi seyde. Dats emmer waer, maer oock sijn sij salich die dwoort Gods hooren en{de} dat bewaren,
Ende doen die scaren ouer een te samen liepe{n} soo heeft hi begonst te segghen. Dit gheslachte is een arch gheslachte, het begheert een teeken, ende he{m} en sal gheen teeken ghegheuen worden, dan het teeken van Ionas den propheet,
Want ghelijck Ionas een teeken was den Niniuiten, alsoo sal die sone des menschen sijn desen gheslachte,
Die coninghinne va{n} tsuyde lant sal opstaen int ordeel met die manne{n} va{n} desen gheslachte, ende sij salse verdoemen, want si quam va{n} die eynden des aertrijcs om te hooren die wijsheyt va{n} Salomon, en{de} siet hier is meer dan Salomon,
Die ma{n}nen van Niniue sulle{n} opstae{n} int ordeel met desen gheslachte, ende sij sullen dat verdoemen, want sij hebbe{n} penitencie ghedaen ter predicatie{n} van Ionas, en{de} siet hier is meer dan Ionas.
Niema{n}t en ontsteect ee{n} licht ende stelt dat int verborghen, nocht onder een corenvat, maer op eenen candelaer, op dat die ghene die in comen dlicht sien moghen,
Dlicht ws lichaems is v ooghe, Eest dat v ooghe simpel is, soo sal v gheheel lichaem licht wesen, maer eest dat die arch is, soo sal v lichaem ooc duyster wesen,
Daerom siet toe dattet dlicht dat in v is, gheen duysternissen en sijn,
Eest da{n} dat v lichaem gheheel licht is, niet hebbende eenich deel der duysternissen, so salt gheheel licht wesen, en{de} ghelijck een licht des scijnsels salt v verlichten. ✠
Ende als hi sprack soo heeft hem een Phariseus ghebeden dat hi den noenmael by hem eten wilde Ende daer inghegaen sijnde is hi ter tafelen gheseten
Maer die Phariseus begonste in sij selue{n} ouerlegghe{n}de te segghen, waero{m} dat hi niet ghewasschen en was voor den noenmaeltijt,
Ende die Heere heeft tot he{m} gheseyt. Nv ghi Phariseen suyuert het buytenste va{n}den croes oft scotele, maer dat van v lieden binnen is, dat is vol roouerien ende boosheyt.
Ghy dwase, die ghene diet buytenste ghemaect heeft, en heeft die ooc niet ghemaect datter binne{n} is?
Maer nochta{n}s datter ouerblijft gheeft ter aelmissen, en{de} siet alle dinghe{n} sijn v suyuere,
Maer wee v ghi Phariseen want ghy verthient die munte en{de} ruyte ende alderande spijscruyt, en{de} ghi laet achter dat recht ordeel en{de} die liefde Gods maer dese dinghe{n} haddi moete{n} doe{n} en{de} die niet achter laten,
Wee v ghi Phariseen, want ghi bemint die ierste stoelen in die Sinagogen ende die groeten op die merct,
Wee v want ghi sijt als grauen die verborghe{n} sijn, ende die menschen daer op wa{n}delende en wetens niet,
Ende een vanden wetgheleerden antwoorde{n}de heeft tot hem gheseyt. Meester dese dinghen segghende doedi ons ooc versmaetheyt aen,
En{de} hi seyde. En{de} wee oock v ghy wetgheleerde, want ghy die menschen belast met lasten die sij niet ghedraghen en connen, en{de} ghi en raect die packen niet met uwen eenen vingher. *
Wee v die optimmert die grauen der propheten, maer v vaderen hebben die ghedoot,
voor waer ghi ghetuycht, dat ghi consenteert in uwer vaderen wercken, want tis waer dat sij die ghedoot hebben, maer ghi timmert hen graue{n}.
Daerom heeft ooc die wijsheyt Gods gheseyt. Ic sal tot hen sende{n} prophete{n} en{de} apostelen, en{de} va{n} dien sullen sij dooden en{de} veruolghen,
op dat gheeyscht worde het bloet van allen den propheten dat ghestort is van tbeghinsel der werelt, va{n} desen gheslachte,
Va{n} Abels bloet tot dat bloet van Zacharias die ghedoot is tusschen den outaer en{de} den tempel. Alsoo (segghe ick v) salt gheeyscht worde{n} van desen gheslachte,
Wee v ghi wetgheleerde want ghi hebt den slotel der wetenheyt ghedraghen, ende ghi en sijt niet ingheghaen, ende die ghene die dare inghinghen hebdijt verbode{n},
Ende doen hi dese dinghe{n} tot hen seyde, soo begonsten die Phariseen ende wetgheleerde swaerlijck teghen hem in te dringhen, ende sijnen mont te oueruallen van veel dinghen, legghende hem laghen,
ende begherende iet te vaten wt sijne{n} mont dat sij hem souden besculdighen.
ENde als daer veel scaren rontsomme stonde{n}, alsoo dat sij malcandere{n} vertreedden, so heeft hy begonst te segghen tot sijnen discipelen. Wacht v vanden deesem der Phariseen dwelc is gheveijnstheyt,
Maer niet en isser bedect, dat niet en sal ontdect worden, noch verborghen, dat niet en sal gheweten worde{n},
Want dat ghi in duysternissen gheseyt hebt, sal in dlicht gheseyt worden, ende dat ghi in die oore ghesproke{n} hebt in die slaepcamere{n}, sal gepreect worden op die daken,
Maer ick segghe v mijne{n} vrienden. En wilt niet veruaert wesen van die ghene diet lichaem dooden, en{de} nae desen en hebben sij niet meer dat sij doen moghen,
Maer ick sal v toonen wien ghi vreesen moet, vreest hem die nae dat hi ghedoot heeft die macht heeft te worpen in die helle, Alsoo segghe ick v, desen vreest,
En vercooptmen niet vijf mussche{n} om twee cleyn penninghen, ende niet een van dien en is voor Godt vergheten?
Maer oock die hayren ws hoofts sijn alle ghetelt, Daerom en wilt niet vreesen want ghi sijt beter dan veel musschen,
En{de} ick segghe v. Alle die my belijdt voor die mensche{n}, dien sal die sone des mensche{n} oock belijden voor die enghele{n} Gods
maer die mi loochent voor die mensche{n}, die sal verloochent worden voor die enghelen Gods,
Ende alle die een woort seyt teghen den sone des menschen, dat sal hem vergheuen worden, maer den ghenen die inden heyleghen gheest blasphemeert en salt niet vergeuen worden. ✠
Ende als sij v brenghen sullen in die Sinagogen, ende tot die wethoudere{n} en{de} machtighe heeren, soo en wilt niet besorcht sijn, hoe oft wat ghi antwoorden sult, oft wat ghi segghen sult,
want die heylighe gheest sal v leeren op die selue vre wat ghy sult moeten segghen,
En{de} een vander scaren seyde tot hem Meester segt mijnen broeder dat hi die erffenisse met my deyle,
Ende hi seyde hem. Mensch wie heeft mi rechter oft erfsceyder ghemaect tusschen v liede{n}?
En{de} hi heeft tot hen gheseyt. Siet toe en{de} wacht v van alle ghiericheyt, want niemant en leeft van die oueruloedicheyt der dinghen die hi besidt,
En{de} hi seyde tot hen een ghelijckenisse segghende. Eens rijcs mans acker heeft oueruloedighe vruchten voorts ghebracht,
ende hi dachte in sij seluen segghende. Wat sal ic doe{n}, wa{n}t ick en heb niet daer ick mijn vruchten in mach vergaderen?
Ende hi heeft gheseyt, dit sal ick doen. Ick sal mijn schueren afbreken en{de} meerder maken, ende daer sal ick vergaderen al dat mi ghewassen is, ende mijn goeden,
en{de} ick sal mijnder zielen segghen. Siele ghy hebt veel goets opgheleyt voor veel iaren, rust, eedt, drinct, brast,
En{de} Godt heeft hem gheseyt. Ghi sot desen nacht eysschen sij v ziele van v wederom, ende die goeden die ghy bereydt hebt wiens sullen die wesen?
Alsoo is hi die voor sij seluen eenen scadt verghadert, ende en is in Gode niet rijck. *
En{de} hi heeft tot sijn discipele{n} gheseyt. Daerom segghe ick v. En wilt niet sorchuuldich sijn uwer zielen wat ghi eten sult, nocht den lichaem wat ghi aendoen sult,
Die ziele is beter dan die spijse, en{de} dlichaem beter dan tcleet,
Aenmerct die rauen, want sij en saeyen nocht en maeyen niet, die noch kelder noch schuere en hebbe{n} en{de} God voetse Hoe veel weerdigher sijt ghi dan die?
Maer wie van v lieden mach al denckende tot sijnder lengden eenen cubitus toe doe{n}?
Aldus eest dat ghi niet en vermoecht tghene dat het minste is, waerom sijdi van die ander dinghen besorgt?
Aenmerct die lelien hoe die wassen, sij en arbeyden noch sij en spinnen niet, Maer ick segghe v dat Salomon in alle sijn glorie niet ghecleet en was als een van desen,
Ende eest dat het gras (dat heden is inden acker ende morghen inden ouen gheworpen wort) Godt alsoo cleedt, hoe veel te meer v ghy cleyn van ghelooue?
En{de} en wilt ghi niet vraghe{n} wat ghi eten sult oft drincken, ende en wilt v niet verheffen om hooch,
want alle dese dinghen soecken die luyde{n} der werelt, Maer v vader weet wel dat ghi alle dese dinge{n} behoeft,
Maer soect ierstmael het rijc Gods ende alle dese dinghen sullen v toe gheworpen worde{n}
En wilt niet vreesen o ghi cleyn vergaderinghe, wa{n}t het heeft uwen vader belieft v te gheuen het rijck,
vercoopt dat ghi hede{n} besidt en{de} gheeft almissen, Maect voor v borsen die niet en verouderen, eenen scadt die niet en mindert in die hemelen, daer gheenen dief aen en coemt, noch gheen motte en bederft,
Want waer uwen scadt is daer sal v herte ooc sijn,
Laet v lendene{n} omgort wesen, en{de} bernende lichte{n} in v hant,
ende ghi weest ghelijc den mensche{n} die haren heere verbeyden wanneer hi wederkeeren sal va{n} die bruyloft, op dat sij (als hi coemt en{de} clopt) hem ter stont open doe{n} moghe{n}
Salich sijn die knechte{n}, die welcke (als die heere coe{m}t) hi sal wakende vinde{n}, voorwaer ic segghe v dat hy he{n} opscorten sal, en{de} salse doe{n} ter tafele{n} sitten, en{de} doorgae{n}de sal hijse dienen,
En{de} eest dat hy coemt inde tweede wake, en{de} eest dat hy in die derde wake coemt, en{de} dat hijse alsoo vint, salich sijn die knechte{n},
Maer weet dit dat waert sake dat die vader des huysgesins wiste ter wat uren dat die dief come{n} soude, hi soude voorwaer waken, en{de} hi en soude sijn huys niet laten doorgraue{n}
En{de} ghi weest ooc bereedt, want ter vren als ghijt niet en meynt, sal die sone des mensche{n} comen,
Ende Petrus heeft tot hem gheseyt. Heere segdy dese ghelijckenisse tot ons, oft oock tot allegader?
En{de} die Heere heeft gheseyt. Wie meyndi datter een ghetrouwe en{de} wijs huysregeerder is, de{n} welcke{n} die Heere ghestelt heeft ouer sijn familie, om dat hi die te sijnen tijde gheuen soude een mate terwen?
Salich is die knecht den welcken die heere (als hi coemt) sal alsoo doende vinden,
Voorwaer ick segghe v, dat hi ouer alle dat hi besidt hem stelle{n} sal,
Maer eest dat die knecht seyt in sijn herte, mijn heere vertrect te comen, en{de} dat hi beghint te slaen die knechte{n} en{de} dienstvrouwen, en{de} te eten ende te drincken, en{de} droncken te worden,
soo sal die heere van die{n} knecht come{n} opde{n} dach als hijt niet en hoept ende ter vren die hi niet en weet, en{de} hy sal hem in stucken slaen en{de} sijn deel sal hi metten onghetrouwen stellen,
Maer die knecht die sijns heeren wille gheweten heeft en{de} en heeft niet bereydt, en{de} niet en heeft ghedae{n} nae sijnen wille, die sal gheslaghen worden met veel slaghen,
maer diet niet gheweten en heeft, ende heeft ghedaen dinghen die slaghe{n} weerdich sijn, die sal met luttel slaghen gheslaghen worden, En{de} alle wien veel ghegheuen is van dien sal veel gheeyscht worden, ende wien men veel betrout heeft, van die{n} sal men meer eysschen,
Ick ben ghecomen om vier te brenghen op deerde, ende wat wille ick dan dat ontsteken worde?
Ende ick moet met een doopsel ghedoopt worden, en hoe worde ick benaut tot dat volbracht wort?
Meyn-di dat ick ben ghecomen om vrede te gheuen op die eerde? Neen segghe ic v, maer een afsceydinghe,
wa{n}t van desen tijt voorts sullender vijue sijn in een huys ghesceyden, drije teghen twee, en{de} twee teghen drije,
Die vader sal ghesceyde{n} worde{n} teghe{n} tkint, en{de} tkint teghen sijnen vader, ende die moeder teghe{n} die dochter, ende die dochter teghen die moeder, die sweerinne teghen haer behoude dochter, ende die behoude dochter teghen haer sweerinne,
Ende hi seyde tot die scaren. Als ghi sult sien een wolcke opgaende vanden westen, soo segdi ter stont. Daer coemt eenen plasreghen, ende tghesciet alsoo,
en{de} als ghi den suyde{n} wint siet blasen soo segdi. Het sal heet sijn, en{de} het ghesciet,
Ghy hypocrijten die ghedaente des hemels ende der eerden condi ordeelen, maer hoe en ordeeldi desen tijt niet?
Ende waerom en ordeeldi niet van v seluen dat rechtuerdich is?
Ende als ghi gaet met uwen wederpartijder tot den prince, soo doet neersticheyt om onder weghen van hem ontslaghen te sijne, dat hy v by auontueren niet en trecke totten rechter en{de} dat die rechter v leuere den steenwachter ende dat die steenwachter v inden kerker worpe,
Ick segghe v ghy en sult daer niet wtgaen tot dat ghi betaelt oock die laetste mijte.
ENde opden seluen tijt waren daer sommighe teghenwoordich, bootscappende hem vande{n} Galileussche{n} der welcker bloet Pilatus hadde ghemengt met haren sacrificien,
En{de} hy antwoordende heeft tot hen gheseydt. Meyndi dat dese Galileussche bouen alle die Galileusschen sondaers waren om dat sij sulcke dinghen gheleden hebben?
Neen sij, seg ick v, Maer ten sij dat ghi penitencie hebt, soo suldy allegader desghelijcs vergaen,
Ghelijck die achtiene op die welcke gheuallen is den torre van Siloe en{de} heeftse ghedoodt, meyndi dat die sculdich ware{n} meer dan alle die menschen die te Ierusalem woonde{n}?
Nee{n} sij segghe ick v, maer eest dat ghy gheen penitencie en hebt, soo suldi al te samen desghelijcks vergaen. * ✠
Maer hy seyde dese ghelijckenisse. Een ma{n} hadde eenen vijgheboom gheplant in sijnen wijnghaert, ende hy is ghecomen soeckende vruchten in haer, en{de} hy en heefter gheen gheuonden,
Ende hy heeft gheseyt totten wijngaerder. Siet het sijn nv drij iaren dat ick come soeckende vruchten op desen vijgheboom, ende ick en vinde gheen, Daerom houwet die{n} af, wa{n}t waer toe beslaet hy die eerde?
Maer die antwoordende heeft tot hem gheseyt. Heere laet dien staen noch dit iaer, tot dat ick hem omgrauen hebbe, ende mest daer aen gheleyt,
Oft hy emmer oock eenighe vrucht voorts brachte, maer en is des niet, soo suldy dien in toecomende tijde afhouwen,
Ende hy was leerende in hen Sinagoge op die sabboth daghen.
En{de} siet daer was een vrouwe die eene{n} gheest der siecte{n} hadde achthien iare{n} lanck, en{de} sij was ghecromt, en{de} sij en mocht ghee{n}sins opwaerts sien,
Die welcke als Iesus ghesie{n} heeft, soo heeft hi haer tot hem gheroepe{n}, en{de} tot haer gheseyt. Vrouwe ghy sijt verlate{n} van v siecte,
En{de} hy heeft op haer sijn handen gheleydt, en{de} ter stont werde sij opghericht, ende sij glorificeerde Godt,
Ende die ouerste der Sinagogen antwoordende (verbolghen sijnde om dat Iesus opden sabboth ghenesen hadde) heeft gheseyt totter scare{n}. Daer sijn ses daghen in die welcke me{n} wercke{n} moet, aldus coe{m}t op dese daghe{n} en{de} laet v ghesont make{n}, en{de} niet opde{n} sabbothdach,
maer die Heere tot he{m} antwoorde{n}de heeft gheseyt. Ghi hypocrijt en ontbint een ieghelijc van v lieden niet sijne{n} osse oft ezel va{n}der cribbe{n}, en{de} leytse om te watere{n}?
En{de} dese Abraha{m}s dochter die welcke Satanas ghebonde{n} heeft siet nv achthie{n} iare{n} la{n}c, en moestme{n} die niet ontbinden van desen bant opden sabbothdach?
En{de} doen hy dese woorden seyde, soo werden bescaemt alle sijn vianden, en{de} alle tvolc verblijde he{m} van alle die dinghe{n} die glorioselijck van hem ghedaen worden. ✠ ✠
Daero{m} seyde hy. Wien is trijck Gods ghelijck oft wien sal ick dat ghelijcken?
Het is ghelijc den mostaert sade, het welc een man ghenome{n} hebbe{n}de in sijne{n} hof ghesaeyt heeft, en{de} het is ghewassen en{de} tis gheworden tot eenen groote{n} boom, en{de} die voghelen des hemels hebbe{n} in sijn tacke{n} gherust,
En{de} wedero{m} heeft hy gheseyt. Welcke{n} dinghe sal ick trijc Gods ghelijcken.
Het is ghelijc den heue welc een vrouwe ghenomen heeft en{de} gheborghen in drij maten meels tot dat heel gheheeft worde,
En{de} hy ghinc door die steden en{de} casteele{n} leerende, en{de} reysende nae Ierusale{m}. *
En{de} een seyde hem. Heere sijnder oock weynich die salich worden?
En{de} hy heeft tot hen gheseyt. Arbeyt te strijde om in te gaen door die enghe poorte, wa{n}t vele (segghe ick v) sulle{n}der beghere{n} in te gae{n}, en{de} sij en sulle{n} niet moghe{n},
Maer als die vader des huysgesins sal inghegaen sijn, en{de} hy die doere sal gheslote{n} hebbe{n}, en{de} ghy sult beghinne{n} buyte{n} te staen, en{de} aen die doere te cloppen segghe{n}de. Heere doet ons open, en{de} hy antwoordende v liede{n} segghe{n} sal. Ic en kenne v niet van waer ghi sijt,
dan suldi beghinne{n} te segghe{n}. Wi hebbe{n} voor v ghete{n} en{de} ghedroncke{n}, en{de} in o{n}s strate{n} hebdi gheleert
En{de} hi sal v lieden segghe{n}. Ic en kenne v niet va{n} waer ghi sijt, gaet alle van my ghi werckers der boosheyt,
Daer sal weeninghe en{de} crijsselinghe van tanden sijn, Als ghi sult sien Abraham, en{de} Isaac, en{de} Iacob, en{de} alle die propheten int rijc Gods, en{de} v daer buyten ghedreuen te worden,
En{de} daer salder comen van oost, en{de} van west, van noorde{n} en{de} van suyden, en{de} si sullen ter tafelen sitten int rijc Gods,
En{de} siet sij sijn die laetste die dierste sullen sijn, en{de} si sijn dierste, die de laetste sijn sullen.
Op dien selue{n} dach sijn tot hem ghecome{n} sommighe vande{n} Phariseen segghe{n}de tot hem. Gaet wt en{de} reyst van hier, want Herodes wilt v dooden,
Ende hy seyde tot hen. Gaet henen ende segt dien vos. Siet ick worpe duyuels wt, ende ick wercke ghesontheden heden ende morghen, en{de} ten derden daghe neem ick een eynde,
Maer nochtans moet ick noch heden ende morghen ende den nauolghenden dach wandelen, want ten mach niet wesen dat een propheet erghers soude verdaen worden dan in Ierusalem,
Ierusalem Iherusalem, die de propheten doodt, ende steent die ghene die tot v ghesonden worden, Hoe dicmael heb ick v kinderen willen vergaderen, als eenen voghel sijnen nest onder sijn vederen, ende ghy en hebbes niet gewilt?
Siet v huys sal v woest ghelate{n} worde{n}, Maer ick segghe v liede{n}, dat ghy my niet sien en sult, tot dat comen sal als ghy segghen sult. Ghebenedijt is hi die daer coemt inden naem des Heeren.
ENde tis ghesciet doen Iesus ghinck int huys va{n} eene{n} prince der Pharisee{n} op eene{n} sabboth dach om broot te ete{n}, en{de} sij sloeghe{n} hem gade
En{de} siet ee{n} watersuchtich me{n}sch was voor hem,
en{de} Iesus antwoorde{n}de heeft gheseyt tot die wetgeleerde en{de} Pharisee{n} segghende. Eest gheorlooft op eene{n} sabboth dach te ghenesen
Maer si sweghe{n} En{de} hi die{n} te he{m} neme{n}de heeft he{m} ghenesen, en{de} late{n} gae{n},
Ende antwoorde{n}de tot he{n}lieden heeft hi gheseyt. Wie{n}s va{n} v liede{n} ezel oft osse sal inden put vallen, ende dat hy dien niet en sal ter stont wt trecke{n} op eene{n} sabbothdach?
En{de} si en consten hem hier op niet gheantwoorden,
Ende hy seyde oock tot die ghenoodde een ghelijckenisse aenmerckende hoe dat sij dierste sitplaetsen vercosen segghende tot henlieden.
Als ghy ghenoodt sijt ter bruyloft, soo en sidt in dierste plaetse niet, op auontueren ofter iemant eerlijcker dan ghi ghenoodt ware va{n} he{m},
en{de} dat hi die v en{de} dien ghenoodt heeft, comende tot v segghe. Gheeft desen plaetse, en{de} dat ghi dan beghint met bescaemtheden die laetste plaetse te nemen,
maer als ghi gheroepen sijt, soo gaet ende sidt in die laetste plaetse, op dat hy (wa{n}neer hi come{n} sal die v ghenoodt heeft) v segghe. Vrient climt opwaerts, Dant salt v glorie sijn voor die ghene die daer tsamen ter tafele{n} sitten,
Want alle die hem verheft sal vernedert worden ende wie hem vernedert die sal verheuen worden. * ✠
Ende hi seyde oock tot den ghenen die he{m} ghenoodt hadde. Als ghi eenen noenmael oft auontmael houdt, soo en wilt v vriende{n} niet roepe{n}, nocht v broeders, nocht v maghen, nocht v rijcke ghebueren, dat sij by auontueren v niet wederom en nooden, en{de} dat v vergheldinghe ghesciede,
Maer als ghi eene{n} maeltijt houdt, soo roept arme, crancke, cruepele, en{de} blende,
ende ghi sult salich sijn, want sij en hebbe{n} niet om te verghelde{n}, want tsal v gheloont worden in die verrijsenisse der rechtuerdigher, Ende als hi dit gheseyt hadde,
soo heefter een vanden ghenen die tsamen ter maeltijt saten tot hem gheseyt. Salich is hi die broot eten sal int rijck Godts,
Ende hy heeft tot hem gheseyt. Een mensch heeft eenen grooten auontmael ghehouden, ende hi heefter veel gheroepe{n},
Ende hy heeft sijnen knecht ghesonden op die vre des auontmaels om den ghenoodden te segghen dat sij comen souden, want alle dinghen nv bereydt waren,
Ende sij begonste{n} hen alle te same{n} te ontsculdighe{n}, Dierste heeft hem gheseyt. Ick heb een lanthuys ghecocht, ende tis mi noot dat ick wtghae ende dat besie, Ick bidde v vero{n}tsculdicht mi,
Ende die ander heeft gheseyt. Ick heb vijf iocken ossen ghecocht, ende ic gae{n} die proeuen, Ick bidde v verontsculdicht my,
Ende een ander heeft gheseyt. Ic heb een huysvrouwe ghetrout, en{de} daerom en mach ick niet comen,
Ende die knecht wedero{m} ghekeert sijnde heeft dese dinghe{n} sijnen heere ghebootschapt. Doen heeft die vader des huysghesins ghestoort sijnde gheseyt tot sijne{n} knechte. Gaet gheringhe wte tot die straten ende wijcken der stadt, ende die arme, ende crancke, ende blende, ende cruepele brengt hier binnen,
Ende die knecht heeft gheseyt. Heere tis ghedaen ghelijck ghi gheboden hebt, ende daer is noch plaetse,
Ende die heere heeft tot sijnen dienaer gheseyt. Gaet wt tot die weghen, ende thuynen, ende dwingtse binnen te come{n} op dat mijn huys mach veruult worden,
Ende ic segghe v lieden, dat niemant van dien mannen die gheroepen sijn, mijn auontmael smaken en sal. *
Ende daer ghinghen veel scaren met hem, ende omghekeert sijnde heeft hi tot hen gheseyt.
Eest dat iemant tot my coemt, ende niet en haet sijnen vader ende moeder, ende huysvrouwe, en{de} kinderen, en{de} broederen, ende susteren, ende noch oock mede sijn ziele, soo en mach hy mijn discipel niet sijn,
Ende wie sijn cruys niet en draecht, ende coemt na my, die en mach mijn discipel niet wesen,
Wa{n}t wie van v lieden wille{n}de eenen torre timmeren en rekent niet ierstmael al sittende die coste{n} die daer van noode sijn, oft hi die heeft om te volmaken,
op dat naemaels als hy tfundame{n}t gheleyt sal hebben en{de} niet en sal moghen volmaken, alle diet sien niet en beghinnen hem te bespotten
segghende. Dese man heeft begonnen te timmeren, en{de} hy en heues niet moghen volmake{n},
Oft wat coninc willende gaen om te orloghen teghen eenen andere{n} coninck, en sal niet ierstmael sittende dencken oft hy soude moghen met thien duysent hem teghen come{n} die met twintich duysent tot hem coemt?
want anders soo sendt hi boden wt (als die noch verre is) ende begheert tghene dat den vrede aenghaet,
Aldus oock een ieghelijck van v lieden wie niet en versaect alle dat hy besidt, die en mach mijn discipel niet wesen,
Tsout is goet, maer eest sake dat het sout onsmakelijck wort waer mede salment souten?
want ten is noch totten lande noch totten mesthoop nuttelijck, maer tsal buyten wech gheworpen worden, Die ooren heeft om te hooren die hoore.
ENde die Publicanen en{de} sondaers waren tot hem comende dat sij hem hooren soude{n},
En{de} die Phariseen en{de} Scriben hebbe{n} ghemurmureert seggende. Dese ontfanct die sondaren ende eedt met hen,
En{de} hy heeft tot hen gheseyt dese ghelijckenisse segghe{n}de.
Wat mensche isser va{n} v liede{n} die hondert scapen heeft, en{de} eest dat hi een van dien verliest, en verlaet hy dan niet die neghen en{de} neghentich in die woestijne, en{de} ghaet tot het ghene datter verloren was, tot dat hijt vint?
En{de} als hi dat gheuonden heeft soo legt hi dat op sijn scouderen, hem verblijdende
en{de} thuys comende, roept hi te samen sijn vriende{n} en{de} ghebueren segghe{n}de. Verblijt v met my, want ick hebbe mijn scaep gheuonde{n} dat verlore{n} was,
Ick segghe v, dat ooc alsoo blijscap sal sijn inde{n} hemel ouer eene{n} sondaer penitencie doe{n}de, meer dan va{n} neghen en{de} neghe{n}tich rechtuerdighe die ghee{n} penitencie en behoeuen
Oft wat vrouwe isser hebbe{n}de thien penninghe{n}, eest dat sij eene{n} penninc verlore{n} heeft, en ontsteect sij niet een licht, en{de} worpt het huys omme, en{de} soect neerstelijc tot dat sij dien vint,
En{de} als si dien gheuonde{n} heeft soo roept sij te samen haer vriendinne{n} en{de} ghebuerinnen seggende. Verblijt v met my, want ic heb vonde{n} den penninc dien ic verloren hadde,
Alsoo (seg ick v) tsal blijscap wesen voor die enghelem Gods ouer eenen sondaer die penite{n}cie doet. * ✠
Ende hi seyde. Een me{n}sch hadde twee sone{n},
en{de} die ioncste van dien heeft sijne{n} vader geseyt. Vader gheeft my het deel va{n} mijne{n} goede dwelc mi toe coe{m}t, En{de} hy heeft he{m} tgoet ghedeelt,
Ende nae een luttel daghe{n} is die ioncste sone (als hijt al verghadert hadde) wt ghereyst in een verre lantscap, ende aldaer heeft hy sijn goet verdaen leuende ouerdadelijck,
Ende als hijt al verdaen hadde, soo isser eenen crachtighen hongher opghestae{n} in dat lantscap, en{de} hy begonste ghebreck te lijden,
Ende hy is wech gheghaen ende heeft hem gheuoecht by eenen borgher va{n} dien lande, En{de} die heeft he{m} ghesonde{n} in sijn hoeue dat hy die verkene{n} hoeden soude,
En{de} hy begheerde sijne{n} buyc te vullen van dat draf dat die verkene{n} aten, en{de} niemant en gaeft he{m},
Maer in sij selue{n} ghekeert sijnde heeft hi gheseyt. Hoe veel huerlinge{n} mijns vaders sijnder die oueruloedelijc broot hebbe{n} en{de} ick vergae hier van honghere,
Ick sal opstaen en{de} gaen tot mijnen vader, ende hem segghen. Vader ick heb ghesondicht inden hemel en{de} voor v,
nv en ben ick niet weerdich ghenoemt te worden v sone, maect my als een va{n} uwen huerlinghe{n},
En{de} opstae{n}de is hi gheco-men tot sijnen vader, Ende doen hy noch verre was, heeft hem sijn vader ghesien, ende hi is door bermherticheyt beweecht gheworden, ende toeloopende is hi op sijnen hals gheuallen, ende hi heeft hem ghecust,
Ende die sone heeft tot hem gheseyt. Vader ick heb ghesondicht inden hemel en{de} voor v, ick en ben nv niet weerdich v sone ghenoemt te worden,
Ende die vader heeft tot sijnen knechte{n} gheseyt. Haestelijc bre{n}gt voorts het ierste eerlijck langhe cleedt, en{de} doet hem dat aen, ende gheeft hem eenen rinck aen sijn hant, en{de} schoenen aen sijn voeten,
en{de} brengt het ghemest calf, ende dootet, en{de} laet ons eten, ende vrolijcke{n} maeltijt houden,
want dese mijn sone was doot, ende hi is wederom leuende gheworden, hi was verloren, en{de} hi is gheuonden, Ende sij hebben begonnen blijdelijck te eten,
Maer sijn outste sone was int velt, en{de} doen hy quam ende naecte den huyse, soo heeft hy ghehoort een ghesanck, ende een ghedans,
en{de} hi heeft gheroepen eenen vanden knechten, en{de} gheuraecht wat dese dinghen waren,
En{de} dese heeft hem gheseyt. V broeder is comen, en{de} v vader heeft dat ghemest calf gheslaghen om dat hi hem ghesont heeft ontfanghe{n},
En{de} hi is veronweerdicht gheworden, ende en heeft niet willen binnen gaen. Hierom sijn vader wtgheghaen sijnde heeft hem begonst te bidden,
Ende hi antwoordende heeft tot sijnen vader gheseyt. Siet ick diene v soo veel iaren ende noyt en heb ick v ghebodt ouertreden, ende ghi en hebt my noyt eenen bock ghegheue{n} dat ick soude met mijnen vrienden vrolijcke{n} maeltijt houden,
Maer nae dat dese v sone, die alle sijn goet met die hoeren verteert heeft, ghecomen is, hebdi he{m} dat ghemest calf gheslaghen, Ende hy heeft tot hem gheseyt.
Sone ghi sijt altijt met my, en{de} alle wat mijne is dat is uwe,
Maer me{n} moest vrolijcke{n} maeltijt houden en{de} vrolijck sijn, want dese uwe broeder was doot ende hi is wederom leuende gheworden, hy was verloren, ende hy is gheuonden. *
ENde hy seyde tot sijnen discipelen. Daer was een rijck mensch die eenen hoofmeester hadde, ende desen is by hem ouerghedraghe{n} gheweest als oft hi sijn goet verquist hadde,
En{de} hy heeft hem gheroepen ende tot hem gheseyt. Wat hoor ick dit van v? doet rekeninghe va{n} uwer hoofmeesterscap want ghi en sult voortaen niet meer moghe{n} hoofmeester wesen,
Ende die hoofmeester heeft gheseyt in sij seluen, Wat sal ick doen want mijn heere mi die hoofmeesterscap afneemt? Ic en can niet grauen, ic scaem mi broot te bidden,
Ick weet wat ick doen sal, op dat sij (wanneer ick afghestelt sal sijn van die hoofmeesterscap) my ontfanghen in hen huysen,
Als hy dan alle sijns heeren sculdenaers gheroepen hadde, soo heeft hy den iersten gheseydt. Hoe vele sijdi mijnen heere sculdich?
Ende die heeft gheseyt. Hondert vaten olie En{de} hi heeft dien gheseyt. Neemt v hantscrift en{de} sidt, haestelijck scrijft vijftich,
Daer nae heeft hi den anderen geseyt. Maer ghi hoe veel sijdi sculdich? Die welcke heeft gheseyt. Hondert choren maten tarwe, Hy seyde hem. Neemt uwen brief ende scrijft tactentich,
Ende die heere heeft den hoofmeester der boosheyt ghepresen dat hy voorsienlijck ghedaen hadde, want die kindere{n} deser werelt sijn voorsienigher dan die kinderen des lichts in hen gheslachte,
Ende ick segghe v lieden. Maect voor v vrienden van den Mammon der ongherechticheyt op dat sij v ontfanghen (als ghi vergaen sult) in die eewighe tabernakelen. * ✠
Die ghetrouwe is int minste, die is int meeste oock ghetrouwe, ende die int cleyne onrechtuerdich is, die is int meeste ooc onrechtuerdich,
En hebdi da{n} inden onrechtuerdighen Mammon niet ghetrou gheweest, dat warachtich is wie sal v dat betrouwe{n}?
Ende eest dat ghi in eens anders goet niet en hebt ghetrou gheweest, wie sal v gheuen dat uwe is?
Gheen knecht en mach twee heeren dienen, want hi sal de{n} eenen haten en{de} den anderen lief hebben, oft hi sal de{n} eenen by blijuen, ende den anderen versmaden, Ghi en moecht Gode niet dienen en{de} den Mammon,
En{de} alle dit hoorden die Phariseen die ghierich waren, en{de} sij beghecten hem,
Ende hi seyde tot hen. Ghi sijt die ghene die v seluen rechtuerdich maect voor die menschen, Maer God kent v herten, want dat den mensche{n} hooghe is, dat is ee{n} afgrijselijcheyt voor God. *
Die wet ende die propheten sijn tot Iohannes toe want van dien tijt voorts wort het rijck Gods verco{n}dicht ende een ieghelijc doet daer ghewelt op,
Maer het is lichter hemel en{de} eerde te verghaen, dan vander wet een stipken te valle{n}.
Alle die sijn huysvrouwe verlaet ende een ander trouwet die doet ouerspel, en{de} die de verlaten va{n} haren man trouwet, die doet ouerspel. ✠
Daer was een rijck mensch ende hi worde ghecleedt met purpur, ende sijn lijnwaet, ende hi adt daghelijcs seer wellustelijck,
Ende daer was een brootbidder Lazarus ghenaemt, die aen sijn doere lach vol sweren,
begheerende versaet te worden vanden brocskens die van des rijcs mans tafele vielen, maer oock soo quamen die honden ende lecten sijn sweren,
Ende tis ghesciet dat die brootbiddere sterf, ende ghedraghen worde van die enghelen in Abrahams schoodt. Oock soo is die rijcke ghestoruen ende hi is begraue{n} in die helle,
Ende sijn ooghen opheffende als hi in die tormenten was, heeft hi Abraham ghesien van verre, ende Lazarum in sijnen schoodt,
Ende hi heeft roepe{n}de gheseydt. Vader Abraham ontfermt v mijnder, en{de} sendt Lazarum dat hi duyterste van sijnen vingher steke int water, dat hi mijn tonghe mach vercoelen, wa{n}t ick worde hier ghepijnicht in dese vlamme,
Ende Abraham heeft tot hem gheseyt. Sone weest ghedachtich dat ghi goet ontfanghen hebt in v leuen, ende Lazarus desghelijcks quaet, Ende nv soo wert dese vertroost, maer ghi wort ghepijnicht,
ende bouen alle dese soo is tusschen ons ende v lieden een groot ondersceytsel vast ghestelt, alsoo dat die ghene die van hier willen ouercomen tot v lieden, dat niet en moghe{n} doe{n} noch van daer tot hier ouer comen,
Ende hy seyde. Soo bidde ick v dan vader dat ghi hem sendt in mijns vaders huys,
want ick hebbe vijf broeders, op dat hy hen mach ghetuyghen dat sij oock niet en comen in dese plaetsen der tormente{n},
Ende Abraham heeft tot hem gheseyt. Sij hebben Moysen ende die propheten, laetse die hooren,
Ende hy heeft gheseydt. Neen vader Abraham, maer eest sake datter iemant vanden dooden tot hen gaet, soo sullen sij penitencie doe{n},
Ende hi heeft tot hem gheseyt. Eest dat sij Moysen ende die propheten niet en hooren, soo en sullen sij ooc niet ghelooue{n} al waert datter iema{n}t va{n}der doot verrese. *
ENde hy seyde tot sijn discipele{n}. Het is onmoghelijc dat daer ghee{n} verarghernissen comen en soude{n}, maer wee de{n} ghene{n} door de{n} welcke{n} sij comen,
Het waer hem beter datter eene{n} molenstee{n} ghehanghe{n} worde ae{n} sijne{n} hals en{de} dat hi gheworpen worde in die zee, dan dat hi verarghere een van desen cleynen,
Siet voor v. Eest dat v broeder teghe{n} v ghesondicht heeft, soo straft hem, ende eest dat hy penitencie doet, soo vergheuet hem,
ende eest dat hi seuen mael sdaechs teghen v sondicht, en{de} dat hy hem seuen mael sdaechs bekeert tot v segghende. Tis my leedt, soo vergheuet hem,
Ende die apostelen hebben gheseyt den Heere vermeerdert ons tghelooue,
En{de} die Heere heeft gheseydt. Waert sake dat ghi ghelooue hadt als een mostaert saet, so soudi segghen tot desen moerboom, wert wtghewortelt, en{de} ouergheplant in die zee, ende hi soude v lieden onderdanich sijn,
En{de} wie isser van v lieden hebbende eenen knecht ackerende oft die beesten weydende, die welcke hem vanden velde ghecomen sijnde segghe. Gaet ter stont doere, en{de} sidt ter tafelen,
en{de} en seyt hem niet. Bereyt dat ick dat auo{n}tmael ete ende scorst v op en{de} dient my, tot dat ick gheten ende ghedroncken hebbe, en{de} daer nae suldi ghi eten en{de} drincken?
Sal hijs dien knecht danc weten om dat hy ghedaen heeft dat hi hem beuolen hadde? Ick en meyns niet,
Also ooc als ghy ghedae{n} hebt alle dat v beuolen is so segget. Wi sijn onnutte knechten, dat wi sculdich waren te doen dat hebbe{n} wij ghedaen. * ✠
En{de} tis ghesciet doe{n} hi ghinc nae Ierusale{m}, dat hi ghinc doort midde{n} van Samarie{n} en{de} Galileen,
En{de} als hi qua{m} in een casteel so sijn he{m} te ghemoete comen thien melaetsche ma{n}nen, die welcke hebbe{n} ghestaen va{n} verre,
en{de} hebben hen ste{m}me opghehauen segghende. Iesu meester ontfermt v onser,
Die welcke als hi ghesie{n} heeft, so heeft hi gheseyt. Gaet henen verthoo{n}t v de{n} priesters, en{de} tis ghesciet doe{n} si ghinghe{n} dat si ghesuyuert sijn,
Maer een va{n} die{n} siende dat hy ghesuyuert was, is wedero{m} ghekeert met grooter ste{m}men God grootelijc louende,
en{de} hi is op sijn aensicht gheuallen voor sijn voeten danckende, en{de} dese was ee{n} Samaritaen,
En{de} Iesus antwoorde{n}de heeft gheseyt. En sijnder niet thien ghesuyuert, en{de} waer sijn die neghen?
Daer en is niema{n}t gheuonde{n} die weder ghecomen is, en{de} Godt die glorie ghegheuen heeft dan dese vreemdelinc,
En{de} hi heeft hem geseyt. Staet op, gaet wech want v ghelooue heeft v ghesont ghemaect. * ✠
En{de} ghevraecht sijnde va{n} die Phariseen wa{n}neer dat het rijc Godts coemt, so heeft hi hen ghea{n}twoort ende gheseyt. Het rijck Gods en coemt niet met wtwendighe{n} ghebare,
noch men en sal niet segghe{n}. Siet hier, oft siet daer, want siet het rijc Godts is binnen v lieden,
En{de} hi seyde tot sijne{n} discipele{n}. Die daghen sullen comen als ghi sult beghere{n} te sien eenen dach van den sone des mensche{n}, en{de} ghi en sult die{n} niet sien,
En{de} men sal v segghen. Siet hier, ende siet daer, En wilt daer niet gaen, noch en volchtse niet,
wa{n}t ghelijc den blixem schijne{n}de va{n} onder den hemel blincket ouer alle dat onder de{n} hemel is, also sal die sone des mensche{n} sijn in sijne{n} dach,
Maer ierstmael moet hi veel lijden, en{de} verworpe{n} worden va{n} desen gheslachte. *
Ende ghelijc dat ghesciet is in die daghe{n} van Noe, also salt ooc wesen in die daghe{n} vanden sone des mensche{n},
Sij aten en{de} sij droncke{n}, sij troude{n} huysvrouwe{n}, en{de} worde{n} ten houwelijc ghegheue{n}, tot opden dach dat Noe in die arcke ghinck, en{de} dat den oueruloet ghecome{n} is, en{de} heeftse alle vernielt,
Desgelijcks alsoot ghesciet is in die daghen van Loth sij aten en{de} sij droncken, sij cochte{n} en{de} vercochten, sij planten ende timmerden,
maer opden dach doen Loth ghinc van Sodomen heuet ghereghent vier en{de} solfer vanden hemel, en{de} heuet al vernielt,
In deser voeghe{n} salt wesen opden dach dat die sone des mensche{n} sal gheope{n}baert worde{n},
In die vre so wie sijn sal opt dack en{de} sijn ghereetscappe{n} int huys die en come niet nederwaerts om die te halen, en{de} die opt velt is en keere desgelijcs ooc niet achterwaerts,
Weest ghedachtich der huysvrouwen va{n} Loth,
Soo wie begheert sijn ziele te behouden die salse verliesen, en{de} soo wie die verliest, die salse leue{n}de maken,
Ic segghe v lieden. In dien nacht salder twee wesen in een bedde, die eene sal opghenome{n} worde{n}, ende die andere sal achterghelaten worde{n},
Daer salder twee sijn tsamen malende, die eene sal opghenome{n} worden, ende die andere achterghelaten,
Twee int velt, die eene sal opghenomen worden, ende die andere achterghelate{n}
Antwoordende segghen sij hem. Waer Heere? Die welcke heeft hen gheseyt. So waer het lichae{m} is, daer sullen die arens vergaderen.
ENde hi seyde ee{n} parabele tot he{n} datme{n} altijts moet bidden en{de} niet ophoude{n} segge{n}de.
Daer was een richter in een stadt die Godt niet en vreesde, en{de} gheenen mensch en ontsach,
En{de} daer was een weduwe in die stadt ende sij quam tot hem segge{n}de. Doet my recht van mijnen wederpartijder,
Ende hy en wildes niet doen veel tijts, Maer nae desen soo heeft hi gheseyt in sij selue{n}. Al eest dat ic God niet en vreese noch die mensche{n} niet en ontsie, nochtans wa{n}t dese weduwe my moeyelijck is,
soo sal ick haer recht doen dat sij ten laetste{n} comende my niet te nae en spreke,
En{de} die Heere heeft gheseyt. Hoort wat die rechter der boosheyt seyt.
En sal Godt dan gheen wrake doen van sijnen wtuercorene{n} tot hem roepe{n}de nacht ende dach, ende sal hy patiencie in die hebben?
Ic segghe v dat hi gheringhe wrake doen sal, Maer nhchtans die sone des menschen comende meyndi dat hy ghelooue op die eerde vinden sal? * ✠
En{de} hi heeft gheseyt tot die sommighe die in hen seluen betrouwe{n} hadden als rechtuerdighe, ende versmaedden die andere, dese parabele.
Twee menschen sijn gheclo{m}men totten tempel om te bidden, die eene was een Phariseus, en{de} die andere een Publicaen,
Die Phariseus staende badt dese woorden by sij seluen. Godt ic dancke v, dat ick niet en ben ghelijck die ander menschen roouers, onrechtuerdighe, ouerspeelders, als oock is desen Publicaen,
Ick vaste tweemael in die weke, ic gheue thiende van alle dat ick besitte,
En{de} die Publicaen va{n} verre staende en wilde ooc sijn ooghe{n} niet op heffen ten hemelwaerts, maer hy sloech sijn borst segghende. Godt weest mijns sondaers ghenadich,
Ick segghe v, dese is gherechtuerdicht nedergheghaen in sijn huys meer dan die, want alle die hem verheft sal vernedert worden, ende die hem verootmoedicht sal verheuen worden. *
Ende sij brachten tot hem oock cleyn kinderen dat hy die raken soude, Dwelck als die discipelen saghen, soo hebben sij die ghestraft,
Maer Iesus hen tsamen roepe{n}de heeft gheseyt. Laet die kinderen tot my comen, en{de} en wiltse niet verbiede{n} wa{n}t alsulcken behoort het rijc Gods toe,
Voorwaer ick segghe v, soo wie dat rijck Godts niet en ontfanct als een kint, die en sal daer niet inne gaen,
Ende een prince heeft hem ghevraecht segge{n}de. Goede meester wat doende sal ick deewich leuen besitten?
En{de} Iesus heeft tot hem gheseyt. Waerom noemdi mi goet? niemant en is goet dan alleen God,
weet ghi die gheboden, Ghi en sult niet dootslae{n}, Ghi en sult ghee{n} ouerspel doe{n}, ghi en sult ghee{n} dieuerie doe{n}, ghi en sult ghee{n} valsch ghetuyghenis gheuen, Eert v vader en{de} v moeder?
Die welcke heeft gheseyt. Dese heb ic al ghehou-den va{n} mijnder ioncheyt,
Dwelc als Iesus ghehoort hadde soo seyde hy tot hem. Noch een dinc ghebreect v, Alle dat ghy hebt vercoopt, en{de} gheuet den armen, en{de} ghi sult eenen scadt inden hemel hebben, en{de} coemt volcht my,
Als hy dese woorden ghehoort hadde, soo is hy bedroeft gheweest, want hy was seer rijck.
En{de} Iesus siende hem droeuich gheworden heeft gheseyt. Hoe swaerlijc sulle{n} sij die ghelt hebben int rijc Gods comen,
Want tis lichter eenen kemel door die ooghe van eender naelde{n} te gaen, da{n} eenen rijcke{n} te gaen int rijck Gods,
En{de} diet hoorde{n} hebben gheseyt. En{de} wie mach dan salich worden?
Hy heeft hen gheseyt. Die dinghen die onmoghelijc sijn by die menschen die sijn moghelijc by Gode,
En{de} Petrus heeft gheseyt. Siet wij hebbent al verlaten en{de} sijn v nae gheuolcht,
Die welcke heeft hen gheseyt. Voorwaer ick segghe v lieden. Niemant en isser die verlaten heeft huys, oft vader, oft broeders, oft huysvrouwe, oft kinderen, om trijck Godts,
en{de} dat die niet en ontfangt veel meer in deser tijt, en{de} in die nacome{n}de werelt het eewich leue{n}. ✠
En{de} Iesus heeft die twaelue tot hem ghenomen en{de} hen gheseyt. Siet wij gae{n} opwaerts na Ierusalem en{de} alle die dinghe{n} sulle{n} volbracht worde{n} die gescreue{n} sijn door die prophete{n} vande{n} sone des mensche{n},
want hy sal den Heydenen gheleuert worden, en{de} bespot, en{de} ghegheeselt, ende bespoghen,
en{de} nae dat sij hem ghegheesselt sullen hebben, soo sullen sij hem dooden, en{de} ten derden daghe sal hy verrijsen,
Ende sij en hebben van desen niet verstaen, en{de} dit woort was verborghe{n} voor hen, en{de} sij en verstonden niet datter gheseyt worde,
Ende tis ghesciet doe{n} hy quam by Iericho datter een ble{n}desadt neffens de{n} wech om aelmoesse bidde{n}de
En{de} doe{n} hy hoorde die scare voor by gaende so vraechde hy wat dat ware,
En{de} sij hebben hem gheseydt dat Iesus van Nazareth voorby ghinc,
En{de} hy heeft gheroepen segghe{n}de. Iesu Dauids sone ontfermt v mijnder,
En{de} die voorbi ghinghen straften hem dat hi swijghen soude, maer hy riep noch veel te meer. Dauids sone ontfermt v mijnder,
Ende Iesus stil stae{n}de heeft gheboden datmen dien tot hem brenghen soude, En{de} doen hy nae by comen was, soo vraechde hi hem segghende.
Wat wildi dat ick voor v doe? En{de} hi seyde. Heere dat ick sien mach,
Ende Iesus heeft tot hem gheseyt Siet v ghelooue heeft v ghesont ghemaect,
Ende ter stont heeft hi ghesien, ende hi volchde hem, grootelijc Godt louende, Ende als alle tvolck dit ghesien heeft soo heuet Gode lof ghegheuen. *
ENde inghegaen sijnde heeft hy Iericho doorwandelt,
Ende siet een man Zaccheus ghenaemt, en{de} dese was een prince der publicane{n} ende hy was rijc,
en{de} hy begheerde Iesum te siene wie dat hi was, en{de} hi en co{n}stes niet om der scare{n} wille, wa{n}t hi cleyn was va{n} lengde{n,}
en{de} voorloopende is hi gheclo{m}men op eenen wilde{n} vijgheboo{m} dat hy hem sien soude want hy soude aldaer passeren,
En{de} doe{n} Iesus tot die plaetse ghecomen was heeft hy opsiende hem ghesie{n} ende tot hem gheseydt. Zacchee coemt gheringhe af, want heden moet ick in v huys blijuen,
Ende hy is haestelijck afcomen, ende heeft hem blijdelijc ontfanghen,
Ende als sijt alle saghen, soo murmureerden sij segghende, dat hy tot eenen sondighe{n} mensch ter herberghen ghegaen was,
Maer Zaccheus stae{n}de heeft gheseyt totten Heere. Siet Heere die helicht van mijne{n} goeden gheue ick den armen, en{de} heb ic iemant iet bedroghen dat gheue ic vierdobbel wederom,
Ende Iesus seyde tot hem. Heden is salicheyt desen huyse ghesciet, om dat dit ooc is een kint van Abraha{m},
Wa{n}t die sone des menschen is ghecomen, om te soecken en{de} salich te maken datter verloren was. *
En{de} als sij dese dinghen hoorden, soo heeft hy daer noch toevoeghende een parabel gheseyt om dat hy by Ierusalem was, ende om dat sij meynden dat het rijck Gods ter stont soude gheopenbaert worden,
Daerom heeft hy gheseyt. ✠ Een edel me{n}sche is wechghereyst in ee{n} verre lant om te ontfanghen voor sij seluen een rijck, en{de} wederom te comen,
En{de} gheroepen hebbende sijn thien knechten, heeft hy thien ponden ghegheue{n}, en{de} gheseyt tot hen. Comenscapt tot dat ick come,
Ende sijn borghers haetten hem, en{de} sij hebbe{n} hem bode{n} nae ghesonden segghende. Wij en willen niet dat dese ouer ons regnere,
Ende tis ghesciet dat hy weder qua{m} hebbende trijck ontfanghen, en{de} hy heeft ghebode{n} dat men die knechten soude roepen den welcken hy ghelt ghegheuen heeft, om dat hy weten soude wat een yeghelijc ghecomenscapt hadde,
En{de} dierste is ghecome{n} segghende. Heere v pont heeft thien pont ghewonne{n}
En{de} hy heeft dien gheseyt. Wel aen goede knecht aenghesie{n} dat ghi in ee{n} luttel ghetrou hebt gheweest, soo suldi wesen macht hebbe{n}de ouer thie{n} stede{n},
En{de} ee{n} ander is ghecome{n} segghe{n}de. Heere siet v pont heeft vijf pont ghewo{n}nen,
En{de} desen heeft hy gheseyt. En{de} ghy weest ouer vijf stede{n},
En{de} een ander isser ghecome{n} segghende. Heere siet daer v po{n}t, het welck ick hebbe bewaert ghehadt in eene{n} sweetdoec,
wa{n}t ick heb v ontsien, om dat ghi een straf mensch sijt, ghi neemt wech dat ghi niet geleyt en hebt, en{de} ghi maeyet dat ghi niet ghesaeyt en hebt,
Hy seyt tot he{m}. Wt uwe{n} monde ordeele ic v ghi boose knecht, ghi wist wel dat ic ee{n} straf mensch ben, neme{n}de dat ick niet gheleyt en hebbe, en{de} maeye{n}de dat ick niet ghesaeyt en hebbe,
en{de} waero{m} en hebdi da{n} mijn ghelt niet ghegheue{n} ter tafele{n}, en{de} dat ic come{n}de dat immer hadde gheeyscht met ghewin,
En{de} den ghene{n} die daer bi stonde{n} heeft hi gheseyt. Neemt van hem dat po{n}t, en{de} gheuet hem die thie{n} ponde{n} heeft
En{de} sij hebben hem gheseyt. Heere hi heeft thien ponden,
Maer ic segghe v liede{n} datme{n} gheuen sal alle de{n} ghenen die heeft, en{de} va{n}den ghene{n} die niet en heeft salmen ooc neme{n} tgheen dat hi heeft,
Maer ooc brengt hier die mijne viande{n}, die niet en hebben ghewilt dat ic ouer hen regnere{n} soude, en{de} dootse voor my,
En{de} dese dinghen gheseyt hebbende is hy voor ghegaen opwaerts climme{n}de nae Ierusalem. * ✠
En{de} tis ghesciet doen hy ghecome{n} was by Bethphage en{de} Bethanien, aen den berch die ghenoemt wort van Oliueten dat hy heeft ghesonden twee van sijnen discipelen
segghende. Ghaet henen int casteel dat teghen ouer is, int welck incomende suldy vinden een vuelen van een ezelinne ghebonden, daer noyt mensch op gheseten en heeft, ontbint dat, en{de} brenghet herwaerts,
Ende eest dat v yemant vraecht? Waerom ontbint ghijt soo suldy hem aldus segghen. Want die Heere begheert sijns diensts,
Ende sij sijn wech gheghaen die ghesonden waren, ende hebben gheuonden alsoo hy hen gheseyt hadde een vuelen staende.
Ende als si het vuelen ontbonde{n}, soo hebben die heeren van dien tot hen gheseyt. Waer toe ontbindi dat vuelen,
Ende sij hebben gheseydt. Om dat die Heere dies van doene heeft,
Ende sij hebben dat tot Iesum gheleydt, ende worpende hen cleedere{n} opt vuelen hebbe{n} si Iesu{m} daer op ghestelt,
En{de} als hi voorts reysde, soo hebbe{n} si hen cleedere{n} daer onder ghespreyt inde{n} wech,
En{de} doe{n} hy nv by quam aenden nederganc vanden berch van Oliueten, soo hebben alle die scaren der ghee{n}der die nederwaerts ghinghen blijde sijnde begonst Godt te louen met luyder stemmen, van alle die mirakelen die si ghesien hadden
segghende. Ghebenedijt is hy die coe{m}t een coninck inden naem des Heeren, vrede inden hemel, ende glorie in die hoochde{n}. *
En{de} sommighe vanden Phariseen wt die scaren hebben tot hem gheseyt. Meester straft v discipele{n},
Den welcken hi heeft gheseyt. Ick segghe v eest dat dese swijghen soo sulle{n} die steenen roepen,
Ende als hy nae by comen was, siende die stadt heeft hi ouer die gheweent
segghende Hadde ghijt ooc bekent, en{de} voorwaer in desen uwen dach die tot uwen vrede is, maer nv sijn die dinghen verborghen van uwen ooghen,
Want daer sullen daghen in v comen, en{de} v viande{n} sullen v omlegghe{n} met eenen walle, ende sij sullen v omlegghen, en{de} v benauwen van allen sijden,
en{de} si sullen v neder ter eerde{n} worpen, en{de} v kindere{n} die in v sijn, en{de} sij en sullen den eene{n} steen opden anderen steen niet laten blijuen, om dat ghi niet ghekent en hebt den tijt van uwer besoeckinghe{n},
En{de} inden tempel ghegae{n} sijnde heeft hi begonst wt te drijuen die coopers ende vercoopers die daer in waren
segghende. Daer staet ghescreuen. Mijn huys is een huys des ghebedts, Maer ghilieden hebt dat ghemaect een speluncke der moordenaren,
Ende hy was daghelijcs leerende inden tempel, Maer die princen der priestere{n} en{de} die Scribe{n} en{de} die prince{n} des volcs begheerden hem te dooden,
en{de} sij en vonden niet wat sij hem doen souden, Want alle tvolck hinck hem aen hem hoorende.
ENde tis gesciet op eenen dach, als hy tvolc leerde inden tempel, en{de} deua{n}gelie vercondichde, dat tsamen verghadert sijn die princen der priesteren, ende die Scriben mette{n} ouderen,
en{de} si spreken tot hem segghe{n}de. Segt ons, door wat macht doedy dese dinghen? oft wie is hy die v dese macht heeft ghegheuen?
En{de} Iesus antwoordende heeft tot hen gheseyt. Ick sal v lieden ooc een woort vraghen, Antwoort my.
Iohannes doopsel was dat vande{n} hemel oft vanden menschen?
En{de} sij dachten in hen selue{n} segghende. Eest sake dat wi segghen vanden hemel, soo sal hy segghen. Waerom en hebdi dan hem niet ghelooft?
Maer eest dat wij segghe{n} van die mensche{n}, soo sal alle tvolck ons steene{n}, want sij seker sijn dat Ioha{n}nes een propheet is,
En{de} sij antwoorden dat si niet en wiste{n} va{n} waer dattet was,
En{de} Iesus seyde he{n}. Noch ick en segghe v ooc niet door wat macht dat ick dese dinghen doe,
En{de} hy heeft begonnen te segghen totte{n} volcke dese parabele. Ee{n} me{n}sch heeft eene{n} wijngaert gheplant, en{de} hy heeft die{n} verhuert den wijngaerders ende hy is wten lande ghereyst veel tijts,
Ende alst tijt was heeft hy tot die wijnghaerders eenen knecht ghesonden, dat sij hem van die vrucht des wijngaerts gheuen souden, Die welcke hebben hem gheslaghen ende ydel laten wech ghaen,
Ende hy heeft daer bouen noch eenen anderen knecht ghesonden, Maer sij hebben desen ooc slaende en{de} versmaetheyt aendoe{n}de ydel late{n} gaen,
En{de} hy heeft daer toe noch den derden ghesonde{n}, Die welcke hebbe{n} dien ghewo{n}t en{de} wtghestoote{n},
Maer die heere des wijngaerts heeft gheseyt. Wat sal ick doe{n}? ick sal mijne{n} beminde{n} sone sende{n}, by auontuere{n} als si desen sien so sulle{n} si hem ontsie{n},
Den welcke{n} als die wijngaerders ghesie{n} hadde{n}, so hebbe{n} si ghedacht in hen selue{n} segge{n}de. Dit is die erfghenae{m}, laet ons die{n} dooden, op dat die erffenisse onse worde,
En{de} si hebbe{n} dien wt den wijngaert ghestoote{n} en{de} ghedoot, Hierom wat sal hen die Heere des wijngaerts doe{n}?
Hy sal come{n} en{de} doode{n} dese wijngaerders, en{de} hi sal sijne{n} wijngaert andere{n} luyde{n} wtgheue{n}, Dwelc als sij ghehoort hadde{n} so hebbe{n} sij gheseyt. Dat sij verre,
En{de} hi henliede{n} aensie{n}de heeft gheseyt. Wat is da{n} datter ghescreue{n} is. Dien steen de{n} welcke{n} die timmerluyde{n} verworpe{n} hebbe{n}, die is gheworde{n} tot dat hooft va{n} eenen hoec?
Soo wie valt op die{n} steen, die sal seer ghequetst worde{n}, maer op wie{n} dat hi valt, die{n} sal hy heel in stucke{n} brijsele{n},
En{de} die prince{n} der priestere{n} ende die Scribe{n} begheerde{n} die hande{n} aen he{m} te steke{n} op die vre en{de} sij vreesde{n} tvolc, wa{n}t sij hebbe{n} verstae{n} dat hy tot he{n} dese ghelijckenisse gheseyt hadde,
En{de} wachte{n}de hebben sij bespieders ghesonde{n} die hen veynsde{n} rechtuerdich te sijn, op dat sij he{m} souden vanghe{n} in sijn woorde{n}, en{de} he{m} leuere{n} der ouerheyt en{de} der macht vande{n} president,
Ende sij hebbe{n} he{m} ghevraecht segge{n}de. Meester wij wete{n} dat ghy oprechtelijc segt, en{de} leert, en{de} ghy en nee{m}t geene{n} persoo{n} wt, maer ghi leert de{n} wech Godts inder waerheyt,
Eest o{n}s gheorlooft de{n} keyser tribuyt te gheuen, oft niet?
En{de} hi aenmercke{n}de hen bedroch heeft tot hen gheseyt. Waero{m} tempteerdi my?
Thoo{n}t my de{n} penninc, Wie{n}s beelt en{de} opscrift heeft die? Sij antwoorde{n}de hebbe{n} gheseyt. Des keysers,
En{de} hi seyde hen. Gheeft da{n} de{n} keyser weder dat den keyser toebehoort, en{de} Gode dat Godt toebehoort,
En{de} si en co{n}den sijn woort niet berispe{n} voort volc, en{de} verwondert sijnde van sijn antwoorde hebben sij ghesweghen. ✠
En{de} daer sijn tot he{m} ghecome{n} sommighe vanden sadducee{n} die de verrijsenisse loochene{n}, en{de} sij hebbe{n} he{m} ghevraecht
segghe{n}de. Meester Moyses heeft o{n}s ghescreuen. Eest sake dat iemants broeder ghestoruen is hebbende een huysvrouwe, en{de} by also dese sonder kindere{n} is geweest dat sijn broeder haer tot ee{n} huysvrouwe neme, en{de} verwecke sijnen broeder saet,
aldus hebbender seuen broeders gheweest, en{de} dierste heeft een huysvrouwe ghenomen, en{de} hy is ghestoruen sonder kinderen,
En{de} die tweede heeftse ghenomen, en{de} hy is oock ghestoruen sonder kinderen,
En{de} die derde heeftse ghenomen, En{de} desghelijcs oock alle die seuen, en{de} si en hebben gheen saet achterghelate{n}, en{de} sij sijn ghestoruen,
En{de} ten laetsten van allen soo is die vrouwe oock ghestoruen,
Daerom in die verrijsenisse, wiens va{n} desen huysvrouwe sal sij wesen? Aenghesien dat die seue{n} haer ghehadt hebben tot een huysvrouwe,
En{de} Iesus heeft hen gheseyt. Die kinderen deser werelt trouwe{n} ende worde{n} ghetrout,
Maer die weerdich ghehoude{n} sullen sijn dier werelt, en{de} der verrijsenisse va{n} die doode{n} die en sulle{n} niet ghetrout worde{n}, noch huysvrouwen nemen,
noch sij en sullen voortaen niet meer moghen steruen, want si sijn den Enghelen ghelijck ende tsijn Godts kinderen, want si kindere{n} der verrijsenisse sijn
Maer dat die dooden verrijsen dat thoont Moysen by den doorn ghelijck hy den Heere noemt, den God van Abraham ende den Godt van Isaac en{de} de{n} God va{n} Iacob,
ende ten is ghee{n} God der doode{n}, maer der leuender,want sij leuen hem alle. *
Ende sommighe van die Scriben antwoorde{n}de hebben tot he{m} gheseyt. Meester ghi hebt wel gheseyt,
En{de} sij en hebben hem niet meer dorre{n} vraghen,
Maer hy heeft tot hen gheseydt. Hoe segghen sij Christum Dauids sone te sijn,
ende Dauid seyt selue int boeck der psalme{n}. Die Heere heeft gheseyt tot mijne{n} Heere, sidt te mijnder rechter sijde{n},
tot dat ic v viande{n} ghestelt hebbe tot ee{n} voetbancke uwer voeten,
Aldus noemt hem Dauid Heere, ende hoe eest dan sijn sone?
Ende alst alle tvolck hoorde, soe heeft hy tot sijnen discipelen gheseyt.
Wacht v van die Scriben die willen wandelen in langhe cleederen, ende hebben gheerne die groeten op die merct, ende dierste stoelen in die synagogen, ende dierste sidtsteden in die maeltijden,
die der weduwen huysen verslinde{n}, veynsende een lanck ghebedt. Dese sulle{n} meerder verdoemenisse ontfanghe{n}.
ENde ommesiende heeft hy ghesien die rijcke, die hen giften wierpe{n} in die offerkiste.
Maer hy heeft ooc ghesien een arme weduwe worpende twee cleyn penninghen.
Ende hy heeft gheseyt, Voerwaer ick segghe v lieden, dat dese arme weduwe meer gheoffert heeft dan sij alle.
Want alle dese hebben gheworpen van tghene dat hen ouerde in Gods offeranden. Maer dese heeft ghegheuen van tghene dat sij behoeft, allen haren nootdurft die sij hadde.
Ende als die sommighe seyden van den tempel dat dien met goeden steenen ende ghiften verciert was soe heeft hy gheseyt. Dese dinghen die ghy siet,
daer sullen daghen comen in die welcke den eenen steen opden anderen steen niet en sal ghelaten worden die niet en sal ghebroken worden.
Ende sij hebben hem ghevraecht segghende, Meester wanneer sullen dese dinghen sijn, ende wat teeken salder sijn als dese dinghen sullen beghinnen te ghescieden?
Die welcke heeft gheseyt, Siet toe dat ghy niet bedroghen en wort. Want daer salder veel comen in mijnen naem segghende, dat ict ben, ende den tijt is by ghecomen, daer om en wilt nae hen niet gaen.
Maer als ghy hooren sult orlooghen en{de} tweedrachtighe oploopen, soe en wilt niet veruaert worden, dese dinghen moeten ierstmael ghesciede{n}, maer ten sal noch ter stont gheen eynde sijn.
Doen seyde hy hen, Deen volck sal teghen dander volck opstae{n}, ende deen rijck teghen dander rijck,
ende daer sullen groote aertbeuinghen wesen van plaetsen te plaetsen, ende pestilencien, ende diere tijden, ende veruaerlijcheden vanden hemel, ende daer sullen groote tekenen sijn.
Maer voer alle dese dinghen sullen sij hen handen aen v slaen, ende sij sullen v veruolghen leuerende v in die synagogen ende bewaernissen, treckende v tot die coninghen ende presidenten om mijne{n} naem,
ende tsal v ghescieden tot een ghetuyghenis.
Daer om stelt in v herten, niet te voerdencke{n} hoe ghy antwoerden sult,
want ic sal v eenen mont ende wijsheyt gheuen teghen den welcken niet en sullen connen staen ende segghen allen v vianden.
Ende ghy sult gheleuert worden van uwen ouders, ende broeders, ende maghen, ende vrienden, ende sij sullen sommighen van v lieden die doot aendoen,
ende ghy sult inden haet wesen va{n} allen menschen om mijne{n} naem,
ende een haer van uwen hoofde en sal niet verloren gaen
in v lijdtsaemheyt suldi v zielen besitten.
Maer als ghy sult sien Ierusalem rontsom belegghen van een heyr, weet dan dat sijn verwoestinghe aenghecomen is,
Soe wie dan in Iudeen sijn die vlieden tot die berghen, ende die int midden van haer sijn die gaen wech, ende die op dlant sijn die en gaen in haer niet.
Want dit sijn die daghe{n} der wraken, op dat volbracht souden worden alle die dinghen die ghescreuen sijn.
Maer wee den bevruchten ende voesterende in die daghen. Want daer sal een groote verdructheyt wesen op die aerde, ende een gramscap desen volcke.
Ende sij sullen vallen in tscerp des sweerts, ende ghevanghen gheleyt worden tot allen volcken, ende Ierusalem sal vertreden worden van die heydenen, tot dat veruult sullen worden die tijden der heydenen. ✠
Ende daer sullen teekenen sijn in die sonne en{de} in die mane, ende in die sterren, ende in die landen een verdructheyt der luyden van die verbaestheyt wt dat gheluyt der zee ende der vloeden,
die menschen verdorrende van vreesen ende verwachtinghen, der dinghen die der gheheelder werelt ouercomen sullen, want die crachten der hemelen sullen beroert worde{n},
ende dan sullen sij den sone des menschen sien comen in die wolcke, met grooter macht, ende maiesteyt.
En{de} als dese dinghe{n} beghinnen te ghescieden, soe siet toe en{de} heft v hoofde{n} op want v lieder verlossinghe is nake{n}de.
En{de} hi heeft dien een ghelijckenisse gheseyt, Besiet de vijgheboom, en{de} alle die boomen,
als sij nu wt hen seluen vrucht voerts brenghen, soe weet ghy dat den somer by is.
Alsoe oock als ghy dese dinghen siet ghescieden, soe weet dat het rijck Gods na by is.
Voerwaer ick segghe v dat dit gheslachte niet en sal voerb y gaen, tot dat alle dese dinghen ghescieden.
Hemel en{de} eerde sullen voerby gaen, maer mijn woerden en sullen niet vergaen. *
Maer wacht v dat v herten by auontueren niet beswaert en worden met gulsicheyt ende dronckenscap, en{de} sorchuuldicheden van desen leuen, ende dat v dien onuersienighen dach niet ouer en come.
Want hy sal als eenen strick ouer comen op alle die ghene die sitten op daenschijn van tgheheel eertrijck.
Daer om waect, tot allen tijden biddende, dat ghy moecht weerdich ghehouden worde{n} om te vliede{n} va{n} alle dese dinghen die toecomende sijn, ende te staen voer daensicht van den sone des menschen.
Ende hy was sdaechs leerende inden tempel, maer des nachts wtgaende bleef hy opden berch die ghenoemt wort van Oliueten,
ende alle tvolck quam tot hem smorghens vroech inden tempel om hem te hooren.
ENde het hoochtijt vande{n} ongheheefde{n} brooden naecte, dwelck Paesschen ghenoemt wort,
ende die princen der priesteren ende Scriben sochten hoe dat sij hem dooden soude{n}, maer sij ontsaghen het volck.
Ende satanas is ghegaen in Iudam die ghenoemt was die Iscarioter een vande{n} twaeluen,
ende hy is wech ghegaen ende heeft ghesproken met die princen der priesteren ende wethouders, hoe dat hy hem haerlieden leueren soude.
En{de} sij sijn blijde gheweest, ende sij hebben hem gheloeft ghelt te gheuen.
Ende hy heuet beloeft. Ende hy socht bequamen tijt dat hi hem leueren mocht sonder turbacien.
Ende de{n} dach der ongheheefder brooden es ghecomen op den welcken men moest het Paeschlam dooden.
Ende hy heeft Petrum ende Iohannem ghesonden segghende, Gaet henen bereyt ons tpaeschlam, dat wijt eten moghen.
Maer sij hebben gheseyt. Waer wildi dat wijt bereyden?
Ende hy heeft tot hen gheseyt, siet als ghy comen sult in die stadt, soe sal v ontmoeten een mensch een cruycke waters draghende volcht hem int huys daer hy ingaet,
ende ghy sult den vader des huysghesins van dien huyse segghen. Die meester seyt tot v. Waer is die eetplaetse, daer ick tpaeschlam met mijnen discipelen eten mach?
ende hy sal v toonen een grooter bereydde eetcamer, ende aldaer bereyt voer ons?
Ende sij gaende hebbent ghevonden alsoe hy hen gheseyt hadde, ende sij hebben tpaeschlam bereyt.
Ende als die vre comen was, soe is hy ter tafelen gheseten, ende die twaelf apostelen met hem.
Ende hy seyde tot hen, Met begheerten heb ick begheert dit paeschlam met v te eten eer dat ick lijde.
Wa{n}t ick segghe v, dat ick van nu voerts dat niet meer eten en sal, tot dat volbracht worde int rijck Godts.
Ende als hy den kelck ghenomen hadde, soe heeft hy ghedanct ende gheseyt, Neemt ende deylet onder v lieden.
Want ic segghe v, dat ick niet drincken en sal van dat ghewas des wijngaerts tot dat het rijck Gods comen sal.
Ende als hy dbroot ghenomen hadde, soe heeft hy ghedanct, ende heuet ghebroken, ende hen ghegheuen segghende, Dits mijn lichaem dat voer v lieden ghegheuen wort, dat doet in mijnder ghedenckenisse.
Desghelijcs oock den kelck nae dat hij het auontmael gheten hadde segghende, Dit is den kelck het het nieuwe testament in mijn bloet dwelck voer v lieden sal ghestort worden.
Maer nochtans siet die hant des gheens die mij verradet, is met my op die tafele.
Ende voerwaer die sone des menschen gaet nae datter van hem ghesloten is, maer nochtans wee dien mensche doer den welcken hy gheleuert sal worden.
Ende sij begonsten onder malcanderen te vraghen wie dat dit ware va{n} henliede{n} die dit doe{n} soude.
Ende daer is oock eenen twist onder henlieden opghestaen, wie datter van hen lieden scheen die meeste te wesen.
Ende hy heeft tot hen gheseyt, Die coninghen der heydenen hebben heerscappie ouer henlieden, ende die macht ouer hen hebbe{n}, die worden goetdadighe ghenoemt.
Maer ghi alsoe niet, maer die de meeste is onder v liede{n}, die worde alsdie io{n}cste, en{de} die de ouerste is, als een dienaer.
Want wie is meerder die ter tafele{n} sidt, oft die dient? en eest niet die ter tafelen sidt? Maer ick ben int midden van v lieden, als een die dient
en{de} ghy sijt die ghene die met my altijts ghebleuen sijt in mijn becoringhen.
Ende ick bescicke v liede{n}, ghelijck my mijn vader bescict heeft, het rijck,
dat ghy eten en{de} drincken soudt op mijn tafele, in mijn rijck, ende dat ghy sitten soudt op die throonen ordeelende die twaelf gheslachten van Israel. En{de} die Heere heeft gheseyt,
Simon Simon, siet Satanas heeft v lieden begheert dat hy v sifte{n} soude als tarwe,
maer ick heb voor v ghebeden, dat v ghelooue niet vergaen en soude, ende als ghy eenich tijt bekeert sijt, soe versterct v broeders.
Die welcke heeft hem gheseyt. Heere ick ben met v bereedt ooc inden kerker, ende in die doot te gaene.
Ende hy heeft gheseyt, Ick segghe v Peeter, den haen en sal heden niet singhe{n} tot dat ghy drijmael sult verloochenen dat ghi my kent.
Ende hy heeft hen gheseyt, Als ick v ghesonden hebbe sonder borse, ende male, ende schoenen, heeft v oyt iet ghebroken? Ende sy hebben gheseyt, Niet,
Aldus heeft hy hen gheseyt, Maer nu soe wie een borse heeft die neme die, ende desghelijcs oock een male, ende diese niet en heeft die vercoop sijnen rock, ende coope een sweert.
Want ick segghe v datter noch in my moet volbrocht worde{n} tghene dat ghescreue{n} is. Ende hi is mette{n} boosen ghereke{n}t gheweest. Wa{n}t voerwaer die dinghen die van my sijn die hebben een eynde.
Ende sij hebben gheseyt, Heere siet hier sijn twee sweerde{n}. Ende hi heeft hen gheseyt, Tes ghenoech.
Ende wt ghegaen sijnde ginck hy nae die ghewoonte opden berch van Oliueten, ende sijn discipelen sijn hem ooc gheuolcht.
Ende als hy ter plaetsen comen was, soe heeft hy hen gheseyt, Bidt dat ghy niet en valt in becoringhe.
Ende hy werde van daer ghetrocken van hen lieden, soe verre als den worp is van eenen steen, ende als hy sijn knyen gheboocht hadde,
soe badt hy segghende, Vader, eest dat ghy wilt, neemt desen kelck wech van my. Maer nochtans niet mijnen wille, maer den uwen ghesciede.
Ende hem heeft gheopenbaert eenen engbel vanden hemel hem versterckende.
Ende ghestelt sijnde inden strijdt des doots heeft hy noch langher ghebeden. Ende sijn sweet is gheworden als druppelen bloets loopende op die eerde.
Ende als hy opghestaen was van sijnen ghebede, ende comen was tot sijnen discipelen, soe heeft hy die gheuonden slapende van droefheden.
Ende hy heeft hen gheseyt, Waer om slaepti? Staet op bidt dat ghy niet en valt in becoringhe.
En{de} als hy noch sprack, siet soe quam daer een scare, ende die Iudas ghenaemt was, een vanden twaeluen ghinck voer hen, ende hy is by Iesu ghecomen dat hy hem cussen soude.
Maer Iesus seyde tot hem Iuda, Verraet ghi met een cussen den sone des menschen?
Ende die omtrent hem waren siende datter toecomende was, hebben tot hem gheseyt, Heere sullen wy slaen metten swaerde?
Ende een van dien heeft gheslaghen den dienaer vanden prince der priesteren, ende hy heeft sijn rechte oore afghehouwen.
Ende Iesus antwoerde{n}de heeft gheseyt, Ghehenghet, tot hier toe. Ende als hy sijn oore gheraect hadde, soe heeft hy hem ghenesen.
Ende Iesus heeft gheseyt tot die ghene die tot hem comen waren, die princen der priesteren, en{de} die ouerste des tempels, ende die ouders. Sijdi als tot eenen mordenaer wt ghegaen met sweerden ende stocken?
Als ick daghelijcs met v liede{n} gheweest hebbe inden tempel, soe en hebdi die handen aen my niet wtghesteken, maer dit is v vre, en{de} die macht der duysternissen,
Ende sij hem vanghende hebben hem gheleydt totten huyse va{n} den prince der priesteren. Maer Petrus volchde van verre.
Ende alser een vier ontsteken was int midden vanden voerhoue, en{de} sij daer omme saten, soe was Petrus int midden van hen.
Den welcken als een dienstvrouwe ghesien hadde sittende aent licht, ende hem aensien hadde, soe heeft sij gheseyt. Dese was oock met hem.
Est hy heeft hem gheloochent segghende, Vrouwe ic en ken hem niet,
En{de} nae een weynich een ander hem siende heeft gheseyt, Ghy sijt oock een van dien. Maer Petrus seyde, O mensch ick en bens niet.
En{de} alst een wijle gheleden was, by na van eender vren, soe sprack dat een ander sterckelijck segghe{n}de, Voerwaer dese was ooc met dien, want hy is een Galileusch man.
Ende Petrus seyde, Mensch ick en weet niet wat ghy segt. Ende ter stont als hy noch sprack, soe heeft den haen ghesonghen.
En{de} die Heere omghekeert sijnde heeft Petrum aenghesien. Ende Petrus es ghedachtich worden des woerts vanden Heere ghelijck hy gheseyt hadde. Eer den haen singhen sal, soe suldi my drij mael loochenen.
Ende Petrus buyten ghegaen sijnde heeft bitterlijck gheweent.
Ende die mannen die hem gheuanghen hielden, bespotten hem al slaende.
Ende sij hebben hem bedect, ende sloeghen sijn aensicht, ende sij vraechden hem segghende, Propheteert, wie eest die v gheslaghen heeft?
Ende veel andere blasphemerende seyden sij teghe{n} hem.
Ende alst dach gheworden is, soe sijn vergadert die ouders des volcs ende die princen der priesteren ende die Scriben, ende sij hebben hem gheleyt in haren raet segghende, Eest dat ghy Christus sijt soe segghet ons.
Ende hy heeft tot hen gheseyt, Eest dat ict v segghe, soe en suldi my niet gheloouen,
ende eest dat ic v ooc vraghe soe en suldi my niet antwoerden, noch ghy en sult my niet vrij laten.
Maer van nu voerts sal die sone des menschen sijn sittende aen die rechte sijde vander cracht Gods.
Ende sij hebben allegader gheseyt, Sijt ghy dan die sone Gods? Die welcke heeft gheseyt, Ghy segghet, dat ict ben.
Ende sij hebben gheseyt, Waer toe begheeren wij noch ghetuyghenisse? Want wy hebbent selue ghehoort wt sijnen monde.
ENde alle hen menichte opstae{n}de hebbe{n} hem gheleydt tot Pilatum.
Ende sij hebben hem begonnen te besculdighe{n} segghende, Desen hebben wy gheuonden verkeerende ons volck, ende verbiedende den keyser tribuyt te gheuen, ende segghende hem seluen Christum den coninck te sijne.
Maer Pilatus heeft hem gheuraecht segghe{n}de, Sijt ghi die coninck der Iode{n}? En{de} hy antwoerde{n}de seyde, Ghy segghet.
Ende Pilatus heeft gheseyt tot die princen der priesteren, ende die scaren, Ick en vinde gheen sake in desen mensch.
Maer sij worden gheweldigher, segghende, Hy beroert het volck, leerende ouer gheheel Iudeen, beghinnende van Galileen tot hier toe.
Ende Pilatus hoorende Galileen, heeft gheuraecht oft hy een mensch van Galileen was.
En{de} als hy verstaen heeft dat hy van Herodes macht was, soe heeft hy hem wederom ghesonden aen Herode{m}, die selue oock te Ierusalem was in dien daghe{n}.
Ende Herodes Iesum ghesien hebbende is seer verblijdt gheweest, wa{n}t hy was va{n} langhe tijt gheweest begheerende hem te siene, om dat hi veel hoorde van hem, ende hy hoopte dat hy eenich teeken soude sien van hem ghescieden.
Ende hi vraechde hem met veel redenen. Ende hy en antwoerde hem niet.
Maer die princen der priesteren ende Scriben stonden sterckelijck hem besculdighende.
Maer Herodes heeft hem versmaet met sijnen heyre, ende hy heeft hem bespot ghecleedt wesende met een wit cleedt, ende hy heeft hem wederom ghesonden tot Pilatum,
ende Herodes ende Pilatus sijn vrienden gheworden op den seluen dach, want te voren ware{n} sij vianden deen teghe{n} den anderen.
Ende Pilatus tsame{n} gheroepen hebbe{n}de die princen der priesteren ende die ouerste, en{de} dat volck,
heeft tot hen gheseyt, Ghy hebt my desen ma{n} aenghebracht, als het volck afkeerende, ende siet ick voer v lieden hem ondervraghende en heb gheen sake gheuonden in desen mensch, van die dinghen daer ghy hem af besculdicht,
Noch Herodes oock, Want ick heb v weder om ghesonde{n} tot hem, ende siet hem en is niet ghedaen datter doot weert is.
Aldus sal ick hem ghecastijt, laten gaen.
Ende hy moest hen binnen de{n} feestdach eene{n} vrij laten gaen.
En{de} die gheheel scare heeft tsame{n} luyde gheroepe{n} segghende, Neemt desen wech, ende laet ons Barabbam vrij gaen,
die welcke was om eenen oploop in die stadt ghedaen, ende om eenen dootslach, inden kerker ghesteken.
Maer Pilatus heeft weder om tot hen ghesproken, willende Iesum vrij laten gaen.
Maer sij riepen deen nae dandere segghende, Cruyst, Cruyst hem.
Maer hy heeft ten derdenmale tot hen gheseyt, Maer wat quaet heeft dese ghedaen? Ick en vinde gheen sake des doots in hem, aldus sal ic hem castijden ende laten vrij gaen.
Maer sij dronghen toe met groote{n} stemmen eysschende datme{n} cruycen soude, ende hen stemmen worden gheweldich.
Ende Pilatus heuet aenghewesen datmen doen soude haren eysch.
Ende hy heeft hen dien laten vrij gaen die om eenen dootslach ende om den oploop inden kerker gheworpen was, den welcken sij begheerden. Maer Iesum heeft hy haren wille ouergheleuert.
Ende doen sij hem leydden, soe hebben sij aenveert eenen Simon van Cyrenen comende van eenen lanthuyse, ende sij hebben hem tcruys opgheleydt om dat te draghen achter Iesum.
Ende hem volchde een groote scare volcs, ende vrouwen, die welcke hem beclaechden, ende bescreyde{n}.
Ende Iesus tot haer omghekeert sijnde heeft gheseyt, Ghy dochteren van Ierusalem en wilt niet weenen op my, maer weent op v seluen ende op v kinderen.
Want siet daer sullen daghen comen in die welcke men segghen sal, Salich sijn die onvruchtbarighe ende die lichamen die niet ghebaert en hebben, ende die borsten die niet ghesoocht en hebben.
Dan sullen sij beghinnen te segghen den berghen, Valt op ons, ende den hueuelen, Bedect ons.
Want eest dat sij dit doen in een groen hout, wat sal in dat drooghe ghescieden?
Ende daer worden gheleyt noch twee ander misdadighe met hem, dat sij souden ghedoot worden.
Ende nae dat sij ghecomen waren ter plaetsen die ghenoemt wort Caluarien, daer hebben sij hem ghecruyst, ende die mordenaers, den eenen ter rechter handt, ende den anderen ter slincker hant.
Maer Iesus seyde, Vader vergheuet hen, want sij en weeten niet wat sij doen. Maer sij deylende sijn cleederen hebben loten gheworpen.
Ende het volck stont verwachtende, ende die princen bespotten hem met hen segghende, Andere heeft hy ghesont ghemaect, help sij seluen, eest dat hy es Christus die wtuercoren Gods.
Ende die ruyters bespotten hem oock aencomende, ende hem edick biedende,
ende segghende, Eest dat ghy die coninck der Ioden sijt, soe verlost v seluen.
Ende daer was een opscrift op hem ghescreuen met Griecsche, Latijnsche, en{de} Hebreussche letteren. Dit is die Coninck der Iode{n}.
Ende een van dien mordenaren die daer hinghen blasphemeerden hem oock segghende, Eest dat ghy Christus sijt, soe helpt v seluen, ende ons.
Ende die andere antwoerdende strafte hem segghende, Ghy en vreest ooc Godt niet daer ghy in die selue verdoemenisse sijt.
Ende wy lijden dit voerwaer rechtuerdelijck, want wy ontfanghen rechten loon nae onse werken, maer dese en heeft niet quaets ghedaen.
Ende hy seyde tot Iesum Heere weest mijns ghedachtich als ghy sult comen in v rijck.
Ende Iesus heeft hem gheseyt, Voerwaer ick segghe v, Heden suldi met my sijn int paradijs.
Ende het was by nae die seste vre, ende daer sijn duysternissen gheworpen ouer alle die eerde, tot die neghenste vre.
Ende die sonne is verduystert, ende dat voerhancsel des tempels is ouermidts ghescoert.
Ende Iesus met luyder stemmen roepende heeft gheseyt, Vader in uwen handen beuele ick mijne{n} gheest. Ende dit segghende, heeft hy sijnen gheest ghegheuen.
Ende die hondertste man siende datter ghesciet was, heeft Godt gheglorificeert, segghende. Voerwaer dese mensch was rechtuerdich.
Ende alle die scare der gheender die tsamen daer teghenwoerdich waren tot dit besiensel, ende saghen die dinghen die daer ghescieden, keerden wederom slaende hen borsten.
Ende alle die hem kenden stonden van verre, ende die vrouwen die hem gheuolcht waren van Galileen, dese dinghen siende.
Ende siet een man ghenaemt Ioseph, die een thienste man was, een goet en{de} rechtuerdich man,
dese en hadde niet gheconsenteert in haren raet ende daden, van Arimatheen een Ioetsche stadt die welcke oock selue verwachte het rijck Gods.
Dese is tot Pilatus ghecomen, ende hy heeft Iesus lichaem begheert,
ende dat afghedaen hebbende, heeft hy dat in een fijn lijnen cleedt ghewonden, en{de} hy heeft hem gheleyt in een wtghehouwen graf, daer noch niemant in gheleyt en was.
Ende het was des bereytsels dach, ende den sabboth dach qua{m} des morghens aen.
Ende die vrouwen die naeghevolcht waren, ende met hem comen waren van Galileen, hebben ghesien het graf, ende hoe sijn lichaem gheleydt was.
Ende wederom keerende hebben sij bereydt costelijcke specerien, en{de} saluen, ende opden sabboth dach hebben sij stil gheweest nae tghebodt. *
ENde op een vanden sabboth daghen smorghens seer vroeg sijn sij ghecomen totte{n} graue, brenghende die costelijcke specerien die sij bereyt hadden,
ende sij hebbe{n} gheuonden de{n} steen afghewentelt vanden graue.
Ende inghegaen sijnde, en hebben sij dlichaem des Heeren Iesu niet ghevonden.
Ende tis ghesciet doen sij metter herten hier af verslaghen waren, siet soe hebbender twee mannen ghestaen by hen in blinckende cleederen.
Ende doen sij vreesden en{de} hen aensicht neder ter eerden neychde{n}, soe hebben die tot haerlieden gheseyt, Wat soecti de{n} leuende metten dooden?
Hy en is hier niet, maer hy is opghestaen, ghedenct hoe dat hy v lieden gheseyt heeft doen hy noch in Galileen was segghende,
dat die sone des menschen moest gheleuert worden in die handen der sondaren, ende ghecruyst worden, ende ten derde daghe verrijsen.
Ende sij sijn ghedachtich worden sijnder woerden.
Ende wederghekeert sijnde vanden graue hebben sij alle dese dinghen vercondicht dien eluen, ende alle den anderen.
Ende het waren Maria magdalene, ende Iohanna, ende Maria Iacobi, ende die andere die met hen waren, die totte{n} Apostelen dese dinghen seyden,
Ende dese woorden hebben voer hen ghescreuen te wesen als dwaserie, ende sij en hebben hen niet ghelooft.
Maer Petrus opstaende is gheloopen totten graue, ende hem nederbuyghende heeft hy die lijnen doecken alleen ghesien, ende hy is wech ghegaen, by sij seluen verwonderende datter ghesciet was. * ✠
Ende siet twee van dien ghinghen opden seluen dach nae een casteelken dwelck lach van Ierusalem een streke va{n} tsestich stadien, ghenoemt Emaus,
ende sij spraken tot malcanderen van alle dese dinghen die ghebuert waren.
Ende tis ghesciet doen sij coutten ende onderlinghe{n} vraechden dat Iesus selue aencomende ghinck met hen.
Maer hen ooghen waren behindert dat sij hem niet en kenden.
Ende hy seyde tot hen. Wat sijn dese redenen, die ghy tot malcanderen verhaelt, wandelende, ende sijt droeue?
Ende die eene antwoerdende wie{n}s naem was Cleophas, heeft tot hem gheseyt, Sijdi alleen pelgrim in Ierusalem, ende en weet ghi niet wat daer ghesciet is in dese daghen?
Den welcken hy heeft gheseyt, Wat? Ende sij hebbe{n} gheseyt, Van Iesu van Nazareth die gheweest is een man, een propheet machtich in wercken ende in woerden, voer Godt ende voer alle tvolck.
Ende hoe hem gheleuert hebben die ouerste priesters ende onse princen ter verdoemenisse des doots, ende hebben hem ghecruyst,
maer wy hoepten dat hy Israel soude verlossen. Ende bouen alle dese dinghen eest heden den derden dach, dat dese dinghen ghesciet sijn.
Maer oock sommighe vrouwen vanden onsen hebben ons veruaert, die voer dlicht gheweest hebben aent graf,
ende als sij sijn lichaem niet gheuonden en hadden, soe sijn sij ghecomen segghende, dat sij oock een visioen der enghelen ghesien hebben, die welcke segghen dat hy leeft.
Ende daer isser sommighe van ons lieden ghegaen totten graue, ende sij hebbent alsoe gheuonden als die vrouwen gheseyt hebben, maer hem en hebben sijn niet gheuonde{n}.
Ende hy heeft tot hen gheseyt, O ghy dwase ende traghe van herten om te gheloouen in alle die dinghen die die propheten ghesproken hebben.
En heeft Christus dese dinghen niet moeten lijden, ende alsoe gaen in sijn glorie?
En{de} beghinnende van Moyses ende alle die propheten, bediede hy hen in alle die scriftueren die saken die van hem waren.
Ende sij sijn ghecomen by dat casteelke{n} daer sij henen ghinghen, ende hy veynsde hem verder te gaen.
Ende sij hebben hem ghedwonghen seggende, Blijft by ons, want het wort auont, en{de} den dach is nu neder ghegaen. Ende hy is met hen binnen ghegae{n}.
En{de} tis ghesciet als hi met hen ter tafele{n} sadt dat hi ghenome{n} heeft dat broot ende heeft dat ghebenedijt en{de} gebroke{n}, en{de} hy gaeft hen.
En{de} hen ooghen sijn gheopent en{de} sij hebben hem gheke{n}t, en{de} hy is verswenen wt haren ooghen.
Ende sij hebben tot malcanderen gheseyt, En was ons herte niet berrende in ons, doen hy sprack opden wech ende ons die scriftueren opende?
Ende opstaende op die selue vre sijn sij wederom gheghaen in Ierusalem. Ende sij hebben vergadert vonden die elue, en{de} die ghene die met hen waren,
segghende, Dat die Heere warachtelijck opghestaen is, ende heeft hen gheopenbaert Simoni.
Ende sij vertelden die dinghen die ghesciet waren inden wech, en{de} hoe dat sij hem ghekent hebben int breken des broots. * ✠
Ende als sij dese dinghe{n} sprake{n}, soe stont Iesus int midden va{n} hen, ende hy seyt tot hen, Vrede sij v, Ick bent, en wilt niet vreesen.
Maer sij verbaest sijnde en{de} verscrict meynden dat sij eenen gheest saghen.
Ende hy heeft hen gheseyt, Waerom sijdi verbaest, ende die ghedachten climmen op in v herten?
Besiet mijn handen ende voeten, dat ict selue ben, tast ende siet, want eenen gheest en heeft gheen vleesch ende beenderen ghelijck ghy my siet hebben.
Ende doe{n} hy dit gheseyt hadde, soe heeft hy hen ghetoont handen en{de} voeten.
Ende doen sij noch niet en gheloofden ende verwondert waren van blijscap, soe heeft hy gheseyt, Hebdi hier iet datmen ete?
Ende sij hebben hem ghebracht een stuck van eenen ghebrade{n} visch, ende honich rate.
Ende doen hy gheten hadde voer hen, nemende die bleuelinghen heeft hy hen die ghegheuen.
Ende hy heeft tot hen gheseyt, Dit sijn die woerden die ick ghesproken hebbe tot v lieden, doen ick noch met v lieden was. Dat volbracht moesten wesen, alle die dinghe{n} die ghescreue{n} sijn in Moyses wet, ende in die Propheten ende Psalme{n} va{n} my.
Doen heeft hy hen tversta{n}t gheopent, dat sij die scriftueren souden verstaen,
ende hy heeft hen gheseyt, Datter alsoe ghescreue{n} is, ende alsoe moest Christus lijden, ende verrijsen van die dooden ten derden daghe,
en{de} datter ghepreect soude worden in sijnen naem penitencie, ende vergiffenisse der sonde{n} onder alle die luyden. ✠ Beghinnende van Ierusalem.
Ende ghy sijt ghetuyghen van desen dinghen. ✠
Ende ick seynde die belofte mijns vaders in v lieden. Maer sidt ghy in die stadt, tot dat ghi aenghedaen wort met die cracht wten hooghen.
En{de} hy heeftse buyten gheleyt in Bethanien. Ende sijn handen hooghe opghehaue{n} hebbende, heeft hy hen ghebenedijt.
Ende tis ghesciet doen hy hen benedijde dat hy van hen ghesceyden is, ende hy worde gheuoert in den hemel.
Ende sij aenbiddende sijn wederghekeert in Ierusalem, met grooter blijscappen,
ende sij waren altoos inden tempel louende ende ghebenedijde{n}de Godt. * AMEN
IN den beghinne was dwoert, ende dwoert was by Gode, ende Godt was dat woert,
Dit was inden beghinne by Gode.
Alle dinghe{n} sijn doer dat ghemaect, ende sonder dat en is niet ghemaect, datter ghemaect is.
In dat was dleuen, ende dleue{n} was dlicht der menschen,
ende dlicht schijnt in die duysternissen, ende die duysternissen en hebben dat niet begrepen.
Daer heeft gheweest een mensch ghesonden van Godt, wienst naem was Iohannes.
Dese is ghecomen tot een ghetuyghenis, om dat hy ghetuyghenis soude gheuen va{n} dlicht. Dat sij alle doer hem gheloouen souden.
Hy en was dlicht niet, maer om dat hy ghetuyghenis soude gheuen vanden lichte.
Het was een warachtich licht, dwelck verlicht alle menschen come{n}de in dese werelt.
Het was in die werelt, ende die werelt is daer doer ghemaect, ende die werelt en heuet niet ghekent.
In sijn eyghe{n} is hy ghecomen, ende die sijne en hebben hem niet ontfanghe{n},
maer alle die hem ontfanghen hebben, dien heeft hy macht ghegheuen Gods kinderen te worden, den ghenen die in sijnen naem gheloouen.
Die welcke niet wten bloede, noch wt de{n} wille des vleeschs, noch wt den wille eens mans, maer wt Godt gheboren sijn.
Ende dwoert is vleesch gheworden, ende het heeft onder ons ghewoont, (ende wy hebben sijn glorie ghesien, een glorie als vanden eenighen ghebore{n} sone vanden vader) Vol gratien ende waerheyts. * ✠
Iohannes gheeft ghetuyghenis van hem, ende hy roept segghende, Dit was hy vanden welcken ick gheseyt hebbe. Die nae my comen sal, is voer my gheworden, want hy was eer dan ick.
Ende van sijnder volheyt hebben wy allegader ontfanghen en{de} gracie om gratie.
Want die wet is doer Moysen ghegheuen, die gratie ende die waerheyt is doer Iesum Christum ghesciet.
Niemant en heeft oyt Godt ghesien, die eenighe gheboren sonedie inden schoodt des vaders is die heuet vertelt. * ✠
En{de} dit is Ioha{n}nes ghetuyghenis, als die Ioden va{n} Ierusale{m} ghesonden hebben priesters ende Leuiten tot hem, dat sij hem vraghen souden. Wie sijt ghy?
Ende hy heuet belede{n} en hy en heues niet gheloochent, ende hy heuet beleden. Ick en ben Christus niet.
Ende sij hebben hem ghevraecht. Wat dan? Sydi Elias? Ende hy heeft gheseyt, Ick en bens niet. Sijdi een propheet? en{de} hy heeft gheantwoert, Neen ic.
Hier om hebbe{n} sij hem gheseyt, Wie sijdi, dat wy moghen antwoerde gheuen den ghenen die ons ghesonden hebbe{n}? Wat segdi van v seluen?
Hy heeft gheseyt, Ick ben die stemme des roepende in die woestijne, maect recht den wech des Heeren, ghelijck gheseyt heeft Isaias die propheet.
Ende die ghesonden waren dat waren van den Phariseen,
ende sij hebben hem ghevraecht, ende tot hem gheseyt, Waer om doopti dan, eest dat ghy Christus niet en sijt, noch Elias, noch propheet?
Iohannes heeft hen gheantwoert, segghende, Ick doope int water, maer hy heeft int midden van v ghestaen dien ghy niet en kent.
Hy eest die nae my come{n} sal, die voer my ghestelt is. Van wiens scoenen ick niet weerdich en ben den bandt te ontbinden. *
Dese dinghen sijn in Bethanien ghesciet ouer die Iordane daer Iohannes doopende was. ✠
Des anderen daechs heeft Iohannes Iesum ghesien tot hem comende ende hy heeft gheseyt, Siet daer dlam Gods, siet daer den ghene{n} die af neemt die sonde der werelt.
Dit es hy daer ick af gheseyt hebbe. Nae my coemt een man, die voer my gheweest is. Want hy was eer dan ick,
ende ic en kende hem niet, maer om dat hy gheopenbaert soude worden in Israel, daer om ben ick ghecomen doopende int water.
Ende Iohannes heeft ghetuyghenis ghegheuen segghende, Ick heb ghesien den gheest nederdalende vanden hemel ghelijck een duyue, ende bleef op hem.
Ende ick en kende hem niet, maer die my ghesonden heeft om te doopen int water, die heeft my gheseyt. Opden welcken ghy sult sien den gheest nederdalende en{de} blijuende op hem, dese eest die doopt in den heyleghen gheest.
Ende ick hebt ghesien ende tghetuyghenis ghegheuen dat dese is die sone Gods. *
Des andere{n} daechs stont Iohannes wederom, ende twee van sijnen discipelen.
Ende siende Iesum wandelende seydt hy, Siet daer het lam Gods.
Ende die twee discipele{n} hebben hem hooren spreken, ende sij sijn Iesum ghevolcht.
Ende Iesus omghekeert sijnde, ende siende dese hem volghende seyde tot hem, Wat begheerdi? Die welcke hebben tot hem gheseyt, Rabbi (dwelck is te segghen) Meester. Waer woondi?
Hy heeft hen gheseyt, Coemt ende besieghet. Sij sijn ghecome{n} ende hebbent besien waer hy woonde, ende sij sijn by hem ghebleuen dien dach, ende het was ontrent die thienste vre.
Ende Andreas Simon Petrus broeder was een vanden tween, diet ghehoort hadden va{n} Iohannes, ende hem ghevolcht waren.
Dese vint ten iersten sijnen broeder Simon, ende seyt tot hem, Wy hebben Messiam gheuonden, dwelck is te segghen, Christum.
Ende hy heeft hem gheleyt tot Iesum. Ende Iesus hem aensiende heeft gheseyt, Ghy sijt Simon die sone van Iona, ghi sult ghenoemt worden Cephas dwelck is te segghen Petrus.
Des anderen daechs heeft hy willen wt gaen in Galileen, ende hi vint Philippum. Ende Iesus heeft hem gheseyt, Volcht my.
Ende Philippus was van Beth saida die stadt va{n} Andreas ende Petrus.
Ende Philippus vint Nathanael en{de} seyt tot hem, De{n} ghene{n} die Moyses in die wet bescreuen heeft en{de} die propheten, dien hebben wy gheuonden Iesum van Nazaretht Iosephs sone.
Ende Nathanael heeft hem gheseyt, Mach van Nazareth iet goets wesen? Philippus seyt hem, Coemt ende besieghet.
Iesus heeft ghesien Nathanael tot hem comende, en{de} seyt van hem. Siet daer een warachtich Israelijt, in den welcken gheen bedroch en is.
Nathanael seyt tot hem, Waer af kendi my? Iesus heeft gheantwoert, ende tot hem gheseyt, Eer v Philippus riep, doen ghy onder den vijgheboom waert, heb ick v ghesien.
Nathanael heeft hem gheantwoert ende gheseyt, Rabbi ghi sijt die sone Gods, ghi sijt die coninck van Israel,
Iesus heeft gheantwoert, ende tot hem gheseyt. Om dat ic v gheseyt hebbe. Ick heb v onder den vijgheboom ghesien, soe gheloofdi, ghi sult meerder dinck sien da{n} dese.
Ende hi seyt hem, Voerwaer voerwaer ick segghe v lieden, ghi sult den hemel open sien, ende die enghelen Gods opclimmende, ende nederdalende opden sone des menschen.
ENde opden derden dach wert een bruloft ghehouden tot Cana in Galileen en{de} Iesus moeder was daer.
Ende Iesus is daer oock gheroepen ende sijn discipelen ter bruloft.
En{de} doen daer wijn ghebrack, soe heeft Iesus moeder tot hem gheseyt, Sij en hebben gheenen wijn.
Ende Iesus seyt tot haer. Wat leyt my aen v? mijn vre en is noch niet comen.
Sijn moeder seyt den dienaren. Al wat hi v seyt dat doet.
Ende daer waren ses steenen cruycken ghestelt, nae die suyueringhe der Ioden, houdende elck twee oft drij metreten
Iesus seyt tot henlieden, Vult die cruycken met water. Ende sij hebbense gheuult tot boue{n} toe.
Ende Iesus heeft tot hen gheseyt, Scenct nu ende draghet den hoofmeester. Ende sij hebbent ghedraghen.
Als nu die hoofmeester gheproeft hadde dat het water wijn gheworden was, ende niet en wiste van waer dat was, maer die dienaers wistent wel die dwater gheput hadden, soe roept die hoofmeester den brudegom,
ende seyt tot hem, Alle mensch stelt ierstmael goeden wijn, ende als sij droncken sijn, dan stelt hi dat argher is. Maer ghi hebt den goeden wijn ghehouden tot nu toe.
Dit beghinsel der teekenen heeft Iesus ghedaen in Cana van Galileen ende heeft gheopenbaert sijn glorie ende sijn discipele{n} hebben in hem ghelooft. *
Daer nae is hy nederwaerts ghegaen nae Capharnaum hy ende sijn moeder, ende sijn broeders, ende sijn discipelen, ende daer sijn sij ghebleuen niet veel daghen. ✠
Ende der Ioden paeschen was nae bi. Ende Iesus is opghegaen in Ierusalem,
ende hi heefter inden tempel gheuonden vercoopende ossen, ende scapen, ende duyuen, en{de} wisselaers sittende.
Ende als hi ghemaect hadde als een gheessele van coordeke{n}s, soe heeft hi die alle wte{n} tempel ghedreuen, oock mede die scapen ende ossen, ende der wisselaers ghelt heeft hy wtghestort, en{de} die tafelen omgheworpen.
Ende den ghenen die de duyuen vercochten heeft hy gheseyt, Neemt dese dinghe{n} van hier, ende en wilt mijns vaders huys niet maken een huys der comenscappen.
Ende sijn discipele{n} werden ghedachtich des gheens datter ghescreuen is. Die gramme liefde ws huys heeft my gheten,
daerom hebben die Ioden gheantwoert ende hem gheseyt, Wat teeken toondi ons, dat ghy dese dinghen doet?
Iesus heeft gheantwoert en{de} hen gheseyt. Ontbint desen tempel, ende binnen drij daghen sal ic dien oprichten.
Hier om hebben die Ioden gheseyt, Sessenveertich iaren, is desen tempel ghetimmert, en suldi ghi dien binnen drij daghen op richten?
Maer hy sprack vanden tempel sijns lichaems.
Daer om als hy dan vanden dooden weder opghestaen was, soe sijn zijn discipelen ghedachtich gheworden, dat hi dit sprack ende sij hebben der scriftueren ghelooft en{de} den woerden die Iesus ghesproken hadde.
Ende als hy te Ierusalem was opden paeschen opden feestdach, soe hebbender vele in sijne{n} naem ghelooft, siende zijn teekenen die hy dede.
Maer hi Iesus en betroude sij seluen henlieden niet, om dat hijse alle kende,
ende want hem van gheenen noode en was, dat iemant ghetuyghenis soude gheuen vanden mensch, want hi wiste wat in den mensche was. *
DAer was een mensche vanden Phariseen Nicodemus ghenaemt, een prince der Ioden.
Dese is tot Iesum des nachts ghecomen, ende heeft hem gheseyt, Rabbi, wy weeten dat ghi van Godt ghecomen sijt een meester. Want niemant en mach dese teekeene{n} doen die ghi doet, ten sij dat Godt met hem sij,
Iesus heeft gheantwoert, en{de} tot hem gheseyt, Voerwaer voerwaer ick segghe v, ten sij dat iemant weder om ghebore{n} worden, soe en mach hy het rijck Godts niet sien.
Nicodemus seyt tot hem, Hoe mach een mensch gheboren worden als hy oudt is? mach hy wederom in sijns moeders lichaem gaen, ende gheboren worden?
Iesus heeft gheantwoert. Voerwaer voerwaer ick segghe v, ten sij dat iemant wederom gheboren worde wten water ende den gheest, soe en mach hy niet comen int rijck Gods.
Dat wten vleesch gheboren is, dat is vleesch, en{de} dat wten gheest gheboren is, dats gheest.
En verwondert v niet om dat ick v gheseyt hebbe. Ghy moet weder om gheboren worden.
Die gheest blaest daer hy wilt, ende ghy hoort sijn stemme, maer ghi en weet niet van waer hy coemt, en{de} waer henen dat hi gaet, alsoe is een ieghelijck die gheboren is wt den gheest.
Nicodemus heeft gheantwoert en{de} hem gheseyt, Hoe moghen dese dinghen ghescieden?
Iesus heeft gheantwoert, en{de} tot hem gheseyt, Sijdi een meester in Israel en{de} en weeti dese dinghe{n} niet?
Voerwaer voerwaer ick seg v, Dat wy weeten dat spreken wy, en{de} dat wy ghesie{n} hebbe{n} dat ghetuyghe{n} wy, ende ghi en ontfangt ons ghetuyghenis niet.
Eest dat ic v eertsche dinghe{n} gheseyt hebbe, en{de} ghi en gheloouet niet, hoe suldi gheloouen eest dat ic v hemelsche dinghe{n} segghe?
En{de} niema{n}t en climt inden hemel, da{n} die van de{n} hemel nederghedaelt is, die sone des mensche{n} die inden hemel is,
en{de} ghelijck Moyses tserpent verheuen heeft in die woestijne, alsoe moet die sone des menschen verheuen worden,
op dat alle die in hem ghelooft niet verlore{n} en gae, maer hebbe dat eewich leuen. * ✠
Wa{n}t alsoe lief heeft Godt die werelt ghehadt dat hy sijnen eenighen sone ghegheue{n} heeft op dat alle die in hem ghelooft niet en vergae, maer hebbe dat eewich leuen.
Wa{n}t Godt en heeft sijnen sone in die werelt niet ghesonde{n}, dat hy die werelt ordeelen soude, maer om dat die werelt doer hem behouden soude worden.
Soe wie in hem ghelooft die en wort niet gheordeelt, maer die niet en gelooft, die is nu gheoordeelt, om dat hy niet ghelooft en heeft inden naem van den eenighen gheboren sone Gods.
Ende dit is dat ordeel, want het licht is in die werelt ghecomen, en{de} die mensche{n} hebben die duysternissen lieuer ghehadt, dan dlicht. Want hen wercke{n} waren quaet.
Want alle die qualijck doet die haetet dlicht, en{de} hy en coemt totten lichte niet, op dat sijn wercken niet ghestraft en souden worden,
maer die de waerheyt doet, die coemt tot dat licht, op dat sijn wercke{n} vertoont moghen worden dat sij in Gode ghedaen sijn. *
Daer na is Iesus ghecomen en{de} sijn discipele{n} int lant van Iudeen en{de} daer woonde hy met hen lieden, en{de} hy doopte.
En{de} Iohannes was oock doopende in Enon by Salim want daer was veel waters, ende sij quamen ende worden ghedoopt.
Want Iohannes en was noch inden kerker niet gheworpen. ✠
En{de} daer is een vraghe opgheresen van Iohannes discipelen mette{n} Iode{n} van die suyueringhe.
En{de} sij sijn tot Iohannes ghecome{n} en{de} hebben hem gheseyt, Rabbi die ghene die met v was ouer die Iordane, den welcken ghy ghetuyghenis hebt ghegheue{n}, siet dese doopt, ende sij comen alle tot hem.
Iohannes heeft gheantwoert en{de} gheseyt, Een mensch en mach niet ontfanghen ten sij dat hem ghegheue{n} worde vande{n} hemel.
Ghiselue gheeft my ghetuyghenis dat ic gheseyt hebbe. Ick en ben Christus niet, maer dat ic ghesonde{n} ben voer hem.
Die die bruyt heeft, dats die brudegom, maer des brudegoms vrient die staet ende hem hoort, die verblijt hem met blijscap om des brudego{m}s ste{m}me. Aldus is dese mijn blijscap veruult.
Het is va{n} noode dat hi wasse, en{de} dat ick vermindert worde.
Die van bouen ghecomen is, die is bouen al. Die vander eerden is, die is van eerden, ende hy spreect vander eerden, die vanden hemel coemt die is bouen al.
Ende dat hy ghesien heeft en{de} ghehoort dat ghetuycht hy, ende sijn ghetuyghenis en ontfanct niemant.
Die sijn ghetuyghenis ontfanghe{n} heeft, die heuet gheseghelt dat Godt warachtich is.
Want die ghene de{n} welcke{n} Godt ghesonden heeft, die spreect Gods woerde{n}, want Godt en gheeft den gheest niet by maten.
Die vader bemint den sone, en{de} hy heeft alle dinghen in sijn hant ghegheue{n}.
Die inden sone ghelooft, heeft dat eewich leuen, maer wie den sone niet en ghelooft, die en salt dleuen niet sien. Maer den toren Gods blijft op hem. *
ALs nu Iesus gheweten heeft dat die Phariseen ghehoort hadde{n} dat Iesus meer discipelen maect en{de} doopt da{n} Ioha{n}nes
(hoe wel dat Iesus selue niet en doopte, maer sijn discipelen)
soe heeft hi Iudeen ghelaten, en{de} is wedero{m} ghegaen in Galilee{n}. ✠
Maer hi moest gaen doer samarien.
Aldus is hy ghecomen in een stadt van Samarie{n} die Sichar ghenoe{m}t wert, by die erue die Iacob Ioseph sijne{n} sone ghegheue{n} heeft.
En{de} daer was Iacobs fonteyne. En{de} Iesus vermoeyt sijnde vanden wech sadt alsoe op die fonteyne. Het was omtrent der sester uren.
Daer is ghecomen een vrouwe van Samarien om water te putten. Iesus seyt haer, Gheeft my te drincken.
Want sijn discipelen waren wech ghegaen in die stadt, dat sij spijse coopen soude{n}.
Hier om heeft die Samaritaensche vrouwe hem gheseyt, Hoe comet aenghesien dat ghi een Iode sijt, dat ghi van my te drincken eyscht, die een Samaritaensche vrouwe ben? Want die Ioden en houden gheen ghemeynscap met die Samaritane{n},
Iesus heeft gheantwoert en{de} haer gheseyt, Wiste ghy Gods gaue, en{de} wie hi is die v seyt, Gheeft my te drincke{n}, ghy soudet bijauontueren van hem gheeysscht hebben, en{de} hy soude v leuende water ghegheuen hebbe{n}.
Die vrouwe seyt tot hem, Heere ghy en hebt niet daer ghy mede putten moecht, en{de} den put is diepe. Van waer hebdi dan leuende water?
Sijt ghy meerder dan onse vader Iacob die ons den put ghegheuen heeft, en{de} hy heefter wt ghedroncken, en{de} sijn kinderen, en{de} sijn beesten?
Iesus heeft gheantwoert en{de} haer gheseyt, Alle die van desen water drinct sal wederom dorst hebben, maer soe wie drincket va{n} de{n} water dat ic hem gheue{n} sal, die en sal inder eewicheit gheene{n} dorst hebbe{n},
maer dwater dat ic hem gheuen sal, sal in hem worden een fonteyn va{n} een springhende water in deewich leue{n}.
Die vrouwe seyt tot hem, Heere gheeft my dit water dat ic gheene{n} dorst en hebbe, en{de} dat ic herwaerts niet en come putten.
Iesus seyde haer, Gaet, roept uwen ma{n}, en{de} coemt hier.
Die vrouwe heeft gheantwoert en{de} gheseyt, Ick en heb gheenen man, Iesus seyt tot haer, Ghi hebbet wel gheseyt, Ick en heb gheenen man,
Wa{n}t ghi hebt vijf mans ghehadt, en{de} dien ghy nu hebt die en is v man niet, dat hebdi warachtelijc gheseyt,
Die vrouwe seyt tot hem, Heere ick sie dat ghi een propheet sijt.
Ons vadere{n} hebbe{n} op desen berch aenghebeden, en{de} ghy lieden segghet dat te Ierusalem die plaetse is, daermen aenbidden moet.
Iesus seyt haer, Vrouwe ghelooft my, die vre sal comen wanneer ghy lieden noch op desen berch, noch in Ierusalem den vader en sult aenbidden.
Ghy lieden aenbidt dat ghy niet en weet. Wy aenbidden dat wij weten, want die salicheyt is wten Ioden.
Maer die vre coemt ende is nu, wanneer die warachtighe aenbidders den vader sullen aenbidden inden gheest ende in die waerheyt. Want die vader begheert alsulcke die hem aenbidden.
Godt is eenen gheest, ende die gheene die hem aenbidden die moeten inden gheest, ende in die waerheyt aenbidden.
Die vrouwe seyt, Ick weet dat Messias coemt die ghenaemt wort Christus. Daer om als hy come{n} sal sijn, die salt ons al vercondighen.
Iesus seyde haer, Ick bent die met v spreke.
Ende ter stont sijn ghecomen zijn discipelen, ende sij verwonderde{n} hen dat hy metter vrouwen sprack. Maer niemant en heeft gheseyt, Wat vraechdi oft wat spreecti met haer?
Aldus heeft die vrouwe haer cruycke ghelaten, ende sij is wech ghegaen in die stadt, ende sij seyt dien menschen.
Coemt ende siet eenen mensch, die my gheseyt heeft alle tghene dat ick ghedaen hebbe, soude hy Christus sijn?
Hier om sijn die wter stadt ghegaen, ende quamen tot hem.
Hier en tusschen soe bade{n} hem sijn discipelen segghende, Rabbi eedt.
Ende hy heeft hen gheseyt, Ick heb een spijse teten die ghi niet en weet.
Hier om seyden die discipelen tot malcandere{n}. Heeft hem iemant teten ghebrocht?
Iesus seyt hen, Mijn spijse is dat ic doe den wille va{n} hem die my gesonde{n} heeft, op dat ic sijn werc voldoe{n} mach.
En segt ghi lieden niet datter noch vier maende{n} sijn, en{de} dat dan den oochst coemt? Siet ick segghe v, Heft op v ooghen, ende besiet die landen want sij sijn nu wit ten oochste.
Ende die maeyt die ontfanct loon, en{de} hy vergadert die vrucht totten eewighen leuen, op dat die ghene die saeyt tsame{n} hem verblijden mach ende die daer maeyt.
Want hier in is het woert waerachtich, dat een ander is diet saeyt, en{de} ee{n} ander diet maeyt.
Ic hebt v ghesonde{n} te maeye{n} dat ghi niet bearbeyt en hebt, andere hebbent gearbeyt, en{de} ghi sijt in hen arbeyden ghecomen.
En{de} van dier stadt hebbender veel Samaritanen in hem ghelooft, om der vrouwe{n} woert die tghetuyghenis gaf. Hy heuet my al gheseyt dat ic ghedae{n} hebbe.
Alsdan die Samaritanen tot hem ghecome{n} ware{n}, soe hebbe{n} sij hem gebede{n} dat hi daer blijue{n} soude. En{de} hi is daer ghebleue{n} twee daghe{n}.
En{de} veel meer hebbender ghelooft om sijn woerde{n},
en{de} sij seyde{n} der vrouwe{n}. Wi en ghelooue{n} nu niet om v segghen. Want wy hebbent selue ghehoort, en{de} wy wete{n} dat dit warachtelijck is die salichmaker der werelt. *
Ende nae twee daghe{n} is hy van daer wt ghegaen, ende wech ghereyst in Galileen.
Wa{n}t Iesus heeft selue ghetuyghenis ghegheuen dat een propheet in sijn lant gheen eere en heeft.
Daer om doen hi in Galileen ghecomen was, soe hebben hem die galileussche ontfanghe{n}. Als sijt al ghesien hadde{n} dat hy te Ierusale{m} ghedae{n} hadde op den feestdach. Wa{n}t sij ware{n} ooc ghecome{n} totte{n} feestdach.
Aldus is hy wederom gecome{n} in Cana va{n} Galileen, daer hi va{n} water wijn ghemaect heeft. ✠ En{de} daer was een coninxke{n} wie{n}s sone siec was te Capharnaum.
Dese (doe{n} hi ghehoort hadde dat Iesus ae{n} qua{m} va{n} Iudeen in Galilee{n}) is ghegae{n} tot hem, en{de} hi badt hem dat hi nederwaerts quame en{de} sijne{n} sone ghesont maken wilde. Want hi begonste te sterue{n}.
Hier om heeft Iesus tot hem gheseyt, Ten sij dat ghi teekene{n} en{de} wonderwercke{n} siet, soe en gheloofdi niet.
Dat coninxken seyt tot hem. Heere coemt nederwaerts eer dat mijn sone sterue.
Iesus seyt hem, Gaet hene{n}, v sone leeft. Die mensch heeft dat woert ghelooft dwelc hem Iesus gheseyt hadde, en{de} hi ghinc.
En{de} als hi nu afcomende was, soe sijn hem sijn knechte{n} te ghemoete ghecome{n} en{de} boodtscapte{n} hem segghende, dat sijn sone leefde.
Hier o{m} heeft hi va{n} hen ghevraecht die vre in die welcke hi beter te passe worde. En{de} sij hebben hem gheseyt, Dat hem die febres ghistere{n} ter seuenster vren ghelate{n} heeft.
Aldus heeft die vader ghekent dattet die vre was in die welcke hem Iesus seyde, V sone leeft, en{de} hi heeft gelooft, en{de} sijn gheheel huys. *
Dat tweede teeken heeft Iesus wederom ghedaen doen hy ghecomen was van Iudeen in Galileen.
DAer nae waert eenen feestdach der Iode{n,} en{de} Iesus is opwaerts gegae{n} na Ierusale{m}.
En{de} te Ierusale{m} aen die probatica is een piscine die welck toeghenaemt wort Bethsaida int hebreussche, hebbe{n}de vijf portale{n}.
In dese lach ee{n} groote menihte va{n} siecke{n}, blende{n}, crepele{n}, verdroochde{n}, verwachtende des waters beroerte.
Want die enghel daelde neder nae eene{n} tijt in die piscine, en{de} dat water worde beroert, en{de} soe wie dierste nederghinck in die piscine nae die beroerte des waters, die worde ghesont, van wat siecten dat hi beuanghen was.
Ende daer was een mensch die achtendertich iaren in sijn siecte gheweest was.
Als Iesus desen heeft ghesien ligghende, ende verstaen hadde dat hy daer nu langhen tijt sieck gheweest was, soe seyt hy hem, Wildi ghesont worden?
Die siecke heeft hem gheantwoert. Heere ic en heb gheenen mensch, dat die (alst water gheroert wort) my draghe in die piscine, want als ick come, soe daelt daer ee{n} ander voer my in.
Iesus seyt hem, Staet op, neemt v bedde, ende wandelt.
Ende ter stont is die mensch ghesont gheworde{n}, en{de} hy heeft sijn bedde opghenome{n}, en{de} wandelde. Ende het was sabboth op dien dach.
Hier om seyden de Ioden tot hem die ghenesen was. Het is sabboth, ten is v niet gheorlooft v bedde te draghen.
Hy antwoerde hen, Die my ghesont heeft ghemaect die heeft my gheseyt, Neemt op v bedde ende wandelt.
Hier om hebben sij hem ghevraecht. Wie is die mensch die v gheseyt heeft, Neemt op v bedde ende wandelt?
Maer die ghene die ghesont ghemaect was, en wist niet wie hy was. Want Iesus was besijden ghegaen vander scaren die op die plaetse was,
Daer na heeft Iesus hem gheuonden inden tempel, en{de} heeft hem gheseyt, Siet ghi sijt ghesont gemaect, en wilt nu voerts niet sondighen, op dat v niet argher en ghesciede.
Die mensch is wech ghegaen, en{de} heeft den Ioden ghebootscapt dat Iesus was die hem ghesont ghemaect heeft. *
Daer om veruolchden die Ioden Iesum, om dat hy dese dinghen opden sabboth dede.
Maer Iesus heeft hen gheantwoert. ✠ Mijn vader werct tot nu toe, en{de} ick wercke.
Daer om sochten die Ioden noch meer hem te dooden, want hy niet alleen den sabboth en brack, maer ooc Godt sijne{n} vader noemde, makende sij seluen Gode ghelijck.
Aldus heeft Iesus gheantwoert en{de} hen gheseyt, Voerwaer voerwaer ic segghe v, die sone en mach va{n} hem selue{n} niet doe{n}, da{n} dat hi den vader siet doe{n}. Wa{n}t wat die doet dat doet die sone oock ghelijckelijc.
Wa{n}t die vader heeft de{n} sone lief, en{de} hy toont hem al dat hi doet, en{de} hi sal hem noch meerder wercke{n} da{n} dese toonen, dat ghi v verwonderen sult.
Wa{n}t ghelijc die vader die doode{n} verwect en{de} leuende maect. Alsoe maect die sone ooc leuende die hy wilt.
Wa{n}t die vader en ordeelt niema{n}den, maer alle doordeel heeft hi de{n} sone ghegheue{n},
op dat sy alle de{n} sone eere{n} soude{n} ghelijc sij de{n} vader eeren. Die de{n} sone niet en eert, die en eert den vader niet die hem ghesonden heeft.
Voerwaer voerwaer ic seg v, dat soe wie mijn woert hoort, en{de} ghelooft hem die my gesonde{n} heeft, die heeft het eewich leuen, en{de} hi en coemt int ordeel niet, maer hi sal doergaen va{n} die doot totten leuen.
Voerwaer voerwaer ic segghe v dat die vre coemt en{de} is nu, als die doode{n} sulle{n} hoore{n} die ste{m}me vande{n} sone Gods, en{de} diese hooren die sullen leuen.
Want ghelijck die vader dleuen heeft in sij seluen. Alsoe heeft hy den sone ghegheuen te hebben het leuen in sij seluen,
ende hy heeft hem die macht ghegheuen oock te ordeelen om dat hy des menschen sone is.
En wilt v hier af niet verwonderen. Want die vre coemt, in die welcke alle die in die grauen sijn sullen sijn stemme hooren,
ende sij sullen voerts comen die goet ghedaen hebben tot die verrijsenisse des leuens, maer die quaet ghedaen hebben, tot die verrijsenisse des ordeels. *
Ick en can van my selue{n} niet ghedoe{n}. Alsoe ic hoore soe ordeele ic, en{de} mijn ordel is rechtuerdich, want ick en soecke mijne{n} wille niet, maer den wille va{n} hem die my ghesonde{n} heeft.
Eest dat ic ghetuyghenis gheue va{n} mi selue{n}, so en is mijn ghetuyghenis niet warachtich.
Daer is ee{n} andere die getuygenis va{n} my geeft, en{de} ic weet dat het ghetuyghenis warachtich is dat hy va{n} my gheeft.
Ghi hebt tot Ioha{n}nem ghesonde{n}, en{de} hy heeft der waerheyt ghetuyghenis ghegheuen.
Maer ick en ontfanghe van den mensche gheen ghetuyghenisse, maer dit segghe ic op dat ghy soudt salich worden.
Hy was een licht berrende en{de} schijnende. En{de} ghy hebt v willen een vre verhueghen in sijn licht.
Maer ic heb een ghetuyghenis dat meerder is dan Iohannes. Wa{n}t die wercken welc die vader my ghegheuen heeft dat icse volbrenghen soude, die selue wercken die ic doe, die gheuen ghetuyghenis van my, dat die vader mij ghesonden heeft,
en{de} die vader die my ghesonde{n} heeft, die heeft selue ghetuyghenis van my ghegheuen, ghy en hebt sijn stemme noyt ghehoort noch sijn ghedaente ghesien,
en{de} sijn woert en hebdi in v niet wonende. Want den ghenen die hi ghesonden heeft, dien en gheloofde ghy niet.
Ondersoect die schriftueren, want ghy meynt het eewich leuen daer in te hebben, ende die sijnt die ghetuyghenis van my gheuen,
ende ghi en wilt tot my niet comen dat ghy dleuen hebben mocht.
Ick en ontfanghe gheen glorie van die menschen.
Maer ick hebbe v ghekent, dat ghy Gods liefde in v niet en hebt.
Ic ben ghecomen in mijns vaders naem, ende ghi en ontfanct my niet, eest datter een ander coemt in sijns selfs naem dien suldi ontfanghen.
Hoe moechde ghi gheloouen die glorie van malcanderen ontfanct, ende die glorie die alleen van Godt is niet en soect?
En wilt niet meynen dat ick v besculdighen sal by den vader, daer is een die v besculdicht Moyses, inden welcken ghy hoept.
Want gheloofde ghy Moysi, soe soudi by auontueren my ooc ghelooue{n}, want va{n} my heeft hy ghescreuen.
Maer eest dat ghy sijnen scriftueren niet en ghelooft, hoe suldi mijnen woerden gheloouen?
HIer nae is Iesus wech ghereyst ouer die zee va{n} Galileen dwelck is Tiberiadis,
ende hem volchde een groote scare, om dat sij saghen die teekene{n} die hi dede ouer die ghene die sieck ware{n}.
Hier o{m} is Iesus op eene{n} berch gheclomme{n}, en{de} daer sadt hi met sijne{n} discipele{n}.
En{de} Paesschen was seer bi nakende de{n} feestdach der Ioden.
Als dan Iesus sijn oogen opghehaue{n} hadde, en{de} ghesien datter een seer groote menichte tot hem ghecome{n} was, soe seyt hy tot Philippum. Waer mede sulle{n} wy broode{n} coope{n} dat dese eten moghe{n}?
En{de} dat seyde hy hem temptere{n}de, want hy wist wel wat hy doen soude,
Philippus antwoerde hem, Om twee hondert penninghe{n} brooden en sijn hen niet ghenoech, om dat een ieghelijck een weynich mocht nemen.
Een va{n} sijnen discipelen Andreas, die broeder van Simon Petrus seyt hem,
Hier is ee{n} kint dat heeft vijf gherste{n} broode{n}, en{de} twee visschen, maer wat sijn dese onder soe vele?
Hier om seyt Iesus, Doet die luyde{n} sitten. En{de} daer was veel hoys in die plaetse. Aldus sijnder ma{n}s ghesete{n} in ghetale by nae vijf duysent.
Hier o{m} heeft Iesus die broode{n} ghenome{n}, en{de} als hy ghedanct hadde, soe heeft hy die bedeylt de{n} ghene{n} die daer sate{n}, desghelijcs ooc va{n} de{n} vissche{n}, soe veel als sij wilde{n}.
En{de} als sij versaet ware{n}, soe heeft hi sijne{n} discipele{n} gheseyt, Vergadert die brockelinghe{n} die ouerbleue{n} sijn dat die niet verloren en gaen.
Aldus hebben sij die vergadert, en{de} ghevult tweelf corue{n} brockelinghe{n}, va{n} vijf ghersten brooden, die ouerghebleue{n} ware{n} de{n} ghene{n} die daer ghete{n} hadden.
Hier om seyde{n} die mensche{n} (doe{n} sij ghesie{n} hadde{n} het teeke{n} dat Iesus ghedae{n} hadde) Dit is voerwaer die propheet, die daer toecomende is in die werelt. *
Hier om als Iesus verstaen hadde dat sij come{n} souden om hem begrijpen, ende coninc te maken, soe is hi wederom gheulode{n} opde{n} berch hy alleen.
En{de} alst auont was gheworden, soe sijn zijn discipele{n} nederwaerts ghegae{n} ter zee.
En{de} als sij int scip gheclomme{n} ware{n}, soe sijn sij ghecome{n} ouer die zee in Capharnau{m}, en{de} het was doe{n} doncker gheworde{n}, en{de} Iesus was tot hen niet ghecome{n}.
En{de} als daer eene{n} groote{n} wint waeyende was soe verhief haer die zee.
Aldus doe{n} sij gheroeyt hadde{n} omtre{n}t vijue{n}twintich oft dertich stadien, soe sien sij Iesum wandele{n}de op die zee, en{de} by dat scip come{n}, en{de} sij hebbe{n} ghevreest.
Maer hy heeft hen gheseyt, Ic bent, en wilt niet vreesen.
Aldus hebben sij hem willen ontfanghen in scip, ende ter stont was tscip aent lant daer sij henen voeren.
Des anderen daechs, soe heeft die scare die ouer die zee stont, ghesien datter maer een sceepken en was, ende dat Iesus met sijnen discipelen int scip niet ghecome{n} en was, maer dat sijn discipelen alleen wech gheuaren ware{n},
maer daer sijn ander scepe{n} ouergecome{n} va{n} Tiberiade, omtre{n}t die plaetse daer sij tbroot hadde{n} ghete{n} als die Heere da{n}cte.
Als da{n} die scare ghesien hadde dat Iesus daer niet en was, noch sijn discipelen, soe sijn sij in die sceepke{n}s gheclommen en{de} ghecomen tot Capharnau{m} soeckende Iesum.
En{de} als sij hem gheuo{n}de{n} hadde{n} ouer die zee, soe hebbe{n} sij he{m} gheseyt, Rabbi wa{n}neer sijt ghi hier ghecome{n}?
Iesus heeft hen geantwoert en{de} gheseyt, Voerwaer voerwaer ic segghe v ghi soect my, niet om dat ghi teekene{n} ghesie{n} hebt, maer om dat ghi ghete{n} hebt va{n}de{n} brooden ende versaet sijt.
Werct spijse die niet en vergaet maer die altijt blijft totte{n} eewige{n} leue{n} die v die sone des me{n}sche{n} gheue{n} sal) want desen heeft Godt die vader besegelt.
Hier o{m} hebbe{n} sij tot hem gheseyt, Wat sulle{n} wy doe{n} dat wy Gods wercken moghen wercken?
Iesus heeft gheantwoert, ende hen gheseyt, Dat is Gods werck, dat ghy ghelooft in den ghenen die hy ghesonden heeft.
Hier om hebben sij hem gheseyt, Wat teeken doedi dan, dat wijt sien moghen ende v gheloouen? Wat werck doet ghy?
Onse vaderen hebben manna gheten in die woestijne ghelijck daer ghescreuen is. Broot vanden hemel heeft hy hen teten ghegheuen.
Hier om heeft Iesus hen gheseyt, Voerwaer voerwaer ick seg v lieden Moyses en heeft v tbroot vanden hemel niet ghegheuen, maer mijn vader gheeft v warachtich broot vanden hemel.
Want het es Gods broot dat vanden hemel nederdaelt, en{de} gheeft der werelt het leuen.
Hier om hebben sij tot hem gheseyt, Heere gheeft ons altijt dit broot.
En{de} Iesus heeft tot hen gheseyt, Ic be{n} dbroot des leue{n}s, soe wie tot my coemt, die en sal gheene{n} honger hebbe{n}, en{de} die in my ghelooft die en sal ne{m}mermeer dorst hebbe{n}.
Maer ic hebt v geseyt dat ghi my ghesie{n} hebt en{de} ghi en gelooft niet.
Alle dat my die vader gheeft, dat sal tot my come{n}, en{de} de{n} ghene{n} die tot my coemt en sal ick niet wech worpen,
want ick ben vanden hemel neder gedaelt, niet om dat ic mijne{n} wille doe{n} soude, maer de{n} wille van hem die my ghesonden heeft.
Want dit is den wille des vaders die my ghesonden heeft, dat ic niet verliesen en soude van alle dat hi my ghegheuen heeft, maer dat ic dat verwecke{n} soude inden wtersten dach.
En{de} dit is den wille mijns vaders die my ghesonden heeft, dat soe wie den sone siet, en{de} in hem ghelooft het eewich leuen hebbe, en{de} ic sal hem verwecke{n} inden wtersten dach.
Hier om hebbe{n} die Iode{n} va{n} hem ghemurmureert, om dat hi gheseyt hadde. Ic ben dbroot die va{n} de{n} hemel ghedaelt ben,
en{de} sij seyden, En is dese niet Iesus Iosephs sone? Wiens vader en{de} moeder wy kenne{n}? Hoe seyt hy da{n}. Ic ben vanden hemel neder ghedaelt?
Hier om heeft Iesus ghea{n}twoert, en{de} tot hen gheseyt, En wilt niet murmurere{n} onder malcandere{n}. ✠
Niemant en mach tot my comen, ten sij dat die vader die my ghesonde{n} heeft hem trecke, en{de} ic sal dien verwecke{n} inden wtersten daghe.
Tes ghescreuen in die prophete{n}. En{de} sij sullen alle va{n} Godt gheleert worden. Alle diet da{n} den vader ghehoort heeft en{de} gheleert, die coemt tot my.
Niet dat iemant den vader ghesien heeft, da{n} die ghene die va{n} Gode is, dese heeft de{n} vader ghesien.
Voerwaer voerwaer ic segghe v, wie in my ghelooft, die heeft dat eewich leuen.
Ic ben dbroot des leuens.
V vaderen hebben ma{n}na in die woestijne gheten, en{de} sij sijn ghestorue{n}.
Dit is dbroot vanden hemel nederdalende, op dat soe wie daer af etet, niet en sterue.
Ick ben dleuende broot, die va{n}den hemel come{n} ben.
Eest dat iemant van desen broode etet die sal inder eewicheyt leuen, en{de} tbroot dat ic sal gheue{n}, is mijn vleesch voer dleuen der werelt. *
Hier om keuen die Iode{n} onder malcanderen segghende, Hoe mach dese ons sijn vleesch teten gheuen?
Daer om heeft hen Iesus gheseyt, Voerwaer voerwaer ic segghe v, ten sij dat ghi etet het vleesch vande{n} sone des menschen en{de} sijn bloet drinct, soe en suldi gheen leue{n} in v selue{n} hebbe{n}.
Soe wie mijn vleesch etet ende mijn bloet drinct, die heeft het eewich leue{n}, en{de} ic sal hem verwecken inden wtertse{n} dach. *
Wa{n}t mijn vleesch is warachtelijcke spijse, en{de} mijn bloet is warachtelijck dranck,
soe wie mijn vleesch etet, en{de} mijn bloet drinct, die blijft in my en{de} ic in hem.
Ghelijc my die leuende vader ghesonde{n} heeft en{de} ic leue om de{n} vader, en{de} die my etet die sal leue{n} om mijne{n} wille.
Dit is dbroot dat va{n}de{n} hemel ghecome{n} is. Niet ghelijck v vadere{n} gheten hebbe{n} het ma{n}na, en{de} sijn ghestorue{n}. Soe wie dit broot etet die sal leue{n} inder eewicheyt. *
Dit heeft hi gheseyt in die synagoge leerende in Capharnaum.
Hier om hebben veel va{n} sijne{n} discipele{n} dit hoore{n}de gheseyt, Dits een hart woert, en{de} wie mach dit hoore{n}?
Maer Iesus wetende by sij selue{n}, dat sijn discipelen daer af murmureerde{n} heeft tot hen gheseyt, Verarghert v dat?
Eest dan dat ghi de{n} sone des mensche{n} siet opclimme{n} daer hy te vore{n} was?
De{n} gheest eest die leue{n}de maect, het vleesch en baet niet met allen, die woerde{n} die ic v ghesproke{n} hebbe sijn gheest en{de} leue{n}.
Maer daer isser sommighe van v liede{n} die niet en ghelooue{n}. Want Iesus wist va{n} tbeghinsel wie dat niet gheloouich en ware{n}, en{de} wie hem verrade{n} soude.
En{de} hy seyde, daer om heb ic v liede{n} gheseyt, dat niema{n}t en mach tot my come{n}, ten sij dat hem ghegheuen ware van mijnen vader.
Van dier tijt sijnder veel van sijnen discipele{n} achterwaerts ghegaen, en{de} sij en wandelden nu voerts niet meer met hem.
Hier om heeft Iesus gheseyt tot die twaelue. Wildi ooc wech gae{n}?
Aldus heeft hem gheantwoert Simon Petrus. Heere tot wien sullen wy gaen? ghi hebt die woerde{n} des eewichs leue{n}s,
en{de} wy ghelooue{n}, en{de} hebbe{n} ghekent dat ghi sijt Christus die sone Gods.
Iesus heeft hen gheantwoert. En heb ic v twaelue niet ghecosen, en{de} een va{n} v liede{n} is een duyuel?
En{de} hy seyde dat van Iudas Simons sone den Iscarioter, want dese was die ghene die hem verraden soude, daer hy was een vanden twaeluen.
NAe desen wandelde Iesus in Galileen, wa{n}t hi en wilde in Iudeen niet wandelen, want die Ioden sochten hem te dooden.
En{de} den feestdach der Ioden Scenohegia was seer nae by.
En{de} sijn broeders hebbe{n} tot hem gheseyt, Gaet ouer va{n} hier en{de} reyst in Iudeen, op dat ooc v discipele{n} moghen sien v wercken die ghi doet.
Wa{n}t voerwaer niema{n}t en doet iet int heymelijck, en{de} begheert seluer int openbaer te sijne, eest dat ghi dese dinghen doet, soe vertoo{n}t v selue{n} der werelt.
Wa{n}t sijn broeders en gheloofde{n} in hem niet.
Hier om seyt Iesus tot hen, Mijnen tijt en is noch niet aen comen, maer uwen tijt is altoos ghereedt.
Die werelt en can v niet ghehaten, maer sij haet my. Wa{n}t ic gheue daer af ghetuyghenis dat haer wercken quaet sijn.
Gaet ghi opwaerts tot desen feestdach. Ick en gae{n} niet opwaerts tot desen feestdach. Want mijnen tijt en is noch niet veruult.
Als hy dese woorden gheseyt hadde, soe is hy ghebleuen in Galilieen.
Maer als sijn broeders opwaerts ghereyst ware{n}, doe{n} is hy ooc opwaerts ghetrocken totte{n} feestdach niet ope{n}baerlijc, maer als int heymelijck.
Hier om sochten hem die Ioden opden feestdach, en{de} seyden. Waer is die?
En{de} daer was een groote murmuratie inder scaren van hem. Wa{n}t die sommighe seyde{n}. Hy is goet, Maer die andere seyde{n} Neen, maer hi verleyt die scaren.
Maer niemant en sprack openbaerlijc va{n} hem om die vrese der Iode{n}. * ✠
Als da{n} nu de{n} feestdach half ouerlede{n} was, soe is Iesus opgheclomme{n} inde{n} tempel, en{de} leerde.
En{de} die Iode{n} verwonderden hen segghende, Hoe can dese die scriften daer hy die niet gheleert en heeft?
Iesus heeft hen gheantwoert en{de} gheseyt, Mijn leeringhe en is mijne niet, maer des gheens die my ghesonden heeft.
Eest datter iemant sijne{n} wille doe{n} wilt, die sal verstae{n} va{n} die leeringhe, oftse wt Gode is oft dat ick wt my selue{n} spreke.
Die va{n} sij seluen spreect, die soect sijn eyghe{n} glorie. Maer soe wie die glorie soect va{n} de{n} ghene{n} die hem ghesonde{n} heeft, dese is warachtich, en{de} in hem en is ghee{n} ongherechticheyt.
En heeft Moyses v die wet niet ghegheue{n}? En{de} niemant van v liede{n} en doet die wet?
Waer om soecti my te doden? Die scare heeft gheantwoert, en{de} gheseyt, Ghi hebt den duyuel. Wie soect v te dooden?
Iesus heeft gheantwoert, en{de} tot hen gheseyt, Een werck heb ic ghedae{n} ende ghy verwondert v allegader.
Daer om heeft v Moyses die besnijdenisse ghegheue{n}. Niet om dat die va{n} Moyses is, maer va{n} den vadere{n}, en{de} opde{n} sabboth soe besnijdt ghi de{n} me{n}sch
eest dat die me{n}sch die besnijdenisse o{n}tfanct opde{n} sabboth, alsoe op dat die wet va{n} Moyses niet ghebroke{n} en worde wert ghi veronwaerdicht op my om dat ic de{n} gheheele{n} me{n}sch heb ghesont gemaect opde{n} sabboth?
En wilt niet ordeele{n} na daensicht, maer oordeelt ee{n} recht ordeel.
Hier o{m} seyde{n} die sommighe va{n} Ierusale{m}. En is dit niet die ghene dien sij soeke{n} te dode{n}?
En{de} siet hi spreect openbaerlijck, en{de} sij en segghen hem niet. Hebbe{n} die prince{n} warachtelijc beke{n}t dat dese christus is?
Maer va{n} desen wete{n} wi van waer hy is, Maer als Christus come{n} sal, soe en weet niema{n}t va{n} waer hi is.
Hier o{m} heeft Iesus geroe-pen inden tempel leerende en{de} segghende, Ghi kent my en{de} ghy weet va{n} waer ic ben, en{de} ic en be{n} va{n} my selue{n} niet gecome{n}, maer hi is warachtich, die my ghesonde{n} heeft, de{n} welcke{n} ghi niet en kent.
Ic ken hem, wa{n}t ic ben va{n} hem, en{de} hy heeft mi ghesonde{n}.
Hier om sochten sij hem te vanghen en{de} niemant en sloech die hande{n} aen hem, want sijn vre en was noch niet ghecomen,
Maer vander scaren heefter vele in hem ghelooft. * En{de} sij seyde{n}, Christus als hy sal ghecomen sijn, sal hy meer teekenen doen, dan dese doet?
Die Phariseen hebben die scare ghehoort dese dinghen murmurerende van hem. ✠ En{de} die princen en{de} Phariseen hebbe{n} dienaren ghesonden dat sij hem souden vanghen.
Hier om heeft Iesus tot hem gheseyt, Noch een luttel tijts ben ic met v lieden, en{de} ick gae tot hem die my ghesonden heeft.
Ghy sult my soecken, en{de} niet vinden, ende daer ick ben, daer en moechde ghi niet comen.
Hierom hebben die Iode{n} tot malcandere{n} gheseyt. Waer sal dese hene{n} gae{n}, dat wy hem niet vinden en sulle{n}? sal hy in die verstroytheyt der heydene{n} gaen en{de} leeren die heydene{n}?
Wat woert is dit, dat hy gheseyt heeft, Ghy sult my soecken en{de} niet vinden, en{de} daer ic ben daer en moechde ghi lieden niet comen?
Maer opden laesten grooten dach des hoochtijts soe stont Iesus en{de} riep segghende, Soe wie dorst heeft, die come tot my en{de} drincke.
Die in mi ghelooft, ghelijc die scriftuere seyt, vloede{n} des leuende waters sullen van sijnen buyck vloeyen,
(Maer dat seyde hy vanden gheest den welcken sij ontfanghen soude{n} die in hem gheloofden. * Want den gheest en was noch niet ghegheue{n}, Wa{n}t Iesus en was noch niet gheglorificeert)
Hier om als die sommighe van die scare dese sijn woerden ghehoort hadden, soe seyden sij, Dit is warachtelijck een propheet.
Die andere seyden. Dit is Christus. Maer die sommighe seyde{n}, Coemt Christus va{n} Galileen?
En seyt die scriftuere niet dat Christus coe{m}t wt Dauids sade en{de} va{n} dat stedeke{n} van Bethlehem daer Dauid was.
Aldus isser eene{n} twist worde{n} onder die scare om sijnen wille.
En{de} die sommighe va{n} henlieden wilden hem vanghe{n}, maer niemant en sloech die hande{n} aen hem,
Hier om sijn die dienaers ghecomen tot die ouerste priesters en{de} Pharisee{n}. En{de} die hebbe{n} hen gheseyt, Waer om en hebdi hem niet mede ghebracht?
Die dienaren hebben gheantwoert, Noyt en heeft mensch alsoe ghesproken, ghelijc dese mensch,
Hier om hebbe{n} die Phariseen hen liede{n} gheantwoert. Sijde ghi oock verleyt?
Heeft iemant vande{n} princen in hem ghelooft, oft vande{n} Phariseen?
Maer dese scare die de wet niet en weet, is vermalendijt.
Nicodemus heeft tot hem gheseyt, die ghene die tot Iesum des nachts qua{m}, die een van henlieden was,
Ordeelt ons wet eenighen mensch, te{n} sij datme{n} ierstmael van hem ghehoort hebbe, en{de} wete wat hy doet?
Sy hebben hem gheantwoert en{de} gheseyt. Sijdi ooc een Galileus ma{n}? Ondersoect en{de} siet dat van Galileen ghee{n} propheet en op staet,
En{de} sij sijn wederghekeert een ieghelijck in sijn huys.
MAer Iesus is ghereyst totten berch va{n} Oliueten,
en{de} des morghens is hi wederom comen inden tempel, en{de} alle tvolck quam tot hem, en{de} sittende leerde hi henlieden.
En{de} die Scriben en{de} Phariseen brenghen tot hem een vrouwe in ouerspel beuonden, en{de} sij hebbe{n} haer int midden ghestelt,
en{de} hebben tot hem gheseyt, Meester dese vrouwe is nu beuonden in ouerspel.
Maer in die wet heeft ons Moyses beuolen alsulcke te steenen. Aldus wat segt ghy?
En{de} dit seyden sij hem tempterende, dat sij hem souden moghen besculdighe{n}. Maer Iesus hem buygende nederwaerts heeft metten vingher in die eerde ghescreuen.
Hier om als sij hem bleuen vraghende, soe heeft hy hem opghericht, en{de} tot hen gheseyt, Die van v liede{n} sonder sonde is, die worp den iersten steen op haer.
Ende wederom sij seluen buyghende screef hi in deerde.
En{de} dit hoorende ghinghe{n} sij deen nae dander wt, beghinende vanden outste{n}, en{de} Iesus is daer alleen ghebleuen, en{de} die vrouwe int midden staende.
En{de} Iesus hem oprichtende heeft tot haer gheseyt. Vrouwe waer sijn sij die v besculdichden? en heeft v niema{n}t verdoemt?
Die welcke heeft gheseyt, Niemant Heere. En{de} Iesus heeft gheseyt, Ick en sal v oock niet verdoemen. Gaet henen ende en wilt nu voerts niet meer sondighen. *
Wederom heeft Iesus tot hen ghesproken segghende. ✠ Ic ben dlicht der werelt. Wie my volcht die en wandelt in duysternissen niet, maer hi sal dlicht des leuens hebbe{n},
Hier om hebbe{n} hem die Pharisee{n} gheseyt. Ghi gheeft va{n} v selue{n} ghetuyghenis, v ghetuyghenis en is niet warachtich,
Iesus heeft gheantwoert en{de} hen gheseyt, Al eest dat ic ghetuyghenis gheue van my selue{n} mijn ghetuyghenis is warachtich. Want ic weet va{n} waer ic ghecomen ben, en{de} waer dat ic henen gae, maer ghi lieden en weet niet va{n} waer ick come, oft werwaerts dat ic gae.
Ghi ordeelt na tvleesch, ic en ordeel niema{n}den,
en{de} eest dat ic ordeele, soe is mijn ordeel warachtich, wa{n}t ic en ben allee{n} niet, maer ic en{de} die vader die my ghesonde{n} heeft.
En{de} in v wet is ghescreue{n}, dat het tghetuyghenis va{n} twee mensche{n} warachtich is.
Ick bent die ghetuyghenis gheue va{n} my selue{n}, en{de} die vader die my ghesonde{n} heeft, gheeft ooc ghetuyghenis va{n} my.
Hier om seyden sij tot hem. Waer is v vader? Iesus heeft gheantwoert, Ghi en ke{n}t noch my noch mijnen vadere, waert sake dat ghi my kendet soe soudi bijauontueren mijne{n} vader ooc kenne{n}.
Dese woerden heeft Iesus ghesproken in die tresoirie leerende inden te{m}pel, en{de} niemant en heeft hem gheuanghen, wa{n}t sijn vre en was noch niet ghecomen. *
Hier om heeft Iesus hen wederom gheseyt. ✠ Ic gae, en{de} ghi sult my soecken, en{de} in v sonde suldi sterue{n}. Daer ic henen gaen daer en moechdi niet come{n}.
Hier om hebben die Iode{n} gheseyt, sal hy sij seluen dooden, dat hy seyt, Daer ic hene{n} gaen daer en moechdi niet come{n}?
En{de} hy seyde hen. Ghi sijt van beneden. Ic ben van bouen. Ghy sijt va{n} deser werelt, ic en ben va{n} deser werelt niet.
Hier om heb ic v lieden gheseyt dat ghi steruen sult in v sonden. Want eest dat ghi lieden niet en ghelooft dat ict ben, soe suldi in v sonde{n} sterue{n}.
Daer om hebbe{n} sij hem gheseyt, Wie sijt ghi? Iesus heeft hen gheseyt, Het beghinsel die tot v ooc spreke.
Ick heb vele va{n} v liede{n} te segghe{n} en{de} te ordeelen, maer die my ghesonden heeft die is warachtich, en{de} die dinghe{n} die ic van hem ghehoort hebbe die spreke ic in die werelt.
En{de} sij en hebben niet verstaen dat hi hen den vader Godt noemde.
Hier om heeft Iesus hen lieden gheseyt, Als ghy den sone des menschen sult verhauen hebben, dan suldi bekennen dat ict ben, en{de} dat ic van my seluen niet en doe, maer ghelijck my die vader gheleert heeft alsoe spreeck ick,
en{de} die my ghesonde{n} heeft die is met my, en{de} hy en heeft my niet alleen ghelaten, wa{n}t dat hem behaghelijc is doe ic altoos. *
Als hy dese dinghen sprekende was, soe hebben-der vele in hem ghelooft. *
Hier om heeft Iesus gheseyt tot dien Ioden die in hem ghelooft hebben. Eest sake dat ghi lieden in mijn woerden blijft, soe suldi warachtelijck mijn discipelen sijn,
ende ghi sult die waerheyt kenne{n}, en{de} die waerheyt sal v verlossen,
Sij hebbe{n} hem gheantwoert. Wy sijn Abraha{m}s saet, en{de} wy en hebben noyt iemande{n} ghedient. Hoe segt ghi dan, Ghy sult vrij sijn?
Iesus heeft hen gheantwoert, Voerwaer Voerwaer ick segghe v liede{n,} dat alle die sonde doet, een knecht der sonden is,
ende een knecht en blijft int huys niet inder eewicheyt, die sone blijft inder eewicheyt,
daer om eest dat v die sone verlost, soe suldi warachtelijck vrij sijn,
Ic weet wel dat ghy Abrahams kinderen sijt, maer ghi soect my te doode{n}, om dat mijn woert in v gheen stadt en grijpt,
Ick spreke tghene dat ick by den vader ghesien hebbe, en{de} ghi doet tghene datghi by uwen vader ghesien hebt.
Sij hebben gheantwoort en{de} hem gheseyt, Onse vader es Abraham Iesus seyt hen, Sijt ghy Abrahams kinderen, soe doet Abrahams wercken,
Maer nu soect ghy my te dooden, eene{n} mensch die v die waerheyt ghesproke{n} hebbe, die ic ghehoort hebbe van Godt, dat en heeft Abraha{m} niet ghedaen.
Ghy doet ws vaders wercken. Aldus hebbe{n} sij hem gheseyt, Wy en sijn niet onwettelijck ghebore{n}. Wy hebben eenen vader Godt.
Hier om heeft Iesus tot hen gheseyt. Waer Godt v vader, soe soude ghi lieden voerwaer my liefhebben, Wa{n}t ick ben wt ghegaen ende ghecomen van Godt. Want ic en ben va{n} my seluen niet ghecomen, maer hy heeft my ghesonden.
Waer om en kendi mijn sprake niet? Want ghy en moecht mijn woerden niet hooren.
Ghy sijt vande{n} vader de{n} duyuel, ende die lusten ws vaders wildi doe{n}, die was een doot slagher vande{n} beghinne, en{de} hi en heeft in die waerheyt niet ghestaen. Wa{n}t in hem en is gheen waerheyt. Als hy een loghen spreect, soe spreect hy wt sijne{n} eyghen, want hi is loghenachtich en{de} ee{n} vader der seluer.
Maer om dat ic die waerheyt segghe soe en gheloofdi my niet. * ✠
Wie van v lieden sal my berispen van een sonde? Eest dat ic v die waerheyt segghe, waer om en gheloofdi my niet?
Die wt Godt is, die hoort Gods woerde{n}. Daer om en hoorde ghy niet, om dat ghi wt Gode niet en sijt,
Hier om hebben die Iode{n} gheantwoert en{de} hem gheseyt, En segghe{n} wy niet wel dat ghi een Samaritae{n} sijt, en{de} den duyuel hebt?
Iesus heeft gheantwoert, Ic en heb gheenen duyuel, maer ic eere mijne{n} vader, en{de} ghi hebt mi onteert.
Maer icen soecke mijn glorie niet daer is ee{n} diese soeke{n} en{de} ordeelen sal,
Voerwaer Voerwaer ick segghe v lieden eest dat iemant mijn woert bewaert, die en sal die doot niet sien inder eewicheyt.
Daer om seyden die Ioden, Nu hebbe{n} wy bekent dat ghi de{n} duyuel hebt Abraha{m} is doot, en{de} die Propheten, en{de} ghy segt, soe wie mijn woerde{n} hoort die en sal die doot niet smake{n} inder eewicheit.
Sijtghi meerder da{n} onse vader Abraha{m} die ghestorue{n} is? en{de} die prophete{n} sijn ghestorue{n}, Wien maecti v seluen?
Iesus heeft gheantwoert eest dat ic my selue{n} glorificere, soe en is mijn glorie niet? Daer is mijn vader die mij glorificeert, de{n} welcke{n} ghi segt dattet v lieder Godt is,
En{de} ghi en hebt hem niet ghekent, maer ick heb hem ghekent. En{de} eest dat ic segghe dat ic hem niet en ke{n}ne, soe sal ick ws ghelijck sijn loghenachtich, Maer ic kenne hem, en{de} ic onderhoude sijn woerden,
Abraham v vader heeft hem verhuecht dat hy mijne{n} dach sien soude, en{de} hi heeften ghesien, ende heeft hem verblijt.
Hier om hebbe{n} die Iode{n} tot hem gheseyt. Ghi en hebt noch ghee{n} vijftich iare{n}, en{de} hebdi Abraha{m} ghesien?
Iesus heeft hen gheseyt, Voerwaer voerwaer ic segghe v liede{n}, eer Abraha{m} worde ben ic.
Hier om hebbe{n} die Iode{n} steene{n} ghenome{n} om op hem te werpe{n}. Maer Iesus heeft hem gheborge{n}, en{de} is wt de{n} te{m}pel ghegaen. *
ENde Iesus voerbi gaende heeft ghesie{n} eene{n} mensch die blent was ghebore{n},
en{de} sijn discipele{n} hebbe{n} hem ghevraecht Rabbi wie heefter ghesondicht, dese oft sijn ouders, dat hy blint soude ghebore{n} worde{n}?
Iesus heeft gheantwoert. Noch dese en heeft ghesondicht, noch sijn ouders, maer om dat die wercke{n} Gods soude{n} gheopenbaert worde{n} in hem.
Ick moet wercken die wercke{n} van hem die my ghesonde{n} heeft, tot dat dach is. Den nacht coemt alser niemant wercke{n} en mach,
alsoe langhe als ick in die werelt ben, soe ben ic dlicht der werelt.
Als hi dese dinghe{n} gheseyt hadde, soe heeft hy op die eerde wt ghespoge{n}, en{de} heeft slijm ghemaect va{n} speecsel, en{de} dat slijm ghestreke{n} op sijn ooghe{n},
en{de} hi heeft tot hem gheseyt, Gaet hene{n} en{de} wascht v in die piscine va{n} Siloe, dwelck te segghen is, ghesonde{n}. Hier om is hy ghegae{n} en{de} heeft hem ghewasche{n}, en{de} hi is ghecome{n} siende,
Aldus sijn ghebuere{n}, en{de} die hem te voren ghesien hadde{n} dat hi een bedelaer was seyde{n}, En is dit niet die sadt {ende} almisse badt.
Die andere seyde{n}, het is die, Maer die andere seyde{n}, Gheenssins, maer hi is hem ghelijck. Maer hi seyde, Ic bent.
Hier om hebbe{n} sij hem gheseyt, Hoe sijn v die oogen open ghedae{n}?
Hi heeft gheantwoert die mensch die Iesus ghenaemt is, heeft slijm ghemaect en{de} hy heeft mijn oogen ghesmeert, en{de} tot my gheseyt, Gaet hene{n} aen die piscine va{n} Siloe en{de} wasschet. En{de} ic be{n} wech ghegae{n}, en{de} heb ghewassche{n} en{de} ghesie{n}.
En{de} sij hebbe{n} he{m} geseyt, Waer is die? Hy heeft gheseyt ick en wets niet,
Sij brenghe{n} hem totte{n} Pharisee{n} die blent gheweest was,
En{de} het was sabboth als Iesus dat slijm ghemaect heeft, en{de} sijn ooghen gheopent.
Hier om hebben hem die Pharisee{n} wederom ghevraecht hoe dat hi sie{n}de was gheworde{n}. En{de} hy heeft hen gheseyt, Slijm heeft hy op mijn ooghe{n} gheleyt, en{de} ic hebt af ghewassche{n}, en{de} ic sie.
Hier om seyden sommighe vande{n} Phariseen. Dese mensch en is va{n} Godt niet die de{n} Sabboth niet en bewaert. Maer die andere seyde{n}, Hoe mach een sondich me{n}sch dese teekene{n} doen? En{de} daer was eene{n} tweedracht tusschen hen.
Hier om hebbe{n} sij den blende{n} weder om gheseyt, Wat segt ghi vande{n} ghene{n} die v ooghe{n} openghedae{n} heeft? En{de} hy heeft gheseyt, Dat hy ee{n} propheet is,
Aldus en hebbe{n} die Iode{n} niet ghelooft van hem dat hy blent gheweest was, en{de} siende was worden, tot dat sij gheroepe{n} hebbe{n} die ouders va{n} hem die siende was worde{n},
en{de} sij hebbe{n} hen ghevraecht segghende, Is dit v lieder sone den welcken ghy segt dat blent gheboren is. Hoe siet hy dan nu?
Sijn ouders hebben hen gheantwoert, en{de} gheseyt, Wi wete{n} wel dat dit onse sone is, en{de} dat hi ble{n}t ghebore{n} is,
maer hoe dat hy nu siet dat en weeten wi niet, en{de} wie hem die ooghen gheopent heeft en weeten wy niet, Vraghet hem, hy is out ghenoch, laet hem voer sij seluen spreken.
Dit hebben sijn ouders gheseyt om dat sij die Ioden vreesden, want die Ioden hadde{n} ouer een ghedraghen, waert sake datter iemant beleedt hem christum te sijne, dat die buyten der synagogen soude ghedaen worden.
Daer om hebben sijn ouders gheseyt, Hy is oudt ghenoech vraghet hem.
Hier om hebben sij wederom den mensch gheroepen die blent gheweest hadde, ende si hebben hem gheseyt. Gheeft Gode die glorie, Wij weten dat dese mensch een sondaer is,
Hiero{m} heeft hi henlieden gheseyt. Oft hy een sondaer is dat en weet ick niet, een dinck weet ick, dat ick nv sien daer ic ierst blent was,
Hiero{m} hebben sij hem gheseyt. Wat heeft hy v ghedaen? hoe heeft hy v ooghen open ghedaen?
Hy heeft hen gheantwoort. Ic hebt v nv gheseyt, en{de} ghi hebbet ghehoort, wat wildijt wederom hooren? wildt ghi oock sijn discipelen worden?
Hiero{m} hebben sij hem vermalendijt en{de} gheseyt. Weest ghy sijn discipel, maer wij sijn Moyses discipelen,
Wij weten dat Godt Moysi aenghesproken heeft, Maer desen en weten wij niet van waer hy is,
Die mensch heeft gheantwoort ende hen gheseyt. Hier in eest een wonderlijck dinck dat ghi niet en weet van waer dat hi is, en{de} dat hy mijn ooghen gheopent heeft.
Wij weten dat Godt die sondaers niet en hoort, maer isser iemandt Gods dienaer, ende doet sijnen wille, desen verhoort hy,
Van tbeghin der werelt en eest niet ghehoort, dat iemant open ghedaen heeft die ooghen van eenen die blent gheboren was,
En waer dese van God niet, so en soude hy niet hebben moghen doen,
Sij hebbe{n} gheantwoort en{de} hem gheseyt. Ghy sijt heel in sonde{n} gheboren, en{de} leerdi ons? Ende si hebben hem wtghestooten,
Iesus heuet ghehoort dat sij hem wtghestooten hebben, en{de} als hy hem vonden hadde soo heeft hi tot hem gheseyt. Gheloofde ghi inden sone Godts?
Hy heeft gheantwoort en{de} gheseydt. Wie eest Heere, op dat ick in hem mach gheloouen?
En{de} Iesus heeft tot hem gheseyt. En{de} ghi hebt hem ghesien, en{de} die met v spreect die eest,
En{de} hy heeft gheseydt. Ick ghelooue Heere, En{de} nederuallende heeft hy he{m} aenghebede{n}. *
Ende Iesus heeft hem gheseyt. Tot een ordeel be{n} ick in dese werelt ghecomen dat die ghene die niet en sien, souden sien, en{de} dat die ghene die sien, soude{n} blent worden,
En{de} sommighe vanden Phariseen die met he{m} waren hebbent ghehoort, ende tot hem gheseyt. Sijn wij dan oock blent?
Iesus heeft hen gheseyt. Waerdi blent soo en soudi gheen sonde hebbeu, Maer nv segdi, Wij sien, soo blijft v sonde.
VOorwaer voorwaer ick segghe v lieden, die door die doere niet en ghaet inden scaepstal der scape{n}, maer climt van elders binne{n}, dat is een dief en{de} een moordenaer,
Maer so wie door die doere ingaet, dat is een herder der scape{n},
Desen doet die doorwaerder open, en{de} die scapen hooren sijn stemme, ende sijn eyghen scapen roept hy by name, en{de} hy leydt die wte,
Ende als hy sijn eyghen scapen wtghelaten heeft, soo gaet hy voor hen, en{de} die scape{n} volghe{n} hem, Want sij kenne{n} sijn stemme,
Maer eene{n} vreemden en volghen sij niet, maer sij vlieden van hem, wa{n}t sij en kennen die stemme van dien vreemden niet,
Dese ghelijckenisse heeft hen Iesus gheseyt. Ende sij en verstonde{n} niet wat hy he{n} seyde.
Hiero{m} heeft Iesus he{n} wederom gheseyt. Voorwaer voorwaer ick segghe v ick ben die doere der scapen,
Alle die ghecomen sijn, dat sijn dieuen ende moordenaers, maer die scapen en hebben hen niet ghehoort,
Ick ben die doere. So wie door my ingaet, die sal behouden worden, en{de} hi sal ingaen ende wtgaen en{de} sal weyde vinden,
Een dief en coemt niet dan om te stelen en{de} te dooden ende te verderuen, Ick ben ghecomen dat sij souden dleuen hebben, ende oueruloedelijcker hebben. * ✠
Ick ben een goet herder, Ee{n} goet herder gheeft sijn ziele voor sijn scapen,
Maer een huerlinck die gheen herder en is, wiens die schapen niet eyghen en sijn die siet den wolf comen, ende hy verlaet die scapen en{de} vliet, ende die wolf grijpt en{de} verstroyt die scapen,
maer die huerlinc vliedt om dat hi een huerlinc is, en{de} hy en draecht voor die scapen gheen sorghe,
Ick ben een goet herder, ende ic ken die mijne, ende die mijne kennen my,
Ghelijck my die vader kent, alsoo ken ick den vader, ende mijn ziele stelle ick voor mijn scapen,
En{de} ic heb noch ander scapen die van desen scaepstal niet en sijn dese moet ick oock hier by brenghen, en{de} sij sulle{n} mijn stemme hooren, ende tsal eenen scaepstal worde{n} ende eenen herder. *
Daerom heeft my die vader lief, om dat ick mijn ziele late op dat ickse wedero{m} nemen mach,
Niemant en neemt die van my, maer ic late die van my seluen, Ick heb macht die te laten, en{de} ick heb macht die wederom te nemen, Dit ghebot heb ic ontfanghen van mijnen vader.
Daer is wederom eenen twist gheworden onder die Ioden om dese woorden,
Want veel van henlieden seyden. Hy heeft den duyuel, en{de} hy raest, waer toe hoordi hem?
Die ander seyden. Dese woorden en sijn niet van eenen die den duyuel heeft, Mach die duyuel der blenden ooghen open doen? ✠
Ende tis gheworde{n} die feest van des tempels wijdinghe in Ierusalem, en{de} het was winter,
En{de} Iesus wandelde in den tempel in Salomons portael.
Aldus hebben hem die Ioden omringelt en{de} seyde{n} tot hem. Hoe langhe houdy onse zielen in twijfel? Sijt ghi Christus soo segghet ons openlijck,
Iesus heeft hen gheantwoort. Ick segt v, ende ghi en ghelooues niet, Die wercken die ick doe in mijns vaders naem, dese gheuen ghetuyghenis van my,
maer ghi en ghelooues niet, want ghy en sijt van mijnen scapen niet,
Mijn scapen hooren mijn stemme, en{de} ick kense, en{de} sij volghen my,
ende ick gheue hen dat eewich leuen, en{de} sij en sullen niet vergaen inder eewicheyt, en{de} niemant en sal die rooue{n} wt mijn hant,
Dat mijn vader mi ghegheuen heeft dat is het meeste van al, en{de} niemant en macht roouen wt mijns vaders hant,
Ick en{de} die vader sijn een,
Die Ioden hebben steenen ghenome{n} dat sij hem steenen souden,
Iesus heeft hen gheantwoort. Veel goede wercke{n} heb ick v lieden ghetoont va{n} mijnen vader, om welc van dien wercke{n} steent ghi my?
Die Ioden hebbe{n} hem gheantwoort. Va{n} gheen goet werck en steene{n} wij v, maer van die blasphemie en{de} om dat ghi die een mensch sijt, v selue{n} God maect
Iesus heeft gheantwoort. En isser niet ghescreue{n} in v wet, Ick heb gheseydt ghy sijt goden?
Eest dat hy die goden ghenoe{m}t heeft totten welcke{n} Gods woort ghedae{n} is gheweest, ende die scriftuere niet en mach ghebroken worde{n},
den welcke{n} die vader gheheylicht heeft ende ghesonden in die werelt segde ghiliede{n} ghi blasphemeert om dat ic gheseyt hebbe. Ic ben Gods sone?
Eest dat ick mijns vaders wercken niet en doe, soo en wilt my niet gheloouen,
Maer eest dat ickse doen, ende eest dat ghy my niet en wilt ghelooue{n}, soo ghelooft den wercken, op dat ghy kennen moecht en{de} gheloouen dat die vader in my is, en{de} ic inden vader. *
Hierom begheerden sij hem te vanghen, ende hy is ghegaen wt haren handen,
Ende hy is wederom wech ghegaen ouer die Iordane te dier plaetsen daer Iohannes ierstmael doopende was, ende hy is daer ghebleuen,
ende veel isser tot hem ghecomen en{de} sij seyden, Iohannes en heeft voorwaer gheen teeken ghedaen,
En{de} alle dat Iohannes van desen gheseyt heeft was warachtich, Ende vele hebben in hem ghelooft.
ENde daer was eene{n} siecke{n} Lazarus va{n} Bethanien, va{n} dat casteelke{n} va{n} Maria en Martha sijnder suster,
En{de} Maria was die ghene die den Heere ghesalft heeft met costelijcke salue, en{de} sijn voeten ghedroocht met haren hayre, wiens broeder Lazarus sieck was,
Hiero{m} hebben sijn susters tot hem ghesonden segghende. Heere siet die ghy lief hebt die is sieck,
Ende Iesus hoore{n}de, heeft tot hen gheseyt. Dese siecte en is ter doodt niet, maer om die glorie Gods, dat die sone Gods daer door mach gheglorificeert worden,
Ende Iesus beminde Martham ende haer suster Mariam en{de} Lazarum,
Hierom als hi ghehoort heeft dat hy siec was, soo is hy doe{n} ghebleue{n} in die selue plaetse twee daghen,
en voorts daer na heeft hy tot sijnen discipelen gheseyt. Laet ons wederom in Iudeen gaen,
Sijn discipelen segghen tot hem. Rabbi, die Ioden sochten v nv om te steenen, en gaet ghy wederom derwaerts?
Iesus heeft gheantwoort. En sijnder niet twaelf vren des daechs? Eest dat iemant wandelt inden dach, soo en stoot hy hem niet, wa{n}t hij dlicht va{n} deser werelt siet,
Maer eest dat hi inde{n} nacht wandelt hy stoot hem seluen, want het licht en is in hem niet,
Dit heeft hi ghesproken, en{de} daer nae seyt hi tot hen. Lazarus ons vrient slaept, maer ick ghae dat ick hem mach vanden slaep ontwecken,
Hierom hebben sijn discipelen gheseyt. Heere eest dat hy slaept, soo sal hi ghesont worden,
Maer Iesus hadde geseyt van sijnder doot, maer sij hebben ghemeynt dat hi va{n} dat rusten des slaeps sprack,
Hierom heuet Iesus he{n} doen openlijck gheseyt. Lazarus is doot,
en{de} ic ben blijde om uwen wille, om dat ghy ghelooue{n} moecht, dat ic daer niet en was, maer laet ons tot hem gae{n},
Hierom heeft gheseyt Thomas die ghenoemt worde Didimus, tot sijn mede discipelen. Laet ons oock ghaen dat wij met hem steruen,
Aldus is Iesus ghecomen, ende hy heeft hem gheuonden dat hy vier daghen in tgraf gheweest hadde,
En{de} Bethanien was by Ierusalem omtrent vijfthien stadien,
Ende veel vande{n} Ioden waren ghecomen tot Martha{m} en{de} Mariam dat sij die troosten souden van haren broeder,
Aldus doen Martha ghehoort hadde dat Iesus quam is sij hem te ghemoete ghegae{n}, Maer Maria sadt thuys,
Hier om heeft Martha gheseydt tot Iesum. Heere hadde ghi hier gheweest, soo en waer mijn broeder niet ghestoruen,
Maer oock nv weet ick wel dat v Godt gheuen sal wat ghi van God begheert,
Iesus seyt haer. V broeder sal verrijsen,
Martha seyt tot he{m}. Ic weet wel dat hy verrijsen sal in die verrijsenisse inden wtersten daghe,
Iesus heeft haer gheseyt. Ick ben die verrijsenisse en{de} dleuen. Soo wie in my ghelooft al waer hy oock doot, soo sal hy leuen,
en{de} alle die leeft ende in my ghelooft, dien en sal niet steruen inder eewicheyt Gheloofdi dat?
Sij heeft tot he{m} gheseyt. Ia ic Heere Ick heb ghelooft dat ghi sijt Christus die sone Gods die in deser werelt come{n} sijt,
En{de} als si dit gheseyt hadde soo is sij wech ghegaen, en{de} heeft Mariam haer suster gheroepen al stillijck segghende. Die Meester is hier, en{de} roept v,
Als sij dat ghehoort hadde soo staet si ter stont op, ende is ghecomen tot hem,
want Iesus en was noch int casteelken niet ghecomen, maer hy was noch op die plaetse daer he{m} Martha te ghemoete was ghecomen,
Hiero{m} als die Ioden die met haer in huys waren en{de} haer troosten Mariam ghesie{n} hadden, dat sij haestelijck opghestaen was, en{de} wtghegae{n} soo sijn sij haer gheuolcht segghende. Sij gaet totten graue, om daer te weenen,
Aldus doen Maria ghecomen was daer Iesus was, he{m} siende is sij aen sijn voeten gheuallen, en{de} seyt tot hem. Heere hadde ghy hier gheweest, soo en waer mijn broeder niet doot,
Hiero{m} als haer Iesus sach weene{n}, en{de} die Iode{n} die met haer ghecomen waren, ooc weenende, soo heeft hy in sijne{n} gheest hem verscroomt, en{de} sij seluen ontstelt,
en{de} heeft gheseyt. Waer hebdi hem gheleyt? Sij segghe{n} tot he{m} Heere coemt ende besieghet,
Ende Iesus heeft gheweent,
Hierom hebben die Ioden gheseyt. Siet hoe lief hadde hy hem,
Maer die sommighe van henliede{n} hebben gheseyt. En mocht dese, die de ooghen vande{n} blinden open ghedaen heeft, niet doen dat dese niet ghestorue{n} en hadde?
Hierom Iesus wedero{m} verscroomende in sij seluen is ghecomen totten graue, En{de} het was een speluncke ende eenen steen was daer op gheleydt,
Iesus seyde. Neemt wech den steen, Martha die suster van hem die ghestoruen was, seyt tot hem. Heere hy stinct nv, want hy is nv vier daghen doot,
Iesus seyt haer. En heb ic v niet gheseyt dat ghy (eest dat ghi ghelooft) sien sult die glorie Gods?
Aldus hebben sij den steen wech ghenomen, En{de} Iesus sijn ooghe{n} opwaerts heffende heeft gheseyt. Vader ic da{n}c v dat ghi mi gehoort hebt,
maer ic wist wel dat ghi my altijts hoort, maer om tvolc dat hier rontsomme staet heb ict gheseyt, dat sij gheloouen souden dat ghy my ghesonden hebt.
Als hy dit gheseydt hadde, soo heeft hy met luyder stemmen gheroepen. Lazare coemt wte,
En{de} terstont is hy voorts ghecomen die ghestorue{n} was, ghebonden aen handen en{de} voeten met banden, ende sijn aensicht was met eenen sweetdoeck ghebonden, Iesus heeft henlieden gheseyt ontbint hem ende laet hem gaen,
Hiero{m} veel vande{n} Ioden die tot Mariam en{de} Martham ghecomen waren, en{de} ghesien hadden dat Iesus ghedae{n} hadde, hebbe{n} in he{m} ghelooft. *
Maer die sommighe van henlieden sijn wech ghegaen tot die Phariseen, ende sij hebben hen gheseyt dat Iesus ghedaen hadde. ✠
Hierom hebben die ouerste priesters en{de} Phariseen den raet vergadert, en{de} sij seyden. Wat doen wij? want dese mensch doet veel teekenen,
Eest dat wij hem alsoo laten, soo sullen sij alle in hem gheloouen, ende die Romeynen sullen comen, en{de} sij sullen onse plaetse ende volck wechnemen
Maer een van henlieden Cayphas ghenaemt, mits dat hy ouerste priester was van dien iare, heeft tot he{n} gheseyt. Ghi en weet niet met allen,
noch ghi en dencket niet dattet onslieden orbaerlijc is, datter ee{n} me{n}sch sterue voort volck, en{de} dat alle tvolck niet en vergae,
Maer dat en seyde hy van sij seluen niet, maer midts dat hy die ouerste priester was van dien iare, so heeft hy ghepropheteert, dat Iesus steruen soude voor dat volck,
ende niet alleen voor dat volck, maer oock om dat hy die kinderen Gods die verstroyt waren in een soude vergaderen,
Hierom hebben sij van die{n} daghe voorts ghedacht dat sij hem dooden soude,
Daerom en wandelde Iesus nv voorts niet openbaerlijc bi die Ioden, maer hy is wech ghereyst in dlantscap by die woestijne in een stadt die ghenoemt wort Ephrem, ende aldaer bleef hy met sijnen discipelen. *
Ende der Ioden paesschen was seer by nakende, En{de} daer isser vele vanden lande opghetrocke{n} nae Ierusalem voor paesschen dat sij hen seluen heylich maken souden.
Hierom hebben sij Iesum ghesocht, en{de} si spraken tot malcanderen inden tempel staende. Wat meyndi, dat hy niet en is ghecome{n} tot den feestdach? Ende die ouerste priesters en{de} Phariseen hadden een ghebodt ghegheue{n}, dat soo wie vername waer hi ware, dat hijt te kenne{n} gaue op dat sij hem vanghe{n} mochten.
ALdus is Iesus ses daghen voor paessche{n} ghecomen te Bethanien, daer Lazarus ghestoruen was, den welcken Iesus verwect heeft
Ende sij hebben hem daer een auontmael bereydt, en{de} Martha diende, maer Lazarus was een vanden ghenen die met hem ter tafelen saten,
Hierom heeft Maria ghenomen een pont costelijcker saluen van ongheualschte Nardus, ende sij heeft Iesus voeten ghesalft ende die afghedroocht met haren hayre, en{de} het huys wert veruult metten ruecke der saluen,
Hierom seyde een van sijnen discipelen Iudas die Iscarioter die he{m} daer naer verriet,
Waerom en is dese salue niet vercocht om drij hondert penninghen, en{de} den armen ghegheue{n}?
Ende dit heeft hi gheseyt, niet dat hi voor die arme besorcht was, maer om dat hi een dief was, en{de} die borse hebbe{n}de droech hy tghene datter ghegheue{n} worde,
Hierom heeft Iesus gheseyt. Laetse gheworde{n} dat sij dat totte{n} dach va{n} mijnder begrauinge{n} mach bewaren,
Want altijt hebdy arme menschen met v, maer my en suldy altijt niet hebben,
Aldus heeft een groote scare van die Iode{n} gheweten dat hi daer was en{de} sij sijn daer ghecome{n} niet om Iesum alleene, maer om dat sij Lazarum sien souden, dien hi vander doodt verwect hadde,
Maer die princen der priestere{n} hebbe{n} ghedacht dat sij Lazarum dooden soude{n},
want om sijnen wille ghinghen veel vanden Ioden wech, ende gheloofden in Iesum. *
Maer des ander daechs als een groote scare, die ghecomen was totten feestdach, ghehoort hadde dat Iesus quam nae Ierusale{m},
soo hebben sij ghenomen palmboom tacken, ende sijn hem te ghemoete ghegaen ende sij riepen Hosanna. Ghebenedijt is hi die daer coemt inden naem des Heeren, die coninck van Israel,
En{de} Iesus heeft gheuonden een ezelken, en{de} hi heeft daer op gheseten, ghelijct ghescreuen is.
En wilt niet vreesen dochter van Sion, Siet v coninck coemt sittende opt vuelen van een ezelinne,
Dit en verstonden sijn discipelen niet te{n} iersten, maer doen Iesus gheglorificeert was, doen worden sij ghedachtich dat dese dinghen van he{m} ghescreuen waren, en{de} dat sij hem dit ghedae{n} hebbe{n}.
Hierom heeft hem ghetuyghenis ghegheue{n} die scare die met hem was doen hy Lazarum riep wten graue, en{de} hem verwecte vanden dooden,
Daerom is hem die scare ooc te ghemoete ghecome{n}, om dat sij ghehoort hadden dat hy dit teeken ghedaen hadde,
Hiero{m} hebben die Phariseen tot malcandere{n} gheseyt. Siet ghi wel dat wij niet en vorderen? siet alle die werelt is na he{m} ghegae{n},
En{de} daer ware{n} sommighe Heydene{n} van den ghenen die opwaerts comen waren om te ae{n}bidden opden feestdach,
Aldus sijn dese ghecomen aen Philippus die va{n} Bethsaida in Galileen was, en{de} sij baden hem seggende. Heere wij willen Iesum sien,
Philippus is ghecome{n} en{de} heuet Andree gheseyt, Andreas en{de} Philippus hebbent wederom Iesu gheseyt
Ende Iesus heeft hen gheantwoort segghende. Die vre is ghecomen dat die sone des menschen verclaert sal worden. ✠
Voorwaer voorwaer ick segghe v lieden, ten sij dat het terwen graen in deerde valle{n}de sterue,
soo blijft dat alleen, maer eest dat versterft, so brenghet veel vruchten voorts, Soo wie sijn ziele lief heeft, die salse verliesen, ende soo wie sijn ziele haet in dese werelt, die salse totten eewighen leuen verwaren,
Eest dat iemant my dient, die volghe my, ende daer ick ben daer sal mijn dienaer oock wesen, Soo wie my dient, dien sal mijn vader eeren. *
Nv is mijn ziele verstoort, En{de} wat sal ic segghe{n}? Vader verlost my wt dese vre, Maer daerom ben ick in dese vre ghecomen,
Vader verclaert uwen naem, Hierom isser een stemme ghecomen wten hemel. Ic hebben verclaert, en{de} ick sal dien wederom verclaren
Hierom seyde die scare die daer stont en{de} dit ghehoort hadde, datter eenen donder gheweest was, Die ander seyden. Een Enghel heeft hem aenghesproken,
Iesus heeft gheantwoort ende gheseyt. Om mijnen wille en is dese stemme niet ghecome{n}, maer om v lieden. ✠
Nv eest des werelts ordeel, Nv sal die prince deser werelt daer buyten gheworpen worden,
En{de} eest dat ick verhauen worde vander eerden so sal ic alle dinghen tot my seluen trecken
(Ende dit seyde hy te kennen gheuende wat doot dat hy steruen soude)
En{de} die scare heeft he{m} gheantwoort. Wij hebben ghehoort wter wet, dat Christus blijft inder eewicheyt, ende hoe segt ghi dan. Die sone des menschen moet verheue{n} worde{n}? Wie is dese sone des mensche{n}?
Hierom heeft Iesus hen gheseyt. Noch een luttel tijts is dlicht in v lieden. Wandelt die wijle dat ghy dlicht hebt, dat v die duysternissen niet en beuanghen, ende die in duysternissen wandelt, die en weet niet werwaerts dat hy gaet,
Die wijle dat ghi dlicht hebt, soo gelooft int licht op dat ghi kindere{n} des lichts moecht wesen, Dese dinghen heeft Iesus ghesproken, en{de} hy is wech ghegaen ende heeft hem verborghen va{n} hen lieden. *
En{de} doen hy soo veel teekenen voor hen ghedaen hadde, soo en gheloofden si in hem niet,
om dat het woort va{n} Isaias de{n} propheet soude volbracht worden, dwelc hy gheseyt heeft. Heere wie heeft onsen ghehoore ghelooft? en{de} wien is den arm des Heeren gheopenbaert?
Daerom en mochten sij niet gheloouen, om dat Isaias wederom gheseyt heeft.
Hy heeft hen ooghen verblint, ende hen herte verhart alsoo dat sij niet sien en souden metten ooghen, ende niet verstaen metter herten, en{de} dat sij bekeert soude{n} worden, ende dat icse ghenesen soude.
Dit heeft Isaias gheseyt doen hy sijn glorie ghesien heeft, en{de} heeft van hem ghesproken,
Maer nochtans hebbe{n}der ooc veel vande{n} prince{n} in hem ghelooft, maer om die Phariseen en beleden sij dat niet, op dat sij wter synagoge{n} niet en souden gheworpen worden,
want sij hebben die glorie der menschen lieuer ghehadt dan die glorie Gods,
Maer Iesus heeft gheroepen en{de} gheseyt. Die in my ghelooft, die en ghelooft in my niet, maer in hem die my ghesonden heeft,
Ende die my siet, die siet hem die my ghesonden heeft. ✠
Ick ben een licht in die werelt ghecome{n}, op dat alle die in mi ghelooft in die duysternisse niet en blijue,
Ende eest dat iemant mijn woorden hoort en{de} die niet en bewaert, ick en ordeele hem niet, want ick en ben niet ghecomen dat ick die werelt soude ordeelen, maer om dat ick die werelt salich maken soude,
Die my versmaet ende mijn woorden niet en ontfanct, die heeft eenen die hem ordeelen sal, dwoort dat ick ghesproken hebbe, dat sal hem ordeelen inden wtersten dach,
Want ick en heb wt my seluen niet ghesproken, Maer die vader die my ghesonden heeft die heeft my een ghebodt ghegheue{n} wat ick segghen ende wat ick spreke{n} soude,
Ende ick weet dat sijn ghebodt het eewich leuen is, Daerom dat ick spreke, dat spreeck ick alsoo my die vader gheseyt heeft. *
ENde voor den feestdach van paessche{n} Iesus wetende dat sijn vre ghecomen was, dat hy ouer reysen soude wt deser werelt totte{n} vader als hy die sijne lief hadde gehadt die in die werelt waren, soo heeft hy die totte{n} eynde toe lief ghehadt,
En{de} als den auontmael ghedaen was, doen die duyuel nv int herte van Iudas simons sone den Iscarioter ghegheuen hadde, dat hy hem verraden soude,
wetende dat die vader he{m} alle dinghe{n} in die handen ghegheue{n} hadde, en{de} dat hy van Gode wtgheghaen was en{de} tot Gode ghinck,
soo staet hy op vanden auontmael, en{de} leydt sijn cleederen af, en{de} als hi een lijnen cleedt ghenomen hadde, soo heeft hi hem seluen vore ghescort,
Daer nae heeft hy water in tbecken ghegoten, ende heeft begonst te wassche{n} die voeten va{n} sijne{n} discipele{n} en{de} die te drooghe{n} mette{n} lijne{n} cleede daer mede hy vore ghescorst was,
Aldus is hi gecome{n} tot Simon Petrus, En{de} Petrus seyt tot he{m}. Heere wascht ghi mijn voeten?
Iesus heeft gheantwoort en{de} tot he{m} gheseyt. Dat ic doe dat en weet ghi nv niet, maer ghi sult dat namaels weten,
Petrus seyt tot hem. Ghi en sult mi die voeten niet wassche{n} inder eewicheyt, Iesus heeft hem gheseyt. Eest dat ic v niet en wassche, soo en suldi gheen deel met mi hebben,
Simon Petrus seyt he{m} Heere niet alleen mijn voeten, maer oock mijn handen ende hooft,
Iesus seyt hem. Wie ghewassche{n} is die en behoeft niet da{n} dat hi sijn voete{n} wassche, maer hi is heel suyuer, Ende ghi sijt suyuer maer niet allegader,
want hi wist wel wie dat was die hem verrade{n} soude, daerom heeft hi gheseyt. Ghy en sijt allegader niet suyuer,
Aldus doen hy hen voeten ghewasschen hadde, ende sijn cleederen ghenomen nae dat hy gheseten was ter tafelen, heeft hy hen wederom gheseyt. Weet ghy wel wat ick v ghedaen hebbe?
Ghi noemt my meester en{de} Heere, en{de} ghy segt wel, want ic bent,
Daerom eest dat ick Heere en{de} meester v voeten ghewasschen hebbe, soo moet ghy ooc deen danders voeten wasschen,
want ick heb v een exe{m}pel ghegheuen, op dat ghy oock soo doen soudt ghelijck ick v lieden ghedaen hebbe. *
Voorwaer voorwaer ic segghe v, gheen knecht en is meerder dan sijn heere, noch gheen bode en is meerder dan die ghene die hem ghesonden heeft,
Eest dat ghy dese dinghen weet, soo suldy salich wesen eest dat ghy die doet,
Ick en segt van v allen niet, ick weet wien ick ghecosen hebbe, Maer om dat die scriftuere volbrocht soude worde{n}. Die met my broot etet sal sijn versene teghen my opheffen,
va{n} nv seg ickt v eer dat ghesciet, op dat ghy (alst ghesciet sal sijn) moecht ghelooue{n} dat ict ben,
Voorwaer voorwaer ick segghe v lieden, soo wie ontfanct de{n} welcke{n} ick sende, die ontfanct my, ende soo wie my ontfanct, die ontfanct hem die my ghesonden heeft.
Als Iesus dit gheseydt hadde soo worde hy in sijnen gheest ontstelt ende hy heeft openbaerlijck ghetuycht ende gheseyt. Voorwaer voorwaer ick segghe v datter een van v lieden my verraden sal,
Hierom saghen die discipelen op malcandere{n}, twijfelende van wien dat hy sprac
Aldus was daer een va{n} sijne{n} discipele{n} rustende in Iesus schoodt, den welcken Iesus lief hadde,
Hierom heeft Simon Petrus dien ghewe{n}ct en{de} hem gheseydt. Wie eest daer hy af seyt?
Aldus doen dese rustede op Iesus borst, soo seyt hy tot hem. Heere wie eest?
Iesus antwoorde. Die eest dien ick dat ghedopt broot gheuen sal. Ende als hy tbroot ghedopt hadde soo heeft hy dat ghegheuen Iude Simons sone den Iscarioter,
Ende nae die brocke doen is die duyuel in hem gheuaren, Ende Iesus seyt hem. Dat ghi doet, doet dat haestelijck,
Maer niemant vanden ghenen die ter tafelen saten en wisten dit niet waer toe dat hy he{n} dat gheseyt hadde,
Wa{n}t die sommighe hebbe{n} ghemeynt om dat Iudas die borse hadde, dat he{m} Iesus gheseyt hadde. Coopt dat ons van noode is totten feestdach, oft dat hy den armen iet gheuen soude,
Aldus doe{n} hy die brocke ontfanghe{n} hadde, is hi ter stont wtghegae{n} En{de} het was nacht,
Hiero{m} doen hy wtghegaen was, soo heeft Iesus gheseyt. Nv is die sone des menschen verclaert en{de} God is in he{m} verclaert,
Eest dat God in he{m} verclaert is, so sal God he{m} ooc verclaren in si selue{n} en{de} ter stont sal hy he{m} verclaren. ✠
Kinderke{n}s noch een luttelken ben ick met v lieden, Ghy sult my soecken, ende ghelijc ick den Ioden gheseyt hebbe, Daer ick henen gae daer en moechdi niet comen, en{de} v liede{n} seg ict nv.
Een nieuwe ghebodt gheue ick v dat ghy malcanderen lief hebt, ghelijc ic v lief ghehadt hebbe, dat ghy ooc malcanderen lief hebt,
Daer in sulle{n} si alle kennen dat ghy mijn discipelen sijt, eest dat ghi liefde tot malcanderen hebt,
Simon Petrus seyt tot he{m}. Heere waer gaet ghi hene{n}? Iesus heeft ghea{n}twoort. Daer ick hene{n} gae daer en mocht ghy my nv niet volghen, maer ghy sult my naemaels volghen,
Petrus seyt tot hem. Waerom en mach ick v nv niet volghe{n}? mijn ziele sal ick voor v stellen,
Iesus heeft hem gheantwoort. Suldy v ziele voor my stellen? Voorwaer ick segghe v, den haen en sal niet craeyen, tot dat ghy my drijmael loochenen sult. *
EN laet v herte niet ontstelt sijn, Gheloofdi in Godt soo ghelooft oock in my,
In mijns vaders huys sijn veel wooninghen, Waert anders ick soudt v gheseyt hebben, Want ick gae om v lieden plaetse te bereyden,
En{de} eest dat ick wech ghae en{de} v plaetse sal bereyt hebben, soo coem ick wederom ende sal v neme{n} tot my seluen, op dat ghy moecht sijn daer ick ben,
En{de} ghy weet wel waer henen dat ic gae ende ghy weet oock den wech,
Thomas seyt tot hem Heere wij en weten niet waer henen dat ghy gaet, en{de} hoe moghen wij den wech weten?
Iesus seyt tot hem Ick ben den wech, en{de} die waerheyt, en{de} dleuen, Niemant en coemt totten vader dan door my,
Waert sake dat ghy my ghekent hadt, soo soudt ghi voorwaer oock mijnen vader ghekent hebbe{n}, en{de} van nv voorts suldi hem kennen, ende ghy hebt hem ghesien
Philippus seyt tot hem. Heere thoont ons den vader, ende tis ons ghenoech,
Iesus seyt tot hem. So langhe{n} tijt ben ick met v lieden, en{de} en hebdi mi niet gheke{n}t? Philippe die my siet die siet de{n} vader, hoe segt ghi. Thoo{n}t ons den vader?
En gheloofdi niet dat ick inden vader ben, en{de} dat die vader in my is? Die woorden die ick v spreke, die en spreec ick van my seluen niet, Maer die vader in my woonende die doet die wercken,
En gheloofdi niet dat ick inden vader ben, ende dat die vader in mi is?
Oft anders soo gheloouet om die selue wercken, Voorwaer voorwaer ick segghe v lieden, so wie in my ghelooft, die wercken die ick doe die sal hy ooc doen, ende meerder dan dese sal hy doen,
want ic gae totten vader, Ende wat ghy begheert in mynen nae{m} dat sal ick doe{n}, op dat die vader mach gheglorificeert worden inden sone,
Eest dat ghy iet begheert va{n} my in mijnen naem, dat sal ick doen. * ✠
Eest dat ghi my lief hebt soo onderhoudt mijn gheboden,
En{de} ick sal den vader bidden ende hy sal v eenen andere{n} troo-ster gheuen, op dat die met v lieden blijue inder eewicheyt,
De{n} gheest der waerheyt, den welcke{n} die werelt niet en mach o{n}tfange{n}, wa{n}t si en siet he{m} niet, noch si en ke{n}t he{m} niet, maer ghi kent he{m}, wa{n}t hi sal by v liede{n} blijue{n}, en{de} in v wesen,
Ic en sal v ghee{n} weesen laten, ic sal tot v come{n},
Noch ee{n} luttelke{n} en{de} die werelt en siet my nv voorts niet meer, Maer ghy siet my dat ick leue, ende ghy sult leuen,
In dien dach suldi bekennen dat ick in mijnen vader ben, ende ghilieden in my, en{de} ick in v lieden,
Soo wie mijn gheboden heeft ende die bewaert, dese eest die my lief heeft, en{de} die my lief heeft die sal bemint worden van mijnen vader, en{de} ick sal he{m} lief hebben, ende sal hem my seluen openbaren. *
Iudas seyt tot hem niet die Iscarioter. Heere wat isser gesciet, dat ghi v selue{n} o{n}s sult verthoone{n}, en{de} niet der werelt?
Iesus heeft ghea{n}twoort en{de} hem gheseyt. ✠ Eest dat iemant my lief heeeft die sal mijn woorden bewaren, en{de} mijn vader sal hem lief hebben, ende wij sullen tot hem comen, en{de} wooninghe by hem maken,
wie my niet lief en heeft, die en bewaert mijn woorden niet, En{de} dwoort dat ghy ghehoort hebt en is mijne niet, maer des ghee{n}s die my ghesonde{n} heeft des vaders.
Dit heb ic tot v liede{n} ghesproke{n} by v blijue{n}de,
Maer die troostere die heylige Gheest de{n} welcke{n} die vader sende{n} sal in mijnen nae{m}, die salt v al leere{n} ende hy salt v al ingheuen dat ick gheseyt hebbe,
Vrede laet ick v, mijnen vrede gheef ick v, Ick en gheefs v niet, ghelijc die werelt dien gheeft. En laet v herte niet ontstelt worden oft vreesen,
Ghy hebt ghehoort dat ick v lieden gheseyt hebbe. Ick gae en{de} come tot v lieden, waert sake dat ghy my liefhadt, soo soudt ghi v voorwaer verblijden, dat ick totten vader gae{n}, wa{n}t die vader is meerder dan ick,
Ende nv heb ict v gheseyt eer dat gheschiede, op dat ghy (alst gheschiet is) moecht gheloouen,
Nv voortaen en sal ick niet veel met v spreken, want die prince deser werelt coemt, en{de} in my en heeft hy niet,
Maer op dat die werelt kenne dat ick den vader lief hebbe, ende ghelijck my die vader gheboden heeft alsoo doe ick, * staet op, laet ons van hier gaen.
ICk ben eenen warachtighen wijnstruyck, en{de} mijn vader is een ackerman,
Alle rancken in my gheen vrucht draghende sal hy afnemen, en{de} alle die vrucht voorts brengt, dien sal hy suyvere{n}, dat hy meer vrucht voorts brenghe,
Ghy sijt nv suyuer om dat woort het welck ick v lieden ghesproken hebbe,
Blijft in my ende ick in v lieden, Ghelijck een rancke niet en mach vrucht voorts brenghen va{n} haer selue{n}, ten sij dat sij blijue inden wijnstruyck, also noch ghy oock ten sij dat ghy in my blijft,
Ick ben de{n} wijnstruyck, ghy sijt die rancken, Soo wie in my blijft en ick in hem, dese brengt veel vruchten voorts, wa{n}t sonder my en moecht ghy niet doen,
Eest dat iemant in my niet en blijft, die sal wtgheworpen worden, als ee{n} rancke, ende hy sal verdorren, en{de} sij sullen hem vergaderen, ende int vier worpen, en{de} hy wort verbrant. * ✠
Eest dat ghy in my blijft, en{de} dat mijn woorden in v blijuen, al wat ghy wilt dat suldi beghere{n}, en{de} tsal v ghescieden,
Daer in is mijn vader verclaert, dat ghi seer veel vruchten voorts brenghet, en{de} wordet mijn discipelen,
Ghelijck my die vader lief heeft ghehadt, alsoo heb ick v lieden ooc lief ghehadt, Blijft in mijn liefde,
Eest dat ghy mijn gheboden bewaert, soo suldi in mijn liefde blijuen, ghelijck dat ick oock mijns vaders gheboden heb ghehouden, ende blijue in sijn liefde,
Dit heb ick v ghesproken op dat mijn blijscap in v lieden sijn soude, en{de} dat v blijscap soude volcome{n} worden. *
Dit is mijn ghebodt, dat ghy malcandere{n} lief hebt, ghelijc ic v liede{n} heb lief ghehadt,
Niemant en heeft meerder liefde dan dese dat iemant sijn ziele stelle voor sijn vrienden,
Ghy sijt mijn vrienden eest dat ghy doet dat ick v lieden ghebiede,
Ic en noeme v nv voortaen niet meer knechte{n}, want ee{n} knecht en weet niet wat sijn heere doet, Maer ick heb v vrie{n}den ghenoemt, want alle die dinghen die ic van mijnen vader ghehoort hebbe, die heb ick v lieden kenlijc ghemaect,
Ghy en hebt my niet vercoren, maer ick heb v wtuercore{n}, en{de} v ghestelt dat ghy gaen soudt en{de} vruchten voorts brenghe{n}, en{de} dat v vrucht blijue{n} mach op dat alle tghene dat ghy den vader bidde{n} sult in mijnen name, hy v gheue. ✠
Dit ghebiede ick v, dat ghy malcanderen liefhebt,
Eest dat die werelt v hatet, weet dat sij my voor v liede{n} ghehaet heeft,
Waert sake dat ghy vander werelt hadt gheweest, soo soude die werelt dat hare was lief hebben, maer want ghy vander werelt niet en sijt, maer ic v vander werelt vercoren hebbe daero{m} haet v die werelt,
Ghede{n}ct mijns woorts dat ick v gheseydt hebbe, Daer en is gheen knecht meerder da{n} sijn heere, eest dat sij mi veruolcht hebben, soo sullen sij v oock veruolghen, eest dat sij mijn woort bewaert hebben, so sullen sij het uwe ooc bewaren,
Maer alle dese dinghen sullen sij v doe{n} om mijnen naem, want sij hem niet en kennen die mi ghesonden heeft,
En waer ick niet ghecomen, en{de} en hadde ick hen niet ghesproke{n}, soo en souden sij ghee{n} sonde hebben, Maer nv en hebben sij gheen onscult van hen sonde,
Soo wie my haet, die haet ooc mijnen vader,
En hadde ic die wercken onder hen niet ghedae{n} die niemant anders ghedaen en heeft, soo en souden si gheen sonde hebben, maer nv hebben sij ghesien ende ghehaet my en{de} mijne{n} vader,
Maer om dat volbracht soude worden het woort dat in hen wet ghescreue{n} is, Sij hebben my ghehaet sonder sake. * ✠
Maer als die trooster sal ghecome{n} sijn, de{n} welcken ick v senden sal vande{n} vader, den gheest der waerheyt die vanden vader voorts coemt, die sal ghetuyghenis gheuen van my,
ende ghy sult ghetuyghenis gheuen want ghy vanden beghinne met my sijt.
DIt heb ick v ghesproke{n} om dat ghy niet ghescandalizeert en soudt worden,
wt die Sinagogen sullen sij v stellen, maer die vre naket dat al die ghene die v doodet sal meynen dat hy Gode dienst doet,
ende dit sullen sij v doen om dat sij den vader niet en kennen, noch mi,
Maer dit heb ic v gheseyt op dat ghy (als hen vre sal ghecomen sijn) deser ghedachtich soudt wesen dat ict v lieden gheseyt hebbe,
Maer dese dinghe{n} en heb ic v van tbeghinsel niet gheseyt, om dat ick met v lieden was. * ✠ Ende nv gae ic tot hem die mi ghesonden heeft ende niemant van v lieden en vraecht my. Waer gaet ghy?
Maer om dat ick v dit gheseyt hebbe, soo heeft die droefheyt v herte veruult,
Maer ick segghe v die waerheyt, tis v orbaerlijck dat ick gae, want eest dat ick niet en gae, soo en sal die trooster tot v niet come{n}, maer eest dat ick wech gae, soo sal ick hem tot v liede{n} senden,
Ende als die sal ghecomen sijn, soo sal hi die werelt straffen van die sonde, en{de} van die rechtuerdicheyt, en{de} van dat ordeel,
Van die sonde voorwaer om dat sij in my niet en ghelooue{n},
maer vander rechuerdicheyt, want ick totten vader gae, en{de} ghy en sult my nv niet meer sien,
ende van dat ordeel, want die prince van deser werelt nv gheordeelt is,
Ick heb v noch veel dinghen te segghen, maer ghy en moecht dat nv niet draghen,
Maer als dien gheest der waerheyt comen sal, die sal v alle die waerheyt leeren, want hi en sal van sij seluen niet spreken, maer al dat hy hooren sal dat sal hy spreken, ende die toecomende dinghen sal hy v vercondighen,
Die sal my verclaren, wa{n}t hy sal vanden mijnen nemen, en{de} v heden vercondighen,
Alle dat die vader heeft is mijne, Daerom heb ic gheseyt. Dat hijt vanden mijnen nemen sal, ende v lieden vercondighen. * ✠
Een luttel tijts en{de} ghy en sult my nv niet sien, en{de} wederom een luttel tijts ende ghy sult my sien, want ick gae totten vader?
Hierom hebbender sommighe van sijnen discipelen gheseydt tot malcanderen. Wat is dit dat hy ons seyt. Een luttel tijts en{de} ghy en sult my niet sien, en{de} wederom een luttel tijts en{de} ghi sult mi sien, en{de} wa{n}t ic gae totten vader
Aldus seyden sij. Wat is dit dat hy seydt. Een luttel tijts? wij en wete{n} niet wat hy seyt,
Ende Iesus heeft bekent dat sij hem wilden vraghen, en{de} hy heeft hen gheseydt. Ghy vraecht hier af onder malcanderen dat ick gheseyt hebbe. Een luttel tijts en{de} ghy en sult my sie{n}, en{de} wederom een luttel tijts en{de} ghy sult my sie{n},
Voorwaer voorwaer ic segghe v, dat ghy sult screyen en{de} weene{n}, maer die werelt sal blijde sijn, maer ghiliede{n} sult bedroeft sijn, maer v droefheyt sal in blijscap verandert worden,
Een vrouwe als sij baert, soo heeft sij droefheyt, om dat haer vre ghecome{n} is, maer als sij een kint ghebaert heeft, soo en ghedenct sij der ba{n}ghicheyt niet, om die blijscap wa{n}t daer ee{n} mensch gheboren is in die werelt,
Aldus soo hebt ghy nv ooc droefheyt, maer ick sal v wederom sien, en{de} dan sal v herte blijde sijn ende v blijscap en sal niema{n}t van v lieden nemen. *
En op die{n} dach en suldi mi niet bidden. ✠ Voorwaer voorwaer ick segghe v, eest dat ghy iet vanden vader begheert in mijnen naem, dat sal hy v gheuen,
Tot nv toe hebdi niet begheert in mijnen naem, Begheert en{de} ghi sullet ontfanghen, op dat v blijscap mach vol sijn,
Dit heb ick v in parabele{n} ghesproken, Die vre coemt dat ick nv tot v liede{n} door parabelen niet spreken en sal, Maer ic sal v openbaerlijck vanden vader vercondighen,
in dien dach suldy in mijnen naem begheren, ende ick en seg v niet dat ick den vader van v sal bidden,
want die vader selue v lieden lief heeft om dat ghy my hebt lief ghehadt, ende hebt ghelooft dat ick van Godt wtghegae{n} ben,
Ick ben vanden vader wtghegaen, en{de} ghecomen in die werelt, wederom verlate ick die werelt ende gae totten vader,
Sijn discipelen segghen hem. Siet ghy spreect nv openbaerlijck, en{de} ghy en segt gheen parabel,
nv weten wij dat ghi alle dinghen weet, ende ten is v van gheenen noode dat v yemandt vraghe, daer door gheloouen wij dat ghi van Godt wtghehae{n} sijt
Iesus heeft gheantwoort. Nv gheloofdi,
Siet die vre coemt, ende sij is nv comen, dat ghi sult verstroeyt worden een ieghelijck int sijne, ende dat ghi my allee{n} sult verlaten, ende ick en ben alleen niet, want die vader is met my,
Dit heb ick v ghesproken op dat ghy in my moecht vrede hebbe{n}, In die werelt sult ghi verdructheyt hebben, maer betrout, ick heb die werelt verwonnen. *
DEse woorden heeft Iesus ghesproken, ende met opghehauen ooghen ten hemel heeft hi gheseydt. Vader die vre is comen, verclaert uwen sone op dat v sone v verclare,
Ghelijc ghi hem hebt ghegheuen macht ouer alle vleesch, op dat hi alle dat ghi hem ghegheuen hebt, het eewich leue{n} gheue,
Ende dit is het eewich leuen dat sij v bekenne{n} de{n} eenighen warachtighen God, en{de} den ghenen die ghi ghesonden hebt Iesum Christum,
Ic heb v verclaert op die werelt, Ick heb het werc volbracht dat ghi mi ghegheuen hebt dat ick doen soude,
en{de} nv verclaert my ghi vader by v seluen met die claerheyt die ic ghehadt hebbe eer die werelt by v was,
Ic heb uwe{n} nae{m} gheopenbaert den menschen die ghy my ghegheuen hebt vander werelt, Sij waren uwe en{de} ghy hebtse my ghegheuen, ende sij hebben v woort ghehouden,
Nv hebben sij ghekent dat alle tghene dat ghi mi ghegheuen hebt van v is,
Want die woorden die ghi mi ghegheuen hebt die heb ick hen ghegheuen, en{de} sij hebbe{n}se ontfanghen, ende hebben ghekent warachtelijck dat ick van v wtghegaen ben, en{de} sij hebben ghelooft dat ghy my ghesonden hebt,
Ick bidde voor hen, Ic en bidde voor die werelt niet, maer voor dese die ghy my ghegheuen hebt, want sij sijn uwe,
Ende alle dat mijne is uwe, en{de} dat uwe is mijne, en{de} ic ben verclaert in henlieden,
Ende nv en ben ic in die werelt niet, en{de} dese sijn in die werelt, ende ick come tot v. * ✠ Heylighe vader bewaertse in uwen naem, die ghi my ghegheuen hebt, op dat sij moghen een sijn, ghelijck wij oock sijn,
Doen ick met hen was soo bewaerde ick henlieden in uwen naem, Die ghi mi ghegheuen hebt, die heb ick bewaert, ende daer en is niemant van hen verloren ghegaen, dan die sone des verlies, om dat die scriftuere volbracht worde,
Maer nv come ick tot v, ende ick spreke dese dinghen in die werelt, op dat sij mijn blijscap souden hebben veruult in hen seluen,
Ick heb hen v woort ghegheuen, en{de} die werelt heeftse ghehaet, want sij en sijn vander werelt niet, ghelijck ick oock niet en ben vander werelt,
Ick en bidde niet dat ghi die vander werelt neemt, maer dat ghi die behoedt van quade,
Sij en sijn vander werelt niet, ghelijck ick oock vander werelt niet en ben,
Maectse heylich inder waerheyt, v woort is die waerheyt,
Ghelijck ghi my hebt ghesonden in die werelt soo heb ickse ooc ghesonden in die werelt,
En{de} voor hen maeck ick my seluen heylich, op dat sij oock moghen gheheylicht sijn inder waerheyt,
Ende ick en bidde voor hen alleen niet, maer oock voor die ghene die door hen woort in my gheloouen sullen,
op dat sij alle een moghen sijn, ghelijc ghi vader in my, en{de} ick in v, dat sij ooc in ons moghen een sijn, op dat die werelt ghelooue dat ghi my ghesonden hebt,
En{de} ic heb die claerheyt die ghi my ghegheuen hebt, henlieden ghegheuen, op dat sij een sijn souden, ghelijc wij ooc een sijn,
Ick in hen, en{de} ghi in my, op dat sij volcome{n} sijn in een, op dat die werelt kenne dat ghi mi ghesonden hebt, ende dat ghi hen hebt lief ghehadt, ghelijck ghi my ooc lief hebt ghehadt,
Vader die ghi my ghegheuen hebt, ick wille dat (waer ick ben) die ooc met my moghen sijn, op dat sij sien moghe{n} mijn claerheyt die ghi my ghegheuen hebt, want ghy hebt my bemint voor dat maecksele der werelt,
Rechtuerdighe vader, die werelt en heeft v niet ghekent, maer ic heb v ghekent, ende dese hebbent ghekent dat ghi mi ghesonden hebt,
Ende ick heb hen kenlijck ghemaect uwen naem, ende ick sal hen dien kenlijck maken, op dat die liefde daer ghy my mede bemint hebt, in hen mach wesen, ende ick in hen. *
ALs Iesus dese woorden gheseyt hadde, soo is hy wtghegaen met sijnen discipelen ouer die beke va{n} Cedro{n}, daer eene{n} hof was, inde{n} welcken hy ghegaen is, ende sijn discipelen,
En{de} Iudas die hem verriet wist die plaetse, want Iesus daer dicmael tsamen ghecomen hadde met sijnen discipele{n}
Hierom doen Iudas ghenomen hadde eenen hoop ruyters en{de} van die ouerste priesters, en{de} Pharisee{n} dienaers, soo is hy derwaerts ghecomen met lanteerne{n} en{de} fackelen ende wapenen,
Aldus Iesus wetende al dat hem ouercome{n} soude, is voorts ghegaen, en{de} heeft hen gheseyt. Wien soecti?
Sij hebbe{n} he{m} gheantwoort Iesum van Nazareth, Iesus heeft hen gheseyt. Ick bent, En{de} Iudas die hem verraede stont daer met hen
Hierom als hy hen gheseyt heeft. Ic bent, sijn sij achterwaerts ghegaen en{de} gheuallen op die aerde,
Aldus heeft hy hen wederom gheuraecht. Wien soect ghy? Ende sij seyden Iesum van Nazareth,
Ende Iesus heeft gheantwoort. Ic heb v gheseyt dat ict ben, daer om eest dat ghi my soect, so ghedoocht dat dese wech gaen,
Om dat volbrocht soude worden twoort dat hi geseyt hadde. Die gene die ghi mi ghegeue{n} hebt daer af en heb ic niema{n}den verlore{n},
Hiero{m} Simon Petrus hebbe{n}de ee{n} sweert, heeft dat wtgetrocke{n} en{de} heeft gheslagen des ouerste priesters knecht, en{de} hem sijn rechte oore af ghehouwe{n}, En{de} de{n} nae{m} des knechts was Malchus,
Aldus heeft Iesus geseyt tot Petrus. Steect v swaert in die sceyde, De{n} kelc de{n} welcke{n} my die vader ghegheue{n} heeft, en sal ic die{n} niet drincke{n}?
Aldus hebbe{n} die{n} hoop ruyters en{de} die capiteyn ouer duysent, en{de} die dienaers der Iode{n} Iesum gheua{n}gen, en{de} sij hebbe{n} he{m} ghebonde{n},
ende hem ghebracht tot Annam ierstmael want hy was Cayphas swagher, die welcke ouerste priester was van dien iare,
Maer Cayphas was die ghene die den Ioden den raet ghegheuen hadde, dat orbaerlijck was datter een mensch soude steruen voor tvolck,
Ende Iesum volchde Simon Pterus, ende een ander discipel, ende die discipel was bekent den ouersten priester, Ende hy is met Iesu inghegaen int voorhof des opperste priesters,
Maer Petrus stont buyten aen die dore, Aldus is die ander discipel die de{n} oppersten priester bekent was wtghegaen ende hi heuet der doorwachterssen gheseyt, en{de} hi heeft Petrum binnen ghebracht,
Hierom seyde die doorwachtersse tot Petrus. Sijt ghy oock een van dees menschen discipelen? Hy seyt. Ic en bens niet,
Ende die knechten ende dienaers stonden aen die vierighe colen, wa{n}t het was cout, ende sij wermden hen, Ende Petrus was met hen oock staende ende sij seluen wermende,
Aldus heeft die ouerste priester Iesum gheuraecht van sijnen discipelen, ende van sijnder leeringhen,
Iesus heeft hem gheantwoort. Ick heb openbaerlijck ghesproken der werelt, ick heb altijt gheleert in die Sinagoge, ende inden tempel daer alle die Ioden versamen, ende int heymelijck en heb ick niet ghesproken.
Wat vraecht ghi my? vraghet hen diet ghehoort hebben, wat ick hen ghesproken hebbe, siet dese weten wat ick gheseyt hebbe,
Maer doen hi dit gheseyt hadde, soo heefter een vanden dienaers daer by staende Iesu eenen kinneback slach ghegheuen segghe{n}de. Antwoort ghy alsoo den ouerste{n} priester?
Iesus heeft he{m} gheantwoort. Eest dat ic qualijc ghesproke{n} hebbe soo gheeft ghetuyghenis van tquaet, maer heb ic wel ghesproken, waero{m} slaet ghy my?
En{de} Annas heeft he{m} ghebonden tot Caipham den ouersten priester ghesonden,
Ende Simon Petrus stont en{de} wermde hem. Hierom hebben sij tot hem gheseyt. Sijt ghy ooc een van sijnen discipelen? Hy heuet gheloochent en{de} gheseyt. Ick en bens niet,
Een van des ouerste priesters dienaers die neue van hem wiens oore Petrus afghehouwen hadde seyt hem. En heb ick v inden hof niet ghesien met hem?
Hierom heuet Petrus wedero{m} ghelooche{n}t, en{de} ter stont heeft den hane ghecraeyt.
Aldus hebben si Iesum ghebracht van Caiphas int rechterhuys, En{de} het was smorghens vroech, ende sij en sijn int rechterhuys niet ghegaen, om dat sij niet besmet en souden worden, maer dat sijt paeschlam mochten eten,
Hierom is Pilatus tot hen buyten ghegaen en{de} heeft gheseydt. Wat clachte brengdy teghen desen mensch?
Sij hebbe{n} gheantwoort en{de} tot hem gheseyt. En waer dese gheen quaetdoender wij en soude{n} dien v niet gheleuert hebben,
Hierom heeft hen Pilatus gheseyt. Neemt hem ghilieden, en{de} ordeelt hem nae v wet, Aldus hebben hem die Ioden gheseydt. Ten is ons niet gheorlooft iemant te doode{n},
Om dat Iesus woort soude volbracht worden dat hy gheseyt heeft te kennen gheuende wat doot dat hy steruen soude,
Hiero{m} is Pilatus wedero{m} int rechterhuys ghegaen, en{de} heeft Iesum gheroepe{n} en{de} he{m} gheseyt. Sijt ghy die coninck der Ioden?
Iesus heeft gheantwoort. Segdi dit va{n} v selue{n}, oft hebbent v andere va{n} mi gheseyt?
Pilatus heeft ghea{n}twoort. Ben ic een Iode? V volc en{de} die ouerste priesters hebbe{n} v mi gheleuert, wat hebdi ghedae{n}?
Iesus heeft ghea{n}twoort. Mijn rijck en is va{n} deser werelt niet, waer mijn rijck va{n} deser werelt, soo soude{n} voorwaer mijn dienaers voor my vechte{n} dat ic de{n} Iode{n} niet en soude gheleuert worde{n}, Maer nv en is mijn rijc va{n} hier niet,
Hiero{m} heeft Pilatus tot hem gheseyt. Sijdi da{n} ee{n} coninc? Iesus heeft ghea{n}twoort. Ghi segghet dat ic ee{n} coninc ben, Ic be{n} daer toe ghebore{n} en{de} daer toe be{n} ick ghecome{n} in die werelt, dat ick ghetuygenis soude gheue{n} der waerheyt, Alle die wter waerheyt is die hoort mijn stemme,
Pilatus seyt tot he{m}. Wat is die waerheyt? En{de} doe{n} hy dat gheseyt hadde, is hy wedero{m} wtghegae{n} tot die Iode{n}, en{de} seyt tot he{n}. Ic en vinde in he{m} ghee{n} sake,
Maer tis v lieden een ghewoo{n}te dat ic v eene{n} vrij laet gae{n} te paesschen, wilt ghi da{n} dat ic v vrij laet gae{n} den concinc der Iode{n}?
Sij hebben alle wederom gheroepen segghe{n}de. Desen niet, maer Barabban, Ende Barabbas was een moordenaer.
HIerom heeft Pilatus Iesum doen ghenome{n} en{de} ghegheesselt,
En{de} die ruyters vlechte{n}de ee{n} croone va{n} doorne hebbense op sijn hooft ghestelt en{de} een purpure{n} cleet hebbe{n} sij he{m} aenghehanghe{n}
Ende sij quamen tot hem en{de} seyde{n}. Weest ghegroet coninc der Ioden, en{de} sij gauen hem kinnebacslaghe{n},
Pilatus is wedero{m} buyten wtghegaen en{de} hi seyt hen. Siet ick brenghe hem tot v lieden buyten, op dat ghi kennen soudt dat ick gheen sake in he{m} en vinde,
Aldus is Iesus wtghegaen draghende een doorne croone, ende een purpuren cleedt, En{de} hy seydt hen. Siet den mensch,
Als dan die ouerste priesters en{de} dienaers ghesien hadden, soo riepen sij segghende. Cruyst cruyst hem, Pilatus seyt tot hen. Neemt hem ghi ende cruysten, want ick en vinde in hem gheen sake,
Die Iode{n} hebben hem gheantwoort. Wi hebbe{n} een wet en{de} nae die wet moet hy steruen, want hy heeft si selue{n} Gods sone ghemaect,
Hierom als Pilatus dit woort ghehoort hadde, heeft hy meer ghevreest,
Ende hi is wedero{m} int rechterhuys ghegaen en{de} seyt tot Iesum. Va{n} waer sijt ghy? Maer Iesus en heeft hem gheen ant-woorde ghegheuen,
Aldus seyt Pilatus tot hem. En spreeckt ghy tot my niet? En weet ghy niet dat ick macht hebbe v te cruycen, ende macht hebbe v vrij te laten gaen?
Iesus heeft gheantwoort. Ghy en soudt gheen macht teghen my hebben, ten ware dat v van boven ghegheuen waer, Daerom die my v gheleuert heeft, die heeft meerder sonde,
Van doen heeft Pilatus ghesocht hem te ontslaen, Maer die Ioden riepen segghende. Eest dat ghy desen vrij laet, soo en sijdi des keysers vrint niet, Alle die hem seluen coninc maect, die seyt teghen den keyser,
Als Pilatus dese woorden ghehoort heeft, soo heeft hy Iesum buyten ghebracht ende is gheseten opden rechterstoel in een plaetse die ghenoemt is Lithostrotos en{de} int hebreusch Gabbatha,
Ende het was den bereytsels dach van paessche{n} omtrent die seste vre, ende hy seyt tot die Ioden, Siet uwen concinck,
Maer sij riepen. Doet wech, Doet wech, cruyst hem, Pilatus seyt tot he{n}lieden. Sal ick uwen coninck cruycen? Die ouerste priesters hebben gheseyt. Wij en hebben gheenen coninck dan den keyser,
Hierom heeft hy hen doen Iesum gheleuert, dat hy soude ghecruyst worden, Ende sij hebben Iesum ghenomen ende wtgheleyt,
Ende sij seluen een cruys draghende, is hy wtghegae{n} tot die plaetse die genoemt wort Caluarie{n}, int hebreusch Golgatha
daer si he{m} ghecruyst hebbe{n} en{de} met he{m} twee andere, aen deen ende dander sijde ende int midden Iesum,
Ende Pilatus heeft oock eenen titel ghescreuen, ende dien opt cruys ghestelt, Ende daer was ghescreuen Iezus van Nazareth die coninck der Ioden,
Aldus hebbe{n} desen tytel veel va{n}den Ioden ghelesen, want die plaetse was by die stadt, daer Iesus gecruyst was, En{de} het was ghescreue{n} int hebreeusch griex ende latijn.
Aldus seyde{n} die ouerste priesters der Iode{n} Pilato. En wilt niet scrijue{n} coninc der Ioden, Maer dat hy geseyt heeft. Ic be{n} die coninc der Iode{n}
Pilatus heeft gea{n}twoort. Dat ic gescreue{n} hebbe, dat heb ic ghescreue{n},
En{de} die ruyters (doe{n} sij he{m} ghecruyst hadde{n}) hebbe{n} sijn cleedere{n} ghenome{n} (en{de} sij hebbe{n} vier deele{n} ghemaect, elcke{n} ruyter ee{n} deel) en{de} den roc, maer den rock was sonder naet, van bouen ghebreydt ouer al,
Hierom hebben sij tot malcanderen gheseyt. En laet ons dien niet snijden, maer laet ons daerom het lot werpen wiens dat hy sijn sal, Op dat die scriftuere soude volbracht worden, segghende. Sij hebben mijn cleederen onder hen ghedeelt, ende op mijn cleedt hebben sij dlot gheworpen, Ende die ruyters hebben dit ghedaen,
Ende by Iesus cruys stonden sijn moeder, ende sijns moeders suster Maria Cleophe, ende Maria Magdalene,
Aldus doe{n} Iesus ghesien hadde de moeder ende den discipel staende den welcken hy lief hadde, soo seydt hy sijnder moeder Vrouwe siet daer uwen sone,
Daer nae seydt hy den discipel. Siet daer v moeder, Ende van dier vren heeftse die discipel ghenomen tot hem,
Daernae Iesus wetende dat nv al voldaen was, op dat die scriftuere soude volbracht worden, soo seyt hy. Ick heb dorst,
Aldus was daer een vat ghestelt vol edicks, Ende een spongie vol edicks rontomme met hysope belegghende, hebben sij ghesteken tot aen sijnen mont,
Aldus doen Iesus den edick ghenomen hadde, soo heeft hy gheseyt. Het is volbracht, Ende met gheneychden hoofde heeft hy sijnen gheest ghegheuen,
Hierom die Ioden (om dat des bereytsels dach was) om dat die lichamen niet en souden aent cruys blijuen opden sabboth (want het was eenen grooten dach) dien sabbothdach soo hebben sij Pilatum ghebeden datmen hen beenen breken soude, en datmense af name,
Hierom sijn die ruyters ghecomen, ende sij hebben die beenen vanden iersten ghebroken, ende vanden anderen die met hem ghecruyst was,
Maer doen sij tot Iesum comen waren, ende saghen dat hy nv doodt was, en hebben sij sijn beenen niet ghebroken,
Maer een vanden ruyters heeft met een lancie sijn sijde open ghedaen, ende ter stont is daer wtghecomen bloet ende water,
Ende diet ghesien heeft, die heeft daer ghetuyghenis af ghegheuen, ende sijn ghetuyghenis is warachtich, Ende hy weet dat hy waer seydt, op dat ghijt oock gheloouen soudt,
Ende dese dinghen sijn gheschiet om dat die scriftuere soude volbracht worden. Gheen been en suldy van hem breken,
Ende wederom seyt een ander scriftuere. Sij sullen sien inden welcken sij door ghesteken hebben,
Maer hier nae heeft Ioseph van Arimathia Pilatum ghebeden (om dat hy een discipel Iesu was, maer verborghen om die vreese der Ioden) dat hy soude moghen wech nemen Iesus lichaem, Ende Pilatus heuet toeghelaten, Aldus is hi ghecomen en{de} heeft Iesus lichaem wech ghenomen,
Ende Nicodemus is daer oock ghecomen die ierstmael des nachts tot Iesum comen was, brenghende een mincsel van myrrhe ende aloes omtrent hondert pont,
Aldus hebben sij Iesus lichaem ghenomen, ende hebben dat verbonden met lijnen doecken, met specerien ghelijck der Ioden ghewoonte is te begrauen,
Ende in die plaetse daer hy was ghecruyst, was eenen hof, ende inden hof een nieu graf daer noch niemant in gheleydt en was,
Hierom hebben sij (om der Ioden bereytsels dach want het graf by was) Iesum daer gheleydt. *
ENde opden iersten dach vanden sabboth, soo is Marie Magdalene ghecomen des morghens vroech doent noch duyster was totten graue, ende sij heeft den steen ghesien vanden graue ghenomen.
Aldus is sij gheloopen, ende ghecomen tot Simon Petrus ende tot den anderen discipel den welcken Iesus liefhadde, ende sij seyt hen. Sij hebben den Heere wten graue wech ghenomen, ende wij en weten niet waer sij hem gheleydt hebbe{n},
Hierom is Petrus wtghegaen ende die ander discipel, ende sij sijn ghecomen totten graue,
Ende sij twee liepen te samen, ende die ander discipel liep seerder dan Petrus, ende hy is dierste comen totten graue,
Ende als hy hem nederghebuycht hadde, soo heeft hy die lijnen doecken daer sien ligghen, maer nochtans en is hy daer niet ingheghaen,
Aldus is Simon Petrus ghecomen hem volghende, ende hy is int graf ghegaen, ende hy heeft die lijnen doecken ghesien ligghen,
ende den sweet doeck die op sijn hooft gheweest hadde, niet by die lijnen doecken gheleyt, maer besonder ghewonden op een plaetse,
Aldus is doen die discipel daer oock in ghegaen, die voor comen was aen tgraf, ende hy heuet ghesien ende ghelooft,
want sij en wisten noch die scriftuere niet, dat hy moest vander doot verrijsen. *
Aldus sijn die discipelen wech ghegaen tot hen seluen. ✠
Maer Maria stont aent graf buyten weenende, Ende doen sij aldus weende soo heeft sij haer ghebuycht ende ghesien int graf,
ende sij heeft twee Enghelen ghesien in witte cleederen sittende, den eenen aent hooft en{de} den anderen aen die voeten, daer Iesus lichaem gheleydt hadde gheweest,
Die welcke seyden tot haer. Vrouwe waerom weendi? Sij seyt tot hen. Want sij hebben mijnen Heere wechghedraghen, ende ic en weet niet waer dat sij hem gheleyt hebben,
Ende doen sij dit gheseyt hadde, soo heeft sij haer omme ghekeert ende heeft Iesum ghesien staende, ende si en wist niet dat Iesus is,
Iesus seydt tot haer. Vrouwe waerom weendi? wien soecti? Sij meynende dat een houenier was seyt tot hem. Heere hebbe ghi hem wechghenomen, soo segghet my doch waer ghy hem gheleydt hebt, ende ick sal hem wech draghen,
Iesus seyde tot haer. Maria, Ende sij haer ommekeerende seyt tot hem. Rabboni (dwelck te segghen is Meester)
Iesus seyde haer. En wilt my niet raecken (want ick en ben noch niet opgheclommen tot mijnen vader) gaet henen tot mijnen broeders en{de} segt hen. Ick climme op tot mijnen vader en{de} uwen vader, mijnen Godt ende uwen Godt,
Maria Magdalene is ghecomen verco{n}dighende den discipelen. Ick heb den Heere ghesien en{de} dese woorden heeft hy my gheseyt. * ✠
Aldus doe{n}t auont was op dien dach eene{n} va{n}den sabboth daghe{n}, en{de} die doren gheslote{n} waren, daer die discipelen vergadert waren, om die vreese der Ioden, soo is Iesus ghecomen ende heeft ghestaen int midde{n}, en{de} seyt hen. Vrede sij met v,
Ende als hy dit gheseyt hadde, soo heeft hy hen ghetoo{n}t die hande{n} en{de} de sijde, Hierom sijn die discipelen blijde gheweest als sij den Heere ghesien hadden,
Aldus heeft hy hen wederom gheseyt. Vrede sij met v, Ghelijck die vader my ghesonden heeft alsoo sende ick v,
Als hy dit gheseyt hadde, soo heeft hy ingheblasen ende seyt tot hen. Ontfanct den heylighen gheest,
der welcker sonden ghy vergheuen sult die worden hen vergheuen, ende der welcker ghy houdt die sijn ghehouden. * ✠
Maer Thomas een vanden twaeluen die ghenaemt is Didimus, en was met hen niet doen Iesus quam,
Hierom hebben hem die ander discipelen gheseyt. Wij hebben den Heere ghesien, Maer hy heeft hen gheseyt. Ten sij dat ick in sijn handen sie die gate{n} der naghelen ende dat ick mijnen vingher steke in die plaetse der naghelen, ende mijn hant steke in sijn sijde soo en sal ict niet gheloouen,
Ende nae acht daghen soo waren sijn discipelen wederom binnen ende Thomas met hen, Iesus is ghecomen met gheslotender doren, ende hy heeft ghestaen int midden, ende gheseyt. Vrede sij met v,
Daer nae seyt hy tot Thomas. Steect uwen vingher hier inne, ende besiet mijn handen, ende brengt voorts v hant, ende steectse in mijn sijde, ende en wilt niet o{n}gheloouich wesen, maer gheloouich,
Thomas heeft gheantwoort ende tot hem gheseyt. Mijn Heere, ende mijn God,
Iesus seyt he{m} Want ghi mi ghesie{n} hebt Thomas daero{m} hebdy ghelooft, salich sijnse diet niet ghesie{n} en hebbe{n}, ende ghelooft hebben,
Iesus heeft voorwaer noch veel ander teekene{n} ghedaen voor daenscijn van sijnen discipele{n}, die niet ghescreuen en sijn in desen boeck,
Maer dese sijn ghescreuen om dat ghy gheloouen soudt dat Iesus is Christus die sone Godts, en{de} op dat ghy gheloouende moecht het leuen hebben in sijnen name. *
DAer nae heeft hem Iesus wederom vertoo{n}t aen die zee Tyberiadis, ende hy heeft hem vertoont aldus,
Daer waren te samen Simon Petrus ende Thomas die ghenaemt wort Didimus ende Nathanael die was wt Cana van Galileen, ende Zebedeus sonen, ende twee ander van sijnen discipelen,
Simon Petrus seyt hen. Ick gae visschen, Sij segghen hem. Wij comen oock met v, Ende sij sijn wtghegaen ende gheclommen int scip, ende op dien nacht en hebben sij niet gheuanghen,
Maer doent morghenstont was gheworden, stont Iesus op den oeuer, Maer die discipelen en hebben nochtans niet gheweten dattet Iesus is,
Hierom seyt Iesus tot hen. Kinderen en hebdi gheen toespijse? Sij hebben hem gheantwoort. Neen,
Hy seyt tot henlieden. Worpt het net aen die rechte sijde des sceeps, en{de} ghy sullet vinden. Aldus hebben sijt wtgheworpen, ende nv en consten sij dat niet ghetrecken om die menichte der visschen,
Hierom heeft die discipel den welcken Iesus beminde gheseyt tot Petrus. Het is die Heere, Doen Simo{n} Petrus ghehoort hadde dat die Heere was, soo heeft hy hem met sijnen rock omgort (want hy was naect) ende heeft hem seluen in die zee gheworpen,
Maer die ander discipele{n} sijn metten scepe ghecomen (want si en waren niet verre vander eerden, maer by nae twee hondert cubitus) trecke{n}de het net der visschen,
Als sij dan neder ghecomen waren opt landt, soo hebben sij daer berrende colen ghesien ligghen, ende eenen visch daer op gheleydt, en{de} broot
Iesus seyt tot hen. Brengt hier vanden visschen die ghy nv gheuanghen hebt,
Simon Petrus is opgheclo{m}men, en{de} hy heeft dat net op dlant ghetrocken vol grooter visschen, hondert ende drijenvijftich, Ende al wasser soo veel, soo en is het net nochtans niet ghescoert,
Iesus seyt tot hen. Coemt, eedt de{n} noenmael, ende niemant vanden ghenen die daer saten en dorste hem vraghen. Wie sijt ghy? Wetende dat die Heere was,
Ende Iesus is ghecomen, ende neemt het broot, ende gheuet henlieden, ende den visch desghelijcs,
Dit is nv die derde reyse dat Iesus vertoont is gheweest sijnen discipelen nae dat hy van die dooden verresen was. *
Aldus doen sij den noenmael gheten hadden, ✠ seyt Iesus Simoni Petro. Simon Iohannis hebdi my lief meer dan dese? Hy seyt hem. Ia ick Heere ghy weet wel dat ick v liefhebbe, Hy seyt he{m}. Voedt mijn lammeren,
Hy seyt hem wederom. Simon Iohannis sone hebdy my lief? Hy seyde hem. Ia ick Heere, ghy weet wel dat ick v lief hebbe, Hy seydt hem. Voedt mijn lammeren,
Hy seyt hem ten derdenmael. Simon Iohannes sone, hebdi my lief? Petrus worde bedroeft om dat hy hem ten derdenmale seyde. Hebdi my lief? Ende hy heeft hem gheseydt. Heere ghy weet alle dinghen, ghy weet dat ick v lief hebbe, Hy seyt hem. Voedt mijn scapen.
Voorwaer voorwaer ick segghe v, doen ghy iongher waert doen scorste ghy v, ende wandeldet daer ghy wilde, maer als ghy sult oudt gheworden sijn, soo suldy v handen wtstrecken, ende een ander sal v schorten ende v leyden daer ghy niet en wilt,
Ende dit heeft hy gheseyt te kennen gheuende, met wat doot dat hy God soude verclaren, Ende doen hy dat gheseydt hadde, soo seydt hy tot hem. Volcht my nae,
Ende Petrus omghekeert sijnde heeft ghesien dien discipel die Iesus beminde volghende, die welcke oock inden auontmael gherust heeft op sijn borst, ende seyde. Heere wie eest die v verraden sal?
Als Petrus desen dan ghesien hadde, soo seydt hy tot Iesus. Heere, Maer wat sal dese?
Iesus seyt tot hem. Ick wil dat hy soo blijue tot dat ick come, wat leyt v daer aen? volcht ghy my,
Hierom is dit woort wtghegaen onder die broeders dat dese discipel niet en sterft, Ende Iesus en heeft hem niet gheseyt. Hy en sterft niet, Maer ick wil dat hy soo blijue tot dat ick come, wat leyt v daer aen?
Dit is die discipel die ghetuigenis gheeft van desen, ende die dit ghescreuen heeft, ende wij weten dat sijn ghetuygenis warachtich is,
Maer daer sijn noch veel ander dinghen die Iesus ghedaen heeft, die welcke waert datmense screef elck besonder, soo meyn ick dat die werelt niet en soude connen begrijpen die boecken diemen scrijuen soude. *
DIE ierste woorde{n} heb ic voor waer ghemaect o Theophile van alle die dinghen die Iesus heeft begonnen te doen, ende te leeren,
tot op den dach dat hy ghebiedende door den heylighe{n} gheest den apostelen die hy vercoren hadde, opghenomen is,
Den welcken hy sij seluen oock heeft leuende ghetoont, nae sijn lijden, door veel bewijsinghen veertich daghen lanck henlieden openbarende, ende sprekende van dat rijck Godts,
Ende met hen etende heeft hy hen gheboden, dat sij van Ierusalem niet gaen en souden, maer dat sij souden verwachten die belofte des vaders, die welcke ghy (seyt hy) ghehoort hebt door mijnen mont,
Want Iohannes heeft voorwaer ghedoopt int water, maer ghy sult ghedoopt worde{n} inden heylighen gheest niet langhe nae desen daghe{n}.
Aldus vraechden hem die daer vergadert waren segghende. Heere suldy in deser tijt Israel het rijck wederom gheuen?
Ende hy heeft hen gheseyt. Ten behoort v niet toe te weten die tijden ende stonden, die de vader ghesteldt heeft in sijn macht,
maer ghy sult ontfanghen die cracht des heylighen gheests van bouen op v comende, ende ghy sult my ghetuyghen sijn in Ierusalem, ende in gheheel Iudeen, ende Samarien, ende tot dat wterste van eertrijck,
Ende doen hy dit gheseydt hadde, soo is hy (daer sijt saghen) opghehauen, ende een wolcke heeft hem ontfanghen, van haren ooghen,
Ende doen sij saghen hem gaende inden hemel, siet soo hebbender twee mannen by hen ghestaen in witte cleederen,
die welcke oock gheseydt hebben. Ghy Galileussche mannen wat staet ghy opsiende ten hemelwaert? Dese Iesus die van v lieden opghenomen is inden hemel, sal alsoo come{n} ghelijc ghy hem hebt ghesien gaende inden hemel. *
Doen sijn sij wederom ghekeert nae Ierusalem, vanden berch die ghenoemt wort van Oliueten, die by Ierusalem is hebbende eens sabboths dachreyse,
Ende als sij daer binnen waren ghecome{n}, soo sijn sij gheclommen op een bouen camere, daer sij bleue{n} Petrus ende Iohannes, Iacobus ende Andreas, Philippus ende Thomas, Bartholomeus ende Matheus, Iacobus Alpheus sone, ende Simon Zelotes, ende Iudas Iacobus sone,
alle dese waren volherdende eendrachtelijck int bidden, met die vrouwen ende met Maria die moeder Iesu, en{de} met sijnen broeders. ✠
In dien daghen Petrus opstaende int midden der broederen, heeft gheseydt (want daer was een scare van menschen tsamen omtrent hondert ende twintich)
Ghy mannen broedere{n}. Tis van noode dat die scriftuere volbracht worde, welc die heylighe gheest te voren gheseyt heeft door Dauids mont va{n} Iudas die een leytsman heeft gheweest der gheender die Iesum gheuanghen hebben,
die onder ons mede gherekent was, ende heeft ten deel ontfanghen een deel va{n} desen dienst,
Ende dese voorwaer heeft beseten eenen acker van den loon der boosheyt, ende verhanghen sijnde is hy int midden gheborsten, ende alle sijn inghewandt is wtghestort,
Ende tis kenlijc gheworden alle den ghenen die te Ierusale{m} woonen, also dat dien acker ghenoe{m}t worde nae hen tale Hacel-dema, dat is den acker des bloets,
Want het is ghescreuen int boec der psalmen. Laet hen wooninghe verwoest worden, ende en laet daer niemant sijn diese bewoone, Ende sijn bisdom laet eenen anderen ontfanghen
Hiero{m} eest van noode datter iema{n}t van desen ma{n}nen die met ons vergadert sijn gheweest, binnen alle den tijt dat onder o{n}s in en{de} wtghegae{n} is die Heere Iesus
beghinnende van Iohannes doopsel, tot opden dach dat hy van ons opghenomen is, een ghetuyghe worde der verrijsenisse met ons,
Ende sij hebbender twee ghesteldt Ioseph die ghenoemt worde Barsabas die toeghenaemt wort rechtuerdich, ende Mathiam,
Ende biddende hebben sij gheseydt. Ghy Heere die de herten kent van alle menschen, thoont den welcken ghy vercoren hebt van desen tween een,
om te ontfanghe{n} die plaetse van desen dienst, ende apostelscap daer Iudas afghetreden is, om dat hy wech gaen soude in sijn plaetse,
Ende sij hebben hen loten ghegheuen, ende dlot is gheuallen op Mathias, ende hy is mede ghetelt gheweest met die twaelf apostelen. *
ENde als die daghen van Pinxteren veruult waren, soo waren sij al te samen in die selue plaetse,
ende daer is onuersienlijck gheschiet vanden hemel een gheluyt, als van eenen aencomende crachtighen wint, ende heeft veruult het gheheel huys daer sij sittende waren,
En{de} hen openbaerde{n} ghedeelde tonghen ghelijck vier, en{de} het heeft gheseten op een ieghelijc van henlieden,
en{de} sij sijn alle veruult gheweest metten heylighe{n} gheest, en{de} sij hebben begonne{n} te spreken met versceyde{n} tonghe{n} nae dat die heylighe geest hen gaf wt te spreke{n},
En{de} te Ierusale{m} ware{n} Ioden woonachtich Godt vreesende ma{n}nen va{n} allen natien die onder de{n} hemel is,
En{de} als dit gheluyt gesciet was, soo is daer een menichte vergadert, en{de} is metter herten verslaghe{n} gheweest, Wa{n}t een ieghelijc hoorde die spreken met haerlieder tonghen,
En{de} sij verscricte{n} hen alle ende waren verwondert segghende. Siet en sijn alle dese die daer spreken niet Galileusschen mannen,
ende hoe hebben wij een ieghelijc onse tale ghehoort daer wij in gheboren sijn?
Parthen ende Meden, en{de} Elamiten, en{de} die woonen in Mesopotamie{n}, in Iudeen, en{de} Capadotie{n}, Ponten, en{de} Asien,
Phrygie{n}, en{de} Pamphilien, Egipten en{de} die deelen va{n} Libye{n} welck is omtrent Eyrenen, ende die Roomsche vree{m}delinghen,
Ioden ooc en{de} Heydenen totten Ioetscap bekeert, Creten, en{de} Araben, wij hebben dese hooren spreken met onsen talen die grootdadighe wercken Godts. *
Ende sij verscricten hen alle ende verwonderden hen, tot malcanderen segghende. Wat wilt dit sijn?
Maer die andere spottende seyden. Dese sijn vol van moste,
Maer Petrus staende met die elue heeft sijn stemme opghehauen, ende tot hen ghesproken. Ghy Ioetsche mannen ende die te Ierusalem woont allegader, dit sij v kenlijc, ende ontfanct metten ooren mijn woorden.
Want dese (alsoo ghy meynt) en sijn niet droncken, want nv die derde vre is vanden daghe,
maer dit is tghene datter gheseydt is door den propheet Ioel,
Ende tsal sijn in die laetste daghen (seyt die Heere) dat ick sal wtstorten van mijnen gheest op alle vleesch, ende v sonen ende v dochteren sullen prophetere{n}, en{de} v ionghelinghe{n} sullen visioenen sien, en{de} v ouderen sullen droomen droomende sijn,
En{de} ic sal voorwaer in die dage{n} op mijn dienaers ende op mijn dienerssen wtstorten van mijnen gheest ende sij sullen propheteren,
Ende ick sal wonderlijcke teekenen gheuen inden hemel bouen, ende teekenen op die eerde beneden, bloet ende vier ende domp des roocs,
Die sonne sal ghekeert worden in donckerheyt, ende die mane in bloet, eer dat comen sal den grooten en{de} openbaren dach des Heeren,
En{de} tsal sijn dat een ieghelijck wie den naem des Heeren aenroepen sal, die sal salich wesen. ✠
Ghy Israhelijtsche mannen hoort dese woorden. Iesum van Nazareth eenen man van Godt weerdich ghemaeckt onder v lieden, door die crachten ende wonderlijcke wercken ende teekenen, die Godt door hem ghedaen heeft int midden van v lieden, alsoo ghy wel weet,
desen door ghesloten raet ende voorsienicheyt Godts gheleuert, hebt ghilieden door die handen der booser menschen cruycende ghedoodt,
Den welcken Godt verwect heeft, nae dat hi die pijnen der hellen ontbonden hadde, ghelijck dat oock onmoghelijck was, dat hi daer af soude ghehouden worden,
Want Dauid seyt in sijnen persoon. Ick voorsach den Heere altijt voor mijn aensicht, want hy is my ter rechter ha{n}t op dat ic niet beruert en worde,
Daerom heeft hem mijn herte verblijt, ende mijn tonghe heeft haer verhuecht, Daer bouen sal mijn vleesch oock rusten in hope,
Want ghy en sult mijn ziele niet verlaten in die helle, noch ghy en sult uwen heylighen niet gheuen te sien die verganckelijcheyt,
Ghy hebt my kenlijck ghemaect die weghen des leuens, ghy sult my veruullen van blijscappen met uwe{n} aensicht. *
Ghy mannen broederen laet my cloeckelijck spreken tot v lieden vanden Patriarck Dauid dat hy ghestoruen is ende begrauen, ende sijn graf is by ons tot opden dach van heden toe,
Hierom want hy een propheet was, ende wel wist dat hem Godt met eenen eedt ghesworen hadde datter van die vrucht sijnder lendenen een sitten soude op sijnen throon,
soo heeft hy voorsiende ghesproken van Christus verrijsenisse, dat hy niet en is verlaten gheweest in die helle, noch sijn vleesch gheen verrottinghe ghesien en heeft,
Desen Iesum heeft Godt wederom verwect waer af wij alle ghetuyghen sijn,
Hierom hi verheuen sijnde door die rechte hant Gods, ende ontfanghen hebbende die belofte des heylichs gheests vanden vader heeft desen wtghestort den welcken ghi siet en{de} hoort,
Want Dauid en is inden hemel niet gheclo{m}men, Maer hy seyt. Die Heere heeft gheseyt tot mijnen Heere, sidt aen mijn rechte hant,
tot dat ick v vianden stellen sal tot een voetbanck uwer voeten,
Hierom moet het heel huys van Israel seer sekerlijck weten, dat Godt desen Iesum dien ghy ghecruyst hebt ghemaect heeft tot eenen Heere ende Christum
Als si dese dinghen ghehoort hadden, sijn si beweecht gheweest van herten, ende hebben gheseydt tot Petrum ende tot die ander apostelen. Wat sulle{n} wij doe{n} ghy mannen broeders?
Ende Petrus tot henlieden. Doet (seyt hy) penitencie, ende een yeghelijck van v worde ghedoopt inden naem Iesu Christi, tot verghiffenisse van uwen sonden, ende ghy sult ontfanghen die gaue des heylichs gheests,
Want v liede{n} behoort toe die belofte ende uwen kinderen, ende allen den ghenen die verre sijn, die welcke tot hem roepen sal die Heere onse Godt,
ende met veel andere woorden heeft hy betuycht, ende vermaende henliede{n} segghende. Wert behouden van dit quaet gheslachte,
Aldus die sijn woorden ontfanghen hebben sijn ghedoopt, ende daer sijn op dien dach toeghecomen omtrent drij duysent zielen,
Ende sij waren volstandelijc blijuende in die leeringhe der apostelen, ende in die ghemeynscap van dat breken des broots, ende in ghebeden,
Ende alle zielen creghen vreese, ende veel teekenen ende wonderlijck wercken worden ghedaen door die apostelen in Iherusalem, ende daer was een groote vreese in alle gader.
Oock alle die gheloofden waren te samen, ende sij hadden alle dinghe{n} ghemeyn
Die besittinghen ende rijcdommen vercochten sij, ende sij deylden die hen allen, nae dat eenen yeghelijcke{n} van noode was,
Ende daghelijcks oock volherdende eendrachtelijck inden tempel, ende brekende van huysen te huysen tbroot, namen sij spijse met verhueghen ende simpelheyt des herten,
tsamen Godt loouende ende gratie hebbende tot alle dat volc, Ende die Heere vermeerderde daghelijcks die ghene die salich souden worden tot dat selue.
ENde Petrus ende Iohannes ghinghen opwaerts ten tempel ter neghenster vre der bedinghen,
En{de} daer worde een man ghebracht die cruepel was van sijns moeders lichaem, den welcken sij daghelijcks stelden aen die poorte des tempels die ghenoemt wort die schoone, dat hi aelmissen bidden soude vanden ghenen die inden tempel ghinghen,
Als dese ghesien hadde Petrum ende Iohannem beghinnende inden tempel te gaen, soo badt hy om een aelmisse te ontfanghen,
Ende Petrus hem aensiende met Iohannes heeft gheseydt. Siet ons aen,
Ende hy sach hen aen hopende dat hy iet van henlieden ontfanghen soude,
Ende Petrus heeft gheseyt. Gout en siluer en heb ick niet, Maer dat ick hebbe dat gheue ick u, Inden naem Iesu Christi van Nazareth staet op ende wandelt,
Ende grijpende sijn rechte hant heeft hy hem op ghehauen, ende ter stont sijn zijn beenen ende voeten vast gheworden,
En{de} opspringhende heeft hy ghestaen, en{de} hy wandelde, en{de} hi is met hen inden tempel ghegaen, wandelende en{de} opspringhende, ende Godt louende,
Ende alle tvolck heeft hem ghesien wandelende en{de} God louende,
En{de} sij kende{n} hem dat hijt was die daer sadt ter aelmissen aen die schoon poorte des tempels, en{de} sij sijn veruult met verwo{n}deringhe en{de} verbaestheyt, van tghene dat hem ghebuert was,
Ende als hy Petrum en{de} Iohannem hiel, soo is alle tvolc tot hen gheloopen aen tportael dwelck ghenoemt wort Salomons portael, verwonderende henlieden seere,
En{de} Petrus dit siende heeft gheantwoort totten volcke. Ghi Israhelijtsche mannen wat verwonderde ghi v hier in, oft waerom siet ghy ons ae{n}, als oft wij door onse cracht oft Godsdiensticheyt desen hadden doen wandelen? ✠
Die Godt van Abraham, die Godt van Isaac, die Godt van Iacob, Die Godt onser vaderen heeft gheglorificeert sijnen sone Iesum, den welcken ghi voorwaer gheleuert hebt, en{de} verloochent voor Pilatus ae{n}sicht doen hy vonniste datme{n} soude vrij laten gaen,
Maer ghilieden hebt den heylighen en{de} rechtuerdighe{n} gheloochent, en{de} hebt begheert datmen v de{n} man die een dootslagher was, gheuen soude,
Maer den schepper des leuens hebt ghy ghedoot, den welcken God va{n}den dooden verwect heeft, waer af wij ghetuyghen sijn,
En{de} int ghelooue van sijnen naem heeft hy desen die ghi siet en{de} kent, sijnen naem gheuesticht, en{de} tghelooue dat door hem is heeft dese ganssche gesontheyt ghegheue{n} voor daenschijn va{n} v alle{n},
En{de} nv ghi broders. Ic weet wel, dat ghijt door o{n}wetenheyt ghedae{n} hebt, ghelijck ooc v princen,
Maer Godt die te voren vercondicht heeft door den mont va{n} alle die prophete{n} dat sijnen Christus lijden soude, heeft dat aldus volbracht,
Hiero{m} doet penitencie, en{de} bekeert v, op dat v sonde{n} wtghewischt moghe{n} worde{n}. *
Op dat wa{n}neert die tijden der vercoelinghe{n} comen sulle{n} van des Heeren aensicht, en{de} dat hy sal ghesonden hebben Iesum Christum, die v liede{n} ghepreect is gheweest,
die welcke moet waerlijcs den hemel ontfanghe{n}, tot die tijden dat alle dinghen sullen weder in staet ghestelt worden, Van die welcke Godt ghesproke{n} heeft door den mont van sijne{n} heylighe{n} prophete{n} die va{n} tbeghinsel der werelt gheweest sijn.
Moyses heeft emmer geseydt. Want die Heere v Godt sal v eenen propheet verwecken wt uwen broedere{n} mijns ghelijc, desen suldi hooren nae alle dat hy v segghe{n} sal,
Ende tsal sijn, dat alle ziele die desen propheet niet hoore{n} en wilt sal vernielt worde{n} wt den volcke,
En{de} alle die propheten van Samuel en{de} die daer nae ghesproken hebben, die hebben vercondicht dese daghen,
Ghy sijt die kinderen der propheten, en{de} des testaments het welc Godt bestelt hadde tot onsen vaderen segghende tot Abraham, En{de} in v saet sullen ghebenedijt worden alle die familien van aertrijc,
V lieden heeft Godt ierstmael sijnen sone verweckende dien ghesonde{n} v ghebenedie{n}de, om dat hem een ieghelijc bekeeren soude van sijn quaetheyt.
MAer doen sij totten volcke spraken, soo sijn daer ouer ghecome{n} die priesters en{de} die meesters des te{m}pels, en{de} die Sadduceen
droeuich sijnde dat sij het volck leerden en{de} vercondichden door Iesum die verrijsenisse wt die doode{n},
en{de} sij hebbe{n} die handen aen hen gheslaghen, ende sij hebbense in die gheuanghenisse ghestelt tot tsanderdaechs toe, Wa{n}t het was doen auont,
Ende veel vanden ghenen diet woort ghehoort hadden hebben ghelooft, en{de} tghetal der mannen is gheworden vijf duysent,
En{de} tis ghesciet des anderen daechs dat hen princen vergaderde{n} en{de} die ouders en{de} Scribe{n} in Ierusalem,
en{de} Annas die prince der priestere{n}, en{de} Cayphas, en{de} Iohannes, ende Alexander, en{de} alle die daer waren van dat priesterlijck gheslachte,
En{de} stellende hen int midde{n} vraechden sij Door wat cracht oft in wat nae{m} hebt ghi dit ghedae{n}?
Doen heeft Petrus veruult sijnde vanden heyleghen gheest tot hen gheseyt. Ghi princen des volcs en{de} ouders.
Eest sake dat wij heden ondersocht worden om die weldaet aen den crancken mensch bewesen, waer door dat dese ghesont is ghemaect,
soo sij v allen kenlijck, en{de} alle den volcke van Israel, dat dit is ghesciet door den naem Iesu Christi va{n} Nazareth die{n} ghi ghecruyst hebt, den welcken Godt verwect heeft van die dooden, hier door staet dese mensch voor v lieden ghesont,
Dit is den steen die verworpen is gheweest van v timmere{n}de die gheworde{n} is tot een hooft des hoecs
ende daer en is in gheenen anderen salicheyt, Want daer en is gheenen anderen naem onder den hemel de{n} menschen ghegheuen, door den welcken wij moeten salich worden,
Ende sij siende die volstandicheyt van Petrus ende Iohannes, beuindende dattet ongheleerde menschen waren ende slechte leecke luyde{n} verwonderden sij hen, ende sij kendense dat sij met Iesu gheweest hadden,
ende oock siende den mensch staen met hen, die ghesont ghemaect was, soo en mochten sij daer niet teghen segghen,
Maer sij hebben he{n} gheboden dat sij buyten wt den raet souden besijden gae{n}, ende sij spraken tot malcanderen segghende.
Wat sullen wij desen mensche{n} doe{n}? Wa{n}t daer is voorwaer ee{n} kenlijck teeken door hen ghedaen, het is allen de{n} ghenen die te Ierusalem woonen openbaer, ende wij en connen dat niet loochenen,
Maer op dat niet voorder verbreyt en worde onder tvolck, soo laet hen dreyghende verbiede{n}, dat sij voortaen in desen naem gheenen mensche meer en spreken,
En{de} hen roepende hebben sij gheboden dat sij gheensins en souden noch spreken noch leeren inden naem Iesu,
Maer Petrus ende Iohannes antwoordende hebben tot hen gheseyt Oft recht is voor Gods aensicht, v liede{n} meer te hooren dan Godt, ordeelt ghy dat,
Want wij en moghe{n} tghene dat wij ghesien ende ghehoort hebben niet swijghen,
Maer sij hebbense al dreyghende laten vrij gae{n}, niet vindende hoe dat sijse pijnighe{n} souden, om des volcs wille, wa{n}t si presen alle grootelijc datter gedaen was, in tghene datter ghesciet was,
Want die ma{n} was meer dan veertich iare{n} out daer dit teeke{n} der ghesontheyt aen ghedaen was,
En{de} als si vrij ghelate{n} waren, sijn sij ghecomen tot die hare, ende hebben hen vercondicht al dat hen die princen der priesteren ende die ouders gheseyt hadden,
Die welcke (als sijt ghehoort hadden) hebben eendrachtelijck hen stemme opghehauen tot Godt, ende gheseydt. Heere ghi die ghemaect hebt hemel ende eerde, die zee, ende alle datter in is,
die door den heylighen gheest door den mont ons vaders ws dienaers Dauid gheseydt hebt. Waerom hebben die Heydenen ghegrimt, ende die luyden ydelheden ghedacht?
Die Coninghen der aerden hebben by een ghestaen, ende die princen sijn versaemt ouer een, teghen den Heere ende teghen sijnen Christum?
Want hier sijn waerlijck tsamen verghadert in dese stadt tseghen uwen heylighen sone Iesum, den welcken ghy ghesalft hebt, Herodes en{de} Pontius Pilatus metten heydenen en{de} met die luyden van Israel,
om te doen tghene dat v hant ende uwen raet gheordineert heeft te ghescieden.
En{de} nu Heere siet aen hen dreyghementen, ende gheeft uwe{n} dienaeren met allen betrouwen te spreken v woert,
op dat ghy v hant daer toe wtreyct, datter ghesontheyden en{de} teekenen ende wonderlijcke wercken moghen ghedaen worden, doer den naem van uwen heyleghen sone Iesum.
Ende als sij ghebeden hadden, soe is die plaetse beroert gheweest daer sij in vergadert waren. Ende sij sijn alle veruult gheweest vanden heylighen gheest, en{de} spraken het woert Gods met betrouwen. ✠
Ende die menichte der gheender die gheloofden hadde een herte en{de} een ziele, en{de} niemant en seyde iet sijne te wesen van tghene dat hy besadt, Maer alle dinghen waren hen ghemeyn.
Ende met grooter cracht gauen die Apostelen ghetuyghenisse van die verrisenisse Iesu Christi ons heeren, en{de} groote gratie was in hen allen.
Want daer en was niemant ghebreck lydende onder henlieden. Want al die daer waren besitters van ackerlanden oft huysen die vercochtense ende brachten tghelt va{n} tghene dat sij vercocht hadden,
ende leyden dat voer die voeten der Apostele{n}. En{de} men deeldet elcke{n} besonder na dat eenen ieghelijcken van noode was. *
Ende Ioseph die ghenoemt was vanden Apostelen Barnabas, (dwelck te segghen is een sone der vertroostinghen) een Leuijt wt Cypren ghebore{n},
doen hy eenen acker hadde heeft dien vercocht ende den prijs ghebrocht, ende gheleyt voer der Apostelen voeten.
MAer een man ghenaemt Ananias met Sapphira sijn huysvrouwe, heeft eenen acker vercocht,
ende hy heeft met bedroch onthouden va{n} den prijs des ackers, met weten va{n} sijnder huysvrouwen, en{de} brenghende een deel heeft hy dat gheleyt voer der Apostelen voeten.
Ende Petrus heeft gheseyt, Anania. Waer om heeft sathanas v herte ghetempteert te lieghen den heyleghe{n} gheest, en{de} te ontrecken van den prijs des ackers?
En soude dien niet bliuende v ghebleue{n} hebben? ende vercocht sijnde en was den prijs niet in v macht? Waer o{m} hebdi dit dinck in v herte ghestelt? Ghi en hebt de{n} menschen niet ghelooghen, maer Gode,
en{de} Ananias dese woerden hoorende is gheuallen ende heeft sijnen gheest ghegheuen. Ende daer is een groote vreese ghecomen op alle die ghene diet ghehoort hebben.
En{de} die ionghelinghen opstaende hebben hem wech ghedaen, ende wtdraghende hebben sij hem begrauen.
Ende tes gheweest omtre{n}t den tijt van drij vre{n}, dat sijn huysvrouwe, niet wetende wat daer ghesciet was, ooc binne{n} ghecomen is.
En{de} Petrus heeft haer gheantwoort, Segt my vrouwe hebdi den acker soe veel vercocht? Ende sij heeft gheseyt, Iae wy, al soe veel.
Ende Petrus tot haer. Waer toe hebdi waerlijck ouer een ghedraghen den gheest Godts te tempteren? Siet die voeten va{n}den gheenen die uwe{n} man begrauen hebbe{n}, sijn aen die doore, en{de} sij sullen v wtdraghen.
Terstont is sij gheuallen voer sijn voeten, ende heeft haren gheest ghegheuen. En{de} die ionghelinghen income{n}de hebben haer doot gheuonden, ende hebbense wtghedraghen ende begrauen by haren man.
Ende daer is een groote vreese ghecomen in alle die vergaderinghe der gheloouigher, en{de} ouer alle die dese woerden ghehoort hebben. ✠
Maer doer die handen der Apostelen worden ghedaen veel teekenen en{de} wonderlijcke wercken onder tvolck. En{de} sij waren alle eendrachtelijck in Salomons portael.
Maer van dander en dorste niemant hem versamen met haerlieden, maer het volck achte hem groot.
En{de} die menichte der mannen ende vrouwen die inden Heere gheloofden worde te meer vermeerdert,
alsoe dat sij op die straten wtleyden die siecken, ende stelden die in beddekens ende bedsteden, op dat (als Petrus quam) te minsten sijn scaduwe iemant van dien soude bescemen, ende dat sij alle souden verlost worden van haren siecten.
Ende daer vergaderde oock een menichte van die bijligghende steden te Ierusalem, brenghende siecken, ende die ghequelt waren van onsuyueren gheesten, die welcke alle ghenesen worden. *
Ende die prince der priesteren opstae{n}de, en{de} alle die met hem waren welck is die secte der Saduceen, werden veruult met nijdicheyt,
en{de} sij hebben die handen aen die Apostelen ghesteken, en{de} sij hebbense ghestelt in die ghemeyn gheua{n}ghenisse.
Maer een enghel des heeren snachts die doore{n} des kerkers opendoende, en{de} hen wtleyde{n}de, heeft gheseyt,
Gaet henen, en{de} staende spreect inden tempel den volcke alle die woerden van desen leuen.
Als sij dit ghehoort hebben, soe sijn sij smorghens vroech ghegaen inden tempel ende sij leerden daer. Ende die prince der priesters daer comende ende die met hem waren, hebben tsamen gheroepen den raet, ende alle die ouders der kinderen van Israel ende sij hebben totte{n} kerker ghesonden datmense tot hen brenghen soude.
Maer doen die dienaers daer ghecomen ware{n}, ende sij den kerker open ghedaen hebbe{n}de die niet en hadden gheuonden, soe sijn sij werderom ghekeert, ende hebbe{n} hen wederom ghebootscapt
segghende, Den kerker hebben wy voerwaer ghesloten vonden met alder neersticheyt, ende die bewaerders staende voer die dooren. Maer opendoende en hebben wi niema{n}t daer binnen gheuonden.
Als dan die ouerste des tempels, en{de} die princen der priesteren dese woorden ghehoort hebben, twijfelden sij van hen, wat dat worden soude.
En{de} een daer comende heeft hen lieden ghebootscapt. Siet dese mannen, die ghy inden kerker ghestelt hebt, sijn in den tempel staende ende leerende tvolck.
Doe{n} sijn die ouerste des tempels ghegaen metten dienaers, ende sij hebbense ghebracht sonder ghewelt. Want sij vreesden tvolck dat sij soude{n} ghesteent worden.
Ende als sij die aen ghebracht hadde{n}, soe hebben sij die in den raet ghestelt. Ende die prince der priesteren heeft hen ghevraecht
segghende, Ghebiedende hebben wy v lieden gheboden dat ghy niet en leeren en soudt in desen naem, ende siet ghy hebt Ierusalem vol ghemaect met uwer leeringhen, ende ghy wilt op ons brenghen het bloet van desen mensch.
Maer Petrus ende die Apostelen antwoerdende hebben gheseyt, Men moet Gode meer onderdanich sijn dan den menschen.
Onser vaderen Godt heeft Iesum verwect, den welcken ghy ghedoot hebt hanghende aen thout.
Desen prince en{de} salichmaker heeft Godt verheue{n} doer sijn rechte hant, om Israel penitencie te gheuen, ende vergiffenisse van sonden,
ende wy sijn ghetuyghen va{n} desen woerde{n}. En{de} de{n} heylighe{n} gheest, de{n} welcke{n} Godt ghegheuen heeft alle den ghene{n} die hem ghehoorsaem sijn.
Als sij dit ghehoort hadde{n}, soe doorsneet hen dat, en{de} sij dachten die te dooden.
Ende een Phariseus inde{n} raet opstaende Gamaliel ghenoemt, een leeraer der wet, eerwerdich voer tgheheel volck, heeft ghebode{n} dat die mannen een luttel souden buyten ghedaen worden,
ende hi heeft tot hen liede{n} gheseyt, Ghi Israelijtsche mannen, siet wel voer v van desen menschen wat ghy doen sult.
Want voer dese daghen heeft gheweest eenen Theodas segghende dat hy wat was, den welcken heeft aenghehanghen een ghetal van mannen omtrent vierhondert, die welcke is ghedoot, ende alle die hem gheloofden sijn verstroyt, en{de} ghebracht te niete.
Nae desen is gheweest Iudas een Galileussch man, in die daghen der belijdinghe{n}, ende hy heeft het volck afghekeert na hem, ende hy is vergaen, en{de} alle die hem aenghehanghen hebben, sijn verstroyt.
Aldus seg ic v nu oock. Sceyt wech van desen menschen, ende laetse gheworden, want is desen raet oft dit werck wt die mensche{n}, soe sal dat verdwijnen,
maer eest van Godt, soe en suldi die niet connen sceyden, dat ghi bij auontueren niet beuonde{n} en wort Gode te wederstaen. Ende sij hebben met hem gheuallen. Ende roepende die Apostelen te samen, als sij die gheslaghen hadden, soe hebben sij hen gheboden dat sij niet spreken en soude{n} inden naem Iesu, ende sij hebbense laten gaen.
Ende sij ghinghen voerwaer blijdelijck van daenschijn des raets om dat sij weerdich waren gheacht, voer den naem Iesu versmaetheyt te lijden.
Ende talle{n} daghe{n} en hielden sij niet op inden tempel ende van huyse te huyse leerende, ende vercondighende doert Euangelie Chrstum Iesum.
MAer in die daghen als tghetal der discipelen meerder worde, soe is daer een murmuratie opgheresen der Griecken teghe{n} die Hebreussche, om dat in de{n} daghelijcschen dienst hen weduwen versmaet worden.
Ende die twaelue tsamen roepende die menichte der discipelen, hebben gheseyt, Ten is niet recht dat wy souden verlaten het woert Gods, ende dienen ter tafelen.
Daerom broeders besiet wt v lieden seuen ma{n}nen van goeder ghetuyghenis, vol vanden heyleghen gheest, ende wijsheyt, die wij moghen stellen ouer dit werck.
Maer wy sullen ons neerstelijck becommeren met bedinghe, ende metten dienst des woerts.
Ende die redene behaechde voer alle die menichte. Ende sij hebbe{n} ghecoren Stephanum eenen man vol va{n} ghelooue, ende vanden heyleghen gheest, ende Philippum en{de} Prochorum, ende Nicanorem, en{de} Timonem, ende Parmenam ende Nicolaum den vremdelinck van Antiochien.
Dese hebben sij ghestelt voer daenschijn der Apostelen, ende biddende hebben sij die handen op hen gheleyt,
Ende dwoert Gods wies, en{de} tghetal der discipelen werde seer vermenichfuldicht in Ierusalem. Want een groote scare der priesteren was onderdanich den ghelooue. ✠
Maer Stephanus vol gratien en{de} stercheyt dede groote wonderen, ende teekene{n} onder tvolck.
Maer daer isser sommighe op ghestae{n} va{n}der synagogen die ghenoemt wort der Libertinen en{de} van die van Cyrenen, ende va{n} Alexandrie{n} en{de} der gheender die van Cilicien en{de} Asien waren disputerende met Stephanus,
en{de} sij en conden niet wederstaen der wijsheyt en{de} den gheest die daer sprack.
Doen hebben sij mannen toeghemaect, die segghen souden dat sij hem hadden hooren segghen woerden va{n} blasphemie teghen Moysen ende teghen Godt.
Aldus hebbe{n} sij, ende die ouders ende die Scriben beroert, ende ouer een loopende hebben sij hem ghegrepen, en{de} ghebracht inden raet,
ende sij hebben valsche ghetuyghen ghestelt die segghen souden. Dese mensch en houdt niet op va{n} te spreke{n} woerde{n} teghe{n} die heyleghe plaetse, ende die wet.
Want wy hebbe{n} hem hooren segghen, dat desen Iesus Nazarenus verderuen sal dese plaetse, ende veranderen sal die insettinghen die Moyses ons ghegheuen heeft.
En{de} alle die inden raet saten, hem aensiende, hebben sijn aensicht ghesien, als daensicht van eenen enghel.
DOen heeft die prince der priestere{n} gheseyt, Sijn dese dinghen alsoe?
Die welcke heeft gheseyt, Ghy mannen broeders en{de} vaders Hoort. Die Godt der glorien is gheopenbaert onsen vader Abraham doen hi was in Mesopotamien, eer dat hy woonde in Charan,
ende hy heeft tot hem gheseyt, Gaet wt uwen lande en{de} wt uwe{n} maesscap, en{de} coemt int dlant dat ick v toonen sal.
Doen is hy ghegaen wt der Chaldeen lant, en{de} heeft ghewoont in Charan. Ende van daer, nae dat sijn vader ghestorue{n} was, heeft hy hem ouer ghebracht in dit lant, daer ghi nu in woont.
Ende hi en heeft hem daer in, gheen erffenisse ghegheue{n}, niet soe veel als die breyde van eenen voet, ende hy heeft beloeft hem dit te gheuen tot een besittinghe, ende sijnen sade na hem, doen hy gheenen soone en hadde.
Maer Godt heeft hem gheseyt, dat sijn saet sal vreemdelinck wesen in een vreemt lant, ende die sullense tot slauernien tonderbrenghen, ende sij sullense qualijck hantieren vier hondert iaren lanck,
ende het volck wien sij ghedient sullen hebben, sal ick ordeelen heeft Godt gheseyt, ende daer nae sullen sij wtgaen ende my dienen in dese plaetse.
Ende hy heeft hem ghegheuen het testame{n}t der besnydenissen, ende alsoe heeft hy Isaac ghewonnen. Ende hi heeft dien besneden opden achtste{n} dach ende Isaac Iacob, ende Iacob die twaelf Patriarchen.
Ende die Patriarchen benijdende hebbe{n} Ioseph vercocht in Egypten, ende Godt was met hem,
ende hy heeft hem verlost wt alle sijn tribulacien, ende heeft hem gratie ende wijsheyt ghegheue{n}, In Pharaos des conincs van Egypten aensicht, en{de} hi heeft hem ghestelt tot een prouoost ouer Egypte{n}, ende ouer alle sijn huys.
Ende den dieren tijt is ghecomen op alle dlant van Egypten ende Chanaan, en{de} een groote tribulatie, ende onse vaderen en vonde{n} gheen spijsen.
Maer doen Iacob ghehoort hadde datter tarwe was in Egypten, soe heeft hy onse vaderen ten iersten mael ghesonde{n},
ende in die tweede reyse is Ioseph ghekent gheweest van sijnen broederen, ende sijn gheslachte is Pharaoni bekent gheworden.
Ende Ioseph seyndende, heeft doen halen Iacob sijnen vader, en{de} alle sijn gheslachte in vijuentseuentich zielen.
Ende Iacob is nederwaerts ghedaelt in Egypten, en{de} hy is ghestoruen ende onse vaderen.
Ende sij sijn vervoert gheweest tot in Sichem en{de} sijn int graf gheleyt, dat Abraham ghecocht heeft om eenen prijs van siluer, van die kinderen van Hemor Sichems sone.
Maer doen den tijt der belofte{n} aenquam, den welcken Godt Abraham hadde beloeft, soe eest volck ghewassen en{de} vermenichfuldicht in Egypten,
tot datter een ander coninck opghestae{n} is in Egypten die Ioseph niet en kende.
Dese bedrieghende ons gheslachte heeft onsen vaderen lijde{n} aen ghedaen, dat sij hen nieu gheboren kinderkens souden wech werpen, dat die niet te leue{n} en souden blijuen.
Opden seluen tijt is Moyses gheboren, ende hy heeft Gode aenghenaem gheweest, die welcke is drij maenden opgheuoestert in sijns vaders huys.
Ende als hy wech gheworpen was, soe heeft hem Pharaos dochter opghenome{n}, ende heeft hem voer haer seluen opghevoedt tot eenen sone.
Ende Moyses werde gheleert in alle die wijsheyt der Egyptenaren, ende hy was machtich in sijn woerden ende wercken.
Maer doen hy den tijt van veertich iaeren voleynt hadde, soe eest in sijn herte opghecomen dat hy sijn broeders besoecken soude, die kinderen van Israel.
En{de} als hy eene{n} ghesien hadde die onghelijck leedt, heeft hy dien bescudt, ende heeft hem wrake ghedaen die onghelijck verdroech, verslaende den egyptenaer.
Ende hy meynde dat sijn broeders verstonden, dat Godt doer sijn hant hen soude salicheyt gheuen, maer sij en verstondens niet.
Ende des ander daechs, soe heeft hy hem vertoont eenighen die keuen, ende hi heeftse versoent in vreden segghende, Ghi mannen ghi sijt ghebroeders, waerom doet ghi malcanderen hinder?
Maer die ghene die sijnen naesten onghelijck dede heeft hem wech ghestooten segghende, Wie heeft v een prince ende rechter ghestelt ouer ons?
Wilt ghy my dooden, ghelijck ghy ghisteren den egyptenaer doot gheslaghen hebt?
Ende Moyses is gheuloden om dit woert, ende is gheworden een vreemdelinck int lant van Madian daer hy ghewonnen heeft twee sonen.
Ende alst veertich iaeren verloopen waren, soe heeft hem gheopenbaert een enghel in die woestijne des berchs van Sina, int vier van een vlamme des dorns.
Ende Moyses dat siende heeft hem verwondert van dat visioen. Ende als hi naerder quam om te besien, soe is tot hem ghesciet die stemme des Heeren.
Ick ben die Godt van uwen vaderen, die Godt van Abraham, die Godt van Isaac, ende die Godt van Iacob. Maer Moyses verscrict sijnde en dorste niet aensien.
Maer die Heere heeft tot hem gheseyt, Ontbint die schoenen va{n} uwen voeten. Wa{n}t die plaetse daer ghi op staet, is heylighe eerde.
Ic heb al siende ghesien dat verdriet mijn volcs dwelck in Egypten is, ende hen suchten heb ick ghehoort, ende ick ben nederghecomen hen te verlossen. Ende nu coemt ghy, en{de} ick sal v senden in Egypten.
Desen Moysen den welcken sij versaect hebben segghende, Wie heeft v prince ende leytsma{n} ghestelt? Desen heeft Godt tot eenen prince en{de} verlosser ghesonden, met die hant des enghels die hem gheopenbaert heeft inden dorn.
Dese heeftse gheleyt, doende teekenen ende wonderlijcke wercken int lant va{n} Egypten, ende in die roode zee, ende in die woestijne veertich iaren lanck.
Dit is Moyses die gheseyt heeft den kinderen van Israel. Eenen Propheet sal v Godt verwecken van uwen broederen, mijns ghelijck, desen suldi hoore{n}.
Dit is hy die in die vergaderinghe was in die woestijne metten enghel die tot hem sprack opden berch van Sina en{de} met onsen vaderen, die ontfanghen heeft die woerden des leuens, om ons te gheuen.
Den welcken onse vaderen niet en hebben willen onderdanich sijn, maer sij hebben hem verstooten, ende sijn afghekeert met haren herten in Egypten,
segghe{n}de tot Aaron. Maect ons gode{n}, die voer ons gaen. Want wat desen Moyses ghesciet is, die ons wt Egypten gheleyt heeft, dat en weten wy niet.
Ende sij hebben een calf ghemaect in dien daghen. Ende sij hebben den afgodts beelde een slach offerande gheoffert, ende sij verblijdden hen in dwerck haerder handen.
En{de} Godt heeft hem ommeghekeert, ende hy heeft se gheleuert te dienen den heyre des hemels, alsoe daer ghescreuen is int boeck der Propheten. Hebdi my slachofferanden ende hostien veertich iaren gheoffert in die woestijne, ghy huys van Israel?
Ende ghy hebt ontfanghen het tabernakel van Moloch, ende die sterre ws Gods rempham die figuren die ghy hebt ghemaect om die te aenbidden. Ende ick sal v ouer voeren doer Babilonien.
Dat tabernakel des ghetuyghenis hadden onse vadere{n} in die woestijne, ghelijck Godt gheordineeert heeft sprekende tot Moysen, dat hy dat maken soude nae die ghedaente die hy ghesien hadde.
Het welcke onse vaderen ontfanghende, hebben dat met Iesu ghebracht in die besittinghe der heydenen die Godt wtghedreuen heeft voer onser vaderen aensicht, tot in die daghen van Dauid
die gratie gheuonden heeft voer Godts aensicht, ende begheert heeft dat hy een tabernakel vinden soude voer Iacobs Godt.
Ende Salomon heeft hem een huys ghetimmert.
Maer die alder hoochste en woont in ghee{n} huys met handen ghemaect, ghelijck die prophete seyt,
Den hemel is mijne{n} stoel, maer die eerde is een voetbancke mijnder voeten. Wat huys suldi my timmeren, seyt die Heere? Oft welcke is die plaetse mijnder rusten?
En heeft mijn hant alle dese dinghe{n} niet ghemaect?
Ghy haertneckighe ende onbesneden van herten, ende van ooren, ghy wederstaet altijt den heylighen gheest, ghelijck v vaderen, alsoe sijdi oock.
Wien vanden propheten en hebben v vaderen niet veruolcht? Ende sij hebbense ghedoot die te voren vercondichden van die toecoemst des rechtuerdighens, wiens verraders ende doot slaghers ghi nu gheweest hebt,
die ontfanghen hebt die wet, doer dat bescicken der enghelen, ende en hebtse niet ghehouden.
Dit hoorende bersten haer herten, ende sij crijselden metten tanden op hem.
Maer want hy vol was vanden heylighen gheest, soe heeft hy ten hemelwaerts siende die glorie Gods ghesien, ende Iesum staende ter rechter zijden Godts. Ende hy seyde. Siet ick sie die hemelen open, ende den sone des menschen staende aen die rechte zijde Gods.
Ende luyde roepende met grooter stemme{n} hebben sij hen ooren ghestopt, ende hebben eendrachtelijck eenen oploop teghen hem ghemaect.
Ende stootende hem buyten der stadt, steenden sij hem, ende die ghetuyghen hebben hen cleederen afgheleyt by die voeten van eenen ionghelinck ghenoemt Saulus.
Ende sij steenden Stephanum die daer aenriep ende seyde, Heere Iesu ontfanct mijnen gheest.
Ende met ghebuychde knyen heeft hy gheroepen met grooter ste{m}me{n} segghende, Heere en rekent hen dit niet tot sonde. Ende doen hy dat gheseyt hadde, soe is hy ontslape{n}. En{de} Saulus was consenteere{n}de in zijn doot. *
ENde op dien dach isser ee{n} groote veruolghinghe opghestaen in die kercke die te Ierusalem was, en{de} sij sijn allegader verstroyt gheweest doer die lantscappen van Iudeen ende Samarien, sonder die Apostelen.
En{de} Godt vreesende mannen habben Stephanum besorcht, ende sij hebbe{n} een groot ghescrey ouer hem ghemaect.
Maer Saulus verwoeste die kercke va{n} huyse te huyse ingaende, en{de} treckende mannen en{de} vrouwen, leuerde hy die in die gheuanghenisse.
Aldus die verstroyt waren ghinghe{n} voerts doer vercondighe{n}de het woert. ✠
En{de} Philippus nederdale{n}de in die stadt van Samarie{n} preecte hen Christum.
Ende die scaren luysterde{n} nae tghene dat van Philippus gheseyt worde, eendrachtelijck hoorende, ende siende die teekene{n} die hy dede.
Want vele der gheender die onsuyuer gheeste{n} hadden ghinghen wt, roepende met luyder stemmen.
Ende veel ghichtighe en{de} cruepele sijn ghesont ghemaect.
Hier om is daer een groote blijscap gheworden in die stadt. * Maer daer was een man ghenoemt Simon die te voren in die stadt een tooueraer gheweest hadde, verleydende tvolck van Samarien, segghende dat hy wat Groots was
nae den welcke{n} sij alle hoorden vanden minsten totten meesten segghende. Dese is die cracht Godts diemen groot noemt.
Ende sij hoorden nae hem om dat hijse langhen tijt met sijne{n} toouerien verdwaest ghemaect hadde.
Maer doen sij Philippo vanden rijck Gods vercondighende, ghelooft hadden, ende datter in den naem Iesu Christi ghedoopt worden mannen ende vrouwen,
doen heeft Simon selue oock ghelooft, ende als hy ghedoopt was soe hinc hy Philippus aen. Ende siende datter teekene{n} en{de} seer groote mirakele{n} ghedaen worden verbaest sijnde verwonderde hy hem seere. ✠
Maer doen die Apostelen die te Ierusalem waren ghehoort hadde{n} dat Samarien het woert Godts ontfanghen hadde, soe hebben sij tot hen ghesonde{n} Petrum ende Iohannem.
Die welcke als sij ghecomen waren, hebben voer hen ghebeden dat sij den heylighen gheest souden ontfanghen.
Want die en was noch niet ghecomen in iemande{n} va{n} dien. Maer sij waren alleen ghedoopt inden naem des Heeren Iesu.
Doen leyden sij de handen op hen lieden, ende sij ontfinghen den heylighen gheest. *
Ende doen Simon ghesien hadde, dat doer het oplegghen van der Apostelen handen den heylighen gheest ghegheuen worde, soe heeft hi hen ghelt gheboden,
segghe{n}de, Gheeft my oock dese macht op dat al die ghene, (wien ic die hant oplegghen sal) den heylighe{n} gheest mach ontfanghen. Ende Petrus heeft tot hem gheseyt.
V ghelt sij met v ter verderffenisse, aenghesien dat ghi ghemeynt hebt dat die gaue Gods om ghelt te vercrijghen is.
Ghy en hebt gheen deel oft lot in dit woert, wa{n}t v herte en is niet oprecht voer Godt.
Daer om doet penitencie van dese uwe archeyt, ende bidt Godt of v bijauontueren mocht vergheuen worden, dit ghedachte ws herten.
Want ick sie dat ghy sijt in die galle der bitterheyt ende int verbont der ongherechticheyt.
Ende Simon antwoerdende heeft gheseyt, Bidt ghy lieden voer my den Heere datter niet va{n} desen dinghen die ghi gheseyt hebt, op my en come.
Ende als dese voerwaer ghetuycht ende ghesproken hadden het woert des Heeren, soe sijn sij wederom ghegaen nae Ierusalem, en{de} in veel lantscappen der Samaritane{n} preecte{n} sij deuangelie. ✠
Maer een enghel des Heeren heeft tot Philippum ghesproken segghende, Staet op ende gaet teghen tsuyden totten wech die nederwaerts gaet van Ierusalem nae Gazam die daer woest is.
Ende opstaende is hi derwaerts ghegaen. Ende siet een man wt der Morianen lant een machtich ghesneden camerlinck van Candaces der morianen coninghinne, die ouer alle{n} haerscatte{n} was. Diewas ghecome{n} om te aenbidden in Ierusalem,
ende hy quam wederom sittende op sijnen waghen ende lesende Isaiam den Propheet.
Ende die gheest heeft tot Philippus gheseyt, Gaet toe ende voecht v by aen desen waghen.
Ende Philippus daer toe loopende heeft ghehoort dat hy las Isaia{m} den Propheet, en{de} hy heeft gheseyt, Meyndi oock dat ghy verstaet tghene dat ghi leest?
Die welcke seyde, Ende hoe soude ict moghen verstaen, ten ware dat my iemant verclaerde? Ende hy heeft Philippum ghebeden, dat hy opclimmen wilde ende by hem sitten.
Ende die plaetse der scriftueren die hy las was dese. Als een scaep is hy ter doodinghen gheleyt, ende ghelijck een lam voer den ghenen diet sceert sonder stemme is, alsoe en heeft hi sijnen mont niet open ghedaen.
In ootmoedicheyt is sijn ordeel wech ghenome{n}. Wie sal sijn gheboerte wtspreke{n} wa{n}t sijn leue{n} sal vander eerden ghenomen worden?
Ende die ghesneden camerlinck antwoerdende Philippo heeft gheseyt, Ick bid v van wien seyt die propheet dit, van sij seluen, oft van iemant anders?
Ende Phiippus sijnen mont opendoende, ende beghinnende van dese scrifture, heeft hem Iesum vercondicht.
Ende als hy ouer wech reysden, soe sijn sij ghecome{n} tot een water, ende die ghesneden camerlinck heeft gheseyt, Siet daer is water, wie verbiedt my ghedoopt te worden?
Ende Philippus heeft gheseyt. Eest sake dat ghy wt gheheelder herten ghelooft, soe mach dat sijn. Ende hy antwoerdende heeft gheseyt. Ick ghelooue dat Iesus Christus is die sone Gods.
Ende hy heeft ghebode{n} dat den waghen stille staen soude. Ende sij zijn beyde nederghegaen int water Philippus ende die ghesneden camerlinck, ende hi heeft hem ghedoopt.
En{de} doe{n} sij wte{n} water ghecome{n} ware{n}, soe heeft de{n} gheest des Heeren Philippum wech ghenomen, ende die ghesneden camerlinck en heeft hem voerts niet meer ghesien. Maer hy reysde sijne{n} wech voerts hem verblijdende.
Ende Philippus is gheuonde{n} in Azoten. En{de} doergaende heeft hy deuangelie ghepreect allen den steden tot dat hy quam tot Cesarien. *
ENde Saulus noch blasende dreyghementen ende dootslaghen teghen des Heeren discipelen is ghegaen totten prince der priestere{n},
ende heeft van hen brieue{n} begheert nae Damascum aen die synagogen. Op dat hy (waert sake dat hy eenighe van desen weghe vonde mans ende vrouwen) die soude moghen gheuanghen brenghen in Ierusalem.
Ende doen hy reysde ouer wech, soe eest ghesciedt dat hy by Damascum qua{m}, ende ouersienlijck soe heeft hem omscenen een licht wten hemel.
Ende vallende op die eerde, heeft hy een stemme ghehoort segghende tot hem Saule Saule waerom veruolchdi my?
Die welcke heeft gheseyt, Wie sijdi Heere? Ende hy seyde, Ick ben Iesus den welcken ghi veruolcht, het is v hart teghen steeck yser metten voete{n} te stooten.
En{de} hy beuende ende verbaest sijnde heeft gheseyt, Heere wat wildi dat ic doe?
Ende die Heere seyde tot hem, Staet op, ende gaet in die stadt, en{de} v sal gheseyt worden wat ghy doen moet. Ende die manne{n} die met hem reysde{n} stonde{n} verbaest, hoorende wel die stemme maer niemant siende.
Ende Saulus is vander eerden opghestaen, ende met openen ooghen en sach hy niet. Ende sij hebben hem byder hant treckende gheleyt in Damasco.
Ende hy was drij daghe{n} niet siende, en{de} hy en heeft niet ghete{n} noch ghedroncken.
Ende daer was een discipel in Damasco Ananias ghenaemt. Ende tot dien heeft die Heere in ee{n} visioen gheseyt, Anania. Ende die heeft gheseyt, Siet hier ben ick Heere.
Ende die Heere tot hem, Staet op ende gaet in die strate, die ghenoemt wort die rechte, ende soect Iudas huys eenen ghenaemt Saulus van Tharsen, want siet hy bidt.
(Ende hy heeft ghesien eenen man Ananias ghenoemt incomende ende de handen op hem legghende, op dat hy tghesichte wederom ontfanghen soude)
Maer Ananias heeft gheantwoert, Heere ic heb van veel luyden ghehoort van desen man. Hoe veel quaets dat hy uwen heyleghen ghedaen heeft in Ierusalem,
ende dese heeft macht van die princen der priesteren te binden alle die ghene die uwen nae{m} aenroepen.
Maer die Heere heeft tot hem gheseyt, Gaet hene{n}, wa{n}t dese is my een wtuercore{n} vat om te draghen mijnen naem voer die heydenen, en{de} coninghen, en{de} die kinderen van Israel.
Want ick sal hem toonen hoe veel dat hy sal moeten om mijnen naem lijden.
Ende Ananias is wech ghegaen, ende is ghecomen int huys, ende leggende op hem die handen heeft hy gheseyt, Saule broeder, die Heere Iesus heeft my ghesonden die v gheopenbaert heeft op de{n} wech daer ghy quaemt, op dat ghi sien soudt, ende vervult worden metten heyleghen gheest.
Ende ter stont sijn van sijne{n} ooghe{n} gheuallen als scelle{n}, en{de} hy heeft tghesicht weder ontfanghe{n}, en{de} opstaende werde hi ghedoopt.
En{de} als hi spijse ghenome{n} hadde, is hi versterct gheweest. En{de} hi heeft gheweest by die discipele{n} die te Damasco ware{n} sommighe dage{n}.
En{de} ter stont gae{n}de in die synagoge{n} preecte hi Iesum dat dese die sone Gods is.
En{de} sij verwonderde{n} hen seer alle diet hoorden, en{de} sij seyden. En is dit niet die ghene die te Ierusalem veruolchde alle die desen naem aenriepen, ende is daer om hier ghecomen dat hy die ghebonden soude leyden tot die princen der priesteren?
Maer Saulus worde noch veel meer versterct ende hy bescaemde die Ioden die te Damasco woonden vast betuyghende dat dese Christus is. *
Maer alser veel daghen ouerleden waren, soe hebben die Ioden eenen raet ghesloten dat sij hem dooden souden.
Maer hen laghen sijn Saulo ter kennissen ghecomen. Ende sij bewaerden oock die poorten sdaechs ende snachts, om dat sij hem dooden souden.
Ende die discipelen hem des nachts nemende, hebben hem ouer den muer af ghelaten, nederlatende in een mande.
Ende doen hy ghecomen was in Ierusalem, soe poochde hi hem te versamen met die discipelen, ende sij ontsaghen hem allegader niet gheloouende dat hy een discipel was.
Maer Barnabas hem nemende heeften gheleydt by die Apostelen, ende hy heeft hen vertelt, hoe dat hy opden wech ghesien hadde den Heere, ende dat hy hem ghesproken hadde, ende hoe dat hy in Damasco betrouwelijck ghedaen hadde in den naem Iesu.
Ende hi was met hen ingaende ende wtgaende in Ierusalem, ende betrouwelijck doende inden naem des Heeren.
Hy sprack oock tot die heydenen, ende hy disputeerde metten Griecken, maer sij begheerden hem te dooden.
Dwelck als die broeders vernome{n} hadden, soe hebben sij hem voerts gheleyt tot Cesarien, ende laten gaen nae Tarsen.
Aldus hadde die kercke ouer geheel Iudeen ende Galileen ende Samarien vrede, ende sij worde ghesticht wandelende in die vreese Gods, en{de} met den troost des heylighen gheest worde sij veruult.
Ende het is ghesciet dat Petrus (doen hy alomme doer ghinck) quam tot die heylighen die te Lidde woonden.
Ende hy heeft daer eenen man gheuonden Eneas ghenaemt, acht iaren ligghende te bedde die welcke was ghichtich.
En{de} Petrus seyde tot hem, Enea die Heere Iesus Christus maect v ghesont, staet op ende maect v bedde selue. Ende ter stont is hi opghestae{n}.
En{de} sij hebbe{n} alle hem ghesien die te Lidden woonden, ende te Saronen, die welcke sijn bekeert totten Heere.
Ende in Ioppe was een discipulinne Tabitha ghenaemt, dwelck te segghen is Dorcas. Dese was vol goeder wercken, ende almissen die sij dede,
ende tis ghesciet in dien daghen dat sij sieck sijnde starf. Die welck (als sijse ghewasschen hadden) hebbe{n} haer op den solder gheleyt.
Ende want Ioppe by Lidda was, soe hebben die discipelen (hoorende dat Petrus daer binnen was) twee mannen ghesonden tot hem biddende. En wilt v niet late{n} verdriete{n} tot ons te come{n}.
En{de} Petrus opstaende is met hen comen. Ende doen hy daer come{n} was, soe hebben sij hem op den solder gheleyt, ende alle die weduwen hebben rontsomme hem ghestaen al weenende, ende toonende hem die onderrocken ende ouer cleederen die hen Dorcas maecte.
Ende als sij alle daer wtgheworpen waren, soe heeft Petrus sijn knien buyghende ghebeden, ende totten lichaem ghekeert sijnde heeft hy gheseyt, Tabitha staet op. En{de} sij heeft haer ooghen open ghedaen en{de} Petrum ghesien hebbende, is sij recht op gheseten.
Ende gheue{n}de haer die hant heeft haer opghericht. Ende als hy die heylighen ende weduwen gheroepen hadde, soe heeft hy die leuende ouerghegheuen.
Ende dit is kenlijck gheworden ouer gheheel Ioppen, ende daer heefter vele inden Heere ghelooft,
Ende tis ghebuert dat hy veel daghen bleeft te Ioppe by eenen Simon eenen leertouwere.
ENde daer was een man in Cesarien Cornelius ghenoemt een honderste man, van die bende die ghenoemt wort die Italiaensche,
Godt vruchtich, ende Godt vreesende met alle sijne{n} huyse, veel almissen doende den volcke. Ende altijt Godt bidde{n}de,
dese heeft in een visioen ghesien openbaerlijck, omtrent die neghende vre des daechs, eene{n} enghel Gods tot hem incomende ende hem segghende, Cornelis.
Ende hy hem aensiende met vreesen beuanghen heeft gheseyt, Wie sijdi Heere? Ende hy heeft tot hem gheseyt, V ghebeden ende almissen sijn in ghedenckenissen opgheclommen voer Godts aensicht.
Ende nu siendt mannen in Ioppen ende doet halen eenen Simon die toeghenaemt wort Petrus,
dese is gheherbercht by eenen Simon den leertouwere, wiens huys is by die zee, dese sal v segghen wat ghy doen moet.
En{de} doen die enghel wech ghegaen was die hem toespraeck, soe heeft hy twee van sijnen huysghenooten gheroepen, ende eenen chrijschman die den Heere vreesde, va{n} die ghene die hem onderdanich ware{n}.
Den welcke{n} als hijt al vertelt hadde, heeft hy die ghesonden in Ioppen.
Maer tsanderdaechs doen sij ouer wech reysden, en{de} bijder stadt quamen, soe is Petrus gheclommen opt opperste des huys, om te bidden omtrent die seste vre.
Ende doen hy hongher creech, soe heeft hy willen ontbijten. Ende die wijle dat sij teten bereydden, soe is hem ouercomen een optrecken des gheests,
ende hy heeft ghesien den hemel open ende datter een vat nederdalende ghelijck een groot lijnen cleedt met vier eynden worde nederghelaten vanden hemel tot op die eerde.
Waer in dat waren alderhande vieruoetighe beesten, ende cruypende dieren der eerden, ende voghelen des hemels.
Ende daer is een stemme tot hem ghesciet, Staet op Peeter, slaet doot, ende eet.
Ende Petrus seyde, Verre sij dat Heere. Want ick en heb noyt iet ghemeyns oft onreyns gheten.
Ende die stemme seyde wederom ten tweeden mael tot he{m}. Tghene dat Godt ghereynicht heeft, en noemt ghi dat niet onreyn.
Ende dat is ghesciet tot drij reysen. Ende ter stont is dat vat wederom ghenomen inden hemel.
Ende doen Petrus in sij seluen twijfelde wat dit visioen was, dat hy ghesien hadde. Siet soe hebben die mannen die van Cornelius ghesonden waren vraghe{n}de nae Simons huys, voer die doore ghestaen.
Ende als sij gheroepen hadden, soe vraechde{n} sij oft Simon die Petrus toeghenaemt wort daer herberghe hadde.
Ende toen Petrus va{n} dat visioen dachte, soe heeft de{n} gheest tot hem gheseyt, Siet drij mannen soecken v.
Hier om staet op, ende gaet nederwaerts, ende gaet met hen lieden niet twijfelende, want ick hebse ghesonden.
Ende Petrus nederwaerts gaende tot die mannen heeft gheseyt. Siet, ick bent die ghi soect, wat is die sake daerom dat ghi ghecomen sijt?
Die welcke hebben gheseyt, Cornelius die honderste man een rechtuerdich man, ende Godt vreesende, ende ghetuyghenis hebbende van alle dat volck der Ioden, heeft een antwoerde ontfanghen van den heyleghen enghel, dat hy v soude doen halen in sijn huys, ende woerden van v hooren.
Hier om heeft hijse binnen leydende ter herberghen ontfanghen. Maer tsanderdaechs opstaende is hy ghegaen met hen, ende sommighe van den broeders van Ioppe hebben hem gheselscap ghehouden.
En{de} des anderen daechs is hy ghecomen in Cesarien. En{de} Cornelius verwachte hen lieden, hebbende tsamen gheroepen sijn maghen ende naeste vrienden.
Ende tes ghesciet doen Petrus inghecomen was dat hem Cornelius te ghemoete is comen, ende vallende hem te voete heeft hy aenbeden.
Maer Petrus heeft hem opghehauen segghende, Staet op. Ic ben selue ooc een mensch.
Ende sprekende met hem is hy binnen ghegaen, en{de} heefter vele gheuonden, die daer vergadert waren,
en{de} hy heeft tot hen lieden gheseyt, Ghy weet wel hoe dat een afgrijselijck dinck is eene{n} Ioetschen man versaemt te worden, oft te gaen tot eenen vree{m}delic, maer Godt heeft mij ghetoo{n}t dat ic gheenen mensch ghemeyn oft onreyn en soude heeten.
Waer om ick sonder eenich vertoeuen ghecomen ben, als ick gheroepen was. Hier om vraghe ick, om wat sake dat ghy my hebt doen halen?
Ende Cornelius heeft gheseyt, Van den vierden dach voer desen tot deser vren toe, was ick biddende ter neghenster vren in mijn huys, ende siet een man stont voer my in een wit cleedt ende seyde,
Corneli v ghebedt is verhoort ende v almissen sijn ter ghedenckenisse comen voer Gods aenschijn.
Daerom seyndt in Ioppen en{de} doet hale{n} Simonen die Petrus toe ghenaemt wort, Dese is gheherbercht in Simons des leetouwers huys, by die zee.
Aldus heb ick haestelijck tot v ghesonden, ende ghy hebt wel ghedaen comende. Hier om sijn wij nu allegader teghenwoerdich in v aenschijn, om te hooren alle dat v vanden Heere gheboden is. ✠
Ende Petrus sijnen mont opendoende, heeft gheseyt. Ick heb inder waerheyt beuonde{n}, dat Godt gheen wtnemer der personen en is.
Maer in alderley volck, soe wie Godt vreest, ende rechtuerdicheyt doet, die is hem ghenaem.
Godt heeft het woert ghesonden den kinderen van Israel vercondighende vrede doer Iesum Christum (Want dese is die Heere van allen)
Ghy weet het woert datter ghesciet is ouer gheheel Iudeen, want beghinnende van Galileen (nae tdoopsel dat Iohannes ghepreect heeft)
hoe dat Godt Iesum van Nazareth, ghesalft heeft metten heylighen gheest, ende met die cracht, die welcke is doerghegaen weldoende, ende ghenesende alle die verdruct waren vanden duyuel. Want Godt was met hem.
Ende wy sijn ghetuyghen van al dat hy ghedaen heeft in dlantscap der Ioden ende in Ierusalem, dien sij ghedoot hebben hanghende hem aen een hout.
Desen heeft Godt verwect opden derden dach, ende hy heeft hem verleent gheopenbaert te worden,
niet alle den volcke, maer den ghetuyghen te vooren van Godt gheordineert, ons die met hem gheten ende ghedroncken hebben, nae dat hy van die dooden verresen is gheweest.
Ende hy heeft ons gheboden den volcke te preken en{de} te ghetuyghe{n}, dat hi is va{n} Godt ghestelt een richter der leuender ende der dooder.
Desen gheuen alle die Propheten ghetuyghenis, dat sij verghiffenisse van sonden ontfanghen souden doer sijnen naem, alle die in hem gheloouen.
Doen Petrus noch dese woerden sprack, soe is den heyleghen gheest gheuallen op alle die ghene diet woert hoorden.
Ende die gheloouighe wter besnijdenissen, die met Petro ghecomen waren hebben hen seer verwondert, om dat die gratie des heylichs gheests op die heydenen wtghestort was.
Want sij hoordense spreken met tonghen ende Godt grootelijk louende.
Doen heeft Petrus gheantwoert. Mach oock iemant dwater keeren dat dese niet en souden ghedoopt woorden die den heyleghen gheest ontfanghen hebben ghelijck wy?
Ende hy heeft gheboden datmense doopen soude inden naem des Heeren Iesu Christi. * Doen hebben sij hem ghebeden, dat hy by hen blijuen soude een deel daghen. *
ENde die Apostelen ende broeders die in Iudeen waren hebben ghehoort, dat die heydenen oock het woert Godts ontfanghen hadden.
Ende doen Petrus opwaerts comen was te Ierusalem, soe hebben teghen hem ghescil ghehadt die wter besnijdenissen ware{n},
segghe{n}de, Waer om sijdi inghegaen tot die onbesneden mannen, ende hebt met hen lieden gheten?
Maer Petrus beghinnende heeft hen wtgheleyt dat veruolghen segghende,
Ick was in die stadt van Ioppe biddende, ende heb ghesien in die opghehauenheyt mijns gheests een visioen, datter nederdale{n}de een vat als een groot lijnen cleedt met vier eynden nederghelaten worde vanden hemel, en{de} is ghecomen tot by my.
Int welcke ick siende, bemercte en{de} sach viervoetighe dieren der eerden ende beesten, ende cruypende ghedierte, en{de} voghelen des hemels.
En{de} ick heb oock ghehoort een stemme tot my segghe{n}de, Staet op Peeter, slaet doot, en{de} etet.
Maer ick seyde, ghee{n}sins Heere, wa{n}t iet ghemeyns oft onreyns en is noyt in mijne{n} mo{n}t gegae{n}.
En{de}die ste{m}me heeft gheantwoert te{n} tweede{n} mael va{n}de{n} hemel. Wat Godt ghesuyuert heeft, en noemt dat ghy niet ghemeyn.
Ende dit ghesciede drijmael, die dinghen sijn alle weder om opghenomen inden hemel.
Ende siet drij mannen hebben ter stont ghestaen int huys daer ick in was, ghesonden van Cesarien aen my.
Ende den gheest heeft my gheseyt, dat ick met henlieden gaen soude, niet twijfelende. Ende met mij sijn oock ghecomen dese ses broeders en{de} wy sijn ghegaen in des mans huys.
Ende hy heeft ons vertelt hoe dat hy ghesien hadde eenen enghel in sijn huys staende en{de} tot hem segghende, Sendt tot Ioppen, en{de} doet hale{n} Simon die toeghenaemt wort Petrus,
die sal v woerden spreken doer die welcke ghy sult salich sijn, en{de} v gheheel huysghesin.
En{de} doen ick hadde begonst te spreken, soe is de{n} heylighen gheest op hen gheuallen, ghelijck hy oock op ons viel int beghinsel.
En{de} ick worde ghedachtich des woerts des Heere{n} als hy seyde, Iohannes heeft voerwaer ghedoopt metten water, maer ghy sult ghedoopt worde{n} mette{n} heylighen gheest.
Hier om eest dat hen Godt die selue gratie ghegheue{n} heeft, ghelijck ons ooc die ghelooft hebben inde{n} Heere Iesum Christum. Wie was ick dat ick Godt soude hebben moghen verbieden?
Dese dinghen ghehoort hebbende, hebben sij ghesweghen, ende Godt gheglorificeert segghende, Soe heeft Godt dan den heydenen oock penitencie ghegheuen tot dat leuen.
En{de} die ghene die verstroyt waren van die tribulacie die ghesciet was ten tijden van Stephanus sijn voerwaer doerghereyst tot Phenicen en{de} Cypers en{de} Antiochien, niemanden dwoert sprekende dan alleen den Ioden.
Ende daer warender sommighe van hen lieden mannen van Cypers en{de} Cyrenen, die welcke als sij in Antiochien comen waren spraken tot die Griecken, vercondighende de{n} Heere Iesum.
En{de} die hant des Heere{n} was met hen, en{de} daer is een groot ghetal van gheloouigher totten Heere bekeert.
En{de} dit woert is gecome{n} tot die oore{n} der kercke{n} die te Ierusale{m} was, va{n} dese dinghe{n}, en{de} sij hebbe{n} ghesonde{n} Barnaba{m} tot Antiochien.
Die welcke als hy daer ghecomen was, en{de} ghesien hadde die gratie Gods, soe heeft hy hem verblijdt, en{de} hy vermaendese alle met een opset des herten te blijue{n} inde{n} Heere,
want hi was een goet man en{de} vol vande{n} heylighen gheest en{de} va{n} tghelooue. En{de} daer is een groote scare totten Heere toegheuoecht.
En{de} hy is ghereyst nae Tharsen om Saulum te soecke{n}, den welcken als hy vonden hadde, heeft hy gheleydt tot Antiochien.
En{de} sij hebben daer een heel iaer verkeert in die kercke, ende sij hebben een groote scare gheleert. Alsoe dat die discipelen ierstmael in Antiochien Christenen ghenaemt worden.
Ende in dese daghen sijnder propheten ouer comen van Ierusalem in Antiochien,
en{de} opstaende een van hen lieden Agabus ghenoemt, heeft te kenne{n} ghegheue{n} doer de{n} gheest datter eene{n} grooten dieren tijt comen soude ouer den gheheelen omganck der aerde{n}. Welck is gheweest onder Claudius.
Maer die discipelen (na dat sij elck hadden) hebben voer hen ghenomen elck wat ten behoeue te senden den broeders die te Ierusalem woonden,
dwelck sij oock ghedaen hebben, seyndende tot die ouders, doer die handen van Barnabas en{de} Paulus.
ENde opde{n} selue{n} tijt heeft Herodes die coninc die hande{n} aengheslaghe{n} dat hy pijneghe{n} soude sommighe va{n}der kercken.
En{de} hi heeft ghedoot Iacobum Iohannis broeder metten sweerde.
Maer siende dattet den Ioden wel behaechde, soe heeft hy daer toe ghedaen dat hy ooc Petrum soude vanghe{n}. En{de} het waren die daghe{n} der ongheheefder brooden.
Den welcke{n} als hy gheuanghe{n} hadde, soe heeft hy dien inden kercker ghesteken, leuere{n}de hem vier quaertieren ruyters om te bewaren. Willende nae Paesschen hem voer tvolck wt brenghen.
En{de} Petrus worde bewaert inden kerker. Maer tghebedt ghesciede, sonder ophouden vander kerken tot Godt, voer hem.
En{de} doen hem Herodes soude wtbrenghen, opden selue{n} nacht was Petrus slapende tusschen twee ruyters ghebonde{n} met twee ketenen, en{de} die bewaerders voer die doore bewaerden den kerker.
Ende siet die enghel des Heeren heeft by hem ghestaen, ende een licht heeft ghescenen in die woonstede, ende slaende Petrus sijde heeft hy hem ghewect segghende. Staet op raschelijck. En{de} die ketenen vielen van sijnen handen.
Ende die enghel heeft tot hem gheseyt, Gort v omme, ende doet v cousen aen. Ende hy heeft alsoe ghedaen. Ende hy heeft hem gheseyt, Doet v cleedt om v, ende volcht my.
Ende wtgaende volchde hy hem. Ende hy en wist niet dattet waer was datter ghedaen worde doer den enghel, maer hy meynde dat hy een visioen sach.
Ende gaende doer dierste ende die tweede bewaernisse, sijn sij ghecomen tot die yseren poorte die ter stadt waerts leydt, die welcke is voer hen van selfs openghegaen. Ende wt gaende sijn sij een strate voerts ghegaen, ende ter stont is die enghel van hem ghesceyden.
Ende Petrus tot sij seluen ghecomen sijnde, heeft gheseyt, Nu weet ick warachtelijck dat die Heere sijnen enghel ghesonden heeft, ende heeft my verlost wt Herodes handt, ende van alle tverwachten des Ioetsche volcs. *
Ende dit bedinckende is hy ghecomen tot dat huys van Maria Iohannis moeder, die toeghenaemt is Marcus, daer der veel vergadert waren ende biddende.
Ende doen hy aen die doore des ingancs clopte, soe isser een ionghe dochter voert ghegaen om te siene ghenaemt Rhode.
Ende als sij Petrus ste{m}me ghekent heeft van blijscappen en heeft sij die doore niet open ghedaen, maer innewaerts loopende heeft sij ghebootscapt dat Petrus voer die doore stont.
Maer sij seyden tot haer, Ghy raest, Maer sij seyde vast voer waer dattet alsoo was. Maer sij seyden, Tis sijnen enghel.
Maer Petrus bleef ghestadelijck cloppende. Ende als sij open ghedaen hadden, soe hebben sy hem ghesien, ende worden verbaest.
Ende hy een teeken gheuende metter hant dat sij swijghen souden, heeft hen vertelt, hoe dat hem die Heere wten kercker gheleyt hadde. Ende hy heeft gheseyt, Bootscapt Iacobo ende den broeders dese dinghen. Ende wtgaende is hy wechghegaen in een ander plaetse.
Ende alst dach gheworden was, soe isser een groote beroerte gheweest onder die ruyters, wat van Petro ghesciet was.
Maer doen Herodes hem hadde doen soecken ende niet gheuonden en hadde, nae dat hy ondersoeck ghedaen hadden vanden wachters, soe heeft hy die doen opleyden, ende nederwaerts gaende van Iudeen in Cesarien is hy daer ghebleuen.
Ende hi was gram op die Tyeriers ende Sidoniters. Maer sij sijn eendrachtelijck tot hem ghecomen ende hebbende toeghemaect Blastum die des concincs camerlinc was, begheerden sij paeys, om dat hen landen van hem ghespijst worden.
Ende op eenen ghesetten dach heeft Herodes ghecleedt met coninclijcken habijte gheseten op den rechter stoel, ende hy hadde een langhe reden tot hen lieden.
Ende tvolck riep hem toe. Dit sijn Godts stemmen ende gheens menschen.
Maer ter stont heeft hem die enghel Godts gheslaghen, om dat hy Gode die eere niet ghegheuen en hadde, ende verteert sijnde vanden wormen is hy ghestoruen.
Ende het woert des Heeren wies, ende worde vermenichfuldicht.
Maer Barnabas ende Saulus sijn wederghekeert van Ierusalem hebbende den dienst voldaen, hebbende met hen ghenomen Iohannem die toeghenaemt wordt Marcus.
ENde in der kercken die te Antiochien was waren Prophete{n} en{de} leeraers onder die welcke was Barnabas en{de} Simon die ghenoemt worde die swerte, ende Lucius van Cyrenen, en{de} Manahen mede voesterlinck van Herodes een vanden vier vorsten en{de} Saulus.
Ende als sij den Heere dienden en{de} vasten, soe heeft die heylighe gheest gheseyt, Sceyt my Saulum en{de} Barnabam wt, tot den wercke daer icse toe aenghenomen hebbe.
Doen hebben sij vastende en{de} biddende, ende hen die haden oplegghende die laten gaen.
Ende sij waerlijck ghesonde{n} vanden heylighen gheest, sijn wech ghereyst na Seleucia{m}, en{de} van daer sijn sij te scepe gheuaren tot Cypers.
Ende doen sij ghecomen waren tot Salaminen, soe preecten sij dwoert Gods in die synagogen der Ioden. Sy hadden ooc Iohannem in den dienst.
En{de} doen sij alle dat eylant doergaen hadden tot Paphum toe, hebben sij eenen man gheuonden die een toouenaer was eene{n} valschen propheet, een Iode, wiens naem was Bariesu,
die welcke was metten stadthouder Sergio Paulo eene{n} verstandighen ma{n}. Dese gheroepen hebbende Saulum en{de} Barnabam heeft begheert te hooren dwoert Gods.
Maer Elimas die toouenaer (want alsoe wort sijnen naem beduyt) heeft hen wederstaen, begherende den stadthoudere af te keere{n} van{n} tghelooue.
Maer Saulus die ooc Paulus hiet, veruult mette{n} heylighe{n} gheest siende hem aen,
heeft gheseyt, O ghi vol va{n} alle bedroch en{de} alle scalcheyt des duyuels kint, viant va{n} alle rechtuerdicheyt, ghy en houdt niet op va{n} te verkeeren die rechte weghe{n} des Heere{n}.
En{de} nu siet die hant Gods op v, en{de} ghy sult blent sijn die sonne niet siende een wijle tijts. En{de} ter sto{n}t heeft hem ouerualle{n} ee{n} do{n}ckerheyt en{de} duysternisse. En{de} rontsomme gaende socht hi iema{n}t die hem die hant gheue{n} soude.
Doen die stadthoudere dit werck ghesien hadde, soe heeft hy ghelooft, verwonderende hen va{n} die leeringhe des Heeren.
En{de} als van Papho ghesceept ware{n} Paulus en{de} die met hem ware{n}, soe sijn sij ghecome{n} te Pergen va{n} Pamphilien. Maer Iohannes va{n} hen sceydende, is wederom ghekeert in Ierusale{m}.
Maer sij gae{n}de doer Pergen sijn ghecomen in antiochien van Pisidien. En{de} ghegaen sijnde in die synagoge op den sabbothsdach, hebbe{n} sij gheseten.
En{de} nae die lesse der wet en{de} der Propheten, soe hebben die princen der synagogen tot hen ghesonde{n} segghende, Ghi mannen broeders eest sake dat in v lieden eenich woert der vermaninghen is totten volcke segt dat.
En{de} Paulus op staende, en{de} metter ha{n}dt stillicheyt ghebiede{n}de, heeft gheseyt, Ghi Israhelijtsche ma{n}nen en{de} soe wie Godt vreeset. Hoort,
Des volcs va{n} Israels Godt heeft onse vaderen vercoren, en{de} ons volck verheuen doen sij vreemdelinghe{n} waren int lant va{n} Egypten, en{de} doer eene{n} hooghen arm heeft hy die daer wt gheleyt,
en{de} tot den tijt van veertich iaren heeft hy hen manieren verdraghe{n} in die woestijne.
En{de} verderue{n}de seuen na tien va{n} volcke int lant va{n} Chanaan, heeft hy hen metten lote hen lant ghedeylt,
omtrent nae vierhondert en{de} vijftich iare{n}, en{de} daer na heeft hy hen rechters ghegheuen tot Samuel den propheet.
En{de} daer na hebben sij eenen coninck begheert, en{de} hy heeft hen ghegheuen Saul Cis sone, eenen man van Beniamins gheslachte veertich iaren.
En{de} doen hy dien wechghedaen hadde, soe heeft hy hen lieden verwect Dauid den coninck, den welcken hy ghetuyghenis gheuende heeft gheseyt, Ic heb gheuonden Dauid den sone van Iesse, eenen man nae mijn herte, die alle mijnen wille doen sal.
Wt den sade va{n} desen heeft Godt, na sijn belofte Israel voerts ghebracht eenen salichmaker Iesum,
als Iohannes preecte voer daenschijn va{n} sijnder toecoemst het doopsel der penitencien alle de{n} volck van Israel.
Maer doen Iohannes sijnen loop volbracht, soe seyde hy. Ic en ben die niet den welcken ghi my meynt te sijne, maer siet hi coemt na my. Van wiens voeten ick niet weerdich en ben die scoenen te ontbinden. ✠
Ghy manne{n} ghi broeders, kinderen des gheslachts va{n} Abraham, en{de} die onder v lieden Godt vreesen v liede{n} is dwoert va{n} deser salicheyt ghesonde{n}.
Wa{n}t die te Ierusale{m} woonde{n} en{de} haer princen, desen niet kennende en{de} die stemme{n} der propheten die tot allen sabbathen ghelesen worden, hebben die ordeelende volbrocht,
en{de} gheen sake der doot in de hem vinde{n}de, hebbe{n} sij va{n} Pilato begheert dat sij he{m} doode{n} souden.
En{de} als sijt al volbracht hadde{n} dat van hem ghescreuen was, soe hebbe{n} sij hem vande{n} houte doende in ee{n} graf gheleyt.
Maer Godt heeft hem va{n} der doot verwect opde{n} derde{n} dach,
die welcke is ghesie{n} gheweest tot veel daghe{n} de{n} ghene{n} die met hem op ghegaen waren va{n} Galileen in Ierusale{m}, die tot nu toe sijn ghetuyghe{n} sijn totten volcke.
En{de} wy vercondighen v die beloftenisse die tot onsen vaderen ghedaen is. Want dese heeft Godt volbracht onsen kinderen verweckende Iesum. *
Ghelijck oock inden tweeden Psalm ghescreuen is. Mijn sone sijdi, ick heb v hede{n} voerts ghebracht.
Maer dat hi hem heeft verwect vander doot die niet wederkeeren en sal in die verderffenisse heeft hi alsoe gheseyt. Want ic sal v die heylighe beloften van Dauids ghetrouwe gheuen.
Ende daerom seyt hy noch elders, Ghy en sult uwen heylighen niet gheuen te sie{n} die verderffenisse.
Want als Dauid in sijn gheslachte ghedient hadde de{n} wille Gods, soe is hy ontslapen, en{de} versaemt tot sijne{n} vadere{n}, en{de} hy heeft verderffenisse ghesie{n}.
Maer den welcken Godt verwect heeft, die en heeft gheen verderffenisse ghesie{n}.
Hier om sij v kenlijck ghi mannen ghi broeders, dat v lieden doer desen die vergiffenisse der sonde{n} verco{n}dicht wort, va{n} alle tghene waer af ghy in die wet Moysi niet en hebt moghen gherechtuerdicht worden.
In desen wort gherechtuerdicht alle die daer in ghelooft.
Daer om siet toe, dat v niet ouer en come tghene datter ghescreue{n} is in die propheten,
Siet aen die versmaders, en{de} verwondert v, en{de} verswijnt. Want een werck, wercke ic in v daghen, een werck dat ghy niet gheloouen en sult, eest dat v iemant vertelt.
Ende als sij wtghinghen soe bade{n} sij dat sij ten naestcomende sabboth hen dese woerden spreken wilde{n}.
Ende als die synagoge ghesceyden was, soe sijnder veel vanden Ioden en{de} vanden Godts dienstighen wtlanders Paulum en{de} Barnaba{m} gheuolcht, die welcke sprekende raedden hen, dat sij blijuen souden in die gratie Gods. ✠
Maer opde{n} naesten sabboth soe is by nae die gheheel stadt vergadert om te hooren dat woort Godts.
Ende die Ioden siende die scaren sijn vol nijdicheyt gheworden, ende sij seyden teghen die dinghen die van Paulo gheseyt worden, blasphemerende.
Doen hebben Paulus ende Barnabas volstandelijck gheseyt, V lieden moest ierstmael ghesproken worden het woert Godts, maer want ghy dat van v stoot, ende v seluen onweerdich ordeelt des eewichs leuens, siet soe worden wy ghekeert tot die heydenen,
want alsoe heeft ons die Heere gheboden. Ick heb v ghestelt tot een licht der heydenen dat ghy moecht wesen tot een salicheyt tot dat wterste van eertrijck.
Ende die heydenen dit hoorende hebben hen verblijdt, ende sij glorificeerden het woert des Heeren, ende sij hebben ghelooft alle die te voren gheordineert waren totten eewighen leuen.
Ende dwoert des Heeren worde breedt ghesaeyt ouer alle dlantscap.
Maer die Ioden hebben opgheruct Godtsdienstighe ende eerlijcke vrouwen ende douerste vander stadt, ende sij hebben een veruolghinghe verwect teghen Paulum ende Barnabam, ende sij hebbense verdreuen van haren palen.
Maer sij scuddende dat stof haerder voeten op henlieden sijn ghecomen te Iconien.
Ende die discipelen werden oock veruult met blijscap ende metten heylighen gheest. *
ENde tis ghesciet te Iconien dat sij tsamen in die synagoge der Ioden ghinghen ende spraken, alsoe datter een seer groote menichte va{n} Ioden ende Griecken gheloofde.
Maer die Ioden die ongheloouich waren hebben opgheruct ende tot gramscappen verweckt die zielen der heydenen, teghen die broeders.
Hier om hebben sij daer veel tijts ghebleuen betrouwelijck doende in den Heere, die ghetuyghenis gheuende was de{n} woerde sijnder gratien, gheuende oock datter teekenen en{de} wonderen ghedaen worden doer hen hande{n}.
Maer die menichte der stadt is twistich gheworden, en{de} die sommighe waren met die Ioden maer die sommighe met die Apostelen.
En{de} doender eenen op loop ghesciet was van die heydenen en{de} Iode{n} met haren princen, dat sij hen scande aendoen souden en{de} steenen,
dit verstaende, sijn sij gheuloden tot die steden van Licaonien, Listren en{de} Derben, en{de} in alle dlantscap rontsomme, en{de} daer waren sij deuangelie prekende.
Ende een man sadt te Listren cranck in die voeten, cruepel van sijns moeders lichaem, die noyt ghewandelt en hadde.
Dese heeft Paulum ghehoort sprekende. Die welck hem aensiende en{de} siende dat hy tghelooue hadde om salich te worden,
soe heeft hy gheseyt met luyder ste{m}men, Staet recht op v voeten. En{de} hy is opghespronghen ende heeft ghewandelt.
En{de} als die scaren ghesien hadde{n} dat Paulus ghedae{n} hadde, hebbe{n} sij haer stemme opghehauen in die Licaonische sprake segghende, Die goden den menschen ghelijck gheworden sijn nederghedaelt tot ons.
Ende sij noemden Barnabam Iouem, maer Paulum Mercurium, want hy was die voerder des woerts.
Ende Iupiters priesters die voer die stadt was brenghende stieren en{de} croone{n} voer die dooren, wilde metten volcke sacrificie doen.
Dwelck als die Apostelen ghehoort hebben Barnabas en{de} Paulus, soe sijn sij met haren ghescoerden cleederen wtghespronghe{n} onder die scaren roepende
en{de} segghende, Ghy mannen waer om doedi dese dinghen? Wy sijn ooc ws ghelijck sterffelijcke menschen, vercondighende v lieden, dat ghy v bekeeren soudt van dese ydelheden totten leuenden Godt, die ghemaect heeft den hemel, en{de} die eerde en{de} die zee, en{de} alle datter in is,
die welcke in die voerlede{n} gheboerten alle die heydenen heeft laten wandelen hen weghen.
Ende hy en heeft sij seluen voerwaer sonder ghetuyghenisse niet ghelaten, wel doende va{n} den hemel, gheuende reghenen, en{de} vruchtbarighe tijden, veruullende met spijse en{de} blijscap onse herten.
Ende dit segghende hebben sij nauwelijcs die scaren connen gheswichten, dat sij hen niet en souden sacrificie doen.
Maer daer sijn sommighe Ioden ouerghecomen van Antiochien ende va{n} Iconien, die welcke (nae dat sij die scaren omghekeert hadden) hebben Paulum ghesteent en{de} ghetrocken wter stadt, meynende dat hy doot was.
Maer als hem die discipele{n} omringhelden, soe is hy opstaende in die stadt ghegaen, ende des anderen daechs is hy met Barnabas ghereyst tot in Derben.
En{de} als sij dier stadt het eua{n}gelie ghepreect hadden, en{de} vele menschen gheleert hadden, soe sijn sij wederom ghecomen te Lystren, en{de} Iconien, en{de} Antiochien,
versterckende die zielen der discipelen, en{de} vermanende dat sij blijuen souden int ghelooue, en{de} dat wi moeten doer veel tribulacien comen int rijck Gods.
Ende als sij hen lieden priesters ghestelt hadden tot elcker kercken, ende ghebeden hadden met vastene{n}, soe hebben sij hen den Heere beuolen inden welcken sij ghelooft hadden.
Ende voerts doergaende doer Pisidien, sijn sij ghecomen in Pamphilien,
en{de} sprekende het woert des Heeren in Pergen, sijn si nederwaerts ghegaen in Attalien,
en{de} van daer sijn sij te scepe gheuaren na Antiochien, Van waer sij ouerghegheuen waren der gratien Godts, tot dat werck dwelck sij volbrocht hebben.
Maer doen sij ghecomen waren en{de} vergadert hadde{n} die kercke, soe hebben sij vertelt hoe groote dinghen dat Godt met hen ghedaen hadde, ende dat hy den heydenen gheopent hadde die doore des gheloofs,
ende sij hebben daer eenen langhen tijt ghewoont by die discipelen.
ENde die sommighe weder comende wt Iudeen leerden die broeders. Ten sij dat ghi besnede{n} wort nae Moyses wijse, soe en moechdi niet salich worden.
Alser dan een groote oproeringhe ghesciet was van Paulus en{de} Barnabas teghen die, soe hebbe{n} sij gheslote{n} dat Paulus en{de} Barnabas ende sommighe andere van die andere, souden opwaerts reysen tot die Apostelen ende ouders in Ierusalem, om deser vraghen wille.
Hier om dese vander kercken wtgheleyt sijnde, sijn ghegaen doer Phenicen en{de} Samarien, vertellende die bekeeringhe der heydenen, ende sij maecten groote blijscap alle den broeders.
Maer doen sij te Ierusalem ghecomen waren, soe sijn sij ontfanghen gheweest van die kercke ende van die Apostelen ende ouders, vercondighende hoe groote dinghen dat Godt met hen ghedaen hadde.
Ende daer sijn opghestaen sommighe van die secte der Pharizeen die gheloouich waren gheworden segghende. Dat sij moesten besneden worden en{de} oock hen ghebieden te houden die wet va{n} Moyses.
Ende die Apostelen ende die ouders sijn vergadert. om te bemercken van deser reden,
ende doender een groote disputacie ghesciedde, soe heeft Petrus opstae{n}de tot hen gheseyt, Ghi ma{n}ne{n} broeders ghi weet hoe dat Godt va{n} die oude daghe{n} onder ons vercore{n} heeft dat doer mijne{n} mont die heydene{n} hoore{n} soude{n} het woert va{n} dat euangelie, en{de} gheloouen.
En{de} Godt die de herten kent, heeft ghetuyghenis ghegheuen, gheuende hen den heyleghen gheest, ghelijck ons
ende hy en heeft gheen ondersceyt ghemaect tussche{n} ons, ende hen doort ghelooue hen herten suyuere{n}de.
Nu dan waer om tempteerdi Godt, met een iock te legghen op die halsen der discipele{n}, dwelck noch onse vaderen noch wy niet en hebben connen ghedraghen?
Maer wy gheloouen dat wy salich worden doer die gratie ons Heere{n} Iesu Christi, ghelijck sij.
En{de} alle die menichte heeft ghesweghen, en{de} sij hebben ghehoort Barnabam en{de} Paulum vertellende, hoe groote teekenen ende wonderen dat Godt ghedaen hadde onder die heydenen doer henlieden.
Ende nae dat sij ghesweghe{n} hadden, soe heeft Iacobus gheantwoert segghende. Ghy mannen, broeders hoort my,
Simon heeft vertelt hoe dat Godt ierstmael besocht heeft te neme{n} wten heydenen een volck sijnen naem.
Ende met desen accorderen die woerden der propheten, alsoe daer ghescreuen is.
Daer nae sal ick wederkeeren, ende wederom optimmere{n} Dauids tabernakel dat verualle{n} is, en{de} sijn veruallinghe{n} sal ic weder om timmeren, en{de} ic sal oprichte{n},
op dat die ander mensche{n} versoecke{n} moghe{n} de{n} Heere, ende alle die heydenen op die welcke mijne{n} naem aengheroepen is, seyt die Heere dese dinghen doende.
Va{n} tbeghin der werelt is Gode beke{n}t sijn werck.
Waer om soe ordeele ick datmense niet ongherust en make die wt die heydenen bekeert worden tot Godt,
maer datme{n} tot hen scrijue, dat sij hen wachte{n} va{n} die besmettinghen des afgods beelden, en{de} va{n} oncuyscheyt, en{de} versmachte diere{n}, en{de} va{n} bloedt.
Want Moyses heeft va{n} die oude tijde{n} in elcke stede{n} die ghene die hem vercondighe{n} in die synagogen. Daer hy tot elcke sabbothe{n} ghelesen wort.
Doe{n} heuet de{n} Apostele{n} en{de} de{n} ouders behaecht met alle die vergaderinghe der gheloouigher, datme{n} soude kiesen mannen wt henliede{n}, en{de} sende{n} tot Antiochie{n} met Paulo ende Barnaba Iuda{m} die toeghenaemt worde Barsabas, en{de} Sila{m} va{n} die principaelste mannen onder die broeders,
scrijue{n}de doer die hant va{n} hen. Die Apostele{n} en{de} die ouders en{de} broeders wenschen de{n} broedere{n} wt de{n} heydene{n} die in Antiochie{n} en{de} in Syrie{n} en{de} Cilicie{n} sijn, salicheyt
Aenghesien dat wy ghehoort hebbe{n} datter sommighe wt ons gaende v liede{n} ontstelt hebbe{n} met woerde{n} v ziele{n} omme keerende, de{n} welcke{n} wy gheen beuel en hebbe{n} ghegheue{n},
soe heuet ons tsame{n} ouer ee{n} vergadert sijnde behaecht te kiesen manne{n}, en{de} die te senden tot v liede{n}, met onse alderliefste Barnaba en{de} Paulo,
mensche{n} die hen ziele{n} ouer ghegheue{n} hebbe{n} voer den naem ons Heere{n} Iesu Christi.
Hier om hebbe{n} wy ghesonde{n} Iudam en{de} Sila{m} die welcke sulle{n} selue v oock metten woerden tselue segghen.
Want het heeft den heyleghe{n} gheest en{de} ons goet ghedocht, v lieden anders niet meer lasts op te legghen, da{n} dese nootelijcke dinghe{n},
dat ghy v onthoudt van tghene dat den afgods beelde{n} gheoffert is, en{de} va{n} bloet, ende versmachte diere{n} en{de} va{n} oncuyscheyt. Va{n} die welcke ghi v seluen bewarende sult wel doe{n}, blijft ghesont.
Dese aldus wech ghesonden sijn ghecomen te Antiochien, en{de} als die menichte vergadert was, soe hebbe{n} sij den brief ouergheleuert.
Den welcken als sij ghelesen hadden, soe waren sij verblijdt vanden troost.
Maer Iudas en{de} Silas wa{n}t sij ooc propheten ware{n}, hebbe{n} met veel woerden die broeders vertroost, ende versterct.
En{de} als sij daer gheweest hadden eenen tijt, soe sijn sij wederghesonde{n} met vreden va{n} die broeders, tot die ghene diese ghesonde{n} hadden.
Maer het heeft Sile goet ghedocht daer te blijuen. Ende Iudas is alleen wechghegaen.
Maer Paulus en{de} Barnabas woonden te Antiochien, leerende ende prekende, met veel meer andere het woert Gods.
Ende nae een deel daghen soe heeft Paulus tot Barnabam gheseyt, Laet ons wederom gaende die broeders besoecke{n}, doer alle die steden, in die welcke wy dwoert des Heeren ghepreect hebben. Hoe dat sij hen hebben.
Maer Barnabas wilde oock met hem neme{n} Iohannem die toeghenaemt werde Marcus,
Maer Paulo dochte datmen hem niet en behoorde tontfanghen om dat hi van hem ghesceyden was wt Pamphilien, ende met hem niet ghegaen en was int werck.
Ende daer is een tweesceydicheyt opgheresen, also dat sij van malcanderen sceydden, en{de} Barnabas met hem nemende Marcum is ghesceept nae Cypren.
Maer Paulus verkiesende Silam is ghereyst, beuolen der gratien Gods vanden broeders.
Ende hy doerwandelende Syrien ende Cilicien versterckende die kercken. Ghebiedende te onderhouden die gheboden der Apostelen, ende der ouders.
ENde hy is voerts ghecomen tot Derben ende Lystren. Ende siet daer was een discipel ghenaemt Timotheus, eender gheloouender weduwen sone van eenen heydenschen vader.
Desen gauen goet ghetuyghe die broeders die te Lystren ende te Iconien waren.
Desen heeft Paulus ghewilt dat hy met hem reysen soude. Ende hem aennemende heeft hy hem besneden om der Ioden wille die in die plaetsen waren. Want sij wisten alle dat sijn vader een heydensch man was.
Ende als sij doer die steden ghinghen, soe leerden sij hen dat sij onderhouden souden die leeringhe{n} die gheordineert waren van die Apostelen ende ouderen die te Ierusalem waren.
Ende die kercken worden beuesticht int ghelooue, ende sij worde{n} daghelijcs oueruloedigher van ghetale.
Ende gaende doer Phrigien ende dlant van Galatien, werde hen verboden vanden heyleghen gheest dat woert te spreke{n} in Asien.
Maer doe{n} sij ghecome{n} waren in Mysien, soe proefden sij te gane tot Bithynie{n} en{de} Iesus gheest en heeft hen dat niet toeghelaten.
Maer doen sij Mysien doer ghegaen waren, soe sijn sij nederwaerts ghegaen te Troaden,
ende Paulo is inder nacht een visioen vertoont. Een man van Macedonien was daer staende, ende hem seer bidde{n}de, ende segghende, Doergaende tot Macedonien helpt ons.
Ende doen hy dat visioen ghesien hadde, soe hebben wy ter stont ghesocht te reysen in Macedonien versekert sijnde dat ons Godt gheroepen hadde om hen lieden het euangelie te vercondighen.
Ende te scepe varende van Troade, sijn wy met eenen rechten loop ghecomen in Samothracien ende des anderen daechs te Neapolen,
ende va{n} daer te Philippen, welck is die hooftstadt va{n} dlandt va{n} Macedonien, een stadt der vreemder wtlanders. En{de} wy ware{n} in dese stadt een deel daghen blijuende.
Maer op der sabbathen dach soe sijn wi wtghegaen buyte{n} die poorte omtre{n}t den vloet daer tschee{n} datme{n} plach te bidde{n}, en{de} sitte{n}de sprake{n} wi tot die vrouwe{n} die daer vergadert ware{n}.
En{de} een vrouwe Lydia ghenae{m}t een purpur vercoopersse der stadt va{n} Thiatere{n} Godt diene{n}de heuet ghehoort. Wiens herte die Heere gheopent heeft om ter herten te nemen tghene datter geseyt worde van Paulo.
Ende doe{n} sij ghedoopt was ende haer huys, soe heeft sij seer ghebede{n} segghende, Eest sake dat ghi my hebt gheacht gheloouich te sijne de{n} Heere, soe coemt in mijn huys ende herberghter. Ende sij heeft ons ghedwonghen.
Ende tis ghesciedt als wy ter bedinghe{n} ghinghen, datter een ionghe dochter, hebbende eenen waersegghende gheest binne{n}, ons ontmoette, die welcke hare{n} Heeren groot ghewin dede met waersegghen.
Dese Paulum ende ons gheuolcht sijnde riep segghende, Dese mensche{n} sijn dienaers vanden hooghen Godt, die v vercondighen den wech der salicheyt.
Ende dit dede sij menighen dach. Maer Paulus wee daer af hebbende ende hem omkeerende heeft gheseyt totten gheest. Ick ghebiede v inden naem Iesu Christi dat ghy va{n} haer wtgaet. Ende hi is wtghegaen op die selue vre.
Ende haer Heeren siende dat die hope van hen winninghe wech gheuaren was, soe hebben sij Paulum ende Silam vanghende ghebracht op die merct tot die princen,
en{de} brenghende die voer die wethoudere{n} hebben sij gheseyt, Dese menschen beroeren onse stadt, want sij Ioden sijn,
ende vercondighen een maniere die ons niet gheorlooft en is aen te nemen, noch te doen, aenghesien dat wy Romeynen sijn.
En{de} tvolck is teghen henlieden tsamen gheloopen, en{de} die wethouders hen cleederen scoorende hebben gheboden datmense soude met roeden slaen.
En{de} als sij hen veel slaghen ghegeuen hadde{n}, soe hebbe{n} sijse in de{n} kerker ghesteken, ghebiedende den bewaerder, dat hijse naerstelijck bewaren soude.
Die welcke als hy sulck ghebodt ontfanghe{n} hadde, heeftse ghedaen in de{n} binnensten kerker, en{de} hen voeten heeft hy ghesloten in de{n} stock.
Maer ter middernacht loofden Paulus en{de} Silas Godt, biddende, Ende sij hoordense die in die gheuanghenisse ware{n}.
Maer onuersienlijck isser een groote eertbeuinghe ghesciet, alsoe dat die fundamenten des kerkers gheruert worden. Ende ter stont ghinghen alle die dooren open, en{de} die bande{n} va{n} hen allen worden ontbonde{n}.
En{de} die bewaerder des kerkers ontspronghe{n} sijnde, en{de} siende die doore{n} des kerkers open, wilde hem seluen met een wtghetrocken sweert dooden, meynende dat die gheuanghe{n} wech gheuloden ware{n}.
Maer Paulus heeft met luyder ste{m}men gheroepe{n}, segge{n}de, En doet v selue{n} ghee{n} quaet. Wa{n}t wi sijn allegader hier.
En{de} als hi licht gheeyscht hadde, soe is hy daer binnen ghegaen. En{de} verscrict sijnde is hi Paulo en{de} Sile te voete gheualle{n},
en{de} hen buyte{n} wtleydende heeft hy gheseyt. O ghy heeren wat moet ick doen dat ick salich mach worden?
En{de} sij hebben gheseyt, Ghelooft inden Heere Iesum en{de} soe suldi salich wesen ghi en{de} v huysghesin.
En{de} sij hebben hem het woert des Heeren ghesproken met alle{n} den ghenen die in sijn huys waren.
En{de} hy hen neme{n}de in die vre des nachts, heeft hen wonden ghewasschen, en{de} hy werde ghedoopt ende alle sijn huys ter stont.
En{de} als hijse gheleydt hadde tot in sijn huys, soe heeft hy hen die tafel voerghestelt, ende hy heeft vrolijck gheweest met alle sijne{n} huyse gheloouende Gode.
En{de} alst dach gheworde{n} was, soe hebben die wethouders die stadt dienaers ghesonde{n} segghende, Laet die menschen vrij gaen.
En{de} die bewaerder des kerkers heeft dese woerden Paulo ghebootscapt. Dat die wethouders ghesonden hadde{n} datme{n} v lieden soude vrij late{n} gaen. Hier om nu wtgaende gaet wech in vreden.
Maer Paulus heeft tot hen gheseyt, Sy hebben ons roomsche menschen openbaerlijck gheslaghe{n} sonder sake inden kerker gheslooten, ende drijuen sij ons nu heymelijck wech? Alsoe niet, maer laetse selue comen
ende ons wtleyde{n}. Ende die dienaers der stadt hebben den wethouders ghebootscapt dese woerde{n}. Ende sij sijn veruaert gheweest, ghehoort hebbende dat sij Romeyne{n} waren.
En{de} comende hebben sij hem ghesmeect, en{de} wtleyde{n}de hebben sij hen ghebeden dat sij wter stadt gaen souden.
Ende wten kerker gaende, sijn sij tot Lidiam inghegaen, ende siende die broeders, hebben sij die ghetroost ende sijn wech ghereyst.
MAer doen, sij ghereyst hadden doer Amphipolen ende Appolonien, soe sijn sij ghecomen te Thessalonien, daer een synagoge der Ioden was.
En{de} nae ghewoonte is Paulus tot hen binnen ghegaen, ende op drij sabbothen sprack hy tot hen van die scriftueren,
verclarende, ende bewijsende dat Christus moest lijden, ende verrijsen van die dooden, ende dat die is Iesus Christus, den welcken ick v vercondighe.
Ende die sommighe van hem hebbe{n} ghelooft, ende sij sijn versaemt met Paulo ende Sila, ende van die Godsdienstighe heydene{n} een groote menichte, ende veel edele vrouwen.
Ende die Ioden die benijdende, ende tot hen nemende sommighe quade mannen van dat ghemeyn volck, ende een gherucht makende, hebben die stadt opgheruct, ende staende by Iasons huys hebben sij ghesocht hen voerts te brenghen onder tvolck,
En{de} doen sijse niet en vonden soe trocken sij Iasone{n}, ende sommighe broeders tot die princen der stadt, roepende. Dese die de werelt in roeren stellen sijn oock herwaerts ghecomen,
die welcke Iason ontfanghen heeft, en{de} dese doen allegader teghen des keysers ordinancien noemende eenen anderen coninck te sijne Iesum.
Ende sij hebben oock tghemeyn volck verwect, ende die princen der stadt dit hoorende,
en{de} ontfanghen hebbende dat verantwoerden van Iason, ende van die andere hebben sij hen laten vrij gaen.
Maer die broeders hebben ter stont des nachts Paulum ende Silam laten gaen in Beroeen. Die welcke (als sij daer comen waren) sijn sij ghegaen in die Ioden den synagoge.
(Ende dit waren die edelste van henlieden die te Thessalonice sijn die dwoert ontfanghen hebben met gheheelder begheerten, daghelijcs ondersoeckende die scriftueren, oft dese dinghen alsoe waren.
Ende voerwaer daer heefter veel van henlieden ghelooft, en{de} van die eerlijcke heydensche vrouwen ende mannen niet luttel.
Maer doen die Ioden in Thessalonien vernomen hadden, dat te Beroeen van Paulo dwoert Gods oock ghepreect was, soe sijn sij derwaerts oock ghecomen, beroerende ende in gherucht stellende die menichte.
Ende doen hebben die broeders Paulum ter stont laten wech gaen dat hy gaen soude tot aen die zee. Maer Silas ende Thimotheus sijn daer ghebleue{n}.
Ende die Paulum wtleyden, hebben hem voerts gheleydt tot Athenen toe. Ende van hem een beuel ontfanghen hebbende aen Silam ende Thimotheum dat sij seer rasschelijck tot hem comen souden, soe sijn sij ghereyst.
Maer doen Paulus hen lieden te Athenen verbeydde, soe worde sijnen gheest verwect in hem, siende die stadt gheheel met afgoderien becommert.
Hier om soe disputeerde hi in die synagoge met die Iode{n}, en{de} mette{n} Godts dienstighe{n} en{de} op die merct talle{n} daghe{n} tot die ghene die daer teghe{n}woerdich ware{n}.
En{de} sommighe Epicureeussche en{de} Stoyssche Philosophe{n} disputeerden met hem, en{de} die sommighe seyden. Wat wilt dese woordt sayere segghen? Maer dandere seyden. Het scijnt te wesen een vercondigher van nieuwe goden, om dat hi hen liede{n} Iesum en{de} die verrijsenisse vercondichde.
En{de} hem nemende hebbe{n} sij hem gheleydt in ariopago, segghe{n}de, Moghen wy wete{n} wat dese nieuwe leeringhe is die van v ghepreect wert?
Want ghy brengt sommighe nieuwe dinghe{n} in onse ooren. Daer om wi willen weten, wat dese dinghen sijn willen.
(Ende alle die van Athenen, en{de} die vreemde gasten, en verleechden hen nerghens toe, dan om te segghen, oft te hooren iet nieus)
Maer Paulus staende, int midde{n} van Ariopago heeft gheseyt, Ghi mannen va{n} Athene{n}, ick sie v liede{n} ouer al met valsche{n} Godstdienst becommert.
Want ic voerbijgaende en{de} siende v afgods beelden, heb oock gheuonden eenen outaer, daer op ghescreuen was. Den ombekenden Godt. Daer om dat ghy onwetende eert, dat vercondighe ick v
Godt die die werelt ghemaect heeft, ende al datter in is, dese want hy Heere is van hemel ende eerde, en woont in gheen tempelen metten handen ghemaect,
noch hem en wort gheenen dienst ghedaen, met menschelijcke handen als iet behoeuende, want hy eenen ieghelijcken gheeft het leuen, ende den adem, ende alle dinghen,
en{de} hi heeft wt eenen alle gheslachte der menschen ghemaect, om te woonen opt gheheel aenschijn der eerden, ordinerende ghesette tijden, ende eynden van haer lieder wooninghe
om Godt te soecken, oft sij hem bijauontueren mochten aentasten, ende vinden. Al eest soe dat hy niet verre en is, van een ieghelijcken van ons lieden.
Want in hem leuen wy, ende roere{n} ons, ende hebbent wesen. Alsoe ooc sommighe van uwen Poeten gheseyt hebben. Want wy sijn ooc van zijn gheslachte.
Daer om wa{n}t wy van Gods gheslachte sijn, soe en behoore{n} wy niet te meyne{n}, dat het Godtlijck wesen den goude oft siluer, oft de{n} steene{n}, de{n} ghesneden wercke der consten ende der menschen versieringhen ghelijck is.
Ende tis waer, dat Godt die tijden van deser onwetentheyt onghemerct latende vercondicht nu den menschen, dat sij alle gader oueral souden penitencie doen,
om dat hy eenen dach ghestelt heeft, inden welcken hy die werelt sal ordeele{n} in rechtuerdicheyt, doer eenen man in den welcken hy dat gheordineert heeft allen menschen tghelooue biedende, verweckende die van die doode{n}.
Maer doe{n} sij ghehoort hadde{n} die verrijsenisse der dooden, soe bespotte{n} hem die sommighe, Maer die sommighe seyde{n}. Wy sulle{n} v daer af wederom hoore{n}.
Alsoe is Paulus ghegae{n} wt dat midden va{n} henliede{n}.
Maer sommighe mannen hem bijblijuende hebbe{n} ghelooft, onder die welcke was ooc Dionisius een Areopagyter, en{de} een vrouwe ghenaemt Damaris, ende andere met henlieden.
DAer nae wt Athenen ghegaen sijnde, is hy ghecomen te Corinthen,
en{de} vindende daer eenen Iode Aquila ghenoemt, wt Ponten gheboren, die nu corts wt Italien ghecomen was, ende Priscillam sijn huysvrouwe (om dat Claudius gheboden hadde dat alle die Ioden wt Roome wech gaen souden) soe is hy tot hen ghegaen,
en{de} om dat sij vander seluer consten waren, soe bleef hy by hen, en{de} wracht (Want sij waren van die conste van tente{n} te maken)
Ende hy disputeerde in die synagoge alle sabbothen ondertusschen inbrenghende de{n} naem des Heeren Iesu, ende hy maectet wijs den Iode{n} en{de} de{n} Griecke{n}.
Maer doen va{n} Macedonien ghecome{n} waren Silas en{de} Timotheus, soe was Paulus naerstich tot dat woert betuyghende den Iode{n} dat Iesus was Christus.
Maer doen sij daer teghe{n} seyde{n} en{de} blasphemeerden, soe heeft hy sijn cleederen wtscuddende tot hen gheseyt, V bloet sij op v lieder hooft. Ick sal va{n} nu voerts suyuer tot die heydenen gaen.
Ende van daer vertreckende is hy ghegaen int huys van eenen ghenaemt Titus die rechtuerdighe, die Godt dienende was, wiens huys was neffens aen die synagoge.
Ende Crispus die ouerste der synagogen heeft den Heere ghelooft met alle sijnen huyse, ende veel vanden Corinthianen hoorende hebben ghelooft, en{de} werden ghedoopt.
Ende die Heere heeft des nachts doer een visioen tot Paulum gheseyt, En wilt niet vreesen, maer spreect ende en swijcht niet.
Want ick ben met v, en{de} niemant en sal toeghelaten worden om v te hinderen. Want ick heb veel volcs in dese stadt.
Ende hy is daer stille gheweest een iaer ende ses maende{n} leerende by hen dwoert Gods.
Maer doen Gallio stadthouder van Achaien was, soe sijn die Ioden eendrachtelijck op ghestaen teghen Paulum ende sij hebben hem ghebracht voer den rechterstoel
segghende, Dese raet teghen die wet den menschen Gode te dienen.
Maer doen Paulus begonste sijne{n} mont open te doen, soe heeft Gallio gheseyt tot die Ioden. Waert sake dattet iet onrechts waer, oft een seer quade daet O ghy Ioetsche mannen, soe mocht ick v nae recht verdraghen,
Maer sijnt vraghen van woerden oft namen, oft van uwer wet. Daer af siet ghy toe. Ick en wil van desen gheen richter sijn.
Ende hy heeftse ghedreuen van den rechter stoel.
Ende sij alle grijpende Sosthenem eenen Prince der synagogen sloeghen hem voer den rechter stoel. Maer Gallio en track hem gheen van desen dinghe{n} aen.
Maer doen Paulus noch veel daghe{n} ghebeydt hadde, soe is hy (die broeders Gode beuelende) te scepe gheuaren naer Syrien (ende met hem Priscilla en{de} Aquila) Die welcke hadde in Cenchris sijn hooft ghescoren want hy hadde een ghelofte.
Ende hy is ghecomen te Ephesen, ende daer heeft hijse ghelaten. Maer hy in die sijnagoge gaende disputeerde metten Ioden.
Ende doen sij hem baden dat hy daer noch langher tijt soude blijuen, soe en heeft hy dat niet gheconsenteert,
maer hen te Gode beuelende, ende segghende, Ick sal wederom tot v lieden keeren (by alsoe dat Godt wilt) soe is hy ghereyst van Ephesen.
Ende nederwaerts gaende in Cesarien, is hy opgheclommen ende heeft die kercke ghegroet, ende is nederwaerts ghereyst nae Antiochien.
Ende als hy daer een luttel tijts gheweest hadde, soe is hy voerts ghereyst, doer wandelende veruolghens dat lantscap van Galatien ende Phrygien versterckende alle die discipelen.
Ende een Iode Apollo ghenaemt van Alexandrien gheboren een welsprekende man is ghecome{n} tot Ephesen, machtich in die scriftueren.
Dese was gheleert inden wech des Heeren, ende wesende vierich van gheeste sprack hy, ende leerde naerstelijck tghene dat Iesu aengaet. Wetende alleen het doopsel van Ioha{n}nes.
Aldus heeft dese begonnen vrijelijck te doen in die synagoge. Den welcke{n} als Priscilla en{de} Aquila ghehoort hadde{n}, soe hebbe{n} sij hem tot hen ghenome{n}, en{de} hebbe{n} hem neerstelicker verclaert den wech des Heere{n}.
En{de} doe{n} hy wilde gae{n} in Achaie{n}, soe hebbe{n} sij die broeders vernae{n}t, en{de} ghescreuen den discipelen dat sij hem ontfanghen soude{n}. Die welcke als hy comen was heeft veel behelps ghedaen den ghenen die ghelooft hadden,
Wa{n}t seer sterckelijck vermant hy die Ioden int openbaer, toone{n}de door die scriftueren dat Iesus is Christus.
ENde het is ghesciet doen Apollo te Corinthe{n} was, dat Paulus hebbende door reyst alle die ouerste landen quam tot Ephesen, ende vant sommighe discipele{n},
en{de} hi heeft tot hen gheseyt. Hebdi den heylighen gheest ontfanghen gheloouende, Maer sij hebben tot hem gheseyt. Wij en hebben noch niet ghehoort ofter eenen heylighen gheest is,
Maer hy heeft gheseyt. Waer in sijt ghi da{n} ghedoopt? Die welcke hebben gheseyt. In Iohannis doopsel,
En{de} Paulus heeft gheseydt. Iohannis heeft met dat doopsel der penitencien het volck ghedoopt, segghe{n}de dat sij gheloouen souden inden ghenen die nae he{m} comen soude, dat is in Iesum,
Dit ghehoort hebbende werden sij ghedoopt inden naem des Heere{n} Iesu,
En{de} doen hen Paulus die handen opgheleydt hadde soo is die heylighe gheest op hen ghecomen, ende sij spraken met tonghen, en{de} sij propheteerden,
En{de} sij waren alle gader omtrent twaelf mannen,
Ende in die Sinagoge gaende sprack hy met betrouwe{n} drij maenden lanck disputerende en{de} hen onderwijsende va{n} dat rijck Godts. *
Maer doender sommighe verhert waren ende niet en gheloofden, vermalendijdende den wech des Heeren voor die menichte, soo heeft hy van hen sceydende, die discipele{n} afghesceyde{n}, daghelijcs disputerende in die scole van een die Tirannus hiet,
En{de} dit ghesciede twee iaren lanck, also dat alle die ghene die in Asien woo{n}den hoorde{n} het woort des Heeren, soo wel die Ioden als die Heydene{n},
En{de} Godt dede crachtighe wercken die niet ghemeyn en waren door Paulus hant,
alsoo dat oock op die siecken ghedraghe{n} worden va{n} sijnen lichae{m} die sweetdoecken oft voorcleede{n}, en{de} die siecten sceydden van henlieden, en{de} die boose gheeste{n} ghingen wt,
En{de} sommighe va{n}den o{m}megaende Ioden die besweerders ware{n} hebbe{n} ooc geproeft ouer die ghene die boose gheeste{n} binne{n} hadden, den nae{m} Iesu aen te roepen segghe{n}de. Ic besweere v door Iesum den welcken Paulus vercondicht,
Ende het waren seuen eens Ioden sone{n} Sceua ghenaemt ee{n}s prince der priestere{n} die dit dede{n},
Maer die boose gheest antwoordende heeft tot hen gheseyt Iesum ken ick, en{de} Paulum weet ic, maer wie sijt ghilieden?
Ende die mensche daer den alderquaetsten gheest in was op hen springhe{n}de, en{de} gheweldich wordende ouer beyde, heeft macht ghebruyct teghe{n} henlieden, alsoo dat sij naect ende ghewont ontliepe{n} wt dat huys,
Ende dit is kenlijck gheworden alle de{n} Ioden en{de} Heydenen, die te Ephesen woonden, en{de} daer is een vreese op alle die gheuallen, ende den naem des Heeren Iesu worde grootelijck ghepresen,
En{de} veel vanden ghenen die gheloofden quaeme{n} belijdende, en{de} vercondighende hen wercken,
En{de} vele van henliede{n} die quade curioesheden gheuolcht hadden hebbe{n} die boecken tsamen ghebrocht, ende die verbrant voor allen menschen, en{de} doen sij die prijsen van die ghereke{n}t hadden, soo hebben sij gheuonden tghelt van vijftich duysent penninghen,
Also sterckelijc wies dat woort Gods en{de} worde versterct,
Als dese dinghe{n} volbrocht ware{n}, so heeft Paulus inde{n} gheest voorghenome{n} dat hy Macedonien en{de} Achaien doorghereyst hebbe{n}de soude gaen nae Ierusalem seggende. Nae dat ic daer sal gheweest hebben, soo moet ick oock roome sien,
Ende sendende in Macedonien (twee vanden ghene{n} die hen dienden Timotheum en{de} Erastum, is hy selue een luttel tijts ghebleuen in Asien,
Ende op dien tijt is gheschiet een beroeringhe, die niet cleyn was) van den wech des Heeren,
Wa{n}t een Demetrius ghenoe{m}t een siluersmit make{n}de silueren cassen voor Diana gaf den constighen werckluyden den gheen cleyn ghewin
die welcke hy te tsamen roepende met die ghene die van den seluen hantwerck waren heeft gheseyt. Ghi mannen weet wel dat wij van deser hanteringhen ghewin hebbe{n},
en{de} siet ende hoort, hoe dat desen Paulus heeft niet alleen van Ephesen, maer oock by nae van gheheel Asien een groote scare onderwijsende afghekeert segghe{n}de. Dattet ghee{n} gode{n} en sijn die metten hande{n} ghemaect worde{n},
En{de} niet alleen en sal ons dit deel in perikel comen van verworpen te worden, maer oock sal den tempel vander grooter Dianen voor niet gheacht worden, En{de} haer maiesteyt salme{n} ooc beghinne{n} te verderuen, die welcke gheheel Asien en{de} die werelt eert,
Dese woorden ghehoort hebbende sijn si vol gra{m}scap worden, en{de} hebben gheroepen seggende. Groot is Diana der Ephesiane{n},
En{de} alle die stadt is vol werringhen gheworden, en{de} sij hebben eenen oploop ghemaect ee{n}drachtelijc tot op die ghemeyn speelplaetse, hebbe{n}de gegrepe{n} Gaiu{m} en{de} Aristarchu{m} die Macedoniane{n} Paulus gheselle{n},
En{de} doe{n} Paulus wilde int volc gae{n} so en hebbe{n}t die discipele{n} niet toeghelate{n},
Maer oock sommighe van die prince{n} van Asien die sijn vrie{n}den waren hebben tot hem ghesonden, biddende dat hy in die speelplaetse niet comen en soude,
en{de} die ander riepen wat anders, want het was een verwerde vergaderinghe, en{de} den meesten deel en wisten niet wt wat sake dat sij verghadert waren,
Maer sij hebben Alexandrum wter scaren ghetrocken, den Iode{n} hem voortstierende, Ende Alexander metter hant stillicheyt begheert hebbende, wilde den volcke reden segghen.
Den welcken (als sij ghekent hadden een Iode te sijn, soo isser een groot ghecrijsch ghesciet van hen allen omtrent twee vren lanck roepende, Die groote Diana der Ephesiane{n},
En{de} doen die scrijuer die scare{n} ghestilt hadde, soo heeft hy gheseyt. Ghy manne{n} va{n} Ephesen, wat mensch isser die niet en weet dat die stadt va{n} Ephesen dienende is der grooter Dianen en{de} Iupiters kint?
Daero{m} want men hier teghen niet en mach segghen, soo behoorde ghilieden ghestilt te wesen, en{de} niet onbedachtelijck te doen,
Want ghy hebt ons dese mans aenghebracht, die noch tempelsceynders noch blasphemeerders en sijn van uwer goddinnen,
Maer eest dat Demetrius en{de} die constighe wercluyden die met hem sijn, eenighe sake teghen iemanden hebben, Men houdt ghemeynen raet van saken, ende daer sijn wethouders, laetse malcanderen voor recht aenspreken,
Maer eest dat ghy iet anders begheert te weten, dat machmen in die wettelijcke vergaderinghe beslichten,
Want wij sijn int perikel van beclaecht te worden vanden oploop van heden hoewel datter niemant sculdich en is, vanden welcke{n} wij ons mochten verantwoorden van desen oploop, En{de} doen hy dit gheseyt hadde, soo heeft hy die vergaderinghe laten gaen.
MAer doen dese beroerte op hielt, soo heeft Paulus die discipelen gheroepen, ende hen vermanende, Gode beuole{n}, en{de} is wechghereyst om te gaen in Macedonien,
Ende doen hy die landen doorwandelt hadde, en{de} hen hadde met veel redenen vermaent, soo is hy ghecomen in griecke{n} lant,
ende als hi daer gheweest hadde drij mae{n}den, soo sijn hem laghen gheleyt vanden Ioden teghen dat hi soude te scepe varen nae Syrien, Ende hy heeft raet ghehadt dat hy wederom keeren soude door Macedonie{n}
Ende met hem sijn ghegaen Sosipater van Pirriberoen, maer van die Thessalonianen Aristarchus, en{de} Secundus, ende Gaius van Derbe{n}, en{de} Timotheus, maer vanden Asianen Tythicus, en{de} Trophimus,
Dese (doen sij voor ons ghegaen waren) hebben ons verbeyt te Troaden,
En{de} wij sceepten nae die daghe{n} der ongheheefder brooden van Philippen, ende sijn tot hen ghecomen te Troaden binnen vijf daghen, daer wij ghebleuen sijn seuen daghen,
Maer op eene{n} vanden sabbothen als wij te samen come{n} ware{n} om tbroot te breken, soo heeft Paulus hen ghepreect willende des anderen daechs reysen, ende hi heuet sermoo{n} ghetrocken tot der middernacht toe,
En{de} daer waren seer veel lampen in die eetcamer daer wij vergadert ware{n}
Maer een ionghelinck Euthicus ghenaemt sittende op een venster doen hy in eenen swaren slaep gheuallen was (als Paulus langhe preecte) verwonne{n} sijnde vanden slaep is vande{n} derden solder gheuallen nederwaerts ende hy is doot opghehauen,
Totten welcke{n} als Paulus neder ghecomen was, soo heeft hy op he{m} gheleghen en{de} hem omuanghende heeft hy gheseydt. En wilt niet ontstelt sijn, wa{n}t sijn ziele is in hem,
En{de} opgaende ende broot brekende en{de} ontbijtende, doen hy hen ghenoech aenghesproken hadde totten dach is hy wechghereyst,
Ende sij hebben den ionghelinc leuende ghebracht, ende sij sijn ghetroost gheweest niet weynich,
Maer wi in een scip climme{n}de sijn gheuaren in Asson, dat wij van daer Paulum ontfanghe{n} souden, want alsoo hadde hijt bescict wille{n}de selue te lande die reyse doen,
Ende doen hy ons vonden hadde in Asson, soo sijn wij, hem mede nemende, ghecomen tot Mytelenen,
Ende van daer scepende sijn wi tsanderdaechs ghecomen teghen Chium, ende des anderdaechs sijn wij aencomen te Samum, ende den dach daer nae sijn wij ghecomen te Mileten,
want Paulus hadde voor hem ghenome{n} voorby Ephesen te scepen, om dat hy gheen verlet en soude hebben in Asien, Want hy haestede hem dat hy (waert hem moghelijck) den Sinxendach soude te Ierusalem houde{n},
Maer van Mileten sendende tot Ephesen heeft hy gheroepe{n} die ouders vander kercke{n},
Die welcke (als sij tot hem ghecomen waren) en{de} te samen waren, soo heeft hy hen gheseydt. Ghy weet wel vanden iersten dach dat ick in Asien ghecomen ben, hoe dat ick met v lieden binnen alle dien tijt gheweest hebbe,
dienende den Heere met alle ootmoedicheyt, en{de} tranen, en{de} temptacien die my ghebuert sijn wt die laghe{n} der Ioden,
Hoe dat ick v niet orberlijcs ontrocken en hebbe ick en hebt v lieden vercondicht, ende v gheleert ope{n}baerlijck, ende van huyse te huyse,
betuyghende den Ioden ende den Heydenen die penitencie in Gode, ende tghelooue in onsen Heere Iesum Christu{m},
Ende nv siet ick ghebonden inden gheest reyse nae Ierusalem, niet wetende wat my daer toecomende is,
dan dat die heylighe gheest my tot allen steden openbaerlick ghetuycht segghende dat mijn banden en{de} tribulatien te Ierusalem toecomende sijn,
Maer ic en ontsie gheen deser dinghen, noch ick en achte mijn ziele niet costelijcker dan my seluen behoudelijc dat ic mijnen loop mach volbrenghen, ende den dienst de{n} welcken ick ontfanghen hebbe vanden Heere Iesu om te betuyghen dat euangelie der gratien Godts,
En{de} nv siet ick weet wel, dat ghy voorts mijn aensicht niet meer sien en sult, ghi allegader door die welcke ic ghegaen hebbe prekende het rijck Godts,
Waerom soo betuyghe ick v lieden opden dach van heden, dat ick suyuer ben van vwer alder bloet,
Want ick en heb mi niet ghespaert dat ick v niet en soude vercondighe{n} alle den raet Godts.
Siet wel voor v en{de} voor allen den cudde in dwelcke v die heylighe gheest ghestelt heeft bisscoppen om te regeren die kercke Godts, die welcke hy ghecreghen heeft met sijnen bloede.
Ick weet wel datter nae mijn wechsceydinghe sullen grijpe{n}de woluen incomen onder v lieden den cudde niet spare{n}de,
Ende wt v seluen sullen mannen opstaen sprekende verkeerde leeringhen, om die discipelen nae hen wech te leyden,
Waerom soo waect in v ghedenckenisse onthoudende hoe dat ick drij iaren lanc nacht en{de} dach niet en hebbe opghehouden, met tranen vermanende eenen ieghelijcken van v lieden,
Ende nv beuele ick v Gode, ende den woorde van sijnder gratien, die machtich is te stichten, ende te gheuen die erffenisse in allen die gheheylichde,
Niemants siluer ende gout oft cleedt en heb ick begheert.
Ghy weet dat selue wel, hoe dat dese handen ghedient hebben van het ghene dat my van noode was, ende den ghenen die met my sijn,
Ick hebt v al ghetoont, datmen alsoo arbeydende moet ontfanghen die crancke, ende ghede{n}cken des woorts des Heeren Iesu (want hy heeft gheseyt) Tis saligher gheuen dan ontfanghen,
En{de} doen hy dit gheseyt hadde, soo heeft hy met gheboochden knien ghebeden met hen allen,
En{de} daer is een groot ghescrey opghestaen van hen allen, ende valle{n}de op Paulus hals custen sij hem,
aldermeest bedroeft sijnde int woort dat hi gheseyt hadde, dat sij sijn aensicht niet meer sien en souden, Ende sij gheleyden hem ten scepe.
ENde alst ghesciet was dat wij te scepe voere{n}, van hen vertrocken sijnde, soo sijn wij met eenen rechten loop ghecomen te Choen, ende sdaechs daer nae te Rhoden, ende van daer te Pataram,
En{de} doen wij gheuonde{n} hadden een scip oueruarende tot in Phenicen, so hebben wij daer inclimme{n}de gheuaren,
Maer doen wi begonste{n} ghesien te worden van Cypren, verlatende dat ter slincker hant sijn wij gheuaren in Syrien ende ghecomen tot Tyrum, want daer soude het scip ontladen,
En{de} doen wij daer discipelen gheuonden hadden, soo sijn wij daer ghebleuen seuen daghen, die welcke seyden Paulo door den gheest, dat hy niet optrecken en soude in Ierusalem,
Ende als die daghen ouerleden waren, soo reysden wij ende ghinghen voorts, en{de} sij alle gheleydden ons met hen huysvrouwen ende kinderen tot buyten die stadt, en{de} met gheboochde knien hebben wij opde{n} oeuer ghebeden,
Ende als wij malcanderen te Gode beuolen hadden, soo sijn wij int scip gheclommen, ende sij sijn wederom ghegaen tot hen wooninghen,
Maer wij doen die scipuaert voleyndt was, sijn wij van Tyro nederwaerts ghegaen tot Ptolomaiden, Ende als wij die broeders ghegroet hadden, soo sijn wij eenen dach bi he{n} ghebleue{n},
Maer tsanderdaechs ghereyst sijnde, sijn wij ghecomen te Cesarien, Ende gaende int huys van Philippus den euangeliste, die een vanden seuenen was sijn wij by hem ghebleuen,
Ende dese hadde vier dochteren maechden propheterende,
Ende doen wij vertoefden een deel daghen, soo is daer ouerghecomen van Iudeen een propheet Agabus ghenoemt,
Doe{n} dese tot ons ghecome{n} was soo heeft hy Paulus riem ghenomen ende bindende sijns selfs handen ende voeten heeft hy gheseyt. Dit seyt die heylighe gheest, Den man (wiens riem dit is) sullen die Ioden in Ierusalem alsoo binden, ende leueren hem in die handen der Heydenen,
Dwelck als wij ghehoort hadden soo baden wij, ende die van dier plaetsen waren, dat hy niet opwaerts en ghinghe te Ierusalem,
Doen heeft Paulus gheantwoort, ende gheseyt. Wat doet ghy weenende ende mijn herte bedruckende? Want ick ben bereet niet alleen ghebonden te worden maer oock te steruen in Ierusalem om den naem des Heeren Iesu,
Ende doen wij hem dat niet en consten ontgheuen soo hebbe{n} wij gherust segghende. Den wille des Heeren moet ghescieden,
En{de} nae dese daghe{n} bereydt sijnde, sijn wij opwaerts ghereyst in Ierusalem,
Ende daer sijn sommighe vanden discipelen wt Cesarien met ons ghecomen, brenghende met hen gheleydt eene{n} (by den welcken wij herberghen souden) Iasonem van Cypren, eenen ouden discipele,
Ende doen wij te Ierusalem ghecomen ware{n} soo hebben ons die broeders gheerne ontfanghe{n},
En{de} sdaechs daer nae soo ghinck Paulus met ons tot Iacobum, ende alle die ouders sijn daer vergadert,
Die welcke als hy ghegroet hadde, soo vertelde hy van stuck te stucke wat Godt al ghedaen hadde onder die Heydene{n} door sijnen dienst,
Ende doen sijt ghehoort hadden soo loofden sij grootelijck den Heere ende sij hebben hem gheseyt. Broeder ghy siet wel hoe veel duysenden datter ghelooft hebben vanden Ioden ende die sijn allegader neerstighe onderhouders der wet,
Maer sij hebben ghehoort van v, dat ghy leert een afsceydinghe van Moyses, allen den Ioden die onder die heydenen sijn, segghende dat sij hen kinderen niet en moeten besnijden, nocht ooc wandele{n} nae die ghewoonte,
Daero{m} wat eest? Die menichte moet emmers vergaderen, want sij sullen hooren dat ghy ouerghecomen sijt,
Hiero{m} doet dit dat wi v segghen? Wij hebben vier mannen hebbende een ghelofte op he{n}
dese met v genome{n} hebbe{n}de, heylicht v met he{n}lieden, ende becostighet dat sij hen hoofden scheren, ende sij sullen alle weten dat het tghene dat sij van v ghehoort hebben valsch is, maer dat ghy wandelt ooc seluer onderhoudende die wet,
Maer vanden ghenen die ghelooft hebben vanden Heydenen hebben wij ghescreuen, ordeelende dat sij hen souden onthouden van tghene dat den afgoden gheoffert is, en{de} van bloede, en{de} versmachte dieren, en{de} van oncuyscheyt,
Doen is Paulus (de manne{n} mede ghenomen hebbende, en{de} ghesuyuert met hen) des anderen daechs inde{n} tempel ghegaen, vercondighende die voleyndinghe van die daghen der suyueringhen, tot dat voor een ieghelijcken van henlieden een offerande gheoffert worde,
Maer doen daer seuen daghen verloopen waren, soo hebben die Ioden die van Asien waren (als sij hem in den tempel ghesien hadden) alle tvolck opgheruct, en{de} sij hebben hen handen aen hem gheslaghen roepende.
Ghy Israhelijtsche mannen helpt, dit is die mensch die teghen tvolck, ende die wet, ende dese plaetse alle menschen op alle plaetsen leerende is, Ende daer toe heeft hy oock die Heydenen inden tempel ghebracht ende hy heeft dese heylighe plaetse ontsuyuert
(want sij hadden Trophimu{m} den Ephesiaen in die stadt met hem ghesien, den welcken si meynde dat Paulus ooc inden tempel gheleyt hadde)
Ende die gheheel stadt is beroert geweest, en{de} daer is eene{n} toeloop des volcs ghesciet, Ende grijpende Paulum trocken sij hem wten tempel, ende ter stont sijn die doeren ghesloten,
Ende doen sij hem begheerden te dooden, soo eest de{n} capiteyn ouer duysent manne{n} va{n}der bende{n} ghebootscapt dat gheheel Ierusalem in werringhe was,
Die welcke ter stont met hem nemende die ruyters ende honderste mannen, is afgheloopen tot henlieden die welcke (als sij den capiteyn ghesien hadden ende die ruyters, soo hebben sij opghehouden van Paulum te slaen,
Doen heeft die Capiteyn aencome{n}de hem aenghegrepen ende hy gheboodt, datmen binden soude met twee ketenen, ende hy vraechde wie hy was, ende wat hy ghedaen hadde,
Ende die een riep dit ende dander dat, in die menichte, Ende doen hy niet sekerlijck en conste verstaen om tsgheruchts wille, so heeft hy hem doen leyden inden legher,
Ende doen hy ghecomen was aen die trappen, soo eest gheschiet dat hy ghedraghen worde vanden ruyters om tghewelt des volcs,
want hem volchde een menichte volcs roepende. Doet hem wech,
Ende doen Paulus begonste ingheleydt te worden inden legher, soo seyt hy totten Capiteyn. Mach ick wat spreken tot v? Die welcke heeft gheseyt. Condy griex spreken?
En sijdi niet die Egiptenaer, die voor dese daghe{n} den oploop verwect hebt, en{de} hebt wtgheleyt in die woestijne vier duysent heymelijcke moordenaren?
Ende Paulus heeft tot hem gheseyt. Ick ben voorwaer een Ioetsch man va{n} Tharsen in Cilicien, een borgher van ee{n} stadt die niet onbekent en is, Maer ick bidde v, laet my spreke{n} totten volcke,
Ende als hijt toeghelate{n} hadde, So heeft Paulus op die trappen staende metter hant een teeken ghegeuen totten volcke, ende alsser een groote stillicheyt ghemaect was, soo heeft hijse aenghesproken in hebreusscher talen segghende.
GHy mannen broeders ende vaders hoort na die redene die ick v nv gheue
(Maer doen sij ghehoort hadden dat hy in hebreusscher tale{n} sprack tot hen, soo hebben sij noch meerder stilte ghehouden,
Ende hy seyt). Ick ben een Ioetsch ma{n} gheboren te Tharsen in Cilicien, maer opgheuoedt in dese stadt, aen die voeten van Gamaliel gheleert nae die waerheyt van onser vaderen wet, een vierich naeuolgher der wet ghelijc ghy allegader heden sijt,
Die desen wech veruolcht hebbe totter doot toe, binde{n}de ende leuerende in gheuanghenissen mannen en{de} vrouwen
ghelijck die prince der priesteren my ghetuyghenis gheeft, ende alle die outste gheborene, va{n}den welcken ick brieuen nemende aen die broeders reysde naer Damascum, om dat ick van daer die gheuanghe{n} brenghen soude te Ierusale{m}, datse ghepuniert soude{n} worden.
En{de} het is ghesciet doen ick reysde en{de} qua{m} by Damascus ten middaghe, dat my rontsomme onuersie{n}s wten hemel bescenen heeft een groot licht,
ende valle{n}de neder ter aerden, heb ick ghehoort een stemme segge{n}de tot my. Saule Saule, waero{m} veruolchdi mi?
En{de} ick heb gheantwoort. Wie sijdi Heere? En{de} hy heeft gheseyt tot my? Ic ben Iesus van Nazareth de{n} welcken ghy veruolcht?
Ende die met my waren hebben voorwaer dlicht ghesien, maer sij en hebben die stemme niet ghehoort des gheens die met my sprack,
Ende ick heb gheseyt. Wat sal ic doen Heere? Ende die Heere heeft tot my gheseyt. Staet op en{de} gaet in Damascum, ende daer sal v van als gheseyt worden wat ghy doe{n} moet,
En{de} doen ic niet en sach om die groote claerheyt van dien lichte, soo ben ic gheleydt metter hant va{n} mijnen ghesellen ghecome{n} in Damasco,
En-de Ananias, een man, nae die wet ghetuyghenis hebbende van alle den Ioden daer woonende,
comende tot my ende by my staende heeft my gheseyt. Saule broeder siet op, ende ic heb hem aenghesien op die selue vre,
Ende hy seyde. Onser vaderen Godt heeft v te voren gheordineert, dat ghy sijnen wille soudt kennen, ende sien soudt den rechtuerdighen, ende hooren een stemme wt sijnen mont,
want ghi sult sijn ghetuyghe sijn tot alle menschen, van die dinghe{n} die ghi ghesien hebt ende ghehoort,
Ende nv waerom toeft ghi? Staet op ende laet v doopen, ende wascht v sonde{n} af aenroepende sijnen naem,
Ende het is ghesciet doen ick wederom quam in Ierusalem, ende badt inden te{m}pel, dat ick worde in een opghetrockenheyt des herte{n}
ende dat ick sach hem segghende tot my. Haest v, en{de} gaet haestelijck wt Ierusalem, want sij en sulle{n} v ghetuyghenis van my niet ontfanghen,
Ende ic heb gheseyt. Heere sij weten wel, dat ick was sluytende inde{n} kerker, ende slaende in alle Sinagogen die ghene die in v gheloofden,
en{de} doen ghestort worde tbloet van Stephanus uwen ghetuyghe, soo stont ick daer by, ende ick consenteerdet, ende ick bewaerde die cleederen der gheender die hem doodden,
Ende hi heeft tot my gheseyt. Gaet henen, want ick sal v tot die Heydene{n} verre senden,
En{de} sij hoorden hem tot dat woort toe, ende sij hebben hen stemmen opghehaue{n} segghe{n}de. Doet wech vander eerden alsulcken, want ten is niet behoorlijck dat hy leue,
Ende doen sij riepen, en{de} hen cleederen afwierpen ende ghestubbe in die locht wierpen,
soo heeft die capiteyn gheboden datme{n} hem leyden soude inden legher, ende met gheesselen slaen, ende hem pijnighen, op dat hi weten soude om wat sake datse hem alsoo aenriepen,
Ende doe{n} sij he{m} met banden ghebonden hadden, soo seyt Paulus totten hondersten man by he{m} staende, Eest v gheorlooft eenen Roomschen mensch die niet verdoemt en is te gheesselen?
Het welc als die honderste man ghehoort hadde, soo is hy aenden ouercapiteyn vander benden ghegaen, en{de} heeft hem ghebootscapt seggende. Wat suldy doen? want dese mensch is een borgher va{n} Roomen,
Ende die ouercapiteyn tot hem comende heeft hem gheseyt. Segt my, sijdi een Romeyn? Ende hy heeft gheseydt. Ia ick,
Ende die ouercapiteyn heeft ghea{n}twoort. Ic heb om een groote somme ghelts deser stadt borgherscap vercreghe{n}, En{de} Paulus seyde, Maer ick bent gheboren,
En{de} ter stont sijnse van hem ghegaen die hem ghepijnt souden hebben, Ende die ouercapiteyn heeft oock ghevreest, nae dat hy vernomen hadde dat hy een borgher van roome was, ende dat hy hem ghebonden hadde,
Maer des anderen daechs wille{n}de neerstelijcker weten om wat sake dat hy vanden Ioden besculdicht worde, heeft hy he{m} ontbonden, ende heeft gheboden dat die priesters tsame{n} comen souden ende alle den raet, ende Paulu{m} voorts brenghende heeft hi hem ghestelt tusschen henlieden.
ENde Paulus den raet aensie{n}de heeft gheseyt Ghy mannen broeders. Ick heb met ee{n} gheheel goede conscientie verkeert voor Godt, tot opden dach van heden toe,
Maer die prince der priesteren Ananias heeft ghebode{n} den ghenen die by hem stonden dat sij hem aenden mont slaen souden,
Doen seyde Paulus tot hem. God sal v slae{n} ghi ghewitte wandt, En{de} ghy sittende ordeelt my nae die wet ende teghen die wet doedi my slaen,
Ende die daer by stonden hebben gheseyt. Vermalendijde ghy den ouersten priester Godts?
Maer Paulus seyde. Ic en wiste niet broeders dat hy die prince der priesteren is, Want daer is ghescreuen. Den prince ws volcs en suldi niet vermalendijden,
Maer Paulus wete{n}de dat het een deel was vanden Sadduceen en{de} het andere va{n} den Phariseen heeft luyde gheroepe{n} inden raet. Ghy mannen broeders, Ick ben een Phariseus ee{n} sone der Phariseen, van die hope ende van die verrijsenisse der dooden worde ick gheordeelt,
Ende doen hy dit gheseyt hadde soo isser eenen twist ghecomen tussche{n} die Phariseen ende Sadduceen, en{de} die menichte is va{n} ee{n} ghesceyden,
want die Sadducee{n} segghen datter ghee{n} verrijsenisse en is, noch Enghel, noch gheest, Maer die Phariseen belijdense alle beyde,
Ende daer is ee{n} groot gheroep ghesciet, En{de} sommighe vanden Phariseen opstaende streden segghende. Wij en vinde{n} niet quaets in desen mensch, Wat eest dan oft hem eenen gheest aenghesproken heeft oft eenen Enghel?
Ende doen daer eenen grooten twist gheworden was, soo heeft die ouercapiteyn vreesende dat Paulus soude van henlieden verschoort worden, gheboden dat die ruyters afcomen souden, ende hem neme{n} wt dat midden van henlieden en{de} hem gheleyden tot inden legher
Maer des nachts daer nae heeft die Heere by hem staende tot hem gheseyt. Weest volstandich, wa{n}t ghelijc ghi va{n} my hebt ghetuycht in Ierusale{m}, also moet ghy ooc te Roome ghetuyghen,
Maer alst dach gheworden was, soo hebben hen sommighe Ioden vergadert ende hen seluen veruloect segghe{n}de dat si niet eten en souden noch drincken tot dat sij Paulum ghedoot hadden,
En{de} het ware{n} meer dan veertich ma{n}nen die dit ghesworen verbo{n}t te samen ghemaect hadden
die welcke sijn ghegae{n} tot die prince{n} der priestere{n}, en{de} tot die ouders ende hebben gheseyt. Met eene{n} vloec hebben wij ons seluen veruloect dat wij gheen spijse proeuen en sullen tot dat wij Paulum ghedoot hebben,
Daero{m} laet ghy nv de{n} ouercapiteyn wete{n} mette{n} rade, dat hy hem voorts brenghe tot v lieden, als oft ghy iet sekerders wildet van he{m} weten, Maer wij sijn bereydt hem te dooden eer hy by v comen sal,
Maer doen die sone van Paulus suster die laghen ghehoort hadde, soo is hy ghecome{n} ende ghegaen inde{n} legher ende hy heuet Paulo te kennen ghegheuen,
Ende Paulus roepende tot hem eenen vanden honderste mannen seyde. Desen ionghelinck leydt tot by den ouercapiteyn, Want hy heeft hem wat te segghe{n},
En{de} die heeft hem mede nemende gheleyt tot den ouercapeteyn ende gheseyt. Die gheuanghen Paulus heeft my ghebeden dat ick desen ionghelinck tot bi v leyde{n} soude, die v wat heeft te segghen,
Ende die ouercapeteyn hem metter hant nemende is met hem besonder op ee{n} sijde ghegae{n}, En{de} hy heeft he{m} ghevraecht. Wat eest dat ghy my hebt te kennen te gheuen?
Ende hy heeft gheseyt. Die Ioden sijn ouer een comen dat sij v bidden souden dat ghy morghe{n} Paulu{m} soudt voorts brenghen inden raet, recht oft sij iet sekerders souden willen ondersoecken van hem,
maer ghy en ghelooft hen niet want die sommighe van henlieden meer dan veertich mannen legghen hem laghen, Die welcke hebben hen seluen veruloect niet te eten oft te drincke{n} tot dat sij hem ghedoot hebben, ende sij sijn nv bereet verbeydende v belofte,
Aldus heeft die ouercapeteyn den ionghelinc laten gaen, ghebiedende hem dat hijt niemanden segghen en soude dat hy hem dit hadde te kennen ghegheuen,
Ende als hy twee honderste ma{n}nen tsamen tot hem gheroepen hadde soo heeft hi tot hen gheseyt. Bereydt twee hondert crijschknechten dat sij reysen moghen tot Cesarien, ende tseuentich ruyters te peerde, ende twee hondert spiesknechten, van die derde vre des nachts,
ende bereydt die lastdraghende beesten, dat sij Paulum daer op settende moghen onghescent brenghe{n} tot Felix den stadthoudere
(want hy vreesde dat die Ioden hem by auontueren grijpen souden en{de} dooden, en{de} dat hy daer na soude op sprake lijde{n} als oft hy soude hebbe{n} wille{n} ghelt neme{n}) scrijuende eenen brief inhoudende dit.
Claudius Lysias wenscht den alder besten president Felici salicheyt
Desen man gheuanghen sijnde vanden Ioden doen hy begonste van henlieden ghedoodt te worden, heb ick daer ouercomende metten heyre verlost, vernomen hebbende dat hy een Romeyn was,
ende willende weten die sake die sij hem opleyden, heb ick he{m} gheleydt tot in haren raet,
Den welcken ick heb beuonden besculdicht te worden van sommighe vraghen van haerder wet, maer gheen quaet seyt hebbe{n}de dat der doot oft der gheuanghenisse weerdich is,
Ende doen my ouerghedraghen was vanden laghen die sij hem bereydt hadden, soo heb ick hem tot v ghesonden, ontbiedende den claghers ooc dat sij by v souden segghe{n}, Blijft ghesont.
Maer die ruyters na dat hem gheboden was nemende Paulum hebben hem inder nacht gheleydt tot in Antipatridem,
Ende des anderen daechs als sij die ruyters te peerde ghelaten hadden dat die met hem reysen souden, sijn sij wederom ghecomen inden legher,
Die welcke als sij te Cesarien ghecomen waren ende den brief ghegheue{n} hadden den president, soo hebben sij voor hem Paulum oock ghestelt,
Maer doen hijt ghelesen hadde en{de} ghevraecht van wat prouincie dat hy was, en{de} verstae{n}de dat hi was van Cilicien,
Ic sal v (seyt hy) hoore{n}, als v beclaghers ghecomen sijn, ende hy heeft hem doen bewaren in Herodes rechterhuys.
MAer nae vijf daghen soo is nederwaerts ghegaen die prince der priesteren Ananias met sommighe ouderen ende Tertullo eenen oratuer, die welcke sijn aenden president gheghaen teghen Paulum,
Ende als hy Paulum opgheroepen hadde, soo begonste Tertullus te besculdighen segghende. Aenghesien dat wij in veel vreden leuen door v, en{de} veel dinghen ghebetert worden door v voorsienicheyt,
dat nemen wij aen tot allen tijde{n} en{de} plaetsen o ghi alderbeste Felix, met alder da{n}cbaerheyt,
Maer op dat ick v niet te langhe en vertrecke soo bidde ic v dat ghy ons int corte hoort nae v goedertierenheyt,
Wij hebben desen man beuonden scadelijck, ende verweckende oploopen allen den Ioden in alle die werelt ende den principaelsten verweckere van die secte der Nazarenen,
die hem ooc ghepijnt heeft de{n} tempel te ontsuyueren, Den welcken wij oock gheva{n}ghe{n} hebbende, wilden nae onse wet ordeelen,
Maer die ouercapeteyn Lysias ouercome{n}de heeft he{m} met grooter ghewelt wt onse handen ghetrocken,
ghebiede{n}de dat sijn betichters tot v comen souden, vanden welcken ghy ooc ordeelende, moecht van alle dese dinghe{n} kennisse nemen, daer wij hem af besculdighen,
Ende die Ioden hebben oock daer toe ghedaen, segghende dat dese dinghen alsoo waren,
Maer Paulus heeft gheantwoort (den president hem teeken gheue{n}de dat hy spreken soude) Want ick wete dat ghy ouer veel iaren een richter sijt gheweest van dit volck, soo sal ic my goets moets verantwoorden,
Want ghi moghet vernemen hoe dat my niet meer dan twaelf daghe{n} en sijn, vander tijt dat ick opghecome{n} ben om te aenbidden in Ierusalem,
ende sij en hebben my niet gheuo{n}den noch inden tempel met iemanden disputere{n}de oft oploop der scharen makende, noch in die Sinagoge noch in die stadt,
noch sij en sullen v niet conne{n} betoonen va{n} tgene daer sij my nv af betijghe{n},
Maer ic belijde v dit dat ic nae die manier van leuen die sij ketterie noemen, den vader mijnen Godt also diene gheloouende alle dat in die wet ende propheten ghescreuen is,
hope hebbende in Gode, die dese oock selue verwachten, die toecomende verrijsenisse der rechtuerdigher ende onrechtuerdigher,
Daer toe ben ick neerstich om sonder misdaet een goede conscientie te hebben tot Godt, ende tot die menschen tot allen tijden,
Ende nae veel iaren willende aelmissen doen onder mijn volck ende offerande, ende beloften, ben ick ghecomen,
met die welcke si my gheuonden hebben ghesuyuert inden tempel, niet met eenighe scare oft gherucht,
Maer daer sijn sommighe Ioden van Asie{n} die welcke behoorden by v teghenwoordich te sijne, ende clachte te doen, waert dat sij iet hadden teghe{n} my,
oft laet dese selue segghen, oft sij eenighe ongherechticheyt in my gheuonden hebben, want ick stae inde{n} raet,
dan alleen van dese stemme waer mede ick gheroepen hebbe onder henlieden staende, Ick worde heden van die verrijsenisse der dooden gheordeelt van v lieden,
Maer Felix heuet wtghestelt, sekerlijck wetende van desen wech segghende. Als die ouercapeteyn Lysias afcoemt, dan sal ick v lieden hoore{n},
En{de} hy heeft den hondersten man beuolen dat hy hem bewaren soude, ende dat hy rust hebben soude ende dat men oock niemant vanden sijnen en soude verbieden hem te dienen,
Maer nae een deel daghen Felix comende met Drusilla sijn huysvrouwe, die een Iodinne was, heeft Paulum gheroepen ende van hem ghehoort tghelooue dat in Christum Iesum is,
Ende doen hy sprack van die rechtuerdicheyt ende suyuerheyt ende vanden toecomenden ordeele, soo heeft Felix verscrict sijnde gheantwoort. Aengaende van nv, soo gaet henen, maer ten bequamen tijde sal ick v doen roepen,
oock mede hopende dat hem soude gelt ghegheuen worden van Paulo, Waerom dat hi hem oock dicmael roepende, met hem sprack,
Maer alst twee iaren voorleden was, soo is in Felix stede ghecomen Portius festus, Maer Felix willende den Ioden belieuen heeft Paulum gheuanghen ghelaten.
HIerom doen Festus ghecomen was in die prouincie, soo is hi nae drij daghe{n} opwaerts ghereyst tot Ierusalem van Cesarien,
Ende die prince{n} der priesteren ende die principaelste der Ioden sijn hem aenghegaen teghen Paulum, en{de} sij baden hem
begheerende gratie teghen hem, dat hy soude ghebieden datme{n} hem bracht te Ierusalem, laghe{n} legghende dat sij hem souden dooden opden wech,
Maer Festus heeft gheantwoort dat Paulus in Cefarien bewaert worde, ende dat hy corts derwaerts reysen soude,
Aldus (seyt hy) so wie onder v liede{n} des machtich sijn, laet die nederwaerts comende hem besculdighen, eest datter eenich swaer misdaet inde{n} ma{n} is,
Ende doen hy daer onder henlieden gheweest hadde niet meer dan acht oft thien daghe{n}, soo is hi nederwaerts ghereyst tot Cesareen, en{de} tsanderdaechs heeft hy opden rechterstoel gheseten, ende ghebode{n} datme{n} Paulum daer brenghe{n} soude,
Die welcke als hi daer ghebrocht was, soe hebben rontsomme hem ghestae{n} die Ioden die van Ierusalem afghecome{n} ware{n}, veel ende swaer saken hem opworpende die si niet ghetoonen en consten,
Paulo hem verantwoordende. Ick en heb niet ghesondicht noch teghen der Ioden wet, noch teghen den te{m}pel, noch teghe{n} den keyser,
Maer Festus willende den Ioden belieue{n} heeft Paulo antwoordende gheseyt. Wildi opwaerts gaen tot Ierusalem, ende aldaer gheordeelt worde{n} voor my?
Maer Paulus heeft gheseyt. Ick stae voor des keysers rechterstoel, daer moet ick gheuonnist worden, den Iode{n} en heb ic gheen scade ghedaen, ghelijc ghi beter weet
Want heb ic hen scade ghedaen oft iet ghedaen dat ter doot weerdich is, soo en weygher ick niet te steruen, Maer eest sake dattet ghee{n} van desen en is, daer sij my mede betijghen, soo en mach my niemant henlieden ouer leueren, Ic appellere aen de{n} keyser,
Doe{n} heeft Festus metten raet ghesproken ende gheantwoort. Hebt ghy aen den keyser gheappelleert? ghy sult totten keyser gaen,
Ende doender een deel daghen ouerleden waren, soo sijn Agrippa die coninck ende Bernice tot Cesareen ghecomen om Festum te groeten,
Ende doen sij daer veel daghen bleuen, soo heeft Festus den coninck gheseyt van Paulo segghende. Hier is een man van Felix gheuanghe{n} ghelaten,
om den welcken (doen ick te Ierusale{m} was) hebben tot my ghecomen die princen der priesteren, ende die ouders der Ioden, Eyschende teghen hem een vonnisse der verdoemenissen,
Tot die welcke ick gheantwoort hebbe. Dat die Romeynen gheen ghewoonte en hebben te leueren eenighen mensch, voordat die ghene die beclaecht wort teghe{n}woordich hebbe sijn betichters ende dat hy tijt neme hem te verantwoorden om die opgheleyde feyten te wederlegghe{n},
Hierom doen sij herwaerts ghecomen ware{n}, soo heb ick sonder eenich vertrecken des anderen daechs sitte{n}de opden rechters stoel, gheboden datmen den man by brenghe{n} soude,
Ende als die betichters van desen ghestaen hadden, soo en brachten sij ghee{n} sake voorts daer ick quaet af vermoedde,
Maer sij hadden sommighe vraghen van haren onghelooue teghen malca{n}deren, Van eenen dooden Iesum, den welcken Paulus voorwaer seyde noch te leuen,
Ende ick twijfele{n}de van deser vraghen seyde, oft hy wilde gaen te Ierusalem, ende aldaer gheordeelt worde{n} van dese dinghe{n}
Maer doe{n} Paulus appelleerde dat hy soude bewaert worden der kennissen van Augustus, soo heb ick hem doen bewaren, totdat ick hem sende aenden keyser,
Maer Agrippa heeft gheseyt tot Festum. Ic wilde wel selue den mensch hooren, Morghen (seyt hy) suldi hem hooren,
En{de} des anderen daechs als Agrippa en{de} Bernice ghecome{n} waren metten groote{n} state, en{de} ghegaen ware{n} in dat raethuys, metten oppercapiteynen en{de} principaelste manne{n} vander stadt, soo is Paulus (alst Festus gheboodt) daer ghebrocht,
Ende Festus seyt. Agrippa coninck, ende alle ghy manne{n} die tsamen met ons hier teghenwoordich sijt, ghy siet desen man, vanden welcken alle die menichte der Iode{n} my aengheroepen heeft te Ierusalem, begherende en{de} tsamen roepende, dat hy niet langher en behoort te leuen,
Maer ick heb beuonden dat hy niet der doodt weerdich sijnde misdaen en heeft, Ende doen dese selue appelleerde aenden keyser, soo heb ick ghesloten hem daer te senden,
Vanden welcken ick niet sekers en hebbe dat ick den Heere scrijuen mocht, Waero{m} soo heb ick hem voorts ghebrocht tot v lieden, ende aldermeest tot v ghy coninck Agrippa, op dat ick (ondersoeck ghedaen hebbende) iet mach hebben dat ick scrijuen mochte,
Want het dunct my onredelijck, eenen gheuanghenen te senden, ende sijn saken niet te kennen te gheuen.
MAer Agrippa heeft tot Paulum gheseyt. V wort gheorlooft te spreke{n} voor v selue{n}, Doe{n} heeft Paulus met wtgherecter hant hem begonst te verantwoorden,
Van alle tghene daer ick af beclaecht worde vande{n} Ioden coninc Agrippa, acht ick my gheluckich te sijne, aenghesien dat ick my heden by v verantwoorde{n} sal,
aldermeest want ghy wel weet alle die ghewoonten ende vraghe{n} die onder die Ioden sijn, Waerom soo bidde ick v dat ghy my ghedoochsaemlijck hoort,
Ende voorwaer mijn leue{n} van mijnder ioncheyt dwelck van ierst gheweest is onder mijn volck in Ierusalem kennen alle die Ioden,
kennende my te voren van ierst (wilden sij ghetuyghenis gheuen) dat ick nae die sekerste maniere van leuen va{n} onser religien heb gheleeft een Phariseus,
Ende nv in die hope der beloften die tot onsen vaderen ghedae{n} is van Gode, staen ick den ordeel onderworpe{n},
in die welcke ons twaelf gheslachten nacht ende dach diene{n}de hopen te comen, Van welcker hopen ick beticht worde vanden Ioden o coninc,
Waerom duncket by v lieden onghelooffelijc te sijne, eest dat God die dooden verwect?
Ende ick hadde voorwaer ghemeynt dat ick teghen den naem Iesu van Nazareth soude veel hebben moeten doen ter contrarien,
dwelck ick oock ghedaen hebbe te Ierusalem, ende veel vanden heylighen heb ick in kerkers ghesloten, hebbende va{n}den princen der priesteren macht ghenomen, ende als sij ghedoodt worden soo droech ick dat vonnis ouer,
Ende door alle die Sinagogen henlieden dicmael pijnighende, dwanck ickse te blasphemeren, ende noch meer teghen hen rasende, veruolchde ick henliede{n} tot in die vreemde steden,
om welcke saken doen ic ghinc nae Damascum met machte ende orlof van die princen der priesteren,
soo heb ick inden middach opden wech ghesien (o coninck) dat mij wten hemel ee{n} licht meerder dan die claerheyt der sonnen omscenen hadde, ende die ghene die tsamen met my waren,
Ende doen wij allegader ter eerden neder gheualle{n} waren, soo heb ick ghehoort een stemme tot my sprekende in hebreusscher talen, Saule Saule waerom veruolchdi my? het is v hart teghen een steeck yser metten voete{n} te stooten,
Ende ick seyde. Wie sijt ghi Heere? Maer die Heere seyde. Ick ben Iesus den welcken ghi veruolcht,
Maer richt v op, ende staet op v voete{n}? Wa{n}t daerom heb ick v gheopenbaert, om dat ick v maken soude een dienaer en{de} een ghetuyghe der dinghen die ghy ghesien hebt, ende van tghene daer ick v in openbaren sal,
verlossende v van die natien en{de} Heydenen tot die welcke ick v nv sende,
om hen ooghen open te doen, dat sij bekeert moghen worden van die duysternissen totten lichte, ende van Satanas macht tot Gode, op dat sij ontfanghen moghen verghiffenisse van sonden, en{de} ee{n} deel onder die heylighe door tghelooue dat in my is,
Daero{m} o coninc Agrippa, ick en heb der hemelscher openbarighe{n} niet ongheloouich geweest,
Maer den ghenen die te Damasco sijn ierstmael, en{de} te Ierusalem, ende ouer alle dlantscap van Iudee{n}, en{de} den Heydenen, vercondichde ic dat sij penitencie doe{n} souden, ende hen bekeeren souden tot Godt, doende weerdighe wercken der penitencien.
Om dese sake hebben die Ioden (doen ic inden tempel was) mi ghe-uanghen ende arbeyden willende my dooden,
Maer gheholpen sijnde door die helpe Godts, stae ick nog tot opde{n} dach va{n} hede{n} betuyghe{n}de den minste{n} en{de} den meeste{n}, niet seggende buyte{n} tghene dat die propheten en{de} Moyses geseyt hebbe{n} toecome{n}de te sijne
oft Christus lijden soude, oft hy dierste wt die verrijsenisse der doode{n}, het licht soude vercondighe{n} den volcke en{de} den Heydenen,
Doe{n} hy dese dinghe{n} sprac en{de} hem vera{n}twoorde, soo heeft Festus met luyder stemmen gheseyt. Paule ghy raest, groote gheleertheyt brenght v tot ontsinnicheyt,
Ende Paulus. Ick en rase niet (seyt hy) o alderbeste Feste, maer ick spreke woorden der waerheyt ende der soberheyt,
Want die coninck weet hier af totten welcke{n} ic cloeckelijc spreke, want ick meyne dat hem van desen dinghen niet onbekent en is, want gheen van desen en isser in eenighen hoec ghesciet,
Gheloofdi ghy coninc Agrippa den propheten? Ick weet wel dat ghi die ghelooft,
Maer Agrippa seyde tot Paulum. Op een luttel na beweecht ghi my kersten te worden,
Ende Paulus seyde. Ick wensche bi Gode, int luttel en{de} int groote niet allee{n} v maer ooc alle diet heden hooren alsulck te worden als ic be{n}, wtghenomen dese banden,
En{de} die coninck is opghestaen, ende die president ende Bernice, ende die by he{m} saten,
Ende doen sij op een sijde ghegaen waren soo spraken sij tot malcanderen segghende. Dese man en heeft niet misdaen dat der doot oft der gheuanghenissen weerdich is,
Maer Agrippa heeft Festo gheseyt Desen man hadde men moghe{n} laten vrij gaen, en hadde hy aen den keyser niet gheappelleert.
MAer doent gheordineert was dat hy in Italien te scepe varen soude, ende datmen Paulum metten anderen gheuanghenen soude leueren, den hondersten man Iulius ghenaemt, van die keyserlijcke bende,
soo sijn wij opgheclommen in een scip van Adrameten, ende beghinnende te varen omtrent die plaetsen va{n} Asien, hebbe{n} wij afghesteke{n} vanden lande, ende Aristarchus den Macedoniae{n} die van Thessalonica was by ons blijuende,
Maer des ander daechs sijn wij ghecomen tot Sidon, En{de} Iulius beleefdelijck Paulum tracterende heeft hem laten vrij gaen tot sijnen vrienden ende sij seluen besorghe{n},
Ende doen wij van daer afghesteken waren, soo hebben wij ghesceept onder Cypren om dat die winden contrarie waren,
Ende scepende door die zee van Cilicien ende Pamphilien sijn wij ghecomen te Listren welck is een stadt van Licien,
en{de} die honderste ma{n} vindende daer een scip van Alexandrien, varende na Italien, heeft ons daer in ouer ghesedt,
En{de} doen wij veel daghen lancsaemlijc voorts voere{n}, en{de} nauwelijcs ghecomen waren teghen ouer Gnidum (want den wint ons belette) soo sijn wij ghesceept aen Creten by Sallomonem,
en{de} nauwelijcs daer neffens varende sijn wi ghecome{n} tot een plaetse die ghenoemt wort goede hauenen, waer by was die stadt Thalassa,
Maer alsser veel tijts voorby was, en{de} dat nv gheen vrij sceepuaert en was, om dat het vaste{n} nv langhe te vore{n} gheduert hadde, soo troostese Paulus
segghende tot hen. Ghi mannen ick sien wel dat dese sceepuaert beghint te sijne met hinder en{de} met veel scaden, niet alleen vanden last ende vanden scepe, maer oock van onse zielen,
Maer die honderste man gheloofde meer den stierma{n} ende den piloot, dan tghene dat van Paulus gheseyt worde,
Ende doent gheen bequaem haue{n} en was om daer te ouerwinteren, soo hebbender vele eenen raet ghesloten van daer te scepe{n}, op dat sij in eenigher manieren come{n} die te Phenice{n} daer soude{n} moghe{n} ouerwinteren welc is een hauene van Creten siende teghe{n} den suydtwesten en{de} de{n} noortweste{n} wint,
En{de} doender eenen suyden wint waeydde meynende dat si nv hen voornemen hadde{n}, doen sij van Assou afghesteke{n} waren, voeren sij voorbi Creten,
Maer niet langhe daer nae soo heeft hem eenen stormende wint teghen haer gheheuen die ghenoemt wort den noortoosten wint,
Ende doen tscip ghegrepen was, ende niet en conste wederstaen den wint latende het scip den winde{n}, worden wij ghedreuen,
Ende tot een eylandt af varende dwelck ghenoe{m}t wort Cauda hebben wij nauwelijcs eenen boodt connen ghecrijghen,
Ende dien opghenomen sijnde, soo ghebruycte{n} sij helpe het scip toe bindende, vreesende dat sij int Syrten vallen souden, ende een tonne nederlatende voeren sij alsoo,
Maer als wij crachtelijck vant onweder herwaerts ende derwaerts gheworpen waren, soo hebben sij des andere{n} daechs eenen wtworp ghedaen,
ende opden derden dach hebben sij des sceeps ghereetschappen met hen selfs handen wech gheworpen,
Ende doender noch sonne noch sterren en scenen binnen veel daghen, ende daer gheen cleyn tempeest aenstaende was, soo was doen alle die hope onser salicheyt benomen,
Ende als sij langhe gheuast hadden, doen heeft Paulus staende int midden van henlieden gheseyt. O ghi ma{n}nen het was voorwaer noot dat ghy (my ghehoort hebbende) niet en soudt gheuaren hebben van Creten ende verhoeden dit verdriet ende verlies,
Ende nv rade ic v goets moets te sijne, want daer en sal niema{n}ts ziel verlies wesen van v allen dan alleen des scheeps,
want desen nacht heeft de{n} Enghel Gods by my ghestaen, wien ick toebehoore, ende wien ick diene,
seggende. En vreest niet Paule, Ghi moet voor de{n} keyser staen, ende siet Godt heeft v ghegheuen alle die met v te scepe varen,
Daerom weest goets moets ghi mannen, want ick ghelooue Gode, dat dit alsoo sijn sal ghelijck my gheseyt is,
maer wij moeten in ee{n} eylant comen,
Maer nae dat den veerthienste{n} nacht ouerquam, als wij voeren in die zee van Adria omtre{n}t der middernacht, soo docht den sceepluyden dat hen eenich lantscap vertoonde,
Die welcke oock het dieploot nederlatende hebbe{n} gheuonden twintich vade{m}s diepte, ende een luttel van daer verscheyden sijnde, hebben sij gheuonde{n} vijfthien vadems diepte,
Maer vreesende dat wi ae{n} eenighe scerpe plaetse comen souden worpende wt dat achterste des sceeps vier anckeren, verlangde hen dat dach worden mocht,
Maer als die scipluyden sochten wt dat scip te vlieden, als sij eenen boodt in die zee neder ghelaten hadden, onder tdecsel als oft sij begonsten die anckeren van tvorste des scips wt te worpen,
soo heeft Paulus gheseydt totten hondersten man ende tot die crijschknechten, Ten sij dat dese int schip blijuen, soo en moechdy ghy niet behouden worden,
Doen hebben die crijschknechten die zeelen van de{n} boote afghesneden ende hebben die{n} laten wtuallen,
Ende doent begonste licht te worden, soo badt Paulus hen alle dat sij spijse nemen soude{n} seggende. Tot heden opde{n} veerthiensten dach blijfdi verwachtende al vastende, niet nemende,
Daerom bidde ick v lieden, dat ghy spijse neemt om uwer weluaert, want daer en sal niet een hayr van eenich v lieder hooft verloren gaen,
Ende doen hy dat gheseydt hadde, nemende broot heeft hy Godt ghedanct int aenschijn van hen alle{n}, en{de} doe{n} hy dat ghebroken hadde, soo heeft hy begonnen tete{n},
ende als sij alle beter ghemoet gheworden waren, so hebben si selue spijse ooc ghenome{n},
En{de} wi waren alle int scip twee hondert sessentseuentich zielen,
En{de} als sij versaet waren met spijse soo hebben sij het scip verlicht worpende tarwe in die zee,
ende doent dach gheworden was, soo en kenden sij dlant niet, maer sij bemercten een hauene hebbende een oeuere in die welcke dachten sij (waert dat sij consten) het scip wt te stieren,
Ende doen sij die anckeren opghetrocken hadde{n} beualen sij hen der zee, tsamen ontbindende die banden vanden roere{n}, ende den seylboom opghehauen hebbende nae dat waeyen des wints, voeren sij na de{n} oeuer,
Ende als wij ghedreuen waren aen een hooft, hebbende die zee aen beyde sijden soo hebben sij tscip daer aen ghestooten en{de} het vorste deel bleef vast staende onberoerlijck, maer het achterste deel brack af van die cracht der zee,
Ende den raet der crijschknechten was dat sij die gheuanghenen souden dooden, op dat ter niemant (als hy wtgheswommen ware) en soude ontulieden,
Maer die honderste man willende Paulum behouden, heeft verboden dat te doen, ende hy heeft gheboden dat die ghene die swe{m}men conde{n}, hen seluen ierstmael wtworpen souden ende ontulieden, ende ten lande opcomen,
ende die andere voerden sij op plancken, en{de} die sommighe op die stucken die van den scepe waren, Ende alsoo eest ghesciet dat alle die zielen ontquamen te lande.
ENde doen wij ontcomen waren, soo hebben wij vernomen dat het eylant Mitelene ghenaemt was, Maer die Barbaren en bewesen ons gheen cleyn beleeftheyt,
want een vier stokende hebben sij ons alle vermaect, om den reghen die ouer ons quam, en{de} die coude,
Ende doen Paulus een menichte van rijseren vergadert hadde, ende die gheleyt hadde opt vier en{de} daer een adere va{n} die hitte wtghecomen was soo is die in sijn hant gheuaren,
En{de} doe{n} die Barbaren saghen die beeste hangende aen sijn hant soo seyden sij tot malca{n}deren, Voorwaer dese mensch is een dootslagher, den welcken (als hy wter zee ontcomen is) die wrake niet en laet leuen,
Maer hy die beeste int vier afscuddende en heeft gheen quaet gheuoelt,
maer sij meynden dat hy soude gheswollen hebben ende ter stont gheuallen ende ghestoruen, Maer doen sij langhe verbeydden, ende saghen dat hem niet quaets en ghesciede, haren sin veranderende seyden si dat hy God was,
Ende op die plaetsen ware{n} die hoeuen vanden prince des eylants Publius ghenaemt, die welcke ons ontfanghende heeft ons drij daghen vriendelijc ghetracteert,
Ende het ghebuerde dat Publius vader van die febres, ende vanden rooden loop ghequelt te bedde lach, Totten welcken is Paulus inghegaen en{de} doen hi ghebeden hadde, ende sijn hande{n} op hem gheleydt, soo heeft hy hem ghenesen,
Doen dat ghesciet was, soo quamen ooc tot hem alle dien in dat eylant siecten hadden, en{de} sij worden ghenesen,
die welcke ons ooc met veel eeren gheeert hebben, ende doen wij te scepe wech voeren, soo hebben sij ons mede ghegheuen dat ons van noode was,
Ende nae drij maenden voeren wij in een scip van Alexandrie{n} dwelc in dat eylant ouer ghewintert hadde, het welc hadde een baniere der Castoren,
En{de} doenwij ghecome{n} waren tot Siracusen soo hebben wij daer ghebleuen drij daghen,
En{de} van daer rontsomme aen dlant varende sijn wij ghecomen te Rhegien en{de} doen nae eene{n} dach als den suyden wint waeydde, soo sijn wij ten tweeden dach ghecomen te Puteolen,
en{de} doen wij aldaer broeders gheuonden hadden, so sijn wij ghebede{n} daer te blijuen by hen seuen daghe{n}, en{de} alsoo sijn wi te Roome ghecomen,
En{de} van daer doent die broeders ghehoort hadden, so sijn si ons te ghemoete ghecome{n} tot Appius marct toe, en{de} die drij tauerne{n}, Die welcke als Paulus ghesien hadde, soo heeft hy Godt danckende betrouwen ghenomen,
Maer als wij te Roome ghecomen waren, soo eest Paulo gheorlooft dat hy allee{n} blijuen soude met eene{n} ruyter die hem bewaerde,
En{de} nae den derden dach heeft hy te samen gheroepen die principaelste der Ioden, Ende als sij te samen ghecomen waren, soo seyde hy henlieden. Ghy manne{n} broeders, ic niet teghen ons volc doende, oft onser vaderen ghewoo{n}te ben ghebonde{n} van Ierusale{m} gheleuert in die hant der Romeynen,
Die welcke (als sij va{n} my een ondersoeck ghedaen hadden) hebben my willen vrij laten gaen om datter gheen sake des doots in my en was,
Maer want die Ioden daer teghen seyden, soo ben ick bedwonghen gheweest aenden keyser te appelleren, niet als oft ick erghers af mijn volc wilde beschuldighen,
Aldus om dese sake heb ick ghebeden om v lieden te sien ende aen te spreken, want om die hope van Israel ben ick met deser ketene{n} omuanghe{n}
Maer sij hebbe{n} tot hem gheseyt. Wij en hebbe{n} noch brieuen van v ontfanghe{n} wt Iudeen, noch ghee{n} broeder aencomende en heuet ons ghebootschapt, oft yet quaets va{n} v gheseyt,
Maer wij beghere{n} van v te hooren wat ghy gheuoelt, Want va{n} dese secte is ons kenlijc datmen dier tot alle plaetse wederseyt.
En{de} doen si hem eenen dach ghestelt hadden, soo sijnder tot hem vele ghecomen in die herberghe, den welcken hy verclaerde, betuyghende het rijck Gods en{de} hen wijsmakende van Iesu wt Moyses wet, en{de} wt die prophete{n} van smorghens totten auont toe,
En{de} die sommighe gheloofde{n} tgene datter gheseyt worde, maer die sommighe en gheloofdens niet,
En{de} doen sij onder malca{n}deren niet ouer een en quamen soo sceydden sij va{n} een Paulo segghende een woort dat die heylighe gheest wel gheseyt heeft door Isaia{m} de{n} propheet tot onse vaderen
seggende. Gaet hene{n} tot dit volc en{de} segt tot he{n}lieden. Metter ooren suldijt hooren en{de} niet verstaen, en{de} siende suldijt sien en{de} niet bekennen,
want therte va{n} desen volcke is dick gheworden, en{de} metten ooren hebben sij swaerlijc ghehoort en{de} hen ooghe{n} hebben si toe ghedruct, dat sij by auontuere niet sien en soude{n} metten ooghen ende metten ooren hooren metter herten verstaen, en{de} dat sij bekeert worde{n} en{de} dat ickse ghenase
Daerom v sij bekent dat den Heydenen ghesonde{n} is dese salicheyt Gods, en{de} sij sullent hooren,
Ende doe{n} hy dit gheseyt hadde, soo sijn die Ioden van hem wtghegaen hebbende onder malcandere{n} veel twistighe vraghen,
Ende hy is twee gheheel iaren ghebleue{n} in sijn gheleyde, en{de} hy ontfincse alle die tot he{m} quamen
prekende het rijck Gods, ende leerende datter is vanden Heere Iesu Christo met alder vrijcheyt onuerboden.
PAVLVS ee{n} dienaer Iesu Christi een gheroepe{n} apostel wtghesceyden tot deuangelie Godts
(dwelc hy voortijts beloeft hadde door sijn prophete{n} in die heylighe scriftueren)
van sijnen sone die hem gheworden is wt Davids sade na den vleesche,
en{de} die nae den gheest die heylich maect, te voren is gheordineert een crachtich sone Godts, wt die verrijsenisse der dooden ons Heeren Iesu Christi,
door den welcken wij ontfanghen hebben die gratie ende dapostelscap om onderdanich te sijne den ghelooue in alle die Heydenen om sijnen naem,
onder die welcke ghi ooc sijt vanden gheroepenen Iesu Christi. *
Allen die te Roome sijt Godts beminde gheroepe{n} heylighen, Gratie sij v ende vrede van Gode onsen vader, ende van onsen Heere Iesu Christo,
Ten iersten soo danc ick voorwaer mijnen God door Iesum Christum voor v allen, om dat v ghelooue verco{n}dicht wort ouer alle die werelt,
Want Godt is mijn ghetuyghe, den welcken ick diene in mijnen gheest int euangelie sijns soons, dat ick sonder ophouden uwer ghedachtich ben,
altijt in mijn ghebede{n}, biddende oft ick in eenigher voeghen ten laetsten eens een gheluckighe reyse mocht hebben door den wille Godts tot v lieden te comen,
want ick begheer v lieden te sien, op dat ick v mocht iet mede deylen van gheestelijcker gratien, om v te verstercke{n},
dat is om mede ghetroost te worden in v lieden door uwe en{de} mijn ghelooue dat wij onderlinghen hebben,
Maer ick en wil niet dat v onbekent sij broeders, dat ick dicmael heb voorghenomen tot v lieden te comen (ende ick ben belet gheweest tot nv toe) op dat ick eenighe vrucht mocht hebben onder v lieden, ghelijck ick ooc hebbe onder dander Heydenen,
Den Griecken ende Barbaren den wijsen ende onwijsen ben ick een schuldenaer,
Aldus (soo vele alst in my is) ben ick bereedt v lieden ooc die te Roome sijt het euangelie te vercondighen.
Want ick en scame my van deuangelie niet, want het is een cracht Godts ter salicheyt hen allen diet gheloouen, ierstmael den Ioden, ende oock den Griecken,
want die rechtuerdicheyt Gods wort daer in gheope{n}baert wten ghelooue int ghelooue alsser ghescreuen is, Ende die rechtuerdighe leeft wten ghelooue,
want die gramscap Godts wort gheopenbaert wten hemel ouer alle ongoddelijcheyt ende onrechtuerdicheyt sulcker menschen, die Godts waerheyt in ongherechticheyt onthouden,
Want watmen van Godt kennen mach dat is openbaer in hen, want Godt heuet hen gheopenbaert,
want sijn onsienlijcke dinghen worden bescouwet doort verstant, van dat scepsel der werelt, door sulcke dinghen die ghemaect sijn. Oock mede sijn eewighe macht ende sijn Godtheyt, alsoo dat sij gheen onscult en hebben,
Want als sij Godt ghekent hadden, soo en hebben sij hem als God niet gheeert, oft ghedanct, maer sij sijn ydel gheworden in hen ghedachte{n}, ende hen onwijs herte is verdonckert gheworden,
want segghende hen seluen wijs te wesen, sijn sij dwasen gheworden,
ende sij hebben die glorie van den onbederffelijcken Godt verandert in die ghelijckenisse van eens bederffelijcs menschen beelt ende der voghelen, ende der vieruoetigher beesten, en{de} der cruypender dieren,
Daerom heeftse God gheleuert, in die begheerten haers herten in onsuyuerheyt, also dat sij haren lichamen versmaetheden aendoen soude{n} in hen seluen,
die Godts waerheyt verandert hebben in loghenen, ende hebben gheeert ende ghedient den scepsel meer dan den scepper, die ghebenedijt is inder eewicheyt Amen.
Daerom heeftse Godt gheleuert, in scandelijcke lusten, want hen vrouwen hebben verandert het natuerlijck ghebruyck, in sulck ghebruyck dat teghen natuer is,
Desghelijcs oock die mannen, latende dat natuerlijck ghebruyck der vrouwen, sijn hittich gheworden in hen lusten tot malcanderen, mans met mans vuylicheyt bedrijuende, ende den loon (die daer toe behoorde) van haerder dolinghe in hen seluen ontfanghende,
Ende ghelijck sij niet gheacht en hebben God te kennen, soo heeftse God gheleuert in eenen verkeerden sin, dat sij doen souden tghene dat niet en behoort,
veruult met alle boosheyt quaetheyt, oncuysheyt, ghiericheyt, archeyt, vol nijdicheyt, dootslach, twist, bedriechlijcheyt, quaetwillicheyt,
oorblasers, lasteraers, scimpers, houerdighe, opgheblasen, quaet vinders, den ouders onghehoorsaem,
onuerstandich, onvriendelijck, onghetrouwe, onghenadich,
Die welcke, als si Gods rechtuerdicheyt ghekent hebben, en hebben niet verstaen, dat die ghene die sulcke dinghen doen, der doot weerdich sijn, niet alleen diese doen, maer oock die consenteren den ghenen diese doen.
DAero{m} sijdi sonder ontscult, o me{n}sche soo wie ghi sijt die ordeelt, Want int ghene daer af dat ghi eene{n} andere{n} ordeelt, so verdoe{n}di v seluen wa{n}t ghi doet die selue dinghe{n} die ghi ordeelt,
wa{n}t wij weten dat het ordeel Godts is nae die waerheyt ouer die ghene die alsulcke{n} dinge{n} doe{n},
Maer meyndi dit o ghy mensch die ordeelt die ghene die sulcke dinghen doen, ende doet die selue, dat ghy ontulieden sult het ordeel Godts.
Oft versmaeddy die rijcdommen van sijnder goetheyt ende lijdtsaemheyt, ende lancmoedicheyt, niet wetende dat die goedertierenheyt Godts v ter penitencien aenleydt?
Maer nae v hartheyt ende v onboochsaem herte der penitencien, soo verghadert ghy v eenen scat der gramschap inden dach der gramscappen, ende der openbaringhen van Godts rechtuerdich ordeel,
die eenen ieghelijcken sal gheuen nae sijn wercken,
Dat is te weten den ghenen die nae ghedoochsaemheyt des goede wercks, glorie en{de} eere en{de} onbederffelijcheyt soecke{n}, het eewich leuen
Ende den ghenen die vander tweedrachticheyt sijn, ende die der waerheyt niet onderdanich en sijn, maer gheloouen der ongherechticheyt, gramscap ende onweerdicheyt,
Tribulatie ende banghicheyt in alle ziele vanden mensche die quaet doet, vanden Ioden ierstmael ende den griecken,
Maer glorie, eere ende vrede allen den ghenen die goet doen, den Ioden ten iersten ende den griecke{n}. ✠
Want daer en is ghee{n} wtnemen van persoonen by Gode,
Wa{n}t alle die sonder wet ghesondicht hebben die sullen sonder wet vergaen, Ende soo wie in die wet ghesondicht hebben, die sullen door die wet gheordeelt worden,
Want die hoorders der wet en sijn niet rechtuerdich by Gode, maer die doe{n}ders der wet sulle{n} gherechtuerdicht worden,
want aenghesie{n} dat die Heydenen die ghee{n} wet en hebben natuerlijck die dinghe{n} der wet doe{n}, sulcke wet niet hebbende sijn hen seluen een wet,
die toonen het werck des wets ghescreuen in hen herten hen eyghen conscientie hen ghetuyghenisse gheuende, ende door die ghedachten malcanderen besculdighende, oft ontsculdighende,
inden dach als Godt ordeelen sal die verborghentheden der menschen, nae mijn Euangelie, door Iesum Christum. *
Maer eest dat ghy een Iode toe ghenaemt wort, ende rustet in die wet, ende glorieert in Gode,
ende weet sijnen wille, ende prijst die profijtelijcste dinghe{n} gheleert sijnde door die wet,
betrout v seluen te sijne eenen leydtsman der blende{n}, ee{n} licht der gheender die in duysternissen sijn,
eenen onderwijser der onwijsen eenen meester der onmondigher kinderen hebbende het exe{m}plaer der wetenheyt en{de} waerheyt in die wet,
Daerom ghy die eenen anderen leert, en leert v selue{n} niet, ghy die preect datmen niet stelen en sal, steelt selue,
Ghy die segt datmen gheen ouerspel doen en sal, doet selue ouerspel, Ghy die de afgoden versmaet, berooft Godt van sijn eere,
Ghy die in die wet glorieert, onteert Godt door die ouertredinghe der wet
(want den naem Godts wort door v lieden gheblasphemeert onder die Heydenen alsoot ghescreuen is)
Die besnijdenisse is voorwaer profijtelijck, eest dat ghy die wet onderhoudt, maer eest dat ghy een ouertreder der wet sijt, soo is v besnijdenisse een onbesnedenheyt gheworden,
Daerom eest dat die onbesnede{n}heyt die rechtuerdicheden der wet bewaert, en sal diens onbesnedenheyt niet een besnijdenisse gherekent worden?
ende en sal tghene dat wter natuere{n} onbesneden is die wet volbrenghende v niet ordeelen die door die letter ende besnijdenisse ee{n} ouertreder der wet sijt?
Wa{n}t ten is gheen Iode, die dat int openbaer is, noch ten is gheen besnijdenisse, die int openbaer inden vleesche besnijdenisse is,
maer die int verborghe{n} een Iode is, dat is een Iode, ende die besnijdenisse des herten is een besnijdenisse inden gheest, niet nae die lettere, welcs lof niet vanden menschen, maer van Gode is.
VVat heeft da{n} die Iode meer? oft welc is tprofijt der besnijdenissen?
Vele in alle maniere{n} Ten iersten want hen betrout sijn die woorden Godts,
want wat leydt daer aen, al eest dat die sommighe va{n} henliede{n} niet ghelooft en hebbe{n}? Heeft hen o{n}gheloouicheyt Gods ghelooue ydel ghemaect? Dat sij verre,
Want Godt is warachtich, maer alle mensch is loghe{n}achtich, alsoot ghescreuen is, Op dat ghy moecht gherechtuerdi cht worden in v woorden, ende verwinnen als ghy gheordeelt wort,
Maer eest dat onse o{n}gherechticheyt die rechtuerdicheyt Godts prijselijck maect wat sullen wij segghen? Is God dan daerom ongherechtich dat hy daer ouer vergramt?
Ick spreeck nae den mensch, Dat sij verre, Anders hoe sal Godt dese werelt ordeelen?
want eest dat Godts waerheyt door mijn loghene oueruloedigher gheworden is tot sijnder glorien, waer om worde ick dan noch als een sondaer gheordeelt?
en{de} niet (als wij gheblasphemeert worde{n}, en{de} ghelijc die sommighe spreke{n} dat wi segge{n}) laet ons quaet doe{n} datter goet af come, der welcker verdoemenisse rechtuerdich is,
Hoe dan? Gaen wij hen te bouen? gheensins, Want wij hebben met redenen ghetoont dat die Ioden en{de} griecken alle onder die sonde sijn,
alsoot ghescreue{n} is. Daer en is niemant rechtuerdich,
daer en is niemant verstandich, daer en is niemant Godt soeckende,
Sij sijn alle besijden afghegae{n}, sij sijn te samen onnut gheworden, daer en is niemant die goet doet, daer isser oock niet een,
Een open graf is hen kele, met haren tonghen deden sij bedriegelijck. Venijn der aderen is onder hen lippen,
der welcker mont is vol vermaledijdinghen en{de} bitterheyt,
snel sijn hen voeten om bloet wt te storte{n},
verderuinghe en{de} onsalicheyt sijn in hen weghen,
ende den wech des vreedts en hebben si niet ghekent,
daer en is gheen vreese Godts voor hen ooghen. ✠
Maer wij weten wel dat soo wat die wet spreect, dat spreect sij tot die ghene die in die wet sijn, op dat alle mont ghestopt worde, en{de} dat alle die werelt Gode onderworpen worde,
want wt die wercke{n} der wet en sal gheen vleesch gherechtuerdicht worde{n} voor hem, want door die wet is die kennisse der sonde{n}
maer nv is die rechtuerdicheyt Gods sonder die wet gheopenbaert, betuycht van die wet ende van die propheten,
Te weten die rechtuerdicheyt Godts door tghelooue Iesu Christi, in allen en{de} op allen die in he{m} gheloouen, want daer en is gheen ondersceyt,
want si hebben allegader ghesondicht, ende hebben van noode die glorie Gods,
Rechtuerdich ghemaect om niet door sijn gratie, door die verlossinghe die in Christo Iesu is,
den welcken Godt voorghestelt heeft tot een versoeninghe doort ghelooue in sijn bloet, tot een vertooninghe sijnder rechtuerdicheyt, om die verghiffenisse der voorgaender sonden, in Gods ghedoochsae{m}heyt,
tot een vertooninghe va{n} sijnder rechtuerdicheyt in dese{n} tijt, op dat hy mach rechtuerdich sijn, en{de} rechtuerdich makende den ghene{n} die daer is wten ghelooue Iesu Christi. *
Waer is dan v gloriacie? Sij is wtghesloten, Door welcke wet? der wercken? Neen si maer door die wet gheloofs,
Want wij houden voorwaer dat die mensch gerechtuerdicht wort, door tghelooue, sonder die wercken des wets,
Oft is hy alleen der Iode{n} God? en is hi der Heydene{n} Godt ooc niet? Iae hy is vrij ooc der Heydenen God,
want tis emmer een God die die besnijdenisse rechtuerdich maect wten ghelooue, ende die onbesnedenheyt door tghelooue,
Doen wij dan die wet te niet door tghelooue? Dat sij verre, maer wij beuestighen die wet.
DAerom wat sullen wi segghen dat Abraham onse vader gheuonden heeft nae tvleesch?
Want is Abraham wt die wercken gherechtuerdicht soo heeft hy glorie, maer niet by Gode,
Want wat seydt die scriftuere? Abraham heeft Gode ghelooft, ende tis hem gherekent ter rechtuerdicheyt,
Maer den ghenen die werct en wort den loon niet toe gherekent van gratien, maer van scult,
Maer den ghenen die niet en werct, maer ghelooft in hem die den o{n}goddelijcken rechtuerdich maect, wort sijn ghelooue gherekent ter rechtuerdicheyt, nae dat voornemen van Godts gratie.
Ghelijck Dauid ooc seyt, die salicheyt des me{n}schs te wesen den welcke{n} God die rechtuerdicheyt toerekent sonder wercken,
Salich sijnse der welcker sonde{n} vergheue{n} sijn en{de} der welcker sonden bedect sijn,
Salich is die man den welcken Godt die sonde niet toegherekent en heeft,
Hiero{m} dese salicheyt blijft die in die besnijdenisse, oft ooc in die onbesnede{n}heyt? Want wij segghen dat Abrahe tghelooue gherekent is ter rechtuerdicheyt,
Hoe is dat dan gherekent? wt die besnijdinghe, oft in die onbesnedenheyt? Niet in die besnijdinghe maer in die onbesnedenheyt,
Ende hy heeft dat teeken der besnijdinghen ontfanghen, eenen seghel van die rechtuerdicheyt des gheloofs, die welcke is in die onbesnede{n}heyt, op dat hy een vader sijn soude der gheender die gheloouen door die onbesnede{n}heyt, op dat dien oock soude gherekent worde{n} ter rechtuerdicheyt,
ende dat hy sijn soude een vader der besnijdinghen, niet alleen den ghenen die wter besnijdinghen sijn, maer oock den ghenen die nauolghe{n} die voetstappen des gheloofds, welck daer is in die onbesnedenheyt ons vaders Abraham,
Want door die wet en is Abrahe die ghelofte niet ghedaen oft sijnen sade dat hy erfghenaem der werelt sijn soude, maer door die rechtuerdicheyt des gheloofs,
Want eest sake dat sij die wter wet sijn, erfghenamen sijn, soo is dat ghelooue ydel gheworden, die belofte te niet ghedae{n},
want die wet werct gramscap, Want daer ghee{n} wet en is, daer en is oock gheen ouertredinghe,
Daerom sijn sij wten ghelooue op dat die belofte vast soude wesen nae die gratie alle den sade, niet hem die wter wet is allee{n}, maer hem ooc die wt Abrahams ghelooue is, die een vader is van ons alle{n},
alsoo daer ghescreuen is. (Ick hebbe v eenen vader van veel volcke{n} ghestelt) voor Gode, den welcken ghy ghelooft hebt, die leuende maect die dooden, ende roept die dinghe{n} die niet en sijn, als die ghene die sijn,
die welcke teghe{n} hope in die hope ghelooft heeft, om dat hi worde{n} soude een vader van veel luyden, nae dat hem gheseyt is Alsoo sal v saet wesen ghelijck die sterren des hemels ende dat sandt der zee,
Ende hy en is niet cranck gheworden int ghelooue, nocht hi en heeft niet aenmerct sijn verstoruen lichaem, als hy by nae hondert iaren oudt was, ende den verstoruen buyc van Sara,
Ooc en heeft hy in die belofte Gods niet ghetwijfelt door wantrouwicheyt, maer is versterct gheweest doort ghelooue, gheuende Gode die glorie,
seer sekerlijck wetende dat Godt alle dat hy gheloeft heeft oock machtich is te doen,
Daerom eest hem oock gherekent ter rechtuerdicheyt,
Ende ten is alleen niet ghescreuen om sijnen wille, dattet hem gherekent is ter rechtuerdicheyt,
maer oock om onsen wille, den welcken dat sal gherekent worden, als wij in hem gheloouen, die Iesum Christum onsen Heere verwect heeft van die dooden,
die gheleuert is om onse misdade{n}, ende verresen is om onse rechtuerdich makinghe.
VVant wij dan gherechtuerdicht sijn wt den ghelooue, so laet ons vrede hebbe{n} tot Gode door onsen Heere Iesum Christu{m},
door de{n} welcken wij oock hebben eenen toeganck, doort ghelooue tot deser gratien, daer wij in staen, ende glorieren in die hope van die glorie der kinderen Godts,
Maer niet alleen dit, maer wij glorieren oock in die tribulatie{n}, wetende dat die tribulacie pacie{n}tie voorts brengt,
ende die patientie proeuinghe, ende die proeuinghe hope,
ende die hope en bescaemt niet, want die liefde Gods is wtghestort in onse herte{n} door den heylighen gheest die ons ghegheuen is. ✠
Want waerom is Christus (doen wij noch cra{n}c waren nae den tijt) voor die ongoddelijcke gestoruen?
Want nauwelijcs en sterft iemant voor eenen rechtuerdighen, want voor eenen goeden soude by auontueren iemant dorren steruen,
Maer Godt prijst ons aen sijn liefde tot ons, want (doen wij noch sondaers waren)
soo is Christus voor ons ghestoruen, Daerom veel te meer sullen wij nv gherechtuerdicht sijnde door sijn bloet, verlost sijn van die gramschap door hem,
want eest dat wij, doen wij vianden waren Gode versoent sijn, door die doot sijns soons, veel te meer sullen wij behouden worden in sijn leuen nv wij versoent sijn,
Ende niet alleen dit, maer wij glorieren oock in Gode, door onsen Heere Iesum Christum, door den welcken wij nv die versoeninghe ontfanghen hebben. * ✠
Daerom ghelijck door eenen mensch die sonde in dese werelt ghecomen is, ende door die sonde die doodt, ende alsoo is die doot in alle menschen voorts door ghegaen, inden welcken sij alle ghesondicht hebben,
Want tot die wet toe was die sonde in die werelt, maer die sonde en worde niet gheacht, doen die wet niet en was,
maer die doodt heeft gheregneert van Adam tot Moysen toe, ooc in die ghene die niet ghesondicht en hebbe{n}, in die ghelijckenisse van Ada{m}s ouertredinghe, die welcke is een figuer vanden toecomenden,
Maer die gaue en is niet ghelijck die misdaet, want eest datter door die misdaet van eenen, vele ghestoruen sijn, veel te meer heeft die gratie Gods ende die gaue door die gratie van eenen mensch Iesu Christo in veel menschen oueruloedich gheweest,
En{de} ghelijc door eene{n} die sonde is, also en is die gaue niet, want het ordeel is voorwaer wt ee{n} sonde ter verdoemenissen, maer die gratie is wt veel misdaden ter rechtuerdichmakinghe,
Want eest sake dat in eens misdaet die doodt heerscappie ghehadt heeft door eenen, veel te meer sullen die ghene die de oueruloedicheyt der gratien ende der gauen ende der rechtuerdicheyt ontfanghen int leuen regneren door eenen Iesum Christum.
Aldus ghelijck door eens menschen misdaet doordeel ghecomen is in alle menschen ter verdoemenissen, alsoo is oock door eens menschen rechtuerdicheyt die gratie ghecomen in alle mensche{n} tot rechtuerdichmakinghe des leuens,
Want ghelijck door eens menschens onghehoorsaemheyt veel sondaren ghesteldt sijn, alsoo sullen oock door eens menschens ghehoorsaemheyt vele rechtuerdich ghemaect worde{n},
Maer die wet is hier en tussche{n} inghecomen om dat die misdaet oueruloedich soude worde{n} Maer daer die misdaet oueruloedich gheweest is, daer heeft die gratie noch oueruloedigher gheweest,
op dat (ghelijck die misdaet gheregneert heeft ter doodt) alsoo oock die gratie soude regneren door die rechtuerdicheyt ten eewighen leuen, door Iesum Christum onsen Heere. *
VVat sullen wij dan segghen? Sullen wij in die sonde blijuen op dat die gratie mach oueruloedich worden?
Dat sij verre, Want wij die der sonden ghestoruen sijn, hoe sullen wij daer in noch leuen? ✠
En weetti niet dat wij alle die ghedoopt sijn in Christo Iesu, in sijn doot ghedoopt sijn?
Wa{n}t wij sijn met hem tsame{n} begrauen door het doopsel in die doot, Op dat ghelijc Christus verresen is va{n} die dooden, door die glorien des vaders, wij oock alsoo souden in nieuwicheyt des leuens wandele{n},
Wa{n}t eest dat wij mede ingheplant sijn gheworden ter ghelijckenissen van sijnder doot, soo sullen wij ooc mede der verrijsenissen ingheplant wesen,
Dit wetende dat onsen ouden mensch mede ghcruyst is om dat bedoruen soude worde{n} dat lichae{m} der sonde{n} op dat wi voort ae{n} der sonde{n} niet diene{n} en soude{n},
Wa{n}t die ghestorue{n} is, die is gherechtuerdicht van die sonde,
En{de} eest dat wij ghestorue{n} sijn met Christo, soo ghelooue{n} wij dat wij te same{n} leue{n} sullen met Christo,
wete{n}de dat Christus verrijsende va{n} die dooden nu voort aen niet meer en sterft, die doot en sal ouer he{m} voortae{n} gee{n} heerscappie meer hebbe{n},
Wa{n}t dat hy gestorue{n} is, dat is hi der sonde{n} ee{n}s gestorue{n}, maer dat hi leeft, dat leeft hi Gode,
Alsoo ooc ghiliede{n}, acht v selue{n} voorwaer ghestoruen der sonden, maer Gode leuende in Christo Iesu onsen Heere. * ✠
Daerom en laet die sonde niet regneren in v sterffelijck lichaem om onderdanich te sijn sijnder begheerlijcheden,
Maer oock soo en gheuet v leden niet tot wapenen der boosheyt der sonde{n}, maer gheeft v seluen Gode als wten dooden leuende, ende v leden tot wapene{n} der rechtuerdicheyt Gode,
Wa{n}t die sonde en sal ouer v gheen heerscappie hebbe{n}, wa{n}t ghy en sijt onder die wet niet, maer onder die gratie,
Wat eest dan? sullen wij sondighen om dat wij onder die wet niet en sijn, maer onder die gratie? Dat si verre,
En weetty niet dat soo wien ghy v selue{n} tot knechten gheeft om o{n}derdanich te sijne, dat ghy die{n}s knechten sijt dien ghy onderdanich sijt, tsij oft der sonden ter doot, tsij oft der ghehoorsaemheyt ter rechtuerdicheyt?
Maer Gode sij danck, dat ghy gheweest hebt knechten der sonden, maer sijt onderdanich gheworden van herten, in die maniere der leeringhe{n}, in die welcke ghy ouerghegheuen sijt,
Maer verlost sijnde van die sonde, sijt ghy knechten gheworden der rechtuerdicheyt. * ✠
Ick spreeck menschelijk om die cranckheyt ws vleeschs, want ghelijck ghy v leden ouer ghegheuen hebt te dienen der onsuyuerheyt ende der ongherechticheyt, totter ongherechticheyt, alsoo gheeft v lede{n} nv te dienen der rechtuerdicheyt ter heylichmakinghen,
Want doen ghy der sonden slauen waert, soo waerdy vrij vander rechtuerdicheyt.
Aldus wat vrucht hebdy doen ghehadt in sulcke dinghen daer ghy v nv afscaemt, want het eynde van dien is die doot,
Maer nv ghy verlost sijt van die sonde, ende gheworden Gods knechten soo hebdi uwe vrucht in die heylichmakinghe, maer het eynde dat eewich leuen,
Want den loon der sonden is die doodt, maer die gratie Godts is deewich leuen in Christo Iesu onsen Heere. *
EN weet ghy niet broeders (want ick spreeck den ghenen die de wet weten) dat die wet in den mensche heerschappie heeft, soo langhe tijt als sij leeft?
Want een vrouwe die onder den man is, soo langhe die man leeft, is sij ghebonden aen die wet, maer eest dat haer man sterft, soo is sij ontbonde{n} van die wet des mans,
Daer om als die man noch leeft, soo sal sij een ouerspeelstere ghenoemt worden, eest dat si met eenen anderen man versaemt is, Maer eest dat haer man doodt is soo is sij los van des mans wet, alsoo dat sij gheen ouerspeelstere en is eest dat sie met eenen anderen man is,
Aldus mijn broeders ghy sijt oock ghestoruen der wet door Christus lichaem, om dat ghy eens anders sijn soudt, die vanden doode{n} verresen is, om dat wij Gode souden vrucht voorts brenghen,
Want doen wij int vleesch waren, doen wrachten die lusten der sonden, die door die wet ware{n} in onse leden, om dat sij der doot soude vrucht voorts brengen,
Maer nv sijn wij ontbonden van die wet der doot daer wij in ghehouden waren, alsoo dat wij dienen souden in die nieuwicheyt des gheests, ende niet in die oudtheyt der letteren,
Wat sullen wij dan segghen? is die wet sonde? Dat si verre, Maer die sonde en heb ick niet ghekent dan door die wet, want die begheerlijcheyt en soude ick niet gheweten hebben, ende seyde die wet niet. Ghi en sult niet beghere{n},
Maer die sonde een ocsuyn ghenomen hebbende door tghebodt heeft in my ghewracht alle begheerlijcheyt, wa{n}t sonder die wet was die sonde doot,
Maer ick leefde voortijts sonder die wet, Maer doen tghebodt come{n} was, soo is die sonde wederom leuendich gheworde{n},
Maer ick ben ghestoruen, ende tis beuonden dat het ghebodt dwelck ten leuen was, my gheworden is ter doodt,
want die sonde een oorsake ghenomen hebbende door tghebodt, heeft my verleydt, ende daer door ghedoodt,
Aldus is die wet emmer heylich, en{de} tghebodt is heylich, ende rechtuerdich, ende goet,
Daerom dat goet is, is my dat die dood gheworden? Dat sij verre, maer die sonde om dat sij soude ope{n}baer worden sonde te wesen, heeft my door tgoet die doot ghewrocht, Om dat die sonde soude worden bouen maten seer sondighende door tghebodt,
want wij weten wel dat die wet gheestelijck is, maer ick ben vleeschelijck, vercocht onder die sonde,
Want dat ick doe dat en verstaen ick niet, want dat ick wille dat en doen ick niet, maer dat ick hate dat doen ick,
Ende eest dat ick doe tghene dat ick niet en wille, soo consenteere ick der wet dat sij goet is,
Ende alsoo en doe ick nv dat selue niet, maer die sonde die in mijn woont,
Want ick weet wel datter in my, dat is in mijn vleesch ghee{n} goet en woont, want het willen heb ick by my, maer het goet te volbrenghen dat en vinde ick niet,
want ick en doe niet het goet dat ick wille, maer tquaet dat ick niet en wille, dat doe ick,
Maer eest dat ick doe tghene dat ick niet en wille, soo en doe ick nv dat selue niet, maer die sonde die in my woont,
Aldus vinde ick door die wet, als ic goet doen wille, dat my tquaet aencleeft,
Want ick heb een behaghen in die wet Godts nae den inwendighen mensch,
maer ick sie ee{n} ander wet in mijn leden, strijdende teghen die wet mijns verstants, ende my vanghende in die wet der sonden die in mijn leden is.
(Ick onsalich mensch, wie sal my verlossen van dlichaem deser doodt?
Die gratien Godts, door Iesum Christum onsen Heere) Aldus diene ick selue met die redene der wet Godts maer nae dat tvleesch, der wet der sonden.
ALdus en isser nu gheen verdoemenisse den ghenen die in Christo Iesu sijn, die nae den vleessche niet en wandelen.
Want die wet vanden gheest des leuens in Christo Iesu heeft my verlost van die wet der sonden, ende der doot.
Want dat der wet ommoghelijck was, midts dat sij cranck was doert tvleesch, dat heeft Godt ghedae{n}, sende{n}de sijne{n} sone in die ghelijckenisse des sondichs vleeschs, en{de} heeft die sonde int vleesch verdoemt doer die sonde,
om dat die rechtuerdichmakinghe der wet soude veruult worden in ons, die nae tvleesch niet en wandelen, maer nae den gheest.
Want die nae de{n} vleesch sijn, die hebben smaeck int tghene datten vleesch aengaet, maer die nae den gheest sijn, hebben ghevuelen van tgene dat den gheest aengaet.
Want die wijsheyt des vleeschs is die doot, maer die wijsheyt des gheests is leuen ende vrede.
Want die wijsheyt des vleeschs is Gods viant. Wa{n}t sij en is der wet Gods niet onderdanich, Want sij dat ooc niet en vermach.
Ende die int vleesch sijn, en moghen Gode niet behaghen.
Maer ghy en sijt int vleesch niet, maer inde{n} gheest. Eest nochtans alsoe dat den gheest Gods in v lieden woont. Maer eest dat iemant den gheest Christi niet en heeft, dese en is sijne niet.
Maer eest dat Christus in v lieden is, soe is het lichaem voerwaer doot om die sonde, maer den gheest leeft om die rechtuerdichmakinghe.
Maer eest dat de{n} gheest van hem die Iesum vanden dooden verwect heeft in v woont, soe sal hy die Iesum Christum vanden dooden verwect heeft oock leuende maken v steruelijcke lichamen, om sijne{n} gheest die in v woont.
Daer om broeders sijn wy sculdenaers niet den vleesche, dat wy nae tvleesch souden leuen,
want eest dat ghy nae tvleesch leeft, soe suldi steruen, maer eest dat ghy doer den gheest die wercken des vleeschs doodet, soe suldi leuen.
Want alle die doer den gheest Gods ghedreuen worden, dat sijn Godts kinderen.
Want ghy en hebt niet ontfanghen den gheest der slauernien weder om in die vreese, maer ghy hebt ontfanghen den gheest der opneminghe{n} der kindere{n}, in den welcke{n} wi roepe{n} Abba (vader)
Wa{n}t die selue gheest gheeft ghetuyghenis onsen gheest dat wy Gods kinderen sijn.
Ende eest dat wy kinderen sijn, soe sijn wy ooc erfghenamen, te weten erfghename{n} Gods, ende mede erfghenamen Christi. * Eest nochtans alsoe dat wij medelijden, op dat wy mede gheglorificeert worden. ✠
Want ick houde dat dlijden van desen tijt niet weert ghenoech en is der toecomender glorien die in ons sal gheopenbaert wesen.
Wa{n}t het verbeyden van die creatuere verwacht die openbaringhe van Godts kinderen.
Want die creatuere is der ydelheyt onderhauich sonder haren wille, maer om sijnen wille diese onder gheworpen heeft in die hope.
Want die selue creatuere sal oock verlost worden van den dienst der verderffenissen totter vrijheyt der glorien der kinderen Godts.
Want wy weten wel dat alle creatuere versucht, ende als barende arbeyt tot noch toe.
En{de} niet alleen sij, maer ooc wy selue die des gheests ierste vruchten hebben versuchten selue ooc in ons, nae dat opneme{n} der kindere{n} Gods, verwachte{n}de die verlossinghe ons lichaems. *
Want doer die hope sijn wy salich gheworden, Maer die hope die ghesien wort, en is gheen hope. Wa{n}t dat iema{n}t siet, hoe hoept hi dat?
Maer eest sake dat wy hope{n} tghene dat wy niet en sie{n}, soe verwachte{n} wy dat doer patientie.
Desghelijcs soe helpt oock de{n} gheest onse crancheyt. Wa{n}t wat wy bidde{n} soude{n} alsoot behoort dat en wete{n} wi niet. Maer die gheest begheert selue voer ons, met onsprekelijcke suchtinghen.
Maer die de herte{n} ondersoect die weet wat de{n} gheest begheert, dat hy nae Gode bidt voer die heylighen. ✠
Ende wy weten dat den ghenen die Godt liefhebben alle dinghen mede wercken totten goede den ghenen die nae het opset heylich geroepen sijn.
Want die hy te voren gheweten heeft, die heeft hy ooc te voren ghescict, dat sij souden ghelijck worden den beelde sijns soens, op dat die selue sijn soude een ierste gheboren sone onder veel broeders.
En{de} die hi te vore{n} ghescict heeft, die selue heeft hi ooc gheroepen, ende die hy gheroepen heeft, die heeft hy oock rechtuerdich ghemaect, ende die hy rechtuer dichghemaect heeft, die heeft hy oock gheglorificeert.
Wat sullen wy dan hier toe segghen? is Godt voer ons, wie mach teghen ons?
Die welcke ooc sijne{n} eyghene{n} sone niet ghespaert en heeft, maer heeft dien voer ons allen gheleuert. Hoe en heeft hy ons dan met dien alle dinghen niet ghegheuen?
Wie salder teghen Gods wtuercorene clachtich sijn? Tis Godt die rechtuerdich maect.
Wie isser die verdoemen sal? Christus Iesus is die ghene die ghestoruen is, ia oock die verresen is, die ter rechter hant Godts is, die oock bidt voer ons.
Wie sal ons dan sceyden van die liefde Christi? Tribulatie? oft benautheyt? oft hongher? oft naectheyt? oft perikel? oft veruolghinghe? oft sweert?
(ghelijck daer ghescreuen is, Om uwen wille worden wy ghedoot alle den dach, wy sijn gheacht als scapen die ter toot ghescict zijn)
maer in alle dese verwinnen wy doer hem die ons bemint heeft.
Want ick ben seker, dat noch doot, noch leuen, noch enghele{n}, noch heerscappien, noch crachten, noch teghenwoerdighe, noch toecomende dinghen, noch stercheyt,
noch hoocheyt, noch diepte, noch gheen ander creatuere ons en sal moghen sceyden van die liefde Gods, die welcke is in Christo Iesu onsen Heere. *
ICk segghe die waerheyt in Christo ick en lieghe niet, mijn conscientie my ghetuyghenis gheuende in den heylighen gheest,
dat ic een groote droefheyt hebbe, ende eenen ghestadighen rouwe mijnder herten.
Want ic wenschte selue verbannen te sijne van Christo, voer mijn broederen, die mijn maghen sijn nae den vleesche
welck sijn die Israeliten, den welcken toebehoort die verkiesinghe der kinderen, ende die glorie, ende dat testament, ende dat gheuen der wet, ende den Gods dienst en{de} die belofte{n},
der welcker vadere{n} sijn gheweest daer Christus wt is nae den vleesche, die bouen alle is Godt ghebenedijt inder eewicheyt Amen.
Maer niet dattet woert Gods verloren soude gheuallen sijn. Wa{n}t dese die van Israel sijn, en sijn alle gheen Israelijte{n},
noch oock die Abrahams saet sijn, en sijn alle gheen kinderen, maer in Isaac sal v saet ghenoemt worde{n},
dat is, Ten is soe niet, dat die kinderen des vleeschs sijn, oock Godts kinderen sijn, maer die kindere{n} der beloften sijn, die worden int saet gherekent.
Want het woert der beloften is dit. Nae desen tijt sal ic comen, ende Sara sal eenen sone hebben.
Ende niet alleen die, maer oock Rebecca bevrucht sijnde va{n} een versamen Isaacs ons vaders.
Want doen die kinderen noch niet gheboren en waren, oft iet goets ghedaen en hadden oft quaets (op dat Godts opsedt nae die verkiesinghe blijuen soude) soe is,
niet wt die wercken, maer wt den ghenen die daer roept, tot haer gheseyt, Die meeste sal den minsten dienen
alsoe daer ghescreuen is. Iacob heb ick lief ghehadt, Maer Esau hebbe ick ghehaedt.
Wat sullen wi dan segghen? Esser ongherechticheyt by Gode? Dat sij verre.
Want tot Moysen seyt hy, Ick sal ontfermen wie{n}s ick ontferme, ende ick sal bermherticheyt doen den ghenen dien ick ontfermen sal.
Daer om en eest niet des gheens diet wilt ende loopt maer des ontfermende{n} Gods.
Wa{n}t die scriftuere seyt tot Pharao. Daer toe heb ic v verwect, om dat ic in v mijn cracht toonen soude, ende op dat mijnen naem soude vercondicht werde{n} ouer gheheel eertrijck.
Daer om ontfermt hy diens hy wilt, ende wien hy wilt dien verhart hy.
Hier om segdi my. Waer om besculdicht hy dan noch? Want wie wederstaet sijnen wille?
O mensch wie sijdi, dat ghy Gode soudt antwoerden? Seyt eenich maecsel totten ghenen diet ghemaect heeft. Waer om hebdi my alsoo ghemaect?
En heeft die eerden potbacker die macht niet, wt den seluen clont eerden te maken een vat ter eeren, en{de} een ander vat ter scanden?
Heeft dan Godt willende sijn gramscap toonen ende sijn macht bekent maken, verdraghen in veel lydsaemheyt die vate{n} der gramscap bequaem ter verdoemenissen,
om dat hy toonen soude die rijcdommen sijnder glorien in die vaten der bermherticheyt die hy te voren bereyt heeft ter glorien.
Die welcke hy oock gheroepen heeft (te weten) ons, niet alleen wten Ioden, maer oock wten heydenen,
ghelijck hy in Osee seyt, Ic sal tghene dat mijn volck niet en is, noemen mijn volck, ende die niet bemindt en is, mijn beminde, ende die gheen bermherticheyt vercreghen en heeft, die bermherticheyt vercreghen heeft.
Ende tsal ghescieden in die Plaetse daer hen gheseyt is, Ghy en sijt mijn volck niet, daer sullen sij ghenoe{m}t worde{n} kindere{n} des leue{n}de Gods.
En{de} Isaias roept voer Israel. Al waert tghetal der kinderen va{n} Israel ghelijck het sant der zee, soe sullen die bleuelinghen salich worden.
Want het woert is volbrenghende ende vercortende met gherechticheyt. Want een cort woert sal die Heere maken op die eerde,
ende ghelijck Isaias te voren gheseyt heeft, Ten ware dat ons die Heere sabboth saet hadde ghelaten, soe waren wy gheworden als Sodoma, en{de} als Gomorrha soude{n} wy ghelijc sijn.
Wat sullen wy da{n} segghen? Dat die heydenen die niet en sochten die rechtuerdicheyt, die rechtuerdicheyt vercreghe{n} hebben, te weten die rechtuerdicheyt die wten ghelooue is.
Maer Israel volghende die wet der rechtuerdicheyt, en is niet ghecomen tot die wet der rechtuerdicheyt.
Waer om dat? Want hy niet wten ghelooue, maer als wt die wercken, die achteruolchde, want sij hebben hen ghestooten teghen den struycsels steen.
Alsoe daer ghescreuen is, Siet ick stelle in Sion eene{n} steen des aenstootsels, en{de} eenen steen der verarghenissen, ende alle die in hem ghelooft, en sal niet bescaemt worden.
BRoeders voerwaer den wille mijns herten, ende tghebedt tot Godt ghesciet voer hen ter salicheyt.
Want ick gheue hen ghetuyghenis, dat sij een vierighe begheerte hebben Godt nae te volghen, maer niet nae die wetenheyt.
Want sij niet wetende Gods rechtuerdicheyt, ende willende hen eyghen rechtuerdicheyt oprechten, en sijn der rechtuerdicheyt Godts niet onderdanich.
Want het eynde der wet is Christus, ter salicheyt alle den ghenen die gheloouen.
Want Moyses heeft ghescreue{n}, soe wat mensch die rechtuerdicheyt doet die wter wet is, die sal daer in leue{n}.
Maer die rechtuerdicheyt die wten ghelooue is die seyt aldus, En segt in v herte niet. Wie sal in den hemel climmen? Dat is Christum van bouen afbrenghen.
Oft wie sal nederdalen inden afgroont? dat is Christum van die dooden weder roepen.
Maer wat seyt die scriftuere? By is dat woert in uwen mont, ende in v herte dat is dwoert des gheloofs dat wy vercondighen. ✠
Want eest sake dat ghy belijdt in uwe{n} mont den Heere Iesum, ende in v herte ghelooft dat Godt hem vanden dooden verwect heeft, soe suldi salich worde{n}.
Want metter herten ghelooftmen ter rechtuerdicheyt, maer metten monde wort die belijdinghe ghedaen ter salicheyt.
Want die scriftuere seyt, Alle die in hem ghelooft die en sal niet bescaemt worden.
Want daer en is gheen ondersceyt tusschen den Ioden ende Griecken. Want tis een Heere van allegader, rijck ouer alle die ghene die hem aenroepen.
Want alle die den naem des Heeren aenroept, sal salich wesen.
Hoe sullen sij dan aenroepen den ghenen daer sij niet in ghelooft en hebben? Oft hoe sullen sij hem gheloouen dien sij niet ghehoort en hebben? Ende hoe sullen sijt hooren, sonder predicant?
Ende hoe sullen sij preken, ten sij dat sij ghesonden worde{n}? alsoe dat ghescreuen is, Hoe schoon sijn die voeten der gheender die den vrede vercondighen, die goede dinghen vercondighen.
Maer sij en sijn alle der Euangelien niet ghehoorsaem. Want Isaias seyt, Heere wie heeft onsen ghehoore ghelooft?
Daer om is het ghelooue wt den ghehoore, en{de} dat ghehoor doer dwoert Christi.
Maer ick segghe. En hebben sijt niet ghehoort? Ende voerwaer hen gheluyt is wtghegaen tot allen lande{n}, ende hen woerden tot die eynden vanden omganck der eerden. *
Maer ick segghe, En heuet Israel niet bekent? Moyses heeft ierst gheseyt, Ick sal v tot doer een volck dat gheen volck en is brenghen tot nydighe achteruolghinghe, doer ee{n} onwijs volck sal ick v brenghen tot verstoornissen.
Isaias is oock cloeck ende seyt, Ick ben gheuonden van die ghene die my niet en soecken, ick heb my openbaerlijck vertoont den ghenen die nae my niet en vraechden.
Ende tot Israel seyt hy, Den gheheelen dach heb ick mijn handen wtghereyct tot dat volck dat niet en ghelooft, ende teghen my spreect.
ALdus segghe ic, Heeft Godt sijn volck verstooten? Dat sij verre. Want ick ben oock een Israelijt wt Abrahams sade van Beniamins gheslachte.
Godt en heeft sijn volck niet verstooten, dat hy voer ghekent heeft. Oft en weeti niet wat die scriftuere seyt van Elias, Hoe dat hy Godt verwect teghen Israel?
Heere v propheten hebben sy ghedoot, v outaren hebben sij omghegrauen ende ick ben alleen ouerghebleuen, ende sij soecken mijn ziele.
Maer wat seyt hem die goddelijcke antwoerde? Ick heb voer my ghelaten seuen duysent manne{n}, die hen knien niet gheboocht en hebben voer Baal.
Alsoe eest oock in desen tijt. Die bleuelinghen nae die verkiesinghe der gratien sijn salich gheworden.
Eest dan wt gratien, soe en eest nu wt die wercken niet. Oft anders en is die gratie nu ghee{n} gratie.
Hoe eest dan? Dat Israel ghesocht heeft, dat en heeft hy niet vercreghen, maer die verkiesinghe heuet vercreghen, maer die andere sijn blint ghemaect,
also daer ghescreuen is, Godt heeft hen ghegheuen eene{n} nopende gheest, ooghen dat sij niet sien en souden, ende ooren datse niet hooren en souden, tot op den dach van heden toe.
Ende Dauid seyt, Laet hen tafel worden tot eenen strick, ende tot een gheuanghenisse, ende tot een verarghernisse, ende tot een vergheldinghe hen lieden.
Laet hen ooghen verduystert worden dat sij niet en sien, ende haren rugghe maect altijt crom.
Daer om segt ick, Hebben sij alsoe ghestruyckelt, dat sij vallen soude{n}? Dat sij verre. Maer wt hen misdaet, is den heydenen salicheyt ghesciet dat sij hen souden nauolghen.
Als dan hen misdaet der werelt rijcdom is, ende hen verminderinghe, de{n} rijcdom der heydenen. Hoe veel te meer hen volheyt?
Want ick seg v lieden ghy heydenen, Alsoe langhe als ick voerwaer ben der heydenen Apostel, soe sal ic mijnen dienst eerlijck maken,
oft ick in eenigher manieren mijn vleesch mocht verwecken tot nauolghinghe, ende dat icker sommighe van dien mocht salich maken.
Want eest sake dat het verlies va{n} he{n} liede{n} ee{n} versoeninghe der wereld is, hoedanich sal die aenneminghe sijn, anders dan het leue{n} va{n} die dooden?
Ende eest dat het beproefsel heylich is, soo is den clont oock heylich. Ende is die wortele heylich, soe sijn die tacken oock heylich.
Maer eest datter sommighe vanden tacken ghebroken sijn, en{de} dat ghy als ghy eenen wilden olijfboom waert, daer in ghegreffijt sijt ende sijt deelachtich gheworden van die wortele ende vetticheyt des olijfbooms,
en wilt niet glorieeren teghen die tacken. Eest dan dat ghy glorieert, ghy en draecht die wortele niet, maer die wortel v.
Ghy segt dan. Die tacken sijn ghebroken om dat ick daer in soude ghegreffijt worde{n}.
Wel, om die ongheloouicheyt sijn sij ghebroken, maer ghy staet door tghelooue, en wilt gheen hooch gheuoelen hebben, maer vreest.
Want eest dat Godt den natuerlijck tacken niet ghespaert en heeft, dat hy bijauontueren v oock niet en spaere.
Daer om siet aen die goetheyt ende die strengicheyt Godts, te weten in die ghene die gheualle{n} sijn die strengicheyt, en{de} in v, die goetheyt Gods, eest dat ghy blijft in die goetheyt, want anders suldi oock wtghehouden worden.
Maer oock eest dat die andere niet en blijuen in die ongheloouicheyt, soe sullen sij weder om daer in ghegreffijt worden. Want Godt is machtich hen weder om in te greffien.
Want eest dat ghy wt eenennatuerlijcken wilden olijfboom ghesneden sijt, ende teghen natuere ghegreffijt sijt in eenen goeden olijfboom. Hoe veel te meer sullen sij (die nader natueren sijn) ghegreffijt worden in haren eyghen olijfboom? ✠
Want broeders ick en wil niet dat ghy onwetende sijt deser verborghe{n}theyt (op dat ghy niet en sijt by v seluen wijs) dat die blentheyt eens deels ghesciet is in Israel, tot dat die volheyt der heydenen incomen soude,
ende dat also gheheel Israel soude salich worden. Alsoe daer ghescreuen is, Hy sal come{n} wt Sion, die afnemen sal en{de} afkeeren die ongoddelijcheyt van Iacob.
Ende dit sal hen testament sijn van my, als ick hen sonden sal wech ghenomen hebben.
Nae deuangelie sijn sij voerwaer vianden om v lieder wille, maer nae die verkiesinghe sijn sij dalderlieftste om die vaderen.
Want die gauen ende den roep Godts sijn sonder berouwen.
Want ghelijck ghi lieden somtijts oock Gode niet ghelooft en hebt, maer hebt nu bermherticheyt vercreghen om hen ongheloouicheyt.
Alsoe en hebben dese nu oock niet ghelooft in uwe bermherticheyt op dat sij oock souden bermherticheyt vercrijghen.
Wa{n}t Godt heuet alle beslote{n} in die ongheloouicheyt, om dat hy haerder alle ontferme{n} soude. *
O diepte der rijcdomme{n} va{n} die wijsheyt ende wete{n}theyt Gods, hoe ombegrijpelijck sijn zijn ordeelen, ende hoe ombesporich sijn zijn weghen?
Want wie heeft den sin des Heeren ghekent? Oft wie heeft sijn raetsman gheweest?
Oft wie heeft hem ierst iet ghegheuen, ende datment hen wederom loonen sal?
Want wt hem en{de} doer hem, ende in hem sijn alle dinghen, hem sij glorie inder eewicheyt. Amen.
HIer om bidde ick v lieden broeders doer die bermherticheyt Godts, dat ghy v lichamen wilt gheuen tot een leuende heylighe, ende Godt behaghende offerande, dat welcke is uwen redelijcke Gods dienst.
En{de} en wilt niet ghelijck worden deser werelt, maer wert verandert in die nieuwicheyt ws sins, om dat ghy beproeue{n} moecht welc dat Gods goeden ende behaghelijkcke{n} ende volmaecten wille is.
Want ick segghe doer die gratie die my ghegheuen is allen den ghenen die onder v liede{n} sijn, dat hy niet meer van sij seluen en houde dant en betaemt, maer dat hy van sij selue houde matelijck, eenen ieghelijck, alsoe hem Godt ghedeelt heeft des gheloofs mate.
Want ghelijck wy in eenen lichame veel leden hebben, ende die leden en hebben alle tselue werck niet,
alsoe sijn wij vele een lichaem in Christo, ende elck besonder die een des anders ledt. * ✠
Ende hebbende versceyden gauen nae die gratie die ons ghegheuen is,
tsij prophetie, nae die mate des gheloofs, oft dienst int dienen, tsij dat hy leert, in die leeringhe,
die vermaent int vermanen, die gheest in simpelheyt. Die ouerste is, in sorchfuldicheyt, die ontfermherticheyt doet, in vrolijcheyt.
Liefde sonder gheueynstheyt. Hatende tquaet ende den goede aenhanghende.
Met liefde des broederscaps malcanderen lief hebbende. Met eerbiedinghe malcanderen voercome{n}de.
Met sorchuoldicheyt niet traech. Metten gheest vierich. Den Heere dienende.
Doer die hope blijde. In tribulacie verduldich. Int bidden naerstich,
Der heylighen nooden te helpe comende, Gheerne herberghende.
Ghebendijtse die v veruolghen, Ghebenedijt, ende en wilt niet vermale{n}dijde{n}.
Verblijt v met den blijden, Weent metten weenenden,
Een gheuoelen met malcanderen hebbende, Gheen hooch gheuoelen hebbe{n}de, maer metten oetmoedighen een ghevuelen hebbende. ✠ En wilt niet wijs sijn by v selue{n}.
Niemande{n} quaet voer quaet loonende, Besorghende goede dinghen, niet alleen voer Godt, maer oock voer alle menschen.
Eest dat wesen mach, soe verre alst in v lieden is met allen menschen vrede hebbende.
Niet v seluen wrekende mijn alderliefste, maer wijct der gramscap. Want daer is ghescreuen, Gheeft my die wrake, ende ick salt loone{n} seyt die Heere,
Maer eest dat v viant hongher heeft, soe spijst hem, eest dat hy dorst heeft, soe gheeft hem te drincken. Want dit doende suldi vierighe colen vergaderen op sijn hooft.
En wilt v niet laten verwinnen van tquaet, maer verwint het quaet doer goet. *
ALle ziele sij de{n} ouerste{n} machte{n} onderdanich. Wa{n}t daer en is gheen macht da{n} van Godt. En{de} soe watter is, dat is va{n} Gode ghescict.
Daero{m} die der macht wederstaet die wederstaet gods ordina{n}cie. En{de} die wederstae{n} die crijghe{n} hen selue{n} die verdoemenisse.
Wa{n}t die ouerste en sijn niet tot vreese den goeden wercke, maer den quade. Maer wilt ghy die macht niet vreesen? Doet goet, ende ghy sult lof van haer hebben.
Want sij is Godts dienaer, v ten goede. Maer eest dat ghy quaet doet, soe vreest, wa{n}t sij en draecht sonder sake dat sweert niet. Want sij is Gods dienaer, een wreker ter gramscappen, de{n} ghenen die quaet doet.
Daer om weest onderdanich van noots weghe{n}, niet allee{n} om die gramscap, maer oock om die co{n}scientie.
Wa{n}t daer om gheeft ghi oock tribuyten, wa{n}t sij sijn Gods dienaers, tot dat selue dienende.
Daer om betaelt eene{n} ieghelijcke{n} dat ghi sculdich sijt. Wien ghi tribuyt sculdich sijt, dien gheeft tribuyt. Wien tol, gheeft tol, wie{n} vreese, gheeft vreese, wien eere, gheeft eere. ✠
En weest niemanden iet sculdich, dan dat ghy malcanderen lief hebbet. Want die sijne{n} naesten bemint, die heeft die wet volbracht.
Want, ghy en sult gheen ouerspel doen. Ghi en sult niet dootslaen. Ghy en sult niet stelen. Ghy en sult gheen valsch ghetuyghenis gheuen. Ghy en sult niet begheren, ende so wat ander ghebodt datter meer is, dat wort in dit woert begrepen. Ghi sult uwen naesten lief hebben ghelijk v seluen.
Die liefde des naesten en doet gheen quaet. Daer om die veruullinghe des wets is die liefde. * ✠
Ende sonderlinghe wetende den tijt, Dattet nu die vre is vanden slaep op te staen. Want nu is onse salicheyt naerder, dan doen wy ierst gheloofde{n}.
Den nacht is voerghegaen ende den den dach is aenghecomen. Daer om laet wech worpen die wercken der duysterheyt, ende aendoen die wapenen des lichts.
Laet ons als inden dach eerbaerlijck wandelen, niet in brasserien ende dronckenscappen, niet in slaepcameren ende oneerbaerheden, niet in kijuagien ende nijdicheden.
Maer doet aen den Heere Iesum Christum. * Ende dat vleesch en besorgt niet nae die wellusticheden.
DEn crancken int ghelooue neemt tot v, niet met werringhen der ghedachten.
Want die eene ghelooft dat hi alle dinghe{n} eten mach, maer die cranck is die ete moes.
Die ghene die eet, en versmade niet den ghenen die niet en eet, ende die niet en eet, en verordeele niet den ghenen die eet. Want Godt heeft hem opghenomen.
Wie sijt ghy die eens anders knecht ordeelt? Hy staet oft valt sijnen heere en{de} hy sal staen. Want Godt is machtich hem op te rechten.
Want die eene ordeelt tusschen den eenen dach ende den anderen dach, maer die andere ordeelt elcken dach. Laet eenen ieghelijck sijnen sin daer in volghen.
Die den dach acht die acht dien den Heere. Ende die eet, die eet den Heere. Want hy danct Gode. Ende die niet en eet, die en eet niet den Heere, ende hy danct Gode.
Want niemant va{n} ons en leeft sij seluen, ende niemant en sterft sij selue{n}.
Want tsij oft wy leuen, soe leuen wy den Heere, tsij oft wy steruen, soe steruen wy den Heere. Daer om tsij oft wy leven, oft steruen, wy behooren den Heere toe.
Want daer om is Christus ghestoruen en{de} verresen, om dat hy ouer die leuende ende doode heerscappie hebben soude.
Maer waer om ordeelde ghy uwen broedere? Oft ghi waer om versmaeddi uwen broedere? Want wy sullen alle staen voer Christus rechterstoel.
Want daer is ghescreuen. Ick leue seyt die Heere, Want my sullen alle knien gheboocht worden, ende alle tonghen sullen Gode belijden.
Aldus sal een ieghelijck van ons lieden voer sij seluen Gode reden gheue{n}.
Daer om en laet ons voerts malcanderen niet meer verordeelen, maer ordeelt dat meer, dat ghy uwe{n} broeder gheen struycksele oft arghernisse en stelt.
Ick weet ende betrouwe inden Heere Iesu datter niet ghemeyn en is va{n} sij selue{n}, da{n} den ghenen die iet ghemeyn acht te sijne, dien eest ghemeyn.
Want eest dat v broeder om die spijse bedroeft wort, soe en wandelt ghy nu voerts nae die liefde niet. En wilt hem met uwer spijsen niet verliesen om den welcken Christus ghestoruen is.
Daer om en laet ons goet niet gheblameert worden.
Wa{n}t het rijck Godts en is noch spijse noch dranck, maer rechtuerdicheyt, ende vrede, ende blijscap inden heylighen gheest.
Want wie daer om Christo dient, die behaecht Gode, ende hy is vanden menschen ghepresen.
Daer om laet ons volghen dat ghene dat totten vrede dient, ende laet ons malcanderen bewaren, dat tot ghestichticheyt dient.
En wilt om die spijse Godts werck niet bederuen. Alle dinghen sijn voerwaer reyn, maer tis quaet den mensche diet met verargernisse eet.
Tes goet gheen vleesch teten ende gheene{n} wijn drincke{n}, nocht tghene daer v broeder hem aen stoot, oft daer hy af verargert wort, oft cranck wort.
Hebt ghy tghelooue? Hebt dat by v seluen, voer Gode. Salich is hy die sij seluen niet en ordeelt int ghene dat hy prijst.
Maer die ghene die ondersceyt, eest dat hijt eet, soe is hy verdoemt, want hy dat niet wten ghelooue en etet. En{de} alle dat wten ghelooue niet en is, dat is sonde.
MAer wy die vromer sijn, moeten die crancheden der crancken verdraghen, ende niet ons seluen behaghen.
Een ieghelijck van v lieden behaghe sijnen naesten int goede, tot ghestichticheyt.
Want Christus en heeft sij seluen niet behaecht. Maer als daer ghescreuen is, Die versmaetheden van die ghene die v versmaedden sijn op my gheuallen. ✠
Want alle datter ghescreuen is, dat is tot onser leeringhen ghescreuen, op dat wy doer verduldicheyt en{de} troost der scriftuere{n} hope hebbe{n} soude{n}.
Ende die Godt der patientien ende des troosts ghene v lieden dat ghy een ghevuelen hebben moecht tot malcanderen nae Iesum Christum,
op dat ghy eendrachtelijck met eenen monde moecht Godt eere{n} ende den vader ons Heeren Iesu Christi.
Daer om ontfanct malcanderen, ghelijck Christus v oock ontfanghen heeft ter eeren Gods.
Want ick segghe dat Christus Iesus een dienaer gheweest heeft der besnijdenissen om die waerheyt Godts, om vast te maken die beloften der vaderen,
maer dat die heydenen van die bermherticheyt Godt eeren. Alsoe daer gescreuen is. Daer om sal ick v belijden onder die heydenen, Heere, ende uwen name sal ick singhen.
En{de} wederom seyt hy, Verblijt v ghy heydenen met sijnen volcke.
Ende weder om, Loeft alle ghy heydenen de{n} Heere, ende prijst hem grootelijc alle ghi natien.
Ende weder om seyt Isaias, Het sal een wortel va{n} Iesse sijn, ende die daer op staen sal om te regeren die heydene{n}, in hem sullen die heydenen hopen.
Maer Godt der hopen wil v veruullen met alle blijscappe{n}, en{de} vrede wt ghelooue{n} dat ghy oueruloedich moecht wesen in die hope, ende cracht des heylijchs gheests. *
Maer ick selue ben seker, mijn broeders, van v, dat ghy selue oock vol liefden sijt, veruult met alle wete{n}heyt, alsoe dat ghy malcanderen moecht vermanen.
Maer ick heb cloeckelijcker tot v lieden ghescreuen eens deels, als v lieden tot ghedenckenissen weder om brenghende, om die gratie die my ghegheuen is van Gode,
dat ick een dienaer sijn soude Christi Iesu onder die heydenen. Heylichmakende dat Euangelium Godts, op dat die offerande der heydenen aenghenaem worde, ende gheheylicht inden heylighen gheest.
Daer om heb ic glorie in Christo Iesu tot Gode.
Want ick en derre niet spreken va{n} die{n} dinghe{n} die Christus doer my niet en werct, ter ghehoorsamheyt vanden heydenen, metten woerde{n} ende wercken
met cracht van teekenen en{de} wonderlijcke wercken in die cracht des heylichs gheests, alsoe dat ick van Ierusalem al rontsomme tot Illiricum toe veruult hebbe dat euangelie Christi.
Ende ick heb dat euangelie alsoe ghepreect, niet daer Christus ghenoemt is gheweest, om dat ick niet en soude op ee{n} anders fundame{n}t timmere{n},
maer also daer gescreuen is. Den welcken van hem niet vercondicht en is die sullent sien, ende diet niet ghehoort en hebben sullent verstaen.
Waer om dat ick oock seer beledt ben gheweest om tot v te come{n}.
Maer nu voerts gheen plaetse meer hebbende in dese landen, ende begheerte hebbende tot v lieden te comen van veel nu voerleden iaren
als ic in Hispanien sal beghinnen te reysen, soe hope ick dat ick voerbij gaende v lieden sien sal, ende van v lieden derwaerts gheleyt worden eest dat ick my te voren eensdeels met v sal vermaect hebben.
Daer om sal ick nu reysen in Ierusalem den heyleghen te dienen.
Want die van Macedonien en{de} Achaien hebben ghesloten een ghemeyn almisse te doen tot den armen der heyleghen die in Ierusalem sijn.
Want dit heeft hem behaecht, ende sij sijnt hen sculdich. Want eest dat die heydenen haerder gheesterlijcker goeden deelachtich sijn, soe moeten sij oock in die lichamelijcke goeden hen dienen.
Aldus wanneer ick dit sal volbracht hebben, ende hen gheleuert dese vrucht, soe sal ick doer v lieden reysen in Hispanien.
Ende ick weet wel dat ick tot v lieden comende, in die ouervloedicheyt van Christus benedictie comen sal.
Aldus bidde ick v ghy broeders doer onsen Heere Iesum Christum, ende doer die liefde des heylichs gheests, dat ghy my helpet met ghebeden voer my aen Godt,
dat ick verlost mach worden va{n} die ongheloouighe die int Ioetsche landt sijn, ende dat mijns dienst offerande mach ghenaem sijn in Ierusalem den heylighen
op dat ick tot v lieden mach comen met blijscap, doer den wille Godts, dat ick met v lieden mach vermaect worden.
Ende Godt des vreeds sij met v allen. Amen.
ICk beuele v lieden Pheben onse suster, die in den dienst is vander kercken die in Cenchris is,
dat ghy haer ontfanct inden Heere alsoe dat den heyleghen betaemt, ende dat ghy haer by staet in wat sake dat sij ws te doen sal hebben. Want sij heefter oock vele by ghestaen, ende my selue oock.
Groet Priscam ende Aquilam mijn helpers in Christo Iesu
(die voer mijn ziele hen halsen ouerghegheuen hebben, den welcken niet ick alleen en dancke, maer oock alle die kerken inde heydenisse)
ende die kercke van haren huysghesin. Groet Epenetum mijnen beminden, die dierste vrucht van Asien is in Christo.
Groet Mariam die vele onder ons ghearbeyt heeft.
Groet Andronicum ende Iuliam mijn maghe{n} ende mede gheuanghenen, die edel sijn onder die Apostelen, die oock voer my gheweest hebbe{n} in Christo.
Groet Ampliatum mijnen alderliefsten inden Heere.
Groet Vrbanum onsen helper in Christo Iesu en{de} Stachyn mijnen beminden.
Groet Apellen den beproefden in Christo.
Groetse die van Aristobolus huysghesin zijn. Groet Herodionem mijnen maech. Groetse die wt Narcissus huys sijn, die inden Heere sijn.
Groet Triphenam ende Triphosam, die inden Heere arbeyden. Groet Persidem mijn alderliefste, die veel ghearbeyt heeft inden Heere.
Groet Rufum den wtuercoren inden Heere ende sijn moeder ende die mijne.
Groet Asyncritum Phlegontem, Hermam, Patrobam, Hermen, ende die broeders die met hen sijn.
Groet Philologum ende Iuliam Nereum ende sijn sustere, ende Olympiadem, en{de} alle die heylighen die met henlieden sijn.
Groet malca{n}deren met eenen heylighen cusse. V groeten alle die kercken Christi. ✠
Ende ick bidde v broeders dat ghy die waerneemt die tweedrachticheden ende argernissen maken buyten die leeringhe die ghy gheleert hebt, ende wijct van die,
want aldusdanighe en diene{n} Christo onsen Heere niet, maer hare{n} buyck ende doer soete redenen ende benedictien, verleyden sij die herten der onnoselen,
want v ghehoorsamheyt is in allen plaetsen vermaert. Daer om verblijde ick my in v lieden. Maer ick wille dat ghy sult wijs sijn int goet, ende simpel int quaet.
Ende Godt des vreedts vertrede Sathanam onder v voeten haestelijck. Die gratie ons Heeren Iesu Christi, sij met v lieden. *
Timotheus mijn helper groet v, ende Lucius, ende Iason, ende Sosipater mijn maghen.
Ick Tercius groet v, die den brief ghescreue{n} hebbe, inde{n} Heere,
Caius mijn weerdt en{de} alle die kercke groet. V groet Erastus die tresorier der stadt, en{de} Quartus die broeder.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met v allen Amen.
Ende den ghenen die machtich is v te verstercken nae mijn euangelie, ende die predicatie Iesu Christi, nae die openbaringhe der verborghentheyt, die den voerleden eewighen tijden versweghen is gheweest
(dwelck nu gheopenbaert is doer die scriftueren der propheten, nae ghebodt des eewighen Godts, om onderdanich te sijne den ghelooue) onder alle die heydenen bekent
Godt die alleen wijs is doer Iesum Christum, den welcken sij eere ende glorie inder eewicheyt. Amen.
PAVLVS een gheroepe{n} Apostel Iesu Christi, doer den wille Godts, ende Sosthenes een broeder,
der kerke{n} Gods die te Corinthen is, de{n} gheheylichde{n} in Christo Iesu, den gheroepene{n} heyleghe{n}, met allen den ghenen die den naem ons Heeren Iesu Christi aenroepen, in alle hare ende onse plaetsen.
Gratie sij v lieden ende vreede van Gode onsen vader, ende den Heere Iesu Christo. ✠
Ick dancke mijnen Godt altijt voer v, in die gratie Gods die v lieden ghegheuen is in Christo Iesu,
dat ghy in alles rijck gheworden sijt in hem, in alderley woerden ende in alle wetenheyt
(ghelijck dat ghetuyghenis Christi in v lieden gheuesticht is,)
alsoe dat v niet en ghebreect in eenighe gratie, verwachtende die openbaringhe ons Heeren Iesu Christi,
die welcke v lieden oock sal vestighen totten eynde onstraffelijck tot inden dach der toecoemsten ons Heeren Iesu Christi. *
Godt is ghetrouwe, doer den welcken ghy gheroepe{n} sijt int gheselscap sijns soens Iesu Christi ons Heeren.
Maer ick bidde v broeders doer den naem ons Heeren Iesu Christi, dat ghy allegader eendrachtelijck spreket, en{de} dat ghy niet en laet tweedrachtichede{n} tusschen v sijn, maer weest volmaect in eenen sin, ende in een wetenheyt.
Want my is te kenne{n} ghegheue{n} va{n} v liede{n} mijn broeders doer die ghene die te Chloes sijn, datter twiste{n} onder v liede{n} sijn.
Ende dat segghe ick, om dat een ieghelijck van v lieden seyt, Ick ben voerwaer Pauwels discipel. Maer ic Apollos. Maer ick Cephe, Maer ick Christi.
Es Christus ghedeelt? Es Paulus voer v lieden ghecruyst? oft sijdi in Pauwels naem ghedoopt?
Ick dancke Gode dat ick niemanden van v lieden ghedoopt en hebbe, dan Crispum ende Caium,
op dat niemant en segghe dat ghy in mijne{n} naem ghedoopt sijt.
Oock hebbe ick ghedoopt thuysghesin van Stephane. Voerts meer en weet ick niet oft ick iemant anders ghedoopt hebbe.
Wa{n}t Christus en heeft my niet ghesonden om te doopen, maer om het euangelie te preken, niet doer wijsheyt des woerts, op dat het cruys Christi niet verydelt en worde.
Want het woert des cruyces is den ghenen die verloren gaen een dwaesheyt, maer den ghenen die behouden worden, dat is ons, eest die cracht Gods.
Want daer is ghescreuen. Ick sal te niet doen die wijsheyt der wijsen, ende die voersienicheyt der voersienigher sal ick verworpen,
Waer is die wijse? Waer is die scribe? Waer is die ondersoecker deser werelt? En heeft Godt die wijsheyt deser werelt niet dwaes ghemaect?
Want om dat die werelt in Godts wijsheyt Godt niet gheke{n}t en heeft doer haer wijsheyt, soe heuet Gode behaecht doer die dwaesheyt der predicatien die gheloouende salich te maken.
Want die Ioden begheren mirakelen, ende die Grieken soecken wijsheyt,
maer wy preken den ghecruysten Christum den Ioden voerwaer een arghernisse, ende den Grieken een dwaesheyt,
maer den gheroepe{n} Ioden ende Grieken preken wy Christum Godts cracht ende Gods wijsheyt.
Want die goddelijcke onwijsheyt is wijser dan die menschen, ende Godts crancheyt is stercker dan die menschen. ✠
Want broeders besiet uwen roep, hoe datter niet veel wijse naden vleesch, niet veel machtighe, niet veel edele gheroepen en sijn.
Maer die dwaes sijn voer die werelt die heeft Godt vercoren, op dat hy die wijse bescamen soude en{de} die crancke der werelt heeft Godt vercoren, om dat hy die stercke bescamen soude,
ende die onedele der werelt ende die versmaedde heeft Godt vercore{n}, ende datter niet en is, op dat hy tghene dat wat is te niet doe{n} soude.
Om dat ghee{n} vleesch glorieren en soude voer sijn aensicht.
Wt den welcken sijt ghy in Christo Iesu, die ons gheworden is tot wijsheyt van Gode, ende tot rechtuerdicheyt, en{de} heylichmakinghe, ende verlossinghe,
op dat (ghelijck daer ghescreue{n} is) Soe wie glorieert inden Heere glorieren soude. *
ENde doen ic tot v lieden quam broeders, soe ben ick ghecomen niet in hoocheyt va{n} sprake, oft wijsheyt, vercondighende v lieden dat ghetuyghenisse Christi.
Want ic en heb my niet wtghegheuen iet te weten onder v lieden, dan Iesum Christum, ende dien ghecruyst.
Ende ick heb oock in veel crancheyt ende vreese, ende anxt, by v lieden gheweest,
ende mijn sprake, ende mijn predicatie en is niet gheweest in beweechlijcke woerden der menschelijcker wijsheyt, maer int vertoonen des gheests ende der cracht,
op dat v ghelooue niet en sij in der menschen wijsheyt, maer in die cracht Gods.
Maer die wijsheyt spreken wy onder die volmaecte. Maer niet die wijsheyt deser werelt, oft der princen van deser werelt, die te niet ghedaen worden,
maer wy spreken Gods wijsheyt in verholentheden, die verborghe{n} is, die welcke Godt te vore{n} bescict heeft voer die euwe tot onser glorien,
die welcke niemant van die princen deser werelt ghekent en heeft. Want hadde{n} sij die beke{n}t sij en soude{n} nemmermeer de{n} Heere der glorien ghecruyst hebben.
Maer alsoo daer ghescreuen is. Dat gheen ooghe ghesien en heeft, noch oore ghehoort, noch in des menschen herte niet opcomen en is, tghene dat die Heere bereyt heeft de{n} ghenen die hem lief hebben,
maer ons heuet Godt gheopenbaert doer sijnen gheest. Want den gheest ondersoect alle dinghen, oock die diepten Godts.
Want wie mensch weet wat inden mensch is, dan den gheest vanden mensch die in hem is, alsoe oock dat Gode aengaet en weet niemant dan den gheest Gods.
Maer wy en hebben den gheest van deser werelt niet ontfanghen, maer den gheest die wt Godt is, op dat wy weten souden wat dinghen ons van Gode ghegheuen sijn,
die welcke wy oock spreken, niet in gheleerde woerden der menschelijcker wijsheyt, maer in die leeringhe des gheests, gheestelijcke dinghen by gheestelijcke ghelijckende.
Want die vleeschelijcke mensch en begrijpt die dinghen niet die den gheest Gods aengaen. Want het is hem dwaesheyt, ende hy en can die niet verstaen. Want die worden doer den gheest ondersocht.
Maer een gheestelijck mensch ordeelt alle dinghen, ende hy en wort van niemanden gheordeelt.
Wa{n}t wie heeft des Heeren sin ghekent die hem leeren mocht? Maer wy hebben Christus sin.
ENde ick broeders en heb v lieden niet moghen spreken als gheestelijcke menschen, maer als vleeschelijcke. Als cleynen kinderke{n}s in Christo,
heb ic v melck te drincke{n} ghegheue{n}, en{de} niet spijse. Want ghy en mochtes noch niet, maer noch nu oock en moech des voerwaer niet, want ghi sijt noch vleeschelijcke.
Want als onder v is nijt ende twist, en sijdi dan niet vleesschelijck ende en wandeldi dan niet nae den mensch?
Want als die eene seyt, Ick ben Paulus discipel, ende die ander ick ben Apollos, en sijdi da{n} niet mensche{n}? Wat is dan Apollo? ende wat is Paulus?
Dienaers des gheens den welcken ghy ghelooft hebt, ende eenen ieghelijcken ghelijck die Heere ghegheuen heeft.
Ick heb gheplant, Apollo heuet ghewatert, maer Godt heeft de{n} wasdom ghegheuen.
Daer om noch die gheen die plant en is wat, noch die ghene die watert, maer Godt die den wasdom gheeft.
Maer die plant ende die watert sijn een. Ende een ieghelijck sal sijnen eyghenen loon ontfanghen nae sijne{n} arbeyt,
Want wy sijn Gods helpers. Ghy sijt Gods lantwinninghe. Ghy sijt Godts timmeragie.
Nae die gratie Godts die my ghegheuen is, soe heb ick als een wijs ouertimmermeester het fundament gheleyt, maer een ander timmert daer op. Maer een ieghelijck sie hoe dat hy daer op timmert.
Want niemant en mach een ander fundament legghen, dan tghene datter gheleyt is dwelck is Christus Iesus.
Maer eest dat iemant op dat fundame{n}t timmert gout, silver, costelijcke steenen, houten, hoy, stoppelen,
eens ieghelijcs werck sal gheopenbaert wesen. Want den dach des Heeren salt verclaren, want het sal int vier gheopenbaert worden, ende eens ieghelijcs werck hoedanich dattet is dat sal het vier toonen.
Eest dat iemants werck dat hy daer op ghetimmert heeft blijft, soe sal hy loon ontfanghen.
Eest dat iemants werck bernt, soe sal hy scade lijden, maer hy sal behouden wesen, alsoo nochtans als doert vier.
En weet ghy niet dat ghi Gods te{m}pel sijt, en{de} dat den gheest Gods in v lieden woont?
Maer eest dat iema{n}t den tempel Gods schendt, dien sal Godt schenden. Want den tempel Gods is heylich, dwelck ghy sijt.
Niemant en bedrieghe sij seluen, eest datter iemant onder v lieden scijnt wijs te wesen in dese werelt, die worde sot, op dat hy wijs worden mach.
Want die wijsheyt deser werelt is dwaesheyt by Gode. Want daer is ghescreuen, Ick sal die wijse begrijpe{n} in hen scalcheyt.
Ende weder om, die Heere kent die ghedachten der wyser dat sij ydel sijn.
Daer om niemant en gloriere in die menschen.
Want het is al uwe, tsij Paulus, tsij Apollo, tsij Cephas, tsij die werelt, tsij dleuen, tsij die doot, tsij teghenwoerdich, tsij toecomende. Want alle dinghen sijn uwe,
ende ghy behoort Christo, ende Christus behoort Gode toe.
ALsoo sal ons een mensch houden als Christus dienaers, en{de} bedienders va{n} Gods verholentheden.
Hier wort nu ghesocht onder die bedienders datter iemant ghetrouwe mach gheuonden worden.
Maer tes my voer dminste dat ick van v lieden gheordeelt worde oft van den menschelijcken daghe. Maer ic en ordeele my selue ooc niet.
Want ic en ken my selue{n} niet besculdich, maer nochtans daer doer en ben ic niet gherechtuerdicht, maer die my ordeelt dats Godt.
Daer om en wilt voer den tijt niet ordeelen, tot dat die Heere coemt die ooc verlichten sal die verborghentheden der duysternisse, ende openbaren die raden der herten, ende dan sal eene{n} ieghelijcke{n} lof sijn va{n} Gode. *
Maer dese dinghe{n} broeders heb ic by ee{n} ghelijckenisse bediet op mi en{de} Apollo, om uwe{n} wille, op dat ghi in ons soudt leere{n} dat die eene (meer da{n}t voerscreue{n} is) teghe{n} de{n} andere niet opgheblasen en worde, om eens anders wille.
Want wie ondersceydt v? Ende wat hebdi dat ghy niet ontfanghen en hebt? Ende eest dat ghijt ontfanghen hebt, waer om glorieerdi, als oft ghijt niet ontfanghen en hadt?
Ghy sijt nu versaedt gheworden, ghy sijt nu rijck gheworde{n}, sonder ons regneert ghy, ende och oft ghy regneerdet, op dat wy oock met v lieden mochten regneren.
Want ick meyne voerwaer dat Godt ons die alderleste Apostelen ghetoont heeft als die der doot toeghescict sijn. Wat wij sijn een toonsel gheworden der werelt, ende den enghelen, ende den menschen.
Wy sijn dwaes om Christus wille, maer ghy sijt voersienich in Christo. Wy sijn cranck, maer ghy sijt sterck, ghy sijt edel, maer wy onedel.
Tot op dese vre toe sijn wy oock hongherich ende dorstich ende maect, ende wy worden met halslaghen gheslaghen, ende sijn sonder seker stede,
ende wy arbeyden werkende met onsen handen, wy worden vermalendijt, ende wy ghebenediden, wy lijden veruolghinghe, ende wy verdraghent.
Wy worden ghelastert, ende wy bidden. Als vuylnisse van deser werelt sijn wi gheworden alder menschen verworpsel tot noch toe,
Dit en scrijf ick v niet om dat ick v lieden beschamen soude, maer als mijn alderliefste kinderen vermane ick v lieden,
want al hebdy thien duysent leermeesters in Christo, maer ghy en hebt niet veel vaders, want in Christo Iesu heb ic v lieden door deua{n}gelie voort ghebracht
Daerom bidde ick v weest mijn naeuolghers,
Daerom heb ick tot v lieden ghesonden Timotheum die mijn alderliefste sone is, ende ghetrou inden Heere, die welcke v vermanen sal, mijn weghen die in Christo Iesu sijn, ghelijck ick tot alle plaetsen in alle kercken leere.
Als oft ick tot v niet comen en soude, alsoo sijnder sommighe opgheblasen.
Maer ick sal tot v lieden comen corts, eest dat die Heere wilt, ende ick sal kennisse nemen niet van die woorden der gheender die opgheblasen sijn, maer vander cracht.
Want het rijck Godts en is in die woorden niet, maer in die cracht.
Wat wildi? dat ic metter roeden tot v lieden come, oft metter liefden, en{de} metten gheest der saechtmoedicheyt?
OVer al wort onder v lieden ghehoort oncuyscheyt ende sulcke oncuyscheyt, als oock onder die heydenen niet en is, alsoo datter een sijns vaders huysvrouwe hebben soude.
Ende ghy sijt opgheblasen, ende en hebt niet meer rouwe ghehadt, op dat hy wt het midden van v lieden soude wechghedae{n} worden, die dat werck ghedae{n} heeft.
Ic voerwaer va{n} v versceyde{n} mette{n} lichae{m}, maer tege{n}woerdich mette{n} gheest, heb nu gheordeelt als teghe{n}woerdich, den ghenen die alsoe ghedae{n} heeft,
inden naem ons Heere{n} Iesu Christi, v liede{n} tsame{n} vergadert sijnde met mijnen gheest, met die cracht ons heere{n} Iesu,
alsulcke{n} ouer te leuere{n} satane tot verderfenisse des vleesch, op dat de{n} gheest behoude{n} sij inde{n} dach ons Heere{n} Iesu Christi.
V gloriatie en is niet goet. En weet ghy niet dat een luttel heue dat heel deech versuert.? ✠
Suyuert reyn wt de{n} oude heue, op dat ghi moecht wesen een nieuwe beslach, alsoe ghy ongheheeft sijt. Want Christus ons Paeschlam is ten offer gheslaghen.
Hier om laet ons feeste houden niet inden ouden heue, noch in den heue der quaetheyt, ende der archeyt, maer in die in die ongheheefde brooden der puerheyt, ende der waerheyt. *
Ick heb v lieden ghescreuen in eenen brief. En houdt gheen ghemeynscap mette{n} oncuysschen menschen,
niet voerwaer metten oncuysschen van deser werelt, oft metten ghierighen, oft roouers, oft den afgoden dienende, want anders haddi moeten wt deser werelt gaen.
Maer nu heb ick v ghescreuen gheen ghemeynscap te hebben, eest dat sulck die een broeder ghenoemt wort, een oncuysch mensch is, oft ghierich, oft den afgoden dienende, oft een lasteraer, oft een dronckaert, oft een roouer, met alsulcken en suldi oock gheen spijse nemen.
Want wat gaet my aen te ordeelen vanden ghenen die buyten sijn? En ordeelt ghy niet van die ghene die binnen sijn?
Want die ghene die buyten sijn, sal Godt ordeelen. Neemt den quaden wech wt v seluen.
DErret iemant van v lieden hebbende een sake teghe{n} eene{n} andere{n} hem late{n} vonnissen by die ongherechtighe, en{de} niet by die heylighe.
En weet ghy niet dat die heylighe va{n} die werelt ordeele{n} sullen? En{de} eest dat doer v lieden die werelt sal gheordeelt worden, sijt ghy da{n} onweerdich die va{n} die minste saken soudt ordeelen?
En weet ghy niet dat wy die enghelen sullen ordeelen? Hoe veel te meer weerlijcke saken?
Daer om eest dat ghy weerlijcke saken hebt te ordeelen, die alder versmaetste die in die kercke sijn die stelt om te ordeelen.
Tot uwer sca{n}den seg ick dit. En isser niemant onder v alsoo wijs die soude moghen vonnissen tusschen sijnen broeder?
Maer dinghet den eene{n} broeder mette{n} andere{n} broeder int recht ende dat by die ongheloouighe?
Nu esser voerwaer in alder maniere{n} een misdaet onder v lieden dat ghy onder malcanderen te rechte gaet. Waer om en lijt ghi niet lieuer onrecht? Waer om en verdraechdi niet lieuer onghelijck?
Maer ghy doet onrecht en{de} veronghelijct, en{de} dat den broeders. ✠
En weet ghy niet dat die ongherechtighe dat rijck Godts niet besitten en sullen? En wilt niet dolen. Noch oncuyssche menschen, noch afgoden dienende, noch ouerspeelders,
noch onnatuerlijcke oncuyscheyt bedrijuende, noch Sodomie doende, noch dieuen, noch ghierighe, noch dronckaerts, noch lasteraers, noch roouers, en sullen dat rijck Godts besitten.
Ende aldusdanighe hebdy voerwaer gheweest, maer ghy sijt afghewasschen, maer ghy sijt gheheylicht, maer ghy sijt gherechtuerdicht, inden naem ons Heeren Iesu Christi, ende in den gheest ons Gods. * ✠
Alle dinghen sijn my gheorlooft, waer alle dinghen en sijn niet orberlijck. Alle dinghen sijn my gheorlooft, maer ick en sal onder niemants macht ghebracht worden.
Die spijse behoort den buyck toe, ende den buyck der spijsen. Maer Godt sal desen ende die verderuen. Ende het lichaem en behoirt der oncuyscheyt niet, maer den Heere, ende die Heere den lichaeme.
Maer Godt heeft oock den Heere verwect, ende hi sal ons verwecken doer sijn cracht.
En weet ghy lieden niet dat v lichamen Christus leden sijn? Sal ick dan nemende Christus leden, die maken leden van eender hoeren? Dat sij verre.
En weet ghy niet, dat die ghene die eender ghemeynder vrouwen aenhanct met haer een lichaem wort? Want sij twee (seyt hy) sullen in een vleesch sijn.
Maer die den Heere aenhanct, die is eenen gheest. *
Vliedt die oncuyscheyt. Alle sonde die een mensche doet die is buyten dlichaem, maer die oncuyscheyt bedrijft die sondicht in sijn lichaem.
En weet ghy niet dat v leden eenen tempel sijn des heylichs gheests, die in v is, den welcken ghy van Gode hebt, ende en sijt v selfs niet?
Want ghy sijt ghecocht met eenen grooten prijs, eert ende draecht Godt in v lichaem.
MAer van die dinghen daer ghy my af ghescreuen hebt. ✠ Het is den mensch goet gheen vrouwe aen te tasten,
maer om der oncuyscheyt wille, soe hebbe een ieghelijck sijn huysvrouwe, ende elcke huysvrouwe hebbe haren man.
Der huysvrouwen sal die man die scult betalen, desghelijck oock die huysvrouwe den man.
Die vrouwe en heeft haers lichaems gheen macht, maer die man. Desghelijcs oock die man en heeft sijns lichaems gheen macht, maer die vrouwe.
En wilt malcanderen niet vercorten, dan bijauontueren wt eendrachtich consent eenen tijt lanck, op dat ghy v moecht verleghen ter bedinghen, ende dan keert weder te samen, op dat v satanas niet en becore, om uwer onghetijdicheyt wille.
Maer dit seg ick wt toelaten, niet wten ghebode.
Maer ick wil dat alle die menschen waren ghelijck ick selue, Maer een ieghelijck heeft sijn eyghen gaue van Gode, die eene voerwaer aldus, maer die ander alsoo.
Maer ick segghe den onghehouden ende den weduwen, het is hen goet eest dat sij alsoo blijuen, ghelijck ick.
Maer eest dat sij hen niet en onthouden, soo laetse houwen. Want tes beter houwen dan bernen. *
Maer den ghenen die inden houwelijcken versaemt sijn, ghebiede, niet ick, maer die Heere, dat die huysvrouwe van haren man niet en sceyde,
maer eest dat sij af ghesceyden is, datse onghehouwet blijue, oft met haren man weder versoent worde. Ende de man en verlate sijn huysvrouwe niet.
Want den anderen seg ick, niet die Heere. Eest dat eenich broeder een ongheloouighe huysvrouwe heeft, ende dat dese consenteert met hem te woonen dat hy die niet en verlate.
Ende soo wat vrouwe eenen ongheloouighen man heeft, ende die consenteert met haer te woonen, dat sij den man niet en verlate.
Want die ongheloouighe man is gheheylicht doer den gheloouighe vrouwe, ende die ongheloouighe vrouwe is gheheylicht doer den gheloouighen man. Wa{n}t anders souden v kinderen onreyn wesen, maer nu sijn sij heylich,
maer eest dat die ongheloouighe wech gaet, soe laet hem wech gaen. Want een broeder oft suster en is tot die slauernie niet verbonden in aldusdanighe dinghen, maer inden vrede heeft ons Godt gheroepen.
Want waer wt weet ghy vrouwe oft ghy den man sult salich maken? oft waer wt weet ghy man oft ghi die vrouwe sult salich maken?
dan eenen ieghelijcken alsoot die Heere ghedeylt heeft. Alsoo Godt eenen ieghelijcken gheroepen heeft, alsoo wandele hy, ende ghe-lijck ick in alle kercken leere.
Esser iemant besneden gheroepen? die en neme gheen onbesnedenheyt aen. Isser iemant in die onbesnede{n}heyt gheroepen? die en laet hem niet besniden.
Die besnijdenisse en is niet, en{de} die onbesnedenheyt en is niet, maer dat onderhouden van Gods gheboden. ✠
Een ieghelijck blijue inden roep daer hy in gheroepen is,
Sijdi een slaue gheroepen? en acht dat niet. Maer oock al moechdi vrij worden, soo ghebruyct die knechtscap lieuer.
Want die inden Heere gheroepen is een knecht, die is een ghevrijde des Heere{n}. Desghelijcs wie vrij gheroepen is, die is een knecht Christi.
Ghy sijt met eenen Prijs ghecocht, en wilt niet worden der menschen knechten.
Een ieghelijck broeder blijue in Gode int ghene daer hy in gheroepen is. *
Ende vanden maechden en heb ick gheen ghebodt des Heeren, maer ick gheue raet, als die bermherticheyt vercreghen hebbe vanden Heere, om dat ick ghetrouwe soude sijn.
Daer om houde ick voerwaer dit goet te wesen om des aenstaenden noots wille, dattet goet is den mensche alsoe te sijne.
Sijt ghy verbonden met eender huysvrouwen? en wilt gheen ontbindinghe soecken. Sijt ghy onghebonden van een huysvrouwe? en wilt gheen huysvrouwe soecken.
Maer eest dat ghy een huysvrouwe neemt, soe en hebdi niet ghesondicht. Ende eest dat een maghet houwet, soo en heeft sij niet ghesondicht. Maer nochtans sullen alsulcke tverdriet des vleechs hebben. Maer ick spare v lieden.
Aldus dit seg ick v lieden broeders, den tijt is cort, van nu voert aen eest tijt, dat oock die ghene die huysvrouwen hebben sijn sullen als gheen hebbende,
ende die weenen als niet weenende, ende die blijde sijn, als niet blijde sijnde, ende die coopen, als niet besittende,
ende die dese werelt ghebruycken, als oft sij die niet en ghebruycten. Want dat wesen van deser werelt gaet voerbi.
Maer ick wille dat ghi sonder sorchuuldicheyt sult wesen. Die sonder huysvrouwe is, die is besorgt voer tghene dat den Heere aengaet, hoe dat hy Gode behaghen mach.
Maer die met een huysvrouwe is die is besorgt met die dinghe{n} die der werelt aengaen, hoe dat hy sijnder huysvrouwen behaghen mocht, ende hy is ghedeelt.
Ende een onghehoude vrouwe, ende een maecht die denct tghene dat den Heere aengaet, dat sij mocht heylich sijn aen lichaem ende aen gheest. Maer die ghehouwet is die peyst op die dinghen die der werelt aengaen, hoe sij haren man mocht behaghen.
Maer dit segghe ick tot v lieden profijt, niet om dat ick v eenen strick aenwerpen soude, maer dat ick v vermanen soude tot dat ghene dat eersaem is, ende dat vrijcheyt gheeft den Heere sonder letsel te dienen.
Maer eest sake dat iemanden duncket, dattet hem scande scijnt te sijne van sijnder maghet om dat sij ouer haer iaren ghecomen is, ende dattet soo moet wesen, soo doe hy dat hy wilt, sij en sondicht niet eest dat sij houwet.
Want die in sijn herte ghestelt heeft vaste, gheenen noot hebbende, maer macht hebbende van sijnen wille, en{de} dat hy dit goet gheordeelt heeft in sijn herte, sijn maghet te behouden, die doet wel.
Aldus die sijn maghet ten houwelijcken bestelt, die doet wel, ende diese niet en bestelt die doet beter.
Een vrouwe is aen die wet ghebonden, soo langhe als haer man leeft, maer eest dat haer man ontslapen is, soo is sij vrij gheworden, sij trouwe den welcken sij wilt, alleenlijck inden Heere.
Maer sij sal saligher sijn, eest dat sij alsoo blijft, nae mijnen raet. Ick houde voerwaer dat ick oock den gheest Godts hebbe.
MAer van die dinghen die den afgoden tot sacrificie gheoffert worden, soo weeten wy dat wy alle die wetenheyt hebben. Die wetenscap maect opgheblasen, maer die liefde sticht.
Maer eest datter iema{n}t meynt dat hi iet weet, die en heeft noch niet beke{n}t hoe dat hy weten moet.
Maer eest dat iemant Godt lief heeft, dese is van hem bekent.
Maer vanden spijsen die den afgoden ten offer gheslaghen worden, weten wy dat den afgodt niet en is in die werelt, ende datter niemant Godt en is, dan eenen.
Want al eest datter sommighe sijn die ghenoemt worden goden, tsij inden hemel, tsij opder eerden (Want daer sijn voerwaer veel goden ende veel heeren)
maer wy en hebben nochtans maer eenen Godt, den vader, wt den welcken dat alle dinghen sijn, en{de} wy in hem, ende eenen Heere Iesum Christum, doer wien alle dinghen sijn, ende wy doer hem.
Maer in een ieghelijck en is die wetenheyt niet. Ende die sommighe eten als afgodts offer tot noch toe, met een conscientie vanden afgodt, ende hen conscientie, want sij cranck is, wort ontsuyuert.
Maer die spijse en maect ons Godt niet ghename. Want al eten wy daer om en sal ons niet oueren, noch al en eten wy niet, soo en sullen wy niet min hebben.
Maer siet toe, dat bijauontueren dese uwe vrijcheyt gheen arghernisse en worde den crancken.
Want eest sake dat iemant siet den ghenen die de wetentheyt heeft, ter tafelen sittende daermen der afgoden offer eet, en sal sijn conscientie (want sij cranck is) niet ghesticht worden om der afgoden offer te eten?
Ende die crancke broeder sal verloren gaen doer v wetenheyt, om den welcken Christus ghestoruen is?
Maer ghy alsoo sondighende teghen die broeders, ende slaende hen crancke conscientie, sondicht in Christum.
Daer om eest dat die spijse mijnen broeder verarghert, soo en sal ick gheen vleesch eten inder eewicheyt, op dat ick mijnen broedere niet en verarghere.
EN ben ick niet vrij? En ben ick gheen Apostel? en heb ick Christum Iesum onsen Heere niet ghesien? En sijt ghy niet mijn werck inden Heere?
Ende al en ben ick den anderen gheen Apostel, ick bent nochtans v lieden. Want ghy sijt den seghel van mijnder Apostelscap inden Heere.
Mijn verantwoerden by die ghene die my vraghen is dit.
En hebben wy gheen macht te eten, ende te drincken?
En hebben wy gheen macht een vrouwe die een suster is al om mede te leyden, ghelijck die andere Apostelen, ende die broeders ons Heeren, ende Cephas?
Oft en heb ick alleen ende Barnabas die macht niet dit te doen?
Wie strijt op sijns selfs soudie tot eenighe tijden? Wie plant eenen wijngaert, ende en eedt van diens vruchten niet? Wie voedt een cudde, ende en eet van dat melck des cudden niet?
Seg ick dit nae den mensch? En seyt die wet dit niet?
Want daer is ghescreuen in Moyses wet. Ghy en sult den muyl van den dorschenden osse niet toebinden. Sorgt Godt voer die ossen?
Oft seyt hy dit voerwaer om onsen wille? Want om onsen wille isser ghescreuen. Dat die ghene die ackert, ackeren moet op hope, ende die dorscht, op hope van vrucht te ontfanghen.
Eest dat wy v gheestelijcke dinghen ghesaeyt hebben, eest groot dat wy uwe vleeschelijcke dinghen mayen?
Eest dat die andere uwer macht deelachtich sijn, waer om niet veel te meer wy? Maer wy en hebben dese macht niet ghebruyct, maer wy verdraghent al, om dat wy gheen hinder en souden doen der euangelien Christi.
En weet ghy lieden niet dat die ghene die in die heyleghe plaetse wercken oock eten van tghene dat van die gheheylichde plaetse is, ende dat die den outaer dienen oock des outaers deelachtich sijn.
Alsoo heuet die Heere oock gheordineert den ghenen diet euangelie vercondighen, van deuangelie te leuen.
Maer ick en heb gheen van desen ghebruyct. Ende ick en heb dese dinghen niet ghescreuen, om dat my alsoo souden ghedaen worden. Want het is my beter te steruen, dan dat iemant mijn glorie soude ydel maken.
Want al eest dat ick het euangelie preke, dat en is my gheen glorie. Wa{n}t den noot dwingt my daer toe. Want wee my eest dat ick deuangelie niet en preke.
Want eest dat ict gheerne doen, soo heb ick loon, maer eest dat ict noode doe, soo is my den dienst betrouwet.
Welck is dan mijnen loon? Dat ic Deuangelie prekende, dat doe vrij om niet op dat ick mijn macht niet en misbruycke int euangelie.
Want doen ick vrij was van ieghelijcken, soo heb ick my seluen een knecht van allegader ghemaect, om dat icker meer soude winnen.
Ende ick ben den Ioden gheworden als een Iode, om dat ick die Ioden soude winnen,
den ghenen die onder die wet waren, als oft ick onder die wet ware (daer ick nochtans selue onder die wet niet en was) om dat ick hen die onder die wet waren soude winnen, den ghenen die sonder wet waren, als oft ick sonder wet gheweest hadde (daer ick sonder Godts wet niet en was, maer was in Christus wet) om dat icse winnen soude, die sonder wet waren.
Ick ben cranck gheworden den crancken, om dat ick die crancke soude winnen. Eenen ieghelijcken ben ict al gheworden, om dat icse alle salich maken soude.
Ende ick doe alle dinghen om deuangelie op dat ick dies deelachtich mocht worden. ✠
En weet ghy niet dat die ghene die in die loopplaetse loopen, alle gader voerwaer loopen, maer een ontfanct den prijs? Loopt alsoo dat ghy vercrijghen moecht.
Ende alle die in eenen camp strijdt, die onthoudt hem seluen van alle dinghen, ende die doen dat voerwaer om dat sij een verganckelijcke croone souden ontfanghen, maer wy een onuerganckelijcke.
Daer om loop ick alsoo, niet als int ontseker, ick strijde alsoo, niet als die locht slaende.
Ick castijde mijnen lichaem, ende brenghe dat ondert bedwanck, op dat ick bijauontueren (als ick den anderen ghepreect hebbe) selue niet verworpen en worde.
ICk en wil niet dat v onbekent sij broeders, hoe dat ons vaders alle onder die wolcke gheweest hebbe{n} en{de} alle doer die zee ghegae{n} sijn,
ende alle doer Moysen ghedoopt gheweest sijn in die wolcke ende in die zee,
ende hebben alle gader een gheestelijcke spijse ghegheten,
ende alle eenen gheestelijcken dranck ghedroncken (Want sij droncken van den gheestelijcken steen die hen volchde, ende dien steen was Christus). *
Maer in veel van hen lieden en heeft Godt gheen behaghen ghehadt, want sij sijn nedergheworpen gheweest in die woestijne. ✠
Ende dese dinghen sijn ghesciet tot een figuer van ons, dat wy niet en souden sijn begheerende het quaet, ghelijck die oock begheert hebben.
Dat ghy oock gheen afgods aenbidders en wort, ghelijck die sommighe van hen lieden, alsoo daer ghescreuen is, Het volck heeft gheseten om teten ende te drincken, ende sij sijn opghestaen om te spelen.
Noch en laet ons gheen oncuyscheyt bedrijuen, ghelijck die sommighe van hen lieden oncuyscheyt bedreuen hebben, ende daer isser gheuallen op eenen dach drijentwintich duysent.
Noch en laet ons Christum niet tempteren, ghelijck die sommighe van hen lieden ghetempteert hebben, ende sijn vanden serpenten vergaen.
Noch en murmureert oock niet, ghelijck die sommighe van hen lieden ghemurmureert hebben, ende sijn vernielt vanden verderuere.
Want alle dese dinghen ghesciedden hen lieden in figuere, maer sij sijn ghescreuen tot onser straffinghen, op die welcke die eynden der euwen ghecomen sijn.
Daer om soo wie hem seluen laet duncken dat hy staet, die sie toe dat hy niet en valle.
Gheen becoringhe en beuanghe v dan die menschelijck sij. Ende Godt is ghetrouwe die v niet en sal laten tempteren bouen dat ghy vermoecht. * ✠ Maer hy sal oock metter temptacien een doercomen gheuen, op dat ghijt soudt connen verdraghen.
Daer om mijn alderliefste vliet van der afgoden dienst.
Ick spreeck als den wijsen, ordeelt ghy selue dat ick segghe.
Den kelck der benedictien den welcke{n} wy ghebenedijden en eest niet een mededeylinghe des bloets Christi? ende het broot dat wy breken, en eest niet een mededeylinghe van dlichae{m} des Heere{n}?
Want onser vele sijn een broot, een lichaem alle die van eenen broode mededeylen. *
Siet Israel nae tvleesch. En sijn sij, (die die slachofferanden eten) niet deelachtich des outaers?
Wat seg ick dan? segghe ick dat der afgoden offerande iet is? oft dat den afgod iet is?
Maer dat die heydenen ten offer slaen dat offeren sij den duyuelen, ende niet Gode. Maer ick en wil niet dat ghy medeghesellen wordt der duyuelen.
Ghi en moecht des Heeren kelck niet drincken en{de} den kelck der duyuelen. Ghy en moecht va{n} des Heeren tafel niet deelachtich worden, en{de} van die tafel der duyuelen.
Oft willen wy den Heere terghe{n}? Sijn wi stercker da{n} hy? Alle dinghe{n} sijn my gheorlooft, maer alle dinghen en sijn niet orberlijck.
Alle dinghen sijn my gheorlooft, maer alle dinghen en stichten niet.
Niemant en soecke dat sijne is, maer dat eens anders is.
Al wat int vleeschuys vercocht wort, dat eet, niet vraghe{n}de om die conscientie.
Den Heere behoort die eerde toe, en{de} haer volheyt.
Eest dat v iemant vanden ongheloouighen noodt, ende ghy daer gaen wilt, soe eet alle dat v voerghestelt is, niet vraghende om die conscientie.
Maer eest datter iemant seyt. Dat is den afgoden gheoffert gheweest, soe en wilt dat niet eten om die{n} diet te kennen ghegheue{n} heeft, en{de} om die conscientie.
Om die co{n}scie{n}tie (seg ic) niet die uwe, maer eens anders. Wa{n}t waero{m} wort mijn vrijheyt gheordeelt va{n} eens anders co{n}scientie?
Eest dat ic met da{n}cbaerheyt mede deyle. Waer om worde ick ghelastert om tghene daer ic dancbaer af ben?
Daer om tsij oft ghy etet oft drinckket, oft iet anders doet, doet dat al ter glorien Gods.
Weest sonder verargheren den Iode{n} ende de{n} Griecken, en{de} der kerke{n} Gods,
ghelijck ick oock in alle dinghen eenen ieghelijcken behaghe, niet soeckende dat my profitelijck is, maer dat veel menschen dient om salich te worden.
SYt mijn nauolghers, ghelijck ick ooc Christi ben.
Ende ick prijse v broeders dat ghy in alle dinghen mijnder ghedachtich sijt, en{de} dat ghy als ic v gheleert hebbe mijn ghebode{n} houdt.
Maer ick wil dat ghy wetet dat het hooft van alle man Christus is, ende der vrouwe{n} hooft is die man, maer het hooft Christi dat is Godt.
Alle man biddende oft propheterende met bedecten hoofde, onteert sijn hooft.
Maer alle vrouwe biddende oft propheterende met onghedecten hoofde, onteert haer hooft. Want het is soe vele als oft sij ghescoren ware.
Want eest dat een vrouwe niet bedect en wort, soe laet haer hair afghesneden worden. Maer eest eender vrouwen leelijck dat sij ghescore{n}, oft caluwe ghemaect wort, soe laetse haer hooft bedecken.
Die man en moet voerwaer sijn hooft niet bedecken, want hy is dat beelt ende die glorie Gods, maer die vrouwe is des mans glorie.
Want die man en is wter vrouwen niet, maer die vrouwe wten man.
Want die man en is ooc niet ghescapen om die vrouwe, maer die vrouwe om den man.
(Daer om moet die vrouwe een decsel hebben op haer hooft, om die enghelen)
Maer nochtans die vrouwe en is sonder den man niet, noch die man sonder die vrouwe inden Heere.
Want ghelijck die vrouwe vanden man is, alsoe is die man oock doer die vrouwe, maer tis al wt Gode.
Ordeelet ghy seluer, betamet eender vrouwen onbedect Godt te bidde{n}?
En leert v die natuere dat niet, dattet eene{n} man sca{n}de is eest dat hi sijn hayr lanck laet worden,
maer eest dat een vrouwe thair lanck voedet, dats haer glorie. Want het hair is haer tot een decsel ghegheuen?
Maer eest datter iemant schijnt kijuachtich te wesen, wy en hebben alsulcken ghewoonte niet, noch die kercke Godts.
Maer dit ghebiede ick v, niet prijsende dat ghy niet int beste, maer int quaetste versaemt.
Want voorwaer ten iersten als ghy in die kercke coemt, soo hoore ick datter tweedrachten onder v lieden zijn, ende ick ghelooft eens deels.
Want daer moeten tweedrachten sijn, om dat die ghene die gheproeft sijn moghen openbaer worden onder v lieden. ✠
Aldus wanneer ghi lieden te samen coemt, soe en eetmen daer des Heeren auontmael niet.
Want een ieghelijck neemt sijn auontmael te voren om te eten. En{de} die eene is voerwaer hongherich, ende die andere is droncken.
En hebdi gheen huysen om te eten ende te drincken oft versmaeddi die kerke Gods ende bescaemdi die ghene diet niet en hebben? Wat sal ic v segghen? Prijse ic v lieden daer inne? neen ick en prijse v niet.
Want ic heb vanden Heere ontfanghen tghene dat ick v lieden oock ghegheue{n} hebbe. Hoe dat die Heere Iesus, inden nacht als hy gheleuert worde heeft ghenomen tbroodt,
ende danckende heeft hijt ghebroken ende gheseyt, Neempt ende etet, dit is mijn lichaem, dat voer v sal gheleuert worden, doet dit in mijnder ghedenckenisse.
Desghelijcs oock den kelck nae dat hy het auontmael gheten hadde, segghende, Desen kelck is tnieuwe testament in mijn bloet, doet dit (soe dicwael als ghy dien drincken sult) in mijnder ghedenckenissen.
Want alsoe dicwils als ghy eten sult dit broot, en{de} desen kelck drincken, soe suldi des Heeren doot vercondighen, tot dat hy comen sal.
Daer om soe wie dit broot eedt, oft drinct den kelck des Heeren onweerdelijck die sal sculdich wesen des lichaems ende des bloets des Heeren.
Maer die mensche proeue hem seluen, ende ete alsoo van dien broode, ende drincke van den kelcke.
Want soe wiet eedt ende drinct onweerdelijck, die eet ende drinct het ordeel voer sij seluen, niet ondersceydende het lichaem des Heeren.
Daer om isser onder v lieden vele sieck ende cranck, ende veel slaepter.
Waert soo dat wy ons seluen ordeelden, soe en souden wy niet gheordeelt worden.
Maer als wy gheordeelt worden, soe worden wy vanden Heere ghestrafft, op dat wy met deser werelt niet en souden verdoemt worden. *
Daer om mijn broeders, als ghy te samen coemt om te eten, soe verbeyt malcanderen.
Eest dat iemant hongher heeft die ete thuys, op dat ghy totten ordeel niet en versaemt. Maer die ander dinghen sal ick bescicken als ick comen sal.
MAer vanden gheestelijcken saken en wil ick niet dat v ombekent sij broeders. ✠
Ghy weet wel hoe dat ghy doen ghy heydenen waert tot die stomme afgods beelden nae dat ghy gheleyt wordet, gaende waert.
Daer om maeck ick v lieden kenlijck, dat niema{n}t in den gheest Gods sprekende Iesum en vervloect. Ende niema{n}t en mach segghen. Heere Iesus dan in de{n} heylighe{n} gheest.
Maer daer sijn menigherley gratien, maer tes eenen gheest.
Ende daer sijn menigherley diensten, maer tes een Heere.
Ende daer sijn menigherley wercken, maer tes een Godt, diet al werct in eenen ieghelijcken.
Ende eenen ieghelijcken wort een openbaringhe des gheests ghegheuen ten profijte.
Den eenen voerwaer wort ghegheuen die sprake der godlijcker wijsheyt doer den gheest, ende den anderen die sprake der wetenheyt, nae den seluen gheest.
Den anderen tghelooue in den seluen gheest. den anderen die gratie der ghesontmakinghen, in den eenighen gheest,
den anderen dat wercken der mirakelen, den anderen die prophetie, den anderen dat ondersceyden der gheesten, den anderen die versceyden manieren der talen, den anderen dat wtlegghen der talen.
Maer alle dese dinghen werct die selue eenighe gheest, deylende eene{n} ieghelijcken nae dat hy wilt. *
Want ghelijck dat lichaem een is, ende heeft veel lede{n}, en{de} alle die leden des lichaems al sijn sij vele) sijn nochtans een lichaem alsoo is Christus oock,
Want voorwaer wij sijn in eenen gheest in een lichaem ghedoopt, tsij oft wi Ioden sijn oft Heydenen, tsij knechten, oft vrije menschen, ende wij sijn alle met eenen gheest ghelaeft,
Want het lichaem en is niet een ledt maer veel leden,
Eest dat den voet seyt. Want ick die hant niet en ben, soo en ben ick vanden lichaem niet, en is die daero{m} vanden lichae{m} niet?
En{de} eest dat die oore seyt, Want ic die ooghe niet en ben, so en ben ic va{n} de{n} lichae{m} niet, en is si daero{m} vande{n} lichame niet?
waer tgheheel lichae{m} een ooghe, waer soude tghehoor sijn? Waert heel tghehoor, waer soude het rieken sijn?
Maer nu heeft Godt die leden ghestelt een ieghelijck van dien int lichaem, alsoe hy ghewilt heeft.
Maer waren sij alle een ledt waer soude dlichaem sijn.
Maer nu sijnt voerwaer veel leeden, ende een lichaem.
Ende die ooghe en mach niet segghen totter hant. Ick en heb ws van gheenen doene. Oft wederom het hooft den voeten. Ghy en sijt my niet nootelijck.
Maer die leden des lichaems die de crancste scijnen te wesen, sijn veelmeer die nootelijcste,
ende die wy houden die onedelste leden ons lichaems te sijne, dese legghen wy die meeste eere aen, ende die ons oneerlijcste leden sijn, die hebben die meeste eere.
Maer ons eerlijcke leden en behoeue{n} des gheens, maer Godt heeft dat lichaem alsoo ghemenghet, gheuende die meeste eere den ghenen diet meest behoefden,
op datter gheenen twist en soude sijn int lichaem, maer dat die leden voer malcanderen soude{n} eendrachtelijck besorcht sijn.
Ende eest dat het een ledt iet lydt, soe hebben alle die leden medelijden, ende eest datter een ledt glorieert, soe verblijden hen daer mede alle die leden.
Maer ghy sijt het lichaem Christi, ende leden van dlet.
Ende die sommighe heeft Godt voerwaer in die kercke ghestelt ten iersten Apostelen, ten tweeden propheten, ten derden leeraers, daer nae myrakel doenders, daer nae die gratien der ghesontmakinghen, behulpsaemheden, regimenten, menigherhande manieren van talen,
Sijnt alle Apostelen? Sijnt al Propheten? Sijnt alle leeraers?
Sijnt alle myrakel doenders? Hebben sij alle die gratien van ghesont te maken? Spreken sij alle met versceyden talen? Sijnt alle beduyders?
Maer volcht die beste gauen. Ende noch bewijse ick v lieden eenen hoogheren wech.
VVaert dat ick sprake met der menschen ende enghelen tonghen ende die liefde niet en hebbe, soe ben ick gheworden als een luydende metael, oft een clinckende belle.
Ende al hadde ick die prophetie, ende dat ick kende alle verborghentheden, ende alle wetentheyt, ende al hadde ick alle tghelooue alsoo dat ick berghen veruoerde. Ende ick die liefde niet en hebbe, soe en ben ick niet.
Ende eest dat ick totter armer spijse bedeyle alle mijn goeden, ende al leuerde ick mijn lichaem alsoe dat ick verbrant worde, ende ick die liefde niet hebbe, soe en batet my niet.
Die liefde is verduldich, sij is goedertieren. Die liefde en benijdt niet, sij en doet niet qualijck, sij en wort niet opgheblasen,
sij en is niet eerghierich, sij en soect niet dat haer toebehoort, sij en wort niet ghecreyt, sij en denct gheen quaet,
sij en verblijt haer niet van ongherechticheyt, maer sij verblijt haer met die waerheyt,
alle dinghen verdraecht sij, alle dinghen ghelooft sij. Alle dinghen hoept sij, alle dinghen verwacht sij.
Die liefde en vergaet nemmermeer, al sijnt prophetien, sij vergaen, oft sijnt tonghen sij sullen ophouden, oft eest wetenheyt, sij sal te niet ghedaen worden.
Want eens deels weten wy, ende eens deels propheteren wy,
maer als comen sal dat volmaect is, dan sal te niet ghedaen worden datter eens deels is.
Doen ick een cleyn kint was, doen sprack ick als een cleyn kindt, ende ick ordeele als een cleyn kindt, ende ick dachte als een cleyn kint. Maer wanneer ick een man gheworden ben, soe heb ick afgheleyt alle dat kintschelijck was.
Want wy sien nu doer eenen spieghel in een donckerheyt, maer dan sullen wy sien aensicht teghen aensicht. Nu kenne ick eens deels, maer dan sal ick kennen alsoe ick oock ghekent ben.
Ende nu blijuen ghelooue, hope, ende liefde, dese drie, maer die meeste van desen is die liefde. *
VOlcht die liefde, bemint neerstelijck die gheestelijcke gauen, maer aldermeest dat ghy moecht propheteren.
Want die met vreemde talen spreect, die en spreect den menschen niet, maer Gode. Want niemant en hooret, maer doer den gheest spreect hy verholentheden.
Want wie propheteert die spreect den menschen tot ghestichticheyt, en{de} vermaninghe ende troostinghe.
Wie vreemde talen spreect die sticht sij seluen, maer wie propheteert die sticht die kercke.
Ende ick wille dat ghy alle spreect met vreemde tale{n}, maer meer dat ghi propheteert. Want hy is meerder die propheteert, dan die met talen spreect, ten si by auontuere{n} dat hijt verclaere, dat die kercke daer mach ghestichticheyt af nemen.
Maer nu broeders eest dat ick tot v lieden come, met talen sprekende, wat profijt sal ick v lieden doen, ten sij dat ick tot v lieden spreke oft in openbaringhe, oft in wetenheyt, oft in prophetie, oft in leeringhe?
Want oock die dinghen die sonder ziele sijn gheluyt gheuende tsij een trompet, oft een herpe, ten sij dat die een ondersceyt der toouen gheuen, hoe salmen weten watter gheblasen wort metten trompet, oft metter herpen ghespeelt?
Want eest dat het trompet een onseker gheluyt gheeft, wie sal hem ten strijde bereyden?
Alsoo oock ten sij dat ghy doer die tonghe een besceydelijcke sprake gheeft, hoe salmen verstaen datter gheseyt wort? Want ghy sult sijn als in die locht sprekende.
Daer sijn soo veele (te weten) manieren van talen in dese werelt, ende daer en is niet sonder stemme.
Aldus eest dat ick die bediedinghe der stemmen niet en verstae, soe sal ick hem totten welcken ick spreke onuerstandelijck wesen, ende die my toespreect oock my onuerstandelijck.
Alsoe ghy oock, aenghesien dat ghy nauolghers der gheesten sijt, soect tot der kercken ghestichticheyt, dat ghy moghet oueruloedich wesen.
Ende daerom die met talen spreect, die bidde dat hijt mach bedieden.
Want eest dat ick bidde metter tonghen, soe bidt mijnen gheest, maer mijn verstant is sonder vrucht.
Wat eest dan? Ick sal bidden metten gheest, ick sal oock bidden metten verstande. Ick sal singhen metten gheest, ick sal oock singhen metten verstande.
Voerts meer, eest dat ghy ghebenedijt metten gheest, die in die plaetse van den leeken is. Hoe sal hy Amen segghen ouer v benedictie? Want hy en verstaet niet wat ghy segt.
Want voerwaer ghy danct wel, maer die andere en wort niet ghesticht.
Ick danck mijnen Godt dat ick met die tale van v allen spreke.
Maer in die kercke wil ick vijf woerden in mijne{n} sin spreken om dat ick andere menschen mach onderwijsen, lieuer dan thien duysent woerden in een vreemde tale.
Broeders en wilt ghee{n} kinderen worden nae die sinnen, maer nae die quaetheyt weest cleyn kinderen, maer nae die sinne{n} weest volmaect.
Want in die wet is ghescreuen. Ick sal met anderen tonghen ende met anderen lippen spreken tot desen volcke, ende alsoo en sullen sij my noch niet verhooren, seyt die Heere.
Aldus sijn die talen tot een teeken niet den gheloouighen, maer den ongheloouighen, maer die prophetie{n} en sijn niet voor die ongheloouighe, maer voor die gheloouighe
Daerom eest dat die heele kercke te samen coemt, en{de} dat sij alle met talen spreken, en{de} datter in quamen leeken oft ongheloouighe, en sullen die niet segghen dat ghy raest?
Maer eest dat sij alle propheteren, en{de} datter inne coemt een ongheloouighe oft ongheleerde, die wert van hen allen ghestraft en{de} van hen allen gheordeelt
die verholentheden sijnder herten worden ope{n}baer, ende alsoo op sijn aensicht vallende sal hy Godt aenbidden, belijdende dat warachtelijc God in v lieden is.
Hoe eest dan broeders? Als ghi te same{n} coemt een ieghelijc van v lieden heeft eenen psalm, hy heeft een leeringhe, hy heeft een openbaringhe, hy heeft ee{n} tale, hy heeft een bediedinghe, latet alle ter ghestichticheyt gheschieden,
Tsij oft iemant met een tale spreect dat doe hy sijn tweede oft ten minsten sijn derder, ende dat deen nae den anderen, ende latet eenen beduyden,
Maer eest datter gheen bedieder en is, soo sal die swijghen in die kercke, maer spreken tot sij seluen en{de} tot Gode.
Maer die propheten sullen twee of drij spreken en{de} die andere sullent ordeelen,
maer eest dattet iemant anders gheopenbaert wordt die daer sittende is, soo swijghe die ierste,
Want ghy moghet alle deen nae dander propheteren, op dat sij alle moghen leeren, ende alle moghen vermaent werden,
en{de} die gheesten der propheten sijn den propheten onderdanich,
want Godt en is gheen Godt des tweedrachts, maer des vreedts, ghelijc ick oock in alle kercken leere,
Die vrouwen sullen in die kercke swijghen, wa{n}t hen en wort niet toeghelaten te spreken, maer onderdanich te sijn, alsoo die wet seyt,
Maer eest dat si iet willen leeren, soo laetse dat thuys van haren mans vraghen, want tis eender vrouwen leelijck te spreken in die kercke,
Oft is v van v lieden het woort Gods voortcomen? oft eest tot v lieden alleen ghecome{n}?
Eest datter iemant scijnt een propheet te wesen, oft gheestelijck, die bekenne dat ick v lieden scrijue, want het sijn des Heere{n} gheboden,
Maer soo wie onwetende is, die en sal niet gheweten worden,
Hierom broeders staet nae dat propheteren, en{de} met talen te spreken en wilt niet verbieden,
maer laet alle dinghen eersaemlijc ende met ghescictheyt ghesciede{n} onder v lieden.
MAer ick make v kenlijck broeders het euangelie dat ick v ghepreect hebbe, dwelck ghy oock ontfanghen hebt daer ghy ooc in staet
ende daer door dat ghy oock salich wort, by wat redene dat ick v lieden ghepreect hebbe eest dat ghijt behoude{n} hebt, ten sij dat ghi te vergheefs ghelooft hebt
Want ick hebbe v lieden ghegheue{n} ten iersten dwelc ick oock ontfanghen hebbe, dat Christus ghestoruen is voor onse sonden, nae die scriftueren,
en{de} dat hy begrauen is, ende dat hy verresen is ten derden daghe, nae die scriftueren,
en{de} dat hy ghesien is van Cephas, ende daer naer van die elue,
Daer nae is ghesien gheweest meer dan van vijf hondert broeders te same{n}, va{n} die welcke die sommighe tot nu toe blijuen, maer die sommighe sijn ontslapen,
Daer nae is hy ghesien van Iacobus, en{de} daer na van alle die apostelen,
maer ten laetsten van allen, als van eenen verworpelinck is hy van my oock ghesien gheweest,
Want ic ben die minste vanden apostele{n}, die niet weerdich en ben een apostel ghenoemt te worden, want ick Gods kercke veruolcht hebbe,
maer door die gratie Gods ben ick dat ick ben, ende sijn gratie en heeft in my niet ledich gheweest. * Maer ick heb meer dan si alle ghearbeyt maer niet ick, maer die gratie Gods met my,
Want het tsij ick, oft sij, wij preken alsoo, en{de} alsoo hebt ghy ghelooft. ✠
Maer eest dat van Christo ghepreect wort dat hy vander doot verresen is, Hoe segghe{n} die sommighe onder v lieden, dat die verrijsenisse der dooden niet en is?
maer eest dat die verrijsenisse der dooden niet en is, soo en is Christus oock niet verresen,
Ende eest dat Christus niet verresen en is, soo is dan ons predicatie ydel, en{de} v ghelooue is ooc ydel,
en{de} soo worden wij gheuonden Gods valsche ghetuyghen, want wij hebben ghetuyghenis gheseyt teghe{n} Godt dat hy Christum verwect heeft, den welcken hy niet verwect en heeft, eest dat die dooden niet en verrijsen
want eest dat die doode{n} niet en verrijsen, so en is Christus ooc niet verresen,
En{de} eest dat Christus niet verresen en is soo is v ghelooue ydel, en{de} ghy sijt al noch in v sonden,
Aldus die in Christo ontslape{n} sijn die sijn dan ooc verloren,
want eest dat wij alleen in dit leuen sijn hopende in Christo, soo sijn wij die allendichste van alle menschen,
Maer nu is Christus verresen va{n}der doot, dierste vrucht van die ghene die slapen,
wa{n}t voorwaer door eenen mensch is de doot comen, ende door eenen mensch die verrijsenisse der dooden,
Ende ghelijck in Adam alle menschen steruen, alsoo sullen sij oock in Christo alle leuendich ghemaect worden,
Maer een ieghelijc in sijn ordene. * Dierste vrucht is Christus, daer nae die ghene die Christo toebehooren, die in sijn toecoemste ghelooft hebben,
Daer nae het eynde als hy trijck sal gheleuert hebben Gode en{de} den vader, Als hy sal te niet ghedaen hebben alle heerlijcheyt en{de} ouerheyt en{de} ghewelt,
Maer hy moet regneren, tot dat hy alle de vianden ghestelt hebbe onder sijn voeten,
maer ten laetsten sal vernielt worden die viandelijcke doot, want hy heuet alle onder sijn voeten gheworpen, Ende als hy seydt.
Alle dinghen sijn hem onderworpen, dats sonder twijfel, sonder den ghenen die hem alle dinghe{n} onderworpen heeft,
En{de} als hem alle dinghen sullen onderworpe{n} wesen, dan sal die sone selue hem ooc onderdaen wesen, die sij seluen alle dinghen onderdaen ghemaect heeft, op dat Godt al sij in allen,
Oft anders wat sullen sij doen die voor die dooden ghedoopt worden eest dat die doode{n} ganschelijc niet en verrijsen? Waerom worden si ooc voor die ghedoopt?
waer toe sijn wij ooc tot alle{n} vren in perikel?
Daghelijcs sterue ic om uwer glorien wille broeders, die welcke ick hebbe in Christo Iesu onsen Heere,
Eest dat ick (nae die menschelijcke wijse) teghen die wilde dieren ghestreden hebbe te Ephesen wat batet mi eest dat die dooden niet op en staen? laet ons eten en{de} drincken, want morghen sullen wi sterue{n}
En wilt v niet laten verleyden. Quaden clap bederft die goede manieren,
ontwaect ghy rechtuerdighe, en{de} en wilt niet sondighen, want die sommighe en hebbe{n} Gods kennisse niet, ick segt tot uwer scanden,
Maer iemant seyt. Hoe verrijsen die dooden, in hoedanich lichaem sullen sij comen?
Ghi onwijse tghene dat ghi saeyt en wort niet leuende ten sij dat te voren sterue,
ende tghene dat ghy sayet, en sayet ghy niet een sulc lichaem als dat wesen sal, maer een bloot graen, te weten van tarwe oft van eenighen anderen saden,
Maer God gheeft dien een lichaem alsoo hi wilt, en{de} eenen ieghelijcken vanden sade{n} sijn besonder eyghen lichaem. ✠
Alle vleesch en is eenderhande vleesch niet, Maer ander is het vleesch der menschen, ander der beesten, ander der voghelen, en{de} een ander der vis-schen,
En{de} daer sijn hemelsche lichamen ende eertsche lichamen, Maer voorwaer andere is die glorie der hemelscher lichamen ende andere der eertscher,
andere is die claerheyt der sonnen, andere die claerheyt der manen en{de} andere die claerheyt der sterren, Want die een sterre is versceyden van dander sterre in claerheyt
alsoo is ooc die verrijsenisse der doode{n}. Het wort ghesaeyt in verderffelijcheyt en{de} het sal opstae{n} in onbederffelijcheyt,
het wort gesayet in o{n}edelheyt en{de} het sal opstaen in glorien, het wort ghesaeyt in crancheyt, ende tsal opstaen in die cracht,
Het wort ghesaeyt een vleeschelijck lichaem, en tsal opstae{n} een gheestelijc lichae{m} Isser een vleeschescelijck lichaem, soo is daer ooc een gheestelijc lichaem, Alsoo daer ghescreuen is.
Die ierste mensche Adam is ghemaect tot een leuende ziele, die laetste Adam in eene{n} leuendich makende gheest,
Maer niet ierst tghene dat gheestelijck is, maer dat vleeschelijc is en{de} daer nae dat ghestelijck is, *
Dierste mensch is vander eerden eertsch, die tweede mensch vanden hemel hemelsch,
Sulc als die eertsche is, soo sijn die eertsche, ende sulc als die hemelsche is, soo sijn oock die hemelsche,
Hierom ghelijc wij ghedraghen hebben het beelt vanden eertschen, soo laet ons oock draghen het beelt vanden hemelschen,
Ende dit seg ic broeders om dat het vleesch en{de} bloet het rijck Godts niet besitten en moghen noch die bederffelijcheyt en sal die onbederffelijcheyt niet besitten.
Siet ic segghe v liede{n} een verholentheyt, Wij sullen alle voorwaer verrijsen, maer wij en sullen alle niet verandert worde{n}
In eenen stont in eenen oogheblick, in dat laetste tro{m}pet (want dat trompet sal gheclanck gheuen) ende die dooden sullen opstaen onghescent, en{de} wij sullen verandert worden,
want dit bederffelijck lichaem moet onbederffelijcheyt aendoen, en{de} dit sterffelijck aendoe{n} onsterffelijcheyt,
Ende als dit steruelijck die onsteruelijcheyt sal aenghedaen hebben, dan sal gheschieden het woort datter ghescreue{n} is. Die doot is verslonde{n} in die victorie,
o doot waer is v victorie? o doot waer is v steecsel?
Ende dat steecsel der doodt is die sonde, maer die cracht der sonden is die wet,
Maer Gode si danck die ons victorie ghegheuen heeeft door onsen Heere Iesum Christum,
Aldus mijn beminde broeders weest ghestadich en{de} onberuerlijc, oueruloedende in die wercken des Heeren altijt, wetende dat uwe{n} arbeyt niet ydel en is inden Heere.
MAer van die vergaderinge der aelmoesen die ghedaen worden den heylighe{n}, doet ghi ooc alsoo ick gheordineert hebbe die kercke{n} van Galatien,
op eenen dach vander sabbathen soo sal ee{n} ieghelijck onder v by sij seluen wechlegghen, oplegghende tghene dat hem belieuen sal, op dat die vergaderinghen der almissen dan niet en ghescieden als ick comen sal,
Ende als ick teghenwoordich sijn sal, soo sal ick, die ghene die ghy met brieuen sult prijsen, senden om v weldaet ouer te draghen in Ierusalem,
En{de} eest dat noot sal sijn dat icker henen gae, soo sullen sij met my gaen,
Ende ick sal tot v lieden comen als ick door Macedonien ghepasseert sal wesen, want ic sal door Macedonien gaen,
Maer by v lieden sal ick by auontueren blijuen, oft ooc ouerwinteren, op dat ghi my gheleyt werwaerts dat ick gaen sal,
Want ick en wil v nv niet inde{n} doorga{n}c sien, want ic hope noch ee{n} wat tijts by v lieden te blijuen, eest dat die Heere ghehenghen sal,
maer ick sal te Ephesen blijuen tot sinxenen toe,
Want my is een groote ende ope{n}baer doere open ghedaen, ende daer sijn veel teghenpartijders
Maer eest dat Timotheus coemt, siet toe dat hy sonder vreese sij by v lieden, want hy werct des Heeren werck soo als ic,
Daerom niemant en versmade hem maer gheleydt hem in vrede, dat hi tot my come, wa{n}t ic verwachte hem met de{n} broeders,
Maer va{n}de{n} broeder Apollo laet ick v weten dat ick hem vele ghebede{n} hebbe dat hy tot v comen soude met die broeders, en{de} ten was waerlijck sijnen wille niet dat hy nv comen soude, maer hy sal comen alst hem sal gheleghen sijn,
Waect, staet int ghelooue, doet manlijck, ende wert versterct,
alle uwe dinghen laet in die liefde ghedaen worden,
Maer ic bidde v broeders, ghy kent wel Stephane en{de} Fortunatus huys, want si sijn dierste vruchten van Achaien, ende totten dienst der heylighe{n} hebben sij hen seluen ghescict,
op dat ghy oock onderdanich sijt alsulcken, ende eenen yeghelijcken die mede werct ende arbeyt,
Ende ick verblijde my van die teghenwoordicheyt van Stephane ende Fortunati ende Achaici, want sij hebben tghene dat v lieden ghebrack voldaen,
want si hebben vermaect mijne{n} gheest ende oock den uwen, Daerom kentse die alsulck sijn,
Die kercken van Asien groeten v lieden, V liede{n} groeten seere inden Heere Aquila ende Pruscila met die vergaderinghe van haren huysghenooten,
V groeten alle die broeders, Groet malcandere{n} met een heylich cussen,
Die groete ghescreuen mijnder ha{n}t Pauli is.
Soo wie niet lief en heeft onsen Heere Iesum Christum, die si Anathema Maran-atha,
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met v lieden,
Mijn liefde si met v allen in Christo Iesu Amen.
PAVLVS ee{n} apostel Iesu Christi door den wille Godts ende Thimotheus een broeder, der kercken die in Corinthe{n} is, met alle den heylighe{n} die in gheheel Achaien sijn,
Gratie sij v lieden ende vrede van Gode onsen vadere en{de} den Heere Iesu Christo
Ghebenedijt sij Godt ende die vader ons Heere{n} Iesu Christi, die vader der bermherticheden, en{de} God va{n} alder vertroostinghe{n},
die ons vertroost in alle onse tribulacien, op dat wij selue ooc hen moghen trooste{n} die in alle verdructheyt sijn, door die vermaninghe waer door dat wij selue oock vermaent worden van Gode
Want ghelijck Christus lijde{n} oueruloedich is in ons, alsoo is door Christum onse vertroostinghe ooc oueruloedich,
Maer tsij oft wij ghetribuleert worden tis om uwe vermaninghe ende salicheyt, tsij oft wij vermaent worden tis om uwe vermaninghe en{de} salicheyt die welcke werct verdraghelijcheyt van die selue passien, die wij oock lijden,
en{de} ons hope is vaste voor v lieden, wetende dat ghelijc ghi medeghesellen des lijde{n}s sijt, alsoo sult ghy ooc wesen der vertroostinghe{n},
Want wij en willen niet dat v onbekent sij broeders van onse tribulatie, die ghesciet is in Asien, want wij hebben bouen maten seer beswaert gheweest bouen cracht, alsoo dat ons oock verdroodt te leuen,
Maer wij hadden in ons seluen een antwoorde des doodts, op dat wij niet en souden sijn in ons seluen betrouwe{n}de, maer in Gode, die de doode verwect,
die ons van soo grooten perikelen verlost heeft en{de} verlost, inden welcken wij hopen dat hy ons noch sal verlossen
met v lieder hulpe in uwe ghebeden voor ons, op dat door persoonen van veel ghedaenten van die gaue die in ons is, Godt mach ghedanct worden voor ons,
Wa{n}t dit is onse glorie, tghetuyghenis van onser conscientien, dat wij in die simpelheyt en{de} puerheyt Godts, ende niet in vleeschelijcke wijsheyt, maer in die gratie Gods verkeert hebbe{n} in dese werelt, maer aldermeest by v lieden,
Want wij en scrijuen v gheen ander dinghen, dan die ghy ghelesen hebt, en{de} weet, Maer ick hope dat ghijt totten eynde toe weten sult,
alsoo ghy ons oock ghekent hebt eensdeels, dat wij uwe glorie sijn, ghelijc ghy ooc die onse, inden dach ons Heeren Iesu Christi,
Ende in dit betrouwen heb ic ierstmael ghewilt tot v lieden comen, dat ghy die tweede gratie hebben soudt,
en{de} door v lieden doorgaen in Macedonien, en{de} wederom van Macedonien come{n} tot v lieden, en{de} van v lieden gheleydt worden in Iudee{n},
Daer om doen ic dit ghewilt hadde heb ic dan eenighe lichtuerdicheyt ghebruyct? Oft dat ick dencke, dencke ick dat naeden vleesch alsoo dat by my soude sijn. Iae en{de} Neen?
Maer Godt is ghetrouwe, want ons sprake die by v lieden gheweest is, daer en is niet inne Iae en{de} Neen.
Want Godts sone Iesus Christus, die onder v lieden door ons ghepreect is, door my en{de} Syluanum ende Timotheu{m} en heeft niet gheweest, Iae en{de} Neen, Maer in hem heeft Iae gheweest,
want alle die beloften Godts die daer sijn, die sijn Iae in hem, daerom sijn sij hem oock Amen Gode, tot onser glorien,
Maer die ons versterct met v lieden in Christo, en{de} die o{n}s ghesalft heeft is God,
die welcke ons ooc gheteekent heeft, ende heeft de{n} pant des gheests ghegheuen in onse herten,
Maer ick aenroepe God tot eene{n} ghetuyghe op mijn ziele, dat ic v liede{n} spare{n}de voorts niet meer en ben ghecomen te Corinthen, niet om dat wij ouer v ghelooue heerscappie hebben, maer want wij helpers sijn van uwer blijscappe{n}, want door tghelooue staet ghy.
MAer ick heb dit selue voor my ghenome{n}, dat ic wederom met droefheyt niet en soude tot v lieden comen,
want eest sake dat ick v bedroeue, ende wie eest die my mach verblijden, dan die ghene die wt my bedroeft wort?
Ende dit selue heb ic v ghescreuen, op dat ick (als ick comen sal) ghee{n} droefheyt op droefheyt en soude hebben, vanden welcken ick my hadde behoort te verblijden, betrouwende in v allen, want mijn blijscap uwer alder blijscap is,
wa{n}t wt veel tribulatien ende benautheden des herten heb ick v lieden ghescreuen met veel tranen, niet om dat ghy soudt bedroeft worden, maer om dat ghy weten soudt wat liefde dat ick hebbe oueruloedelijcker tot v lieden,
Maer heefter iemant eenighe droefheyt aenghedaen, die en heeft my niet bedroeft, dat een luttel, op dat ick v allen niet en beswaere,
Den ghenen die al sulck is, dien is ghenoech, dese straffinghe die va{n} veel menschen ghedaen wort,
alsoo dat ghijt hem ter contrarien te meer vergheeft ende vertroost, op dat hi by auontueren door te groote droefheyt niet verslonden en worde die alsulck is,
waerom bidde ick v liede{n}, dat ghy in dien wilt die liefde vestighen,
Want daerom heb ick oock tot v lieden ghescreuen, op dat ick v beproeuinghe kennen soude oft ghy oock in alles ghehoorsaem sijt,
Maer soo wien ghi iet vergheuen hebt dien vergheue ict ooc, want tghene dat ick vergheuen hebbe, eest dat ick iet vergheue{n} hebbe, dat heb ic om uwen wille vergheuen, inden persoon Christi,
op dat wij niet bedroghen en souden worden van Satana, want sijn ghedachte{n} en sijn ons niet ombekent,
maer doen ic tot Troaden ghecomen was om dat Eua{n}gelie Christi, en{de} my die doere gheopent was inde{n} Heere,
soo en heb ic gheen ruste ghehadt in mijne{n} gheest om dat ick niet gheuonden en hadde Titum mijnen broeder, maer henlieden te Gode beuelende ben ick voorts ghereyst in Macedonien,
Maer Gode si danc die ons altijt maect verwinders in Christo Iesu, ende maect openbaer den rueck van sijnder kennissen door ons in allen plaetsen,
want wij sijn Gode eenen goeden rueck Christi, in die ghene die behouden worden, ende in die ghene die verloren gaen,
den anderen sijn wij voorwaer eenen rueck des doodts, ter doodt, maer den anderen eenen rueck des leuens, ten leuen, Ende wie is hier toe soo bequame?
Want wij en sijn niet gelijcker vele sijn verualsche{n}de dat woort Godts maer wt puerheyt, ende als wt Gode, spreken wij voor Gode in Christo.
BEghinnen wi wederom ons selue{n} te prijsen? Oft behoeuen wij ooc ghelijc die sommighe brieueu van recommendatien aen v oft van v lieden?
Onsen brief sijt ghilieden, ghescreue{n} in onse herten die verstaen wort ende ghelesen van allen menschen,
gheopenbaert sijnde dat ghy sijt Christus brief door ons bedient en{de} ghescreuen, niet met incte, maer metten gheest des leuende Gods, niet in steenen tafelen, maer in vleeschelijcke tafelen des herten. ✠
En{de} wij hebben alsulcken betrouwen door Christum tot Godt,
niet dat wij bequaem ghenoech sijn om iet te dencken van ons, als wt ons seluen, maer alle onse bequaemicheyt is wt Godt
die ons oock ghemaect heeft bequame dienaers des nieuwe{n} testame{n}ts niet nae der letteren maer naeden gheest, want die letter doodt, maer den gheest maect leuende,
Eest dan dat het bedienen der doot met lettere{n} ghefigureert in steenen gheweest heeft in glorien, alsoo dat die kinderen van Israhel niet en mochten sien in Moyses aensicht, om die glorie sijns aensichts, die te niet ghedaen wort,
hoe en sal niet vele meer dat bediene{n} des geests in glorie sijn?
Want eest dat het bedienen der verdoemenissen in glorien is, veel te meer sal dat bediene{n} der rechtuerdicheijt oueruloedich wesen in glorien. *
Want ten is niet gheglorificeert geweest dat claer gheweest is in dit deel, teghen die ouermatighe glorie,
Want eest dat het ghene dat ydel wort met glorien is, veel te meer is in glorien tghene datter blijft,
Daerom alsulcke hope hebbende ghebruycken wij groot betrouwen,
ende niet ghelijck Moyses een decsel leyde op sijn aensicht, dat die kinderen van Israel niet sien en soude{n} in sijn ae{n}sicht, niet sien en soude{n} in sijn ae{n}sicht, dwelc ydel ghemaect wert,
maer hen sinnen sijn bot gheworden, want tot opden dach van heden toe blijft dat selue decsel int lesen des ouden testame{n}ts niet ontdect (want het wort afghenomen in Christo)
maer tot opden dach van heden toe als Moyses ghelesen wort, soo isser een decsel gheleyt op hen herte,
Maer als hy sal bekeert sijn totten Heere, soo sal dat decsel afghenomen worden
maer die Heere is eene{n} gheest, Ende daer den gheest des Heeren is daer is vrijcheyt,
Maer wij alle met ontdecten aensichte die glorien des Heere{n} bescouwe{n}de worden in dat selue beelt ouerghefigureert va{n} deen claerheyt tot dander claerheyt, als van des Heeren gheest.
DAerom hebbende desen dienst, nae dat wy bermherticheyt vercreghen hebben, soo en verflauwen wij niet,
maer wi worpen wech die decselen der scanden, niet wandelende in loosheyt noch verualschende het woort Godts, maer door die openbaringhe der waerheyt ons seluen prijselijck makende tot allen conscientien der menschen voor God
Eest ooc dan dat ons euangelie bedect is, soe eest bedect in die ghene die verloren gaen,
in die welcke die Godt van deser werelt verblint heeft die herte{n} der ongheloouigher, alsoo dat hen niet scijnen en soude dat verlichten van Deuangelie der glorien Christi, die Godts beelt is. ✠
Want wy en preken ons seluen niet, maer Iesum Christum, dat hy onse Heere is, maer wy uwe knechten door Iesum,
want Godt die gheseyt heeft dat wt die duysternissen het licht soude schijnen, die heeft selue ghescenen in onse herte{n}, tot verlichten van die wetenheyt der claerheyt Godts, int aensicht Christi Iesu,
Maer wij hebben desen scadt in eerden vaten, op dat die hoocheyt si der cracht Godts, en{de} niet wt ons,
in alles lijden wij tribulatie, maer wij en worden niet benauwet, Wij lijde{n} noot maer wij en worden daerom niet vernoyt,
wi lijden veruolghinghe, maer wij en worden niet verlate{n} wij worden verworpen, maer wij en gaen niet verloren,
altijt dat steruen Iesu in ons lichaem ommedraghende, op dat Iesus leuen ooc gheopenbaert worde in onse lichamen. *
Want wij die leuen, worden altijt ter doot gheleuert om Iesus wille, op dat Iesus leuen oock gheopenbaert worden in ons steruelijck vleesch.
Aldus werct die doot in ons, maer dat leuen in v lieden,
maer hebbende den seluen gheest des gheloofs alsoo daer ghescreuen is. Ick heb ghelooft daerom hebbe ick ghesproken en{de} wij ghelooue{n}, daer om dat wij ooc spreken,
wete{n}de dat die ghene die Iesum verwect heeft, ons ooc sal met Iesu verwecken, ende stellen met v lieden,
Want alle dinghen sijn om uwen wille, op dat die oueruloedighe gratie door vele menschen in danckinghe oueruloeden mach ter glorien Gods,
Daerom en verflauwen wij niet, want al eest dat onse mensch die buyten is verdoruen wort, nochtans die binnen is die wort vernieut van daghe te daghe,
Want onse tribulatie des teghenwoordige{n} tijts seer cort ende licht werct in ons een bouen mate{n} hooghelijck eewich ghewicht der glorien,
die welcke niet en aenscouwen die dinghen die ghesien worden, maer die niet ghesien en worden, Want die dinghen die ghesien worden die sijn tijdelijc, maer die niet ghesien en worden, die sijn eewich.
VVant wij weten dat wij (eest dat o{n}s eertsch huys va{n} deser wooninghe{n} ontbonde{n} wort) een timmeringhe hebbe{n} van Gode, een eewich huys niet met handen ghemaect inde{n} hemel,
want daerom suchten wij oock begherende met die wooninghe die inden hemel is ouerghecleet te worden,
eest nochta{n}s alsoo dat wij ghecleedt, en{de} niet naect gheuonde{n} worden,
Wa{n}t ooc wy die in dit tabernakel sijn suchte{n} beswaert sijnde, om dat wij niet en willen ontcleedt sijn maer ouerghecleedt worden op dat verslonde{n} mocht worden tghene dat steruelijc is, van dleuen,
maer die ons daer toe bereydt, dats Godt, die ons ghegheuen heeft den pant des gheests,
Daero{m} altijt betrouwe{n}de en{de} wetende dat wy als wy int dlichae{m} sijn, vree{m}delinghe{n} vande{n} Heere sijn
(want wy wa{n}dele{n} doort ghelooue, niet door claer ghesicht)
maer wij sijn cloeck ende wij hebben eenen goeden wille meer om vreemdelinghen te worden vanden lichaem, en{de} teghenwoordich te sijn by den Heere,
Ende daerom sijn wij vlitich tsij oft wij by hem sijn, oft va{n} hem om hem te ghenoeghe{n}
Want wij alle moeten vertoont worden voor Christus rechterstoel, op dat een ieghelijck ontfanghe sijn eyghen behoorte des lichaems, nae dat hy ghedaen heeft goet oft quaet,
Daerom dit wetende raden wij den menschen die vreese God, maer Gode sijn wij openbaer, maer ick hope dat wij oock in uwe conscientien openbaer sijn. *
Wij en prijsen ons selue{n} niet wederom aen v lieden, maer wij gheuen v lieden ocsuyn om te glorieren van ons, op dat ghy wat hebbe{n} moecht teghen die ghene die int aenschijn gloriëren, en{de} niet int herte,
want het sij oft wij mette{n} ghedachte te vele doe{n} dat doe{n} wij gode, oft dat wi machtich sijn dat doen wij vliede{n},
wa{n}t die liefde Christi dringt ons, dit achtende, wa{n}t eest sake datter ee{n} voor alle ghestorue{n} is, soo sijn sij alle ghestorue{n},
en{de} voor alle{n} is Christus gestorue{n}, op dat ooc die ghene die leue{n} nv voortaen hen selue{n} niet leue{n} en soude{n}, maer hem, die voor hen ghestorue{n} is en{de} verresen,
Daero{m} voortaen en kennen wy niemanden nae den vleesche, Ende al hebbe{n} wij Christu{m} nae de{n} vleesche ghekent, maer nv voorts en kennen wij hem niet,
Daerom isser in Christo eenighe nieuwe creatuere, die oude dinghen sijn voorby ghegaen, siet alle dinghen sijn nieuwe gheworde{n},
En{de} alle dinghe{n} sijn wt Gode, die ons versoent heeft met sij seluen door Christum, en{de} heeft ons ghegheue{n} den dienst der versoeninghen,
want Godt was in Christo die werelt met hem versoene{n}de, dien niet wijte{n}de hen misdaden, en{de} hy heeft in ons ghestelt dwoort der versoeninghen,
Daero{m} sijn wij legaten in Christus stadt als oft Godt door ons vermanende ware, wij bidden hertelijck in Christus stadt laet v versoenen met Gode,
hem die gheen sonde en kende heeft hy voor ons tot sonde ghemaect, om dat wij souden worde{n} Godts rechtuerdicheyt in hem.
ENde wij medehelpende vermane{n} dat ghy die gratie Godts te vergheefs niet en o{n}tfanghet
(want hy seyt). Inden ghenamen tijt heb ick v verhoort, en{de} inden dach der salicheyt heb ick v gheholpen, Siet nv hier den ghenamen tijt, siet nv hier den dach der salicheyt,
niemanden gheuende eenich ledtsel, op dat onsen dienst niet mispresen en worde,
maer laet ons in allen dinghe{n} ons seluen bewijsen als Godts dienaers, in veel lijdtsaemheyt, in tribulatien in nooden, in benautheden,
in slaghen, in kerkers, in oploopen, in arbeyden, in wakinghen, in vastinghen
in suyuerheyt, in wetenheyt, in lanckmoedicheyt, in soeticheyt, inden heylighen gheest, in ongheueynsder liefden,
in dwoert der waerheyt, in die cracht Gods, doer die wapenen der rechtuerdicheyt ter rechter ende ter slinckerhandt,
doer glorie en{de} onedelheyt, doer quade fame ende goede fame, als verleyders ende nochtans warachtighe, als die onbekent sijn en{de} nochtans bekent,
als steruende, ende siet wy leuen, als ghecastijt ende niet ghedoot,
als droeuige maer altijt blijde sijnde, als behoeftighe, maer veel menschen rijck makende, als niet hebbende, ende alle dinghen besittende. *
Onsen mont is gheopent tot v lieden o ghi Corinthianen ons herte is verbreyt.
Ghy en wort niet benaut in ons, maer ghy sijt benaut in v binnenste.
Maer ghy den seluen loon hebbende (ick segt v als mijn kinderen), wilt oock verbreyt worden. ✠
En wilt gheen iock trecken metten ongheloouighen. Want wat ghemeynscap heeft die rechtuerdicheyt met die ongerechticheyt? oft wat geselscap heeft dat licht met die duysternisse?
Maer wat ghelijcknisse heeft Christus met Belial? Oft wat deel heeft die gheloouighe metten ongheloouighe?
ende wat eendrachticheyt heeft den tempel Godts metten Afgoden? want ghy sijt den tempel des leuende{n} Gods, ghelijck Godt seyt, Want ic sal in hen woonen ende in hen wandelen, ende ic sal haerlieden Godt wesen. en{de} sij sullen mijn volck wesen.
Waerom gaet wt dat midden van henlieden, en{de} wort ghescheyden seyt die heere, ende dat onsuyuere en wilt niet geraken,
ende ic sal v lieden ontfanghen, ende ick sal v lieden wesen tot eenen vader, ende ghy lieden sult my wesen tot sonen ende dochteren, seyt die heere almachtich.
DAerom mijn alderliefste laet ons dese beloefte hebbende ons seluen suyueren van alle onsuyuerheyt des vleeschs ende des gheests, volmake{n}de die heylichmakinge in die vreese Godts *
Verstaet ons) Niemande{n} en hebben wy ghequetst, niemanden en hebben wy verarghert, niemanden en hebben wi bedroghen,
Ick en segts tot uwer verdoemenissen niet, want ick heb te voren gheseyt dat ghy in onse herten sijt om mede te steruen, ende om mede te leuen,
Ick heb veel betrouwens tot v lieden, ick heb veel gloriatien voer v lieden, ick ben veruult met troost, ick ben seer oueruloedich van blijschappen in alle onse tribulatie,
Want doen wy oock ghecomen waren in Macedonie{n}, soo en heeft ons vleesch gheen ruste ghehadt, maer wy hebben alle tribulatie gheleden, van buyten strijt, van binne{n} vreese,
Maer Godt die de oetmoedighe vertroost, die heeft ons oock vertroost in die toecoemste van Titus,
Maer niet alleen in sijn toecoemste, maer ooc in den troost waer mede hy ghetroost is gheweest in v lieden, vertellende ons v lieder begheerte, v weenen, v naerstige sorghe voer my, alsoo dat ick noch meer verblijt was.
Want al heb ic v lieden bedroeft in den brief, dat en is my niet berouwen, ende al waert my berouwen siende dat dien brief (al en wast maer tot een luttel tijts) v bedroeft heeft,
soo verblijde ick my nv, niet om dat ghy bedroeft sijt gheweest, maer om dat ghi sijt bedroeft gheweest ter penitentien. Want ghi sijt bedroeft gheweest nae Godt op dat ghi nerghers in en soudt hinder lijde{n} wt ons,
Want die droefheyt die nae Godt is die werct penitentie ter ghestadigher salicheyt, maer der werelts droefheyt werct die doot,
Want siet dit selue dat ghy bedroeft sijt gheweest nae Godt, hoe groote sorchuuldicheit wercket in v lieden, daer toe oock verantwoerdinghe{n}, daer toe ooc verbolghe{n}theyt, daer toe ooc begheerte, daer toe ooc veruolghinghe, daer toe oock wrake, in alle{n} dinghe{n} hebdi v selue{n} bewesen onbesmet te sijne in die sake.
Daero{m} al hebbe ic v ghescreuen, dat en is niet ghedaen om dien diet onghelijc ghedaen heeft, nocht om hem diet gheleden heeft, maer om openlijck te toonen onse sorchuuldicheyt die wy hebben om v lieden,
voer Gode, daerom sijn wy vertroost gheweest, ende in onse vertroostinghe soo sijn wy veel oueruloedelijcker verblijt gheweest om Titus blijschap, om dat sijnen gheest vermaect was van v allen,
ende al heb ick by hem my iet beroemt van v lieden, daer en ben ick niet in beschaemt gheworden, maer ghelijck wy v lieden alle dinghen inder waerheyt gheseyt hebben, alsoo is ons beroemen (dwelck tot Titum is gheweest) warachtich gheworden,
ende sijn binnenste sijn oueruloedelijcker in v lieden, ghedenckende uwer alder ghehoorsamheyt, hoe dat ghy met vreesen ende anxt hem ontfanghen hebt.
Ick ben blijde dat ick in alle dinghen betrouwen hebbe in v lieden.
ENde wy maken v kenlijck broeders die gratie Godts die gegheuen is in die kercken van Macedonien,
hoe dat sij in veel proeuinghe van tribulacien oueruloedicheit van blijschap gehadt hebbe{n}, en{de} hen alderdiepste armoede is oueruloedich gheweest in die rijcdommen van haerder simpelheyt,
want nae hen macht (ic gheue hen ghetuyghenis) en{de} boue{n} hen macht, hebbe{n} sij willich gheweest,
met veel vermanens ons hertelijcke biddende om die gratie ende mede deylinghe des diensts die aen die heylegen ghedaen wort.
Ende niet ghelijck wy ghehoept hebben, maer sij hebben hen seluen gegheuen, ten iersten den heere, daer nae ons door den wille Godts,
alsoo dat wy Titum moesten bidden, dat hijt (ghelijck hijt begonst hadde) alsoo oeck soude volbrenghen in v lieden oock dese gratie,
maer ghelijck ghy in alle oueruloedich sijt int ghelooue ende int woort ende wetenheyt, ende alle sorchuuldicheyt, ende daer bouen oeck in v liefde tot ons waerts, op dat ghy in dese gratien oock moecht oueruloedich wesen,
Ick en segs niet als gebiedende, maer doer ander menschen sorchuuldicheyt, oeck uwer liefden oprechten aert prijsende,
want ghy weet wel die gratie ons heeren Iesu Christi, dat hij om uwen wille arm gheworden is, doen hy rijck was, op dat ghy doer sijn armoede rijck soudt sijn,
Ende ick gheue hier in raet, want dits v profijtelijck, die niet alleen en hebt beghonst te doen, maer oock te willen va{n} dat voorleden vorste iaer,
maer nu volbrenghet oock metten wercke, op dat ghelijck die begheerte van den wille bereyt is, alsoo sij die begheerte ooc om te volbre{n}ghe{n}, va{n} tghene dat ghi hebt,
Want eest dat den wille bereydt is, soo is dien ghenaem nae dat hy heeft, niet nae dat hy niet en heeft,
Want ten is niet ghedaen om dat den anderen soude een verlichtinghe wesen, ende v lieden benautheyt, maer wt ghelijckheyt.
Laet uwe oueruloedicheyt in desen teghenwoordighen tijt haerlieder armoede veruullen, op dat hen oueruloedicheyt uwer armoeden een veruullinge sijn mach,
alsser ghescreuen es. Die vele, vergadert haddedi, en en heeft niet gheouert, ende die luttel, vergadert hadde, en heeft niet te min gehadt,
Maer God hebs danck, die die selue sorchuuldicheyt ghegheuen heeft in Titus herte voer v liede{n},
Want die vermaninghe heeft hy voerwaer ontfanghen, maer doen hy sorchuuldiger was, so is hy door sijnen wille ghereyst tot v lieden.
Wy hebben oock met hem ghesonden eenen broeder wiens lof is in deuangelie, door alle die kercken,
maer niet alleen en is dit waer, maer hy is oock gheordineert van die kercken een medegheselle van onser pelgrimagien in dese gratie die van ons bedient wort, ter glorien des Heeren, en{de} onsen voorghescicten wille,
scouwende dit op dat ons niemant en lastere in dese volheyt die bedient wort van ons,
Want wij besorgen goede dinghe{n} niet alleen voor Gode, maer ooc voor die menschen,
En{de} wij hebben met die oock ghesonde{n} onsen broeder, den welcken wij beuonden hebben dat hy in veel dinghen dicmael seer sorchfuldich is gheweest, maer nv noch veel sorchfuldigher, door veel betrouwe{n}s op v lieden
tsij van Titus weghen die mijn gheselle is, en{de} onder v lieden een helpere, oft van weghe{n} onser broeders die apostele{n} sijn van die kercke{n} der glorien Christi.
Daer om die bewijsinghe die daer is van uwer liefden ende onser glorie{n} voor v liede{n} wilt in hen betoone{n} int aenscouwen van die kercken.
VVant vanden dienst die ghedaen wordt den heylighen en is gheen noot v daer af te scrijuen,
want ick kenne uwen bereeden moet, waer af dat ick van v lieden gloriere by die van Macedonien. Want Achaien is oock bereyt van dat voerleden iare, ende v lieder vierich exempel heefter seer vele verweckt,
maer ick heb die broeders ghesonden, op dat het tghene daer aff dat wy glorieren van v lieden, niet verloren en gae in dese sake op dat ghi (ghelijck ick gheseyt hebbe) bereydt moecht wesen.
Op dat wy (ick en wil niet segghen ghy) niet beschaemt en worden, desen aengaende, als die van Macedonien met my sullen ghecomen sijn ende v onbereedt vinden.
Daerom heuet my nootlijck gedocht die broeders te bidden, dat sij vore tot by v lieden comen souden, ende te voren bereyden dese voerbeloefde benedictie, dat sij soo mach bereyt wesen als een benedictie ende niet als een ghiericheyt. ✠
Ende dit segghe ick, Wie spaerlijck saeyet, die sal oock spaerlijck mayen, ende soo wie saeyt in benedictien, die sal van die benedictien oock maeyen.
Een ieghelijck nae dat hy te voren ghescict heeft in sijn herte, niet wt droefheyt oft noot, want eenen blijden gheuere bemint Godt,
ende Godt is machtich alle gratie oueruloedich te maken in v liede{n}, op dat ghi in alles altijt alle dat ghenoech is hebbende oueruloedich moecht sijn tot alle goede wercken
alsoo daer ghescreuen is. Hy heuet ghedeelt, hy heuet den armen ghegheuen, sijn rechtuerdicheyt blijft inder eewicheyt.
Ende die tsaet den sayere gheeft, die sal oock broot om teten geuen, ende sal v saet vermenichfuldighen, ende vermeerderen dat ghewas van die vruchten uwer rechtuerdicheyt. *
op dat ghy in alles rijc ghemaect sijnde, moecht oueruloedich wesen in alle simpelheyt, die welcke door ons werckt danck,
want die ghediensticheyt van deser weldaet en veruult niet alleene het behoef der heylighe{n}, maer is ooc oueruloedich doer veel dancksegghinghen inden heere,
doert ghenieten van desen dienst Godt glorificerende, in die ghehorsaemheyt van uwer belijdinghen in Christus euangelie, ende in die oprechticheyt van die mededeylinghe tot henlieden,
ende tot allen anderen in hen ghebedt voer v lieden, die v begheren, om die groote gratie Godts die in v lieden is.
Danck sij Gode voer sijn ontsprekelijcke gratie.
ENde ick selue Paulus bidde v hertelijck doer die saechtmoedicheyt ende goedertierenheyt Christi, die int aenschijn voerwaer cleyn ben onder v lieden, maer niet teghenwoerdich wesende ben ick stout op v,
ende ick bidde dat ick teghenwoerdich niet en moet stout sijn doer dat betrouwen, waer mede ic gheacht worde stout te wesen teghen die sommighe, die ons achten als oft wij nae den vlesche wandelden.
Want wi int vleesch wandelende niet en strijden nae den vleesche,
want die wapenen van onser ridderschap en sijn niet vleeschelijck, maer machtich voor Godt tot verderuinghe der stercten, vernielende die raden,
ende alle hoecheyt haer verheffende teghen die wetentheyt Godts, ende gheuanghen nemende allen verstant tot Christus dienst,
ende ghereedt hebbende te wreken alle onghehoorsaemheyt, als volbracht sal wesen v ghehoorsaemheyt.
Besiet tghene dat nae daenschijn es. Eest dat iemant hem seluen betrout dat hy Christo toe behoert, die dencke dit wederom bij sij seluen ghelijck hy Christo toebehoert, dat wy oock alsoo Christo toebehoeren,
want al eest dat ick noch wat meer glorieere van onser macht, die ons die heere ghegheuen heeft tot ghestichticheyt, niet tot uwe onstichticheyt soo en sal ick niet bescaemt worden.
Maer op dat ic daer voor niet gheacht en worde als oft ic v veruaerde doer brieuen
want voerwaer die brieuen (segghe{n} sij) die sijn swaer en{de} sterc, maer die teghenwoerdicheyt des lichaems is cranc, en{de} die sprake versmadelijc)
hy die alsulck is die dencke dit, dat ghelijck wij sijn int dwoert doer brieuen niet teghenwoerdich alsulck sijn wij oock teghenwoordich in die daet.
Want wi en derren ons niet by brenghen oft verghelijcken by die sommighe, die hen seluen prijsen, maer wy meten ons in ons seluen, en{de} verghelijckende ons seluen teghen ons,
Maer wij en sulle{n} niet onmetelijck gloriere{n}, maer nae die mate der reghele{n}, waer mede ons Godt ghemeten heeft ee{n} mate om aen te reyken tot v lieden,
want wij en strecken ons niet te verre ouer, als niet aenreyckende tot v lieden, want tot v lieden reyken wij int euangelie Christi,
niet onmetelijc gloriere{n}de inden arbeyt van iema{n}t anders, maer hope hebbende om van v wassende ghelooue in v lieden groot ghemaect te worden na onsen regele in oueruloedicheyt,
om ooc in die plaetsen die bouen v lieden sijn het euangelie te vercondighe{n}, niet om in iemants anders reghele in tghene dat te voren bereyt was te glorieren,
Maer soo wie glorieert, die gloriere inden Heere,
want hy en is niet oprecht die hem seluen prijst, maer hy den welcken Godt prijst.
OCh oft ghy verdroecht een weynich van mijnder onwijsheyt, maer verdraecht my wat,
wa{n}t ick ben ialours op v lieden met een Goddelijcke ialoursheyt, want ick hebbe v toebeloeft eene{n} man om Christo een reyne maecht te leueren,
Maer ick vreese, dat ghelijck het serpent Heuam verleyt heeft door sijn listicheyt dat alsoo v sinnen ooc soude{n} verargert worden, en{de} vallen van die simpelheyt die in Christo is,
want eest sake dat die ghene die daer coemt, eenen anderen Christu{m} preect den welcken wij niet ghepreect en hebben, oft dat ghy eenen anderen gheest ontfanct den welcken ghy niet ontfanghen en hebt, oft een ander euangelie, dat ghy niet ontfanghen en hebt, soo soude ghilieden die dinghen te rechte verdraghen,
want ick meyne dat ick niet min ghedae{n} en hebbe dan die groote apostelen,
Want al ben ic slecht va{n} woerden, maer niet nochtans in wetenheyt, ende in alle dinghen sijn wij v lieden openbaer gheworden,
Oft heb ick sonde ghedaen my seluen verootmoedighende, om dat ghy soudt verhauen worden? om dat ick sonder loon het Euangelie Godts v lieden ghepreect hebbe?
Andere kercken heb ic ghebloot, neme{n}de loon tot uwen dienst.
Ende doen ick by v lieden was, ende ghebreck hadde, soo en heb ick niemande{n} lastich gheweest, want tghene dat my ghebrack, dat hebben veruult die broeders die ghecomen sijn van Macedonien, ende in alles heb ick my tot v liede{n} sonder last ghehouden, ende houden sal.
Die waerheyt Christi is in my, want dese gloriatie en sal in my niet ghebroken worden in die lantscappen van Achaien,
waerom? om dat ick v lieden niet lief en hebbe? Dat weet Godt,
Maer dat ick doe, dat sal ick noch doen, op dat ick soude beletten die oorsaken der gheender die oorsake soecken, op dat sij (int ghene daer si in glorieren) moghen gheuonden worden, ghelijc wij,
wa{n}t alsulcke valsche apostelen sijn heymelijcke bedrieghe{n}de wercluyden, hen seluen in ghedaente veranderende in Christus Apostelen,
Ende ten is gheen wo{n}der, want Satanas selue verandert sijn ghedaente in eene{n} Enghel des lichts,
daerom ten is niet groots, eest dat sijn dienaers hen ghedaente veranderen als die dienaers der rechtuerdicheyt, der welcker eynde sal wesen nae hen wercken,
Ick segt wederom (op dat niemant en meyne dat ick onwijs ben, maer anders soo ontfanckt my als eenen onwijsen op dat ick oock een weynich mach glorieren)
dat ick spreke, en spreec ick niet nae Godt, maer als in onwijsheyt, ter saken van deser glorien,
Aenghesien datter veel glorieren nae den vleesche, soo sal ick oock glorieren. ✠
Want ghy verdraecht gheerne die onwijse al sij di selue wijs,
Want ghy verdraghet eest dat iemant v in slauernie brenget, eest dat v iema{n}t verslint, eest dat iemant neemt, eest dat hem iemant verheft, eest dat iemant v int aensicht slaet.
Ick spreke nae die onedelheyt, recht oft wij cranck gheweest hadden in dit deel Waer in dat iema{n}t stout is (ic segt in o{n}wijsheyt) daer ben ick oock stout in,
Sijn sij Hebreen, ick bent ook, Sijn si Israeliten, ick ooc, Sijn si Abrahams saet, ick oock,
Sijn sij Christus dienaers, ick oock (iae ick segt als onwijs) ic bent noch meer, in veel arbeyde{n}, in veel meer gheuanghenissen, in slaghen bouen maten, in doots nooden dickmael,
Vanden Ioden heb ick vijfmael veertich slaghen een min ontfanghen,
Drijmael heb ick met roeden ghegheesselt gheweest, eens heb ick ghesteent gheweest, drijmael heb ick scipbrekinge gheleden, nacht en{de} dach heb ick in die diepte der zee gheweest,
int reysen dicmael, in perikelen der watere{n}, perikelen der moordenaren, perikelen wt die Ioden, perikelen wt die Heydenen, perikelen in die stadt, perikelen in woestijne{n}, perikelen in die zee, perikelen in valsche broeders,
in arbeyt, ende allendicheyt, in veel wakens, in hongher, ende dorst, in veel vaste{n}s, in coude ende naectheyt,
sonder die dinghen die van buyten sijn, mijn daghelijcsche neersticheyt, die sorchuuldicheyt voor alle die kercken,
Wie wort daer cranck, ick en worde oock cranck? Wie wort daer verarghert ende ick en berne niet?
Eest datmen moet glorieren, soo sal ick glorieren van tghene dat mijnder crancheyt ae{n} gaet,
Godt ende die vader ons Heeren Iesu Christi die ghebenedijt is inder eewicheyt, die weet dat ick niet en lieghe,
Die prouoost van Damascus van des conincs Arethe volck bewaerde die stadt van Damaseenen, om dat hy my vanghen soude,
ende door een vinster in een mande worde ick neder ghelaten ouer den muer, en{de} alsoo ben ick sijnen hande{n} ontvloden.*
EEst dat ick moet glorieren (ten is voorwaer niet orberlijck) soo sal ick comen tot die visioenen ende openbaringhen des Heeren,
Ick weet eenen mensch in Christo ouer veerthien iaren, (Ick en weet niet oft int lichaem, oft wten lichaem en weet ick niet, Godt weet) dat sulcke opghenomen was totten derden hemel.
Ende ick weet dat alsulck mensch (tsij int dlichaem oft wten lichaem ic en weets niet, Godt weet)
dat hy opghenomen is gheweest int Paradijs, ende heeft ghehoort verborghen woorden, die gheen mensch ghespreken en can,
Voor alsulcke sal ick glorieren, maer voor my en sal ick niet gloriere{n} dan in mijn crancheden,
want eest sake dat ick oock wil glorieren, soo en sal ick niet onwijs wesen, want ick sal die waerheyt segghe{n}, maer ick, wacht my dies op dat my niemant en achte bouen tghene dat hy siet in my, oft iet dat hy hoort van my,
Ende om dat die grootheyt der openbaringhen my niet verheffen en soude, soo is mi ghegheue{n} het steecsel mijns vleeschs Satanas enghel, dat hy my soude aen mijn wanghen slaen,
Waerom ick den Heere drijmael ghebede{n} hebbe, dat die van my gaen soude,
ende hy heeft my gheseydt. Mijn gratie is v ghenoech, want die cracht wort in die crancheyt volmaect, Hierom sal ic gheerne in mijn crancheden glorieren, op dat in my mach woonen die cracht Christi.*
Daerom heb ick mijn behaghen in crancheden in versmaetheden, in nooden, in veruolghinghen, in benauthede{n} om Christo, want als ic cranc ben, dan ben ick machtich.
Ick ben onwijs gheworden, ghilieden hebter my toe ghedwonghe{n}, want ic behoorde van v ghepresen te worden, want ick en heb niet min gheweest dan die ghene die douerste Apostelen sijn, Hoe wel ick niet en ben,
Nochtans sijn die teekenen mijns Apostelscaps gheschiet ouer v lieden in alle verduldicheyt, in teekenen, ende wonder wercke{n} ende myrakelen,
want wat eest dat ghy min ghehadt hebt dan die ander kercken, dan dat ick selue v niet verlast en hebbe? Vergheeft my dit onrecht.
Siet ick ben nv tot dese derder reysen bereydt tot v lieden te comen, ende ic en sal v niet swaer wesen, want ic en soec niet dat uwe is, maer v lieden, want die kinderen en behooren niet te vergaderen, voor die ouders, maer die ouders voor die kinderen,
Maer ick sal seer gheerne gheuen ende selue oock daer boue{n} ghegheue{n} worden voor uwe zielen, hoe wel dat ick v meer beminnende, min bemint worde,
maer laetet alsoo sijn, ick en heb v niet lastich gheweest, maer want ick listich was, soo heb ick v met bedroch gheuanghen,
Heb ick v veronghelijct door iemanden vanden ghenen die ick tot v ghesonde{n} hebbe?
Ick heb Titum ghebeden, ende ick heb met hem eenen broeder ghesonden, Heeft v Titus veronghelijct? en hebben wij niet in eenen gheest ghewandelt, ende met eenderley voetstappen?
Ghy laet v du{n}cken van ouerlanck dat wij ons ontschuldighen voor v liede{n}, Wij spreke{n} voor Gode in Christo, en{de} alle dinghe{n} mijn alderliefste o{m} uwe gestichticheyt,
wa{n}t ic sorghe dat ick by auo{n}tuere{n} (als ic come{n} sal) v liede{n} niet vinde{n} en sal sulc als ic wille, en{de} dat ic va{n} v sal geuonde{n} worden sulc als ghi niet en wilt, wa{n}tter by auontuere{n} kijuagien, nijdicheden, moedicheden, tweedrachtic-heden, achterclappinghen, oorblasinghen, opgheblasenthede{n}, ende oploopen onder v lieden mochten sijn
dat my Godt wederom niet en verootmoedighe by v liede{n} als ick sal comen sijn, ende dat icker soude moeten beweenen vele vande{n} ghenen die te voren ghesondicht hadden, ende gheen penitencie ghedaen en hebben van die onsuyuerheyt ende hoereringhe ende oneerbaerheyt die sij bedreuen hebben.
SIet ick come tot v dese derde reyse, Inden mont van twee oft drije ghetuyghen sal alderley woort staen,
Ick hebt te voren gheseyt, ende ick segt te voren als teghenwoordich, ende nv niet teghenwoordich den ghenen die te voren ghesondicht hebben, ende alle den anderen, die ick niet sparen en sal, eest sake dat ick wederom come,
Begheerdi eens een bewijsinghe te hebben van hem die in my spreect Christus? die in v lieden niet cranck en is, maer machtich is in v lieden,
wa{n}t al is hi ghecruyst wt crancheyt, hy leeft nochtans wt die cracht Godts want wij sijn oock cranck in hem, maer wij sulle{n} met hem leuen wt die cracht Godts in v lieden,
Ondersoect v seluen oft ghy int ghelooue sijt, proeft ghy v seluen, Oft en kendi v seluen niet, dat Christus Iesus in v lieden is? ten sij dat ghy by auontueren verworpen sijt,
Maer ick hope dat ghy wel kent dat wij niet verworpen en sijn,
En{de} wij bidden God, dat ghy niet quaets en doet, niet om dat wij goet souden scijnen, maer om dat ghy dat goet is doen soudt, ende dat wij souden als verworpen sijn,
want wij en vermoghen niet teghen die waerheyt, maer voor die waerheyt,
Want wij sijn blijde om dat wij cranck sijn, ende dat ghi machtich sijt, Dat bidden wy ooc, v lieder volcome{n}heyt,
Daerom scrijue ic dit niet teghe{n}woordich, op dat ick teghenwoordich niet straffelijcker doen en moet, nae die macht welc die Heere my ghegheuen heeft ter ghestichticheyt ende niet ter onstichticheyt.
Maer voorts broeders verblijt v, weest volmaect, vermaent, hebt een ghevoelen, hebt vrede, ende Godt des vreedts ende der liefden sal met v lieden sijn.
Groet malcanderen met een heylich cussen. Het groeten v alle die heylighen.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi, en{de} die liefde Gods en{de} die ghemeynscap des heylichs gheests sij met v allen. Amen.
PAVLVS een Apostel, niet vanden menschen, noch door eenighe{n} me{n}sch maer door Iesum Christum, ende Godt den vader die hem verwect heeft vanden dooden,
ende die met my sijn alle die broeders, den kercke{n} van Galatien,
Gratie sij v ende vrede va{n} Godt den vader, ende onsen Heere Iesu Christo,
die si seluen ghegheuen heeft voor onse sonde{n}, dat hy ons verlossen soude va{n} dese teghenwoordighe boose werelt, nae den wille Godts ende ons vaders,
den welcken is glorie va{n} die eewicheyt der eewicheyt.
Ic verwonder my dat ghy soo haest ouer ghestelt wort van hem die v gheroepen heeft tot die gratie Christi in een ander eua{n}gelie,
het welc nochtans ghee{n} ander en is, dan datter sommighe sijn die v verwerren, ende willen verkeere{n} het eua{n}gelie Christi,
Maer al waert by alsoo, dat wij, oft een Enghel wten hemel v Deuangelie preecte anders dan tghene dat wij v ghepreect hebben, die sij verbannen van Gode.
Ghelijck wij te voren gheseyt hebben, dat segghe ick nv oock wederom, Eest datter iemant v Deuangelie preeckt anders dan tghene dat ghy ontfanghe{n} hebt, die sij verbannen va{n} God,
want rade ic nv om die mensche{n} oft om Gode? Oft begheer ic den mensche{n} te behaghe{n}? Waert dat ick noch den menschen behaechde, soo en soude ick Christus dienaer niet sijn. ✠
Maer ick make v kenlijck broeders het euangelie dat van my ghepreect is, dat dit niet en is nae den mensche,
want ick en heb dat van gheene{n} mensch ontfanghen, noch gheleert, maer door die openbaringhe Iesu Christi,
Want ghy hebt somtijts wel ghehoort mijn wandelinghe int Ioetscap, hoe dat ick boue{n} mate{n} veruolchde die kercke Gods, en{de} hoe ic die verstoorde,
ende ick vorderde in die Ioetscap bouen vele van mijnder ouderdo{m}, in mijn geslachte, veel oueruloedelijcker wesende een naeuolgher van mijnder vaderen insettinghen,
Maer doent he{m} beliefde, die my wtghesceyde{n} heeft wt mijns moeders lichaem, ende gheroepen door sijn gratie,
om dat hy sijnen sone openbaren sonde in mi, dat ick dien soude vercondighe{n} onder die Heydenen, ter stont en heb ick niet gheuolcht vleesch en{de} bloet,
noch ick en ben niet ghecome{n} te Ierusalem tot mijn voorganghers die Apostelen, maer ick ben wech ghegaen in Arabien, ende ic ben wederom ghekeert in Damasco.
Daer nae, nae drij iaren ben ic ghecomen te Ierusalem om te besien Petrum, en{de} ick ben by hem ghebleuen vijfthien daghen,
anders en heb ic niemanden vanden Apostelen ghesien, dan Iacobum ons Heere{n} broeder,
Ende tghene dat ick v liede{n} scrijue (siet tis voor Gode) dat ick niet en lieghe.*
Daer nae ben ick ghecomen in die landen van Syrien ende Cilicien,
Maer ick was van aensicht onbekent den kercken van Iudeen die in Christo waren,
maer sij hadden alleen een ghehoor, Dat die ghene die ons voortijts veruolchde, nv vercondicht het ghe-looue, dwelck by somtijts verstoorde,
ende in my loofden sij Godt.
DAer nae ouer veerthien iaren ben ick wederom op ghegaen nae Ierusalem met Barnaba oock mede ghenomen hebbende Titum,
Maer ick ben opwaerts ghereyst nae die openbaringhe, ende ick heb met hen ouerleydt het Euangelie dat ick preke onder die Heydenen, ende besonder metten ghenen die scenen wat te sijne, dat ick by auontueren niet ydelijck en soude loopen, oft gheloopen hebben,
Maer Titus die met my was, al was hy een Heyden, en is oock niet ghedwonghen gheweest besneden te worden,
maer om die ingheleyde valsche broeders die heymelijck inghecomen waren om te ondersoecken onse vrijcheyt, die wij hebben in Christo Iesu, om dat sij ons in slauernie brenghen souden,
Den welcken wij niet een vre lanc en hebbe{n} gheweken ter onderdanicheyt, op dat die waerheyt der Euangelie{n} by v soude moghen blijuen,
maer van die ghene die scenen wat te sijne (hoedanich sij voortijts geweest sijn daer en legt mi niet aen, God en verkiest de{n} persoo{n} vande{n} mensch niet, wa{n}t die ghene die scene{n} wat te sijne en hebbe{n} my niet ghegheue{n},
Maer ter co{n}trarien doen sij ghesien hadde{n} dat mi betrout was het Euangelie der onbesnedenheyt, ghelijck Petro der besnedenheyt
(want die met Petro ghewracht heeft tot het apostelscap der besnijdenisse{n}, die heeft met my oock ghewracht onder die Heydenen)
en{de} doen sij verstaen hadden die gratie die my ghegheuen is, Iacobus ende Cephas ende Iohannes die scenen colu{m}nen te sijn, soo hebben sij my ende Barnabe ghegheuen die rechte handen der verselscappinghe{n}, dat wi onder die Heydenen en{de} sij onder die besnijdenisse preke{n} souden,
alleenlijc dat wij der armen souden ghedachtich wesen, int welcke ick ooc sorchuuldich heb gheweest om dat selue te doen,
Maer doen Cephas ghecomen was in Antiochien, soo heb ick hem int aensicht weder staen, want hy was berispelijc,
Want te voren eer die sommighe van Iacobo comen waren, soo adt hi metten heydenen, maer doen die ghecomen ware{n} soo ontrack hy ende sceyde sij seluen af, vreesende die ghene die wter besnijdenisse waren,
En{de} sijnder gheueynstheyt consenteerden die ander Ioden, alsoo dat Barnabas ooc van hen ghebracht worde in die gheueynstheyt,
Maer doen ic hadde ghesien dat sij niet te recht en wandelden nae die waerheyt der Euangelien, soo heb ick Cephe gheseyt voor hen allen. Eest sake dat ghy, daer ghy een Iode sijt, nae die Heydensche manier leuet ende niet na Ioetsche manier, Hoe dwingde ghy die Heydenen op die Ioetsche manier te leue{n}
Wij sijn van natuere Ioden, ende niet wten Heydenen sondaers,
Maer wetende dat gheen mensch gherechtuerdicht en wort wt die wercken der wet, dan doort ghelooue Iesu Christi, ende wij gheloouen in Iesu Christo, op dat wij gherechtuerdicht soude{n} worden wt Christus ghelooue, ende niet wt die wercken der wet, waerom dat wt die wercken der wet gheen vleesch en sal gherechtuerdicht worden,
Ende eest dat wij begheerende gherechtuerdicht te worden in Christo, selue oock gheuonden sijn sondaers, is dan Christus een dienaer der sonden? Dat si verre,
Want eest dat ick tghene dat ick omgheworpen hebbe, wederom optimmere, soo make ick my seluen een ouertreder,
Want ick ben door die wet, der wet ghestoruen, op dat ick Gode leuen soude, Met Christo ben ick ghecruyst,
Ende ick leue, nv voorts niet ick, maer in my leeft Christus, Maer dat ick nv leue int vleesch, dat leue ick int ghelooue des soons Godts, die my lief ghehadt heeft, ende heeft sij seluen ghegheuen voor my.
Ick en verworpe die gratie Gods niet, want eest dat door die wet die rechtuerdicheyt is, soo is Christus dan te vergheefs ghestoruen.
O Ghy onuerstandighe Galate{n}, wie heeft v lieden betoouert om der waerheyt niet onderdanich te sijne, voor der welcker ooghen Iesus Christus bethoont is gheweest in v lieden ghecruyst?
Dit wil ick alleen van v lieden weten. Hebdy wt die wercke{n} der wet den gheest ontfanghe{n}, oft wt dat ghehoor des gheloofs?
Sijdi soo onuerstandich, dat ghy nv voleynden wilt nae den vleesche als ghy nae den gheest begonst hebt?
Hebdi soo vele gheleden te vergheefs? ist anders te vergheefs,
Die dan v gheeft den gheest, en{de} werct die wercke{n} in v liede{n}, doet hy dat wt die wercke{n} der wet, oft wt dat ghehoor des gheloofs. ✠
Ghelijc Abraham Gode ghelooft heeft, en{de} het is hem gherekent ter rechtuerdicheyt,
Daero{m} bekent dat die ghene die wten ghelooue sijn, Abrahams kinderen sijn,
En{de} die scriftuere te voren siende dat Godt die Heydene{n} wte{n} ghelooue rechtuerdich maket, heeft te voren Abraham verco{n}dicht. In v sulle{n} ghebenedijt worden alle die Heydene{n}
Daerom die wten ghelooue sijn, sulle{n} gebenedijt worde{n} mette{n} gheloouighe{n} Abraham,
want alle die wt die wercke{n} der wet sijn, die sijn onder die maledictie, want daer is ghescreue{n}. Vermalendijt is hy alle die niet en blijft in alle die dinghe{n} die ghescreuen sijn inde{n} boec der wet, dat hy die doe,
En{de} want in die wet niemant gherechtuerdicht en wort bi Gode, soo eest ope{n}baer dat die rechtuerdighe wt dat ghelooue leeft. *
Maer die wet en is wte{n} ghelooue niet, maer diese doet, die sal daer in leue{n},
Christus heeft ons verlost van die maledictie der wet, voor o{n}s gheworden sijnde een vermalendidinghe (want daer is ghescreuen. Vermalendijt is hy soe wie aent hout hanghet)
op dat in die Heydenen die benedijdinghe van Abraham gheschieden soude in Christo Iesu, op dat wij die belofte des gheests ontfanghe{n} soude{n} doort ghelooue.
Broeders (ic spreeck nae den mensch) nochta{n}see{n}s mensche{n}s vast gemaect testame{n}t en versmaet niemant, oft niemant en ordineert daer iet meer toe. ✠
Abrahe sijn beloften toe gheseyt, ende sijnen sade, hy en seyt niet in die saden, als in vele, maer als in eenen, Ende uwen sade dwelck is Christus,
Maer ick seg dit. Het testament vast ghemaect van God en maect die wet niet van onweerden die nae vier hondert en{de} dertich iaren ghemaect is om te niet te doen die belofte,
Want is die erffelijcheyt wt die wet, soo en is sij nv wt die belofte niet, maer Abrahe heeft god die ghegheuen door die belofte,
Wat is dan die wet? Sij is ghestelt om die ouertredinghen tot dat comen soude tsaet den welcken hy dat beloeft hadde, gheordineert door die Enghele{n} in die hant des middelaers
Een middelaer en is niet van eene{n} allee{n}, Maer God is een,
Is dan die wet teghen Gods beloften? Dat sij verre. Want waer daer een wet ghegheuen die soude moghen leuende maken, soo waer warachtelijck die rechtuerdicheyt wter wet,
Maer die scriftuere heuet al besloten onder die sonde, op dat die belofte wt dat ghelooue Iesu Christi ghegheuen soude worden den gheloouighen. *
Maer te voren eer tghelooue quam, soo worde{n} wij onder die wet bewaert, ghesloten totte{n} ghelooue dwelck gheopenbaert worden soude,
Aldus heeft die wet ons scoolmeester gheweest tot Christum, op dat wij wt den ghelooue souden gherechtuerdicht worde{n}
Maer nae dat tghelooue ghecomen is, soo en sijn wij nv voorts niet meer onder den scoelmeester,
wa{n}t ghy sijt alle Gods kinderen doort ghelooue in Christo Iesu,
Want alle ghy die in Christo Iesu ghedoopt sijt, die hebt Christum aenghedaen,
Daer en is gheen Iode, noch griec, daer en is ghee{n} knecht, oft vrij mensch daer en is gheen man oft vrouwe, want ghy alle sijt een in Christo Iesu,
Ende eest dat ghy Christo toebehoort, soo sijdi dan Abrahams saet, nae die belofte erfghenamen.
ENde ic segghe ✠ alsoo langhe{n} tijt als die erfghenaem een cleyn kint is, soo en isser gheen ondersceyt tussche{n} hem en{de} eenen knecht, hoe wel hy een Heere is van allen,
maer hy is onder mo{m}boirs ende voechden tot den ghestelden tijt vande{n} vader,
Alsoo wij oock, doen wij cleyn kinderen waren, soo waren wij onder die elementen der werelt dienende.
Maer doen ghecomen is die volheyt des tijts, so heeft Godt sijnen sone ghesonden, gheboren wt een vrouwe, gheworde{n} onder die wet,
op dat hy, die ghene die onder die wet ware{n}, soude verlossen, op dat wi die verkiesinghe soude{n} ontfanghen,
Maer want ghy kinderen sijt, soo heeft Godt sijns soo{n}s gheest ghesonden in v herten roepende Abba vader,
Daerom en is hy nv gheen knecht maer een sone, Ende eest dat ghi een sone sijt, soo sijdi oock erfghenaem door Godt. *
Maer ghilieden, doen voorwaer God niet kenne{n}de, diende den ghenen die van natueren gheen goden en waren,
Maer nv als ghy Godt ghekent hebt, iae seluer ghekent sijt van Gode, hoe wordi wedero{m} ghekeert tot die crancke ende arme elementen, den welcken ghy wederom wilt dienen?
Ghy onderhoudt daghen en{de} maenden, en{de} tijden ende iaren.
Ick vreese voor v dat ick by auontuere{n} te vergheefs sal in v ghearbeyt hebben,
Weest ghelijc ick, want ick ben ooc ghelijck ghy. ✠ Broeders ick bidde v hertelijck, Ghy en hebt my gheen leet ghedaen,
Ende ghy weet wel dat ic door die crancheyt des vleeschs v Deuangelie ghepreect hebbe nv corts gheleden, ende v proeuinghe in mijn vleesch
en hebdi niet versmaet, noch verworpen maer ghelijck eenen Enghel Gods hebdi my ontfanghen ghelijc Christu{m} Iesum,
waer is dan v salicheyt? Want ick gheue v ghetuyghenisse dat ghi (waert dat moghelijc gheweest ware) v ooghen soudt wtghetrocken hebben en{de} my ghegheue{n}.
Ben ick dan v lieder viant gheworden v die waerheyt segghende?
Sij sijn ialours van v lieden niet int goede, maer sij willen v wt sluyten dat ghy hen soudt naeuolghen,
Maer volcht het goet altijt int goede, en{de} niet alleene als ick teghenwoordich ben by v lieden,
Mijn kinderkens die welcke ic wedero{m} met arbeyt bare tot dat Christus in v lieden volmaect worde.
Ic wilde nv wel bi v lieden sijn, en{de} mijn ste{m}me veranderen, want ick worde bescaemt in v lieden.
Segt mi ghi die onder die wet wilt sijn, en hebdi die wet niet ghelesen?
Want daer is ghescreue{n}. Dat Abraham twee sonen heeft ghehadt den eenen van die dienstvrouwe, den anderen van die vrije huysvrouwe,
Maer die vander dienstvrouwen, die is naeden vleesch ghebore{n}, maer die vande{n} vrijer huysvrouwen was, door die belofte,
die welcke woorden sijn door een ghelyckenisse ghesproken, want dit sijn die twee testamenten, Het eene vande{n} berch Sina ter slauernien barende, welck is Agar
(want Sina is eenen berch in Arabien die gheuoecht is met dien die nv is Ierusalem) ende sij is een slaue met haren sone,
maer Ierusalem die bouen is die is vrij, die welcke is onse moeder,
Want daer is ghescreuen. Verblijt v ghy onvruchtbaer vrouwe die niet en baert, berst wt, ende roept, die niet bevrucht en sijt, want daer sijn veel kinderen vander verlatender vrouwe{n}, meer dan van dier die eenen man heeft,
Maer wij broeders sijn nae Isaacs kinderen der beloften,
maer ghelijck doen die ghene die nae den vleesch gheboren was, hem veruolchde die nae den gheest was, alsoo eest nv oock,
Maer wat seydt die scriftuere? Worpt wt die dienstvrouwe ende haren sone, want die sone der dienstvrouwen en sal gheen erfghenaem wesen metten sone der vrijer vrouwen.
Aldus broeders en sijn wij gheen kinderen der dienstvrouwe{n}, maer der vrijer vrouwe{n}, door welcke vrijcheyt Christus ons vrij ghemaect heeft. *
STaet ende en wilt niet wederom met dat ioc der slauernien ghehouden worden.
Siet ick Paulus segghe v lieden, eest dat ghy besneden wort, soo en sal v Christus niet baten,
Ende ic betuyghe wederom ieghelijcken mensche die hem selue{n} besnijdt, dat hy sculdich is alle die gheheel wet te vol brenghen.
Ghy sijt verlate{n} van Christo die in die wet gherechtuerdicht wort ghi sijt van die gratie gheuallen,
want wi verwachen door den gheest wt den ghelooue die hope der rechtuerdicheyt,
Want in Christo Iesu en dooch die besnijdenisse niet, noch die onbesnedenheyt, maer tghelooue dat door die liefde werct,
Ghy liept wel, wie heeft v beledt der waerheyt niet onderdanich te sijne?
dit onderwijs en is wt hem niet die v lieden roept,
Een luttel heefs versuert tgheheele deech. ✠
Ick heb betrouwen van v lieden inde{n} Heere dat ghy anders niet gheuoelen en sult, maer die v ontstelt sal het ordeel draghen soo wie dat die is,
Maer broeders eest dat ick noch die besnijdenisse preke, waerom lijde ick noch veruolghinghe? Soo is dan te niet ghedaen die verarghernisse des cruys. *
Och oft sij oock afghesneden waren die v ontstelt maken,
want ghy sijt tot die vrijcheyt gheroepe{n} broeders, alleenlijck siet toe dat ghy die vrijcheyt niet en ghebruyct ter oorsaken des vleeschs, maer door die liefde dient malcanderen,
want alle die gheheel wet wort in een woort volbracht, Bemint uwen naesten als v seluen,
maer eest dat ghy malcanderen bijtet ende etet, soo siet toe dat ghy van malcanderen niet verteert en wort,
Maer ick segghe. ✠ Wandelt inden gheest, en{de} ghy en sult die lusten des vleeschs niet volbringhen,
Want dat vleesch begheert teghe{n} den gheest, en{de} den gheest teghe{n} tvleesch want dese sijn malcanderen teghen, alsoo dat ghi niet al en doet wat ghy wilt,
Eest dat ghi door den gheest gheleyt wort, soo en sijt ghy onder die wet niet,
maer die wercke{n} des vleeschs sijn ope{n}baer, die welcke sijn hoereringhe, onreynicheyt, oneerbaerheyt, oncuyscheyt,
afgoderie, toouerie, viantschappen, kijuagien, nijdighe veruolghinghen, gramschappen, strijdinghe, tweedrachten, secten,
nijdichede{n}, dootslaghe{n} dronckenschappen, brasserien, en{de} deser ghelijcken, die welcke ick v te voren segghe ghelijc ick te voren ghe-seyt hebbe. Dat soo wie sulcks doen die en sullen het rijck Godts niet vercrijghen,
Maer die vrucht des gheests is liefde, blijscap, vrede, verduldicheyt, goedertierenheyt, goetheyt, lancmoedicheyt,
saechtmoedicheyt, getrouwicheyt, seeghbaerheyt, eerbaerheyt reynicheyt. Teghen alsulcke en is die wet niet,
maer wie Christo toebehooren die hebben hen vleesch ghecruyst met die ghebreken ende quade lusten,
Eest dat wij nae den gheest leuen, soo laet ons nae den gheest oock wandelen,
En laet ons niet worden ydel glorie begherende, malcanderen terghende malcandere{n} benijdende. *
BRoeders al eest datter een mensch haestelijc gheuallen is in eenich misdaet, ghy die gheestelijck sijt onderwijst alsulcke inden gheest der saechtmoedicheyt aenmerckende v selue{n}, dat ghy ooc niet ghetempteert en wort,
Draecht deen des anders last, en{de} alsoo suldy volbrenghen die wet Christi,
want eest dat hem iemant laet duncken dat hy wat is daer hy niet en is, dese bedriecht sij seluen,
Maer een ieghelijck proeue sijns selfs werck, ende alsoo sal hi in sij seluen alleen glorie hebben, ende niet in eene{n} anderen,
want een ieghelijck sal sijnen last draghen,
Ende wie gheleert wordt metten woorde die deele mede in alle sijn goeden den ghene{n} die hem leert,
En wilt niet dolen, Godt en wort niet bedroghen, want wat een mensch saeyt dat sal hy oock maeyen,
want die in sijn vleesch saeyt, die sal vanden vleesche ooc maeye{n} verganckelijcheyt, maer wie inden gheest saeyt, die sal vanden gheest maeyen het eewich leuen,
Maer goet doende en laet ons niet ophouden, want te sijnen tijde sullen wij maeyen sonder ophouden,
Daerom als wij tijt hebben, soo laet ons goet doen tot een ieghelijcken, maer aldermeest tot die huysghenooten des gheloofs. *
Besiet met hoedanighe letteren ick v ghescreuen hebbe met mijnder hant.
Alle die behaghe{n} willen int vleesch, die dwinghen v lieden besneden te worden, alleenlijck op dat sij des cruys Christi veruolghinghe niet lijden en souden,
Want die ghene die besneden worden en bewaren die wet oock niet, maer sij willen dat ghy soudt besneden worden, om dat si in v vleesch souden gloriëren. ✠
Maer verre sij van my te glorieren anders dan int cruys ons Heeren Iesu Christi door wien my die werelt ghecruyst is, en{de} ick der werelt,
Want in Christo Iesu en is niets weert die besnijdenisse nocht die onbesnedenheyt, maer die nieuwe creatuere,
Ende soo wie desen reghele volghen, vrede sij op die, ende bermherticheyt, ende op Israel Gods.
Voortaen soo en sij niemant my meer lastich, want ick draghe die litteekenen des Heeren Iesu in mijn lichaem.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met uwen gheest broeders. Amen. *
PAULUS een Apostel Iesu Christi door den wille Godts, alle den heylighen die tot Ephesien sijn, en{de} den gheloouighen in Christo Iesu,
Gratie sij v ende vrede van Gode onsen vader, ende den Heere Iesu Christo. ✠
Ghebenedijt sij God ende die vader ons Heeren Iesu Christi, die ons ghebenedijt heeft in alle gheestelijcke benedijdinghe, in die hemelsche gauen in Christo,
ghelijck hy ons vercoren heeft inden selue{n} voor dat maecsel der werelt, dat wij souden wesen heylich ende onbesmet, in sijn aensicht, inder liefden.
Die ons te voren gheschict heeft tot die aenneminghe der kinderen Gods, door Iesum Christum, in hem, nae dat voornemen van sijnen wille
ten loue van die glorie sijnder gratien, in die welcke hy ons liefghetal heeft ghemaect in sijne{n} beminden sone
Inden welcken wij hebben die verlossinghe door sijn bloet (verghiffenisse der sonden) nae die rijcdo{m}me{n} sijnder gratien,
die oueruloedich is gheweest in ons, in alle wijsheyt ende voorsienicheyt,
dat hy ons soude kenlijck maken die verborghentheyt van sijnen wille, nae sijn wel behaghen, dwelc hy voorghenomen heeft in hem,
tot dat bedeylen van die volheyt der tijden, om te vernieuwen alle dinghen in Christo, die in de hemel, ende die in die eerde sijn, in hem,
Inden welcken wij oock door een erfdeel gheroepen sijn, te voren ghescict nae sijn voornemen, diet al werct, naede{n} raet van sijnen wille,
op dat wij souden wesen ten loue van sijnder glorien, wij die te voren ghehoept hebben in Christo. *
Inden welcken ghy oock hoopte doen ghy ghehoort hadt het woort der waerheyt (het euangelie uwer salicheyt) int welcke ghy oock gheloouende gheteekent sijt metten heylighen gheest der beloften,
die den pant is onser erffenissen, ter verlossinghe{n} des vercrijghe{n}s, ten loue van sijnder glorie{n},
Daerom ic ooc hoorende v ghelooue welc is inden Heere Iesu, en{de} die liefde tot alle die heylighe{n},
en houde niet op danckende voor v liede{n}, v lieder ghede{n}ckenisse houde{n}de in mijn ghebede{n},
op dat God der glorie{n}, die vader ons Heeren Iesu Christi v lieden gheue den gheest der wijsheyt, ende der openbaringhen, in sijn kennisse
om verlicht te hebben die ooghen ws herten, op dat ghy weten moecht welck dat die hope sijns roeps is, ende welck die rijckdommen van die glorie sijnder erffenissen sijn, in die heylighen
ende welck die bouen al gae{n}de grootheyt sijnder cracht is in ons die ghelooue{n} nae twercken van die machticheyt sijnder cracht,
die welcke hy ghewracht heeft in Christo verwecke{n}de he{m} vander doot, en{de} stellende hem aen sijn rechte sijde, in die hemelsche dinghen,
ouer alle ouerheyt ende machticheyt, ende cracht, ende heerscappie{n}, en{de} allen naem die ghenoemt wordt, niet alleen in dese werelt, maer oock in die toecomende,
Ende alle dinghen heeft hy ghestelt onder sijn voeten, ende heeft hy hem ghegheuen tot een hooft ouer die gheheel kercke
welc sijn lichaem is, sijn volheyt, diet altemale in al veruult.
ENde ghy doen ghy doot waert uwen misdaden en{de} sonde{n}
(in die welcke ghy voortijts ghewandelt hebt, nae den loop deser werelt, nae den prince des machts van deser locht des gheests die nv werct in die kindere{n} der wanhope{n}
onder die welcke wi allegader voortijts verkeert hebben in die luste{n} ons vleeschs, doende den wille des vleeschs ende der ghedachten, ende waren van natueren kinderen der gramscap ghelijc ooc die andere)
Maer God (die rijc is in bermherticheyt) om die ouergroote liefde, waer door hy ons lief ghehadt heeft,
heeft ons ooc doe{n} wij doot waren door die sonden, leuende ghemaect met Christo (door wiens gratie ghi salich gheworden sijt)
en{de} hy heeft o{n}s mede verwect, en{de} mede doe{n} sitte{n} in die hemelsche plaetsen in Christo Iesu,
op dat hy toone{n} soude in die toecomende tijde{n}, die oueruloedighe rijcdommen sijnder gratie{n}, in goetheyt ouer ons in Christo Iesu,
Want door die gratie sijdi salich gheworde{n} door tghelooue (en{de} dat niet wt v seluen, want het is Gods gaue)
en{de} niet wt die wercken, op dat niemant en gloriere,
want wij sijn zijn maecsele ghescapen in Christo Iesu in goede wercke{n}, die God bereyt heeft dat wij daer in wandelen souden,
Daerom weest ghedachtich dat ghiliede{n} voortijts waert Heydene{n} inden vleesche, die ghenoemt wordet onbesnedene, van die ghene die ghenoe{m}t wort besnijdenisse int vleesch metter hant ghemaect,
die in die{n} tijden waert sonder Christum, vervreemt van dat borgerscap van Israel, ende vreemt va{n} die testamente{n}, niet hebbe{n}de die hope der beloften, en{de} sonder Godt in dese werelt,
Maer nv in Christo Iesu sijdi die voortijts verre waert gheworden nae by int bloet Christi,
want hy is onsen vrede, diet beyde een ghemaect heeft, en{de} den middele{n} wandt des onderschutsels brekende te wete{n} die viantscappe{n} in sijn vleesch,
die wet der gebode{n} te niet doe{n}de, door vaste ordeele{n}, op dat hy twee maken soude in hem seluen eene{n} nieuwen mensch, vrede makende,
en{de} dat hi die beyde soude vereenighe{n} in een lichae{m} Gode doort cruys, doode{n}de die viantscappe{n} in sij selue{n},
En{de} come{n}de heeft hy vrede vercondicht, v lieden die verre gheweest hebt, en{de} vrede den ghenen die by waren,
want door hem hebben wij eenen toeganck beyde in eenen gheest totte{n} vader. ✠
Daero{m} en sijdi nv ghee{n} gasten ende vreemdelinghe{n}, maer ghi sijt borghers der heylighe{n}, ende Gods huysghenoote{n}
opghetimmert sijnde opt fundame{n}t der apostele{n} en{de} prophete{n}, de{n} selue{n} principalen hoecstee{n} Iesu Christo,
inden welcke{n} alle ghetimmerde timmeragie wast op tot eenen heylighen tempel inden Heere,
inden welcke{n} ghi ooc mede ghetimmert wort tot een woninghe Godts inden heylighen gheest. *
VEr saken van desen. Ic Paulus een gheua{n}gene Iesu Christi voor v liede{n} ghy heydene{n}
eest nochta{n}s also dat ghi ghehoort hebt, dat bedienen der gratie{n} Godts dwelc my ghegheue{n} is in v liede{n},
Wa{n}t nae dopenbaringhe is my kenlijc geworden die verborghe{n}theyt, alsoo ic boue{n} ghescreue{n} hebbe int corte,
ghelijc ghy lesende moecht verstaen mijn versta{n}dicheyt in Christus v{er}borge{n}theyt,
dwelc in die ander gheslachte{n} de{n} kinderen der mensche{n} niet en is kenlijc gheweest, ghelijc dat nv gheope{n}baert is sijne{n} heylighe{n} apostele{n} en{de} prophete{n} inde{n} geest,
dat die heydenen souden sijn mede erfghenamen, en{de} van eene{n} lichaem, en{de} mede deelachtich va{n} sijnder belofte{n} in Christo Iesu doort euangelie,
Des welcs dienaer ick gheworde{n} ben, nae die gaue der gratie{n} Gods, die mi ghegheue{n} is nae dwerck sijnder cracht,
my den alderminsten der heylighe{n} is dese gratie ghegheue{n}, Onder die heydene{n} te vercondighe{n} die ongro{n}delijcke rijcdo{m}men Christi,
en{de} alle mensche{n} kenlijck te make{n} welc dat het wtdeylen is van die verholentheyt die verborghen is gheweest va{n} tbeghin der werelt in Gode, die alle dinghe{n} ghescape{n} heeft,
op dat den ouerheyden en{de} machten in die hemele{n} door die kercke kenlijc soude worde{n} die menighera{n}de wijsheyt Gods,
nae die voorgescictheyt der tijde{n}, die hy ghemaect heeft in Christo Iesu onsen Heere,
Inden welcken wij betrouwe{n} hebben, en{de} eenen toeganc int betrouwen door sijn ghelooue. ✠
Waero{m} bidde ick v dat ghy niet en verflauwt in mijn tribulatie{n} voor v liede{n}, welc v glorie is,
Ter sake{n} van desen buyghe ic mijn knyen totte{n} vader ons Heeren Iesu Christi,
wte{n} welcke{n} alle vaderlijcheyt in die hemele{n} en{de} in deerde ghenoemt wort,
op dat hi v liede{n} gheue nae die rijcdommen sijnder glorien, cracht om doer sijnen gheest versterct te worden inden inwendighe{n} mensche,
dat Christus in v herten mach woonen doort ghelooue, inder liefden ghewortelt en{de} ghefundeert,
op dat ghy moecht begrijpen met alle die heylighen, welck dat is die breetheyt, ende lancheyt, ende hoocheyt, ende diepte,
om oock te weten die boue{n} al gaende liefde van Christus kennisse op dat ghy veruult mocht worden in alle volheyt Gods,
Maer den ghenen die machtich is alle dinghen te doe{n} oueruloedelijcker dan wi begheren oft verstaen, nae die cracht die in ons werct,
hem si glorie in die kercke en{de} in Christo Iesu in alle die gheslachten van die eewicheyt totter eewicheyt. Amen. *
DAerom bidde v lieden ick gheuanghen inde{n} Heere, dat ghy weerdelijc wandelt nae den roep daer door ghy gheroepen sijt
met alder ootmoedicheyt en{de} saechtmoedicheyt, met verduldicheyt verdraghende malcanderen in die liefde,
Sorchuuldich om te bewaren die eenicheyt des gheests inden bant des vreedts,
Ee{n} lichaem en{de} eene{n} gheest, ghelijc ghy gheroepe{n} sijt in een hope van uwen roep,
Ee{n} Heere, een ghelooue, een doopsel,
Een Godt en{de} vader van alle, die daer is bouen alle, en{de} door alle, en{de} in ons allen. * ✠
Maer eenen ieghelijcken van ons lieden is gratie ghegheue{n} nae die mate van Christus ghifte,
Daerom seyt hy. Climme{n}de int hooghe heeft hy gheuanghe{n} gheleyt die gheuanghenisse, hy heeft den mensche{n} ghiften ghegheue{n}
(Maer dat hy opgheclommen is wat is dat dan dat hy ooc nederghedaelt is ten iersten in die onderste deelen der eerden?
Die nederghedaelt is, die selue eest ooc die opgheclomme{n} is bouen alle die hemelen, om dat hijt al veruulle{n} soude)
En{de} hy heeft voorwaer ghegeue{n} die sommighe tot apostelen, en{de} die sommighe tot prophete{n}, maer die andere tot Euangeliste{n}, en{de} die andere tot herders en{de} leeraers,
tot volmakinghe der heylighe{n} tot den wercke des diensts, ter ghestichticheyt va{n} Christus lichae{m}
tot dat wij alle tsame{n} ouer een come{n} in die eenicheyt des gheloofs en{de} der ke{n}nissen vande{n} sone Godts, in eenen volmaecten man, in die mate des ouderdoms va{n} Christus volcomenheyt. *
Op dat wij niet en soude{n} sijn onghestadighe cleyn kinderen ende al omme ghedreuen worden met alle winde va{n} leeringhe, in die boosheyt der menschen, in die scalcheyt tot die bedriechlijcheyt der dolinghen,
maer laet ons die waerheyt doende in die liefde wassen in hem door alle din-ghen, die daer is het hooft, Christus,
wt welcken alle dlichaem tsamen gheuoecht ende ae{n} een ghebonden doer alle toeuoeghinghen van den onderdienst, nae het wercken totter maten van elck let, maect den wasdom des lichaems ter ghestichticheyt van sij seluen in die liefde.
Daer om seg ick dit, ende ghetuyghe in den Heere, op dat ghi nu niet en wandelt als die heydenen wandelen in die ydelheyt van haren sin,
hebbende tverstant met duysternissen beuanghen, vervreemt van Godts leuen doer die onwetentheyt die in hen is, om die blentheyt haers herten,
die mishopende, hen seluen ouerghegheune hebben ter oncuyscheyt, tot volbringhen van alderley onsuyuerheyt ter giericheyt.
Maer ghi en hebt Christum alsoo niet gheleert,
eest nochta{n}s alsoe dat ghi hem ghehoort hebt, ende in hem onderwesen sijt (ghelijck die waerheyt is in Iesu)
Legt ghy liede{n} af nae die voerleden wandelinghe den ouden mensch, die verdorue{n} wordt nae die begheerte{n} der dolinghe{n}. ✠
Maer wort vernieut met den gheest ws verstants,
ende doet aen den nieuwen mensch die nae Godt ghescapen is in die rechtuerdicheyt, ende heylicheyt der waerheyt.
Daer om aflegghe{n}de die loghene, spreect die waerheyt ee{n} ieghelijck met sijnen naesten, want wy sijn onder malcanderen leden.
Weest gram, ende en wilt niet sondighen, en laet die sonne niet ondergaen ouer v gramschap.
En wilt gheen plaetse gheuen den duyuel.
Soe wie ghestole{n} heeft, die en stele nu niet meer, maer hy arbeyde lieuer, werckende met sijnen handen dat goet is, op dat hy hebbe waer af dat hy gheuen mach den ghenen die ghebreck lijdet. *
Alle quade sprake en come niet voerts wt uwe{n} monde, maer esser eenich goet woert ter ghestichticheyt des gheloofs, op dattet gratie gheue, den ghenen diet hooren.
Ende en wilt niet bedroeuen den heylighen gheest Gods, inden welcken ghi gheteekent sijt, inde{n} dach der verlossinghen.
Alle bitterheyt, ende gramscap, ende onweerdicheyt, ende gheroep ende blasphemie laet va{n} v lieden wech ghedaen worden, met alderley quaetheyt.
Maer weest tot malcanderen goedertieren, bermhertich, vergheuende malcanderen, ghelijck oock Godt in Christo v vergheuen heeft.
DAer om weest Gods nauolghers als alderliefste kindere{n}
en{de} wandelt in die liefde, ghelijck Christus oock ons heeft lief ghehadt, ende heeft sij seluen ouergheleuert voer ons tot een offerande ende een slachoffer Gode tot eenen rueck der soeticheyt.
Maer alle oncuyscheyt, ende alle onsuyuerheyt oft ghiericheyt, en worde oock niet ghenoe{m}t onder v liede{n}, alsoo de{n} heylighe{n} betaemt,
oft oneerbaerheyt, oft sotte clappernie, oft boerdelijcheyt die nerghers toe en die{n}t, maer lieuer danchaerheyt.
Wa{n}t weet dat verstae{n}de, dat alle oncuyscheyt doe{n}de oft onsuyuerheit bedrijue{n}de, oft die gierich is (dwelc is der afgoden dienst) gheen erfdeel en heeft int rijck Christi, ende Godts.
Niemant en verleyde v met ydele woerden. Want hier om comet die gramscap in die kinderen der wantrouwicheyt.
Daer om en wilt niet worden haers mede deelachtich.
Want ghi waert voertijts duysternissen, maer nu sijdi een licht in den Heere. ✠ Wandelt als kinderen des lichts
(Want die vrucht des lichts is in alle goetheyt, ende rechtuerdicheyt, ende waerheyt)
ondervinde{n}de welc dat het welbehaghen Gods is,
en{de} en hebt gheen ghemeynscap niet die onvruchtbaer wercken der duysternissen, maer veel meer wiltse straffen.
Want dat int heymelijck van hen ghedaen wort, dats ooc leelijck om segghen.
Maer alle dinghen die ghestraft worden, die worden van dat licht gheopenbaert, wat alle dat gheopenbaert wort, dats licht.
Daer om seyt hy, Staet op die daer slaept ende verrijst vanden dooden, ende Christus sal v verlichten. * ✠
Daer om siet toe broeders hoe dat ghy behoedelijck moecht wandelen niet als onwijse, maer als wijse,
winnende den tijt, want die daghen sijn quaet.
Daer om en wilt niet worden onwijs, maer verstaende welck den wille Gods is.
Ende en wilt niet droncken worden va{n} de{n} wijn, daer oncuyscheyt in is, maer wort veruult metten heyleghen gheest
sprekende onder malcanderen met psalmen, ende lofsanghen, ende gheestelijcke liedekens, singhende, en{de} spelende in v herten de{n} Heere,
altijt danckende voer alle inden naem ons Heeren Iesu Christi, Gode en{de} den vader.
Malcanderen onderdaen in die vreese Christi. *
Die vrouwen moeten haren mans onderdanich sijn, als den Heere,
want die man is der vrouwen hooft, ghelijck Christus thooft is vander kercken. Hy selue is die salichmaker sijns lichaems.
Maer ghelijck die kercke Christo onderdanich is, alsoo moete{n} die vrouwe{n} haren man onderdanich sijn in alle dinghen.
Ghy mannen hebt lief v huysvrouwen, ghelijck Christus oock lief heeft ghehadt die kercke, ende heeft sij seluen gheleuert voer haer,
om dat hy die soude heylich maken, suyuerende haer int doopsel des waters, doer dwoert,
om dat hy voer sij seluen bereyde{n} soude een gloriose kercke niet hebbende eenighe smette oft rimpele, oft iet desghelijcs, maer dat die wesen soude heylich en{de} onbesmet.
Alsoo moeten die mans hen huysvrouwen lief hebben, als hen lichaem, die sijn huysvrouwe lief heeft, die heeft sij seluen lief.
Want niemant en heeft oyt sijn vleesch ghehaet, maer hy voet ende onderhoudt dat, ghelijck Christus oock die kercke,
want wy sijn leden van sijnen lichaem, van sijnen vleessche en{de} van sijnen ghebeente{n}.
Daer om sal die man verlaten sijnen vader ende moeder, ende sal aen cleuen sijnder huysvrouwen, ende sij twee sullen in een vleesch sijn.
Dit sacrament is groot, maer ick segghe in Christo ende in die kercke.
Maer nochtans soe sult ghy een ieghelijck sijn huysvrouwe lief hebben ghelijck sij seluen. Maer die huysvrouwe vreese haren man.
KInderen weest onderdanich uwen ouders inden Heere. Wa{n}t dat is rechtuerdich.
Eert uwen vader ende v moeder (Dwelck is dierste ghebodt in die belofte)
op dat v wel sij, ende dat ghy moecht langhe leuende sijn op die eerde.
Ende ghy vaderen en wilt v kinderen niet verwecken tot gramscap, maer voetse op in onderwijsinghe ende straffinghe des Heeren.
Ghy knechten weest onderdanich den vleeschelijcken Heere{n} met vreese en{de} anxt met simpelheyt ws herten als Christo,
niet alleen voer die ooghen dienende, als den menschen behagende, maer als dienaers Christi doende den wille Gods wter herten,
met eenen goeden wille dienende, als den Heere ende niet den menschen.
Wetende dat een ieghelijck soe wat goet dat hy doet, dat sal hy vanden Heere ontfaen, tsij een eyghen knecht, tsij een vrij mensch,
ende ghy heeren doet hen desghelijcx achterlatende die dreyghementen. Wetende dat die Heere van hen ende va{n} v lieden in die hemelen’is. En{de} dat die wtneminghe der persoone{n} by Gode niet en is. ✠
Voerts broeders wort versterct inde{n} Heere, en{de} in die macht sijnder stercheyt.
Doet v selue{n} aen die wapene{n} Gods, op dat ghi stae{n} mocht teghe{n} die listighe laghen des duyuels.
Want wy en hebben gheenen camp teghen vleesch ende bloet, maer tseghen die princen ende machtichede{n}, teghen die regeerders der werelt van deser duysternissen, teghen die gheestelijcke boosheden onder de{n} hemel.
Daer om neemt aen die wapenen Gods, op dat ghy moecht wederstaen in den quaden dach, ende in alle dinghen volcomen staende blijuen.
Daer om staet v lendenen opghescort hebbende met die waerheyt, ende aenghedaen hebbende dat pansier der rechtuerdicheyt,
ende die voeten ghescoeyt hebbende tot een bereytsel van dat euangelie des vreedts,
in alle dinghen nemende den scilt des gheloofs, in den welcken ghy moecht alle die vierighe pijlen vanden alder boosten wtblusschen,
ende den helm der salicheyt neemt aen, ende tsweert des gheests, (dwelck is het woert Gods) *
Doer alle ghebedt, ende smeekinghe biddende altijt metten gheest, ende in hem wakende met alder neersticheyt, ende smeekinghe voer alle die heyleghen
ende voer my, op dat my ghegheuen worde dwoert int opendoen mijns monts met betrouwen, om kenlijck te maken die verborghentheyt van dat euangelie.
Waervoer ick een legaet ben in die ketene, alsoo dat ic daer in derre spreken alsoot behoort.
Ende op dat ghy oock weten moecht dat my aengaet, wat ick doe, dat sal v al te kennen gheuen Tychicus die alderliefste broeder ende ghetrouwe dienaer inden Heere,
den welcken ick tot v lieden ghesonden hebbe om dese selue sake, om dat ghy weten soudt tghene dat ons aengaet, ende dat hy v herten vertroosten soude.
Vrede sij den broeders, ende liefde, metten ghelooue van Godt den vader ende den Heere Iesu Christo.
Gratie sij met alle den ghenen die lief hebben onsen Heere Iesum Christum in onuerganclijcheyt. Amen.
PAULUS ende Timotheus dienaers Iesu Christi, alle den heyleghen in Christo Iesu die te Philippe{n} sijn, mette{n} bischoppen ende diakenen,
Gratie sij v ende vrede van Gode onsen vader, ende den Heere Iesu Christo.
Ick dancke mijnen Godt in alle uwer ghedenckenisse
(altijt in alle mijn ghebeden voer v allen met blijscap biddende)
van uwer ghemeynscappen in deuangelie Christi, van den iersten dach tot noch toe. ✠
Betrouwende dat selue, dat die ghene die in v begonne{n} heeft het goet werck, dat die dat oock sal volbrenghen tot inden dach Christi Iesu.
Ghelijck my rechtuerdich is dat te gheuoelen van v allen, om dat ick v lieden hebbe int herte, ende in mijn banden, ende int verantwoerden en{de} int verstercken van deuangelie, dat ghy alle medeghesellen sijt van mijnder blijscap.
Want Godt is my ghetuyghe, hoe dat ick v alle gader begheere in dat binnenste Iesu Christi.
Ende ick bidde dit, dat v liefde meer en{de} meer mach oueruloedich worden in kennisse, ende in alle verstandicheyt,
op dat ghy moecht beuinden die beste dinghen, op dat ghy moecht wesen ombeulect, en{de} sonder misdaet tot den dach Christi,
veruult met die vrucht der rechtuerdichteyt doer Iesum Christum, ter glorien en ten loue Gods. *
Maer ick wil dat ghy weet broeders dat die dinghen die my aengaen, sijn meer ghecomen tot vorderinghe van deuangelie.
Alsoe dat mijn bande{n} kenlijck gheworden sijn in Christo, in alle dat rechthuys ende in alle die ander plaetsen,
alsoo datter veel van den broeders inden Heere, betrouwen hebbende in mijn bande{n}, veel te cloeker gheweest hebbe{n} om sonder vreese het woert Godts te spreken.
Die sommighe preken Christum voerwaer wt nydicheyt, ende wt twisticheyt, maer die sommighe wt eenen goeden wille.
Die sommighe wt liefden, wetende dat ick int bescermen van deuanghelie ghestelt ben.
Maer die sommighe vercondighe{n} Christu{m} wt crijch, niet puerlijck, meyne{n}de dat sij een ghedra{n}ghe verwecke{n} sulle{n} tot mijne{n} bande{n}.
Maer wat leyt daer aen? Als in alle maniere{n} tsij oft doer ee{n} ocsuyn, oft doer die waerheit Christus vercondicht wordt daer in verblijde ick my oock, ende ick salder oock noch blijde om sijn.
Want ick weet wel dat my dit comen sal ter salcicheyt, doer v ghebedt, ende doer die bijstandicheyt des gheest Iesu Christi,
nae mijn verwachtinghe ende mijn hope, dat ick nerghers in bescaemt en sal worden, maer in alle betrouwen ghelijck altijts sal Christus nu ooc groot gemaect worde{n} in mijn lichae{m} tsij doert leue{n} tsij doer die doot.
Wa{n}t Christus is mi dleue{n} en{de} het sterue{n} ghewin.
Maer eest dat int vleesch te leue{n} mi hier een vrucht des wercs is, soe en weet ic ooc niet wat ic kiesen mocht.
Wa{n}t ic worde benauwet van tween, hebbende begheerte om ontbonden te sijne, ende met Christo te wesen, het welcke is seer veel beter,
maer te blijuen in vleesch is nootelijck om uwen wille.
En{de} dit betrouwen hebbende weet ick dat ick blijuen sal, ende ghestadelijck blijuen by v allen, tot uwer vorderinghen ende blijscap des gheloofs,
op dat v mede verblijden mach oueruloedich worden in Christo Iesu in my, doer mijn toecoemst weder om tot v lieden.
Alleenlijck wa{n}delt weerdelijck nae deuanghelie Christi, op dat, tsij als ick sal ghecome{n} sijn ende v sien sal, tsij dat ick niet teghewoerdich sijnde, mach va{n} v lieden hooren, dat ghy staet in eenen gheest, eendrachtich, tsamen arbeydende voer tghelooue van deuangelie.
Ende en wert nerghers in veruaert van die wederpartijders, die welcke hen is een sake der verdoemenissen, maer v lieden der salicheyt, ende dat van Gode.
Want v lieden eest ghegheuen om Christus wille niet alleen dat ghy in hem gheloouen soudt, maer oock dat ghy voer hem lijden soudt,
den seluen strijdt hebbende, alsoo ghy ghesien hebt in my, ende nu ghehoort van my.
DAer om isser eenige vertroostinghe in Christo, isser eenich solaes der liefden, isser eenighe ghemeynscap des gheests, sijnder eenighe binnenste der bermherticheden,
soe veruult mijn blijscap, dat ghy een gheuoelen moecht hebben, een liefde hebbende, eendrachtich, een gheuoelen hebbende,
niet doende doer crijch, noch doer ydel glorie, maer in ootmoedicheyt deen dander hoogher achtende
niet elcke aenmerckende dat sijne is, maer tghene dat der anderen is. ✠
Want ghevoelt in v liede{n} tghene dat ooc is in Christo Iesu.
Die welcke doen hy in Godts wesen was en heuet voer gheen roof gheacht Gode ghelijck te sijn,
maer hy heeft sij selue{n} vernedert eens knechts ghelijckenisse aen nemende, in die ghelijckenisse der menschen gheworden ende van wesen gheuonden als een mensch.
Hy heeft sij seluen verootmoedicht, onderdanich gheworde{n} sijnde totter doot toe, ende dat tot die doot des cruys.
Daer om heeft hem Godt verhauen, ende heeft hem ghegheuen eenen naem die bouen alle namen is,
op dat inden naem Iesu souden ghebuycht worden alle knyen der hemelscher, der eertscher, ende der helscher creatueren,
ende dat alle tonghe soude belijden, dat die Heere Iesus Christus is, in die glorie Godts des vaders. *
Aldus mijn alderliefste (alsoo ghy altijt onderdanich hebt gheweest) niet alleen in mijn teghenwoerdicheyt, maer veel meer nu in mijn afwesen, werct met vreese ende anxt uwe salicheyt.
Want tes Godt die in v lieden werct beyde, het willen ende het volbringhen nae de{n} goeden wille.
En{de} alle dinghen doet sonder murmuratien, ende twijfelinghen,
op dat ghy wesen moecht sonder clachte, ende simpele kinderen Gods, omberispelijck, int midden der quader ende verkeerder natien, onder die welcke ghy lichtet als lichten, in die werelt,
het woert des leuens inhoude{n}de, tot mijnder glorien, in de{n} dach Christi, dat ic niet te vergheefs gheloopen en hebbe, noch te vergheefs ghearbeyt.
Maer eest dat ick tot een offerande ghedoot worde opt sacrificie, en{de} opden dienst ws gheloofs, soo ben ick blijde, ende verblijde my met v allen.
Desghelijcs verblijdt v ghy oock, ende verblijdt v met my.
Maer ick hope inden Heere Iesu dat ick Timotheum cortelinghe tot v lieden senden sal, op dat ick goets moets mach wesen, wetende hoe dat met v lieden is.
Want ick en heb niemanden soe seere mijns sins, die met puerder begheerten voer v lieden sorchuuldich is.
Want sij soecken alle dat hare is, ende niet dat Iesu Christi is.
Ende verstaet sijn proeuinghe, wa{n}t als een kint sijnen vader alsoo heeft hy met my ghedient int euanghelie.
Aldus hope ick desen te senden tot v lieden, ter stont als ick sal ghesien hebben hoet met my staet.
Maer ick heb betrouwen inden Heere, dat ick oock tot v lieden comen sal cortelinghe.
Ende het heeft my nootelijck ghedocht Epaphroditum mijnen broeder ende medewercker, ende medestrijder, ende uwen Apostel, ende eenen dienaer mijnder nootdrufticheyt, tot v te seynden.
Want voerwaer hy begheerde v allen, ende hy was droeuich om dat ghi ghehoort hadt, dat hy sieck gheweest hadde.
Want hy ooc sieck gheweest heeft totter doot toe, maer Godt heeft sijnder ontfermt, ende niet alleen sijnder, maer oock mijnder, op dat ic deen droefheyt op dander niet hebbe{n} en soude.
Daer om heb ick hem te haestelijcker ghesonden, op dat ghy hem ghesien hebbende, wederom moecht blijde sijn, ende dat ic sonder droeffenis soude wesen.
Daer om ontfanct hem met alle blijscap in den Heere, ende alsulcke hebt in eere{n}.
Want om Christus werck is hy totter doot toe by ghecome{n}, leuere{n}de sijn ziele op dat hy volbringhen soude tghene datter van v lieden weghen ghebracht aen mijnen dienst.
VOortaen mijn broeders verblijdt v inden Heere. Want het selue v te scrijue{n} en is my voerwaer niet verdrietelijck, ende v lieden eest nootelijck.
Siet die honden, siet die quade wercluyden, siet die versnijdinghe.
Want wy sijn die besnijdenisse die doer den gheest Gode diene{n}, ende glorieren in Christo Iesu, ende niet int vleesch betrouwen hebbende,
hoe wel dat ick oock mocht betrouwen in den vleesche hebbe{n}. Eest datter iemant scijnt te betrouwen int vleesch, dat mach ick bet,
die besneden ben opden achtsten dach, wt Israels afcoemste, van Beniamins gheslachte, een Hebreussch vanden Hebreusschen ghebore{n}, nae die wet een Pharizeus,
nae die neerstighe liefde, veruolghende die kercke Gods, nae die gherechticheyt die in die wet is hebbende gheleeft onstraffelijck.
Maer die dinghen die my winninghen gheweest hebben, die heb ick ghehouden om Christus wille voer verlies.
Maer nochtans acht ick alle dinghen verlies te sijne om die ouer hooghe kennisse Iesu Christi ons Heeren, om den welcken ick alle dinghe{n} voer verlies gheacht hebbe, ende acht die als dreck, om dat ick Christum soude moghen winnen,
ende dat ick mach ghevonden worden in hem niet hebbende mijn rechtuerdicheyt die wter wet is, maer die ghene die wt Christus ghelooue is, die rechtuerdicheyt die van Gode is int ghelooue,
om hem te kennen, ende die cracht sijnder verrijsenissen, ende die ghemeynscap sijns lijde{n}s ghelijck ghemaect sijnder doot,
oft ick eenichsins mocht ontmoeten der verrijsenissen die daer is van die dooden.
Niet dat ict nu begrepen hebbe oft dat ick nu volmaect ben, maer ick drijue daer nae oft ick mocht vol begrijpen int tghene daer ick in volbegrepen ben va{n} Christo Iesu.
Broeders ic en laet my niet voerstaen dat ict volbegrepen hebbe. Maer een dinck (segghe ick) want voerwaer tghene dat voer by is verghetende, maer tot het ghene dat voer is my seluen wtstreckende,
volghe ick tot dat voerghestelt teeke{n}, tot den prijs vanden hooghen roep Gods in Christo Iesu.
Daer om hoe vele datter onser volcome{n} sijn laet ons dit gheuoelen hebben, ende eest dat ghy iet anders gheuoelt, dat heeft v Godt ooc gheope{n}baert.
Maer nochtans tghene daer wy toecomen sijn, dat wy een gheuoelen hebben souden, laet ons in die selue regele blijuen. ✠
Weest mijn nauolghers broeders, ende neemtse waer die alsoo wandelen ghelijck ghy hebt onse maniere.
Want daer wandelter vele van den welcken ic v dicmael seyde (maer nu segghe ict oock al weenende) dat sij sijn vianden des cruys Christi,
der welcker eynde is die verdoemenisse, der welcker Godt is den buyck, ende hen glorie is tot haerder scanden, die tot eertsche dinghe{n} ghesint sijn.
Maer onse wandelinghe is in die hemele{n}. Van waer wy oock den salichmaker verwachten onsen Heere Iesum Christum,
die hermaken sal het lichaem onser snootheyt, dat ghelijck makende den lichaeme va{n} sijnder claerheyt, nae twercken zijnder cracht waer mede hy oock alle dinghen sij seluen machtich is onderdaen te maken. *
ALdus mijn alderliefste ende wtuercorenste broeders mijn blijscap, ende mijn croone, staet alsoo inden Heere mijn alderliefste
Euchodiam bidde ick, en{de} Synthychen bidde ick sat sij eens sins sijn inden Heere.
Oock bidde ick v ghy mijn oprechte medepaer helptse die met my ghearbeyt hebben int euangelie met Clementen ende die ander mijne helpers, der welcker name{n} sijn int boeck des leuens. ✠
Weest blijde inden Heere altijt, wederom seg ick weest blijde.
V manierlijcheyt sij kenlijck alle menschen, die Heere is nae by.
En weest niet sorchuuldich, maer in alle ghebeden ende smeekinghe met danck segghinghe, soe laet v begheerten kenlijck worden voer Gode.
Ende Gods vrede die te bouen gaet alle verstant, moet bewaren v herten, ende v verstandenissen in Christo Iesu. *
Voertaen broeders al wat warachtich is, al wat cuysch is, al wat rechtuerdich is, al wat heylich is, al wat lieflijck is, al wat van goeder famen is, isser eenighe duecht, isser eenighen lof der leeringhe{n}, dese dinghe{n} dencket,
die welcke ghy ooc gheleert, en{de} ontfanghe{n}, ende ghehoort en{de} ghesien hebt in my, sulck doet, en{de} Godt des vreedts sal met v wesen.
Ende ic heb blijde gheweest inden Heere bouen maten, dat ghy ten laetsten eens wederom herbloijet sijt om voer my te ghevuele{n} ghelijck ghy ooc wijlen ghevueldet, maer ghy waert becommert.
Dit en segghe ick niet als om der armoeden wille, want ick heb gheleert my te laten ghenoeghen in tghene daer ic in ben.
Ic can vernederinghe lijden, ende ick can oueruloedicheyt draghe{n} (Ouer al ende in alle dinghen ben ick gheleert) ende versaet te sijn, ende hongher te lijde{n}, ende oueruloedich te sijn, ende ghebreck te lijden.
Alle dinghe{n} vermach ic doer hem die my versterct.
Maer nochtans hebdi wel ghedaen v deelachtich makende mijnder tribulatien.
Maer ghy Philippensen weet wel, dat int beghinsel van deuangelie, als ick ghereyst ben van Macedonien, ghee{n} kercke met my meghedeylt en heeft in manier van ghifte ende ontfanck, dan ghy lieden alleen.
Want ghy hebt tot Thessalonien eens ende anderwerf my tot nootdurfte wat ghesonden.
Niet om dat ick die ghifte soecke, maer ick soecke die vrucht oueruloedende in v rekeninghe.
Maer ick heb alle dinghen, ende ick ben oueruloedich, ick ben veruult, ontfanghen hebbende van Epaphrodito dat ghi ghesonden hadt, eenen rueck der sueticheyt, een aenghenaem slachofferande, Gode behaghe{n}de.
Maer mijn Godt veruulle alle uwe begheerten, nae sijn rijcdommen, in die glorie, in Christo Iesu.
Maer Gode ende onsen vadere sij glorie in die eewen der eewen Amen.
Groet alle heylighe{n} in Christo Iesu.
V groeten die broeders die met my sijn. V groeten alle die heyleghen, maer aldermeest die van des Keysers huyse sijn.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met uwen gheest. Amen.
PAULUS een Apostel Iesu Christi doer den wille Godts, ende Timotheus een broeder,
dien heylighen die te Colossen sijn, en{de} den gheloouighen broederen in Christo Iesu.
Gratie sij v ende vrede van Gode onsen vader, ende onsen Heere Iesu Christo. Wy dancken Gode ende den vader ons Heeren Iesu Christi alijt voer v biddende,
Hoorende v ghelooue in Christo Iesu, ende die liefde die ghi hebt tot alle die heyleghen,
om die hope die v bewaert wort inden hemel, die ghy ghehoort hebt in twoert der waerheyt, des euangelijs,
dwelck tot v lieden ghecomen is, ghelijck dat oock in alle die werelt is, ende het brengt vrucht voerts, ende wast, ghelijck in v lieden, van dien dach op den welcken ghy ghehoort hebt, ende bekent die gratie Gods inder waerheyt,
ghelijck ghy gheleert hebt van Epaphra onsen alderlieften mede dienaer, die een ghetrouwe dienaer Christi Iesu is voer v lieden,
die welcke ons oock heeft verclaert v liefde in den gheest. ✠
Daer om van dien dach dat wijt ghehoort hebben, en houden wy oock niet op voer v lieden te bidden ende te begheeren, dat ghy veruult moecht worden, met die kennisse van sijne{n} wille in alderley gheestelijcke wijsheyt ende verstandenisse,
op dat ghy moecht wandelen weerdelijck Gode, ouer al behaghende in goede wercken vrucht doende, en{de} wassende in die kennisse Gods,
in alle duecht versterct, nae die machticheyt van sijnder claerheyt, in alle verduldicheyt ende lancmoedicheyt, met blijscap. * ✠
Danckende Godt en{de} den vader, die ons weerdich ghemaect heeft int deel va{n} die erffenisse der heyleghen int licht,
die ons verlost heeft wt die macht der duysternissen, ende heeft ons ouerghevoert int rijck vanden sone sijnder liefden,
inden welcken wy hebben verlossinghe, vergiffenisse der sonden,
die welcke is het onsienlijck beelt Gods, dierste gheborene van alle creatueren.
Want in hem sijn alle dinghen ghemaect in die hemelen ende in die eerde, sienlijcke ende onsienlijcke, tsij die throone{n}, oft heerscappien, oft ouerheyde{n}, oft crachten, sij sijn al door hem ende in hem ghescapen,
ende hy is voer allen, ende alle dinghen bliue{n} staende in hem.
Ende hi is thooft van dlichaem der kercken die welcke is tbeghinsel dierste gheborene wt die dooden om dat hy sijn soude in alle dinghen dierste ouerheyt houdende,
want in hem heuet belieft alle die volheyt te woonen,
ende doer hem te versoenen alle dinghen in hem, in vrede stellende doer tbloet sijns cruys, tsij die op die eerde oft in die hemelen sijn. *
Ende v lieden doen ghy voertijts waert vervreemt, ende vianden, doer tversta{n}t, in quade wercke{n},
heeft hy nu nochtans versoent int lichaem sijns vleeschs doer die doot, om v te leueren heylich, ende ombesmet, en{de} omberispelijck voer hem,
eest dat ghy nochtans blijft int ghelooue ghe-fundeert ghestadich ende omberuerlijck va{n} die hope des Eua{n}gelijs dat ghy ghehoort hebt, dat ghepreect is onder alle creatuere, die onder de{n} hemel is. Va{n} dwelc ic Paulus een dienaer gheworde{n} ben.
Die nu my verblijde int lijden voer v lieden, ende ick veruulle tghene datter ghebreect aen Christus passien in mijn vleesch, voer sijn lichaem dwelck is die kercke. ✠
Der welcker ick gheworden ben een dienaer, nae Gods bedeylinghe, die my ghegheuen is in v lieden, om dat ick veruullen soude dwoert Gods,
die verholentheyt die verborghen is gheweest van die eewen ende gheslachten, maer is nu gheopenbaert sijnen heyleghen,
den welcken Godt heeft willen te kennen gheuen die rijcdommen der glorien van dese verholentheyt in die heydenen, welck is Christus, in v lieden die hope der glorien,
den welcken wy vercondighe{n}, straffende alle menschen, en{de} leerende alle menschen in alderley wijsheyt, op dat wy alle menschen volmaect offeren souden in Christo Iesu. *
In den welcken ick arbeyde, strijdende nae sijn werck dat hy werct in my doer die cracht.
VVant ick wil dat ghy wetet watten sorchuuldicheyt dat ick voer v lieden hebbe ende voer die ghene die te Laodicien sijn, ende alle die mijn aensicht niet ghesien en hebben inden vleesche,
dat hen herten mochten vertroost worden onderwesen in die liefde, ende in alle die rijcdommen van die volheyt des verstants, in die kennisse van die verholentheyt Gods des vaders Iesu Christi.
Inde{n} welcken sijn alle die scatten der wijsheyt, ende wetenheyt verborghen. ✠
Maer dit seg ick, op dat v niemant en verleyde doer hoocheyt der woerden.
Wa{n}t al ben ick metten lichaem van v versceyden, nochta{n}s metten gheest ben ick met v lieden, verblijdende my, ende siende v ordinancie, ende die vasticheyt ws gheloofs welck is in Christo.
Daer om ghelijck ghy ontfanghe{n} hebt onsen Heere Iesum Christum, soe wandelt in hem,
ghewortelt ende opghetimmert in hem, ende gheuesticht doert ghelooue, ghelijck ghy oock gheleert hebt. * Ouervloedende in hem met dancsegghinghen.
Siet toe dat v niemant en bedrieghe doer Philosophie ende ydel bedroch, nae die leeringhe der menschen, nae die elementen der werelt, ende niet nae Christum.
Want in hem woont alle volheyt der Godtheyt lichaemelijck,
en{de} ghy sijt in hem veruult, die daer is thooft van alle ouerheyt en{de} machticheyt,
in den welcken ghy oock besneden sijt met die besnijdenisse niet met handen ghedaen int aflegghen van dat lichaem des vleeschs, in Christus besnijdenisse,
met hem begraue{n} int doopsel, inde{n} welcken ghy oock verresen sijt doert ghelooue van Gods werck, die hem verwect heeft van die dooden.
Ende v lieden, doen ghy doot waert in die misdaden ende ombesnedenheyt ws vleeschs, heeft hi mede leuende ghemaect met hem, vergheuende v allen uwe misdaden,
wt vaghende dat hantscrift der sententien, welck ons teghen was, ende dat selue heeft hy wt dmidden wechghenome{n} dat vestighende aent cruys,
ende beroouende die heerscappien en{de} machticheden heeft hy die openbaerlijck ghetoont triumpherende van hen in sij seluen.
Daer om niemant en ordeele v lieden in spijse oft in dranck, oft in een deel des feestdaechs, oft der nieuwer manen feeste, oft der sabbathen,
die een scaduwe sijn der naecomender dinghe{n}, maer het lichaem is in Christo.
Niema{n}t en verleyde v lieden al willens doer ootmoedicheyt ende Godts dienst der enghelen int ghene dat hy niet ghesien en heeft wandelende, te vergheefs opgheblasen doer die wijsheyt sijns vleeschs,
ende niet houdende het hooft, waer af tgheheel lichaem doer aenhancsels, ende voechselen bedient ende ghesticht wast tot eene{n} wasdom Gods.
Eest dan dat ghy ghestorue{n} sijt met Christo va{n} die elementen deser werelt. Waerom ordeeldi noch als leuende in die werelt?
En raket niet, ende en smaket niet, ende en handelet niet,
welck alle int ghebruyck verganckelijck sijn, nae die gheboden ende leeringhen der menschen,
die welcke sijn hebbende voerwaer eenen schijn der wijsheyt in, valsche{n} Godts dienst ende ootmoedicheyt, ende niet om dlichaem te sparen, niet tot eenigher eeren ter versadinghen des vleeschs.
DAer om eest dat ghy mede verresen sijt met Christo, soe soect die die dinghen die bouen sijn, daer Christus is aen die rechte handt Godts sittende.
Smaect die dinghen die bouen sijn, niet die op der eerden sijn.
Want ghy sijt doot, ende v leue{n} is verborghe{n} met Christo in Gode.
Als Christus hem openbaren sal v leuen, dan suldi ghy oock openbaren met hem in die glorie. * ✠
Daer om doodt v leden die op deerde sijn, hoereringhe, onnatuerlijcke onsuyuerheyt, quade lusticheyt, quade begheerten ende ghiericheyt welck is afgoderie,
om die welck Godts gramscap coemt op die kinderen der ongheloouicheyt,
in die welcke ghy oock somtijts ghewandelt hebt, doe{n} ghy daer in leefde.
Maer nu legghet ghy oock al af, tornicheyt, verbolghenheyt, archeyt, blasphemie. oneerbaer sprake va{n} uwe{n} mont.
En wilt malcanderen niet lieghen. V seluen ontcledende van den ouden mensch met sijnen wercken,
ende den nieuwen aendoende den ghenen die vernieut wort ter kennissen nae sijn beelt die hem ghescape{n} heeft,
daer noch heydene en is, noch Iode, besnijdenisse, noch ombesnedenheyt, Barbarus, noch Schyta, eyghen knecht, noch vrij mensch, maer Christus eest al ende in allen. ✠
Daer om doet v seluen aen als wtuercorene Gods heylighe ende beminde, die binne{n}ste der bermherticheyt, goedertierenheyt, ootmoedicheyt, maenierlijcheyt verduldicheyt,
verdraghende malcanderen, ende quijtscellende malcanderen eest datter iemant teghen iemanden eenighe clachte heeft, ghelijck die Heere v lieden oock quijt ghescouden heeft, alsoe doet ghy oock.
Maer bouen alle dese, soe hebt die liefde, welck is den bant der volmaectheyt,
ende den vrede Christi, houde die ouerhant in v lieder herten, in den welcken ghy oock gheroepe{n} sijt in een lichaem ende weest dancbarich.
Dat woert Christi woone in v lieden oueruloedelijck, in alle wijsheyt, leerende ende vermanende malcanderen met psalmen, lof sanghen, ende gheestelijcke liedekens, in gratien singhende in v herten Gode.
Alle dat ghy doet tsij in woerden oft in wercken doet dat al in den naem des Heere Iesu Christi, danckende Godt, ende den vader doer hem. *
Ghy vrouwen weest onderdanich uwen mans, alsoo dat behoort inden Heere.
Ghy mans hebt lief v huysvrouwen, ende en wilt niet bitter sijn tot haer.
Ghy kinderen weest onderdanich uwen ouders in alles, want dat is behaghelijck in den Heere.
Ghy vaders en wilt v kinderen niet tot onweerdicheyt verwecken, dat sij niet cleyn moedich en worde{n}.
Ghi knechte{n} weest in alles onderdanich uwen vleeschelijcken heere{n}, niet scoon voer die ooghen dienende als den menschen behaghende, maer in simpelheyt des herten Godt vreesende.
Alle dat ghy doet werct dat wter herten als den Heere, ende niet den menschen,
wetende dat ghy vanden Heere sult ontfanghen den loon der erffenissen. Den Heere Christo dient,
wa{n}t wie onrecht doet die salt weder ontfanghen dat hy onrechtelijck ghedaen heeft, ende daer en is gheen wtnemen der persoonen by Gode.
GHy heeren doet uwen knechten dat recht en{de} ghelijck is, wetende dat ghy liede{n} eenen heere hebt inden hemel. ✠
Gheeft v stadelijc ten ghebede, wakende daer in, met danck segghinghen,
biddende te samen oock voor ons, dat Godt ons open doe die doore des woerts, om te spreke{n} die verborghentheyt Christi (Waer om dat ick oock ghebonden ben)
om dat ict mach openbaren, alsoo ick dat behoir te spreke{n},
in wijsheyt wandelt tot die ghene die buyten sijn, den tijt waernemende.
V woert sij altijt in gratie met sout ghemenghet, op dat ghy weten moecht hoe dat ghy eenen ieghelijcken antwoerden moet.*
Die dinghen die my aengaen sal v al te kennen gheuen Tychicus die alderliefste broeder, en{de} ghetrouwe dienaer, ende mede knecht inden Heere,
den welcken ick tot v lieden ghesonden hebbe, om dat selue stuck, om dat hy weten soude, hoe dat met v lieden staet, ende dat hy v herten soude vertrooste{n}
met Onesimo den alderliefsten en{de} ghetrouwen broeder, die van den uwen is. Alle dat hier ghesciet, sullen sij v te kennen gheuen.
Aristarchus mijn mede gheuanghen groet v, ende Marcus Barnabas neue, (vanden welcke{n} ghy ghebode{n} ontfanghen hebt. Eest dat hy tot v lieden coemt soe ontfanct hem)
ende Iesus die ghenoemt wort die gherechtighe die wter besnydenissen sijn. Dese sijn alleene mijn mede helpers int rijck Godts, die my tot solaes gheweest hebben.
V groet Epaphras die wt v lieden is, een dienaer Christi Iesu, altijt sorchuuldich voer v lieden metten ghebeden, op dat ghy moecht staende blijue{n} volmaect ende vol in alle Gods wille.
Wa{n}t ic gheue he{m} ghetuygenis, dat hi veel arbeyts heeft voer v liede{n} en{de} voer die ghene die te Laodicie{n} sijn, en{de} die te Hierapole{n} sijn.
V liede{n} groet Lucas die medecijn die alderliefste, en{de} Demas.
Groet die broeders die te Laodicie{n}, en{de} Nympha{m} en{de} die kercke die in haer huys is.
Ende als by v lieden desen brief ghelesen is, soo maect dat dien oock in die kercke van die Laodicensen ghelesen worde, ende dien brief die den Laodicensen toebehoirt leest ghy lieden.
Ende segt Archippo. Siet aen den dienst den welcken ghy ontfanghen hebt inden Heere, dat ghy dien volbringhet.
Mijn groete met mijnder hant Pauli. Weest ghedachtich mijnder banden. Die gratie sij met v lieden. Amen.
PAULUS ende Siluanus ende Timotheus, der kercke van die Thessalonicensen, in Gode den vader ende den Heere Iesu Christo.
Gratie sij v en{de} vrede. ✠ Wy dancken Gode altijt voer v allen, v lieder ghedenckenisse makende in onse ghebeden sonder ophouden,
ghedachtich wesende des wercs ws gheloofs, ende arbeyts ende der liefden, en{de} van die verduldicheyt der hopen ons Heere{n} Iesu Christi, voer onsen Godt ende vader,
wetende broeders van Gode bemint v verkiesinghe,
dat ons Euangelie niet en is gheweest tot v lieden allen int woert, maer in die cracht en{de} in den heylighen gheest, ende in grooter volheden, ghelijckerwijs ghy weet hoedanich dat wy gheweest hebben onder v lieden, om uwen willen.
Ende ghy sijt onse nauolghers gheworde{n}, en{de} des Heeren, ontfanghende dwoert in veel tribulacien, met die blijscap des heylichs gheests. *
Alsoe dat ghy gheworden sijt een exempel alle den gheloouighen in Macedonien en{de} in Achaien.
Want van v lieden is dwoert des Heeren vermaert gheworden, niet alleen in Macedonien, ende Achaien, maer in alle plaetsen is v ghelooue (dwelck tot Godt is) voertghegae{n}, alsoo dat ons van gheene{n} noode en is iet te spreken.
Want sij vercondighen van ons hoedanighen inganck dat wy ghehadt hebben tot v lieden, ende hoe dat ghy bekeert sijt tot Godt van die afgods beelden, om te dienen den leuenden ende warachtighen Godt,
ende te verbeyden sijne sone van die hemelen (den welcken hy verwect heeft vanden dooden) Iesum die ons verlost heeft van die toecomende gramscap.
VVant ghy weet selue broeders onsen inganck tot v liede{n}, dat dien niet te vergheefs gheweest en is,
maer als wy te voren gheleden hadden, ende ons versmaetheyt aenghedaen was (ghelijck ghy wel weet) in Philippen, soe hebben wy noch betrouwen ghehadt in onsen Godt, te spreken tot v het euangelie Gods met groote sorchuuldicheyt.
Want onse vermaninghe en was van gheen dolinghe, noch van eenighe onsuyuerheyt, noch in bedroch.
Maer ghelijck wy gheproeft sijn va{n} Godt, dat ons soude betrout worden deuangelie, alsoo spreken wy dat, niet als den menschen behaghende, maer Gode die onse herten proeft,
want wy en hebben te gheenen tijde omme ghegaen met die flatteer sprake (alsoo ghy wel weet) noch in oirsake der ghiericheyt. Godt is dies ghetuyghe,
noch soeckende van die menschen glorie, noch van v lieden, noch vanden anderen.
Als wy v hadden moghen lastich wesen, als Christus Apostelen, maer wy sijn gheworden cleyn kinderen int midden van v lieden, als oft een voestere voesterde haer kinderen.
Alsoo v lieden begheerende met grooter begheerten wilden wy v leueren niet alleen het euangelie Godts, maer oock onse zielen. Want ghy sijt ons seer lief gheworden.
Want ghy sijt ghedachtich broeders ons arbeyts, ende vermoetheyts, nacht ende dach werckende op dat wy niemanden van v lieden verlasten en souden, hebben wy Godts euangelie v lieden ghepreect.
Ghi sijt des ghetuyghen ende Godt, hoe heylichlijck ende rechtuerdelijck ende sonder clachte wy tot v lieden die ghelooft gheweest hebben,
ghelijck ghy wel weet, hoe dat wy eenen ieghelijcken van v lieden (als een vader sijn kinderen) biddende v lieden ende troostende,
betuycht hebben dat ghy wandelen soudt weerdelijck Gode, die v gheroepen heeft in sijn rijck ende glorie.
Daer om dancken wij oock Gode sonder ophouden, want doen ghy van ons ghehoort hadt het woert van Godts ghehoor, soo hebdi dat ontfanghen, niet als een woert der menschen, maer (ghelijck dat warachtelijck is) Het woert Godts, die in v lieden werct die ghelooft hebt.
Want ghy broeders sijt gheworden nauolghers van Gods kercken, die in Iudeen sijn, in Christo Iesu, want ghy lieden hebt die selue dinghen oock gheleden van v maghen, ghelijck sij oock gheleden hebben van die Ioden,
die welcke oock de{n} Heere Iesum ghedoot hebben, ende die propheten, ende ons veruolcht hebben, en{de} sij en behaghen Gode niet, ende allen menschen sijn sij contrarie,
verbiedende ons den heydenen te spreken, dat sij souden salich worden, om dat sij hen sonden altijt volbringhen soude{n}. Wa{n}t die gramscap is ouercome{n} op hen lieden totten eynde ✠
Maer wy broeders berooft van v lieden een wijle nae den aensicht niet nae der herten, hebben ouervloedelijcker ghehaest v aensicht te sien met grooter begheerten,
want wy hebben ghewilt tot v comen, ick emmer Paulus eens ende anderwerf, maer satanas heeft ons belet.
Wa{n}t welck is onse hope, oft blijscap, oft croone der glorien? En sijdi ghy dat niet voer onsen Heere Iesum Christum, in sijn toecoemste?
Want ghy sijt ons glorie ende blijscap. *
DAer om dit niet langher verdraghe{n}de heuet ons belieft tot athene{n} te blijue{n} alleen,
en{de} wy hebbe{n} ghesonde{n} Timotheum onsen broeder, en{de} de{n} dienaer Gods int eua{n}gelie Christi, om v te verstercke{n} en{de} te vermane{n} om v ghelooue,
op datter neima{n}t beroert en worde in dese tribulacie{n}. Wa{n}t ghy weet selue wel dat wy daer tot ghestelt sijn.
Wa{n}t doe{n} wy by v liede{n} ware{n}, soe seyde{n} wy v te voren, dat wy tribulacien lijden soude{n}, ghelijc dat oock ghesciet is, en{de} ghy wel weet.
Daer om ick dit niet langher verdraghende, heb ghesonde{n} om te weten v ghelooue, op dat hy v bijauontueren niet ghetempeert en hadde die ghene die te{m}pteert, en{de} dat onsen arbeyt te vergheefs waer gheworde{n}.
Maer nu als Timotheus tot ons va{n} v liede{n} ghecome{n} is, en{de} ons verco{n}dicht heeft v lieder ghelooue en{de} liefde, ende dat ghy altijt goede ghedenckenisse va{n} ons hebt, beghere{n}de ons te siene, lijck wy oock v lieden,
daer om hebben wy broeders troost ghecreghe{n} in v liede{n}, in allen onse noot, en{de} tribulatie, doer v ghelooue,
Wa{n}t nu leuen wy, eest dat ghy staet inden Heere. ✠
Want wat danck moghe{n} wy Gode werdero{m} gheue{n} voer v liede{n}, in alle blijscap waer mede wy blijde sijn o{m} v liede{n} voer onsen Godt,
nacht ende dach ouervloedelijcker biddende, dat wy mochte{n} v aensicht sien, en{de} dat wy mochte{n} volbringhe{n} dat uwe{n} ghelooue ghebreect?
Maer hy onse Godt en{de} vader en{de} onse Heere Iesus Christus scicke onsen wech tot v liede{n}.
Maer die Heere wil v liede{n} vermenichfuldighe{n} ende oueruloedich maken die liefde tot malcandere{n}, en{de} tot allegader, ghelijc wy ooc tot v lieden sijn,
om te verstercken uwe herten sonder clachte in heylicheyt voer Godt ende onsen vader, in die toecoemst ons Heeren Iesu Christi met allen sijnen heyligen Amen. *
DAer om voertaen broeders bidden wy v en{de} smeeke{n} in den Heere Iesu, dat ghi, ghelijck ghi va{n} ons ontfanghe{n} hebt, hoe dat ghi behoirt te wandele{n}, en{de} Godt te behage{n}, als ghi ooc wa{n}delt, noch ouervloedigher sijn wilt.
Want ghy weet wel wat ghebode{n} dat ic v hede{n} ghegheue{n} hebbe doer den Heere Iesum.
Wa{n}t dit is den wille Gods v lieder heylichmakinghe, dat ghy v onthoudet van oncuyscheyt,
op dat een ieghelijck van v liede{n} wete sijn vat te besitten in heylichmakinghe en{de} eere,
niet in beruerten van wellusticheden, ghelijck ooc die heydenen doen die Godt niet en kenne{n},
en{de} niema{n}t en ouervalle oft en bedrieghe in eenighe sake sijnen broeder. Want die Heere is een wreeker van alle desen, ghelijck wy v te voren gheseyt hebben, ende betuycht.
Want Godt en heeft ons niet gheroepen ter onreynicheyt, maer ter heylichmakinghen. *
Daer om soe wie dese dinghen versmaet, die en versmaet gheenen mensche, maer Godt, die welcke oock sijne{n} heyleghen gheest ghegheuen heeft in ons. ✠
Maer van die liefde der broederlijcheyt en hebben wy gheen noodt v te scrijuen. Want ghy hebt selue van Gode gheleert, dat ghy malcanderen soudt lief hebben.
Want dat doedi voerwaer aen alle die broeders, in gheheel Macedonien, maer wy bidden v broeders dat ghy noch oueruloedigher wesen moecht, ende dat ghy neersticheyt doet om gherust te sijne,
en{de} dat ghy neersticheyt doet om gherust te sijne, en{de} dat ghy v eyghen dinghe{n} doet, en{de} werct met uwe{n} ha{n}de{n}, ghelijc wy v liede{n} ghebode{n} hebbe{n}, en{de} dat ghi eerbaerlijc soude wa{n}dele{n} teghe{n} die ghene die buyte{n} sijn, en{de} dat ghy van niemande{n} iet en begheert. ✠
Maer wy en willen niet broeders dat v ombekent sij vanden slapende{n}, op dat ghi niet bedroeft en wort, ghelijck die andere die gheen hope en hebben.
Want eest dat wy gheloouen dat Iesus ghestoruen is ende verresen, alsoo sal oock Godt die ghene die ontslapen sijn doer Iesum, tsamen brenghen met hem.
Want dat segghen wy v lieden in dwoert des Heere{n}, dat wy die leue{n} en{de} ouerbleue{n} sijn, in die toecoemst des Heere{n}, niet en sulle{n} voer come{n} die ghene die ontslape{n} sijn.
Wa{n}t die Heere selue sal int ghebodt en{de} in die stemme des archangels en{de} int tro{m}pet Gods vande{n} hemel comen, en{de} die doode{n} die in Christo sijn, sullen dierste opstaen.
Daer nae wy die leue{n} sulle{n}, die ouerblijue{n} sulle{n}, die sullen tsamen opghenome{n} worde{n} met hen in die wolcke{n} te ghemoete Christo in die locht, en{de} alsoe sullen wy altijt metten Heere wesen.
Aldus vertroost malcandere{n} met desen woerden. *
MAer van die tijden ende stonden broeders en behoefdi niet dat wy v scrijuen.
Want ghy weet selue wel neerstelijck dat de{n} dach des Heeren, alsoo comen sal ghelijck eenen dief inder nacht,
Want als sij segghen sullen, het is vrede het is sonder sorghe, dan sal hen onuersienlijcken die bederffenisse ouercomen, ghelijck die pijne eender bevruchter vrouwen, ende sij en sullens niet ontvlieden.
Maer ghy broeders en sijt in die duysternissen niet, dat v lieden dien dach als een dief beua{n}ghe. ✠
Want ghy sijt alle kinderen des lichts, ende kinderen des dachs * Wy en sijn des nachts oft der duysternissen niet.
Daer om en laet ons niet slapen ghelijck oock die andere. Maer laet ons waken ende sober sijn.
Want die slapen die slapen des nachts, ende die droncken sijn, die sijn des nachts droncken.
Maer laet ons die des daechs sijn, sober wesen ghewapent met dat pansier des gheloofs, ende der liefden, ende metten helm die hope der salicheyt,
want Godt en heeft ons niet ghestelt ter gramscappen, maer tot een vercrijghen der salicheyt, door onsen Heere Iesum Christum,
die voer ons ghestoruen is, op dat wy (tsij oft wy waken oft slapen) tsamen met hem moghen leuen.
Daer om soo vertroost malcanderen, ende sticht malcanderen alsoo ghy ooc doet. *
Ende wy bidden v broeders, dat ghy kent die ghene die onder v lieden arbeyde{n} ende v ouerste sijn inden Heere ende die v vermanen,
dat ghy die ouervloedelijcker houdet in die liefde, om hen werck hebt vrede met hen. ✠
Ende wy bidden v broeders straeft die ongherustighe, troost die cleynmoedighe, verdraecht die crancke, weest lijdtsamich tot een ieghelijck.
Siet toe dat niema{n}t quaet voer quaet iemanden en loone, maer volcht altijt dat goet is tot malcanderen ende tot eenen ieghelijcken.
Weest altijt blijde.
Bidt sonder ophouden.
Danct in alle dinghen. Want dit is den wille Gods, in Christo Iese, in v allen,
Den gheest en wilt niet wt blusschen.
Die prophetien en wilt niet versmade{n}.
Maer proeft alle dinghen, houdt dat goet is.
Van allen quaden schijn wacht v lieden.
Ende Godt des vredes wil selue v gheheel heylich maken, op dat uwen gheheelen gheest, ende ziele ende lichaem omberispelijck tot die toecoemst ons Heeren Iesu Christi bewaert mach worden. *
Hy is ghetrouwe die v lieden gheroepen heeft, diet oock doen sal,
Broeders bidt voer ons.
Groet alle die broeders met eenen heylighen cusse.
Ick beswere v lieden by den Heere, dat desen brief ghelesen worde alle den heyleghen broeders.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met v AMEN.
PAULUS ende Siluanus, ende Timotheus der kercken van die Thessalonicensen in Gode onsen vader, ende den Heere Iesu Christo,
Gratie sij v liede{n} en{de} vrede va{n} Gode onsen vader en{de} de{n} Heere Iesu Christo.
Wi moeten altijt Gode dancken voer v lieden broeders, alsoo alst recht is, want v ghelooue wast ouerlijcke seere, ende die liefde elcs van v lieden tot malcanderen neemt seer toe,
alsoo dat wy selue oock in v lieden glorieren in Gods kercke, van v verduldicheyt, ende ghelooue in alle uwe veruolghinghen ende tribulatien, die ghi verdraecht
tot een exempel van Godts rechtuerdich ordeel, op dat ghy moecht weerdich ghehouden worden des rijcs Godts. Waer om dat ghy oock lijdet.
Eest nochtans rechtuerdich voor Godt tribulatie te verghelden den ghenen die v lijden aen doen,
ende v lieden die ghetribuleert wort ruste met ons in die openbaringhe ons Heeren Iesu vanden hemel, met die enghelen sijnder cracht,
in die vlamme des viers doende wrake ouer die ghene die Godt niet ghekent en hebben, ende die niet onderdanich en sijn der euangelie ons Heeren Iesu Christi,
die pijnen lijden sullen ter doot eewelijck duerende, van daenschijn des Heeren, ende van die glorie sijnder macht,
als hy sal comen om gheglorificeert te worden in sijn heyleghen, ende wonderlijck te worden in alle die ghene die ghelooft hebben (Om dat ons ghetuyghenis ghelooft is gheweest ouer v lieden) in dien dach.
Waer in dat wy oock bidden altijt voor v lieden, dat onse Godt v wil weerdich houden tot sijnen roep, ende dat hy volbringhe alle den wille der goetheyt, ende dwerck des gheloofs in die cracht,
op dat ghepresen mach worden den naem ons Heeren Iesu Christi in v lieden, ende ghy in hem, nae die gratie ons Godts, en{de} ons Heeren Iesu Christi.
MAer wy bidden v broeders doer die toecoemst onsen Heeren Christi, ende onser vergaderinghen in hem,
dat ghy v niet haestelijck en laet beweghen van uwen sin, noch en laet v niet veruaren, noch doer gheest, noch doer woerden, noch doer eenighen brief als van ons ghesonden, recht oft den dach des Heeren aenstonde.
Niemant en verleyde v in eenigher manieren. Want ten sij dat ierstmael den afval come, ende dat gheopenbaert worde die mensch der sonde, die sone des verlies,
die teghen strijdt ende opghehauen wort bouen alle dat Godt ghenoemt, oft voer Godt gheeert wort, alsoo dat hy in den tempel Godts sitte, vertoonende sij seluen als oft hy Godt ware.
En hebdy niet onthouden dat ick (doen ick by v lieden noch was) dese dinghen v seyde?
Ende nu ghy weet wel wat hem achterwaerts houdt, op dat hy gheopenbaert soude worden te sijnen tijde,
(Wa{n}t hy werct nu die verholentheyt der boosheyt, alleenlijck op dat hijt, die nu houdt) houde{n}de blijue, tot dat hy va{n}t midde{n} wech ghenome{n} worde. ✠
Ende dan sal die boose gheopenbaert worden, den welcken die Heere Iesus dooden sal doer den gheest sijns monts, ende verderuen hem doer die verlichtinghe sijnder toecoemst. *
Des welcs toecoemst is na dat wercken van satanas, in alle lueghenachighe cracht ende teekenen ende wonderlijcheden,
ende in alle verleydinghe der boosheyt den ghenen die verloren gaen, om dat sij die liefde der waerheyt niet onfanghen en hebbe{n}, dat sij mochte{n} salich sijn.
Daer om sal hen Godt toe seynde{n} dwerc der dolinghe{n}, dat sij ghelooue{n} sulle{n} der loghene{n},
op dat sij alle gheordeelt moghen worden die der waerheyt niet ghelooft en hebben, maer consent ghegheuen hebben der boosheyt.
Maer wy moeten Gode dancken altijt voer v lieden broeders van Gode bemint, dat v Godt vercoren heeft voer dierste offeranden ter salicheyt, in die heylichmakinghe des gheests, ende int ghelooue der waerheyt,
tot het welcke hy v lieden oock gheroepen heeft doer ons euangelie, tot vercrijghinghe van die glorie ons Heeren Iesu Christi. *
Hier om broders staet ende houdt die insettinghe{n} die ghy gheleert hebt, het tsij doer woerden, tsij doer onsen brief.
Ende die selue onse Heere Iesus Christus, ende ons Godt, ende onse vader die ons bemint heeft, ende heeft den eewighen troost ghegheuen, ende die goede hope in die gratie
die vermane v lieder herten, ende verstercke die in alderley goede wercken ende woerden.
VOertaen broeders biddet voer ons, dat het woert Godts mach loopen ende verclaert worden, ghelijck dat oock gheweest is by v lieden,
ende dat wy moghen verlost worden van die quellijcke ende quade menschen. Want het ghelooue en is alder menschen niet,
maer die Heere is ghetrouwe die v vestighen sal, ende bewaren van tquaet.
Ende wy hebben betrouwen van v lieden inde{n} Heere, dat ghy tghene dat wy ghebieden, oock doet, ende doen sult.
Maer die Heere bescicke v herten, in die liefde Godts, ende in die verduldicheyt Christi. ✠
Maer wy vercondighen v broeders inde{n} naem ons Heeren Iesu Christi, dat ghy v seluen aftrect van allen broeders die onghescictelijck wandelt, ende niet nae die insettinghe die sij van ons ontfanghe{n} hebben.
Want ghy selue weet wel, hoe datmen ons moet nauolghen, want wy en hebben niet ongherustich gheweest onder v lieden.
Noch wy en hebben om niet gheen broot gheten van iemanden, maer in arbeyt ende vermoetheyt dach ende nach werckende, op dat wy niemanden van v lieden lastich wesen en souden.
Niet als oft wy dies gheen macht en hadden ghehadt, maer om dat wy v lieden eenen spieghel gheuen souden om ons nae te volghen.
Want doen wy oock by v lieden waren, soe vercondichden wy v liede{n} dit, dat soo wie niet en wilt wercken, dat die niet en ete.
Want wy hebben ghehoort datter onder v lieden sommighe sijn die ongherustelijck wandelen, niet werckende, maer curioeselijck leuende.
Maer den ghenen die alsulck sijn vercondighen, ende bidden wy inden Heere Iesu Christo, dat sij met stillicheyt wercke{n}de, hen selfs broot eten.
Maer ghy broeders en wilt niet ophouden van wel te doen. *
Eest datter iemant niet ghehoorsaem en is onsen woerde, teekent dien doer eene{n} brief, ende en houdt gheen ghemeynscap met dien, op dat hy bescaemt worde,
ende en wilt dien niet als eenen viant houden, maer straft hem als eenen broeder.
Ende die selue Heere des vreeds gheue v lieden eewighen vrede in allen plaetsen. Die Heere sij met v allen.
Die groete met mijn handt Pauli dwelck is een teeken in allen brieuen, alsoo scrijue ick.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met v allen. Amen.
PAULUS een Apostel Iesu Christi, na tghebodt Gods des salichmakers, ende Christi Iesu onser hopen,
Timotheo den beminden sone int gheloue, sij gratie ende bermherticheyt, ende vrede van Godt den vader, ende Christo Iesu onsen Heere.
Alsoo ick v ghebeden hebbe dat ghy te Ephesen blijuen soudt, doen ick ghinck in Macedonien, op dat ghy ghebieden soudt den sommighen dat sij anders niet leeren en souden
noch niet letten en souden op die fabulen oft oneyndelijcke registeren van gheslachten, die meer twists aenbrenghen dan Godts ghestichticheyt, die int ghelooue is.
Maer deynde des ghebodts is die liefde van een puer herte, ende goede conscientie, ende ongheueynsden ghelooue,
van die welcke die sommighe afdolende sijn ommeghekeert tot onnutte{n} clap,
willende leeraers der wet sijn, niet verstaende, noch tghene dat sij spreken, noch tghene dat sij voer waer segghen.
Maer wy weten wel dat die wet goet is, eest datse iemant te recht ghebruyct,
dat wetende dat die wetniet en is ghestelt den rechtuerdighen, maer den ongherechtighen ende den onghehoorsamen, den ongoddelijcken, ende den sondaren den quaet doenders, ende den besmetten, den vader moorders ende moeder moorders, den dootslaghers,
den hoereerders, den mans misbruyckers, der menschen dieuen, den loghenaers, ende den meyneedighen, ende soe wat anders der saligher leeringhen contrarie is,
die nae deuangelie is, van die glorie des salighen Godts, dwelck my betrout is. *
Ick danck hem die my versterct heeft, Christum Iesum onsen Heere, dat hy my voer ghetrou gheacht heeft, stellende in den dienst,
die te voren gheweest hebbe een blasphemeerder, ende een veruolgher, een spijt doender, maer ick heb Godts bermherticheyt vercreghen, om dat ict onwetende ghedaen hebbe in die ongheloouicheyt.
Maer die gratie ons Heeren heeft ouervloedich gheweest metten ghelooue ende liefde die in Christo Iesu is. ✠
Tes een gheloouelijc woert en{de} weerdich in alle manieren tontfanghen dat Christus Iesus ghecome{n} is in dese werelt om die sondaers salich te make{n}. Van die welcke ic dierste ben.
Maer daer om heb ick bermherticheyt vercreghen, om dat Christus in my iertsmael toone{n} soude alle verduldicheyt, tot een onderwijsinghe der gheender die hem gheloouen sulle{n} ten eewighen leuen.
Maer den onsterffelijcken coninck der eewicheyt, den onsienlijcke{n} eenighe{n} Godt, sij eere en{de} glorie, va{n} eewicheyt tot eewicheyt Ame{n}. *
Dit ghebodt beuele ick v sone Timothee, nae die voergheleden prophetien ouer v, dat ghy daer inne strijt eenen goeden strijdt,
hebbende tghelooue ende een goede conscientie, die welcke sommighe verstooten hebbende, sijn van tghelooue ghedoelt.
Van die welcke is Hymeneus ende Alexander die ic satanas ouergheleuert hebbe, op dat sij leeren souden niet te blasphemeren.
DAer om bidde ick, datme{n} ten iersten sal doe{n} smeekinghen, biddinghen, begheringhen, dancsegghinghen, voer alle menschen,
voer coninghen, ende voer alle die in hoocheyt sijn, op dat wy een gherust ende stille leuen moghen leyden, in alle godertierenheyt ende suyuerheyt,
want dat is goet en{de} aenghenaem voer onsen salichmaker Godt,
die wilt dat alle menschen souden salich worden, en{de} ter kennissen der waerheyt comen.
Want daer is een Godt, en{de} een middelaer tusschen Godt en{de} die menschen te weten die mensch Christus Iesus,
die sij seluen tot een verlossinghe heeft ghegheuen voer een ieghelijck. Wiens ghetuyghenis te sijnen tijden versterct is,
waer in ick ghestelt ben een predicant ende Apostel (Ick seg die waerheyt ick en lieghe niet) een leeraer der heydenen int ghelooue ende in die waerheyt. *
Daer om wil ick dat die mannen sullen bidden in alle plaetsen, opheffende suyuer handen sonder tornicheyt ende twisticheyt.
Desghelijck ooc dat die vrouwe{n} sulle{n} sijn in tamelijck habijt, met scamelheit en{de} soberheyt haer selue{n} verciere{n}de, niet met ghevlochte{n} haire, oft met gout oft peerle{n}, oft met costelicke{n} cleede,
maer soe dat betae{m}t den vrouwe{n} die Gods dienst openbaerlijck belijde{n} doer goede wercke{n}.
Een vrouwe leere in stillicheyt, met alle onderdanicheyt.
Maer ick en laet der vrouwe{n} niet toe te leeren, oft douerheyt ouer den man te hebben, maer te wesen in stillicheyt.
Want Adam was dierste ghescapen, daer nae Heua,
en{de} Ada{m} en is niet verleyt gheweest, maer die vrouwe is verleyt gheweest in die ouertredinghe.
Maer sij sal salich worden doer dat voert brenghen der kinderen, eest dat die ghestadich blijuen int ghelooue, ende in die liefde, ende heylichmakinghe met soberheyt.
HEt is ee{n} gheloouelijc woert. Eest dat iema{n}t een bischops officie begheert, die begheert een goet werck.
Daer om moet een bischop wesen omberispelijc, maer eender huysvrouwe{n} man, sober, versta{n}dich, verciert met goede sede{n}, eerbaer, gheerne herberghende, gheleert,
gheen wijnsuyper, gheen vechter, maer matich, gheen kijuer, niet ghierich,
sijn huys wel regerende, hebbende onderdanighe kinderen met alle suyuerheyt.
Maer eest dat iemant sijn huys niet en can gheregeren, hoe sal hy die kercke Gods besorghen?
gheen niewelinck int gelooue, op dat hy opghehauen in houerdie niet en valle in des lasteraers ordeel.
Oock moet hy een goet ghetuyghenis hebben van die ghene die buyten sijn, op dat hy niet en valle in eenighe scandelijcheyt ende in des duyuels strick.
Die Diakene{n} moeten desghelijcs ooc wesen eerbaer, niet met twee tonghen sprekende, niet ghewent veel wijns te drincke{n}, niet ghierich nae eenich scandelijck ghewin,
hebbende die verborghentheyt des gheloofs in een puer conscientie.
Maer dese laet oock ierstmael ondersocht worden, ende alsoo sullen sij dienen gheen groot misdaet hebbende.
Die vrouwen moeten desghelcijs wesen scamel, niet lasterende, sober, ghetrouwe in alle dinghen.
Die Diaconen laet wesen maer eender vrouwen mans, die hen kinderen wel regeren, ende hen huysen.
Want soe wie wel dienen, die sullen eenen graet voer hen selue{n} crijghen, ende veel betrouwens int ghelooue, dwelck is in Christo Iesu.
Dese dinghen scrijue ick v, hopende dat ick corts tot v comen sal,
maer eest dat ick vertoeue, op dat ghy dan weten soudt, hoe dat ghy moet int huys Godts verkeren welck is die kercke des leuenden Godts, een columne ende vasticheyt der waerheyt.
Ende openbaerlijck eest een groote verborghentheyt der goedertierenheyt, dat gheopenbaert is int vleesch, gherechtuerdicht is in den gheest, dat den enghelen vertoont is, de{n} heydenen ghepreect is, ghelooft is in die werelt, opghenomen is in die hemelen.
Maer den gheest seyt openlijck, dat in die laetste tijden die sommighe sullen aftreden vanen ghelooue, luysterende nae die gheesten der dolinghen, ende leeringhen der duyuelen,
in gheueynstheyt, loghenen sprekende, hebbende hen conscientie metten brant yser gheteekent
ghebiedende niet te houwen, ende te deruen spijsen die Godt ghescapen heeft om te nutten met dancbaerheyt den gheloouighe{n}, en{de} de{n} ghene{n} die de waerheyt gheke{n}t hebben.
Want alle Godts creatuere is goet, ende daer en is niet te verworpen dat met dancbaerheyt ghenut wort.
Want het wort gheheylicht doer dwoert Godts ende doer tghebedt.
Dese dinghen den broeders voerlegghende suldy wesen een goet dienaer Christi Iesu, opgheuoet met die woerde{n} des gheloofs, ende der goeder leeringhe{n} die ghy nae gheuolcht hebt.
Maer die onnutte ende quenen clappinghen scouwet, maer oeffent v seluen tot die Godts diensticheyt.
Want die lichamelijcke oeffeninghe is tot luttel bequaem, maer die Gods diensticheyt is tot alle dinghen nut, hebbende die belofte des leue{n}s dat nu is, en{de} des gheens dat toecome{n}de is. ✠
Het is een ghelooffelijck woert ende weerdich datmen in alle manieren ontfanghe.
Want daer in arbeyden wy, ende worden vermalendijt, want wy hopen in den leuenden Godt die een salichmaker is van allen menschen, maer alder meest der gheloouigher.
Dese dinghen ghebiedt ende leert,
Niemant en versmade v Ioncheyt, maer weest een exempel der gheloouigher in dwoert, in wandelinghe, in liefde, int ghelooue, in suyuerheyt.
Tot dat ick come soo weest neerstich int lesen, int vermanen, ende int leeren.
En wilt niet versuymen die gratie die in v is, die v ghegeuen is door die prophetie, metten oplegghen van die handen des priesterschaps.
Dese dinghen ouerdenct, hier mede gaet omme, op dat uwen voertganc eenen yeghelijcken kenlijck sij,
Hebt acht op v seluen en{de} op die leeringhe, blijft volherdich daer in, want dit doende suldi v seluen salich maken, ende die ghene die v hooren. *
DEn ouden en straft niet, maer smeect hem als eenen vader, die ionghelinghen als broeders,
die oude vrouwe{n} als moeders, die ionghe vrouwen als susters, in alle suyverheyt.
Eert die weduwen die warachtiche weduwen sijn,
maer eest dat eenighe weduwe heeft kinderen ofts kintskinderen, die leere ierstmael haer huys regeren, ende den ouders onderlinghen dienst verghelden, want dats ghenaem voer Gode,
Maer die een warachtighe weduwe es, ende verlaten, die hope in Godt, ende sij ghestadich in smeeckinghen ende biddinghen nacht ende dach,
Want die in wellusten leeft, die is leuende doot.
Dit ghebiedt oock dat sy onberispelijck sijn,
Maer eest dat iemant voer die sijne, ende alder meest voer sijn huysghenoten gheen sorghe en draecht, die heuet ghelooue gheloochent, ende hy is argher dan een ongheloouighe.
Een weduwe salmen kiesen niet iongher dan van tsestich iaren, die gheweest hebbe maer eens mans huysvrouwe,
in goede wercken ghetuyghenis hebbende, eest dat sij kinderen opghebracht heeft, eest dat sij ter herberghen ontfanghen heeft, ist dat sij der heyleghen voeten ghewasschen heeft, eest dat sij den ghenen die in tribulacien waren ghedient heeft, eest dat sij alle goede wercken naegheuolcht heeft.
Maer die ionghe weduwen scouwet, want als sij weeldich gheworden sijn teghen Christum, soo willen sij houwen,
hebbende die verdoemenisse, want sij dierste trouwe van onweerden ghemaect hebben.
En{de} daer toe leeren sij ooc ledich va{n} huyse te huyse omloope{n}, niet alleen ledich, maer oock clappich ende nieusghierich, sprekende dinghen die niet nootelijck en sijn.
Daer om wille ick dat die ionghe weduwen houwen sullen, kinderen voerts brenghen, moeders des huysghesins wesen, datse gheen oorsake en gheuen den wederpartijder om quaet te spreken.
Want die sommighe sijn nu achterwaerts omghekeert nae satanam.
Ist dat eenich gheloouich mensch weduwen heeft, die besorghe die, ende en laet die kercke niet verlast worden, op dat die ghene die warachtighe weduwen sijn ghenoech moghen hebben. ✠
Die Priesters die wel regeren, die sijn dobbel eere weerdich, aldermeest die ghene die arbeyden int woert ende in die leeringhe.
Wa{n}t die scriftuere seyt, Ghy en sult den dorsschende{n} osse sijnen muyl niet toe binden, ende een wercman is sijns loons weerdich.
Teghen eenen priester en wilt gheen clachte ontfanghen, dan onder twee oft drij ghetuyghen.
Die sondighen straft voer hen allen, op dat die andere oock moghen vreese hebben.
Ic betuyghe voer Gode en{de} Christo Iesu ende den wtuercorenen enghelen, dat ghy dese dinghe{n} bewaert sonder omberadelijcheyt, niet doende in deen oft dander sijde af wijckende. *
En legt niemanden haestelijck die hant op, noch en maect v niet deelachtich van eens anders sonden. V selue{n} houdt suyuer.
En wilt niet meer water drincken, maer ghebruyct een luttel wijns om uwer maghen wille, ende om v vele siecten.
Der sommigher menschen souden sijn openbaer, voergaende ten ordeel, maer den sommighen volghen die nae.
Desghelijcs oock sijn die goede wercken openbaer, ende die anders sijn en moghen niet verborghen worden.
ALle die onder bedwanck knechten sijn, die sullen hen Heere{n} alder eeren weerdich houden, op dat de{n} naem ende die leeringhe des Heere{n} niet ghelastert en worde.
Maer die ghene die gheloouighe heeren hebben, die en sulle{n} die niet versmaden, want het sijn broeders maer sij moeten dien te meer dienen, om dat sij gheloouich sijn en{de} bemint, die der weldaet deelachtich sijn. Dese dinghen leert ende vermaent.
Eest datter iemant anders leert, ende gheen ghehoor en gheeft den salighen woerden ons Heeren Iesu Christi, ende der leeringhe{n} die nae die Gods diensticheyt is,
die is houerdich, niet wetende, maer quelende in die vraghen ende strijde{n} der woerden, wt die welcke comen nydicheden, kijuagien, blasphemien, quaede vermoeden,
disputacien der menschen die verdoruen van verstande sijn, ende die vander waerheyt berooft sijn, meynende dat ghewin Gods diensticheyt is.
Maer een groot ghewin is die Godts diensticheyt ende hen te laten ghenoeghen. ✠
Want wy en hebbe{n} niet ghebracht in dese werelt, tes ooc sonder twijfel dat wy van hier niet wech draghen en moghen.
Maer hebbende voetsele, ende daer wy mede ghedect moghen worde{n}, hier mede laet ons te vreden sijn.
Want die rijck willen worden, die vallen in becoringhe ende in den strick des duyuels, ende in veel onnutte ende scadelijcke begheerten, die de menschen doen versincke{n} in die doot ende verdoemenisse.
Want die wortel van alle quaet is die ghiericheyt, die welcke sommighe mensche{n} begheerende hebben ghedoelt va{n} tghelooue, ende hen seluen ghesteken in vele smerte{n}.
Maer ghy o mensch Godts vliet dese dinghen. Maer volcht rechtuerdicheyt, Godts diensticheyt, ghelooue, liefde, verduldicheyt, saechtmoedicheyt.
Strijdt eenen goeden strijdt des gheloofs, aengrijpt dat eewich leuen waer toe ghy gheroepen sijt, ende hebt beleden een goede belijdinghe voer veel ghetuyghen.
Ick ghebiede v voer Gode diet al leuende maect, ende voer Christo Iesu, die onder Pontio Pilato ghetuycht heeft een goede belijdinghe,
dat ghy onderhoudt tghebodt sonder vlecke, omberispelijck, tot die aencoemst ons Heeren Iesu Christi, *
Den welcken te sijnen tijden sal toone{n} die salighe ende alleen machtighe coninck der coninghen, ende Heere der Heeren,
die alleene heeft die onsterffelijcheyt, en{de} woont in dlicht daermen niet aencomen en can, den welcken gheen mensch ghesien en heeft, maer oock niet sien en mach, den welcken sij eere ende eewich rijck Amen. ✠
Den rijcken van deser werelt ghediedt, dat sij gheen hoouerdich gheuoelen en hebben, noch en hopen op die onsekerheyt der rijcdommen, maer inden leuenden Godt (die ons alle dinghen verleent oueruloedelijck om te ghebruycken)
wel te doen, rijck te worden in goede wercken, lichtelijck te gheuen, mede te deylen,
te vergaderen voer hen seluen een goet fundament teghen den toecomende tijt, op dat sij vercrijghen moghen het warachtich leuen.
O Timothee bewaert den pant die v betrout is, scouwende die vreemde nieuwicheyt der woerden, ende die wedersegghinghen van die valsche beroemde conste
die welcke die sommighe belouende sijn vanden ghelooue gheuallen. Die gratie sij met v. * AMEN.
PAULUS een Apostel Iesu Christi doer den wille Godts nae die belofte des leuens welc is in Christo Iesu,
Timotheo mijnen alderliefsten sone sij gratie, bermherticheyt, vrede van Godt den vader, ende Christo Iesu onsen Heere. ✠
Ick danck Gode, dien ick diene van den voeroudere{n} aen in een puer conscientie, dat ick sonder ophouden heb ghedenckenisse van v in mijn ghebeden, nacht ende dach
verlanghe{n} hebbende v te siene, ghedachtich wesende uwer tranen, op dat ick mocht met blijscap veruult worden,
nemende een herdencken van tghelooue dat in v ongheveynst is, dat oock te voren ghewoont heeft in v grootmoeder Loide, ende in v moeder Eunice, ende ick ben oock seker dattet oock in v woont.
Om welcke sake ick v vermane, dat ghy verwect die gratie Gods, die in v is, doer het oplegghe{n} van mijnen handen.
Want Godt en heeft ons niet ghegheuen den gheest der vreesen, maer der cracht, ende der liefden, ende der soberheyt. * ✠
Daer om en wilt v niet scamen van dat ghetuyghenis ons Heeren, noch van my sijnen gheuanghenen, maer arbeyt te samen met dat euangelie nae die cracht Gods,
die ons verlost heeft ende gheroepen doer sijnen heylighen roep, niet nae onse wercken, maer nae sijn voernemen ende gratie, die ons ghegheuen is in Christo Iesu voer die eewighe tijden.
Maer is nu gheopenbaert doer die verlichtinghe ons salichmakers Iesu Christi, die de doot voerwaer vernielt heeft, maer heeft int licht bracht het leuen, en{de} die ombederffelijcheyt doert euangelie,
int welck ick ghestelt ben een predicant ende een Apostel, ende een meester der heydenen.
Om welcke sake ick dese dinghen oock lijde, maer ick en worde niet bescaemt. Want ick weet wien ick ghelooft hebbe, ende ic ben seker, dat hy machtich is mijnen Pant te bewaren tot op dien dach toe.
Hebt een forme der saligher woerde{n} die ghy va{n} my ghehoort hebt int ghelooue, ende in die liefde in Christo Iesu. *
Den goeden pant bewaert, doer den heylighen gheest, die in ons woont.
Ghy weet dat wel dat sij alle van my afghekeert sijn alle die in Asien sijn, va{n} die welcke is Phigelus ende Hermogenes.
Die Heere gheue bermherticheyt den huysghesinne van Onesiphorus, want sij hebben my dicmael vermaect, ende van mijnder ketene{n} en heeft hy hem niet gescaemt,
maer doen hy te Roome ghecomen was, soe heeft hy my sorchuuldichlijck ghesocht, ende gheuonden.
Die Heere verleene hem bermherticheyt te vinden vanden Heere in dien dach. Ende in hoe veel dinghen dat hy my te Ephesen ghedient heeft, dat weet ghy beter.
DAer om ghy mijn sone, wert versterct in die gratie die daer is in Christo Iesu,
ende in die dinghen die ghy van my ghehoort hebt doer veel ghetuyghen. Dese dinghe{n} beueelt den gheloouighen menschen die bequaem sijn sullen ooc andere te leeren.
Arbeyt als een goet ridder Christi Iesu.
Niemant die Gode dient en becommert hem met weerlijcke saken, op dat hy dien mach behaghen, den welcken hi sij selue{n} ouerghegheuen heeft.
Wa{n}t ooc wie in eene{n} ca{m}p strijdt die en wort niet ghecroo{n}t, ten sij dat hy wettelijck ghestreden hebbe.
Nae den arbeyt moet die ackerman ierst van die vruchten ghenieten.
Verstaet tghene dat ick segghe. Want die Heere sal v in alles verstant gheuen.
Weest ghedachtich dat die Heere Iesus Christus verresen is vande{n} doode{n}, wt Davids saet nae mijn euangelie,
daer ic in arbeyde totten bande{n} toe, als qualijck doende, maer dwoert Gods en is niet ghebonden.
Daer om verdraghe ick alle dinghen om die wtuercorene, dat sij oock souden vercrijghen die salicheyt, die daer is in Christo Iesu, met die hemelsche glorie.
Tes een gheloouelijck woert. Want eest dat wy mede ghestoruen sijn, soo sullen wy oock mede leuen
eest dat wy mede verdraghen soe sullen wy oock mede regnere{n}, eest dat wijt loochenen, soe sal hy ons oock loochenen,
eest dat wy niet en gheloouen, hy blijft getrouwe, hy en mach sij seluen niet loochenen.
Dit vermaent betuyghende voer den Heere. En wilt niet strijden, met woerden (want ten dient nerghers toe) dan tot verkeeringhe der gheender diet hooren.
Sijt neerstelijck sorchuuldich v seluen prijselijck te bewijsen voer Godt eenen ombescamelijcken wercman, oprechtelijck handele{n}de dwoert der waerheyt.
Maer die ongheestelijcke ende onnutte clappernien scouwet, wa{n}t sij vordere{n} seer tot die ongoddelijcheit,
ende hen sprake cruypt voerts als die cancker siecte. Onder die welcke is Hymeneus ende Philetus
die vander waerheyt afgheuallen sijn, segghende dat die verrijsenisse nu ghesciet is, ende sij hebben verkeert het ghelooue van den sommighen.
Maer het vast fundament Godts staet hebbende desen seghel. Die Heere heeft ghekent wie hem toe behooren, ende hy sceyde vander boosheyt alle die den naem des Heeren noemt.
Maer in een groot huys en sijn niet alleen gulden ende silueren vaten, maer oock houten ende eerden, ende die sommighe sijn dienende ter eeren, maer die sommighe ter versmaetheden.
Daer om eest dat hem iemant suyuert van desen, die salsijn een vat ter eeren gheheylicht ende nut den Heere, tot alle goede wercken bereydt.
Maer vliet die lusten der ioncheyt, maer volcht die rechtuerdicheyt, ghelooue, liefde, ende vrede metten ghenen die den Heere aenroepen met puerder herten.
Maer scouwet die dwase ende ongheleerde vraghen wetende dat die kijuagien voortbrenghen,
Maer een knecht des heeren en moet niet kijuen, maer saechtmoedich sijn tot allen menschen, bereyt om te leeren, verduldich,
met manierlijcheyt straffende die ghene die der waerheyt wederstaen, oft hen Godt tot eenighe tijde penitencie verleende, om die waerheyt te ke{n}nen,
en{de} dat sij mochten wederom keeren van des duyuels stricken, vanden welcken sij worden gheuanghe{n} ghehouden tot sijnen wille.
MAer weet dit, dat in die laetste daghen ae{n}comen sullen sorghelijcke tijden,
en{de} daer sulle{n} menschen sijn hen seluen lief hebbende, ghierighe, hoochmoedighe, hoouerdighe, lasteraers, den ouders onghehoorsaem, ondancbarighe, boose wercken doende,
sonder beweghelijcheyt, onvredelijc, besculdighers, oncuyssche, wreet, sonder goedertierenheyt,
verraders, crijghelaers, opgheblasen, en{de} liefhebbers der welluste{n} meer da{n} Gods,
hebbe{n}de voorwaer eene{n} scijn des gheestelijcs leue{n}s, maer die duecht va{n} die verloochene{n}de, Dese scouwet ooc,
Wa{n}t van dese sijn sij die die huysen tot binnen doorgaen, en{de} leyden gheuanghen die vroukens die met sonden belade{n} sijn die gheleyt worden van verscheyden begheerten,
altijt leere{n}de, en{de} nemmermeer tot die kennisse der waerheyt comende,
Maer ghelijck Iannes en{de} Mambres Moysi wederstonden, alsoo wederstae{n} dese der waerheyt, menschen die verarghert sijn van verstande, verworpen van tghelooue,
maer sij en sullen voorts niet meer toenemen, want hen dwaesheyt sal allen mensche{n} openbaer wesen, ghelijc der voorseyder ooc gheweest is,
Maer ghy hebt vercreghe{n} mijn leeringe, insettinge, voorneme{n}, ghelooue, la{n}cmoedicheyt, liefde, verduldicheyt,
veruolghinghe, tribulatie{n}, ghelijc my ghedaen sijn te Antiochie{n}, te Iconien, te Listren welcke veruolghinghen ick gheleden hebbe, ende van alle dese heeft my die Heere verlost,
ende alle die Godlijc leuen wille{n} in Christo Iesu, die sullen veruolghinghe lijden,
Maer die quade menschen en{de} verleyders sullen vorderen tot argher, dolende ende in dolinghe brenghende,
maer blijft ghy in die dinghe{n} die ghi gheleert hebt, ende v beuolen sijn, wetende van wien ghy die gheleert hebt,
en{de} dat ghy van v kintscheyt die heylighe scriften gheweten hebt, die v moghen onderwijsen, ter salicheyt, doort ghelooue datter is in Christo Iesu,
Alle scriftuere van Godt inghegheuen is profijtelijck om te leeren, om te berispen, om te straffen, om te onderwijsen in die rechtuerdicheyt,
op dat een mensche Godts mach volmaeckt sijn tot alle goede wercken onderwesen.
ICk betuyghe voor Gode en{de} Iesu Christo die ordeelen sal leuende en{de} doode, ende door sijn toecoemst, ende sijn rijck,
Preect het woort, weest daer neerstich in, tsij oft gheleghe{n} is oft ongheleghen, berispt, smeect, straft, met alle lijdtsaemheyt ende leeringhe,
Want daer sal eenen tijt comen dat si gheen salighe leeringhen en sullen verdraghen, maer sij hebbe{n}de ioecsel der ooren sullen nae hen begheerte{n} voor hen seluen meesters vergadere{n},
en{de} van die waerheyt sullen sij voorwaer het ghehoor afkeeren, maer sullen tot fabulen ghekeert worde{n},
Maer waect ghi, in alles arbeydet, doet het werck van eenen Euangelist, volbrengt uwen dienst, Weest sober,
want ic worde nv ten offer ghedoot, en{de} den tijt van mijn verscheyden is nakende,
Eenen goeden strijdt heb ick ghestreden, den loop heb ick volbracht, tghelooue heb ic bewaert,
Voortaen wort my bewaert die croone der rechtuerdicheyt, die my die Heere wedergheuen sal in dien dach, die rechtuerdighe rechter, en{de} niet alleen my, maer oock den ghenen die sijn toecoemst beminnen. * Haest v tot my te comen gheringhe,
want Demas heeft my verlaten, beminnende dese werelt, ende hy is wech ghereyst nae Thessalonice{n},
Cresce{n}s in Galatien, Titus in Dalmatien,
Lucas is met my alleen, Neemt Marcum mede, en{de} brenght hem met v, wa{n}t hi is my orbaerlijc ten dienste,
Maer Tycichum heb ick ghesonden nae Ephesen,
Den mantel die ick te Troaden ghelaten hebbe by Carpum brengt met v als ghy coemt, ende die boecken, maer aldermeest die pargamenten,
Alexander die copersmit heeft my veel quaets ghetoo{n}t, die Heere sal hem weder loone{n} nae sijn wercken,
den welcken scouwet ghy ooc, wa{n}t hy heeft seer wederstaen onsen woorde,
In mijn ierste verantwoorden en heeft my niemant by ghestaen maer sij hebben my alle verlaten, ten moet hen niet toegherekent worden,
Maer die Heere heef my by ghestae{n}, en{de} heeft my versterct op dat door my die predicatie soude volbracht worden, ende dat alle die heydenen souden hooren, ende ick ben verlost gheweest wt de{n} muyl des leeuws,
Die Heere heeft my verlost van alle quade wercke{n}, ende hy sal my salich maken in sijn hemelsch rijck, den welcken sij glorie in die eewicheyt der eewicheden, Amen.
Groet Priscam ende Aquilam ende Onesiphorus huysghesin,
Erastus is te Corinthen bleuen, Maer Trophimum heb ick sieck ghelate{n} te Mileten,
Haest v voor den winter te comen, V groeten Eubulus, ende Pudens, ende Linus, ende Claudia, ende alle die broeders,
Die Heere Iesus Christus sij met uwen gheest, Die gratie sij met v, Amen.
PAULUS een dienaer Gods, ende een Apostel Iesu Christi nae tghelooue van die wtuercorene Gods, ende nae die kennisse der waerheyt, welc nae die Goduruchticheyt is
tot die hope va{n} deewich leuen, dwelc God gheloeft heeft die niet en liecht, voor die eewighe tijden,
maer heeft gheopenbaert te sijne{n} tijde sijn woort door die predicatie die my beuolen is nae tghebodt Gods ons salichmakers,
Tito den beminden sone, nae tghemeyn ghelooue sij gratie ende vrede van Godt den vader ende van Christo Iesu onsen salichmaker,
Ter saken van desen heb ick v te Creten ghelaten, om dat ghy soudt beteren tghene datter ghebreect, ende dat ghy van stede{n} te steden soudt priesters stellen, ghelijck ick v gheordineert hadde,
Isser iemant omberispelijc, maer eender huysvrouwe{n} man hebbende gheloouighe kindere{n}, niet wesende beticht van ouerdadicheyt, oft onghehoorsaem,
want ee{n} bisscop moet omberispelijck sijn, als een Gods wtdeylder niet houerdich, niet toornich, niet een wijnsuyper geen vechter, niet ghierich nae scandelijck ghewin,
maer gheerne herberghe{n}de, goedertiere{n}, sober, rechtuerdich, heylich, suyuer van leuen,
vast houdende het gheloouich woort, dat nae die leeringhe is, op dat hy machtich sij te vermanen door rechte leeringhe, ende te verwinnen die daer teghen segghen,
Want veel isser ongehoorsae{m}, ydel clappers, en{de} verleyders, aldermeest die van die besnijdenisse sijn,
die welcke moete{n} ghestraft worden, die alle huysen verkeeren, leerende dat niet en behoort, ter saken van tscandelijc ghewin.
Een wt henlieden hen eyghe{n} propheet heeft gheseyt. Die Cretensen sijn altijt loghenachtich, quade beeste{n} traghe buycken,
Dat ghetuyghenis is warachtich, Daerom soo straftse strenghelijck, dat sij moghen oprecht sijn int ghelooue,
niet lettende op die Ioetsche fabelen, en{de} op die gheboden der menschen, die hen afkeeren van die waerheyt.
Alle dinghen sijn suyuer de{n} suyueren, maer den besmette{n} en{de} den ongheloouighe{n} en is gheen dinc suyuer, want hen ghedachte, en{de} hen conscientie sijn al besmet,
Sij belijden dat sij God ke{n}nen, maer metten wercken loochenen sijt, aenghesien dat sij afgrijselijck sijn ende ongheloouich, ende tot alle goeden wercken verworpen.
MAer spreect ghy tghene dat der saligher leeringhen betaemt,
Den ouders dat sij sober sijn, eerbaer, voorsienich, ga{n}tsch int ghelooue, in die liefde, en{de} in die verduldicheyt,
Desghelijcs oock die oude vrouwe{n} dat sij sijn in een heylich habijt gheen schande sprekerssen, niet hen gheuende tot veel wijns te drincken wel leerende,
op dat sij wijsheyt leeren moghen den ionghen dochteren, dat sij haer ma{n}s lief hebben, haer kindere{n} beminne{n}
en{de} wesen voorsienich, eerbaer, sober, hebbe{n}de sorghe haers huys, goedertieren, hare{n} mans onderdanich, op dat het woort Gods niet gelastert en worde,
Die iongelinghe{n} suldi desghelijcs vermanen dat sij sober sijn.
In alle dinghe{n} vertoont v seluen tot een exempel van goede wercke{n}, in leeringhe, in oprechticheyt, in rijpicheyt va{n} manieren,
ende v woort sij gantsch en{de} onstraffelijck op dat die ghene die ons teghen is, hem ontsien mach, niet quaets hebbende dat hy va{n} ons soude moghe{n} segghe{n}
Die knechten vermaent datse haren heeren onderdanich sijn, in alles behaghende niet teghen segghende,
niet bedrieghende, maer in alles goede ghetrouwicheyt toonende, op dat sij die leeringhe Godts ons salichmakers moghen in alles vercieren. * ✠
Want die gratie Gods ons salichmakers heeft haer gheopenbaert alle menschen
ons onderwijsende, dat wij versakende die ongoddelijcheyt, ende die weerlijcke begheerten, soberlijck, en{de} rechtuerdelijck, ende Godvruchtichlijck leuen souden in deser werelt
verwachtende die salighe hope ende die toecoemst va{n} die glorie des grooten Godts ende ons salichmakers Iesu Christi,
die sij seluen heeft ghegheuen voor ons lieden, om dat hy ons verlossen soude van alle ongherechticheyt, ende ons voor hem soude suyueren een aenghenaem volck, ghestadelijck volghende goede wercken. *
Dit spreect, ende vermaent, ende straft met alder macht, Niemant en versmade v.
VErmaentse den princen en{de} der ouerheyt onderdanich te sijne, ende den gheboden ghehoorsaem, tot alle goede wercke{n} bereedt te sijne,
niemanden te lasteren, niet kijfachtich te sijn, maer manierlijck toonende alle saechtmoedicheyt tot alle menschen,
want wij ware{n} voortijts oock onwijs ongheloouich, dolende, dienende versceyden lusten, ende wellusticheden, in quaetheyt, ende nijdicheyt leuende ghehaet, malcanderen hatende. ✠
Maer doen die goedertierenheyt ende liefde Godts ons salichmakers tot die menschen gheopenbaert is gheweest,
niet wt die wercke{n} der rechtuerdicheyt die wij ghedaen hebben, maer nae sijn bermherticheyt heeft hy o{n}s salich ghemaect, door het wassche{n} der wedergheboorten ende vernieuwinghen des heylichs gheests,
den welcken hi in ons ghestort heeft oueruloedelijck, door Iesum Christum onsen salichmaker,
op dat wij gherechtuerdicht sijnde door sijn gratie erfghenamen soude{n} sijn, nae die hope des eewichs leuens. *
Het is een gheloouelijck woort, ende hier mede wil ick dat ghijse vestighen sult, op dat sij die Gode gheloouen neerstich moghen sijn om met goede wercken voor te ghaen, Dese dinghen sijn den menschen goet ende nut.
Maer sotte vraghen, ende afcoemsten der gheslachten, en{de} kijuagien, en{de} disputatien der wet schouwet, want sij sijn onnut ende ydel,
Eenen ketterssche{n} mensch suldi nae een oft twee straffinghen schouwen,
wetende dat hi verkeert is die sulc is, ende hy misdoet, midts dat hi door sijn eyghen vo{n}nisse verdoemt is.
Als ick tot v sal senden Artema{n} oft Tycichum soo haest v om tot my te comen tot Nicopolim, want ick heb voor my ghenomen al daer te ouerwinteren,
Zenam den wetgheleerde ende Apollo sendt sorchuuldelijck vore, op dat hen niet en ghebreke,
Ende laet die onse leeren voor te ghaen in goede wercken tot nootelijcken ghebruycke, op dat sij niet onvruchtbaer en sijn,
Alle die met my sijn die groeten v. Groetse die ons lief hebben int ghelooue, Die gratie Godts sij met v allen. Amen.
PAULUS een gheua{n}ghe{n} Iesu Christi, en{de} Timotheus een broeder Philemoni onsen beminden ende medehelper
ende Appie o{n}ser alderliefster suster, en{de} Archippo onsen medestrijder, ende der kercke{n} die in v huys is.
Gratie sij v ende vrede van God onsen vader ende vanden Heere Iesu Christo,
Ic danc mijnen Godt altijt uwer ghedenckenisse houdende in mijnen ghebeden,
hoorende v liefde, ende ghelooue, die ghy hebt inden Heere Iesu, ende tot alle die heylighen,
op dat die ghemeynscap ws gheloofs mach openbaer worden tot kennisse van alle tgoet dat in v lieden is in Christo Iesu.
Want ick heb groote ghenuechte ghehadt, en{de} vertroostinghe in v liefde, want die binnenste leden der heylighen hebbe{n} gherust door v broeder,
Waerom ick groot betrouwen hebbende in Christo Iesu om v te ghebieden, tghene dat profijtelijck is,
soo bidde ick nochtans lieuer om der liefden wille, aenghesien dat ghy sulck sijt als die oude Paulus, maer nv oock een gheuanghen Iesu Christi,
Ic bidde v voor mijnen sone den welcken ick ghewonne{n} hebbe in die banden, Onesimo,
die v somtijts onnut gheweest heeft, maer nv is hy my ende v nuttelijck,
den welcken ick v wederom heb ghesonden, Maer ontfanct hem als mijn binnenste
den welcken ick wel ghewilt hadde by my te behouden, om dat hy voor v my dienen soude in die banden des Euangelijs,
maer sonder uwe{n} raet en wilde ic niet doe{n}, op dat v duecht niet sijn en soude wt bedwanck maer ghewillich,
wa{n}t by auontueren is hy daerom eenen cleynen tijt van v ghesceyde{n}, op dat ghy hem inder eewicheyt soudt wederom ontfanghen,
nv niet als eenen knecht, maer voor eenen knecht eenen alderliefsten broeder, alderdermeest my, hoe veel te meer v oock int vleesch ende inden Heere?
Daerom eest dat ghy my houdt als eene{n} medegheselle, soo ontfant hem als my.
Maer eest dat hy v eenighe scade ghedae{n} heeft, oft v iet sculdich is, rekent dat op mi.
Ick Paulus hebt met mijn hant ghescreuen, ick salt betalen, op dat ick v niet en segghe dat ghy oock v seluen my sculdich sijt.
Alsoo broeder laet my ws met vruechden ghenieten inden Heere, Vermaect mijn inwendighe leden, inden Heere,
Betrouwende in uwe ghehoorsae{m}heyt heb ick v ghescreue{n}, wetende dat ghi meer doe{n} sult dan ic segghe.
Daer toe bereydt my die herberghe, want ick hope dat ick door uwe ghebeden v lieden weder ghegheuen sal worden,
Epaphras mijn mede gheuanghene in Christo Iesu groet v,
Marcus, Aristarchus, Demas, en{de} Lucas mijn helpers.
Die gratie ons Heeren Iesu Christi sij met uwen gheest, Amen.
NAE dien dat Godt hier voormaels menichmael en{de} in menigherley manieren ghesproken heeft totten vaderen door die propheten,
soo heeft hi ten laetsten in dese daghen tot ons ghesproken door den sone, de{n} welcken hy ghestelt heeft eenen erfghenaem van allen dinghen, door den welcken hi ooc die werelt ghemaect heeft,
die welcke (want hy het scijnsel der glorien is, ende{de} die figuere sijns wesens en{de} alle dinghen draghende door dwoort sijnder cracht suyueringhe der sonden makende) sidt ter rechter sijden van die maiesteyt int hooghe,
so veel beter da{n} die Enghelen gheworden, hoe hy verscheydender naem dan die beerft heeft,
want wien vanden Enghelen heeft hy tot eenighen tijde gheleyt. Ghy sijt mijn sone, ick heb v heden voortghebrocht? Ende wederom Ick sal hem tot eene{n} vader wesen, ende hy my tot eenen sone?
Ende als hy wederom sijnen iersten gheborene sone brengt in die werelt, soo seyt hy. Ende hem moeten aenbidden alle Gods Enghelen,
Ende voorwaer totten Enghele{n} seyt hy. Die sijn Enghele{n} gheesten maect, ende sijn dienaren een vlamme des viers,
Maer totten sone. Godt uwen throon is van die eewicheyt tot die eewicheyt, een roede der gherechticheyt, is die roede ws rijcs.
Ghi hebt bemint die rechtuerdicheyt, en{de} ghehaet die o{n}gherechticheyt, daerom heeft God v gesalft uwe God met die olie der vruechden bouen uwe medegheselle{n},
Ende ghy Heere hebt int beghinsel die eerde gheuesticht, ende uwer hande{n} wercke{n} sijn die hemele{n},
die sullen vergaen, maer ghy sult altijt blijuen, en{de} sij sullen alle als een cleedt verouderen,
En{de} ghelijck eenen mantele sulle{n} sij veranderen ende sij sullen verandert worde{n}, maer ghy self, sijt die selue, ende v iaren en sullen niet vergaen. *
Maer tot wien vanden Enghelen heeft hy tot eenighen tijde gheseydt. Sidt aen mijn rechte sijde, tot dat ic v vianden stellen sal tot een voetbancxken uwer voeten?
En sijn sij allegader niet dienstbarighe gheesten, ghesonden ten dienste om die ghene die de erffenisse der salicheyt sullen ontfanghen.
DAerom moete{n} wij te meer onderhoude{n} tghene dat wij ghehoort hebben, dat wij by auo{n}tueren niet teenenmale en veruloeyen,
want eest sake dat het woort dat door die Enghele{n} gheseyt is vast ghemaect is gheweest, en{de} eest dat alle ouertredinghe en{de} onghehoorsaemheyt rechtuerdighe vergeldinghe des loons ontfanghe{n} heeft,
hoe sulle{n}t wij dan ontulieden, eest dat wi soo groote salicheyt versueme{n} die welcke doen sij ee{n} beghinsel ghenomen hadde vertelt te worden door den Heere, vanden ghenen diet ghehoort hebben,
soo is die in ons gheuesticht, ouermidts Gods mede ghetuyghenisse door teekenen, en{de} wonderlijcke wercken, en{de} versceyden myrakelen, en{de} versceyden deylinghen des heylichs gheests, na sijne{n} wille,
Want Godt en heeft den Enghelen die toecome{n}de werelt niet ondergheworpe{n} daer wij af spreke{n},
Maer een heefter ghetuyghenis ghegheuen op een plaetse segghende. Wat is een mensch dat ghy sijns ghedachtich sijt, oft ee{n} sone des mensche{n} dat ghi hem besoect? ✠
Ghi hebt hem ghemaect een luttel minder dan die Enghelen, met glorie en{de} eere hebdi hem ghecroont,
en{de} ghi hebt hem ghestelt ouer die wercke{n} uwer handen. Alle dinghen hebdi gheworpen onder sijn voeten, want in dien dat hy alle dinghen hem onderworpen ghemaect heeft, soo en heeft hy niet achterghelaten dat hem niet ondergheworpe{n} en is, maer nv en sie{n} wij noch niet alle dinghen hem onderworpe{n}
Maer dien Iesum die een luttel beneden die Enghelen vercleynt was, sien wij om dat lijden des doodts, met glorie en{de} eere ghecroont, op dat hy door die gratie Gods voor alle menschen die doot soude smaken,
want het betaemde hem om den welcken alle dinghe{n} sijn, ende door den welcken alle dinghen sijn, die veel kinderen ter glorien ghebracht hadde, dat hy de{n} werckere haerder salicheyt doort lijden soude volmaken,
want die heylich maect en{de} die heylich ghemaect worden, sijn wt eenen. Om welcke sake hy hem niet en scaemt henlieden broeders te noemen segghende,
Ic sal uwen naem vercondighe{n} mijne{n} broeders, int midden der kercken sal ick v louen,
En{de} wederom. Ick sal wesen op hem betrouwende, En{de} wederom. Siet hier ick en{de} mijn kinderen die my Godt ghegheuen heeft,
Daerom want die kinderen ghemeynscap hebbe{n} ghehadt metten vleesch en{de} bloede, soo is hy oock desghelijcs haers deelachtich gheworden, op dat hi door die doot hem verderue{n} soude, die des doots ghewelt hadde, dat is de{n} duyuel,
en{de} dat hy hen verlossen soude die ouermidts vreese der doot in allen hen leuen verbonden waren der slauernien.
Want hy en heeft nerghe{n}s die Enghelen aenghenomen, maer hy heeft Abraha{m}s saet aenghenomen,
waerom dat hy in alles heeft moeten ghelijc wesen sijnen broeders, op dat hy bermhertich soude worden, ende een ghetrouwe bisscop voor Godt, op dat hy versoenen soude die misdaden des volcks,
Want door tghene daer hy mede ghepijnt is gheweest ende ghetempteert, is hy oock machtich de{n} ghenen die ghetempteert worden te helpen.
DAerom ghy heylighe broeders deelachtich vanden hemelsche{n} roep, aenmerct den Apostel en{de} bisscop va{n} onser belijdinghe{n} Iesum *
die ghetrouwe is den ghenen die he{m} ghemaect heeft, ghelijck ooc Moyses was in alle sijn huys.
Want dese is soo veel meerder glorie{n} weerdich ghehoude{n} gheweest bouen Moyses, ghelijck hy meerdere eere heeft dan thuys die ghene diet ghetimmert heeft,
want elc huys wort van iemanden ghetimmert, maer diet al ghescapen heeft dat is Godt,
Ende Moyses was voorwaer ghetrouwe in alle sijn huys, als ee{n} dienaer tot een ghetuyghenisse der dinghen die te segghe{n} waren,
Maer Christus is als die sone in sijn huys, welck huys wi sijn, eest sake dat wij het betrouwen ende die glorie der hopen totten eynde toe vast behouden. *
Daerom ghelijc die heylighe gheest seyt. Eest dat ghy heden sijn stemme hoort,
soo en wilt v herte{n} niet verherden, ghelijc in die verbitteringhe nae den dach der becoringhen in die woestijne,
Daer v vaders my ghetempteert hebben, sij hebben gheproeft en{de} ghesie{n} mijn wercken
veertich iaren, Warom dat ick verbolghen ben gheweest op dit gheslachte, en{de} heb gheseyt. Sij dolen altijt metter herte{n}, Maer sij en hebbe{n} mijn weghen niet bekent,
den welcken ick ghesworen hebbe in mijn gramscappe dat sij niet en sullen in mijn ruste comen. ✠
Siet toe broeders dat by auontueren in iemant van v lieden niet en sij een quaet herte der ongheloouicheyt om te sceyden vande{n} leuende Godt
maer vermaent malcanderen daghelijcs, soo langhe alsmen heden noemt, op datter niemant van v lieden verhart en worde door die bedriechelijcheyt der sonde{n},
want wij sijn Christus deelachtich gheworde{n}, eest by alsoo nochtans dat wij het beghinsel van sijnder substancien totte{n} eynde vast behouden. *
Als daer gheseyt wort. Eest dat ghy heden sijn stemme hoort, soo en wilt v herten niet verharden ghelijct was in die verbitteringhe,
wa{n}t die sommighe hem hoorende hebbe{n} he{n} verbittert. maer niet alle die ghene die ghereyst sijn wt Egipte{n} door Moysen,
Maer teghe{n} die welcke heeft hy verbolghen gheweest die veertich iaren lanck? En was dat niet teghen die ghene die ghesondicht hebben der welcker doode lichamen nedergheworpen sijn in die woestijne?
Maer den welcke{n} heeft hy ghesworen dat sij niet gaen en souden in sijn ruste dan den ghenen die ongheloouich gheweest hebben?
Ende wij sien dat sij daer niet in gaen en mochte{n}, om die ongheloouicheyt.
DAerom laet ons vreesen, datter by auo{n}tuere{n} iemant van v lieden verlate{n} hebbende die belofte van te ghaen in sijn ruste, niet gheacht en worde daer te ghebreke{n},
Want het is ons ooc vercondicht, ghelijc dat henliede{n} was, maer dwoort datse ghehoort hebben en heeft hen niet ghebaet, om dat niet ghemengt en was metten ghelooue van die ghene diet ghehoort hebben,
want wi die ghelooft hebbe{n} sullen in die ruste gaen, ghelijc hy gheseyt heeft. Ghelijck ick ghesworen hebbe in mijnen toren, eest dat sij in mijn ruste ghaen sullen, En{de} dat was voorwaer als die wercken va{n} dat ierste maecsel der werelt volmaect waren,
want hy heeft op een plaetse vanden seuenste{n} dach gheseyt aldus. Ende Godt heeft gherust opden seuensten dach, van alle sijnen wercken,
Ende in dese plaetse wederom. Eest dat si gaen sullen in mijn ruste
Aenghesien dan dattet staet te come{n} datter sommige in sijn ruste sullen gaen, en{de} dat si, den welcken dat ten iersten vercondicht is gheweest, daer niet inghegaen en sijn om die ongheloouicheyt wille,
soo ordineert hy wederom eenen dach huyden, door Dauid segghe{n}de, nae soo veel tijts, ghelijc dat voorseyt is. Eest dat ghy heden sijn stemme hoort, soo en wilt v herte{n} niet verherden,
Want hadde hen Iesus ruste ghegheuen, soo en soude hy nemmermeer daer naer van eene{n} anderen dach ghesproken hebben.
Hierom soo worter noch eenen rust dach achter ghelate{n} voor Gods volc
Want die in sijn ruste ghecomen is, die rust ooc van sijnen wercken, ghelijck Godt oock van die sijne. ✠
Daerom laet ons haesten om te comen in die ruste, op datter niemant en valle in dat selue exempel der ongheloouicheyt,
wa{n}t het woort Gods is leuende en{de} crachtich, en{de} scherper door snijde{n}de da{n} eenich sweert op beyde sijden snijde{n}de, ende het gaet doere tot dat sceyden der zielen en{de} des gheests, en{de} der tsame{n} voechselen en{de} des merchs, en{de} tis een onderscheyder van die ghedachten en{de} meyninghen des herten, En{de} daer en is gheen creatuer onsienlijc voor sijn aenschijn,
maer alle dinghen sijn bloot, ende oopen voor sijn ooghe{n}, va{n}den welcken wij sprake hebben.
Nv wij dan hebbe{n} eenen hooghen priester die ghegaen is door die hemele{n} Iesum den sone Gods, soo laet ons houden die belijdinghe,
want wij en hebben gheenen hooghe{n} priester die niet en soude connen medelijden hebben met onse crancheden, maer in alles gheproeft nae die ghelijckenisse sonder sonde,
Daerom laet ons toe gaen met betrouwen tot den throon der gratien, op dat wij bermherticheyt moghe{n} vercrijghe{n}, ende dat wij gratie moghe{n} vinde{n} als wi die helpe van doen sullen hebbe{n}. *
VVant een ieghelijc hooch priester wte{n} mensche{n} ghenomen, wort voor die mensche{n} ghestelt in die dinghen die tot Gode sijn, dat hi offeren soude gauen en{de} sacrificien voor die sonde{n},
die medelijde{n} soude moghe{n} hebbe{n} met die ghene die onwetende sijn en{de} dolen, want hy ooc beuanghe{n} is met crancheyt,
en{de} daerom moet hy als door tvolc, oock voor sij seluen offeren voor die sonden.
En{de} niemant en neemt sij seluen die eere aen, maer die van Gode gheroepen wort als Aaron.
Alsoo en heeft Christus sij seluen niet eerlijck ghemaect dat hy hooch priester soude worden, maer die ghene die tot hem ghesproke{n} heeft. Ghy sijt mijn sone, ick heb v heden voortghebracht,
Ghelijckerwijs hy oock op een ander plaetse seyt. Ghy sijt priester inder eewicheyt, nae die insettinghe van Melchisedec. *
Die in die daghe{n} sijns vleeschs, ghebeden ende smeekinghen tot den ghene{n} die hem mocht verlossen vander doot, met een crachtich gheroep en{de} met tranen offere{n}de, is verhoort gheweest om sijnder eerweerdicheyts wille,
Ende voorwaer hoe wel hy die sone was, heeft hi wt tghene dat hy gheleden heeft, onderdanicheyt gheleert,
ende volmaect wesende, is hy, alle den ghenen die hem onderdanich sijn, gheworde{n} een oorsake der eewigher salicheyt,
ghenoemt van Gode een hooch priester nae die ordinancie van Melchisedec,
Vanden welcken wi ee{n} groote reden hebben, ende swaer om wt te legghen, want ghy sijt cranck gheworden om te hooren,
want als ghy behoordet meesters te sijne om des tijts wille soo behoefdi wederom datmen v leere welck die ierste beghinselen sijn der woorden Godts, en{de} ghy sijt gheworden sulc den welcken melc van noode is, en{de} ghee{n} harde spijse,
Want alle die melck nuttet die en is niet deelachtich van dwoort der rechtuerdicheyt, want hy is noch een cleyn kint,
Maer de{n} volmaecte{n} hoort toe die harde spijse, hen die door ghewoonte hebben gheoeffende sinnen tot onderscheyden van goet ende quaet.
DAerom achterlatende dwoort van Christus beghinsele, laet ons ter volcomenheyt varen niet wederom legghende het fundament der penitencien, van doode wercken, en{de} des gheloofs tot Gode,
van die leeringhen der doopselen, en{de} ooc van doplegghen der handen, ende van die verrijsenisse der dooden, en{de} van dat eewich ordeel.
Dit sullen wij ooc doen, eest dat Godt ghehenghet,
Want het is o{n}moghelijck dat die ghene die eens verlicht hebben gheweest, en{de} hebben ooc ghesmaect die hemelsche gaue, ende sijn deelachtich gheworde{n} des heylichs gheests
en{de} hebben ooc niet te min ghesmaect dat goet woort Gods, en{de} die crachten der toecomender werelt,
en{de} afgheuallen sijn souden wederom vernieuwt worde{n} ter penitentien, wederom hen seluen cruycende den sone Gods, en{de} hem bespottende,
Want een eerde die dickmael den reghe{n} op haer comende drinct, en{de} is voorts brenghende bequaem cruyt, hem vanden welcken sij ghebouwet wort, ontfanct die benedictie van Godt,
maer die voortsbrengt dornen en{de} distelen, die is verworpen, en{de} seer nae by der maledictien, wiens eynde sal wesen ter verberringhen,
Maer wij betrouwe{n} va{n} v lieden mijn alderliefste beter dinghe{n}, en{de} naerder der salicheyt, hoe wel dat wij alsoo spreke{n}.
Want Godt en is niet onrechtuerdich dat hy ws wercs soude vergheten, en{de} uwer liefden die ghy ghetoont hebt in sijnen naem, die den heylighen ghedient hebt, en{de} noch dient,
Maer wij begheeren dat een ieghelijc van v lieden vertoont die selue sorchuuldicheyt, tot dat volbre{n}ghe{n} der hopen totte{n} eynde toe,
op dat ghy niet traech en wort, maer naeuolgers der ghee{n}der die door tghelooue ende verduldicheyt die beloften sullen beeruen,
Want God Abrahe ghelouende (om dat hy niemanden meerder en hadde by den welcken hy sweren soude) heeft ghesworen by sij seluen
segghende. Ick sal v ghebenedijdende ghebenedijden en{de} vermenichfuldighende vermenichfuldighen,
En{de} alsoo lancmoedelijc verdraghende heeft hy die belofte vercreghen,
want die menschen sweren by eenen meerderen dan sij sijn, en{de} het eynde van allen hen ghekijf ter versekeringhen is den eedt.
Waer in Godt willende den erfghename{n} die beloften oueruloedelijcker toonen die onuera{n}derlijcheyt sijns raets heeft daer eenen eedt tusschen-ghestelt,
op dat wij door twee onueranderlijcke dinghen, midts die welcke Gode onmoghelijck is te lieghen, een alderstercste solaes soude{n} hebbe{n}, die daer toe vlieden om te houden die voorghestelde hope,
die wi hebben als eenen ancker der zielen seker ende vaste, ende ingaende tot dat binnenste des voorhancsels
daer die voorlooper Iesus voor ons inghegaen is, gheworde{n} sijnde hooch priester nae die ordinacie van Melchisedec inder eewicheyt.
VVant dit is Melchisedec die coninck van Salem een priester des oppersten Godts, die welcke Abraham teghen ghinck doe{n} hy wederom comen was vanden slach der coninghe{n}, en{de} heeft hem ghebenedijt,
den welcken Abraham oock wtghesceyden heeft die thienden van alle dinghe{n}, dese wort ten iersten bediet een coninc der rechtuerdicheyt, en{de} daer nae een coninc van Salem dat is een coninck des vreedts,
sonder vader, sonder moeder, sonder afcoemste van gheslachte, noch beghin der daghe{n} noch eynde des leuens hebbende, En{de} hy ghelijc sijnde den sone Godts, blijft Priester inder eewicheyt.
Maer aensiet hoe groot dat dese is den welcke{n} Abraham die patriarck thienden ghegheuen heeft vanden besten dinghen,
En{de} voorwaer die van Leuijs kindere{n} het priesterscap ontfanghende, hebben een ghebodt die thienden te ontfanghen vande{n} volcke nae die wet dat is van haren broederen, hoe wel dat sij oock ghecomen sijn wt Abrahams lendenen,
En{de} hy wie{n}s gheslachte niet mede ghetelt en wort onder henlieden die heeft thienden ontfanghen van Abraham, en{de} hi heeft desen die de beloften hadde ghebenedijt,
En{de} sonder eenich wedersegghen wordt het ghene dat minder is ghebenedijt van dat beter is,
En{de} hier ontfanghen die sterffelijcke mensche{n} die thiende{n}, maer daer betuycht hy dat hy leeft,
En{de} (om alsoo te spreken) door Abraha{m} is Leui die de thienden ontfanghe{n} heeft, ooc verthie{n}t gheweest,
want hy was noch in des vaders lendenen doen Melchisedec hem te ghemoete quam.
Daerom eest dat die veruullinghe doort Leuitelijc priesterscap was (want het volck heeft onder hem die wet ontfanghen) wat waert dan noch van noode datter na Melchisedecs ordinancie een ander priester opstaen soude en{de} dat die niet en soude nae die ordinancie van Aaron ghenoemt worden?
Want als het priesterscap verstelt wort, so eest ooc va{n} noode datter ooc ee{n} verstellinghe der wet ghesciede,
want die ghene daer dese dinghen af ghesproken worden, die is va{n} een ander gheslachte waer af niema{n}t aende{n} outaer ghedient en heeft.
Wa{n}t het is ope{n}baer dat ons Heere is va{n} Iudas geslachte in welc geslachte Moyses va{n}de{n} priesters niet geproken heeft,
En{de} dit blijct noch meer eest datter nae die ghelijckenisse van Melchisedec een ander priester opstaet
die niet ghemaect en is nae die wet des vleeschelijcs ghebodts, maer nae die cracht des oneyndelijcken leuens,
Want hy betuycht. Ghy sijt een priester inder eewicheyt, na die ordinancie van Melchesedec
wa{n}t voorwaer daer wort een verworpinghe des voorgaende ghebodts ghedaen, om sijn crancheyt en{de} onnutticheyt,
Want die wet en heeft niet ter volcomenheyt ghebracht, maer sij was een inleyden van een be-ter hope, door die welcke wij Gode ghenaken,
En{de} in soo vele als dit niet en is sonder eedt (want die andere sijn voorwaer sonder eedt priesters gheworden,
maer dese met eenen eedt door den ghene{n} die tot hem gheseyt heeft. Die Heere heuet ghesworen en{de} ten sal hem niet berouwen, ghy sijt een priester inder eewicheyt)
in alsoo vele is Iesus eens beters testaments belouer geweest,
En{de} die andere sijn voorwaer veel priesters gheweest, om dat sij door die doot beledt worde{n} altijt te blijuen,
maer dese om dat hy inder eewicheyt blijft, heeft een eewich priesterscap.
Waerom dat hy oock inder eewicheyt mach salich maken, gae{n}de door sij selue{n} tot Gode altijt leuende om te bidde{n} voor ons
Want het betaemde dat wij alsulcken hooghen priester souden hebben, heylich, onnosel, onbesmet, versceyden van die sondaers, en{de} hoogher dan die hemele{n} gheworde{n},
die gheenen noot en heeft alle daghe (ghelijck die priesters) ierstmael voor sijn misdaden slachofferanden te offeren, en{de} daer nae voor des volcs misdaden, want dat heeft hy eens ghedaen, sij selue{n} offerende,
want die wet steldt tot priesters menschen die crancheyt hebben, maer dwoort des eedts, dwelc nae die wet, is den sone inder eewicheyt volmaect.
DIe somme van tghene datter gheseyt wordt is dit. Wij hebben sulcken hooghe priester die gheseten is in die rechte sijde vande{n} stoel der grootheyt in die hemele{n},
een dienaer der heylige{n}, ende des warachtichs tabernakels dwelck die Heere vast ghemaect heeft, ende niet die mensch,
Want alle hooch priester wort ghestelt om ghiften en{de} slachoffereanden te offeren, daerom eest va{n} noode dat dese wat hebbe dat hy offeren mach,
Daerom waer hi op deerde, soo en waer hy gheen priester die wijle datter waren die nae die wet gauen offerde{n},
die welcke der ghelijckenissen, en{de} der scaduwe{n} dienen van die hemelsche dinghen, Ghelijck Moysi gheantwoort is, als hi het tabernakel volmaecte. Siet (seyde hy) dat ghijt al doet nae dat voorbeelt dwelck v ghetoont is opden berch,
Maer nv heeft hy eenen betere{n} dienst vercreghe{n} soo vele als hy eens beters testame{n}ts middelaer is, dwelc in beter beloften vast ghemaeckt is,
Want hadde dat ierste onberispelijc gheweest, so en souder ghee{n} plaetse voor een ander ghesocht worden,
Want henliede{n} misprijsende seyt hy. Siet daer sullen daghen comen, sprecct die Heere, en{de} ick sal vomaken ouer thuys va{n} Israel, en{de} ouer thuys van Iuda een nieu testament,
niet nae dat testament dwelck ick haren vaderen ghemaect hebbe, opden dach als ick hen hant ghenomen hebbe dat icse wtleyden soude wten lande van Egipten, want sij en sijn niet ghebleuen in mijn testament, en{de} ick hebse ongheacht ghelaten seyt die Heere.
Wa{n}t dit is het testament dat ick maken sal den huyse va{n} Israhel nae dese daghen seyt die Heere, gheuende mijn wetten in hen verstant, en{de} in hen herte sal icse scrijuen ende ick sal hen tot eenen God sijn, en{de} sij sulle{n} my tot een volck sijn,
ende een ieghelijck en sal sijnen naesten niet leeren, ende een ieghelijc sijnen broedere, segghe{n}de. Kent den Heere, want sij sullen my allegader kennen vanden minsten totten meesten van henlieden,
want ick sal ghenadich sijn haren ongherechticheden ende haerder sonden en sal ic nv voorts niet meer ghedencken,
Ende segghende een nieuwe, heeft hy het ierste veroudert, Maer wat veroudert ende veriaert wort, dat is by sijn eynde.
HEt ierste testament hadder voorwaer te voren sijn rechtuerdichmakinghen des diensts, en{de} een wtwendighe heylicheyt. ✠
Want het tabernakel is ten iersten ghemaect, waer in dat ware{n} die candelaers, en{de} die tafel, en{de} die voorlegghinge der broode{n} die heylich ghenoe{m}t wort.
Maer na dat tweetste voorhancsel was het tabernakel dwelc ghenoemt wort theylich der heylighen,
hebbende het gulde{n} wieroockvat, en{de} die arcke des testaments, rontsomme ouerdect van allen sijden met goude, waer in was die gulden cruycke houdende het manna en{de} Aarons roede die bladeren voortbracht hadde, en{de} die tafelen des testaments,
en{de} ouer die waren die Cherubims der glorien ouerlommere{n}de den stoel der ghenaden, waer af dat nv niet en is te segghe{n} va{n} elcken besondere,
Maer als dese dinghen aldus bereydt waren, soo ghinghen die priesters altijt in dat ierste tabernakel, die diensten der sacrificien voldoende,
maer int tweede ghinc alleene die ouerste priester eens tiaers, niet sonder bloet, dwelck hy offert voor sijn, en{de} des volcs onwetenheyt
Den heylighen gheest dit te kennen gheuende, dat de{n} wech der heylighen noch niet gheopenbaert en was, te wijle dat het ierste tabernakel noch sijnen staet hadde,
dwelck een ghelijckenisse is van desen teghe{n}woordighen tijt, waer nae gheoffert worden gauen, ende slachofferanden die nae die conscientie den ghene{n} die dient niet volcomen maken en connen,
alleenlijck in spijsen en{de} in drancken, ende versceyden manieren van wasschen, en{de} rechtuerdicheden des vleeschs die tot de{n} tijt der beteringhe inghestelt sijn. *
Maer Christus een aencomende hooghe priester der toecomender goeden is door een meerder en{de} volmaecter tabernakel niet met handen ghemaect, dat is niet van desen maecsel
noch door tbloet der bocke{n} oft calueren, maer door sijn eyghen bloet, eens ingaen in dat heylich, hebbende gheuonden die eewighe verlossinghe. *
Want eest dat het bloet der bocken ende der stieren, en{de} dassche{n} vanden veerscalue bespraeyt sijnde die besmette heylicht tot die suyueringe des vleeschs
hoe veel te meer heeft het bloet Christi, die door den heylighen gheest sij seluen Gode onbesmet gheoffert heeft, ons conscientie ghesuyuert van doode wercken om te dienen den leuenden Godt?
En{de} daerom is hy een middelaer des nieuwen testame{n}ts, op dat die ghene die gheroepen sijn (ouermidts die doot die daer tusschen comen is, tot verlossinghe van die ouertredinghen die onder dierste testament waren) ontfanghen souden die belofte der eewigher erffelijcheyt. *
Want waer een testament is, daer eest va{n} noode dat die doot des testamentmakers daer nae volghe,
Want het testament is in die doode{n} gheuesticht, anders so en eest noch niet van weerde{n} als hy noch leuet diet testame{n}t ghemaect heeft.
Daerom so en is het ierste voorwaer sonder bloet oock niet gheheylicht gheweest,
wa{n}t als alle tghebodt der wet van Moyses ghelesen was alle den volcke, soo heeft hy, nemende tbloet der calueren en{de} bocken met water en{de} purpur wolle, en{de} hysope, de{n} seluen boeck oock en{de} alle tvolck bespraeyt
segghende Dit is bloet des testaments, dwelck God tot v lieden gheboden heeft.
Oock heeft hy het tabernakel en{de} alle die vaten des diensts, desghelijcks metten bloede bespraeyet,
En{de} by nae alle dinghen worden doort bloet nae die wet ghesuyuert, en{de} sonder bloetstortinghe en wort gheen verghiffenisse ghedaen.
Aldus dan eest voorwaer van noode die voorbeelden der hemelscher dinghen hier mede ghesuyuert te worden, maer die selue hemelsche dinghen moeten door beter slachofferanden ghesuyuert worde{n} dan met dese,
Want Iesus is niet gheghaen in die heylighe plaetsen met hande ghemaect die voorbeelde{n} der dinghen die warachtich sijn, maer inden hemel op dat hy nv soude teghenwoordich sijn voor Gods aensicht voor ons lieden.
Noch oock niet om dat hy sij seluen dicmael soude offeren, ghelijc die ouerste priester gaet in die heylighe plaetse alle iaere, met vreemden bloede,
want anders soo waert van noode dat hy dicmael lijden soude van tbeghinsel der werelt, Maer nv heeft hy hem eens gheopenbaert, in die veruullinghe der tijden tot een afnemen van die sonde door sijn slachofferande,
Ende ghelijck den mensche ghestelt is eens te steruen, ende daer nae het ordeel,
alsoo is Christus oock eens gheoffert gheweest om die sonden van veel menschen gheheel af te nemen, ten tweeden sal hy openbaren sonder sonde den ghenen die hem verwachten ter salicheyt.
VVant die wet hebbende een scaduwe der toe comender goeden, niet het warachtich beelt der dinghen, en mach nemmermeer volcomen maken die ghene die daer toegaen, met die selue slachofferanden die sij sonder ophouden offere{n} tot allen iaren,
want anders soo soude{n} die opghehouden hebben van gheoffert te worden, om dat die dienaers eens ghesuyuert sijnde ghee{n} conscientie der sonder voorts meer en souden hebben,
Maer hier inne wort een ghedenckenisse der sonde{n} tot elcken iare ghehouden,
want het is onmoghelijck dat door der stieren en{de} bocken bloet die sonden souden afghenomen worden,
Daero{m} hy in die werelt comende seyt. Ghee{n} slachofferande en{de} ghifte en hebdi ghewilt, maer ghy hebt my een lichaem bequamelijc toegheuoecht,
die heelbrantofferen, ende die sondofferen en hebben v niet behaecht,
Doen heb ick gheseyt. Siet ick come, int beghinsel des boecs is van my ghescreuen dat ick Godt uwen wille doen soude,
Bouen segghe{n}de. Dat ghy die slachofferanden en{de} sacrificien en{de} heelbrantoffere{n} ende sondoffere{n} niet ghewilt en hebt, ende dat v oock niet behaechten hebben, die nae die wet gheoffert worden,
doen heb ick gheseyt. Siet ick come, om dat ick Godt uwen wille doen soude, daer neemt hy dierste wech om dat nauolghe{n}de in te setten,
In welcken wille wij gheheylicht sijn, door die offerande van dlichaem Iesu Christi eens,
En{de} voorwaer elck priester is teghenwoordich alle daghe dienende, en{de} die selue slachofferanden dicmael offerende, die ne{m}mermeer die sonden en moghen afnemen,
Maer dese een slachofferande offerende voor die sonden, sidt inder eewicheyt aen die rechte hant Gods,
voortaen verwachte{n}de tot dat sijn vianden ghestelt sullen worden tot een scabelle sijnder voeten,
want door een offerande heeft hy inder eewicheyt volmaect die gheheylichde.
Ende die heylighe gheest betuyghet ons ooc, want nae dat hy gheseyt heeft.
En{de} dit is het testament dat ick tot henliede{n} betuyghe{n} sal nae die daghe{n}, seyt die Heere. Gheue{n}de mijn wet in hen herten, en{de} in hen gedachte{n} sal icse scrijue{n},
en{de} haerder sonde{n} en{de} ongerechticheden en sal ick nv niet meer ghedencken,
En{de} waer verghiffenisse is van dese, daer en is voorts gheen offerande meer voor die sonde,
Daerom broeders hebbe{n}de betrouwen inden inganc der heylighe{n} doort bloet Christi
door den nieuwen en{de} leuende{n} wech welcken hy ons ierstmael voorghewa{n}delt heeft doort voorhancsel, dat is, sijn vleesch,
hebbende oock den groote{n} priester ouer thuys Gods,
laet ons daer toegaen met een warachtich herte in die volheyt des gheest hebbe{n}de die herten bespraeyt van een quade conscientie, en{de} die lichamen ghewasschen met suyueren water,
laet ons houde{n} die onbeweghelijcke belijdinghe onser hopen (want hy is ghetrouwe diet beloeft heeft)
en{de} laet ons malcandere{n} aenmercke{n} tot verweckinghe der liefden, en{de} der goeder wercken,
niet verlatende onse vergaderinghe, ghelijc die sommighe ghewoonlijck sijn maer troostende, en{de} dat soo veel te meer als ghy siet den dach aencomende.
Want als wij al willens sondighen, nae dat wij ontfanghe{n} hebben die kennisse der waerheyt, soo en wort daer voor die sonden nv ghee{n} slachofferande meer achterghelate{n},
maer een veruaerlijc verwachten des ordeels, en{de} een crachtighe wreetheyt des viers, welck verslinden sal die vianden,
Soo wie Moyses wet breect die sterft sonder eenighe ontferminghe door twee oft drij ghetuyghen,
hoe veel te meer quader pijnen meyndi dat sulc lijden sal, die den sone Gods vertrede{n} heeft, en{de} het bloet des testame{n}ts voor onsuyuer ghehoude{n}, waer in dat hy gheheylicht is, en{de} den gheest der gratien versmaetheyt aenghedae{n} heeft?
Wa{n}t wi wete{n} wie datter gheseyt heeft. Gheeft my die wrake, ick salt verghelden, En{de} wedero{m}, want die Heere sal sijn volc ordeelen.
Het is grouwelijc te vallen in die handen des leuende Gods,
Maer weest ghedachtich der voorleder daghen, in die welcke ghy verlicht sijne eenen grooten strijdt des lijdens hebt verdraghen,
eens deels voorwaer als ghy door versmaetheden ende tribulatie{n} een besiensel sijt gheworden, en{de} eens deels als ghy medeghesellen sijt gheworden der gheender die alsoo wandelen,
Want ghi hebt oock metten gheuanghenen medelijden ghehadt, en{de} die beroouinghe van uwen goeden hebdi met blijscap ontfanghen, wetende dat ghy noch een beter en{de} blijuende goet hebt inden hemel.
Daerom en wilt v betrouwen niet verliesen, die een groot vergheldinghe heeft,
want verduldicheyt is v van noode, op dat ghy den wille Gods doe{n}de, moecht vercrijghe{n} die belofte
Want noch een luttel en{de} een cleyn luttelken, en{de} die toecomende is, sal comen, en{de} hy en sal niet vertoeue{n},
maer mijn rechtuerdighe leeft wten gheloove, maer eest dat hy hem seluen onttrect, soo en sal hy mijnder zielen niet behaghen,
Maer wij en sijn gheen kindere{n} des aftrecke{n}s ter verdoemenissen, maer des gheloofs tot vercrijghinghe der zielen.
MAer het ghelooue is een vasticheyt der dinghen die te hopen sijn, een seker bewijs der dinghen die niet ghesien en worden,
Want hier door hebbe{n} die ouders ghetuyghenis vercreghe{n},
Door tghelooue verstaen wij, dat die tijden deser werelt bequamelijc ghescict sijn door dwoort Godts, op dat wt die onsienlijcke dinghen ghemaect soude{n} worden die sienlijcke.
Doort ghelooue heeft Abel Gode een meerder slachofferande gheoffert dan Cain, door die welcke hy een ghetuyghenis vercreghen heeft dat hy rechtuerdich was, als Godt ghetuyghenis gheuende was van sijnen ghiften, ende daer door spreect hy noch al is hy doodt,
Doort ghelooue is Enoch wechgheuoert dat hy die doot niet sien en soude, ende hi en worde niet gheuonde{n}, want God heeft hem wechgheuoert, wa{n}t voor die veruoeringhe heeft hi ghetuygenis ghehadt, dat hy Gode behaecht hadde,
Maer sonder ghelooue eest o{n}moghelijc Gode te behaghen, Want soo wie tot Gode coemt die moet gheloouen dat hy is, ende dat hy den ghenen die hem soecke{n} ee{n} vergelder is.
Door tghelooue heeft Noe nae dat hy een antwoorde ontfanghen hadde van die dinghen die noch niet ghesien en worde{n} vreesende ee{n} arcke bereyt ter salicheyt van sijnen huyse, door die welcke hy die werelt verdoemt heeft, en{de} is ee{n} erfghenaem ghestelt der rechtuerdicheyt die wten ghelooue is,
Door tghelooue heeft hy die Abraham ghenoemt wort, onderdanich gheweest om wt te gaen ter plaetsen die hy ontfanghen soude tot een erffenisse, en{de} hy is wtghegaen, niet wetende waer hene{n} dat hy ginc.
Doort ghelooue heeft hi ghewoont int lant der beloften, als in een vreemt landt, woonende in hutten met Isaac ende Iacob mede erfghenamen der seluer beloften,
want hy verwachte een stadt die fundamenten hadde der welcker constich makere en{de} sceppere Godt is,
Door tghelooue heeft die o{n}vruchtbaer Sara cracht ontfanghen des saets, oock ouer den tijt des ouderdoms, wa{n}t sij gheloofde dat hy ghetrouwe was diet beloeft hadde.
Daerom sijnder ooc gheboren van eenen man (ende dien verstoruen) als sterre{n} des hemels in menichte, en{de} ghelijck dat sandt dwelck aen de cant der zee is ontellijck.
Nae tghelooue sijn alle dese ghestoruen, niet ontfanghen hebbende die beloften, maer van verre die aensiende ende groetende, ende belijdende dat sij pelgrims ende vreemdelinghe{n} sijn op die eerde,
Want die dese dinghen segghen die bewijsen dat sij hen landt soecken,
Ende waert dat sij emmer des lants ghedachtich hadden gheweest daer sij wtghegaen ware{n}, soo hadden sij voorwaer tijt om weder te keeren,
maer nv begheeren sij een beter lant dat is een hemelsch lant, Daero{m} en scaemt hem God niet, haerlieder Godt ghenoemt te worden, want hy heeft hen een stadt bereydt.
Door tghelooue heeft Abraham Isaac gheoffert doen hy beproeft worde, ende hy offerde sijnen eenighen gheboren sone die de beloften ontfanghen hadde
(totten welcke gheseyt is) In Isaac sal v dat saet ghenoemt worden,
voorwaer houdende dat Godt machtich was oock van die dooden te verwecken, waerom heeft hy dien tot een ghelijckenisse wedero{m} ontfanghe{n}.
Door tghelooue heeft Isaac Iacob en{de} Esau ghebenedijt van toecomende dinghen.
Door tghelooue heeft Iacob steruende een ieghelijc van Iosephs kindere{n} besonder ghebenedijt ende heeft aenghebeden dat wtersten van sijnder roeden.
Door tghelooue heeft Ioseph steruende vermae{n} ghedaen van dat reysen der kinderen van Israel ende heeft gheboden van sijnen ghebeenten,
Door tghelooue Moyses gheboren sijnde is gheborghen gheweest drij maenden van sijnen ouders, om dat sij ghesien hadden dattet een fraey kindeken was, ende sij en hebben des conincks ghebodt niet ontsien,
Door tghelooue heeft Moyses doen hy groot gheworden was gheloochent dat hy Pharaos dochters sone was,
meer verkiesende ghepijnicht te worden met Godts volc, dan der tijtelijcker sonde ghenoechte te hebben,
achtende het verwijt Christi meerder rijckdommen te wesen, dan den schat van Egipten want hy sach op die vergheldinghe,
Door tghelooue heeft hy Egipten ghelaten, niet ontsiende die hoochmoedicheyt des conincks, want den onsienlijcken heeft hy als siende verdraghe{n},
Door tghelooue heeft hy Paesschen feestelijck ghehouden, ende die bloetstortinghe, op dat die ghene die dierste gheborene verdorf hen niet raken en soude.
Doort ghelooue sijn sij door die roode zee gheghaen als door dat drooghe lant, dwelck als die Egiptenaren ondersocht hadde{n}, werden sij verslonden.
Door tghelooue sijn die mueren van Iericho neder gheuallen door den omganck van seuen daghen.
Door tghelooue en is Raab die ghemeyn weerdinne niet verloren ghegaen metten ongheloouighen, ontfanghende die bespieders met vreden,
Ende wat sal ick noch segghen? Want den tijt sal my ontbreken vertellende van Gedeon, Barac, Samson, Iephte, Dauid, Samuel, ende van die propheten,
die doort ghelooue conincrijcken verwonnen hebben, ghewracht hebben die rechtuerdicheyt vercreghen hebben die beloften, ghesloten die muylen der leeuwen,
wtghebluscht die cracht des viers, die ontulode{n} sijn dat scerpte des sweerts, crachtich sijn gheworden van cranckheyt, sterck gheworden inden strijdt, ghekeert hebben die heyrleghers der vreemden,
die vrouwen hebben hen dooden ontfanghen van die verrijsenisse, Maer die andere sijn wtgherect gheweest niet ontfanghende eenighe verlossinghe, op dat sij een beter verrijsenisse vinden souden,
Maer die andere hebben bespottinghen ende slaghen gheproeft, daer toe oock banden ende kerkeren,
sij sijn ghesteent gheweest, van een ghehouwen gheweest, ghetempteert gheweest, ende door verslaen des sweerts ghestoruen, sij hebben ommeghegaen in scaepspelsen, in gheyten vellen, ghebrec lijdende, benaut, ghepijnicht
der welcker die werelt niet weerdich en was, in woeste plaetsen dolende op berghen, ende in speluncken, ende in die holen der eerden,
Ende alle dese door tghetuyghenis des gheloofs gheproeft sijnde en hebben die belofte niet ontfanghen,
midtsdien dat Godt wat beters voor ons voorsiende was, dat sij sonder ons niet en souden volmaect worden.
DAerom wij oock hebbende omtrent ons soo groote wolcke der ghetuyghen, aflegghe{n}de alle last, ende alle sonde ons omstaende, laet ons door verduldicheyt loopen tot den strijdt die ons voorghesteldt is,
aensiende opden principalen wercker ende voleynder des geloofs Iesum die welcke hebbende voor hem ghestelt die blijscap, heeft het cruys verdraghen, versmadende die bescaemtheyt ende sidt ter rechter hant Godts. ✠
Want ghedenct sijns die sulck wedersegghen teghen hem seluen van die sondaers verdraghen heeft, op dat ghy niet vermoeyt en wort met uwe{n} ghemoede verflauwende,
want ghy en hebt noch totten bloede niet wederstaen, teghen die sonde strijdende,
ende ghy hebt vergheten die vertroostinghe die tot v liede{n} als tot kinderen spreect segghende. Mijn sone en wilt niet verachten die castijnghe des Heeren, noch en latet v niet verdrieten als ghy van hem ghestraft wort,
Want wien die Heere liefheeft, dien castijt hy, en{de} hy gheesselt elck kint dat hy ontfanct,
In die castijnghe volherdet, als den kinderen soo biedt Godt sij seluen v liede{n}, wa{n}t wat kint isser dat die vader niet en castijt?
Eest dat ghy buyten die castijnghe sijt, der welcker sij alle deelachtich sijn gheworden soo sijdy dan bastaerden en{de} gheen wettighe kinderen,
Voorts soo hebben wij voorwaer vaders ons vleeschs tot onderwijsers ghehadt, en{de} wij ontsaghe{n} die, en sullen wi niet veel te meer onderdanich sijn de{n} vader der gheeste{n} en{de} leue{n}? *
En{de} die leerden ons voorwaer op eenen tijt van luttel daghen nae haren wille, maer dese tot dat ghene dat orboerlijck is om te ontfanghen sijn heylighinge.
Maer alle castijnghe en die teghenwoordicheyt en scijnt niet genoechelijc te wesen, maer droeuich, maer namaels sal sij een seer gheruste vrucht der rechtuerdicheyt weder gheuen den ghenen die door haer gheoeffent sijn,
Daero{m} richt op die slappe hande{n}, en{de} lamme knyen,
en{de} maect rechte ganghe{n} met uwe{n} voeten, op datter iema{n}t crepel gae{n}de niet en dwale, mae laet he{m} meer genesen worde{n}.
Volcht de{n} vrede met alle me{n}schen en{de} heylicheyt, waer sonder dat niemant Godt sien en sal,
toesiende datter niemant der gratie{n} Godts en ontbreke, op datter ghee{n} wortel der bitterheyt opwaerts spruytende beledt en doe, en{de} datter vele door die besmet worden.
Datter niemant een hoereerder en sij oft ongheestelijc ghelijc Esau, die om een spijse sijn recht der ierster gheboorten vercocht heeft,
want ghy sult weten, hoe dat hy namaels begheerende die benedictie te beeruen, verworpen is gheweest, want hy en vant gheen plaetse der penitencie{n}, hoe wel dat hy die met tranen versocht hadde,
Want ghy en sijt niet ghegaen totten rakelijcken berch, en{de} totten viere daermen aencomen mach, en{de} totten stormende wint, en{de} duysterheyt, en{de} onweder,
en{de} tgheluyt der basoene{n} en{de} die stemme der woorden, die welcke die ghene diese ghehoort hebben, weygherden hen dat hen dwoort niet en soude ghedaen worde{n}
(Want sij en verdroege{n} niet tghene datter gheseyt worde, En{de} waert dat een beeste den berch raecte, die soude ghesteent worden,
En{de} also veruaerlijc waert datter ghesie{n} worde, Moyses heeft gheseyt. Ick ben verscrict gheworden, ende heel beuende)
Maer ghy sijt ghegaen tot den berch Sion en{de} die stadt des leuende Godts tot die hemelsche Ierusalem, en{de} totter menichten van veel duysent Enghelen,
en{de} tot die kercke der ierstelinghen die bescreuen sijn in die hemelen, ende tot God den rechter van al, en{de} tot die gheesten der volmaecter rechtuerdigher,
en{de} tot des nieuwe{n} testaments middelaer Iesum en{de} tot die bespraeyinghe des bloets, beter sprekende dan Abels bloet.
Siet toe dat ghy den ghenen die spreect niet en veronweerdicht, Want eest sake dat sij niet ontuloden en sijn die hem veronweerdicht hebbe{n} die opder eerden sprack, veel te min wij die verachten den ghenen die ons van die hemelen toespreect,
wie{n}s stemme doen die eerde beruerde, maer nv beloeft hy segghende. Noch eens en{de} ick sal berueren niet alleen die eerde, maer oock den hemel.
Maer dat hy seydt noch eens, soo verclaert hi die veranderinghe der wa{n}delbaer dinghen als die ghemaect sijn, op dat die blijuen moghen die onwandeldaer sijn. ✠
Hierom het omberuerlijck rijck ontfanghende hebben wij die gratie, door die welcke wij Gode behaghende dienen souden, met vreese en{de} eerweerdicheyt,
Want voorwaer ons Godt is een verterende vier.
DIe liefde der broederlijcheyt blijue in v liede{n},
en{de} die herbergsaemheyt en wilt niet vergheten, want hier door hebben die sommighe behaecht, die Enghelen ter herberghen ontfanghen hebbende.
Weest ghedachtich der gheuanghenen, als mede gheuanghen, en{de} der gheender die arbeyden, als die selue oock mede int lichaem woont,
Den houwelijck is eerlijck, by ieghelijcken ende dat bedde is onbesmet, want die hoereerders ende ouerspeelders sal Godt ordeelen,
Laet die manieren sijn sonder ghiericheyt, te vreden wesende met die teghenwoordighe dinghen, Want hy heeft gheseydt, Ick en sal v niet afgaen noch verlaten,
alsoo dat wij ghetrouwelijck segghen moghen. Die Heere is mijn helper, ick en sal niet vreesen wat my die mensch doet
Weest ghedachtich uwer ouersten, die v lieden ghepreect hebben dwoort Godts, der welcker leuens wtganck ghy aenmerckende volghet tghelooue,
Iesus Christus is ghisteren en{de} heden, die selue is oock inder eeewicheyt. *
Met versceyden en{de} vreemde leeringhen en laet v niet verleyden, Want tis dalder beste door die gratie therte te vestighen, niet met die spijsen die niet ghebaet en hebben den ghene{n} die daer in ghewandelt hebben.
Wij hebben eenen outaer waer af si gheen macht en hebbe{n} te eten, die den tabernakel dienen,
Want welcker dieren bloet voor die sonde ghedraghen wordt in dalder heylichste plaetse, door den ouersten priester, deser lichame{n} worden verbant buyten die legheren,
Daerom heeft Iesus oock, om dat hy door sijn bloet het volck heylighen soude, buyten die poorte gheleden.
Daerom laet ons tot hem wtgaen buyten die legheren, sijn verwijt draghende,
want wij en hebben hier gheen blijuende stadt, maer wij soecken een toecomende.
Hierom laet ons door hem die offerande des loefs altijt Gode offeren, dat is die vrucht der lippen die sijnen naem belijdende sijn
Maer der weldadicheyt, en{de} der mededeelinghen en wilt niet vergheten, want door sulcke offerande{n} wort Godt vernoecht. ✠
Weest onderdanich uwen ouersten, en{de} sijt hen onderworpen, want sij waken ghestadelijck als die redene voor v sielen sullen gheuen, op dat sij dat met blijscap doen moghen en{de} niet suchtende, want dat en is v lieden niet profijtelijck.
Bidt voor ons want wij betrouwen dat wij een goede consciencie hebben, willende in alles wel leuen,
Maer te meer begheer ic dat ghy dit doen wilt, om dat ick te haestelijcker mach v lieden wederom ghegheuen worden,
maer Godt des vreedts die wt die doode{n} ghebracht heeft de{n} grooten herder der schapen, int bloet des eewichs testaments, onsen Heere Iesun Christum,
die maecke v bequaem in alle goet, op dat ghy sijnen wille doet, moecht doende in v liede{n} dat behaghe voor hem door Iesum Christum, den welcken is glorie tot die eewicheyt der eewicheden. Amen *
Ende ick bidde v broeders dat ghy verdraghet dwoort des vertrooste{n}s, want ick hebt v met seer corte woorden ghescreuen.
Weet dat onse broeder Timotheus vrij ghelaten is, metten welcken (eest dat hy haestelijcken coemt) sal ick v lieden sien.
Groet alle uwe ouerste, en{de} alle die heylighen, Die broeders va{n} Italien groeten v lieden,
Die gratie sij met v allen. Amen.
IACOBUS ee{n} dienaer Godts ende ons Heeren Iesu Christi, den twaelf gheslachten die in die verstroeytheyt sijn salicheyt
Mijn broeders achtet te wesen alle blijscap als ghy sult gheuallen sijn in versceyden becoringe{n}
wetende dat die proeuinghe ws gheloofs verduldicheyt werct,
Ende die verduldicheyt hebbe een volmaect werck, op dat ghy moecht wesen volmaect ende gheheel, nerghens in ghebreke{n}de.
Maer eest dat iemant van v lieden wijsheyt behoeft, die beghere die van Gode, die allen menschen gheeft oueruloedelijck, ende niet en verwijt, ende die sal hem ghegheuen worden,
Maer hy bidde int ghelooue, niet twijfelende, want die twijfelt, die is ghelijck die bare vander zee, die vanden wint gheroert wort ende ommeghedreuen,
daerom die mensch en laet hem niet duncken dat hy iet ontfanghen sal vanden Heere.
Een man dobbel van ghemoede is onghestadich in alle sijn weghe{n},
Maer een ootmoedich broeder die glorieere in sijn verheffinghe,
en{de} die rijcke in sijn vernederinghe, wa{n}t ghelijc een bloeme des hoys sal hy verghaen,
want die sonne is opghestaen met hitten, ende die heeft het hoy verdorret, ende sijn bloeme is afgheuallen, ende die schoonheyt haerder ghedaenten is verghaen, alsoo sal die rijcke oock verdwijnen in sijn weghen.
Salich is die man die de becoringhe verdraecht, want als hy sal gheproeft sijn, soo sal hy ontfanghen die croone des leuens, die God beloeft heeft den ghenen die hem liefhebben.
Niema{n}t en segghe als hy ghetempteert wort, dat hy van Gode ghetempteert wort, want Godt en is gheen tempteerder tot quaet, en{de} hy en tempteert niemant,
Maer een ieghelijck wort ghetempteert van sijn begheerlijcheyt afghetrocken, ende aengheloct,
Daer nae als die begheerlijcheyt ontfanghen heeft, soo baert sij die sonde, ende die sonde als sij volbracht is, bre{n}gt voorts die doot.
Daerom en wilt niet dolen mijn alderliefste broeders. *
Alle die beste gaue ende alle volmaecte ghifte is va{n} bouen nederdalende vanden vader der lichten, by den welcken gheen veranderinghe en is, oft ouerlommeringe der verkeeringhe{n},
Vrijwillichlijc heeft hy ons voorts bracht door dwoort der waerheyt om dat wij sijn souden eenighe ierstelinghen sijns scepsels,
Ghy wetet mijn alderliefste broeders. Maer alle mensch sij rasch om te hooren, maer traech om te spreken, ende traech tot gramscap,
want die gramscap eens mans en werct die rechtuerdicheyt Godts niet,
Daerom wech worpende alle onsuyuerheyt, ende oueruloedicheyt der quaetheyt, in saechtmoedicheyt ontfanct dat ingheplant woort, dwelck v ziele mach salich maken. * ✠
Maer weest doenders des woorts, ende niet alleen hoorders, v seluen bedrieghende,
Want isser iemant een hoorder des woorts ende gheen doender, dese sal gheleke{n} worden den man die het aensicht sijnder ghebuerten aensiet in eenen spieghel,
want hy heeft sij seluen aensien, ende is wech ghegaen, ende ter stont heeft hy vergheten hoedanich dat hy gheweest heeft,
Maer soo wie aenmerct in die wet der volmaecter vrijcheyt, ende daer in blijft, niet gheworden sijnde een verghetelijck hoorder, maer een doender des wercs, dese sal salich wesen in sijn werck
Maer eest dat iemant meynt dat hy Godsdienstich is, niet bedwinghende sijn tonghe, maer verleydende sijn herte, deses Godtsdienst is ydel.
Den suyueren Godtsdienst by Godt ende den vader is dese, Te besoecken die weesen ende weduwen, in hen tribulatien ende hem seluen ombesmedt te houden van deser werelt. *
MYn broeders, en wilt het ghelooue van die glorie ons Heeren Iesu Christi niet hebben int wtnemen der persoonen,
Want eest dat in uwe vergaderinghe coemt een man hebbende eenen gulden rinck, in een wit blinckende cleet, en{de} datter oock incoemt een arm mensch met een snoode habijt,
en{de} dat ghy aenmerct op dien die ghecleedt is met dat seer eerlijck cleedt, en{de} segghet tot hem. Sidt ghy hier wel, maer segt totten armen, Staet ghi daer, oft sidt onder dat banxken mijnder voeten,
en ordeelt ghi lieden dan niet by v seluen, ende sijt gheworden rechters der ongherechtigher ghedachten?
Hoort mijn alderliefste broeders. En heeft Godt die arme mensche{n} niet vercoren in dese werelt, rijck int ghelooue, en{de} erfghenamen des rijcks, dwelck Godt beloeft heeft den ghenen die hem liefhebben?
Maer ghy liede{n} hebt de{n} armen mensch onteert, En verdrucke{n} v die rijcke luyden niet door machticheyt, en trecken sij v niet tot die vierscaren?
En blasphemeren sij niet den goede{n} naem die ouer v lieden aengheroepen is?
Eest ooc dat ghy die coninclijcke wet volbrengt nae die scriftuere{n}. Ghi sult uwen naesten liefhebben als v seluen, soo doedy wel,
maer eest dat ghy die persoone{n} wtneemt, soo doedi sonde, wordende ghestraft van die wet als ouertreders,
Maer soo wie alle die wet onderhoudt, en{de} misdoet int eene, die is schuldich gheworden van alle,
Want wie gheseyt heeft. Ghy en sult gheen ouerspel doen, die heeft oock gheseyt. Ghy en sult niet dootslaen, Ende eest dat ghi gheen ouerspel en doet, maer dootslaet, soo sijdi gheworden een ouertreder der wet
Alsoo spreect, ende alsoo doet, als die beghint gheordeelt te worde{n} door die wet der vrijcheyt,
Wa{n}t recht ordeel sonder bermherticheyt sal hem ghescieden, die gheen bermherticheyt ghedaen en heeft, Maer die bermherticheyt gaet te bouen het ordeel. * ✠
Wat salt baten mijn broeders eest dat iemant seyt dat hy tghelooue heeft, ende die wercken niet en heeft? Mach dat ghelooue hem salich maken?
Ende eest dat een broeder oft suster naect sijn, ende ghebrec lijden van daghelijcschen nootdurft,
ende dattet iemant van v liede{n} tot hen segghe. Gaet in vrede{n} wort werm, ende wert versaet, maer dat ghy hen niet en gheeft dat den lichame nootelijck is, wat salt helpen?
Alsoo oock het ghelooue, eest dat gheen wercken en heeft, soo eest doot in sij seluen. *
Maer iemant seyt. Ghy hebbet ghelooue, en{de} ick heb die wercke{n}, toont my v ghelooue sonder wercke{n} ende ick sal v wt die wercken mijn ghelooue toonen,
Ghy ghelooft datter een Godt is. Ghy doet wel, die duyuelen gheloouent oock ende sij verscricken hen,
Maer wilde ghy ydel mensch weten dat het ghelooue sonder werck ydel is?
Abraham ons vader en is hy wt die wercken niet gerechtuerdicht offerende Isaac sijne{n} sone opde{n} outaer?
Siedi wel dat het ghelooue mede wracht met sijne{n} wercke{n} en{de} dat wt den wercke{n} het gelooue volmaect is geweest?
En{de} die scriftuere is volbracht segge{n}de. Abraha{m} heeft Gode gelooft, en{de} tis he{m} gherekent ter rechtuerdicheyt, en{de} hy is Godts vrient ghenoemt gheweest.
Siet ghy wel dat een mensch wt die wercken gherechtuerdicht wort, en{de} niet wten ghelooue alleen?
Desghelijcs oock Rahab die ghemeyn weerdinne, en is sij niet wt die wercken gherechtuerdicht ontfanghende die boden, en{de} die door eenen anderen wech wtleydende?
Want ghelijck een lichaem sonder gheest doot is, alsoo is het ghelooue sonder wercken oock doot.
EN wilt niet veel meesters worden mijn broeders, wetende dat ghy meerder ordeel crijcht
want wij misdoen alle in veel dinghen. Eest dat iemant metten woorde niet en misdoet dits ee{n} volmaect man, hy mach oock met eenen toom tgheheel lichaem omleyden,
Maer eest dat wi den peerden die toomen inden muyl steken, om die ons te ghewillige{n} soo wenden wij oock al rontom hen lichamen,
Ende siet die scepen hoe wel dat sij groot sijn ende van stercken winden ghedreuen worden, nochtans worden sij omgheuoert met ee{n} cleyn roer, waer dat het ghewelt des regeerders wilt,
Alsoo is die tonghe oock een cleyn let, ende het beroemt groote dinghen. Siet hoe grooten bosch dat een cleyn vier ontsteect,
Ende die tonghe is een vier een werelt der boosheyt, Die tonghe wort ghestelt in onse leden, die welcke besmet het gheheel lichaem, ende si ontsteect dat radt van onser gheboorten, ontsteken sijnde van die helle,
want alle natuere van beesten ende voghele{n}, ende serpenten, ende der ander dieren, worden ghetemt, en{de} sijn ghetemt gheweest van die menschelijcke natuere,
maer die tonghe en mach gheen mensch temmen. Tis een ongherustich quaet, vol dootelijcs fenijns,
Door haer ghebenedijden wij Godt en{de} den vader, en{de} met haer vermalendijden wij die menschen die nae Gods ghelijckenisse ghemaect sijn,
wt den seluen mont coemt voorts die ghebenedijdinghe ende vermalendijdinge, Mijn broeders dese dinghe{n} en moeten alsoo niet ghescieden.
Vloeyt een fonteyne wt eenen gate, suet en{de} bitter water?
Mijn broeders mach eene{n} vijgheboom wijndruyuen voorts brenghen, oft eenen wijnstruyck vijghen? Also en mach ooc ghee{n} ghesouten water suet water maken,
Wie isser wijs, ende gheleert onder v lieden? die toone wt sijn goede wandelinghe sijn werc in die saechtmoedicheyt der wijsheyt. ✠
Maer eest dat ghy bitteren nijdt hebt, en{de} datter strijden sijn in v herten, soo en wilt niet glorieren, ende loghenachtich sijn teghen die waerheyt,
want dit en es gheen wijsheyt van bouen nederdalende, maer eertsche, sinlijcke ende duyuelsche,
want daer nijdt ende strijdt is, daer is onghestadicheyt, ende alle quaet werc,
Maer wijsheyt die van boue{n} is die is ten ierste{n} eerbaer, daer nae vreedtsaem, sedich, beradelijck, een gheuoelen hebbende metten goeden, vol bermhertichede{n}, ende goede vruchte{n}, niet ordeelende, sonder gheueynstheyt,
en{de} die vrucht der rechtuerdicheyt wort in vrede ghesaeyt den ghenen die vrede maken.
VVaer af sijn der strijden ende kijuagien onder v lieden? En is dat niet hier af, wt uwe wellusten die in v leden strijden?
Ghy begheert, ende en hebbes niet, ghi slaet doot, en{de} benijdt ende ghy en moghet niet vercrijghen, ghy kijft ende strijdt, ende en hebbet niet, daerom want ghy niet en biddet.
Ghy bidt, ende en ontfanght niet, om dat ghi qualijck bidt, te weten om dat ghijt in uwe wellusten verdoen soudet.
Ghy ouerspeelders en weet ghi niet dat die vrintscap deser werelt Godts viantschap is? Daerom soo wie deser werelt vrint wilt sijn, die wort Godts viant ghemaect,
Meyndy dat die schriftuere ydelijck seydt. Tot nijdicheyt begheert die gheest die in v lieden is?
Maer hy gheeft meerder gratie, Daerom seyt sij. Godt wederstaet den houerdighen, ende gheeft gratie den ootmoedighen. ✠
Daerom weest Gode o{n}derdanich, maer wederstaet den duyuel, ende hy sal van v vliede{n},
Ghenaket Gode, en{de} hy sal v ghenake{n}. Suyuert die hande{n} o ghi sondaers, en{de} maect puer die herten ghy die dobbel va{n} ghemoede sijt.
Weest allendich en{de} maect rouwe, en{de} weent, laet v lachen in een droeffenisse verkeert worden, ende v blijscap in trueringhe,
Verootmoedicht v voor daenschijn des Heeren, en{de} hy sal v verheffen. *
En wilt malcanderen niet lasteren achter rugghe mijn broeder, Die sijne{n} broeder achter rugghe lastert oft sijne{n} broeder ordeelt, die lastert die wet, en{de} ordeelt die wet, Eest dat ghi die wet ordeelt, soo en sijdi ghee{n} doender der wet, maer een rechter,
want daer is een wetgheuer en{de} rechter, die verdoemen mach en{de} verlossen, Maer wie sijt ghy die uwen naesten ordeelt? ✠
Siet ghy die nv segt. Heden oft morghen sulle{n} wij gaen in die stadt, en{de} wij sullen daer emmer ee{n} iaer blijuen, en{de} wij sullen comenscap doen, en{de} winninghe doen
(die niet en weet wat morghen wesen sal)
want wat is v lieder leuen? Tis eenen domp die een luttel tijts ghesien wort, en{de} daer nae sal hy verdwijne{n}, voor tghene dat ghy segghen soudt, Eest dat die Heere wilt, ende eest dat wij leuen, soo sullen wij dit oft dat doen,
Maer nv verheft ghy v in uwe houerdien, Alle sulck verhueghen is arch,
Daerom den ghenen die tgoet doen can, en{de} niet en doet, dien eest sonde. *
VVel aen nv ghy rijcke, weent huylende in uwe allendicheden, die v toecomen sullen
v rijckdommen sijn verrot, en{de} v cleederen sijn van die motten gheten.
V gout ende siluer is verroest gheworden, ende haren roest sal v lieden tot een ghetuyghenis wesen, en{de} tsal v vleesch eten als ee{n} vier Ghy hebt voor v lieden die gramscap tot eenen schat vergadert teghen die wterste daghen.
Siet den loon der wercluyden die v lantscappen ghemaeyt hebben die van v lieden bedrieghelijc onthouden is, die{n} roept ende den roep van dien is ghecomen in die ooren des Heeren der heyrscharen.
Ghy hebt ghebrast op die eerde, ende in uwe ouerdadicheden hebdi v herten opgheuoedt teghen den dach der doodinghe{n}.
Ghi hebt aenghebracht en{de} ghedoot den rechtuerdigen, ende hi en heeft v lieden niet wederstaen. ✠
Daerom broeders weest verduldich tot die toecoemst des Heeren, Siet die ackerman verwacht die costelijcke vrucht der eerden, verduldichlijck lijdende tot dat hy ontfanghe den vroeghe{n} ende spaden reghen.
Weest ghy oock verduldich, ende versterct v herten, want die toecoemst des Heeren sal naken.
Broeders en wilt niet versuchten teghen malcanderen, op dat ghy niet geordeelt en wort. Siet die richter staet voor die doere,
Broeders neemt tot ee{n} exe{m}pel des arbeyts en{de} verduldicheyt die propheten die ghesproken hebben inden naem des Heeren. *
Siet wij achtense salich die verdraghen hebben, Die verduldicheyt van Iob hebdi ghehoort, en{de} des Heere{n} eynde hebdi ghesien, want die Heere is bermhertich en{de} ghenade doe{n}de,
Maer voor al mijn broeders en wilt niet sweren, noch by den hemel, noch by die eerde, noch gheenen anderen eedt, maer laet v woort wesen iae dat iae is, en{de} neen dat neen is, op dat ghy onder doordeel niet en valt,
Isser iemant van v lieden bedroeft? die bidde Isser iemant wel gemoet? die singhe,
Isser iema{n}t onder v lieden sieck? die hale die priesters der kercke{n}, en{de} laet die ouer hem bidden, saluende hem met olien, in den naem des Heeren,
en{de} tghebedt des gheloofs sal den siecken ghenesen, en{de} die Heere sal hem verlichte{n} en{de} eest dat hy in sonden is, die sullen hem vergheuen worden. ✠
Daerom biecht malcanderen v sonden en{de} bidt voor malcanderen, dat ghi moecht salich worden, want seer veel vermach het ghestadich ghebedt vanden rechtuerdighe{n},
Elias was een lijdelijc me{n}sch onser ghelijck, ende door een ghebedt heeft hy ghebeden dat op die eerde niet reghenen en soude, ende ten heeft niet ghereghent binnen drij iaren, en{de} ses maenden,
Ende hy heeft wederom ghebeden en{de} den hemel heeft reghen ghegheue{n}, en{de} die eerde heeft haer vrucht ghegheuen.
Mijn broeders eest dat iemant van v lieden doelt van die waerheyt, en{de} dat hem iemant bekeert,
die moet weten, dat soo wie den sondaer doet bekeeren van die dolinghe sijns weechs, die sal sijn ziele verlossen van die doot, en{de} hy bedect die menichte der sonden. *
PEETER een Apostel Iesu Christi den vercorene{n} vreemdelinghe{n} der verstroytheyt va{n} Ponten, Galatie{n}, Cappadocien, Asien, en{de} Bithynien
nae die voorwete{n}heyt Gods des vaders tot heylichmakinge des geests ter ghehoorsaemheyt en{de} bespraeynghe des bloets Iesu Christi. Gratie ende vrede worde v lieden vermenichfuldicht,
Ghebenedijt sij Godt ende die vader ons Heeren Iesu Christi, die nae sijn groote bermherticheyt ons wederom ghebaert heeft tot een leuende hope, door die verrijsenisse Iesu Christi wt den dooden,
tot een ombederffelijcke ende onbesmette en{de} onuerganckelijcke erffenisse die daer is bewaert in die hemelen om v lieden,
die door die cracht Gods bewaert wort, doort ghelooue ter salicheyt, bereyt om gheopenbaert te worden inden wtersten tijt,
In die welcke ghy v verhueghen sult, al eest dat ghy nv ee{n} luttel tijts moet bedroeft sijn in versceyde{n} temptacien,
op dat die proeuinghe ws gheloofs veel costelijcker dan gout (dat doort vier gheproeft wordt) gheuonden worde, ten loue, en{de} glorie, en{de} eere, in die ope{n}baringhe Iesu Christi,
den welcken ghy lief hebt hoewel ghy hem niet ghesien en hebt, inden welcke{n} ghy nv ooc hem niet siende ghelooft, en{de} gheloouende verhuecht v met een onsprekelijcke en{de} gheglorificeerde blijscap,
medebrenghende het eynde ws gheloofs, te weten die salicheyt der zielen,
Van welcker salicheyt die propheten ondervraecht en{de} ondersocht hebbe{n}, die van die gratie v liede{n} toecome{n}de ghepropheteert hebben,
ondersoeckende in welcken oft hoedanighen tijt in hen den gheest Christi beteekenen soude, vercondighende dat selue lijden, ende die toecomende glorien,
den welcken gheopenbaert is, dat sij niet voor hen seluen, maer voor v lieden die dinghen aenbrochten die nv vercondicht sijn v lieden, door die ghene die v Deuangelie vercondicht hebben. Den heylighen gheest vanden hemel ghesonden wesende, inden welcke{n} die Enghelen begheeren te aenscouwen,
Waerom omgort sijnde aen die lendenen ws herten, sober wesende hoopt volcomenlijck in die gratie die v lieden ghepresenteert wort in die ope{n}baringhe Iesu Christi
als kinderen der ghehoorsaemheyt, niet ghelijck gheworden den voorgaenden wellusten uwer onwetenheyt,
maer nae dien heylighen die v liede{n} gheroepen heeft, weest ghi ooc in alle uwe wandelinghe heylich,
Wa{n}t daer is ghescreuen: Ghy sult heylich wesen, want ick ben heylich,
Ende eest dat ghy hem vader aenroept, die sonder wtnemen der persoone{n} ordeelt, nae dwerc van eenen ieghelijcke{n}, soo wandelt met vreesen binne{n} den tijt van uwer pelgrimagien. ✠
Wetende dat ghy niet verlost en sijt met verga{n}ckelijck gout oft siluer van v ydel wandelinghe, van uwer vaderen leeringhe,
maer met den costelijcke{n} bloede Christi als van een onbesmet ende onbeulect lam,
die voorsien is gheweest voor dat schepsel der werelt, maer gheopenbaert in die wterste tijden, om v lieden
die door hem gheloouich sijt in Gode, die hem vande{n} dooden verwect heeft, ende heeft hem glorie ghegheuen, om dat v ghelooue ende hope in Gode sijn soude,
V zielen suyuer makende in die gehoorsaemheyt der liefden, in die simpel liefde der broederlijcheyt, hebt wter herten malcanderen lief neerstelijcken
wederom gheboren sijnde niet wt verganckelijck, maer wt onuerganckelijck saet, door dwoort des leuende ende inder eewicheyt blijuende Godts,
Want alle vleesch is als gras, ende alle sijn glorie is als die bloeme des gras, het gras is verdroocht, ende sijn bloeme is afgheuallen,
maer dwoort des Heeren blijft inder eewicheyt, ende dat is dwoort dat doort Euangelie ghepreect is onder v liedeu. *
DAerom aflegghende alle quaetheyt ende alle bedroch, en{de} gheueynstheden, en{de} nijdicheden en{de} alle achterclappinghe{n}
als nieu gheboren kinderkens redelijcke sonder bedrieghelijcheyt begheert melck op dat ghy daer doer moecht wassen ter salicheyt,
eest dat ghy nochtans ghesmaect hebt dat die Heere suet is.
Totten welcken ghy gaende als tot den leuenden steen vanden menschen voerwaer verworpen, maer van Gode vercoren, en{de} gheeert,
wert ghy oock als leuende steenen daer op ghetimmert, tot gheestelijcke huysen, tot een heylich priesterscap om te offeren gheestelijcke offeranden Gode ghenaem doer Iesum Christum.
Daer om houdt die scriftuere in: Siet ic legge in. Sion eene{n} principale{n} wtuercore{n} costelijcken hoecsteen, en{de} soe wy in hem ghelooft die en sal niet bescaemt worde{n}.
Daero{m} hebt ghy eere die ghelooft, maer wie niet en gheloouen dien is den steen den welcken die timmerlieden verworpen hebben, gheworden tot eenen hoecsteen,
ende eenen steen des aenstootens, ende eenen steen der verarghernissen den ghenen die hem stoote{n} aent woert, ende niet en gheloouen daer aen daer sij oock op ghestelt sijn.
Maer ghy lieden sijt een vercore{n} gheslachte, een coninclijck priesterschap, een heylich volck, een vercreghen volck, om dat ghy vercondighen soudt diens duechden die v van die duysternisse gheroepen heeft in sijn wonderlijck licht.
Die somtijts gheweest hebt gheen volck, maer nu sijt Godts volck, die wylen gheen bermherticheyt vercreghen en hadt, maer nu bermherticheyt vercreghen hebt. * ✠
Mijn alderliefste ick bidde v lieden dat ghy als vreemdelinghen en{de} pelgrims v onthoudt va{n} vleeschelijcke lusten, die teghen die ziele strijden,
hebbende v wandelinghe goet onder die heydenen, op dat sij int ghene dat sij van v lieden in achterclap spreken als van quaet doenders, wt die goede wercken v lieden aenmerckende, Godt moghen glorificeren in de{n} dach des versoeckens.
Daer om weest onderdanich alle menschelijcke creatueren, om Godt, tsij den coninck als den ouersten,
tsij den vorsten als van hem ghesonden, ter wraken der quaet doenders, maer ten loue der weldoenders.
Want aldus eest den wille Gods, dat ghy weldoende stom maken sult der onwijser me{n}schen onwetenheyt,
als vrij sijnde, ende niet als hebbe{n}de die vrijcheyt tot een decsel der quaetheyt, maer als Godts dienaers.
Eert allen menschen, hebt lief die broederscap. Vreest Godt. Eert den coninck.
Ghi knechten weest onderdanich met alder vreesen uwen Heeren, niet alleen den goeden ende beleefde{n}, maer oock den ombeleefden. *
Want dit is gratie, eest dat iemant om die conscientie tot Godt droefheden verdraecht lijdende ongherechtelijck.
Want wat prijs eest dat ghy sondighende, halslaghen ontfanct ende dat verdraecht? Maer eest dat ghy weldoende verduldichlijck lijdet dits gratie voer Godt.
Want daer toe sijdi gheroepen. ✠ Want Christus heeft gheleden voer ons, v lieden exempel achterlatende, dat ghy sijn voetstappen soudt volghen,
die gheen sonde ghedaen en heeft, noch daer en is gheen bedroch gheuonden in sijnen mont,
die welcke als hy vermalendijt worde, niet en vermalendijde, als hy leedt en dreychde hy niet, maer hy leuerde hem selue{n} ouer den ghenen die hem onrechtelijck ordeelde,
die onse sonden selue ghedraghen heeft in sijne{n} lichaem, opt hout, op dat wy den sonden ghestoruen der, rechtuerdicheyt moghen leuen, doer wiens stramen ghy ghenesen sijt.
Want ghy waert ghelijck dolende scapen, maer ghy sijt nu bekeert tot de{n} herder, ende biscop uwer zielen. *
DEs ghelijcs sullen oock die vrouwen onderdanich wesen haren mans, op dat die sommighe (eest dat sij den woerde niet en gheloouen) doer die wandelinghe der vrouwen sonder dwoert moghen ghewonnen worden,
aenmerkende v lieder suyuer wa{n}delinghe, inder vreesen.
Der welcker cieraet niet en sal wtwendich sijn int vlechten des hairs, oft omhanghen van gout, oft aentrecken van cleederen,
maer den mensch des herten die verborghen is, sal verciert sijn, met die ombederffelijcheyt van eenen gherusten, ende sedighen gheest die in Gods aensicht rijck is.
Want alsoo vercierden voertijts haerlieden die heyleghe vrouwen hopende in Godt, onderdanich wesende haren eyghenen mannen.
Ghelijck Sara Abrahe onderdanich was, noemende hem heere, wiens dochteren ghy sijt, weldoende, ende niet ontsiende eenighe verstooringhe.
Die mans sullen desghelijcs wesen mede woonende nae die wetenheyt, als den crancsten vrouwelijcken vaetken eere bewijsende, als oock den mede erfghenamen van die gratie des leuens, op dat v ghebeden niet beledt en worden. ✠
Ende weest alle int ghelooue eendrachtich medelijdende, liefhebbers der broederlijcheyt, bermhertich, sedich, ootmoedich,
niet loonende quaet voer quaet, noch vermalendijdinghe voer vermalendijdinghe, maer contrarie ghebenedijdende. Want daer toe sijdi ghy lieden gheroepen, dat ghi die benedictie erffelijck besitte{n} soudt.
Want diet dleuen wilt liefhebben, ende goede daghen sien die bedwinghe sijn tonghe van quaet, ende sijn lippen en laet gheen bedroch spreken.
Hij wijcke van tquaet ende doe tgoet, hy versoecke den vrede, ende volghe dien.
Want die ooghen des Heeren sijn op die rechtuerdighe, ende sijn ooren sijn tot hen ghebeden. Maer daensicht des Heeren is op die quaetdonders.
Ende wie eest die v hinderen mach, eest dat ghy nauolghers sijt van tghene dat goet is.
Maer eest dat ghy oock iet lijdet om die rechtuerdicheyt, soo sijdi salich. Maer hen vreese en ontsiet niet, ende en wort niet verslaghen.
Maer den Heere Christum heylicht in v herte{n}. * Altijt bereedt om reden te gheuen allen den ghenen die van v reden eysschen, van die hope in die in v lieden is.
Maer met sedicheyt en{de} vreese hebbende een goede co{n}scientie, op dat die ghene die v goede wandelinghe in Chriso tonrecht lasteren moghen bescaemt worden int tghene daer sij v af lasteren.
Want het is beter dat ghy weldoende (eest dat den wille Godts wilt) lijdet, dan quaetdoende. ✠
Want Christus is eens voer onse sonden ghestoruen, rechtuerdich voer die onrechtuerdighe, op dat hy ons soude Gode offeren, ghedoot voerwaer nae den vleesche, maer leuende ghemaect nae den gheest.
Inden welcken hy ooc in den gheest comende ghepreect heeft den ghenen die inden kerker waren,
die somtijts ongheloouich gheweest hadden, als sij Godts verduldicheyt verwachten in die daghen van Noe, als die arcke ghetimmert worde, in die welcke een luttel, dat is acht zielen, behouden sijn gheweest doert water.
Alsoo behoudt v liede{n} nu oock het doopsel van ghelijcker maniere{n}, niet het aflegghen van die vuylicheyt des vleeschs, maer het ondervraghen van een goede conscientie tot Godt, doer die verrijsenisse Iesu Christi. *
Die daer is aen Gods rechte hant, verslindende die doot, om dat wy des eewichs leuens erfghenamen souden sijn, hy is opghevaren in den hemel, die enghelen ende mach-ten ende crachten, hem onderworpen sijnde.
DAer om want Christus int vleesch gheleden heeft, wapent ghy v seluen oock met dat selue ghedachte. Want die int vleesch gheleden heeft, die heeft opghehouden van sonden,
op dat hy nu voerts den tijt die daer noch ouert int vleesch leuen soude niet nae der menschen lusten, maer nae den wille Gods.
Want de{n} voerlede{n} tijt is ghenoech gheweest om den wille der heydene{n} te ouerbrenghe{n}, den ghenen die ghewandelt hebben in oncuyscheden, wellusticheden, wijnsuypinghen, brasserien, dronckenscappen ende ombehoirlijcke diensten der afgoden,
waer in sij hen verwonderen dat ghy daer toe oock niet en loopt met hen in die selue scandelijcheyt der oncuyscheyt blasphemerende,
die welcke reden sullen gheuen hem die bereedt is te ordeelen die leuende ende die doode.
Want daer om is den doode{n} oock het euangelie ghepreect, op dat sij voerwaer gheordeelt soude{n} worde{n} na die mensche{n} int vleesch, maer dat sij leuen souden nae Godt inden gheest.
Maer het eynde van al sal naken. * Daer om weest voersienich, en{de} waect in ghebede{n}.
Maer voer al onderlinghe met malcandere{n} ghestadighe liefde hebbe{n}de. Want die liefde ouerdect die menichte der sonden.
Weest gheerne herberghende malcanderen sonder murmuratien.
Een ieghelijck alsoo hy ontfanghen heeft die gratie aen malcanderen bedienende, als goede bedienders der menigherande gratie Gods.
Eest dat iemant spreect, die spreke als Gods woerden, eest dat iemant dient, die diene als wter cracht die Godt gheeft, op dat in alle dinghen Godt mach gheeert worden doer Iesum Christum, wien toebehoirt die glorie en{de} heerlijcheyt, tot die eewicheyt der eewicheden Amen. *
Mijn alderliefste en willet v niet laten vreemt gheuen van die hitte, die tot uwen ondersoeck ghesciet, als oft v iet nieus ghesciede,
maer deelachtich wesende van Christus lijden weest blijde, op dat ghy in die openbaringhe va{n} sijnder glorien moecht blijde wesen, v verhueghende.
Eest dat ghy bescimpt wort in Christus naem, soo suldi salich wesen. Want dat Godts eere, glorie, en{de} cracht toebehoort, ende die sijnen gheest is sal op v rusten.
Maer niemant van v lieden en lijde als een dootslagher, oft dief, oft quaetspreker, oft begheerder van ander menschen goeden.
Maer eest dat hy lijdt als een Christe{n} mensch, die en schame hem niet, maer hy glorificere Godt in desen naem,
want tes tijt dat het ordeel sal beghinnen van Godts huys. Ende eest datter ierst van ons beghint, wat eynde salder wesen va{n} die ghene die dat Euangelie Godts niet en gheloouen?
Ende eest dat die rechtuerdighe nauwelijcs salich en sal worden waer sullen die ongoddelijcke ende die sondaer hen vertoonen.
Daer om oock dese die nae Godts wille lijden, die sullen hen zielen beuelen, den ghetrouwe{n} scepper met goede wercken.
DAer om den priesters die onder v lieden sijn bidde ick oock een mede priester ende een ghetuyghe van Christus lijden, die welcke oock ben mede deelachtich der glorien die in den toecomenden tijt gheopenbaert sal worden.
Voedt dat cudde Godts dat onder v lieden is, dat besorghende niet wt bedwanck, maer va{n} selfs nae Godt, noch ooc niet ter saken van scandelijck ghewin, maer willichlijck,
noch oock niet als heerscappie hebbende ouer die ondersaten, maer gheworden sijnde een exempel den cudde wt goeder herten.
Ende als die prince der herders sal gheopenbaert worden, soo suldi ontfanghen die onuerderffelijcke croone der glorien.
Des ghelijcs oock ghy Ionghers weest onderdanich den ouders. Maer alle gader bewijst malcanderen ootmoedicheyt, want Godt wederstaet den houerdighen, maer den ootmoedighen gheeft hy gratie. ✠
Daer om verootmoedicht v onder die machtighe hant Godts, op dat hy v verheffe in den tijt des versoeckens,
alle uwe sorchuuldicheyt worpende op hem, want hy heeft sorghe voer v lieden.
Weest sober en{de} waect, want v viant die duyuel gaet om als eenen briesschenden leuw, soeckende dien hy verslinden mocht.
Den welcken wederstaet sterck int ghelooue. Wetende dat het selue lijden uwer broederscap ghesciet dat inder werelt is.
Ende Godt van alder gratien die ons gheroepen heeft in sijn eewighe glorie in Christo Iesu, sal ons eenen cleynen tijt lijdende selue volmaken verstercken, ende beuestighe{n}.
Hem sij glorie ende heerlijcheyt van die eewicheyt tot die eewicheyt Amen. *
Doer Siluanum den getrouwen broeder heb ick v lieden (als ick voer waer houde) cortelijck ghescreuen, smeekende, ende betuyghende dat dit is die warachtighe gratie Godts, daer ghy in staet.
Die kercke die in Babilonien is groet v, ende Marcus mijn sone.
Groet malcandere{n} met een heylich cussen. Gratie sij v allen die in Christo Iesu sijt AMEN.
SYmon Petrus een dienaer ende Apostel Iesu Christi de{n} ghenen die ghelijck ghelooue met ons te deele vercreghen hebbe{n}, in die rechtuerdicheyt ons Godts, en{de} ons salichmakers Iesu Christi.
Gratie en vrede moet v lieden veruult worde{n} in die kennisse Godts en{de} Christi Iesu ons Heeren,
ghelijck alle dinghen sijnder goddelijcker cracht die ten leuen en{de} Godts dienst ons ghegheuen sijn, doer die kennisse van hem die ons gheroepen heeft doer sijn eyghen glorie ende cracht,
doer den welcken hy ons zeer groot en{de} costelijcke beloften ghegheuen heeft, om dat ghy hier doer soudt deelachtich worden der goddelijcker natueren, vliedende die verderffenisse der wellusticheyt die in die werelt is.
Maer ghy lieden alle sorchuoldicheyt daer toe doende bedient in v ghelooue duecht en{de} in die duecht wetenheyt,
en{de} in die wetenheyt, abstinencie, ende die abstinencie lijdtsaemheyt, maer in lijdtsaemheyt Gods diensticheit,
ende in die Gods diensticheyt die broederlijcke liefde, en{de} in die broederlijcke liefde, die ghemeyn liefde Godts.
Want eest dat dese dinghen v lieden by zijn en{de} oueruloeden, soe en sullen v die niet ydel ende sonder vrucht stellen, in die kennisse ons Heeren Iesu Christi.
Want soo wien dese dinghen niet by en sijn, die is blent, en{de} metter hant tastende, verghetende die suyueringhe van sijnen ouden sonde{n}.
Waer om broeders weest te meer neerstich dat ghy doer goede wercken moecht uwen roep, ende verkiesiinghe seker maken, want dese dinghen doende, en suldi te gheenen tijde sondighe{n}.
Want also sal v lieden ouervloedelijck bereydt worden den inganck in dat eewich rijck ons Heeren en{de} salichmakers Iesu Christi.
Waer om soo sal ick beghinnen v altijt te vermanen hier af, die nochtans voerwaer wetende ende gheuesticht sijt in die teghenwoerdighe waerheyt.
En{de} ick houde dat voerrecht (dat soo langhe als ick in dit tabernakel ben) ick v sal verwecken tot een vermaninghe,
seker wesende dat het aflegghen van mijn tabernakel seer corts comen sal, nae dat ons Heere Iesus Christus my heeft te kennen ghegheuen.
Ende ick sal daer neersticheyt toe doen dat ick v lieden in dien oock dicmael hebben mach nae mijn doot, dat ghy deser dinghen ghedachtich moecht wesen.
Want wy en sijn gheen ongheleerde fabulen geuolcht als wij v verco{n}dicht hebbe{n} o{n}s Heere{n} Iesu Christi cracht, en{de} voorwetenheyt, maer wy sijn besienders gheweest sijnder grootheyt.
Want hy vanden vader ontfanghende glorie en{de} eere, als daer een alsoodanighe stemme nederuiel tot hem va{n} die heerlijcke glorie. Dit is mijn beminde sone inden welcke{n} ick my behaecht hebbe, hoort hem.
En{de} dese stemme hebben wy ghehoort ghebracht vanden hemel, doen wy met hem waren opden heylighen berch.
En{de} wy hebben een vaster woert der propheten, dwelcke ghi aenmerckende doet wel, als op een licht dat lichtende is in een duyster plaetse, tot dat den dach beghint claer te worden, en{de} dat die morghensterre op gae in v lieder herten.
Dit ierstmael verstaende dat gheen scriftuere der propheten ghemaect en wort doer eyghen verclaringhe.
Want die prophetie en is noyt ghebracht gheweest doer den menschelijcken wille. Maer nae dat hen den heyleghen gheest inghegheuen heeft, hebben die heyleghe menschen Godts ghesproken.
MAer daer hebben oock valsche propheten gheweest int volck, ghelijck oock in v liede{n} sullen wesen loghenachtighe meesters, die inbrenghe{n} sullen secten der bederffenissen, ende den Heere die hen ghecocht heeft loochenen sij, brenghe{n}de ouer hen seluen een haestighe verderffenisse.
En{de} vele sullen hen ouerdadicheden volghen, doer die welcke den wech der waerheyt sal gheblasphemeert worden,
en{de} in ghiericheyt sullen sij met gheueynsde woerden hen van v gheneeren, den welcken het ordeel nu van langhen tijt niet op een houdt, ende hen verdoemenisse en slaept niet.
Want eest sake dat Godt die sondighende enghelen niet ghespaert en heeft, maer heeft se met die cabelen der hellen nederghetrocke{n} in die helle, gheleuert om bewaert te worden ten ordeel ghepijnt te sijne.
En{de} oock niet ghespaert en heeft die ierste werelt, maer heeft den achtsten wtroeper der rechtuerdicheyt Noe bewaert, brenghende ouer die werelt der ongoddelijcker den oueruloet der watere{n}.
En{de} die steden der Sodomiten ende Gomorrhiten, tot asschen brenghende heeft hy die oock verdoemt ter verderffenissen. Stellende die tot eenen exempel den ghenen die ongoddelijck doen souden.
En{de} hy heeft den rechtuerdighen Lot die verdruct was, van der booser menschen onrecht, en{de} oncuysche wandelinghe verlost,
want hy was van ghesichte en{de} ghehoor rechtuerdich, woone{n}de by die ghene die die rechtuerdighe ziele van daghe te daghe met boose wercken quelden.
Die Heere weet die Godt vruchtighe wt die becoringhe te verlossen. En{de} die ongherechtighe teghen den dach des ordeels te bewaren om ghepijnt te worden.
Maer aldermeest die ghene die nae tvleesch in die wellusten der onreynicheden wandelen, en{de} die heerscappie versmaden, stout en{de} eyghensinnich die niet en ontsien secten in te brenghen blasphemerende.
Daer die enghelen, die van stercheyt en{de} cracht meerder sijn teghen hen seluen niet en draghen dat lasterlijck ordeel.
Maer dese als onredelijcke beesten, van natueren gheboren ter gheuanghenissen en{de} ter doot, blasphemerende in die dinghen die sij niet en weten, sullen in hen verderffenisse vergaen,
ontfanghende den loon der onrechtuerdicheyt, achtende voer wellust des daechs weelde ter onsuyuerheden, ende der smetten ouervloedende van weelden, in hen maeltijde{n} ouerdaet doende met v lieden,
hebbende ooghen vol ouerspeels, ende des ouersadelijcs misdaets. Aenlockende die onghestadighe zielen, hebbende een herte gheoeffent in ghiericheyt, kinderen der malendidinghe{n}
die welcke verlatende die rechte weghen hebben ghedoelt, en{de} sijn gheuolcht den wech van Balaam, van Bosor, die den loon der boosheyts heeft lief gehadt,
maer heeft tot een straffinghe van sijnder dwaesheyt ghehadt een lastdraghende stomme beeste met eens mensche{n} stemme sprekende, die welcke bedwanck des propheets onwijsheyt.
Dese sijn fonteynen sonder water, en{de} neuelen met stormende winden ghedreuen, de{n} welcken den neuel der duysternissen bewaert wort.
Want sprekende hoouerdighe woerde{n} der ydelheyt trecken sij tot die luste{n} des vleeschs der oncuysheyt, die ghene die een luttel ontvlieden die in dwalinghe wandelen,
belouende hen lieden vrijcheyt daer sij selue eyghen knechten sijn der verderffenissen. Want van wien dat iemant verwonnen wort, diens knecht is hy.
Want eest dat sij vliedende van die besmettinghen der werelt, doer die kennisse ons Heeren en{de} salichmakers Iesu Christi, hier mede weder om beuanghen sijnde verwonnen worden, soo sijn hen laetste argher gheworden dan dierste.
Want het was hen beter den wech der rechtuerdicheyt niet te kennen, dan nae die kennisse achterwaerts ghekeert te worden van dat heylich ghebodt dat hen ghegheuen is.
Want hen is ghesciet dat warachtich ghemeyn segghen. Den hont is wederom ghekeert tot het tghene dat hy wt ghespoghen heeft, ende die soch nae dat sij ghewasschen was, is weder ghekeert tot die wentelinghe des slijcs.
SIet desen tweeden brief scrijf ick tot v alderliefste broeders metten welcken ick vermane v reynen sin tot een ghedenckenisse,
op dat ghy ghedachtich soudt wesen der woerden die ick v te voren gheseyt hebbe van die heyleghe propheten, en{de} van uwen Apostelen, en{de} der ghebode{n} ons Heeren ende salichmakers.
Dit ten iersten wetende datter in die laetste daghen bedrieghers comen sullen met bedroch, nae hen eyghen lusten wandele{n}de,
segghende, Waer is sijn belofte, oft toecoemste? Want van dat die vaderen ontslapen sijn, soo sijn alle dinghen alsoo altijt ghebleuen van tbeghinsel der sceppinghen.
Want al willens en weten sij niet dat die hemelen hier voertijts waren, en{de} die eerde wten water, en{de} doert water, staende doert woert Godts,
doer die welcke die werelt doen oueruloten vanden water vergaen is gheweest.
Maer die hemelen die nu sijn ende die eerde sijn doer tselue woert wederom ghestelt, den viere bewaert teghen den dach des ordeels ende der verdoemenissen der ongoddelijcker menschen. ✠
Maer dit een dinck en sij v niet verborghen alderliefste, dat eenen dach by den Heere is ghelijck duysent iaren, ende duysent iaren als eenen dach.
Die Heere en vertrect sijn belofte niet, alsoo die sommighe meynen, maer hy doet lancmoedelijck om uwen wille niet willende datter eenighe souden verloren gaen, maer dat sij alle souden tot penitencie wederkeere{n}.
Maer den dach des Heeren sal aencomen als een dief, in welcken dach die hemelen met een groot ghedruysch sullen vergaen, maer die elementen sullen van die hitte smelten, ende die eerde ende die wercken die op haer sijn sullen verbrant worden.
Daer om als alle dese dinghen sullen verdoruen worden, hoedanich behoorde ghy lieden te sijn met heyleghe wandelinghen ende Godts diensticheden,
verwachtende ende haestelijck loopende nae die toecoemste van den dach des Heeren, doer den welcken die berrende hemelen smelten sullen, ende die elementen doer den brandt des viers verdwijnen?
Maer wy verwachten nae sijn beloften nieuwe hemelen ende nieuwe eerde, daer die rechtuerdicheyt in woont.
Daer om alderliefste dese dinghen verwachtende weest neerstich dat ghy moecht ombesmet ende onghescent voer hem gheuonden worden in vreden. *
Ende die lancmoedicheyt ons Heeren acht voer uwe salicheyt, ghelijck oock ons alderliefste broeder Paulus nae die wijsheyt die hem ghegheuen is, tot v lieden ghescreuen heeft,
ghelijck hy ooc in alle sijn Epistelen doet sprekende daer in van dese dinghen. In welcke epistelen sijn sommighe dinghe{n} swaer om te verstaen, welck die ongheleerde ende onghestadighe verargheren ghelijck sij oock doen die andere scriftueren, tot hens selfs verdoemenisse.
Daer om ghy broeders dit te voren wete{n}de, bewaert v dat ghy doer der dwaser dwalinghe verleydt niet en valt van v eyghen vasticheyt,
maer wast in die gratie en{de} kennisse ons Heeren en{de} salichmakers Iesu Christi. Hem sij glorie nu oock en{de} inden dach der eewicheyt AMEN.
DATTER gheweest is van tbeghinsel, dat wy ghehoort hebben, dat wy ghesien hebbe{n} met onsen ooghen, dat wy doersien hebben, en{de} dat onse hande{n} ghehandelt hebbe{n}, van dwoert des leuens,
(en{de} het leuen is gheopenbaert ende wy hebbe{n}t ghesien, ende wy ghetuyghent, ende wy vercondighen v lieden het eewich leuen dat by den vader was ende is ons gheopenbaert)
dat wy ghesien hebben, ende ghehoort vercondighen wy v lieden op dat ghi oock moecht gheselscap hebbe{n} met ons ende dat onse gheselscap sij metten vader ende met sijnen sone Iesu Christo.
Ende dese dinghen scrijuen wy v lieden om dat ghi blijde soudt wesen, en{de} dat v blijscap mach vol wesen.
Ende dit is die vercondinghe die wy va{n} hem ghehoort hebben, ende vercondighent v lieden. Dat Godt dlicht is, ende dat in hem gheen duysternissen en sijn.
Eest dat wy segghen dat wy gheselscap met hem hebben, ende in duysternisse wandelen, soo lieghen wy en doen die waerheyt niet.
Maer eest dat wy int licht wandelen, ghelijck hy in dlicht is, soo hebben wy gheselscap tot malcanderen, en{de} tbloet Iesu Christi sijns soons suyuert ons va{n} alle sonde.
Eest dat wy segghen dat wy gheen sonde en hebben, soo bedrieghen wy ons seluen, ende die waerheyt en is in ons niet.
Eest dat wy onse sonden belijden. Hij is ghetrouwe ende rechtuerdich om ons onse sonden te vergheuen, ende ons te suyueren van alle ongherechticheyt.
Eest dat wy segghe{n} dat wy niet ghesondicht en hebben, soo maken wy hem loghenachtich, ende sijn woert en is in ons niet.
MYn kinderkens dese dinghen scrijue ick v liede{n} om dat ghy niet sondighen, en soudt. Maer eest datter iemant sondicht, soo hebben wy eenen voersprake bijden vader den rechtuerdighen Iesum Christum,
en{de} hy is die versoeninghe voer onse sonden, en{de} niet alleen voer die onse, maer ooc voer der gheheelder werelts sonden.
Ende daer aen weten wy dat wy hem ghekent hebben, eest dat wy sijn gheboden onderhouden.
Soe wie seyt dat hy hem kent ende sijn gheboden niet en houdt, die is loghenachtich, en{de} die waerheyt en is in desen niet.
Maer die sijn woert houdt, in dien is warachtelijck die liefde Godts volmaect. Daer aen weten wy dat wy in hem sijn.
Soe wie seyt dat hy in hem blijft, die moet selue oock wandelen, ghelijck hy ghewandelt heeft.
Alderliefste ick en scrijue v lieden gheen nieuwe ghebodt, maer het oude ghebodt, dwelck ghy ghehadt hebt vanden beghinne. Dat oude ghebodt is dwoert dat ghy ghehoort hebt.
Weder om scrijue ick v lieden een nieuwe ghebodt, dat warachtich is by hem en{de} oock by v lieden, want die duysternisse is vergaen, ende dat warachtich licht scijnt nu. *
Soe wie seyt dat hy int dlicht is ende sijne{n} broeder hatet, die is in duysternisse tot noch toe.
Wie sijnen broeder lief heeft die blijft int licht, en{de} daer en is ghee{n} arghernisse in hem.
Maer wie sijnen broeder hatet, die is in duysternisse en{de} wandelt in duysternisse, ende hy en weet niet waer henen dat hy gaet. Want die duysternissen hebben sijn ooghen verblint.
Kinderkens ick scrijue v dat v sonden v vergheuen worden om sijns naems wille.
Ick scrijue tot v ghy vaders, want ghy hebt ghekent den ghenen die van tbeghinsel is. Ick scrijue tot v ghy Ionghelinghen, want ghy hebt den boosen verwonnen.
Ick scrijue tot v ghy cleyne kinderkens want ghy hebt den vader ghekent. Ick scrije v ghy ionghe mannen want ghy sijt sterck, ende dwoert Godts blijft in v lieden, en{de} ghy hebt den boosen verwonnen.
En wilt niet lief hebbe{n} die werelt, noch tghene dat in die werelt is. Esser iemant die de werelt lief heeft, soo en is die liefde des vaders in hem niet.
Want alle dat in die werelt is, dats begheerlijcheyt des vleeschs, ende begheerlijcheyt der ooghen, ende houerdie des leuens, die wten vader niet en is, maer is wt der werelt.
Ende die werelt vergaet, ende haer wellusticheyt. Maer soo wie den wille Gods doet die blijft inder eewicheyt.
Kinderkens het is die laetste vre, ende ghelijck ghy ghehoort hebt dat Antechrist coemt, soo sijnder nu veel Antechristen gheworden. Waer wt wy weten dattet die wterste vre is.
Wt ons sijn sij ghecomen, maer sij en waren van ons lieden niet. Want hadden sij van ons lieden gheweest, sij souden voerwaer met ons altijt ghebleuen hebbe{n}, maer om dat sij souden openbaer wesen, dat sij alle van ons lieden niet en waren.
Maer ghy hebt die saluinghe vanden heylighen, en{de} ghy weet alle dinghen.
Ick en heb tot v lieden niet ghescreuen als tot die ghene die de waerheyt niet en weten, maer als tot die ghene diese weten, ende wa{n}t alle loghene wter waerheyt niet en is.
Wie issser loghenachtich dan die ghene die loochent dat Iesus is Christus? Dit is Antechrist, die den vader loochent ende den sone.
Alle die den sone loochent die en heeft oock den vader niet. Ende wie den sone belijdt, die heeft den vader oock.
Dat ghy van beghinsel ghehoort hebt dat blijue in v lieden. Eest dat in v lieden blijft tghene dat ghy ghehoort hebt van tbeghinsel, soo suldi oock inden vader en{de} inden sone blijuen.
Ende dit is die belofte die hy ons beloeft heeft, het eewich leuen.
Dit heb ick v lieden ghescreuen van die ghene die v bedrieghen.
Ende die saluinghe die ghy van hem ontfanghen hebt laet blijuen in v lieden. Ende ten is v van gheenen noode dat v iemant leere, maer ghelijck zijn saluinghe v leert van alles, soo eest oock warachtich, en{de} ten is niet gheloghen. Ende ghelijck die v gheleert heeft, soo blijft daer by.
Ende nu kinderkens blijft daer by, op dat wy, als hy hem openbaren sal, moghen betrouwen hebben, en{de} dat wy niet bescaemt en worden va{n} hem in sijn toecoemst.
Eest dat ghi weet dat hy rechtuerdich is, soo weet oock dat alle die rechtuerdicheyt doet, wt hem gheboren is.
SIet wat liefde dat ons die vader ghegheue{n} heeft, dat wy souden ghenoemt worden, en{de} wesen, Godts kinderen. Daer om en kent ons die werelt niet, want sy en kent hem niet.
Alderliefste wy sijn nu Godts kindere{n}, en{de} ten is noch niet gheopenbaert wat wy sijn sullen. Wy weten dat wy hem ghelijck sullen wesen, als hy gheopenbaert sal worden, want wy sullen hem sien ghelijck hy is.
En{de} alle die dese hope heeft in hem, die heylicht sij selue{n}, ghelijck hy oock heylich is.
Alle die sonde doet, die doet ongherechticheyt, ende die sonde is ongherechticheyt.
En{de} ghi weet dat hy gheopenbaert is om dat hy onse sonde{n} afneme{n} soude, ende in hem en is gheen sonde.
Alle die in hem blijft die en sondicht niet, ende alle die sondicht, die en heeft hem niet ghesien, noch hem ghekent.
Kinderkens. niemant en verleyde v. Die rechtuerdicheyt doet die is rechtuerdich, ghelijc hy oock rechtuerdich is.
Die sonde doet die is wten duyuel, want van tbeghinsel sondicht die duyuel. Daer toe is die sone Godts gheopenbaert, om dat hy soude verderuen die wercken des duyuels.
Alle die wt Gode gheboren is, die en doet gheen sonde, want sijn saet blijft in hem, en{de} hy en mach niet sondighe{n} om dat hy wt Gode gebore{n} is.
Daer in sijn ope{n}baer Godts kinderen, ende des duyuels kinderen. Alle die niet rechtuerdich en is, die en is wt Gode niet, en{de} die sijnen broeder niet en bemint.
Want dit is die vercondinghe die ghy ghehoort hebt vant beghinsele. Dat ghy malcandere{n} sult lief hebben.
Niet als Cain die wten boosen was, ende heeft sijnen broeder ghedoot. Ende waer om hy hem dootgheslaghen? Om dat sijn wercken quaet waren, maer sijns broeders wercken rechtuerdich. ✠
En wilt v niet verwonderen broeders eest dat v die werelt hatet.
Wy weten dat wy ouergheuoert sijn van die doot totten leue{n}, om dat wy die broeders lief hebben. Wie niet lief en heeft, die blijft in die doot.
Alle die sijnen broeder haet, dats een dootslagher. Ende ghy weet wel dat gheen dootslagher het eewich leuen en heeft in hem seluen blijuende.
Daer aen hebben wy Gods liefde ghekint, dat hy sijn ziele voer ons ghestelt heeft, wy moeten oock onse zielen voer onse broeders stellen.
Die tgoet der werelt heeft, ende siet sijnen broeder noodt hebben, en{de} sluyt sijn binnenste toe van hem, hoe blijft die liefde Gods in hem?
Mijn kinderkens en laet ons niet lief hebben metten woerde, noch metter tonghe{n}, maer metten werken, ende waerheyt. *
Daer aen kennen wy dat wy wter waerheyt sijn, en{de} voer sijn aenschijn sullen wy onse herten wel beraden.
Want eest dat ons herte ons wroecht soo is Godt meerder dan ons herte, en{de} hy weet alle dinghen.
Alderliefste eest dat ons herte ons niet en wroecht, soo hebben wy betrouwe{n} aen Godt,
ende wat wy begheren sullen dat sullen wy ontfanghen van hem, want wy sijn gheboden bewaren, ende doen tghene dat behaghelijck is voer hem.
Ende dit is sijn ghebodt, dat wy ghelooue{n} souden inde{n} naem sijns soens Iesu Christi, ende dat wy malcanderen souden liefhebben, ghelijck hy ons gheboden heeft.
Ende die sijn gheboden houdt, die blijft in hem, ende hy in dien, ende daer aen weten wy dat hy in ons blijft, aen sijnen gheest den welcken hy ons ghegheuen heeft.
ALderliefste en wilt allen gheesten niet gheloouen, maer proeft die gheesten oftse wt Gode sijn. Want veel valsche propheten sijnder wtghegaen in die werelt.
Daer aen kentmen Gods gheest. Alle gheest die belijdt dat Iesus Christus int vleesch ghecomen is, die is wt Gode,
en{de} alle gheest die Iesum loochent die en is wt Gode niet, en{de} dit is Antechrist, daer ghi af ghehoort hebt dat hy coemt, en{de} hy is nu voerts in die werelt.
Ghy sijt wt Gode kinderkens, ende ghy hebt hem verwonnen. Want hy is meerder die in v lieden is, dan die in die werelt is.
Sij sijn vander werelt, daer om spreken sij vander werelt, ende die werelt hoortse.
Wy sijn wt Gode. Die Godt kent, die hoort ons, die wt Gode niet en is, die en hoort ons niet, daer in kennen wy den gheest der waerheyt, ende den gheest der dwalinghen.
Alderliefste laet ons malcanderen lief hebben, want die liefde is wt Godt, ende alle die lief heeft, die is wt Gode gheboren, ende hy kent Godt.
Die niet lief en heeft die en kent Godt niet. ✠ Want Godt is die liefde.
Daer in is die liefde Gods in ons gheopenbaert dat Godt sijnen eenighen gheboren sone ghesonden heeft in die werelt, dat wy doer hem leuen souden.
Daer in is die liefde, niet dat wy Godt lief ghehadt hebben, maer wa{n}t hy ons lief heeft ghehadt, ende heeft sijnen sone ghesonden, tot een versoeninghe voer onse sonden.
Alderliefste ist dat Godt ons alsoo lief heeft ghehadt, soo moeten wy oock malcanderen lief hebben.
Niemant en heeft oyt Godt ghesien. Eest dat wy malcanderen lief hebben, soo blijft Godt in ons, en{de} sijn liefde is in ons volmaect.
Daer aen wete{n} wy dat wy in hem blijuen, en{de} hy in ons, dat hy van sijnen gheest ons ghegheuen heeft.
Ende wy hebben ghesien, en{de} wy ghetuyghent, dat die vader ghesonden heeft sijnen sone tot eenen salichmaker der werelt.
Soe wie belijdt dat Iesus Gods sone is, in dien blijft Godt, en{de} hy in Gode.
Ende wy hebben ghekent, en{de} ghelooft der liefden die Godt in ons heeft. Godt is die liefde, ende die in die liefde blijft, die blijft in Gode, en{de} Godt in hem.
Daer in is die volmaecte liefde met ons dat wy betrouwen soude{n} hebben in de{n} dach des ordeels, want ghelijck hy is, alsoo sijn wy in dese werelt.
Die vreese en is in die liefde niet. Maer die volmaecte liefde drijft die vreese buyten, want die vreese heeft pijne, maer die vreest, die en is niet volmaect in die liefde.
Daer om laet ons Godt lief hebben, want Godt heeft ons ierst lief ghehadt.
Eest dat iemant seyt, Ick heb Godt lief, ende dat hy sijnen broeder hatet, die is een loghenaer. Want die sijnen broeder niet lief en heeft, dien hy siet, hoe mach hy Godt lief hebben den welcken hy niet en siet?
Ende dit ghebodt hebben wy van Gode, dat soe wie Godt lief heeft, sijnen broeder oock lief hebbe. *
ALle die ghelooft dat Iesus is Christus, die is wt Gode gheboren. Ende alle die hem lief heeft die ghegenereert heeft, die heeft oock lief den ghenen die van hem gheboren is.
Daer aen kennen wy dat wy Godts gheboren kinderen lief hebben, als wy Godt lief hebben, ende sijn gheboden doen.
Wa{n}t dit is Gods liefde dat wy sijn gheboden souden bewaren, ende sijn gheboden en sijn niet swaer. ✠
Want alle dat wt Gode gheboren is, dat verwint die werelt. * En{de} dit is die victorie die de werelt verwint, ons ghelooue.
Wie isser die de werelt verwint, dan die ghelooft dat Iesus is die sone Godts?
Dese is die ghecomen is doer dwater ende bloet Iesus Christus, niet int water allee{n}, maer int water ende bloet. En{de} tis den gheest die betuycht dat Christus die waerheyt is.
Want drij isser die ghetuyghenis gheuen inden hemel. Die vader, dwoert, ende die heylighe gheest, en{de} dese drij sijn een.
Ende drij esser die ghetuyghenis gheuen op deerde. Den gheest, dwater, ende tbloet, en{de} dese drij sijn een.
Eest dat wy der menschen ghetuyghenis ontfanghen, Gods ghetuyghenis is meerder, want dat is Gods ghetuyghenis dat meerder is, dat hy ghetuycht heeft van sijne{n} sone.
Die in Gods sone ghelooft, die heeft Godts ghetuyghenis in sij seluen. * Die in den sone niet en ghelooft, die maect hem looghenachtich, wa{n}t hy niet en ghelooft int ghetuyghenis dat Godt ghetuycht heeft sijnen sone.
Ende dit is tghetuyghenis, want ons Godt het eewich leuen ghegheuen heeft. Ende dit leuen is in sijnen sone.
Die den sone heeft, die heuet leuen, wie den sone Godts niet en heeft, die en heeft het leuen niet.
Dit scrijue ick v lieden om dat ghy weten soudt dat ghy deewich leuen hebt die ghelooft inden naem des soons Gods.
Ende dit is tbetrouwen dat wy tot hem hebben dat hy ons hoort soe wat wy begheren nae sijnen wille.
En{de} wy weten dat hy ons hoort wat wy begheren, wy wete{n} dat wy hebben die begheerten die wy van hem bidden.
Soe wie weet dat sijn broeder sondicht een sonde niet ter doot, die bidde, ende dleuen sal hem ghegheuen worden, die daer sondicht niet ter doot. Daer is een sonde ter doot, daer voer en seg ick niet dat iemant bidde.
Alle ongherechticheyt is sonde, en{de} daer is een sonde ter doot.
Wy weten dat alle die wt Gode gheboren is niet en sondicht, maer Godts generatie bewaert hem, ende die boose en raect hem niet.
Wy weten dat wy wt Gode sijn, ende die gheheel werelt is int quaet ghestelt.
Ende wy weten dat die sone Godts comen is, ende hy heeft ons den sin ghegheuen dat wy kennen souden den warachtighen Godt, ende dat wy sijn souden in sijnen warachtighen sone. Dit is die warachtighe Godt, ende het eewich leuen.
Kinderkens bewaert v seluen van die afgodsbeelden. AMEN.
DIE ouder der wtuercorender vrouwen en{de} haere{n} kinderen die ick lief hebbe inder waerheyt, ende niet ick alleen, maer oock alle die de waerheyt ghekent hebben,
om die waerheyt die altijt in ons blijft, ende met ons sijn sal inder eewicheyt.
Met v sij gratie, bermherticheyt, vrede van Godt den vader, ende van Christo Iesu den sone des vaders, in die waerheyt ende liefde.
Ick heb seer blijde gheweest dat ick gheuonden hebbe van uwen kinderen wandelende in die waerheyt, ghelijck wy een ghebodt ontfanghen hebben van den vader.
Ende nu bidde ick v vrouwe, niet als een nieuwe ghebodt tot v scrijuende, maer dat wy ghehadt hebben van tbeghinsel, dat wy malcanderen soude{n} lief hebben.
Ende dit is die liefde dat wy wandelen souden nae sijn gheboden. Want dat is tghebodt dat ghy (ghelijck ghy ghehoort hebt van tbeghinsel) daer in soudt wandelen,
want veel bedrieghers sijn wtghegaen in die werelt, die niet en belijden dat Iesus ghecomen is inden vleesche, dit is die verleyder ende antechrist.
Siet voer v seluen op dat ghy niet en verliest tghene dat ghy ghewracht hebt, maer dat ghy vollen loon moecht ontfanghen.
Alle die wech gaet, ende niet en blijft in Christus leeringhe, die en heeft Godt niet. Soe wie in die leeringhe blijft, die heeft den vader ende den sone.
Eest dat iemant tot v lieden coemt, ende dese leeringhe niet mede en brenghet, en wilt dien in huys niet ontfanghen, noch en groet hem niet.
Want die hem een groete seyt, die wort deelachtich sijnder quader wercken.
Ick hebbende v veel te scrijuen en heb dat niet willen doen doer pampier en{de} inct, want ic hope by v te sijn ende mont aen mont te spreken, op dat v blijscap mach volcomen sijn.
Die kinderen van uwe wtuercorene suster groeten v.
DIE ouder Gaio den alderliefsten, dien ick lief hebbe inder waerheyt,
Alderliefste ick bidde dat ghy in alles soo wel moecht wandelen ende te passe sijn, als v ziele wel varende is.
Ick heb seer blijde gheweest als die broeders quamen ende ghetuyghenis gauen van uwer waerheyt, ghelijck ghi in die waerheyt wandelt.
Ick en heb gheen meerder gratie dan dese, dat ick hoore dat mijn kinderen in die waerheyt wandelen,
Alderliefste ghy doet ghetrouwelijck al wat ghy doet aen die broeders, ende dat aen die pelgrims,
sij hebben ghetuyghenis ghegheuen uwer liefden voor daenschijn der kercken, ghy sult wel doen die gheleydende weerdelijc voor Godt.
Want om sijnen naem sijn sij ghereyst, niet ontfanghende van die Heydenen,
Daerom moeten wij sulcke ontfanghen, op dat wij mede werckers der waerheyt wesen moghen,
Ick soude by auontueren der kercken ghescreuen hebben maer Diotrepes die ouer hen bemint die ouerheyt te hebben, die en ontfanct ons niet,
Daerom eest dat ick come soo sal ick sijn wercken openbaren die hy doet, met quade woorden snaterende teghe{n} ons, ende als oft hem dese dinghen niet ghenoech en waren, soo en ontfanct hy die broeders niet, ende die ghene diese ontfanghen verbiedt hijt, ende worptse wter kercken,
Alderliefste en wilt niet nae volghen tquaet, maer dat goet is, Wie wel doet die is wt Gode, Wie qualijck doet die en heeft Godt niet ghesien.
Demetrio wort ghetuyghenis ghegheuen van een ieghelijck ende van die waerheyt selue, ende wij gheuen oock ghetuyghenis, ende ghy weet dat ons ghetuyghenis warachtich is.
Ick heb veel ghehadt v te scrijuen, maer ick en hebs met inct ende penne v niet willen scrijuen,
Ick hope cortelijck v te sien ende dan sullen wij mont aen mont spreken,
Vrede sij v. Die vrinden groeten v, Groet die vrinden by name.
IUDAS een dienaer Iesu Christi, ende ee{n} broeder Iacobi, de{n} beminden die in Godt den vader sijn, ende den behoudenen ende gheroepenen in Christo,
Bermherticheyt ende vrede, en{de} liefde sij in v lieden veruult.
Alderliefste ic alle neersticheyt doe{n}de om tot v lieden te scrijue{n} van v ghemeyn salicheyt heb moeten tot v scrijuen, biddende dat ghy volstandelijkck strijden wilt voor tghelooue dat eens den heylighen ghegheuen is,
Want daer sijn heymelijck inghecomen sommighe ongoddelijcke menschen (die langhe te voren bescreuen sijn gheweest in dit ordeel) die onser Godts gratie trecken ter oncuyscheyt, ende onsen eenighen heerscapper ende Heere Iesum Christum loochenen,
Maer ick wil v vermanen wetende eens alle dinghe{n} hoe dat Iesus het volck wt de{n} lande va{n} Egipte{n} verlossende, te{n} tweede{n} male vernielt heeft die ghene die niet ghelooft en hebben,
Maer die Enghelen die hen heerlijcheyt niet behouden en hebben maer hebben hen woonstede verlaten, heeft hy ten ordeel vanden grooten dach met eewighen banden onder die duysterheyt ghehouden,
ghelijck Sodoma ende Gomorrha, ende die steden daer by ligghende, die in ghelijcker manieren oock oncuyscheyt bedreuen hadden, ende wech ghaende waren nae ander vleesch, sijn gheworden tot een exempel, lijdende die pijne des eewichs viers,
Desghelijcs ooc dese besmetten voorwaer het vleesch en{de} versmaden die heerscappie, en{de} blasphemere{n} die maiesteyt.
Doen die Archangel Michael met den duyuel disputerende keef van Moyses lichaem, soo en heeft hy hem niet dorren het ordeel der blasphemien oplegghen, maer hy heeft gheseydt. Die Heere ghebiede v,
Maer dese blasphemeren alle dat sij voorwaer niet en weten, maer alle dat sij van natueren als stomme beesten weten, daer in worden sij verdoruen.
Wee den ghenen die in Caims wech ghegaen sijn, ende door Balaams dolinghe om loon wtghestort sijn, ende in die wederspannicheyt van Core vergaen sijn,
Dese sijn smetten in hen brasserien, brassende sonder vreese, hen seluen voedende, wolcken sonder water, die vanden winden al om ghedreuen worden, herftsche boomen, onuruchtbaer, tweemael verstoruen, wtghewortelt,
wreede goluen der zee wtschuymende, hen selfs scanden, dolende sterren, den welcken dat stormende onweder der duysternissen bewaert is inder eewicheyt,
Ende van desen heeft ghepropheteert die seuenste van Adam Enoch segghende. Siet die Heere coemt in sijn heylighe duysenden,
om te doen ordeel teghen een ieghelijcken, ende om te strauen alle ongoddelijcke, van alle die wercken haerder ongoddelijcheden, waer mede sij ongoddelijck ghedaen hebben, ende van allen die harde woorden welck die ongoddelijcke sondaers teghen hem ghesproken hebben,
Dese sijn croonachtich murmureerders, nae hen lusten wandelende, ende haren mont spreect houerdie, wonderlijck seer achtende die persoonen ter saken van winninghen,
Maer ghy alderliefste weest ghedachtich der woorden, die voorseyt sijn van die Apostelen ons Heeren Iesu Christi,
die welcke v lieden seyden datter in die wterste tijden comen sullen bedrieghers, nae hen begheerten wandelende in ongoddelijcheden,
Dit sijn sij die hen seluen afsceyden, vleeschelijcke menschen den gheest niet hebbende,
Maer ghy alderliefste timmerende v seluen op ons alderheylichste ghelooue, inden heylighen gheest biddende,
houdt v seluen in die liefde Godts, verwachtende die bermherticheyt ons Heeren Iesu Christi, ten eewighen leuen,
Ende dese verdoemde straft,
maer dandere maect salich die wten vier treckende, Maer den anderen weest bermhertich in vreesen, hatende oock den besmetten rock die vleeschelijck is,
Maer den ghenen die machtich is v te bewaren sonder sonde, ende te stellen voor daenschijn van sijnder glorien onbesmedt, met verhueghen, in die toecoemst ons Heeren Iesu Christi,
den eenighen Godt onsen salichmaker door Iesum Christum onsen Heere, sij glorie, ende grootdadicheyt heerlijcheyt, ende macht, voor alle tijden, ende nv, ende tot alle eewen der eewen AMEN.
DIE openbaringe Iesu Christi welc hem God ghegheue{n} heeft om te vercondighen sijnen dienaren, tghene dat corts ghescieden moet, ende heuet te kennen ghegheuen, sendende door sijne{n} Enghel sijnen dienaer Iohanni,
die ghetuyghenis heeft ghegheuen den woorde Godts, ende tghetuyghenis Iesu Christi al wat hy ghesie{n} heeft.
Salich is hy die leeft en{de} hoort die woorden van deser prophetien, ende bewaert die dinghen die daer in ghescreuen sijn, want den tijt is hier nae by.
Ioannes den seuen kercke{n} die in Asien sijn, Gratie sij v en{de} vrede van hem die is, en{de} die was, en{de} die comen sal, en{de} van die seuen gheesten die voor daenschijn van sijnen throon sijn,
en{de} van Iesu Christo die een ghetrou ghetuyghe is, dierste gheborene der doode{n}, en{de} een prince van die coninghe{n} der eerden, die ons bemint heeft, en{de} heeft ons gewassche{n} van onse sonden in sijn bloet, *
en{de} heeft ons gemaect een rijck, en{de} priesters Gode en{de} sijnen vader, hem sij glorie en{de} heerlicheyt in die eewicheyt der eewichede{n} Amen.
Siet hy coemt metten wolcken, en{de} hem sullen sien alle ooghe{n,} en{de} die hem ghesteken hebben, En{de} alle die gheslachte{n} der eerde{n} sullen hen seluen ouer hem beclaghe{n}, tis waer, Amen.
Ick ben Alpha en{de} O, tbeghinsel en{de} deynde seyt die Heere Godt, die is, en{de} die was, en{de} die comen sal, die almachtighe.
Ic Ioha{n}nes v broeder ende medegheselle in die tribulacie, en{de} int rijck, en{de} verduldicheyt in Christo Iesu, heb geweest in deylant dat ghenoemt wort Patmos, om dwoort Godts en{de} tghetuygenis van Iesu.
Ick heb gheweest inden gheest opten sondach, en{de} ick heb achter my ghehoort een groote ste{m}me als van een tro{m}pette
seggende. Wat ghy siet dat scrijft in eene{n} boec en{de} sendet den seuen kercken die in Asien sijn, Epheso, ende Smyrne, ende Pergamo, en{de} Thyatire, ende Sardis, ende Philadelphie, en{de} Laodicie,
Ende ic ben omghekeert dat ick sien soude die stemme die met my sprac. Ende omghekeert sijnde heb ic ghesien seuen gulden candelaren,
ende int midden der seuen gulden candelare{n} eenen ghelijc den sone des menschen, ghecleet met een cleedt totten voete{n}, ende omgort aen sijn borsten met eenen gulden gordele,
maer sijn hooft en{de} hayr waren wit blinckende, ghelijck witte wolle, en{de} ghelijc sneeu ende sijn ooghen als een vlamme viers,
en{de} sijn voeten ghelijck fijn metael in eenen gloeyenden ouen, en{de} sijn stemme was als die stemme van veel watere{n},
ende hy hadde in sijn rechte hant seuen sterren, ende wt sijnen mont ghinck een sweert aen beyde sijden scerp, en{de} sijn aensicht lichte ghelijc die sonne in haer cracht,
Ende als ick hem ghesien hadde, soo ben ick gheuallen aen sijn voeten als doot, Ende hy heeft sijn rechte handt op my gheleydt segghende. En wilt niet vreesen, ick ben dierste ende die laetste,
ende leuende, ende ick heb doot gheweest, ende siet ick ben leuende in die eewicheyt der eewicheden, ende ick heb die slotelen der doot, ende der hellen,
Daerom scrijft dat ghy ghesien hebt, ende dat daer is, ende dat haestelijck ghescieden moet nae desen,
Het sacrament van die seuen sterren die ghy ghesien hebt in mijn rechte hant, ende die seuen gulden candelaren, die seuen sterren sijn die Enghelen der seuen kercken, ende die seuen candelaren sijn die seuen kercken.
ENde tot den Enghel van die kercke van Ephesen scrijft. Dit seyt hy die de seuen sterren houdt in sijn rechte hant, die daer wa{n}delt int midden van die seuen gulden candelaren.
Ick weet v wercken ende uwen arbeyt, ende v lijdtsaemheyt, ende hoe dat ghy die quade niet verdraghen en moecht, ende ghy hebtse gheproeft die segghen dat sij Apostelen sijn, ende en sijns niet, ende ghy hebtse loghenachtich gheuonden, ende ghi hebt verduldicheyt,
en{de} hebt verdraghen om mijne{n} naem, ende ghy en sijt niet flau gheworden.
Maer ick heb teghen v een luttel dat ghi v ierste charitate ghelaten hebt,
Daerom weest ghedachtich waer af dat ghy gheuallen sijt, en{de} doet penitencie, ende doet v ierste wercken oft anders come ick v, ende ick sal uwen candelaer veruoeren van sijnder plaetsen, ten sij dat ghy penitencie doet,
Maer ghy hebt dat, dat ghy hatet die wercken van die Nicolaiten, die ick ooc hate.
Wie ooren heeft, die hoore wat die gheest seyt den kercken. Den verwinnere sal ick teten gheuen vanden houte des leuens, dat int paradijs mijns Godts is,
Ende den Enghel van die kercke te Smyrne scrijft. Dit seydt dierste ende die laetste, die doot gheweest is, ende leuet,
Ick weet v tribulacie ende v armoede, maer ghy sijt rijck, ende ghy wort gheblasphemeert van die ghene die segghen dat sij Ioden sijn, ende sij en sijns niet, maer sij sijn een Sinagoge Satane,
En vreest niet van die dinghen die ghy lijden sult, Siet die duyuel salder sommighe van v inden kerker worpen om dat ghy soudt gheproeft worden, ende ghy sult tribulacie hebben thien daghen, Weest ghetrouwe totter doot toe, ende ick sal v gheuen die croone des leuens,
Wie ooren heeft die hoore wat die gheest seydt den kercken. Soo wie verwint die en sal niet ghequetst worden van die tweede doodt,
Ende den Enghel van die kercke van Pergamo scrijft. Dit seydt hy die tsweert heeft aen beyde sijden scerp,
Ick weet waer ghy woont, waer Satanas stoel is, ende ghy houdt mijnen naem, ende ghy en hebt mijn ghelooue niet gheloochent, En{de} in die daghen Antipas mijn ghetrouwe ghetuyge die by v liede{n} ghedoot is daer Satanas woont,
Maer ick heb teghen v een luttel, want ghy hebt daer sommighe houdende Balaams leeringhe, die Balac leerde een verarghernisse te stellen voor die kinderen van Israel, eten en{de} oncuyscheyt bedrijuen,
alsoo hebder ghy oock houde{n}de die leeringhe van die Nicolaiten.
Desghelijcs doet penitencie, oft anders sal ick v cortelinghe comen, en{de} ick sal met die vechten mette{n} sweerde mijns monts.
Soo wie een oore heeft die hoore wat die gheest der kercken seyt. Den ghenen die verwint sal ick gheuen verborghen manna, ende ick sal hem eenen witten blinckende steen gheuen, ende inden steen eenen nieuwen nae{m} ghescreue{n}, den welcken niema{n}t en weet dan dien ontfanct.
En{de} den Enghel der kercken van Thyatire scrijft. Dit seyt die sone Godts, die ooghen heeft als een vlamme viers, ende sijn voeten ghelijck fijn metael.
Ick ken v wercken ende ghelooue, ende v liefde ende dienst, ende uwe patientie, ende v laetste wercken meer in ghetale dan dierste.
Maer ick heb teghen v een luttel, wa{n}t ghy laet die vrouwe Iezabel die haer seyt een prophetersse te sijn, leeren en{de} bedrieghe{n} mijn knechten, hoereren, ende eten vanden offer der afgoden,
Ende ick heb haer tijt ghegheuen dat sij penitencie doen soude, ende sij en wilt gheen penitencie doen van haer oncuyscheyt.
Siet ick salse legghen in een bedde, ende alle die met haer ouerspel bedrijuen, sulle{n} in seer groote tribulacie wesen, ten sij dat sij penitencie van haren wercken doen,
ende haer kinderen sal ick dootslaen ter doot, ende alle die kercken sullen weten, dat ick ben onder soeckende die nieren en{de} herten, ende ick sal eenen ieghelijcken van v lieden gheue{n} nae sijn wercken,
Maer v lieden seg ick den andere{n} die te Thyatiren sijt. Soo wie niet en hebben dese leeringe die niet gheke{n}t en hebben die hoocheyt van Satanas ghelijck sij segghen, ick en sal op v lieden gheenen anderen last legghen,
maer tghene dat ghy hebt, houdt dat tot dat ick come,
Ende soo wie verwint ende bewaert totten eynde toe mijn wercken, dien sal ick macht gheuen ouer die Heydenen,
ende hy salse regeren met een yseren roede, ende als eens potbackers vat sullen si heel ghebroken worden ghelijck ick oock ontfanghen hebbe van mijnen vader,
ende ick sal hem gheuen die morghen sterre,
Wie ooren heeft die hoore wat die gheest seyt den kercken.
ENde den Enghel der kercke{n} te Sardis scrijft. Dit seyt hy die de seuen gheesten Godts heeft en{de} die seuen sterren. Ick weet v wercken, dat ghy den naem hebt dat ghy leeft, ende ghy sijt doot,
Weest wacker, ende versterct die andere die steruen souden, want ick en vinde v wercken niet vol voor mijnen Godt.
Daerom hebt in v ghedachte hoe dat ghijt ontfanghen ende ghehoort hebt, ende bewaert, ende doet penitencie, Daerom eest dat ghy niet en waect, soo sal ick tot v comen als een dief, ende ghy en sult niet weten wat vren dat ick tot v comen sal,
Maer ghy hebt een luttel namen in Sardis, die hen cleederen niet besmet en hebbe{n}, ende sij sullen met my wandelen in witte cleederen, want sij des weerdich sijn.
Soo wie verwinnet die sal alsoo ghecleedt worden met witte cleederen, ende ick en sal sijnen naem niet wt vaghen wt den boeck des leuens, ende ick sal sijnen naem belijden voor mijnen vader, ende voor sijn Enghelen,
Wie ooren heeft die hoore wat die gheest spreect den kercken.
Ende den Enghel van die kercke van Philadelphie scrijft. Dit seyt die heylighe ende warachtige, die Dauids slotel heeft, die open doet ende niemant en sluytet, die sluyt en{de} niemant en doet open,
Ick weet v wercken. Siet ick heb voor v ghegheuen een open doere die niemant sluyten en mach, want ghy hebt een cleyne cracht, ende ghy hebt mijn woort ghehouden, en{de} ghy en hebt mijnen naem niet gheloochent.
Siet ick salse gheuen van Satanas Sinagoge die segghen dat sij Ioden sijn, ende sij en sijns niet, maer sij lieghen. Siet ick salse maken dat sij comen sullen ende aenbidden voor v voeten, en{de} sij sullen weten dat ick v lief heb ghehadt,
want ghy behouden hebt het woort van mijnder patientien, ende ick sal v bewaren van die vre der temptacien, die comen sal in die gheheel werelt om te tempteren die ghene die op deerde woonen,
Siet ick come corts, hout dat ghy hebt, op dat niemant v croone en neme.
Soo wie verwint ick sal hem maken een columne inden tempel mijns Godts, ende hy en sal niet meer buyten gaen, ende ick sal op hem scrijuen den naem mijns Godts, ende den naem van mijns Godts nieuwe stadt Ierusalem die nederghedaelt is vanden hemel van mijnen Godt, ende mijnen nieuwen naem.
Wie ooren heeft die hoore, wat die gheest seyt den kercken,
Ende den Enghel der kercken van Laodicien scrijft. Dit seyt Amen die ghetrouwe en{de} warachtighe ghetuyghe die tbeghinsel is van Godts creatuere,
Ick weet v wercken dat ghy noch cout en sijt, noch heet, och oft ghy cout waert, oft heet,
maer want ghy lau sijt ende noch cout noch heet, soo sal ick v beghinnen wt te braken wt mijnen mont, want ghy segt.
Ic ben rijck, ende oueruloedich gheworden, ende ick en heb gheens dincs ghebrec, ende ghy en weet niet dat ghy onsalich sijt, ende allendich, ende arm, en{de} blent, ende naect.
Ick rade v dat ghy van my coopt gout dat doorviert is, op dat ghy rijck wordet, ende dat ghy met witte cleederen moecht aenghedaen worden op dat niet ghesien en worde die scandelijcheyt uwer naectheyt, ende met ooghen salue bestrijct v ooghen op dat ghy sien moecht.
Die ick lief hebbe die straffe ende castie ick, Daerom weest sorchuuldich ende doet penitencie.
Siet ick staen aen die doere ende cloppe, eest dat iemant mijn stemme hoort ende die doere open doet, tot dien sal ick inghaen, ende ick sal met dien het auontmael eten, ende hy met my.
Soo wie verwint, ick sal hem gheuen te sitten met my in mijnen throon, ghelijck ick oock verwonnen hebbe, ende gheseten heb met mijnen vader in sijnen throon.
Die ooren heeft die hoore, wat die gheest seydt den kercken.
HIer nae heb ick ghesien, en{de} siet een open doere was inde{n} hemel, En{de} dierste stemme die ick ghehoort hebbe was als een tro{m}pet spreke{n}de met my, segghende. Climt herwaerts op, en{de} ic sal v toone{n} wat ghesciede{n} moet cortelinge hier nae.
Ter stont heb ic gheweest inde{n} geest. En{de} siet eene{n} stoel was ghestelt inden hemel, en{de} opde{n} stoel een sitte{n}de,
en{de} die daer sadt was ghelijc van aensien den Iaspis steen, en{de} den Sardius, en{de} eenen regenboghe was rontsom de{n} stoel ghelijck het ghesicht van eenen smaragdus,
En{de} rontsomme dien stoel vierentwintich setels, ende op die setels vierentwintich ouderen sittende al om ghecleedt met witte cleederen, en{de} op hen hoofden gulden croonen,
Ende vanden throon quamen wt blixemen, en{de} stemmen, en{de} donderen, ende seuen lampen berrende voor den throon, welck sijn die seuen gheesten Godts
En{de} voor daenschijn des stoels, als ee{n} gelasen zee ghelijck den Cristalle, en{de} int midden des stoels, en{de} rontsomme den stoel vier dieren vol ooghen, voor en{de} achter,
En{de} dierste dier was ghelijck eenen leeuw, en{de} het tweede dier ghelijck een calf, en{de} tderde dier hebbe{n}de als eens menschens aensicht, en{de} tvierde dier was ghelijck eenen vlieghenden arent,
En{de} die vier dieren hadden elck ses vloghelen rontsomme, en{de} binnen sijn die vol oogen, en{de} sij en hadden gheen ruste nacht en{de} dach seggende. Heylich, heylich, heylich, Heere Godt almachtich die was, en{de} die is, en{de} die comen sal,
En{de} als die dieren gauen glorie, en{de} eere, en{de} benedictie den ghenen die opden throon sadt die daer leeft in die eewicheyt der eewicheden,
soo vielen die vierentwintich ouders neder voor den throon, ende sij aenbaden den ghenen die daer leeft inder eewicheyt der eewichede{n}, en{de} sij wierpen hen croone{n} voor den throon seggende.
Weerdich sijdi Heere onse Godt te ontfanghen glorie, en{de} eere, en{de} cracht, want ghy hebbet al ghescapen ende om uwen wille waren sij, en{de} sijn sij ghescapen. *
ENde ick heb ghesien in die rechte handt des gheens die sadt opden throon, eene{n} boec ghescreuen binnen en{de} buyten toe gheseghelt met seuen seghele{n},
En{de} ick heb ghesien eenen stercken enghel spreke{n}de met luyder ste{m}men. Wie isser weerdich open te doen den boec, en{de} open te doen sijn seghelen?
En{de} niemant en mocht nocht inden hemel, noch in die eerde, noch onder die eerde open doen den boec, noch dien aensien,
En{de} ick screyde seer om datter niemant weerdich gheuonden en was om den boeck open te doen, noch dien te sien.
En{de} een van de oudere{n} heeft tot my gheseyt. En weent niet, siet den leeuw va{n} Iudas gheslachte die wortel van Dauid heeft verwonnen om open te doen den boeck, en{de} te ontsluyten sijn seuen seghelen,
En{de} ick heb ghesien, en{de} siet int midde{n} vande{n} throon, en{de} der vier dieren, en{de} int midde{n} der oudere{n} een lam staende als oft ghedoot ware, hebbende seuen hornen, en{de} seue{n} oogen, welc sijn die seue{n} gheesten Gods ghesonde{n} ouer alle eertrijc.
En{de} het is ghecomen, en{de} theeft ghenome{n} wt die rechte hant vande{n} ghenen die inden throon sadt den boeck.
En{de} alst den boec open ghedaen hadde, soo sijn die vier dieren, en{de} die vierentwintich ouders gheuallen voor dlam, hebbende elck herpen, en{de} gulden scalen vol rueckoffers, welc sijn die ghebeden der heyligen,
en{de} sij songhen eenen nieuwen sanc seggende. Ghy sijt weerdich Heere te nemen den boeck, en{de} sijn seghelen open te doen, want ghy sijt ghedoot, en{de} hebt ons verlost Gode in v bloet, wt alle geslachten, en{de} talen, en{de} luyd{en}, en{de} natie{n},
en{de} ghy hebt ons gemaect onsen Gode tot een conincrijck en{de} priesters, en{de} wij sullen regneren op die eerde,
En{de} ick heb ghesien en{de} ghehoort die stemme van veel enghelen rontsomme den throon, en{de} der dieren, ende der ouderen, en{de} hen ghetal was duysentich duysende{n}
seggende met grooter ste{m}men. Weerdich is dlam dat ghedoot is, te nemen cracht, en{de} godheyt, en{de} wijsheyt en{de} stercheyt, en{de} eere, en{de} glorie, en{de} ghebenedijdinghe.
En{de} alle die creatuere{n} die inde{n} hemel sijn, en{de} op die eerde, en{de} onder die eerde, en{de} die in die zee sijn, en{de} alle die in haer sijn, heb ick alle ghehoort seggende. Den ghenen die inde{n} throo{n} sidt, en{de} den lamme sij gebenedijdinghe, en{de} eere, en{de} glorie, en{de} machticheyt in die eewicheyt der eewichede{n}.
En{de} die vier dieren seyden Amen. En{de} die vierentwintich ouders sijn gheuallen op hen aensichten, ende sij hebben aenbeden den leuende in die eewicheyt der eewicheden.
ENde ic heb ghesien dat het lam open ghedae{n} heeft een vande{n} seuen seghele{n}, en{de} ick heb ghehoort een vande{n} vier dieren seggende als die stemme eens do{n}ders. Coemt, en{de} siet,
En{de} ick heb ghesien, en{de} siet een wit peert, en{de} die daer op sadt hadde eenen boghe, en{de} hem is een croone ghegeuen, en{de} hy is wtghegaen verwinnende, om dat hy verwinne{n} soude
En{de} doent den tweeden seghel open ghedaen hadde, soo heb ic ghehoort het tweede dier seggende. Coemt en{de} siet.
En{de} daer is een ander root peert wtghegaen, en{de} die daer op sadt dien is ghegeuen dat hy den vrede nemen soude vander eerde{n}, en{de} dat sij malcandere{n} souden dooden, en{de} he{m} is ghegeuen een groot sweert,
En{de} alst den derden seghel open ghedaen hadde, soo heb ic het derde dier ghehoort seggende. Coemt, en{de} siet. En{de} siet een swert peert, en{de} die daer op sadt hadde een waghe in sijn hant.
Ende ick heb ghehoort als een stemme wt dat midden der vier dieren seggende. Een mate van twee pont tarwen om eenen penninck, en{de} drij maten van twee pont ghersten, om eenen penninck, ende den wijn en{de} die olie en quetst niet.
Ende alst den vierden seghel open ghedaen hadde, soo heb ick ghehoort die stemme va{n} dat vierde dier seggende. Coemt ende siet.
Ende siet een vael peert, en{de} die daer op sadt diens naem was die doot, ende die helle volchde hem, en{de} hem is macht ghegheuen ouer die vier deele{n} der eerden doot te slaen metten sweerde, honghere, ende doot, ende met die beesten der eerden,
Ende alst den vijfsten seghel open ghedaen hadde, soo heb ick ghesien onder den outaer die ziele{n} der ghedooder om dwoort Godts, ende om tghetuyghenis dat si hadde{n}
ende sij riepen met luyder stemmen segghende. Hoe langhe o Heere (heylich ende warachtich) en ordeeldi nocht en wreecti ons bloet niet van die ghene die op deerde woonen?
Ende hen sijn ghegheuen elc een wit lanck cleet, ende hen is gheseyt dat si rusten soude{n} noch een luttel tijts, tot dat hen mededienaers souden veruult worden, en{de} hen broeders die ghedoot sullen worden ghelijck sij.
Ende ick heb ghesien alst den sesten seghel open ghedaen heeft, ende siet daer is een groote aertbeuinge ghesciet, ende die sonne is swert gheworden als eenen hairen sack, ende die mane is heel gheworden ghelijck bloet,
ende die sterren sijn vanden hemel gheuallen op die eerde, ghelijck eenen vijgheboom af laet vallen sijn vroeghe vijghen als hy van eenen grooten wint gheroert wort,
ende den hemel is wech ghegaen ghelijck eenen opghevouden boeck, ende alle berghen ende eylanden sijn van hen plaetsen gheroert,
ende die coninghen der eerden, ende die princen, ende hooftluyden ouer duysent, ende die rijcke, ende die stercke, ende alle knechten, ende vrije menschen hebben hen seluen gheberghen in die speluncken, ende in die steenrootsen der berghen,
ende sij segghen den berghen ende steenrootsen. Valt op ons, ende verbercht ons van daenschijn des ghee{n}s die daer sidt opden throon, ende van die gramschap des lams,
want den grooten dach van haren toren is comen, ende wie sal moghen staen?
HIer nae heb ick ghesien vier Enghelen staende op die vier hoecken der aerden, houdende die vier winden der aerden, dat sij op deerde niet waeyen en souden, noch op die zee, noch op eenighen boom. ✠
Ende ick heb ghesien eenen anderen Enghel opclimmende vanden opganck der sonnen, hebbende het teeken des leuende Gods, ende hi heeft gheroepen met luyder stemmen den vier Engelen, den welcken ghegeuen is hinder te doen der eerden, en{de} der zee,
seggende. En wilt gheen hinder doe{n} der eerden en{de} der zee, nocht den boomen, tot dat wij teekenen ons Gods dienaers in hen voorhoofde{n},
En{de} ick heb ghehoort tghetal vanden gheteekenden, hondert vierenveertich duysent gheteekende, wt alle die gheslachten der kinderen Israel,
Wten gheslachte van Iuda, twaelfduysent gheteeke{n}de, Wten gheslachte va{n} Ruben, twaelf duysent gheteeke{n}de, Wten gheslachte va{n} Gad, twaelf duysent gheteeke{n}de,
Wte{n} gheslachte van Aser, twaelf duysent gheteekende, Wten gheslachte van Nephtali, twaelf duysent gheteekende, Wten gheslachte va{n} Manasse, twaelf duysent gheteekende,
Wten gheslachte van Simeon, twaelf duysent gheteekende, Wten gheslachte van Leui, twaelf duysent gheteekende, Wten gheslachte van Issachar, twaelf duysent gheteeke{n}de,
Wten gheslachte van Zabulon, twaelf duysent gheteekende, Wten gheslachte van Ioseph, twaelf duysent gheteekende, Wten gheslachte van Beniamin, twaelf duysent gheteekende.
Hier nae heb ick ghesien een groote scare, die niemant ghetellen en conste, wt alle{n} volcken, gheslachten, luyden, ende talen, staende voor de{n} throon en{de} voor daenschijn des lams ghecleet met witte langhe cleederen, ende palmen in hen handen,
ende sij riepen met grooter stemmen segghende. Salicheyt sij onsen Godt die daer sittende is op den throon ende den lamme.
En{de} alle die Enghelen stonden rontsomme den throon, ende der ouderen, ende der vier dieren, ende sij sijn gheuallen voor daenschijn des throo{n}s op hen aensichten, ende sij hebben Godt aenghebede{n}
seggende. Amen. Ghebenedijdinghe, ende claerheyt ende wijsheyt, ende dancsegghinghe, eere en{de} cracht, ende stercheyt sij onsen Godt in die eewicheyt der eewicheden, Amen. *
En{de} een vande{n} ouderen heeft gheantwoort, ende tot mi gheseyt. Dese die ghecleet sijn met langhe witte cleederen, wie sijnse? ende van waer sijn sij ghecomen?
Ende ick heb hem gheseyt. Mijn Heere ghy wetet, Ende hy heeft my gheseyt. Dit sijn sij die ghecomen sijn wt groote tribulacie, ende hebben hen langhe cleederen ghewasschen, ende wit ghemaect int bloet des lams,
daerom sijn sij voor den throon Godts, ende dienen hem dach ende nacht in sijnen tempel, ende die inden throon sidt die sal ouer hen woonen.
Sij en sullen voorts gheenen hongher meer lijden, noch dorst hebben, noch die sonne en sal op hen niet vallen, nocht eenighe hitte.
Want het lam dat int midden vanden throon is salse regeren, ende hy salse leyden tot die leuende fonteynen der wateren, ende Godt sal alle tranen afvaghen van haren ooghen.
ENde alst den seuensten seghel open ghedaen hadde, soo isser een groote stillicheyt gheworden in den hemel, by nae een half vre,
Ende ick heb ghesien seuen Enghelen staende voor daenschijn Godts, ende hen sijn ghegheuen seuen trompetten,
Ende daer is een ander Enghel ghecomen ende heeft ghestaen voor den outaer, hebbende een gulden wieroockvat, ende hem sijn veel rueckofferanden ghegheuen, om dat hy gheuen soude van die ghebeden alder heylighen, opden gulden outaer die voor den throon Godts is,
Ende den roock van die ontsteken rueckofferanden is opgheclommen van die ghebeden der heylighen, wt des Enghels hant voor Godt,
Ende die Enghel heeft dat wieroocvat ghenomen, ende dat gheuult met den vier des outaers, ende heeft dat gheworpen op deerde, ende daer sijn ghesciet donderen, ende stemme{n}, ende blixemen, en{de} groote aertbeuinghe,
Ende die seuen Enghelen die de seuen trompetten hadden, hebben hen bereyt dat si metten trompet blasen souden.
Ende dierste Engel heeft metten trompet gheblasen, ende daer is gheworden haghel, ende vier ghemenghet met bloet, en{de} tis gheworpen op die eerde, ende tderde deel der eerden is verbrant gheweest, ende tderde deel der boomen is verbrant gheweest, ende alle tgroen gras is verbrant gheweest,
Ende den tweeden Enghel heeft metten trompet gheblasen, en{de} ghelijck eenen grooten berch metten vier bernende is gheworpen in die zee, ende tderde deel der zee is gheworden bloet,
ende dat der derde deel der creatueren der gheender die leuen hadden in die zee is ghestoruen, ende het derde deel der scepen is verdoruen gheweest,
Ende die derde Enghel heeft metten trompet gheslaghen, ende daer is vanden hemel gheuallen een groote sterre berrende als een fackele, en{de} die is gheuallen int derde deel der waterstroomen, ende in die fonteyne{n} der wateren,
en{de} den naem der sterren wert ghenaemt alsen, Ende het derde deel der wateren is verkeert in alsen, en{de} veel menschen sijn ghestorue{n} van die watere{n}, want sij sijn bitter gheworden,
En{de} die vierde Enghel heeft mette{n} trompet gheslaghen, en{de} tderde deel der sonnen werde gheslagen, en{de} tderde deel der manen, en{de} tderde deel der sterren, alsoo dat het derde deel van dien verduystert worde, en{de} dat des daechs derdendeel niet en lichte, ende des nachts desghelijcs,
Ende ick heb ghesien en{de} ghehoort die stemme van eenen vlieghenden aernt segghende met luyder stemmen. Wee, wee, wee den bewoonders der eerden, van die ander ste{m}men der drij Enghelen die metten trompet noch slaen souden.
ENde die vijfste Enghel heeft mette{n} trompet gheblasen en{de} ick heb ghesien datter een sterre vanden hemel gheuallen was, en{de} haer is ghegeuen den slotel vanden put des afgronts,
Ende hy dede open den put des afgronts, ende den roock des puts is opgheclommen, als den roock van eenen grooten ouen, ende die sonne is verduystert geweest en{de} die locht vanden rooc des puts.
En{de} wt den roock des puts sijnder sprinchane{n} ghegaen op die eerde, en{de} hen is macht ghegheuen, ghelijck die scorpioene{n} der eerden macht hebben,
ende hen is gheboden dat sij niet quetsen en souden tgras der eerden, noch alle groen ghewas, noch gheen boomen, dan alleen die menschen die Godts teeken niet en hebben in hen voorhoofden,
ende hen is ghegheuen dat sij die niet dooden en souden, maer datse ghepijnicht souden worden vijf maenden, ende hen pijninghe was ghelijck die pijninghe van een scorpioen alst een mensch quetst.
En{de} in die daghen sullen die menschen die doot soeken, ende sij en sullen die niet vinden, ende sij sulle{n} begheren te sterue{n}, en{de} die doot sal van hen vliede{n}.
En{de} die ghelijckenissen der sprinchanen sijn ghelijc peerde{n} die bereydt sijn ten strijde, ende op haer hoofden als croonen, ghelijc den goude, ende haer aensichten waren ghelijck menschen aensichten,
en{de} sij hadden hayr ghelijck vrouwen hayr, ende haer tanden waren ghelijck leeuwen tanden,
ende sij hadden pansieren als yseren pansieren, ende dat gheluyt van haren vloghele{n} was als tgheluyt van veel waghenen der peerde{n} loopende ten strijde,
ende sij hadden steerten ghelijck der scorpioenen, ende daer waren haecken in hen steerten ende hen macht was den mensche{n} hinder te doen vijf maenden,
ende sij hadden ouer hen eenen coninc den Enghel des afgronts, die welcke ghenoemt was int Hebreeusch Abbadon, maer int Griecx Apollyon, in duytsche hebbende den naem vernielende.
Dat een wee is wech ghegaen, ende siet daer come{n} noch twee ween hier nae,
Ende die seste Enghel heeft metten trompet gheblasen, en{de} ick heb een stemme ghehoort wt die vier hoornen vanden gulden outaer, die daer is voor Godts oogen,
seggende totten sesten Engel die dat trompet hadde. Ontbint die seuen Enghelen die ghebonden sijn inden grooten vloet Euphrates,
Ende die vier Enghelen sijn ontbonde{n} gheweest die bereedt waren teghen een vre, ende tegen eenen dach ende een maent, ende een iaer, dat sij dooden souden het derde deel der menschen,
Ende tghetal van dat heyr des peerdevolcs was twintich duysentmael thie{n} duysent, Ende ick heb hen ghetal ghehoort.
Ende alsoo heb ick die peerden ghesien in een visioen, en{de} die daer op saten hadden vierighe, ende Iacinthinen, ende solferachtighe pansiere{n}, ende die hoofden der peerden waren ghelijck der leeuwen hoofden, ende wt haren muyl ghinc vier, ende roock, en{de} solfer,
Ende van dese drij plaghen is ghedoot het derde deel der menschen, vanden viere, en{de} vanden roock, en{de} van den solfer, die wt haren muyl quamen,
Want der peerden macht is in hare{n} muyl, en{de} in hare{n} steerten, want hen steerten waren ghelijck serpenten hebbende hoofden, ende hier mede doen sij hinder,
Ende die ander menschen die niet gedoot en sijn in dese plagen, noch ghee{n} penitencie ghedaen en hebben van die wercken haerder handen, dat sij niet aenbidden en souden die duyuels ende die gulden, en{de} silueren, en{de} metalen, en{de} steenen, ende houten afgodts beelde{n}, die noch sien en moghen, noch hooren, noch wandelen,
en{de} sij en hebben gheen penitencie ghedaen van hen dootslagen, noch van hen roouerien, noch van hen oncuyscheyt, noch van hen dieuerien.
ENde ick heb ghesien eenen anderen stercken Enghel nederdalende vande{n} hemel, ghecleet met een wolcke, ende eene{n} regenboghe was op sijn hooft, ende sijn aensicht was ghelijc die sonne ende sijn voeten als een columne viers,
ende hy hadde in sijn hant een open boecxken, ende hy heeft sijnen rechten voet ghestelt op die zee, maer den slincken op die eerde,
Ende hy heeft gheroepen met luyder stemmen, ghelijck als eenen leeuw briescht, Ende als hy gheroepen hadde, soo hebben die seuen donderen hen stemmen ghesproken,
Ende als die seuen donderen hen stemmen ghesproken hadden, soo soude ickse ghescreuen hebben, ende ick heb ghehoort een stemme vanden hemel segghende tot my. Seghelt toe tghene dat die seuen donderen ghesproken hebben, ende en wilt dat niet scrijuen,
Ende den Enghel die ick ghesien hebbe staende op die zee, ende op die eerde, heeft sijn hant opghehauen ten hemel,
ende heeft ghesworen bi den leuende in die eewicheyt der eewicheden, die ghescape{n} heeft den hemel, ende tghene datter in is, ende die eerde, ende tghene datter in is, ende die zee, ende tghene datter in is, datter gheene{n} tijt meer sijn en sal,
Maer in die daghen van die stemme des seuensten Enghels als die sal beghinnen metten trompet te slaen, dan sal voleyndt worden Gods verholentheyt, ghelijck hy vercondicht heeft door sijn knechten die propheten,
Ende ick heb ghehoort een stemme vanden hemel wederom sprekende met my, ende segghende. Gaet henen ende neemt den openen boeck van die hant des Enghels staende op die zee, ende op die eerde,
Ende ick ben ghegaen totten Enghel, segghende tot hem dat hy my den boec gaue, Ende hy heeft tot my gheseyt. Neemt den boec ende verslint dien, ende hy sal uwen buyck bitter maken, maer in uwen mont sal hy suet sijn als honich,
En{de} ick hebbe den boeck ghenomen wter handt des Enghels, ende ick hebbe{m} verslint, ende hy was in mijnen mont suet als honich, en{de} als ick dien verslint hadde, soo is mijnen buyc bitter gheworden,
en{de} hy heeft tot my gheseydt. Ghy moet weder propheteren den Heydenen, en{de} luyden, en{de} talen, ende vele coninghen.
ENde my is ghegeuen een riet ghelijc een roede, ende my is gheseyt. Staet op, en{de} metet de{n} tempel Gods, en{de} den outaer, ende die ghene die daer in aenbidde{n},
maer dat voorhof dat buyten de{n} tempel is, worpt buyten, en{de} en metet dat niet, want het is den Heydenen ghegeuen, en{de} die heylige stadt sullen sy vertreden tweenveertich maenden.
Ende ick salt mijnen twee ghetuygen gheuen, en{de} sij sullen propheteren duysent twee ho{n}dert tsestich dagen ghecleet met sacken.
Dese sijn twee olijfboomen, en{de} twee candelaren, int aenschijn des Heeren van aertrijck staende,
En{de} eest dat iemant hen wilt hinder doen, soo salder een vier wt haren mont gaen, ende sal hen viande{n} verslinden, ende eest dat iemant hen wilt quetsen, die moet alsoo ghedoot worden.
Dese hebben macht den hemel te sluyten, dat niet en reghene in die daghe{n} va{n} hen prophetie, ende sij hebben macht ouer die wateren om die te verkeeren in bloet, en{de} die eerde te slaen met alle plaghe soo dicmael als sij willen,
Ende als si hen ghetuygenis sullen voleynt hebbe{n}, dan sal die beeste die vanden afgront opgheclommen is, teghen hen eenen strijdt houden, ende salse verwinne{n} en{de} hen dooden,
Ende hen lichamen sullen ligghen in die straten der grooter stadt, die gheestelijck ghenoemt wort Sodoma ende Egiptus, daer hen Heere ooc ghecruyst is gheweest,
En{de} vanden gheslachten, en{de} luyden, en{de} talen, en{de} volcken sullen hen lichamen sien, drij dagen en{de} eenen haluen, ende hen lichame{n} en sullen sij niet laten leggen in die grauen,
En{de} die op die eerde woone{n} sullen ouer hen blijde sijn, ende sij sullen vrolijck sijn, ende malcanderen ghiften senden, Want dese twee propheten hebbe{n} ghepijnicht die ghene die op die eerde woonden.
Ende nae drij daghen en{de} eenen haluen is den gheest des leue{n}s va{n} God in hen ghegae{n}, En{de} sij hebben ghestae{n} op hen voeten, En{de} een groote vreese heeft hen ouerualle{n} diese ghesien hebbe{n},
En{de} sij hebbe{n} een groote ste{m}me ghehoort wten hemel tot hen segge{n}de. Climt herwaerts op, En{de} sij sijn inde{n} hemel gheclo{m}men in een wolcke, en{de} haer viande{n} hebbense ghesien,
En{de} in die vre isser een groote aertbeuinghe ghesciet, ende thiende deel der stadt is gheuallen, ende in die aertbeuinghe sijn seuen duysent mensche{n} namen ghedoot, ende die andere sijn in vreesen gebracht, ende sij hebbe{n} Gode des hemels glorie ghegheue{n}.
Dat tweeden wee is wechghegaen, ende siet dat derde wee sal gheringhe comen,
Ende die seuenste Enghel heeft metten trompet gheslaghen, ende daer sijn groote ste{m}men inden hemel ghescietsegghende. Het rijck deser werelt is gheworden ons Heeren, ende sijns Christi, en{de} hy sal regnere{n} in die eewicheyt der eewicheden Ame{n}.
Ende die vierentwintich ouders die voor daenschijn Gods sitten in hen setelen, sijn gheuallen op hen aensichten, en{de} hebben God aenghebeden segghe{n}de.
Wy dancken v Heere Godt almachtich, die sijt, ende die waert, en{de} die comen sult, want ghy hebt ghenome{n} v groote macht, en{de} hebt gheregneert,
Ende die Heydenen sijn gram gheworden, en{de} uwen torn is aenghecomen, ende den tijt der dooden, om gheordeelt te worden, en{de} loon ghegheuen te worden uwen dienaren de{n} prophete{n}, en{de} heyligen, en{de} den ghene{n} die uwen naem vreesen, den cleynen en{de} grooten, en{de} om te vernielen die ghene die deerde verdoruen hebben,
En{de} den tempel Gods is gheopent inden hemel, en{de} die arcke sijns testaments is ghesien gheweest in sijnen tempel, ende daer sijn ghesciet blixemen, ende stemmen, ende aertbeuinghen ende grooten haghel.
ENde een groot teeken is gheopenbaert inden hemel. Een vrouwe ghecleedt metter sonnen ende die mane onder haer voeten, en{de} op haer hooft een croone van twaelf sterren,
ende beurucht sijnde riep sij wesende in barens noot, en{de} sij leedt pijne om te baren,
Ende daer is een ander teeken ghesie{n} inden hemel. Ende siet eenen grooten rooden draeck hebbende seuen hoofden, en{de} thien hoornen, en{de} op sijn hoofden seuen croonementen,
en{de} sijnen steert trac het derden deel van die sterren des hemels, ende heeft die gheworpen op deerde, Ende den draec stont voor die vrouwe die bare{n} soude, op dat hy, als si ghebaert hadde, haer kint soude verslinden.
Ende si heeft ghebaert een manlijc kint, dat regeren soude alle die Heydene{n} met een yseren roede, en{de} haer sone is opghenome{n} tot Godt, en{de} tot sijne{n} throon,
ende die vrouwe is gheuloden in die woestijne daer sij een plaetse hadde va{n} Gode bereydt, datmen haer daer voeden soude duysent tweehondert en{de} tsestich daghen. ✠
Ende daer is eenen grooten strijdt ghesciet inden hemel. Michael en{de} sijn Enghelen streden teghen den draeck, ende den draeck street en{de} sijn enghelen,
ende sij en hebben niet machtich geweest, noch hen plaetse en is voorts niet meer gheuonde{n} inden hemel.
En{de} dien grooten draec het oude serpent, die ghenoemt wort die duyuel ende Satanas, die alle die gantsche werelt verleyt, is verdreuen ende hy is gheworpen in die eerde, en{de} sijn enghelen sijn met hem gheworpe{n}.
En{de} ick heb een groote stemme ghehoort inden hemel segghe{n}de. Nv is die salicheyt, ende die cracht, ende het rijc ons Gods gheworden, ende die macht van sijne{n} Christus, want die besculdigher onser broederen is verworpen, diese besculdichde voor daensicht ons Gods dach ende nacht
Ende sij hebben hem verwo{n}nen door des lams bloet ende door dwoort van sijn ghetuyghenis, ende sij en hebbe{n} hen ziele{n} niet lief gehadt totter doot toe.
Daerom verblijt v ghy hemelen, en{de} die daer inne woont. * Wee der eerden ende der zee, wa{n}t die duyuel is tot v lieden nederghedaelt hebbende eenen grooten torn wetende dat hy luttel tijts heeft,
Ende nae dat den draeck ghesien hadde dat hy gheworpen was ter eerden, soo heeft hy veruolcht die vrouwe die dat ma{n}lijc kint ghebaert hadde.
Ende der vrouwen sijn ghegheuen twee vloghelen van eenen grooten arent, dat sij vlieghen soude in die woestijne in haer plaetse, daer si gheuoet wort, eenen tijt, en{de} tijden, ende die helicht van eenen tijt van daensicht des serpents,
Ende tserpent heeft wt sijnen muyl nae die vrouwe water ghescoten als eenen stroom, om dat hy soude maken datse ghetrocken worde vander vloet.
Ende deerde heeft die vrouwe gheholpen, Ende die eerde heeft haren mont open ghedaen, ende heeft verslonden den vloet, die den draeck wt sijnen muyl gheworpen heeft,
Ende den draeck is gram gheworden teghen die vrouwe ende hy is wech ghegaen om te strijden teghen die andere van haren sade die Godts gheboden bewaren, ende hebben tghetuygenis Iesu Christi.
En{de} hy heeft ghestaen op dat sandt der zee.
ENde ic heb ghesie{n} wter zee ee{n} beeste opclimmende, hebbende seuen hoofden, ende thien hornen, ende op haer hornen thien crooneme{n}ten, en{de} op haer hoofden namen der blasphemie{n}.
En{de} die beeste die ick ghesien hebbe was ghelijc een Pardus, ende haer voeten waren ghelijck van eenen beyre, ende sijnen muyl al eens leeuws muyl, Ende den draeck heeft haer sijn cracht ghegheuen, ende groote macht.
Ende ick heb ghesien een van sijnen hoofden als dootlijc ghewont, ende haer dootlijcke wonde is ghenesen gheweest, Ende alle deertrijc heeft hem verwondert nae die beeste.
Ende sij hebbe{n} den draec aenghebeden, die der beesten macht ghegheuen heeft, en{de} sij hebben die beeste aenghebeden segghende. Wie is der beesten ghelijck? Oft wie sal moghen strijden teghen haer?
Ende haer is eenen muyl ghegheuen sprekende groote dinghen ende blasphemien, en{de} haer is macht ghegheuen dat te doen tweenveertich maende{n} lanck,
Ende sij heeft haren muyl open ghedae{n} in blasphemien tot Godt, om te blasphemeren sijnen naem ende sijn tabernakel, ende die ghene die inden hemel woonen,
Ende haer is ghegheuen te strijden teghen die heylighen, en{de} die te verwinne{n}, En{de} haer is macht ghegheuen in alle gheslachte en{de} volcke, ende tale, en{de} luyden,
ende sij hebbense alle aenghebeden, die op die eerde woonen, der welcker name{n} niet en sijn ghescreuen inden boeck van dleuen des lams, dwelck ghedoot is van tbeghinsel der werelt.
Heefter iemant ooren die hoore.
Die in ghenanghenisse gheleydt heeft, die gaet in die gheuanghenisse, die metten sweerde dootgheslaghen heeft, die moet oock metten sweerde ghedoot worden. Hier is die patientie en{de} tghelooue der heylighen,
Ende ick heb ghesien een ander beeste opclimmende vander eerden, ende sij hadde twee horne{n} ghelijc die hornen des lams, en{de} sij sprack ghelijck den draeck.
Ende sij dede alle die macht van dierste beeste voor haer ae{n}schijn, en{de} si heeft die eerde en{de} die daer op woonen doe{n} aenbidde{n} dierste beeste, welcs dootlijcke wo{n}de ghenesen is gheweest,
En{de} si heeft groote teekene{n} ghedae{n}, also datse ooc heeft doe{n} vier vande{n} hemel nederdale{n} op deerde, voor dae{n}schijn der mensche{n},
En{de} sij verleyt die inwoo{n}ders der eerde{n} om die teekenen, die haer gegheue{n} sijn te doe{n} voor dae{n}schijn der beeste{n} seggende den inwoo{n}ders der eerde{n}, dat si make{n} soude{n} een beelt der beesten die de wonde des sweerts heeft, ende gheleeft heeft,
Ende haer is ghegheuen dat sij eenen gheest soude gheuen den beelde vander bee-sten, ende dat het beelt der beeste{n} soude spreke{n} en{de} dattet doen soude dat alle die ghene die niet en aenbade dat beelt der beesten, gedoot soude worde{n}.
En{de} si salse alle cleyne en{de} groote, ende rijcke en{de} arme, ende vrije, en{de} eyghen knechten, doen hebben een teeken in hen rechte hant, oft in hen voerhoofden,
ende dat niemant en sal moghen coopen oft vercoopen, dan die ghene die het teeken, oft den naem der beesten, oft het ghetal van haren naem hebbe.
Hier is wijsheyt, Wie verstant heeft, die rekene tghetal der beesten, want het is tghetal va{n} eenen mensch, ende haer ghetal is ses hondertsessensestich.
ENde ick heb ghesien, Ende siet het lam stont opden berch Sion, en{de} met hem hondert vierenveertich duysent, hebbende sijnen naem, ende sijns vaders naem ghescreuen in hen voerhoofden.
Ende ick heb een stemme ghehoort vanden hemel als een stemme van veel wateren, ende als een stemme van eenen grooten donder, ende die stemme die ick hoorde, was als der herpslaghers spelende op hen herpen.
Ende sij songhe{n} als eenen nieuwe{n} sanck voer den stoel, ende voer die vier diere{n}, ende ouders, ende niemant en mocht dien sanck singhen dan die hondert vierenveertich duysent, die ghecocht sijn vander eerden.
Dit sijnse die metten vrouwen niet besmet en sijn gheweest. Want sij sijn maechde{n}. Dese volghe{n} dlam al waer dat gaet. Dese sijn ghecocht wt den menschen, tot ierste vruchten Gode ende de{n} lamme,
ende in haren mont en is gheen loghene gheuonden, want sij sijn sonder smette voer den throon Godts. *
Ende ick heb ghesien eenen anderen enghel vlieghende doert midden vanden hemel, hebbe{n}de dat eewich Euangelie, dat hy soude deuangelie preken den ghenen die op deerde sitten, ende op alle natien, ende gheslachte ende tale, ende volcke,
segghende met grooter stemmen. Vreest den Heere, ende gheeft hem eere, want die vre sijns ordeels is ghecomen, ende aenbidt hem die ghemaect heeft hemel ende aerde, die zee ende alle datter in is, ende die fonteynen der wateren.
Ende een ander enghel isser gheuolcht segghende, Gheuallen, gheualle{n} is die grootstadt Babilon, die vanden wijn der gramscappen haerder oncuyscheden te drincken heeft ghegheuen alle luyden.
En{de} die derde enghel is desen ghevolcht, segghende met luyder stemmen. Eest dat iemant die beeste aenbidt ende haer beelt, ende ontfanct het teeken in sijn voerhooft, oft in sijn hant,
dese sal oock drincken vanden wijn des toorens Godts die ghemenghet is metten pueren dranck inden kelck van sijnen toren, ende hy sal ghepijnicht worden metten vier ende solfer in daensicht der heylegher enghelen, ende voer daenschijn des lams,
ende den roock van haren tormenten sal op climme{n} in die eewicheyt der eewicheden, noch sij en hebben gheen ruste dach en{de} nacht die die beeste ende haer beelt aenghebede{n} hebben, ende eest dat iemant ontfanghen heeft het teeken haers naems.
Hier is die patientie der heyleghen, die Godts gheboden onderhouden ende tghelooue va{n} Iesu.
En{de} ick heb een stemme ghehoort va{n}de{n} segghe{n}de hemel tot my Scrijft, Salich sijn die doode{n} die inde{n} Heere sterue{n}, va{n} nu voerts seyt de{n} gheest dat sij rusten souden van haren arbeyden, want hen wercken volghen hen.
Ende ic heb ghesien, ende siet een blinckende wolcke, ende op die wolcke eenen sittende ghelijck den sone des menschen, hebbende op sijn hooft een gulden croone, ende in sijn hant een scerpe seysene.
Ende een ander enghel isser wt ghegaen wt den tempel roepende met luyder stemmen, totten ghenen die sadt op die wolcken, Slaet aen v seysene ende maeyt, want die vre is comen datment maeyen soude, want den oochst der aerden is drooghe gheworden.
Ende die op die wolcke sadt heeft sijn seysene gheslaghen op die aerde, ende die aerde worde af ghemaeyt.
En{de} een ander enghel is wt ghegaen wten tempel die inden hemel is, oock hebbende een scerpe seysene.
Ende een ander enghel is wtghegaen wt den outaer die macht hadde ouer tvier, ende hy heeft met luyder stemmen gheroepen totten ghenen die die scerpe seysene hadde segghende, Slaet in v scerpe seysene, ende snijdt af die druyuen van den wijngaert der aerden, want sijn wijndruyue{n} sijn rijp.
Ende die enghele heeft sijn scerpe seysene gheslaghen op die eerde, ende hy heeft die druyue{n} afghesneden van den wijngaert der eerden, ende hy heeftse gheworpen inden grooten wijnput va{n} Gods toren.
Ende dien wijnput is ghetrede{n} gheweest buyten die stadt, ende daer is bloet gheloopen wt den wijnput, tot die toomen der peerden ouer duysent seshondert stadien.
ENde ick heb een ander teeken ghesien inden hemel, groot ende wonderlijck, seuen enghelen hebbende die seuen laetste plaghen. Wa{n}t in die is voleynt gheweest Godts gramscap.
Ende ick heb ghesien als een ghelasen zee met vier gheme{n}ghet, ende die ghene die verwonnen hebben die beeste ende haer beelt, en{de} tghetal van hare{n} naem staende op die ghelasen zee, hebbe{n}de Gods herpe{n},
en{de} singhe{n}de dliedeke{n} van Moyses Godts dienaer, en{de} dliedeken des lams, segghende, Groot ende wonderlijck sijn v wercken Heere Godt almachtich, rechtuerdich, ende warachtich sijn v weghen coninck der eewicheden.
Wie en sal v niet vreesen Heere, ende niet grootmake{n} uwe{n} naem? Want ghy sijt alleen goedertiere{n}, want alle die heydenen sullen comen, ende aenbidden voer v aensicht, wa{n}t v ordeele{n} sijn openbaer.
Ende hier nae heb ick ghesien ende siet, den tempel van dat tabernakel des ghetuyghenis es openghedaen inden hemel,
ende die seuen enghelen hebbende die seuen plaghen sijn ghegaen wten tempel, ghecleedt met eenen suyueren witblinckenden steen ende omgort omtrent die borsten met gulden gordelen.
Ende een vanden vier dieren heeft den seuen enghelen ghegheuen seuen gulden scalen, vol van den torn Godts die daer leeft in die eewicheden der eewicheden.
Ende den tempel werde veruult metten roocke van Godts maiesteyt, ende van sijnder cracht, ende niemant en conste gaen inden tempel tot dat volbracht waren die seue{n} plaghen van die seue{n} enghele{n}.
ENde ick heb ghehoort een groote stemme vanden tempel segghende den seuen enghelen, Gaet ende stort wt die seuen scalen van Godts gramscap op die eerde.
Ende dierste is wech ghegaen, ende hy heeft sijn scale wt ghestort op die eerde, en{de} daer is gheworden een wreede en{de} seer quade wonde in die menschen die het teeken van die beeste hadden, ende in die ghene die haer beelt aenghebeden hadden.
En{de} die tweede enghel heeft sijn schale wtghestort in die zee, ende tes gheworden bloet als van eenen dooden, ende alle leuende ziele is ghe-storuen in die zee.
Ende die derde heeft sijn scale ghestort op die vloeden, ende op die fonteynen der wateren, ende tis bloet gheworden.
Ende ick heb ghehoort den enghel der wateren segghende, Ghy sijt rectuerdich Heere die sijt, ende die waert heylich, dat ghy dit gheordeelt hebt,
wa{n}t sij het bloet der heylighen ende der propheten wt ghestort hebben, ende ghy hebt hen bloet te drincken ghegheuen, want sij des weerdich sijn.
Ende ick heb ghehoort eenen anderen segghende, Iae oock Heere Godt almachtich, warachtich ende rechtuerdich sijn v ordeelen.
Ende die vierde enghel heeft sijn schale wtghestort in die sonne, ende hem is ghegheuen die menschen met hitten te pijnighen, ende met den viere,
ende die menschen hebben heet gheweest met grooter hitte{n}, ende sij hebben gheblasphemeert den naem Godts, die macht heeft ouer dese plaghe{n}, noch sij en hebben gheen penitentie ghedaen, dat sij hem die glorie souden gheuen.
Ende die vijfste enghel heeft sijn schale wt ghestort opden stoel van die beeste, ende haer rijck is duyster gheworden, ende sij hebben hen tonghen tsamen gheten van pijnen,
en{de} sij hebben Godt des hemels gheblasphemeert van haren pijnen ende wonden, ende sij en hebben gheen penitencie ghedaen voer hen wercken.
Ende die seste enghel heeft sijn schale wt ghestort in dien grooten vloet Euphrates. Ende hy heeft sijn wateren wt ghedroocht, om dat den wech soude bereydt worden den coninghen vanden opganck der sonnen.
Ende ick heb ghesien wt den muyl des draecs, ende wten muyl der beesten ende wten mont vanden valschen propheet wtcomen drij onsuyuer gheesten ghelijck vorschen.
Want het sijn gheesten der duyuelen doende teekenen, ende sij gaen voerts tot die coninghen van gheheel aertrijck, om die te vergaderen ten strijde teghen den grooteu dach des almachtighe{n} Gods.
Siet ick come als een dief, Salich is hy die waect, ende bewaert sijn cleederen, dat hy niet naect en wa{n}dele, ende dat sij zijn leelijcheyt sien.
Ende hy salse vergaderen ter plaetsen die int hebreusch ghenoemt is Armagedon.
Ende die seuenste enghel heeft sijn schale wtghestort in die locht. Ende daer is een groote stemme wtghecomen wten tempel vanden throon segghende, Het is ghedaen.
Ende daer sijn ghesciet blixemen, ende stemmen, ende donderen, ende daer is een groote aertbeuinghe ghesciet, hoedanich noyt gheweest en is, van dat die menschen hebben begonnen te woonen op die eerde, sulcke aertbeuinghe soe groot.
Ende die groote stadt is gheworden in drij deelen, ende die steden der Heydenen sijn gheuallen. Ende die groote Babilon is ghecomen in ghedenckenisse voer Godt, om haer te gheuen den kelck van den wijn van die verbolghentheyt sijnder gramscappen.
Ende alle eylant is gheuloden, ende die berghe{n} en sijn niet gheuonden.
Ende eenen grooten haghel ghelijck een pont is gheuallen vanden hemel op die menschen. Ende die menschen hebben Godt gheblasphemeert om die plaghe des haghels. Want die was seer crachtelijcken groot gheworden.
ENde daer is ghecomen een vanden seuen enghelen die de seuen scalen hadden, ende hy heeft met my ghesproken segghe{n}de, Coemt ick sal v toonen dat oordeel van die groote hoere, die op veel wateren sidt,
waer mede oncuyscheyt bedreuen hebben die coninghen der aerden, ende die op deerde woonen sijn droncken gheworden vanden wijn haerder oncuysheyt.
Ende hy heeft my wech gheuoert inden gheest in die woestijne. Ende ic heb ghesien die vrouwe sittende op een roode beeste, vol namen der blasphemien, hebbende seuen hoofden ende thien hornen.
Ende die vrouwe was al om ghecleedt met purpur, ende root scarlaken, ende vergult met goude, ende met costelijck ghesteente, ende peerlen, hebbende eenen gulden kelck in haer hant, vol afgrijselijcheyts ende onsuyuerheyts van haer oncuyscheyt.
Ende in haer voerhooft eenen naem ghescreuen. Verholentheyt. Die groote Babylon die moeder der hoereeringhen ende afgrijselijcheden der eerden.
Ende ick heb ghesien die vrouwe droncken vanden bloede der heyleghen, ende vanden bloede van Iesus ghetuyghen. Ende ick ben verwondert gheweest doen icse ghesien hadde, met een groote verwonderinghe.
Ende die enghel heeft tot my gheseyt, Waerom sidij verwondert? Ick sal v segghen die verholentheyt vander vrouwen, ende van die beeste die haer draecht, die seuen hoofden heeft, ende thien hornen.
Die beeste die ghy ghesien hebt die is gheweest, ende sij en is niet, ende sij sal opclimmen vanden afgront, en{de} sij sal in die verderffenisse gaen, ende die op deerde woonen sullen hen verwondere{n}, (der welcker naeme{n} niet ghescreuen sijn inden boeck des leuens van dat scepsel der werelt) siende die beeste, die was, ende niet en is.
Ende dit is den sin, die wijsheyt heeft. Die seuen hoofden sijn seuen bergen, daer die vrouwe op sidt, ende tsijn seuen coninghen.
Die vijue sijn gheuallen, die eene is, en{de} dander en is noch niet comen, ende als hy comen sal, soo moet hy eenen cleynen tijt blijuen.
Ende die beeste die was ende niet en is, ende sij is die achtste, ende sij is vanden seuenen, ende sij gaet in die verdoemenisse.
Ende die thien hornen die ghy ghesien hebt sijn thien coninghen die noch gheen rijck ontfanghen en hebben, maer sij sullen machticheyt als coninghen op een vre ontfanghen, nae die beeste,
dese hebben eene{n} raet ende cracht, ende hen macht sullen sij der beesten leueren.
Dese sullen thegen dlam strijden, ende dat lam salse verwinnen. Wa{n}t het is een Heer der Heeren, ende een coninck der coninghen, ende die met hem sijn gheroepen, ende vercoren, ende gheloouighe.
En{de} hy heeft my gheseyt, Die wateren die ghy ghesien hebt daer die hoere sidt dat sijn volcken, ende luyden, ende talen.
Ende die thien hornen die ghy ghesien hebt in die beeste. Dese sullen die hoere haten, ende sij sullense woest maken, ende naect, ende sullen haer vleesch eten, ende sij sullen haer metten vier heel verbranden.
Want Godt heuet in hen herten ghegheuen dat sij doen souden tghene dat hem behaghelijck is, op dat sij hen rijck souden gheuen der beesten, tot dat volbracht worden Godts woerden.
Ende die vrouwe die ghy ghesien hebt is die groote stadt, die trijck heeft ouer die coninghen der aerden.
ENde hier nae heb ick ghesien eenen anderen enghel nederdalende vanden hemel, hebbende een groote macht ende die eerde is verlicht gheweest va{n} sijnder glorien.
Ende hy heeft luyde gheroepen met stercheyt segghende, Gheuallen gheuallen es die groote Babilon, ende sij is gheworden een wooninghe der duyuelen, ende een bewaringhe van alle onsuyuer gheesten, ende een be-waringhe van alle onreyn en{de} hatelijck gheuoghelte,
want van den wijn der gramscappen van haerder oncuyscheyt hebben alle die Heydenen ghedroncken, ende die coninghen der werelt hebben met haer oncuyscheyt bedreuen, ende die coopluyden der eerden sijn van die cracht haerder weldicheden rijck gheworden.
Ende ick heb ghehoort een ander stemme segghende, Gaet wt van haer mijn volck, op dat ghy niet deelachtich en wort haerder misdaden, ende dat ghy van haren plaghen niet en ontfanct.
Wa{n}t haer sonde{n} sijn ghecome{n} totte{n} hemel toe. En{de} Godt is ghedachtich gheworde{n} haerder booshede{n}.
Betaelt haer wederom ghelijck sij v lieden ghedaen heeft, ende dobbelt haer dobbele nae haer wercken. Inden kelck daer sij in ghemenghet heeft menghet haer dobbel.
Soe seer als sij haer gheglorificeert heeft, ende in wellusticheden gheweest is, soo veel tormenten ende droefheden gheeft haer, want sij seyt in haer herte. Ick sitte een coninghinne, en{de} ick en ben gheen weduwe, ende ick en sal gheenen rouwe sien.
Daer om sullen haer plaghen op eenen dach comen, die doot, ende den rouwe, ende den hongher, ende sij sal metten vier verbrant worden. Want Godt is sterck die haer ordeelen sal.
Ende die coninghen der aerden sullen weenen ende hen seluen beclaghen ouer haer, die met haer oncuyscheyt bedreuen hebben, ende in wellusticheden gheleeft hebben, als sij sien sullen den roock van haren brant,
va{n} verre staende om die vreese van haren tormenten, segghende, Wee wee die groote stadt Babilon, die stercke stadt want op een vre is v ordeel comen,
ende die coopluyden der eerden sullen weenen, ende droeuich gheclach maken ouer haer, want hen ware en sal niemant voerts meer coopen,
dat coop goet des gouts ende siluers ende der costelijcker ghesteenten, ende der peerlen, ende des costelijcs lijnwaets, ende der purpuren, ende der sijden lakenen, scharlakenen ende alderhande Thyinen houten, ende alderley cyeraet van yuoor, ende alle ghereetscappe van costelijcken ghesteente, en{de} van metael, ende yser, ende marmorsteen,
ende caneel, ende der welriekender specien, ende der saluen, ende wieroocs, ende wijns, ende olien, ende terwen bloeme, ende tarwe, ende behelpigher beesten, ende scapen, ende peerden ende waghenen, ende slauen, ende sielen der menschen.
Ende dat begheerlijcke oeft uwer zielen is van v ghesceyden, ende alle vette ende wtnemende dinghen sijn van v vergaen, ende sij en sullen voertaen die niet meer vinden.
Die coopluyden deser dinghen die rijck gheworden sijn, sullen verre van haer staen, om die vreese van haren tormenten, weenende ende droeffelijck claghende,
ende segghende, Wee wee die groote stadt die ghecleedt was met costelijck lijnwaet, ende purpur, ende scaerlaken, ende vergult was met goude, ende met costelijck ghesteente, ende peerlen,
want in een vre sijn verdoruen soo grooten rijcdommen, ende alle stierman, en{de} alle die in staende wateren te scepe varen, ende die scipluyden ende die in die zee hanteringhe hebben, hebben verre ghestaen,
ende hebben gheroepen siende die plaetse haers brants, segghende, Wat stadt esser ghelijck deser grooter stadt?
Ende sij hebben ghestubbe op hen hoofden gheworpen, ende hebben gheroepen al weenende, ende droeffelijck claghende, segghende, Wee wee die groote stadt, waer in dat rijck gheworden sijn alle die scepen hadden in die zee, van haren ghelde. Want op een vre is sij verwoest gheweest
Verhuecht v op haer ghy hemele, ende ghy heyleghe Apostelen ende Propheten, want Godt heeft v ordeel gheordeelt van haer.
En{de} eenen stercken enghel heeft opghenomen eenen steen ghelijck eenen grooten molensteen, ende heeft dien in die zee gheworpen, segghende, Met sulcken storm sal gheworpen worden die groote stadt Babilon, ende sij en sal nu voerts niet meer gheuonden worden.
Ende die stemme der herpslaghers, ende der musijck speelders, ende der pijpers, ende trompetslaghers en sal in v niet meer ghehoort worden, ende alle constich wercman van alderley consten en sal in v niet meer gheuonden worden, ende tgheluyt der molen en sal in v niet meer ghehoort worden,
ende dlicht des lichters en sal v niet meer schijnen, ende die stemme des brudegoms en{de} der bruyt en sal in v voerts niet meer ghehoort worden. Want v coopluyden waren die princen des lants. Want in v betooueringhen hebben alle die Heydenen ghedoelt.
Ende in haer is gheuonden tbloet der propheten en{de} der heyligen, ende van alle die ghene die ghedoot sijn op deerde.
HIer nae heb ick ghehoort als een stemme va{n} veel scaren inden hemel segghende, Alleluyia, Lof, ende glorie, ende cracht behoirt onsen Godt.
Want warachtich ende rechtuerdich sijn zijn ordeelen, die recht ghedaen heeft van die groote hoere, die deerde verdoruen heeft met haer hoereringhe, ende heuet dbloet van sijnen heylighen ghewroken, wt haren handen.
Ende sij hebben wederom gheseyt, Alleluyia. Ende haren roock climt tot die eewicheden der eewicheden.
Ende die vierentwintich ouders, ende die vier dieren sijn nedergheuallen, en{de} hebben Godt sittende opden throon aenghebeden, segghende, Amen, Alleluyia.
Ende daer is een stemme vanden throon wtghegaen segghende, Segt lof onsen Gode alle sijn dienaers, ende die Godt vreest, cleyn ende groot.
Ende ick heb ghehoort een stemme als van een groote scare, ende ghelijck een stemme van veel wateren, ende ghelijck een stemme van groote donderen, segghende, Alleluyia. Want die Heere onse Godt almachtich heeft gheregneert.
Laet ons blijde sijn, ende hem glorie gheuen, want die bruloft des lams is ghecomen, ende sijn huysvrouwe heeft haer bereyt.
Ende haer is ghegheuen datse haer sal cleeden met costelijck lijnwaet, blinkende ende wit. Want dat fijn lijnwaet, is die rechtuerdichmakinghe der Heyleghen.
Ende hy heeft my gheseyt, Scrijft, Salich sijn sij die tot dat auontmael van des lams bruloft gheroepen sijn. En{de} hy seyt tot my, segt. Dese Godts woerden sijn warachtich.
En{de} ick ben gheuallen voer sijn voeten, om dat ick hem aenbidden soude. Ende hy seyt tot my, Siet toe dat ghy dit niet en doet. Ic ben v mede dienaer en{de} uwer broedere{n} die ghetuyghenis hebben va{n} Iesu. Aenbidt Godt. Want Iesus ghetuyghenis is den gheest der prophetien.
Ende ick heb ghesien den hemel open, en{de} siet een wit peert en{de} die daer op sadt worde ghenoemt, Ghetrouwe, en{de} Warachtich, en{de} metter rechtuerdicheyt ordeelt en{de} strijdt hy.
Maer sijn ooghen sijn als een vlamme viers, ende op sijn hooft veel croonemente{n}, hebbende eenen naem ghescreuen, den welcken niemant en kent dan hy.
Ende Hi was ghecleedt met een cleedt bespraeyt met bloede, en{de} sijnen naem wort ghenoemt. Dwoert Godts.
Ende die heyren die inden hemel sijn volchden hem op witte peerden, ghecleedt met witte ende suyuer lijnwaet.
Ende wt sijnen mont gaet een scerp sweert dat hy daer mede soude slaen die Heydenen. Ende hy salse regeren met een yseren roede, ende hy treedt die persse vanden wijn der rasender gramscap vanden torn Godts almachtich.
Ende hy heeft in sijn cleedt ende in sijn dgyie ghescreuen, Die coninck der coninghen, ende die Heere der heerscappen.
Ende ick heb ghesien eenen enghel staende in die sonne. Ende hy heeft gheroepen met grooter stemme segghende alle den voghele{n} die daer vloghen doert midden des hemels. Coemt ende vergadert v tot Godts groot auontmael,
dat ghy eten moecht dat vleesch der coninghen, ende tvleesch der hooftlieden, ende tvleesch van die stercken, ende tvleesch der peerden, ende der gheender die daer op sitten, ende tvleesch van allen vrije menschen, ende der slauen, ende der cleynder, ende der grooter.
Ende ick heb die beeste ghesien ende die coningen der aerden, ende hen heyren vergadert om eenen strijdt te houden teghen den ghenen die opt peert sadt, en{de} met sijnen heyre.
En{de} die beeste is ghegrepen, en{de} met haer die valsche propheet, die teekenen ghedaen heeft voer hem doer die welcke hy verleydt heeft die ghene diet teeken der beesten ontfanghen hebben, en{de} die haer beelt aenghebeden hebben. Al leuende sijn dese twee gheworpen in den put des bernende viers, en{de} solfers,
en{de} die andere sijn verslaghen metten sweerde dat wte{n} monde gaet van den ghenen die opt peert sidt, en{de} alle die voghelen sijn versaedt gheweest van haren vleesche.
ENde ick heb ghesien eenen enghel nederdalende vanden hemel hebbende den slotel van den afgront, ende een groote ketene in sijn hant.
Ende hy heeft ghegrepen den draeck dat oude serpent, welck is die duyuel ende satanas, ende hy heeften ghebonden tot duysent iaren,
ende hy heeft hem gheworpen inden afgront. Ende hy heeft dien ghesloten, ende daer op ghesegelt, dat hy die heydenen niet meer verleyden en soude, tot dat die duysent iaren voleynt waren, ende daer nae moet hy ontbonden worden een luttel tijts.
Ende ick heb die stoelen ghesien, ende sij hebben daer op gheseten, ende het ordeel is hen ghegheuen, ende die zielen der onthoofder om Iesus ghetuyghenis, en{de} om dwoert Godts, ende die de beeste niet aenghebeden en hebben noch haer beeldt, noch haer teeken ontfanghen en hebben in hen voerhoofden ofte handen, ende sij hebben gheleeft ende gheregneert met Christo duysent iaren.
Die andere dooden en sijn niet leuende gheworden tot dat duysent iaren gheeyndt waren dit is die ierste verrijsenisse.
Salich is hy ende heylich die een deel heeft in dierste verrijsenisse. In dese en heeft de tweede doot gheen macht. Maer sij sulle{n} sijn priesters Godts ende Christi, ende sij sullen met hem regneren duysent iaren.
Ende als die duysent iaren voleynt sullen wesen, dan sal satanas ontbonden worden wt sijnen kerker, ende hy sal wt gaen en{de} verleyden die Heydene{n} die daer sijn op die vier hoecken der aerden, Gog ende Magog ende hy salse vergaderen ten strijde, der welcker ghetal is ghelijck dat sandt der zee.
Ende sij sijn gheclommen op die breetheyt der aerden, ende sij hebben omringhelt die heyrlegheren der heyleghen, ende die wtuercoren stadt.
Ende daer is een vier nederghedaelt van Gode wten hemel, ende dat heeftse verslonden ende die duyuel diese verleydde is gheworpen in den poel des viers ende solfers, daer die beeste
ende die valsche propheet ghepijnicht sullen worden dach ende nacht in die eewicheden der eewicheden.
Ende ick heb ghesien eenen grooten witblinckende throon ende eenen daer op sittende, voer wiens aensicht is gheuloden die aerde en{de} den hemel, ende daer en is gheen plaetse gheuonden voer hen.
Ende ick hebbe ghesien die dooden cleyn en{de} groote staende voer daenschijn des throons, en{de} die boecke{n} sijn openghedaen, en{de} daer is eenen andere{n} boeck open ghedaen, welck is des leue{n}s, en{de} die doode{n} sijn gheordeelt wt tghene datter ghescreuen was in die boecken, nae hen wercken,
ende die zee heeft die dooden ghegheuen die in haer waren, en{de} die doot, en{de} die helle hebben hen dooden ghegheuen die in hen waren, ende daer is gheordeelt van elcken besonder nae hen wercken.
Ende die helle ende die doot sijn gheworpen in den poel des viers. Dit is die tweede doot.
Ende die niet gheuonden is ghescreuen int boeck des leuens, die is gheworpen inden poel des viers.
ENde ick heb ghesien eenen nieuwen hemel en{de} nieuwe eerde. Want den iersten hemel en{de} dierste eerde is vergaen, en{de} die zee en is nu niet meer. ✠
En{de} ick Ioha{n}nes heb ghesien die heylighe stadt Ierusalem nieu, nederdalende vande{n} hemel van Gode bereydt als een bruyt verciert voer haren man.
Ende ick heb ghehoort een groote stemme vanden throon segghende, Siet het tabernakel Godts met die menschen, en{de} hy sal met hen woone{n}, en{de} sij sullen sijn volck sijn. Ende hy Godt selue met hen, sal hen Godt sijn,
en{de} Godt sal van haren ooghe{n} alle tranen af vaghen, ende die doot en sal voertaen niet meer wesen, noch iammerlijck gheclach, noch gheroep, noch pijne en salder meer sijn, die ierst wech ghegaen sijn.
Ende die inden throon sadt heeft gheseyt, Siet ick maect al nieu. * Ende hy heeft my gheseyt, Scrijft want dese woerden sijn seer gheloouelijck, en{de} warachtich.
Ende hy heeft my gheseyt, Het is ghedaen. Ick ben Alpha ende O, tbeghinsel en{de} deynde. Ick sal den dorstigen gheuen wt die fonteyne vanden water des leuens om niet,
Soe wie verwint die sal dese dinghen besitten, ende ick sal hem een Godt wesen, en{de} hy sal my een sone sijn.
Maer den veruaerden, en{de} ongheloouighen, en{de} veruloecte{n}, en{de} de{n} dootslaghers, en{de} de{n} hoereerders, en{de} den toouenaers, en{de} der afgoden dienaers, ende allen den loghenaers, hen deel sal wesen inden berrende poel met vier ende solfer, dwelck is die tweede doot.
Ende daer is ghecomen een vanden seuen enghelen hebbende die scalen vol van die seuen laetste plaghen, en{de} hy heeft met my ghesproken, segghende, Coemt ende ick sal v toonen die bruyt, des lams huysvrouwe.
Ende hy heeft my opghehauen inden gheest op eenen grooten en{de} hooghen berch. En{de} hy heeft my ghetoont die heylige stadt Ierusalem nederdalende wt den hemel va{n} Gode,
hebbe{n}de Godts claerheyt, ende haer licht was gelijc de{n} costelijcken gesteente, als de{n} Iaspis steen, ghelijck cristalijn.
En{de} sij hadde eenen grooten ende hooghen muer hebbende twaelf poorten. Ende in die poorten twaelf enghelen, en{de} namen daer op ghescreuen, welck sijn die namen van die twaelf gheslachten der kinderen van Israel.
Vanden oosten drij poorten. En{de} van noorde{n} drij poorten. Ende van tsuyden drij poorten. Ende vanden westen drij poorte{n}.
Ende den muer der stadt hadde twaelf fundamenten, ende in die, twaelf namen van die twaelf Apostelen des lams.
Ende die met my sprack. Hadde een mate van een gulden riet, dat hy meten soude die stadt, ende haer poorten, en{de} den muer.
Ende die stadt is int viercant ghestelt, ende haer lengde is soo groot als haer breydde. En{de} hy heeft die stadt ghemeten met dat riet tot twaelf duysent stadien, ende haer lengde ende hoochde ende breydde sijn al ghelijck.
Ende heeft haren muer ghemeten van hondert vierenveertich cubitus nae die mate van eenen mensch welck is des enghels.
Ende die timmeragie van haren muer was vanden steen Iaspis, maer die stadt was suyuer goudt, ghelijck suyuer ghelas.
Ende die fundamenten van der stadt muer waren met alderley costelijcke ghesteenten verciert. Het ierste fundament was Iaspis. Het tweede Sapphirus. Het derde Calcedonius. Het vierde Smaragdus.
Tvijfste Sardonix. Tseste Sardius, Tseuenste Chrysolitus. Het achtste Berillus. Het neghenste Topasius. Het thienste Chrysoprasus. Het elfste Hyacinthus. Het twaelfste Amethystus.
Ende die twaelf poorten sijn twaelf peerlen, tot elcke{n} besonder, en{de} elck poorte was wt een besondere peerle. Ende die strate der stadt was suyuer gout als doerscijnende ghelas.
En{de} gheenen tempel en heb ick in haer ghesien. Want die Heere Godt almachtich is haren tempel en{de} dlam.
En{de} die stadt en behoeft sonne noch mane dat die in haer lichten soude. Want Gods claerheyt heeft haer verlicht, end{e} haren lichter is dlam.
En{de} die Heydenen sullen wandelen in haer licht, en{de} die coninghen der eerden sullen hen glorie en{de} eere tot haer brenghen.
En{de} haer poorten en sulle{n} niet ghesloten worden inden dach. Want daer en sal gheenen nacht sijn.
En{de} sij sullen die glorie en{de} eere der Heydenen in haer brenghen.
In haer en sal niet comen iet dat besmet is, oft afgrijsselijcheyt doende, en{de} loghene, dan die ghescreuen sijn, int boeck des leue{n}s des lams.
ENde hy heeft my ghetoont eene{n} stroom des leuende waters blinckende ghelijck cristael, comende voerts wt den stoel Godts en{de} des lams.
Int midde{n} van haer strate, ende aen beyde die sijde des vloets den boom des leuens, voertsbrenghende twaelf vruchten, tot elcke maent besonder gheuende sijn vrucht, ende die bladeren des booms tot die ghesontheyt der Heydenen.
En{de} alderley maledictie en sal voerts niet meer wesen. Ende die stoelen Godts ende des lams sullen in haer wesen, ende sijn knechten sullen hem dienen.
Ende sij sullen sijn aensicht sien, ende sijnen naem in hen voerhoofden.
Ende den nacht en sal voerts niet meer wesen, ende sij en sullen het licht des lichters niet behoeuen, noch het licht der sonnen, want die Heere Godt verlichtse, ende hy sal regneren in die eewicheyt der eewicheden.
Ende hy heeft my gheseyt, dese woerden sijn dalder gheloouelijcste, ende warachtich. Ende die Heere van die gheesten der prophete{n} heeft sijnen enghel ghesonden om te toonen sijnen dienaren tghene datter corts ghescieden moet.
Ende siet ick come rasschelijck. Salich is hy die bewaert die prophetie van desen boeck.
Ende ick ben Iohannes die dese dinghen ghehoort ende ghesien hebbe. Ende na dat ict ghehoort ende ghesien hadde, soe ben ick nedergheuallen om dat ick aenbidden soude voer des enghels voeten, die my dese dinghen toonde,
ende hy heeft my gheseyt. Siet toe dat ghijt niet en doet. Want ick ben v medeknecht, ende uwer broederen der prophete{n}, en{de} der gheender die beware{n} die woerden van deser prophetien. Aenbidt Godt.
Ende hy seyt my, En teekent die woerden van der prophetie{n} dees boecs niet, want den tijt is na by.
Wie hindert die hindere al noch, en{de} wie in vuylichede{n} is, die werde noch vuyl, en{de} die rechtuerdich is de werde noch gherechtuerdicht, ende die heylich is die werde noch gheheylicht.
Siet ick come ter stont ende mijne{n} loon is met my, om te betalen eenen ieghelijcken nae sijn wercken.
Ick ben Alpha ende O, dierste ende die laetste, tbeghinsel ende deynde.
Salich sijn sij die hen langhe cleederen wasschen, op dat hen macht sijn mach int hout des leuens, ende dat sij doer die poorten moghen gaen in die stadt.
Buyten sijn die honde{n} ende toouenaers ende die oncuysche, ende dootslaghers, ende den afgoden dienende, ende alle die bemint ende doet die loghene.
Ick Iesus heb mijnen enghel ghesonden dese dinghen v lieden te betuyghe{n} in die kercken. Ick ben die wortel ende tgheslachte van Dauid. Een blinckende ende morghenstont sterre.
Ende den gheest ende die bruyt segghen, Coemt, Ende diet hoort die segghe, Coemt, Ende wie dorst heeft die come, en{de} wie wilt, die ontfanghe het water des leuens om niet.
Want ic betuyghe alle die hoorders van den boeck deser prophetien, Dat soo wie iet toe doet tot dese dinghen, ouer dien sal Godt toe doen dese plaghen die ghescreuen sijn in desen boeck.
Ende eest dat iemant vermindert die woerden va{n} de{n} boeck deser prophetien, diens deel sal Godt wech nemen vanden boeck des leuens, en{de} van die heyleghe stadt, en{de} van die dinghen die ghescreuen sijn in desen boeck,
seyt hy die ghetuyghenisse gheuet van desen dinghen. Iae oock ick come gheringhe. Amen. Coemt Heere Iesu.
Die gratie ons Heere Iesu Christi sij met v allen. AMEN.
